open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evelyn Aswad

**Evelyn Mary Aswad** ni msomi wa sheria wa nchini Marekani na Mwenyekiti wa Herman G. Kaiser katika Sheria ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Oklahoma Chuo cha Sheria, na hapo awali alikuwa afisa katika Idara ya Jimbo la Marekani .  Kufikia 2021 , anahudumu kama mjumbe wa Bodi ya Uangalizi  ya Facebook.   

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Alka Pradhan

**Alka Pradhan** ni wakili wa haki za binadamu nchini Marekani  ambaye amewakilisha wafungwa wa  Guantanamo Bay, waathiriwa wa mgomo wa kiraia, na wahasiriwa wengine wa mateso.   Kwa sasa anafanya kazi katika Idara ya Ulinzi ya Marekani, Shirika la Ulinzi la Tume za Kijeshi na anamwakilisha Ammar al-Baluchi katika kesi ya *Marekani v.* *Khalid Sheikh Mohammed* . 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Mudawi Ibrahim Adam

**Mudawi Ibrahim Adam** (aliyezaliwa 1956) ni mhandisi na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Sudan anayejulikana kwa jukumu lake la kufichua ukiukaji wa haki za binadamu huko Darfur. Ndiye mwanzilishi na mkurugenzi wa zamani wa Shirika la Maendeleo ya Jamii la Sudan (SUDO) na amekuwa akifungwa mara kwa mara kwa mashtaka yanayohusiana na kazi yake ya haki za binadamu.

Jamii:wanaharakati wa Sudan
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Katana Gégé Bukuru

**Katana Gégé Bukuru** (alizaliwa 31 Desemba 1963 katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ) ni mwanaharakati wa Kongo anayepigania haki za wanawake . Pia ni mwanzilishi wa SOFAD (Solidarity of women activists for the defense of human rights). 

Bukuru anajulikana kama "Iron Lady" wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC), kwa kujitolea kwake kwa ujasiri katika kupigania haki za wanawake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Anwar al-Bunni

**Anwar al-Bunni** (alizaliwa 1959) ni wakili wa haki za binadamu wa Syria ambaye amewatetea wateja kama vile Riad al-Turk, Riad Seif, mmiliki wa The Lamplighter, (gazeti huru lililofungwa na serikali ya Syria), waandamanaji wa Kikurdi, na "dazeni za wengine. ."

## Marejeo
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Haki za binadamu
Martin Ødegaard

thumb|180px|right|Martin Ødegaard
**Martin Ødegaard,** (alizaliwa 17 Desember 1998)    ni mchezaji wa mpira wa miguu ambaye anacheza nafasi ya kiungo mshambuliaji na nahodha wa klabu ya Arsenal na timu ya Taifa ya Norwei.

Ødegaard, alianza kucheza mpira kwenye vilabu vikubwa akiwa na umri wa miaka 15, akichezea Strømsgodset mwaka 2015. Aliweka rekodi ya mfungaji bora mwenye umri mdogo na mnamo 2015, alijiunga na Real Madrid kwa uhamisho wa thamani ya €4 milioni, ambapo aliweka rekodi ya kuwa mchezaji mwenye umri mdogo zaidi kwenye timu hiyo.

Martin Ødegaard, alicheza mechi yake ya kwanza ya kimataifa akitumikia Norwei mwaka wa 2014, akiwa na umri wa miaka 15, na ameweka rekodi ya kuwa mchezaji mwenye umri mdogo zaidi wa timu ya Taifa ya Norwei, na mchezaji mwenye umri mdogo zaidi kucheza mechi ya kufuzu kwenye michuano ya bara la ulaya (UEFA Euro 2016).

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Wachezaji wa Arsenal FC
Jamii:Wachezaji mpira wa Norwei
Agnès Callamard

]]
**Agnès Callamard**  ni msimamizi wa haki za binadamu nchini Ufaransa ambaye ni Katibu Mkuu wa Amnesty International. Hapo awali alikuwa ripota maalumu juu ya hukumu au mauaji ya kiholela aliyeteuliwa na Baraza la Haki za Kibinadamu la Umoja wa Mataifa.  Yeye pia ni Mkurugenzi wa mradi wa Chuo Kikuu cha Columbia kuhusu uhuru wa kujieleza ulimwenguni.

## Marejeo
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Jamii:Wanaharakati wa Ufaransa
Kuuawa kwa Alton Sterling

Mnamo Julai 5 2016, Alton Sterling mtu mweusi mwenye umri wa miaka 37, alipigwa risasi na kuuawa na maafisa wawili wa Idara ya Polisi ya Baton Rouge huko Baton Rouge, Louisiana. Maafisa hao, ambao walikuwa wakijaribu kumdhibiti  Sterling, walimpiga risasi Sterling huku Sterling akidaiwa kuweka mkono kwenye mfuko wake wa suruali. Polisi walikuwa wakijibu ripoti kwamba Sterling alikuwa akiuza CD na kwamba alikuwa ametumia bunduki kumtishia mwanamume nje ya duka la bidhaa. Mmiliki wa duka ambapo ufyatuaji risasi ulitokea, alisema kuwa Sterling "siye aliyesababisha matatizo" hali iliyopelekea polisi kuitwa. Risasi hiyo ilirekodiwa na watazamaji wengi. Ufyatulianaji wa risasi ulisababisha maandamano huko Baton Rouge na ombi la uchunguzi wa haki za kiraia na Idara ya Sheria ya Merika. Mnamo Mei 2017 waliamua kutowasilisha mashtaka ya uhalifu dhidi ya maafisa wa polisi waliohusika. Kwa Kujibu, wakili mkuu wa Louisiana, Jeff Landry, alisema jimbo la Louisiana litafungua uchunguzi juu ya ufyatuaji risasi mara tu Idara ya Sheria itakapotoa ushahidi halisi.

Mnamo Machi 2018, ofisi ya Landry ilitangaza kuwa haitaleta mashtaka dhidi ya maafisa hao ikisema kwamba walitenda kwa "njia ya busara na ya kuhalalisha".Mnamo Februari 2021 East Baton Rouge Metro Council iliidhinisha suluhu la $4.5 milioni kwa familia ya Alton Sterling kusuluhisha kesi ya kifo isiyo halali.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wamarekani Weusi
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Wafanyabiashara
Soraya Rahim Sobhrang

**Soraya Rahim Sobhrang**  ni mwanasiasa wa Afghanistan, daktari, na mwanaharakati wa haki za binadamu anayehudumu kama kamishna wa haki za wanawake wa Tume Huru ya Haki za Kibinadamu ya Afghanistan .

Sobhrang alizaliwa huko Herat na kumaliza shule ya matibabu katika Chuo Kikuu cha Kabul . Baadaye alihamia Ujerumani. Sobhrang alirejea Afghanistan mwaka 1981 kufanya kazi za kiufundi na naibu waziri wa kisiasa katika Wizara ya Masuala ya Wanawake Afghanistan .  Mnamo Machi 2006, aliteuliwa na rais Hamid Karzai kama waziri wa masuala ya wanawake lakini ugombeaji wake haukuidhinishwa na Baraza la Wawakilishi la Watu .  Alipokea Tuzo ya Mstari wa Mbele mwaka 2010 kwa Watetezi wa Haki za Kibinadamu walio katika Hatari . 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Biram Dah Abeid

thumb|Biram Dah Abeid (2014)
**Biram Ould Dah Ould Abeid**, (alizaliwa 12 Januari 1965) ni mwanasiasa wa Mauritania na mtetezi wa kukomeshwa kwa utumwa. Aliorodheshwa kama mmoja wa "Watu 10 Waliobadilisha Ulimwengu Ambao Huenda Hujasikia" na PeaceLinkLive mnamo 2014, na jarida la Time kama mmoja wa Watu 100 Wenye Ushawishi Zaidi".Pia ameitwa "Nelson Mandela wa Mauritania" na shirika la habari la mtandaoni *Middleeasteye.net.* 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Siasa
Jamii:Utumwa
Nurcan Baysal

**Nurcan Baysal** (amezaliwa 1975) ni mwandishi wa habari wa Kikurdi kutoka Uturuki,  makazi yake ni Diyarbakır .  Mnamo mwaka wa 2018 alitajwa kuwa Mshindi wa Tuzo ya Kimataifa ya Watetezi wa Haki za Kibinadamu kwa watu walio hatarini kwa kua mstari wa mbele, NGO ya haki za binadamu ya Ireland.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Biolojia
Guo Feixiong

thumb
**Guo Feixiong** (aliyezaliwa 2 Agosti 1966) ni mwanaharakati wa haki za binadamu wa China kutoka mkoa wa Guangdong ambaye mara nyingi huhusishwa na vuguvugu la Weiquan. Guo anajulikana kama mwandishi mpinzani na mwanasheria, ambaye amefanya kazi katika masuala kadhaa yenye utata ili kutetea haki za makundi yaliyotengwa. Kabla ya kifungo chake cha 2006, Guo alifanya kazi kama mshauri wa kisheria wa Kampuni ya Sheria ya Shanghai Shengzhi .

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Yoichi Kuroda

ni mwanamazingira wa Japani. Alitunukiwa Tuzo ya mazingira ya Goldman mwaka 1991 kwa kampeni yake dhidi ya utumizi usiowajibika wa miti migumu ya kitropiki Japani.

Alikuwa mwanzilishi wa shirika la wanaharakati *Japan Tropical Forest Action Network* (JATAN).

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Japani
Edward Loure

**Edward Loure** ni Mmasai mwanaharakati wa kikabila wa Tanzania. 

Loure alitunukiwa tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2016, kwa jitihada zake za kutetea maisha ya jadi ya Wamaasai, ambayo yametishiwa na utalii wa kibiashara.   

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Tanzania
Fartuun Adan

**Fartuun Abdisalaan Adan** (  ) ni mwanaharakati wa kijamii wa Somalia . Yeye ni Mkurugenzi Mtendaji wa Kituo cha Kituo cha Amani na Haki za Kibinadamu cha Elman.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Falsafa ya mazingira

**Falsafa ya mazingira** ni tawi la falsafa inayohusika na mazingira asilia na nafasi ya mwanadamu ndani yake. Inauliza maswali muhimu kuhusu mahusiano ya mazingira ya binadamu kama vile "Tunamaanisha nini tunapozungumza kuhusu uasilia?" "Ni nini thamani ya uasilia, ambao ni mazingira yasiyo ya kibinadamu kwetu, au wenyewe?" "Tunapaswa kujibu vipi changamoto za mazingira kama vile uharibifu wa mazingira, uchafuzi wa mazingira na mabadiliko ya hali ya hewa?" "Tunawezaje kuelewa vyema uhusiano kati ya ulimwengu wa asili na teknolojia na maendeleo ya binadamu?" na "Nafasi yetu ni nini katika ulimwengu wa asili?" Falsafa ya mazingira inajumuisha maadili ya mazingira, aesthetics ya mazingira, ecofeminism, ufafanuzi wa mazingira, na theolojia ya mazingira.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:falsafa
Lynn White

**Lynn White** (29 Aprili 1907 – 30 Machi 1987) alikuwa mwanahistoria wa Marekani ambaye lazima ahusishwe na maandishi yoyote ya kitaaluma kuhusu theolojia ya mazingira kwa sababu kazi yake katika miaka ya 1960 iliichochea  kwa kiwango kikubwa. 

Jamii:wanahistoria wa Marekani
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Cath Wallace

**Catherine C. "Cath" Wallace** (alizaliwa 1952)  ni mwanamazingira na msomi wa New Zealand. Yeye ni mhadhiri wa uchumi na sera za umma katika Chuo Kikuu cha Victoria cha Wellington, na amekuwa akifanya kazi katika mashirika ya mazingira nchini New Zealand. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1991, kwa mchango wake katika ulinzi wa mazingira ya Antaktika . 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa New Zealand
Taka hatari

**Taka hatari** ni taka ambazo zina tishio kubwa  kwa afya ya umma au mazingira. Taka hatari ni aina ya bidhaa hatari. Kwa kawaida huwa na moja au zaidi ya sifa hatarishi zifuatazo: kuwaka, kufanya kazi tena, kutu, sumu Takataka hatari zilizoorodheshwa ni nyenzo zilizoorodheshwa mahususi na mamlaka za udhibiti kama taka hatari zinazotoka katika vyanzo visivyo mahususi, vyanzo mahususi au bidhaa za kemikali zilizotupwa. Taka hatari zinaweza kupatikana katika hali tofauti za kimaumbile kama vile gesi, vimiminiko au vitu vikali. Taka hatari ni aina maalum ya taka kwa sababu haiwezi kutupwa kwa njia za kawaida kama bidhaa zingine za maisha yetu ya kila siku.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:Biolojia
Jeton Anjain

**Jeton Anjain** (25 Machi 1933 – 1993) alikuwa Waziri wa Afya na seneta wa Bunge la Visiwa vya Marshall. Alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1992, kutokana na juhudi zake za kusaidia watu wa nchi ya Rongelap, ambayo ilikuwa chini ya uchafuzi wa nyuklia baada ya jaribio la bomu la haidrojeni la Castle Bravo mnamo 1954. Mnamo 1991, yeye na Watu wa Rongelap walitunukiwa Tuzo ya Haki ya Kuishi kwa "mapambano yao thabiti dhidi ya sera ya nyuklia ya Marekani katika kuunga mkono haki yao ya kuishi kwenye kisiwa kisichochafuliwa cha Rongelap".

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jadwiga Łopata

**Jadwiga Łopata** ni mkulima anayeishi karibu na Krakov, Polandi. 

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2002, kwa kazi zake za ulinzi wa vijijini. Yeye ni mwanzilishi mwenza na mkurugenzi mwenza wa *Muungano wa Kimataifa wa Kulinda Nchi ya Polandi* (ICPPC).

Łopata alitunukiwa tuzo ya Polish Cross of Merit mwaka wa 2009.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Polandi
José Andrés Tamayo Cortez

**José Andrés Tamayo Cortez** (alizaliwa San Pedro, Honduras, 1958) ni kasisi wa Kikatoliki na mwanamazingira wa Honduras, kiongozi wa Vuguvugu la Mazingira la Olancho na "uso wa umma wa harakati za mazingira nchini humo".  2005 alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman . Baada ya kufukuzwa kutoka Honduras mwaka 2009 aliishi uhamishoni Nicaragua.

## Marejeo 
Jamii:mapadri
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Honduras
Jamii:Waliozaliwa 1958
Kupunguza hatari ya maafa

thumb
**Kupunguza hatari ya maafa** ni mbinu ya kimfumo ya kutambua, kutathmini na kupunguza hatari za maafa. Inalenga kupunguza hatari za kijamii na za kiuchumi za maafa pamoja na kukabiliana na majanga ya mazingira na hatari nyingine.

Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:Maafa asilia
Fazu Aliyeva

**Fazu Aliyeva** (5 Disemba 1932 - 1 Januari 2016) alikuwa mshairi wa Kirusi, mzaliwa wa Urusi anayezungumza Avar,na mwandishi wa habari. Alichukua jukumu kubwa katika maendeleo ya Lugha ya Dagestani katika fasihi ya Kirusi. Alikuwa pia mwanaharakati wa haki za binadamu.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Christine Jean

**Christine Jean** (alizaliwa 1957 huko Nantes ) ni mwanabiolojia wa Ufaransa na mwanaharakati wa mazingira .  Alipewa jina la "Madame Loire" na vyombo vya habari vya Ufaransa. 

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1992 kwa juhudi zake za kuhifadhi mto Loire, mto mrefu zaidi nchini Ufaransa, kutokana na ujenzi wa mabwawa. 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Ufaransa
Jamii:wanabiolojia wa Ufaransa
Corneille Ewango

**Corneille EN Ewango**. ni mwanamazingira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na alihusika na mpango wa botania wa Hifadhi ya Wanyamapori ya Okapi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kuanzia 1996 hadi 2003. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka 2005 kwa jitihada zake za kulinda Hifadhi ya Wanyamapori ya Okapi katika Msitu wa Mvua wa Ituri wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Kongo .

Hifadhi hiyo ni makazi ya watu wa Mbuti, na inahifadhi wanyama kama vile okapis (hawapatikani popote pengine), tembo na spishi 13 za nyani. Ewango imegundua aina 270 za mizabibu na aina 600 za miti katika eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Uzalishaji wa gesi chafu

thumb|226x226px|Uzalishaji kwa kila mtu kwa nchi zinazotoa moshi wa juu zaidi.
**Uzalishaji wa gesi chafu** hutokana na shughuli za binadamu na kusababisha mabadiliko ya hali ya hewa. Gesi nyingi ni kaboni dioksidi hukutoka na nishati inayowaka: makaa ya mawe, mafuta, na gesi asilia. Wazalishaji wakubwa zaidi ni pamoja na makaa ya mawe nchini China na makampuni makubwa ya mafuta na gesi, mengi ya serikali ya OPEC na Urusi.Uzalishaji unaosababishwa na binadamu umeongeza kaboni dioksidi ya angahewa kwa takriban 69% zaidi ya viwango vya kabla ya viwanda. Viwango vinavyoongezeka vya uzalishaji vimetofautiana, lakini ilikuwa sawa kati ya gesi zote chafu. Uzalishaji wa hewa chafu katika miaka ya 2010 ulikuwa wastani wa tani bilioni 56 kwa mwaka, juu kuliko hapo awali.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Hewa chafu

**Hewa chafu** ni mchanganyiko wa chembe ngumu na gesi angani. 

Uzalishaji wa hewa chafu za magari, kemikali kutoka viwandani, vumbi, chavua na spora za ukungu zinaweza kusimamishwa. Ozoni, gesi, ni sehemu kubwa ya uchafuzi wa hewa katika miji.

Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jean La Rose

**Jean La Rose** (aliyezaliwa 6 Mei 1962) ni mwanamazingira wa Arawak na mwanaharakati wa haki za kiasili nchini Guyana . Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2002 kwa kazi yake ya kusitisha uchimbaji madini katika maeneo yao, kupata wenyeji haki kamili za ardhi ya kitamaduni, na kuokoa misitu ya Guyana.

Yeye ndiye Mkurugenzi Mtendaji wa Jumuiya ya Watu wa Amerika ambayo ilianzishwa mnamo 1991, La Rose akijiunga mnamo 1994. Alifanya kazi na mashirika ya misaada ya Oxfam kwa ufadhili. 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Guyana
Norma Kassi

**Norma Kassi** (amezaliwa 10 Aprili 1954) ni mzaliwa wa Gwich'in kutoka Yukon Territory, Kanada, na mjumbe wa zamani wa Bunge la Yukon na mkuu wa zamani wa Vuntut Gwitchin First Nation. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2002, pamoja na Sarah James na Jonathon Solomon.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Kanada
Kory Johnson

**Kory Johnson** ni mwanazingira wa Marekani.
Mnamo mwaka wa 1991, akiwa bado msichana mdogo, Kory Johnson aliongoza juhudi iliyofaulu ya Watoto kwa Mazingira Salama kukomesha dampo la taka hatari lililokuwa likijengwa katika eneo lake la karibu. Mnamo 1996 alijiunga na Greenpeace na kusaidia kuandaa maandamano dhidi ya mizigo ya treni iliyochafuliwa na DDT hadi Arizona. 

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1998,  kwa jitihada zake dhidi ya uchafuzi wa sumu na nyuklia .

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Aurora Castillo

**Aurora Castillo** (1914 – 30 Aprili 1998) anayejulikana kama *la doña* - ni  jina la heshima alilopewa na jumuiya yake kubwa ya Walatino  - alikuwa mwanamazingira wa Marekani na mwanaharakati wa jumuiya kutoka Los Angeles, California. Alianzisha shirika la wakina Mama wa East Los Angeles (MELA) mnamo 1984. Shirika la MELA lilifanikiwa kupinga jengo lililopangwa la kichomea taka za sumu na gereza la serikali huko Mashariki ya Los Angeles .  Castillo alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1995. 

## Marejeo
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Maria Elena Foronda Farro

**Maria Elena Foronda Farro** (alizaliwa 4 Januari 1959) ni mwanasosholojia na mwanamazingira wa Peru. Alitunukiwa tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2003, kwa kampeni zake za kuboresha matibabu ya taka kutoka kwa tasnia ya unga wa samaki nchini humo. Alichaguliwa kama mbunge wa eneo la Ancash mwaka 2016 kama mwanachama wa The Broad Front for Justice, Life, and Freedom.

Alikulia Chimbote baada ya kuzaliwa Lima, baba yake alihimiza maslahi yake katika masuala ya kijamii kupitia kazi yake kama wakili wa chama.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Watu wa Peru
Jamii:USLW Iringa
Hilton Kelley

**Hilton Kelley** ni mwigizaji wa zamani wa Marekani na mwanamazingira kutoka Port Arthur, Texas.  Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2011, kwa mapambano yake dhidi ya uchafuzi wa wilaya ya Port Arthur kutoka kwa tasnia ya petrochemical na vifaa vya taka.    

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Caroline Cannon

**Caroline Cannon** au **Aqugaq** ni kiongozi wa Iñupiaq na mwanamazingira kutoka Point Hope, Alaska.  Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2012 kwa mapambano yake ya kulinda mazingira ya baharini dhidi ya uchafuzi wa mazingira kutoka kwenye sekta ya petroli.    

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Kilimo nchini New Zealand

Nchini New Zealand, kilimo ndio sekta kubwa zaidi ya uchumi. Nchi ilisafirisha bidhaa za kilimo zenye thamani ya NZ$46.4 bilioni (malighafi  na bidhaa za viwandani) katika kipindi cha miezi 12 hadi Juni 2019, 79.6% ya jumla ya bidhaa zinazouzwa nje ya nchi. Sekta ya kilimo, misitu na uvuvi ilichangia moja kwa moja $12.653 bilioni (au 5.1%) ya Pato la Taifa katika kipindi cha miezi 12 hadi Septemba 2020.

## Marejeo
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Kilimo
Jamii:New Zealand
Sofia Gatica

**Sofía Gatica** (alizaliwa 1976) ni mwanamazingira wa Argentina, ambaye binti yake mchanga Sofia, alikufa siku tatu tu baada ya kuzaliwa kwa kushindwa kwa figo, ambayo kuna uwezekano kusababishwa na mfiduo wa dawa ya wadudu.  Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2012, kwa mapambano yake dhidi ya matumizi ya viuatilifu vyenye sumu vinavyotumiwa katika kilimo nchini Argentina, hasa mawakala wenye glyphosate na endosulfan .  Mnamo Novemba 2013 alitishiwa kuuawa kwa mtutu wa bunduki na kupigwa na watu wasiojulikana.  

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Argentina
Colleen McCrory

**Colleen McCrory** (1949/1950 - 1 Julai 2007) alikuwa mwanaharakati wa mazingira wa Kanada.

Alizaliwa huko New Denver, British Columbia. McCrory alianzisha Valhalla Wilderness Society, kikundi cha mazingira cha British Columbia, mwaka wa 1975.

McCrory alifadhili kampeni yake mwanzoni kupitia duka dogo la nguo huko New Denver. Walakini, kususia kwa miaka mitatu na wakataji miti kulimlazimu kuacha biashara mnamo 1985 na kumlazimu kuingia kwenye deni kubwa.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Kanada
Aleta Baun

thumbnail|right|200px|Aleta Baun

**Aleta Baun** ni mwanaharakati wa mazingira kutoka Indonesia. Ameelezewa kama Avatar ya Kiindonesia. 

Alishinda Tuzo ya Mazingira ya Goldman ya 2013 kwa kuandaa mamia ya wanakijiji wa eneo hilo ili kumiliki kwa amani maeneo ya uchimbaji madini ya marumaru katika "maandamano ya " *weaving*", ili kukomesha uharibifu wa ardhi takatifu ya msitu kwenye Mlima wa Mutis kwenye kisiwa cha Timor .  

Kiongozi wa watu wa kiasili wa Mollo, alizaliwa katika familia ya wakulima. Alipofiwa na mama yake katika umri mdogo, alilelewa na wanawake na wazee wengine kijijini hapo ambao walimfundisha kuheshimu mazingira kama chanzo cha utambulisho wao wa kiroho na riziki. Kama kiongozi wa jamii akishiriki maarifa ya jadi, hatimaye alijulikana kama "Mama Aleta." 

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Indonesia
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Rossano Ercolini

**Rossano Ercolini** ni mwalimu wa Kiitalia na mwanamazingira wa ngazi ya chini kutoka Toscana. 

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2013, haswa kwa juhudi zake za kufahamisha umma juu ya hatari za kiafya na mazingira kwa Uchomaji moto, na kwa utetezi wake wa kanuni sifuri za upotevu wa taka. 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaume wa Italia
Haki za wanawake nchini Saudi Arabia

thumb
Kulingana na (*Human Rights Watch na Amnesty International)*, wanawake nchini Saudi Arabia wanabaguliwa kuhusiana na ndoa, familia na talaka licha ya mageuzi ya hivi majuzi.  Serikali ya Saudia inaendelea kuwalenga na kuwakandamiza wanaharakati wa haki za wanawake.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Haki za wanawake nchini Iran

Mwishoni mwa karne ya 20 na mwanzoni mwa karne ya 21 nchini Iran, haki za wanawake zimewekewa vikwazo vikali, ikilinganishwa na zile za mataifa mengi yaliyoendelea.Ripoti ya Jukwaa la Kiuchumi la Dunia ya 2017 ya Pengo la Jinsia Duniani iliorodhesha Iran katika nafasi ya 140, kati ya nchi 144, kwa usawa wa kijinsia.
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Francisco Pineda (mwanamazingira)

**Francisco Pineda** ni mwanamazingira wa El Salvador. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka 2011, kwa jitihada zake za kulinda rasilimali za maji nchini El Salvador dhidi ya uchafuzi wa miradi ya madini.  

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Watu wa El Salvador
Baraza la Utafiti wa Mazingira Asilia (Uingereza)

**Baraza la Utafiti wa Mazingira Asilia** (kifupi: **NERC**) ni baraza la utafiti la Uingereza ambalo linasaidia shughuli za utafiti, mafunzo na uhamishaji maarifa katika sayansi ya mazingira.

## Marejeo
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Myint Zaw

**Myint Zaw** ni mwandishi wa habari na mwanaharakati wa Myanmar.

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka 2015 kwa Asia, kwa kuwa mstari wa mbele katika kupambana na athari za kimazingira  kijamii kutoka katika Bwawa la Myitsone, mradi mkubwa wa bwawa la Mto Irrawaddy ambao unakadiriwa kuwa na athari kwa mamilioni ya watu, na kuwahamisha wakazi wapatao 18,000. Mnamo 2010, yeye na wengine walitoa albamu ya picha ya Mchoro wa Mto: Ayeyarwady, na kuandaa maonyesho kadhaa ya picha kutoka Irrawaddy.

Jamii:wanaharakati wa Myanmar
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Marilyn Baptiste

**Marilyn Baptiste** ni Chifu wa zamani wa Taifa la Kwanza la Xeni Gwet'in huko British Kolumbia, Kanada.

Alitunukiwa Tuzo la Eugene Rogers mnamo 2011, kwa jukumu lake katika kampeni ya kuokoa Teztan Biny .   Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka  2015.  

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Kanada
Kilimo nchini India

Historia ya kilimo nchini India inaanzia kwenye Bonde la Indus. 

India inashika nafasi ya pili duniani kote katika mazao ya kilimo. 

Kufikia 2018, kilimo kiliajiri zaidi ya 50% ya wafanyikazi wa India na kuchangia 17-18% kwenye Pato la Taifa.

### Mzalishaji Mkubwa Zaidi Duniani 
Ofisi ya Takwimu ya Shirika la Chakula na Kilimo iliripoti kwamba, kwa kila nambari za mwisho za 2009, India ilikuwa imekua na kuwa mzalishaji mkubwa zaidi duniani wa bidhaa zifuatazo za kilimo:Kwa nambari za mwisho za 2009, India ndiyo mzalishaji wa pili kwa ukubwa duniani wa bidhaa zifuatazo za kilimo:

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Kilimo
Jamii:uchumi wa Uhindi
Wanjira Mathai

**Wanjira Mathai** (alizaliwa Desemba 1971) ni mwanamazingira na mwanaharakati kutoka Kenya. Yeye ni Makamu wa Rais na Mkurugenzi wa Kanda ya Afrika katika Taasisi ya Rasilimali Duniani, yenye makao yake makuu Nairobi,  Kenya . Katika jukumu hili, anachukua masuala ya kimataifa ikiwa ni pamoja na ukataji miti na upatikanaji wa nishati.

Alichaguliwa kama mmoja wa Waafrika 100 Wenye Ushawishi Mkubwa na Jarida *la New African* mwaka wa 2018 kwa nafasi yake ya kuhudumu kama mshauri mkuu katika Taasisi ya Rasilimali Duniani, na pia kwa kampeni yake ya kupanda miti zaidi ya milioni 30 kupitia kazi yake katika Harakati ya Ukanda wa Kijani . 

## Maisha ya awali na elimu 
Mathai alizaliwa na kukulia nchini Kenya .   Mama yake, Wangari Maathai, alikuwa mwanaharakati wa kijamii, mazingira na kisiasa na mwanamke wa kwanza Mwafrika kushinda Tuzo ya Amani ya Nobel, mwaka wa 2004.  

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Ikal Angelei

**Ikal Angelei** ni mwanasiasa na mwanamazingira wa Kenya, mzaliwa wa Kitale.

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2012, haswa kwa kutamka kwake athari za mazingira kwenye Bwawa la Gilgel Gibe III, akizungumza kwa niaba ya jamii asilia za Kenya.

Ndiye mwanzilishi wa shirika la Friends of Lake Turkana ambalo linapigania haki ya mazingira katika eneo karibu na Ziwa Turkana.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Phyllis Omido

**Phyllis Omido** (jina kamili: **Phyllis Indiatsi Omido** alizaliwa Kidinye, Kaunti ya Vihiga, 1978 hivi) ni mwanaharakati wa mazingira wa Kenya. Alikuwa mmoja wa watu 6 waliopewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2015. Alijulikana kwa kuandaa maandamano dhidi ya kiwanda cha kuyeyusha madini ya risasi kilichoko katikati ya mtaa  wa Owino Uhuru, uliopo karibu na Mombasa. Kiwanda hicho kilisababisha sumu ya risasi kwa kuongeza kiwango cha madini ya risasi katika mazingira, kuua wakaazi, haswa watoto, na kuwadhuru wengine, akiwemo mtoto wake mwenyewe. Kiwanda hatimaye kilifungwa.

## Maisha binafsi 
Phylis Omido alizaliwa na Margaret Omido na Alfred Omido. Ana kaka wawili na dada, Kaka yake mkubwa ni George Mukutu na dada yake Susan Monyani Kasuki na kaka yake mdogo ni Silas EnaneOmido ni mama asiye na mume, aliyejitolea wa watoto wawili, Kingdavid Jeremiah Indiatsi na Margaret Esma Ehwa  Alisomea Business Administration katika Chuo Kikuu cha Nairobi na kufanya kazi katika viwanda nchini Kenya kwa zaidi ya miaka 15. 

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Rudi Putra

**Rudi Putra** ni mwanabiolojia wa Indonesia ambaye alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka 2014 kwa jitihada zake za kupambana na ukataji miti haramu, uvamizi wa misitu kwa ajili ya uzalishaji wa mafuta ya mawese, na sera zinazofungua mifumo ekolojia iliyo hatarini kwa viwanda vya uchimbaji madini na mashamba makubwa.

## Marejeo
Jamii:wanabiolojia wa Indonesia
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Máxima Acuña

**Máxima Acuña** ni mkulima mdogo na mwanamazingira wa Peru, ambaye anajulikana kwa mapambano yake ya kubaki kwenye ardhi inayotafutwa kwa ajili ya mgodi mpya, Mgodi wa Conga, akivumilia vitisho vya miaka mingi vya Newmont Mining Corporation na Buenaventura (kampuni ya uchimbaji madini), ambayo alipokea. Tuzo ya Mazingira ya Goldman la 2016.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Peru
Liz Chicaje

thumbnail|right|200px|Liz Chicaje

**Liz Chicaje Churay** (alizaliwa  mwaka 1982) ni kiongozi wa kiasili wa Peru ambaye amechangia kwa kiasi kikubwa ulinzi wa misitu ya mvua na mito katika eneo la Loreto kaskazini mashariki mwa Peru, kulinda haki za watu wa Yagua. Shukrani kwa juhudi zake, Alianzishwa Hifadhi ya taifa ya Yaguas mnamo 2018.Mnamo Januari 2019 huko Lima, alitunukiwa tuzo ya Franco-Ujerumani   na mabalozi wa Ufaransa na Ujerumani kwasababu ya kupambania  haki za binadamu.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Peru
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Haki za wanawake nchini Brazil

Majukumu ya kijamii ya wanawake nchini Brazili yameathiriwa pakubwa na mila za mfumo dume wa utamaduni wa Waiberia, ambao huwaweka wanawake chini ya wanaume katika mahusiano ya kifamilia na kijamii. Peninsula ya Iberia, ambayo inaundwa na Uhispania, Ureno na Andorra, kwa jadi imekuwa mpaka wa kitamaduni na kijeshi kati ya Ukristo na Uislamu, ikiendeleza mila dhabiti ya ushindi wa kijeshi na kutawala kwa wanaume.  Tamaduni za wazee zilihamishwa kwa urahisi kutoka Peninsula ya Iberia hadi Amerika ya Kusini kupitia mfumo wa *encomienda* ambao ulikuza utegemezi wa kiuchumi kati ya wanawake na watu wa kiasili nchini Brazili.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jean Wiener (mwanabiolojia)

**Jean Wiener** ni mwanabiolojia wa baharini wa Haiti. 

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2015 kwa juhudi zake za kuunda Hifadhi ya Kitaifa ya Bays Tatu, eneo la kwanza la bahari lililohifadhiwa nchini humo kuhifadhi eneo la pwani ya kaskazini mwa Haiti, wakati akifanya kazi na jamii ili kukuza mazoea ya uvuvi endelevu . 

## Wasifu 
Wiener ambaye alizaliwa Haiti, aliamua kitu kinachohitajika kufanywa ili kuhifadhi mazingira baada ya kujionea uharibifu wake kukua. Wiener alisoma biolojia katika Chuo Kikuu cha Bridgeport, Connecticut, na akarudi kuanza *Fondation pour la Protection de la Biodiversité Marine* (FoProBiM) huko Haiti mnamo 1992, kwa lengo la kulinda mazingira, pwani yake na rasilimali za baharini.  

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanabiolojia wa Haiti
Jecca Craig

**Jessica Craig**, anayejulikana kama **Jecca Craig**, ni mhifadhi wa mazingira na mwanafunzi wa udaktari katika Chuo Kikuu cha London, London. 

Alisaidia kupatikana kwa Panthera, shirika kubwa zaidi la uhifadhi wa paka mwitu duniani na Stop Ivory, *NGO*  huru inayolenga kulinda tembo na kukomesha biashara ya pembe za ndovu.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Uingereza
Right to food

**Haki ya chakula** ,ni Haki  ya binadamu inayolinda Haki ya watu kujilisha wenyewe kwa heshima, ikimaanisha kuwa chakula Cha kutosha kinapatikana,kwamba watu wananjia za kukipata na  kinakidhi mahitaji ya lishe ya mtu binafsi.Haki ya chakula hulinda Haki ya binadamu kwa Uhuru kutokana na njaa,uhaba wa chakula na utapiamlo.Haki ya chakula aimaanishi kwamba Serikali ina wajibu wa kusambaza chakula kwa Kila mtu anayeitaji au Haki ya Kulishwa.Hata hivyo ikiwa watu wanashindwa kupata chakula kutokana na sababu zilizo nje ya uwezo wao kwa mfano Hali ya Vita au baada ya majanga ya asili haki inahitaji Serikali kutoa chakula Moja kwa moja.
## Marejeo
Jamii: WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Haki za wanawake mwaka 2014

[thumb|236x236px|Mwanaharakati wa [Pakistani Malala Yousafzai alishiriki Tuzo ya Amani ya Nobel mnamo Desemba 2014. Alipigwa risasi Oktoba 2012 na Taliban kwa juhudi zake za kupata elimu kwa wasichana.]]
2014 ilielezewa kuwa mwaka wa  haki za wanawake, na magazeti kama vile The Guardian.Ilielezwa kuwa mwaka ambao sauti za wanawake zilipata uhalali na mamlaka zaidi. Jarida la *Time* lilisema 2014 "huenda ulikawa mwaka bora zaidi kwa wanawake".

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za wanawake Tonga

**Haki za wanawake nchini Tonga**, ikilinganishwa na malengo ya Umoja wa Mataifa ya CEDAW, zinashindwa kuzingatia kikamilifu mahitaji ya mikataba. Ingawa mazingatio yamefanywa na bunge na serikali ya Tonga, uidhinishaji wa CEDAW bado haujatatuliwa. Mambo yanayoamua kutoidhinishwa kwa CEDAW yanahusiana na ulinzi wa kitamaduni wa Anga Fakatonga au "njia ya Kitonga" ya utamaduni wa Tonga. Masuala ya haki za Wanawake nchini Tonga ni pamoja na mambo ya haki ya wanawake kumiliki ardhi, ukatili dhidi ya wanawake, ushiriki wa kisiasa bungeni, na mtazamo wa jumla wa kitamaduni kuhusu kukosekana kwa usawa wa kijinsia nchini Tonga. Masuala mengi ya ukosefu wa usawa wa kijinsia ndani ya tamaduni ya Tonga yanaimarishwa katika nyumba na miundo changamano ya uongozi wa kitamaduni wa familia.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Haki za binadamu
Edwin Gariguez

thumb|Edwin Gariguez
**Edwin Gariguez** ni kiongozi wa kidini na mwanamazingira wa Ufilipino. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2012, kwa kutoa sauti yake katika maandamano kwa niaba ya jamii asilia dhidi ya miradi mikubwa ya uchimbaji madini nchini. 

Edwin Gariguez alikuwa katibu mtendaji wa zamani wa Sekretarieti ya Kitaifa ya Hatua za Kijamii (NASSA), kitengo cha kibinadamu, utetezi na maendeleo ya kijamii ya Baraza la Maaskofu Katoliki Ufilipino (CBCP).

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Ufilipino
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
María Reyes

**Maria Reyes**(alizaliwa mnamo tarehe 29 Juni 1964) ni mpiga upinde wa Puetro Rico.Alishiriki katika hafla ya kibinafsi ya Wanawake kwenye majira Olimpiki mnamo mwaka 1996.

## Marejeo
Jamii: Haki za binadamu
Jamii: Waliozaliwa 1964
Jamii: Waliohai
Teresia Mbaika Malokwe

**Teresia Mbaika Malokwe** (née Teresia Mbaika) ni mwanamazingira na mwanauchumi wa afya kutoka Kenya, ambaye anahudumu kama katibu wa "Hazina ya Kitaifa ya maendeleo ya Serikali - eneobunge" (NG-CDG) kwa eneo bunge la Kaiti, kaunti ya Makueni, iliyopo mashariki mwa Kenya.

kwa sasa ni katibu mkuu mteule wa Idara ya Mambo ya Nje ya maendeleo ya anga na anga chini ya wizara ya barabara na uchukuzi.         

## Maisha ya awali na elimu 
Alizaliwa katika Jimbo la Kaiti la sasa, Kaunti ya Makueni, takriban , kwa barabara, kusini-mashariki mwa Nairobi, mji mkuu na jiji kubwa zaidi la Kenya. 

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii: WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Howard Wood (mwanamazingira)

**Howard Wood **OBE (alizaliwa 1954) ni mwanamazingira wa Uskoti, mfadhili mwenza wa jumuiya ya Arran seabed Trust (COAST) na mshindi wa Tuzo ya mazingira ya Goldman mnamo mwaka 2015.

## Wasifu
Howard Wood amekuwa akiishi kwenye Kisiwa cha Arran tangu akiwa na umri wa miaka 14, katika mji wa nyumbani kwa baba yake. Alifanya kazi katika kitalu cha miti, ambacho kilisimamiwa na familia yake. Tangu mnamo mwaka 1973 amekuwa akiogelea na kupiga mbizi katika bahari inayozunguka Kisiwa cha Arran. Ana ufahamu wa kina juu ya mazingira ya baharini. Wakati akichunguza mazingira ya baharini karibu na Kisiwa cha Arran, amechukua picha kadhaa na kuunda kumbukumbu za video.

## Marejeo
Jamii: WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Uskoti
Lois Gibbs

**Lois Marie Gibbs** (amezaliwa 25 Juni 1951)  ni mwanaharakati wa mazingira wa Marekani. 

Mratibu mkuu wa Chama cha Wamiliki wa Nyumba wa Mfereji wa Upendo, Lois Gibbs alileta usikivu mkubwa wa umma kwa shida ya mazingira katika Mfereji wa Upendo(Love Canal). Matendo yake yalisababisha zaidi ya familia 800 kuhamishwa.  

Alianzisha shirika lisilo la faida, *Clearinghouse for Hazardous Waste* mnamo 1981, ili kusaidia kutoa mafunzo na kusaidia wanaharakati wa ndani na kazi yao ya mazingira. Anaendelea kufanya kazi na shirika hilo, lililopewa jina la Kituo cha Afya, Mazingira, na Haki (CHEJ).

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Janet Gibson

**Janet Patricia Gibson** ni mwanabiolojia na mwanazuolojia kutoka Belize. 

Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1990 kwa jitihada zake za kuhifadhi mazingira ya baharini kwenye pwani ya Belizean, hasa mfumo wa kizuizi cha miamba. Miamba ya Belize Barrier Reef ilipewa hadhi ya Urithi wa Dunia wa UNESCO mnamo 1996, kupitia juhudi za Gibson na wengine. Yeye ndiye mkurugenzi wa sasa wa Jumuiya ya Kuhifadhi Wanyamapori ya Belize.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanabiolojia wa Belize
Berta Cáceres

thumbnail|right|200px|Berta Cáceres

**Berta Isabel Cáceres Flores** (4 Machi 1971 – 2 Machi 2016) alikuwa mwanaharakati wa mazingira wa Honduras (Lenca), kiongozi wa kiasili, na mwanzilishi mwenza na mratibu wa Baraza la Mashirika Maarufu na Wenyeji wa Honduras (COPINH). Alishinda tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka  2015, kwa "kampeni ya msingi ambayo ilifanikiwa kumshinikiza Ujenzi wa bwawa kubwa zaidi ulimwenguni  bwawa la Agua Zarca" huko Río Gualcarque.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Honduras
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Haki za wanawake nchini Myanmar

Wanawake wanaoishi Myanmar wanaendelea kukabiliwa na vikwazo vya usawa. Baada ya miaka arobaini ya kutengwa, hadithi kuhusu hali ya haki za wanawake nchini Myanmar (Burma) zilijikita katika dhana kwamba wanawake wa Burma wanakabiliwa na ubaguzi mdogo wa kijinsia na wana haki zaidi kuliko wanawake katika mataifa jirani ya Kusini-mashariki mwa Asia. Baada ya Myanmar kufungua mipaka yake mwaka 2010, ubaguzi wa kijinsia ulianza kuonekana na jumuiya ya kimataifa
thumb|210x210px

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Dez Altino

**Tiga Wendwaoga Désiré Ouédraogo**, anayejulikana zaidi kwa jina lake la kisanii **Dez Altino**, ni mwimbaji na mpiga gitaa wa Burkinabe. Anaimba katika lugha za Mòoré na Kifaransa, na muziki wake mwingi unapatikana chini ya aina ya coupé-décalé. Ameshirikiana katika hafla nyingi na wasanii wengine mashuhuri wa Burkinabe kama vile Floby na Agozo.

Altino pia anajulikana kwa jina lake la utani, Le Prince National 

## Maisha na kazi 
Altino aliingia muziki kwa mara ya kwanza mnamo 2006 na albamu yake Bon Dieu. Mnamo mwaka wa 2018, alianzisha kampuni ya uzalishaji ya Altino Prod kusaidia wasanii wachanga katika ukuzaji wa kazi zao.

Anaishi katika wilaya ya Cissin ya Ouagadougou na ana binti, aliyezaliwa mwaka wa 2012.

## Heshima na tuzo 
Altino alishinda Golden Kundé mnamo 2013 na vile vile tuzo zingine mbali mbali za Kundé mnamo 2013, 2014 na 2017.

## Diskografia 
Hii ni orodha inayobadilika na huenda kamwe isiweze kukidhi viwango fulani vya ukamilifu. Unaweza kusaidia kwa kuongeza vitu vilivyokosekana na vyanzo vya kuaminika.

### **Albamu** 
Bon Dieu ("Mungu Mwema") (2006)

Sabaabo (2014) 

Barka ("Asante") (2016) 

Beogo ("Baadaye") (2019)

## Marejeo 
Jamii:Arusha Editathon Muziki
Jamii:Mbegu za muziki wa Afrika
Haki za binadamu nchini Korea Kaskazini

Rekodi ya haki za binadamu ya Korea Kaskazini mara nyingi inachukuliwa kuwa mbaya zaidi duniani na imelaaniwa duniani kote, huku Umoja wa Mataifa, Umoja wa Ulaya na makundi kama vile Human Rights Watch wakikosoa rekodi ya nchi hiyo. Mashirika mengi ya kimataifa ya haki za binadamu yanachukulia Korea Kaskazini kuwa haina ulinganifu wa kisasa  kuhusiana na ukiukaji wa uhuru.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu nchini Marekani

**Haki za binadamu nchini Marekani** zinajumuisha msururu wa haki ambazo zinalindwa kisheria na Katiba ya Marekani (hasa Sheria ya Haki),  katiba za majimbo, mkataba na sheria za kimila za kimataifa, sheria iliyotungwa na Bunge na mabunge ya majimbo, na kura ya maoni ya majimbo na mipango ya wananchi. Serikali ya Shirikisho, kupitia katiba iliyoidhinishwa, imehakikisha haki zisizoweza kutengwa kwa raia wake na (kwa kiwango fulani) wasio raia. Haki hizi zimebadilika kwa wakati kupitia marekebisho ya katiba, sheria, na utangulizi wa mahakama.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu nchini India

**Haki za binadamu nchini India** ni suala linalotatizwa na ukubwa wa nchi na idadi ya watu pamoja na tamaduni mbalimbali, licha ya hadhi yake kama jamhuri kubwa zaidi ya ulimwengu inayojitawala, isiyo ya kidini na ya kidemokrasia. Katiba ya India inatoa haki za Msingi, ambazo ni pamoja na uhuru wa dini. baadhi ya vifungu vya sheria vinatoa uhuru wa kujieleza, pamoja na mgawanyo wa watendaji na mahakama na uhuru wa kutembea ndani ya nchi na nje ya nchi. Nchi pia ina mahakama huru  pamoja na vyombo vya kuangalia masuala ya haki za binadamu.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu nchini Cuba

**Haki za binadamu nchini Cuba** ziko chini ya uangalizi wa mashirika ya kutetea haki za binadamu ya nchi za Magharibi, ambayo yanaituhumu serikali ya Cuba kwa kutekeleza ukiukwaji wa haki za binadamu wa kimfumo dhidi ya watu wa Cuba, ikiwa ni pamoja na kufungwa jela kiholela na kesi zisizo za haki.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu Dubai

**Haki za binadamu huko Dubai** zinatokana na Katiba na sheria iliyotungwa, ambayo inaahidi kutendewa kwa usawa kwa watu wote, bila kujali rangi, taifa au hali ya kijamii, kwa mujibu wa Kifungu cha 25 cha Katiba ya Umoja wa Falme za Kiarabu. Licha ya hayo, Freedom House imesema: "Aina kali za udhibiti wa kibinafsi zinatumika sana, haswa kuhusu masuala kama vile siasa za mitaa, utamaduni, dini, au mada yoyote ambayo serikali inaona ni nyeti kisiasa au kitamaduni.
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu nchini Urusi

**Haki za binadamu nchini Urusi** zimekuwa zikishutumiwa mara kwa mara na mashirika ya kimataifa na vyombo huru vya habari vya ndani. Baadhi ya ukiukwaji unaotajwa sana ni pamoja na vifo wa watu wakiwa kizuizini, kuenea na kwa utaratibu matumizi ya mateso na vikosi vya usalama na walinzi wa magereza, ukiukaji mkubwa wa haki za watoto, vurugu na ubaguzi dhidi ya makabila madogo, na mauaji ya waandishi wa habari.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Urusi
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Kupunguza Hatari za Maafa

**Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Kupunguza Hatari za Maafa** (UNDRR) iliundwa mnamo Desemba 1999 ili kuhakikisha utekelezaji wa azimio la 54/219 la Mkakati wa Kimataifa wa Kupunguza Maafa (Mkutano Mkuu (GA) 54/219. UNDRR (zamani UNISDR) ni sehemu ya Sekretarieti ya Umoja wa Mataifa na inaunga mkono utekelezaji na mapitio ya Mfumo wa Sendai wa Kupunguza Hatari za Maafa uliopitishwa na Mkutano wa Tatu wa Umoja wa Mataifa kuhusu Kupunguza Hatari za Maafa tarehe 18 Machi 2015 huko Sendai, Japan. Mfumo wa Sendai ni mkabala wa hiari wa miaka 15 unaozingatia watu katika kupunguza hatari ya maafa, ikifaulu mfumo wa 2005-2015.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:Umoja wa Mataifa
Ma Jun (mwanamazingira)

**Ma Jun** (alizaliwa 22 Mei 1968) ni mwanamazingira, mshauri wa mazingira, na mwandishi wa habari wa China. Yeye ni mkurugenzi wa Taasisi ya Masuala ya Umma na Mazingira (IPE).

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Uchina
Jamii:Waliozaliwa 1968
Anne Kajir

**Anne Kajir** (alizaliwa  1974) ni wakili kutoka Papua Guinea Mpya aliyeshuhulika na rushwa iliyoenea katika serikali ya nchi Australia, ambayo iliruhusu ukataji miti ovyo katika misitu ya kitropiki. 

Kajir alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka 2006. 

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Papua Guinea Mpya
Berito Kuwaru'wa

thumbnail|right|200px|Berito Kuwaru'wa
'''Berito Kuwaru'wa''' ni mwanachama wa watu wa U'wa wa Kolombia. Alitunukiwa tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo mwaka 1998 kwa jukumu lake kama msemaji katika migogoro kati ya watu wa U'wa na sekta ya petroli.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Kolombia
Dmitry Lisitsyn

**Dmitry Lisitsyn** ni mwanamazingira wa Urusi. Alitunukiwa tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2011, kwa jitihada zake za kulinda mazingira ya kisiwa cha Sakhalin.   

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Urusi
Ukataji miti

**Ukataji miti au uondoaji wa misitu** ni kuondolewa kwa msitu  kwenye ardhi ambayo inabadilishwa kuwa matumizi yasiyo ya msitu. Ukataji miti unaweza kuhusisha ubadilishaji wa ardhi ya misitu kuwa mashamba, ranchi, au matumizi ya mijini. Ukataji miti uliokolea zaidi hutokea katika misitu ya mvua ya kitropiki. Karibu 31% ya uso wa ardhi wa Dunia umefunikwa na misitu kwa sasa.
[thumb|Ukataji miti huko [Nyuzilandi|New Zealand.]]
Hii ni theluthi moja chini ya eneo la msitu kabla ya upanuzi wa kilimo, nusu ya hasara hiyo ilitokea katika karne iliyopita. Kati ya hekta milioni 15 hadi milioni 18 za misitu, eneo lenye ukubwa wa Bangladesh, huharibiwa kila mwaka. Kwa wastani miti 2,400 hukatwa kila dakika.
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:Mazingira
Ukataji miti nchini Brazili

thumb
**Brazili** wakati mmoja ilikuwa na kiwango cha juu zaidi cha miti ulimwenguni na mnamo 2005 bado ilikuwa na eneo kubwa zaidi la msitu lililoondolewa kila mwaka. 

Tangu mwaka 1970, zaidi ya kilomita za mraba 700,000 (mita za mraba 270,000) za msitu wa mvua wa Amazon zimeharibiwa. Mnamo 2001, Amazon ilikuwa takriban kilomita za mraba 5,400,000 (mita za mraba 2,100,000), ambayo ni 87% tu ya saizi ya asili ya Amazon.
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Brazil
Jamii:Ekolojia
Ukataji miti wa msitu wa Amazon

Msitu wa mvua wa Amazoni ndio msitu mkubwa zaidi wa mvua duniani, unaochukua eneo la kilomita za mraba 6,000,000 (maili za mraba 2,316,612.95). Inawakilisha zaidi ya nusu ya misitu ya mvua ya sayari hii, na inajumuisha eneo kubwa zaidi na la anuwai zaidi la msitu wa mvua wa kitropiki ulimwenguni. Eneo hili linajumuisha eneo la mataifa tisa.Sehemu kubwa ya misitu hiyo iko ndani ya Brazili, ikiwa na 60%, ikifuatiwa na Peru yenye 13%, Colombia 10%, na kiasi kidogo katika Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname na Guiana ya Ufaransa.

Sekta ya ng'ombe ya Amazoni ya Brazili, iliyochochewa na biashara ya kimataifa ya nyama ya ng'ombe na ngozi, imewajibika kwa takriban 80% ya ukataji miti katika eneo hilo, au karibu 14% ya ukataji miti wa kila mwaka ulimwenguni, na kuifanya kuwa mchangiaji mkubwa zaidi ulimwenguni wa uharibifu wa misitu (ukataji miti)
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:Misitu
Haki za binadamu nchini Saudi Arabia

**Haki za binadamu** nchini Saudi Arabia ni mada ya wasiwasi na utata. Serikali ya Saudia ambayo inawaamuru Waislamu na wasio Waislamu kufuata sheria za Kiislamu chini ya utawala kamili wa Baraza la Saud, imekuwa ikishutumiwa na kulaumiwa na mashirika na serikali mbalimbali za kimataifa kwa kukiuka haki za binadamu ndani ya nchi hiyo.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Haki za binadamu nchini China

Haki za binadamu nchini China Bara hupitiwa mara kwa mara na Kamati ya Haki za Kibinadamu ya Umoja wa Mataifa (UNHRC), ambapo Chama cha Kikomunisti cha China (CCP), serikali ya Jamhuri ya Watu wa China (PRC) na serikali mbalimbali za kigeni na mashirika ya haki za binadamu mara nyingi yametofautiana. Mamlaka za CCP na PRC, wafuasi wao, na watetezi wengine wanadai kwamba sera zilizopo na hatua za utekelezaji zinatosha kulinda dhidi ya ukiukwaji wa haki za binadamu. Hata hivyo nchi nyingine na mamlaka zao (kama vile Idara ya Serikali ya Marekani, Mambo ya Kimataifa Kanada, n.k.), mashirika ya kimataifa yasiyo ya kiserikali (NGOs) ikiwa ni pamoja na Haki za Kibinadamu nchini China na Amnesty International, na wananchi, wanasheria, na wapinzani ndani ya nchi, kueleza kuwa mamlaka katika China Bara mara kwa mara huidhinisha au kupanga ukiukwaji huo.

## Marejeo 
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Umoja wa Mataifa
Ukataji miti nchini Madagaska

thumb|Mazoezi haramu ya kufyeka na kuchoma katika eneo la magharibi mwa Manantenina.
**Ukataji miti nchini Madagaska** ni suala linaloendelea la mazingira nchini Madagaska kama kwingine. Ukataji miti hutengeneza ardhi ya kilimo au ufugaji lakini pia unaweza kusababisha hali ya jangwa, uharibifu wa rasilimali za maji, mmomonyoko wa viumbe hai na upotevu wa makazi, na upotevu wa udongo.

Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Ekolojia
Jamii:Misitu
Jamii:Madagaska