Ufeministi nchini Pakistan

**Ufeministi nchini Pakistan** unahusu seti ya harakati zinazolenga kufafanua, kuanzisha, na kutetea haki za wanawake nchini Pakistan. Hii inaweza kujumuisha harakati za kutafuta haki sawa za kisiasa, kiuchumi, na kijamii, pamoja na fursa sawa. Harakati hizi kihistoria zimejengwa kama jibu kwa mabadiliko ya nguvu ya kitaifa na kimataifa, ikiwa ni pamoja na ukoloni, utaifa, Uislamu, utawala wa kidikteta, demokrasia, na Vita dhidi ya Ugaidi. Uhusiano kati ya harakati za wanawake na serikali ya Pakistan umepitia mabadiliko makubwa kutoka kwa ushirikiano wa pande zote hadi kukutana na mgogoro na mizozo.

## Usuli 
Pakistan inashika nafasi ya tatu kutoka mwishoni – 151 kati ya 153 – kwenye Indeksi ya Ulinganifu wa Jinsia ya Foramu ya Uchumi Duniani (WEF). Uandishi wa wanawake nchini Pakistan ni wa chini kiasi kwamba zaidi ya wasichana milioni tano wa umri wa shule ya msingi hawaendi shule. Kwa mujibu wa UNICEF, asilimia 18 ya wasichana wa Pakistan huolewa kabla ya kufikia umri wa miaka 18. Ueneaji na uwingi wa ubadilishaji wa dini kwa nguvu na ndoa ni vigumu kupima kwa usahihi kutokana na mapungufu ya ripoti na asili tata ya uhalifu huo. Hivyo, makadirio yanatofautiana kutoka wasichana 100 hadi 700 wa kikatoliki kila mwaka. Kwa jamii ya Wahindu, makadirio ya kihafidhina yanaweka idadi ya wahasiriwa kuwa 300 kwa mwaka. Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF) limesema kuwa kufungwa kwa pengo la jinsia kunaweza kuongeza Pato la Taifa la Pakistan kwa asilimia 30.

Kwa mujibu wa Zoya Rehman, picha ya wanawake wa Pakistan imekuwa ni ujenzi wa serikali ya Pakistan tangu kuanzishwa kwake. Anadai kuwa wanawake wa Pakistan wanatarajiwa kulinda uhusiano wao wa kijinsia, wanadhibitiwa, na wanaweza hata kuuawa katika mauaji ya heshima wanaposhindwa kutii matarajio ya tamaduni. Kwa mujibu ya Afiya S. Ziya, ustadi huu wa kitamaduni unazalishwa na kudhaminiwa na Idara ya Uhusiano wa Umma ya Huduma za Kiusalama (ISPR), taasisi ya serikali ya Pakistan, kama propaganda iliyoundwa ili kuathiri umma kwa njia yake iliyoamuliwa mapema, na kudhibiti kile kinachochukuliwa kuwa kisicho na stahili. Anadai kuwa serikali haikomi tu kwa kudhibiti simulizi ya kitaifa bali inakalia maisha ya umma na binafsi kuamua kile kinachokubalika na kinachoruhusiwa kama tamaduni za Pakistan na kile kisichokubalika.

Baada ya uhuru, wanawake nchini Pakistan waliendelea kupigania nguvu za kisiasa kwa wanawake kupitia mageuzi ya kisheria. Walijitokeza kuhamasisha msaada, na kupelekea kupitishwa kwa Sheria ya Kibinafsi ya Kiislamu ya Sharia mwaka 1948, ambayo ilitambua haki ya mwanamke kurithi mali ya aina zote. Kulikuwa na jaribio la kumtaka serikali kuingiza Hati ya Haki za Wanawake kwenye katiba ya 1956, lakini hili halikufaulu. Sheria ya 1961 ya Familia ya Kiislamu inayohusiana na ndoa na talaka, ambayo ilikuwa mageuzi muhimu ya kijamii na kisheria yaliyokuwa na msukumo wa kike nchini Pakistan, bado inachukuliwa kuwa ni nguvu kwa wanawake.

Katika utafiti wao maarufu wa 2012 uliopewa jina la "Position of Pakistani Women in the 21st Century," Dr. Jaweria Shahid na Khalid Manzoor Butt wanafafanua feminism kama usawa kwa wanawake na uhuru kutoka kwa ubaguzi wa kijinsia katika nyanja mbalimbali za maisha.

## Historia 
Kulingana na Maliha Zia, ingawa kuna harakati kubwa za usawa wa wanawake na kutokuwepo kwa ubaguzi wa kijinsia, bado hakuna harakati ya kipevu ya kifeministi inayoshughulikia masuala haya kwa kiasi kikubwa. Zia anagawanya historia ya harakati za kifeministi nchini Pakistan katika vipindi vitatu: cha kwanza kilikuwa kuanzia 1947, cha pili kilikuwa baada ya utawala wa Zia-ul-Haq, na cha tatu kilikuwa baada ya mashambulizi ya 9/11.

### Awamu ya Kwanza: 1947–1952 
Wanawake wa Kiislamu walikuwa miongoni mwa wahanga waliokumbwa na madhara makubwa ya mgawanyiko wa India; inaripotiwa kwamba wanawake 75,000 walitekwa na kubakwa wakati wa kipindi hiki. Hii ilikuwa ni baada ya kipindi hiki ambapo Fatima Jinnah alianzisha Kamati ya Msaada ya Wanawake, ambayo baadaye iligeuka kuwa Shirika la Wanawake la Pakistan Zima. Jinnah baadaye alianzisha kituo cha redio cha siri, na, mwaka 1965, alitoka kwenye kustaafu kwake kisiasa kwa kushiriki katika uchaguzi wa rais dhidi ya dikteta wa kijeshi Ayub Khan.

Begum Ra'na Liaquat Ali Khan alisaidia wakimbizi waliokimbia India wakati wa mgawanyiko na kuanzisha Shirika la Wanawake la Pakistan Zima mwaka 1949, miaka miwili baada ya kuundwa kwa nchi yake. Akiona kuwa hakukuwa na wauguzi wengi huko Karachi, Khan aliomba jeshi kuanzisha mafunzo kwa wanawake ili kutoa sindano na huduma za kwanza, jambo lililopelekea kuanzishwa kwa vikosi vya jeshi vya wanawake. Uuguzi pia ukawa njia ya ajira kwa wasichana wengi. Aliendelea na misheni yake, hata baada ya mume wake kuuawa kwa risasi mwaka 1951, na kuwa mjumbe wa kwanza wa kike wa Kiislamu kwenye Umoja wa Mataifa mwaka 1952.

Kulingana na Ayesha Khan, katika miongo ya mwanzo baada ya uhuru, uongozi wa wanawake ulikuwa mkubwa kutoka kwa tabaka la juu na ulilenga utaifa wa Kiislamu, ukiwa na malengo ya kupata haki kidogo kwa wanawake. Wanawake katika jamii walikuja kukutana na serikali kwa mara ya kwanza wakati uislamishaji wa kidikteta ulipoanza kuathiri haki zao kwa njia hasi. 

### Awamu ya Pili: Miaka ya 1980 
Mwisho wa miaka ya 1970 ulileta mtindo mpya wa Uislamu wa kisiasa katika nchi nyingi zenye Waislamu wengi. Nchini Pakistan, utawala wa kijeshi wa Muhammad Zia-ul-Haq ulipata madaraka na kuanzisha uislamishaji wa Pakistan. Mageuzi haya yalibadilisha baadhi ya vipengele vya Kanuni za Adhabu za Enzi ya Waingereza, na kufanya uzinzi na uasherati kuwa makosa ya jinai, huku adhabu kama vile kupigwa mijeledi, kukatwa mikono, na kupigwa mawe hadi kufa zikitumika. Harakati za kifeministi nchini Pakistan zilipinga vikali utekelezaji huu wa Uislamu, ambao waliona kuwa unategemea ufahamu wa zamani wa maandiko ya Kiislamu, na badala yake walitaka tafsiri ya kisasa ya kisomi. Baada ya mjadala mkubwa na ukosoaji, baadhi ya sheria zilifanyiwa marekebisho makubwa kupitia Sheria ya Ulinzi wa Wanawake ya 2006.

Katika muktadha huu, Jukwaa la Wanawake la Vitendo (WAF) lilianzishwa mwaka 1981. Kulingana na Madihah Akhter, Jenerali Zia alijaribu kudhibiti maadili ya wanawake katika uwanja wa umma, jambo ambalo lilioleta shinikizo la kushangaza kwa wanawake wa Pakistan. Kama majibu kwa aina ya uislamishaji wa Zia, wanawake wengi wa Pakistan, wakiwemo waandishi, wasomi, na wasanii, walijitokeza kupinga sera hizi. Akhter alidai kuwa kizazi kipya cha wanaharakati wa miaka ya 1980 kilikuwa na mtazamo wa kifeministi katika mtindo na mbinu zao; Jukwaa la Wanawake la Vitendo, alisema, lilitumia "tafsiri za kisasa za Uislamu" kupinga utekelezaji wa maadili ya kidini ya serikali, na kwa kufanya hivyo, lilipata msaada usio wa kawaida kutoka kwa mashirika ya wanawake ya Kiislamu ya mrengo wa kulia. Walifanya kampeni kupitia vyombo mbalimbali kama vile makala za magazeti, sanaa, mashairi, na nyimbo.

### Baada ya Zia: 1988–2008 
Tangu kumalizika kwa utawala wa Jenerali Zia, Pakistan ilichagua waziri mkuu wake wa kwanza wa kike, Benazir Bhutto. Baadhi ya juhudi za kisheria za kifeministi zilifanywa, kama vile kuanzishwa kwa vituo vya polisi vya wanawake pekee na kuteuliwa kwa majaji wanawake kwa mara ya kwanza. Hata hivyo, sheria nyingi za kupinga kifeministi za enzi ya Jenerali Zia zilibaki.

## Marejeo 
Jamii:wanawake
Jamii:Historia ya Pakistan
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania