open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maye Musk

**Maye Musk** (alizaliwa 19 Aprili 1948) ni mwanamitindo na mtaalamu wa lishe raia wa Kanada, Afrika Kusini, na Marekani. Amefanya kazi ya uanamitindo kwa zaidi ya miaka 50, akionekana kwenye kurasa za mbele za majarida mbalimbali makubwa, yakiwemo toleo la afya la jarida la Time, Women’s Day, matoleo ya kimataifa ya Vogue, pamoja na Sports Illustrated Swimsuit Issue.

Ni mama wa Elon Musk, Kimbal Musk, na Tosca Musk.  Aidha, ni mtaalamu wa lishe aliyesajiliwa rasmi na amepata shahada mbili za uzamili katika masuala ya lishe na sayansi ya chakula.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamitindo wa Afrika Kusini
Jamii:Wanamitindo wa Kanada
Jamii:Wanamitindo wa Marekani
Breanna Myles

**Breanna Myles** (alizaliwa 18 Februari 2003) ni mshindi wa mashindano ya urembo kutoka nchini Marekani. Alitwaa taji la *Miss Florida Teen USA 2021*. Kabla ya hapo, Myles alishinda taji la *Miss Teen USA 2021*, na hivyo kuwa mshiriki wa kwanza kutoka jimbo la Florida kushinda shindano hilo la kitaifa.

## Maisha ya awali na elimu 
Myles alizaliwa katika jimbo la Kentucky na mama mwenye asili ya Dominika pamoja na baba Mmarekani mweusi (African-American). Akiwa na umri wa miaka saba, alihamia jimbo la Florida. Alikulia mjini Port St. Lucie, Florida, na alihitimu elimu ya sekondari mwaka 2021, huku pia akipata shahada ya awali (associate degree) kupitia mfumo wa masomo ya pamoja (dual enrollment) kutoka Indian River State College.

Kabla ya kutawazwa Miss Teen USA, Myles alikuwa akisoma sayansi ya kompyuta na sanaa ya maigizo ya muziki (musical theatre) katika Florida State University, na alikuwa na ndoto ya kuwa mhandisi wa programu (software engineer).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2003
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanamitindo wa Marekani
Jasmine Murray

**Jasmine S. Murray** (alizaliwa 12 Desemba 1991) ni mwimbaji na mshindi wa mashindano ya urembo kutoka Marekani. Anajulikana zaidi kwa kufika fainali katika msimu wa nane wa shindano la American Idol, ambapo alishika nafasi ya 12–13 pamoja na Jorge Núñez. Pia aliwahi kushiriki katika shindano la Miss America’s Outstanding Teen mwaka 2007.

Kwa upande wa muziki, mmoja wa wasanii waliomshawishi zaidi ni Christina Aguilera. Tarehe 12 Julai 2014, Murray alitawazwa rasmi kuwa Miss Mississippi 2014.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamitindo wa Marekani
Jamii:Waimbaji wa Marekani
Bokang Montjane

**Bokang Montjane** (alizaliwa 5 Mei 1986) ni mwanamitindo na mshindi wa mashindano ya urembo kutoka nchini Afrika Kusini. Alitawazwa kuwa Miss South Africa mwaka  2010, na hivyo kuwa mwakilishi rasmi wa nchi yake katika mashindano ya Miss Universe 2011 na Miss World 2011.

Aidha, aliwahi kushiriki katika *Miss International 2009* na kufanikiwa kuingia kumi na sita bora (Top 16) katika Miss Earth 2007. Katika Miss World 2011, Bokang alimaliza kama mmoja wa washiriki saba bora (Top 7) na pia alitunukiwa taji la Miss World Africa. Kwa sasa, anahudumu kama Mkurugenzi wa Kitaifa wa mashindano ya Miss Universe South Africa na Miss Supranational South Africa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamitindo wa Afrika Kusini
Isabel Jean Jones

**Isabel Jean Jones** alikuwa mwandishi wa habari wa masuala ya watumiaji wa mwisho wa bidhaa (consumer journalist) mzaliwa wa Uingereza aliyeishi Afrika Kusini. Alijulikana zaidi kwa kuendesha kipindi cha haki za walaji kilichoitwa Fair Deal.

## Wasifu 
Jones alizaliwa mjini London, lakini aliishi Afrika Kusini kwa kipindi cha miaka 20. Mwaka 2007, alishinda tuzo ya dti Award for Consumer Champions, ikiwa ni kutambuliwa kwa mchango wake mkubwa katika kutetea haki za walaji.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Aisha Musa Ahmad

**Aisha Musa Ahmad** (kwa Kiarabu: عائشة موسى أحمد; anajulikana zaidi kama **Aisha al-Falatiya**; 1905 - 24 Februari 1974) alikuwa mwimbaji kutoka Sudan. 

Mwanzoni mwa kazi yake, alipata changamoto nyingi kwa sababu wakati huo wanawake hawakukubaliwa kirahisi kuimba hadharani. Hata hivyo, mwaka 1942 aliweka historia kwa kuwa mwanamke wa kwanza kuimba kwenye redio ya Sudan.

Kazi yake ya muziki iliendelea hadi miaka ya 1960, na aliweza kurekodi zaidi ya nyimbo 150. Alipata umaarufu mkubwa siyo tu nchini Sudan bali pia nchini Misri.

