open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
It Was Written

**It Was Written** ni albamu ya pili ya rapa wa Marekani Nas. Albamu ilitolewa mnamo 2 Julai 1996 kupitia studio ya Columbia Records huko nchini Marekani. Kufuatia uwastani wa mafanikio ya kimauzo katika albamu yake ya kwanza, *Illmatic* (1994), Nas ameamua kujihusisha zaidi katika miondoko ile yenye mwelekeo wa kawaida. Hasa kwa kufanya kazi na Trackmasters, ambapo ni safari yake kutoka katika hali kutojulikana, toni zake akiwa kama msanii wa chini katika albamu yake ya kwanza - na kuja katika hali nyingine kabisa, msikiko wa kawaida kama wasanii wengine wakubwa. Albamu ina ladha ya mtindo wa  mafioso na gangsta, jumlisha kuonekana kwake kwenye kundi bab-kubwa lililovuma kwa muda The Firm, ambalo liliunganishwa na marapa kama vile Foxy Brown, AZ, na Cormega.

Albamu imethibitisha kuwa ndiyo albamu ya Nas iliyopata mafanikio makubwa kwa kutolewa, kwa kuingia nafasi ya kwanza katika chati za *Billboard* 200 na kuuza nakala milioni 3 dunia nzima. Pia imepigisha mbiu kwa kuleta umaarufu mtindo anaotumia Nas, licha kukata rufaa kwake kwa kuzuiwa kimafanikio na albamu ziingine za mafiaso rap kama vile *Only Built 4 Cuban Linx…* (1995) na *Reasonable Doubt* (1996). Hata hivyo, mabadiliko yake ya kistaili na kuongezeka kwa mafanikio na umaarufu wake imepelekea uvumi wa kwamba anatoa kitu kidogo kwa wanajumuia ya hip hop. *It Was Written* nayo ilipokea tahakiki mchanganyiko kutoka kwa watahakiki kadhaa kwa kutofikia uwastani wa *Illmatic*.

## Orodha ya nyimbo 
## Historia ya chati
### Nafasi za chati 
; Albamu

; Single

## Tanbihi
## Marejeo 
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya Nje 
* *It Was Written* at Discogs
* 

Jamii:Albamu za 1996
Jamii:Albamu za Columbia Records
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Dr. Dre
Maria Ana wa Yesu

) kuhusu Mariana de Jesús, Azucena de Quito, Heroina Nacional y Virgen Penitente.]] 
**Maria Ana wa Yesu** (jina kamili la Kihispania ni **Mariana de Jesús Paredes y Flores**; Quito, Ekwador, 31 Oktoba 1618 - Quito, 26 Mei 1645, alikuwa bikira wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko aliyejitoa kwa Kristo na kuhudumia Waindio na watu kutoka Afrika fukara .

Papa Pius IX alimtangaza mwenye heri tarehe 20 Novemba 1853. Papa Pius XII akamtangaza mtakatifu tarehe 4 Juni 1950, akiwa mtu wa kwanza kutoka Ekwador, na Mfransisko wa kwanza kutoka Amerika Kusini kutangazwa mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 26 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
***GENEALOGÍA**. Orígenes familiares de Santa Mariana de Jesús y descendencia de sus hermanos en la base de datos para Ecuador de Mauricio Alvarado-Dávila.
* Nota biográfica por Gustavo Amigó Jansen
* Poema que le dedicó Hernando de la Cruz
Maria Goretti

ya Mt. Maria Goretti katika mavazi ya mkulima akishika maua na kisu.]] 

**Maria Teresa Goretti** (Corinaldo, Ancona, Italia, 16 Oktoba 1890 - Nettuno, Lazio, 6 Julai 1902) alikuwa bikira Mkristo ambaye, baada ya kupitia utoto katika ufukara akimsaidia mama yake mjane katika shughuli za nyumbani na kudumu katika sala, alikataa mfululizo kuzini na jirani yake Alessandro Serenelli, mpaka huyo akamchoma mara 14 mfululizo kwa kifaa cha chuma. 

Akizidi kuchomwa, Maria alisisitiza msimamo wake: "Usifanye, ni dhambi!"

Kabla hajafa hospitalini, Maria alimsamehe muuaji wake kwa kumtakia awe naye mbinguni.

Baada ya miaka mitatu gerezani, Alessandro aliongoka na alipotoka alikwenda kuomba msamaha wa mama wa Maria, akakubaliwa kwa hoja kwamba, "Mwanangu amekusamehe wakati wa kufa, nami siwezi kufanya tofauti". Kesho yake walipokea ekaristi pamoja.

Halafu akaishi utawani kwa Wakapuchini wa Macerata hadi alipofariki mwaka 1970.

Alitangazwa na Papa Pius XII kuwa mwenye heri tarehe 27 Aprili 1947 na kuwa mtakatifu tarehe 24 Juni 1950, wakihudhuria mama yake na muuaji vilevile.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe ya kifodini chake, 6 Julai ya kila mwaka.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Filamu juu yake 
* *Cielo sulla palude*, kwa ajili ya sinema, iliongozwa na Augusto Genina, Italia 1949
* *Maria Goretti*, kwa ajili ya televisheni, iliongozwa na Giulio Base, Italia 2002

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 233-235
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 196-197

## Marejeo ya lugha nyingine
* *Beatificationis seu declarationis martyrii Mariae Goretti*, Roma, 1938-1939 (nyaraka za kesi ya kumtangaza mwenye heri).
* *Compendium vitae virtutum ac miracolorum Beatae Mariae Theresiae Goretti*, Typis Polyglottis Vaticani, 1950 (nyaraka za kesi ya kumtangaza mtakatifu).
* *A proposito di Maria Goretti: santità e canonizzazioni: atti della Commissione di studio istituita dalla Congregazione per le cause dei santi il 5 febbraio 1985*, Città del Vaticano, Libreria Editrice Vaticana, 1986.
* Giovanni Alberti, *Maria Goretti*, Città Nuova Editrice, 1980. ISBN 88-8386-150-7.
* Giordano Bruno Guerri, *Povera santa, povero assassino. La vera storia di Maria Goretti*, Mondadori, Milano, 1985 - toleo jipya lililorekebishwa na kuongezewa Bompiani, Milano, 2008.

## Viungo vya nje 
*Friends of Maria Goretti
*Saint Maria Goretti 
* Pontificia Basilica Madonna delle Grazie e Santa Maria Goretti di Nettuno 
* Sito del santuario di Corinaldo
* Messaggio di Giovanni Paolo II in occasione del centenario della morte, 6 luglio 2002
Graveson

thumbnail|right|280px|Geti katika Mji wa Graveson 

	

**Graveson** ni mji wa Ufaransa.

## Viungo vya nje 
Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Provence-Alpes-Côte d'Azur
Ellen Kuzwayo

**Ellen Kuzwayo** (29 Juni 1914 - 19 Aprili 2006) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alikuwa mwalimu wa shule ya msingi na kuifanyia kazi mambo ya jamii. Aliishi Soweto. Sera za apartheid ikiondolewa, Kuzwayo alichaguliwa 1994 kuwa mbunge. Alifariki kufuatana na matatizo ya kisukari akiwa na umri wa miaka 91.

