open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luisa Cuesta

thumbnail|right|200px|Luisa Cuesta (2005)

**Maria Luisa Cuesta Vila** (Soriano, 26 Mei 1920 - Montevideo, 21 Novemba 2018  ) alikuwa mwanaharakati wa haki za binadamu wa Uruguay. Alijitolea kuwatafuta wafungwa waliopotea wakati wa udikteta wa kijeshi wa Uruguay. Mwanawe Nebio Melo Cuesta alitoweka tangu wakati huo hadi leo.

## Maisha 
Alizaliwa huko Soriano, ambapo alifanya kazi katika semina ya karatasi na rangi hadi Juni 1973. Mnamo tarehe 28 Juni, 1973 hadi Januari 31, 1974 alifungwa na Kikosi cha Infantry No. 5.  Mwanawe, Nebio Melo Cuesta, alienda uhamishoni Argentina pamoja na mkewe na binti yake. Mnamo 1976, Nebio alikamatwa huko Buenos Aires na kutoweka baadaye.   Hii ilikuwa katika nyakati za udikteta wa Uruguay wa 1973-1985.

Cuesta alihamia Uholanzi na familia yake yote mnamo 1977. Alirejea mwaka 1985 baada ya uchaguzi mpya wa kidemokrasia uliofanyika.  Miaka iliyofuata aliongoza kundi la familia za watu waliotoweka wakati wa udikteta wa Uruguay.   Moja ya shughuli zake ni pamoja na kuongoza March of Silence gathering kila mwaka inayokusanya mamia ya watu nchini Uruguay.  Mnamo 2012 alitunukiwa jina la Raia Mtukufu na Manispaa ya Montevideo. Mwaka wa 2013 kwa mchango wake katika kupigania haki za binadamu alipokea cheo cha Daktari Honoris Causa kutoka Chuo Kikuu cha Jamhuri .   Mwaka huo huo alipata kiharusi na hakuweza kuhudhuria March of Silence. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Wanaharakati wa Uruguay
Mavis Nkansah Boadu

**Mavis Nkansah Boadu** (17 Mei 1989 ) ni mwanasiasa kutoka nchini Ghana na mbunge wa jimbo la Afigya Sekyere Mashariki katika Mkoa wa Ashanti katika bunge la 7 na 8 la awamu ya nne ya Jamhuri ya Ghana.  

Pia ni mwanachama wa chama cha siasa cha *New Patriotic Party*.

## Maisha na Elimu 
Boadu alizaliwa tarehe 17 Mei 1989 huko Wiamoase, Mkoa wa Ashanti. Alipata elimu yake ya sekondari huko Achimota School.

## Marejeo
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Wanawake wa Ghana
Barbara Ayisi Asher

**Barbara Ayisi Asher** (alizaliwa 12 Februari, 1976) ni mwanasiasa wa nchini Ghana na Mbunge wa zamani wa Jimbo la Cape Coast Kaskazini katika mkoa wa kati wa Ghana. 

Pia yeye ni mwanachama wa chama cha siasa cha *New Patriotic Party* na alikuwa naibu waziri wa zamani wa Elimu nchini Ghana. 

Aliteuliwa kuwa mwenyekiti wa Kamati ya Maandalizi ya Ligi Kuu ya Wanawake ya Super Cup ya Mitaa (LOC).

## Maisha yake na Elimu 
Barbara Asher Ayisi alizaliwa tarehe 12 Februari 1976 huko Effutu, Mkoa wa Central, Ghana. Yeye ni mhitimu wa Chuo cha Ualimu cha Our Lady of Apostles (OLA) na Chuo Kikuu cha Elimu, Winneba. Ana shahada ya uzamili katika Fasihi ya Kiingereza kutoka Chuo Kikuu cha Cape Coast.

## Historia ya kazi 
Kabla ya kuchaguliwa kuwa mbunge, alifanya kazi kama mlezi wa darasa (form mistress) kati ya mwaka 2003 na 2006 katika Huduma ya Elimu ya Ghana (GES), na pia kama mlezi wa bweni (housemistress) kuanzia mwaka 2010 hadi 2016 katika Shule ya Sekondari ya Wasichana ya Wesley.

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Siasa
Jamii:Waliozaliwa 1976
Ilani ya Wanawake kwa Ghana

**Ilani ya Wanawake ya Ghana** ni kauli ya kisiasa ya wanawake wa Ghana wanaotaka haki na usawa. Ilitolewa mwaka 2004 na inaendelea kushawishi uandaaji wa wanawake kushiriki katika nyanja mablimbali kama siasa, uchumi na mambo ya kijamii kwa usawa nchini Ghana.

## Historia ya Ilani ya Wanawake nchini Ghana 
Ilani hii ilitokana na kuongezeka kwa uandaaji wa wanawake nchini Ghana, hasa kuhusu mswada wa masuala ya unyanyasaji wa nyumbani na pia uchaguzi wa mwaka 2000. Maandalizi hayo pia yaliambatana na idadi kadhaa ya mauaji ya wanawake katika mji wa Accra, ambayo yalisababisha maandamano katika Ngome ya Osu. Wanaharakati pia walipinga uundwaji wa Wizara ya Masuala ya Wanawake, ambayo waliamini itashughulikia masuala ya wanawake nyumbani mwao.

Kampeni ya uhamasishaji iliungwa mkono na NETRIGHT, mtandao wa haki za wanawake nchini Ghana na ABANTU for Development, asasi iliyoanzishwa na wanawake wa Kiafrika waishio na kufanya kazi barani Ulaya.  Waandalizi walikataa kuungwa mkono na wafadhili ambao walitaka kubadilisha vigezo vya kampeni. Pia ilitaja ushiriki sawa wa wanawake katika uongozi wa vyama vya siasa nchini humo. Ilani hiyo pia inaelezea hali ya kila siku ya wanawake nchini Ghana na inaelezea kwamba serikali lazima ichukue hatua kuhakikisha haki za wanawake zinasimamiswa ipasavyo ifikapo mwaka 2010. Ilani inaeleza mahitaji maalum na changamoto za wanawake wenye ulemavu ilivyo ngumu wao kupata rasilimali muhimu na kuongezeka kwa viwango vya unyanyasaji wa kijinsia.

## Uzinduzi Wake 
Ilani ya Wanawake nchini Ghana ilizinduliwa katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Accra tarehe 2 Septemba 2004. Waraka huu ulitangazwa sana na kupata umaarufu mkubwa licha ya serikali kutoa sera ya jinsia kwa kipindi cha nyuma. Tangu kuundwa kwa Ilani hiyo mwaka wa 2004, serikali ya Ghana imepitisha Sheria kuhusu Unyanyasaji wa Majumbani, Sheria ya Usafirishaji Haramu wa Binadamu na Sheria ya Ulemavu, na imepiga marufuku vitendo vya ukeketaji wa wanawake. Kundi hilo, pamoja na NETRIGHT, walifanya maandamano mwaka wa 2007 kupinga kutengwa kwa wanawake katika sherehe za miaka 50 ya uhuru wa Ghana.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* https://muse.jhu.edu/article/241433

Jamii:Wanawake
Jamii:Ghana
Jamii:Siasa
Jamii:USLW Iringa
Naana Eyiah Quansah

**Naana Eyiah Quansah** ni mwanasiasa wa nchini Ghana na mwanachama wa chama cha siasa cha New Patriotic Party. Kwa sasa ni mbunge wa eneo la jimbo la Gomoa ya Kati 

## Maisha ya Awali na Elimu 
Quansah alizaliwa mnamo tarehe 17 Februari 1963 nchini Ghana..

## Maisha binafsi
Quansah  ni Mkristo mwenye ndoa ya Mtoto mmoja..

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Siasa
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Watu walio hai
Mansa Nettey

**Mansa Nettey** ni mtendaji mkuu wa benki wa Ghana. Yeye ndiye afisa mkuu mtendaji wa kwanza mwanamke aliyeteuliwa na Benki ya Standard Chartered ya Ghana. Kuchaguliwa kwa Bi. Mansa Nettey baada ya kumrithi  Bw Kweku Bedu-Addo ambaye ameteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji, Afrika Kusini na Kusini mwa Afrika, kulingana na idhini husika za ndani kupokelewa.

