open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kituo kikuu cha reli Köln

**Kituo kikuu cha reli Köln**, Kijerumani:* Köln Hauptbahnhof*, fupi: *Köln Hbf* ni kituo cha reli kubwa zaidi wote ya mji mkubwa Köln, Ujerumani.

## Sehemu 
Kituo kipo katikati ya jiji ya Köln, katikati za Köln kathedrali na Breslauplatz. Sehemu ya kituo kikuu kuna makumbusho Ludwig na Makumbusho ya Roma-Germania pia.

Pia ukingo cha mto Rhine sio mbali. Kituo kikoni karibu na daraja la Hohenzollern, upande nyingine ya daraja kuna kituo cha reli ya Köln Messe/Deutz, kituo cha treni ya masafa marefu nyingine ya Köln (kituo cha reli ya Uwanjani wa ndege wa Köln / Bonn kuna huduma za treni za masafa marefu pia).

## Treni 
Kuna treni za masafa marefu ICE, IC, Nightjet na Thalys. 

Kwenye treni za eneo kuna RB na RE. Pia kuna huduma za treni za mkoani (S-Bahn) S6, S11, S12, S13 na S19.

## Usafiri za mjini 
Kuna vituo viwili ya Treni za mji Köln (Stadtbahn Köln) ni Kituo Dom/Hauptbahnhof na Breslauer Platz/Hauptbahnhof, pale huna huduma za mistari 5, 16 na 18 ya KVB / SWB. Pia kwenye Breslauplatz kuna huduma za basi la mjini ya KVB.

## Trafiki za masafa marefu nyingine 
Kufika uwanjani wa ndege inawezekana kwenye treni za mkoani. 

Hapo uwanjani wa ndege ya Köln / Bonn kuna kituo cha mabasi la masafa marefu pia, na pia kituoni cha reli Leverküsen Mitte kuna huduma za mabasi la masafa marefu.

## Huduma za abiria 
Kuna offisini ya tiketi na ya usafiri, sehemu ya huduma, chumba cha kusubiri, launji ya Deutsche Bahn mghawa, bari, kafi na hoteli.

Kuna mashine ya tiketi na validatori, ramani, ratiba, monitori ya kieelektroniki pia. Kituo kikuu cha Köln ni kituo cha jamii moja ya Deutsche Bahn.

## Viungo vya nje 
bahnhof.de Abfahrt – Köln Hauptbahnhof - tovuti kuhusu kituo kikuu cha Köln ya Deutsche Bahn
Park and Ride

]]
, Austria]]
, Uingereza]]

**Park and Ride** ni systemi watu wanatumia usafiri wa umma wanatumia kukopeshana gari au pikipiki binafsi au vehikeli nyingine ya engine na kubadilisha kwa usafiri wa umma.

## Kuhusu 
Fasiliti ya Park and Ride mingi zipo mpaka wa miji mikubwa au kwenye vituo vya treni za mkoani au treni za eneo.

Zinajengwa na halmashauri kwa sababu watu wanaendesha magari binafsi zao kufika kituo cha usafiri wa umma tu, sio wanasafiri na magari zao kabisa hadi kufika sehemu zao.

Kama kaa inahitaji kununua tiketi kukopesha vituoni cha P+R, lakini hizi tiketi ni bei nafuu zaidi kama kukopesha katikati ya jiji.

Kuna fasiliti kwa magari zinatumikwa binafsi, kwa mfano magari au pikipiki, lakini kuna fasiliti ya P+R kwa mabasi ya charteri pia (sio kwa mabasi la usafiri wa umma).

Kwa mfano zamani sana ilikuwa na shida na trafiki sana muda wa krisimasi mabasi la charteri zimeingia wilaya ya kwanza kuletea wageni sokoni la krismasi. Halafu ilikuwa na bani kwa mabasi la charteri kuingia wilaya ya kwanza, abriria wanabadiliasha kwa usafiri wa umma au basi la shuteli sasa kufika wilaya ya kwanza muda wa krismasi.

## Angalia pia 
* Bike and Ride
* Kiss and Ride

## Viungo vya nje 
* wien.info - Park & Ride, garage parking - Vienna. ... Taarifa kuhusu Park and Ride kwenye tovuti ya halmashauri ya Vienna]
Kiss and Ride

, Ubelgiji]]
, Uholanzi]]
]]
**Kiss and Ride**, fupi: K+R ni sistemi ya watu wanafika kituoni cha usafiri wa umma, wanaendeshwa hapo na mtu mwengine, kushuka magari binafsi na kupanda usafiri wa umma.

Tofauti na Park and Ride ni magari binafsi inahitaji watu wawili, suka na abiria ya usafiri wa umma. Pia gari itakopesha dakika chache tu, abiria anashuka na enda kituoni cha usafiri wa umma au anatoka pale, panda na gari inaendelea.

Kwa kutumia fasiliti ya *Kiss and Ride* kuna tiketi ya kuogesha ya bei nafuu, lakini kwa muda dogo tu.

## Angalia pia 
* Park and Ride
* Bike and Ride

## Viungo vya nje 
* Civitas ReVeAL - PDF - Kiss and Ride (K&R) Kiss and Ride kwenye tovuti ya Civitas 
* VCÖ - Mobilität mit Zukunft - VCÖ-Fakten: Österreichs Bevölkerung ist sehr vielfältig mobil - Mobilität mit Zukunft VCOE kuhusu K+R
Festungsbergbahn

**Festungsbergbahn** ni reli ya mlima inaendeshwa juu ya mlima wa ngome wa mji wa Salzburg.

Kituo cha chini ipo karibu za ukingo za mto *Salzach* (sehemu ya mto *Salzach* kwenye katikati ya jiji ya Salzburg.

Ipo karibu za Daraja la Mozart (Kujerumani:*Mozartstag* na ya kituo cha mabasi la mjini wa Salzburg.

Kutumia treni za mlima wa ngome kwenye tiketi za umoja wa usafiri wa umma wa Salzburg (AVV) haiwezekani, kuna fare peke yake kwa reli ya mlima. Lakini kuna njia ya kutembea mlima wa ngome pia.

Gari za Festungsbergbahn inaendeshwa na suka, sio safari ya otomatiki.

## Viungo vya nje 
* 5 Schätze - Preise, Billetten & Ermäßigungen - FestungsBahn - tovuti ya reli ya mlima wa ngome
Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino

thumb| Kuadhimisha miaka 10 ya Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino
**Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino** (**IAAD**) huadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Juni. Siku hii ni siku ya kuadhimisha haki za binadamu za watu wenye ualbino duniani kote. 

## Historia 
Katikati ya miaka ya 2000, ripoti ziliweka hadharani kuongezeka kwa idadi ya mashambulizi ya kikatili dhidi ya na mauaji ya watu wenye ualbino nchini Tanzania.  Ripoti nyingi zimeshutumu wahusika kwa kuhusisha nguvu za kichawi na miili ya watu wenye ualbino, na hivyo kuhamasishwa kuitumia miili hii kwenye hirizi za bahati na matambiko ya kichawi.   Hadi mwaka 2015, wahalifu waliwaua zaidi ya waathiriwa 70 na kuwadhuru wengi zaidi.  Katika kukabiliana na hali hiyo, Jumuiya ya Watu Wenye Ualbino Tanzania (TAS) na NGOs nyingine zilianza kufanya kampeni kwa ajili ya haki za binadamu za watu wenye ualbino.  TAS iliadhimisha Siku ya Albino ya kwanza ilianza mnamo Mei 4, 2006.  Ikawa Siku ya Kitaifa ya Albino kuanzia 2009 na kuendelea na hatimaye kuitwa Siku ya Kitaifa ya Ualbino.

