Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

**Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania** ni orodha kuu rasmi ya maeneo mbalimbali nchini Tanzania ambayo yameteuliwa na Wizara ya Maliasili na Utalii ya Tanzania chini katika Kitengo cha Mambo ya Kale.  Orodha hii haijakamilika na inafanyiwa kazi kwa sasa.

## Historia 
Historia ya Idara ya Mambo ya Kale na Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa iliundwa na mamlaka ya Waingereza katika eneo la Tanganyika mwaka 1937 kama Sheria ya Uhifadhi wa Maziara ya mwaka wa 1937. Ilipofika mwaka wa 1957, idara hiyo ilikabidhiwa kwa Wizara ya Elimu kama Kitengo cha Mambo ya Kale kilichozinduliwa na ofisi iliyopo Bagamoyo, mkoa wa Pwani. Ofisi ilihamishiwa rasmi kwenda Dar es Salaam mwaka 1960. Ulipofikia mwaka wa 1964, miaka mitatu baada ya uhuru wa taifa, Bunge la taifa la Tanzania lilipitisha Sheria ya Mambo ya Kale Na. 10 ya mwaka 1964 ili kuchukua nafasi ya Sheria ya Uhifadhi wa Makumbusho ya 1937.  Sheria ya 1964 ilirekebishwa mwaka wa 1979 na kuwekwa kwa Sheria ya Mambo ya Kale Na. 22 ya mwaka 1979, kisha hiyo nayo ikabadilishwa na Sheria ya Makumbusho ya Vitu Na. 13 ya mwaka 1981 ambao ndiyo sheria iliyomo mpaka leo. 

## Orodha ya Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa 
Ifuatayo hapo chini ni orodha ya Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya nchi ya Tanzania.  Kuna vituo vya ziada kwa mikoa kwenye hii orodha. 

### Mkoa wa Arusha
* Olduvai Gorge (Mabaki ya zamadamu)
* Laetoli (Mabaki ya zamadamu)
* Mifereji ya Umwagiliaji Engaruka
* Mapango ya Nasera (Makazi ya Zama za Mawe)
* Pango la Mumba (Zama za Mawe na Zama za Chuma)
* Peninj (Mabaki ya zamadamu)

### Mkoa wa Dar es Salaam
* Magofu ya Kunduchi (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Makumbusho ya Kitaifa Dar es Salaam, Magomeni
* Kijiji cha Makumbusho Dar es salaam
* Mbweni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Msasani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Magofu ya Kimbiji (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mbuamaji (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mbutu Bandarini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

### Mkoa wa Dodoma
* Michoro ya miambani ya Kondoa Irangi
* Lelesu (Makazi ya Zama za Chuma)
* Michoro ya mwambani ya Bahi

### Mkoa wa Iringa
* Isimila
* Kalenga (Makumbusho ya Mkwawa)
* Mlambalasi

### Mkoa wa Kagera
* Bweranyange (Makumbusho) 
* Katuruka (Makazi ya Zama za Chuma)
* Kansyore (Makazi ya Zama za Chuma)
* Kemondo KM2 na KM3 (Makazi ya Zama za Chuma)
* Nyabusora (Makazi ya Zama za Mawe)

### Mkoa wa Kigoma
* Ujiji (Makumbusho ya David Livingstone) 
* Uvinza (Makazi ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Kilimanjaro
* Bombo Kaburi (Makazi ya Zama za Chuma)
* Marangu (Mapango ya kujihami, karne ya 19)
* Pare (Makazi ya Zama za Chuma)
* Usangi (Makazi ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Lindi
* Kilwa Kisiwani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Kilwa Kivinje (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Lindi
* Magofu ya Songo Mnara (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Sanje ya Kati (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Tendaguru (Makazi ya Zama za Mawe)

### Mkoa wa Manyara
* Luxmanda (Zama Mpya za Mawe)
* Naberera (Kazi za Mazishi)

### Mkoa wa Mbeya
* Maporomoko ya Kalambo (Makazi ya Zama za Mawe)
* Ivuna (Makazi ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Morogoro
* Dakawa (Makazi ya Zama za Chuma)
* Milima ya Ngulu (Makazi ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Mtwara
* Mji wa kihistoria wa Mikindani

### Mkoa wa Mwanza
* Mwanza (Makazi ya Zama za Chuma)
* Ngasamo (Makazi ya Zama za Mawe)
* Ukerewe (Makazi ya Zama za Mawe)

### Mkoa wa Pemba Kaskazini
* Chwaka (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Magofu ya Kichokochwe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mduuni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mkia wa Ng'ombe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Magofu ya Msuka Mjini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mtambwe Mkuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Tumbe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

### Mkoa wa Pemba Kusini
* Chake Chake (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Chambani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Magofu ya Pujini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Maghofu ya Ras Mkumbuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mkama Ndume (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Shamiani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

### Mkoa wa Pwani
* Bagamoyo (Mji wa kihistoria)
* Magofu ya Kaole (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Kisiwa cha Chole (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Kisimani, Mafia (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Kisiju (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Magofu ya Kua (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Mkiu (Makazi ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Rukwa
* Kala (Makazi ya Zama za Chuma)
* Kirando (Makazi ya Zama za Chuma)
* Maporomoko ya Kalambo (Makazi ya Zama za Mawe na ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Ruvuma
* Bonde la Ruhuhu (Makazi ya Zama za Chuma)

### Mkoa wa Songwe
* Kimondo cha Mbozi

### Mkoa wa Tabora
* Tembe ya Livingstone

### Mkoa wa Tanga
* Mapango ya Amboni
* Lushoto (Makazi ya Zama za Chuma)
* Muhembo (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Pangani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Magofu ya Tongoni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Kisiwa cha Toten (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
* Vugha (mji mkuu wa nasaba ya Kilindi)
* Kisiwa cha Yambe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

### Mkoa wa Unguja Kaskazini
* Tumbatu ((Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

### Mkoa wa Unguja Kusini
* Msikiti wa Kizimkazi
* Pango la Kuumbi
* Unguja Ukuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

### Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
* Mji Mkongwe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

## Uongozi na Wizara 
Ifuatayo ni historia ya idara ya mambo ya kale nchini Tanzania; imekuwa chini ya uongozi wa watu wafuatao: 

1957-1968: Neville Chittick, Mtunza 

1968-1981: Amin Aza Mutri, Mkurugenzi 

1981-1985: Simon S.A. Waane, Mkuu wa Sehemu

1985-1997: Simon SA Waane, Mkurugenzi 

1997-2000: Donatius M.K.  Kamamba, Ag Mkurugenzi

2000-Hadi sasa: Donantius M.K. Kamamba, Mkurugenzi

Idara ya Mambo ya Kale ya Tanzania imekuwa chini ya wizara zifuatazo: 

1957-1962: Wizara ya Elimu 

1962-1964: Wizara ya Utamaduni wa Taifa na Vijana 

1964-1967: Ofisi ya Rais 1967-1968: Wizara ya Tawala za Mikoa *1968-1980: Wizara ya Elimu ya Taifa 

1980 -1984: Wizara ya Habari na Utamaduni 

1984-1999: Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Utamaduni, Vijana na Michezo 

1999–Sasa: Wizara ya Maliasili na Utalii.

## Tanbihi 
Jamii:Historia ya Tanzania