## Marejeo 
Jamii:Waimbaji wa Sudan

Jamii:Wanawake wa Sudan
Amina Moghe Hersi

**Amina Hersi Moghe** (alizaliwa 1964) ni mjasiriamali wa nchini Somalia . Amezindua miradi kadhaa ya mamilioni ya dola jijini Kampala, Uganda . Uwekezaji wake ni pamoja na *Oasis Shopping Mall* katika wilaya kuu ya biashara ya Kampala na *Laburnam Courts Apartments*, kwenye Kilima cha Nakasero karibu na Ikulu ya Kampala.

Akiwa katika mchakato wa kuzindua kiwanda cha kwanza cha sukari Kaskazini mwa Uganda. Kiwanda cha sukari cha Atiak hakitaleta mapato na maendeleo tu kwa eneo hilo bali pia kinatangazwa kama mradi wa kwanza mkubwa wa viwanda kwa Kaskazini mwa Uganda. 

Pia ni mmoja wa wasambazaji wakubwa wa saruji na vifaa vingine vya ujenzi jijini. Kwa miradi ya biashara iliyofanikiwa kote Uganda, amekuwa mnara wa matumaini na mfano wa kuigwa kwa wasichana wadogo wa Kiafrika. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wafanyabiashara wa Somalia
Jamii:Wajasiriamali wa Somalia
Dorcas Makgato-Malesu

**Dorcas Makgato** ni mfanyabiashara kutoka nchini Botswana. Alizaliwa katika mji wa Serowe, Botswana, na kukulia katika jiji kuu Gaborone. 

Alikuwa Waziri katika baraza la mawaziri la Botswana na alikua mmoja wa vijana wenye matumaini walioonyesha kutimiza miaka 10 ya uhuru wa Botswana kwa maandamano kwa rais wa kwanza mwaka 1976. Kuanzia mwaka 2019, amehudumu kama balozi wa Botswana nchini Australia. 

Makgetho Malesu alihitimisha muda wake kama Kamishna wa Juu wa Botswana nchini Australia mnamo mwaka 2023, akihudumu katika nafasi hiyo ya kidiplomasia kwa miaka minne kabla ya kurudi Botswana.

## Elimu 
Ana MBA kutoka Ducere Global Business School na Chuo Kikuu cha Wales. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Sheffield nchini Uingereza, kutoka ambako alihitimu na BSc Hons katika Usimamizi wa Mifumo ya Kandarasi.

## Kazi 
Makgato alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Botswana Export and Development and Investment Authority kuanzia mwaka 2007 hadi 2009, ambapo alitambua vikwazo vya uwekezaji na kushawishi Serikali ya Botswana kufanya mabadiliko kwa ajili ya kuboresha hali ya uwekezaji, ikihusisha ushirikiano na mwingiliano na wadau muhimu na sekta binafsi. Alitumia nafasi yake kama Mkurugenzi Mtendaji wa mamlaka hiyo kuboresha miundombinu na kufanya kazi za shirika hilo, ambayo ilipelekea kampuni hiyo kuwa moja ya mamlaka zinazohusishwa na uhamasishaji wa uwekezaji zinazoheshimiwa zaidi barani Afrika.

Kabla ya kujiunga na mamlaka ya uwekezaji, Makgato alifanya kazi kwa Barloworld Limited kama mkurugenzi wa huduma za shirika kati ya mwaka 2001 na 2007, na pia alikuwa mkurugenzi mtendaji wa franchise ya Nashua, akiwa na jukumu la kuelekeza mkakati na utendaji wa kampuni hiyo. Kwa mwisho, kabla ya kujiunga na Barloworld, alikuwa Kiongozi wa Divisheni za Biashara na Rasilimali Watu wa Air Botswana.

M pengalaman zake zimekuwa na msaada katika wadhifa wake wa awali katika wizara ya biashara na viwanda. Mojawapo ya malengo yake makuu ilikuwa kujitahidi kufanya Botswana kuwa mahali pakuvutia kufanya biashara kimataifa. Alikuwa na matumaini ya kutumia nafasi yake kusaidia nchi kufikia viwanda endelevu na biashara. Tangu alipochukua wadhifa huo mwaka 2010, amepunguza uhusiano kati ya Botswana na nchi jirani za kusini na mashariki ya Afrika, huku akianzisha mipango ya kuimarisha utambulisho wa Botswana katika sekta ya almasi na kuwa nchi kwa ujumla. Alikuwa Waziri wa Afya na Waziri wa zamani wa Biashara na Viwanda mnamo mwaka 2014. Amefanikiwa kuongoza na kuunda mashirika maalum kwa wanawake, kama vile Women in Sports Botswana na BDP Woman’s League.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Botswana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Mbegu za watu
Jamii:Wafanyabiashara wa Botswana
Jacqueline Casalegno

**Jacqueline Casalegno** (1 Januari 1926 – 23 Januari 2019) alikuwa mwanamke mfanyabiashara kutoka Ufaransa. Alikuwa mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji wa biashara ya *Cameroonian Chanas Assurance*.

## Maisha ya Kibinafsi 
Casalegno alikuwa binti wa mmoja wa waakilishi wa kwanza wa bima nchini Kamerun. Alianzisha Chanas Assurance baada ya kubinafsisha mashirika mengi ya Cameroon. Aliachana na udhibiti wa jumla wa kampuni hiyo mwaka 2013. Wateja wa Chanas Assurance waliwajumuisha 37% wa raia wa Cameroon, 20% kutoka kundi la Casalegno, 20% kutoka Société Nationale des Hydrocarbures, 18% kutoka OGR Group, na 5% kutoka kwa washirika wengine wa Ulaya.

