open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kinili

**Vinili** ni ndege wadogo wa jenasi *Vidua* katika familia Viduidae ambao wanatokea Afrika tu. Wanaitwa fumbwe pia pamoja na spishi nyingine za *Vidua*. Wakati wa kuzaa madume wana rangi ya nili, lakini wakati wengine wana rangi za majike, kahawia na nyeupe, wenye michirizi miwili kwa utosi. Hula mbegu za manyasi hasa lakini wadudu pia, kumbikumbi aghalabu.

Ndege hawa hawajengi tago lao lenyewe lakini hutaga mayai yao katika matago ya mtolondo, mshigi tombo au mshigi kidari-machungwa (udusio wa kiota, Kiing. brood parasitism). Kila spishi ya kinili inadusia spishi yake ya mtolondo au mshigi. Kinyume na kekeo vinili hawaharibu mayai ya mwenye tago. Huyataga mayai 2-4 kwa kuzidi yaliyomo. Mayai ya vinili ni meupe kama yale ya mwenyeji lakini wakubwa zaidi. Ndani ya domo la makinda inafanana na ile ya makinda ya mwenyeji na dume anaiga wimbo wake.

## Spishi
* *Vidua camerunensis*, Kinili wa Kameruni (Cameroon Indigobird)
* *Vidau chalybeata*, Kinili-kaya (Village Indigobird)
* *Vidua codringtoni*, Kinili Kijani (Zambezi au Green Indigobird)
* *Vidua funerea*, Kinili Mweusi (Dusky au Variable Indigobird)
* *Vidua larvaticola*, Kinili Barka (Barka Indigobird)
* *Vidua maryae*, Kinili wa Jos (Jos Plateau Indigobird)
* *Vidua nigeriae*, Kinili wa Nijeria (Quailfinch Indigobird)
* *Vidua purpurascens*, Kinili Miguu-myeupe (Purple Indigobird)
* *Vidua raricola*, Kinili wa Jambandu (Jambandu Indigobird)
* *Vidua wilsoni*, Kinili wa Wilson (Wilson's Indigobird)

## Picha

Village indigobird (Vidua chalybeata okavangoensis) male Zimbabwe.jpg|Dume la kinili-kaya
Female village indigobird, Vidua chalybeata, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa . Not good shots, but they go with all the males I posted (18047546632), crop.jpg|Jike la kinili-kaya
Male Purple Indigobird (Vidua purpurascens).jpg|Dume la kinili miguu-myeupe

Jamii:Shomoro na jamaa
Simfoni

**Simfoni** (kutoka Kigir. σύμφωνος *simphōnos* ‚sauti za pamoja‘ kupitia Kiitalia *sinfonia*) ni muziki iliyoandikwa kwa ajili ya okestra. 

Aina hii ya muziki ilianzishwa huko Italia katika karne ya 17. Hapa jina "sinfonia" lilibuniwa. Hadi leo hii majina ya mitindo mbalimbali inayotumia ndani ya sinfonia ni ya kiitalia.

Kwa kawaida kuna sehemu tatu au nne zinazotofautishwa kwa kasi na tabia ya muziki, kwa mfano haraka-polepole-haraka au kinyume chake polepole-haraka-polepole. Watungaji muziki kama Joseph Haydn (simfonia 104), Wolfgang Amadeus Mozart (simfonia zaidi ya 50) na Ludwig van Beethoven (simfonia 9) waliboresha na kukamilisha muziki dhati ya simfonia. Beethoven alikuwa mtungaji wa kwanza aliyeingiza pia sauti za kibinadamu katika simfonia yake ya 9.

Mitindo inayotumiwa ndani ya sehemu za simfonia ni pamoja na sonata, minuet, scherzo au rondo. 

Okestra kubwa mara nyingi huitwa "okestra ya simfonia" wakati okestra ndogo huitwa "okestra ya chumba".

Watungaji mashuhuri wengine wa simfonia walikuwa Franz Schubert, Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Anton Bruckner, Johannes Brahms, Pyotr Tchaikovsky, Gustav Mahler, Jean Sibelius na Dmitri Shostakovich.

Jamii:Muziki
Kim Young-sam

thumb|Caption text

**Kim Young-sam** (Kikorea: **김영삼 金永三**)  (20 Desemba 1927 - ) ni mwanasiasa Mkorea aliyekuwa rais wa kumi na nne wa nchi ya Korea Kusini, 1993 na 1998.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Kim Young-sam Presidential Museum 

Jamii:Marais wa Korea Kusini
Maisha ya wakfu

la monasteri ya Betremariam huko Ethiopia.]]
**Maisha ya wakfu** ni ufupisho wa "Maisha yaliyowekwa wakfu kwa kushika mashauri ya Kiinjili". Unaeleza hali ya pekee ya baadhi ya Wakristo ndani ya Kanisa inayotokana na uamuzi wao wa kumfuata Yesu katika mtindo wake wa maisha ya useja, ufukara na utiifu..

Mara nyingi wanaoishi hivyo wanaunda shirika la kitawa, ingawa si lazima, na wanajifunga kwa nadhiri au matamko yanayofanana nayo (hasa ahadi na kiapo).

Wakristo wanaoishi hivyo wanapatikana katika madhehebu mbalimbali.

## Siku ya Kimataifa ya Maisha ya Wakfu
Mwaka 1997, Papa Yohane Paulo II alianzisha Siku ya Kimataifa ya Kuombea Maisha ya Wakfu, inayotakiwa kuadhimishwa kila tarehe 2 Februari, sikukuu ya Yesu kutolewa hekaluni.

## Tazama pia
* Historia ya utawa

## Tanbihi
## Marejeo
*Section on the Consecrated Life in *The Code of Canon Law*, 1983 (archived 18 April 2016) 
*Apostolic Exhortation *Vita Consecrata* of Pope John Paul II, 25 March 1996 
**Catechism of the Catholic Church* &ndash; "The Consecrated Life" 
*Path to Life as a Nun - Sisters of St. Francis at Klaradals Evangelical-Lutheran Convent 

## Viungo vya nje
* http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/ccscrlife/documents/rc_con_ccscrlife_profile_en.html Aina za maisha ya wakfu katika Kanisa Katoliki zinavyoelezwa na tovuti ya idara ya Papa inayoyashughulikia. 

Jamii:Mashirika ya kitawa
Jamii:Sheria za Kanisa
York

**York** ni mji wa Ufalme wa Maungano ulioko kaskazini mwa Uingereza, kando ya mto Ouse (Yorkshire). 

Hutazamwa kama makao makuu ya Yorkshire ingawa kiutawala si sehemu ya Yorkshire tena, bali eneo la pekee. Kuna wakazi wapatao 130,000.  

## Historia
Ni mji wa kale sana: ulikuwepo tayari zamani za utawala wa Dola la Roma katika Uingereza ukaitwa **Eboracum**. 

Waviking waliovamia sehemu hii ya Uingereza katika karne ya 9 wakaita mahali "Jorvik" iliyomaanisha "bandari ya chifu" katika lugha yao.

Baada ya uvamizi wa Wanormani katika karne ya 11 polepole matamshi ya jina la Kinormani yakawa "York".

Hadi leo mji una nyumba nyingi za kihistoria. 

Jengo kuu ni kanisa kuu maarufu la Anglikana lililokamilishwa mwaka 1472. 

Askofu Mkuu wa York ana nafasi ya pili ya kiheshima ndani ya Kanisa Anglikana la Uingereza. 

Tangu mwaka 2005 John Sentamu mwenyeji wa Uganda amekuwa askofu mkuu.
 
Kando ya mji wa kihistoria kuna maeneo ya Chuo Kikuu cha York kilichoanzishwa mwaka 1963.

## Vivutio
York katika nchi ya Uingereza ni mji wa kupendeza sana kutokana na vivutio vilivyoko. Unapotembea mjini York, utafurahishwa na mahali kama:

### The Shambles 
The Shambles ni vijia vidogo vidogo vilivyoko mkabala na manyumba mengi. Kivutio hiki hunoga maana ni kizee sana ikitajika kwamba kilianza katika karne ya 14.

### York Minster 
Ziara ya York haitafana kama hutaingia katika York Minster, kivutio kingine kilichonoga sana.York Minster ni kanisa lililojengwa kwa uhandisi wa hali ya juu zaidi. Linaoenakana kuwa ilitumika ubunifu na usanii mwingi ili lisimamishwe pahala lipo.

### National Railway Museum 
Ziara yako ya York itapendeza zaidi unapotembea na kuona National Railway Museum. Imesemekana kwamba hamna reli nyingine iliyojengwa kwa ustadi mwingi kama National Railywa Museum. Hii ni kwa sababu teknolojia nzuri na za kisasa zimetumika ili isimame mahala ipo.

## Viungo vya Nje 
# Things to do in York
Wamanyema

**Wamanyema** (Una-Ma-Nyema, yaani Wala-samaki), ni jamii ya vikabila na koo zisizopungua 18 ya Kibantu yenye asili ya mashariki ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya  Kongo katika mkoa wa Kigoma nchini Tanzania hasa wilaya ya Kigoma katika manispaa ya Kigoma-Ujiji.

Manyema Association imeundwa miaka ya 1930, Wamanyema waliunganishwa na utamaduni wa kiswahili - kiruwa, imani ya dini ya Kiislamu na asili ya mashariki ya Kongo.

Kwa Tanzania, wanajumuisha makabila ya Wagoma, Wabwari, Wakusu, Waholoholo n.k. ambao wote huitwa Wamanyema.

Kwa sehemu kubwa ya karne ya 19 waliwindwa sana na Waarabu waliofanya biashara ya watumwa.

Wamanyema walipofika Kigoma kuna ambao walipata majina katika miji kama Katonga, Kabwe, Mkabogo au Kabogo: hao wote walikuwa Wamanyema wenye asili ya Kongo.

Wamanyema shughuli yao kuu ni Uvuvi na Biashara na hupendelea zaidi kuishi kifamilia.

Hivyo Wamanyema na Waha ndio wenyeji wa Kigoma. Uenyeji huu tunaouzungumza ni miaka ya zamani sana: hata kabla ya kuanza kwa ukoloni hawa watu tayari walikuwa wakiishi pamoja na walikuwa wakipendana na kuthaminiana. Kuna vitu Waha waliwafundisha Wamanyema na pia kuna vitu Wamanyema waliwafundisha Waha na wote hawa waliipigania Tanganyika kutoka mikononi mwa serikali ya kikoloni. Hata mradi wa kuligawa bara la Afrika kati ya nchi kadhaa za Ulaya ulikuwa bado kabisa Wamanyema na Waha walikuwa wakiishi pamoja.

## Watu maarufu
* Iddi Faiz, aliyekuwa mwekahazina wa chama cha TANU
* Mwami Theresa Ntare, malkia wa Waha na chifu mwanamke wa Kasulu ambaye aliipigania nchi hiyo kutoka mikononi mwa wakoloni hata ikawa taifa huru
* Sheikh Amri Abeid Karuta, meya wa kwanza wa jiji la Dar es Salaam
* Aman Walid Kabourou, mbunge wa kwanza wa Kigoma Mjini 

Jamii:Mkoa wa Kigoma
Sumaku

thumbnail|Sumaku yenye umbo la pao
**Sumaku** ni gimba inayotoa uga sumaku wa kuvuta magimba ya metali kwake au kuyasukuma mbali nayo. Nguvu hii inaitwa uga sumaku haionekani kwa macho lakini inapimwa. 

## Sumaku asilia na sumaku zinazotengenezwa 
Sumaku asilia ni vipande vya madini ya maginetiti vinavyoweza kuvuta na kushika vitu vya chuma. Kama kipande cha chuma au feleji ya kawaida inashikwa kwa muda fulani na sumaku asilia itaonyesha pia tabia za sumaku. Watu wamejifunza kutumia uwezo wa sumaku na kutengeneza sumaku hasa pamoja na umeme na kutengeneza vifaa vyenye uwezo mkubwa wa kisumaku vinavyotumiwa katika teknolojia mbalimbali.
thumb|220px|Vumbi ya chuma juu ya karatasi inajipanga katika mistari maalumu kama sumaku iko chini ya karatasi hii
## Tabia za sumaku 
Usumaku ni tabia katika mada inayopatikana kiasili kufuatana na kanuni za fizikia. 
* kila sumaku huwa na ncha mbili zinazoitwa ncha hasi (negativi) na ncha chanya (positivi). 
* kama sumaku mbili zinakaribiana zikitazamana kwa ncha tofauti zinavutana na kukaa pamoja kwa nguvu. Lakini zikikaribiana na kutazamana kwa ncha ileile (zote mbili kwa ncha hasi au ncha chanya) zinasukumana zikikataa kugusana.
* sumaku ikipitishwa joto inapungua nguvu yake lakini ikipozwa inaongeza nguvu ya kisumaku.
* kipande cha chuma kinachokuwa kisumaku baada ya kukaa pamoja na sumaku kitapungua nguvu yake ya kisumaku polepole.
* waya au simu inayopitishwa na umeme huwa na uga sumaku kando lake.
* kwa kuviringisha waya nje ya chuma sumaku na kupitisha umeme mle nguvu kubwa ya kisumaku inapatikana. Mbinu huu ni msingi wa kutumia sumakuumeme katika mashine nyingi.

Aloi za chuma na feleji huvutana na sumaku. Lakini metali kama shaba, zinki au alumini hazivutwi nazo.

## Historia 
Watu wa kale walitambua tayari tabia za sumaku asilia. Kuna ushahidi katika maandiko ya mwanafalsa mgiriki Thales wa Milet; Wagiriki wa kale waliita mawe yenye tabia hii "mawe ya magnesia" kutokana na mji wa Asia Ndogo yalipopatikana. Jina hili lilikuwa msingi wa jina "magnet" linalotumiwa katika lugha nyingi.

Wachina ni watu wa kwanza waliotambua matumizi ya sumaku kwa manufaa ya kibinadamu. Tangu karne ya 11 walitumia sindano ya magnetiti yenye tabia ya kisumaku iliyolea juu ya maji ndani ya dira. Ncha za sindano sumaku huathiriwa na uga sumaku wa dunia na ncha zake zinatazama kaskazini au kusini. Kwa msaada wa dira mabaharia waliweza kuvuka bahari na kulenga pwani la mbali lisiloonekana mara moja bila kupoteza njia.

Wazungu wa Ulaya walibuni mbinu huohuo kidogo baadaye tangu karne ya 12.

1819 profesa Mdenmark Hans Christian Oersted alitambua uhusiano kati ya umeme na usumaku alipoona ya kwamba umeme unaathiri sindano ya dira. Mwingereza Michael Faraday alifuata kwa kutengeneza kifaa kinachozungusha kipitishi umeme kwa sumaku; hii ilikuwa msingi kwa kubuni injini ya umeme iliyotengenezwa na wengine baadaye na 1866 injinia Mjerumani Werner Siemens alitengenea mashine ya kutengeneza umeme iliyoweka msingi kwa mapinduzi ya pili ya viwandani. Leo hii umeme ni nguvu ya kimsingi wa teknolojia ya kisasa.

## Kurasa nyingine 
* Sumakuumeme

Jamii:Usumaku
Jamii:Teknolojia
Maginetiti

thumb|220px|Maginetiti kutoka Afrika Kusini
**Maginetiti** ni madini yenye rangi nyeusi-kijivu yenye tabia ya sumaku. Kikemia ni oksidi ya feri (chuma) yenye valensi za 2+ na 3+. Fomula yake ni Fe3+2Fe2+O4.

Inatokea mara nyingi kwa umbo la fuwele zenye urefu wa karibu sentimita 1 na kona 8. Kiwango cha feri (chuma) hufikia asilimia 72 kwa hiyo ni malighafi muhimu kwa kutengeneza chuma. 

## Viungo vya Nje
*Mineral galleries 
*Powder X-Ray Diffraction (XRD) Pattern 
*Bio-magnetics
*History of Magnetite Mining in the NJ Highlands 
*Magnetite mining in Santa Cruz 
*Peruvian sand dunes
Dira

thumb|Dira inayojaa kiowevu
thumb|Mielekeo ya dira ikionyesha kaskazini katika hali ya mkoozo
**Dira** ni kifaa cha kutambua mwelekeo. Ni chombo muhimu kwa kutafuta njia baharini au kwenye ardhi pasipo na alama zinazoonekana kama vile jangwani. 

## Dira sumaku 
Ndani ya dira ya kawaida kuna sindano ya chuma sumaku inayotazama muda wote kwa ncha ya kaskazini kwa sababu inaathiriwa na uga sumaku wa dunia.

Wachina walikuwa watu wa kwanza wanaojulikana kubuni dira wakati wa karne ya 11. Walitumia sindano ya maginetiti iliyoelea kwenye bakuli ya maji juu ya ubao au karatasi.

Kuna dira kavu ambako sindano ya sumaku inalala juu ya mhimili. Aina nyingine ambayo ni bora lakini ghali zaidi ni dira kiowevu ambako sindano inaelea ndani ya kiowevu cha mchanganyiko wa alikoholi na maji.

Chini ya sindano huwa na kadi yenye mchoro wa mielekeo ya dunia ya kaskazini - kusini - mashariki - magharibi.

Mtu anayeshika dira anajigeuza hadi ncha ya sindano inakaa juu ya alama ya kaskazini kwenye kadi ya dira. Sasa anaweza kujua mielekeo mingine iko wapi mahali anaposimama.

## Mielekeo ya Dira 
Dira huwa na mielekeo mikuu 4 ambayo ni Kaskazini, Mashariki, Kusini na Magharibi.

Mielekeo ya kati hutajwa kama kaskazini-mashariki / kaskazini-magharibi na kusini-mashariki / kusini-magharibi (kwa Kiingereza Northeast NE/ Northwest NW na Southeast SE/ Southwest SW). 

Inawezekana kutaja mieleko makini zaidi kwa mfano Kusini-kusini-magharibi (South-south-west SSW) au Magharibi-kusini-magharibi (west-south-west WSW).

Jamii:Vifaa
Jamii:Usafiri
Jamii:Jiografia
Pilosa

***Pilosa*** ni jina la Kisayansi cha oda ya walasisimizi na slothi.

## Mwainisho
'*Oda *Pilosa'''*
* Nusuoda Vermilingua
** Familia Cyclopedidae
*** *Cyclopes didactylus*, Mlasisimizi-hariri (Silky Anteater)
** Familia Myrmecophagidae
*** *Myrmecophaga tridactyla*, Mlasisimizi Mkubwa (Giant Anteater)
*** *Tamandua mexicana*, Tamandua Kaskazi (Northern Tamandua)
*** *Tamandua tetradactyla*, Tamandua Kusi (Southern Tamandua)
* Nusuoda Folivora
** Familia Bradypodidae: Slothi vidole-vitatu
*** *Bradypus pygmaeus*, Slothi Mdogo (Pygmy Three-toed Sloth)
*** *Bradypus variegatus*, Slothi Koo-kahawia (Brown-throated Three-toed Sloth)
*** *Bradypus tridactylus*, Slothi Koo-jeupe (Pale-throated Three-toed Sloth)
*** *Bradypus torquatus*, Slothi Manyoya-marefu (Maned Three-toed Sloth)
** Familia Choloepodidae: Slothi vidole-viwili
*** *Choloepus hoffmanni'', Slothi Kaskazi (Hoffman's Two-toed Sloth)
*** *Choloepus didactylus*, Slothi Kusi (Southern Two-toed Sloth)

Jamii:Pilosa
Mlasisimizi Mkubwa

**Mlasisimizi mkubwa** (*Myrmecophaga tridactyla*) ni spishi kubwa kushinda walasisimizi wote. Spishi hii ni pekee katika jenasi *Myrmecophaga*.

Walasisimizi hutumia ulimi wao mrefu na wa kunata ili kukamata sisimizi na mchwa katika kichuguu cha wadudu hawa.

Jamii:Walasisimizi na slothi
John Sentamu

thumb|John Sentamu mbele ya kanisa lake wakati wa Pasaka 2007
**John Tucker Mugabi Sentamu** (* 10 Juni 1949 mjini Kampala, Uganda) ni askofu mkuu wa York na mkuu wa jimbo la kanisa Anglikana la York linalojumlisha daiyosisi za kaskazini ya Uingereza. Ana cheo cha heshima cha pili katika kanisa Anglikana la Uingereza baada ya Askofu Mkuu wa Canterbury.

John Sentamu ni askofu mkuu wa kwanza nchini asiye Mwingereza kiasili.

## Maisha 
John Sentamu alizaliwa katika kijiji karibu na Kampala akiwa mtoto wa sita kati ya 13. Alisoma sheria kwenye Chuo Kikuu cha Makerere mjini Kampala akawa mwanasheria kwenye mahakama kuu ya Uganda. Mwaka 1973 Idi Amin alimteua kuwa hakimu wa mahakama kuu. Lakini alimkasirisha diketa alipokataa kumwachisha huru binamu mmoja wa Amin. Akafungwa jela wiki tatu baada ya arusi yake kwa muda wa miezi mitatu. Baada ya kuuawa kwa rafiki yake askofu mkuu Janani Luwum aliamua kuondoka Uganda akaenda Uingereza.

Alianza kusoma theolojia kwenye Chuo Kikuu cha Cambridge akapokelewa kama padre wa Kanisa Anglikana mwaka 1979. Akapata cheo cha Ph. D. mwaka 1984. Baada ya kufanya kazi kama pdre msaidizi na padre kiongozi katika parokia kadhaa likuwa askofu msaidizi wa Stepney mwaka 1996; 2002 akawa askofu wa Birmingham. 2004 alikuwa risi wa harakati ya Youth For Christ na 2005 raisi wa YMCA. Mwaka huohuo alipewa cheo cha askofu mkuu wa York.

Sentamu alichukua uraia wa kiingereza na leo hii ni raia wa Uganda na Ufalme wa Maungano vilevile. Amemwoa Margaret Sentamu. Wana watoto wawili wakubwa Grace na Geoffrey pamoja na watoto wawili wa kulea.

## Viungo vya Nje
* http://biographies.parliament.uk/parliament/default.asp?id=47047 

Jamii:Maaskofu
Jamii:Watu wa Uganda
Jamii:Watu wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Dubu barafu

**Dubu barafu** (*Ursus maritimus*, pia huitwa: **Dubu Akitiki**) ni dubu mkubwa mweupe wa duara ya Akitiki.

Jamii:Mbwa na jamaa
Tembo-bahari

**Tembo-bahari** (kutoka Kijerumani: see-elefant; jenasi *Mirounga*) ni wanyama wakubwa wa Bahari ya Pasifiki na Bahari ya Kusini wenye mkonga mfupi kama tembo.

## Spishi 
* *Mirounga angustirostris*, Tembo-bahari kaskazi (Northern elephant seal)
* *Mirounga leonina*, Tembo-bahari kusi (Southern elephant seal)

Jamii:Sili na jamaa
Kishawishi

na Eva wakishawishiwa katika bustani.]]
**Kishawishi** ni tendo la kumvuta binadamu kutenda jambo. Mara nyingi maana yake ni mbaya, yaani ni kumvuta atende dhambi.

Kishawishi kinaweza kujianzia au kutokana na watu wengine, lakini dini, kama vile Ukristo, zinaweza kuona nyuma yake hasa uwepo wa nguvu za giza, hususan shetani au ibilisi. 

Kishawishi chenyewe si dhambi, ila kama mtu akikikubali na kukifuata kwa hiari.

## Katika Biblia
Biblia inasema sana kuhusu kishawishi na namna ya kukishinda. Vielelezo viwili, hasi na chanya, ni vile vya Adamu na Eva upande mmoja na Yesu Kristo upande mwingine.

### Adamu na Eva
Katika Biblia kishawishi cha kwanza kiliwapata na kuwashinda Adamu na mke wake Eva. Tukio hilo maarufu kwa jina la dhambi ya asili limeathiri binadamu wote.

### Yesu
Injili zinasimulia pia vishawishi vilivyompata Yesu, hasa vitatu vilivyosababishwa na shetani jangwani, ambavyo Yesu alivishinda moja kwa moja na hivyo kutuelekeza namna ya kuvishinda vilevile.

Yesu alishawishiwa na Shetani kwa kuwa ni mtu kweli, akamshinda kwa niaba ya watu wote, akituonyesha namna ya kumtii Mungu moja kwa moja, “hata mauti, naam, mauti ya msalaba” (Fil 2:8). 

“Kwa sababu kama kwa kuasi kwake mtu mmoja watu wengi waliingizwa katika hali ya wenye dhambi, kadhalika kwa kutii kwake mmoja watu wengi wameingizwa katika hali ya wenye haki” (Rom 5:19).

### Baba Yetu
Sala ya Baba Yetu ambayo Yesu aliwafundisha mitume wake inamalizika kwa kuomba ushindi dhidi ya vishavishi na ya Yule Mwovu (Math 6:13).

Jamii:Dini
Jamii:Ukristo
Mnyamapochi

**Wanyamapochi** ni wanyama wa ngeli ya chini Marsupialia ambao wanazaa wadogo wao katika hali changa sana yaani baada ya muda mfupi wa mimba. Baada ya kuzaa wanaendelea kubeba wadogo ndani ya pochi au mbeleko ya ngozi iliyopo nje ya mwili juu ya tumbo. Humo kuna maziwa ambako wadogo wanaweza kunywa ilhali wanatunzwa vizuri na kukaa joto.  Kadri wadogo wanavyokua wanaanza kutazama mazingira kutoka mbeleko na pia wanaanza kutembea nje wakirudi tena mbelekoni hadi wamefika umri wa kutosha wanaondoka.

Spishi zilizo nyingi ziko Australia na visiwa vya karibu kama Nyugini. Nyingine zinatokea Amerika ya Kusini. Wanyamapochi wanaojulikana zaidi ni kangaruu.

## Mwainisho
* Dasyuromorphia
** Dasyuridae: Dasiuri, Kwolu, Shetani wa Tasmania
** Myrmecobiidae: Mlasisimizi-pochi
** †Thylacinidae: Chui wa Tasmania
* Didelphimorphia: Oposomu
* Diprotodontia
** Burramyidae: Posomu vibete
** Hypsiprymnodontidae: Kangaruu-panya zabadi 
** Macropodidae: Kangaruu
** Petauridae: Posomu warukaji
** Phalangeridae: Kusikusi, Posomu
** Phascolarctidae: Koala
** Potoroidae: Betongi, Kangaruu-panya, Potoruu
** Pseudocheiridae: Posomu mkia-mviringo
** Tarsipedidae: Posomu-asali
** Vombatidae: Wombati
* Microbiotheria: Kolokolo
* Notoryctemorphia: Fuko-pochi
* Paucituberculata: Oposumu-kirukanjia
* Peramelemorphia: Bandikuti, Bilbi

## Picha

Dasyurus maculatus.jpg|Kwolu madoa
Sarcophilus harrisii taranna.jpg|Shetani wa Tasmania
Numbat.jpg|Mlasisimizi-pochi
ThylacineHobart1933.jpg|Chui wa Tasmania
Rabipelao.jpg|Oposomu wa kawaida
Eastern Pygmy Possum Pilliga Forest NSW.jpg|Posomu kibete mashariki
Musky-rat.jpg|Kangaruu-panya zabadi
Kangaroo and joey03.jpg|Kangaruu na ndama wake
Vakoveverka.jpg|Posomu mrukaji sukari
Ground Cuscus cotswoldwildlifepark.jpg|Kusikusi-ardhi
Northen brushtail possum eating an apple.jpg|Posomu mkia-brashi kaskazi
Koala climbing tree.jpg|Koala
Bettongia gaimardi.jpg|Betongi wa Tasmania
Rufus bettong.jpg|Kangaruu-panya
Potorous tridactylus - profile.JPG|Potoruu pua-ndefu
Pseudocheirus peregrinus 2.jpg|Posomu mkia-mviringo wa kawaida
Vombatus ursinus -Maria Island National Park Edit 2.jpg|Wombati wa kawaida
Monito del Monte ps6.jpg|Kolokolo
PSM V40 D672 The new mammal notoryctes typhlops.jpg|Fuko-pochi
HyracodonFuliginosusWolf 2.jpg|Oposomu-kirukanjia wa Tate
Perameles gunni.jpg|Bandikuti-milia mashariki

Jamii:Wanyamapochi
Koala

**Koala** (kutoka Kiing.: koala, Kisayansi: *Phascolarctos cinereus*) ni mnyama mdogo wa Australia mwenye manyoya ya kijivu na anaofanana na dubu. Kama kangaruu na marsupialia wengine, koala wa jike huwa na pochi (ambayo inaitwa marsupiumu) ambamo mtoto humalizia kukua akiwa humo ndani.

Jamii:Wombati na jamaa
Kulungu

**Kulungu** ni neno la kiswahili na linaweza kumaanisha:
*Kulungu (Bovidae)  ni jina la wanyama wa Afrika. Dume wa spishi hii wana pembe.

*Kulungu (Cervidae) ni jina la kawaida kwa wanyama wa Ulaya, Asia au Amerika wanaofanana na kulungu wa Afrika.

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Ichiro Suzuki

200px|thumb
**Ichiro Suzuki** (kwa Kijapani: 铃木 一 朗, すずき いちろう; anajulikana Marekani kama "Samurai The Silent"; amezaliwa 22 Oktoba 1973) ni mchezaji wa baseball wa Japani ambaye ana mafanikio makubwa katika Ligi Kuu ya Baseball. Anashikilia rekodi kwa idadi kubwa ya mafanikio wakati wa msimu wake katika MLB (262).

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Japani
Panda Mkubwa

**Panda mkubwa** (kutoka Kiing.: giant panda, Kisayansi: *Ailuropoda melanoleuca*) ni dubu mkubwa kiasi wa Uchina aliye mweusi na mweupe.

Jamii:Mbwa na jamaa
Nge

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Akarabu (kundinyota)

**Nge** au **akrabu** (kutoka Kiarabu عقرب) ni arithropodi wa oda Scorpiones katika ngeli Arachnida. Spishi ndogo huitwa **visusuli** pia. Kama arakinida wote wana miguu minane. Pedipalpi zao ni kubwa na zina gando, na mkia ni mrefu na una msumari mkubwa mwishoni kwake. Kama kawaida kiwiliwili chao kina sehemu mbili: kefalotoraksi ( cephalothorax: kichwa na kidari) na fumbatio lakini zimeungwa vipana, siyo kwa pediseli (pedicel) nyembamba kwa umbo wa mrija kama kwa buibui. Mgongo wa kefalotoraksi ni mgumu na kwa hivyo huitwa gamba (carapace). Nge wana macho 6-12, mawili juu ya gamba la kefalotoraksi na 2-5 kwa kila upande wa kichwa. Msumari wa nge hutumika kwa kudunga windo na kuingiza sumu ndani yake. Windo akiwa amekufa, kelisera (chelicerae) za nge zinakata vipande vidogo vinavyowekwa katika kishimo mbele ya mdomo. Maji ya umeng'enyaji yakamuliwa katika kishimo hiki na baada ya kumeng'enya chakula myeyuko ufyondwa. Nge hula arithropodi wengine na wale wakubwa hula mijusi na vipanya wadogo pia.

## Spishi zilizochaguliwa za Afrika ya Mashariki
* *Babycurus gigas*
* *Babycurus wituensis*
* *Buthotus emini*
* *Buthotus trilineatus*
* *Hottentotta trilineatus*
* *Iomachus politus*
* *Isometrus maculatus*
* *Lychas asper*
* *Lychas burdoi*
* *Odonturus dentatus*
* *Opisthacanthus fischeri*
* *Opistophthalmus glabrifrons*
* *Pandinus bellicosus*
* *Pandinus viatoris*
* *Parabuthus liosoma*
* *Parabuthus pallidus*
* *Uroplectes fischeri*

## Picha 

Babycurus gigas 03.JPG|Babycurus gigas
Hottentotta trilineatus.jpg|Hottentotta trilineata
Isometrus maculatus (10.3897-zookeys.764.25108) Figure 8.jpg|Isometrus maculatus
CSIRO ScienceImage 1283 Little Marbled Scorpion Lychas marmoreus.jpg|Lychas marmoreus
Odonturus dentatus.png|Odonturus dentatus
Shiny Burrowing Scorpion (Opistophthalmus glabrifrons) (16667560568).jpg|Opistophthalmus glabrifrons
Pandinus viatoris.jpg|Pandinus viatoris
Buthidae - Parabuthus liosoma.JPG|Parabuthus liosoma
Uroplectes vittatus2.jpg|Uroplectes vittatus

Jamii:Nge
Yeniceoba

thumb|Yeniceoba
**Yeniceoba** ni mji na wilaya iliopo Mkoani Konya kwenye kanda ya Anatolia ya Kati huko nchini Uturuki.

## Viungo vya Nje
Kinyegere

**Kinyegere** na **Nyegere-vunde** (jina la kisayansi: ***Mephitidae***) ni mnyama mdogo mweusi na mweupe wa Amerika na Indonesia.

## Familia
* **Familia Mephitidae**
** Jenasi: *Conepatus*
*** Kinyegere wa Amerika ya Kusini, *Conepatus chinga* (Molina's Hog-nosed Skunk)
*** Kinyegere wa Patagonia, *Conepatus humboldtii* (Humboldt's Hog-nosed Skunk)
*** Kinyegere wa Amerika, *Conepatus leuconotus* (American Hog-nosed Skunk)
*** Kinyegere Milia-miwili, *Conepatus semistriatus* (Striped Hog-nosed Skunk)
** Jenasi: *Mephitis*
*** Kinyegere-kifuniko, *Mephitis macroura* (Hooded Skunk)
*** Kinyegere Milia, *Mephitis mephitis* (Striped Skunk)
** Jenasi: *Mydaus*
*** Nyegere-vunde wa Java, *Mydaus javanensis* (Javan Stink Badger)
*** Nyegere-vunde wa Palawan, *Mydaus marchei* (Palawan Stink Badger)
** Jenasi: *Spilogale*
*** Kinyegere-madoa Kusi, *Spilogale angustifrons* (Southern Spotted Skunk)
*** Kinyegere-madoa wa Magharibi, *Spilogale gracilis* (Western Spotted Skunk)
*** Kinyegere-madoa wa Mashariki, *Spilogale putorius* (Eastern Spotted Skunk)
*** Kinyegere-madoa Mdogo, *Spilogale pygmaea* (Pygmy Spotted Skunk)

Jamii:Wanyama
Hidetoshi Nakata

thumbnail|right
**Hidetoshi Nakata** (katika Kijapani: 中田 英寿) (amezaliwa 22 Januari 1977 katika Kofu, Japan) ni wa zamani wa soka Kijapani mchezaji ambaye alicheza kama kiungo na klabu kadhaa za Ulaya, na Bell Mare Hiratsuka katika nchi yake. Utendaji wake kuwa na chuma yake sifa kama mmoja wa wachezaji bora Kijapani kwa wakati.

Nakata ilikuwa mwaka 2004 kama mtu wa pekee Kijapani, kuchaguliwa kwa FIFA 100, ni daraja ya mpira wa 125 bora wanaoishi katika historia, na pia katika wawili 1,997 na 1,998 kupigiwa kura ya mchezaji bora wa mwaka katika bara la Asia.

Nakata alishinda 2001 Serie A na AS Roma na mwaka baada ya Coppa Italia na Parma FC.

Nakata alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 21 Mei 1997 dhidi ya Korea Kusini. Nakata alicheza Japani katika mechi 77, akifunga mabao 11.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Fisi-maji

**Fisi-maji** ni wanyama wa maji baridi au wa bahari (spishi mbili) wa nusufamilia Lutrinae katika familia Mustelidae. Wanyawa hawa wana mwili mrefu na mwembamba wenye mkia mrefu na manyoyo laini. Fisi-maji hushinda takriban maisha yao yote majini au baharini. Huogelea kwa kutumia miguu yao yenye ngozi kati ya vidole. Mkia hutumika kwa kupiga mbio umbali mdogo. Spishi za maji baridi hula samaki hasa lakini pia vyura, kasa wa maji baridi, mabata wadogo, panya na wadudu iwapo hakuna samaki wengi. Fisi-bahari wanastahabu invertebrata wa bahari kama kaa, kamba, uduvi, samakigamba, konokono wa bahari na chani, lakini samaki pengine pia. Huzaa watoto 1-5. Spishi za maji baridi huchimba au hutafuta tundu au mti uliobopa mara nyingi lakini fisi-bahari huzaa majini.

## Spishi za Afrika
* *Aonyx capensis*, Fisi-maji Mkubwa wa Afrika au Fisi-maji Kijivu (African Clawless Otter)
* *Aonyx congicus*, Fisi-maji wa Kongo (Cameroon Clawless Otter)
* *Hydrictis maculicollis*, Fisi-maji Koo-madoa (Spotted-necked Otter)
* *Lutra lutra*, Fisi-maji wa Ulaya (Eurasian Otter)

## Spishi za mabara mengine
* *Aonyx cinerea*, Fisi-maji Mashariki (Oriental Small-clawed Otter)
* *Enhydra lutris*, Fisi-bahari Kaskazi (Sea Otter)
* *Lontra canadensis*, Fisi-maji wa Amerika ya Kaskazini (Northern River Otter)
* *Lontra felina*, Fisi-bahari Kusi (Marine Otter)
* *Lontra longicaudis*, Fisi-maji wa Amerika ya Kusini (Neotropical River Otter)
* *Lontra provocax*, Fisi-maji wa Argentina (Southern River Otter)
* *Lutra nippon*, Fisi-maji wa Japani (Japanese Otter) - **imeisha sasa**
* *Lutra sumatrana*, Fisi-maji wa Sumatra (Hairy-nosed Otter)
* *Lutrogale perspicillata*, Fisi-maji Manyoya-laini (Smooth-coated Otter)
* *Pteronura brasiliensis*, Fisi-maji Mkubwa wa Amerika (Smooth-coated Otter)

## Spishi za kabla ya historia
* *Algarolutra majori* (Pleistocene ya Korsika na Sardinia)
* *Sardolutra ichnusae* (Mwisho wa Pleistocene ya Sardinia)
* *Megalenhydris barbaricina* (Mwisho wa Pleistocene ya Sardinia)

## Picha

File:Cape Clawless Otter.jpg|Fisi-maji mkubwa wa Afrika
File:Otter Reutemuehle.jpg|Fisi-maji wa Ulaya

File:Aonyx cinerea -Edinburgh Zoo-8.jpg|Fisi-maji mashariki
File:Sea otters in Morro Bay channel.jpg|Fisi-bahari kaskazi
File:River Otter-27527.jpg|Fisi-maji wa Amerika ya Kaskazini
File:Lfelina.jpg|Fisi-bahari kusi
File:Lontra longicaudis 05.jpg|Fisi-maji wa Amerika ya Kusini
File:Smooth-coated Otter (Lutrogale perspicillata).jpg|Fisi-maji manyoya-laini
File:Pteronura brasiliensis zoo Brasilia 02.jpg|Fisi-maji mkubwa wa Amerika

Jamii:Mbwa na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Konje

**Konje** (*Martes*) ni jenasi ya wanyama wadogo wa familia Mustelidae wenye miili myembamba na mikia mirefu.

## Jenasi
****Jenasi Martes***
**Konje wa Amerika, *Martes americana * (American Marten)
**Konje Koo-njano, *Martes flavigula* (Yellow-throated Marten)
**Konje-mawe, *Martes foina* (Beech Marten)
**Konje wa Nilgiri, *Martes gwatkinsii* (Nilgiri Marten)
**Konje wa Ulaya, *Martes martes* (Pine Marten)
**Konje wa Japani, *Martes melampus* (Japanese Marten)
**Konje-mvuvi, *Martes pennanti* (Fisher)
**Konje wa Siberia, *Martes zibellina* (Sable)

Jamii:Wanyama
Melesi

**Melesi** (kutoka Kilatini: meles) ni wanyama wa jenasi *Meles* katika familia Mustelidae. Wanafanana na nyegere wa Afrika lakini ni wakubwa zaidi.

## Spishi
* *Meles anakuma*, Melesi wa Japani (Japanese badger)
* *Meles canescens*, Melesi wa Asia Kusini-magharibi (Caucasian badger)
** *Meles c. arcalus*, Melesi wa Krete (Cretan badger)
** *Meles c. canescens*, Melesi wa Transkaukasia (Transcaucasian badger)
** *Meles c. rhodius*, Melesi wa Rhodes (Rhodes badger)
** *Meles c. severzovi*, Melesi wa Fergana (Fergana badger)
* *Meles leucurus*, Melesi wa Asia (Asian badger)
** *Meles l. amurensis*, Melesi wa Amur (Amur badger)
** *Meles l. arenarius*, Melesi wa Kazakhstan (Kazakh badger)
** *Meles l. leucurus*, Melesi-mchanga (Common sand badger)
** ''Meles l. sibiricus', Melesi wa Siberia (Siberian badger)
** *Meles l. tianschanensis*, Melesi wa Tian Shan (Tian Shan badger)
* *Meles meles*, Melesi wa Ulaya (European badger)
** *Meles m. heptneri*, Melesi wa Kiziyar (Kiziyar badger)
** *Meles m. marianensis*, Melesi wa Iberia (Iberian badger)
** *Meles m. meles*, Melesi wa Kawaida (Common badger)
** *Meles m. milleri*, Melesi wa Norwei (Norwegian badger)

## Picha

Japanese badger.jpg|Melesi wa Japani
Азиатский барсук (Meles leucurus).jpg|Melesi wa Asia

Jamii:Mbwa na jamaa
Chororo-kaya

**Chororo-kaya** ni mnyama mdogo alaye nyama. Chororo ni wanafamilia ya Mustelidae wanaojumlisha konje, nyegere, pamoja na fisi-maji.

Jamii:Mbwa na jamaa
Biva

**Biva** (kutoka Kiingereza: beaver, jina la kisayansi: *Castor*) ni wanyama wagugunaji wa Amerika ya Kaskazini, Ulaya na Asia.

## Spishi
* *Castor canadensis*, Biva wa Amerika (North American Beaver)
* *Castor fiber*, Biva wa Ulaya (European Beaver)

## Picha

Beaver pho34.jpg|Biva wa Ulaya
Beaver dam in Yellowstone.jpg|Lambo la biva

Jamii:Castoridae
Jamii:Biva na jamaa
Mhanganungu

**Wahanganungu** au **ekidna** ni wanyama wa familia Tachyglossidae katika oda Monotremata wanaofanana na kalunguyeye. Wanatokea Australia na Nyugini. Wanyama hawa pamoja na kinyamadege ni mamalia pekee wanaobaki ambao bado wanataga mayai. Lakini kinyume na wanyama wengine wanaotaga mayai, wananyonyesha watoto wao.

## Spishi
* *Tachyglossus aculeatus*, Mhanganungu pua-fupi (Short-beaked echidna)
* *Zaglossus attenboroughi*, Mhanganungu pua-ndefu wa Sir David (Sir David's long-beaked echidna)
* *Zaglossus bartoni*, Mhanganungu pua-ndefu mashariki (Eastern long-beaked echidna)
* *Zaglossus bruijni*, Mhanganungu pua-ndefu magharibi (Western long-beaked echidna)

Jamii:Kinyamadege na jamaa
Fisi-bahari

**Fisi-bahari** (*Enhydra lutris*) ni spishi ya fisi-maji wa nusufamilia Lutrinae katika familia Mustelidae.

## Nususpishi
* *Enhydra l. kenyoni*, Fisi-bahari Kaskazi
* *Enhydra l. lutris*, Fisi-bahari wa Asia
* *Enhydra l. nereis*, Fisi-bahari Kusi

Jamii:Mbwa na jamaa
Elki

**Elki** (kutoka Kiing.: *elk*, Kisayansi: *Alces alces*) ni spishi kubwa katika familia Cervidae. Elki wanajulikana kwa kichwa chake kikubwa na pembe-tawi zake zinazogawanyika kama vidole vya kiganja; spishi nyingine za familia hii huwa na pembe-tawi zinazogawanyika katika matawi. Kwa kawaida elki huishi misituni mwa kaskazini na misitu yenye miti ya kupukutika majani yake ya Nusudunia ya kaskazini katika hali za nchi za wastani hadi maeneo ya chini ya Aktiki. Kutokana na uwindaji, elki wana makazi madogo zaidi. Sasa elki wengi wanapatikana Kanada, Alaska, Skandinavia na Urusi. Wao hula mimea ya ardhini na majini. Wanyama ambao huwinda elki ni mbwa-mwitu, dubu na binadamu. Tofauti na spishi zingine za kulungu, elki ni wanyama pweke na huwa hawaishi na kundi la elki wengine. Ingawa elki kwa kawaida hutembea polepole, wakasirishwapo elki waweza kuwa mkali na kusonga haraka. Wakati wa demani iliye majira yao ya kupandana, madume wa spishi hupigana na madume wengine na kumshindania jike.

## Etimolojia na jina 
Jina elki limekopwa kutoka Kiingereza. Katika Uingereza mnyama huyu huitwa elk, lakini katika Amerika huitwa moose na elk huko ni jina la wapiti. Jina la kisanayansi "alcus" siyo Kilatini lakini limekopwa kutoka Kiswidi älg.

Elki dume aliyekua hurejelewa kama fahali, na elki jike ni dachia, na mtoto wa elki ni ndama.

## Makazi na eneo 
### Amerika Kaskazini 
Katika Amerika Kaskazini, elki huishi Kanada (mbali na Aktiki), Alaska, Uingereza Mpya, Milima yenye Miamba, Minesota, Peninsula ya Juu ya Michigan na Kijisiwa cha Kifalme cha Ziwa Kubwa. Katika eneo hili kubwa, kuna nususpishi zingi. Katika magharibi ya bara ya Amerika Kaskazini, idadi za elki zinafikia kaskazini mwa Kanada (Kolumbia ya Kibritania na Alberta) na spishi wengine wamepatikana milimani mwa Utah na Kolorado.

### Ulaya 
Katika Ulaya, elki wanapatikana katika Norwe, Uswidi, Ufini, Urusi, Polandi na nchi za Kibalti, na elki wachache katika Ucheki, Belarusi na Ukraini. 

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Joka wa Komodo

**Joka wa Komodo** (*Varanus komodoensis*) ni spishi kubwa kushinda mijusi wote. Joka wa Komodo anatokea visiwa vya Komodo, Rinca, Gili Motang na Flores katika Indonesia.

Jamii:Mjusi na jamaa
Dubwana-Gila

**Dubwana-Gila** (*Heloderma suspectum*) ni mjusi mkubwa mwenye sumu wa Marekani na Mexiko. Ana magamba ya rangi ya machungwa, njano na nyeusi.

Jamii:Mijusi
Buingamia

**Buingamia** ni arthropodi wa oda Solifugae katika ngeli Arachnida. Mara nyingi watu huchanganya buingamia na nge au buibui wakubwa lakini sio wale wa kwanza wala wa pili. Wote wamo katika oda yao ya kibinafsi, nge katika Scorpiones na buibui katika Araneae.

Tofauti dhahiri zaidi kati ya buingamia na nge ni ukosefu wao wa mkia wenye msumari wa sumu kwa ncha yake. Pia hawana magando kwenye pedipalpi zao. Tofauti kuu na buibui ni kutokuwepo kwa chuchu za kukalidi hariri, kwa hivyo hawawezi kutengeneza utando. Na kinyume na buibui wanapumua kupitia mfumo wa spirakulo na trakea ulioundwa vizuri badala ya kwa njia ya mapafu-kitabu.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Biton brunnipes* Pocock, 1896
* *Biton tigrinus* Pocock, 1896
* *Biton velox* Simon, 1885
* *Bitonupa kraepelini* Roewer, 1933
* *Blossia massaica* Roewer, 1933
* *Blossia obsti* (Roewer, 1933)
* *Blossia sulcichelis* (Roewer, 1941)
* *Blossia toschii* (Caporiacco, 1949)
* *Ceroma hessei* Roewer, 1933
* *Ceroma macrognatha* Lawrence, 1954
* *Ceroma ornatum* Karsch, 1885
* *Ceroma similis* Roewer, 1941
* *Galeodes arabs* Koch, 1842
* *Hemiblossia bouvieri* Kraepelin, 1899
* *Hemiblossia brunnea* Lawrence, 1953
* *Rhagodes karschi* Kraepelin, 1899
* *Rhagodes massaicus* Roewer, 1933
* *Rhagodoca baringona* Roewer, 1933
* *Rhagodoca bettoni* Roewer, 1933
* *Rhagodoca immaculata* Roewer, 1933
* *Rhagodoca ornata* (Pocock, 1895)
* *Rhagodoca phillipsii* (Pocock, 1896)
* *Rhagodoca smithii* (Pocock, 1897)
* *Rhagodoca termes* (Karsch, 1885)
* *Solpuga roeweri* Fage, 1936
* *Solpugiba svatoshi* (Birula, 1926)
* *Solpugisticella kenyae* Turk, 1960
* *Solpugyla centralis* (Hewitt, 1927)
* *Solpugyla kigoma* Roewer, 1961
* *Solpugyla masienensis* (Lawrence, 1929)
* *Tarabulida mugambii* Kristie Reddick, Charles M. Warui  Robert Wharton, 2010
* *Zeria albistriata* (Roewer, 1933)
* *Zeria atra* (Roewer, 1933)
* *Zeria atrisoma* (Roewer, 1933)
* *Zeria capitulata* (Karsch, 1885)
* *Zeria fordi* (Hirst, 1907)
* *Zeria greta* (Roewer, 1933)
* *Zeria lobatula* (Roewer, 1933)
* *Zeria loveridgei* (Hewitt, 1925)
* *Zeria merope* (Simon, 1879)
* *Zeria meruensis* (Tullgren, 1907)
* *Zeria nasuta* (Karsch, 1880)
* *Zeria niassa* (Karsch, 1880)
* *Zeria nigrescens* (Pocock, 1895)
* *Zeria obscura* (Kraepelin, 1899)
* *Zeria sericea* (Pocock, 1897)
* *Zeria sulfuripilosa* (Roewer, 1933)
* *Zeria wabonica* (Roewer, 1933)
* *Zeria zebrina* (Pocock, 1898)
* *Zeriassa bicolor* (Pocock, 1897)
* *Zeriassa inflexa* Lawrence, 1953
* *Zeriassa intermedia* Lawrence, 1953
* *Zeriassa lepida* Kraepelin, 1914
* *Zeriassa ruspolli* (Pavesi, 1897)
* *Zeriassa spinulosa* Pocock, 1898
* *Zeriassa wabonica* Roewer, 1933

## Picha

Chinchippusperuvianus.jpg|Ammotrechidae (*Chinchippus peruvianus*)
Gluvia dorsalis - 01.jpg|Daesiidae (*Gluvia dorsalis*)
Hemerotrecha P1100127a.jpg|Eremobatidae (*Hemerotrecha* sp.)
Galeodidae - Galeodes arabs.JPG|Galeodidae (*Galeodes arabs*)
Rhagodidae - Rhagodeya species.JPG|Rhagodidae (*Rhagodeya* sp.)
Metasolpuga picta00.jpg|Solpugidae (*Metasolpuga picta*)

Jamii:Buingamia
Bui-bahari

**Bui-bahari** ni cheliserata wa oda ya Pantopoda, oda pekee ya ngeli ya Pycnogonida, ambao wanaotokea baharini.

Jamii:Bui-bahari
Kaangao

**Kaangao** ni wanyama wa oda Xiphosura katika ngeli Merostomata. Hawa ni kheliserata wakubwa sana.

## Spishi
* *Carcinoscorpius rotundicauda*, Kaangao-misitubahari (Mangrove Horseshoe Crab) - Asia ya Kusini Mashariki
* *Limulus polyphemus*, Kaangao wa Atlantiki (Atlantic Horseshoe Crab) - pwani ya Atlantiki na Ghuba ya Meksiko
* *Tachypleus gigas*, Kaangao Mkubwa - Asia ya Kusini na ya Kusini Mashariki
* *Tachypleus tridentatus*, Kaangao Meno-matatu - pwani za Asia ya Mashariki

## Picha

File:Carcinoscorpius rotundicauda (mangrove horseshoe crab) 2.jpg|Kaangao-misitubahari
File:Tachypleus tridentatus.jpg|Kaangano meno-matatu

Jamii:Kaangao
Pembe (anatomia)

]]

**Pembe** ni miundo myenye mifupa inayoonekana juu ya vichwa vya wanyama kama kondoo, twiga au mbuzi. Pembe pia zinaonekana kama meno mikubwa ya ndovu au walarasi. Hata baadhi ya wadudu huwa na pembe, k.m. chonga.

File:Muffelwild12.4.2008_007.jpg|Kondoo dume mwenye pembe za mzunguko ya mbavuni
File:Red_deer_stag_2009_denmark.jpg|Pembe-tawi za kulungu mwekundu
File:RhinoAtSDZ.jpg|Pembe ya kifaru
File:Tanzanian_Elephant.jpg|Pembe-meno za ndovu
File:Serengeti_Bueffel2.jpg|Pembe za nyati
File:Giraffe_feeding,_Tanzania.jpg|Pembe za twiga
File:Walrus2.jpg|Pembe-meno za walarasi|Pembe za walarasi
Oryctes monoceros SteMarie.jpg|Chonga-mnazi
Rakuni

**Rakuni** (Kiingereza: Raccoon, kutahajiwa kama 'racoon' pia), mara nyingine anaitwa **rakuni wa Amerika ya Kaskazini**, **rakuni wa kaskazini**, au **rakuni wa kawaida** ili kumpambanua na spishi nyingine za rakuni, ni mamalia wa asili ya Amerika ya Kaskazini. Rakuni ni mnyama mkubwa zaidi wa familia ya jeni procyonid. Ana urefu wa mwili kati ya sentimita 40 na 70 (kati ya inchi 16 na 28), na uzito wa mwili kati ya kilo 5 na 26 (kati ya ratili 11 na 57). Wanaume huwa wakubwa zaidi kuliko wanawake. Manyoya ya kijivu yake ni manene, ambayo yanamlinda dhidi ya hali ya hewa baridi. Sehemu za kutofautisha zaidi za sura yake ni wayo wake ambao ni wepesi sana, kinyago chake, na mkia wake wenye pete. Sura hizi ni mada za visasili vya watu wa asili wa Amerika. Rakuni ni maarufu kwa sababu ya akili yake; mitaala yanaonyesha kwamba rakuni wanaweza kukumbuka majibu ya kazi ambazo anapwa baada ya miaka mitatu. Kwa kawaida rakuni huwa hai usiku, na hula chochote; asilimia 40 ya chakula chake ni wanyama wasio na uti wa mgongo, asimilia 33 ni mimea, na asimilia 27 ni wanyama wenye uti wa mgongo. 

Makazi ya asili ya rakuni ni misitu ya kupukutika majani yake na misitu ya mchanganyiko. Hata hivyo, kwa sababu ya uwezo wao wa kurekebisha, wameweza kuyaenea kufunika milima, vinamasi vya pwani, na miji. Wakazi huwafikiria kama wanyama waharibifu. Matokeo ya utorokaji mbalimbali na maingiza ya makusudi katikati ya karne ishirini, rakuni wanaishi katika Ulaya ya Kati, Milima ya Kaukasi, na Japani. Katika Ulaya, rakuni yupo orodhani pa spishi ya migeni zinazoelekea kusambaa tangu 2016. Kwa hivyo, spishi haiwezi kuingizwa kama bidhaa, kuzalishwa, kusafirishwa, kuuzwa, au kuachiwa huru mahali mwengine mwa Umoja wa Ulaya. 

Hata kama ilieleweka kuwa rakuni huwa pweke, sasa shuhuda zinaonyesha spishi ina tabia za kijamii ambazo ni mahususi ya jinsi. Wanawake wa spishi wa familia moja wanashirikiana eneo la pamoja; Wanaume ambao si wa nasaba moja wanaishi pamoja vikundi vya rakuni nne ili kulinda eneo dhidi ya uvamizi wa wanaume wageni wakati wa kupandana. Eneo hili linaweza kufikia kati ya hekta tatu kuhusu wanawake wa mji na hekta 5,000 (kilometa 50 za mraba) kuhusu wanaume wa mbuga. Kipindi cha kuchukua mimba kinajiri majira ya kuchipua kupitia tarehe 65, baadaye kati ya rakuni mchanga mbili na tatu (Kiingereza: "Kits") wanazaliwa. Mama wanawalea hadi wanatawanyia mwishoni wa majira ya majani kupukutika. Hata kama rakuni wafungwa au kipenzi wanatarajiwa kwishi zaidi ya miaka 20, matarajio ya muda ya kwishi jangwani ni kati ya miaka 1.8 na 3.1 tu. Maeneoni kwengi, mawindo na magari yanasababisha vifo vingi sana, wasipouawa na utapiamlo.

## Spishi
* *Procyon cancrivorus*, Rakuni mlakaa (Crab-eating raccoon)
* *Procyon lotor*, Rakuni kaskazi (Common raccoon)
* *Procyon pygmaeus*, Rakuni wa Kisiwa cha Cozumel (Cozumel Island raccoon)

## Picha

File:Procyon cancrivorus 1, Costa Rica.JPG|Rakuni mlakaa
File:Cozumel Raccoon2.jpg|Rakuni wa Kisiwa cha Cozumel

## Tanbihi
Jamii:Mbwa na jamaa
Chui wa Tasmania

**Chui wa Tasmania** (kutoka Kiing.: Tasmanian tiger) au **thilasini** (kutoka Kilatini: thylacinus, Kisayansi: *Thylacinus cynocephalus*) ni spishi iliyokwisha ya mnyama ya Marsupialia wa Australia, Tasmania na Nyugini.

Jamii:Kwolu na jamaa
Simba-milima

**Simba-milima** au **simba wa milimani** (kutoka Kiingereza: mountain lion; pia: **Puma**, kutoka jina la kisayansi: *Puma concolor*) ni paka mkubwa wa Amerika. Ni katika nusufamilia Felinae. 

Asili yake ni Amerika, kutoka Yukon ya Kanada kwenda Andes ya kusini ya Amerika ya Kusini. Ni pana zaidi ya mamalia yoyote ya mwitu katika nchi za Magharibi. 

Spishi inayoweza kubadilika, puma wanapatikana wa spishi nyingi katika Amerika. Ni paka mkubwa zaidi katika Amerika ya Kaskazini, na paka wa pili zaidi katika bara lote la Amerika baada ya jagwa.

Jamii:Paka na jamaa
Oposumu

**Oposumu** (kutoka Kiing.: opossum) ni wanyama wa ngeli ya marsupialia katika oda ya Didelphimorphia wa Amerika.

Jamii:Oposumu na jamaa
Shetani wa Tasmania

**Shetani wa Tasmania** (kutoka Kiing.: Tasmanian devil, Kisayansi: *Sarcophilus harrisii*) ni mnyama wa Marsupialia wa Tasmania mwenye manyoya meusi ambaye anapatikana katika maeneo ya porini ya kisiwa cha Australia kwenye makao ya Tasmania ikiwemo kisiwa kidogo cha Maria ambapo kuna mpango wa utunzaji wa wanyama wasio na magonjwa.

Jamii:Kwolu na jamaa
Sumu

[alt=Alama ya sumu|thumb|[Fuvu na alama ya mifupa iliyopishana hutumiwa kuandika kitu chenye sumu ndani yake]]
**Sumu** ni dutu yoyote inayoweza kuharibu kiasi kidogo shughuli za seli au inayoweza kudhuru muundo wa seli au kiumbehai.

Inaweza kunyweka au kuliwa , au kufyonzwa kupitia ngozi. Uharibifu kawaida hufanyika na mmenyuko wa kemikali. Athari ya sumu hutofautiana na kiasi ambacho kilichukuliwa mwilini. Dutu ambazo ni sumu huweza kusababisha kifo .

Katika dawa na zoolojia, sumu ni matokeo ya mchakato wa kibiolojia. Vitu  ambavyo viumbe wanatumia kuharibu aina nyingine. Viumbe fulani hutumia vimelea kwa uwindaji, au kama ulinzi. Kama kiumbe ni mwenyesumu, kama vile uyoga , ni hatari kula. Ikiwa ni kiumbe mwenyesumu, kama nyoka au nyuki , huuma  au kuumiza. Kwa baadhi, wanadamu wameanzisha Dawa za viumbe wenye sumu zilizo bora.

Mara nyingi ni wingi tu wa dutu inayofanya tofauti. Kunywa pombe huweza kusababisha tabia ya ukatili, matatizo ya hotuba, na aina tofauti za kupoteza kumbukumbu. Athari hii inaitwa uchukuaji wa sumu. Watu wanao kunywa hata zaidi wanaweza kuwa mshtuko. Wakati huo huo, pombe inaweza kutumika kama dawa ya kuuwa viini.[thumb|Sumu juu ya msumari wa [nyigu]]

Kuna aina nyingine za vitu  hatari. Hivi ni:
* Kasinojeni (sumu zinazosababisha kansa)
* Mutajeni (sumu zinazosababisha mabadiliko ya chembe za urithi)
* Teratojeni  (sumu zinazosababisha magonjwa ya kuzaliwa )

### Aina za sumu: 
* Madini (asenia ou zebaki)
* Mboga
* Mnyama (sumu ya nyoka, nyuki na konyeza)

Jamii:Biolojia
Linksi

**Linksi** *(kutoka Kigir. λυνξ na Kilat. lynx)* ni jenasi ya paka pori wa Amerika ya Kaskazini, Asia na Ulaya.

## Spishi
* *Lynx canadensis*, Linksi wa Kanada (Canada lynx)
* *Lynx lynx*, Linksi wa Ulaya (Eurasian lynx)
* *Lynx pardinus*, Linksi wa Hispania (Iberian lynx)
* *Lynx rufus*, Linksi-nyika (Bobcat)

## Spishi ya kabla ya historia
* *Lynx issiodorensis* (Issoire lynx, Pleistocene ya Ulaya)

## Picha

File:Canadian lynx by Keith Williams.jpg|Linksi wa Kanada
File:Linces19.jpg|Linksi wa Hispania
File:Bobcat stare.jpg|Linksi-nyika

Jamii:Paka na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Michael Bishop

left|80px
thumb|John Michael Bishop
**John Michael Bishop** (amezaliwa 22 Februari 1936) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza virusi. Mwaka wa 1989, pamoja na Harold Varmus alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Armadilo

**Armadilo** (kutoka Kihispania: armadillo) ni wanyama wadogo wa Amerika wenye mabamba ya mifupa juu ya mgongo yao. Wanafanana na kakakuona wa Afrika na Asia kijuujuu.

## Spishi
**Oda CINGULATA**
* **Familia Chlamyphoridae**
** Nusufamilia Chlamyphorinae
*** Jenasi *Calyptophractus*
**** *Calyptophractus retusus*, Armadilo Kichimbakazi Mkubwa (Greater fairy armadillo)
*** Jenasi *Chlamyphorus*
**** *Chlamyphorus truncatus*, Armadilo Kichimbakazi Pinki (Pink fairy armadillo)
** Nusufamilia Euphractinae
*** Jenasi *Chaetophractus*
**** *Chaetophractus vellerosus*, Armadilo-manyoya Mpiga-yowe (Screaming hairy armadillo)
**** *Chaetophractus villosus*, Armadilo-manyoya Mkubwa (Big hairy armadillo)
**** *Chaetophractus nationi*, Armadilo-manyoya wa Andes (Andean hairy armadillo)
*** Jenasi *Euphractus*
**** *Euphractus sexcinctus*, Armdilo Mishipi-sita (Six-banded armadillo)
*** Jenasi *Zaedyus*
**** *Zaedyus pichiy*, Armadilo Pichi (Pichi)
** Nusufamilia Tolypeutinae
*** Jenasi *Cabassous*
**** *Cabassous centralis*, Armadilo Mkia-uchi Kaskazi (Northern naked-tailed armadillo)
**** *Cabassous chacoensis*, Armadilo Mkia-uchi wa Chako (Chacoan naked-tailed armadillo)
**** *Cabassous unicinctus*, Southern naked-tailed armadillo)
**** *Cabassous tatouay*, Armadilo Mkia-uchi Mkubwa (Greater naked-tailed armadillo)
*** Jenasi *Priodontes*
**** *Priodontes maximus*, Armadilo Mkubwa (Giant armadillo)
*** Jenasi *Tolypeutes*
**** *Tolypeutes matacus*, Armadilo Mishipi-mitatu Kusi (Southern three-banded armadillo)
**** *Tolypeutes tricinctus*, Armadilo Mishipi-mitatu wa Brazili (Brazilian three-banded armadillo)
* **Familia Dasypodidae**
** Nusufamilia Dasypodinae
*** Jenasi *Dasypus*
**** *Dasypus novemcinctus*, Armadilo Mishipi-tisa (Nine-banded armadillo au Long-nosed armadillo)
**** *Dasypus septemcinctus*, Armadilo Mishipi-saba (Seven-banded armadillo)
**** *Dasypus hybridus*, Armadilo Pua-ndefu Kusi (Southern long-nosed armadillo)
**** *Dasypus sabanicola*, Armadilo Pua-ndefu wa Llanos (Llanos long-nosed armadillo)
**** *Dasypus kappleri*, Armadilo Pua-ndefu Mkubwa (Great long-nosed armadillo)
**** *Dasypus pilosus*, Armadilo Pua-ndefu Manyoya (Hairy long-nosed armadillo)
**** *Dasypus yepesi*, Armadilo wa Yepes (Yepes's mulita)

Jamii:Armadilo na jamaa