open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Rusesabagina

thumb|Rusesabagina, 2006
**Paul Rusesabagina** (alizaliwa Murama, Gitarama, Rwanda, 15 Juni 1954) ni raia wa Rwanda aliyekuwa meneja wa Hotel des Mille Collines mjini Kigali. Wakati wa mauaji ya kimbari ya Rwanda aliwalinda Wahutu na Watutsi waliokimbilia hoteli yake na hivyo kuokoa watu 1268 dhidi ya wanamgambo wa Interahamwe. 

Kazi wa Paul Rusesabagina ilikuwa msingi wa filamu ya “Hotel Rwanda” iliyofanyika mwaka 2004. Rusesabagina alionyeshwa na Don Cheadle, mwigizaji wa Marekani. 

Anaishi katika mji wa Brussels katika nchi ya Ubelgiji na mji wa San Antonio katika jimbo la Texas nchi ya Marekani. Yeye ana nyumba katika miji miwili. 

Rusesabagina alianza “Hotel Rwanda Rusesabagina Foundation” kupigania haki za binadamu duniani.

## Kuzaliwa na Kazi 
Paul Rusesabagina alizaliwa katika mji wa Murama katika nchi ya Rwanda. Rusesabagina alikuwa na kaka na dada nane: baba yake alikuwa Mhutu na mama yake alikuwa Mtutsi. Rusesabagina alikwenda shule katika mji wa Gitwe na wakati alipokuwa na miaka 13, aliweza kuzungumza kwa Kiingereza na Kifaransa. Alioa mke wake wa kwanza mwaka 1967. Mwisho wa ujana wake, alitaka kuwa mchungaji. Hivyo, yeye na mke wake walihamia Kamerun aliposoma katika chuo cha theolojia.  

Mwaka 1978, yeye, mke wake, na watoto wake walirudi mji wa Kigali. Rusesabagina alipewa nafasi katika Hotel des Mille Collines akatumwa Uswisi na Brussels kusoma uongozi wa hoteli. Yeye na mke wake wa kwanza walitengana kwa sababu ya umbali. Miaka sita baadaye alikutana na Tatiana aliyekuwa muuguzi katika mji wa Ruhengeri. Paul alimuoa Tatiana miaka miwili baadaye. Tatiana alichukua watoto wa Paul na Paul na Tatiana baadaye walikuwa na mtoto pamoja, aliitwa Tresor.

Mwaka 1992 Rusesabagina alipandishwa cheo kuwa meneja mkuu katika “Diplomates Hotel”, mshirikia wa Hotel des Mille Collines.

## Mauaji ya Kimbari 
Katika nchi ya Rwanda, wakati Paul alipopokea elimu huko Nairobi, Uswisi na Brussels, serikali ya Rais Juvénal Habyarimana ilikabiliwa na mashambulizi ya wanamgambo ya NRA chini ya Yoweri Museveni kwenye maeneo ya mpaka na Uganda. Kundi la NRA iliunganisha wakimbizi Watutsi pale Uganda na Wahutu wapinzani wa serikali. Uvumi ulioletwa na kituo cha redio RTLM ulisambazwa kuwa Watutsi walitaka kuua Wahutu wote. 

Tarehe 6 Aprili 1994, ndege ya Habyarimana ilipigwa na roketi kabla ya kutua kwenye uwanja wa ndege wa Kigali. Mara moja wanajeshi pamoja na viongozi wa Interharamwe waliamuru kuwaua Watutsi wote nchini pamoja na wapinzani wengine. Wakati vurugu ilipoanza, Rusesabagina alileta familia yake kwenye Hôtel des Mille Collines kwa usalama. Wakimbizi walijunga nao katika hoteli. 

Rusesabagina alifaulu kuzuia wanamgambo wa Interharamwe kuingia katika hoteli na kuua wageni wake hadi kufika kwa jeshi la NRA lililofukuza wanamgambo na mabaki ya serikali ya Habyarimana.

Rusesabagina pamoja na familia yake walikimbilia Tanzania na kutoka huko baadaye hadi Ubelgiji. Aliendelea kutishiwa hata ng'ambo, hivyo alihamia tena Marekani anapoishi.

Mnamo Septemba 2021, Paul Rusesabagina alihukumiwa kwa ugaidi, mwendesha mashtaka aliomba dhidi yake maisha yote.

## Tanbihi 
Jamii:Watu wa Rwanda
Vyakula vibadilishaji

388x388px|thumb|Kahawa.

**Vyakula vibadilishaji** (pia kujulikana kama **vyakula vilivyoboreshwa**) ni vyakula ambavyo vilitengenezwa kutokana na viumbehai ambao wamebadilishwa katika DNA kwa kutumia uhandisi wa maumbile. 

Mbinu za uhandisi huo zinahurusu kudhibiti sifa za maumbile ya hivyo vyakula viliyoboreshwa. Hii ni aina mojawapo ya kubadilisha maumbile, badala ya kuchagua uzalishaji au kuzaliwa kwa mabadiliko.

Duniani, kuna makubaliano ya kisayansi kwamba vyakula viliyoboreshwa visiwe na hatari kubwa zaidi kwa afya ya binadamu vikilinganishwa na vyakula vya asili, lakini, badala ya kuwasilisha vyakula viliyoboreshwa katika masoko, vinafaa kupimwa na vyakula vya asili na kushughulikia tofauti katika vyakula hivyo. 

## Historia
Vyakula vilivyoboreshwa vilianza na kuchagua mbegu au wanyama kuzaliana kwa sababu ya kupenda tabia za wanyama au vyakula hivyo, na wafugaji walitaka kuendeleza urithi za hizo tabia. Kuchagua uzalishaji kulianza vyakula vilivyoboreshwa, halafu katika miaka ya 1900, wanasayansi waligundua DNA na namna ya kubadilisha sehemu zake, hivyo walianza kutumia uhandisi wa maumbile badala ya kutumia uzazi wa kuchagua. Kutumia uhandisi wa maumbile ni bora kuliko uzazi wa kuchagua kwa sababu uzazi wa kuchagua hukua na tabia nyingine pamoja na tabia ambayo wafugaji walipenda. Lakini kwa sababu walifaa kuzalishwa na tabia zote, ilikuwa vigumu kutoa tabia ambazo hawakupenda. Lakini uhandisi wa maumbile huweza kutoa na kuongeza tabia zote ambazo wafugaji hupenda au hawapendi, bila kuzalishwa mara kwa mara hadi kupata viumbe kamili.

## Mimea iliyoboreshwa katika nchi za Afrika Mashariki
Katika nchi za Afrika Mashariki, uhalali na udhibiti wa hali ya vyakula vilivyoboreshwa una tofauti kati ya nchi, kwa sababu nyingine hazitaki vyakula vibadilishaji, wakati nchi nyingine zinavikubali sana.

Katika idara ya kilimo katika nchi ya Kenya, watu wanapenda vyakula viliyoboreshwa kwa sababu nchi ya Kenya huleta uchumi wa kilimo kuliko nchi nyingine za Afrika Mashariki, pia huweza kulima vyakula vingi kutokana na uhandisi wa maumbile. Wanaweza kufanya hivyo kwa kubadili sehemu za DNA na hivyo wanaweza kutengeneza vyakula vinavyoweza kufanya vitu vingi. Kwa mfano, nafaka zinazohitaji maji saa zote, kwa msaada wa uhandisi wa maumbile, hazihitaji maji saa zote na wanaweza kukuza vyakula vizuri pia.

