open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Switbati

**Switbati** (pia: **Suitbert**, **Suidbert**, **Suitbertus**, **Swithbert**, au **Swidbert**; Northumbria, Uingereza, 647 hivi – Kaiserswerth, karibu na Dusseldorf, Ujerumani, 1 Machi 713) alikuwa mmonaki Mbenedikto wa Uingereza aliyepata umaarufu kwa kwenda umisionari pamoja na Wilibrodi kati ya makabila ya Ulaya Kaskazini.

Baada ya kupewa daraja ya juu na Wilfrido, alifanya utume huo kama askofu hasa katika Frisia na Westfalia, kati ya Uholanzi na Ujerumani za leo.

Mwaka 700 hivi alianzisha monasteri alimofariki.

Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 76-77
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 64

Jamii:Wamonaki

Jamii:watawa waanzilishi

Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Almurabitun

**Almurabitun** (kutoka Kiarabu: المرابطون‎, kwa Kiingereza: *Almoravids*) walikuwa nasaba ya Waberberi  kutoka Sahara iliyotawala eneo pana la kaskazini magharibi mwa Afrika na Rasi ya Iberia wakati wa karne ya 11.

Chini ya nasaba hiyo milki yao ilitawala Moroko ya leo, Sahara ya Magharibi, Mauritania, Gibraltar, Tlemcen (leo nchini Algeria) na sehemu kubwa ya nchi ambazo sasa ni Senegal na Mali, pamoja na Hispania na Ureno upande wa Ulaya. Wakati wa kilele chake, milki ilikuwa na upana wa kilomita 3,000 kutoka kaskazini hadi kusini.

Watawala wao walitumia Aghmat (1040-1062) na Marrakech(1062-1147) pamoja na Córdoba kama miji mikuu. 

Uvamizi wa Almurabitun upande wa kusini mwa jangwa la Sahara ulikuwa muhimu kwa uenezaji wa Uislamu ukisababisha watawala kadhaa wa Kiafrika kuwa Waislamu, kwa mfano wafalme wa Mali na Dola la Songhai.

## Watawala 
* Abdallah ibn Yasin (1040-1059)
* Yusuf ibn Tashfin (1061-1106)
* Ali ibn Yusuf (1106-42)
* Tashfin ibn Ali (1142-46)
* Ibrahim ibn Tashfin (1146)
* Ishaq ibn Ali (1146–1147)

## Tanbihi
## Marejeo 
* *Historia Kuu ya Afrika, Afrika kutoka Saba hadi Karne ya kumi na moja*, Mh. M. Elfasi, Ch. 13 I. Hrbek na J. Devisse, The Almoravids (uk.&nbsp;(336-366), UNESCO, 1988

Jamii:Madola
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Jamii:Nchi za kihistoria za Ulaya
Jamii:Historia ya Moroko
Jamii:Historia ya Mali
Jamii:Historia ya Hispania
Jamii:Historia ya Ureno
Jamii:Historia ya Senegal
Jamii:Historia ya Mauritania
Oksidi

thumbnail|right|200px|Kiini cha kitengo cha rutile, oksidi muhimu ya titani. Vituo vya Ti(IV) ni vya kijivu; vituo vya oksijeni ni nyekundu. Ona kwamba oksijeni huunda vifungo vitatu kwa titani na titani huunda vifungo sita vya oksijeni.

**Oksidi** ni kampaundi ya kikemia yenye angalau atomu 1 ya oksijeni pamoja na angalau atomu moja ya elementi nyingine. 

Mifano ya oksidi ni pamoja na:
*Maji (oksidi ya hidrojeni) (H2O)
*Kutu (oksidi ya chuma) (Fe2O3)
*Dioksidi kabonia (CO2)
*Monoksidi kabonia (CO)
*Oksidi ya alumini (Al2O3)

Metali nyingi hupatikana kama mitapo ambamo metali kama chuma ina umbo la oksidi.
Mtapo

thumb|Mtapo wa chuma
thumb|Madini ya magnetiti (oksidi ya chuma)  katika mtapo
**Mtapo** (wakati mwingine pia **mbale**; kwa Kiingereza: *ore*) ni mwamba asilia au mashapo yenye madini ya thamani ndani yake, hasa yenye metali ndani yake.
 
Mtapo hupatikana katika ardhi au chini ya ardhi au ndani ya mlima ukitolewa kwa kuuchimba, mara nyingi katika migodi. Hapo mtapo unapondwa na sehemu kubwa ya ardhi au miamba isiyo na tija hupunguzwa kwa mbinu mbalimbali.Tokeo lake ni makanikia *(ore conventrate)* yenye kiwango kikubwa cha madini yanayotafutwa. Yanatolewa katika makanikiakwa njia mbalimbali za kuusafisha, kwa mfano kwa kuupasha moto hadi metali ndani yake inayeyuka, au kwa njia za kemikali zinazounda kampaundi na madini inayotafutwa; kampaundi hiyo inasafishwa baadaye tena.

Thamani ya mtapo hutegemea kiwango cha madini yanayotafutwa ndani wake. Hii inategemea na maendeleo ya tekinolojia na bei ya madini yenyewe kwa upande mmoja na gharama za kutoa mtapo ardhini na kuusafisha kwa upande mwingine.  

Madini ambayo mitapo yake hupatikana kwa umbo la oksidi, sulfidi na silikati au tayari kama metali kama vile shaba na dhahabu. Kwa mfano chuma hupatikana kiasili zaidi kama oksidi za Fe3O4 (magnetiti) na Fe2O3 (hematiti).

## Marejeo
Tasnia

thumb|Tasnia

**Tasnia** (kutoka Kiarabu: تصنيع, kwa Kiingereza: *industry*, *manufacturing*) ni neno la kutaja matawi mbalimbali ya uchumi wa nchi ambako bidhaa zinatengenezwa au huduma kutolewa.

Kiasili tasnia ilimaanisha hasa shughuli ambako watu wanashirikiana kuzalisha bidhaa wakibadilisha malighafi kuwa vitu vinavyotumika na binadamu, kwa hiyo shughuli za sekta ya pili ya uchumi pamoja na sekta ya viwanda. 

Matumizi ya istilahi imepanuka kufuatana na Kiingereza "industry" kumaanisha pia utoaji wa malighafi (sekta ya msingi) na huduma (sekta ya tatu ya uchumi).

Tasnia ya kisasa hutegemea mgawanyo wa kazi na usanifishaji wa kazi.

## Marejeo
Leo wa Bayonne

[thumb|Mt. Leo katika [dirisha la kioo cha rangi huko Issor.]]
**Leo wa Bayonne** (Carentan, Manche, Ufaransa, 856 hivi - 890 hivi) alikuwa askofu mkuu wa Rouen, Ufaransa, halafu askofu wa Bayonne mmisionari kwa Waeuskara kati ya Ufaransa na Hispania za leo ambaye hatimaye aliuawa na Wavikingi kwa kukatwa kichwa. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini, pengine pamoja na ndugu zake Filipo na Gervasi.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
 
## Tanbihi
## Marejeo 
*  Jules Thieury, *Armorial des archevêques de Rouen*, Imprimerie de F. et A. Lecointe Frères, Rouen, 1864, p. 40.
*  Fisquet Honoré, *La France pontificale (Gallia Christiana): histoire chronologique et biographique...Metropole de Rouen: Rouen*, ed. Etienne Repos, Paris, 1864, pp=50-51 

Jamii:Waliozaliwa 856

Jamii:Wamisionari
Jamii:Wafiadini Wakristo
Troadi

**Troadi** (alifariki Kaisarea Mpya, Ponto, leo nchini Uturuki, 250 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa katika dhuluma ya kaisari Decius kwa sababu ya imani yake . 

Kifodini chake kilishuhudiwa na askofu Gregori Mtendamiujiza.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Marinus na Asteri

**Marinus na Asteri** (walifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 262) walikuwa Wakristo ambao walikatwa kichwa kwa sababu ya imani yao chini ya Kaizari Galienus ingawa yeye alikuwa amesimamishwa dhuluma .

Marinus alikuwa akida ambaye aliposhtakiwa na askari mwenzake akaungama wazi imani yake mbele ya hakimu akakatwa kichwa . Basi, Asteri, seneta wa Dola la Roma, alitandaza joho lake chini kupokea maiti kwa heshima; kwa ajili hiyo yeye pia akakatwa kichwa hapohapo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 3 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 262
Kiyiddish

thumb|Tangazo kwa wapiga kura wa kike kwa Kiingereza na Kiyiddish katika mtaa wa Marekani, mnamo 1935.
**Kiyiddish** (kwa lugha ya wenyewe: **יידיש**; kwa Kiingereza: *Yiddish*) ni lugha inayotumiwa na Wayahudi. 

Ilikuwa lugha kuu ya Wayahudi wengi duniani, hasa katika Ulaya ya Kati na Ulaya ya Mashariki hadi maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya. Tangu maangamizi hayo idadi ya wasemaji imepungua sana, leo kuna takriban wasemaji 600,000 duniani. 

Ni tofauti na Kiebrania ambayo ni lugha ya kidini ya Wayahudi na lugha rasmi katika nchi ya Israeli, lakini huandikwa kwa herufi za Kiebrania.

Asili yake ni Kijerumani cha zamani pamoja na Kiebrania. Ilianzishwa na Wayahudi wa Ujerumani takribani miaka 1,000 iliyopita. Wakati wa mateso dhidi yao katika Vita za Misalaba, Wayahudi wengi walianza kuhamia Polandi ambako jumuiya kubwa ya Wayahudi duniani ilikuwa. Katika jamii za Wayahudi wa Polandi (iliyojumuisha maeneo ya Polandi, Lithuania, Ukraine na Belarus za leo) Kijerumani cha wahamiaji Wayahudi kutoka magharibi kilienea kikawa lugha yao ya pamoja; waliita "lugha ya Kiyahudi", kwa matamshi yao: "yiddish".

Asilimia kubwa ya msamiati ni Kijerumani cha Kale; kuna makadirio ya kwamba takriban asilimia 70 ya maneno ni kutoka Kijerumani, asilimia 20 kutoka Kiebrania na asilimia 10 kutoka lugha za Kislavoni, yaani mazingira ya wasemaji wa Kiyiddish.

Katika karne ya 19 maeneo yenye wasemaji wa Kiyiddish yaliwekwa chini ya utawala wa Milki ya Urusi na kutokana na mateso dhidi ya Wayahudi milioni kadhaa walianza kuhamia Marekani walipoendelea kutumia Kiyiddish. Mnamo mwaka 1939, kabla ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia, idadi ya wasemaji ilikadiriwa kuwa mnamo milioni 11. Nusu yao waliuawa katia maangamizi makuu na wengi waliobaki walihamia Israeli, Marekani au nchi nyingine, ambako wengi wao walijifunza lugha ya nchi na kwa njia hiyo utamaduni wa Kiyiddish ilipotea katika familia.

Leo hii wasemaji wako hasa katika Marekani, hasa katika jumuiya ya Wahasidi, na nchini Israeli.

## Tanbihi
Jamii:Uyahudi
Jamii:Lugha za Kijerumaniki
Albinus wa Angers

[thumb|Mt. Albinus akishiriki [Mtaguso wa tatu wa Orleans.]]
**Albinus wa Angers** (kwa Kifaransa: **Aubin**; Vannes, leo nchini Ufaransa, 496 hivi - Angers, 1 Machi 550) alikuwa kwanza mmonaki, halafu abati kwa miaka 25 na hatimaye askofu wa mji huo kuanzia mwaka 529, akijitahidi kurekebisha Kanisa kufuatana na mtaguso wa tatu wa Orleans na kutetea fukara na wafungwa hata kwa kukemea vikali fahari ya matajiri.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
THE LIFE OF ST. AUBIN by Venantius Fortunatus, translated by John Dodd
*Author's Prologue
*Chapter 1: Aubin the monk (later the abbot) renowned for his miracles
*Chapter 2 Aubin is honoured by King Childebert and by many miracles through God's grace.
*Chapter 3: More miracles of St Aubin – his death and his translation
*Notes on the Text

THE MIRACLES OF ST AUBIN by Nicholas Belfort, translated by John Dodd
*Chapter 1 Madmen are healed at St Aubin's Tomb – Sacred Healing of Fever
*Chapter II The remarkable case of the paralysis of a certain pious man who after seven years was healed at St Aubin's tomb.
*Chapter III Victory over the enemy by the good offices of Saint Aubin – the habit of swearing is rebuked.

THE LIFE OF ST AUBIN – DETAILS ON SOURCES by John Dodd
*Chapter I: The Age of St Aubin – his birth and monastic life
*Chapter II The Miracles of St Aubin and his Translation

## Viungo vya nje
*Information about St. Aubin
* ''Sant' Albino di Angers*
*"A Life of St. Aubin and His Times" by Rosemary Hampton
*Catholic Encyclopedia: *Angers''

Jamii:Waliozaliwa 496

Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Emeteri na Seledoni

[thumb|[Sanamu ya Mt. Emeterio mbele ya kanisa kuu la Santo Domingo de la Calzada.]]
[thumb|[Sanamu ya Mt. Seledoni mbele ya kanisa kuu la Santo Domingo de la Calzada.]]
**Emeteri na Seledoni** (walifariki Calahorra, Hispania, 298 hivi) walikuwa askari waliouawa kwa ajili ya imani ya Kikristo mwanzoni mwa dhuluma mpya.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 3 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.calahorra.eu Calahorra (La Rioja)
* http://www.primeroscristianos.com/index.php/quien-era/item/1610-san-emeterio-y-san-celedonio-3-de-marzo 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 298
Jamii:Wafiadini Wakristo
Sumo

right|thumb| Mechi ya Sumo.
**Sumo (相撲,** *sumō*) ni michezo ya miereka kutoka nchini Japani.

Katika Sumo ni wapiganaji wawili (wanaitwa rikishi) wanaoshindana wakiangaliwa na refa. Mashindano hutekelezwa katika mviringo wenye kipenyo cha mita 4.55. 

Kila mpiganaji analenga ama kumsukuma mwenzake nje ya mviringo, au kumlazimisha kugusa sakafu na sehemu yoyote ya mwili wake isipokuwa nyayo.

Kila mwaka kuna mashindano (basho) makubwa yanayotekelezwa katika miji hufanyika Tokyo, Osaka, Nagoya na Fukuoka. Idadi ni mashindano 6 makuu ya kitaalamu (inayojulikana kama *honbasho*) kwa mwaka, kwenye miezi ya Januari, Machi, Mei, Julai, Septemba na Novemba.

Mashindano kawaida hudumu kwa siku 15 na huonyesha mechi kutoka kwa migawanyiko tofauti. Nafasi 5 za juu zinajulikana kama "Mgawanyiko wa Juu", pia huitwa *Makuuchi* (幕 内) au *Makunouchi* (幕 の 内). Kila shindano huwa na rikishi 42.

### Mabingwa wakuu 
Wale ambao wamepata kiwango cha juu zaidi ni mabingwa wakuu (yokuz*una*). 

* Akashi, karne ya 16 
* Maruyama, (1712-1749) 
* Tanikaze (Kajinosuke, 1750-1795) 
* Onagawa (1758-1805) 
* Ao no Matsu (1791-1851) 

* Chiyonofuji Mitsugu (b. 1955) 
* Takanosato (b. 1952) 
* Futahaguro Koji (b. 1963) 
* Hokuto-umi, (b. 1963) 
* Onokuni (b. 1962) 
* Asahifuji (b. 1960) 
* Akebono (b. 1970) 

## Marejeo 
Jamii:Michezo
Jamii:Michezo ya mapigano
Jamii:Michezo nchini Japani
Kleoniki na Eutropi

ya Mt. Kleoniki.]]
**Kleoniki na Eutropi** (walifariki Amasea, Ponto, leo nchini Uturuki, mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa Wakristo waliofia dini yao katika dhuluma ya kaisari Maximian).

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 3 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Tisyano wa Brescia

**Tisyano wa Brescia** (kwa Kiitalia: *Tiziano*; alifariki mwishoni mwa karne ya 7) alikuwa askofu wa 15 wa mji huo katika mkoa wa Lombardia, Italia Kaskazini.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Machi. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 7
Vinvaleo

[thumb|Panapotunzwa [masalia yake.]]
**Vinvaleo** (pia: **Gwenole; Guénolé; Winwaloe, Winwallus**; Plouguin, 460 hivi - karibu na Brest, Bretagne, 532 hivi) alikuwa mmonaki anayetajwa kama mwanzilishi wa monasteri ya Landévennec nchini Ufaransa, .

Mwanafunzi wa Budok katika kisiwa cha Lavret, aliyapatia sifa maisha ya kimonaki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu kama kaka zake Jakuto na Gwetnoko.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*Latouche, Robert (1911). ''Mélanges d'histoire de Cornouaille (VI-XI siècle)''. Paris: Honoré Champion. (Bibliothèque de l'école pratique des hautes études, Vol. 192), pp.&nbsp;2–39. (showing that the documents and the life are forgeries)

## Viungo vya nje
* *Catholic Encyclopedia* article, *St. Winwallus*
* St Twynnells Parish Church 

Jamii:Waliozaliwa 460

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Tour de France

thumb|Mbio wa mwaka 2006
**Tour de France**  ni shindano mashuhuri la baisikeli nchini Ufaransa. Lilianzishwa mnamo mwaka 1903 na kuendelea kufanyika kila mwaka katika mwezi wa Julai. 

Jina  Tour de France linamaanisha **Ziara ya Ufaransa** kwa sababu washiriki wanapitia Ufaransa yote katika muda wa wiki 3, na wakati mwingine sehemu za mbio zinaingia pia katika nchi jirani.

Linatazamwa kama shindano la mbio za baisikeli gumu zaidi duniani. Washiriki ni wanaume pekee. 

## Marejeo
Jamii:Michezo kwa baisikeli
Jamii:Ufaransa
Kituo Kikuu cha Mabasi cha Magufuli

**Kituo Kikuu cha Mabasi cha Magufuli** ni kituo cha mabasi kilichopo Dar es Salaam, Tanzania.  Kinapatikana kando ya Barabara ya Morogoro (A7/T1) takribani kilomita 22 kutoka kitovu cha jiji.

Kilianza kufanya kazi mnamo Februari 2021 na kitahudumia mabasi zaidi ya 3000 kila siku. 

## Ujenzi
### Awamu ya kwanza
Mradi huo ulibuniwa na Wasanifu wa Y&P.  Mnamo 2016, iliripotiwa kuwa kituo kipya cha basi cha ubungo kitapata sura ya 490m / ukarabati.  Mnamo mwaka wa 2018, baraza la Jiji la Dar es Salaam lilisemekana kuwa katika harakati za kupata mkandarasi mzuri ambaye atakamilisha mradi huo kwa wakati.  Maandalizi ya mradi yalikuwa yamechukua muda mrefu sana kwa sababu ya taratibu ambazo walipaswa kufuata, kuwafidia wakazi ambao waliathiriwa na mradi huo. Walakini jiwe la msingi litawekwa hivi karibuni kuashiria njia ya kazi ya ujenzi.  Mradi huo umegharimu serikali kiasi cha $ 22m ambayo ni takriban Sh50.9 bilioni.  Wakazi ambao waliathiriwa na mradi huo wamelipwa fidia ya Sh8.5 bilioni na serikali.

Mradi ulianza mwezi Januari 2019 na mkandarasi wa kampuni ya ujenzi ya Kichina ya Hignan na kutarajiwa kukamilika mwishoni mwa mwaka 2020.   Mnamo Juni 2020, mradi huo ulikuwa umefikia asilimia 70 na miezi michache baadaye mnamo Novemba 25, basi lilikuwa limeanza majaribio yake ya utendaji. 

### Vituo
Inajumuisha kituo kikubwa ambacho kimejazwa na mabasi. Mabasi yote ya bara yaliyotumia kituo cha mabasi cha Ubungo yamehamia kituo hicho kipya.  

### Awamu ya pili
Ujenzi wa awamu ya pili umeanza mnamo 2021. Eneo hili litajumuisha hoteli na vituo vya ununuzi. 

## Marejeo 
Jamii:Usafiri wa Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
Roeperocharis bennettiana

***Roeperocharis bennettiana*** ni spishi ya okidi ya nchi kavu yenye asili ya Afrika Mashariki. Ni moja ya spishi 4 za jenasi Roeperocharis ambazo zinajulikana hadi mwaka 2014.  Aina hii ya okidi imeripotiwa kukua kwenye uoto wa misitu, mbuga na nyanda za nyasi. 

## Muundo 
Mimea ya spishi hii hukua kutoka kwa mzizi-kiazi yenye umbo la duara kutoka chini ya ardhi na kufikia urefu wa hadi sm 95. Majani yake yana urefu wa sentimita 25 na upana wa sentimita 2.5. Mimea hutoa maua ya manjano inayoelekea kijani au kijani kabisa. 

Maua ya *R. bennettiana* huchanua mwezi Februari katika Nyanda za Juu za Kusini Tanzania.  Pia, mmea huu umeripotiwa kukua kwenye Mlima Namuli nchini Msumbiji.  

## Angalia pia 
* Orodha ya jenasi za Orchidaceae

## Tanbihi
Jamii:Okidi
Jordan Riber

**Jordan Riber** ni mwongozaji, mtayarishaji na mwandishi wa miswada ya filamu wa Kitanzania mwenye asili ya Mzimbabwe. 

## Maisha ya awali na elimu
Riber alizaliwa katika familia ya *son John* na *Louise Riber* ambao wote ni wanafamilia katika mambo ya filamu; alikulia katika mji mkuu wa Zimbabwe, Harare na muda mwingi aliutumia katika kujifunza masuala ya utengenezaji wa filamu. Mwaka 2004 alimaliza masomo yake katika chuo cha Fairhaven College, nchini Marekani alikosomea mambo ya utayarishaji wa filamu. 

## Taaluma
Mwaka 2012, aliongoza tamthilia ya Siri ya Mtungi, iliyokuwa na nyota kama Cathryn Credo, Beatrice Taisamo, Yvonne Cherrie na wengine. tamthilia ambayo ilichaguliwa kama tamthilia bora katika tuzo za *2014 Africa Magic Viewers Choice Awards* (AMVCA).

Mwaka 2017 aliongoza filamu ya *Hadithi za Kumekucha: Tunu*.

Mwaka 2018 aliongoza filamu nyingine ya *Hadithi za Kumekucha:Fatuma* aliyoitarisha na kuihariri yeye mwenyewe, ambao nyota wake walikuwa ni Cathryn Credo ,Beatrice Taisamo na Ayoub Bombwe. Mwaka huohuo alitayarisha na kuongoza filamu ya *Bahasha*, iliyochezwa na Ayoub Bombwe, Godliver Gordian, Omary Mrisho na  Cathryn Credo.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Zimbabwe
Jamii:ACWP + film in Tanzania
Jamii:Sanaa
Teresa Eustoki Verzeri

**Teresa Eustoki Verzeri** (Bergamo, Lombardia, 31 Julai 1801 – Brescia, 3 Machi 1852) alikuwa mwanamke wa Italia kaskazini ambaye, baada ya kuacha monasteri ya Wabenedikto, alianzisha shirika la Mabinti wa Moyo Mtakatifu wa Yesu kwa ajili ya kulea wasichana. Jina lake la awali lilikuwa Ignazia.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius XII tarehe 27 Oktoba 1946, halafu mtakatifu na Papa Yohane Paulo II tarehe 10 Juni 2001. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle 
*Saints SQPN

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Bomba la mafuta ghafi la Uganda –Tanzania

thumb|359px|Njia ya bomba la mafuta
**Bomba la Mafuta Ghafi la Uganda–Tanzania** (kwa Kiingereza: Uganda–Tanzania Crude Oil Pipeline, UTCOP), linalojulikana pia kama **Bomba la Mafuta Ghafi la Afrika Mashariki** (East African Crude Oil Pipeline, EACOP)  linakusudia kusafirisha mafuta yasiyosafishwa kutoka Uganda kwenda Bandari ya Tanga, Tanzania, kwenye Bahari ya Hindi.  Baada ya kukamilika, bomba la mafuta litakuwa bomba refu zaidi duniani linalopashwa moto. 

## Mahali 
Bomba la mafuta litaanza katika kaunti ndogo ya Buseruka, Wilaya ya Hoima, katika Mkoa wa Magharibi wa Uganda. Litaelekea kusini mashariki kupita Masaka nchini Uganda, Bukoba nchini Tanzania, kuzunguka pwani ya kusini mwa Ziwa Viktoria, kuendelea kupitia Shinyanga na Singida na kuishia Tanga,  umbali wa takriban kilomita. 

## Mandharinyuma 
Uganda kuna akiba ya mafuta iliyothibitishwa inayozidi mapipa bilioni 6.5, ambayo karibu mapipa bilioni 2.2 yanaweza kutolewa.  Nchi imepanga kujenga kiwanda cha kusafishia mafuta katika Kanda ya Magharibi kukidhi mahitaji ya ndani ya nchi, na kusafirisha mengine kupitia bomba kwenda Tanga na soko la Dunia. 

Uganda hapo awali iliwahi kuwa na mapatano na Kenya kujenga bomba la mafuta ghafi la pamoja la Uganda – Kenya hadi bandari ya Lamu, Kenya.  

Lakini wasiwasi kuhusu usalama na gharama zilisababisha kutafuta njia fupi yenye usalama kupitia Tanzania kwa kushirikiana na kampuni ya Kifaransa ya Total SA.  

Makisio ya ujenzi wa bomba la kilomita 1445 ni USD bilioni 3.5.   Bomba limepangwa kuwa na uwezo wa kupitisha mapipa 216,000 ya mafuta kwa siku. Litakuwa na kipenyo cha sentimita 61. Uganda italipa Tanzania USD 12.20 kwa kila pipa linalopita kwenye bomba. 

## Ujenzi
Baada ya majadiliano ya miaka kadhaa ujenzi umetangazwa kuanza mwezi wa Machi 2021.

## Athari za kijamii na mazingira 
Mradi huo unadaiwa "kuwaondoa maelfu ya wakulima wadogo na kuhatarisha mazingira ya wanyamapori na maji ya pwani."  Mashirika ya kiraia yameomba taasisi za wafadhili kutounga mkono mradi huo, yakitaja mifano ya athari za kijamii na kimazingira ambazo bomba litasababisha.  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi
* Pipeline dreams: Inside the Uganda–Tanzania oil pipeline talks As of 18 March 2019.
* East Africa: DR Congo Shows Interest As Uganda-Tanga Port Oil Pipeline Preps in Top Gear
* Uganda, Tanzania discuss oil pipeline

Jamii:Uchumi wa Uganda
Jamii:Uchumi wa Tanzania
Bashiru Ally

**Bashiru Ally Kakurwa** (alizaliwa Wilaya ya Bukoba Vijijini, 1 Januari 1968) ni mwanasiasa nchini Tanzania. 

Alichaguliwa kuwa katibu mkuu wa Chama cha Mapinduzi tarehe 31 Mei 2018. 

Kabla ya kuwa katibu mkuu wa Chama cha Mapinduzi, Bashiru alikuwa mhadhiri katika Chuo kikuu cha Dar es Salaam.

Tarehe 26 Februari 2021 aliteuliwa na rais John Pombe Magufuli kuwa katibu mkuu kiongozi , lakini tarehe 31 Machi 2021 aliteuliwa na rais mpya Mama Samia Suluhu Hassan kuwa mbunge wa Jamuhuri ya Muungano wa Tanzania .

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wabunge wa Tanzania
Akhenaten

[thumb|250px|Sanamu ya Akhenaten (leo katika [makumbusho ya Luxor, Misri).]]
[thumb|300px|Akhenaten, malkia [Nefertiti na watoto wawili wakiabudu Aten (Jua).]]
**Akhenaten** (*tamka akhen-aten*, pia Echnaton) alikuwa farao (mfalme) wa nasaba ya kumi na nane ya Misri ya Kale.  Utawala wake ulikuwa 1353 KK - 1336 KK au 1351 KK - 1334 KK. Alitawala pamoja na mke wake, malkia Nefertiti.

Akhenaten ni mmoja wa mafarao maarufu zaidi wa Misri. Alianza kutawala akitumia jina Amenhotep linalomaanisha "mungu Amun ameridhika" kuwa "Akhen-Aten" inayomaanisha ama "mtumishi wa Aten" au "Nuru ya Aten". Jina jipya lilisababishwa na mabadiliko yake ya kidini na kisiasa ambako alihamia kumwabudu pekee mungu wa Jua aliyemwita Aten. Kwa hiyo alianzisha dini ya kumwabudu Mungu mmoja, hata kama ibada za miungu mingine ziliendelea. Lakini kulikuwa pia na kipindi ambapo jina la Amun aliyewahi kuabudiwa kama mungu mkuu liliondolewa katika majengo mengi kwa amri ya mfalme. Wataalamu wanaamini Akhenaton alipambana pia na makuhani wa Amun waliomiliki utajiri wa mahekalu makubwa,  

Baada ya kifo chake mafarao waliofuata hawakuendelea na siasa na mwelekeo wake wa kidini. Mwanawe aliyekuwa na jina Tutankhaten alibadilisha jina kuwa Tutankhamun na kurudisha ibada za awali zilizokuwa zilisimamishwa na baba yake. Mafarao waliofuata hata walijaribu kufuta kumbukumbu ya Akenaten kwa kuondoa jina lake kwenye majengo lilipoandikwa. Wanaakiolojia walitambiua maandishi katika miamba ambamo alama ya jina lake lilikatwa au kubadilishwa.  Hasa farao Horemheb aliharibu majengo na sanamu nyingi za Akhenaten. 

Akhenaten alikuwa amesahauliwa kwenye historia hadi kugunduliwa kwa mji Amarna alioujenga kama mji mkuu wake kwa ajili ya ibada ya Aten. Ugunduzi wake na uchunguzi wa maghofu yake uliofanywa na profesa Mwingereza Flinders Petrie katika miaka baada ya 1892 ulivuta watalii waliotaka kuona mji huo ukasababisha farao na malkia wake Nefertiti kujulikana na watu wengi. Watu walivutwa na habari za dini mpya aliyoanzisha na sanaa mpya inayoonekana katika taswira za ukutani kwenye majengo ya Amarna. Baadaye ugunduzi wa kaburi la Farao Tutankhamun aliyekuwa mwana wa Anekhaten uliongeza umaarufu wake. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* The City of Akhetaten
* The Great Hymn to the Aten
* M.A. Mansoor Amarna Collection
* Grim secrets of Pharaoh's city BBC
* Ancestry and Pathology in King Tutankhamun's Family Hawass
* The Long Coregency Revisited: the Tomb of Kheruef  by Peter Dorman, University of Chicago
* Royal Relations, Tut's father is very likely Akhenaten. National Geographic 09. 2010 

Jamii:Waliofariki karne ya 14 KK
Jamii:Viongozi wa dini
Jamii:Mafarao wa Misri ya Kale
Aten

[thumb|351px| Farao [Akhenaten na malkia Nefertiti wakiabudu Aten.]]
thumb|200x200px| Aten.
**Aten** (pia **Aton**) ni jina la Jua lililoabudiwa kama mmoja kati ya miungu mingi nchini Misri, hasa wakati wa Farao Akhenaten. Mungu aliyeabudiwa kwa umbo la Jua nchini Misri tangu kale alikuwa Ra. Kiasili Aten alikuwa duara ya Jua tu inayoonekana angani, ikachukuliwa kama ishara ya Ra au sura yake mojawapo. Aten aliitwa mwanzoni "jicho la Ra" na baadaye "kiti cha Ra". Aten alichorwa kama duara pamoja na miale iliyoishia katika mikono.

Polepole wakati ibada za Aten yenyewe zilipoanza na chini ya Farao Amenhotep III (1386 KK hadi 1349 KK) Aten aliabudiwa akionyeshwa kama binadamu mwenye kichwa cha ndege kozi, sawa na picha za Ra. Mwanawe Amenhotep IV, aliyebadilisha jina lake baadaye kuwa Akhenaten, alikuwa mungu pekee aliyeabudiwa na mfalme na kwa niaba ya serikali yake. Akhenaten alibadilisha pia namna ya kumwonyesha akitumia duara yenye miale pekee. 

Kuna shairi lililotambuliwa katika kaburi moja la nyakati zile ambamo Akhenaten anamsifu Aten kama muumbaji, na asili ya uhai. 

Ibada ya Aten ilifutwa na Farao Horemheb.

## Marejeo 
* Collier, Mark na Manley, Bill. *Jinsi ya kusoma hieroglyphs za Misri* . 2nd ed, Berkeley: Chuo Kikuu cha California Press, 1998.
*Freed, Rita E; D'Auria, Sue; Markowitz, Yvonne J; Museum of Fine Arts, Boston; Pharaohs of the sun : Akhenaten, Nefertiti, Tutankhamen, kupitia archive.org
*Aten, god of Egypt, tovuti ya Ancient Gods of Egypt for Kids, iliangaliwa Februari 2021
*Aten, tovuti ya historyenbalmed.orf, iliangaliwa Februari 2021

## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Miungu ya Misri ya Kale
Amun

thumb| Amun
**Amun** alikuwa mmoja wa miungu wakuu katika dini ya Misri ya Kale. Aliabudiwa pamoja na mke wake Ament ( Amaunet ). 

Ushuhuda wake Amun unapatikana tangu Himaya ya Kale ya Misri. Wakati wa nasaba ya 11 (karne ya 21 KK) Amun alikuwa mungu mkuu wa mji mkuu wa Thebi. 

## Kuunganishwa na miungu mingine
Katika utawala wa Farao Ahmose (karne ya 16 KK) Amun alikuwa mungu wa kitaifa ilhali ibada yake iliunganishwa na ibada ya Ra akaabudiwa kwa jina la Amun-Ra.

Mwazoni aliabudiwa pale Thebi kama mungu wa upepo na mungu wa kuzaa akaendelea kutazamiwa kama mkuu wa miungu yote.  na kumalizia mungu mkuu, na utajiri mwingi wa Misri uliowekwa wakfu kwa hekalu lake. Karibu na milenia ya pili KK, Thebi na ibada ya Amun ilikuwa na nguvu sana. Kadri utawala wa mafarao wa Thebi uliimarika pia katika maeneo mengine ya Misri, ibada za miungu iliyoabudiwa pale kuwa miungi mikuu iliunganishwa na ibada ya Amun. KWa njia Amun aliunganishwa mara nyingi na mungu wa Jua Ra na kuitwa Amun-Ra. Amun-Ra alisifiwa kama mungu wa kitaifa, muumbaji wa ulimwengu, mlinzi wa kibinafsi wa farao, na mungu wa vita.

## Muumbaji 
Ilifikiriwa kuwa amejiumba mwenyewe na kisha akaumba kila kitu kingine akibaki mbali na ulimwengu wote. Kwa maana hiyo, alikuwa muumba asilia asiyeweza asiyegawanyika .

Amun alionyeshwa kwa umbo la kibinadamu, mara nyingi akiketi juu ya kiti cha enzi, na kuvaa kichwani taji nzito ambako linatoka manyoya mawili yaliyonyooka.

## Marejeo 
* David Klotz, *Kuabudiwa kwa Ram: nyimbo tano kwa Amun-Re kutoka Hibis Temple* (New Haven, 2006therweb Anint gypt: th Myth Clasical Dictionary: 
Jamii:Miungu ya Misri ya Kale
Kipanya-kinamasi

**Kipanya-kinamasi** (*Delanymys brooksi*) ni mnyama mgugunaji mdogo na spishi pekee ya nusufamilia Delanymyinae katika familia Nesomyidae. Anatokea vinamasi na maeneo manyevu mengine ya mwinuko mkubwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda na Uganda.

## Maelezo
Huyu ni kipanya mdogo sana. Ana urefu wa sm 5-6 tu na uzito wa g 5-7. Mkia wake ni mrefu sana kuwiana na ukuwba wake na ni sm 9-11. Una manyoya machache sana lakini una vigamba katika ruwaza ya miviringo. Manyoya ni marefu (mm 8-10), kahawianyekundu au hudhurungi juu na njano iliyofifia chini. Manyoya meusi marefu zaidi yamesambaa katikati ya mengine. Kuna manyoya meupe yaliyozunguka kitundu cha kukojoa na kuzaa, na baka jeupe kwenye koo. Manyoya meusi mafupi yanazunguka macho na kuna baka jeusi kati ya macho na ncha ya pua. Kuna sekini za manyoya meupe kwenye kila kifundo cha mkono ambazo hufikiriwa kuwa na kazi ya kugusa.

Nyayo za nyuma ni ndefu pia (zaidi ya sm 1) na vidole 2-5 vya miguu yote ni virefu, 3 na 4 zaidi kuliko 2 na 5. Vinabeba kucha ndefu zilizopindika. Vidole vya kwanza vya miguu ya mbele ni vidogo sana na vinabeba kucha ndogo tu. Chini ya nyayo na ya vidole kuna vinundu vingi. Hiyo yote inazaidia vipanya kupanda nyasi na mimea ingine. Vidole vinaweza kutandwa vipana ili kupanda juu na kubanwa ili kuzuia kuteleza chini kwa mmea. Mkia mrefu wenye uwezo wa kushikilia hutumiwa kupea usawaziko wakati wa kupanda na ncha inaweza kuviringania shina ili kupea egemeo.

Kipanya huyo hula mbegu hasa.

Jamii:Panya na jamaa
Anubis

thumb|300px|Anubis jinsi anavyoongoza roho ya marehemu katika ahera na kushughulika mizani ya upimaji wa moyo
thumb| Anubis mwenye kichwa cha bweha ameshika ankh na fimbo la kifalme .
**Anubis** alikuwa mmoja kati ya miungu katika dini ya Misri ya Kale. Alitazamwa kuwa mlinzi wa milango ya ahera. Awali aliabudiwa pia kama mungu aliyehusika na wafu, lakini baadaye Osiris alichukua nafasi hiyo. Anubis alionekana kama mtu mwenye kichwa cha mbweha.

Imani ya Anubis ilibadilika katika historia ndefu ya Misri ya Kale. Wakati wa nasaba ya kwanza (mnamo 3000 KK) alitazamwa kama mlinzi wa makaburi, alitazamwa pia kuhusika na shughuli za kuandaa maiti kwa mazishi. Wakati wa Himaya ya Kati kazi yake ya kusimamia ahera ilihamishwa kwenda Osiris. Anubis alibaki na kazi ya kuongoza roho za wafu kufikia ahera.

Wamisri waliamini pia kwamba alihusika kuamua hatima ya wafu katika maisha ya baadaye. Moyo wa wafu ulipimwa dhidi ya manyoya ya ukweli, kuona ikiwa marehemu anastahili kuingia katika maisha ya baadaye. Ikiwa mtu huyo angeishi maisha mabaya, moyo wake ungejaa uovu na kuwa mzito. Ikiwa mtu alikuwa mwema na mzuri, moyo ungekuwa mwepesi, angeweza kuendelea na maisha ya baadaye na kukutana salama na Osiris. 

Baadaye wakati wa nasaba ya Ptolemaio Anubis alikuja kutambuliwa ni sawa na mungu wa Kigiriki Hermes akaitwa Hermanubis.   

## Marejeo 
## Kujisomea
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
*

Jamii:Miungu ya Misri ya Kale
Hathor

right|thumb|214x214px| Sanamu ya Hathor akibeba duara ya Jua kati ya pembe (Jumba la kumbukumbu la Luxor)
**Hathor** alikuwa mmoja wa miungu katika dini ya Misri ya Kale. Alikuwa mungu wa kike aliyepewa nafasi mbalimbali katika imani ya watu. Wakati wa nasaba ya kwanza aliabudiwa kwa umbo la ng'ombe. Baadaye aliaminiwa kuhusika na anga akaabudiwa kama mama wa miungu mingine, hasa mungu Ra aliyekuwa Jua. Alikusika pia na mapenzi, amani, uzuri, sanaa na muziki.

## Mwonekano 
Hathor alioneshwa katika maumbo manne tofauti. Kwa sura ya kibinadamu, Hathor alikuwa na kichwa cha ng'ombe na pembe mbili za ng'ombe, kwa sababu ng'ombe walikuwa wanyama wenye thamani kubwa. 

Katika moja ya maumbo yake ya kinyama, alikuwa ng'ombe mwenye ankh. Ankh ilikuwa ishara ya uhai. 

Umbo lingine la kinyama la Hathor lilikuwa simba mkali. 

Ishara ya Hathor ilikuwa ng'ombe anayebeba duara ya Jua kati ya pembe zake. Wamisri waliwaza kwamba Hathor anamzaa Ra, mungu wa Jua, kila asubuhi akiendelea kumbeba angani kati ya pembe zake.

## Marejeo 
* John Coleman Darnell:Hathor Returns to Medamud, Studien zur altägyptischen Kultur 22 (1995): 47-94
* Robin Gillam:Priestesses of Hathor: Their Function, Decline and Disappearance, 1995, Journal of the American Research Center in Egypt 
* Carolyn Graves Brown, Dancing for Hathor-women in ancient Egypt,  Continuum. ISBN 978-1847250544
* Lesko, Barbara S.: The great goddesses of Egypt, University of Oklahoma Press. ISBN 978-0806132020, kupitia archive.org 
* Hathor Article by Caroline Seawright 
* Domain of Het-Hert (Hathor) 

Jamii:Miungu ya Misri ya Kale
Nefertiti

thumb|Sanamu mashuhuri ya Nefertiti - Nofretete
thumb|555x555px| Sanamu ya Nefertiti akisimama iliyotengenezwa kwa mawe ya chokaa. Asili kutoka Amarna, sehemu ya mkusanyiko wa Misri wa Makumbusho ya Berlin .
**Neferneferuaten Nefertiti** (pia: **Nofretete**; mnamo 1370 KK &nbsp; 1330 KK) alikuwa malkia wa Misri ya Kale na mke mkuu wa Farao Akhenaten. Nefertiti na mumewe wanajulikana kwa mapinduzi ya kidini ambapo waliaanzisha ibada ya mmoja tu wakimwabudu Aten au Jua badala ya miungu mingi ya dini ya nchi. Wataalamu wengine wanaamini kwamba Nefertiti alitawala kama mfalme kwa muda mfupi baada ya kifo cha Akhenaten akitumia jina la Neferneferuaten na kabla ya utawala wa Tutankhamun.  

Wakati wa uhai wa mumewe alitawala pamoja naye, hali ambayo haikuwa kawaida kwa wake wa mafarao.

Nefertiti amekuwa maarufu kutokana na sanamu ya kichwa chake kilichopo sasa katika makumbusho mpya ya Berlin, Ujerumani. Sanamu hiyo ni kati ya kazi za sanaa ya Kimisri zilizonakiliwa zaidi. Ilichongwa na mchongaji Thutmose ikapatikana katika karakana yake.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
** Staatliche Museen zu Berlin: Egyptian Museum and Papyrus Collection 
** C. Nicholas Reeves: The Burial of Nefertiti?
** Habicht M. et al: Who else might be in Pharaoh Tutankhamun's tomb (KV 62, c. 1325 BC)?
** A 3D model of a bust of Nefertiti

Jamii:Mafarao wa Misri ya Kale
Jamii:Wanawake wa Misri
Jean-Joseph Sanfourche

**Jean-Joseph Sanfourche** (anayejulikana tu kama Sanfourche; Bordeaux, 25 Juni 1929 - Saint-Léonard-de-Noblat, 13 Machi 2010) alikuwa Mfaransa mchoraji, mshairi, mbuni na sanamu. Alifanya mazoezi ya sanaa na alikuwa rafiki wa Gaston Chaissac, Jean Dubuffet, Robert Doisneau, ambaye alihifadhi mawasiliano naye.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Ufaransa
Jamii:Washairi wa Ufaransa
Fosyo, Arkelao, Kwirino na wenzao

**Fosyo, Arkelao, Kwirino na wenzao** (walifariki Nikomedia, leo Izmit nchini Uturuki) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao. Walikuwa 20 kama si 140, 150 au 152..

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 4 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Horus

right|thumb|394x394px| Sanamu ya Horus kwa umbo la kozi huko Misri
**Horus** alikuwa mmoja wa miungu ya Misri ya Kale. Katika mitholojia ya Kimisri alikuwa mwana wa Isis na Osiris. Aliabudiwa hasa kama mungu wa anga na pia mungu wa ufalme. 

Ibada yake iliendelea kwa muda mrefu, kuanzia nasaba ya kwanza hadi wakati wa Misri ya Kiroma. Katika kipindi hicho mawazo mengi kuhusu Horus yalitokea akaabudiwa kwa maumbo mengi tofauti.

Lakini umbo kuu lilikuwa ndege ya kozi au mwanadamu mwenye kichwa cha kozi.

**Horus**, aliabudiwa kote Misri, haswa huko Pe, Bendet na Khem . 

## Mwonekano 
**Horus** alichukuliwa kuwa mzuri na kawaida alionekana kama kozi au mtu mwenye kichwa cha kozi, ingawa wakati mwingine alionekana kama mamba mwenye kichwa cha kozi. Kwa kawaida alivaa taji maradufu kuashiria utawala wake juu ya Misri yote na uhusiano wake kama mlinzi wa Farao.

## Kazi 
**Horus** alikuwa mungu wa anga na pia mungu wa vita. Kila farao wa Misri alitazamwa na kuheshimiwa kama Horus aliye hai. Alipofariki, farao aliendelea kutazamwa kama Osiris, mungu wa wafu na baba wa Horus. Farao mpya alikuwa Horus. Aliaminiwa anamlinda farao. Alikuwa mungu mlinzi, ambaye alikuwa mungu aliyepigana na uovu. Aliwakilisha haki. 
thumb|Sanamu ya Horus kwa umbo la binadamu mwenye kichwa cha kozi

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* http://touregypt.net/featurestories/horus.htm
* http://egyptianmyths.net/horus.htm
* http://www.touregypt.net/edfut.htm.
* http://www.touregypt.net/featurestories/horus.htm.
* https://web.archive.org/web/20110911214534/http://members.virtualtourist.com/m/a8215/1e9eb1
* http://www.ancient-Egypt.org(http://www.ancient-egypt.org/)
* Horus, tovuti ya Misri ya Kale
* Britannica Online: Horus (Egyptian God)

Jamii:Miungu ya Misri ya Kale
Teofilo wa Kaisarea

**Teofilo wa Kaisarea** (alifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 195 hivi) alikuwa askofu wa 3 wa mji huo, maarufu kwa hekima na uadilifu. 

Alikuwa mwalimu wa Klemens wa Aleksandria.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Maandishi yake
*Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with Analytical Indexes

Jamii:Waliozaliwa karne ya 2
Jamii:Waliofariki 195
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Kononi mtunzabustani

[thumb|Sehemu ya [picha takatifu anamoonekana.]]
'''''' (Nazareth, Israeli, karne ya 3 - Pamfilia, leo nchini Uturuki, 250 hivi) alikuwa mkaapweke ambaye alijipatia chakula kutokana na bustani na hatimaye aliuawa kwa imani ya Kikristo wakati wa dhuluma ya kaisari Decius wa Dola la Roma.

Wakati wa kuhojiwa alijitambulisha kama mtu wa ukoo wa Yesu Kristo. Alipigiliwa misumari miguuni akalazimishwa kukimbia mbele ya gari la kukokotwa hadi alipoanguka magotini na kufa akisali.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 5 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Fokas wa Sinope

[thumb|[Mchoro mdogo wa kifodini chake.]]
''''* (alifariki Sinope, leo nchini Uturuki, 300 hivi) alikuwa mtunzabustani ambaye alitumia mazao yake kulisha fukara na Wakristo walioteswa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma. Mwishoni hata yeye aliuawa kikatili kwa imani ya Kikristo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 5 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*"St. Phocas, Gardener, Martyr", *Butler's Lives of the Saints''
*Patron Saints Index: St Phocas
*Saint Phocas 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 300
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Adriano wa Kaisarea

**Adriano wa Kaisarea** (alifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 307) alikuwa Mkristo wa Batanea (leo nchini Syria) ambaye wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano alikwenda Kaisarea kuhudumia waliodhulumiwa akateswa mwenyewe pia kwa sababu ya imani yake akatupwa kwa simba kuliwa ila alimalizwa kwa kuchomwa koo kwa upanga.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 5 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Gerasimo wa Yordani

[thumb|[Picha takatifu inayomuonyesha akimfuga simba.]]
**Gerasimo wa Yordani** (Lycia, leo nchini Uturuki - alifariki 475) ambaye, baada ya kwenda Misri kwa mababu wa jangwani, aliishi kama mkaapweke nchini Palestina karibu na mto Yordani, akapata wafuasi wengi na kuwa abati wao wakati wa kaisari Zeno.

Alikuwa amerudishwa kwenye imani sahihi na Eutimi, na kufanya toba sana, akawa kielelezo kamili cha nidhamu na maisha kwa jumla
..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Machi au 4 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*St. Gerasimus of the Jordan  in St. Pachomius Library
*Venerable Gerasimus of the Jordan Orthodox icon and synaxarion

Jamii:Waliofariki 475

Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Palestina
Liv and Maddie

[thumb|200px|Hii ni [logo yao.]]
***Liv and Maddie*** (inajulikana pia kama ***Liv and Maddie: Cali Style*** katika awamu ya nne) ni safu ya vipindi vya vichekesho vya televisheni kutoka Marekani ambayo imeundwa na John D. Beck na Ron Hart na kufanyika kwenye Disney Channel kuanzia tarehe 19 Julai 2013 hadi 24 Machi 2017.

Kipindi hicho cha televisheni kina mafunzo mengi na kuonyesha juu ya familia ya Rooneys yenye watu sita. Hadithi hiyo inafuatia maisha ya kila siku ya marafiki bora Liv na Maddie Rooney.
 
Wahusika wa mfululizo huo ni Dove Cameron, Joey Bragg, Tenzing Norgay Trainor, Kali Rocha, Benjamin King, na Lauren Lindsey Donzis.

## Marejeo 
Jamii:Vipindi vya televisheni
Suema Akumboke

**Suema Akumboke** (alifariki 16 Juni 1878) alikuwa sista wa kwanza mzawa wa eneo la Tanzania ya leo.

## Maisha
Suema alizaliwa sehemu za ziwa Nyasa. Huko alikamatwa na Waarabu, lakini mama yake hakutaka kuachana naye. Hivyo wote wawili waliingizwa katika msafara wa kupelekwa Unguja na kuuzwa sokoni. Kutokana na urefu na ugumu wa safari mama yake alidhoofika hata Waarabu wakaamua kumuacha porini afe tu. Usiku Suema alitoroka amtafute, lakini asubuhi yake Waarabu waliwafikia. Waliposhindwa kuwatenganisha, mmojawao alimpiga sana yule mama afe peke yake. 

Baada ya muda mrefu msafara ulifika Kilwa. Toka huko walikwenda kwa dau mpaka Unguja, lakini Suema alifika hoi, hivyo hakuna aliyetaka kumnunua. Basi, bwana wake aliagiza afungwe katika mkeka na kutupwa shimoni kwenye makaburi kama kwa kuzikwa angali hai. Kumbe usiku huohuo kijana mmoja alipita karibu akasikia kilio cha Suema akamtoa shimoni akampeleka mishenini. 

Masista wakampokea na kumtunza. Baadaye alisoma kwa bidii elimu ya shule na ya dini hata akatamani ubatizo, lakini hakuweza kuupata kwa sababu alishindwa kumsamehe Mwarabu aliyemtenda vile mama yake. Kila alipojaribu kusali Baba Yetu aliishia maneno "Utupe leo mkate wetu wa kila siku", asiweze kuendelea "Utusamehe makosa yetu kama tunavyowasamehe waliotukosea". Masista walimhurumia na kuendelea kumuombea neema ya kusamehe. 

Jioni fulani walileta mgonjwa hospitalini, amejeruhiwa vibaya katika ugomvi. Masista walimuita Suema asaidie kutibu majeraha kwa kuleta kitambaa, sahani na vyombo vingine. Alipoingia chumbani na kumuona mgonjwa alishtuka na kuanza kutetemeka hivi kwamba vyote vikachopoka mikononi mwake. Chuki kubwa ilimsonga moyoni kwa kutambua ni Mwarabu aliyemuua mama yake. Hata hivyo sista alipomuomba aokote kila kitu na kumsaidia, Suema polepole akasogea akaanza kumshughulikia yule Mwarabu, hivyo chuki ikaanza kuyeyuka. Kisha kutibu majeraha alikimbilia kanisani. Sista alimfuata akamuona amepiga magoti akikariri kwa machozi ya furaha, "Ee Mungu, Baba mwema, namsamehe, namsamehe!"
Basi, juma ileile alibatizwa na kuitwa Magdalena. 

Miaka miwili baadaye aliingia shirika la "Mabinti wa Maria" wa Reunion na tarehe 15 Mei 1877 aliweka nadhiri za kitawa akaitwa Sista Maria Antonia. Mwaka uliofuata alifariki dunia.

## Marejeo
* Kanisa katika Tanzania, V2, Kitabu cha Mwalimu, Ndanda Mission Press, 1975, uk. 28-29

Jamii:Waliozaliwa karne ya 19
Jamii:Waliofariki 1878
Jamii:Utumwa
Jamii:Kanisa Katoliki Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Marsiano wa Tortona

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Marsiano wa Tortona** (alifariki karne ya 2 BK) anakumbukwa kama askofu wa kwanza wa Tortona (Italia Kaskazini) aliyefia imani katika dhuluma ya kaisari Adriani (117-138).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*Fedele Savio, ''Gli antichi vescovi d'Italia. Il Piemonte*, Torino 1898, pp. 377-380
*Fedele Savio, *Le origini della diocesi di Tortona*, in *Atti della Reale Accademia delle scienze di Torino'', vol. 38, 1902-1903, pp. 85-101

Jamii:Wafiadini Wakristo
Kwiriaki wa Trier

[thumb|Mnamotunzwa [masalia yake kuto Taben-Rodt, Rheinland-Pfalz, Ujerumani.]]
**Kwiriaki wa Trier** (alifariki Trier, leo nchini Ujerumani, karne ya 4) alikuwa padri kutoka Akwitania, leo nchini Ufaransa . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 6 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Evagri wa Konstantinopoli

**Evagri wa Konstantinopoli** (alifariki 380) alikuwa askofu wa Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, kwa muda mfupi katika mwaka 370 hadi alipofukuzwa na kaisari Valensi aliyeunga mkono Uario.. 

Mpaka kifo chake alishuhudia imani sahihi kwa namna bora.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi