Black feminism

**Black feminism** ni tawi la harakati za kifeministi linalozingatia uzoefu wa wanawake wa Afrika-Amerika na kutambua mwingiliano wa ubaguzi wa rangi na jinsia. Falsafa ya Black feminism inazingatia wazo kwamba "wanawake Weusi wana thamani ya asili, na ukombozi ni hitaji, si kama nyongeza kwa mtu mwingine, bali kwa sababu ya hitaji letu kama binadamu la kuwa na uhuru."

Kulingana na Black feminism, ubaguzi wa rangi, jinsia, na daraja la kijamii ni sehemu za mfumo mmoja wa ngazi za mamlaka, ambao bell hooks anauita "ukoloni mamboleo wa ubaguzi wa rangi wa kizungu, mfumo dume wa kibepari"; kutokana na utegemeano wao, vinajumuika na kuunda kitu kikubwa zaidi ya uzoefu wa ubaguzi wa rangi na jinsia kwa kujitegemea. Uzoefu wa kuwa mwanamke Mweusi, kulingana na nadharia hii, hauwezi kuelezwa tu kwa misingi ya kuwa Mweusi au kuwa mwanamke, bali unapaswa kuelezwa kupitia dhana ya intersectionality, neno lililobuniwa na mwanasheria Kimberlé Crenshaw mnamo mwaka 1989. Wazo hili linahusiana na dhana ya Deborah K. King ya "multiple jeopardy" inayodai kwamba si tu kwamba utambulisho huingiliana, kama Crenshaw anavyopendekeza, bali pia huzidiana, jambo linalosababisha aina za ukandamizaji zilizoimarishwa dhidi ya wanawake Weusi.Mitazamo hii inaonyesha kwamba kila utambulisho—kuwa Mweusi na kuwa mwanamke—unapaswa kuzingatiwa kwa uhuru wake na pia kwa athari zake za mwingiliano, ambapo utambulisho unaokutana huimarishana, na uwezekano wa kusababisha aina kali zaidi za ukosefu wa usawa.

Mtazamo wa Black feminism nchini Marekani ulianza kutumiwa na wanawake Weusi ili kuelewa jinsi ubaguzi wa rangi wa wazungu na mfumo dume vilivyoshirikiana kuunda uzoefu maalum wa wanawake Weusi waliokuwa utumwani. Wanaharakati na wasomi Weusi walianzisha mashirika kama vile National Association of Colored Women (NACW) na National Council of Negro Women (NCNW). Black feminism ilipata umaarufu mnamo miaka ya 1960, wakati harakati za haki za kiraia ziliwatenga wanawake kutoka nafasi za uongozi, na harakati kuu za kifeministi zililenga masuala yaliyoathiri zaidi wanawake wa kizungu wa tabaka la kati. Kuanzia miaka ya 1970 hadi 1980, wanaharakati wa Black feminism waliunda vikundi vilivyojadili nafasi ya wanawake Weusi katika utaifa wa Weusi, ukombozi wa wapenzi wa jinsia moja, na feministi ya wimbi la pili. *Alice Walker, bell hooks, Kimberlé Crenshaw, Angela Davis, na Patricia Hill Collins* wameibuka kama wasomi wakuu wa Black feminism, huku baadhi ya watu maarufu Weusi wakihimiza mjadala wa Black feminism katika jamii kuu. 

## Historia ya Awali 
## Karne ya 19 
Ufeministi wa Weusi umekuwepo tangu enzi za utumwa. Ikiwa utafafanuliwa kama njia ambayo wanawake Weusi wametumia kuelewa nafasi yao ndani ya mifumo ya ukandamizaji, basi hii inaonyeshwa wazi katika hotuba maarufu ya Sojourner Truth kwenye Mkutano wa Wanawake wa mwaka 1851 huko Akron, Ohio. Truth alizungumzia jinsi masuala yaliyokuwa yakijadiliwa kwenye mkutano huo yalivyowahusu zaidi wanawake Weupe.

Kitabu *A Voice from the South* (1892), kilichoandikwa na Anna Julia Cooper, kinahesabiwa kuwa moja ya kazi za kwanza za fasihi zinazoeleza mtazamo wa ufeministi wa Weusi. Mwandishi na mwanaharakati wa wakati wake, Frances Ellen Watkins Harper, alizungumzia masuala muhimu kuhusu rangi, jinsia, na kazi ya Ujenzi upya (*Reconstruction*) katika karne ya 19. Kulingana na Harper, wanawake Weupe walihitaji haki ya kupiga kura kwa ajili ya elimu, lakini "wanawake Weusi wanahitaji kura, si kama njia ya kupata elimu, bali kama njia ya kujilinda."

Katika miaka ya 1890, Ida B. Wells, mwanahabari na mwanaharakati mashuhuri, alijulikana kwa juhudi zake za kutafuta ukweli kuhusu mauaji ya kunyang’anywa haki (*lynching*) kwa wanaume Weusi, suala ambalo feministi wengi Weupe waliepuka kulizungumzia.

## 1900 hadi 1960 
Katika kipindi cha baada ya utumwa, wasomi wa kike wa Kiafrika na wanaharakati kama Sojourner Truth, Anna Julia Cooper, Ida B. Wells, Mary Church Terrell, na Frances Harper waliweka misingi ya kile ambacho kingeja kuwa ufeministi wa Weusi. Wanawake hawa walifanya mambo ambayo hapo awali hayakuwahi kufanywa na wanawake Weusi, kama kutoa mihadhara ya hadhara, kupigania haki ya kupiga kura, na kuwasaidia waliokuwa wakihitaji msaada baada ya Ujenzi upya (*Reconstruction*). Hata hivyo, tofauti zilianza kujitokeza kati ya feministi Weupe, hata wale waliokuwa wamejihusisha na harakati za kuondoa utumwa, na feministi wa kwanza wa Weusi.

Haki ya kupiga kura ilikuwa mojawapo ya maeneo yaliyosababisha mgawanyiko kati ya feministi Weupe na Weusi. Ingawa harakati za feministi zilikuwa zimeanza kushika kasi mwishoni mwa miaka ya 1800 na mwanzoni mwa miaka ya 1900, mara nyingi wanawake Weusi walitengwa na kupuuzwa na feministi Weupe wa kipindi hicho. Hata hivyo, hili halikuwazuia feministi Weusi, ambao hatimaye walijitengenezea njia yao wenyewe ya kupigania haki zao. Kutokana na juhudi zao, mashirika kama ''National Association of Colored Women's Clubs* (NACWC) mwaka 1904, *National Association for the Advancement of Colored People* (NAACP) mwaka 1909, na *National Association of Wage Earners* mwaka 1921 yaliundwa.

Waandishi Weusi wa mapema miaka ya 1900 walioandika kuhusu masuala haya ni pamoja na mwalimu na mwanaharakati Mary Church Terrell na Zora Neale Hurston. Katika wasifu wake wa *A Colored Woman in a White World* (1940), Terrell alielezea uzoefu wake wa ubaguzi wa rangi na jinsia. Hurston, kwa upande wake, alichapisha kazi nyingi, ikiwa ni pamoja na riwaya yake maarufu *Their Eyes Were Watching God* (1937), ambayo ilimshirikisha mhusika mkuu mwanamke mwenye nguvu, Janie Crawford.

Ingawa miongo kati ya kupitishwa kwa Marekebisho ya Kumi na Tisa ya Katiba ya Marekani (1920) na miaka ya 1960 haitajwi kama sehemu ya vipindi vya mawimbi ya ufeministi, ilikuwa kipindi muhimu katika maendeleo ya harakati za ufeministi wa Weusi. Katika kipindi hiki, wanaharakati wachache wa kike wa Kiafrika walijiunga na chama cha Kikomunisti au walijikita katika harakati za vyama vya wafanyakazi. Ingawa si wote walijitambulisha kama feministi, mawazo yao yalijumuisha kazi muhimu ambazo zilikuwa msingi wa nadharia za msambamba (*intersectionality*)—kuunganisha rangi, jinsia, na tabaka.

Kwa mfano, mwaka 1940, Esther V. Cooper (baadaye alijulikana kama Esther Cooper Jackson) aliandika tasnifu ya shahada ya uzamili iliyoitwa *The Negro Woman Domestic Worker in Relation to Trade Unionism*. Halafu mwaka 1949, Claudia Jones aliandika *An End to the Neglect of the Problems of the Negro Woman''.

## Marejeo 
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Mashirika ya Marekani