Mmea moja ambao ulibadilishwa ni pamba. Pamba katika nchi ya Kenya ni mmea mkuu kwa sababu watu wanapenda kutumia pamba kutengeneza nguo. Sasa hivi, kwa kubadilisha DNA katika pamba, pamba huweza kupinga magonjwa na wadudu wenye kuharibu mimea ya pamba.

Mimea mingine ambayo ilibadilishwa ni kahawa, mahindi, muwa, na chai. Hubadilishwa DNA za mimea kwa sababu wafugaji hawapendi kutumia dawa kuzuia wala mimea. Sasa hivi, badala ya kutumia dawa, wafugaji hutumia uhandisi wa maumbile kuwazuia na mimea haiharibu mazingira karibu nayo, lakini wadudu hawali mimea pia.

Jamii:chakula
Jamii:Biolojia
Jamii:Uhandisi
Mkoa wa Kaskazini, Uganda

**Mkoa wa Kaskazini** ni mmoja wa mikoa (kwa Kiingereza: *regions*) minne ya Uganda. 

Wakati wa sensa ya mwaka 2014 Mkoa wa Kaskazini ulikuwa na wakazi 7,188,139. Sawa na mikoa mingine Mkoa wa Kaskazini hauna mamlaka ya kiutawala.

## Watu wa Uganda Kaskazini
Kaskazini mwa Uganda hukaliwa hasa na wasemaji wa lugha za Kiniloti kama vile Kiacholi, Kikaramojong na Kilango. Kwenye wilaya zinazopakana na mto Naili au kuenea upande wa magharibi wa Naili wako pia wasemaji wa lugha za Kisudani. 

## Wilaya 
Mnamo mwaka 2019 mkoa huu ulikuwa na wilaya 32:

## Viungo vya Nje 
* Google Map of the Northern Region of Uganda

## Marejeo
WorldCat

**WorldCat** ni jina la hazinadata kubwa zaidi duniani kuhusu vitabu vinavyopatikana katika maktaba elfu kadhaa kote duniani.

## Jina
WorldCat ni kifupi cha "world catalogue" yaani orodha (ya vitabu) ya kimataifa.

## Historia
Ilianzishwa mwaka 1967 wakati maktaba za jimbo la Ohio, Marekani ziliungana kuunda taasisi ya "Ohio Computer Library Center" (OCLC) kwa shabaha ya kupeana habari za vitabu vilivyopatikana katika maktaba za vyuo 54 vya Ohio. 

Tangu mwaka 1978 maktaba za majimbo mengine ya Marekani yalikubaliwa na jina kubadilishwa kuwa "Online Computer Library Center". 

Tangu mwaka 2002 kila maktaba duniani inaweza kujiunga na OCLC. Mwaka 2019 kulikuwa na maktaba wanachama 17,983 katika nchi 123 tofauti. 

## Huduma
Ukitafuta kitabu kwenye WorldCat itakupa majina ya maktaba wanachama ambamo kitabu hicho kinapatikana. Kama hakuna maktaba iliyo karibu yenye kitabu hicho unaweza kuazima kitabu (karatasi au online) kama maktaba yako ni mwanachama ya WolrdCat na kukubali kuazima kutoka maktaba nyingine.

WolrdCat inatoa pia nafasi ya kupata habari zinazohitajika kwa dondoo kwa kubofya "Cite/Export" (copy a citation).

## Maktaba wanachama katika Afrika ya Mashariki
### Kenya
(zote ziko Nairobi kama mahali pengine hapatajwi)
* Kenya Education Management Institute 
* Kenya Institute of Education 
* Kenya Institute of Management 
* Kenya Institute of Management, The 
* Kenya Maritime Authority , Mombasa
* Kenya Methodist University 
* Herufi House 
* Kenya National Library Services - Buruburu 
* Kenya Power & Lighting Co 
* Kenya School of Law 

### Tanzania
(zote ziko Dar es Salaam kama mahali pengine hapatajwi)
*Family History Center,
* University of Dar Es Salaam 
* African Court on Human and Peoples' Rights
* Bank of Tanzania Training Institute Library 
* Hamilton Tutorial College 
* ILO Office In Dar es Salaam 
* Main Library; The Eastern Africa Statistical Training Centre 
* Millenium Academy, Nyamagana Mwanza
* Muhimbili University of Health and Allied Sciences 
* National Institute for Medical Research 

### Uganda
(zote ziko Kampala kama mahali pengine hapatajwi)
* Uganda Bible Institute, Mbarara
* Uganda Christian University, Mukono 
* Uganda Management Institute 
* Uganda Martyrs University  
* Jinja Uganda Family History Center, Jinja 
* Kampala Uganda Family History Center 
* Ministry of Finance, Planning and Economic Development Resource Centre 
* National Library of Uganda

## Tanbihi
## Marejeo ya Nje
* 
* WorldCat Tovuti rasmi
* WorldCat Identities
* What is OCLC?
Wes Brown

Aprili 2008.]]
**Wesley Michael Brown** (alizaliwa Oktoba 13, 1979) ni mwanamichezo wa Uingereza. Alicheza kama beki katika klabu ya soka ya Manchester United F.C. na klabu ya nchini India ijulikanayo kama Kerala Blasters.

Wesley alianza maisha yake ya soka alipojiunga na kituo cha kufundishia wachezaji wadogo cha Manchester United alipokua na umri wa  miaka 12 mnamo mwaka 1992.

Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Kimasedonia

**Kimasedonia** (*македонски јазик, makedonski jazik*) ni moja kati ya Lugha za Kihindi-Kiulaya kinachozungumzwa zaidi katika nchi ya Masedonia Kaskazini. 

Kimasedonia ni moja katika Muungano wa Lugha za Balkan, ambao unajumlisha Kigiriki, Kibulgaria, Kiromania, Kialbania na Kitorlakia ambacho kina lafudhi ya lugha ya Kiserbokroatia. 

Kimasedonia kinafanana hasa na Kibulgaria, lakini pia na Kiserbokroatia, ambavyo vyote vina asili moja ya Kislavoni.

Wanaoongea Kimasedoniia ni watu milioni 2 hivi.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Masedonia Kaskazini
Jamii:Lugha za Bulgaria
Jamii:Lugha za Ugiriki
Jamii:Lugha za Serbia
Kiserbia

**Kiserbia** ni tawi la Kiserbokroatia, moja kati ya lugha za Kislavoni, za jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya, linalozungumzwa na watu milioni 8.5 - 9.5, zaidi katika nchi ya Serbia. 

Kiserbia kilikuwa lugha rasmi ya Yugoslavia pamoja na Kislovenia, Kikroatia na Kimasedonia.

Kufuatana na tofauti za utamaduni na madhehebu, Kiserbokroatia kinaandikwa kwa alfabeti ya Kilatini upande wa Magharibi katika eneo la Kroatia na kwa alfabeti ya Kisirili upande wa Mashariki katika eneo la Serbia.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Kroatia
Jamii:Lugha za Bosnia na Herzegovina
Jamii:Lugha za Serbia
Jamii:Lugha za Montenegro
Jamii:Lugha za Hungaria
Jamii:Lugha za Romania
Jamii:Lugha za Slovakia
Jamii:Lugha za Ucheki
Jamii:Lugha za Kosovo
Jamii:Lugha za Masedonia Kaskazini
Kislovenia

**Kislovenia** ni moja kati ya lugha za Kislavoni, za jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya, kinachozungumzwa na watu milioni 2.5, zaidi katika nchi ya Slovenia. 

Kislovenia kilikuwa lugha rasmi ya Yugoslavia pamoja na Kiserbia, Kikroatia, na Kimasedonia.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Slovenia
Jamii:Lugha za Kroatia
Jamii:Lugha za Italia
Jamii:Lugha za Hungaria
Jamii:Lugha za Austria
Kibosnia

**Kibosnia** ni moja kati ya lugha za Kislavoni, za jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya, kinachozungumzwa na watu milioni 2.5 - 3.5, zaidi katika nchi ya Bosnia na Herzegovina. 

Ni lugha rasmi ya nchi hiyo pamoja na lugha za Kiserbia na Kikroatia ambazo zinafanana nayo sana, ila ina maneno mengi zaidi ya mkopo kutoka Kiarabu, Kituruki na Kiajemi kwa msingi wa dini ya Kiislamu ya watumiaji wengi.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Bosnia na Herzegovina
Jamii:Lugha za Slovenia
Jamii:Lugha za Kroatia
Jamii:Lugha za Montenegro
Jamii:Lugha za Kosovo
Jamii:Lugha za Serbia
Jamii:Lugha za Masedonia Kaskazini
Ovujo

**Ovujo** ni mji mkuu wa Wilaya ya Maracha-Terego (Mkoa wa Kaskazini) nchini Uganda. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Uganda

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Maracha-Terego
Njeru

thumb|Ramani ya Njeru,Uganda
**Njeru** ni mji mkubwa wa Wilaya ya Buikwe (Mkoa wa Kati) nchini Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 81,052 (2014). 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Uganda

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Buikwe
Hazinadata

**Hazinadata** (kwa Kiingereza: *database*) ni mfumo wa kuhifadhi na kutunza idadi kubwa ya data, kwa kawaida data za kidijiti. Inatakiwa kuruhusu upatikanaji wa data au sehemu za data kwa ajili ya watumiaji na programu zinazotumia data hizo.  

Matumizi yake huendeshwa na injini ya hazinadata yaani programu ya kompyuta kuwekulia, kusahihisha na kufusia data zake.

Mfano sahili wa hazinadata ni orodha ya anwani yenye majina, anwani za makazi, za posta, za kazi pamoja na namba za simu, anwani za baruapepe, labda pia data za binafsi, kama vile tarehe ya kuzaliwa, majina ya familia n.k. jinsi watu wengi wanavyoitunza kwenye simu janja. Injini ya hazinadata inaweza kupanga data hizo kwa namna mbalimbali, kwa mfano kufuatana na eneo la makazi, kufuatana na umri, kazi, mwajiri au kwa namna nyingine. 

Data zinatunzwa leo hii kwa fomati ya kidijiti kwenye kompyuta. Zamani data zilihifadhiwa kwenye vitabu, orodha, faili ya kadi na kadhalika. Tathmini ya data hizo ilichukua muda mrefu. Hazinadata za kisasa zinazotunzwa kwenye kompyuta zinaruhusu kufanya tahmini ya data nyingi kwa muda mfupi.

Jamii:Kompyuta
Paoneaanga pa Mlima Palomar

thumb|Mnara wa darubini, Paoneaanga pa Mt Palomar
thumb|Kioo parabola cha Hale jinsi kilivyosagwa mwaka 1945
**Paoneaanga ya Mlima Palomar** ni kituo cha kuangalilia nyota kinachopatikana kwenye kimo cha mita 1706 juu ya mlima Palomar takriban kilomita 80 upande wa kaskazini wa San Diego kwenye jimbo la Kalifornia, Marekani.

Paoneaanga hapo palikuwa maarufu kwa sababu kuna darubiniakisi yenye kioo parabola cha kipenyo cha mita 5 (inchi 200). Katika miaka ya 1948 hadi 1975 hiyo ilikuwa darubini kubwa kuliko zote duniani. Kioo parabola chake kina uzito wa tani 13, darubini yote ina tani 400.

Darubini hii inaitwa "Hale Telescope" kwa heshima ya George Hale aliyeunda kituo cha Mount Palomar. Iliwezesha wanaastronomia kugundua violwa vya mbali sana  pamoja na kuonyesha nyota ndani ya galaksi. Maelfu ya asteroidi zilitambuliwa ka kutumia darubini ya mt Palomar. Vilevile magimba katika Ukanda wa Kuiper yalitambuliwa pamoja na sayari kibete Makemake.

## Marejeo
Anastasia wa Sirmio

ya Anastasia Mfiadini Mkubwa, Muondoasumu (karne ya 14-15, State Hermitage Museum, Saint Petersburg, Russia).]]
**Anastasia wa Sirmio** (kwa Kigiriki: Ἁγία Ἀναστασία ἡ Φαρμακολύτρια; alifariki Sirmium, leo nchini Korasya, 25 Desemba 304 ) alikuwa mwanamke Mkristo aliyeuawa kwa sababu ya imani yake katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 
 
Ndiyo maana anaheshimiwa tangu zamani na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa ama tarehe 22 Desemba ama 25 Desemba ama 26 Desemba.

## Maisha na heshima baada ya kifo
Inasemekana wazazi wake walikuwa Praetextatus na Fausta wa Sirmio na Krisogoni alikuwa mlezi wake. 

Masalia yake yanatunzwa katika Kanisa kuu la Zadar, Kroatia.

Ni kati ya wanawake saba ambao, mbali ya Bikira Maria, wanatajwa katika Kanuni ya Kirumi ya Misa.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 462-463
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 400-401

## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *St. Anastasia*
*Patron Saints: Anastasia
*Greatmartyr Anastasia the "Deliverer from Potions" Orthodox Synaxarion and icon of the saint
*"Saint Anastasia" at the Christian Iconography website
*"Historia de Sancta Anastasia" (in Latin), from Jacobus de Voragine, *Legenda Aurea*.
*Translation  of the above, by Richard Stracke
Kiakisi parabola

thumb|Kiakisi parabola katika antena ya mawasiliano na satelaiti
**Kiakisi parabola** (kwa Kiingereza: *parabolic reflector*, pia **kioo parabola** *parabolic mirror*) ni uso wa gimba wenye umbo la parabola. Hutumiwa kukusanya au kuvurumisha nishati kama vile nuru, sauti au wimbiredio. 

Mawimbi yanayoingia katika eneo la kiakisi parabola hukusanywa kwenye fokasi yake. Kwa hiyo kinafaa kama kipokezi cha mawimbi sumakuumeme yanayotoka kwenye umbali mkubwa kama nyota. Kinyume chake kiakisi parabola kinaweza kukusanya miale ya rada au kutumiwa kwenye taa, kwa mfano taa ya gari. Zinafaa pia kupaza sauti.

Kwa matumizi na mawimbi ya nuru kiakisi parabola hutengenezwa kwa kutumia kioo (pia kauri) kinachopokea umbo lake kwa kukisaga. Darubini kubwa za astronomia hutumia mfumo huo. Kwa wimbiredio kiakisi hutengenezwa kwa kawaida kwa kutumia metali. Sahani ya satelaiti inayotumiwa kupokea programu za runinga huwa na umbo la kiakisi parabola.

## Viungo vya nje 
* Java demonstration of a parabolic reflector
* Parabolic Reflector Antennas  www.antenna-theory.com
* Animations demonstrating parabola mirror by QED
* Make Big Paraboloid Reflectors Using Plane Segments 

Jamii:vifaa
Mamalia wa baharini

mmojawapo (*Megaptera novaeangliae*).]]
.]]
**Mamalia wa baharini** ni mamalia wa majini ambao wanaishi na kupata riziki zao baharini. Ni wanyama wa spishi mbalimbali (129) jamii ya mamalia ambazo hazihusiani kwa asili, ila zimefuata njia zinazofanana kidogo katika kuzoea kwa kiasi tofauti mazingira hayo badala ya kuendelea kuishi katika nchi kavu. 

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* The Marine Mammal Center A conservation group that focuses on marine mammals
* The Society for Marine Mammalogy The largest organization of marine mammalogists in the world.
* National Oceanographic and Atmosphere Administration An agency that focuses on the conditions of the ocean and the climate
* Introduction to the Desmostylia *Museum of Paleontology*, University of California – extinct group of marine mammals
Mamalia wa majini

wa mto Amazonas (*Inia geoffrensis*).]]
**Mamalia wa majini** ni mamalia ambao wanaishi na kupata riziki zao (zote au sehemu) majini, ama baharini ama katika maziwa, mito. Ni wanyama wa spishi mbalimbali (129) jamii ya mamalia ambazo hazihusiani kwa asili, ila zimefuata njia zinazofanana kidogo katika kuzoea kwa kiasi tofauti mazingira hayo badala ya kuendelea kuishi katika nchi kavu. 

## Tazama pia
* Mamalia wa baharini

## Tanbihi
## Marejeo
*
Orodha ya mito ya wilaya ya Koboko

**Orodha ya mito ya wilaya ya Koboko** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.

* Mto Araga
* Mto Dabara
* Mto Goringa
* Mto Kaiya
* Mto Kedi
* Mto Kochu
* Mto Logoronga
* Mto Rebi
* Mto Voku

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Koboko
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Mto Araga

'''''' unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya wilaya ya Koboko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Koboko
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Krisogoni

* alivyochorwa na Michele Giambono (San Trovaso, Venice).]] 
**Krisogoni** (alifariki Aquileia, leo nchini Italia, 303 hivi) alikuwa mwanamume Mkristo wa Roma ya Kale ambaye aliuawa kwa sababu ya imani yake, inawezekana sana wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano. Labda alikuwa padri kama si askofu .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Wa kwanza wanaadhimisha sikukuu yake tarehe 24 Novemba, wa pili tarehe 22 Desemba (pamoja na Anastasia wa Sirmio anayesemekana alikuwa mwanafunzi wake).

*Martyrologium Hieronymianum* ilimuorodheshwa katika tarehe mbili tofauti: 31 Mei na 24 Novemba

Krisogoni ni kati ya watakatifu wanaotajwa katika Kanuni ya Kirumi na wenye kanisa la zamani mjini Roma.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, November 24: Saint Chrysogonus  at *SaintPatrickDC.org*
* San Crisogono di Aquileia
*Martyr Chrysogonus the Teacher of the Greatmartyr Anastasia Orthodox Synaxarion (life of the saint)
*Saint Chrysogonus at the Christian Iconography web site
*"Here Followeth the Life of S. Grysogone" from the Caxton translation of the *Golden Legend''

Jamii:Waliofariki 303

Jamii:Watakatifu wa Italia
Orodha ya mito ya wilaya ya Kaabong

**Orodha ya mito ya wilaya ya Kaabong** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Karenga.

* Mto Akipoi  
* Mto Akipye  
* Mto Akisi  
* Mto Amunereng  
* Mto Ayirengel  
* Mto Baram (lat 3,44, long 33,71)  
* Mto Baram (lat 3,44, long 33,72)  
* Mto Beletet  
* Mto Bengam  
* Mto Bevedankoroa  
* Mto Chut  
* Mto Dila  
* Mto Ekiringura (korongo)
* Mto Gingam  
* Mto Gole  
* Mto Ituko  
* Mto Jirikimoi  
* Mto Kaikem  
* Mto Kaikwa  
* Mto Kalabi  
* Mto Kalere  
* Mto Kalilimon  
* Mto Kalimon  
* Mto Kalodurr (korongo)
* Mto Kalopomongole  
* Mto Kalukiling  
* Mto Kalunga  
* Mto Kamoni  
* Mto Kapedo  
* Mto Kapekenyang  
* Mto Kapelepelot  
* Mto Kapeta  
* Mto Karung  
* Mto Kathil  
* Mto Kathuguru  
* Mto Katurum  
* Mto Kochelut  
* Mto Kokolio  
* Mto Kokyeya  
* Mto Komongim  
* Mto Kopoth  
* Mto Lapitapar  
* Mto Lemukoroyi  
* Mto Lobalangati  
* Mto Lochaboi  
* Mto Lochorkinei  
* Mto Logara  
* Mto Logirangole (korongo)
* Mto Loitanit  
* Mto Lokapitai  
* Mto Lokawo  
* Mto Lokimali  
* Mto Lokoyot (lat 3,92, long 33,86)  
* Mto Lokoyot (lat 3,83, long 33,68)  
* Mto Lokukwoi  
* Mto Lokulas  
* Mto Lokulasi  
* Mto Lokupoi  
* Mto Lolelia  
* Mto Loliboch  
* Mto Lomaler (lat 3,38, long 33,96)  
* Mto Lomaler (lat 3,67, long 33,77)  
* Mto Lomegetum  
* Mto Lomugetum  
* Mto Longoroc  
* Mto Longoromit  
* Mto Lonipo  
* Mto Loperipir  
* Mto Lopoza  
* Mto Lopua 
* Mto Lorupel  
* Mto Losigiria  
* Mto Loyee  
* Mto Loyolo  
* Mto Lubalangat  
* Mto Lukwangi  
* Mto Moruangatunyi  
* Mto Morukarengany  
* Mto Moruloko  
* Mto Morunyang (korongo)
* Mto Naakot  
* Mto Nabualkankorua  
* Mto Nabwalakacom  
* Mto Nadoiya  
* Mto Nagulutal  
* Mto Naiwo  
* Mto Nakakerikeri  
* Mto Nakothogwam  
* Mto Nakothogwan  
* Mto Nakulomoting (korongo)
* Mto Nakutan  
* Mto Nakuwenietom  
* Mto Nakwayelel  
* Mto Nalakas  
* Mto Nalikutwang  
* Mto Nangen  
* Mto Nangirongoi  
* Mto Napitiro  
* Mto Narochom  
* Mto Nasip  
* Mto Natira  
* Mto Natire  
* Mto Naunyet (korongo)
* Mto Nauyagum (korongo)
* Mto Onogin  
* Mto Opotipot  
* Mto Papa  
* Mto Posoch  
* Mto Pudapud  
* Mto Sangor  
* Mto Solot  
* Mto Supeni  
* Mto Taan  
* Mto Timan (korongo)
* Mto Timu  
* Mto Winiwini  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Kaabong
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Mto Nakakerikeri

'''''' unapatikana kaskazini mwa Uganda na kuendelea kaskazini mwa Kenya. 

Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya wilaya ya Kaabong

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Kaabong
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Ziwa Turkana
Orodha ya mito ya wilaya ya Kotido

**Orodha ya mito ya wilaya ya Kotido** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.

* Mto Atemerai  
* Mto Chuchu  
* Mto Kabek  
* Mto Kailong  
* Mto Kanamuget  
* Mto Kanapedi  
* Mto Kathekucha  
* Mto Kathileo  
* Mto Kawoti  
* Mto Kongorututui  
* Mto Kopedur  
* Mto Lakalas  
* Mto Lokibuo  
* Mto Lokwakel  
* Mto Longem  
* Mto Longiro  
* Mto Loputh  
* Mto Naguler  
* Mto Namoru  
* Mto Pager
* Mto Pangeo  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Kotido
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Orodha ya mito ya wilaya ya Lamwo

**Orodha ya mito ya wilaya ya Lamwo** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.

* Mto Abere  
* Mto Abudunu  
* Mto Abuk  
* Mto Abuka  
* Mto Abukec  
* Mto Abwobe  
* Mto Abwori  
* Mto Acika  
* Mto Acikra  
* Mto Acuranga  
* Mto Adingamadi  
* Mto Adwor  
* Mto Adyang  
* Mto Agan  
* Mto Akeno  
* Mto Akuru  
* Mto Akwacaodong  
* Mto Akweyo  
* Mto Anini  
* Mto Anyalanga  
* Mto Apoka  
* Mto Arot  
* Mto Atai  
* Mto Atanga  
* Mto Ateng (lat 3,55, long 32,40)  
* Mto Ateng (lat 3,55, long 32,60)  
* Mto Atiba  
* Mto Atiko  
* Mto Awac (lat 3,27, long 32,50)  
* Mto Awac (lat 3,56, long 32,67)  
* Mto Awic (lat 3,34, long 32,30)  
* Mto Awic (lat 3,21, long 32,48)  
* Mto Awicpukee  
* Mto Awicpuyen  
* Mto Awinyo  
* Mto Ayago (lat 3,44, long 32,84)  
* Mto Ayago (lat 3,61, long 32,71)  
* Mto Beyowil  
* Mto Bukat  
* Mto Burukung  
* Mto Cakdyel  
* Mto Celu  
* Mto Chobekipala  
* Mto Cinkul  
* Mto Dakkwon  
* Mto Dilo  
* Mto Dyelobutokene  
* Mto Gal  
* Mto Gipon  
* Mto Guru  
* Mto Jom  
* Mto Jopudong  
* Mto Jor  
* Mto Joro  
* Mto Kelku
* Mto Kilao  
* Mto Kuluapwoyo  
* Mto Kulujobi  
* Mto Kululongo  
* Mto Labayango  
* Mto Lacaka  
* Mto Lagura  
* Mto Lakaka  
* Mto Lakidodoi  
* Mto Lalee  
* Mto Lamaido  
* Mto Langok  
* Mto Lapirapira  
* Mto Lawatonger  
* Mto Lokilik  
* Mto Lokutu  
* Mto Lubire  
* Mto Luker  
* Mto Lukide  
* Mto Luriceng  
* Mto Manyaju  
* Mto Menga  
* Mto Mucic  
* Mto Mucodo  
* Mto Mujuri  
* Mto Munyakoyo  
* Mto Mwonygora  
* Mto Namtoke  
* Mto Nyamacwii  
* Mto Nyaruyeng  
* Mto Obure  
* Mto Ogokilike  
* Mto Okokwene  
* Mto Oleny  
* Mto Omwaa  
* Mto Opaka  
* Mto Opigbel  
* Mto Otwilo  
* Mto Otyanga  
* Mto Pagada  
* Mto Pagona  
* Mto Paluga  
* Mto Pamana  
* Mto Paor  
* Mto Parono (lat 3,41, long 32,55)  
* Mto Parono (lat 3,25, long 32,57)  
* Mto Patongwinyo  
* Mto Pawuleru  
* Mto Pigta  
* Mto Pir  
* Mto Pugali  
* Mto Pujigo  
* Mto Pul  
* Mto Uu  
* Mto Wangcumu  
* Mto Wangelaca  
* Mto Wangodwong  
* Mto Wangolam  
* Mto Watanyeri  
* Mto Watogali  
* Mto Wijobi  
* Mto Wilyec  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Lamwo
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Merka

thumb|Merka upande wa ufukwe

'''''' ni mji wa Somalia.

Idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa 230,100.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Somalia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Somalia
Somanga

**Somanga** ni kata ya Wilaya ya Kilwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65423.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 18,549 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata hii ilikuwa bado sehemu ya kata ya Kinjumbi. 

Somanga iko kwenye barabara kuu namba B2 kutoka Dar es Salaam kwenda Lindi - Mtwara.

Bomba la gesi kutoka Songosongo linalopita baharini linafikia bara katika eneo la Somanga likiendelea kutoka hapo hadi Dar es Salaam.. Huku kuna pia kituo cha umeme kinachotumia gesi hiyo na kuzalisha umeme kwa mahitaji ya wilaya ya Kilwa.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kilwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Tabibu

thumb|300px|Tabibu akichungulia masikio ya mtoto
**Tabibu** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *physician*) ni mtu aliyesoma elimu ya tiba hadi kufikia kiwango kinachompa uwezo wa kutambua na kutibu magonjwa mbalimbali. 

Tabibu anashirikiana na watu wengine waliojifunza sehemu za elimu ya afya na tiba kama vile wauguzi, wataalamu wa tibamaungo, tibaredio au uchunguzi wa maabara, wafamasia na wengineo. Kutokana na elimu yake ya juu tabibu ni yule anayefanya maamuzi kuhusu mwelekeo na matibabu na chaguo la dawa.

Kwa kawaida tabibu anatakiwa kutimiza masomo ya tiba kwenye chuo kikuu kwa miaka kadhaa. Masomo hayo ni pamoja na au yanafuatwa na vipindi vya kupata maarifa ya kazi akimsaidia tabibu mzoefu katika hospitali. Matabibu wengi wanaendelea kusoma elimu kwenye fani za pekee kama vile upasuaji, jinakolojia, tiba ya watoto, magonjwa ya akili na mengine.

## Tabibu, mganga, daktari
thumb|Tabibu akichukua sampuri ya damu kwa mtoto
Mara nyingi tabibu huitwa "daktari" ingawa hii si jina la elimu maalumu, bali ni cheo cha mtu aliyeonyesha kiwango cha juu katika mojawapo ya sayansi mbalimbali. Ni sahihi kwa tabibu aliyemaliza masomo yake hadi shahada ya uzamivu. 

Jina la kimila kwa tabibu ni "mganga". Tamaduni zote za dunia zilikuwa na waganga waliopata elimu ya tiba ya jadi kwa viwango tofautitofauti. Lakini kwa kawaida hawana elimu ya kichuo na kutegemeana na mazingira mbinu zao zinaweza kuchanganywa na ushirikina, uchawi na imani potovu. 

Kote duniani vifo vilipungua na watu kufikia umri mkubwa zaidi baada ya kupatikana kwa matabibu waliosoma tiba ya kisayansi.

Jamii:Kazi
Yohane wa Roma

, 1632.]]
**Yohane wa Roma** alikuwa Mkristo aliyeuawa pamoja na ndugu yake Paulo tarehe 26 Juni 362 kwa ajili ya imani yake chini ya kaisari Juliani Mwasi (361–363).

Inasemekana walikuwa matowashi na mashemasi na walikatwa vichwa vyao.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini na kutajwa pamoja katika kanuni ya Kirumi.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifo chao, 26 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*The Golden Legend: Saints John and Paul
*Saints of 26 June 
* Santi Giovanni e Paolo

Jamii:Watakatifu wa Italia
Join.Me

**Join.Me, Inc.** ni teknolojia ya video na sauti kwenye intaneti. Teknolojia hii hutumika sana kwenye mikutano mtandaoni. Makao yake makuu ni Boston, Massachusetts, nchini Marekani.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi
*Tathmini ya Join.me vs Zoom
Mto Akwacaodong

'''''' unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya wilaya ya Lamwo

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Lamwo
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Ras Makonnen

**Ras Makonnen** (jina kamili: '''Mäkonnen Wäldä-Mika'él Guddisa'''; 8 Mei 1852 – 21 Machi 1906), alikuwa baba wa Haile Selassie, kaisari wa Ethiopia wa mwisho.

Mwenyewe alikuwa jenerali na gavana ("ras").

Jamii:Watu wa Ethiopia
Josué Guébo

**Josué Yoroba Guébo** (au **Josué Guébo**; alizaliwa Abidjan, Cote d'Ivoire 21 Julai 1972) ni mwalimu wa Cote d'Ivoire. Yeye pia ni kielelezo kikubwa cha mashairi ya kisasa ya Afrika na ni mwandishi wa hadithi fupi na wa vitabu vya watoto. Yeye ni mpokeaji wa tuzo Bernard Dadié na Tchicaya U Tam'si Tuzo ya Mashairi ya Afrika.

## Wasifu
Josué Yoroba Guébo alizaliwa Julai 21, 1972 katika Abidjan, mji mkuu wa uchumi wa Côte d'Ivoire. Alianza kuandika mashairi wakati akiwa mdogo. Aliandika shairi lake la kwanza wakati alikuwa na umri wa miaka kumi na mbili au kumi na tatu. 

Nia yake kwa ajili ya fasihi ilimfanya aisome kazi za Aimé Césaire na Paul Verlaine. Pia aliguswa na waandishi wa Afrika kama vile Bernard Dadié na Léopold Sédar Senghor.

Josué Guébo ana PhD katika Historia na Falsafa ya Sayansi, pia ni mtafiti.

Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Cote d'Ivoire
Reginald Mengi

**Reginald Abraham Mengi** (Nkuu Sinde, Machame Mashariki, Mkoa wa Kilimanjaro, 29 Mei 1942 - Dubai, 2 Mei, 2019) alikuwa mfanyabiashara wa Tanzania aliyehesabiwa kati ya matajiri wakuu wa Afrika (dola za Marekani milioni 560).

Alikuwa mwenyekiti wa Shirikisho la Viwanda vya Tanzania, IPP Gold Ltd., Media Owners Association of Tanzania, mmiliki wa IPP Ltd. Tanzania na mwenyekiti wa Handeni Gold, Inc. 

Aliandika kitabu *I Can, I Must, I Will*.

## Heshima na tuzo 
Mengi alitunukiwa:

* 2000-2003 - Most Respected CEO East Africa Community (EAC)
* 2008 - Martin Luther King Drum Major for Justice Award 
* 2010 - Global Leadership and Humanitarian Award
* 2012 - United Nations NGO Lifetime Achievement Award
* 2012 - The Business for Peace Award 
* 2012 - Honorary Doctor of Humanity Degree Award
* 2014 - International Order of the Lions Award
* 2014 - Business Leader of the Year Award

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* https://reginaldmengi.com/

Jamii:Wafanyabiashara wa Tanzania
Bernard Dadié

**Bernard Binlin Dadié** (10 Januari 1916 - 9 Machi 2019) alikuwa mwandishi wa Cote d'Ivoire, mshairi, na mtawala; miongoni mwa nafasi nyingine nyingi kama mwandamizi kuanzia mwaka 1957, alishika nafasi ya Waziri wa Utamaduni katika Serikali ya Cote d'Ivoire kuanzia 1977 hadi 1986.

## Wasifu
Dadié alizaliwa huko Assinie, Cote d'Ivoire, na alihudhuria shule ya Katoliki huko Grand Bassam na kisha Ecole William Ponty. 

Alifanya kazi kwa serikali ya Ufaransa huko Dakar, Senegal. 

Aliporudi nyumbani kwake mwaka 1947, akawa sehemu ya harakati zake za uhuru. Kabla ya uhuru wa Côte d'Ivoire mwaka wa 1960, alifungwa kwa muda wa miezi kumi na sita kwa kushiriki katika maandamano yaliyopinga serikali ya kikoloni ya Ufaransa.

Katika maandishi yake, yaliyoathiriwa na mang'amuzi yake ya ukoloni kama mtoto, Dadié anajaribu kuunganisha ujumbe wa folktales za jadi za Afrika na dunia ya kisasa. Pamoja na Germain Coffi Gadeau na F. J. Amon d'Aby, alianzisha Utamaduni wa Cercle Culturel et Folklorique de la Côte d'Ivoire (CCFCI) mwaka 1953.

Dadié aligunduliwa tena na kutolewa kwa movie ya Steven Spielberg ya 1997 ya Amistad ambayo ina muziki na mtunzi wa Marekani John Williams. Nakala ya choral ya shairi ya Dadié, *Kavu Machozi Yako, Afrika* (*Sèche tes pleurs*) hutumiwa kwa wimbo wa jina moja. Ilichapishwa mwaka wa 1967, shairi hilo ni kuhusu kuja nyumbani kwa Afrika.

## Tuzo
Dadié alipokea tuzo kadhaa kwa kutambua kazi yake ya fasihi, na moja ya mwisho kuwa, Grand Prix des Mécènes wa GPLA mwaka 2016.

Jamii:Waandishi wa Cote d'Ivoire
Orodha ya mito ya wilaya ya Maracha-Terego

**Orodha ya mito ya wilaya ya Maracha-Terego** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.

* Mto Abo  
* Mto Alu  
* Mto Asuru  
* Mto Ayi  
* Mto Azi  
* Mto Loboti  
* Mto Mita  
* Mto Njere  
* Mto Obi  
* Mto Odrako  
* Mto Oka  
* Mto Oli  
* Mto Oluffe  
* Mto Osu  
* Mto Puru  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Maracha-Terego
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Orodha ya mito ya wilaya ya Moroto

**Orodha ya mito ya wilaya ya Moroto** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Lusot.

* Mto Aparuki  
* Mto Ariamapoda  
* Mto Arionomunyen  
* Mto Ariu  
* Mto Kabelakit  
* Mto Kaliure  
* Mto Kazimeri  
* Mto Kitorosiemyunyen  
* Mto Kobebe  
* Mto Kodonia  
* Mto Kokererwa  
* Mto Kokonyuko  
* Mto Lacherenakwakiney  
* Mto Leemat  
* Mto Lokemerikapel  
* Mto Lomunyenikiporat  
* Mto Loro  
* Mto Lukotakoryi  
* Mto Lumeno  
* Mto Musas  
* Mto Naberu  
* Mto Nabunei (korongo)
* Mto Nadike  
* Mto Nadunget  
* Mto Nagereba   
* Mto Nakiloro
* Mto Nasigirya
* Mto Natele
* Mto Nathilang
* Mto Naukoi
* Mto Nayonayangatuk

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Moroto
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Mto Arionomunyen

'''''' unapatikana katika wilaya ya Moroto, kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana (Kenya).

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya wilaya ya Moroto

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Moroto
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:ziwa Turkana
Amadou Lamine Sall

thumb|Amadou Lamine
**Amadou Lamine Sall** (alizaliwa Kaolack, Senegal, 26 Machi 1951) ni mmoja wa washairi wakuu wa Kiafrika.

Leopold Sedar Senghor alisema juu yake ndiye mshairi mwenye ujuzi zaidi wa kizazi chake. Yeye ni mpokeaji wa toleo la 2018 za Tuzo ya Mashairi ya Kiafrika inayotolewa kwa heshima ya Tchicaya U Tam'si huko Moroko.

Amadou Lamine Sall ndiye mwanzilishi wa Nyumba ya Afrika ya mashairi ya Kimataifa, na anaongoza Shirika la Kimataifa la Mashairi huko Dakar, Senegal.

Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Senegal
Scientific Detective Monthly

***Scientific Detective Monthly*** (linajulikana pia kama ***Amazing Detective Tales*** na ***Amazing Detective Stories***) lilikuwa na gazeti lililotolewa kwa matoleo 15 kuanzia Januari 1930. Lilianzishwa na Hugo Gernsback kama mradi wake wa pili wa uchapishaji wa riwaya za kisayansi likiwa na nia ya kulenga habari za upelelezi zenye maudhui ya kisayansi. 

Jina lake lilibadilishwa na kuitwa *Amazing Detective Tales* katika toleo lake ha Juni 1930, pengine kuepuka kutumia neno "scientific" kwani ingeweza kuwafanya wasomaji wadhani kuwa ni jarida la kisayansi. Wakati huo huo mhariri wake—Hector Grey—alibadilishwa na David Lasser ambaye alikuwa tayari anahariri magazeti mengine ya Gernsback. Hata hivyo kubadilishwa kwa jina lake hakukusaidi kuleta mafanikio ya gazeti na Gernsback akalifunga gazeti baada ya toleo la Octoba. Aliliuza gazeti hilo kwa mchapishaji Wallace Bamber ambaye alichapisha matoleo matano kwa jina la *Amazing Detective Stories* hadi mwaka 1931.
Cheikh Hamidou Kane

**Cheikh Hamidou Kane** (alizaliwa Matam, Senegal 2 Aprili 1928), ni mwandishi, anayejulikana kwa riwaya yake ''L'Aventure ambiguë* (*Adventure mbaya*).

Kitabu hiki ni kuhusu ushirikiano wa tamaduni za magharibi na Afrika.

Shujaa wake ni kijana wa watu wa Fula ambao walienda Ufaransa kujifunza. Huko, alipoteza kugusa na imani yake ya Kiislamu na mizizi yake ya Senegal.

## Wasifu
Cheikh Hamidou Kane alihudhuria shule ya Kurani, kisha shule ya Kifaransa: shule ya Msingi ya Blanchot Superior huko Saint-Louis, Senegal. Akaendelea masomo yake ya sekondari huko Dakar.

Baadaye, alisoma na kukamilisha mafunzo yake huko Paris mnamo mwaka wa 1959. Wakati wa madarasa yake huko Sorbonne, alishirikiana na jarida la *Esprit'' na makundi ya kitaaluma.

Mwaka wa 1960, alirudi katika nchi yake ambako haraka alifanya kazi muhimu za utawala na kisiasa.

Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Senegal
Orodha ya mito ya wilaya ya Moyo

**Orodha ya mito ya wilaya ya Moyo** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Obongi.

* Mto Aro  
* Mto Kabura  
* Mto Kitirigbo  
* Mto Kochi  
* Mto Leburu  
* Mto Leya  
* Mto Limika  
* Mto Oya  
* Mto Umvosa  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Moyo
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Orodha ya mito ya wilaya ya Nebbi

**Orodha ya mito ya wilaya ya Nebbi** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Pakwach.

* Mto Abongo  
* Mto Achana  
* Mto Achwera  
* Mto Adondi  
* Mto Agonda  
* Mto Agwara  
* Mto Akaba  
* Mto Akango  
* Mto Akello  
* Mto Akeyo  
* Mto Akuru  
* Mto Alala  
* Mto Angoji  
* Mto Angola  
* Mto Araira  
* Mto Aswa  
* Mto Atar  
* Mto Ati  
* Mto Awac  
* Mto Ayila (lat 2,40, long 31,35)  
* Mto Ayila (lat 2,34, long 31,44)  
* Mto Ayingwa  
* Mto Azamba  
* Mto Azambwa  
* Mto Del  
* Mto Deli  
* Mto Kalyeng  
* Mto Katolo  
* Mto Kivuje  
* Mto Kopio  
* Mto Mugwampire  
* Mto Munyango  
* Mto Mutuntu  
* Mto Mututu  
* Mto Ndethe  
* Mto Nyachara  
* Mto Nyakaduli  
* Mto Nyakumba  
* Mto Nyalai  
* Mto Nyaloi  
* Mto Nyamola  
* Mto Nyangam  
* Mto Nyatabu  
* Mto Ocere  
* Mto Oguta  
* Mto Okoala  
* Mto Olyejo  
* Mto Orunga  
* Mto Paiching  
* Mto Raguka  
* Mto Sido  
* Mto Sindo  
* Mto Situr  
* Mto Wadagada  
* Mto Wangnyang  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Nebbi
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Mto Achwera (Nebbi)

'''''' ni jina la miwili kati ya mito inayopatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya wilaya ya Nebbi

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Nebbi
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Mkoa wa Agnéby-Tiassa

**Mkoa wa Agneby-Tiassa** (kwa Kifaransa: Région de l'Agnéby-Tiassa) ni moja kati ya mikoa 31 ya nchini Cote d'Ivoire.

Uko katika kusini-mashariki ya nchi. Makao makuu ya eneo hilo ni Agboville. Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa watu 606,852.

Agneby-Tiassa kwa sasa imegawanywa katika wilaya nne:

*Agboville; 
*Sikensi; 
*Taabo;
*Tiassalé.

## Marejeo

Jamii:Mikoa ya Cote d'Ivoire
Orodha ya mito ya wilaya ya Oyam

**Orodha ya mito ya wilaya ya Oyam** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.

* Mto Acenu  
* Mto Aduru  
* Mto Ajok  
* Mto Akuki  
* Mto Akura  
* Mto Aleny  
* Mto Alere (korongo)
* Mto Amiene  
* Mto Aminogwai  
* Mto Aminomir  
* Mto Amon  
* Mto Aneya  
* Mto Apala  
* Mto Apio  
* Mto Apworocero  
* Mto Aramita (korongo)
* Mto Atego  
* Mto Awongo  
* Mto Barlela  
* Mto Burokango  
* Mto Gorduru  
* Mto Ibene  
* Mto Irem  
* Mto Kangkaya  
* Mto Kuluagada  
* Mto Laminakula  
* Mto Laminodur  
* Mto Lii  
* Mto Luyam  
* Mto Oberwangemyel  
* Mto Okoroo  
* Mto Okule  
* Mto Okure  
* Mto Olony  
* Mto Omwodoaita  
* Mto Onekogwok  
* Mto Opati  
* Mto Panyjok  
* Mto Purle  
* Mto Tochi  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Oyam
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Orodha ya mito ya wilaya ya Nakapiripirit

**Orodha ya mito ya wilaya ya Nakapiripirit** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Nabilatuk.

* Mto Agechel  
* Mto Akwatipi  
* Mto Among  
* Mto Ariket  
* Mto Beletur  
* Mto Chosan  
* Mto Kacholese  
* Mto Kaigera  
* Mto Kaiilikong  
* Mto Kamajeko  
* Mto Kamothing  
* Mto Kananyait  
* Mto Kanapo  
* Mto Kanyagareng  
* Mto Kiazi  
* Mto Kojam  
* Mto Koromoich  
* Mto Lalachat  
* Mto Layonalokare  
* Mto Lochorakwangen  
* Mto Lodias  
* Mto Lodoketemit  
* Mto Lokasirim  
* Mto Lomapus  
* Mto Lopedot  
* Mto Lukudut  
* Mto Mosite  
* Mto Nabilatuk  
* Mto Nadulai  
* Mto Nakaruwok  
* Mto Nakatoitur  
* Mto Nakiriyonyet  
* Mto Namusio  
* Mto Nangolipia  
* Mto Omanimani  
* Mto Torone  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Nakapiripirit
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Mkoa wa Bagoué

**Mkoa wa Bagoué** (kwa Kifaransa: Région de la Bagoué) ni moja kati ya mikoa 31 ya nchini Cote d'Ivoire.

Uko katika Kaskazini ya nchi. Makao makuu ya eneo hilo ni Boundiali. Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa watu 375,687.

