open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chuo Kikuu cha Amsterdam

**Chuo Kikuu cha Amsterdam** (kwa Kiholanzi: **Universiteit van Amsterdam** - kifupi: UvA) ni chuo kikuu nchini Uholanzi, ulio katikati ya mji wa Amsterdam, mji mkuu wa taifa. Kikiwa na bajeti ya € milioni 487, zaidi ya wanafunzi 23,000, na takriban wafanyakazi 5,000 mwaka wa 2004, UvA ni kimojawapo kati ya vyuo vikuu kote Ulaya. 

Chuo kikuu kina vitivo saba: Humanities, Social na Psychology, Economics, Law, Sayansi, Medicine na Meno. UvA hudumisha programu dhabiti ya utangazaji wa kimataifa na inatoa zaidi ya programu 85 za uzamili zinazofanywa kwa Kiingereza, pamoja na idadi ya kozi za Kiholanzi na Kiingereza.

## Historia 
Mtangulizi wa Universiteit van Amsterdam, *Athenaeum Illustre*, ilianzishwa Amsterdam mnamo 1632 ili kuelimisha wanafunzi katika Biashara na Falsafa. Masomo kwa ujumla yalitolewa katika nyumba za maprofesa kwani uanzishwaji haukuwa chuo kikuu kinachofaa.

Mnamo Januari 1632 wanasayansi wawili waliosifika kimataifa, Caspar Barlaeus na Gerardus Vossius, walifanya hotuba yao ya uzinduzi katika Athenaeum Illustre - shule mashuhuri - ambayo ilikuwa na kiti chake katika shule ya 14. -karne ya Agnietenchapel. Shule hii inachukuliwa kuwa mtangulizi wa Chuo Kikuu cha Amsterdam. Kifupi UvA kinaitofautisha na chuo kikuu cha pili cha Amsterdam, Vrije Universiteit (VU).

Athenaeum ilibaki kuwa taasisi ndogo hadi karne ya kumi na tisa, ikiwa na wanafunzi wasiozidi 250 na walimu wanane. Hali hii ilibadilika polepole tu. Katika 1815 Athenaeum Illustre ilikubaliwa kisheria kama taasisi ya elimu ya juu. Mnamo [1877]], kilikuja kuwa *Gemientelijke Universiteit van Amsterdam* (GU au 'Chuo Kikuu cha Manispaa') na iliruhusiwa kutoa digrii za juu zaidi. maprofesa waliteuliwa na baraza la jiji na kuu wakasimamia usimamizi wa chuo kikuu. Kwa sababu baraza la jiji la Amsterdam lilijulikana kwa siasa zake za maendeleo mpango huu ulihakikisha kiwango kikubwa cha uhuru wa kiakili kwa chuo kikuu. Mabadiliko machache sana hadi 1961. Katika mwaka huo, serikali ya kitaifa ilichukua udhibiti wa uwajibikaji wa kifedha. Chuo kikuu kilikoma kuwa *Gemientelijke Universiteit* na hatimaye kikawa *Universiteit van Amsterdam*.

Mnamo 1969 chuo kikuu kilikuja kuwa habari nchini kote wakati kituo cha utawala cha chuo kikuu ''*Maagdenhuis* kilichukuliwa na wanafunzi ambao walitaka ushawishi zaidi wa kidemokrasia. Katika miaka ya sabini na themanini chuo kikuu mara nyingi kililengwa na vitendo vya wanafunzi kote nchini.

## Wahitimu mashuhuri 
* Menno ter Braak
* Willem Frederik Hermans
* J. Slauerhof
* Karin Kihispania
* Simon Vestdijk
* Frits Zernike
* Sutan Syahrir
* Sam Ratulangi
* Aubry Bia

## Viungo vya nje 
* Tovuti Rasmi ya Chuo Kikuu cha Amsterdam 
* Tovuti Rasmi ya Chuo Kikuu cha Amsterdam

Jamii:Amsterdam
Chimbalanzi

**Chimbalanzi** (pia **Chimbalazi** au **Chimwiini**) ni lahaja ya Kiswahili, inayozungumzwa kusini mwa Somalia, hasa katika eneo la Baraawe. Inahesabiwa kati ya lahaja za kaskazini za Kiswahili.

Lahaja hii iko katika hatari ya kufa kwa sababu kutokana na vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Somalia, wenyeji wengi wameondoka kwao na kutawanyika kote duniani.

## Marejeo 
Jamii:Kiswahili
Askari wa miguu

**Askari wa miguu** *(kwa Kiing. infantry)* ilikuwa tawi la jeshi la nchi katika mpangilio uliotofautisha askari wa miguu, askari farasi na matawi maalum kama askari wa mizinga na mapayonia.  

Katika majeshi ya kisasa askari farasi hawako tena na karibu askari wote hutumia vyombo vya usafiri. 

Hata hivyo, jina la askari wa miguu *(infantry)* bado hutumiwa kutaja askari ambao wanapiga vita moja kwa moja wakitumia vyombo kwa usafiri, si kama zana za mapigano. 

Hao askari wa miguu kwa kawaida huathiriwa zaidi katika mapigano kulingana na matawi mengine ya jeshi, maana ni hao wanaojeruhiwa na kuuawa zaidi. Hivyo hutazamwa kuwa sehemu muhimu ya jeshi la ardhi.

Kihistoria, askari wa miguu walitumia mikuki, panga, pinde na ngao. Askari wa miguu wa kisasa wanajifunza kutumia aina nyingi tofauti za silaha, zikiwemo bunduki, mabomu ya mkononi, virusha roketi, bastola na bombomu . 

## Marejeo
Askari farasi

300px|thumb|Askari farasi Waingereza kwenye mapigano ya Waterloo
**Askari farasi** *(Kiing. cavalry)* walikuwa sehemu muhimu ya jeshi katika historia ya vita hadi karne ya 20. 

Tangu kupatikana kwa magari ya kivita, matumizi ya farasi, ngamia au punda kwa shughuli za kijeshi yamepungua sana.

Majeshi kadhaa huendelea kutumia jina la "cavalry" kwa vikosi vya vifaru au askari wa miguu wenye magari ya kasi lakini vikosi hivi havitumii farasi tena. Nchi chache huendelea kutunza vikosi vichache vya askari farasi kwa sababu za kihistoria, maonyesho na gwaride.

Watu wamepigana vita juu ya farasi tangu walibuni kupanda farasi. Askari farasi husafiri haraka kuliko askari wa miguu, wanaweza kubeba silaha nzito kuliko askari wa miguu na pia kuvaa mavazi ya kinga nzito zaidi.

## Marejeo 
Jamii:Jeshi
Tekenya

thumb|350px|Mzunguko wa maisha wa tekenya
**Tekenya**, pia **funza** au **susa**, (Kisayansi: *Tunga penetrans*) ni aina ya kiroboto mdogo ambaye jike lake huchimba chini ya ngozi, k.m. katika vidole na wayo wa mguu wa watu. Asili yake ni Amerika ya Kusini na ya Kati, ambapo kuna spishi 12 nyingine, lakini spishi hii imewasilishwa bila kukusudia katika Afrika kusini kwa Sahara.

## Utambulisho
Tekenya ndiye kiroboto mdogo kabisa anayejulikana katika awamu yake ya kuishi huru, akiwa na mm 1 tu. Anatambulika zaidi katika awamu ya udusio ya jike. Wakati amepachikwa chini ya tabaka la nje la ngozi, anaweza kufikia upana wa hadi sm 1. Wakati wa siku kadhaa za kwanza za shambulio kidusiwa anaweza kuhisi kuwashwa au usumbufu ambao hupita wakati eneo karibu na kiroboto limekuwa sugu na kukosa hisia. Tumbo la kiroboto linapovimba na mayai baadaye katika mzunguko, shinikizo linalosababiswa na uvimbe linaweza kushinikiza neva au mishipa ya damu ya jirani. Kulingana na mahali halisi, hii inaweza kusababisha hisia kutoka kwa usumbufu mdogo hadi mkubwa.

## Mzunguko wa maisha
Mayai ya tekenya yana urefu wa mm 0.6 kwa wastani. Lava hutoka katika yai ndani ya siku moja hadi sita kwa masharti ya kuwa hali za mazingira (k. m. halijoto, unyevu n.k.) ni nzuri.

Baada ya kutoka kiroboto huendelea kupitia hatua mbili za lava. Hii ni ya kipekee kwa kuwa takriban viroboto wote hupitia tatu. Katika kipindi cha ukuaji huo, kiroboto kwanza hupungua kwa ukubwa kutoka saizi yake ya kutoka ya mm 1.5 hadi mm 1.15 (hatua ya kwanza) kabla ya kukua hadi mm 2.9 (hatua ya pili).

Siku sita hadi nane hivi baada ya kutoka lava huwa bundo na kujitengenezea kifukofuko. Kwa sababu huishi zaidi juu na chini ya uso wa mchanga, mchanga hutumiwa kuimarisha kifukifuko na kusaidia ukuaji wake. Usumbufu wa mazingira kama vile mvua au ukosefu wa mchanga umeonyeshwa kupunguza matukio ya tenkenya, inayosababishwa kwa uwezekano mkubwa na kupungua kwa hali za mazingira (yaani, mchanga na unyevu k.m.) ambazo kiroboto hutegemea ukuaji wa jumla. Bila usumbufu wowote kwenye kifukofuko, kiroboto mpevu atatoka katika bundo baada ya siku 9-15.

Spishi saba za *Tunga* hushambulia wagugunaji tu. Mbili zinajitolea kwa armadilo, moja kwa mvivu na moja nyingine anapendelea ng'ombe tu. Ni mmoja tu, *Tunga trimamillata*, ambayo pia amepatikana akiambukiza watu na ng'ombe vilevile, lakini katika Peru na Ekwado tu.

### Vidusiwa wa tekenya
* Artiodactyla: e.g. Bos taurus (ng'ombe), Sus scrofa (nguruwe), Capra hircus (mbuzi-kaya), Ovis aries (kondoo), Lama glama (lama), Vicugna vicugna (vikunya), Potamochoerus porcus (nguruwe mwekundu)
* Carnivora: e.g. Canis familiaris (mbwa-kaya), Felis catus (paka-kaya), Panthera onca (jagwa) 
* Cingulata: e.g. Dasypus novemcinctus (armadilo mishipi-tisa), D. hybridus (armadilo pua-ndefu kusi), Chaetophractus villosus (armadilo-manyoya mkubwa)
* Primates: e.g. Homo sapiens (binadamu), Papio (Nyani) 
* Rodentia: e.g. Mus musculus (kipanya-nyumbani), Mus musculoides (kipanya wa Temminck), Rattus rattus (panya mweusi), Rattus norvegicus (panya kahawia), Cavia porcellus (nungubandia), Hystrix (nungunungu)

## Marejeo
Jamii:Viroboto
Thales

thumb|Nusu sanamu ya Thales
**Thales wa Mileto** (mnamo 624 KK - 546 KK ) alikuwa mwanafalsafa wa Ugiriki ya Kale kabla ya Sokrates. Alitokea Mileto huko Asia Ndogo. 

Wengi, hasa Aristoteli, walimwona kama mwanafalsafa wa kwanza katika mapokeo ya Kigiriki.  Hata Bertrand Russell alisema juu yake "falsafa ya Magharibi huanza na Thales".  

Thales alijaribu kueleza matukio asilia bila kurejelea mytholojia au dini na alikuwa na ushawishi mkubwa. Takriban wanafalsafa wengine wote waliomtangulia Sokrates walimfuata wakijaribu kutoa maelezo kuhusu mata ya Dunia, mabadiliko, na kuwepo kwa ulimwengu — bila kurejelea mitholojia. Hatimaye kukataa kwa Thales kutafuta maelezo ya kimitholojia kukawa msingi muhimu kwa kutokea kwa sayansi. Hivyo aliitwa baadaye "Baba wa Sayansi", ingawa labda Demokrito anastahili zaidi jina hilo.  

Katika hisabati, Thales alitumia jiometri kutatua matatizo kama vile kukokotoa urefu wa piramidi na umbali wa meli kutoka ufukweni. Yeye ndiye mtu wa kwanza anayejulikana ambaye uvumbuzi wa hisabati umehusishwa naye ambao ni uhakiki wa Thales kuhusu pembetatu mraba. Pia, Thales alikuwa mtu wa kwanza anayejulikana kuwa alisoma umeme. 

## Marejeo 
Jamii:Wanafalsafa wa Ugiriki ya Kale
Jamii:Wanahisabati wa Ugiriki ya Kale
Lambo la Mwenga

**Lambo la Mwenga** ni lambo liliounda bwawa la kuzalisha umeme nchini Tanzania, linalopatikana katika Mkoa wa Iringa. Uwezo wake uliowekwa ni megawati 4 (5,400 hp). Kiwanda hicho cha nishati kinaendeshwa na mzalishaji huru wa nishati, Rift Valley Energy.

## Historia
Mtambo huo ni sehemu ya mradi wa kusambaza umeme wa Mwenga Hydro na Rural Electrification Mini Grid. Kiwanda hicho kilijengwa ili kusambaza umeme kwenye mashamba ya mchai ya Mufindi na kilijengwa takriban kilomita 50 kutoka kiwandani. Kando ya njia ya usafirishaji kulikuwa na vijiji 17 visivyo na umeme. Rift valley energy iliamua kuunganisha vijiji hivyo na kuvipatia umeme.

Kampuni ilipata msaada kutoka kwa Shirika la Nishati la ACP-EU na Wakala wa Nishati Vijijini Tanzania, na mwaka 2012 ilizindua mtambo wa 4MW Hydro na gridi ndogo. Kufikia mwaka wa 2020, kampuni hiyoi inatoa nishati kwa Kiwanda cha Chai na vilevile kwa vijiji 32 katika wilaya ya Mufindi vinavyohudumia wateja 4800.

Rift Valley Energy inaendesha huduma zake za usambazaji umeme kupitia Mwenga Power Services Ltd.

Jamii:Malambo
Jamii:Wilaya ya Mufindi
Dese

'''''' ni mji wa jimbo la Amhara nchini Ethiopia. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 610,431 (2016). 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ethiopia

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ethiopia
Jamii:Jimbo la Amhara
Juche

[250px|thumb|Mnara wa Juche mjini [Pyonyang, Korea Kaskazini]]
thumb|Raia wa Korea Kaskazini jinsi wanavyojinama mbele ya sanamu za Kim Il Jong na mwanawe Kim Jong Il
***Juche*** ni itikadi rasmi ya Korea Kaskazini. Huelezwa kama "mchango wa kiasili, mtukufu na wa kimapinduzi kwa fikra za kitaifa na za kimataifa" za Kim Il-sung, kiongozi wa kwanza wa nchi hiyo tangu Vita Kuu ya Pili.  

Inasisitiza kwamba "mwanadamu ndiye mtawala wa hatima yake", kwamba raia wanapaswa kutenda kama "mabwana wa mapinduzi na ujenzi wa taifa", na kwamba kwa kujitegemea na kuwa na nguvu, taifa linaweza kufikia ujamaa wa kweli . 

Kim Il-sung alianzisha itikadi hiyo ambayo mwanzoni ilitazamwa kama aina ya Umaksi-Ulenin hadi ilipotangazwa kuwa itikadi tofauti na mwanawe na mrithi wake, Kim Jong-il. Kwa hiyo, serikali ya Korea Kaskazini ilifafanua *Juche* kuwa idadi ya kanuni zinazotumiwa kuhalalisha maamuzi yake ya kisera: kujitegemea kisiasa (자주), kujitosheleza kiuchumi (자립), na kujitegemea kijeshi (자위). 

## Itikadi ya Kiongozi Mkuu
Baada ya Kim Jong-il kuonekana kama mrithi wa Kim katika miaka ya 1970, uaminifu kwa Kiongozi Mkuu ulizidi kusisitizwa kama sehemu muhimu ya *Juche.*

Mafundisho hayo yanamweleza Kiongozi Mkuu kuwa kiongozi kamili. Tabaka la wafanyakazi si la kujifikiria, bali la kufikiri kupitia kwa Kiongozi Mkuu. Ndiye "ubongo wa juu" (yaani "bwana akili") wa tabaka la wafanyakazi, kwa maana yeye ndiye mwakilishi halali wa tabaka la wafanyakazi. Katika maendeleo ya kihistoria, Kiongozi Mkuu ndiye kiongozi mkuu wa tabaka la wafanyakazi. 

Kiongozi Mkuu hutazamwa pia kuwa binadamu asiye na dosari na asiyeweza kuharibika, ambaye hafanyi makosa, daima ni mkarimu na daima anatawala kwa ajili ya watu wengi.

## Ukosoaji
*Juche* imefafanuliwa na wakosoaji kama itikadi ya uzalendo mkali  inayoachana na mafundisho ya Umaksi-Ulenin. Shin Gi-wook aliandika kwamba "hakuna dalili ya Umaksi-Ulenin au dhana ya Stalin ya utaifa [katika Korea Kaskazini]. Badala yake, serikali inasisitiza umuhimu wa damu ya watu wa Korea, nafsi na sifa za kitaifa".

Brian Reynolds Myers aliona kuwa *Juche* ina uhusiano zaidi na ufashisti wa Kijapani kuliko Umaksi-Ulenin.  

Wachambuzi kadhaa kutoka nchi za magharibi, kama vile Robert E. Kelly, wanaona kuwa *Juche* ipo tu ili kulinda utawala wa familia ya Kim juu ya siasa nchini Korea Kaskazini.  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* "Revolutionary View of the Leader" kwenye GlobalSecurity.org
Jamii:Falsafa
Jamii:Ukomunisti
Jamii:Korea Kaskazini
Tapoa

thumb|Mahali pa Tapoa katika Burkina Faso.
**Tapoa** ni mkoa mpya wa Burkina Faso uliotokana na wilaya mojawapo ya Mkoa wa Mashariki nchini Burkina Faso. Mkoa huo uko mashariki kabisa mwa nchi hiyo. Mkoa umepokea jina lake kutokana na mto Tapoa unaopita humo. 

Mkoa huwa na eneo la km² 14.572 na idadi ya wakazi mwaka 2013 ilikuwa 430,169.

Makao makuu yako mjini Diapaga. Miji mikubwa kiasi mbali na Diapaga ni Namounou na Tansarga. Wakazi wengi ni Wagourmanchema.

## Marejeo
T
Mikoa ya Kamerun

300px|thumb|Mikoa ya Kamerun
**Mikoa ya Kamerun** ni maeneo ya utawala wa ngazi ya juu nchini Kamerun. Kwa lugha ya Kifaransa huitwa "*région*" tangu mwaka 2008 ambapo rais Paul Biya alibadilisha jina rasmi kutoka "provinces" za awali kuwa "*régions*. Jumla ya mikoa ni 10.

Mikoa hiyo hugawiwa katika wilaya (kwa Kifar. *départements*) 58. Ndani ya wilaya kuna tarafa (*arrondissements*) 360, manispaa *(municipalités)* na maeneo ya kichifu *(chefferies)*.

Kila mkoa uko chini ya mkuu wake anayeitwa gavana (*gouverneur de région*) na kuteuliwa na rais wa jamhuri, pamoja na Halmashauri ya Mkoa.

Halmashauri ya Mkoa ni serikali ya mkoa. Ina wawakilishi wa wilaya wanaochaguliwa na wawakilishi wa watawala wa jadi:
*Mkoa wa Adamawa *Adamawa*, 
*Mkoa wa Kati *(Centre)*, 
*Mkoa wa Mashariki *(Est)*, 
*Mkoa wa Kaskazini ya Mbali *(Extreme Nord)*, 
*Mkoa wa Pwani *(Littoral)*, 
*Mkoa wa Kaskazini *(Nord)*, 
*Mkoa wa Kaskazini-Magharibi *(Nord-Ouest)*, 
*Mkoa wa Magharibi *(Ouest)*, 
*Mkoa wa Kusini *(Sud)*, na 
*Mkoa wa Kusini-Magharibi *(Sud-Ouest)*

Jamii:Kamerun
Abong-Mbang

'''''' ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Mashariki. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 14,661 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kamerun

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kamerun
Jamii:Mkoa wa Mashariki (Kamerun)
Orodha ya miji ya Kamerun

]]
]]

]]
]]
]]

**Orodha ya mjiji ya Kamerun** inaonyesha miji nchini Kamerun pamoja na idadi ya wakazi wake kufuatana na makidirio ya mwaka 2021. 

## Marejeo
## Viungo vya nje
Jamii:Kamerun
K
Mkoa wa Mashariki, Kamerun

'''''' ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza mahali pake nchini.

Mkoa huo una wakazi 835,642 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 109,002.

## Tazama pia
* Mikoa ya Kamerun

## Tanbihi
Jamii:Mikoa ya Kamerun
Mikoa ya Mali

thumb|350x350px|Ramani ya Mali (ugawaji kabla ya mwaka 2016) 
**Mikoa ya Mali** ni magatuzi ya nchi ya Mali kwenye ngazi ya juu. Tangu mwaka 2016 Mali imegawanywa katika mikoa kumi na eneo la pekee la mji mkuu. 

Mnamo mwaka 2012 sheria ilitangaza kugawiwa upya kwa nchi katika mikoa 19 kutoka ile 8 ya awali. Hadi mwaka 2021 kuna mikoa miwili mipya pekee iliyoanzishwa, ambayo ni Taoudenit (iliyomegwa kutoka Mkoa wa Timbuktu) na Menaka (zamani kwenye Mkoa wa Gao). 

Kila mkoa unaitwa jina la mji mkuu wake. Mikoa imegawanywa katika wilaya (*cercles*) 56. Wilaya zote zimegawanywa katika manispaa *(communes)* 703. 

## Jiografia 
Mikoa 5 ni hasa jangwa, na mikoa hiyo ina nusu ya eneo lote la nchi. 

Mkoa mkubwa zaidi ni Taoudenit, mdogo zaidi ni Segou.

## Demografia 
Mkoa wenye watu wengi zaidi ni Sikasso wenye watu milioni 2.6, na ule wenye watu wachache zaidi una watu 68,000 pekee.

## Mikoa 
Mikoa imepewa namba kwa kutumia namba za Kiroma. Mji mkuu wa Bamako unasimamiwa kama eneo la pekee. 

Mikoa kumi na eneo la Bamako vimeorodheshwa hapa chini. Idadi ya wakazi ni kutokana na sensa za 1998 na 2009. 
alt=A map of former regions of Mali|thumb| Mikoa ya Mali (mnamo 2016)

## Marejeo 
*
Jamii:Ugatuzi nchi za Afrika
Orodha ya miji ya Mali

thumb|550x550px|Ramani ya Mali, mikoa inayoonyeshwa ni hali kabla ya mwaka 2016
**Orodha ya miji ya Mali** inaonyesha miji mikubwa zaidi nchini Mali, yaani "communes" (halmashauri) zote zenye wakazi zaidi ya 50,000 wakati wa sensa ya tarehe 1 Aprili 2009 pamoja na mikoa (*région*) na wilaya (*cercle*) ambako zinapatikana. 

Bamako ni eneo la pekee, si sehemu ya mkoa wowote.

## Marejeo 
 ni mji mkuu na mji mkubwa wa Mali, mwaka 2008]]
 ni mji mkubwa wa pili nchini, picha ya mwaka 2008]]
 ni mji mkubwa wa tano wa Mali, 2008]]

## Viungo vya Nje 
Jamii:Miji ya Mali

Mali
Mkoa wa Kayes

right|thumb|300x300px|Mkoa wa Kayes. Barabara zisizo na lami zinaonyeshwa kwa njia zenye mistari. Mipaka ya Hifadhi ya Kitaifa ya Boucle du Baoulé ni takriban.
right|thumb|300x300px|Cercles za Mkoa wa Kayes
**Mkoa wa Kayes** (kwa Kibambara: Kayi Dineja) ni mojawapo ya mikoa nane nchini Mali inayoitwa *regions*. Eneo lake ni kilomita za mraba 120,760. Idadi ya wakazi ilikuwa takriban milioni 2 kwenye mwaka 2009. Makao makuu yako mjini Kayes . Mkoa huo kihistoria ulikuwa sehemu ya Dola la Ghana na Milki ya Mali.

## Jiografia 
Mkoa wa Kayes umepakana na Mauritania upande wa kaskazini, Senegal upande wa magharibi, Guinea upande wa kusini na upande wa mashariki uko Mkoa wa Koulikoro .

Makabila ya eneo hilo ni pamoja na Wasoninke, Wakhassonke, Wamalinke, Wadialonke na Wafulani. 

Mito ya mkoa ni pamoja na Baoule, Bafing na Bakoy ambayo inaungana katika mji wa Bafoulabe kuunda Mto Senegal. 

Miji mikubwa katika eneo ni Kayes, Kita, Bafoulabé, Nioro du Sahel, Diéma, Yélimané, Sadiola na Kéniéba.

## Wilaya 
Mkoa wa Kayes umegawiwa katika wilaya 7 zinazoitwa *cercles*: 

## Marejeo 
Kayes
Wilaya za Malawi

Malawi imegawanywa katika wilaya 28  ndani ya kanda tatu za kaskazini, ya kati na ya kusini. Kila Wilaya inaongozwa na Mkuu wa Wilaya : 

## Tanbihi
Jamii:Malawi
M
Blogu za maandishi

**Blogu za maandishi** ni aina ya blogu ambayo inatumika kuelimisha jamii mtandaoni kupitia maandishi. Kuna mabilioni ya aina hiyo na bado zinazidi kuanzishwa kila kukicha.

Baadhi ya blogu hizo hutumika kusaidia watafutaji mtandaoni kupata majibu ya maswali yanayowatatiza kama vile za kifedha, kiafya, maradhi, madawa, udaku, aina za fasheni, siasa, habari za hivi punde, na pia nyingine hutoa mafunzo ya kielimu na pia ya kuanza blogu na kufanikiwa kupata pesa mtandaoni.

Jamii:Intaneti
Mkoa wa Koulikoro

right|thumb|330x330px| Ramani ya Mkoa wa Koulikoro.
**Mkoa wa Koulikoro** (Kibambara :  Kulikoro Dineja) ni mkoa ulioko magharibi mwa Mali . Ni eneo la kilomita za mraba 90,120. Makao makuu yake ni mji wa Koulikoro. Eneo la mji mkuu wa kitaifa Bamako liko ndani ya eneo la mkoa huo lakini linautawala wa pekee si sehemu ya mkoa.

## Jiografia 
Mkoa wa Koulikoro limepakana na Mauritania upande wa kaskazini, Mkoa wa Kayes upande wa magharibi, Guinea na Mkoa wa Sikasso upande wa kusini na Mkoa wa Segou upande wa mashariki. Mwaka 2009 Mkoa wa Koulikoro ulikuwa na wakazi 2,418,305. Hawa walikuwa hasa Wabambara, Wamalinke, Wasonike na Wasomono wanaokaa kando la Mto Niger .

Mito ni pamoja na Niger, Baoule, Sankarani, Baoge, Bani na Bafing. Tabianchi ya eneo ya kusini ya mkoa ina mvua nyingi lakini kaskazini mwa kuna ukame.

Miji mikubwa zaidini Kati, Koulikoro, Kolokani, Nara, Banamba na Dioïla.  Halmashauri yenye wakazi wengi ni Kalabancoro. 

## Historia 
Mkoa wa Koulikoro ulikuwa eneo ambako milki kubwa kadhaa katika historia ya Mali zilianza: Dola la Ghana, Milki ya Sosso na Milki ya Mali .

## Usafiri na uchumi 
Koulikoro ni mwisho wa njia ya reli kutoka Dakar hadi mto Niger. Ni pia bandari muhimu kwenye mto Niger inayohudumia pia miji ya Segou, Mopti, Timbuktu na Gao.

Kilimo ni shughuli kuu ya kiuchumi, lakini kuna pia viwanda kadhaa vipo katika mkoa huo, kama vile lamba la umememaji la Selingue, uzalishaji wa dhahabu karibu na Kangaba, na eneo la uzalishaji wa pamba huko Fana, ambalo ni la pili kwa ukubwa nchini Mali.

## Wilaya 
right|thumb|300x300px|  katika Mkoa wa Koulikoro
Mkoa wa Koulikoro umegawiwa kwa wilaya 7 zinazoitwa *cercles* zinazojumuisha halmashauri *(communes)* 106 : 

Bamako ambayo ni mji mkuu wa Mali iko katikati ya mkoa huo, lakini ni eneo la pekee la kiutawala. Linazungukwa na  Cercle ya Kati.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* .

Koulikoro
Mkoa wa Timbuktu

[350px|thumb|Ramani ya Mkoa wa Timbuktu (kabla ya kutengwa kwa [Mkoa wa Taoudenit)]]
**Mkoa wa Timbuktu** (Kifaransa: **Region de Tombouctou**; Kibambara :  Tumutu Dineja) ni mojawapo ya mikoa ya kiutawala ya Mali. Kabla ya kutengwa kwa Mkoa wa Taoudenit ilikuwa mkoa mkubwa zaidi kati ya mikoa ya Mali ikijumuisha sehemu kubwa ya eneo lake ni Jangwa la Sahara . Kwa madhumuni ya kiutawala, eneo limegawanywa katika wilaya  (cercles) tano.

Eneo hilo ni sehemu ya kaskazini mwa Mali ambayo ilitenganishwa na kutangazwa kuwa huru na Harakati ya Kitaifa kwa Ukombozi wa Azawad (MNLA) wakati wa uasi wa Watuareg wa 2012 . Baada ya kutangaza uhuru, MNLA ilishindwa katika mapigano na wanamgambo wa Kiislamu.

Mkoa wa Timbuktu ni maarufu kwa mji mkuu wake ambao ni mji wa kale wa Timbuktu (Kifaransa: Tombouctou).

Mji huo ulipata umaarufu duniani mwaka wa 1390 wakati mtawala wake, Mansa Musa, alipoenda kuhiji Makka, akisimama na msafara wake huko Misri na kutoa dhahabu ya kutosha ili kupunguza thamani ya pesa ya Misri. Hii ilianza hekaya ya jiji lililopo ndani ya bara la Afrika, ambapo barabara zilisemekana kujengwa kwa dhahabu na majengo yaliyoezekwa kwa paa za dhahabu. 

## Historia 
Mji uko kwenye ukingo wa kusini wa Sahara, karibu na Mto Niger. Utajiri wa ufalme huo ulitokana na nafasi ya Timbuktu kama kituo cha kusini cha njia ya biashara ya ng'ambo ya Sahara iliyokuwa ya dhahabu, chumvi, njugu za kola, shaba na watumwa.

Utajiri wa Timbuktu ulianza kuporomoka baada ya kutekwa na jeshi la Moroko mnamo 1592. Wanazuoni wengi wa Kiislamu walitawanywa, wengine hadi Moroko. 

Hatimaye ilikuwa ni kuongezeka kwa biashara ya baharini kwenye pwani ya Afrika Magharibi ambayo ilipunguza umuhimu wa njia za nchi kavu zilizounganisha Afrika Kaskazini na Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara. Mji ulipoteza msingi wake wa kiuchumi na chuo kikuu chake kizuri hakikutosha kuokoa Timbuktu kutokana na kushuka.

Eneo hili lilishuka zaidi kiuchumi wakati wa ukoloni ya Kifaransa uliomalizika mnamo 1960. Wafaransa walifungua njia fupi za biashara hadi Atlantiki, na hivyo kumaliza yale yaliyowahi kubaki na uchumi wa biashara ya kuvuka Sahara.
[right|thumb|250x250px| Wilaya (cercles) za Mkoa wa Tombouctou (kabla ya kutengwa kwa [Mkoa wa Taoudenit)]]

## Wilaya 
Mkoa umegawanywa katika wilaya *(cercles)* tano :  

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Mali
Fontem

'''''' ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Kusini-Magharibi. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 42,689 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kamerun

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kamerun
Jamii:Mkoa wa Kusini-Magharibi (Kamerun)
Mkoa wa Sikasso

350px|thumb|Mkoa wa Sikasso
**Mkoa wa Sikasso** (kwa Kibambara: Sikaso Dineja) ni mkoa uliomo kusini mwa Mali. Unapakana na nchi za Guinea, Cote d'Ivoire na Burkina Faso. 

Mkoa huo una eneo la kilomita za mraba 70,280. Wakati wa sensa ya mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 2,625,919.

Mji mkuu wa mkoa huo ni Sikasso ambayo ni mji wa pili kwa ukubwa nchini humo. Sikasso inazidi kukua kwa kasi kutokana na watu wanaokimbia ghasia huko Cote d'Ivoire upande wa kusini. 

Makabila makubwa ni pamoja na Wasenufo wanaojulikana kwa vinyago vyao, Wasamago wanaojulikana kwa kuwa wakulima bora wa Mali, na kabila kuu nchini Mali ambao ni Wabambara. 

Uchumi wa eneo hilo unategemea kilimo na Sikasso inajulikana kwa matunda na mboga. Mkoa wa Sikasso hupokea mvua nyingi kuliko eneo lingine lolote la Mali.

## Mgawanyiko wa kiutawala 
right|thumb|300x300px| Cercles ya Mkoa wa Sikasso
Mkoa wa Sikasso umegawanywa kwa wilaya *(cercles)* saba :  

Sehemu ya kusini-magharibi ya mkoa wa Sikasso inajulikana kama Wassoulou . Eneo hili ni maarufu kwa muziki wake wa kipekee na utamaduni wa uwindaji. Mji mkuu wa Wassoulou ni Yanfolila .

Koutiala katika sehemu ya kaskazini ya Mkoa wa Sikasso ni kitovu cha tasnia ya pamba nchini Mali.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* .
* .
Jamii:Mikoa ya Mali
Oberkappel

kanisani.]]
**Oberkappel** ni manispaa nchini Austria kwenye jimbo la Austria ya Juu, iliyoko katika wilaya Rohrbach (RO). Manispaa ina wakazi wapatao 800.

## Jiografia
Oberkappel ina eneo la km² 12. Manispaa iko katika jimbo la Austria ya Juu, kwenye ncha ya kaskazini ya Austria. Mipaka ya Ujerumani na Jamhuri ya Cheki iko karibu.

## Historia 
Kwenye karne za kati, Oberkappel ilikuwa sehemu ya utawala wa maaskofu wa Passau. Ilikuwa sehemu ya parokia  Wegscheid hadi kuwa parokia ya pekee mnamo mwaka 1783. Wakati wa kumalizika kwa utawala wa kiaskofu mnamo 1803 ilipelekwa upande wa utemi wa Salzburg, ikahamishwa kwa miaka michache upandew wa Bavaria na tangu 1814 imekuwa tena upande wa Austria ya Juu. 

Wakati wa Vita vya Pili vya Dunia Oberkappel ndipo ambapo wanajeshi wa mataifa ya ushirikiano waliingia kwa mara ya kwanza katika eneo la Austria.  Leo Oberkappel ni mji mdogo wa watalii.

## Michezo na burudani
Kuna njia za matembezi kwa miguu za Kiulaya E8 na E10 ambazo zinapita hapa. E8 inaanzia Ireland kupitia, miongoni mwa nchi nyingine, Uholanzi (inayoitwa Oeverloperpad na Lingepad nchini Uholanzi), Ujerumani, Austria kaskazini na Slovakia hadi mipaka ya Polandi na Ukraine. E10 inatoka Lapland na inasafiri kupitia Ufini, Ujerumani, Ucheki na Austria hadi Bozen/Bolzano kaskazini mwa Italia; Kuna mipango ya kuendeleza njia kupitia Ufaransa na pwani ya mashariki ya Hispania hadi Gibraltar.

## Wakazi maarufu 
* Franz R. Friedl (1892-1977), mtunzi

Jamii:Miji ya Austria
Jamii:Austria ya Juu
Mkoa wa Mopti

300px|thumb|Ramani ya Mkoa wa Mopti
**Mopti** (kwa Kibambara: ߡߏߕߌ ߘߌߣߋߖߊ,  *Moti Dineja)* ni mkoa wa Mali wenye eneo la km2 79,017. Mji mkuu wake ni Mopti. 

Wakati wa mzozo wa mwaka 2012 kaskazini mwa Mali, mpaka kati ya maeneo ya Mali yaliyodhibitiwa na serikali kuu na maeneo ya waasi katika kaskazini ulipitia Mkoa wa Mopti. 

## Jiografia 
Mkoa wa Mopti umepakana na Mkoa wa Timbuktu upande wa kaskazini, Mkoa wa Segou upande wa kusini-magharibi, na Burkina Faso upande wa kusini mashariki.

Wakati wa sensa ya mwaka 2009 idadi ya wakazi katika mkoa ilikuwa 2,037,330. Eneo hili lina makabila mbalimbali yakiwa pamoja na Wabozo, Wasonghai, Wadogon, Wafulani, Wamalinke na Wabambara.

Mto Niger unavuka eneo hilo. Kwenye mji wa Mopti unapokea maji ya tawimto lake Bani.

Maeneo makuu ndani ya mkoa ni pamoja na delta ya barani ya mto Niger karibu na Mopti, miamba ya Bandiagara na uwanda wa Bankass kwenye mpaka wa Burkina Faso. Mlima Hombori wenye kimo cha mita 1153 ni mlima mkubwa nchini Mali ukiwa karibu na Mopti mjini. 

Kwa upande wa tabianchi mkoa wa Mopti unachukuliwa kuwa sehemu ya ukanda wa Sahel.

Miji mikubwa zaidi ya eneo hilo ni Mopti, Sevare (ambayo iko ndani ya manisipaa ya Mopti), Djenne, Bandiagara, Bankass, Douentza, na Youwarou .

## Usafiri na uchumi 
Uwanja wa ndege wa Mopti unahudumia mkoa wote, wakati Mto Niger una usafiri wa maji hadi Koulikoro na Segou kuelekea magharibi na Timbuktu na Gao upande wa mashariki.

Mkoa huu una umwagiliaji wa kutosha na kilimo chake kimeendelezwa vizuri.  Uvuvi ni tawi muhimu la uchumi. Kuna utalii kwenye nchi ya Dogon na hasa katika miji ya Mopti na Djenne penye Msikiti Mkuu wa Djenne ambayo ni jengo kubwa ya udongo duniani.

Mji wa Djenne na Miamba ya Bandiagara zimepokelewa kazika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO .

## Wilaya 
right|thumb|300x300px| Cercles za Mkoa wa Mopti
Mopti imegawanywa kwa wilaya *(cercles)* 8 zinazojumuisha halmashauri 108: 

Kuna zaidi ya vijiji 1,000 katika Mkoa wa Mopti. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Mkoa wa Mopti. 
* 
Jamii:Mikoa ya Mali
Mkoa wa Gao

350px|thumb|Ramani ya mikoa ya Gao (bado na Menaka) na Kidal
right|thumb|300x300px| Cercles za Mkoa wa Gao
**Mkoa wa Gao** (kwa Kibambara: Gao Dineja) ni eneo lililo kaskazini-mashariki mwa Mali. Mji mkuu ni Gao.

Mkoa huo unapakana upande wa kaskazini na Mkoa wa Kidal, upande wa magharibi na Mkoa wa Timbuktu. Kwa upande wa mashariki na kusini iko ncho ya Niger, halafu kuna mpaka mfupi na Burkina Faso.

## Idadi ya watu 
Makabila katika Mkoa wa Gao ni pamoja na Wasonghai, Wabozo, Watuareg, Wabambara na Wakounta. 

## Wilaya 
Kwa madhumuni ya kiutawala, Mkoa wa Gao umegawanywa katika wilaya *(cercles)*: 

Mnamo mwaka 2016 maeneo ya Menaka yalianza kutengwa na kuwa mkoa wa pekee. 

## Historia 
Tangu karne ya 9 kuna taarifa kuhusu milki kubwa iliyokuwa na mji mkuu katika Gao. Milki ya Gao ilikuwa na utajiri kutokana na udhibiti wake juu ya uchimbaji wa chumi na biashara yake. Ilifuatwa na Milki ya Songhai iliyotumia pia Gao kama mji mkuu. Uvamizi wa Moroko katika karne ya 16 ulimaliza milki hiyo.

Mkoa wa Gao ndani ya Mali hapo awali ulijumuisha sehemu nzima ya nchi iliyopo upande wa mashariki mwa Mkoa wa Timbuktu. Mnamo 1991 nusu ya kaskazini ya Mkoa wa Gao ikatengwa na kuwa Mkoa wa Kidal .

Wakati wa uasi wa Watuareg wa 2012, Mkoa wa Gao ulikuwa sehemu ya maeneo ya Mali ya kaskazini ambayo yalitangazwa kuwa nchi mpya ya Azawad na Harakati kwa Ukombozi wa Azawad (MNLA). Katika mapigano ya Gao kwenye Juni 2012 wanamgambo Waislamu walishinda  MNLA wakatawala mkoa hadi kufukuzwa na jeshi la Kifaransa. 

## Tazama pia 
* Cercles ya Mali
* Mikoa ya Mali

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Mali
Mkoa wa Segou

[right|thumb|300x300px| Mashamba, [sahel, na mabwawa ya mito karibu na Macina, Mkoa wa Ségou]]
**Mkoa wa Segou** (kwa Kibambara: Segu Dineja) ni mkoa wa kiutawala nchini Mali, uliopo katikati mwa nchi hiyo. Eneo lake ni km2 64,821. Mkoa huu umepakana na mikoa ya Sikasso upande wa kusini, Timbuktu na Mopti upande wa mashariki, Burkina Faso kwa upande wa kusini mashariki na Mkoa wa Koulikoro upande wa magharibi. Mwaka 2009 iddai ya wakazi ilikuwa 2,336,255. Makao makuu ya kiutawala yapo mjini Segou .

## Tabianchi 
Mkoa wa Segou una tabianchi ya nusu yabisi. Wastani wa mvua kwa mwaka ni milimita 513. Mito ya Niger na Bani inapita mkoa huo na kuruhusu umwagiliaji kwa kilimo . Segou ina misimu miwili: msimu wa mvua na kiangazi. Msimu wa mvua huanza Juni na hudumu takriban miezi minne hadi Septemba. Kwa upande mwingine, msimu wa kiangazi hujumuisha kipindi cha baridi na kipindi cha joto.  Upepo wa Harmattan ni upepo unaotawala kipindi cha kiangazi na huvuma kutoka kaskazini hadi kusini. Monsuni inayovuma kutoka kusini hadi kaskazini-magharibi inapatikana zaidi wakati wa msimu wa mvua. 

## Demografia 
Wakazi wa mkoa ni ama wakulima au wafugaji wa kuhamahama. Makabila ni mengi, pamoja na Wabambara, Wabozo, Wasoninke, Wamalinke na Watoucouleur. Wabambara wengi wao ni wakulima na ndio kabila lililo na watu wengi zaidi. 

Wabozo ni kabila la pili kwa idadi ya watu. Wanaishi kando la mto Niger ambao ni wavuvi. Wanaendesha pia usafirishaji kwenye maji.

Wasomono si kabila tofauti bali ni mchanganyiko wa Wabambara, Wabozo na Wasoninke wanaokaa pamoja karibu na mto na kufanya uvuvi. Wamalinke, Maninka, na Wamandinka wana uhusiano wa karibu na Wabambara. Mavazi, imani na desturi za kidini ni sawa na Wabambara. 

## Uchumi 
Segou inajulikana kwa ufinyanzi wake  na tasnia ya uvuvi. 

Kilomita 10 kutoka makuu uko mji wa kihistoria wa Segou-Koro uliokuwa mji mkuu wa Milki ya Bambara penye majengo ya kale.

Shughuli kuu za kiuchumi za eneo la Segou ni biashara ya kilimo, ufugaji wa ng'ombe na uvuvi. Watu wa Ségou hutumia mbinu za kilimo cha kitamaduni. Srgou inazalisha sehemu kubwa ya chakula cha kitaifa cha Mali.

Wakazi wengi wanalima ili kujikimu. Kuna viwanda vitatu vya vyakula ambavyo ni COMATEX, CMDT na SUKALA. Wakulima wadogo huuza mazao kila wiki kwenye soko kubwa la Segou linalovuta wateja kutoka mbali.  Bidhaa kuu zinazouzwa ni mboga, vyombo vya ufinyanzi, pamba, dhahabu, ngozi, matunda, ng'ombe na nafaka. 

## Wilaya 
right|thumb|300x300px| Wilaya za Mkoa wa Ségou
Mkoa wa Ségou umegawanywa katika wilaya *(cercles)* 7 zinazojumuisha halmashauri 118 na vijiji 2,166: 

## Miji 
Miji mikubwa ni Segou, San, Niono, Dioro, na Markala, ambako kuna bwawa la kuzalisha umememaji .

## Historia 
Eneo hilo lilikuwa kitovu cha Milki ya Bambara mwanzoni mwa karne ya 18. Ilitekwa na Dola ya Toucouleur katika miaka ya 1860 na Ufaransa katika miaka ya 1890.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* .
* .
* .
Jamii:Mikoa ya Mali
Everybody Hates Chris

[thumb|Hii ni [logo yao.]]
***Everybody Hates Chris*** ni safu ya vipindi vya vichekesho vya televisheni kutoka Marekani ambayo imeundwa na Chris Rock na Ali LeRoi na kufanyika kwenye UPN na The CW kuanzia tarehe 22 Septemba 2005 hadi 8 Mei 2009.

## Washiriki 
* Tyler James Williams kama Chris
* Terry Crews kama Julius
* Tichina Arnold kama Rochelle
* Tequan Richmond kama Drew
* Imani Hakim kama Tonya
* Vincent Martella kama Greg Wuliger

## Viungo vya Nje 
* 
* *Everybody Hates Chris* katika Rotten Tomatoes
* *Everybody Hates Chris* katika Metacritic

Jamii:Vipindi vya televisheni
Jamii:Filamu za 2005
Mkoa wa Kidal

thumb|Eneo la Mkoa wa Kidal
thumb|Ranabi ya Nkoa wa Kidal (pamoja na Mkoa wa Gao)
**Mkoa wa Kidal** (kwa Kibambara: Kidal Dineja) ni eneo la utawala nchini Mali. Mkoa huo una eneo la kilomita za mraba 151,450. Wakati wa sensa ya mwaka 2009 walikuwepo wakazi 67,638 . 

Eneo hili hapo awali lilikuwa sehemu ya Mkoa wa Gao, lakini lilitengwa kama mkoa wa pekee mnamo 1991. Mkoa uko kwenye kaskazini ya Mali. Makao makuu ya utawala wa mkoa yako Kidal mjini.

## Jiografia 
Mkoa huu umepakana na Mkoa wa Timbuktu upande wa magharibi, Mkoa wa Gao upande wa kusini, nchi ya Niger upande wa mashariki na Algeria upande wa kaskazini.

Kidal ina tabianchi ya jangwa na halijoto ya mchana inaweza kufikia nyuzi 45°C.

Miji mikubwa zaidi ya eneo hilo ni Kidal, Tessalit na Aguel'hoc .

## Usafiri na uchumi 
Biashara kuu ya Mkoa wa Kidal ni pamoja na ufugaji na biashara. Kilimo cha kibiashara kimeendelezwa katika baadhi ya sehemu. Eneo hilo ni vigumu kufikia, hakuna barabara kuu za lami au mito ya usafirishaji.

## Historia 
Kidal iliona maasi ya Watuareg kwenye miaka 1963–1964 na 1990–1991. Makubaliano ya Tamanresset yalifuata Januari 6, 1991, na kuunda Mkoa wa Kidal mnamo 8 Agosti 1991. Katika mapigano hayo, idadi kubwa ya wakazi, hasa Watuareg na Wasonghai walikimbia hadi Afrika Kaskazini katika miaka ya 1990.

Mwishoni mwa 2011, kundi nyingine la waasi wa Watuareg, Harakati kwa Ukombozi wa Azawad (MNLA), lilitokea katika eneo hilo.  Harakati ilitangaza kaszaini yote ya Mali kuwa jamhuri huru ya  Azawad mnamo Aprili 2012 ambayo haikutambuliwa kimataifa.

Lakini baada ya wiki chache, wanamgambo Waislamu walishinda MNLA na kuchukua utawala mkononi mwao. Jeshi la Kifaransa lilifika kufuatana na maombi ya serikali ya Mali na kuwaondoa wanamigambo hao hadi Januari 2013.  

## Utamaduni 
Eneo hili linakaliwa na Watuareg ambao ni kabila la kuhamahama lenye asili ya Waberberi. Uandishi wao ni alfabeti Tifinagh.

## Wilaya 
right|thumb|300x300px| Wilaya za Mkoa wa Kidal
Mkoa wa Kidal umegawanywa kwa wilaya *(cercles)* nne: 

## Angalia pia 
* Mikoa ya Mali

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Habari za Kidal (Kifaransa)
*  .
Jamii:Mikoa ya Mali
Orodha ya miji ya Malawi

[right|thumb|120px|[Ramani ya Malawi.]]
**Orodha ya miji ya Malawi** inaonyesha miji yote nchini Malawi iliyokuwa na wakazi zaidi ya 5,000 kwenye mwaka 2018, pamoja na matokeo ya sensa ya miaka 1977, 1987, 1998, 2008 na 2018; halafu mji unapatikana katika ipi ya kanda tatu za nchi.

## Miji ya Malawi
[right|thumb|250x250px| [Lilongwe, Mji Mkuu wa Malawi]]

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* City Population:Cities, Towns & Urban Localities, The population of all Malawian cities, towns and urban localities with more than 5,000 inhabitants according to census results, tovuti ya citypopulation.de  

*
Malawi
Kanda ya Kati, Malawi

250px|thumb|Eneo la Kanda ya Kati nchini Malawi
**Kanda ya Kati**  ni moja ya kanda tatu za kiutawala nchini **Malawi**. Idadi ya wakazi ilkuwa 7,523,340 kwenye mwaka 2018. Eneo lake ni kilomita za mraba 35,592.

Makao makuu yako Lilongwe, ambayo pia ni mji mkuu wa taifa. Kanda hii inapakana na nchi jirani za Zambia na Msumbiji. Kabila la Wachewa ni sehemu kubwa zaidi ya wakazi. 

## Jiografia 
Kanda ya Kati inapakana upande wa kaskazini na Kanda ya Kaskazini, upande wa mashariki na Ziwa Nyasa (Ziwa Malawi), upande wa kusini-mashariki na Kanda ya Kusini, kwenye kusini-magharibi na Msumbiji, na upande wa mashariki na Zambia.

Kanda ya Kati iko kwenye ukingo wa magharibi wa Bonde la Ufa la Afrika Mashariki. Ziwa Nyasa linachukua sehemu kubwa ya bonde la ufa, na uwanda mwembamba unapita kwenye ufuo wake wa magharibi. Sehemu kubwa ya eneo hilo iko kwenye tambarare, inayojulikana kama Nyanda za Juu za Kati au Uwanda wa Lilongwe wenye kilomita za mraba 23,310. Mito ya Dwangwa, Bua, na Lilongwe inakusanya maji kwenye nyanda za juu, ikitiririkia mashariki kuelekea Ziwa Nyasa.

Mpaka wa kusini-magharibi wa mkoa huo ni wa milima, ikijumuisha mwisho wa safu ya Kirk na Mlima Dedza (m 2,198).

## Utawala 
Kati ya wilaya 27 nchini Malawi, 9 ziko ndani ya Kanda ya Kati nazo ni: 
*Dedza
*Dowa
*Kasungu
*Lilongwe
*Mchinji
*Nkhotakota
*Ntcheu
*Ntchisi
*Salima

## Marejeo 
Jamii:Jiografia ya Malawi
Kanda ya Kaskazini, Malawi

250px|thumb|Eneo la Kanda ya Kaskazini nchini Malawi
**Kanda ya Kaskazini** ni kanda ya kiutawala nchini Malawi. Mnamo mwaka 2018 ilikuwa na wakazi 2,289,780 katika eneo la km² 26,931.

Makao makuu yako mjini Mzuzu. Kanda ya Kaskazini inapakana na Tanzania, Ziwa Nyasa, Kanda ya Kati na Zambia .

## Jiografia 
Kati ya wilaya 28 nchini Malawi, sita ziko ndani ya Mkoa wa Kaskazini.

*Chitipa
*Karonga
*Likoma
*Mzimba
*Nkhata Bay
*Rumphi

Mbali na sehemu za Malawi bara, Mkoa wa Kaskazini pia unajumuisha visiwa vya Chizumulu na Likoma katika Ziwa Nyasa, ambavyo kwa pamoja vinaunda Wilaya ya Likoma.

## Marejeo 
Jamii:Jiografia ya Malawi
Kanda ya Kusini, Malawi

259px|thumb|Eneo la kanda kusini nchini Malawi
**Kanda ya Kusini** ni kanda ya kiutawala nchini Malawi. 

Eneo lake ni la kilomita za mraba 31,753. 

Makao makuu yako mjini Blantyre.

Mnamo 2018, idadi ya wakazi ilikuwa 7,750,629 .

Kati ya wilaya 28 nchini Malawi, 13 ziko ndani ya Mkoa wa Kusini. Nazo ni: 
*Balaka, 
*Blantyre, 
*Chikwawa, 
*Chiradzulu, 
*Machinga, 
*Mangochi, 
*Mulanje, 
*Mwanza, 
*Neno, 
*Nsanje, 
*Phalombe, 
*Thyolo, na 
*Zomba.

## Marejeo 
Jamii:Jiografia ya Malawi
Blantyre (Malawi)

thumb|Blantyre.
**Blantyre** ni jiji la pili kwa ukubwa nchini Malawi. Mnamo 2018, watu 800,264 waliishi huko . 

Ni kitovu cha biashara na benki nchini Malawi. Blantyre ni makao makuu ya Kanda ya Kusini na Wilaya ya Blantyre.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Malawi

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Afrika
Jamii:Miji ya Malawi
Mkoa wa Menaka

thumb|Eneo la Menaka
thumb|Menaka bado inaonyeshwa kama sehemu ya Mkoa wa Gao.
**Menaka** (kwa Kibambara Menaka Dineja) ni mkoa wa Mali ulioundwa kisheria mwaka 2012 kutoka sehemu ya mashariki ya Mkoa wa Gao.   

Uuanzishwaji halisi wa mkoa huo ulifanyika tarehe 19 Januari 2016 kwa kumteua Daouda Maïga kama gavana wa mkoa.  Wajumbe wa baraza la mpito wa mkoa waliteuliwa tarehe 14 Oktoba 2016.  

Mkoa umegawanyika katika wilaya *(cercles)* nne: Anderamboukane, Inekar, Tidermene, na Menaka, eneo la mji mkuu, pia hujulikana Menaka. 

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Mali
Wilaya ya Nkhotakota

right|269x269px| Mahali pa Wilaya ya Nkhotakota nchini Malawi
**Wilaya ya Nkhotakota** ni wilaya mojawapo katika Kanda ya Kati nchini Malawi. Makao makuu yako Nkhotakota. Wilaya ina eneo la km² 4,259 na ina wakazi 395,897.  Neno Nkhotakota linamaanisha "kona-kona" katika lugha ya Chichewa. Iko kando ya Ziwa Nyasa inayoitwa hapa Ziwa Malawi.

## Vitengo na utawala 
Kuna majimbo matano ya Bunge la Kitaifa huko Nkhotakota: 

* Nkhotakota - Kati
* Nkhotakota - Kaskazini
* Nkhotakota - Kaskazini Mashariki
* Nkhotakota - Kusini
* Nkhotakota - Kusini Mashariki

## Marejeo 
Nkh
Jamii:Wilaya ya Nkhotakota
Erik Tryggelin

thumb|Erik Tryggelin
**Erik Viktor Tryggelin** (25 Juni 1878 - Stockholm, 9 Agosti 1962 ) alikuwa msanii, mchoraji na mpiga picha wa Uswidi.

## Wasifu 
Erik Tryggelin alisoma katika Chuo cha Sanaa cha Kifalme cha Uswidi ( *Konstakademien* ) huko Stockholm. Erik Tryggelin alisoma huko Paris katika kipindi cha Oktoba 1911 hadi Januari 1913. Huko Paris aliishi maisha ya kawaida ya kisanii na wenzake wa Uswidi, kama David Wallin (1876-1957), Svante Kede (1877-1955), Otto Strandman (1871-1970), Fritz Lindström (1874-1962) na Svante Nilsson. (1869-1942).

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Uswidi
Jamii:Waliofariki 1962
Jamii:Waliozaliwa 1878
Wilaya ya Karonga

right|269x269px|Mahali pa Wilaya ya Karonga nchini Malawi
**Wilaya ya Karonga** ni wilaya mojawapo katika Kanda ya Kaskazini ya Malawi. Wilaya ina eneo la km² 3,355. Idadi ya wakazi ni 365,028.  

Ni wilaya ya mpakani kati ya Malawi na Tanzania, inayokaliwa zaidi na Wankhonde na matawi mengine ya Wanyakyusa.  

Barabara kuu kutoka Tanzania hadi Malawi inapita mpaka katika kazkazini ya wilaya, kwenye kituo cha Songwe.

Makao makuu ya wilaya yapo Karonga mjini.

## Uchumi 
Katika miaka michache iliyopita, kumekuwa na maendeleo mengi katika wilaya hii kutokana na ugunduzi wa urani katika mgodi wa Kayelekera, uliofunguliwa rasmi mwaka 2009. Barabara nyingi za awali zilizokuwa na changarawe zimewekwa lami.

## Utalii 
Kuna hoteli nyingi na nyumba za wageni huko Karonga, kando ya Ziwa Nyasa (inayoitwa hapa Ziwa Malawi) .

## Mgawanyiko wa serikali na utawala 
Kuna majimbo bunge matano wilayani:

* Karonga - Kati
* Karonga - Kaskazini
* Karonga - Kaskazini Magharibi
* Karonga - Nyungwe
* Karonga - Kusini

Tangu uchaguzi wa 2009 Karonga Nyungwe imewakilishwa na mwanasiasa wa AFORD, na viti vingine vinashikiliwa na wanachama wa Democratic Progressive Party . 

## Marejeo 
K
Jamii:Wilaya ya Karonga
Mkoa wa Taoudenit

thumb|Maeneo ya Taoudenit (nyekundu)
thumb|Ramani hii inaonyesha Taoudenit kama sehemu ya Mkoa wa Timbuktu

**Taoudénit** (kwa Kibambara: Taudeni Dineja) ni mkoa wa Mali ulioundwa kisheria mwaka wa 2012 kutoka sehemu ya kaskazini ya Mkoa wa Timbuktu.   

Utekelezaji halisi wa uanzishwaji wa mkoa huo ulianza tarehe 19 Januari 2016 kwa kumteua Abdoulaye Alkadi kuwa gavana wa eneo hilo.  Wajumbe wa baraza la mpito la mkoa waliteuliwa tarehe 14 Oktoba 2016.  Jenerali Abderrahmane Ould Meydou alichukua nafasi ya Alkadi kama gavana mnamo Julai 2017. 

Mkoa umegawanywa katika wilaya *(cercles)* sita: Achouratt, Al-Ourche, Araouane, Boudje-Beha, Foum-Alba na Taoudenit.  Makao makuu yanapangwa kuwa Taoudenit, , pamoja na hali tata ya usalama. 

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Mali
Nkhotakota

[thumb|350px| Mwaya Beach katika Nkhotakota Bay kwenye [Nyasa (ziwa)|Ziwa Nyasa]]
thumb|Eneo la Wilaya ya Nkhotakota
thumb|350px|Nkhotakota
**Nkhotakota** (zamani **Kota Kota**; jina linalotokana na lugha ya Chichewa kwa ajili ya "kona kona") ni mji na makao makuu ya Wilaya ya Nkhotakota katika Kanda ya Kati, Malawi. Kufikia mwaka 2018, Nkhotakota ilikuwa na idadi ya wakazi waliokadiriwa kuwa 28,350. 

Mji huo uko kwenye mwambao wa Ziwa Nyasa (huko huitwa Ziwa Malawi) ikiwa ni mojawapo ya bandari kuu kwenye ziwa hilo.  

## Jiografia 
Nkhotakota iko kwenye mwinuko wa mita 472 kwenye mwambao wa Ziwa Malawi.  Iko kwenye ukingo wa miamba unaotazamana bandari ya asili  iliyoundwa na kisiwa cha mchanga . 

## Historia 
Katika karne ya 19 Nkhotakota ilikuwa kundi la vijiji vilivyotumika kama soko la wafanyabiashara wa watumwa. Waafrika mbalimbali walikutana hapa na Waswahili kutoka mwambao wa Bahari Hindi na Waarabu. 

Mmisionari David Livingstone alitembelea mji mara mbili kwenye miaka 1861 na 1864 na kuleta taarifa juu ya ubaya wa biashara ya watumwa hadi Ulaya. Kuna miti miwili inayokumbukwa kama "Livingstone tree" ambako anasemekana alijadiliana na mkuu wa Waarabu Salim bin Abdullah . Baadaye rais wa Malawi Hastings Banda alitoa hotuba chini ya mti mwingine huko Nkhotakota katika miaka ya 1960, huu unaojulikana kama Mti wa Livingstone.  Leo, Nkhotakota ndio mji mkubwa wa kitamaduni wa Kiafrika nchini Malawi 

## Usafiri 
Nkhotakota ni mojawapo ya bandari kuu kwenye Ziwa Nyasa,  ikihudumiwa na kivuko cha MV Ilala ambacho huvuka ziwa kila wiki. Uwanja wa ndege wa karibu uko Kasungu kwa umbali wa km 77. Mabasi hutumia masaa 2 kutoka Salima.  Aidha, mabasi madogo yanatoka hapa hadi Nkhata Bay kando ya barabara kuu inayounganisha miji hii. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Malawi

## Marejeo 
Jamii:Ziwa Nyasa
Jamii:Miji ya Malawi
Meiganga

'''''' ni mji uliopo katika nchi ya Kamerun, mkoa wa Adamawa. 

Mwaka 2021 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 80,100 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kamerun

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kamerun
Jamii:Mkoa wa Adamawa
Karonga

alt=Mji Mkongwe, Karonga. Kaskazini mwa Malawi|thumb|Mji Mkongwe, Karonga. Kaskazini mwa Malawi
**Karonga** ni mji kaskazini mwa Malawi kwenye mwambao wa Ziwa Nyasa. Ni makao makuu ya Wilaya ya Karonga inayopakana na Tanzania.

Mnamo mwaka 2018, Karonga ilikadiriwa kuwa na wakazi 61,609.

## Jiografia 
Karonga iko kwenye mwinuko wa mita 478 juu ya UB kwenye ufuo wa magharibi wa Ziwa Nyasa.

## Historia 
Zana za zama za mawe za kale na mabaki ya viumbehai waliofanana na binadamu wa kwanza zinaonyesha kwamba maeneo ya Karonga yalikaliwa mapema sana.

Ugunduzi huo ulikuwa katika eneo la uchimbaji wa Malema  kutoka Karonga. 

Wakati wa karne ya 19 kabla ya mwaka 1877 Karonga ilifahamika ngome ya Mlozi aliyekuwa mfanyabiashara wa watumwa. Mnamo 1883 kituo cha biashara cha Uingereza kilifunguliwa huko ambacho kiliendelea kikawa chanzo cha mji wa leo.  Mvumbuzi Mwingereza Harry Johnston alivamia ngome ya Mlozi na kumaliza utawala wake.  Kuanzia hapo Karonga ikawa kituo muhimu cha biashara na kilimo.  

Mnamo Desemba 2009 eneo hilo lilipata mfululizo wa matetemeko ya ardhi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Malawi

## Marejeo 
Jamii:Ziwa Nyasa
Jamii:Miji ya Malawi
Mkoa wa Kati, Kamerun

'''''' ni mmojawapo kati ya mikoa ya Kamerun. Jina lenyewe linadokeza umuhimu wake kama mkoa mji mkuu wa nchi ulipo.

Mkoa huo una wakazi 4,159,500 (kadirio la mwaka 2015) katika eneo la Km² 68,953.

## Tazama pia
* Mikoa ya Kamerun

## Tanbihi

Jamii:Mikoa ya Kamerun
Robert Doisneau

**Robert Doisneau** (Gentilly, 14 Aprili 1912 - Montrouge, 1 Aprili 1994) alikuwa mpiga picha wa Ufaransa. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
Jamii:Wasanii wa Ufaransa
Jhilmar Lora

**Jhilmar Lora** (amezaliwa 24 Oktoba 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Peru.

Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Peru
Yesu kushushwa

'' ya Michelangelo katika Basilika la Mt. Petro, 1498–1499.]]
**Yesu kushushwa** kutoka msalabani mara baada ya kufa na kupakatwa na mama yake, Bikira Maria, ni tukio lililofikiriwa na wafuasi wake wengi na kuchorwa au kuchongwa na wasanii mbalimbali kwa ufanisi mkubwa. 

Maarufu zaidi ni sanamu ambayo ilichongwa katika marumaru na Michelangelo Buonarroti na inatunzwa katika basilika la Mtume Petro huko Vatikani.

Aina hiyo ya sanaa inaitwa kwa kawaida "Pietà", neno la Kiitalia linalomaanisha huruma.

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* Data collection of the image type Pietà in sculpture
* 3D model of a detail of Mary from a cast made by the Metropolitan Museum of Art for the Vatican Museums, via photogrammetric survey
* Poem by Moez Surani proposing nine new sculptural Pietas

Jamii:Yesu Kristo
Jamii:Bikira Maria