open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linus Kaikai

thumb|Linus Kaikai katika mahojiano na Katibu Blinken
**Linus Kaikai** ni mwanahabari kutoka Kenya ambaye kwa sasa anafanya kazi kama Mkurugenzi wa Mikakati na Ubunifu katika kituo cha televisheni cha Citizen TV. Pia ni Mwenyekiti wa Shirika la Waandishi Wakuu wa Habari Kenya (KEG).

## Marejeo
Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waandishi wa habari
André Carl van der Merwe

**André Carl van der Merwe** (alizaliwa 4 Januari 1961) ni mwandishi mashuhuri wa riwaya kutoka Afrika Kusini. Riwaya yake ya kwanza, iliyopewa kichwa Moffie, ni kazi ya kiishi inayotokana na kumbukumbu zake za utoto na kipindi cha huduma yake ya lazima ya kitaifa. Kulingana na maktaba ya WorldCat, kitabu hiki kipo katika maktaba 168 duniani. Zaidi ya hayo, riwaya hii imetafsiriwa kuwa filamu yenye jina lile lile, Moffie, iliyotayarishwa na mkurugenzi Oliver Hermanus mwaka 2019.

## Maisha na elimu 
André Carl van der Merwe alizaliwa mjini Harrismith, mkoani Free State, Afrika Kusini. Baada ya familia yake kuhamia Cape Town, alianza elimu yake ya awali katika shule ya Welgemoed, na baadaye akaendelea na elimu ya sekondari Stellenbosch. Baada ya kumaliza miaka miwili ya huduma ya taifa, alijiingiza katika masomo ya sanaa za uzuri (Fine Arts) mjini Cape Town.

Wakati wa mwaka wake wa tatu wa masomo, alianzisha kampuni ya mavazi ambayo aliimiliki kwa miaka 15. Kwa sasa, anaishi Cape Town na kuzingatia zaidi usanifu wa majengo, mapambo ya ndani, na uandishi, huku akichanganya uzoefu wake wa sanaa na uundaji wa kazi za ubunifu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Lourenço Marques (mvumbuzi)

**Lourenço Marques** (matamshi ya Kireno: lo(w)ˈɾẽsu ˈmaɾkɨʃ) alikuwa mfanyabiashara na mkoloni wa Ureno wa karne ya 16.

## Maisha na Kazi 
Lourenço Marques alichunguza eneo ambalo leo linajulikana kama Ghuba ya Maputo mnamo mwaka 1544, akaishi kwa muda mrefu katika eneo la sasa la Msumbiji, akaunda familia na mke wake wa kienyeji pamoja na watoto wao.

Kwa amri ya Mfalme John III wa Ureno, ghuba hiyo ilipewa jina la Baía de Lourenço Marques kumheshimu mchunguzi huyo, ingawa jina hili halikuwahi kutumika kwa wingi miongoni mwa jamii ya wageni waliokuwa wakitumia eneo hilo.

## Matumizi Mengine 
Mji wa Maputo, ambao ni mji mkuu wa Mozambique tangu mwaka 1898, awali uliitwa Lourenço Marques. Hii ilikuwa katika kipindi cha Mkoa wa Mbali wa Portugal, uliojulikana pia kama Afrika Mashariki ya Kizungu, ambapo mji huo ulikuwa makao makuu ya governor-general.

Baada ya Mozambique kupata uhuru mwaka 1975, mji huo ulipata jina jipya la Maputo mnamo 3 Februari 1976. Jina hili pia lilipewa moja ya wilaya sita ambazo mji huo ulikuwa umegawanywa kimsingi.

## Marejeo 
Jamii:Wapelelezi kutoka Ureno
Jamii:Wapelelezi wa Afrika
Jamii:Maputo
Mafuriko ya Afrika Mashariki ya mwaka 2018

**Mafuriko ya Afrika Mashariki ya mwaka 2018** yalikuwa ni janga la asili lililolikumba Kenya, Ethiopia, Uganda, Rwanda, Somalia, Djibouti, na Burundi, na kuathiri mamilioni ya watu. Mafuriko hayo yalianza mwezi Machi 2018 baada ya mvua kubwa kunyesha kupita kiasi, zikifuata mwaka mmoja wa ukame mkali. Hali hiyo ilisababisha mafuriko makubwa, maporomoko ya ardhi, pamoja na kupasuka na kufurika kwa mabwawa kadhaa. Rekodi mvua ilikua kumbukumbu katika maeneo mengi, zikivunja rekodi zilizowekwa tangu miaka ya 1950 na wakati wa tukio la El Niño la mwaka 1997–98. Taarifa zinaonyesha kuwa takribani watu 500 walipoteza maisha lakini mamia ya maelfu ya wengine walilazimika kuhama makazi yao.

## Athari kwa nchi 
* Rwanda

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Rwanda
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Ebru Demir

**Ebru Demir** alizaliwa huko Baybara mnamo mwaka 1976. Demir ni mjasiriamali na mpishi wa Kituruki ambaye amehusika katika miradi mingi inayolenga wanawake na elimu ya viumbe hai.

## Wasifu 
Demir alizaliwa huko mjini Mardin mnamo  mwaka 1976 na alikulia huko Istanbul. Ebru Alisomea katika Chuo Kikuu cha Marmara ambapo alipata shahada ya utalii mwaka 1999. Baadae alianzisha mgahawa mwingine mjini Mardin ulioitwa Zamarot mwaka 1890. Demir Amejikita kwenye uandaaji wa mapishi ya kituruki yanayojulikana kama Anatolia. Ebru Demir ameolewa na ana watoto watatu.

### Miradi na Shughuli 
Demir amejihusisha na miradi ya kijamii inayolenga ajira za wanawake na viumbe hai *HBO Max* ilitayarisha filamu iliyoelezea kuhusu Demir filamu hiyo iliitwa "*Wapishi 12 Bora Duniani Wapikao Bila Kutupa Taka*". Miradi yake pia inajumuisha programu za kusoma na kuandika kwao.

### Tuzo 
Demir ni mshindi wa tuzo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Tuzo ya Dunia ya Basque Culinary, Tuzo ya Uongozi wa Ubunifu ya Aenne Burda (2023).

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Wanawake nchi kwa nchi
Martha Delgado Peralta

**Martha Delgado Peralta** (alizaliwa 1969) ni mwanamazingira na Naibu Katibu wa Masuala ya Kimataifa na Haki za Kibinadamu katika Wizara ya Mambo ya Nje ya Meksiko. 

Delgado Peralta alichaguliwa katika kongamano la ndani mwaka wa 2003. Kuanzia mwaka wa 2006 hadi 2012 alihudumu kama Waziri wa Mazingira wa Jiji la Meksiko. 

Wakati wake kama Waziri wa Mazingira alisaidia kuendeleza sera za mazingira ikiwa ni pamoja na Mpango wa Kijani wa Jiji la Meksiko, Mpango wa Utekelezaji wa Hali ya Hewa na mpango wa ushirikiano wa baiskeli uitwao ECOBICI.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Wanawake wa Meksiko
Marina Voikhanskaya

**Marina Voikhanskaya** (kwa lugha ya Kirusi: Марина Войханская) (alizaliwa Marina Izraïlevna Fridlender mnamo Novemba 1934) ni daktari wa magonjwa ya akili wa kisovyeti na Uingereza ambaye alipinga kuwekwa kizuizini kwa wagonjwa ambao walilazwa kwenye  hospitali za magonjwa ya akili za kisovyeti kwa sababu ya imani zao, na sio kwa sababu za afya ya akili. Alihamia Uingereza mnamo mwaka 1975 na kufanya kampeni dhidi ya unyanyasaji wa magonjwa ya akili kwa madhumuni ya kisiasa na kuachiliwa kwa mtoto wake Misha kutoka Umoja wa Kisovyeti. Anaishi Cambridge, nchini Uingereza.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Marina Voikhanskaya alisomea udaktari katika Chuo Kikuu cha Tiba cha First Pavlov State huko Leningrad na kupata Shahada ya Udaktari mwaka wa 1960. Kati ya mwaka 1962 na mwaka 1975 alifanya kazi katika Hospitali ya Akili ya Leningrad katika mgawanyo huu wa miaka (1962–1967) na (1967–1975).

