open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ipande (Kyela)

**Ipande** ni kata ya Wilaya ya Kyela katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 4,757 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,081  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53710.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kyela 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Wilaya ya Mbinga Vijijini

[thumb|250px|Mahali pa Mbinga (kijani) katika [mkoa wa Ruvuma.]] 
**Wilaya ya Mbinga** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Ruvuma yenye postikodi namba **57400**. 

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 353,683 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 285,582  baada ya maeneo yake kadhaa kutengwa kuwa wilaya ya Nyasa mwaka 2012 na mji wa Mbinga kuwa halmashauri ya pekee mwaka 2015.

Wilaya hii imepakana na mkoa wa Iringa upande wa kaskazini, wilaya za Songea mjini na Songea vijijini upande wa mashariki, Msumbiji upande wa kusini na Ziwa Nyassa upande wa magharibi.

Sehemu kubwa ya eneo lake iko ndani ya milima inayoongozana na pwani ya ziwa pamoja na mwambao wa ziwa.

Wilaya imeona maendeleo kadhaa kutokana na barabara mpya na kilimo cha kahawa inayostawi vizuri katika hali ya hewa mlimani. 

Mji wa Mbinga ni makao makuu ya Jimbo Katoliki la Mbinga.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
Living space Mbinga (tovuti ya kikatoliki) 

M
Ghana (maana)

**Ghana** inaweza kumaanisha

*nchi ya Ghana

*sehemu mbalimbali katika Tanzania
**Ghana (Mbeya mjini)
**Ghana (Unguja)
Tu Fu

thumb|200px|Uchoraji wa Tu Fu
**Tu Fu** (mnamo 712-770) alikuwa mshairi nchini China wakati wa nasaba ya Tang.

Jamii:Waandishi wa China
Jamii:Waliozaliwa 712
Jamii:Waliofariki 770
Wilaya ya Micheweni

[thumb|250px|Mahali pa Micheweni katika [mkoa wa Pemba Kaskazini.]] 
**Wilaya ya Micheweni** ni wilaya iliyopo katika Mkoa wa Pemba Kaskazini yenye postikodi namba **75200**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 123,379 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa ni 103,816.

## Marejeo
M
Wilaya ya Muleba

[thumb|250px|Mahali pa Muleba (kijani) katika [mkoa wa Kagera.]] 
**Wilaya ya Muleba** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35500** . Makao makuu yako kwenye mji wa Muleba.

Muleba ilikuwa tarafa ya Bukoba ikaanzishwa kama wilaya ya pekee mwaka 1984. Kwa sasa ina tarafa tano: Muleba, Kimwani, Nshamba, Izigo na Kamachumu. Eneo la wilaya ni kilomita za mraba 3,444 pamoja na km² 7925 za maji ya Ziwa Viktoria zikiwa pamoja na visiwa 20.

Wilaya hiyo ina majimbo mawili ya uchaguzi ambapo kuna jimbo la Muleba Kusini lenye kata 28 ambapo Mbunge wake ni Dkt. Oscar Kikoyo na Muleba Kaskazini lenye kata 15 ambapo mbunge wake ni Adonis Bitegeko. 

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 540,310 na katika ile ya mwaka 2022 walihesabiwa 637,659 .

## Marejeo
M
Badugu

**Badugu** ni kata ya Wilaya ya Busega katika Mkoa wa Simiyu, Tanzania, yenye postikodi namba **39505** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 17,049 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,571 waishio humo..

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Busega
Jamii:kata za Mkoa wa Simiyu
Bujashi

**Bujashi** ni kata ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33410. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 20,449 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,881 waishio humo. 

Kwa Kisukuma *Bujashi* ni jina la mtu pia: maeneo mbalimbali ya Usukuma kuna watu mbalimbali wamekuwa wanaitwa hivyo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Magu
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Kiloleni

**Kiloleni** inaweza kumaanisha:

*Kiloleni (Magu) - kata ya Wilaya ya Magu - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
*Kiloleni (Tabora Mjini) - kata ya Wilaya ya Tabora Mjini - Mkoa wa Tabora - Tanzania
*Kiloleni (Urambo) - kata ya Wilaya ya Urambo - Mkoa wa Tabora - Tanzania
Kisesa

**Kisesa** inaweza kumaanisha

*Kisesa (Magu) - kata ya Wilaya ya Magu - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
*Kisesa (Meatu) - kata ya Wilaya ya Meatu - Mkoa wa Shinyanga - Tanzania
Buyagu

**Buyagu** ni kata ya Wilaya ya Sengerema katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33333.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 12,306 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,483 waishio humo. 

Shughuli wanazofanya wakazi wa kata ya Buyangu ni kilimo, ufugaji na uvuvi.

Kilimo wanachojishughulisha nacho ni kile cha kujikimu cha mazao ya chakula kama mihogo, viazi, mahindi, mpunga, mtama, maharagwe na mazao mengine. Kilimo cha biashara ni cha zao la pamba, ambayo inalimwa katika vijiji vyote vinavyounda kata hiyo. Zao hilo limezidi kurudi nyuma kulingana na kushuka kwa bei ya pamba pamoja na kupanda kwa gharama za pembejeo za kilimo hicho. Pia kushuka kwa uzalishaji wa kilimo hicho kunatokana na kufungwa kiwanda cha Buyagu Ginnery iliyokuwa inanunua na inachambua pamba katika maeneo mbalimbali ya ndani na nje ya kata hiyo.

Uvuvi ni miongoni mwa kazi zinazofanywa na wakazi wa kata hiyo; shughuli hizo zinafanyika katika Ziwa Viktoria, nazo huwasaidia kwa biashara ya samaki na mboga.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Sengerema
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Kalebezo

**Kalebezo** ni kata ya Wilaya ya Buchosa katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33308.

Kata ya Kalebezo inaundwa na vijiji vitano ambavyo ni: Nyashana, Katoma, Magulukenda, Busekeseke na Kalebezo. Makao makuu ya kata yapo kijiji cha Kalebezo. Ni wastani wa Km 10 kufika ziwa Viktoria.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 19,684 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,960 waishio humo.