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Watu walio hai
Karina Pankievich

thumb|Karina Pankievich (2019)
**Karina Pankievich** ni mwanaharakati wa haki za binadamu wanaojaribu kubadili jinsia wa nchini  Uruguay.      Yeye ni rais wa Asociación Trans del Uruguay (ATRU).  

## Maisha 
Karina alihamia Montevideo akiwa na umri wa miaka 13. Tangu akiwa na umri wa miaka 15, alifanya kazi kama kahaba wakati wa udikteta nchini Uruguay. Vurugu na ukandamizaji aliokumbana nao ulimpelekea kuondoka Uruguay. Alihamia Brazil na Argentina, kisha akarejea Uruguay mwaka 1985 na kugundua kwamba mashoga wengi walitaka kupigania haki zao kama binadamu, lakini waliogopa. Kwa hivyo, Karina na wanaharakati wengine walianzisha ATRU katika mwaka huohuo. ATRU inazingatia mafunzo, kusaidia na kuhamasisha wanaharakati kukuza na kutetea haki zao. 

## Kazi 
ATRU ni mtandao wa vikundi vya kutetea haki za binadamu kote nchini na kufikia nchi nyingine za Amerika Kusini. Mojawapo ya mafanikio makubwa ya kikundi ilikuwa Diversity March, ambapo huadhimisha jumuiya ya mashoga nchini Uruguay. Mwaka 2019, Diversity March ilihusisha zaidi ya watu 130,000. Alishiriki katika mradi wa maandishi ulioitwa "Trans women without transphobia against HIV - AIDS" kwa Shirika la Trans National Base Organization (OTBN). Makala hii iliangazia kesi za ukiukaji wa haki za binadamu kwa wanawake wakati wa 2017 nchini Uruguay.     Mnamo 2018, jumuiya ya wahamiaji nchini Uruguay ilipata sheria iliyohakikisha haki zao. Mnamo 2019, Bunge la Uruguay lilitaka kubatilisha kura ya maoni. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Uruguay
Cynthia Mamle Morrison

**Cynthia Mamle Morrison** (alizaliwa 17 Januari, 1964) ni mwanasiasa wa nchini Ghana na mwanachama wa chama cha siasa cha *New Patriotic Party*.  

Kwa sasa ni mbunge wa jimbo la Agona Magharibi. Mnamo tarehe 9 Agosti 2018, aliteuliwa kuwa Waziri mteule wa Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii na Rais Nana Akufo-Addo. Rasmi Waziri wa Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Utoaji mimba nchini Ghana

**Utoaji mimba nchini Ghana** unaruhusiwa kisheria mradi ufanyike katika hospitali ya Serikali pekee na hospitali za binafsi zilizosajiliwa, zahanati zilizosajiliwa chini ya Sheria ya Hospitali za binafsi na Nyumba za Wazazi, Sheria ya mwaka 1958 Kifungu (Na. 8) na mahali palipoidhinishwa na Waziri wa Afya na Chombo cha Kutunga Sheria.

Nje ya hapo utoaji mimba ni haramu na kosa la jinai ambalo linaweza kuhukumiwa kifungo kisichopungua miaka mitano jela kwa mwanamke mjamzito aliyetoa mimba hiyo, na pia kwa daktari au mtu mwingine yeyote ambaye alimsaidia mwanamke huyo kupata ujauzito, au kutekeleza utoaji mimba. 

Majaribio ya kusababisha utoaji mimba pia ni uhalifu, kama vile utoroshaji, usambazaji, au ununuzi wa kemikali na zana ambazo nia yake ni kusababisha utoaji mimba.

## Istilahi 
Ufafanuzi kuhusu suala la utoaji mimba ni mpana sana. Kwa mujibu wa Sheria ya 29, kifungu cha 58, kifungu cha 3, cha Kanuni ya Makosa ya Jinai ya 1960, "Kutoa mimba au kuharibika kwa mimba maana yake ni kutoa mimba kabla ya wakati au kuondolewa kwa mimba kutoka kwa uterasi au tumbo kabla ya muda wa ujauzito kukamilika."  lakini sheria nchini Ghana kuhusu suala hilo hazileti tofauti hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Sheria
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Ghana
Akosua Adoma Perbi

**Akosua Adoma Perbi** (alizaliwa 1952) ni mwandishi kutoka nchini Ghana na profesa wa historia katika Chuo Kikuu cha Ghana.

Perbi ni mwandishi wa Historia ya Utumwa wa Asili nchini Ghana kutoka Karne ya 15 hadi 19 na ameandika zaidi ya makala ishirini zilizorejelewa na sura za kitabu. 

Perbi anafanya kama mwakilishi wa kudumu wa Ghana katika Kamati ya Kimataifa ya UNESCO ya Sayansi na Kiufundi kuhusu Mradi wa Njia ya Watumwa. Yeye pia ni mjumbe wa baraza na mweka hazina wa Jumuiya ya Kihistoria ya Ghana.

Ana uzoefu wa kufundisha zaidi ya miaka 30. Akosua Adoma Perbi (aliyezaliwa 1952) ni mwandishi kutoka Ghana na profesa wa historia katika Chuo Kikuu cha Ghana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Watu walio hai
Chama cha Wanahabari Wanawake Tanzania

**Chama cha Wanahabari Wanawake Tanzania** (kifupi: CHAWAHATA; kwa Kiingereza: *Tanzania Media Women’s Association*) ni shirika lisilo la kiserikali linalozingatia haki za wanawake na watoto, makao makuu yake yapo Dar es Salaam, Tanzania, pia wana ofisi Zanzibar.

## Historia 
TAMWA ilianzishwa mwaka wa 1987 ikiwa ni miongoni mwa mashirika ya kizazi kipya ya kutetea haki za wanawake barani Afrika liliyoanzishwa wakati wa Mkutano wa Kimataifa wa Wanawake wa mwaka 1985 mjini Nairobi, ukitofautishwa na uhuru wao kutoka kwa serikali za kitaifa.Nchini Tanzania, vikundi hivi vilijumuisha Mradi wa Utafiti na Uandishi wa Wanawake katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam  wa Shirika la Women Advancement Trust (WAT) na Mpango wa Mtandao wa Jinsia Tanzania.

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Mashirika ya Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waandishi wa habari
Joana Foster

**Joana Foster** (5 Novemba 1946-  2016) alikuwa  mwanaharakati na mwanasheria mwenye asili ya Uingereza na Ghana

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Efua Dorkenoo

**Efua Dorkenoo, OBE** (6 Septemba 1949 – 18 Oktoba 2014), anayejulikana kwa upendo kama "Mama Efua",  alikuwa mwanaharakati wa Ghana na Uingereza dhidi ya ukeketaji wa wanawake (FGM) ambaye alianzisha vuguvugu la kimataifa la kukomesha mila hiyo na kufanya kazi kimataifa kwa zaidi ya miaka 30 kuona kampeni "ikitoka kwenye tatizo la kukosa kutambuliwa hadi suala muhimu kwa serikali duniani kote.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Siasa
Kambi za wachawi

thumb|Kambi ya wachawi Nalerigu.
**Kambi za Wachawi** ni makazi ambapo wanawake ambao wamekuwa wakishutumiwa kuwa wachawi nchini Ghana wanaweza kukimbilia kwa ajili ya kupata usalama. Wanawake katika kambi kama hizo wameshutumiwa kwa uchawi kwa sababu mbalimbali, ikiwa ni pamoja na ugonjwa wa akili. Baadhi ya kambi zinadhaniwa kuwa ziliundwa mwanzoni mwa karne ya 20. Serikali ya Ghana imeanza kuchukua hatua za kuondoa kambi hizo.

## Maelezo 
Wanawake wanaoshukiwa kuwa wachawi wakati mwingine hukimbilia kwenye makazi ya wachawi kwa usalama wao ili kuepuka kuuawa na majirani zao.

## Maeneo 
Kuna jumla ya kambi sita za wachawi nchini Ghana ambazo zina fahamika, zenye jumla ya takriban wanawake  wapatao 1,000.Baadhi ya kambi hizo zinadhaniwa kuwa ziliundwa zaidi ya miaka 100 iliyopita.Serikali ya Ghana imetangaza nia yake ya kufunga kambi hizo na kuelimisha umma kwamba hakuna uchawi. Mnamo Desemba mwaka 2014 Waziri wa Jinsia na Ulinzi wa Kijamii Nana Oye Lithur alivunja kambi ya Bonyasi iliyoko katika Wilaya ya Gonja ya Kati na kuwaunganisha tena wakazi wake katika familia zao.

## Soma pia 
* Kambi ya Wachawi ya Ghambaga

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* https://www.theguardian.com/global-development/video/2010/nov/25/witches-gambaga-ghana Video na Yaba Badoe Kuhusu Kambi za Wanawake wa Ghana 

Jamii:USLW Iringa
Jamii:Utamaduni wa Ghana
Jamii:Wanawake
Jamii:Dini barani Afrika
Jamii:1lib1ref 2023
Kayayei

**Kayayei** (pia *Kaya Yei*) ni neno lenye asili ya nchi ya Ghana lenye maana ya mwanamke, kuli au mbeba mizigo. 

Wanawake wa aina hiyo wamekuwa na tabia ya kuhama kutoka vijijini kwenda mjini kwa lengo la kutafuta kazi. Njia yao kuu ya ubebaji mizigo ni kutumia vichwa vyao.

## Etimolojia 
Neno kayayei (umoja wake ni kaya yoo) ni mchanganyiko unaoundwa kutoka lugha mbili zinazozungumzwa nchini Ghana. *Kaya* ina maana ya "mzigo, mizigo katika lugha ya Kihausa, na *Yei* inamaanisha "mwanamke au wanawake" katika lugha ya Ga. Kwa kawaida, Kaya hubeba mizigo yao katika sufuria kubwa iliyowekwa juu ya vichwa vyao, wakina mama hao huweka kitambaa kilichozingirishwa na kulowekwa kwenye maji ili kuzuia maumivu ya kubeba sufuria hizo kichwani.

## Mazingira ya kazi 
Kaya Yei bado wanataabika katika masoko nchini Ghana hadi leo hii, mara nyingi  wapo katika hali duni na kipato kidogo. Mara kwa mara, Kaya huletwa katika nyumba za watu binafsi kufanya kazi za nyumbani, ambapo  kupata kipato kidogo zaidi. Kaya mara nyingi ni kazi zao ni za muda mfupi, na mara nyingi huafanya kazi bila kuzingatia usafi. Kimisingi hali zao za ki usafi na lishe pia ni duni sana.Katika miji mikubwa kama vile mji wa Accra na Kumasi, Kaya mara nyingi ni wahamiaji kutoka maeneo ya mbali ambao wamekuja mijini kutafuta matarajio ya maisha bora ya ajira. Katika bajeti ya mwaka ya 2017, Waziri wa Fedha Ken Ofori-Atta aliruhusu kuondolewa kayayei kwenye kulipa ushuru wa soko kwa makusanyiko yao mbalimbali.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* https://www.aljazeera.com/program/episode/2018/2/18/kayayo-ghanas-living-shopping-baskets/ 
* http://ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&adate=21/08/2007&archiveid=849&page=1 

Jamii:Kazi
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:USLW Iringa
Joycelyn Tetteh

**Joycelyn Tetteh** (alizaliwa 10 Januari, 1988) ni mbunge kutoka Ghana na ni mwanachama cha cha siasa cha National Democratic Congress kwa Jimbo la Dayi Kaskazini. 

Pia ni mmoja wa wabunge 36 wa kike wa bunge la saba la jamhuri ya nne ya Ghana. Jocelyn pia kwa sasa ni balozi wa biashara haramu ya binadamu nchini Ghana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Siasa
Jamii:Wanawake wa Ghana
Pavlo Shandruk

thumb|180px|right|Pavlo Feofanovich Shandruk
**Pavlo Feofanovich Shandruk** (Kiukrania: Павло Шандрук, Kipolandi:Pawło Szandruk,alizaliwa 28 Februari 1889 huko Volhynia - alifariki 15 Februari 1979 huko Trenton, New Jersey) alikuwa mkuu wa jeshi la Jamhuri ya kitaifa la Ukraina, kanali wa Jeshi la Polandi, na kiongozi mkuu maarufu wa Jeshi la Taifa la Ukraina, kikosi cha kijeshi kilichopigana dhidi ya umoja wa Kisovyeti chini ya amri ya  Nazi  Ujerumani  wakati wa Vita Kuu ya II ya dunia.

Shandruk alizaliwa katika kijiji cha Borsuky, karibu na Kremenets katika Mkoa wa Volhynia, Urusi . Alimaliza masomo yake mwaka 1911 katika Taasisi ya *Nizhyn* iliyokuwa ikifundisha historia na lugha na baadaye kuhitimu katika Chuo cha Kijeshi cha Alexandrovsk huko Moscow.
## Viungo vya nje
Perpétue Nshimirimana

**Perpétue Nshimirimana** (alizaliwa Bujumbura, Februari 1961) ni mwanadiplomasia na mwandishi  kutoka nchini Burundi.

Bi Nshimirimana alipata elimu ya juu ya secondari katika shule ya Lycée Clarté Notre Dame iliyopo katika mji Bujumbura kabla ya kusafiri hadi Algeria kwa ajili ya kujiunga na  chuo kikuu, ambapo alipata diploma ya uandishi wa habari kutoka chuo cha National Institute for Media and Communication kilichopo nchini humo. Mnamo  mwaka 1984 alirejea nyumbani Burundi na kupata nafasi ya kufanya kazi katika Radio na Televisheni ya taifa ya Burundi. Alihudumu kama mjumbe wa baraza la kitaifa la mawasiliano na tume ya kitaifa ya UNESCO. Kuanzia 1991 hadi 1992 alikuwa mjumbe wa tume ya katiba, na mnamo 1993 alihudumu katika tume ya kitaifa ya uchaguzi. Baada ya kuchaguliwa kwa Melchior Ndadaye kama rais, Nshimirimana aliteuliwa kuwa Mwakilishi wa Kudumu wa Burundi katika Umoja wa Mataifa huko Geneva, jukumu ambalo lilimalizika kwa kuuawa kwa Ndadaye baadaye mwaka wa 1993.  Kuanzia mwaka 2015 mwanadiplomasia huyu alihamishia makazi yake Uswisi. Kutokana na mchango wake kwa jamii mnamo 2005 Mwanadiplomasia huyu alipokea tuzo ya "Mwamke mtumwa anayeajiri" kwa lugha ya kifarensa iliitwa"Femme exilée, Femme engage" kwa kazi yake na watoto yatima wa Burundi.

Mwanadiplomasia huyu ambaye wasifu wake maarufu kwa kichwa cha habari kinachosomeka *"barua kwa Isidore"* ulichapishwa mnamo mwaka 2014.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Burundi
Rachel Cargle

**Rachel Cargle** ni Mmarekani mweusi, mwandishi, mzungumzaji na mwanaharakati wa nchini Marekani, anajulikana kwa kuhusika kwake katika upingaji wa ubaguzi wa rangi . 

## Maisha ya awali 
Cargle alilelewa huko *Green*, Ohio na mama yake, ambaye alikua na ugonjwa wa kupooza (polio) . Baba yake alifariki alipokuwa mdogo.  Wakati wa utoto wake, Cargle alicheza soka na alikuwa msichana wa skauti .  Cargle na mama yake waliishi katika nyumba namba  8 katika kitongoji tajiri, ambapo alisema ilimfanya afahamu tofauti za kiuchumi kati yake na wenzake wazungu. 