## Maandishi yake
* *Call Me Woman* (1985; tawasifu)
* *Sit Down and Listen* (1990; hadithi fupi)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 2006
Alex La Guma

**Alex La Guma** (20 Februari 1925 - 1 Oktoba 1985) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika riwaya dhidi ya ubaguzi wa rangi.

## Maandishi yake
* *A Walk in the Night* (1962)
* *And a Threefold Cord* (1964)
* *The Stone Country* (1967)
* ''In the Fog of the Seasons' End* (1972)
* *Time of the Butcherbird* (1979)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures'', University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 1985
Cornelis Langenhoven

kwenye harusi ya mtoto wao Engela, 1926]]
**Cornelis Jacobus Langenhoven** (13 Agosti 1873 - 15 Julai 1932) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini, hasa upande wa mashairi na insha. Yeye huonekana kama mwandishi mkuu wa fasihi ya Kiafrikaans mwanzoni mwa karne ya 20. Anajulikana kwa kutunga maneno ya wimbo wa taifa wa kwanza wa Afrika Kusini, *Die Stem* ("Mwito").

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1932
Louis Leipoldt

**Dr. Christian Frederik Louis Leipoldt** (28 Desemba 1880 - 12 Aprili 1947) alikuwa mwandishi, daktari na mkaguzi wa shule kutoka Afrika Kusini. Aliandika mashairi mengi ya Kiafrikaans pamoja na maandishi ya habari na kuhusu tiba.

## Maandishi yake
* *Oom Gert Vertel en Ander Gedigte* (1911; "Mjomba Gert Husimulia na Mashairi Mengine")
* *Bushveld Doctor* (1937; tawasifu)
* *The Ballad of Dick King and Other Poems* (1949)
* *Stormwrack* (1980; imetolewa baada ya kifo chake)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1880
Jamii:Waliofariki 1947
Etienne Leroux

**Etienne Leroux** (jina la asili **Stephanus Le Roux**, 13 Juni 1922 - 30 Desemba 1989) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika riwaya kwa lugha ya Kiafrikaans.

## Maandishi yake
* *Seven Days at the Silbersteins* (1964)
* *The Third Eye* (1966)
* *One for the Devil* (1968)
* *Magersfontein, O Magersfontein* (1976)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 1989
Oliver Queen (Smallville)

**Oliver Jonas Queen**  ni jina la mmiliki bilionea na ni CEO wa Queen Industries, ambaye pia anajulikana kwa jina la **Green Arrow**. Huyu pia ni mume wa Chloe Sullivan.  Akiwa kama Green Arrow, Oliver anavaa vazi la kijani na nyeusi na kuamuru aina mbalimbali za mishare na zana kwa ajili ya ulinzi.

Oliver amepata kuwa na mahusiano marefu kiasi na Lex Luthor. Uhusiano ambao ulianza wakati wanasoma wote katika shule ya bweni. Pia amewahi kuwa na mahusiano ya kimahaba-kiutatanishi na mfuasi wa Lex Luthor, Tess Mercer. Yeye ndiye mwanzilishi wa kikosi cha mashujaa-bab-kubwa, ambamo ni kikosi cha watu kilichojianzisha kwa ajili ya kuilinda Metropolis.

Pale Oliver alivyoingiwa na huzuini baada ya kugundua ya kwamba Lionel ndiye aliyewauwa wazazi wake, akabadili maisha yake kwa kuwa mtu wa wanawake, ulevi, na kujirusha. Haitoshi tena ameacha hadi kazi zake za Green Arrow na kutumia miezi mingi kwa kutengeneza kurasa za umbeya kufuatia kifo cha Jimmy Olsen, lakini baadaye akaamua kurudi katika hali ya kawaida kama jinsi alivyokuwa hapo awali (ilikuwa kwa msaada wa Chloe Sullivan.
## Uhusiano wake
**Uhusiano wa Kirafiki na Wanaume**
* Clark na Oliver: Inaelezea urafiki wao wa mashaka.
* Lex na Oliver: Inaelezea uhasama wao tangu kitambo.
* Oliver and Jimmy: Inaelezea urafiki wao.
**Uhusiano wa Kirafiki na Wanawake**
* Chloe na Oliver: Inaelezea jinsi walivyokutana na kuhusiana kikazi na hadi hapo baadaye kimapenzi.
* Lois na Oliver: Inaelezea uhusiano wao mfupi wa kimahaba na urafiki wa kufa na kuzikana.
* Tess na Oliver: Inaelezea utatanishi wa urafiki wao.
* Clark, Lois na Oliver: Inaelezea mapenzi-kizungu-mkuti waliogawana na urafiki wao wa kina.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Green Arrow  - DC Comics
* *The Oliver Queen Chronicles* on CW.com 
* Green Arrow on DCAU Wikia
* Green Arrow on DC Comics Database
* Oliver Queen on KryptonSite
* Green Arrow on *Young Justice* Wikia

Jamii:Wahusika
Bonifas mfiadini

Wasaksoni* na *Kifodini cha Mt. Bonifacio*, katika *Sakramentari ya Fulda* (karne XI).]]
 ikimuonyesha Bonifas akihama Uingereza.]]
 cha Mt. Bonifas*, kilivyochongwa na Werner Henschel, 1830, Fulda.]]

**Bonifas** (kwa Kilatini **Bonifacius**, yaani *Mtendamema*, ambaye aliitwa *Wynfrith* kabla ya kutajiwa na Papa Gregori II jina hilo jipya; Crediton, Wessex, 673 hivi - Dokkum, 5 Juni 754) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka Uingereza aliyetumwa kama mmisionari huko Ujerumani (716). 

Ili kushinda vipingamizi alikwenda huko Roma akafanywa kwanza askofu (722), baadaye askofu mkuu (732), na baadaye tena balozi wa Papa (738), akijitahidi kuimarisha Kanisa katika dola lote. 

Hatimaye akawa mfiadini pamoja na wenzake walau 9 katika Uholanzi wa leo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na wengineo kama mtakatifu, akiitwa pengine "mtume wa Ujerumani".

Sikukuu yake ni tarehe 5 Juni ya kila mwaka.

## Sala yake
Mungu wa milele, kimbilio la wanao wote,
katika udhaifu wetu ndiwe nguvu yetu,
katika giza letu ndiwe mwanga wetu,
katika uchungu wetu ndiwe faraja na amani yetu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 182-184
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 195-196
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 163-164
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 45-46

## Marejeo ya lugha nyingine
*Talbot, C. H., ed. *The Anglo-Saxon Missionaries in Germany: Being the Lives of S.S. Willibrord, Boniface, Strum, Leoba and Lebuin, together with the Hodoeporicon of St. Willibald and a Selection from the Correspondence of St. Boniface*. New York: Sheed and Ward, 1954.
**The Bonifacian *vita* was republished in Noble, Thomas F. X. and Thomas Head, eds. *Soldiers of Christ: Saints and Saints’ Lives in Late Antiquity and the Early Middle Ages*. University Park: Pennsylvania State UP, 1995. 109-40.
* *Die Briefe des heiligen Bonifatius und Lullus*, a cura di M. Tangl, Berlin, 1916
* J. Semmler - G. Bernt - G. Binding, *Bonifatius*, in *Lexikon des Mittelalters*, München, 1983

## Viungo vya nje
* "St. Boniface, Archbishop of Mentz, Apostle of Germany and Martyr", ''Butler's Lives of the Saints*
* Wilhelm Levison, *Vitae Sancti Bonifatii'' 

Jamii:Watakatifu wa Uholanzi
Petro Nolasco

, Museo del Prado, Madrid 
(Hispania.)]]
**Petro Nolasco** (kwa Kifaransa *Pierre Nolasque*; alizaliwa Mas-Saintes-Puelles, Ufaransa, 1189 hivi - Barcelona, leo nchini Hispania, 6 Mei 1256) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki anayekumbukwa hasa kwa juhudi zake za kukomboa Wakristo waliotekwa na Waislamu utumwani pamoja na kurudisha amani . 

Kwa ajili hiyo alianzisha, pamoja na padri Raimundi wa Penyafort na mfalme Yakobo I wa Aragona, utawa wa Wamersedari naye mwenyewe mwaka 1245 huko Algiers alijitoa kutekwa kwa niaba yao akapigwa hata karibu kufa.

Alitangazwa mtakatifu na Papa Urbano VIII tarehe 30 Septemba 1628. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Mei kila mwaka.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *St. Peter Nolasco*
*Founder Statue in St Peter's Basilica
Mike Kirkwood

**Mike Kirkwood** (amezaliwa 1943 kule Visiwa vya Karibi) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini na mhariri wa jarida *Staffrider*. Baadaye alihamia Uingereza.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Watu walio hai
Nicolaas Louw

**Nicolaas Petrus van Wijk Louw** (11 Juni, 1906 - 18 Juni, 1970) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika na kufundisha chuoni hasa kwa Kiafrikaans. Mwaka wa 1945 alianzisha jarida *Standpunte*. Aliandika maandishi mengi tofauti kama mashairi, tamthiliya, insha na mengineyo.

## Maandishi yake
**Lojale Verset* (insha, 1939)
**Raka* (mashairi, 1941; tafsiriwa kwa Kiingereza 1968)
**Germanicus* (tamthiliya, 1956)
**Liberale Nasionalisme* (insha, 1958)
**Vernuwing in die Prosa* (tahakiki, 1961)
**Tristia* (mashairi, 1962)
**Die Pluimsaad Waai Ver* (tamthiliya, 1972)
**Opstelle or Ons Over Digters* (tahakiki, 1972)
**Oh Wide and Sad Land* (1975, tafsiri za mashairi yake kwa Kiingereza)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1970
Eugene Marais

**Eugène Nielen Marais** (9 Januari 1871 - 29 Machi 1936) alikuwa mwandishi, mshairi na mwanasheria wa Afrika Kusini. Aliandika mashairi na wasifu za kiumbile. Mwaka wa 1936 alijiua.

## Maandishi yake 
* *Dwaalstories en Ander Vertellings* (1927)
* *The Soul of the White Ant* (1934)
* *Gedigte / Poems* (mashairi, 1956; tolewa baada ya kifo chake pamoja na tafsiri kwa Kiingereza)
* *The Road to Waterberg* (insha, 1972; tolewa baada ya kifo chake na tafsiriwa kwa Kiingereza)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo 
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1871
Jamii:Waliofariki 1936
James Matthews

**James Matthews** (Cape Town, 29 Mei 1929 - 7 Septemba 2024) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika habari, hadithi na mashairi. Maandishi yake mengi yalipigwa marufuku chini ya sera ya apartheid.

## Maandishi yake
* *Cry Rage!* (mashairi, 1972)
* *Pass Me a Meatball, Jones* (mashairi, 1977)
* * No Time for Dreams* (mashairi, 1981)
* *The Park and Other Stories* (hadithi, 1983)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 2024
Zakes Mda

thumb|Zakes Mda
**Zakes Mda** (amezaliwa 1948 mjini Herschel na jina kamili **Zanemvula Kizito Gatyeni Mda**) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa amejulikana kwa tamthiliya zake.

## Maandishi yake
**Dead End* (1979)
**We Shall Sing for the Fatherland* (1979)
**Dark Voices Ring* (1979)
**The Hill* (1980)
**The Road* (1982)
**And the Girls in their Sunday Dresses* (1993)
**When People Play People: Development Communication through Theatre* (1993)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
John Carew

thumbnail|right|200px|John Carew

**John Carew** (amezaliwa 5 Septemba 1979) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Norwei.

Anachezea kilabu cha Stoke City nchini Uingereza.

Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Norwei
Pambo (tamthiliya)

**Pambo** ni tamthiliya iliyoandikwa na mwandishi Mtanzania Penina Muhando na kutolewa mwaka wa 1975. Kitabu hiki kimesomwa na wengi. Hakika kimeandikwa kwa umakini mkubwa sana.

Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Man with No Name

The **Man With No Name** () ni jina la kutaja uhusika katika filamu za western, lakini istilahi hii kikawaida hutumika mahususi kwa uhusika uliochezwa na Clint Eastwood kwenye filamu zilizoongozwa na Sergio Leone "The Dollars Trilogy."

Kunako mwaka wa 2008, *Empire* limechagua "The Man With No Name" kama uhusika mkali wa 43  katika filamu kwa muda wote.

## Mionekano 
### Filamu 
* *A Fistful of Dollars* (1964)
* *For a Few Dollars More* (1965)
* *The Good, the Bad and the Ugly* (1966)

Katika filamu ya *Back to the Future Part III*, Marty McFly kajiita kama "Clint Eastwood", mavazi na kofia aliyoivaa inafanana fika na "The Man with No Name", na kuiba baadhi ya ujanja kutoka katika filamu ya *A Fistful of Dollars* ili kumshinda "Mad Dog" Tannen.
## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
Jamii:Wahusika
Jihadi

thumbnail|right|200px|Kikundi cha waasi wa Kiislamu nchini Mali
**Jihadi** ni neno lenye asili ya Kiarabu (‏جهاد‎ *jihād*) na lenye maana ya kujitahidi kwa ajili ya Allah katika dini ya Uislamu.

Mtu anayehusika katika jihadi huitwa "mujahid". Jihadi ni wajibu wa kidini kwa Waislamu.

## Jihadi katika Kurani
Katika Kurani neno jihadi linapatikana mara 41, mara nyingi katika usemi "jihadi kwenye njia ya Mungu (الجهاد في سبيل الله *al-jihad fi sabil Allah*)".. Katika Kurani "jihadi" huwa hasa na maana ya kijeshi lakini si wazi kama maana hiyo ilikuwa mapigano dhidi ya wenye imani tofauti kwa jumla au vita vya kujihami tu. 

## Jihadi katika mafundisho ya wataalamu wa shari'a
Katika mafundisho ya wataalamu Waislamu wa karne za kwanza baada ya Muhammad jihadi ilikuwa na shabaha ya kupanua eneo chini ya utawala wa Uislamu na utetezi wake, hadi Uislamu ugeuke dini rasmi. 

Hii haikuwa na shabaha ya kuwalazimisha wote wasiokuwa Waislamu kupokea dini hiyo. Katika mafundisho ya wataalamu wa kale, wale walioitwa "Wapagani" walipaswa kushambuliwa hadi wakubali Uislamu au wauawe. Lakini watu wa "ahl al-kitab" (wenye misahafu) yaani Wakristo, Wayahudi na Wasabayi walipewa nafasi ya kukubali kipaumbele cha Waislamu na kuishi chini ya utawala wa Waislamu katika hali ya dhimma.

Katika mwendo wa upanuzi wa utawala wa Kiislamu nafasi ya dhimma iliongezwa pia kwa dini nyingine kama Uzoroastro na Uhindu ingawa hao wana miungu mingi sana. 

Mwishoni karibu kila jumuiya ya kidini ilipewa nafasi ya kukubali hali ya dhimma. 

## Jihadi kati ya Waislamu wa leo
Leo hii jihadi ina maana tatu kati ya Waislamu, hasa
# kutetea imani ya Kiislamu pamoja na kulinda umma ya Waislamu, pia kutetea Waislamu wanaoshambuliwa
# kushindana na udhaifu wa nafsi na kujitahidi kuwa mtu mwema
# jitihada za kuboresha umma ya Waislamu.

Waislamu kadhaa wanaitumia pia kwa maana ya kueneza Uislamu kwa njia ya silaha na matishio. Hapo kuna hata makundi kama Al Qaida na Boko Haram wanaotumia mbinu za ugaidi kwa jihadi jinsi wanavyoielewa. Ingawa idadi yao si kubwa kati ya Waislamu kwa jumla, watu wengi nje ya Uislamu wanaelewa neno hasa kwa maana inayotangazwa na hao.

## Tanbihi
### Kujisomea 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Jimbo la Mataifa ya Kusini, Ethiopia

**Jimbo la Mataifa ya Kusini** (kwa Kiamhari: ደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች, *Ye-Debub Bəheročč Bəheresebočč-ənna Həzbočč*; kwa Kiingereza "Southern Nations, Nationalities, and Peoples’ Region", kifupi: SNNPR) ni moja kati ya majimbo 12 ya kujitawala ya Ethiopia.

Jimbo liko kusini mwa nchi, likipakana na Kenya upande wa kusini, Sudan Kusini upande wa magharibi na majimbo ya Ethiopia ya Gambela upande wa kaskazini na Oromia upande wa kaskazini, mashariki na kusini-mashariki.

Tofauti na majimbo mengine ya Ethiopia yenye kabila au kundi 1 hasa, hapa kuna vikundi vingi vidogovidogo kwa jumla 45. Wakazi wengi huishi mashambani ama vijijini au kama wahamiaji katika makambi yao ya kuhama.

Mji mkuu wa jimbo ni Awassa, lakini baada ya jimbo kumegwa, mji huo umekuwa wa jimbo la Sidama, hivyo unafikiriwa mwingine.

Jamii:Jimbo la Mataifa ya Kusini
Awasa

thumb|250px|Soko la samaki kando la ziwa mjini Awasa

**Awasa** (pia *Awassa* au *Hawassa*, Kige'ez አዋሳ) ni mji mkuu wa Jimbo la Mataifa ya Kusini katika kusini ya Ethiopia. Iko kando la Ziwa Awasa katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki takriban kilomita 280 kusini ya Addis Abeba.

Mwaka 2005 Awasa ilikuwa na wakazi 125,315. 

Kati ya wakazi wake 69,169 wa mwaka 1994 asilimia 31,42 % walikuwa Waamhara, 24,91 % Wawelaytta, 11,55 % Waoromo, 10,2 % Wasidama, 4,85 % Wakambaata, 4,6 % Watigray, 3,23 % Soddo-Gurage, 2,15 % Wasilt'e, 2,13 % Sebat-Bet-Gurage und 1,56 % Wahadiyya. 

63,42 % walisema Kiamhara kama lugha ya kwanza. 

Kiasili eneo la Awasa ilikuwa na misitu minene na hadi leo kuna miti mikubwa upande wa kaskazini na magharibi wa mji. Kuna maji mengi kwa hiyo watu wengi kutoka nyanda za juu walihamia hapa. 

Awasa ilikuwa mji mkuu wa jimbo la awali la Sidamo. 

Barabara kuu kati na Addis Abeba na Nairobi inapita Awasa. 

Uvuvi katika ziwa ni sehemu muhimu ya uchumi kwa wenyeji. 

Kuna vyuo viwili ambavyo ni *Awasa Adventist College* na Chuo Kikuu cha Awasa. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Ethiopia

## Tanbihi 
Jamii:Miji ya Ethiopia

Jamii:Jimbo la Mataifa ya Kusini
Pango la Son Doong

thumb|Pango la Son Doong,Vietnam
**Son Doong** ni pango katika Jimbo la Quang Binh, Vietnam, km 50 kaskazini kwa mji wa Đồng Hới, km 44 kaskazini kwa Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi, na km 450 kusini kwa mji mkuu wa Hanoi. 

Mnamo Aprili mwaka wa 2009, mpelelezi wa Uingereza amegundua kuwa ni miongoni mwa maeneo yenye mapango makubwa duniani.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* "Explorers discover spectacular caves in Vietnam", News Yahoo

Jamii:Quang Binh
Jamii:jiolojia
Kayafa

[thumb|200px|right|Mchoro wa [Giotto kuhusu Yesu mbele ya Kayafa.]]
**Yosefu bin Kayafa** (kwa Kiaramu: יוסף בַּר קַיָּפָא, *Yosef Bar Kayafa*), maarufu kama **Kayafa** tu (kwa Kigiriki: Καῖάφα) alikuwa kuhani mkuu wa Israeli miaka 18-36). Wakati huo aliendesha kesi ya Yesu akiwa mwenyekiti wa baraza kuu la taifa mjini Yerusalemu.