Asili ya jina "Kalebezo" ni kilima kilicho misheni ya Wakatoliki eneo hilo la kilima. Watu walilitumia kama dira kuonea maeneo mbalimbali ya vijiji jirani hata mtu kuelekezwa uelekeo. Jina linatokana na lugha ya Kizinza ikiwa na maana ya "Pakuonea". 

Kijiji cha Kalebezo kilibahatika kupata wamisionari wa White Fathers: hao walijenga parokia kijijini hapo na baadaye watawa wa Maryknoll Sisters mwaka 1998 wakajenga kituo cha Vema ambacho kilikuwa ni chuo cha ufundi; hata hivyo baadaye kilifungwa.

Kata ya Kalebezo hupata mvua za kutosha: ni maarufu kwa mazao ya mpunga, mahindi, mihogo na mtama. Aidha kuna ufugaji kiasi.

Kata ya Kalebezo ina jumla ya shule za msingi 7 na shule shikizi 1. Shule za Sekondari zilizopo ni mbili: Kalebezo Sekondari iliyoanza mwaka 2005 na Magulukenda Sekondari iliyoanza mwaka 2012 chini ya diwani Joseph Yaredi. 

Upande wa huduma za afya kata ya Kalebezo kuna zahanati 3: Busekeseke, Katoma na Kalebezo. 

Kata ya Kalebezo imepata nishati ya umeme na kwa kijiji cha Kalebezo kuna maji ya bomba kutoka Ziwa Viktoria. 

Mitandao ya simu inakamata wastani: baadhi ya maeneo kuna changamoto ya mawasiliano. Minara mingi ipo makao makuu ya Halmashauri ya Buchosa, Nyehunge. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Buchosa
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Nyamatongo

**Nyamatongo** ni kata ya Wilaya ya Sengerema katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33334.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 16,414 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 26,707 waishio humo. 

Wakazi asili wa kata hiyo ni kabila la Wazinza. Kwa sasa kumekuwa na ongezeko kubwa la wahamiaji ambao ni Wakara, Wakerewe, Wajita na Wasukuma ambao wanazidi wenyeji kwa idadi. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Sengerema
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Nyehunge

**Nyehunge** ni makao makuu ya Halmashauri ya Wilaya ya Buchosa nchini Tanzania. 

Buchosa imekuwa wilaya mnamo mwaka 2016. Kwanza ilikuwa sehemu ya wilaya ya Sengerema, mkoa wa Mwanza.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 53,982 . 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Buchosa
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Wilaya ya Chato

**Wilaya ya Chato** ni wilaya mojawapo kati ya 6 za Mkoa wa Geita.
Wilaya hii ilianzishwa mwaka 2007 kutokana na maeneo ya wilaya ya Biharamulo, mkoa wa Kagera, halafu mwaka 2012 ikasogezwa katika mkoa mpya wa Geita.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa  365,127 . Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 584,963 .

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Tovuti ya Mkoa - Chato 

C
Jamii:wilaya ya Chato
Wilaya ya Missenyi

**Wilaya ya Missenyi** ni kati ya wilaya 8 za Mkoa wa Kagera, yenye postikodi namba **35300** . Ilianzishwa mwaka 2007 kutokana na maeneo ya wilaya ya Bukoba. 

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 202,632  na katika ile ya mwaka 2022 walihesabiwa 245,394 .

## Eneo
Wilaya hii imepakana na Uganda upande wa kaskazini, Ziwa Viktoria upande wa mashariki na Wilaya ya Karagwe, Mkoa wa Kagera upande wa kusini.  

Eneo la wilaya ni km² 2709 na liko upande wa magharibi ya Ziwa Viktoria. . 

## Tabianchi
Maeneo ya wilaya hupokea mvua mara mbili kwa mwaka; kwenye mwambao wa Ziwa Viktoria mvua hufikia hadi milimita 1,400 na 2,000 kwa mwaka, kwenye nyanda za juu kati ya mm 1,000 na 1,400; upande wa magharibi kiwango hushuka hadi mm 600 na 1,000 kwa mwaka. 

## Usafiri
Barabara ya lami T4 kutoka Mwanza inapita Missenyi ikielekea Uganda. Barabara ya vumbi T38 inaanza kwenye T4 pale Kyaka ikielekea Wilaya ya Ngara, kupitia  Wilaya ya Karagwe.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Tovuti rasmi ya Halmashauri ya WIlaya ya Missenyi

M
Jamii:wilaya ya Missenyi
Wilaya ya Songea Mjini

**Wilaya ya Songea Mjini** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Ruvuma yenye postikodi namba **57102**.

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 131,336 https://web.archive.org/web/20031228061718/http://www.tanzania.go.tz/census/census/districts/songeaurban.htm. 
Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 286,285 .

## Marejeo
S
Bukoli

**Bukoli** ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30121.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 22,442 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,345 waishio humo. 

## Hali wa maisha
Bukoli ni mji mzuri kwa hali ya hewa iliyotulia na wakazi wake wana ushirikiano mkubwa katika masuala ya kijamii. 

Gharama za maisha ziko chini ukilinganisha na mahali kama Nyarugusu, Geita Mjini, kwani wakazi wengi wa Bukoli ni wakulima. Wanalitumia vizuri daraja lisilokauka mwaka mzima kulima bustani na mazao yakomaayo mapema kwa wingi, hivyo upatikanaji wa chakula kwa bei nafuu.

Katika mji wa Bukoli kuna shughuli mbalimbali za uchumi kama jineri ya kusafisha mbegu za pamba kwa ajili ya kutoa mafuta. Jineri hizo huufanya mji wa Bukoli kuchangamka na wakazi wake kupata ajira kwa urahisi.

## Bukoli Sekondari
Katika mji huo kuna sekondari moja, iitwayo Bukoli Secondary School. Shule hii imefanya vizuri katika mitihani ya taifa kwa miaka sasa. Imekuwa kama shule mzazi kwa shule kama Nyarugusu Sekondari, Kamena Sekondari, Ntono Sekondari, Nyaruyeye Sekondari, Butobela Sekondari. 

Bukoli Sekondari ilianza rasmi mwaka 1993 kama shule ya wazazi. Baada ya kuchukuliwa na serikali wanafunzi wakaanza kwenda kidato cha tano katika shule mbalimbali, kutokana na serikali kuleta waalimu waliodhamiria kufundisha kwa nguvu na kujitoa kwa moyo wote. Hii ni changamoto kwa vijana wanaosoma shule hiyo kuongeza bidii ili kufanya vizuri zaidi. kwani waliofaulu kwenda kidato cha tano na sita wote walifika vyuo vikuu.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Geita
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Kamena

**Kamena** ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30111.

Kamena ni eneo moja kubwa la kata hiyo ambayo kwa sasa inaundwa na vijiji vya Kamena, Nyabulolo, Nyashihima, Bushishi, Ndelema na Imalampaka.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 14,8111 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,700 waishio humo. 
 
Wakazi wa kata ya Kamena ni wakulima na wafugaji; mazao makuu yanayolimwa ni pamoja na pamba, mpunga, mahindi, mihogo na viazi vitamu.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Geita
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Kasamwa

**Kasamwa** ni kata ya Wilaya ya Geita Mjini katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30103.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 18,751 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 24,461 waishio humo. Kwa asilimia kubwa hukaliwa na kabila la Wasukuma. 

Katika kata ya Kasamwa kuna shughuli mbalimbali za kiuchumi zikifanyika zikiwemo za ufugaji, kilimo, biashara, uchimbaji madini na utalii wa ndani na nje ya nchi kwani watu wengi hupenda kwenda kutalii katika vilele vya Milima ya Nyabubelele na Bungwe. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Geita Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Katoro

**Katoro** inaweza kumaanisha

*Katoro (Geita) - kata ya Wilaya ya Geita - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
*Katoro (Bukoba) - kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini - Mkoa wa Kagera - Tanzania
Nkome

**Nkome** ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30119.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 43,768 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 32,726 waishio humo. 

Ndani ya kata hii kuna taasisi mbalimbali ikiwemo Hifadhi ya Taifa ya Kisiwa cha Rubondo (ing. *Rubondo Island National Park*). Hifadhi hiyo ni ya eneo la kisiwa na maji kilichozungukwa nayo: ni hifadhi ambayo ndani yake kuna samaki wengi, viboko, mamba na ndege wa aina mbalimbali; pia ndani ya hifadhi hiyo kuna maua ya aina mbalimbali na bustani nzuri za asili.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Tovuti ya Hifadhi ya Taifa ya Kisiwa cha Rubondo 
*Tovuti ya Rubondo Island Camp

Jamii:Wilaya ya Geita
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Nzera

**Nzera** ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30120.

Kata ya Nzera imepakana na Ziwa Victoria upande wa kaskazini mashariki na iko kandokando ya ziwa hili kubwa barani Afrika.

Kata hiyo inaundwa na vijiji vya Lwenzera, Nzera yenyewe, Nyamboge, Idosera, Sungusila, na Igate.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 27,269 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 20,321 waishio humo. 

## Uchumi
Wakazi wa kata hii wengi wao ni wakulima na wafugaji.

Wakulima huzalisha mazao kama mahindi, maharage na mpunga. Mazao mengine ni pamba ambayo inafifia kwa sasa, uwele na mtama. Zao la muhogo bado ni tegemezi kwa chakula cha kila siku kwa wakazi wengi. Mazao mengine tena ni ulezi, njegere, tumbaku na karanga pia inazalisha kwa wingi matunda, hasa nanasi kijiji cha Sungusila.

Wakazi wengi wanajihusisha na uvuvi wa samaki kwa kutumia njia za asili zaidi. Samaki wanaovuliwa hutumika eneo lote la wilaya ya Geita na wengine husafirishwa Mwanza kwenye viwanda vya samaki. Wavuvi katika kata hii hawana elimu ya uvuvi.

## Elimu
Kata ya Nzera inazo shule za msingi zipatazo saba kwa sasa.

Kijiji cha Lwenzera kinazo shule nne za Lutelangoma, Lwezear, Membe na Bweya.

Kijiji cha Nzera kina shule moja ya msingi iitwayo Nzera shule ya msingi.

Kijiji cha Nyamboge kina shule moja ya msingi iitwayo Nyamboge shule ya msingi.

Kijiji cha Idosero kina shule ya msingi Idosero.

Kijiji cha Sungusila kina shule moja iitwayo Fulwe na kuna juhudi za kufungua shule nyingine kijijini hapo ambayo inajengwa kwa nguvu za wananchi.

Kijiji cha Igate kinayo shule moja iitwayo Igate shule ya msingi.
 
Vijiji vyote hivi vitano vinategemea shule moja tu ya sekondari iitwayo Bugando Secondary. Shule hiyo ina uwezo wa kuchukua wanafunzi 120 kwa mwaka kati ya wahitimu zaidi ya 600 wanaohitimu na kufaulu kila mwaka. Ilianzishwa mwaka 1998 kama shule ya kutwa.

## Afya
Kata ya Nzera inacho kituo kimoja cha afya cha Nzera kinachomilikiwa na Jimbo katoliki la Geita.

Kila kijiji kina zahanati kwa ajili ya huduma ndodondogo.

## Siasa
Kata ya Nzera ni kama kata nyingine katika mkoa wa Geita. Vyama vinavyoongoza ni CCM na Chadema mpaka sasa.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Geita
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Shabaka

**Shabaka** ni kata ya Wilaya ya Nyang'hwale katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30208.

Kata ina vijiji sita: Shabaka, Wavu, Lubando, Mhama, Nyamgogwa, Ihushi.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 31,397 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,341 wanaoishi humo. 

Wakazi wa kata hiyo wanajishugulisha na kazi mbalimbali kama vile kilimo, ufugaji na umwagiliaji.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nyang'hwale
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Bulemeji

**Bulemeji** ni kata mojawapo ya Wilaya ya Misungwi katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33519.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 10,943 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,387 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Misungwi
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Senga

**Senga** inaweza kutaja:

*Senga (Geita) - kata ya Wilaya ya Geita - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
*Senga (Sumbawanga mjini) - kata ya mji wa Sumbawanga, Tanzania
*Senga (ndege) - ndege wa familia ya vipanga (Accipitridae)
*Mzee Senga, mchekeshaji wa Tanzania
Mwakilyambiti

**Mwakilyambiti** ni kata ya Wilaya ya Kwimba katika Mkoa wa Mwanza Tanzania. Msimbo wa posta ni 33819. 

Kata hiyo ina vijiji vitano: Nyangh'iga, Mwakubilinga, Mwakilyambiti, Isageghe na Mwamakoye. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 18,823 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,079 waishio humo.

Kata hii ina zahanati eneo la Mwakubilinga inayotumika kwa sasa.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kwimba
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Mwamala

**Mwamala** inaweza kumaanisha
*Mwamala (Igunga) - kata ya Wilaya ya Igunga - Mkoa wa Tabora - Tanzania
*Mwamala (Kwimba) - kata ya Wilaya ya Kwimba - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
*Mwamala (Nzega) - kata ya Wilaya ya Nzega - Mkoa wa Tabora - Tanzania
*Mwamala (Shinyanga) - kata ya Wilaya ya Shinyanga vjijini - Mkoa wa Shinyanga - Tanzania
Sumve

**Sumve** ni kata ya Wilaya ya Kwimba katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33814.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 19,195. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,436 waishio humo.
	
Jina linatokana na kijiji kimoja kiitwacho Sumve ambapo miaka mingi ya nyuma, kabla ya wamisionari kuanza kuishi katika kijiji, palikuwa na watu wafahamikao kama Wasomva. Hao walitokea maeneo ya Tabora na kazi yao ilikuwa kutengeneza majembe, mapanga na kuyauza, lakini baada ya wamisionari kuja wakayaacha maeneo hayo na kurudi kwao Tabora.

## Marejeo
Jamii:Kata za Mkoa wa Mwanza
Jamii:Wilaya ya Kwimba
Buswelu

**Buswelu** ni kata ya Manisipaa ya Ilemela (sehemu ya Jiji la Mwanza) katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania yenye postikodi namba **33204**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 42,614 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 20,802 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Manisipaa ya Ilemela
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Unguja Kaskazini 'A'

[thumb|250px|Mahali pa Kaskazini 'A' (kijani) katika [mkoa wa Unguja Kaskazini.]] 
**Wilaya ya Unguja Kaskazini A** ni wilaya mojawapo kati ya 2 za Mkoa wa Unguja Kaskazini yenye postikodi namba **73100**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 157,369 .

Kwa mujibu wa sensa ya watu na makazi ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilikuwa na jumla ya wakazi 105,780 kati ya hao Wanaume ni 51,566 na Wanawake ni 54,214. .

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2012 wilaya hii ilikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
*		Chaani
*		Kijini
*		Mkwajuni
*		Nungwi

## Marejeo
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Unguja Kaskazini
Unguja Kaskazini 'B'

[thumb|250px|Mahali pa Kaskazini 'B' (kijani) katika [mkoa wa Unguja Kaskazini.]] 
**Wilaya ya Unguja Kaskazini B** ni wilaya mojawapo kati ya 2 za Mkoa wa Unguja Kaskazini yenye postikodi namba **73200**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 99,921 .
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 52,605 , walioongezeka kuwa 81,675 wakati wa sensa ya 2012.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2020 wilaya hii ilikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
*Bumbwini
*Donge
*Mahonda

## Marejeo
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Unguja Kaskazini
Bugorora

**Bugorora** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35311** . 

Mto Kagera na mto Ngono inapita katika kata hiyo.

Kata ina vijiji vitatu ambavyo ni Bugorora, Buchulago na Kabingo. Kijiji cha Bugorora ndiyo kimebeba jina la kata hiyo na ndipo yalipo makao makuu ya kata.

Kijiji cha Bugorora kina vitongoji kama Kagarama, Bugorora A (Mitaro), Bugorora B (Omukibindo), Mibalayangwe, Kagezi, Rukindo na Nkenge.

Kijiji cha Kabingo kina vitongoji kama Ngorogoro, Kyabugombe, Kabingo Igoma na Kashenye. 

Kijiji cha Buchurago kina vitongoji kama Kamwisa, Iyorohoro, Mabale.  

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 8,105 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,905 waishio humo.

Kata ya Bugorora ina shule ya sekondari moja inayoitwa Nkenge ambayo inachukua jina la jimbo la Nkenge. 

Pia ina shule za msingi 4 ambazo ni Bugorora Ps, Gwankimba Ps, Kyabugombe Ps na Buchurago Ps.

Soko la kata hiyo ni kila Jumanne Bugorora mjini.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Bugandika

'*** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35306*'. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 9,088 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,475 waishio humo.  Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,444 waishio humo.

Bugandika kuna chuo cha ufundi stadi ambacho kinaendeshwa na shirika la Partage Tanzania ambalo hasa uwasaidia watoto waliofiwa na wazazi wao.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Bujugo

**Bujugo** ni kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35207** . 

Kata ya Bujugo ni muungano wa vijiji vitatu ambavyo ni: Katoju, Buganguzi na Minazi. Makao makuu  yako katika kitongoji cha Bituntu. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 8,102 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,140 waishio humo.

Wakazi wengi wa Bujugo ni Wahaya. 

Kata ya Bujugo ina shule ya sekondari moja, ambayo ni *Bujugo sekondari*, na shule za msingi nne ambazo ni: Bujugo, Minazi, Lutimbiro na Katoju. 

Shughuli za kiuchumi ni kilimo cha mazao ya chakula kama ndizi, mihogo, viazi, mahindi, maharagwe, karanga, njugu mawe n.k. Pia kuna mazao ya biashara kama kahawa, ndizi, majani ya chai na upandaji miti hasa ya mbao.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Vijijini
Ibwera

**Ibwera** ni kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35213** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 9,408 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,456 waishio humo.

Shule ya sekondari ya kata, ambayo inaitwa Mwemage Sekondari, ilianzishwa mwaka 2005. Imetoa wanafunzi walioweza kujiunga na elimu ya juu lakini vilevile walioweza kujiunga na vyuo mbalimbali.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Vijijini
Ishozi

**Ishozi** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35301** . 

Kata hiyo ina vijiji vitano ambavyo ni Luhano, Nyarugongo, Katolelwa, Katano na Kabyaile.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 6,598 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,194 waishio humo.

Kila kijiji kina shule ya msingi moja lakini pia kata nzima ya Ishozi ina sekondari moja inayoitwa Lugoye Sec, iliyopo katika kijiji cha Katolelwa.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Kaagya

**Kaagya** ni kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35202** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 16,520 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,413 waishio humo katika vijiji vitatu ambavyo ni Katangalala, Mushozi na Buzi.

Kijiji Kangalala kina vitongoji vinne ambavyo ni Bwende, Katangalala, Byonga na Kaato.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Vijijini
Sangabuye

**Sangabuye** ni jina la kata ya Manisipaa ya Ilemela  (sehemu ya Jiji la Mwanza)katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33209.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 13,004 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,116 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Manisipaa ya Ilemela
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Amani (Zanzibar)

**Amaani** ni kata ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 6,113 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,542 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Mjini Unguja
Kilimahewa

Kwa kata ya Nachingwea angalia hapa Kilimani Hewa

**Kilimahewa** ilikuwa kata ndani ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania, yenye Postikodi namba 71114. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 8,043 waishio humo. 

Kwa sasa kuna Kilimahewa Bondeni na Kilimahewa Juu.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Mjini Unguja
Katoro (Geita)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia **hapa***

**Katoro** ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30113.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 92,192 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 70,317 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Geita
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Wilaya ya Magharibi Unguja

**Wilaya ya Magharibi Unguja** ilikuwa wilaya mojawapo kati ya 2 za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 184,710 .

Kwa sasa imegawiwa sehemu mbili, A na B.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
Karabagaine

**Karabagaine** ni kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35222** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 16,312 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,302 waishio humo.. 

Karabagaine ni pia jina la mtaa ambao hupatikana katika kata hiyo. Mtaa huo ni maarufu sana kwa sababu ulikuwa mtaa wa biashara ambao watu mashuhuri na tajiri walipata kuishi. 

Vilevile katika mtaa huo kuna ziwa la msimu ambalo huitwa "Kashagazi": ziwa hilo lina historia ya pekee hasa kutokana na habari za chanzo chake.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Vijijini
Kishanje

**Kishanje** ni kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35203** . Kata ya Kishanje ipo kaskazini mashariki mwa Tanzania, karibu na mpaka wa Uganda. 

Inaundwa na vijiji vitatu: Kishanje kama kijiji, Bumai na Bushasha.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 8,674 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  
8,381 waishio humo.

Wakazi wake ni wakulima wa kawaida, maana hutegemea zao la kahawa ambalo limeshambuliwa na ugonjwa uitwao Mnyauko Fuzali. Migomba ya asili ilishaharibika; kwa sasa wanalima FHIA, Yangambi na Mtwishe. 

Wengine waliokuwa na uvuvi wa asili wamepigwa marufuku na sera ya utandawazi na wengine walioweza kusalimisha nyavu zao ndogo hawakulipwa fidia, hivyo mitaji yao ikafilisiwa na serikali.

Kwa ujumla kata hii kwa sasa wananchi wake wengi hawana pato na wanaishi chini kabisa ya pato la dola moja kwa siku.

Katika kata ya Kishanje kuna shule nne za msingi ambazo ni Kaalilo, Iluhya, Bumai na Kyembare. Kaalilo na Iluhya ziko katika kijiji cha Kishanje, Kyembare iko katika kijiji cha Bushasha na Bumai iko katika kijiji cha Bumai.

Kuna shule mbili za sekondari katika kata ambazo ni Busilikya na Iluhya. Busilikya ni shule ya jamii ya Kata na Iluhya sekondari inamilikiwa na Kanisa la Kilutheri (KKKT).

Kwa upande wa huduma za afya, kata ina zahanati moja ya Bushasha na Kituo cha afya cha Kishanje. Kituo cha Afya kishanje, kutokana na kutegemewa na wakazi wa kata za Rubafu, Kaagya na wengine kutoka Ishozi iliyoko wilaya ya Misenyi, serikali kupitia Halmashauri ya Bukoba imeamua kukipanua ili kiwe na hadhi ya hospitali ndogo ili kiweze kutumika kama kituo cha rufaa kwa maeneo yaliyotajwa hapo juu. Kituo hiki ndicho pekee kinachotoa huduma ya ushauri na kupima UKIMWI kwa tarafa ya Bugabo. Kwa sasa Mganga Mfawidhi amekifanya kiwe na huduma zaidi ya kinywa na meno. Kituo hiki, licha ya kuwa na majengo machache, kimekuwa kinatoa huduma vizuri chini ya Kamati ya Afya.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Vijijini
Makadara

**Makadara** inaweza kumaanisha

*Makadara (Zanzibar) - kata ya Jiji la Zanzibar
*Makadara (Nairobi) - sehemu ya jiji la Nairobi
*Makadara (Mombasa) - mtaa wa jiji la Mombasa
Kyaka

**Kyaka** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35312** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 16,882 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,190 waishio humo.

## Historia
Kyaka iko upande wa kusini wa mto Kagera. Kutoka huko kuna daraja linalounganisha sehemu ya mkoa upande wa kaskazini wa mto Kagera. Wakati wa vita vya Kagera jeshi la Uganda lilivamia maeneo upande wa kaskazini wa mto wakajaribu kuvunja daraja la Kyaka kwa mabomu ya ndege za vita. Hiyo ilishindikana kwa hiyo wataalamu kutoka migodi ya Kilembe walifaulu kubomoa daraja kwa kutumia baruti kali mwanzo wa Novemba 1978. Daraja likajengwa upya baada ya vita.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Katoro (Bukoba)

Kwa maana nyingine ya jina hili angalia Katoro.

**Katoro** ni kata ya Wilaya ya Bukoba Vijijini katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35206** . 

Kata ya Katoro inahusisha vijiji vinne: Kayanja (Katoro), Ngarama, Ruhoko na Musira. Inapakana na kata za Kaibanja upande wa Mashariki na Kyamulaile upande wa Magharibi. 

Mji mdogo wa Katoro upo umbali wa kilometa 64 kutoka Bukoba Mjini na inapitiwa na barabara kuu ya Bukoba-Kanazi-Ibwera-Katoro-Kyaka.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 16,284 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,648 waishio humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,076 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Vijijini
Kibirizi (Kigoma)

Kwa maana tofauti ya jina hili angalia Kibirizi
thumb|300px|Mahali pa Kibirizi - Kigoma
**Kibirizi** ni kata ya Manisipaa ya Kigoma Ujiji katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **47116**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 36,661 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  25,143 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Manisipaa ya Kigoma-Ujiji
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Minziro

**Minziro** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35315** . Kata hiyo ipo mpakani kabisa mwa Uganda na ipo katikati ya msitu.

Kata inaundwa na vijiji vitatu, ambavyo ni Kigazi, Minziro na Karagala. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 10,753 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,951 waishio humo.

Lugha zinazotumika Minziro ni Kihaya, Kiganda na Kiswahili. Kutokana na kutumika kwa kiwango kikubwa na wakazi wa Minziro, Kiganda ni kama lugha mama ya wengi.

Wananchi wanategemea kilimo cha kahawa kama zao la biashara.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Mikunguni (Zanzibar)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia **hapa***

**Mikunguni** ni kata ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 2,800 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,094 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Mjini Unguja
Miembeni

**Miembeni** inataja mahali penye miti aina ya mwembe. Inaweza kumaanisha hasa:
*Miembeni (Bukoba Mjini) - kata ya mji wa Bukoba
*Miembeni (Moshi Mjini) - kata ya mji wa Moshi
*Miembeni (Zanzibar) - kata ya jiji la Zanzibar
Mchangani

**Mchangani** ni jina la mahali penye mchanga, hasa mchanga unapochimbwa kwa madhumuni ya ujenzi.

Kwa maana ya pekee "Mchangani" inaweza kutaja:

* Mchangani (Tunduru) - kata ya Wilaya ya Tunduru - Mkoa wa Ruvuma, Tanzania
* Mchangani (Unguja Kaskazini) - kata ya Wilaya ya Kaskazini Unguja A - Mkoa wa Unguja Kaskazini - Tanzania
* Mchangani (Zanzibar mjini) - kata ya Wilaya ya Mjini Unguja - Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja - Tanzania
* Mchangani Shamba - kata ya Wilaya ya Kati, Unguja - Mkoa wa Unguja Kusini - Tanzania
Nsunga

**Nsunga** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35316** . 

Baadhi ya vijiji katika kata hiyo ni pamoja na:
* Igayaza
* Ngando
* Omurugando
* Byamutemba

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 26,772 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,001 waishio humo.

Nsunga ni kata inayokua kwa kasi, na uchumi wake unaotegemea kilimo unakwamua watu wengi katika umaskini. Watu wanaoishi katika kata hiyo wanajihusisha na kilimo cha kahawa, ndizi, mboga, na ufugaji. Ni kata ambamo ndani yake kuna kiwanda cha sukari cha Kagera Sugar, hivyo wakazi hujihusisha na kilimo cha miwa pia. 

Kata hiyo imekuwa na umaarufu kwa kuwa na ukanda wenye kutuama maji, ambapo nyakati za kiangazi hutumika katika kuzalisha mboga za majani na matunda. Maeneo haya ni pamoja na Kyarukorongo, Kigwanga na Gelegele, ambako mboga nyingi huzalishwa. Wakulima hao hutegemea soko kuu la Bunazi, lililoko wilaya ya Missenyi. 

## Historia
Kata hiyo ina milima mingi ambayo ilitumika zaidi katika vita vya Kagera (1978-1979).

Tarehe 10 Septemba 2016 Nsunga ilikuwa mahali pa kitovu cha tetemeko la ardhi la Kagera 2016.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Ruzinga

**Ruzinga** ni kata ya Wilaya ya Missenyi katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35305** . 

Kata ya Ruzinga iko kilomita 52 kaskazini Magharibi mwa mji wa Bukoba. Ukielekea barabara ya kwenda Uganda, ukifika sehemu inayoitwa Amshenyi kilomita 24 unapinda kuelekea kaskazini, barabara inakoishia ndiko kata Ruzinga iliko. Iko umbali wa kilomita 60 kutoka makao makuu ya wilaya. 

Ruzinga ni kata yenye vijiji viwili ambavyo ni: Mugongo na Ruhija. Ina vitongoji tisa. Ruhija ina vitongoji vinne na Mugongo ina vitongoji vitano. Vitongoji vya Ruhija ni Kaaro, Busimba, Busheza na Katano. Vya Mugongo ni Katunga, Kaina, Ilundu, Mugongo na Kalegeya.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 3,280 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,293 waishio humo, wakiwemo wanaume 1,549 na wanawake 1,744. 

Kata hii ina shule tatu za msingi na shule moja ya sekondari. Shule hizo ni shule ya msingi Ruzinga, Shule ya msingi Ruhija, Shule ya msingi Mugongo na Shule ya sekondari Ruzinga. 

Kata Ruzinga ni eneo lililozungukwa na tingatinga mfano wa kisiwa kuna barabara moja inayoingia na kutoka. Ni eneo lenye watu wengi waliopata elimu rasmi ukizingatia kwamba shule ya msingi Ruzinga imekuwepo zaidi ya miaka 80 iliyopita. 

Ina ardhi yenye rutuba kwa kustawisha mazao ya kahawa, migomba, vanila, miti ya mbao na matunda, mihogo, viazi na bustani za mbogamboga. Hupata mvua karibu mwaka mzima. 

Wakazi wa Ruzinga kuanzia mwaka 2005 wamekuwa na tamasha la kuhamasishana kuchangia maendeleo ya kata. Tamasha hili linafanyika kila tarehe 31/12 na huwaunganisha Wanaruzinga wanaoishi ndani na nje ya Ruzinga. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Missenyi
Ijuganyondo

**Ijuganyondo** ni kata ya Manisipaa ya Bukoba katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35105** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 2,670 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,591 waishio humo. 

Kata ya Ijuganyondo imegawanyika katika sehemu mbili yaani Ijuganyondo A na Ijuganyondo B. Pia ina mitaa kama vile Kahembe, Bulungi, Omukatoma, Ruti, Ibura, Magoti. 

Ndani ya kata ya Ijuganyondo kuna shule mbili za sekondari yaani Ijuganyondo Secondary School na Kemebos Primary and Secondary School (ya binafsi); pia kuna shule tatu za msingi ambazo ni Ibura Primary School, Kituo Shikizi Ruti, na Mshemba Trinity Primary School (ya binafsi)

Kata ya Ijuganyondo ina Uwanja wa Michezo pale Ruti.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Bukoba Mjini
Mlandege (Iringa)

**Mlandege** ni kata ya Manisipaa ya Iringa, Mkoa wa Iringa, Tanzania, yenye Postikodi namba 51107. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 4,235 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,640 waishio humo. 
 
## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Iringa
Jamii:Wilaya ya Iringa Mjini
Mpendae

**Mpendae** ni kata ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania, yenye Postikodi namba 71118. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 4,810 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 12,138 waishio humo. 

Wakazi wengi wanategemea biashara ndogondogo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Mjini Unguja
Shaurimoyo

**Shaurimoyo** inaweza kumaanisha:
*Shaurimoyo (Kisumu)
*Shaurimoyo (Moshi)
*Shaurimoyo (Nairobi)
*Shaurimoyo (Zanzibar)
Shaurimoyo (Zanzibar)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia **hapa***

**Shaurimoyo** ni kata ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 5,597 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,259 waishio humo. 

## Uchumi
Asilimia kubwa ya wakazi wa kata ya Shaurimoyo ni watu wenye asili ya Mikoa ya Kaskazini mwa kisiwa cha Unguja, lakini kutokana na soko huria la ajira katika kata hiyo kumekua na wimbi kubwa la wahamiaji kutoka Tanzania bara ambao wanafanya kazi hotelini.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Mjini Unguja
Bugarama

**Bugarama** inaweza kumaanisha
*Bugarama (Maswa)  - kata ya Wilaya ya Maswa - Mkoa wa Simiyu - Tanzania
*Bugarama (Msalala) - kata ya Wilaya ya Msalala - Mkoa wa Shinyanga - Tanzania
*Bugarama (Ngara) - kata ya Wilaya ya Ngara - Mkoa wa Kagera - Tanzania
Shangani (Zanzibar)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia **hapa***

**Shangani** ni kata ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, 
Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 1,853 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,992 waishio humo. 

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya Bahari ya Hindi. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Mjini Unguja
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Sebleni

**Sebleni** inaweza kumaanisha

*sehemu ya nyumba ambako watu hukaa pamoja na wageni wanapokelewa 

*Sebleni (Zanzibar) - kata ya Jiji la Zanzibar
Mabawe

**Mabawe** ni kata ya Wilaya ya Ngara katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35708** . Kata ya Mabawe inapakana na nchi jirani ya Burundi.

Kata ya Mabawe inaundwa na vijiji vya Mukaliza, Murugina, Murugalama, Muhweza na Kumwuzuza.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 12,826 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,823 waishio humo.

Kituo cha Afya Mabawe ni miongoni mwa vituo vya afya vikongwe wilayani Ngara.

Mabawe ni kata inayosifika kwa kuwa na wasomi wengi ikilinganishwa na kata nyingine.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Ngara
Muganza

**Muganza** inaweza kumaanisha:
*Muganza (Chato) - kata ya Wilaya ya Chato - Mkoa wa Geita - Tanzania
*Muganza (Kasulu) - kata ya Wilaya ya Kasulu Mjini - Mkoa wa Kigoma - Tanzania
*Muganza (Ngara) - kata ya Wilaya ya Ngara - Mkoa wa Kagera - Tanzania
Bububu

**Bububu** ni kata ya Wilaya ya Unguja Magharibi A katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 5,646 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13.127 waishio humo. 

Jina "Bububu" limetokana na sauti ya reli ya kwanza ya Unguja iliyojengwa hapa mnamo mwaka 1905.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Unguja Magharibi A
Ntobeye

**Ntobeye** ni miongoni mwa kata za Wilaya ya Ngara katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35704** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 17,003 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,758 waishio humo.

Ntobeye ina maeneo pendwa kwa wakazi wa kata hiyo. Maeneo hayo ni kama vile: Nyakariba, Mutukura, Nyamisagara, Mukinengo, Burambira, Runzenze, Chivu, Mukatoketoke na maeneo mengine zaidi. 

Nyakariba ni sehemu maarufu kwa wakazi wa Ntobeye. Jina hili linaenziwa kwa kuwa na shule inayoitwa Nyakariba Primary School. Jina la eneo hili lilitokana na kisima kidogo cha asili kilichokuwa kinaitwa Iriba kilichotegemewa sana na wakazi wa eneo hilo enzi za wahenga. Mpaka sasa Nyakariba ina wakazi wanaojihusisha na kilimo, ufugaji na uwindaji. Nyakariba si kijiji, lakini inafahamika kwa kuwa na vitongoji viwili maarufu: Kumulenge na Gwintuku. 

Wenyeji wa eneo hili wanapenda wageni na ni wakarimu kwa asili.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Ngara
Biirabo

**Biirabo** ni kata ya Wilaya ya Muleba katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35521** . 

Kuna vijiji kama Kanywangonge, Katobago, Bugarama, Kihumulo, Biirabo na Kabare. Kijiji cha Kanywangonge kina vitongoji vitano: Kanywangonge, Nyamiramba, Kibera, Kamushenge na Rwakaziba.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 18,793 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,900 waishio humo.

Wakazi wanajishughulisha na kilimo hasa cha kahawa kama zao kuu. Katika kijiji cha Kanywangonge shuguli kubwa ni kilimo cha mazao ya mboga.

Kuna shule za msingi saba kama Kanywangonge, Katobago, Bugarama, Kihumulo, Biirabo pamoja na Kabare A na B.

Shule za sekondari ni pamoja na Kihumulo na Biirabo.

Vituo vya afya ni Kabare A na B pamoja na Kanywangonge.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Muleba
Buganguzi

**Buganguzi** ni kata ya Wilaya ya Muleba katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35523** . 

Kata ya Buganguzi ina vijiji vinne: Katare, Bushemba, Buhanga na Kashozi. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 11,184 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,562 waishio humo .

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Muleba
Kyebitembe

**Kyebitembe** ni kata ya Wilaya ya Muleba katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba **35529** . 

Kata hiyo imepakana na ziwa Burigi. Pia hifadhi ya Hifadhi ya Burigi-Chato inapatikana ndani ya kata. Ni mwendo wa saa 3.5 kwa usafiri wa Hiace kutoka kata ya Kyebitembe mpaka stendi ya mkoa iliyo ndani ya Manispaa ya mji wa Bukoba.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 32,349 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 25,460 waishio humo.

Ndani ya kata hiyo kuna sekondari moja ambayo ni Shule ya Sekondari Kanyeranyere na shule 8 za msingi ambazo ni Nyamilanda, Kanyeranyere, Kabungo, Kyebitembe, Kyabishagao, Nyanjubi, Kagasha na Kasindaga. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Muleba
Bweleo

**Bweleo** ni kata ya Wilaya ya Unguja Magharibi B katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 1,893 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 842 waishio humo. 

Asili ya jina Bweleo ni neno "Jibwe leo" likimaanisha Jiwe leo. Hii ilitokea baada ya watu wengi kuibeza ardhi ya kijiji hicho kwa kuwa ni ya mawe haswaa. Haikuwa na thamani kwa wakati huo na ndiyo sababu mhenga mmoja akasema, "Jibwe leo tu" akimaanisha ipo siku hamtasema tena ardhi ya jiwe ya Bweleo ila mtaitafuta.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Unguja Magharibi B
Chukwani

**Chulwani** ni kata ya Wilaya ya Unguja Magharibi B katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 13,197 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4.134 waishio humo. 

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya Bahari ya Hindi. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Unguja Magharibi B
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Rushwa (Muleba)

**Rushwa** ilikuwa kata ya Wilaya ya Muleba katika Mkoa wa Kagera, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,276 waishio humo. 

Rushwa ilikuwa kata ambayo wananchi wake ni wakulima wa karanga, viazi na mtama wa kutegenezea pombe pamoja na mtama mweupe kwa ajili ya chakula. 

Ni mojawapo ya kata zilizoathiriwa sana na Ukimwi katika Tanzania na hivyo kuachiwa mayatima wengi sana (kuna mradi wa Oxfam kwa ajili ya kuwasadia watoto hao.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Muleba
Magogoni

*Kwa maana nyingine, tazama: Magogoni (Mombasa)*

**Magogoni** ni kata ya Wilaya ya Unguja Magharibi B katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 7,942 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13.170 waishio humo. 

Wakazi wengi ni wa kutoka Tanzania bara, hasa mkoa wa Mtwara.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja
Jamii:Wilaya ya Unguja Magharibi B
Mwera (Pangani)

**Mwera** ni kata ya Wilaya ya Pangani katika  Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye Postikodi namba 21304. 

Kata ya Mwera ina vijiji vitatu ambavyo ni Mwera, Ushongo na Mzambarauni.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,059 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,601 waishio humo. 

Wakazi wa kata hiyo wanajihusisha na shughuli mbalimbali kama vile uvuvi katika bahari ya Hindi, ambayo inapatikana katika kijiji cha Ushogo, na kilimo cha mboga, ufuta, nyanya, mahindi, pia ni wafanyabiashara na wanafanya ujasiriamali mbalimbali. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Pangani
Wilaya ya Longido

ya Longido katika mkoa wa Arusha.]]
**Wilaya ya Longido** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Arusha yenye postikodi namba **23500**. 

Wilaya hii ilianzishwa mwaka 2007 kutokana na sehemu za wilaya ya Monduli. Wakati wa sensa ya mwaka 2012 wilaya ilikuwa na wakazi 123,153. Katika ile ya mwaka 2022 walihesabiwa 175,915 .

## Marejeo
L
Jamii:wilaya ya Longido