## Harakati ya Mazingira na Kazi ya Hisani 
Utumiaji wa baiskeli ya Marina Voikhanskaya kama njia ya usafirishaji umepokea umakini wa vyombo vya habari. Amefanya safari na mashindano ya baisikeli yalizofadhiliwa kwa ajili ya Kampeni ya Kulinda Vijijini vya Uingereza mwaka wa 2006, na 2010.

## Maisha ya Kibinafsi 
Marina Voikhanskaya aliolewa na Yevgeny Voikhansky, baba wa mtoto wao Mikhail (Misha) (alizaliwa mnamo mwaka 1966), hadi mwaka 1974, walipoachana. Inadaiwa, kulingana na kile Voikhanskaya anachosema katika mahojiano yaliyorekodiwa, hii ilikuwa kwa sababu "alininunua kwa KGB" Katika Kipindi cha Redio cha BBC kinachoitwa "The Roots of Extremism", Voikhanskaya anatoa maoni juu ya mwitikio wa kihisia wa Cohn kwa chuki dhidi ya Wayahudi (dakika 6:38) na uzoefu wake mwenyewe wa chuki dhidi ya Wayahudi wakati wa utotoni (dakika 20:31). Ndoa iliyoripotiwa kwa simu kwenda kwa Viktor Fainberg haikusajiliwa kamwe.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Watu walio hai
Nafesha Richardson

**Nafesha Richardson** (amezaliwa mwaka 1996) ni mteteza wa haki za wanawake, mwanaharakati wa vijana na mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka Saint Vincent na  Grenadini.

## Wasifu 
Richardson alizaliwa huko Saint Vincent na Grenadines mwaka 1996. Alipokuwa na umri wa miaka saba, Richardson alijiunga na chama cha Wasichana Viongozi wa sant Vicent na Grenadini, ambapo alianza kujifunza kuhusu masuala ya kijamii na kazi za nyumbani.Alisomea Shahada ya Sheria katika chuo kikuu cha West Indies's Cave Hill huko Barbados kisha kupata Shahada ya Uzamili ya Sheria katika Chuo Kikuu cha London nchini Uingereza. 

Richardson alifanya kampeni kama Bingwa wa Vijana wa mkataba wa kimataifa wa Mkataba wa Escazu, ulitiwa saini mwaka 2018.Alitunukiwa kwa uanaharakati wake katika hafla iliyofanyika mwaka 2020 katika ofisi za Tume ya Umoja wa Mataifa ya Uchumi kwa Amerika ya Kusini na Karibiani (UN ECLAC) huko Santiago, nchini Chile.

Kufikia  mwaka 2025, Richardson ni Balozi wa Umoja wa Vijana wa Dunia na ni Mratibu wa Mtandao wa Jinsia na Usawa wa Vijana wa Jumuiya ya Madola (CYGEN) wa Jumuiya ya Madola ya Kifalme.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanaharakati nchi kwa nchi
Jamii:Wanawake nchi kwa nchi
Mafuriko ya Accra ya mwaka 2015

**Mafuriko ya Accra ya mwaka 2015** yalisababishwa na mvua kubwa ya mfululizo kwenye mji wa Accra nchini Ghana, mvua hiyo ilianza tarehe 1/6/2015. Sababu nyingine ni pamoja na mpango mbovu wa makazi katika mji huo, mitaro kushindwa kufanya kazi kutokana na mifereji kuziba na sababu nyingine za kibinadamu. Mafuriko hayo yalisababisha foleni kubwa katika barabara za mji huo pamoja na shuguli za kiuchumi kusimama kutokana na maduka kujaa maji pamoja na wafanyabiashara kushindwa kufika kazini. Meya wa Manispaa ya Accra, Alfred Oko Vanderpuije alieleza mafuriko ayo kuwa ni makubwa. Takribani watu 25 walikufa kwenye mafuriko wakati mlipuko wa sheli uliosababishwa na mafuriko hayo uliua Takribani watu 200.

## Maeneo yaliyo athiriwa 
*Soko la Kashenie na maeneo yake ya karibu yalijaa maji na  magari kushindwa kupita.
*Barabara ya Graphic ni sehemu inayopatikana makampuni ya magari, wauza vifaa, na makazi yasiyo rasmi ilikumbwa na mafuriko. Maonyesho ya magari ya Toyota na rana yalifunikwa na maji.
*Moto wa Goil: tarehe 3/6/2015, sheli ya mafuta ya Goil iliyo karibu na makutano ya barabara ya Kwame Nkuruma ililipuka na kuunguza watu na magari yaliokuwa jirani. Pia moto huo uliunguza kituo cha kubadilishia fedha za kigeni na duka la madawa vilivyokua jaribu. Zaidi ya watu 200 walihofiwa kufa na miili ilipelekwa katika hospitali ya kijeshi ya 37.  Na hapo baadae hospitali ilitangaza kua haitaweza kuchukua miili mingine zaidi. Chanzo cha moto huo kilikiwa bado hakijafahamika. Tarehe 4/6/2015 meya wa Accra Alfred Vanderpuije, mbunge wa Korle Klottey Nii Armah Ashitey na Rais John Mahama walitembelea tukio ilo.

## Maitikio 
* Rais Mahama alitangaza siku tatu za maombolezo ya taifa kwa waathirika waliokumbwa na mafuriko na mlipuko. Serikali ilitoa shilingi milioni sitini za Ghana kuwasaaidia waathirika..  

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:2015
Jamii:Accra
Ntim Gyakari

**Ntim Gyakari** (alifariki mnamo 1701) alikuwa mtawala wa mwisho aliyejitegemea kikamilifu wa Ufalme wa Denkyira, taifa lililokuwa ndani ya mipaka ya Ghana ya kisasa. Alikuwa kaka wa Owusu Akoto, ambaye baadaye alihamisha familia hiyo hadi katika Ufalme wa Ebrosa kama wakimbizi, hatua iliyochangia kuibuka kwa lahaja ya Agni inayojulikana kama Indenie-Djuablin.

Miongoni mwa hatua zake za awali za utawala ilikuwa kuongeza kodi kutoka kwa majirani wa kaskazini, jambo lililosababisha mvutano mkubwa. Wakati huo, Osei Tutu wa Kumasi, aliyekuwa mfungwa wa kisiasa katika Denkyira, pamoja na Komfo Anokye, walipanga uasi dhidi ya Ntim Gyakari.

Katika Vita vya Feyiase mwaka 1701, Ntim Gyakari na mke wake waliuawa baada ya vita vikali dhidi ya jeshi la Ashanti. Kabla ya vita hivyo, alikuwa amemwachia Osei Tutu huru kama ishara ya msamaha, lakini baadaye alijutia uamuzi huo na kujaribu kushambulia tena. Hatua hiyo ilimaliza kabisa nguvu za Denkyira kama dola huru.

Kihistoria, Ntim Gyakari amekuwa akitazamwa na baadhi ya wanahistoria kama kiongozi aliyepoteza ufalme wake kutokana na maamuzi yasiyo sahihi, hasa katika kipindi cha vita hivyo vya Feyiase.

## Marejeo
* McCaskie, T. C. "Denkyira in the making of Asante" katika *The Journal of African History* Juzuu ya 48 (2007) Na. 1, uk. 3.