Jacqueline Casalegno alifariki mnamo tarehe 23 Januari 2019 akiwa na umri wa miaka 93.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:wafanyabiashara wa Ufaransa
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Françoise Foning

**Françoise Foning** (1949 – 23 Januari 2015) alikuwa mfanyabiashara na mwanasiasa kutoka Kamerun, ambaye alihusika na ''Cameroon People's Democratic Movement'' (CPDM). Alianza kazi yake ya biashara akiwa na umri wa miaka 12, akiandika mgahawa kabla ya kuingia katika sekta ya utalii, usafirishaji, chakula, matibabu, na elimu.

Foning alikua rais wa idara ya wanawake wa CPDM mwaka 1992 na alipangiwa kuwa kiongozi wa chama hicho katika Douala na kamati ya kitaifa miaka mitano baadaye. Mnamo mwaka 2002, alichaguliwa kuwa naibu meya wa Douala II na alianza kuhudumu katika Bunge la Kitaifa mwaka huo huo.

Aliongoza African Network na Cameroonian Businesswomen, na alishauriana na Benki ya Dunia, Benki ya Maendeleo ya Afrika pamoja na mashirika kadhaa ya kimataifa. Foning pia alikuwa rais mwanzilishi wa Association of Cameroonian Businesswomen na NGO World Female Company Managers. Mtaa mmoja katika Douala ulipewa jina lake kama kumbukumbu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Jamii:Wafanyabiashara wa Kamerun
Priscillah Ruzibuka

**Priscillah Umutashya Ruzibuka** (alizaliwa 1991) ni mwanamke mjasiriamali kutoka nchini Rwanda ambaye ni mwanzilishi wa  *Ki-pepeo Kids Clothing*, kampuni ya kijamii yenye lengo la kuwasaidia wanawake wasiojiweza.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Priscillah Ruzibuka alikuwa mtoto wa tatu kuzaliwa katika familia ya Wakatoliki. Alizaliwa Rwanda, lakini akiwa na umri mdogo yeye na familia yake walihamia nchi jirani, Tanzania. Baadaye walirudi Rwanda.

Ruzibuka ana Shahada ya Sayansi katika Uhandisi wa Teknolojia ya Habari kutoka Chuo Kikuu cha Multimedia nchini Malaysia na shahada ya uzamili katika usimamizi wa Miradi kutoka Chuo Kikuu cha Kikristo cha Oklahoma nchini Marekani. 

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wajasiriamali wa Rwanda
Mireille Nemale

**Mireille Nemale** (alizaliwa 1949) ni mwandishi wa mitindo, mfanyabiashara, na mfanyakazi wa elimu kutoka nchini Kamerun. Mnamo mwaka 1973, alikuwa mwanamke wa kwanza wa Kiafrika kuhitimu katika haute couture kutoka École de la Chambre Syndicale de la Couture Parisienne. Licha ya kufiwa na mumewe akiwa na umri wa miaka 26, alifundisha kwa miaka mingi katika taasisi ya CETIC iliyo katika Douala.

Baada ya kustaafu mwaka 2009, alijikita katika mafunzo ya wanafunzi katika New Fashion Academy, ambayo alianzisha mnamo mwaka 1993. Kama matokeo, wahitimu wapatao 300 kutoka Kamerun wameingia katika taaluma ya mitindo nyumbani na nje ya nchi. Nemale pia ni pamoja na heshima ya Kamanda wa Agizo la Ujasiri.

## Maisha
Alizaliwa tarehe 24 Juni 1949 katika Baboutcheu-Ngaleu katika Mkoa wa Magharibi wa Kamerun, Pauline Mireille Ngoumou alikuwa mmoja wa mabinti wanne wa familia. Pamoja na mumewe, alihamia Paris ambapo alisoma katika Chambre Syndicale de la Couture. Mnamo mwaka 1972, alikua mtu wa kwanza wa Kiafrika kupokea diploma ya shule hiyo katika haute couture.

Mwezi kumi na nane baada ya kurudi Kamerun, mumewe alifariki wakati akiwa na ujauzito wa mtoto wao wa tatu. Akiwa mjane katika umri wa miaka 26, alikabiliana na changamoto nyumbani na kazini. Mnamo mwaka 1973, aliteuliwa kuwa mw teacher katika shule maalum ya CETIC huko Douala. Alipandishwa cheo kuwa kiongozi wa kazi za vitendo, na baadaye alipewa cheo cha mkaguzi wa elimu ya kiufundi wa mkoa. Alistaafu mwaka 2009.

Mnamo mwaka 1993, Nemale alianzisha New Fashion Academy, taasisi ya mafunzo ya ufundi inayobobea katika mitindo, uanamitindo, na usanifu. Hadi Mei 2021, alikuwa bado akisimamia taasisi hiyo, ikiwa tayari imefunza wahitimu wapatao 300 ambao walipata nafasi ya kufanya kazi nchini Kamerun au nje ya nchi.

Kwa kujitolea kwake, mwaka 2010 alitunukiwa heshima ya Agizo la Ujasiri la Kamerun.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wafanyabiashara wa Kamerun
Jamii:Waandishi wa Kamerun
Nathalie Yamb

**Nathalie Yamb** ni mwanaharakati na mfanyabiashara kutoka nchini Kamerun na Uswisi. Anajulikana sana kwa kupinga vitendo vya kikoloni vya Ufaransa barani Afrika. Alizaliwa nchini Uswizi na kukulia nchini Kamerun, kisha akaenda chuo kikuu nchini Ujerumani. Katika miaka ya 2010, alisaidia kuendesha chama cha kisiasa nchini Ivory Coast.

Hata hivyo, alifukuzwa nchini Ivory Coast (na kurudishwa Uswizi) mwaka 2019 bila kesi baada ya kukosoa serikali ya Ivory Coast katika mwenyeji wa mkutano nchini Urusi. Yamb amekuwa akipatiwa msaada na oligarch wa Kirusi na kiongozi wa wapiganaji wa k renting Yevgeny Prigozhin. Harakati zake za kupinga Ufaransa zilipelekea kusimamishwa kuingia na kukaa kwenye ardhi ya Ufaransa mnamo Januari 2022, taarifa ambayo ilifanywa kuwa hadhari mwezi Oktoba 2022. Yamb alishiriki kama "mchunguzi wa kimataifa huru" wakati wa kura za maoni za mwaka 2022 katika Mashariki mwa Ukraine.

Baada ya kuchambua nyaraka za ulinzi wa Ulaya, Serikali ya EU iliamua kumhukumu Nathalie Yamb kwa kueneza habari za upotoshaji wa Kirusi "zizizo na msaada au tishio kwa demokrasia." Yamb alishitakiwa na Baraza la Ulaya na kupewa marufuku kuingia au kukaa katika Umoja wa Ulaya. Mali zake katika Umoja wa Ulaya zitawekwa chini ya barafu.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanaharakati wa Kamerun
Jamii:wanaharakati wa Uswisi
Jamii:Wafanyabiashara wa Kamerun
Lily Koros Tare

**Lily Chepkorir Koros Tare** (alizaliwa 1973) ni msimamizi wa huduma za afya kutoka Kenya ambaye anahudumu kama Katibu wa Utawala katika Wizara ya Afya ya Kenya tangu Desemba 2018.

## Elimu 
Bi. Koros alipata elimu yake ya sekondari katika Shule ya Upili ya Wasichana ya Kipsigis, iliyoko Kaunti ya Kericho. Baadaye alisomea shahada ya kwanza ya Biashara (Utawala). Pia ana shahada ya uzamili ya Utawala wa Biashara katika Usimamizi wa Huduma za Afya, shahada ya uzamili ya utendaji katika Utawala wa Biashara (Fedha), pamoja na diploma ya uzamili katika Uongozi wa Kimataifa (Utawala wa Hospitali). Aidha, ana Shahada ya Uzamivu (PhD) katika Utawala wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Moi.

## Kazi 
Koros alianza taaluma yake katika utawala wa biashara katika Hospitali ya AIC Litein, ambako alihudumu kama msimamizi wa hospitali. Baadaye alijiunga na Hospitali ya Rufaa na Mafunzo ya Moi, akifanya kazi kama Mkurugenzi Msaidizi wa Fedha na Utawala.

Baadaye, alijiunga na Tume ya Utekelezaji wa Katiba, ambako alihudumu kama Mkurugenzi wa Huduma za Usimamizi na pia kama Katibu Mkuu/Afisa Mkuu Mtendaji. Kuanzia tarehe 21 Februari 2014, Koros aliteuliwa kuwa Afisa Mkuu Mtendaji wa Hospitali ya Kitaifa ya Kenyatta, hospitali kubwa zaidi ya umma katika Afrika Mashariki na Kati.

Mnamo Machi 2018, kufuatia mfululizo wa ajali za upasuaji katika Hospitali ya Kitaifa ya Kenyatta, bodi ya hospitali ilimsimamisha kazi Koros pamoja na Mkurugenzi wa Huduma za Matibabu, Dkt. Bernard Githae, ili kuruhusu kufanyika kwa ukaguzi wa mifumo ya hospitali hiyo.

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Acacia Bandubola Mbongo

**Acacia Bandubola Mbongo** (née Acacia Bandubola) ni mfanyabiashara na mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC), ambaye alihudumu kama Waziri wa Uchumi wa Taifa katika baraza la mawaziri la DRC kuanzia tarehe 26 Agosti 2019 hadi Machi 2023.

## Nyuma na elimu 
Bandubola alizaliwa katika jiji la Kisangani, kwa wazazi Henriette Mbokoso Bokwetenge na Raphael Bandubola. Alisoma katika CS Okapi, shule binafsi katika Kisangani, ambapo wazazi wake waliishi wakati huo. Mnamo mwaka 1994, Acacia Bandubola alihamia Kinshasa, jiji kuu na kubwa zaidi nchini. Alikamilisha masomo yake katika Lycée Bosangani kuanzia mwaka 1994 hadi 1999. Mwaka 2000, alihitimu na Diploma ya Shule ya Jimbo kutoka Lycée Molière. Ana Shahada ya Usimamizi wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Kiprotestanti nchini Congo.

## Kazi 
### Katika biashara 
Bandubola amefanya kazi kwa Ecobank, FINCA, Banque Internationale pour l'Afrique au Congo (BIAC), na Vodacom. Pia alifanya kazi katika kampuni binafsi ya ushauri wa kiuchumi nchini Ufaransa.

### Katika siasa 
Bandubola alianza shughuli zake za kisiasa akiwa mwanafunzi, akipinga sera za ukandamizaji za Mobutu Sese Seko. Alikuwa akihusika na kuunga mkono vyama vingi vya siasa akiwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, ikiwa ni pamoja na Envol na RNS.

Akiwa nchini Ufaransa, alijulikana na itikadi ya Étienne Tshisekedi na kujiunga na chama cha siasa cha Union for Democracy and Social Progress (UDPS). Alikua mtetezi mwenye sauti wa UDPS katika vyombo mbalimbali vya habari (redio na televisheni) nchini magharibi. Katika baraza la mawaziri lililotangazwa tarehe 29 Agosti 2019, aliteuliwa kuwa Waziri wa Uchumi wa Taifa, akichukua nafasi ya Joseph Kapika, ambaye alihudumu katika wadhifa huo kuanzia Aprili 2017 hadi Agosti 2019.

Kama waziri, alikemea tabia ya baadhi ya biashara nchini DRC ya kuongeza bei za bidhaa za kimsingi, ikiwa ni pamoja na unga wa mahindi, sukari, na mchele, kutokana na hofu ya Coronavirus. Alipendekeza kwamba serikali, biashara, na umma washirikiane kudumisha uthabiti wa bei wakati wa janga hilo. Ikiwa hali hiyo itashindwa, alishauri kwamba serikali inapaswa kuweka bei za bidhaa, wakati biashara zinaposhiriki katika kupandisha bei bila sababu.

## Familia 
Acacia Bandubola Mbongo ni mama aliyeolewa.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Wafanyabiashara wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Oreoluwa Lesi

**Oreoluwa Somolu Lesi** ni mjasiriamali kutoka Nigeria na mtaalamu wa uchumi na teknolojia ya habari aliyesoma Uingereza .  Yeye ndiye mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Uwezeshaji wa Teknolojia ya Wanawake (W.TEC), shirika lisilo la faida linalowawezesha wanawake na wasichana kijamii na kiuchumi kupitia elimu katika teknolojia ya habari.  W.TEC ilianzishwa mnamo mwaka  2008. Yeye ni mpokeaji wa Tuzo ya Wakala wa Mabadiliko ya Taasisi ya Anita Borg (ABIE).  na pia ni mshiriki wa Ashoka . 

## Maisha ya awali na Elimu 
Miaka ya mapema ya Lesi aliishi Nigeria . Akiwa na baba yake mhandisi wa umeme, alipenda teknolojia tangu utotoni jambo lililomfanya atengeneze programu ya kompyuta ambayo ilitumika kuendesha duka la vitabu la wazazi wake.  

Baada ya miaka kadhaa, akiwa Chuo cha Queen's, Lagos,  alisoma kozi ya diploma katika programu za kompyuta.  Aliendelea kusoma huko Uingereza,  ambapo alisoma uchumi na kuhitimu shahada ya kwanza katika uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Essex . Alipokuwa chuo kikuu, alianzisha insha za kuandika biashara na kazi kwa wanafunzi na hiyo iliwasha cheche ya kwanza kuhusu jinsi wanawake wangeweza kutumia teknolojia kuunda fursa za kiuchumi. 

Pia alipata shahada ya uzamili katika uchambuzi, usanifu na usimamizi kutoka Shule ya Uchumi na Sayansi ya Siasa ya London . Alisoma Sayansi Inayotumika katika  Chuo Kikuu cha Harvard  

## Marejeo
Jamii:wajasiriamali wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Desta Hagos

**Desta Hagos** (kwa Kiamhari: ደስታ ሃጎስ; alizaliwa 1952) ni msanii kutoka Ethiopia, anayejulikana kwa kuwa mwanamke wa kwanza kuchora picha na kufanya maonyesho ya pekee nchini Ethiopia. Kuanzia mwaka 2017, ameshiriki katika maonyesho zaidi ya 50, na kazi yake imeonyeshwa kimataifa katika nchi kama Kanada, Marekani, Korea, Denmark, Ujerumani, Hispania, na Qatar. Anachora mandhari pamoja na kazi za kiabstrakti, na mara nyingi anazingatia kuonyesha uzoefu wa kila siku wa wanawake.

## Maisha na Elimu ya Awali 
Desta Hagos alizaliwa mwaka 1952 katika mji wa Adwa, ulio kwenye eneo la Tigray kaskazini mwa Ethiopia. Hamasa yake kwa sanaa ilianza baada ya kupokea zawadi ya rangi kutoka kwa baba yake alipokuwa na umri wa miaka mitano. Alipofika miaka tisa, alihamia Addis Ababa.

Mnamo mwaka 1966, Desta alihitimu diploma kutoka Shule ya Sanaa na Ubunifu ya Addis Ababa na kuwa mwanafunzi wa kwanza wa kike kuhitimu shuleni humo. Aliendeleza masomo yake na kupata Shahada ya Sanaa katika sanaa ya picha mwaka 1969. Wakati wa masomo yake, alishiriki studio ya pamoja na wasanii wenzake wanne, na kuhudhuria matukio yalihusisha waandishi maarufu wa Ethiopia kama vile Tsegaye Gabre-Medhin, Mengistu Lemma, na Baalu Girma. Mtindo wake wa uchoraji ulitoka kwa mwalimu wake Gebre Kristos Desta. Katika mwaka 1969, baada ya kuhitimu, alifanya maonyesho yake ya pekee katika hoteli ya hapa. Anatambuliwa kama mwanamke wa kwanza kufanya maonyesho ya pekee ya sanaa nchini Ethiopia.

Desta alifanya kazi kwa muda mfupi kama mwalimu wa sanaa katika Shule ya Sanaa ya Addis Ababa, lakini baadaye alihama kuelekea Marekani na mchumba wake aliyepata nafasi ya masomo huko. Alikamilisha Shahada ya Sanaa ya Uzuri katika California Lutheran College, akihitimu mwaka 1974.

## Kazi 
Desta na mumewe walirudi Ethiopia mwaka 1974, lakini vurugu za mapinduzi ya Ethiopia zilisababisha mumewe kutoroka tena nchini na kuhamia Kenya pekee. Desta alizuiwa na mamlaka kufuata. Binti yao alizaliwa mwaka 1975, na Desta akamlea kama mzazi wa pekee. Alifanya kazi katika Shirika la Utalii la Ethiopia na baadaye katika Ethiopian Tourist Trading Enterprise, na hatimaye alistaafu mwaka 2002.

Desta alifungua galerii ya sanaa huko Addis Ababa. Kuanzia mwaka 2017, ameshiriki katika maonyesho zaidi ya 50, akionyesha picha zake nchini Ethiopia na katika nchi kama Kanada, Marekani, Korea, Denmark, Ujerumani, na Hispania. Mnamo mwaka 1998, kazi yake ilionyeshwa kama sehemu ya Rise with the Sun: Women and Africa katika Provincial Museum of Alberta. Mwaka 2015, moja ya picha zake ilionekana katika maonyesho ya kitamaduni ya Ethiopia katika Katara Cultural Village nchini Qatar, huku sanaa yake pia ikionyeshwa katika Miami Art Basel, ikiwa ni mwaka wa kwanza kwa kazi za sanaa za Ethiopia kuhusishwa na maonyesho hayo.

Picha zake mara nyingi zinazingatia asili na mandhari, pamoja na kazi za kiabstrakti. Mojawapo ya mada anazoziangazia ni uzoefu wa kila siku wa wanawake

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachoraji wa Ethiopia
Odunayo Eweniyi

**Odunayo Eweniyi** ni mfanyabiashara na mwanaharakati kutoka nchini Nigeria. Ni mwazilishi mwenza na afisa mkuu wa uendeshaji wa PiggyVest  Pia ni mwanzilishi mwenza wa Feminist Coalition 

## Historia
Eweniyi ni mtoto wa kwanza wa maprofesa wawili wenye ambao chimbuko lao ni kutoka jimbo la Oyo, Nigeria

## Elimu na Kazi
Eweniyi amehitimu chuo kikuu cha Covenant mnamo mwaka 2013 akiwa na shahada ya kwanza ya Uhandisi wa compyuta. Eweniyi alianza kwa kuanzisha Push CV pamoja na Somto Ifezue na Joshua Chibueze baada ya kuhitimu mwaka 2013. Miaka miwili baadae watatu hao walianzisha PiggyVest mnamo mwaka 2016.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:wanaharakati wa Nigeria
Metasebia Yoseph

**Metasebia Yoseph** ni mwandishi wa kitabu na mjasiriamali wa habari kutoka nchini Ethiopia na Marekani. Yeye ni mwanzilishi wa Addis Futures Lab, jukwaa la ushauri na mikakati ya kitamaduni, na Design Week Addis Ababa, sherehe ya kimataifa ya ubunifu ya Ethiopia. 

Yoseph ni pia mwanzilishi mwenza wa kampuni ya habari D!NK TV na mwandishi wa kitabu *A Culture of Coffee* (2013). Alipokea Grant for the Web kutoka Interledger Foundation, ambayo inatolewa kwa miradi katika fedha za kidijitali na uvumbuzi wa habari.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Yoseph alizaliwa katika Washington, D.C. Alipata Shahada ya Sanaa katika historia ya sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Maryland mwaka 2009 na Shahada ya Uzamili katika mawasiliano, utamaduni, na teknolojia kutoka Chuo Kikuu cha Georgetown mwaka 2013.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Ethiopia
Jamii:Wafanyabiashara wa Ethiopia
Jamii:Mbegu za watu
Njideka Harry

**Njideka Françoise Harry** ni mshirika (Fellow) wa *World Economic Forum kupitia Schwab Foundation for Social Entrepreneurship.*

## Maisha ya awali na elimu 
Harry alizaliwa mjini Ibadan akiwa na baba kutoka Nigeria na mama kutoka Marekani.  vita vya Biafra vilipoanza, baba yake alishinda ufadhili wa masomo kwenda kusoma Marekani, ambako ndipo alikutana na kumuoa mama yake.

Alipata shahada ya kwanza ya Utawala wa Biashara katika Fedha na Uchumi kutoka University of Massachusetts Amherst.

Baada ya kuhitimu masomo, alianza kufanya kazi General Electric, akiishi na kufanya kazi Ulaya na Marekani. Baadaye, Harry aliacha kazi GE na kuanza kazi  Microsoft, ambako alianzisha shirika la YTF mwaka 2000, Shirika hilo lisilo la kiserikali hutumia teknolojia kuboresha maisha ya vijana na wanawake katika nchi zinazoendelea.

Harry ana wasiwasi mkubwa kuhusu hali ya elimu barani Afrika, akisema kuwa mfumo wa elimu haujavunjika tu bali pia umepitwa na wakati. Anaiona teknolojia kama nyenzo muhimu ya kuwezesha mabadiliko chanya.

## Marejeo
Jamii:wanauchumi wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanauchumi wa Marekani
Rebecca Enonchong

**Rebecca Enonchong**  (alizaliwa Julai 14, 1967) ni mjasiriamali wa teknolojia kutoka nchini Kamerun pia ni mkurugenzi mtendaji wa AppsTech. Anafahamika zaidi kwa kuchangia kukuza teknolojia Afrika. 

Enonchong amekuwa mpokeaji wa tuzo mbalimbali kutoka kwa mashirika kama vile World Economic Forum. Forbes ilimworodhesha kama mmoja wa Waanzilishi 10 wa Kike wa Tech Kutazama Afrika mwaka wa 2014.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Wanawake wa Kamerun
Jamii:Wajasiriamali wa Kamerun
Lydia Oile

**Lydia Oile** ni mfanyabiashara na mtendaji wa kampuni kutoka nchini Uganda, ambaye ni mwanzilishi, mmiliki na Afisa Mkuu Mtendaji wa Hospitali ya Le Mémorial Medical Services, iliyopo Kigo, wilaya ya Wakiso , ndani ya Eneo la Kati la Uganda.

## Historia na elimu 
Alizaliwa mwaka 1960 akiwa binti wa Mchungaji Yosiya Kabugombe wa Kijiji cha Nyabiteete, wilaya Rukungiri, katika Eneo la Magharibi la Uganda, akiwa mtoto wa tisa kati ya watoto kumi wa familia hiyo. 

Alisoma Shule ya Msingi ya Nyabiteete na Bweranyangi Girls' Senior Secondary School kwa elimu yake ya msingi na sekondari. Baadaye alipata mafunzo katika Shule ya Paramedical ya Mulago, ambako alihitimu kama Msaidizi wa Dawa (Anesthetic Assistant) mwanzoni mwa miaka ya 1980.

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:wafanyabiashara wa Uganda
Shikoh Gitau

**Shikoh Gitau** (alizaliwa 1981) ni mwanasayansi wa kompyuta kutoka nchini Kenya. Alimaliza masomo yake ya shahada ya kwanza ya Sayansi ya Kompyuta  kutoka chuo kikuu cha *Africa Nazarene University* na kupata shahada ya Uzamili kutoka University of Cape Town.

Anajulikana kwa kubuni programu za simu za mkononi za M-Ganga na Ummeli, zinazolenga kuhamasisha afya na tiba pamoja na kuwaunganisha watu wasio na ajira na fursa za kazi. Gitau alikuwa Mwafrika wa kwanza kushinda ufadhili wa Google Anita Borg Memorial Scholarship, uliotolewa katika Grace Hopper Celebration of Women in Computing, kutokana na ubunifu na tasnifu yake.

Hadi Agosti 2017, alichangia na kusimamia mpango wa Technology Innovations for Inclusive Growth katika Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB).

Kwa sasa, Dkt. Shikoh Gitau anahudumu kama Afisa Mkuu Mtendaji (CEO) wa Qhala, kampuni ya teknolojia inayohusika katika mageuzi ya kidijitali barani Afrika, ambayo aliianzisha mwaka 2020.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:wanasayansi wa Kenya
Paula Ingabire

**Paula Ingabire** (alizaliwa 1983) ni mtaalamu wa teknolojia na mwanasiasa kutoka nchini Rwanda, ambaye anahudumu kama Waziri wa Teknolojia ya Habari na Mawasiliano na Ubunifu katika Baraza la Mawaziri la Rwanda, tangu tarehe 18 Oktoba 2018.

## Historia na elimu 
Ingabire alisoma University of Rwanda, ambako alihitimu na shahada ya kwanza. Baadaye alipata shahada ya uzamili katika uhandisi na usimamizi kutoka Massachusetts Institute of Technology (MIT). Pia alikuwa mshiriki (Fellow) wa mpango wa Systems Design & Management katika MIT.

## Kazi kabla ya siasa 
Kabla ya uteuzi wake wa sasa, Ingabire alikuwa Mkuu wa mpango wa Kigali Innovation City. Kabla ya hapo, alihudumu kama Mkuu wa Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (ICT) katika Rwanda Development Board.

## Kama mwanasiasa 
Ingabire alijiunga na baraza la mawaziri lililofanyiwa mabadiliko na Rais Paul Kagame, ambaye alipunguza idadi ya mawaziri kutoka 31 hadi 26. Baraza hilo lina uwiano wa kijinsia wa asilimia 50 wanawake, jambo linaloifanya Rwanda pamoja na Ethiopia kuwa nchi mbili pekee barani Afrika zenye usawa wa kijinsia katika serikali zao.

Kama waziri, Ingabire ni mhamasishaji na mtetezi wa teknolojia ya blockchain. Anaiona teknolojia hiyo kama sehemu ya kile anachokiita **teknolojia za mapinduzi ya nne ya viwanda**. Kulingana na waziri huyo, ubunifu huo unaweza kusaidia Rwanda kuendeleza mifumo yake ya afya na sekta ya utalii. Pia hushiriki katika mikutano ya kila mwezi ya Jumuiya ya Blockchain ya Rwanda.