Bagoué kwa sasa imegawanywa katika wilaya tatu:

*Boundiali; 
*Kouto; 
*Tengréla.

## Marejeo

Jamii:Mikoa ya Cote d'Ivoire
Mkoa wa Bélier

**Mkoa wa Bélier** (kwa Kifaransa: Région du Bélier) ni moja kati ya mikoa 31 ya nchini Cote d'Ivoire.

Uko katika kitovu cha nchi. Makao makuu ya eneo hilo ni Yamoussoukro. Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa watu 346,768.

Bélier kwa sasa imegawanywa katika wilaya nne:

*Didiévi; 
*Djékanou;
*Tiébissou;
*Toumodi.

## Marejeo

Jamii:Mikoa ya Cote d'Ivoire
Orodha ya miji ya Iceland

.]]
**Orodha ya miji ya Iceland** inataja tu ile yenye wakazi walau 10,000. 
, mji mkuu wa Iceland]]
]]
]]
]]
]]

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*
*Municipalities and Urban Settlements in Iceland
*Regions of Iceland
Kópavogur

'''''' ni mji wa Iceland.

Mwaka 2018 ulikuwa na wakazi 35,966.

## Picha

File:Buses in Kopavogur.JPG||Mabasi huko Kópavogur
File:Kópavogsvöllur.JPG|Kiwanja cha mpira cha Kópavogsvöllur
File:Strokkur 0.jpg|Geysir bandia
File:Fossvogsdalur - Pond in the Park (5005578504).jpg|Bwawa bustanini

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Iceland

Jamii:Miji ya Iceland
Baki (Somalia)

thumb|Baki (Somalia)

**Baki** ni mji unaopatikana nchini Somalia.

Mnamo mwaka 2007 kulikuwa na wakazi wapatao 21,559.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Somalia

Jamii:Miji ya Somalia
Nizhnekamsk

thumbnail|right|280px|Mto Nizhnekamsk
**Nizhnekamsk** ) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 225,399. Iko katika mkoa wa Ingushetia.
## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Urusi

Jamii:Miji ya Urusi
Lovre Kalinić

thumb|258x258px|**Lovre Kalinić** (2018)
**Lovre Kalinić** (alizaliwa 3 Aprili  1990) ni mchezaji wa soka wa Kroatia ambaye anacheza kama kipa wa timu ya taifa na klabu ya Uingereza Aston Villa.

## Kazi ya Klabu
### Hajduk Split 
Lovre alianza kucheza soka katika klabu ya Kroatia, Hajduk Split akichezea timu ya vijana wadogo na kisha kujiunga na timu kuu ya Hajduk Split. Kwa jumla Hajduk alichezea timu ya vijana na timu kuu Hajduk Split kwa miaka 17 akicheza mechi rasmi 134 katika misimu 7. 

Ata hivyo akiwa Hajduk aliwahi kuchezea timu kadhaa kwa deni ikiwemo Junak Sinj mwaka wa 2009, Novalja mwaka wa 2010 na Karlovac mwaka wa 2012.

Aliporudi, Hajduk Split, musimu wa 2013-14 aliibuka mlinda lango bora na msimu uliofwata wa 2015-16 aliweka rekodi mpya kama kipa aliyeenda muda mrefu zaidi bila kufungwa bao ligi kuu ya kandanda ya Kroatia (*Prva hrvatska nogometna liga kwa kifupi **Prva HNL** au **1. HNL**).* Lovre alicheza mechi nane (dakika 775) mbila kufungwa bao akivunja rekodi iliyokuwepo ya dakika 711 iliyoshikiliwa na Zoran Slavica. 

### Gent
Mnamo tarehe 27 Desemba 2016, Lovre Kalinić alikuwa anahamia klabu yake kwanza ya Ubelgiji K.A.A.  Gent kwa ada kubwa.
Malipo ya uhamisho wake € 3.1m ikafanya Kalinić kuwa mchezaji wa gharama kubwa zaidi katika historia ya Gent. Aliweza kuwa kipa bora katika ligi ya Ubelgiji kwa msimu wa mwaka 2016-17.

### Aston Villa
Mnamo tarehe 21 Desemba 2018, Kalinic alihamia upande wa uingereza katika klabu ya Aston Villa baada ya kufanya makubaliano na klabu ya  Gent mwanzoni mwa Januari. 

Alijiunga rasmi 1 Januari 2019. Mechi yake ya kwanza baada ya kufungwa 3-0 kwenye tiketi ya FA Cup dhidi ya klabu Swansea City.

==Kazi ya kimataifa===
Baada ya Stipe Pletikosa kustaafu katika soka la kimataifa mwaka 2014, Kalinić akawa kipa  namba  mbili(2) wa Timu ya taifa ya Kroatia baada ya kipa namba moja (1) Danijel Subašić. Alikuwa sehemu ya kikosi cha Croatia cha UEFA Euro 2016.

Mwezi wa Mei 2018 aliitwa jina lake katika kikosi  cha Croatia cha wachezaji 23 kwa ajili ya Kombe la Dunia la FIFA 2018 iliyofanyika nchini Urusi.
Baada ya mashindano kumalizika,kipa namba moja Danijel Subašić astaafu katika timu ya taifana Kalinić amechaguliwa kuwa kipa namba moja katika uchaguzi wa timu ya taifa.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Kroatia
Jawhar

thumb|The Jaivilas Palace

'''''' ni mji wa Somalia.

Idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa 57,100..

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Somalia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Somalia
Distrito Federal (Brazil)

thumbnail|right|280px|Distrito Federal
thumbnail|right|280px|Bendera ya Distrito Federal
**Distrito Federal** (Kireno: *Wilaya ya Shirikisho*) ni jimbo na eneo la mji mkuu wa Brazil. Ni enclave ndani ya jimbo la Goiás, na sehemu ndogo katika Minas Gerais. Lina wakazi 2,333,108. Mji mkuu wake ni Brasilia.

## Tazama pia 
* Orodha ya majimbo ya Brazil

Jamii:Majimbo ya Brazil
Karlo Letica

**Karlo Letica** (matamshi ya Kikroatia: [kâːrlo lětitsa]; alizaliwa 11 Februari 1997) ni mshambuliaji wa Timu ya taifa ya Kroatia ambaye anacheza katika klabu iliyopo nchini Ubelgiji Club Brugge KV.

## Kazi ya kimataifa
Letica alikuwa kama sehemu ya timu ya taifa ya Kroatia ya chini ya miaka 19 ambayo alicheza michuano ya Umoja wa Ulaya chini ya 19 mwaka 2016

Mnamo Agosti 2017, aliitwa kwenye kikosi cha Croatia cha chini ya miaka 21 dhidi ya Moldova na Austria. Alicheza kwa mara ya kwanza dhidi ya Austria ambapo mechi ilimaliza kwa sare ya 1-1. 

Mwezi Mei 2018 aliitwa jina lake katika kikosi cha kwanza cha wachezaji23 cha Timu ya taifa ya Croatia katika Kombe la Dunia la FIFA 2018 iiliyofanyika  nchini Urusi. 

Jamii:waliozaliwa 1997
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Kroatia