### Maadhimisho ya Umoja wa Mataifa 
Katika ngazi ya kimataifa, Shirika lisilo la kiserikali la Canada Under the Same Sun (UTSS) liliungana na marehemu Balozi wa Ubalozi wa Somalia kwenye Umoja wa Mataifa (UN), Yusuf Mohamed Ismail Bari-Bari, katika juhudi zake za kupitisha azimio la kukuza na kulinda haki za watu wenye ualbino.   Baadaye, katika azimio lake la 26/10 la Juni 26, 2014, Baraza la Haki za Kibinadamu lilipendekeza Juni 13 kutangazwa kuwa Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.  Hivyo Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa lilipitisha mnamo Desemba 18, 2014, azimio 69/170 na kutangaza, kuanzia 2015, Juni 13 kama Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino.    Leo, IAAD inaadhimishwa duniani kote kutoka Tanzania,   Argentina,   Senegal,   Fiji,  Ufaransa,  Uingereza  na Namibia.   

### Dhima ya kila mwaka 
Kila mwaka mada huchaguliwa ili kuweka sauti ya maadhimisho ya siku. Hadi sasa, wamekuwa kama ifuatavyo:

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino 
* Umoja wa Mataifa katika Siku ya Kimataifa ya Uhamasishaji kuhusu Ualbino
* OHCHR kuhusu Ualbino
* Shirika la Kitaifa la Albinism na Hypopigmentation (NOAH) nchini Marekani katika Siku ya Kimataifa ya Uelewa kuhusu Ualbino
Jamii:Ualbino
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Jamii:Wiki for Minority Tanzania 2025
Jamii:Wiki for Minorities in Tanzania
David Hayter

**David Hayter** ni muigizaji, mwandishi wa skrini, mkurugenzi, na mtayarishaji wa Kanada. Anajulikana sana kama mwigizaji wa sauti wa lugha ya Kiingereza wa Solid Snake na Big Boss katika mfululizo wa mchezo wa video *wa Metal Gear Solid.* Aliandika filamu ya shujaa *X-Men* (2000), ambayo alishinda Tuzo la Zohali la Uandishi Bora. Pia aliandika pamoja *The Scorpion King* (2002), muendelezo wa kwanza wa *X-Men* *X2* (2003), na *Walinzi* (2009), na alikuwa mwandishi na mtayarishaji kwenye kipindi cha utiririshaji cha televisheni *Warrior Nun.*

Majukumu yake mengine ni pamoja na Sean Barker/The Guyver in *Guyver: Dark Hero* (1994), na King Shark kwenye *The Flash* (2016-19), na kazi ya sauti katika michezo mbalimbali ya video. Mnamo mwaka wa 2014, alifanya uongozi wake wa kwanza na filamu ya kutisha ya *Wolves.*

Jamii:waigizaji filamu wa Kanada
Kölner Seilbahn

*]]

]]

**Kölner Seilbahn**, Kijerumani: Kölner Seilbahn au Rheinseilbahn Köln, ni njia ya kamba huko Köln, Ujerumani.

Ni Kölner Seilbahn ya kabini zinapita mto wa Rhine, kuna vituo viwili, na cha magharibi iko karibu na Köln zoo, kituo cha mashariki iko kata ya *Deutz*, karibu na *bustani ya Rhine*, na Claudius Isotherm.

Kölner Seilbahn wa Rhine ya Köln inamilikiwa na kampuni ya usafiri wa umma wa Köln (KVB), lakini kutumia njia ya kamba na tiekti za usariri wa umma wa umoja wa usafiri wa umma wa Köln (VRS) haiwezekani.

Kuna njia ya kamba mbili tu Ujerumani zinapita mto, nyingine pia *Koblenz Seilbahn'' huku Koblenz.

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Kölner Seilbahn
Jumuiya ya Watu Wenye Ualbino Tanzania

**Jumuiya ya Watu Wenye Ualbino Tanzania** (**TAS**) ni NGO ya kitaifa iliyoanzishwa mnamo mwaka 1978 na watu wenye ualbino ili kushughulikia changamoto za kiafya za ngozi kama Kansa ya ngozi na changamoto nyingine kama za kijamii na kiuchumi. 

## Marejeo
Jamii:mashirika ya Tanzania
Jamii:Ualbino Tanzania
Jamii:Ualbino
Jamii:Wiki for Minority Tanzania 2025
Jamii:Wiki for Minorities in Tanzania
Barrie Thomas

**Barrie Thomas** (19 Mei 1937 – 4 Septemba 2025) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Uingereza aliyekuwa akicheza nafasi ya mshambuliaji wa kati. Katika kipindi cha miaka 14 ya kazi yake, alicheza mechi 338 katika Ligi ya Soka kwa vilabu vitano na kufunga magoli 211. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Nyumba ya Colonia

na eneo]]

**Nyumba ya Colonia**, pia inaitwa **magorofa ya AXA**, ni magorofa huko kata ya Niehl ya Köln, Ujerumani.

Ni magorofa kubwa zwidi wote Köln. Ina magorofa 45 na apartamenti 350, takriban watu 700 wanaishi ndani.

Iko kata ya Niehl, karibu na ukingo wa mto Rhine.

Kituo cha treni za mjini wa Köln karibu za nyumba ni *Boltensternstrasse* ya mstari bluu (18).

## Viungo vya nje 
*www.colonia-haus.de
Magorofa ya Herkules

**Magorofa ya Herkules** ni magorofa ya kuishi huko Köln, Ujerumani karibu na bustani ya makanda ya kijani.

Imefunguwa mwaka 1973, ina apartamenti 427, ni mita 102 kubwa na ina magorofa 31. Kuna apartamenti ya kuishi.

Pia magorofa ya mwisho juu kuna puuli ya kuogelea. Ipo karibu na kituo cha treni za eneo na ya treni za mjini *Hans Boeckler Platz / kituo cha reli magharibi*

## Viungo vya nje 
* Council on Tall Buildings and Urban Habitat – CTBUH - Herkules-Hochhaus - The Skyscraper Center
Köln Zoo

**Köln Zoo** ni Zoo iko Köln, Ujerumani, karibu na ukingo ya mto Rhine.

Köln Zoo imefunguwa mwaka 1860.

Kuna sektioni ya:
* Rainforest
* Primate
* Aquarium/Terrarium 
* Elephant

Köln Zoo ipo katikati ya jiji ya Köln.

Ipo karibu na ukingo ya Rhine, na ya kituo cha Kölner Seilbahn, na ya *Bistani ya Uingereza*. Kituo cha usafiri wa umma karibu ni *Zoo / Flora*.

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Köln Zoo
Hietzing

**Hietzing** ni Wilaya ya 13 ya mji Vienna ya Austria. Hietzing ni *Wilaya ya nje* (sio ndani za barabara wa *Guertel*.

Watu wengi wanajua wilaya ya Hietzing sababu Schoenbrunn ilikuwa mahali ya kuishi ya familia ya Kaizer ya zamani ya Austria.
Schoenbrunn

**Schoenbrunn** ni ngome na bustani ipo wilaya ya 12, 13 na 14 ya mji mkubwa wa Austria, Vienna. Zamani ilikuwa residensi ya Kaizeri ya Zamani.

Leo ni bustani wa umma na kasteli ya zamani ni makumbusho leo.

Pia Schoenbrunn ni sehemu ya festivali mingi, kwa mfano ORF Sommernachtskonzert (konserti ya usiku ya ORF), pia ya soko la krismasi mbele ya ngome.

Pia kuna Schoenbrunn puuli ya kuogelea, hoteli, zoo, mgahawa, kafi, makumbusho kwa watoto, labyrinthi, mazi, na nyumba ya jangwa ma nyumba ya palmi.

Kuingia bustani ni bure, lakini kwa vituo vingine nunue tiketi ni musti. Schoenbrunn bustani ni bustani kubwa zaidi wote Vienna. Pia wakazi wa Vienna wengi wanende Schoenbrunn jardini kufanya mazoezi. Bustani na ngome zinamilikiwa na jamuhuri ya Austria.
Mwangwi

**Mwangwi** (kwa Kiingereza: *echo*) ni sauti inayojirudia baada ya mawimbi yake kugonga mahali na kumrudia msemaji. Kwa kawaida hutokea katika pango, msitu au jengo kubwa na tupu.  