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Ufalme wa Kongo (kitabu)

***Ufalme wa Kongo*** (kutoka Kifaransa, ***Le Royaume du Congo***) ni kitabu na msururu wa picha iliyoundwa na mpiga picha wa afrofuturism Christophe Madihano. 

Kitabu hiki kinaelezea mada kuu ya kihistoria katika asili ya watu ambao leo hii wanaunganisha nchi nne (Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Gabon na Angola) ambayo wanapata utambulisho wao wa moja kwa moja katika ufalme wa Kongo.

## Tanbihi 
Jamii:Fasihi ya Kifaransa
Jamii:Vitabu vya 2017
Jamii:Christophe Madihano
Havila

***Havila*** ni kitabu cha kubuni kilichoandikwa na mpiga picha wa Kongo Christophe Madihano na kuchapishwa 27 aprili 2021.

## Muhtasari 
Katika nchi ya Havila waliishi watu wa asili na wahifadhi nguvu, na watu hawa walikuwa na vyanzo vinne vya nishati na Kongo (Nzadi) ambayo ilizunguka eneo lao. nchi nzima. Watu wa Havila waliishi kwa maelewano kamili na waligawanywa katika Uwiano kati ya koo ulivunjwa na Waonyxian, na habari hiyo ilifikia koo zingine, na hivyo vikazaliwa vita ambavyo vilileta machafuko hadi kuja kwa Nimrodi ambaye alivunjika. nguvu na kutawaliwa zilipinduliwa na watu wa Mitzraim walioitwa Wamisri wa kale ambao watatawala kwa miaka 6000.

## Wahusika 
* *Onyxians*: walinzi na wahifadhi wa jiwe la shohamu.
* *Wazahabuliani*: Walinzi na walinzi wa dhahabu safi.
* *Bdeliumas*: Walinzi na wahifadhi wa Bdelium.
* *Wanzadians*: Walinzi na wahifadhi wa maji ya maziwa makuu, Mto Kongo na vijito vyake vyote.

## Tanbihi 
Jamii:Mbegu za vitabu
Jamii:Vitabu vya 2021
Jamii:Christophe Madihano
Irin Carmon

thumb|180px|right| Carmon mnamo 2015

**Irin Carmon**  ni mwandishi wa habari  na mtoa maoni wa  nchini Marekani mwenye asili ya Israeli . Ni mwandishi mkuu katika jarida la *New York Magazine*,  na mchangiaji wa CNN .  Pia ni mwandishi mwenza wa *Notorious RBG: The Life and Times of Ruth Bader Ginsburg*. Hapo awali, alikuwa mwandishi wa habari wa kitaifa katika *MSNBC*, akizungumzia wanawake, siasa, na utamaduni katika tovuti. Alikuwa mfanyabiashara mgeni katika mpango wa utafiti wa haki ya uzazi katika shule ya sheria ya Yale . 

Mnamo mwaka 2011, alitajwa kuwa mmoja wa gazeti la *Forbes *' "30 under 30"  kwenye vyombo vya habari na kuangaziwa katika jarila la  *New York Magazine* kama wanaharakati wadogo.  Alipokea tuzo  ya *Sidney award* ya Novemba 2011  kutoka kwa taasisi ya *The Sidney Hillman Foundation* kwa kutambua kuripoti kwake kuhusu *Mississippi Personhood Initiative for Salon*.  Mediaite alimtaja miongoni mwa wanne katika tuzo yake ya mchambuzi bora wa TV mwaka  2014. 

## Maisha ya awali 
Carmon ni Myahudi  na alizaliwa nchini Israeli, mjukuu wa Wazayuni walioishi wakati wa Vita vya Pili vya Dunia .  Alikulia kwenye kisiwa cha Long.  Yeye ni raia wa Marekani. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Avedon Carol

[thumb|180px|right| Avedon Carol mnamo [1979, Arlington, Virginia]]

**Avedon Carol** ni mzaliwa wa nchini Marekani ambaye ni mwanaharakati wa haki za wanawake nchini Uingereza, anayepinga udhibiti na haki za raia na mtafiti katika masuala ya uhalifu wa ngono, anayeishi Uingereza . 

Pia ni mwanachama wa kikundi cha wanaharakati dhidi ya udhibiti wa wanawake cha *Feminists Against Censorship*, na kama sehemu ya kikundi chao cha uchapishaji alishirikiana na *Bad Girls & Dirty Pictures* (1993). Vile vile ni mwandishi wa kitabu cha  *Nudes, Prudes na Attitudes* (1994), na pia amefanya kazi kwenye vitabu vingine vya *Feminists Against Censorship*. Kwenye tovuti yake mwenyewe, "Avedon's Sideshow", anachapisha na kukusanya viungo vya safu mbalimbali za hadithi na matukio.

Avedon ni mmoja wa wanajopo 12 wa vyombo vya habari kwa karibu jumapili akizungumza, podikasti ya kila wiki inayojadili matukio mbalimbali hasa zaidi ya nchini Marekani.

## Wasifu 
Alizaliwa Maryland, na kukulia huko  lakini kwa sasa anaishi London . Anaendesha blogu ya kisiasa katika *avedoncarol.blogspot.com*.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Domine Banyankimbona

**Domine Banyankimbona** (alizaliwa Mkoa wa Bururi, 1970) anayehudumu kama Waziri wa Utumishi wa Umma kama kazi na ajira katika Jamhuri ya Burundi.

## Elimu 
Banyankimbona ni muumini wa Kanisa Katoliki. Banyankimbona alihitimu Shahada ya Kwanza ya Sheria katika Chuo Kikuu cha Hope Nairobi nchini Kenya.

## Historia yake ya Kazi 
Banyankimbona amehudumu kama Makamu wa Rais wa moja ya Mahakama ya juu sana nchini Burundi na baadaye akawa Rais na katika Mahakama ya Cassation. Baada ya hapo, akawa Rais wa Mahakama kuu ya nchini humo. Banyankimbona alishika nyadhifa mbalimbali zinazohusiana na taaluma yake

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Hannah Forster (mwanaharakati)

**Hannah J. Forster** (alizaliwa mwishoni mwa miaka ya 1950) ni mwanaharakati wa haki za binadamu wa nchini Gambia .

## Maisha 
Forster alisoma shule ya ''St. Joseph's Preparatory School* na *St. Joseph's High School*.

Baada ya kufanya kazi ya ofisi kwa muda mfupi, alifanya kazi katika maktaba ya Taifa ya Gambia . Alihitimu kutoka Chuo kikuu cha Ghana na kupata shahada ya sayansi ya maktaba na pia alihitimu kutoka Chuo kikuu cha Loughborough huko Uingereza na kupata shahada ya kwanza katika masuala ya maktaba na sayansi ya habari . Katika shule ya *Sant'Anna'' ya mafunzo ya juu, alipata shahada ya uzamili katika masuala ya Haki za kibinadamu na kudhibiti migogoro. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Gambia
Jamii:Wanaharakati wa Gambia
Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay

Bai Bibyaon **Ligkayan Bigkay** ni kiongozi wa *Lumad* na mwanamazingira wa Ufilipino. Ndiye chifu wa kwanza na wa pekee wa kike katika historia ya watu wa Manobo, na ameelezewa kama "Mama wa Walumadi". 

Alikuwa mtetezi wa haki za wakazi asili na amekuwa mtetezi wa ardhi ya mababu wa Manobo na Milima ya Pantaron tangu mwaka 1994.

Wazee wengi wa Lumad hawajui tarehe kamili ya kuzaliwa kwao, lakini Bigkay aliakadiriwa kuwa na umri wa miaka 80 ilipofika mwaka 2019. 