Jamii:Waliofariki 1701
Jamii: Watu wa Ghana
Jamii: Historia ya Ghana
Jamii:Historia ya Afrika
Sanaa ya kisasa

**Sanaa ya kisasa** ni neno linalotumiwa kuelezea sanaa ya leo, likirejelea sanaa iliyoundwa kuanzia miaka ya 1970 na kuendelea. Wasanii wa kisasa hufanya kazi kwenye ulimwengu wenye ushawishi wa kimataifa, mchanganyiko wa utamaduni na teknolojia inayoendelea. Sanaa yao ni mchanganyiko unaojumlisha mabadiliko ya nyenzo, mbinu, dhana, na mada ambazo zinaendelea kuwa changamoto ya mipaka ambayo tayari ilikuwa imeanza kuvunjwa katika karne ya 20. Mtindo wa tofauti wa sanaa ya kisasa kwa ujumla inatofautishwa na ukosefu wa kanuni za uongozi zilizo sawa, itikadi, au "-ism". Sanaa ya kisasa ni sehemu ya mazungumzo ya kitamaduni yanayohusu mifumo mikubwa ya muktadha kama vile utambulisho wa kibinafsi na kitamaduni, familia, jamii na utaifa.
Kwa Kiingereza, ya sasa na ya kisasa ni visawe, na husababisha mkanganyiko wa maneno sanaa ya sasa na sanaa ya kisasa na wasio wataalamu. Wataalamu wengine pia wanaona kuwa mpaka kati ya hizi mbili ni ngumu kutenganisha; kwa mfano, Jumba la Makumbusho la Kitaifa la Sanaa la Ufaransa haliwatofautishi katika makusanyo yake.

## Marejeo
Jamii:Sanaa
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Sanelisiwe Charlie

**Sanelisiwe Charlie** (alizaliwa 1 Mei 2000) ni mchezaji wa kimataifa wa mchezo wa mpira wa raga kutoka Afrika Kusini, anayechukua nafasi ya prop.

## Wasifu 
Mnamo mwaka 2022, alichezea klabu ya Eastern Province Elephants iliyoko Gqeberha. Wakati huo, alikuwa na mechi nne za kimataifa (caps) katika timu ya taifa ya wanawake ya Afrika Kusini, maarufu kama Springbok Women. Mwezi Septemba 2022, alichaguliwa kuichezea nchi yake katika Kombe la Dunia la Raga la 2021, iyaliyo cheleweshwa kufanyika nchini New Zealand.

Mnamo mwaka 2025, Charlie alitajwa tena katika kikosi cha Springbok Women kitakachoshiriki katika Kikombe cha Dunia cha Wanawake cha Raga kinachotarajiwa kufanyika Uingereza, ikiashiria mwendelezo wa mchango wake muhimu katika maendeleo ya mchezo wa raga wa wanawake nchini Afrika Kusini.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Sanelisiwe Charlie Kutoka Wanawake wa Springbok
* Sanelisiwe Charlie katika Bulls Daisies

Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wachezaji wa Afrika Kusini
Mustafa Pasha (Misri)

mnamo Juni 25, 1799]]
**Mustafa Pasha** alikuwa kamanda wa jeshi la Milki ya Osmani aliyejulikana kwa ushiriki wake katika mapambano ya karne ya 18. Alizaliwa katika mji wa Edirne, na alikuwa mjomba wa Muhammad Ali wa Misri. Mustafa Pasha alihusiana na vita vingi vikubwa, ikiwa ni pamoja na mapigano dhidi ya vikosi vya Urusi na pia mapigano dhidi ya Napoleon nchini Misri.

Mwaka wa 1799, alikubali kupoteza katika Mapigano ya Abukir, tukio lililoashiria kushindwa kwa kikosi cha Uosmani dhidi ya majeshi ya Kifaransa. Mustafa Pasha alikuwa na asili ya Albani, jambo lililoathiri sura yake ya kijeshi na nafasi yake ndani ya mfumo wa kijeshi wa Uosmani.

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Misri
Moshe Marzouk

**Moshe Marzouk** (20 Desemba 1926 – 31 Januari 1955), pia anajulikana kama Musa Lieto Marzuk, alikuwa Myahudi wa Karaite kutoka Misri aliyehusika katika operesheni ya kijasusi inayojulikana kama Operesheni Suzannah, mlolongo wa bomu uliofanywa jijini Cairo na maeneo mengine. Aliteswa adi kifochake mnamo mwaka 1955 kutokana na ushiriki wake katika matukio hayo.

Marzouk alizaliwa katika familia ya Karaite huko Cairo, familia iliyokuwa imehamia kutoka Tunisia mwanzoni mwa karne ya 20, huku ikibaki na uraia wa Ufaransa. Kati ya miaka ya 1950, alifanya kazi kama daktari katika Hospitali ya Kiyahudi ya Cairo, na baadaye alichaguliwa kuwa jasusi wa Israeli, akishirikiana na Wajudi wengine wachanga wa Misri.

Mnamo mwaka 1954, kundi hilo lilitekeleza mlolongo wa bomu ukilenga ofisi ya posta huko Alexandria, maktaba mbili huko Cairo na Alexandria, pamoja na sinema, huku kwa bahati hakuna vifo vilivyotokea. Matukio haya yalisababisha mgogoro wa kisiasa baina ya Israeli na Misri unaojulikana kama Lavon Affair.

Baada ya kukamatwa na SSIS, Marzouk na washiriki wenzake waliripotiwa kuteswa kabla ya hukumu. Hatimaye, Moshe Marzouk alitekwa kifo gerezani Cairo, na mabaki yake yalipelekwa Jerusalem na kuzikwa katika Mount Herzl.

## Marejeleo
Jamii: Waliozaliwa 1926

Jamii:watu wa Misri
Maheder Haileselassie

thumb|**Maheder Haileselassie** self portrait
**Maheder Haileselassie Tadese** alizaliwa 1990, ni msanii na mpiga picha wa nchini Ethiopia.

## Maisha Yake 
Haileselassie alizaliwa na kulelewa katika mji wa Addis Ababa mnamo 1990. Chuo alisoma Uhandisi wa Ujenzi. Lakini shauku yake ilielekea katika upigaji picha kaitka mwaka wa mwisho wa masomo yake, na kufikia mwaka 2013, upigaji picha ndo ulikuwa muelekeo wake mkuu.

Anaendesha kituo cha upigaji picha ili kuwahamasisha wapigaji picha wadogo wa Ethiopia. Amekosoa kazi ya mpiga picha *Mahesh Shantaram* ambaye alijaribu kuandika kuhusu athari za ukoloni,lakini anaona kazi yake ina matatizo kwa sababu anahisi anabuni mionekano ambayo ni kwa ajli ya furaha ya mtazamaji.Anadhani huu ni mtazamo wa kikoloni ambapo wanawake huvuliwa nguo bila sababu ya msingi ili kuwavutia watazamaji wa Magharibi.

Haileselassie alishinda tuzo la *Contemporary African Photography Prize* ya mwaka 2023.Na wapiga picha wengine walioshinda ni Nadia Ettweni, Yassmin Forte, Carloso Idun-Tawiah, na Léonard Pongo.
thumb|Maheder Haileselassie's notebook
Alichaguliwa kama mmoja wa ''BBC's 100 inspirig women* wa mwaka 2024.BBC na *The Guardian'' walitoa kipaumbele kwa kazi yake mwaka 2024 ambapo anaelezea athari za mambadiliko ya hali ya hewa kwa wasichana kwa wasichana wadogo.Kiwango cha ndoa za utotoni nchini Somalia kimeongezeka zaidi ya mara mbili kwa sababu familia zinajaribu kukubaliana na uhaba wa chakula na maji.Picha zake zinaonyesha wasichana hao na zinaelezea athari za ukame kwenye mandhari(mazingira) ya eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wapiga picha
Jamii:Ethiopia
Jamii:Wahandisi
Jamii:Wasanii
Jamii:Wanawake wa Ethopia
Gideon Brand van Zyl

**Gideon Brand van Zyl, PC** (3 Juni 1873 – 1 Novemba 1956), alikuwa Gavana Mkuu wa Muungano wa Afrika Kusini kuanzia mwaka 1945 hadi 1950.

Alizaliwa Cape Town katika familia ya kifahari ya wanasheria, na baada ya kumaliza masomo yake katika University of Cape Town, alijiunga na kampuni ya kisheria ya familia yake.

Wakati wa Anglo-Boer War (1899–1902), alihudumu kama mshauri wa kisheria kwa British War Office, akisaidia masuala ya kisheria yanayohusiana na operesheni za vita. Baada ya hapo, katika Vita Kuu vya Kwanza vya Dunia (1914–1918), aliteuliwa kuwa Naibu Mkurugenzi wa Uajiri wa Vikosi vya Kijeshi na pia alihudumu katika Cape Peninsula Garrison Regiment, kikosi kilicholinda miji na nyanja za nyumbani.

Van Zyl alijulikana kwa uratibu wake mzuri na uongozi thabiti, jambo lililomfanya kustahiki wadhifa wa Gavana Mkuu wa taifa katika kipindi cha mpito muhimu wa historia ya Afrika Kusini.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1873
Jamii: Waliofariki 1956
Jamii: Wanaharakati wa Afrika Kusini
Jamii:Historia ya Afrika Kusini
Obalufon Ogbogbodirin

**Obalufon Ogbogbodirin**, anayejulikana pia kama Obalufon I au Osangangan Obamakin, alikuwa Ooni wa pili wa Ife, kiongozi mkuu wa kifamilia wa jadi wa Ife Empire, makazi ya asili ya watu wa Yoruba.

Alirithi kiti cha enzi kutoka kwa Oduduwa, ambaye ni kiongozi wa kwanza wa Ife, na baada ya utawala wake, alirithiwa na mwanawe, Ooni Obalufon Alayemore, hivyo kuendeleza urithi wa kifamilia na kifalme wa Ooni wa Ife.

## Marejeo
Jamii: Historia
Jamii: Siasa
Orodha ya watawala wa Gã (Nkran)

Huu ni orodha ya Wafalme wa Accra, waliokuwa wakiongoa Jimbo la Gã kusini mwa Ghana. Cheo chao kilikuwa *Gã Mantse*.

## Angalia pia 
* Ghana
* Accra
* Pwani ya Dhahabu

## Marejeo 
Jamii: Accra
Khalid ibn Hamid al-Zanati

**Khalid ibn Hamid al-Zanati** alikuwa kiongozi na kamanda wa kijeshi wa Waberber wa kabila la Zenata wakati wa Mapinduzi ya Waberber katika miaka ya 740 dhidi ya wafuasi wa Umayyad katika eneo la Maghreb.

Mapinduzi haya yalijitokeza kwa sababu za kisiasa na kijamii, huku Waberber wakipinga utawala wa kigeni wa Umayyad. Kwa sababu ambazo hazijafafanuliwa kikamilifu, Maysara al-Matghari, kiongozi wa awali wa mapinduzi na aliyejitangaza khalifa, aliondolewa madarakani na kuuwawa na wafuasi wake katika majira ya joto au vuli ya mwaka 740. Baada ya kifo chake, Khalid ibn Hamid al-Zanati alichaguliwa kuchukua nafasi yake kama kiongozi wa mapinduzi hayo.

Khalid aliongoza majeshi ya Waberber katika ushindi wa ajabu mara mbili dhidi ya mamlaka ya Umayyad. Mwishoni mwa mwaka 740, katika Mapigano ya Wajumbe wa Kijeshi, alifanikiwa kuangamiza kikosi kilichoundwa na wanajeshi Waarabu waliotumwa kutoka Ifriqiya, jambo lililoshtua khalifa wa Umayyad, Hisham, hadi kutuma jeshi kubwa la kikabila kutoka Syria kushirikiana na wanajeshi wa Ifriqiya kwa lengo la kuangamiza mapinduzi ya Waberber.

Mnamo Oktoba 741, jeshi la Waberber la Khalid lilishinda wanajeshi wa pamoja wa Ifriqiya-Syria katika Mapigano ya Bagdoura (pia yanajulikana kama Baqdura), kando ya Mto Sebou karibu na eneo la Fes la kisasa. Katika mapigano haya, gavana mpya wa Ifriqiya, Kulthum ibn Iyad al-Qasi, aliuawa. Ingawa mapinduzi ya Waberber yalianza kudhoofika baada ya ushindi huu, yaliendelea kwa muda mfupi chini ya makamanda tofauti.

## Marejeo
Jamii: Historia
Lambarek Boumaarafi

**Lambarek Boumaarafi** (alizaliwa mwaka 1966 mjini Meskiana) ni Luteni wa Pili wa zamani katika kikosi maalumu cha uingiliaji (GIS) cha Jeshi la Algeria. Anajulikana zaidi kwa tukio la tarehe 29 Juni 1992, alipomuua Rais wa Algeria, Mohamed Boudiaf, katika jiji la Annaba wakati wa hafla ya taifa ambayo ilikuwa ikionyeshwa moja kwa moja kwenye televisheni. Tukio hilo lilitikisa Algeria na lilibaki kuwa moja ya mauaji ya kisiasa yaliyowahi kuacha alama kubwa katika historia ya nchi hiyo.

## Mauaji ya Boudiaf 
Siku ishirini baada ya mauaji ya Rais Mohamed Boudiaf, tume maalum ya uchunguzi iliyoanzishwa mara tu baada ya tukio hilo ilitangaza matokeo yake, ikibainisha kwamba mauaji hayo yalikuwa njama iliyopangwa. Wajumbe sita wa tume hiyo walisisitiza kwamba Lambarek Boumaarafi hakuwa na tabia wala sifa za mshambuliaji wa kujitoa mhanga, bali kwamba kulikuwa na uzembe wa makusudi wa vyombo vya usalama, uliorahisisha utekelezaji wa mauaji hayo.

Boumaarafi alikuwa mwanachama wa kikosi maalum cha operesheni (GIS) kilichokuwa chini ya *Département du Renseignement et de la Sécurité* (DRS), shirika la ujasusi la Algeria. Kikosi hicho kilikuwa na jukumu la kutekeleza shughuli za kiusalama na upelelezi, lakini kwa nadharia hakikupaswa kushughulika na ulinzi wa rais.

Uteuzi wa Boumaarafi na kikosi chake kwa jukumu la kumlinda Rais Boudiaf siku hiyo uliibua maswali mengi na mashaka makubwa kuhusu nia halisi ya wakuu wake na sababu za kumweka katika nafasi hiyo nyeti.

Mnamo Juni 1995, wakati wa uasi wa gereza la Serkadji mjini Algiers ambapo takribani watu 100 waliuawa, wakiwemo wafungwa 96 uvumi ulienea kwamba Boumaarafi alikuwa miongoni mwa waliouawa au kutoweka. Hata hivyo, taarifa hizo zilithibitishwa kuwa si za kweli.

Boumaarafi aliendelea kuwa gerezani, na hadi Juni 2007, baba yake alitoa kauli hadharani akisisitiza kwamba mwanawe si muuaji, akipendekeza kwamba kisa hicho kilihusisha nguvu kubwa za kisiasa na kijeshi ndani ya serikali ya wakati huo.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Algeria
Jamii: Watu wa Algeria
Sokolluzade Lala Mehmed Pasha

**Sokolluzade Lala Mehmed Pasha** (aliyefariki 21 Juni 1606) alikuwa mwanasiasa wa Bosnia wa Uosmani. Inawezekana alikuwa binamu wa Sokollu Mehmed Pasha na alihudumu kama mlezi (*lala*) wa kijana wa kifalme. Alikuwa vizier mkuu kati ya mwaka 1604 hadi 1606.
## Marejeo
Jamii: Waliofariki 1606
Jamii: Siasa
Jamii: Historia
Ajoritsedere Awosika

thumb|Ajoritsedere (Dere) Josephine Awosika
**Ajoritsedere (Dere) Josephine Awosika** (alizaliwa 15 Januari 1953) ni mwanamke mfanyabiashara mashuhuri wa Nigeria, ambaye kwa sasa anatekeleza jukumu la Mwenyekiti wa Bodi ya Access Bank plc. Kabla ya kujiingiza kwenye sekta binafsi, Awosika aliwahi kushikilia nyadhifa muhimu za umma, ikiwa ni pamoja na Katibu Kudumu katika Wizara za Shirikisho za Masuala ya Ndani, Sayansi na Teknolojia, na Nguvu, ambapo alihudumu kwa vipindi tofauti, akichangia maendeleo ya sera na usimamizi wa wizara hizo.

## Maisha ya awali na familia 
Ajoritsedere Awosika alizaliwa Sapele kama mtoto wa sita wa Festus Okotie-Eboh, Waziri wa Kwanza wa Fedha wa Nigeria katika Jamhuri ya Kwanza, aliyeuawa mnamo mwaka 1966. Katika taaluma yake, Awosika ni mshiriki wa Pharmaceutical Society of Nigeria na West African Postgraduate College of Pharmacy. Aidha, ni mhitimu wa University of Bradford, ambapo alipata Doctorate katika Teknolojia ya Dawa, akithibitisha umahiri wake katika sekta ya dawa na usimamizi wa biashara ya kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Wafanyabiashara wa Nigeria
Radhouane Charbib

**Radhouane Charbib** (,alizaliwa 27 Oktoba 1968) anajulikana pia kama **Ridwan Sharbeeb**. Alitambulika na Guinness World Records kama mwanaume mrefu zaidi aliye hai hadi 15 Januari 2005, wakati Bao Xishun alipopimwa katika Hospitali ya Jiji la Chifeng, Inner Mongolia, China, na kurekodiwa kuwa na urefu wa zaidi ya mita 2.

## Marejeo 
Jamii: Waliozaliwa 1968
Jamii: Watu walio hai
Rizine Mzikamanda

**Rizine Robert Mzikamanda** ni jaji wa Malawi ambaye amehudumu kama Jaji Mkuu wa Malawi tangu alipopewa uteuzi rasmi wa nafasi hiyo tarehe 7 Januari 2022 na Rais wa Malawi Lazarus Chakwera.

## Marejeo 
Jamii: Sheria
Jamii: Wanasiasa wa Malawi
Jamii:Malawi
Dawid Kruiper

[thumb|Dawid Kruiper katika Mbuga ya Kitaifa ya Kgalgadi, [29 Julai 2009]]
**Dawid Kruiper** (1 Septemba 1935 – 13 Juni 2012) alikuwa mganga wa jadi na kiongozi wa watu wa ǂKhomani wa Kalahari, anayezungumza lugha ya Khoekhoe. Alijulikana sana kwa kuigiza katika filamu ya *The Gods Must Be Crazy II*.

Kruiper alikuwa mtetezi wa haki za watu wa asili, akihudhuria mikutano ya United Nations mwaka 1994 na kuongoza jitihada za kudai ardhi, ambazo zilisababisha urejeshaji wa hekta 40,000 za ardhi kwa watu wa San nchini Afrika Kusini mwaka 1999. Alivutiwa pia na maendeleo ya jamii, na mnamo mwaka 2004 alisafiri kwa miguu kutoka Kalahari hadi Cape Town kuzungumza na Rais Thabo Mbeki. Aidha, alishiriki katika urejeshaji na utetezi wa lugha za watu wa San.

Kruiper alizaliwa katika Hifadhi ya Taifa ya Kalahari. Alijitahidi kuzuia wizi wa maarifa ya jadi, hasa kuhusu hoodia, na kulinda rasilimali hizi dhidi ya kampuni za dawa za Magharibi.

Alifariki dunia saa sita mchana mnamo 13 Juni 2012 katika Upington Medi-Clinic, baada ya kuhamishwa hapo kutoka Gordonia Regional Hospital siku moja kabla kutokana na hali yake mbaya ya kiafya.

## Urithi 
Jiji la Cape Town lina Daraja la Dawid Kruiper (Dawid Kruiper Bridge) ambalo linavuka barabara ya Nelson Mandela Boulevard. Daraja hili limepewa jina lake kumheshimu Dawid Kruiper, kiongozi na mtetezi wa haki za watu wa ǂKhomani wa Kalahari.

## Tazama pia 
* Manispaa ya Dawid Kruiper

## Marejeo 
Jamii: Waliozaliwa 1935
Jamii: Waliofariki 2012
Jamii: Watu wa Afrika Kusini
Jamii: Afrika Kusini
Frans Indongo

**Fransisco Aupa Indongo** (alizaliwa 15 Januari 1936) ni mfanyabiashara na mwanasiasa wa zamani wa Namibia, anayejulikana sana kwa ushawishi wake mkubwa katika sekta ya biashara nchini humo. Ana miliki kadhaa ikiwa ni pamoja na Continental Enterprises, Indongo Toyota, Frans Indongo Gardens, Farm Gelukwater, Select Service and Gas Station, na Etango Complex iliyoko Oshakati. Zaidi ya hayo, ana hisa katika makampuni ya madini na uvuvi, akionyesha umahiri wake katika sekta mbalimbali za uchumi.

Kihusiano cha kifamilia, Indongo ni shemeji wa wakili Sisa Namandje na benki Wosman Hamukonda. Kihisabati, amepangwa kuwa mtu wa tatu tajiri zaidi nchini Namibia, akifuatiwa na familia za Pupkewitz na Olthaver & List.

## Tanbihi
JAmii: Waliozaliwa 1936
Jamii: Watu wa Namibia
Jamii:Wafanyabiashara
Jamii:Namibia
Nasako Besingi

**Nasako Besingi** ni mwanaharakati wa mazingira wa na mkulima Cameroon. Besingi ndiye Mkurugenzi wa shirika lisilo la kiserikali la Struggle to Economize our Future Environment (SEFE) lililoko Mundemba katika Mkoa wa Kusini-Magharibi, Kamerun.
## Marejeo
Yvette Tetteh

**Yvette Yaa Konadu Tetteh** ni mfanyabiashara Mghana-Mwingereza na Mkurugenzi Mtendaji wa shirika la Pure and Just Food, ambalo linaendesha chapa ya Yvaya Farm Dried Fruit. Tetteh anajulikana kuwa Mghana wa kwanza kuogelea urefu wa chini katika Mto Volta nchini Ghana.
## Marejeo
LaYaka Ndwandwe

**LaYaka Ndwandwe** alikuwa Malkia Mlezi wa Swaziland kwa muda mfupi mwaka 1780 baada ya kifo cha Mfalme Ngwane III hadi Ndvungunye alipokuwa Mfalme wa Swaziland.

## Marejeleo
Jamii: Swaziland
Anabela Lemos

**Anabela Lemos** (alizaliwa 18 Februari 1953) ni mwanaharakati wa haki za binadamu wa Msumbiji. Lemos ni mwanzilishi mwenza wa Justica Ambiental!, shirika la haki za mazingira,mnamo mwaka  2024 alipokea tuzo ya haki ya kuishi kwa ajili ya kupinga miradi mikubwa ya kimataifa nchini Msumbiji.
## Marejeo
Nadjim Abdou

**Nadjim "Jimmy" Abdou** (alizaliwa 13 Julai 1984) ni mchezaji wa soka wa kitaaluma aliyechezea nafasi ya kiungo, ambaye sasa amestaafu.

Abdou alianza taaluma yake katika klabu ya Martigues, kabla ya kujiunga na Sedan katika Ligue 1 ya Ufaransa. Baadaye, alihamia Uingereza kuichezea Plymouth Argyle, na kuanzia mwaka 2008 hadi 2017, aliichezea Millwall, akifunga mabao 9 katika michezo 342. Mwaka 2018, alirudi kuchezea klabu yake ya awali, Martigues.

Alizaliwa Ufaransa na ana asili ya Komori kupitia wazazi wake. Abdou alifanya debut yake ya kimataifa kwa timu ya taifa ya Comoros Oktoba 2010, na aliwakilisha taifa lake katika Kombe la Mataifa ya Afrika 2021.

## Taaluma ya klabu
### Taaluma ya mapema
Nadjim "Jimmy" Abdou alizaliwa Martigues, Bouches-du-Rhône. Alianza kucheza soka na klabu yake ya nyumbani ya Martigues akiwa na umri wa miaka saba. Baada ya kupanda hatua kwa hatua kwenye mfumo wa vijana wa klabu, alipelekwa kwenye timu ya kwanza mwaka 2002. Katika msimu wake wa kwanza, alicheza michezo 26 na kufunga mabao 2.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1984
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira
Dieumerci Mbokani

**Dieudonné "Dieumerci" Mbokani Bezua (**alizaliwa 22 Novemba 1985) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, akiichezea nafasi ya mshambuliaji. Amewahi kuwa nahodha wa timu ya taifa ya DR Congo.

Mbokani ameichezea klabu kadhaa katika taaluma yake, zikiwemo TP Mazembe, Anderlecht, VfL Wolfsburg, Monaco, Standard Liège, Norwich City, Hull City, Dynamo Kyiv, Al-Kuwait, na Beveren.

## Tanbihi
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii: Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Prince Oniangue

[thumb|Prince Oniangué [2020]]
**Prince Alban Oniangué** (alizaliwa 4 Novemba 1988) ni mchezaji wa soka wa kitaaluma anayekipiga kama kiungo. Alizaliwa Ufaransa, lakini anawakilisha Jamhuri ya Kongo katika mechi za kimataifa.

## Tanbihi
JAmii: Waliozaliwa 1988
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii: Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Thievy Bifouma

thumb|Thievy Bifouma
**Thievy Guivane Bifouma Koulossa (**alizaliwa 13 Mei 1992) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu anayechukua nafasi ya mshambuliaji. Hivi sasa anachezea Persepolis katika Ligi ya Kitaifa ya Ghuba ya Uajemi (Persian Gulf Pro League).

Bifouma alitumia sehemu kubwa ya mwanzo wa taaluma yake nchini Hispania, ambapo alicheza mechi 68 za La Liga na kufunga mabao 8 kwa klabu za Espanyol, Almería, na Granada, pamoja na msimu mmoja akiwa mkopeshwa kwa Las Palmas katika Segunda División. Pia alicheza kwa muda mfupi nchini Uingereza na West Bromwich Albion, Ufaransa katika klabu za Reims na Bastia, na Süper Lig ya Uturuki katika klabu nne tofauti.

Ingawa alizaliwa Ufaransa na kuwakilisha timu za vijana za taifa hilo, Bifouma alifanya debute yake ya kimataifa kwa timu ya taifa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo mwaka 2014. Alishiriki katika Kombe la Mataifa ya Afrika 2015, ambapo alishirikiana kuwa mfungaji bora wa timu yake.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1992
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii: Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kwa eneo
Kodjo Aziangbe

**Kodjo Jean Claude Aziangbe** (alizaliwa 14 Desemba 2003) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu kutoka Togo, ambaye hucheza nafasi ya kiungo wa kati. Hivi sasa, anawakilisha klabu ya J1 League, Yokohama F. Marinos, na pia ni mchezaji muhimu wa timu ya taifa ya Togo, akichangia katika mashindano ya kimataifa na michuano ya klabu.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 2003
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Togo
Jamii: Wachezaji mpira
Ahmed Hegazi

thumb|Ahmed Hegazi 2018
**Ahmed Elsayed Ali Elsayed Hegazy** (alizaliwa 25 Januari 1991), anayejulikana kwa jina rahisi la **Ahmed Hegazi**, ni mchezaji wa soka wa kitaaluma wa Misri anayekipiga kama beki wa kati kwa klabu ya Neom SC katika Saudi Pro League.

Hegazi amekuwa akiwakilisha timu ya taifa ya Misri tangu mwaka 2011; kipindi pekee alichokosa kikosi ni kutokana na majeraha. Amewakilisha Misri katika 2009 FIFA U-20 World Cup, 2011 African U-20 Championship, 2011 FIFA U-20 World Cup, Michezo ya Olimpiki 2012, 2017 Africa Cup of Nations na 2018 FIFA World Cup. Mwaka 2017, aliteuliwa katika Tim ya Mashindano ya CAF kutokana na utendaji wake bora.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii: Wachezaji mpira
Jamii: Wachezaji mpira wa Misri
Jamii:Watu walio hai
Fina Girard

**Fina Girard** alizaliwa Oktoba 20 2001, ni mwanaharakati wa masuala ya hali ya hewa na mwanasiasa kutoka nchini uswizi ambaye amehudumu katika baraza kuu la *Basel-Stadt tangu* 2023. Pia ni wanachama wa *Green Party* na *Young Greens,* aliwakilisha *Grossbasel-west*  constituency. Kabla ya kuingia kwenye siasa, alikuwa mwanachama wa mgomo wa hali ya hewa wa Basel na alikuwa rais-mwenza wa tawi la *Young Greens*.

## Wasifu 
### Maisha ya awali na Uharakati: 
Fina Girard alizaliwa tarehe 20 Oktoba 2001  katika mji wa Basel, Uswizi.Akiwa binti  wa dereva teksi na msimamizi wa makumbusho, alisoma kaitaka shule ya *Gymnasium Leonhard.* Akiwa na umri wa miaka kumi na minne(14) alijiungana kikundi cha vijana *Amnesty International* katika mji wa Basel, na akamaliza mwaka mzima wa mafunzo ya vitendo akiwa na *Amnesty International* baada ya kuhitimu elimu ya sekondari. Girard anasoma sayansi ya siasa na jiografia kaitka chuo kikuu cha Besel.

Girard amekuwa akishiriki kikamilifu katika mgomo wahali ya hewa wa Basel tangu mwaka 2019, na alijiunga na *Young Green Alliance Northwest*  tawi la enea hilo la Young Greens mwaka unaofuata.Katika uchaguzi wa 2020 kwa ajili ya *Grand Council of Basel-Stadt,* Girard aligombea kama mgombea wa chama cha *Green Party, l*akini alishindwa vibaya.Mnamo mwezi Agosti 2021, alichaguliwa kuwa raisi mwenza wa *Young Green Alliance Northwest,* nahapo awali alikuwa mwanachama wa bodi yake.Pia, yeye ni mwanachama aliyachaguliwa na Alliance F.

## Kazi ya siasa 
Mnamo tarehe 8 Februari 2023, Girard aliteuliwa katika baraza kuu la Basel-Stadt kuchukuwa nafasi ya Beatrice Messerali, ambaye alijiuzulu.Anawakilisha jimbo la *Grossbasel-West* kama mwanachama wa *Green-Alternative Alliance,* na anahudumu katika tume ya uchumi na kodi, tume ya nidhamu, na Tume ya Msamaha.Wakati wa kuteuliwa kwake,Girard alikuwa mmoja wa wanachama wanne wa *Young Greens* waliohudumu katika Baraza Kuu.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Karne ya 21 KK
Jamii:Wanaharakati
Jamii:Uswisi
Jamii:Mazingira
Mostafa Mohamed (mchezaji mpira)

thumb|Mostafa Mohamed
**Mostafa Mohamed Ahmed Abdallah** (alizaliwa 28 Novemba 1997) ni mchezaji wa soka wa kitaaluma wa Misri anayekipiga kama mshambuliaji kwa klabu ya Nantes katika Ligue 1 na pia kwa timu ya taifa ya Misri.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1997
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Misri
Jamii: Watu wa Misri
Jamii:Misri
Omar Marmoush

thumb|OmarMarmoush
**Omar Khaled Mohamed Abdelsalam Marmoush** (alizaliwa 7 Februari 1999) ni mchezaji wa soka wa kitaaluma wa Misri anayekipiga kama mshambuliaji kwa klabu ya Manchester City katika Ligi Kuu ya Uingereza na pia katika timu ya taifa ya Misri.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1999
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Misri
Jamii: Watu wa Misri
Ahmed Elmohamady

thumb|Ahmed Elmohamady 2024**Ahmed Eissa Elmohamady Abdel Fattah** (alizaliwa 9 Septemba 1987) ni mchezaji wa soka wa Misri aliyestaafu, ambaye alicheza kama winga wa kulia (right-back). Hivi sasa, anahusiana na idara ya biashara ya klabu ya Aston Villa.

Elmohamady alianza kuibuka kimataifa baada ya kuhamia Sunderland ya Ligi Kuu ya Uingereza EPL mwaka 2010, awali kwa mkopo kutoka klabu ya Misri ya ENPPI. Baadaye, alicheza zaidi ya mechi 240 za ligi akiwakilisha Sunderland na Hull City, kabla ya kujiunga na Aston Villa katika dirisha la usajili la majira ya joto la 2017. Amefanikiwa kushinda nafasi ya kupanda ligi kuu mara tatu; mara mbili akiwa na Hull City na mara moja akiwa na Aston Villa.

Alijiunga na timu ya taifa ya Misri mwaka 2007 kwa wito wa meneja Hassan Shehata, na kuendelea kupata viti 92. Elmohamady alikuwa sehemu ya kikosi cha Misri kilichoshinda Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 2008 na 2010, na pia aliwahi kuwa nahodha wa timu ya taifa hadi mwaka 2019.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1987
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Misri
Jamii: Misri
Emilio Nsue

[thumb|Emilio Nsue [2017]]
**Emilio Nsue López** (alizaliwa 30 Septemba 1989) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu anayekipiga kwa klabu ya Segunda Federación, Intercity. Alizaliwa Hispania, lakini ni nahodha na mchezaji mwenye historia ya mabao zaidi katika timu ya taifa ya Equatorial Guinea. Nsue ni mchezaji wa aina nyingi; anacheza zaidi kama winga wa kulia (right-back), lakini pia ana uwezo wa kucheza kama winga.

Nsue alianza taaluma yake ya soka na Mallorca, ambapo alicheza mechi 153 za mashindano mbalimbali na kuonekana katika msimu minne wa La Liga. Pia alihudumu kwa mkopo katika Real Sociedad na Castellón.

Mwaka 2014, aliungana na klabu ya Middlesbrough ya Uingereza, na kumsaidia klabu hiyo kupanda hadi Ligi Kuu Uingereza EPL mwaka 2016. Januari 2017, aliisaini Birmingham City, na mwaka mmoja baadaye alihamia Cyprus, akicheza kwa APOEL kwa miezi 18, msimu mmoja na Apollon Limassol, na msimu mwingine tena na APOEL.

Baada ya kipindi cha miezi sita bila klabu, Nsue aliijiunga na Tuzla City ya Bosnian Premier League mwaka 2022, kabla ya kuhamia Intercity ya Hispania katika mwaka huo huo.

## Heshima 
**Uhispania U19**

* Mashindano ya UEFA ya Ulaya ya U19: 2007

**Hispania U20**

* Michezo ya Mediterania: 2009

**Hispania U21**

* Ubingwa wa Ulaya wa UEFA U21: 2011
* Timu Bora ya Kombe la Mataifa ya Afrika: 2023

## Tanbihi
Jamii: Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Guinea
Jamii:Guinea ya Ikweta
Pedro Obiang

thumb|Obiang West Ham 2015
**Pedro Mba Obiang Avomo** (alizaliwa 27 Machi 1992) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu kutoka Equatorial Guinea, anayekipiga kama kiungo wa kati (midfielder) kwa klabu ya Serie B, Monza, na pia kwa timu ya taifa ya Equatorial Guinea.

Obiang alianza taaluma yake ya kitaalamu na Sampdoria kabla ya kuhamia West Ham United mwaka 2015. Alizaliwa Hispania na kuwakilisha taifa lake la kuzaliwa katika ngazi za vijana za under-17, under-19, na under-21, kabla ya kubadilisha uraia wa kimichezo na kuwakilisha Equatorial Guinea kwenye mashindano ya kimataifa.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1992
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Guinea
Jamii: Wachezaji  mpira
Henok Goitom

[thumb|Henok Goitom [2014]]
**Henok Goitom** (alizaliwa 22 Septemba 1984) ni mchezaji wa soka wa zamani wa Sweden, aliyekipiga kama mshambuliaji wa kati, na kwa sasa ni meneja wa klabu ya Allsvenskan, Degerfors IF.

Goitom alitumia sehemu kubwa ya taaluma yake ya miaka 18 katika AIK (akicheza vipindi viwili) na pia nchini Hispania, ambapo alicheza mechi 215 na kufunga mabao 42 katika ligi zote kuu, ikiwemo mechi 109 na mabao 14 katika La Liga. Aidha, alicheza kitaaluma pia nchini Italia na Marekani.

Alizaliwa Sweden, Goitom aliwakilisha Eritrea kwenye ngazi ya taifa baada ya hapo kuwakilisha Sweden katika timu za vijana. Aliwahi kufanya debuts yake kwa Eritrea mwaka 2015, akipata viti vinne katika kipindi cha miaka minne na kufunga bao moja.

## Tanbihi
Jamii: waliozaliwa 1984
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira
Njabulo Ndlovu

**Njabulo Ndlovu** (alizaliwa 29 Desemba 1994) ni mchezaji wa soka wa Eswatini anayekipiga kwa klabu ya Ligi Kuu ya Eswatini ya Green Mamba.

## Taarifa ya kimataifa
### Mabao ya kimataifa
:*Nambari za mabao na matokeo zinamuhesabu kwanza Ndlovu.*

## Marejeleo
Jamii: Waliozaliwa 1994
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Eswatini
Jamii: Wachezaji mpira
Irene Neverla

**Irene Nevela** (alizaliwa 11 Februari 1965 nchini Austria), ni professa wa mawasiliano na  Mwenyekiti wa Bodi ya Ushauri ya Shirika la Utangazaji nchini Austria.
thumb|Prof. Irene Neverla

## Maisha ya awali 
Nevela alizaliwa katika mji wa Graz nchini Australia mnamo 1965. Alisomea uandishi wa habari katika kituo cha kimataifa cha habari cha Vienna, kabla ya Neverla kusomea sayansi ya mawasiliano, sosholojia na saikolojia kaitaka Vyuo Vya Vienna na Salzburg.

Alipata shahada ya udaktari(Doctorate) katika chuo kikuu cha Munich.

Utafiti wake unalenga uandishi wa habari na utafiti wa mapokezi, mawasiliano ya kuona, mawasiliano ya mzaingira,sayansi na hali ya hewa kwa msisitizo maalum juu ya mabadiliko ya hali ya hewa.

Baada ya kustaafu kwake mwezi Septemba 2017, alipewa uprofesa wa heshima katika idara ya sayansi ya siasa na jamii katika Chuo kikuu cha Freie cha Berlin mwaka 2018 nakuanza kufundisha katika Taasisi ya Uandishi wa Habari na Sayansi ya Mawasiliano.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Maprofesa
Jamii:Wanaharakati
Jamii:Mazingira
Mauaji ya Sheila Lumumba

**Sheila Adhiambo Lumumba** alikuwa mfanyakazi wa hoteli kutoka Kenya na alikuwa msagaji asiyejitambulisha kwa jinsia ya kike wala ya kiume, ambaye alipatikana ameuawa tarehe 17 Aprili 2022. 

## Ratiba ya matukio 
Tarehe 15 Aprili, Lumumba hakuonekana kazini. Wafanyakazi wenzake walijaribu kumpigia simu, lakini hawakupata jibu.  Mwili wake ulipatikana siku mbili baadaye nyumbani kwao. Ripoti ya uchunguzi wa maiti ilifanywa katika Hospitali ya Kaunti Ndogo ya Karatina na ilibaini kuwa alikuwa amebakwa na kuchomwa visu mara kadhaa.. 

Huduma ya mazishi ya Lumumba iliandaliwa tarehe 30 Aprili. 

Mnamo Julai 20, OpenDemocracy iliripoti kwamba mtu  alikamatwa na kushtakiwa kuhusiana na ya kesi hiyo, na kusikilizwa mahakamani kufanyika tarehe 15 Agosti. 

## Marejeleo
Kevin Patel

thumb|        **Kevin J. Patel, 2021**
**Kevin J. Patel** (alizaliwa Septemba 23, 2000) ni mwanharakati wa haki ya hali ya hewa na mratibu wa jamii kutoka marekani. Patel ameshiriki waziwazi uzoefu wake kama mwanaharakati wa hali ya hewa wa msatari wa mbele aliyegunduliwa na mtatizo ya upumuaji. Pia, yeye ni mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa *OneUpAction,* shirika lisilo la faida linaloongozwa na vijana kimataifa lenye makao yake Makuu Marekani ambalolinawaunga mkono vijana waliotengwa kuwapa rasilimali za kuleta mabadiliko katika jamii zao. 

## Maisha yake ya awali na ya elimu 
Kelvin J. Patel anaishi na baba yake, mama yake, na kaka yake mkubwa, huko Los Angeles,California.Alikuwa Shouth Central Los Angeles.

Alisoma katika shule ya middle ya Carver, ambako alianza harakati za utetezi.Kisha alikwenda *Santee Education Complex ,* ambapo alinza kuanzisha klabu ya kwanza ya mazingira.Mnamo mwaka 2019, alishiriki katika Mgomo wa vijana wa hali ya hewa kule L.A.

Alikuwa kiongozi katika *Fridays or Future Southern California.* Kufikia mwaka 2020, Patel alikuwa anaanza mwaka wake wa pili katika chuo cha *Loyola Marymount* ambako anasomea sayansi ya siasa. Mnamo 2021, alishiriki katika jopo la majadiliano la "Kuchukua Hatua kwa Ajili ya Watu na Dunia".

## Uharakati 
Mnamo mwaka 2012,Patel alifanya kazi na jamii yake, akiwafundisha wanafunzi wanzeka kuhusu ukosefu wa usawa wa chakula huko South Los Angeles, Katika Shule ya Kati ya Carver.

Baaadaye mwaka 2013, aligunduliwa na mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida (irregular heartbeat/heart palpitations), hali anayodai inatokana kwa kiasi fulani na ubora mbaya wa hewa huko Los Ageles. 

Mnamo mwaka 2019, alianzisha shirika la *OneUpAction International,* na kupitia kazi yake, alishirikiana na jamii yake kuunda tume ya kwanza iitwayo*Youth Climate Commission,* katika kata ya Los Ageles, kwa jitihada za kukuza sauti za vijana kuhusu mzozo wa hali ya hewa.

Patel ni Balozi wa Umoja wa Mataifa wa *Togetherband Ambassador for Sustainable Develop Goals 13 & 14,* na ni Mtafiti Kijana wa *National Geographic.* 

Patel anafanya kazi katika *Youthtopia World Circle of Youth Council ,Climate Power Advisory Council,* Baraza la ''World Economic Forum's* Kuhusu mti trillioni 1 ya Marekani, na *Intersectional Enviromentalist Council.*

*OneUpAction International*  ni shirika la wanaharakati vijana wanaoongozwa na vijana lililoanzishwa na Patel mwaka 2019 ambalo linafanya kazi ya kutoa rasilimali kwa watetezi wa vijana.

Mnamo mwaka 2024, Kevin Patel alijiunga na bodi ya ushauri ya *Climate Words,''shirika linalobobea katika mawasiliano na elimu ya hali ya hewa. Jukumu lake linahusisha kutoa mwongozo wa kimkakati ili kuongeza ushirika wa umma na uelewa kuhusu masuala ya hali ya hewa.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanaharakati
Jamii:2000 KK
Sofia petro

thumb|Sofía Petro in 2024
**Sofia Petro Alcocer** amezaliwa kati ya mwaka 2000 au 2001, Pia ni mwanaharakati , mpigania haki za wanawake, anayeendelea, na msanii kutoka Kolombia.Akiwa binti wa Raisi wa Gustavo Petro na Mama wa Taifa Veronica Alcocer,amekuwa mwanachama wa Familia ya kwanza ya Colombia tangu Agosti 7,2022.

## Uwanaharakati 
Sofia ameonyesha mara nyingi mkono wake usio na masharti kwa jamii zenye uhitaji mkubwa nchini mwake,kutokana na nafasi yake kama mtu wa upendeleo.Amejitambulisha kama mtetea haki za wanawake, mwanaharakati wa mazingira,na anazungumzia masuala yanayohusu haki za wanawake na haki za *LGBTQ community.* Sofia ameshiriki katika mikutano mbalimbali ya mazingira.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Harakati
Jamii:Wanaharakati
Frank Muramuzi

**Frank Muramuzi** alikuwa mkurugenzi mkuu wa Chama cha Kitaifa cha wanamazingira wataalamu, shirika la mazingira la Uganda.  Alifariki tarehe 11 Agosti 2025 na kuzikwa katika nyumba ya babake huko Mbarara. 

## Utetezi 
Muramuzi amekuwa akiongea kuhusu masuala yanayohusu usimamizi mzuri wa mazingira, kama vile mwaka wa 2021 alipohoji Mamlaka ya Kitaifa ya Usimamizi wa Mazingira nchini Uganda (NEMA) kuhusu ufanisi wa mipango yao ya kitaifa ya usimamizi wa taka za kielektroniki. 

Muramuzi pia ametetea usimamizi mzuri wa ardhioevu nchini Uganda. Mnamo 2023 alitoa wito kwa serikali ya Uganda kusitisha leseni za mashirika ambayo yalikuwa yanafanya kazi katika maeneo oevu nchini humo. 

## Marejeo 
Jamii:Wataalamu
Jamii:Mazingira
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Nenibarini Zabbey

Nenibarini Zabbey ni mwanasayansi wa mazingira wa Naijeria na Profesa wa taaluma ya ufuatiliaji wa viumbe hai na marejesho ya ikolojia. Mnamo 2024, aliteuliwa na Rais Bola Tinubu kuwa Mratibu wa Mradi wa Kurekebisha Uchafuzi wa Hidrokaboni (HYPREP),  shirika linalosimamia utekelezaji wa ripoti ya Tathmini ya Mazingira ya UNEP na usafishaji wa maeneo yaliyoathiriwana uchafuzi  wa mafuta  huko Ogoniland na  Delta ya Niger mkoa wa Nigeria.  na alikuwa mhadhiri mkuu katika Idara ya Uvuvi Kitivo cha Kilimo, Chuo Kikuu cha Port Harcourt. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai