open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Msitu wa mvua

[thumb|right|250px|Mto kwenye msitu wa mvua karibiu na [Amazonas]]
thumb|250px|Misitu ya mvua ya kitropiki duniani
[thumb|250px|Msitu wa mvua penye hali ya hewa ya wastani huko [Oregon]]
**Msitu wa mvua** ni msitu unaopokea mvua nyingi yaani usimbishaji wa zaidi ya milimita 2,000 kwa mwaka. Kwa hiyo msitu unastawi vizuri kuna aina nyingi za mimea na wanyama kushinda misitu mingine. 

Kuna namna mbili za misitu hii kutokana na halijoto:
# Misitu ya mvua ya kitropiki katika nchi za joto
# Msitu wa mvua penye tabianchi ya wastani.

## Misitu ya mvua katika tropiki 
Misitu hii iko kwenye kanda ya ikweta duniani kati digrii za longitudo 10° kusini na kaskazini. 

Maeneo makubwa yako hasa Brazil katika beseni ya Amazonas, Afrika katika beseni ya mto Kongo, Asia ya Kusini-Mashariki na kaskazini ya Australia. 

Misitu hii imepungua sana kutokana na kukatwa kwa miti na upanuzi wa kilimo. 

## Misitu ya mvua penye tabianchi ya wastani 
Nje ya kanda ya tropiki kuna misitu ya mvua kwenye pwani la magharibi ya Amerika Kaskazini, Chile, Tasmania, New Zealand, Japani na kwenye magharibi ya Kaukazi.

## Tabia za msitu wa mvua 
### Ardhi na matatizo ya kilimo cha kisasa 
Misitu ya mvua huonyesha rutba kubwa lakini ardhi yenyewe mara nyingi inakosa rutba. 

Hii ni sababu ya kwamba maeneo ya misitu ya mvua hayafai kwa kilimo. Kama miti inakatwa mvua nyingi huondoa minerali za ardhi na kuzipeleka mtoni. Ardhi yenyewe inachoka haraka na baada miaka michache mavuno hupungua kabisa. Hii imeonekana mahali pengi ambako maeneo ya misitu hii yaligeuzwa kuwa mashamba; baada ya miaka michache ya mavono mazuri wakulima waliopata shida ya kudumisha maisha yao. Kwa bahati mbaya mara nyingi wakulima wale wameendelea kukata miti zaidi wakiacha nyuma kanda la nusu-jangwa. 

Wenyeji asilia waliolima katika misitu hii walitumia maeneo madogo madogo tu wakihamahama hivyo mashamba yao yalifunikwa kirahisi tena na miti ya karibu iliyozuia uharibifu wa ardhi.

### Mzunguko wa minerali 
Miti na mimea inastawi vizuri kwa sababu majani pamoja na ubao wa miti inayoanguka chini na maiti za wanyama vinaoza katika unyevu haraka na kuwa chakula cha mimea tena. Harakati hii inasaidiwa na aina nyingi za uyoga zinazosaidia kuozesha haraka vitu vyote vyenya asili ya mimea au wanyama.

### Uwingi wa spishi 
Imekadiriwa ya kwamba zaidi ya nusu, labda theluthi mbili za spishi zote za mimea na wanyama duniani hupatikana kwenye misiti ya mvua. Mamilioni ya spishi hazikutambuliwa bado. 

Misitu ya mvua ya kitropiki imeitwa "duka la madawa ya dunia" kwa sababu kiasi kikubwa cha dawa asilia kutokana na mimea imepatikana hapo.

Jamii:Jiografia
Jamii:Ekolojia
Jamii:Misitu
Giza (Misri)

**Giza** (pia: **Gizeh**, kutoka Kar.: الجيزة *al-gīza*) ni mji wa kaskazini ya Misri unaopakana na mji mkuu Kairo. Kuna wakazi 2,443,490 (2005).

Mji wa Giza waonekana kama mtaa wa Kairo tu lakini ni mji wa pekee. Zamani ilitengwa na mji mkuu kwa uwazi wa mashamba lakini siku hizi miji yote miwili imekua hadi kugusana kabisa. 

Giza yajulikana hasa kama mahali pa piramidi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Misri
* Piramidi za Giza

Jamii:Mkoa wa Giza
Kislavoni cha Kusini

[thumb|275px|right|Nchi ambako lugha ya **[Kislavoni cha Magharibi** ni lugha rasmi; 
 Nchi ambako lugha ya **Kislavoni cha Mashariki** ni lugha rasmi; Nchi ambako lugha ya **Kislavoni cha Kusini** ni lugha rasmi]]

**Kislavoni cha Kusini** ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa kwenye Balkani (Ulaya ya Kusini-Mashariki). 

Idadi ya wasemaji wa lugha hizi ni ni takriban milioni 34. Mwandiko hutumia alfabeti ya Kisirili upande wa mashariki (Kibulgaria, Kiserbia, Kimasedonia) na alfabeti ya Kilatini upande wa magharibi (kama vile Kikroatia, Kislovenia). Kiserbokroatia kiliandkiwa kwa namna zote mbili.

Lugha hizi zimetengwa na eneo la wasemaji wengine wa Kislavoni kwa kanda lenye wasemaji wa Kijerumani (Austria), Kihungaria na Kiromania.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Karolo Mkuu

[thumb|200px|[Sarafu ya mwaka 814 inayomwonyesha Karolo Mkuu (Maandishi yanasema: "KAROLUS IMPAUG" yaani *Karolus Imperator Augustus*.]]
[thumb|Karolo Mkuu na [Papa Adrian I.]]
**Karolo Mkuu** (kwa Kilatini: **Carolus Magnus**; kwa Kijerumani: **Karl der Große**; kwa Kifaransa: **Charlemagne**) alizaliwa tarehe 2 Aprili mwaka 742 na kufariki tarehe 28 Januari 814; alikuwa kwanza mfalme wa Wafranki halafu Kaizari wa Dola takatifu la Roma aliloanzisha. 

Pengine anaitwa "baba wa Ulaya" kwa kuwa milki yake iliunganisha nchi zilizoanzisha Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya (chanzo cha Umoja wa Ulaya) katika karne ya 20.

Tangu kale anaheshimiwa na baadhi ya Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Januari.

## Maisha
Wafranki walikuwa kabila la Kijerumaniki iliyofaulu kuvamia na kutawala sehemu kubwa za Gallia ya Kiroma.

Karolo alikuwa mwana wa mfalme wao Pippin mfupi akarithi nusu ya milki yake. Akaendelea kuunganisha nchi zote za Wafranki katika maeneo ya Ufaransa na Ujerumani ya leo baada ya kifo cha kaka yake kuanzia mwaka 786. Akaendelea tena kuvamia na kuteka nchi ya Wasaksoni kaskazini kwa Ujerumani. 

Kwa njia ya ndoa (774) akajipatia pia taji la ufalme wa Lombardia katika Italia ya Kaskazini.
 
Akiwa na athira kubwa katika Italia pamoja na Ufaransa na Ujerumani akapewa cheo cha Kaizari na Papa Leo III wa Roma. Kwa njia hiyo alianzisha upya cheo cha Kaizari wa Roma katika magharibi.

Mwishoni milki yake iliunganisha maeneo ya Ufaransa, Ujerumani magharibi, Uholanzi, Ubelgiji, Luxemburg na Italia kaskazini ya leo. 

Ingawa hakujua hata kusoma na kuandika alipenda elimu akaanzisha shule kadhaa.

Alipokufa mwaka 814 mtoto wake Ludoviko alirithi ufalme kutoka kwake.

Jamii:Waliozaliwa 742
Jamii:Waliofariki 814
Jamii:Makaizari wa Ujerumani
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Historia ya Ujerumani
Jamii:Historia ya Ufaransa
Hukwe Zawose

thumb|200px|Hukwe Zawose mnamo mwaka 2003 kwenye Jubilee Diamnond Hall, Dar es Salaam(picha:Issa Michuzi)
thumb|200px|Wanawe Hukwe Zawose wanaendeleza muziki yake (picha:Issa Michuzi)
**Hukwe Zawose** (Bugiri, alizaliwa mwaka 1940 - Bagamoyo, - 30 Desemba 2003) alikuwa mwanamuziki maarufu wa muziki wa asili kutoka Tanzania, akijulikana zaidi kwa mtindo wake wa kipekee ulioakisi utamaduni wa kabila la Wagogo. Ala alizotumia kwa umahiri mkubwa zilikuwa ilimbal na zeze, huku pia akitumia filimbi kwa ustadi wa hali ya juu.

Kipaji chake cha muziki kiligunduliwa na Rais wa Kwanza wa Tanzania, hayati **Mwalimu Julius K. Nyerere**, wakati wa ziara yake mkoani Dodoma. Nyerere alivutiwa na uimbaji na uchezaji wa Hukwe, na aliporudi Dar es Salaam, alimwalika Hukwe kujiunga na kikundi cha utamaduni cha Taifa Bagamoyo Players, ambacho kilikuza na kuendeleza sanaa za asili za Kitanzania.

Katika miaka ya 1990 Zawose alirekodi muziki pamoja na Peter Gabriel na kutoa CD kadhaa.

## Albamu Kadhaa
**Tanzania Yetu* (1989)
**Mateso* (1989)
**The Miracle of the Thumb Piano in Tanzania* (1989)
**Chibite* (1996)
**Mkuki Wa Roho* (2000)
**Assembly* (2002)

## Viungo vya Nje
*Hukwe Zawose page 
*Hukwe Zawose obituary 

### Sikiliza
*Audio samples from *Chibite*

Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2003
Waturuki

**Waturuki** ni jina la raia wote wa nchi ya Uturuki. Wakazi wa Uturuki ni milioni 78 hivi, lakini si wote Waturuki kiutamaduni: wengine (20-30%) ni Wakurdi, halafu wako Waarabu, Waarmenia n.k.

Waliohamia nchi nje ya Uturuki pamoja na watoto wao ni takriban milioni 7: wengi wao wako Ujerumani.

Waturuki walio wengi ni Waislamu Wasunni, lakini kuna tofauti kati yao. Wengine (labda 25%) ni Waalevi ambao ni tawi la Washia. Wakristo waliokuwa kundi kubwa kihistoria wamebaki wachache baada ya Maangamizi ya Waarmenia na kuwafukuza na kuwahamisha Wagiriki baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. 

Wanaongea lugha ya Kituruki ambayo ni lugha kubwa katika familia ya lugha za Kiturki *(Turkic languages)*. Kati ya mataifa ya Waturki *(Turkic peoples)* Waturuki *(Turks)* ni kundi kubwa kabisa. 

Katika utafiti wa urithi wa kinasaba (DNA) imeonekana kuwa Waturki hawana asili moja, maana wasemaji wa lugha za Kiturki walioingia maeneo hayo miaka 1.000 iliyopita hawakuwa wengi sana, wakatawala wakazi asilia waliosema Kigiriki, Kiarmenia na lugha nyingine nyingi hata polepole wengi walianza kutumia lugha ya Kituruki. Kwa hiyo asili zao ni tofauti sana, ila wameunganishwa na lugha, utamaduni na dini.
Mehmed II

[thumb|right|250px|[Sultani Mehmed Fatih mshindi wa Konstantinopoli 1453.]]
**Mehmed II** (pia: **Mehmed Fatih**; 1 Aprili 1430 – 3 Mei 1481) alikuwa Sultani wa Milki ya Osmani. Alijulikana hasa kwa sababu alivamia mji wa Konstantinopoli mwaka 1453 akamaliza milki ya Bizanti.

## Tazama pia 
* Orodha ya Masultani Waosmani

Jamii:Sultani wa Milki ya Osmani
Jamii:Bizanti
Papa Yohane XVII

**Papa Yohane XVII** alikuwa Papa kuanzia tarehe 16 Mei 1003 hadi kifo chake tarehe 6 Novemba 1003. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giovanni Sicco*.

Alimfuata Papa Silvester II akafuatwa na Papa Yohane XVIII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Yohane XVII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1003
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Silvester II

thumb|right|Papa Silvester II.
**Papa Silvester II** (takriban 950 – 12 Mei 1003) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2 Aprili 999 hadi kifo chake. Alitokea Akwitania, Ufaransa. . 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa ''Gerbert d'Aurillac*.

Alimfuata Papa Gregori V akafuatwa na Papa Yohane XVII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Silvester II katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki''

Jamii:Papa
Jamii:Waliozaliwa 950
Jamii:Waliofariki 1003
Jamii:Watu wa Ufaransa
Papa Gregori V

yake Kaisari Otto III.]]
**Papa Gregori V** (takriban 972 – Februari/Machi 999) alikuwa Papa kuanzia tarehe 3 Mei 996 hadi kifo chake. Alitokea Saksonia, Ujerumani. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Bruno wa Carinthia*. 

Alimfuata Papa Yohane XV akafuatwa na Papa Silvester II.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Gregori V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliozaliwa 972
Jamii:Waliofariki 999
Jamii:Watu wa Ujerumani
Papa Yohane XV

**Papa Yohane XV** alikuwa Papa kuanzia Agosti 985 hadi kifo chake mnamo Machi 996. Alitokea Roma, Lazio, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa pia *Yohane*. 

Alimfuata Papa Yohane XIV akafuatwa na Papa Gregori V.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Yohane XV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliofariki 996
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Yohane XIV

thumb|right|Papa Yohane XIV.
**Papa Yohane XIV** alikuwa Papa kuanzia Novemba/Desemba 983 hadi kifo chake tarehe 20 Agosti 984. Alitokea Pavia, Lombardia, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Petro*. 

Alimfuata Papa Benedikto VII akafuatwa na Papa Yohane XV.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Yohane XIV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliofariki 984
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Benedikto VII

thumb|right|Papa Benedikto VII.
**Papa Benedikto VII** alikuwa Papa kuanzia Oktoba 974 hadi kifo chake tarehe 10 Julai 983. Alitokea Roma, Lazio, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa halijulikani. 

Alimfuata Papa Benedikto VI akafuatwa na Papa Yohane XIV.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Benedikto VII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliofariki 983
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Yohane XIII

**Papa Yohane XIII** alikuwa Papa kuanzia tarehe 1 Oktoba 965 hadi kifo chake tarehe 6 Septemba 972. Alitokea Roma, Lazio, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Yohane Crescenzi*. 

Alimfuata Papa Leo VIII akafuatwa na Papa Benedikto VI.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Maandishi yake
* [Opera Omnia(https://sw.wikipedia.org/wiki/Opera_Omnia) kadiri ya Migne katika Patrologia Latina pamoja na faharasa]

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Yohane XIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliofariki 972
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Yohane XVIII

**Papa Yohane XVIII** alikuwa Papa kuanzia tarehe 25 Desemba 1003 hadi mwezi Juni au Julai 1009. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Fasanius*. 

Alimfuata Papa Yohane XVII akafuatwa na Papa Sergius IV. 

Alijiuzulu na kufariki mwaka uleule 1009.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tarehe
## Viungo vya nje 
*Papa Yohane XVIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1009
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Benedikto V

**Papa Benedikto V** alikuwa Papa kuanzia Mei 964 hadi tarehe 4 Julai 964 au 965. Alitokea Roma, Lazio, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa halijulikani. 

Alimfuata Papa Leo VIII akafuatwa na Papa Yohane XIII. 

Alilazimishwa kujiuzulu na Kaisari Otto I wa Ujerumani aliyempeleka kwenda mji wa Hamburg alipofariki tarehe 4 Julai 966.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Benedikto V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Papa
Jamii:Waliofariki 966
579

Makala hii inahusu mwaka **579 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 30 Julai - Papa Benedikto I

Jamii:Karne ya 6
576

Makala hii inahusu mwaka **576** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 6
584

Makala hii inahusu mwaka **584** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* Umar ibn al-Khattab mjini Makka atakayekuwa khalifa wa pili wa Uislamu. 
## Waliofariki 
* 15 Januari - Mtakatifu Mauro, abati Mbenedikto

Jamii:Karne ya 6
574

Makala hii inahusu mwaka **574 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa
* Uthman ibn Affan mjini Makka atakayekuwa khalifa wa tatu wa Uislamu

## Waliofariki
*7 Julai - Papa Yohane III

Jamii:Karne ya 6
Papa Leo III

[thumbnail|150px|Mt. Leo III kwenye [mosaiki katika kanisa kuu la Roma, mtaa wa Laterani mjini Roma]]
**Papa Leo III** (takriban 750 – 12 Juni 816) alikuwa Papa kuanzia tarehe 26/27 Desemba 795 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Lazio, Italia.

Alimfuata Papa Adriano I akafuatwa na Papa Stefano IV.

Alitetea kwa kila njia imani sahihi na hasa umungu wa Yesu Kristo.

Leo III amejulikana hasa kwa tendo lake la kumtia Karolo Mkuu taji la Kaisari wa Roma tarehe 25 Desemba mwaka 800 .

Leo III alitangazwa na Papa Klementi X kuwa mtakatifu mwaka 1673. 

Sikukuu yake ni tarehe 12 Juni.

## Maisha
Mwenyewe alizaliwa katika familia ya kawaida, akaona upinzani mkali baada ya uchaguzi wake kutoka familia za makabaila wa mji wa Roma waliojaribu kumwua kwa sababu walizoea kuwa na athira juu ya uchaguzi wa Papa wakati ule.

Hivyo Leo alikimbia hadi Ujerumani akitafuta msaada wa Karolo Mkuu mfalme wa Wafaranki. Karolo alimrudisha Roma na walinzi, akafika mwenyewe kuchungulia mashtaka dhidi ya Leo III akaona yalikuwa ya uongo.

Leo III kwa upande wake alijaribu kuimarisha uhusiano wake na Karolo kwa kumvika taji la Kaisari. Hivyo Karolo alikuwa mtu wa kwanza wa kutumia cheo hicho katika mji wa Roma tangu 476, mwaka Kaisari wa mwisho Romulus Augustus alipofukuzwa, na cheo cha Kaisari wa Roma kilipatikana huko Konstantinopoli tu kwa mtawala wa Bizanti.

Tendo la kumwekea Karolo taji hilo lilimkasirisha kiongozi wa Konstantinopoli lakini alikosa nguvu ya kuadhibu Papa au Karolo.

Hivyo Leo III alianzisha ufuatano wa makaisari wa "Dola Takatifu la Kiroma" ulioendelea hadi mwaka 1804.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Orodha ya Mapapa

## Maandishi yake
* [Opera Omnia(https://sw.wikipedia.org/wiki/Opera_Omnia) katika Patrologia Latina ya Migne pamoja na faharasa]

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Kuhusu Papa Leo III katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki
* [Einhard, *Life of Charlemagne* (817(https://sw.wikipedia.org/wiki/817)–830 hivi, tafsiri ya Kiingereza ya mwaka 1880)] 
* 

Jamii:Papa
Jamii:Waliozaliwa 750
Jamii:Waliofariki 816
Jamii:Watakatifu wa Italia
547

Makala hii inahusu mwaka **547** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 21 Machi - Mtakatifu Benedikto wa Nursia, abati kutoka Italia

Jamii:Karne ya 6
544

Makala hii inahusu mwaka **544** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* Dionysius Exiguus, mmonaki Mroma aliyeanzisha hesabu ya miaka "baada ya Kristo" kuzaliwa

Jamii:Karne ya 6
550

Makala hii inahusu mwaka **550 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Papa Boniface IV

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 6
534

Makala hii inahusu mwaka **534** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 13 Novemba - Augustino wa Canterbury, askofu Mkatoliki nchini Uingereza

## Waliofariki 
Jamii:karne ya 6
530

Makala hii inahusu mwaka **530 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* Septemba - Papa Felix IV

Jamii:Karne ya 6
525

Makala hii inahusu mwaka **525** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 6
521

Makala hii inahusu mwaka **521** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 7 Desemba - Mtakatifu Kolumba, mmonaki mmisionari nchini Uskoti

## Waliofariki 
Jamii:karne ya 6
480

Makala hii inahusu mwaka **480 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
**bila tarehe**
*Julius Nepos, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi (hadi 475)

Jamii:Karne ya 5
475

Makala hii inahusu mwaka **475** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*28 Agosti - Julius Nepos, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi anaondoshwa madarakani.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
470

Makala hii inahusu mwaka **470** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* Dionysius Exiguus katika eneo la Romania ya leo, aliyeendelea kuwa mmonaki huko Roma na kutunga kalenda iliyohesabu miaka "baada ya Kristo" kuzaliwa.

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
463

Makala hii inahusu mwaka **463** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Flavius Romulus Augustus, Kaisari wa mwisho wa Dola la Roma Magharibi (hadi 476)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
461

Makala hii inahusu mwaka **461 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*2 Agosti - Majorian, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi, anajiuzulu.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*7 Agosti - Majorian, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi
*10 Novemba - Papa Leo I

Jamii:Karne ya 5
457

Makala hii inahusu mwaka **457 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*2 Januari - Markian, Kaizari wa Dola la Roma Mashariki (450-457)

Jamii:Karne ya 5
453

Makala hii inahusu mwaka **453** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*Attila, kiongozi mkuu wa Wahunni anafariki pale Hungaria kwenye sherehe ya arusi yake 

Jamii:Karne ya 5
451

Makala hii inahusu mwaka **451** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*Jeshi la Kiroma linashinda Wahunni chini ya Attila kwenye mapigano ya Uwanja wa Katalauni

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
447

Makala hii inahusu mwaka **447** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
434

Makala hii inahusu mwaka **434** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*Attila anarithi ufalme wa Wahunni pamoja na kakaye Bleda

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
423

Makala hii inahusu mwaka **423 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*15 Agosti - Honorius, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi (tangu 395)

Jamii:Karne ya 5
420

Makala hii inahusu mwaka **420 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*Novemba - Majorian, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi

**bila tarehe**
*Glycerius, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi (473-474)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 5
401

Makala hii inahusu mwaka **401 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 10 Aprili - Theodosius II, Kaizari wa Dola la Roma Mashariki (408-450)

## Waliofariki 
* Desemba - Papa Anastasio I

Jamii:Karne ya 5
400

Makala hii inahusu mwaka **400 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Papa Leo I

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
399

Makala hii inahusu mwaka **399 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 26 Novemba - Papa Siricius

Jamii:Karne ya 4
397

Makala hii inahusu mwaka **397** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 4 Aprili - Ambrosi Mtakatifu, askofu Mkatoliki na mwalimu wa Kanisa nchini Italia

Jamii:Karne ya 4
392

Makala hii inahusu mwaka **392** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 15 Mei - Theodosius Mkuu akawa Kaizari wa Dola la Roma.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
391

Makala hii inahusu mwaka **391** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* Ukristo watangazwa na Kaisari Theodosio I kuwa dini rasmi katika Dola la Roma

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 26 Machi - Mtakatifu Petro wa Sebaste, askofu katika Armenia Ndogo (leo nchini Uturuki) 

Jamii:Karne ya 4
388

Makala hii inahusu mwaka **388** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
386

Makala hii inahusu mwaka **386** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 18 Machi - Sirili wa Yerusalemu, mwanateolojia na askofu mtakatifu wa mji wa Yerusalemu

Jamii:Karne ya 4
384

Makala hii inahusu mwaka **384 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*9 Septemba - Honorius, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi (395-423)

## Waliofariki 
*11 Desemba - Papa Damaso I

Jamii:Karne ya 4
Orodha ya Makaizari wa Ujerumani

Orodha hii inataja wafalme wakuu (au Kaizari) wote wa Dola Takatifu la Kiroma la Taifa la Kijerumani kuanzia Karoli Mkuu.

### Nasaba ya Karoli
*Karoli Mkuu, 800-814
*Louis I, 814-840
*Lothar I, 843-855
*Louis II, 855-875
*Karoli II, 875-877
*Karoli III, 881-887

### Mlango wa Guideschi
*Guy III wa Spoleto, 891-894
*Lambert II wa Spoleto, 894-898

### Nasaba ya Karoli
*Arnulf wa Carinthia, 896-899
*Louis III, 901-905
*Berengar wa Friuli, 915-924

### Nasaba ya Otto
*Otto I, 962-973
*Otto II, 973-983
*Otto III, 996-1002
*Henriki II, 1014-1024 (huhesabiwa wa pili ingawa Henriki I wa Ujerumani hakuwa mfalme mkuu)

### Nasaba ya Wasalia (Wafranki)
*Konrad II, 1027-1039 (huhesabiwa wa pili ingawa Konrad I wa Ujerumani hakuwa mfalme mkuu)
*Henriki III, 1046-1056
*Henriki IV, 1084-1105
*Henriki V, 1111-1125

### Nasaba ya Supplinburg
*Lothar III, 1133-1137 (huhesabiwa wa tatu Lothar II alikuwa tu mfalme wa Lotharingia 855-869, na sio mfalme mkuu)

### Nasaba ya Staufen
*Frederick I Barbarossa, 1155-1190
*Henriki VI, 1191-1197

### Mlango wa Welf
*Otto IV wa Brunswick, 1209-1215 (amefariki 1218)

### Nasaba ya Staufen
*Frederick II, 1220-1250

### Mlango wa Luxembourg
*Henry VII, 1312-1313

### Mlango wa Wittelsbach
*Louis IV wa Bavaria, 1328-1347

### Mlango wa Luxembourg
*Karoli IV, 1355-1378
*Sigismund, 1433-1437

### Nasaba ya Habsburg
*Frederick III, 1452-1493
*Maximilian I, 1508-1519 (Kaizari-Mteule)
*Karoli V, 1530-1556 (hakujiuzulu hadi 1558) (Kaizari-Mteule 1519-1530)
*Ferdinand I, 1556-1564 (Kaizari-Mteule)
*Maximilian II, 1564-1576 (Kaizari-Mteule)
*Rudolf II, 1576-1612 (Kaizari-Mteule; huhesabiwa wa pili ingawa Rudolf I wa Ujerumani alikuwa mfalme tu 1273-1291 na siyo mfalme mkuu)
*Matthias, 1612-1619 (Kaizari-Mteule)
*Ferdinand II, 1619-1637 (Kaizari-Mteule)
*Ferdinand III, 1637-1657 (Kaizari-Mteule)
*Leopold I, 1658-1705 (Kaizari-Mteule)
*Joseph I, 1705-1711 (Kaizari-Mteule)
*Karoli VI, 1711-1740 (Kaizari-Mteule)

### Mlango wa Wittelsbach
*Karoli VII Albert, 1742-1745 (Kaizari-Mteule)

### Nasaba ya Habsburg-Lorraine
*Francis I, 1745-1765 (Kaizari-Mteule)
*Joseph II, 1765-1790 (Kaizari-Mteule)
*Leopold II, 1790-1792 (Kaizari-Mteule)
*Francis II, 1792-1806 (Kaizari-Mteule)

*
Wafalme Wakuu
Jamii:Wafalme nchi kwa nchi
Hippo

thumbnail|right|280px| Annaba, Algeria
**Annaba** (zamani: **Hippo Regius**, Kar.:عنابة *anaba*, Kifar. *Bône*)  ni mji katika Algeria kwenye mwambao wa Mediteranea wenye wakazi 385,000 (2005).

Kuna chuo kikuu chenye wanafunzi 40,000.

## Historia
Mji ulianzishwa kwa jina la Hippo kama koloni la Wafinisia katika karne za KK. 

Tangu mwaka 46 KK ulikuwa sehemu ya Dola la Roma.

Mkazi wake mashuhuri alikuwa Agostino Aurelio anayejulikana kama Agostino wa Hippo, askofu wa mji huo tangu mwaka 396 BK. 

Agostino aliandika huko sehemu kubwa ya vitabu vyake. 

Aliaga dunia wakati wa uvamizi wa Wavandali waliofanya Hippo kuwa mji mkuu wa ufalme wao Afrika kaskazini.

Tangu mwaka 698 Hippo ilitekwa na Waarabu Waislamu waliouharibu wakaunda mji mpya kando ya maghofu ulioitwa "Beleb-El-Anab". 

Jina hili likaendelea kubadilika kuwa "Annaba" wa mji wa leo.

## Marejeo
Annaba
Jamii:Miji ya Dola la Roma
Orodha ya Makaizari wa Roma

Orodha hii inataja makaisari wa Dola la Roma kuanzia Kaizari Augusto hadi mwisho wa Dola la Roma Magharibi mwaka wa 476.

### Nasaba ya Julio-Klaudio 
### Mwaka wa Makaizari Wanne 
### Nasaba ya Flavia 
### Nasaba ya Nervo-Traiani 
### Nasaba ya akina Antonin 
### Nasaba ya akina Severi 
### Watawala wakati wa taabu za karne ya 3 
#### Dola la Gallia 260 hadi 274 
#### Makaisari wa Illyria 
#### Dola la Kiroma la Britania 286 hadi 297 
### Nasaba ya akina Konstantin 
### Nasaba ya akina Valentini 
### Nasaba ya akina Theodosius 
### Dola la Roma Magharibi 
Baada ya Dola la Roma Magharibi kukomeshwa, sehemu za Italia zilitawaliwa na wafalme wa mataifa mengine.

### Dola la Roma Mashariki 
## Angalia pia 
* Kuanzia 476 hadi 1453, kuna Orodha ya Makaizari wa Byzantini

## Viungo vya nje 
* *De Imperatoribus Romanis*  Wasifu wa Makaizari wengi wa Roma
* Orodha ya Makaizari ya Dola la Roma


Roma
Jamii:Wafalme nchi kwa nchi
Jamii:Dola la Roma
Jean-Bedel Bokassa

thumb|200px
**Jean Bedel Bokassa** (22 Februari 1921 - 3 Novemba 1996) alikuwa rais wa Jamhuri ya Afrika ya Kati na baadaye Kaisari WA Milki ya Afrika ya Kati hadi alipopinduliwa tarehe 21 Septemba 1979.

## Mwanajeshi 
Bokassa alizaliwa Bobangi akajiunga na jeshi la kikoloni la Ufaransa. Hadi mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alipanda ngazi akafikia cheo cha afande. Hadi 1961 akawa kepteni. 1964 alitoka katika jeshi la Ufaransa akaingia katika jeshi la jamhuri changa ya Afrika ya Kati. Akiwa ndugu wa rais David Dacko akaendelea kupanda ngazi hadi kuwa mkuu wa jeshi.

## Rais na dikteta 
Tar. 1 Januari 1966 Bokassa akampindua rais Dacko akajitangaza kuwa rais mpya akafuta katiba ya nchi.
Bokassa alisaidiwa mara kadhaa na Ufaransa. Mwaka 1967 aliomba na kupata msaada wa wanajeshi Wafaransa ili apate kuimarisha utawala wake.

1972 Bokassa akajitangaza kuwa rais wa maisha. Aliona majaribio mbalimbali ya kumpindua au kumwua lakini kwa jumla ni wapinzani wake waliopaswa kuaga dunia.

Katika miaka ya 1970 Bokassa alitafuta usaidizi wa Libya akasilimu baada ya kumtembelea Rais Gadhaffi akajiita Salah Eddine Ahmed Bokassa.

## Kaisari 
Septemba 1976 Bokassa aliachicha serikali yake akaanzisha "Halmashauri ya Mapinduzi ya Afrika ya Kati": 4 Desemba 1976 akatangaza jamhuri kuwa milki na weyewe kuwa Kaisari kwa mfano wa Napoleoni. Bokassa alirudi katika kanisa katoliki, akawaalika wageni wengi na katika sherehe iliyogharamia dollar milioni 30 akajiwekea taji la Kaisari "Bokassa I".

Serikali yake iliendelea kuwa ya kidikteta. Wapinzani waliuawa hovyo au kupotea magerezani.

Ufaransa iliendelea kumsaidia.

### Mapinduzi 
Wakati wa Januara na Aprili 1979 wanafunzi waliandamana. Upinzani huu ulikandamizwa kwa msaada wa jeshi la Kongo. Wanafunzi wengi walikamatwa wengine kupigwa sana na kuuawa. Kwa jumla ni wanafunzi na watoto zaidi ya 100 waliuawa.

Katika hali hii Bokassa alisafiri tena kwenda Libya. Wapinzani walichukua nafasi ya kumpindua Bokassa wakiongozwa na aliyewahi kuwa raisi David Dacko tar. 21 Septemba 1979. Milki ilifutwa na Jmahuri kurudishwa.

## Mwisho gerezani 
Bokassa alipewa hukumu ya mauti lakini hakuhudhuria kesi. Aliporudi mwaka 1986 alikamatwa na kuhukumiwa tena afe. Adhabu ilipunguzwa baadaye kuuwa miaka 20.

Mwacha 1993 aliachishwa gerezani na rais André Kolingba akaishi miaka kadhaa akafa 3 Novemba 1996 huko Bangui. Bokassa aliacha wake 17 na watoto 50.

Jamii:Marais wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Historia ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Mbandaka

thumb|Kituo cha biashara cha Mbandaka, 2008	

 

**Mbandaka** ni kati ya miji mikubwa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Iko kwenye ikweta kando ya mto Kongo. 

Idadi ya wakazi ni mnamo 200,000. Mbandaka ni makao makuu ya mkoa wa Équateur. 

Mji ulianzishwa na mpelelezi Henry Morton Stanley mwaka 1883 kwa jina la *Equateurville*. Jina likabadilishwa baadaye kuwa *Coquilhatville* na tangu mwaka 1966 ni "Mbandaka".

Uvuvi ni sehemu muhimu ya uchumi wa mji. Samaki wanauzwa hasa Kinshasa. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
## Viungo vya nje
Jamii:mkoa wa Équateur
373

Makala hii inahusu mwaka **373 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 2 Mei - Atanasi wa Aleksandria, patriarki Mkatoliki na mwalimu wa Kanisa nchini Misri
* 9 Juni - Mtakatifu Efrem wa Syria

Jamii:Karne ya 4
371

Makala hii inahusu mwaka **371** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 1 Agosti - Mtakatifu Eusebius wa Vercelli, askofu Mkatoliki nchini Italia

**bila tarehe**
* Zeno wa Verona, askofu Mkatoliki nchini Italia

Jamii:Karne ya 4
357

Makala hii inahusu mwaka **357** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
347

Makala hii inahusu mwaka **347 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*11 Januari - Theodosius Mkuu, Kaisari wa Dola la Roma (hadi 395)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
340

Makala hii inahusu mwaka **340** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Ambrosi Mtakatifu, askofu Mkatoliki na mwalimu wa Kanisa nchini Italia

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
337

Makala hii inahusu mwaka **337** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 22 Mei - Kaisari Konstantino Mkuu aliyewapa Wakristo uhuru wa kidini katika Dola la Roma anaga dunia baada ya kupokea ubatizo

Jamii:Karne ya 4
325

Makala hii inahusu mwaka **325** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* Licinius, Kaizari wa Roma (kunyongwa).
* Sextus Martinianus, Kaizari wa Roma (kunyongwa).
* Metrophanes, Askofu wa Byzanti
* Jin Mingdi, Kaizari wa Uchina

Jamii:Karne ya 4
315

Makala hii inahusu mwaka **315 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Sirili wa Yerusalemu, mwanateolojia na askofu mtakatifu wa mji wa Yerusalemu (mwaka wa 313 kulingana na mapokeo mengine)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
311

Makala hii inahusu mwaka **311** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 25 Novemba - Mtakatifu Petro wa Aleksandria, Papa wa Kanisa la Kikopti

Jamii:Karne ya 4
310

Makala hii inahusu mwaka **310 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* Julai - Maximian, Kaisari wa Dola la Roma

**bila tarehe**
* Papa Eusebius

Jamii:Karne ya 4
304

Makala hii inahusu mwaka **304 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Papa Damaso I

## Waliofariki 
* 1 Aprili - Papa Marcellino

Jamii:Karne ya 4
303

Makala hii inahusu mwaka **303** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
300

Makala hii inahusu mwaka **300** BK. 
## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Zeno wa Verona, askofu Mkatoliki nchini Italia

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 3
306

Makala hii inahusu mwaka **306 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Mtakatifu Efrem wa Syria

## Waliofariki 
* 25 Julai - Constantius Chlorus, Kaisari wa Dola la Roma

Jamii:Karne ya 4
283

Makala hii inahusu mwaka **283 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 2 Machi - Mtakatifu Eusebius wa Vercelli, askofu Mkatoliki nchini Italia

## Waliofariki 
*Julai/Agosti - Carus, Kaisari wa Dola la Roma
*7 Desemba - Papa Eutychian

Jamii:Karne ya 3
274

Makala hii inahusu mwaka **274 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*30 Desemba - Papa Felix I

Jamii:Karne ya 3
272

Makala hii inahusu mwaka **272 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 27 Februari - Flavius Valerius Constantinus atakayejulikana kama Kaisari Konstantino Mkuu na kumaliza mateso ya Wakristo katika Dola la Roma

## Waliofariki 
Jamii:karne ya 3
233

Makala hii inahusu mwaka **233** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
*Porphyrios, Kigiriki mwanafalsafa.
*Chen Shou, mwandishi.

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 3
230

Makala hii inahusu mwaka **230** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 23 Mei - Mtakatifu Papa Urban I

Jamii:karne ya 3
218

Makala hii inahusu mwaka **218 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 18 Mei - Elagabalus ametangazwa kuwa Kaisari wa Dola la Roma
* 8 Juni - Pigano la Elagabalus, Kaisari wa Dola la Roma, kumshinda Kaisari Macrinus

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* Juni - Macrinus, Kaisari wa Dola la Roma

Jamii:Karne ya 3
207

Makala hii inahusu mwaka **207** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 3
201

Makala hii inahusu mwaka **201** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*Mfalme Abgar VIII ni mtawala wa kwanza katika historia anayepokea Ukristo na kuifanya dini rasmi ya milki yake ya Osrohoene

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 3
193

Makala hii inahusu mwaka **193** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 1 Juni - Didius Julianus, Kaisari wa Roma (193)

Jamii:Karne ya 2
Romulus Augustus

thumb|right|Romulus Augustus

**Flavius Romulus Augustus** (takriban 463 – baada ya 476) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 31 Oktoba, 475 hadi 4 Septemba, 476. Alimfuata Julius Nepos akiwa kaizari wa mwisho wa dola hilo upande wa Magharibi. Hali yake baada ya kuondoshwa madarakani haijulikani kwa uhakika.

## Tazama pia
* Orodha ya Makaizari wa Roma

Jamii:Makaizari wa Roma
Jamii:Waliozaliwa 463
Jamii:Waliofariki 476
Julius Nepos

thumb|right|Shaba inayoonyesha Julius Nepos

**Julius Nepos** (takriban 430 – 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwezi wa Juni 474 hadi 28 Agosti 475. Alimfuata Glycerius. 

Baada ya kuondoshwa madarakani aliendelea kutambuliwa kama Kaizari katika sehemu za Dalmatia ambapo alikaa, na za Gallia hadi kifo chake. Tarehe ya kifo chake haijulikani kwa uhakika.

## Tazama pia
* Orodha ya Makaizari wa Roma

Jamii:Makaizari wa Roma
Jamii:Waliozaliwa 430
Jamii:Waliofariki 480
Dalmatia

[300px|thumb|Dalmatia (buluu-nyeusi) katika nchi ya [Kroatia - (buluu yote)]]

**Dalmatia** (kwa Kikroatia: Dalmacija; kwa Kiitalia: Dalmazia) ni jina la eneo la pwani ya Bahari ya Adria kusini mwa Kroatia. 

Inaanza kwenye kisiwa cha Rab upande wa kaskazini na kuendelea hadi mpaka wa Montenegro upande wa kusini. Upande wa bara mwisho wake ni mpaka wa Bosnia na Herzegovina.

Wakazi wengi huishi pwani lakini sehemu za bara kuna watu wachache. 

Uchumi unategemea hasa utalii: watalii kutoka pande nyingi za Ulaya wanakuja hapa kwa burudani kando ya bahari katika miezi pasipo baridi. Kati ya watalii milioni 10 - 11 wanaofika Kroatia kila mwaka idadi kubwa kabisa inalenga pwani ya Dalmatia. 

Kihistoria hili lilikuwa eneo la miji-dola kwenye pwani iliyostawi kutokana na biashara ya baharini. Kati ya miji hiyo kuna Split, Zadar, Šibenik na Dubrovnik. 

Kwa karne 3 kati ya mwaka 1400 hadi 1797 pwani ya Dalmatia ilikuwa chini ya utawala wa jamhuri ya Venezia. Hii inaeleza hali ya kwamba miji mingi ya pwani inafanana na miji ya Italia kutokana na namna ya ujenzi ya nyumba na makanisa na mpangilio wa miji. 

Tangu 1797 hadi 1918 Dalmatia ilikuwa jimbo la Milki ya Austria, baadaye Austria-Hungaria. 

Baada ya 1918 imekuwa sehemu ya Kroatia ndani ya Yugoslavia hadi kuporomoka kwa Yugoslavia mwaka 1991.

Jina la "Dalmatia" limetokana na zamani za Roma ya Kale na hasa kabila la "Dalmatae" waliopigana na Waroma wa Kale. 

Lakini leo hii wakazi walio wengi ni Wakroatia, ambao ni jamii ya Waslavi.

## Tanbihi
Jamii:Kroatia
Jamii:Maeneo ya Biblia
186

Makala hii inahusu mwaka **186 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 4 Aprili - Caracalla, Kaisari wa Dola la Roma

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 2
Hekalu la Artemis mjini Efeso

thumb|250px|Maghofu ya hekalu huko Efeso
**Hekalu la Artemis** mjini **Efeso** (kwa Kigiriki ὁ ναὸς τῆς Ἀρτέμιδος Ἐφεσίης, τὸ Ἀρτεμίσιον (ho naòs tês Artémidos Ephesíês, tò Artemísion), kwa Kilatini: Templum Dianae Ephesi(n)ae au Artemisium Ephesi(n)um) lilikuwa jengo kubwa la kidini lililojulikana kote katika mazingira ya Mediteraneo wakati wa Ugiriki wa Kale na Roma ya Kale.

Hekalu hilo lilihesabiwa kati ya maajabu saba ya dunia.

## Historia
Lilijengwa mjini Efeso kwa muda wa miaka 120 kuanzia mwaka 560 KK. Mfalme Kroisos wa Lidia ndiye aliyeanzisha ujenzi huu. 

Hekalu lilikuwa na urefu wa mita 115 na upana wa mita 55. Nguzo zake zilisimama mita 18. 

Liliharibika na kujengwa upya mara kadhaa. Mwaka 262 BK liliharibiwa kabisa wakati wa uvamizi wa Wagodoni. 

Leo hii kuna nguzo moja tu inayoonekana.

A
Jamii:Efeso
177

Makala hii inahusu mwaka **177 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
**bila tarehe**
*Wafiadini wa Lyon waliouawa

Jamii:Karne ya 2
181

Makala hii inahusu mwaka **181** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 2
170

Makala hii inahusu mwaka **170** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*Ermia wa Gumenek
*Hipoliti wa Roma
*Klaudio Ptolemaio
*Severini, Esuperi na Felisiani
Jamii:karne ya 2
155

Makala hii inahusu mwaka **155** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*23 Februari Polikarpo Mtakatifu, askofu wa mji wa Smirna (au 166/167 kulingana na mapokeo mengine)

Jamii:Karne ya 2
146

Makala hii inahusu mwaka **146** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
*11 Aprili - Septimius Severus, Kaisari wa Roma (193-211)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 2
130

Makala hii inahusu mwaka **130 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Mtakatifu Ireneo, Askofu wa Lyons

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 2
129

Makala hii inahusu mwaka **129** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* Galenos alizaliwa mjini Pergamon atakayekuwa tabibu mashuhuri wa enzi ya kale 

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 2
120

Makala hii inahusu mwaka **120** (Baada ya Kristo).

## Matukio
**Dola la Roma**
*Kaisari Hadrian anasafiri kwenda Britania.
*Suetonius ameajiriwa kuwa mwandishi wa Kaisari Hadrian.

## Waliozaliwa 
*Irenaeus, askofu Mkristo

## Waliofariki 
*Plutarch, mwanahistoria Mgiriki
*Dio Chrysostom, mwanahistoria Mgiriki

Jamii:Karne ya 2
Sayyid

**Sayyid** (سيد) ni cheo cha heshima cha Kiarabu kinachomaanisha hasa ukoo wa kiume wa Mtume Mohammad.

## Maana ya Kiarabu 
Kimsingi "sayyid" yamaanisha "Bwana": ni namna ya kumtaja mtu kwa heshima. Hutumiwa hivyo katika nchi nyingi za Waarabu. Katika lahaja ya Moroko yafupishwa kuwa "sidi" (kutoka sayyidi - Bwana wangu).

## Maana ya Kiislamu 
Hata nje ya Waarabu neno linatumiwa kati ya Waislamu kama cheo cha heshima kwa ukoo wa Mtume Muhammad. Mara nyingi lataja wote wanaohusiana na Husain na Hasan wajukuu wa Mtume kupitia binti yake Fatima na Ali ibn Abi Talib. 

Mara nyingi ni watu wa ukoo wa Husain tu wanaoitwa "sayyid" ilhali hao wamepewa cheo cha "sharif". Lakini siku hizi "sayyid" hutumiwa pia kwa wote.

Mabinti wa sayyid wa kiume huitwa "sayyida" isipokuwa watoto wa sayyida na baba asiye sayyid hawapokei cheo hiki.

Kati ya Dawoodi Bohra cheo "syyedina" hutumiwa kwa kiongozi mkuu wao kwa maana ya kimsingi ya Kiarabu "Bwana wetu" hata kama yeye hatoki katika ukoo wa Fatima.

## Masayyid wa uwongo 
Katika historia watu wengi walijipatia cheo hiki kwa sababu ya heshima na pia faida za kiuchumi kwa sababu masayyid walisamehewa kodi mbalimbali katika milki ya Osmani. 

Hivyo Waosmani waliunda ofisi ya kusimamia Masayyid na kukinga cheo hiki dhidi ya "muhtasayyid" yaani masayyid wa uwongo.

## Tovuti ya nje 
* Harun Yahya kuhusu Sayyid

Jamii:Cheo
Jamii:Uislamu
Ali ibn Abu Talib

thumb|250px
**Ali Ibn Abu Talib** (Kar.: **علي ابن أبي طالب** * mnamo 600 BK Makka - + Januari 661 Kufah / Irak) alikuwa mkwe wa mtume Muhammad, khalifa wa nne wa Uislamu na imamu wa Shia wa kwanza. Alikuwa pia baba wa wajukuu wa pekee wa mtume. 

Aheshimiwa na Washia kama mfuasi wa kweli wa pekee wa mtume.

## Binamu na mkwe wa Mtume 
Ali alikuwa binamu wa Mohammed na kati ya wafuasi wa kwanza wa mtume. Alimwoa Fatimah binti wa mtume akazaa naye watoto watano: * Hasan ibn Ali (imamu wa pili wa Shia) 
* Husain ibn Ali (imamu wa tatu wa Shia) 
* Zainab bint Ali
* Umm Kulthum bint Ali. 

## Swali la khalifa 
Baada ya kifo cha Muhammad mwaka 632 swali la kiongozi mpya wa umma wa Waislamu likaleta fitina kati ya wafuasi wa Ali na wengine iliyosababisha hadi leo mgawanyo kati ya Wasunni na Washia.

Mkutano wa viongozi Waislamu ulimchagua Abu Bakr kuwa khalifa wa kwanza badala ya Ali aliyedai ya kwamba aliteuliwa na mtume mwenyewe kuwa kiongozi baada yake. Hata baada ya kifo cha Abu Bakr wakateuliwa mara mbili makhalifa wengine yaani Umar ibn al-Khattab kama khalifa wa pili halafu Uthman ibn Affan kama khalifa wa tatu.
[thumb|250px|Msikiti mahali pa kaburi la Ali mjini [Najaf (Irak)]]

## Khalifa wa nne 
Ni baada ya kuuawa kwa Uthman tu ya kwamba Ali alichaguliwa khalifa wa nne. Alihamia Kufa nchini Irak penye kituo kikubwa cha jeshi la Uislamu.

Tangu mwanzo aliona upinzani wa vikundi mbalimbali si Waislamu wote waliomkubali:
* wengine walimshatki ya kwamba alishiriki katika mauaji ya Uthman
* Aisha mjane wa mtume alikusanya jeshi kutoka Makka dhidi yake akamshambulia Ali katika mapigano ya ngamia lakini alishindwa naye
* Muawiya jemadari Mwislamu wa Dameski na ndugu wa Uthman aliyeuawa aliasi dhidi ya Ali. Mwaka 657 majeshi yao yalikutana Siffin na Ali alipaswa kukubali amani bila kuweza kumwondoa Muawwiyya.
* Tendo la kupatana na Muawiyya likasababisha Wakharijiya kuasi dhidi ya Ali
[thumb|250px|Msikiti mjini [Mazar-e-Sharif (Afghanistan) ambako Washia wa Afghanistan huamini iko kaburi la Ali]]

## Kifo na kutokea kwa Shia 
Tar. 22 Januari 661 Ali aliuawa na Mkharijiya huko Kufa. Watoto wake Hasan na Husain walishindwa kumfuata kwa sababu Muawiya alichukua utawala akiwa khalifa wa tano.

Swali hili la uongozi ulisababisha fitina na mgawanyo kati ya Waislamu. "Shiat Ali" (chama cha Ali) ilikuwa sasa mwendo wa pekee ndani ya Uislamu uliodai ya kwamba uongozi wapaswa kuwa mkononi wa familia ya mtume hivyo wa watoto na wajukuu wa Ali na Fatimah.

Ali
Jamii:Khalifa
Abu Bakr

[thumb|350px|Abu Bakr jinsi alivyomlinda mtume Muhammad dhidi ya watu wa Maka waliotaka kumtupia mawe - [mchoro wa karne ya 16 - Uturuki.]]
**Abu Bakr** (kwa Kar.: أبو بكر‎‎ **Abū Bakr al-Ṣiddīq**; Makka, 573 kwa jina la ʿAbd Allah; Madina, 23 Agosti 634) alikuwa khalifa wa kwanza katika Uislamu baada ya kifo cha Mtume Muhammad. Alikuwa baba wa Aisha, mke mdogo wa Muhammad. 

Abu Bakr alikuwa kati ya wafuasi wa Mtume Muhammad walioshikamana naye tangu mwanzo na kuongozana naye wakati wa hijra.

Baada ya kifo cha mtume huyo alichaguliwa kuwa kiongozi mpya kwa msaada wa Umar ibn al-Khattab na Wakuraish. Abu Bakr akatumia cheo cha "mfuasi wa mtume wa Allah" (khalifatu-rasuli-llah) au khalifa. 

Kati ya kazi zake za kwanza ilikuwa vita za riddah dhidi ya makabila ya Waarabu walioona ya kwamba baada ya kifo cha Muhammad hawakuwa na wajibu kwa kiongozi mpya. Wengine walikataa malipo ya zakat, wengine walirudia dini zao za awali.

Baada ya kushinda vita hizi Abu Bakr alituma jeshi lake dhidi ya Bizanti na Uajemi. Hapo kaskazini Waarabu walikutana na milki mbili kubwa zilizochoka baada ya vita ya mnamo mwaka wa 30 kati yao. Zaidi ya hapo Wajemi walikuwa katika kipindi cha vita ya wenyewe kwa wenyewe. Jemadari Khalid bin Walid alishambulia Hira katika Mesopotamia na upande wa Bizanti jeshi la Waarabu likaingia katika Palestina. 

Kwa upande wa dini Abu Bakr alimpa Umar bin Khattab kazi ya kukusanya mapokeo ya Korani. Kabla ya kuaga dunia alimtaja Umar kama mwandamizi wake.
Alifariki mjini Madinamnamo mwaka 634 akazikwa kando ya Muhammad katika Masjid al Nabawi.

Jamii:Historia ya Uislamu
Jamii:Waislamu
Jamii:Khalifa
Umar ibn al-Khattab

**Umar ibn al-Khattab** (Kar.: عمر بن الخطاب) (mn. 584 – 7 Novemba 644) alikuwa khalifa wa pili wa Uislamu. Alitawala baada ya Abu Bakr kati ya 634 hadi 644.

Umar alizaliwa kati ya Wakuraish wa Makka. Anasemekana ya kuwa awali alimchukia Muhammad na mahubiri yake lakini alivutwa na uzuri wa sura ya 20 katika Kurani akawa Muislamu. Akaongozana na mtume wakati wa hijra mwaka 622 akawa mshauri wake katika mambo ya siasa na vita. 

Mwaka 625 binti yake Hafsah aliolewa na Muhammmad.

Abu Bakr aliyekuwa khalifa wa kwanza alimteua Umar amfuate akathebitishwa 634.

Umar aliuawa 644 na mtumwa Mwajemi mjini Madina. Alifuatwa na Uthman ibn Affan.

## Uenezaji wa Uislamu 
Wakati wa uongozi wa Umar eneo la Waarabu likakua sana. Jeshi zilitwaa Mesopotamia na Uajemi. Milki ya Uajemi iliporomoka kabisa baada ya ushindi wa Waislamu mwaka 642. Majimbo ya Palestina, Syria, Misri na Afrika ya Kaskazini yalitwaliwa na Bizanti lakini milki hii ilifaulu kujitetea katika eneo lililopungukiwa. 

Yerusalemu ikatwaliwa mwaka 637; kwa jumla Waislamu waliheshimu makanisa ya Wakristo ila tu walianzisha msikiti ya Al Aqsa kwenye mlima wa hekalu. 

Kwenye Bara Arabu aliamuru kufukuzwa kwa Waarabu Wakristo na Wayahudi wa Najran na Khaybar wasiopokea Uislamu.

Mwaka 639 alianzisha # Kalenda ya Kiislamu kwa kuagiza hesabu mpya ya miaka kuanzia hijra.

Jamii:Historia ya Uislamu
Jamii:Khalifa
Septimius Severus

thumb|right|Septimius Severus

**Lucius Septimius Severus** (11 Aprili, 146 – 4 Februari, 211) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Aprili, 193 hadi kifo chake. Alimfuata Didius Julianus. Alikuwa Kaizari wa Roma wa kwanza kutoka Afrika ya Kiroma aliyezaliwa huko Leptis Magna (Libya ya leo).

## Tazama pia
* Orodha ya Makaizari wa Roma

Jamii:Makaizari wa Roma
Jamii:Waliozaliwa 146
Jamii:Waliofariki 211
Didius Julianus

thumb|right|Shaba inayoonyesha Didius Julianus
**Marcus Didius Salvius Julianus Severus** (133 au 137 – 1 Juni 193) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Machi 193 hadi kifo chake. 

Alimfuata Pertinax aliyemuua lakini akaondoshwa madarakani na Septimius Severus na kuuawa kisheria.

## Tazama pia
* Orodha ya Makaizari wa Roma

Jamii:Makaizari wa Roma
Jamii:Waliofariki 193
Uthman ibn Affan

**Uthman ibn Affan** kar.: ** عثمان بن عفان**‎,‎ (* 574 mjini Makka - + 17 Julai 656 Madina) alikuwa khalifa wa tatu wa Uislamu aliyemfuata Umar ibn al-Khattab.

## Ukoo wa Banu Umayya
Alizaliwa Makka katika familia tajiri ya koo la Banu Umayya بنو أمية  katika kabila la Wakuraish. Biashara ya vitambaa ilimletea utajiri kabla hajajiunga na Uislamu. Alioa mabinti wawili wa Muhammad. 

## Uenezaji wa eneo la Uislamu
Uenezaji wa Uislamu uliendelea chini yake kwa kuvamia Libya ya leo na maeneo ya Uajemi wa mashariki. Alipanga utawala upya akiteua magavana kwa maeneo mapya badala ya viongozi wa jeshi tu waliowahi kutwaa sehemu zile. Alipendelea ndugu zake wa Banu Umayya  hali iliyosababisha upinzani dhidi yake kwa sababu ya ugawaji wa mapato ya vita mbalimbali. Alishtakiwa pia kujitajirisha kutokana na mapato ya umma na kuwazawadisha ndugu zake.

Alimfanya binamu yake Muawiya aliyekuwa baadaye khalifa wa tano kuwa gavana wa Shamu mjini Dameski.

## Kukusanya Kurani
Uthman akumbukwa hasa kwa kazi ya kukamilisha Kurani kama maandiko. Kufuatana na mapokeo ya Kiislamu Muhammad alikuwa alitangaza sura za Kurani zilizoshikwa na wasikilizaji na wengine waliandika walichosikia. 

Wakati wa Uthman tofauti zilionekana kuhusu mapokeo ya sura mbalimbali kati ya maeneo mbalimbali. Madina, Dameski au Kufa zilianza kuonyesha mapokeo tofauti. Uthman aliunda kamati iliyoongozwa na Zaid ibn Thabit iliyopewa kazi ya kukusanya maandiko yote yenye sura au maneno ya Kurani na kuyachungulia. Kamati iliamua ni yapi yaliyofaa na kutengeneza hivyo nakala kamili ya Kurani mara ya kwanza. 

Baadaye Uthman alituma nakala zake kote katika miji ya Waislamu akaamuru nakala za awali ziangamizwe.

Ieleweke ya kwamba maelezo haya hayakubaliwi na wataalamu wote; wengine walio nje ya nchi za Uislamu wanafundisha ya kuwa Kurani ilikamilika baada ya makhalifa wa kwanza. 

## Mwisho wake
Upendeleo wa ndugu zake ulisababisha chuki dhidi ya Uthman. Wapinzani walianza kukutana mbele ya nyumba yake waliodai ajiuzulu. Ugomvi uliongezeka mwishowe wapinzani walivunja nyumba ya khalifa wakamwua tar. 17 Julai 656. 

Baada ya kifo chake Ali ibn Abi Talib akachaguliwa khalifa wa nne. Lakini uchaguzi huu haukutambuliwa na binamu yake Uthman Muawiya hasa kwa sababu ndugu za Ali walishtakiwa kuwa walishirikii katika mauaji ya Uthman.