## Viungo vya nje
Jamii:fizikia
Ludoviko wa Fossombrone

**Ludoviko wa Fossombrone** (jina asili kwa Kiitalia: **Ludovico Tenaglia**; 1490 hivi - 1560 hivi) alikuwa padri Mfransisko wa Dola la Papa ambaye aliongoza na kufanikisha kwa miaka 10 ya kwanza (1525-1535) juhudi za urekebisho zilizozaa tawi la Wakapuchini. Ndiye mwandishi mkuu wa katiba ya awali ambayo ilisisitiza sana ukaapweke na kupitishwa na mkutano mkuu wa Albacina (Fabriano) mwaka 1529.

Baada ya mikutano mikuu iliyofuata (1535 na 1536) kutomchagua tena kama kiongozi na kupitisha katiba mpya iliyotungwa hasa na Bernardino wa Asti, aliamua kutoka shirikani akaishi kifukara kama mkaapweke sehemu za Umbria na Marche.  

## Usuli
Mwaka 1525 Mateo wa Bascio alimkimbilia Papa Klementi VII (1523-1534) ili kuruhusiwa ashike kanuni ya Ndugu Wadogo, avae kanzu asili na kuhubiri huko na huko alivyotaka. Alipokubaliwa, walijiunga naye ndugu wawili, Ludoviko na Rafaeli wa Fossombrone. Mtumishi wa kanda aliwatafuta sana, lakini walilindwa vizuri na Katerina Cibo, ndugu wa Papa. Ili kukwepa dhuluma, wakajiunga na Wakonventuali, halafu wakapewa na Klementi VII haki ya kuwa na Mtumishi wao maalumu, ingawa chini ya Mkuu wa Wakonventuali, na ya kupokea wanovisi (1528). Mapema walianza kuitwa Wakapuchini kutokana na kofia yao kubwa. Upinzani wa Mkuu wa OFM dhidi yao haukufaulu; kinyume chake, kwa kuwa alitaka kuzuia hata makao ya upwekeni ndani ya shirika, ndugu wengi wenye bidii wakakata tamaa wakajiunga na Wakapuchini. Njama nyingine za kuwakomesha zikashindikana, hivi kwamba mwaka 1535 walikuwa tayari 700. Ndipo aliposhika uongozi wao Bernardino wa Asti aliyelipatia shirika jipya sura ya kiroho ya kudumu, hasa kwa njia ya katiba iliyotungwa mwaka huo na kupitishwa mwaka uliofuata.

## Marejeo
* F. Canuti, L. e gli inizi dei minori cappuccini, Fano 1929 
* Lexicon Capuccinum, Romae 1951, coll. 996 s. 
* Mariano d'Alatri, L. da F., in Diz. degli Istituti di perfezione, V, Roma 1978, coll. 752-754 
* Id., Bernardino d'Asti, in Santi e santità nell'Ordine cappuccino, a cura di Mariano d'Alatri, I, Roma 1980, pp. 21-24, 28  
* Id., I cappuccini: storia d'una famiglia francescana, Roma 1994, ad ind.; L. da F. e l'Ordine dei cappuccini. Atti del Convegno di Fossombrone (1993), a cura di V. Criscuolo, Roma 1994 

## Viungo vya nje
* https://www.treccani.it/enciclopedia/ludovico-da-fossombrone_(Dizionario-Biografico)/ 
* https://www.treccani.it/enciclopedia/ludovico-da-fossombrone/ 

Jamii:Wafransisko
Jamii:mapadri
Jamii:wanaume wa Italia
Arif Budimanta

thumb|Arif Budimanta
**Arif Budimanta** (1968–2025) alikuwa kiongozi wa uchumi nchini Indonesia. Alikuwa makamu mwenyekiti wa Kamati ya Kitaifa ya Uchumi na Viwanda tangu 2016 na mshauri mkuu wa Waziri wa Fedha. Pia alikuwa mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Indonesia, mwanachama wa Royal Economic Society huko Uingereza, na mwanzilishi wa Indonesian Center for Sustainable Development.

Kuanzia 2008 alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Taasisi ya Megawati. Aliwahi pia kuwa mbunge wa Indonesia (2009–2014). Budimanta alipata shahada ya uzamivu (PhD) katika Chuo Kikuu cha Indonesia, kisha akasomea masuala ya fedha katika Chuo Kikuu cha Chicago na uongozi kwa watendaji wakuu katika shule ya Harvard Business .

Alifanya kazi kama mshauri katika sekta ya madini, mafuta na gesi, pia aliwahi kutoa ushauri kwa kampuni ya PT. Timah kuhusu maendeleo endelevu na uwajibikaji wa kijamii.

Alifariki tarehe 6 Septemba 2025 akiwa na umri wa miaka 57. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanauchumi wa Indonesia
Tomohiro Ishikawa

**Tomohiro Ishikawa** (1973–2025) alikuwa mwanasiasa wa Japani na mbunge wa jimbo la 11 Hokkaidō. Alianza kama katibu wa kiongozi wa DPJ, Ichirō Ozawa. Mwaka 2009 alijulikana baada ya kumshinda Waziri wa Fedha wa wakati huo, Shōichi Nakagawa.

Mwaka 2010 alikumbwa na kashfa ya fedha kwa kutoripoti Yen milioni 400. Alishtakiwa, akajiuzulu kwenye chama chake huku akiendelea na majukumu yake kama mbunge huru, kisha akaungana na chama cha New Party Daichi. Baadaye alihukumiwa kifungo cha miaka 2 (kimesitishwa miaka 3).

Baada ya hapo alijikita zaidi kwenye masomo. Mwaka 2016 alipata shahada ya uzamili katika sayansi ya siasa. Mwaka 2017, mkewe Kaori Ishikawa alichaguliwa kua mbunge wa kiti chake cha zamani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Japani
Na Dong-hyun

**Na Dong-hyun** (alijulikana kama BuzzBean au *The Great Library*; 31 Oktoba 1978 - 6 Septemba 2025) alikuwa mtengeneza maudhui na mtangazaji wa michezo ya video kutoka Korea Kusini. Kupitia video zake za michezo, alipata wanachama zaidi ya milioni 1.4 na watazamaji bilioni 1.5. Alifariki nyumbani kwake Gwangjin-gu akiwa na miaka 46.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Watangazaji wa Korea Kusini
Rober Haddeciyan

**Rober Haddeciyan** (26 Januari 1926 – 6 Septemba 2025), pia alijulikana kama Rober Haddeler, alikuwa mwandishi wa vitabu na mwandishi wa michezo ya kuigiza kutoka Armenia. Alikuwa mhariri mkuu wa Marmara, gazeti la kila siku la lugha ya Armenia, kuanzia 1967 hadi kifo chake. Marmara huchapishwa siku sita kwa wiki na ina idadi ya nakala 2,200 kwa kila toleo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Armenia
Chief of War

**Chief of War** (yaani: **Mkuu wa Vita**) ni mfululizo wa drama ya kihistoria ya Hawaii iliyoundwa na Thomas Paʻa Sibbett na Joseph Jason Momoa kwa Apple TV+. Momoa pia anaigiza na mtendaji anatayarisha mfululizo huo, ulioonyeshwa kwa mara ya kwanza tarehe 1 Agosti 2025.

Jamii:filamu za 2025
Jamii:filamu za Marekani
Kituo cha mabasi la masafa marefu Frankfurt / Main

**Kituo cha mabasi la masafa marefu Frankfurt / Main** ni kituo cha usafiri wa masbasi la masafa marefu huku Frankfurt am Main, Hesse, Ujerumani.

## Eneo 
Karibu na kituo cha mabasi la masafa marefu kuna kituo kikuu cha reli, daraja juu la mto Main, ukingo ya mto na anga katikati ya Frankfurt, pia Frankfurt fairi na uwanja wa sherehe sio mbali.

## Huduma za masafa marefu 
Kuna masbasi la masafa marefu ya taifa na pia mpaka nichi Uholanzi, Italia, Uswisi, Ufaransa, Austria, Kroatia, Udeni, Luksemburg na Hungaria.

## Huduma za usafiri za a mjini na usafiri nyingine 
Karibu na kituo kuna kituo kikuu cha reli Frankfurt / Main, pale kuna huduma za Treni za mji Frankfurt / Main, treni za mkoani (S-Bahn) na ya mabasi la mjini ya VGF.

Kituo cha treni za barabarani Baselplatz ni karibu sana pia.

Pia mtaani wa Heilbronn kuna kituo cha mwisho wa mstari moja wa treni za barabarani Frankfurt.

Pia kuna huduma za treni za masafa marefu (ICE, IC/EC, Nightjet, Raijet na TGV. Pia za treni za eneo (RB, RE) na basi za eneo.

Kituoni kikuu cha reli Frankfurt kuna kituo cha masbasi la masafa marefu nyingine pia, "eneo A", kwa mabasi la kampuni ya Eurolines.

## Historia 
Usafiri ya mabasi la masafa marefu kwa safari wa taifa Ujerumani zinawezekana kuanzia mwaka 2012.

La kwanza mji ya Frankfurt zimepanga kituo kwa mabasi la masafa marefu juu ya mtaa kabisa, abiria wamepanda na shuka juu ya pedestriani.

Ilikuwa na mbaya kwa abiria na watembea pia. Pia sababu mabasi wengi wamesubiri juu ya mtaa imekuwa na trafiki jamii mingi. Pia kabla kituo imepangwa hamna huduma za abiria njema na kusubiri kwenye pedestriani imezingua abiria.

Ilikuwa na vituo mtaa wa Mannheim, mtaa wa Stuttgart, mtaa wa Heilbronn na mtaa wa Pforzheim.

Katikati ya mitaa minne hii Kituo cha mabasi la masafa marefu imepangwa. Pia Intercity Hotel mpya imefunguwa pale.

Kituo kina ofisini ya tiketi na benchi na paa, ratiba na ratiba za kieelektroniki.

## Viungo vya nje 
* Buskarta - Bus station Frankfurt Am Main
Babar Ali Khan

**Babar Ali Khan** (5 Agosti 1963 – 5 Septemba 2025) alikuwa mwanamasumbwi wa Pakistani. Alishiriki kwenye mashindano ya Olimpiki ya 1984 katika kipengele cha wanaume wenye uzito mdogo, akafika raundi ya pili.

## Kifo 
Babar alifariki dunia tarehe 5 Septemba 2025 mjini Lahore, akiwa na umri wa miaka 62 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Mabondia wa Pakistani
Treni za mkoani Rhine / Main

**Treni za mkoani Rhine-Main / Main**, Kijerumani: **S-Bahn Rhein-Main**, ni treni za mkoa ya Frankfurt / Main na mkoa.

## Kuhusu 
Treni za mkoani Frankfurt / Main zinahudumiwa mji wa Frankfurt, mijiji mikubwa Offenbach, Wiesbaden, Mainz na Darmstadt na miji midogo na kijiji chache pia.

Watu wanaitwa system "S-Bahn Frankfurt" pia, lakini kwa halali inaitawa "S-Bahn Rhein / Main".

## Mistari 
Kuna mistari tisa (S1, S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9).

Mistari wote bila mstari wa S7 zinasafiri kwenye tuneli ya jiji ya Frankfurt, S7 tu ina mwisho kituoni kikuu cha Frankfurt (jukwaani juu kando za treni za eneo na ya masafa marefu).

## Treni 
* ET420, zimetumikwa mpya gari ya ET430 zimeanziwa huduma.
* ET423, ni generationi imeshatumikwa pamoja na ET420.
* ET430, ni generationi mpya zaidi wote, ni riplasementi ya gari ya zamani ya ET420.

## Vituo 
Vituo zinamilikiea na Deutsche Bahn AG, kuna vituo chache zinatumikwa na treni za mkoani tu (tuneli ya jiji ya Frankfurt na tuneli ya jji ya Offenbach na Stresemannallee na Louisa), lakini vituo vyingine ni sheri na treni za eneo (RB na RE), lakini vituo vingi ya treki zinashare zinapitiwa na treni za eneo tu bila kucha.

Treni za mkoani zinaacha vituo vyote. Vituo vyote zina ratiba, ramani za mtandao, benchi, taa, monitori ya kieelektroniki, tiketi ya mashine na paa. Vituo vyingi zina elevatori au rampu pia na mistari ya watu hawasione.

## Umoja ya usafiri 
Mji wa Frankfurt na miji mwingine ya mkoa ya Frankfurt zinahudumia na treni za mkoani wa Rhein / Main na Deutsche Bahn AG pia ni wanachama wa umoja wa usafiri wa Rhein-Main (RMV).

## Viungo vya nje 
* RMV - S-Bahn - Treni za mkoani Rhine / Main kwenye tovuti ya umoja ya usafiri wa umma wa Rhine / Main (RMV)]
Kisiwa Langeoog

]]
**Kisiwa Langeoog** ni kisiwa ya bahari wa kaskazini wa Saksonia chini ya Ujerumani. Ipo Frisia mashariki. Langeoog Ina wakazi 1358 (2025), iko eneo ya km 19.

Biashara kubwa zaidi wote ni utalii. Majijra ya joto, mwezi wa 6 hadi mwezi wa 9 watalii wengi wanafika kisiwani.

Kituo cha reli karibu ni *Esens*, bandari karibu ni *Bensersiel*, hapo kuna meli zinasafirishwa kisiwani.

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya halmashauri ya kijiji ya Langeoog
Walt Helmick

**Walter D. Helmick** (25 Aprili 1944 - 6 Septemba 2025) alikuwa mfanyabiashara kutoka Marekani na mwanasiasa  wa Chama cha Democratic. Aliwahi kuwa Kamishna wa Kilimo wa jimbo la West Virginia, nafasi aliyochaguliwa mwaka 2012 baada ya kumshinda mgombea wa chama cha Republican, Kent Leonhardt. Hata hivyo, mwaka 2016 Leonhardt alimshinda katika uchaguzi wa marudio.

Kabla ya hapo, Helmick alikuwa Seneta wa West Virginia akiwakilisha jimbo dogo la 15 kuanzia mwaka 1990 hadi 2012. Pia aliwahi kuwa mbunge katika Baraza la Wawakilishi la West Virginia kuanzia 1988 hadi 1989, na alihudumu katika Halmashauri ya Kaunti ya Pocahontas pamoja na Bodi ya Shule ya Kaunti hiyo.

Alifariki dunia tarehe 6 Septemba 2025 kutokana na ugonjwa wa saratani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wafanyabiashara wa Marekani
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Kisiwa Borkum

]]

**Kisiwa Borkum** ipo baharini ya kaskazini, ni kisiwa ya Ujerumani, lakini iko karibu zaidi ya pwani wa Uholanzi.

Borkum ni kubwa zaidi visowa vyote wa Frisia mashariki.

Kuna bandari mbili ya bara kuna meli zinasafirishwa, ni Emden na Eemahaven.

Borkum ima minara ya taa mbili, lakini wa mpya inatumikwa tu, mnara wa taa wa zamani ni inaktivi baada ya moto ndani. Leo ni renti ya vakatinali.

Leo biashara kubwa zaidi wengine ni utalii.

Borkum ina reli ya kisiwa na vituo vitatu: *Bandari*, *Kijiji* na *njia ya Jakob van Dyken.*

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya halmashauri ya Borkum
Ligi ya Kwanza ya Soka ya Montenegro

**Ligi ya Kwanza ya Soka ya Montenegro** *(Kiserbia: Prva crnogorska fudbalska liga — Prva CFL — 1. CFL)*, inayojulikana kama **Meridianbet 1. CFL** kwa sababu za ufadhili, ndiyo ligi ya juu zaidi ya soka ya kulipwa nchini Montenegro. Ligi hiyo ilianzishwa mwaka 2006 baada ya uhuru wa nchi hiyo na inaandaliwa na Shirikisho la Soka la Montenegro.

Mashindano hayo yanashirikisha vilabu 10, na msimu huchezwa kuanzia Agosti hadi Juni. Bingwa wa Ligi ya Kwanza huanza kutoka raundi ya pili ya kufuzu kwa Ligi ya Mabingwa ya UEFA. Timu iliyo katika nafasi ya mwisho inashushwa moja kwa moja kwenye Ligi ya Pili ya Montenegro, huku timu zilizoshika nafasi ya nane na ya tisa zikicheza mechi za mchujo wa kushuka daraja.

Klabu iliyofanikiwa zaidi katika historia ya ligi hii ni Budućnost Podgorica, yenye mataji sita, ikifuatiwa na Sutjeska Nikšić yenye mataji matano. Bingwa wa sasa wa Montenegro ni Dečić.

## Vilabu katika msimu wa 2025/26
## Mabingwa kwa msimu
### Vilabu vinavyofauluza zaidi
## Tazama zaidi
*Chama cha Soka cha Montenegro

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi

Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:michezo nchini Montenegro
MOOC (Kozi za Wazi za Mtandaoni)

**MOOC** ni neno linalomaanisha Massive Open Online Course (Kozi Kubwa na Wazi za Mtandaoni). MOOC ni njia ya kisasa ya elimu inayowezesha maelfu ya wanafunzi kujifunza mtandaoni bila vikwazo vya kijiografia au gharama kubwa.

## Historia 
MOOC ilizinduliwa mwanzoni mwa miaka ya 2000, ikichipua kutokana na maendeleo ya teknolojia ya mtandao na utandawazi wa elimu. Kozi za kwanza za MOOC zililenga sana kutoa elimu ya chuo kikuu kwa watu wa kila sehemu ya dunia.

## Aina za MOOC 
* xMOOC: Zinazingatia utaratibu wa jadi wa kozi, mafunzo ya moduli, na mtihani wa mtandaoni.
* cMOOC: Zinazingatia ujifunzaji wa kijamii, ubadilishanaji wa maarifa, na mtandao wa washiriki.

## Athari 
MOOC zimekuwa chachu ya maendeleo ya elimu ya mtandaoni, zikisaidia kupanua upatikanaji wa elimu, kukuza ujuzi wa dijitali, na kurahisisha ujifunzaji wa maisha yote.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Ligi ya Pili ya Soka ya Montenegro

**Ligi ya Pili ya Soka ya Montenegro** *(Kiserbia: Druga crnogorska fudbalska liga – Druga CFL – 2. CFL)*, inayojulikana kama **Meridianbet 2. CFL** kwa sababu za ufadhili,  ni ngazi ya pili ya mashindano ya soka nchini Montenegro. Ligi hiyo ilianzishwa mwaka 2006, kufuatia kuvunjika kwa Muungano wa Nchi za Serbia na Montenegro, na inaendeshwa na Shirikisho la Soka la Montenegro. Ngazi ya juu zaidi ya mashindano ni Ligi ya Kwanza ya Montenegro, huku ngazi ya chini ikiwa *Ligi ya Tatu ya Montenegro*.

Ligi ya Pili inashirikisha vilabu 10 na inachezwa kwa mfumo wa raundi nne – kila timu inacheza na nyingine zote mara mbili nyumbani na mara mbili ugenini, jumla ya raundi 36. Mwishoni mwa msimu, mshindi wa Ligi ya Pili hupandishwa moja kwa moja hadi Ligi ya Kwanza kwa msimu unaofuata, huku timu zilizoshika nafasi ya pili na ya tatu zikicheza mechi za mchujo dhidi ya timu zilizomaliza nafasi ya nane na ya tisa kutoka Ligi ya Kwanza. Timu mbili za mwisho hushushwa daraja hadi moja ya ligi tatu za kikanda za Ligi ya Tatu.

## Mabadiliko katika muundo wa ligi
Katika kipindi cha 2006–2018, Ligi ya Pili ya Soka ya Montenegro ilikuwa na washiriki 12. Kuanzia msimu wa 2018–19, idadi ya washiriki ilipunguzwa hadi 10, huku mashindano yakichezwa kwa raundi 36.

;Idadi ya timu:
*2006–07 hadi 2017–18: 12
*Tangu 2018–19: 10

## Vilabu katika msimu wa 2025/26
## Mabingwa kwa msimu
## Tazama zaidi
*Chama cha Soka cha Montenegro
*Ligi ya Kwanza ya Soka ya Montenegro

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi

Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:michezo nchiniMontenegro
NFT (Tokeni Isiyoweza Kubadilishwa)

**NFT** (Tokeni Isiyoweza Kubadilishwa) ni mali ya kidijiti yenye uthibitisho wa umiliki unaotambulika kupitia teknolojia ya blockchain. Tofauti na sarafu za kidijiti kama Bitcoin, kila NFT ni ya pekee na haiwezi kubadilishwa kwa kitu kingine sawa.

## Historia 
Konsepti ya NFT ilianza kutambuliwa zaidi mwaka 2014-2015 kwa mradi wa "Colored Coins" kwenye blockchain ya Bitcoin. Maendeleo makubwa yalifanyika mwaka 2017 kupitia mradi wa CryptoKitties, ambao uliunda soko la michezo ya kidijitali linalotumia NFT.

## Matumizi 
NFT hutumika kuhifadhi mali mbalimbali za kidijitali kama sanaa, muziki, video, michezo ya mtandaoni, na hati za kisheria. Wamiliki wanaweza kuuza, kununua, au kubadilisha NFT katika masoko ya kidijitali.

## Muundo na Teknolojia 
Kila NFT ina metadata inayoelezea mali husika na msimbo wa pekee. Teknolojia ya smart contract kwenye Ethereum na blockchains nyingine inahakikisha uthabiti, usalama, na hakiki ya umiliki. 

## Changamoto 
NFT zinakabiliwa na changamoto kama ubora wa hakiki, matumizi makubwa ya nishati, na thamani isiyo thabiti ya soko. Hata hivyo, zinachukuliwa kuwa njia mpya ya kudumisha na kudhibitisha mali za kidijitali, zikionyesha mwelekeo wa ukuaji wa masoko ya dijitali.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
VPN (Mtandao Pepe wa Kibinafsi)

**VPN (Virtual Private Network)** au Mtandao Pepe wa Kibinafsi ni teknolojia ya kielektroniki inayoruhusu watumiaji kuunda muunganisho salama na wa kibinafsi juu ya mtandao wa umma, kama vile Intaneti. VPN inatumika kulinda faragha, kuhakikisha usalama wa data, na kuzuia upatikanaji usioidhinishwa wa taarifa.

## Historia na Maendeleo 
VPN ziliibuka mwanzoni mwa miaka ya 1990 kwa ajili ya kurahisisha mawasiliano ya kampuni kubwa kwa kutumia mtandao wa umma kama mbadala wa mitandao ya ndani ya kampuni. Teknolojia hii imeendelea kuwa na manufaa kwa watumiaji binafsi, ikiwemo kufikia tovuti zilizofungwa kijiografia na kulinda faragha yao.

## Aina za VPN 
Kuna aina kuu mbili za VPN: VPN ya site-to-site na VPN ya mtu binafsi (remote access VPN). VPN ya site-to-site inakuunganisha mitandao miwili ya ofisi au kampuni, wakati VPN ya mtu binafsi inaruhusu mtumiaji kuunganishwa kwenye mtandao kwa mbali, mara nyingi kupitia programu maalumu.

## Faida na Matumizi 
VPN hutoa usiri wa data, usalama wa mawasiliano, na ufikiaji wa yaliyofungwa kijiografia. Pia, inasaidia katika kulinda taarifa wakati wa kutumia mitandao ya umma, kama vile Wi-Fi ya hoteli au migahawa. 

## Masharti ya Kiufundi 
VPN inategemea encryption, tunneling protocols, na authentication methods. Mifumo maarufu ya encryption ni SSL/TLS na IPSec, ambayo inahakikisha kuwa taarifa zinapita salama na haziwezi kusomwa na wahalifu wa mtandao.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Docker

**Docker** ni jukwaa la programu linalowezesha watengenezaji kuunda, kupeleka, na kuendesha programu ndani ya containers huru, zinazobadilika na rahisi kusambazwa. Mfumo huu unaongeza ufanisi katika uzalishaji na usimamizi wa mazingira ya programu kwa kutoa mazingira ya kujitegemea kwa kila programu.

## Historia 
Docker ilianzishwa mwaka 2013 na Solomon Hykes kupitia kampuni ya dotCloud, na haraka ikawa maarufu kwa sababu ya urahisi wa kutumia containers badala ya mashine kamili. Mapema, Docker ilibadilisha jinsi maelfu ya watengenezaji walivyokuwa wanatengeneza, kujaribu, na kupeleka programu.

## Vipengele Muhimu 
* Containers: Weka programu na mahitaji yake yote ndani ya kifurushi huru, kinachoweza kuendeshwa kwenye kompyuta yoyote.
* Docker Engine: Hii ni motokaa ya kuendesha containers.
* Docker Hub: Hifadhi ya mtandao ya images zinazoweza kushirikiwa.

## Istilahi na Akronimi 
* Image: Faili la template ya container.
* Container: Instance ya image inayofanya kazi.
* CLI (Command Line Interface): Njia ya kuingiliana na Docker.
* Orchestration: Usimamizi wa containers nyingi kwa pamoja, mara nyingi ukitumia Docker Swarm au Kubernetes.

## Matumizi 
Docker inatumika sana katika DevOps, microservices, na majaribio ya haraka ya programu. Inarahisisha kuhamisha programu kutoka kwenye mazingira ya maendeleo hadi kwenye uzalishaji bila matatizo ya utangamano.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Git

**Git** ni mfumo wa kudhibiti toleo (version control system) wa programu, unaotumika kuhifadhi na kusimamia mabadiliko ya faili, hasa kwenye miradi ya maendeleo ya programu. Ulianzishwa na Linus Torvalds mwaka 2005 ili kusaidia maendeleo ya kernel ya Linux.

## Historia ya Git 
Git ilibuniwa kama suluhisho la haraka, salama, na lenye ushirikiano wa mbali kwa timu kubwa za watengenezaji. Mfumo huu unasaidia kurudisha toleo lolote la faili kwa urahisi, na kuhifadhi historia ya mabadiliko kwa njia ya hifadhi za tarakimu (digital repositories).

## Istilahi Muhimu 
* Repository (Repo): Hifadhi kuu ya faili na historia ya mabadiliko.
* Commit: Rekodi ya mabadiliko yaliyofanywa kwenye repo.
* Branch: Tawi tofauti la maendeleo, linaloruhusu kazi ya kujaribu bila kuathiri mstari mkuu.
* Merge: Kuunganisha mabadiliko kutoka tawi moja hadi jingine.
* Clone: Nakili ya repo kutoka kwenye seva au kifaa kingine.
* Push/Pull: Kutuma au kupakua mabadiliko kwenye/kutoka kwenye repo ya mbali.

## Umuhimu wa Git 
Git ni msingi wa ushirikiano wa kimataifa katika miradi ya programu, hasa katika majukwaa kama GitHub na GitLab. Inarahisisha kazi ya pamoja, hupunguza migongano ya toleo, na hutoa ufuatiliaji sahihi wa mabadiliko.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Programu kama Huduma

**Programu kama Huduma** (Software as a Service - SaaS) ni mfano wa utoaji wa huduma za programu kupitia mtandao, ambapo watumiaji hutumia programu kwa kujisajili badala ya kununua leseni moja kwa moja. SaaS inachukuliwa kama sehemu muhimu ya huduma za wingu (cloud services) na hutegemea miundombinu ya seva na data inayoendeshwa na watoahuduma.

## Historia 
Wazo la SaaS lilianza mwishoni mwa miaka ya 1990 kupitia mifumo ya Application Service Providers (ASP), lakini lilipata umaarufu zaidi miaka ya 2000 kutokana na maendeleo ya teknolojia za intaneti na wingu.

## Faida 
Faida kuu za SaaS ni pamoja na gharama nafuu, upatikanaji rahisi kupitia kivinjari, na uwezo wa kusasishwa kiotomatiki bila mtumiaji kusakinisha tena programu.

## Changamoto 
Changamoto zake ni pamoja na utegemezi wa intaneti, masuala ya usalama wa data, na udhibiti mdogo wa miundombinu kwa mtumiaji.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Uhalisia Uliodhabitiwa

**Uhalisia uliodhabitiwa** (kwa Kiingereza: *Augmented Reality* – AR) ni teknolojia inayochanganya ulimwengu halisi na ule wa kidijiti kwa kuweka taswira, maandishi au michoro ya kidijitali juu ya mazingira ya kawaida ya mtumiaji. Teknolojia hii hutumika sana katika elimu, afya, michezo ya kompyuta, na mafunzo ya kijeshi.

## Asili ya Neno 
Neno "uhalisia uliodhabitiwa" lilianza kutumika mwanzoni mwa miaka ya 1990 likihusiana na majaribio ya kuongeza data za kompyuta katika taswira halisi za kamera. Hapo awali, watafiti walilenga kuunda daraja kati ya uhalisia pepe (Virtual Reality) na mazingira ya asili.

## Matumizi Muhimu 
* Elimu: Hutumika kuunda mifumo ya mafunzo ya kuona na kushirikisha wanafunzi.
* Afya: Hutoa msaada kwa madaktari wakati wa upasuaji kwa kuonyesha data muhimu juu ya mwili wa mgonjwa.
* Biashara na Michezo: Makampuni hutumia AR kwa matangazo, michezo ya simu, na maonesho ya bidhaa.

## Akronimi na Istilahi 
* AR – Augmented Reality (Uhalisia uliodhabitiwa)
* VR – Virtual Reality (Uhalisia Pepe)
* MR – Mixed Reality (Uhalisia Mchanganyiko)

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Uhalisia Pepe

**Uhalisia Pepe** (kwa Kiingereza: *Virtual Reality*, VR) ni teknolojia ya kielektroniki inayomwezesha mtumiaji kuingia na kuingiliana na mazingira ya kidijiti yaliyochorwa kwa kompyuta. Hutumia vifaa kama miwani maalum ya VR, vichanganuzi vya harakati na vifaa vya sauti ili kuunda hali halisi ya kihisia.

## Historia 
Dhima ya uhalisia pepe ilianza kuchunguzwa katika miaka ya 1960 kupitia uvumbuzi wa vifaa vya kuona vilivyochochea hisia za mtumiaji kuingia katika ulimwengu wa kidijitali. Kuanzia miaka ya 1990, maendeleo ya kompyuta na michezo ya video yaliimarisha teknolojia hii.

## Matumizi 
Uhalisia pepe hutumika katika nyanja nyingi:

* Elimu: kuunda maabara za kidijitali na simulizi za kihistoria.
* Afya: kusaidia wagonjwa kupitia tiba ya kisaikolojia na upasuaji wa mafunzo.
* Burudani: michezo ya video na filamu za maingiliano.

## Istilahi 
* VR: Uhalisia Pepe (Virtual Reality).
* AR: Uhalisia Ulioboreshwa (Augmented Reality).
* MR: Uhalisia Mchanganyiko (Mixed Reality).

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Anwani ya Itifaki ya Mtandao

**Anwani ya Itifaki ya Mtandao** (kifupi cha Kiingereza: **IP**) ni kitambulisho cha pekee kinachotumika kwenye mitandao ya tarakilishi ili kutambua na kuelekeza mawasiliano kati ya vifaa. Anwani hizi ni msingi wa usafirishaji wa data katika mtandao wa kimataifa unaojulikana kama intaneti.

## Aina za Anwani za IP 
Kuna aina kuu mbili za anwani za IP:
* IPv4: Mfumo wa namba 32-bit unaotumika zaidi duniani, lakini una changamoto ya ukomo mdogo wa anwani.
* IPv6: Mfumo wa 128-bit ulioundwa kushughulikia upungufu wa IPv4 na kuongeza usalama na ufanisi.

## Matumizi 
Anwani ya IP hutumika kwa:
* Kufuatilia vifaa vilivyopo kwenye mtandao.
* Kutuma na kupokea barua pepe, tovuti, na huduma za mtandaoni.
* Kudhibiti usalama na upatikanaji wa huduma za kidigitali.

## Umuhimu 
Bila anwani za IP, mawasiliano ya kidigitali yasingewezekana, kwani ndizo zinazoongoza mzunguko wa data ulimwenguni.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
SQL

**SQL (Structured Query Language)** ni lugha ya programu inayotumika kudhibiti na kuchakata taarifa katika hifadhidata za uhusiano. SQL imekuwa mojawapo ya lugha muhimu zaidi katika sayansi ya data, maendeleo ya programu, na mifumo ya biashara tangu miaka ya 1970.

## Historia 
SQL ilianzishwa mwanzoni na watafiti wa kampuni ya IBM kupitia mradi wa System R, na baadaye ikawa kiwango cha viwandani kupitia Shirika la Viwango la Marekani (ANSI) mwaka 1986.

## Matumizi 
SQL hutumika katika:
* Kuunda na kubadilisha miundo ya hifadhidata.
* Kuingiza, kusasisha na kufuta taarifa.
* Kuuliza na kuchambua data kwa ufanisi.

## Akronimi na Istilahi Muhimu 
* DDL (Data Definition Language) – huunda na kurekebisha miundo ya data.
* DML (Data Manipulation Language) – hutumika kwa kuingiza au kusasisha rekodi.
* DCL (Data Control Language) – kudhibiti haki na ruhusa za watumiaji.

## Umuhimu 
SQL imeendelea kuwa msingi wa teknolojia za hifadhidata na hutumika katika mifumo kama MySQL, PostgreSQL, Oracle, na Microsoft SQL Server.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Wanuri Kahiu

**Wanuri Kahiu** (amezaliwa Nairobi, Kenya, 21 Juni 1980) ni mkurugenzi wa filamu, mtayarishaji, na mwandishi wa Kenya. Anachukuliwa kuwa "mmoja wa wakurugenzi wanaotarajiwa zaidi barani Afrika, akiwa sehemu ya zao jipya la vipaji linalowakilisha utamaduni wa kisasa wa Kiafrika". Amepokea tuzo nyingi na uteuzi ikiwa ni pamoja na Mkurugenzi Bora, Mwigizaji Bora wa Bongo na Picha Bora katika Tuzo za Africa Movie Academy mwaka wa 2009 kwa filamu yake ya kidrama From a Whisper. Yeye pia ni mwanzilishi mwenza wa AFROBUBLEGUM , kikundi cha vyombo vya habari kilichojitolea kusaidia sanaa ya Kiafrika kwa ajili yake. 

Kufikia 2023, Kahiu aliripotiwa kuishi nchini Kenya.

Mnamo 2025 Kahiu alihudumu kama juror katika kitengo cha mashindano ya Ulimwengu ya Sinema ya Sundance Film Festival, pamoja na Ava Cahen na Daniel Kaluuya.  
 

## Maisha ya awali na elimu
Ingawa alikulia katika familia kubwa iliyojumuisha wabunifu, msanii wa filamu alijieleza kama kondoo mweusi kwa wazazi wake wa kitamaduni walioegemea zaidi: baba yake, mfanyabiashara na mama yake daktari, mmoja wa madaktari wa watoto wa kwanza wa kike katika eneo la Nairobi. 

Kahiu alivutiwa na utengenezaji wa filamu kwa mara ya kwanza alipoonyeshwa studio ya kuhariri alipokuwa na umri wa miaka kumi na sita. "Nilipoingia kwenye kikundi hicho cha uhariri nilipenda. Ilioanisha matamanio yangu mawili; ambayo ni kuwa mraibu wa simu na kuwa mwandishi wa vitabu na chochote ambacho kingeniruhusu kudumisha nafasi hiyo na kuiita kazi ilikuwa kwangu.

Kahiu alihudhuria Chuo Kikuu cha Warwick nchini Uingereza na kupokea digrii ya BSc katika sayansi ya Usimamizi. Mnamo 2001 alipata Shahada ya Uzamili ya Sanaa Nzuri katika utengenezaji na uongozaji katika Chuo Kikuu cha California, Shule ya Theatre ya Los Angeles, Filamu na Televisheni.

## Kazi
Mnamo mwaka wa 2003 Kahiu alianza kazi yake ya utayarishaji filamu akishirikiana na mkurugenzi na mtayarishaji wa Marekani F. Gary Gray's kwenye The Italian Job. Anavyoeleza, Grey alimfundisha "kuangalia picha kubwa zaidi lakini si kuchukua maelezo kuwa kirahisi". Mnamo mwaka wa 2006, Kahiu aliigiza kwa mara ya kwanza na filamu ya nyuma ya pazia ya The Spark that Unites kuhusu utengenezaji wa Catch a Fire iliyoongozwa na Phillip Noyce. Kwa kuwa marafiki wa karibu na Kahiu, Noyce alimtia moyo kurudi katika nchi yake ili kusimulia hadithi za Kenya.

## Marejeo
Jamii:waandishi wa Kenya
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
CSS

**CSS** ni kifupi cha neno **Cascading Style Sheets**, lugha ya usanifu inayotumika kuunda na kupangilia muonekano wa kurasa za wavuti. Ni mojawapo ya teknolojia kuu katika maendeleo ya wavuti, pamoja na HTML na Hatijava. CSS hutenganisha maudhui na uwasilishaji, hivyo kuruhusu wabunifu na watengenezaji kudhibiti rangi, fonti, nafasi na mpangilio wa kurasa kwa urahisi.

## Historia 
CSS ilipendekezwa kwa mara ya kwanza na Håkon Wium Lie mnamo mwaka 1994, wakati akifanya kazi katika Shirika la Utafiti la CERN. Toleo la kwanza la kiwango cha CSS1 lilitolewa rasmi na W3C mnamo mwaka 1996.

## Umuhimu 
CSS imechangia kuboresha upatikanaji, ufanisi, na urembo wa wavuti. Kwa kutumia mbinu za kisasa kama responsive design, tovuti zinaweza kuonekana vizuri katika vifaa tofauti ikiwemo simu na kompyuta.

## Matumizi ya Akronimi 
Katika maandiko ya kiufundi, CSS hutajwa mara kwa mara pamoja na akronimi na istilahi nyingine muhimu, ikiwa ni sehemu ya orodha ya teknolojia zinazounda misingi ya wavuti. Hii inajumuisha HTML, DOM, na API zinazohusiana.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
HTTPS

**HTTPS (Hypertext Transfer Protocol Secure)** ni itifaki ya mawasiliano salama kwenye mtandao wa intaneti. Inatumiwa kuhamisha data kati ya kivinjari cha mtumiaji na seva, huku ikilinda taarifa dhidi ya udukuzi na udukuzi wa kati ya njia (man-in-the-middle attacks).

## Historia 
HTTPS ilianzishwa mwishoni mwa miaka ya 1990 kupitia matumizi ya SSL (Secure Sockets Layer), na baadaye kubadilishwa na TLS (Transport Layer Security) ambayo ni salama zaidi.

## Umuhimu 
Matumizi ya HTTPS yanahakikisha usiri wa taarifa, uhalisia wa tovuti, na uadilifu wa data. Tovuti nyingi kubwa kama benki na mitandao ya kijamii zimehamia HTTPS kama kiwango cha lazima.

## Matumizi ya Kisasa 
Kwa sasa, HTTPS imekuwa chaguo la msingi katika tovuti nyingi duniani, ikihusishwa na viwango vya HTTP/2 na HTTP/3 ili kuongeza kasi na ufanisi wa mawasiliano.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
HTTP

**HTTP (Hypertext Transfer Protocol)** ni itifaki ya mawasiliano ya data inayotumika katika mtandao wa intaneti kwa ajili ya kusambaza nyaraka za wavuti. Imebuniwa mwanzoni mwa miaka ya 1990 na Tim Berners-Lee kama sehemu ya ujenzi wa World Wide Web.

## Maelezo ya Jumla 
HTTP hutumia usanifu wa mteja-kihudumu (client-server architecture) ambapo kivinjari hupeleka ombi (request) na seva hujibu kwa majibu (response). Itifaki hii hujumuisha misururu ya mbinu maarufu kama vile `GET`, `POST`, `PUT`, na `DELETE` ambazo huwezesha mawasiliano kati ya mifumo.

## Umuhimu 
Kupitia HTTP, mifumo ya wavuti imekuwa msingi wa huduma za kidijitali, ikiwa ni pamoja na biashara mtandaoni, mitandao ya kijamii, na injini za utafutaji. Hata hivyo, ili kuongeza usalama, toleo lililoboreshwa HTTPS lilianzishwa kwa kutumia TLS/SSL encryption.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta
Jinna Mutune

**Jinna Mutune** ni mtayarishaji, mwandishi wa skripti na mwongozaji wa filamu kutoka Kenya.

## Wasifu
Mutune' alikulia Nairobi, Kenya, katika familia ya watu wa tabaka la kati  katika Kimathi Estate ya Eastland. Alisoma katika Shule ya Afrika Kusini ya Motion Picture Medium and Live Performance na pia alisomea filamu nchini Marekani.  Baada ya shule ya filamu nchini Afrika Kusini, alirudi Kenya kwa muda kisha akahamia U.S., akiishi Boston, Houston na California.  Mutune anasema kwamba alijua alitaka kuwa mwigizaji wa filamu akiwa na umri wa miaka kumi na sita na kufikia wakati huo pia alikuwa akiongoza michezo ya kuigiza kanisani na shuleni kwake. 

Mutune ni mkurugenzi wa Leo, hadithi iliyosimuliwa kupitia macho ya mvulana wa kimasai ambaye anataka kutimiza ndoto zake. Leo ilikuwa filamu yake ya kwanza na ilifadhiliwa pia na kampuni yake ya utayarishaji, Pegg Entertainment, na taswira ya sinema na Abraham Martinez. Leo ilionyeshwa kwa mara ya kwanza jijini Nairobi mnamo Aprili 2011, lakini kwa kumbi ndogo pekee: filamu ilionyeshwa kwa mara ya kwanza kwenye "skrini kubwa" nchini Kenya mnamo Novemba 2012.  Onyesho la kwanza la Leo nchini Marekani lilipokelewa vyema na Wakenya na Wamarekani,  na Mutune alionekana kwenye runinga ya Kenya ili kujadili filamu hiyo.

Mutune pia alipanga mpango wa kibiashara na mashirika ya ndege ya Kenya Airways na Emirates, ili kuonyesha Leo ndani ya ndege.  Pia aliongoza filamu ya Chep, ambayo pia ilitolewa na Pegg Entertainment. Chep, filamu inayohusu mwanariadha wa kike wa mbio za marathoni, iliyowekwa katika miaka ya 1970 na kuadhimisha wanawake na wanaume wanaowaunga mkono, itatolewa mwaka wa 2016.  Kando na filamu zake maarufu, pia ametayarisha video ya muziki ya alama rasmi ya Olimpiki ya Kenya (2012) na kufanya kazi na Graça Machel kwenye tangazo la utumishi wa umma. 

## Filamu
## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Jamii:waandishi wa Kenya
Akasi wa Konstantinopoli

**Akasi wa Konstantinopoli** (kwa Kigiriki: Ἀκάκιος; alifariki 26 Novemba 489) alikuwa Patriarki wa Konstantinopoli kuanzia mwaka 472 hadi 489. Alishiriki mabishano kuhusu mafundisho ya Mtaguso wa Kalsedonia ili kurudisha umoja wa Wakristo akimtumia kaisari Zeno , kumbe kukatokea farakano lingine la miaka 37 kati ya Kanisa la Konstantinopoli na lile la Roma. 

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Catholic Encyclopedia, Volume I. New York 1907, Robert Appleton Company. Nihil obstat, 1º marzo 1907. Remy Lafort, S.T.D., Censor. Imprimatur +KardinalI John Murphy Farley, askofu mkuu wa New York;
* Theodoreto wa Kuro, *Historia Ecclesiastica*;
* Evagri Mwanashule, *Historia Ecclesiastica*;
* Louis-Sébastien Le Nain de Tillemont, *Mémoires*, XVI;
* Joseph Hergenröther,* Photius, Patr. von Constant.* (Ratzburg, 1867) I;
* Marin, *Les moines de Constantinople* (Paris, 1897).
* 
* Dietmar W. Winkler: *Acacius of Constantinople*, David G. Hunter, Paul J. J. van Geest, Bert Jan Lietaert Peerbolte (eds.): *Brill Encyclopedia of Early Christianity Online* Acacius of Constantinople.
Aristobulo wa Britania

ya Mt. Aristobulo.]]
**Aristobulo wa Britania** alikuwa Mkristo wa karne ya 1 aliyetajwa kama mmojawapo kati ya wafuasi 70 (au 72) ambao Yesu aliwatuma kuhubiri (Lk 10:1-24) halafu kama askofu wa kwanza wa Britania. Pengine anafikiriwa kuwa yule aliyesalimiwa na Mtume Paulo katika Waraka kwa Waroma (16:10). 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Waanglikana kama mtakatifu, pengine mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Machi, 16 Machi na nyingine kadiri ya madhehebu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Vyanzo
* Flavius, Josephus. "Antiquities of the Jews", Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1965: (Loeb Classical Library)
* Nikolai Velimirovich, *Prologue from Ohrid*
* 
* 
* 

Jamii:waliofariki karne ya 1
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Jamii:wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Kiolesura cha Uprogramu wa Programu

**Kiolesura cha Uprogramu wa Programu** (kwa Kiingereza: *Application Programming Interface*; kifupi: *API*) ni seti ya sheria, taratibu, na zana zinazowezesha programu tofauti kuwasiliana kati yao. API hutoa njia ya kufikia huduma au data bila hitaji la kuelewa kanuni nzima ya mfumo uliopo.

## Historia 
Wazo la API lilianza kujulikana katika miaka ya 1960 wakati programu za kompyuta zilitaka kushirikiana kupitia viwango vya kawaida vya mawasiliano. Kufikia miaka ya 1990, API za wavuti zilienea na kuruhusu programu kuunganishwa kupitia mtandao.

## Aina za API 
* API za Wavuti: Hutumia itifaki kama HTTP kushirikisha huduma mtandaoni.
* API za Mfumo: Hutolewa na mifumo ya uendeshaji kudhibiti vifaa na rasilimali.
* API za Maktaba: Huwezesha watengenezaji kutumia vipengele vya programu vilivyotengenezwa tayari.

## Umuhimu 
API ni msingi wa maendeleo ya programu za kisasa, zikichochea huduma za wingu, programu-jumuishi, na uchumi wa kidijitali.

## Marejeo 
Jamii:Kompyuta