## Uongozi 
Safu ya Milima ya Pantaron ni mojawapo ya misitu mikubwa iliyosalia nchini Ufilipino, na imekuwa ikilengwa kwa shughuli za ukataji miti.  Safu hii pia hutoa maji kwa mito mikubwa ya Mindanao, ikijumuisha mto Mindanao, mto Pulangi, mto Davao, mto Tagoloan, na vijito vya mto Agusan .  Mnamo 1994, akitafutwa na kiongozi wa kabila la Datu Guibang Apoga wa Talaingod Davao del Norte, aliongoza Manobo dhidi ya uvamizi wa kampuni ya ukataji miti ya *Alcantara and Sons*. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ufilipino
Helen ApSimon

**Helen Mary ApSimon**, CBE (alizaliwa 28 Aprili 1942) ni mwanasayansi na msomi kuokea nchini Uingereza aliyejikita na masuala ya uchafuzi wa mazingira na hali ya hewa. Yeye ni Profesa wa mafunzo ya kuhusiana na uchafuzi wa  hali ya hewa  kutoka ***Chuo cha Imperial Uingereza***. Utafiti wake unajumuisha athari za mvua ya asidi, nyuklia na chembechembe ndogondogo zinazo pelekea afya katika mfumo wa maisha ya binadamu.

## Maisha ya awali na elimu 
Helen Mary Hollingsworth alizaliwa tarehe 28 Aprili 1942 huko Ashby-de-la-Zouch, Leicestershire, Uingereza.  Alisoma katika Shule ya Upili ya Northampton, shule inayojitegemea ya wasichana wote huko Northampton, Northamptonshire.  Aliendelea kusomea somo la Hisabati kwenye Chuo cha Somerville, Oxford, na kuhitimu masomo yake ya shahada ya uzamili mwaka wa 1963.  Alimaliza shahada yake ya PhD ya unajimu chini ya Dick Carson kutoka Chuo Kikuu cha St Andrews mnamo 1966. Mnamo 1967, Helen Hollingsworth alifunga ndoa na Hugh ApSimon. Alikufa mnamo 1998.   Mara tu baada ya hapo, Urusi ilizima vyombo vya habari na ApSimon alikuwa mmoja wa wanasayansi wachache wa Ulaya kugundua viwango vya mionzi inayoongezeka.    Katika majuma machache ya kwanza baada ya maafa, ApSimon alikokotoa plum yenye mionzi iliyofunika Skandinavia na pwani ya Kaskazini ya Uropa.  Alisafiri hadi Hungaria, Polandi, Chekoslovakia na Bulgaria mwaka wa 1988. 

## Heshima 
Kwenye Tuzo za Siku ya Kuzaliwa ya Malkia 2013, Helen ApSimon aliteuliwa kuwa Kamanda wa Amri ya Milki ya Uingereza (CBE) kwa huduma za sayansi ya uchafuzi wa hewa.  

## Marejeleo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Digienvironment
Jamii:Swahili climate voices
Amaelle Landais-Israël

**Amaelle Landais-Israël** (amezaliwa 27 Julai 1977) ni mtaalamu wa barafu na mtaalamu wa hali ya hewa wa Ufaransa. Yeye ni mkurugenzi wa utafiti wa Maabara ya Sayansi ya Hali ya Hewa na Mazingira (LSCE) kutoka Kituo cha Kitaifa cha Ufaransa cha Utafiti wa Sayansi (CNRS).

## Maisha 
Landais-Israel alihitimu huko ESPCI Paris mwaka wa 2000.  Mnamo 2004, alimaliza shahada yake ya udaktari katika sayansi ya bahari, hali ya hewa na mazingira, iliyosimamiwa na Jean Jouzel na Valérie Masson-Delmotte . Iliyoitwa ''La variabilité climatique rapide en atlantique nord: l'apport des isotopes de l'air piégé dans la glace du Groenland''  ilichunguza jinsi isotopu za anga zilizonaswa kwenye barafu ya Greenland zingeweza kutumiwa kuchunguza mabadiliko ya haraka ya hali ya hewa ya Atlantiki ya Kaskazini . .

Kuanzia 2004 hadi 2006, alijiunga na masomo ya udaktari katika Chuo Kikuu cha Hebrew cha Yerusalem . Mnamo 2007, aliteuliwa kuwa mtafiti mwenza na CNRS,  na kuwa mkurugenzi wa utafiti wa CNRS mnamo 2016.

## Marejeleo 
## Viungo vya nje 
* tovuti rasmi 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Digienvironment
Jamii:Swahili climate voices
Kim Cobb

alt=Cobb mnamo 2010 huko PopTech|thumb|Cobb mnamo 2010 huko PopTech
**Kim Cobb** (alizaliwa mnamo mwaka 1974) ni mwanasayansi wa hali ya hewa wa Marekani. Yeye ni Profesa wa mazingira na jamii na pia Profesa wa sayansi ya Dunia, Mazingira na Sayari katika Chuo Kikuu cha Brown. Cobb ni Mkurugenzi wa Taasisi ya teknolojia ya Georgia Global Change Program.

## Maisha ya mapema na elimu 
Kim Cobb alizaliwa mwaka 1974 huko Madison, Virginia, Marekani. Alikulia huko Pittsfield, Massachusetts .  Alipendezwa na uchunguzi wa bahari baada ya kusoma shule ya majira ya joto katika Taasisi ya Oceanographic ya Woods Hole, Massachusetts . Alisomea  jiolojia katika Chuo Kikuu cha Yale, ambapo alizidi kufahamu sababu za mabadiliko ya hali ya hewa anthropogenic. Aliacha wimbo wake wa awali wa pre-med na kutuma maombi ya programu ya kiangazi katika Taasisi ya Scripps ya Oceanography, alihitimu mwaka wa 1996.  Cobb alimaliza PhD yake ya uchunguzi wa bahari huko Scripps mnamo 2002, akiwinda matukio ya El Niño katika msingi wa mashapo kutoka Santa Barbara . Alitumia miaka miwili kama daktari wa posta huko Caltech kabla ya kujiunga na Georgia Tech kama profesa msaidizi mnamo 2004. Amechapisha zaidi ya machapisho 100 yaliyopitiwa na rika tofaoti  kwenye majarida kuu.  Alikua profesa kamili mnamo 2015 na anasimamia wanafunzi kadhaa wa PhD na MSc. 

## Utafiti 
Kundi la Kim Cobb linatafuta kuelewa mabadiliko ya hali ya hewa duniani na kutambua sababu za asili na za anthropogenic . Utafiti wa Cobb umempeleka kwenye safari kadhaa za baharini kuzunguka Pasifiki ya kitropiki na safari za mapango ya misitu ya mvua ya Borneo . Kikundi cha utafiti cha Cobb hutumia vifaa mbalimbali kuchunguza mabadiliko ya hali ya hewa ya zamani na huchunguza mabadiliko ya karne kadhaa zilizopita hadi mamia kadhaa na maelfu ya miaka iliyopita. Licha ya kutoa rekodi za hali ya hewa ya hali ya hewa zenye azimio la juu, kikundi cha utafiti cha Cobb pia hufuatilia mabadiliko ya hali ya hewa ya kisasa, hufanya uchanganuzi wa kielelezo, na kubainisha kubadilika kwa hali ya hewa ya tropiki ya Pasifiki. Yeye na timu yake walikusanya vipande vya kale vya matumbawe kutoka visiwa vya Kiribati na Palmyra, vilivyozeeshwa kwa miadi ya uranium–thorium na kisha wakatumia mzunguko wa uwiano wa isotopu ya oksijeni kupima ukubwa wa matukio ya *El Niño* katika kipindi cha miaka 7,000 iliyopita.  Cobb yuko kwenye kurasa za juu za wahariri wa Barua za Mapitio ya Jiofizikia  na aliwahi kuwa mwandishi mkuu wa Ripoti ya Tathmini ya Sita ya Jopo la Serikali Mbalimbali kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi . 
left|thumb| Cobb mnamo 2010 akizungumza katika PopTech
## Viungo vya Nje
## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Helga Weisz

**Helga Weisz** (alizaliwa Mnamo mwaka 1961 huko Villach )  ni mwanaikolojia wa viwanda wa Austria, mwanasayansi ya hali ya hewa, na profesa wa ikolojia ya viwanda na mabadiliko ya hali ya hewa katika Taasisi ya Sayansi ya Jamii ya Chuo Kikuu cha Humboldt cha Berlin .  Anaongoza FutureLab "Social Metabolism & Impacts" katika Taasisi ya Potsdam ya Utafiti wa Athari za Hali ya Hewa (PIK). 

## Maisha 
Weisz alihitimu  Chuo Kikuu cha Vienna na shahada ya uzamili ya biolojia mwaka 1995.  Alipata shahada yake ya udaktari ya masomo ya kitamaduni kutoka HU Berlin mwaka  2002.  Kuanzia mwaka 2009 hadi 2012 alikuwa mwenyekiti mwenza wa kikoa cha II cha utafiti wa PIK: Athari za hali ya hewa na mazingira magumu, na kutoka mwaka 2012 hadi 2018 wa kikoa cha utafiti kwa dhana na mbinu za taaluma tofauti. 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Wanawake wa Australia
Jamii:Wanasayansi wa Australia
Catherine Ritz

thumbnail|right|200px|Catherine Ritzll
**Catherine Ritz** ni Mfaransa mtafiti wa Antaktika, anayejulikana kwa kazi yake kwenye barafu na athari zake kwa kupanda kwa kina cha bahari. 

## Maisha ya awali na elimu 
Catherine Ritz alipokea shahada yake ya uzamili *Maîtrise de Physique* katika fizikia nchini Ufaransa mnamo 1975. Alifanya utafiti wake wa PhD hadi kufikia digrii *Thèse de 3ème cycle* mwaka wa 1980 kutoka Chuo Kikuu cha Grenoble.

## Kazi na athari 
Ritz ni mtaalamu wa hali ya hewa na mwanajiografia Utafiti wake unahusisha uundaji mageuzi ya kofia ya barafu ya polar; kutumia mifano ya 3D kuchunguza mabadiliko katika karatasi za barafu na rafu za barafu za Antaktika na Greenland; kuchimba visima vya barafu; na uchunguzi wa isostasi ndogo ya barafu. Amechapisha zaidi ya makala 70.

## Tanbihi
Jamii:wanasayansi wa Ufaransa
Ellie Highwood

**Ellie Highwood** ni mshauri na mkufunzi kwa wasomi, watafiti na wanasayansi.

Hapo awali alikuwa Profesa wa Fizikia ya Hali ya Hewa  Chuo Kikuu cha Reading na alikuwa mkuu wa idara hiyo kuanzia mwaka 2012 hadi 2015.  Pia alikuwa mwanachama wa Baraza la RmetS na Kamati ya Elimu. Mnamo tarehe 1 Oktoba 2016 alikua Raisi wa 81 wa Jumuiya ya Kifalme ya Hali ya Hewa (RMetS), akihudumu hadi mwaka 2018. 

Highwood alisomea fizikia  Chuo Kikuu cha Manchester na kisha akasomea PhD  Chuo Kikuu cha Reading . Utafiti wake unazingatia chembe za anga katika hali ya hewa, haswa athari za erosoli kwenye mabadiliko ya hali ya hewa na mifano ya  hali ya hewa. 

Kuanzia mwaka 2015-2019 pia alichukua nafasi ya Dean for Diversity and Inclusion kutoka Chuo Kikuu cha Reading, ambacho kilikuwa sehemu ya kazi na Profesa Simon Chandler-Wilde.

Mnamo mwaka wa 2019 aliacha ulimwengu wa utafiti wa kitaaluma na kuanzisha biashara zake mwenyewe zinazozingatia kukuza mashirika ya umoja na kusaidia wasomi, watafiti na wanasayansi kupitia kufundisha mtu binafsi na timu. 

Kazi yake kuhusu erosoli na athari zake kwa hali ya hewa na mabadiliko ya hali ya hewa zimejadiliwa katika machapisho mashuhuri, kama vile *The Independent* na BBC .   Amedai kuwa kupooza sayari kiholela kwa "kuingiza chembechembe ndogo za kuakisi kwenye angahewa" (kama ilivyopendekezwa na Paul Crutzen, kwa mfano)  kunaweza "kusababisha ukame na machafuko ya hali ya hewa" katika nchi maskini,  pia akisema kuwa "itakuwa busara kuchunguza njia mbadala ambazo zinaweza kutusaidia katika miongo ijayo". 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Aida Fernández Ríos

alt=Aída Fernández Ríos|thumb|Aída Fernández Ríos
**Aida Fernández Ríos** (4 Machi 1947 – 22 Desemba 2015) alikuwa mwanasayansi wa hali ya hewa, mwanabiolojia wa baharini, na profesa wa Instituto de Investigaciones Marinas (IIM) nchini Hispania, aliyebobea katika utafiti wa Bahari ya Atlantiki. Alikuwa mkurugenzi wa Baraza la Kitaifa la Utafiti la Uhispania (CSIC), na pia mjumbe wa Chuo cha Sayansi cha Royal Galician (RAGC).

## Wasifu 
Kazi ya utafiti ya Fernández katika biolojia ya baharini ilianza mwaka  1972 alipoanza kufanya kazi na Instituto de Investigaciones Pesqueras (IIP) nchini Uruguay .  Alipata shahada yake ya udaktari wa biolojia mwaka 1992 kutoka Chuo Kikuu cha Santiago . Kuanzia mwaka 2006 hadi 2011, Ríos alikuwa mkurugenzi wa Baraza la Kitaifa la Utafiti la Uhispania,  na pia aliongoza kamati ya Mpango wa Kimataifa wa Jiografia-Biolojia iliyolenga kusoma mabadiliko ya hali ya hewa kutoka mwaka 2005 hadi 2011.  Alianzisha katika Chuo cha Sayansi cha Royal Galician mnamo 6 Juni 2015, ambapo alitoa hotuba kwenye uzinduzi juu ya kuongezeka kwa asidi ya Bahari ya Atlantiki kutokana na dioksidi kaboni iliyoitwa, "Acidificación do Mar: Unha consecuencia das emisións de CO2." 

Fernandez alifariki katika ajali ya gari huko Moaña tarehe 22 Desemba 2015.  

## Utafiti 
Fernández alizingatiwa kama "mmoja wa wataalam wakuu wa Uropa" juu ya uhusiano kati ya uzalishaji wa kaboni dioksidi na asidi ya bahari;  pia alichunguza kina cha bahari ambapo mabadiliko kama hayo katika pH hutokea.  Kupitia kazi yake, Ríos alisema kuwa uchunguzi wa kuongezeka kwa asidi katika Bahari ya Atlantiki unafafanuliwa vyema zaidi na mabadiliko katika mkusanyiko wa dioksidi kaboni inayozalishwa na shughuli za binadamu badala ya kutoka kwa vyanzo vya asili. 

## Marejeo
Jamii:wanasayansi wa Hispania
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wanawake wa Hispania
Jamii:Digienvironment
Françoise Gasse

**Françoise Gasse** (alizaliwa mwaka  1942,  alifariki tarehe 22 Aprili 2014  ) alikuwa mwanapaleobiolojia wa Kifaransa, mtaalamu wa paleoclimatologist na paleohydrologist . Alibobea katika matukio ya kimazingira na hasa zaidi utafiti wa mchanga wa lacustrine kutoka maziwa ya kale barani Afrika  na eneo la Asia.  F. Gasse alikuwa na mchango maalum katika kuanzisha miradi ya kwanza ya utafiti ambayo inalenga kujenga upya tofauti za hali ya hewa ya paleoclimatic na Quaternary paleoenvironments kwenye maeneo tofauti kama Sahara na Sahel, Afrika Mashariki na Madagaska, Magharibi (Caspian) na Kusini ( Tibet ), na katika Mashariki ya Kati ( Lebanon ). Alikuwa mwanachama wa PAGES (Past Global Changes)/ The International Geosphere-Biosphere Programme . 

