Tirunesh Dibaba

**Tirunesh Dibaba** (Amharic: ጥሩነሽ ዲባባ ቀነኒ; alizaliwa 1 Oktoba 1985) ni mwanariadha wa Ethiopia, mkimbiaji wa masafa marefu, anayejulikana kwa ushindi wake katika mashindano ya kimataifa ya mbio za masafa marefu. Amefanikiwa kushinda medali tatu za Olimpiki, medali tano za dhahabu za Mashindano ya Dunia, mataji manne ya WCC ya watu wazima, na taji moja la WCC ya vijana. Tirunesh alikuwa mmiliki wa rekodi ya dunia ya mita 5,000 hadi mwaka 2020. Anajulikana kwa jina la utani la Kiswahili: "mwangamizi mwenye uso wa mtoto."

Katika Mashindano ya Dunia ya IAAF ya 2005 huko Helsinki, Finland, Tirunesh alikua mwanamke wa kwanza kushinda mbio za mita 5,000 na mita 10,000 katika mashindano hayo hayo. Yeye ni mmoja wa wanawake wawili pekee (mwingine ni Sonia O'Sullivan) kushinda taji la mbio fupi na ndefu la Dunia la Msalaba wa Dunia katika mashindano hayo hayo (2005, Saint-Galmier, Ufaransa). Akiwa na taji lake la ubingwa wa Dunia la 2003, alikua bingwa mdogo zaidi wa Dunia akiwa na umri wa miaka 18 na siku 90.

Tirunesh anatoka katika familia yenye historia ya mashujaa wa Olimpiki. Dada zake Genzebe, Ejegayehu na Anna, pamoja na binamu yake Derartu Tulu, pia ni wanariadha mashuhuri. Ndani ya familia ya Dibaba, Tirunesh ndiye aliyepambwa zaidi kwa mafanikio yake makubwa ya kimataifa katika riadha.

## Usuli 
Tirunesh alizaliwa katika kijiji cha Bekoji, kilicho katika Eneo la Arsi, Mkoa wa Oromia, akiwa mtoto wa nne kati ya watoto sita. Alilea katika mwinuko wa juu wa Eneo la Arsi, Ethiopia, lakini tangu mwaka 2000 amekuwa akikaa Addis Ababa, mji mkuu wa nchi. Tirunesh alianza kushindana katika riadha akiwa na umri wa miaka 14.

Anatoka katika familia yenye historia ya mafanikio katika riadha. Dada yake mkubwa, Ejegayehu Dibaba, alishinda medali ya fedha katika mbio za mita 10,000 za wanawake katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2004, yaliyofanyika Athens. Dada yake mdogo, Genzebe Dibaba, kwa tarehe 25 Juni 2017, alikuwa mshikilia rekodi za dunia za mita 1,500, mita 2,000, na rekodi za ndani za mita 1,500, milele moja (inasubiri kuthibitishwa), mita 3,000, na mita 5,000. Tirunesh na Genzebe ndio ndugu pekee katika historia kushikilia rekodi za dunia kwa wakati mmoja.

Binamu yao, Derartu Tulu, alishinda medali za dhahabu katika mbio za mita 10,000 katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 1992 na 2000, medali ya shaba katika mita 10,000 katika Michezo ya Olimpiki ya 2004, na medali ya fedha katika mbio za mita 10,000 za Mashindano ya Dunia ya 2001.

## Kazi 
### Mbio za vijana 
Tukio lake la kimataifa la kwanza akiwa mwanafunzi wa shule ya msingi lilikuwa katika Mashindano ya Dunia ya Cross Country ya 2001 (WCCC) yaliyofanyika Ostend, Ubelgiji, ambapo aliweka nafasi ya tano.

Mnamo mwaka wa 2002, Tirunesh alimaliza nafasi ya pili katika Mashindano ya Dunia ya Cross Country ya IAAF yaliyofanyika Dublin, Ireland, kabla ya kushinda mashindano hayo mnamo mwaka wa 2003 huko Lausanne, Uswisi.

Pia, katika Mashindano ya Dunia ya Vijana ya 2002 yaliyofanyika Kingston, Jamaika, Tirunesh alipata medali ya fedha katika mbio za mita 5,000 za wanawake, akiwa sekunde 1.05 nyuma ya Meseret Defar na sekunde 0.05 tu mbele ya mshindi wa medali ya shaba, Vivian Cheruiyot.

### 2003: Medali ya dhahabu ya Mashindano ya Kwanza ya Dunia 
Mnamo Mei, Tirunesh alishinda ubingwa wa kitaifa wa mbio za Ethiopia katika mbio za mita 5,000, akiwa amevuka kiwango cha ushindani cha 'A', huku Meseret Defar akimaliza wa pili.

Baadae, katika Mashindano ya Dunia yaliyofanyika Paris, Tirunesh alishinda mbio za mita 5,000, akishinda dhidi ya Marta Dominguez wa Uhispania na Edith Masai wa Kenya. Ushindi huu ulimfanya kuwa mwanariadha mdogo zaidi kushinda medali ya dhahabu ya kibinafsi katika historia ya Mashindano ya Dunia. Akikumbuka mbio hizo, Tirunesh alisema, "Nilishiriki Paris kwa sababu tu nilikuwa na kiwango cha 'A'. Hakuna mtu aliyetarajia nishinde. Hakukuwa na shinikizo kutoka mahali popote. Wote walikuwa wakitazamana na hakuna mtu aliyekuwa akizingatia mstari wa kumalizia. Nilijitahidi tu na nikashangaa kwamba nilikuwa nimeshinda."

Mnamo Oktoba, alimaliza nafasi ya nne katika mbio za mita 5,000 katika Michezo ya All-Africa huko Abuja, Nigeria, na nafasi ya pili katika mbio za mita 5,000 katika Michezo ya Afro-Asia huko Hyderabad, India, huku Meseret Defar akishinda mbio zote mbili. Tirunesh alisema, "Nilikuwa nimechoka kidogo baada ya Paris na sikufanya mazoezi vizuri. Sikuwa tayari kukimbia mbio hizo."

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1985
Jamii:Wanariadha wa Ethiopia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ethiopia