Kabla ya hapo alihusika na njama ya kumkamata, na baadaye akahusika na jitihada za kumshinikiza liwali Ponsyo Pilato amsulubishe.

Mwaka 1990 karibu na Yerusalemu limepatikana kaburi lenye jina lake.. 

## Tanbihi 
Jamii:Watu wa Biblia
Gideoni

(1550 hivi).]]

**Gideoni** (kwa Kiebrania **גדעון ** - ''Ghide'on'') alikuwa mwana wa Yoas, wa kabila la Manase. 

Mungu alimuita awe mwamuzi wa Israeli kwa miaka 40; kisha kupewa ishara ya umande kwenye ngozi iliyotandazwa ardhini, kwa nguvu ya Mungu alibomoa altare ya Baal akakomboa sehemu kubwa ya nchi kutoka mikono ya Wamidiani kama kitabu cha Waamuzi (6-8) kinavyosimulia.

Kwa jinsi anavyosifiwa na Waraka kwa Waebrania, anaheshimiwa katika imani ya Wakristo wote ulimwenguni kama mtakatifu kulingana na ushuhuda wake katika kipindi chake cha kuwa mwamuzi wa Israeli.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Septemba.

## Maisha yake
Alipoitwa na Mungu alijitetea kwa kusisitiza udogo na ufukara wake, lakini akajaliwa ishara zote alizoziomba ili kuhakikishiwa msaada (Amu 6:11-24,36-40). 

Sura ya 7 inasimulia Mungu alivyopunguza askari wake ili ionekane wazi kuwa ushindi ni wa Mungu mwenyewe, hautegemei uhodari na wingi wa watu au silaha zao. Ni kawaida ya kazi ya Mungu kuonyesha uweza wake katika udhaifu wa binadamu. 

Waisraeli walipotaka Gideoni awe mfalme wao, akakataa katakata ili Bwana tu aendelee kuwatawala (Amu 8:22-23), lakini wazo hilo likaendelea kuenea, ingawa wengine walilipinga (Amu 9:1-21).

## Sala yake (Amu 6:15)
"Ee Bwana, nitawaokoa Israeli kwa jinsi gani?
Tazama, jamaa zangu ndio walio maskini sana katika Manase,
na mimi ndimi niliye mdogo katika nyumba ya baba yangu".

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Elizabeti wa Ureno

(Santiago, Cile).]]

 wa mawaridi ulivyochorwa na Valerio Castello, 1650 hivi.]]
 lake la mwaka 1330, katika kanisa la Mt. Klara huko Coimbra.]]
 wa Petrus Christus, 1460 hivi, ukimuonyesha Mt. Isabela wa Aragona na jamaa yake Mt. Elizabeti wa Hungaria.]]
**Elizabeti wa Ureno** (anayejulikana pia kama **Isabela Perez** au **Isabela wa Aragona**; Saragoza, Hispania, 4 Januari 1271 - Estremoz, Ureno, 4 Julai 1336) alikuwa malkia wa nchi hiyo (1282-1325) kabla hajaanzisha jumuia ya kimonaki ya Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko karibu na monasteri ya Waklara.

Aling'aa kwa juhudi za kuleta upatanisho kati ya wafalme na kusaidia maskini akafariki wakati wa kushughulikia amani kati ya mwanae na mkwe wake

Alitangazwa na Papa Urban VIII kuwa mtakatifu tarehe 25 Mei 1625. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 231-232 
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 486-487

## Marejeo ya lugha nyingine
* 
* 

## Viungo vya nje
* "Saint Elizabeth, Queen of Portugal", ''Butler's Lives of the Saints''
Maria wa Bethania

nyumbani mwa Martha na Maria* kadiri ya mchoro wa Johannes Vermeer (1654 hivi) unaotunzwa kwenye National Gallery of Scotland, Edinburgh. Maria ameketi miguuni pa Yesu.]] 

**Maria wa Bethania** (jina lake kwa Kiebrania מִרְיָם, Miryām, kwa Kiaramu מרים, *Maryām*, kwa Kigiriki Μαρία, Maria) alikuwa mwanamke wa Bethania, kitongoji cha Yerusalemu, katika karne ya 1. 

Ndugu zake walikuwa Martha na Lazaro wa Bethania, ambao wote Yesu alifurahia urafiki wao hasa alipohiji kwenda Yerusalemu.

Wanaheshimiwa na Wakristo wengi kama watakatifu.

Sikukuu yao inaadhimishwa pamoja tarehe 29 Julai au 4 Juni, kadiri ya madhehebu.

## Maisha
Anajulikana hasa kutokana na Injili, kwa namna ya pekee Injili ya Luka (10:38-42) na Injili ya Yohane (11; 12:1-8), katika Agano Jipya ndani ya Biblia ya Kikristo. 

Humo anaonekana mwenye silika ya utulivu na imani kwa Yesu Kristo, ambaye alipendezwa sana na usikivu wake wakati alimfundisha ameketi chini karibu na miguu yake, kama ilivyokuwa kawaida ya wanafunzi wa dini ya Kiyahudi, ingawa wakati huo wanaume tu walikubalika.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Easton's Bible Dictionary*, 1897
**Catholic Encyclopedia* 1910: under "Saint Mary Magdalene"
*Mary & Martha, the sisters of Lazarus , Greek Orthodox Archdiocese of America.
**CIRCULO SANTA MARIA DE BETANIA'', group dedicated to the devotion of Saint Mary of Bethany in the Philippines 

Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jamii:Watu wa Biblia
Martha wa Bethania

[200px|thumb|right|*[Kristo nyumbani mwa Martha na Maria* kadiri ya mchoro wa Johannes Vermeer (1654 hivi) unaotunzwa kwenye National Gallery of Scotland, Edinburgh. Martha amesimama karibu na Yesu.]] 

**Martha wa Bethania** (jina lake kwa Kiebrania na Kiaramu ni מַרְתָּא, Martâ, kwa Kigiriki Μαρθα, Martha) alikuwa mwanamke wa Bethania, kitongoji cha Yerusalemu, katika karne ya 1. 

Ndugu zake walikuwa Maria na Lazaro wa Bethania, ambao wote Yesu alifurahia urafiki wao alipokuwa akihiji kwenda Yerusalemu. 

Wanaheshimiwa na Wakristo wengi kama watakatifu.

Sikukuu yao inaadhimishwa pamoja tarehe 29 Julai au 4 Juni, kadiri ya madhehebu.

## Maisha
Anajulikana hasa kutokana na Injili, kwa namna ya pekee Injili ya Luka (10:38-42) na Injili ya Yohane (11), katika Agano Jipya ndani ya Biblia ya Kikristo. 

Humo anaonekana mwenye silika ya utendaji na imani kwa Yesu Kristo, ambaye alipendezwa na ukarimu wake, pamoja na kumuonya azingatie kwanza kilicho muhimu pekee, yaani kusikiliza Neno la Mungu.

Kisha kumkiri Yesu kuwa Kristo, Mwana wa Mungu aliyekuja ulimwenguni, alishuhudia alivyomfufua kaka yake Lazaro siku nne baada ya kifo chake.

Maneno yake kwa Yesu yalikuwa haya: "Bwana, kama ungalikuwapo hapa, ndugu yangu hangalikufa.
Lakini hata sasa najua ya kuwa yoyote utakayomwomba Mungu, Mungu atakupa...
Naam, Bwana, mimi nimesadiki ya kwamba wewe ndiwe Kristo, Mwana wa Mungu, yule ajaye ulimwenguni". (Yoh. 11:21-22, 27)

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 259-260
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 218-219
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 60

## Viungo vya nje 
* "St. Martha, Virgin", ''Butler's Lives of the Saints*
* St. Martha on catholic.org
* Mary & Martha, the sisters of Lazarus , Greek Orthodox Archdiocese of America
* Patron Saints: Martha 
* 
* "The Life of Saint Martha" , text from the *Golden Legend''

Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Wafuasi wa Yesu
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Laurenti Mfiadini

thumb|right|200px|*Laurenti mbele ya Valerianus*.
, Christ Church, Oxford, Uingereza.]]
[thumb|right|250px|Kifaa kinachosadikiwa kilitumika kumbanika Laurenti [Mji|mjini Roma.]]
[thumb|right|[Jiwe ambapo maiti yake ililazwa huko Roma (San Lorenzo fuori le mura)]]
[thumb|250px|right|"Kifodini cha Mt. Laurenti" kilivyochongwa na [Juan de León (1758). Kazi hii iko Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, Madrid, Hispania.]]
**Laurenti** (kwa Kilatini "Laurentius"; Valencia au Huesca, Hispania, 225 hivi - Roma, Italia, 10 Agosti 258) alikuwa shemasi mkuu wa Kanisa la Roma hadi alipouawa kwa kubanikwa kutokana na imani yake katika Yesu.

Laurenti alikuwa msimamizi wa mali ya Kanisa la Roma iliyotumiwa kwa ajili ya kuwasaidia maskini. Serikali ya Kaisari Valerian iliwahi kumwua askofu wa Roma Sixtus II ikadai sasa Laurenti atoe hazina yote ya Kanisa kwa serikali ya Kaisari katika muda wa siku tatu. Laurenti alitumia muda huo kugawa pesa zote kwa maskini. 

Akitamani kushiriki kifodini cha askofu wake, anavyosimulia Papa Leo I, siku alipotakiwa kufika mbele ya afisa wa serikali kukabidhi pesa alikuja pamoja na kundi kubwa la maskini, wagonjwa, walemavu, vipofu, wenye ukoma, wajane na mayatima. Halafu kwa dhihaka alimwambia akida, "Hao ndio hazina ya Kanisa". Akida alimtesa na kumfunga kwenye nondo za chuma juu ya moto hadi alikufa. Inasemekana ya kwamba Laurenti alivumulia mateso kimyakimya akisema mwishoni, "Ewe mtu maskini, kwangu moto huu umepoa lakini kwako utaleta maumivu ya milele". Alizikwa katika shamba la Mungu la Verano ambalo mpaka leo linaitwa jina lake.

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu mfiadini, hasa siku ya kifodini chake. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 278-280
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 274-275
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 234-235
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 64

## Viungo vya nje 
* [Henry Wace, *A Dictionary of Christian Biography*](http://www.ccel.org/ccel/wace/biodict.html?term=Laurentius%20(36)) : Laurentius
* *Catholic Encyclopedia* Saint Lawrence
* *Golden Legend*:  "The Life of Saint Laurence"
* Leo I: Sermon on St Lawrence
* *Orthodox Christianity* Church of Saint Lawrence
* [http://www.orderofmalta-malta.org/panoramas/stlawrencechurch/start.htm ]  Church of Saint Lawrence, Birgu, Malta

Jamii:Waliozaliwa 225
Jamii:Waliofariki 258
Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Marine Le Pen

**Marine Le Pen** (amezaliwa Neuilly-sur-Seine, 5 Agosti 1968) ni mwanasiasa wa Ufaransa. 

## Maisha
Binti mdogo wa Jean-Marie Le Pen, alifanya kazi kama mwanasheria kati ya miaka 1992 na 1998, mwanachama wa Bunge la Ulaya tangu mwaka 2004, rais wa chama cha kisiasa cha Front National tangu tarehe 16 Januari 2011.

## Marejeo 
## Maisha yake alivyoyaandika mwenyewe 
*  *À contre-flots*, éd. Jacques Grancher, coll. "Grancher Depot", Paris, 2006, 322 p., broché, 15 x 22&nbsp;cm

## Viungo vya nje 
*  Bunge la Ulaya
*  Marine Le Pen 

Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Nuksi

**Nuksi** (pia: **Nuhusi**) ni hali ya kutokuwa na bahati katika maisha au kutofanikiwa katika masuala fulanifulani (lakini si rasmi kwa sababu ipo kama imani tu). Pia, hutumika mitaani katika hali ya kutaniana au kuelezana kwa namna fulani. Kwa mfano kila ukifanya jambo fulani usifanikiwe, basi mwingine anatokea na kusema "una nuksi" ndiyo maana hufanikiwi. 

Jamii:Hadithi
Gabriel Zubeir Wako

250px|thumb|Kardinali Wako.
**Gabriel Zubeir Wako** (kwa Kiarabu: غبرايل زوبير واكو; alizaliwa Mboro, Sudan, tarehe 27 Februari 1941) ni askofu mkuu wa Kanisa Katoliki aliyechunga jimbo kuu la Khartoum, Sudan. 

Alipata upadirisho tarehe 21 Julai 1963, akawa askofu wa jimbo la Wau mwaka 1974, halafu askofu mkuu wa Khartoum mwaka 1981.

Gabriel Zubeir Wako aliteuliwa na Papa Yohane Paulo II kuwa kardinali-padri wa parokia ya Sant'Atanasio a Via Tiburtina' tarehe 21 Oktoba 2003. 

Ni kati ya makardinali walioshiriki uchaguzi wa Papa Benedikto XVI mwaka 2005 na wa Papa Fransisko mwaka 2013.

Kardinali Zubeir Wako alinusurika kuuawa wakati wa kuadhimisha Misa ya Jumapili tarehe 10 Oktoba 2010. 

Tarehe 10 Desemba 2016 aling'atuka na kurithiwa na Askofu Mwandamizi Michael Didi Adgum Mangoria.

## Viungo vya nje
* 

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Paskali Baylon

ya Paskali Baylón, inayotunzwa katika parokia ya Torrehermosa.]]
**Paskali Baylon Yubero** (Torrehermosa, Zaragoza, 16 Mei 1540 - Villarreal, Castellón, 17 Mei 1592) alikuwa bruda wa utawa wa Ndugu Wadogo nchini Hispania.

Akiwa daima mwema na mkarimu kwa wote, aliabudu daima kwa upendo mkubwa fumbo la Ekaristi takatifu. Ndiyo sababu amefanywa msimamizi wa ibada zote zinazoelekea sakramenti hiyo.

Alitangazwa na Papa Paulo V kuwa mwenye heri tarehe 19 Oktoba 1618, halafu na Papa Alexander VIII kuwa mtakatifu tarehe 16 Oktoba 1690.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk. 96-102
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 168-169
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 449-451

## Viungo vya nje
*makala ya Catholic Encyclopedia 
*Maisha yake 

Jamii:Waliozaliwa 1540
Jamii:Waliofariki 1592
Juan Diego

, picha hii ya Bikira Maria wa Guadalupe ilipatikana kwa muujiza katika koti la Juan Diego, kwenye kilima cha Tepeyac karibu na Mexico City tarehe 12 Desemba 1531.]]
**Juan Diego Cuauhtlatoatzin** (yaani Yohane Diego Anayesema-kama-tai, 1474 hivi - 30 Mei 1548) ni kati ya Wakristo wa kwanza wa Mexico.

Mlei huyo ni maarufu hasa kwa kusadikiwa kwamba alitokewa na Bikira Maria akiwa na sura ya chotara. 

Mwenye imani safi sana, kwa unyenyekevu na ari yake alifanya pajengwe patakatifu kwa heshima ya Bikira Maria wa Guadalupe katika mlima Tepeyac karibu na Mji wa Mexiko, alipokuwa ametokewa na ambapo hatimaye alifariki dunia kitakatifu.

Njozi hiyo ilifuatwa haraka sana na wongofu wa Waindio wenzake milioni 8 wa nchi hiyo ambao walibatizwa kati ya mwaka 1532 na 1538.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri mwaka 1990, halafu 2002 akamtangaza mtakatifu, wa kwanza kati ya wakazi asili ya Amerika.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 9 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
**Documentos indígenas**
*Nican Mopohua
*Códice de Tetlapalco (Códice Brooklyn o Saville Codex o Texplapalco o Tetlapalco o Telapalco o Códice Protohistórico o Anales de la Fundación Heye)
*Códice Techialoyan K (710) (Códice de Santa María Calacohuayan o Códice Sutro)
*Teponaxcuícatl o "Cantar del Atabal" o "Pregón del Atabal" o "Cantar de Francisco Plácido" Ms. Cantares Mexicanos, fols. 26 v.-27 v.
*Testamento de Cuauhtitlan 1559 o de Juan García Martín o Juana Martín o Gregoria María

**Documentos mestizos**
*Nican Motecpana
*Mapa de Fernando de Alva Ixtlilxóchitl
*Inin Huey Tlamahuitzoltzin atribuido a Juan González
*Testamento de Francisco Verdugo Quetzalmamalitzin
*Códice 1548 o "Escalada"

## Viungo vya nje 
* Sancta.org: *Saint Juan Diego*
* Biography from the Holy See for Juan Diegos Canonization
*Juan Diego at the Rosary Workshop
* Latin America's Indigenous Saint Stirs Anger, Pride, LA Times, 30 Julai 2002
*Vida de Juan Diego en el portal de la Basilica de Guadalupe de la ciudad de México 
*Página oficial de San Juan Diego 
*San Juan Diego: Primer santo indígena en A. Latina por BBC
*El Nican Mopohua 
*El Movimiento de Amor San Juan Diego fundado en Italia por Conchiglia de la Santísima Trinidad

Jamii:Waliozaliwa 1474
Jamii:Waliofariki 1548
Jamii:Watakatifu wa Meksiko
Miundombinu

**Miundombinu**  (Ing. ***infrastructure***) ni neno la kutaja jumla la vifaa vya kiteknolojia, majengo na njia za mawasiliano inayounda muundo wa nje wa mji, dola au nchi na maisha ya wananchi wake. Vifaa vya muundombinu ni msingi wa uchumi. Kwa jumla ni vitu vya kudumu miaka mingi.

Pamoja na vifaa vya kiteknoljia kuna pia aina ya miundombinu ya kijamii unaoonekana katika upatikanaji wa elimu, huduma za afya, polisi na mahakama, pamoja na jumuiya za watu ndani ya jamii zinazotoa huduma kwa mfano makanisa, jumuiya za msikiti au mahekalu, shirika zisizo za serikali. Kwa mtazamo huo miundombinu ya kijamii ya kimsingi ni familia na ukoo. 

Nchi za kisasa huwa na miundombinu ya 
* barabara na madaraja
* reli na mifereji
* uwanja wa ndege na mabandari
* nishati na umeme (uzalishaji na usafirishaji)
* maji (mabomba ya maji safi na pia ya maji machafu)
* vituo vya afya (mahospitali, upatikanaji wa madaktari na madawa)
* elimu (shule, walimu, vyuo, usafiri wa wanfunzi)
* mitandao ya simu na intaneti
* masoko na maeneo ya maduka

Kuna vingi vingine. Vifaa vya kimsingi vya miundombinu vinatumiwa na watu wengi kwa hiyo ni kazi ya umma au serikali kuvijenga na kuvitunza.

Nchi tajiri huwa na miundombinu ulioendelezwa lakini nchi maskini huwa na miundombinu kidogo tu. Mara nyingi maazimio kama kujenga barabara au kutandiza mabomba ya maji au nyaya za umeme huweka msingi kwa maendeleo ya kiuchumi ya nchi.
Monika

**Monika** (Tagaste, Numidia, leo Algeria 332 - Ostia, kitongoji cha Roma, Italia, 387) alikuwa mwanamke wa kabila la Kiafrika la Waberberi ambaye aliolewa mapema na Patricius, afisa wa Dola la Roma, akamzalia watoto, mmojawao Agostino wa Hippo. 

Kwa ajili ya uongofu wake alisali sana na kutoa machozi mengi mbele ya Mungu hadi akasikilizwa. Ndipo alipopotewa na hamu ya kuishi akatamani tu kwenda mbinguni akafariki dunia kabla hajarudi Afrika . 

Ni maarufu hasa kutokana na sifa alizomwagiwa mwanae huyo katika kitabu cha Maungamo (Confessiones). 

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu, hasa tarehe 27 Agosti au 4 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili 
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 311-313
* M. CULLEN, O.S.A., Maungamo ya Mtakatifu Augustino kwa Muhtasari – tafsiri ya E. Msigala, O.S.A. - ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda – ISBN 9976-63-643-1
* M. CULLEN, O.S.A., Mtakatifu Monika: Mlinzi wa Akina Mama Wakristu – tafsiri ya E. Msigala, O.S.A. - ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 2002 – ISBN 9976-63-641-5
* M. CULLEN, O.S.A., Watakatifu Monika na Augustino - ed. Shirika la Mt. Augustino Tanzania, 2013
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 297-298
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 255-256
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 40

## Marejeo ya lugha nyingine
* Peter Brown, *Augustine of Hippo: A Biography. New edition with an epilogue*, Berkeley, University of California Press, c2000
*  Everett Ferguson, *Encyclopedia of Early Christianity*, Taylor & Francis, 1998, p.&nbsp;776
* John J. O'Meara, ''The Young Augustine:the growth of St. Augustine's mind up to his conversion'', London, Longmans, Green and Co, 1954

## Viungo vya nje
*The Life of St. Monica, Mother of Saint Augustine of Hippo 
*St. Monica 
*
  

Jamii:Waberberi
Miaka ya 2010

Makala hii inahusu miaka 2010 - 2019.

## Matukio 
### Afrika 
### Amerika ya Kaskazini 
### Amerika ya Kusini 
### Asia 
### Australia na Pasifiki 
### Ulaya 
## Utamaduni 
### Filamu 
### Muziki 
## Sayansi 
## Watu 
### Tuzo 
## Viungo vya nje
Akershus

thumbnail|right|200px|Mjiw wa Akershus
thumb|right|Mahali penye rangi nyekundu ndipo panapo jimbo la .
**Akershus** ni moja kati ya jimbo huko nchini Norwei. Limepakana na baadhi ya majimbo mengine kama vile Hedmark, Oppland, Buskerud, Oslo na Østfold. Pia ina mpaka mfupi uliokaribiana na mpaka wa nchi ya Sweden (Värmland). Akershus ni jimbo la pili kwa ukubwa na idadi ya wakazi baada ya Oslo, likiwa na zaidi ya wakazi nusu milioni. Jimbo limepewa jina kufuatana na Ngome ya Akershus. Ngazi ya utawala ya jimboni hapa ipo mjini Oslo, ambapo si moja ya sehemu ya jimbo hili.

## Manispaa zake 
thumb|right|450px|Manispaa za Akershus.
Akershus ina jumla ya manispaa 22:

Asker
Aurskog-Høland
Bærum
Eidsvoll
Enebakk
Fet
Frogn
Gjerdrum
Hurdal
Lørenskog
Nannestad

Nes
Nesodden
Nittedal
Oppegård
Rælingen
Skedsmo
Ski
Sørum
Ullensaker
Vestby
Ås

## Viungo vya Nje 
*Akershus county website 

Jamii:Majimbo ya Norwei
Vítor Pereira

**Vítor Pereira** (amezaliwa 26 Julai 1968) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Ureno. 

Baada ya kucheza mpira kikazi mwenyewe, akawa kocha na meneja wa vilabu mbalimbali.

Jamii:Wachezaji mpira wa Ureno
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Makocha
Westgate

thumbnail|right|280px|Jumba la biashara ya jumla la Westgate. 
**Westgate** ni jumba la biashara ya jumla la lililopo mtaa wa Westlands, Nairobi, Kenya.

## Viungo vya nje
*tovuti rasmi ya Westgate 

Jamii:Nairobi
Jamii:Uchumi wa Kenya
Sarit Center

**Sarit Center** ni Jumba la Biashara liloko mtaani Westlands, Nairobi Kenya. Ndani yake kuna maduka mengi pamoja na supamaketi ya Uchumi, sinema, hoteli, vyumba vya maonyesho na mikutano pamoja ofisi na kliniki za madaktari. 

Sarit Center ilikuwa jumba kubwa la biashara la kwanza katika Kenya.

## Viungo vya Nje
Tovuti rasmi
Marksons Plaza

**Marksons Plaza** ni jumba linalopatikana katika enbeo la Westlands mjini Nairobi katika mtaa wa Parlands. Kuna ofisi kadhaa za kampuni na za binafsi kwa mfano: Spin knit Kenya Ltd na Corn products Kenya Limited.

Jamii:Nairobi
Jumba la AACC, Nairobi

**Jumba la AACC** ni jumba la mikutano na la ofisi. Liko katika eneo la Westlands, Nairobi, Kenya. Liko mkabala wa jumba la Safaricom.

Jamii:Nairobi
Jamii:Majengo
Splash Water World

**Splash Water World** ni bustani katika ambapo familia huenda kubarizi wakati wa wikendi. Iko katika eneo la Lang'ata jijini Nairobi, Kenya, kupakana na mkahawa wa walanyama. Kuna kidimbwi cha kuogelea, kupanda ngamia na hata farasi.

Jamii:Nairobi
Aust-Agder

thumbnail|right|200px|Vegår, Aust-Agder
thumb|right|300px|Mahali pa  nchini Norwei
**Aust-Agder** ilikuwa moja kati ya Majimbo ya Norwei *(fylke)*, ikipakana na Telemark, Rogaland, na Vest-Agder. Kunako mwaka wa 2002, kulikuwa na wakazi takriban 102,945, ambayo ni 2.2% ya jumla ya idadi ya wakazi wa nchini Norwei. ILikuwa na kilomita za mraba zupatazo 9,212 (3,557 sq mi). Kitovu cha utawala wa jimboni hapa kilikuwa mjini Arendal.

Jimbo, ambalo lilikuwa katika pwani ya Skagerrak, lilitoka Gjernestangen hadi Risør hadi Kvåsefjorden hadi Lillesand. Sehemu za ndani za maeneo yake ni pamoja na Setesdalsheiene na Austheiene. Takriban 77% ya wakazi wake walikuwa wanaishi katika eneo la pwani, ambapo ndipo kuna ujenzi mkubwa kabisa. Utalii ni muhimu mjini hapa, kama jinsi ilivyo Arendal na miji mingine ya pwani ni vivutio maarufu.

Jimbo hili lilijumuisha kisiwa cha Tromøy, Justøya, na Sandøya. Ndani ya jimbo lilijumuisha wilaya ya Setesdal, kupitia mto Otra unaomwagikia baharini.

Baada ya kuunganisha na Vest-Agder, jimbo linaitwa Agder.

## Manispaa zake 
Aust-Agder iligawanyika katika manispaa 15:

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Political map 
* Aust-Agder fylkeskommune (in English) 
* Photogallery 

Jamii:Majimbo ya Norwei
Jamii:Agder