## Kazi 
Alipata PhD yake ya jiolojia mwaka 1975 kutoka Chuo Kikuu cha Paris kwa nadharia ya mageuzi ya Ziwa Abhé .  Kazi yake ikawa rekodi ya kwanza endelevu ya African Pliocene - Pleistocene diatom .  Aliingia kwenye Kituo cha Kitaifa cha Ufaransa cha Utafiti wa Kisayansi (CNRS) na akajiunga na maabara ya Hydrology na Isotopu ya Jiokemia ya Chuo Kikuu cha Paris-Sud mnamo 1986, chini ya uongozi wa profesa Jean-Charles Fontes. Alihamia Centre de Recherche et d'Enseignement de Géosciences de l'Environnement (CEREGE) mwaka 1998. 

Mnamo mwaka 2005, alikuwa mwanamke wa kwanza kupokea Medali ya Vega kutoka kwa Jumuiya ya Anthropolojia na Jiografia ya Uswidi . 

Mnamo mwaka 2010, alitunukiwa nishani ya *Hans Oeschger* iliyotolewa na Umoja wa Ulaya wa Sayansi ya Jiolojia kwa "mchango wake katika ujenzi wa mabadiliko ya hali ya hewa wakati wa Holocene kutoka kwa kumbukumbu za bara na ufahamu bora wa mifumo ya hali ya hewa inayohusika katika kipindi hiki." 

## Marejeleo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Eunice Newton Foote

**Eunice Newton Foote** (17 Julai 1819-30 Septemba 1888) alikuwa mwanasayansi wa Marekani, mvumbuzi, na mwanaharakati wa haki za wanawake . Alikuwa mwanasayansi wa kwanza anayejulikana kwa kufanya majaribio juu ya athari za joto la jua kwenye gesi tofauti. Kwenye  karatasi yake *Hali zinazoathiri Joto la Miale ya Jua*, iliyowasilishwa kwenye mkutano wa Jumuiya ya Maendeleo ya Sayansi ya Marekani (AAAS) mwaka wa 1856, Foote alitoa nadharia kwamba kubadilisha uwiano wa kaboni dioksidi katika angahewa kungebadilisha joto lake. Ingawa inaonekana kwamba wanawake wakati huo waliruhusiwa kuzungumza hadharani katika mikutano ya AAAS, Joseph Henry wa Taasisi ya Smithsonian aliwasilisha karatasi yake.

## Utoto na elimu 
Eunice Newton Foote alizaliwa kama Eunice Newton tarehe 17 Julai 1819.  Alizaliwa huko Goshen, Connecticut, lakini alikulia huko Bloomfield, New York . Mama yake alikuwa Thirza Newton na baba yake alikuwa Isaac Newton Jr., asili ya Goshen, na baadaye mkulima na mjasiriamali huko East Bloomfield, New York,  ambaye pia alikuwa jamaa wa mbali wa Isaac Newton .  Eunice alikuwa na dada sita na kaka watano. 

Foote alisoma  Seminari ya Kike ya Troy kati ya mwaka 1836 na 1837, ambapo alifunzwa nadharia ya kisayansi na Amos Eaton, mwanzilishi wa matarajio ya kisasa ya kisayansi katika elimu. Alitambulishwa kwa kemia na biolojia kutoka chuo cha sayansi kilicho karibu, ambacho wanafunzi kutoka Seminari ya Kike ya Troy waliruhusiwa kuhudhuria. Huko alivutiwa na vitabu vya kiada vya Almira Hart Lincoln Phelps, dada wa mwanaelimu Emma Willard, ambaye alikuwa mwanzilishi wa kike wa wanawake katika sayansi, mtaalam wa mimea, na mwanachama wa tatu wa kike wa Jumuiya ya Amerika ya Kuendeleza Sayansi. AAAS).  

## Maisha ya ndoa na familia 
Mnamo Agosti 12, 1841, Eunice Newton aliolewa na hakimu na mwanahisabati Elisha Foote,   ambaye alifanya kazi kwenye Mahakama ya Mashauri ya Kawaida katika Kaunti ya Seneca, New York .  Wenzi hao waliishi kwa muda mfupi huko Seneca Falls, New York  kabla ya kuhamia Saratoga, New York . 

Foote alitajwa kama "mchoraji mzuri wa picha na mandhari".  Ndoa ilizaa binti, Mary Foote, ambaye alikua msanii na mwandishi. 

## Kifo 
Foote alifariki tarehe 30 Septemba 1888,  na akazikwa katika Makaburi ya Green-Wood huko Brooklyn, New York. 

## Marejeleo 
Jamii:Waliofariki 1888
Jamii:Waliozaliwa 1819
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Brigitte Knopf

**Brigitte Knopf** (alizaliwa Bonn, 28 Agosti 1972)  ni mtaalamu wa hali ya hewa wa Ujerumani. 

Tangu Februari 2015 amekuwa katibu mkuu wa taasisi ya Utafiti ya Mercator kuhusu Global Commons na Mabadiliko ya Tabianchi  na tangu tarehe 1 Septemba 2020 amekuwa mwanachama wa Baraza la Wataalamu wa Masuala ya Hali ya Hewa .

## Kazi 
Mnamo mwaka 1993 Knopf alifaulu kama mwanafunzi bora zaidi wa darasa lake la Gymnasium ya Albert-Einstein huko Sankt Augustin. Mnamo mwaka 1993 alianza kusoma fizikia na utaalamu wa nishati ya jua  Chuo Kikuu cha Marburg . Knopf alipata stashahada mwaka  1999. 

Kuanzia mwaka 1999 hadi 2001 Brigitte Knopf alifanya kazi kwenye idara ya utafiti na maendeleo ya PHÖNIX SonnenWärme AG huko Berlin . Kuanzia 2001 hadi 2006, Knopf alikuwa mgombea wa udaktari kwenye Taasisi ya Potsdam ya Utafiti wa Athari za Tabianchi (PIK). Mnamo 2006 Brigitte Knopf alipokea udaktari wake kutoka Chuo Kikuu cha Potsdam .  Kuanzia 2007 hadi 2014 alifanya kazi kama mwanasayansi wa PIK.  Mnamo 2014 alianza kufanya kazi kwenye Taasisi ya Utafiti ya Mercator juu ya Global Commons na Mabadiliko ya Tabianchi (MCC). 

## Kazi 
Hivi majuzi, kazi ya Knopf amekuwa akihusika na masomo mengine,pamoja na utekelezaji wa Mkataba wa Paris .  Pia anasoma mikakati ya bei ya kaboni na jinsi inavyoweza kulinda hali ya hewa huku akifadhili Malengo ya Maendeleo Endelevu ya Umoja wa Mataifa (SDGs).

Katika mjadala wa umma kuhusu suluhu za mgogoro wa hali ya hewa, Knopf inatetea bei ya utoaji wa hewa ukaa.  Anatoa wito wa mageuzi endelevu ya kifedha nchini Ujerumani na kimataifa: "Pamoja na kupunguza ruzuku, mageuzi kama hayo lazima yajumuishe bei nzuri ya kaboni." [lower-alpha 1] Anasema kuwa mapato kutokana na bei ya kaboni inaweza kutumika kupunguza ushuru mwingine. 

Knopf alikuwa mmoja ya waandishi wa Ripoti ya Tathmini ya Tano ya IPCC (2014).  Pia alikuwa mmoja ya waandishi wa Emissions Gap Report [ de ] ya 2018. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wataalamu wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Corinne Le Quéré

thumb|Corinne Le Quéré
**Corinne Le Quéré**, CBE FRS (alizaliwa Julai 1966) ni mwanasayansi wa Kifaransa-Kanada. Yeye ni Profesa wa Utafiti wa Jumuiya ya Kifalme ya Sayansi ya Mabadiliko ya Tabianchi kutoka Chuo Kikuu cha East Anglia (UEA)  na Mkurugenzi wa zamani wa Kituo cha Tyndall cha Utafiti wa Mabadiliko ya Tabianchi . Yeye ni mwenyekiti wa Baraza Kuu la Ufaransa la Hali ya Hewa na mjumbe wa Kamati ya Uingereza ya Mabadiliko ya Tabianchi. Utafiti wake unaangazia mwingiliano kati ya mzunguko wa kaboni na Kupanda kwa halijoto duniani . 

## Elimu 
Le Quéré alipokea B.Sc. ya fizikia kutoka Chuo Kikuu cha Montreal, Shahada ya Uzamili ya Sayansi ya Anga na Bahari kutoka Chuo Kikuu cha McGill, na Shahada ya Uzamivu katika tasnia ya bahari kutoka Chuo Kikuu cha Paris VI .  

Alikuwa Mwenyekiti mwenza wa Mradi wa Global Carbon (GCP) kuanzia mwaka 2009 hadi 2013.  Ndani ya GCP, alianzisha na kutekeleza kwa zaidi ya muongo mmoja uchapishaji wa kila mwaka wa Bajeti ya Global Carbon.   Mwaka  2014-2017 amekuwa mwanachama wa Kamati ya Kisayansi ya jukwaa la Future Earth kwa ajili ya utafiti endelevu.   Yeye ndiye mwandishi wa ripoti ya 3, 4 na 5 ya tathmini ya Jopo la Serikali Mbalimbali kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi . Alifanya utafiti katika Chuo Kikuu cha Princeton nchini Marekani (1992-1996), kwenye Taasisi ya Max Planck ya Biogeochemistry nchini Ujerumani mwaka(2000-2005), na kwa pamoja kati ya UEA na Utafiti wa Antarctic wa Uingereza nchini Uingereza mwaka(2005-2010).

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Wanawake wa Kanada
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Madi Pictures

**Madi Pictures** (zamani **Madi Revolution**) ni kampuni na studio ya ukaragushi kutoka nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambayo hufanya huduma kadhaa katika sanaa ya upigaji picha, uhariri wa picha na video, utangazaji wa dijiti na utengenezaji wa filamu. Kampuni hiyo ni mmiliki wa kituo cha televisheni cha Madi TV.

## Wanachama Waanzilishi 
* Christophe Madihano
* Christian Madihano

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Madi Revolution kwenye *Music In Africa*

Jamii:Kampuni za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Studio za filamu
Jamii:Christophe Madihano
Jamii:Lebo za muziki
Jamii:Studio za kurekodia
Jamii:Studio za muziki
Uvamizi

**Uvamizi** (pia: **uvamiaji**, kutoka kitenzi "kuvamia"; Kiing. *invasion*) ni tendo la kuingia mahali kwa nguvu na mara nyingi kwa kushtukiza hasa kwa lengo la kumiliki eneo au walau kutwaa mali iliyopo.

Unaweza kufanywa na mtu binafsi au na umati, kama vile katika vita vingi.

Jamii:Sheria
Juhudi

**Juhudi** (kutoka neno la Kiarabu *juhud*جهود) ni matumizi makubwa ya akili, ujuzi, maarifa na nguvu ili kujipatia maendeleo ya kiroho, ya kiuchumi n.k.

Dini nyingi zinahimiza juhudi katika maadili na maisha ya kiroho.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine
* Valantasis, Richard. *The Making of the Self: Ancient and Modern Asceticism*. James Clarke & Co (2008) ISBN|978-0-227-17281-0.

## Viungo vya nje
* Asketikos- articles, research, and discourse on asceticism.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Dini
Jamii:Maisha ya kiroho
Njia

, Yemen.]]
**Njia** ni sehemu au eneo wazi jembamba ambalo hutumiwa na watu, wanyama au magari kupita, lakini pia namna au mbinu ya kufanya kazi au kutatua tatizo fulani.

Mithali maarufu ya Kiswahili inasema, "Penye nia pana njia".

## Katika Ukristo
Yesu alifundisha kufuata njia nyembamba inayopeleka uzimani kuliko ile pana inayofikisha upotevuni (Math 7:13-14).

Zaidi ya hayo, mwenyewe alijitangaza kuwa njia pekee ya kumfikia Baba (Yoh 14:6). 

Kadiri ya Matendo ya Mitume, Ukristo uliitwa kwanza "Njia" (22:4).

## Tazama pia
* Barabara
* Barabara Kuu

Jamii:Usafiri
Ulinzi

**Ulinzi** (pia: **ulindaji**; kutoka kitenzi *kulinda*) ni kazi au namna ya kuangalia usalama wa watu, mifugo, majengo na vitu vingine.

Jamii:Kazi
Alice Nzomukunda

**Alice Nzomukunda** (alizaliwa 12 Aprili 1966) ni mwanasiasa wa Burundi na Makamu wa Pili wa Rais wa nchi hiyo kuanzia tarehe 29 Agosti 2005 hadi 5 Septemba 2006. 

Yeye ni Mhutu wa kabila na alikuwa mjumbe wa Baraza la Kitaifa la Kutetea Demokrasia - Vikosi vya Kutetea Demokrasia (CNDD-FDD). Kwa mujibu wa katiba, Makamu wa Pili wa Rais wa Burundi anahusika na masuala ya kiuchumi na kijamii. Nzomukunda aliteuliwa na Rais Pierre Nkurunziza tarehe 29 Agosti 2005.

Aliidhinishwa na mabunge yote mawili (Bunge la Kitaifa - kura 109 'za', hakuna 'dhidi' na kura 46 'za', 2 'dhidi' katika Seneti) na kuapishwa mara moja. Anatoka Bujumbura, mji mkuu wa Burundi na mji mkuu wa zamani.Mnamo tarehe 5 Septemba 2006, Nzomukunda alijiuzulu kama Makamu wa Pili wa Rais,  akitoa mfano wa ufisadi na ukiukwaji wa haki za binadamu uliofanywa na serikali, na vile vile kutilia shaka ukweli wa njama ya mapinduzi ambayo rais wa zamani Domitien Ndayizeye alikamatwa wiki chache kabla ya tarehe 21 Agosti. Nafasi yake ilichukuliwa kama Makamu wa Pili wa Rais na Marina Barapama Nzomukunda baadaye akawa Makamu wa Kwanza wa Rais wa Bunge.  

Januari 2008, Nzomukunda alifukuzwa kutoka CNDD-FDD "kwa sababu za ndani za kinidhamu" katika kongamano la ajabu la chama. CNDD-FDD pia iliamua kumwondoa kutoka wadhifa wake kama Makamu wa Kwanza wa Rais wa Bunge,  na tarehe 8 Februari 2008 ilitangazwa katika Bunge la Kitaifa kwamba wadhifa wake ulikuwa wazi; kwa mujibu wa Evariste Ndayishimiye, Rais wa Kundi la Wabunge wa CNDD-FDD, tangu Nzomukunda alipofukuzwa kutoka CNDD-FDD, hakuwa tena sehemu ya kundi lake la wabunge, "hakuwakilisha chochote", na hakuwa na haki ya kushika wadhifa huo. ya Makamu wa Kwanza wa Rais wa Bunge. 

Vyama vingine katika Bunge la Kitaifa vilipinga hili, hata hivyo, vikisema kwamba uamuzi kama huo ungepaswa kufanywa na Bunge zima kwa ujumla, si na chama kimoja. Chama cha Front for Democracy in Burundi (FRODEBU) kilisitisha ushiriki wake katika Bunge la Kitaifa kupinga matumizi ya nguvu dhidi ya Nzomukunda. Ndayishimiye alisema kuwa masuala ya bunge hayapaswi kuvurugwa na mambo ya ndani ya chama na kudai kuwa FRODEBU alikuwa na sababu za siri za kumtetea Nzomukunda. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Watu walio hai