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Rwanda
Jamii:Wanawake wa Rwanda
Kicherokee

**Kicherokee** (au *Tsalagi*) ni lugha ya familia ya Kiiroquoi inayozungumzwa na jamii ya Wacherokee nchini Marekani, hasa katika jimbo la Oklahoma na North Carolina. Lugha hii ni kitovu cha utambulisho wa kitamaduni wa Wacherokee na ina historia ndefu ya fasihi simulizi.

## Historia 
Kicherokee kilitumika kwa karne nyingi kama lugha ya mazungumzo na mawasiliano ya ndani. Mwanzoni mwa karne ya 19, mwalimu na mvumbuzi aliyeitwa Sequoyah alianzisha mfumo wa maandishi (syllabary). Ugunduzi huo uliwawezesha Wacherokee kusoma na kuandika kwa lugha yao kwa mara ya kwanza katika historia.

Ingawa idadi ya wazungumzaji ilipungua sana katika karne za 20 na 21 kutokana na shinikizo la lugha ya Kiingereza, juhudi kubwa za uhifadhi na elimu zinaendelea ili kulinda lugha hii isipotee.

## Fonolojia na sarufi 
Kicherokee ni lugha ya toni, ikimaanisha kwamba maana ya neno inaweza kubadilika kulingana na mkazo au sauti (juu au chini) inayotumiwa.

Lugha hii haitumii alfabeti ya kawaida; badala yake, inatumia mfumo wa alama ambapo kila alama inawakilisha silabi nzima. Sarufi yake ni changamano, ambapo neno moja la kitenzi linaweza kubeba maelezo mengi kuhusu wakati, mtendaji, na mtendewa.

## Fasihi na utamaduni 
Kicherokee kina fasihi tajiri ya mdomo, ikijumuisha hadithi za kale, methali, nyimbo za kijamii, na mashairi. Fasihi hii inahifadhi historia, maadili, na desturi za Wacherokee, ikisaidia kutunza utambulisho wao wa kipekee duniani.

## Uhifadhi wa lugha 
Hivi sasa, Kicherokee kinafundishwa katika shule za msingi, sekondari, na vyuo vikuu. Pia, kuna matumizi ya teknolojia kama programu za simu na mtandao ili kusaidia kizazi kipya kujifunza. Juhudi hizi ni pamoja na kuchapisha magazeti na vitabu ili kuongeza utumiaji wa lugha hiyo katika maisha ya kisasa.

## Marejeo 
Jamii:Lugha za Marekani Jamii:WikiGap JWK 2026
Nadine Mills

**Nadine Mills**  ni mwigizaji wa nchini Uingereza, anayejulikana zaidi katika uhusika  wake kama muuguzi *Sabrina Clarke* katika tamthilia ya *Supacell ya Rapman (2024)* inaonyeshwa katika mtandao wa  Netflix. 

## Maisha ya awali na Elimu
Nadine Mills amesoma mchezo wa kuigiza chuo kala ya kuhitimu degree ya media kutoka chuo cha Westminster
.

## Kazi
Mnamo mwaka 2024 Mills aliigiza kama muuguzi Sabrina Clarke, mhusika mkuu katika mfululizo wa filamu wa Netflix wa Rapman uitwao Supacell. Hapo awali alicheza uhusika mdogo katika filamu ya The Weekend (2016), The Strangers (2019), na The Pay Day (2022), na alionekana kama mgeni mwalikwa katika Sliced.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Jamii:Watu walio hai
Maya Horgan Famodu

**Maya Horgan Famodu** (alizaliwa 24 Machi, 1991) ni mjasiriamali raia wa nchini Nigeria na Marekani, mwanzilishi na mshirika katika Ingressive, kampuni inayotoa huduma kwa makampuni na biashara zinazotanuka kuelekea Afrika. 

Pia alianzisha Ingressive Capital, mfuko wa uwekezaji (venture capital) unaowekeza katika makampuni ya teknolojia yaliyopo barani Afrika.

Maya ni mmoja wa waanzilishi wa High Growth Africa Summit, mkutano unaohusu kuanzisha biashara zenye mafanikio barani Afrika, na alianzisha Tech Meets Entertainment Summit, kwa ajili ya watu maarufu wa Afrika na makampuni ya teknolojia kujenga ushirikiano wa kuzalisha mapato. 

Maya pamoja na wenzake, Sean Burrowes na Blessing Abeng, baadaye walianzisha Ingressive for Good, shirika lisilo la kifaida linalotoa ufadhili wa masomo, mafunzo ya kiufundi, na utafutaji wa ajira kwa vijana wa Afrika..

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:wajasiriamali wa Nigeria
Jamii:wajasiriamali wa Marekani
Peter Segopotso Mabeo

**Peter Segopotso Mabeo** (alizaliwa Gaborone, Botswana, 1971) ni mbunifu wa samani aliyejifunza mwenyewe na mwanzilishi wa *Mabeo Furniture* na *Mabeo Studio*. 

Anajulikana kwa kuchanganya ufundi wa jadi wa Botswana na mitindo ya kisasa ya ubunifu, akihamasisha ushirikiano wa maana kati ya mafundi wa ndani na wabunifu wa kimataifa. Kazi zake zimetambuliwa na kuonyeshwa katika maonesho na taasisi za kimataifa, ikiwemo Fendi na International Contemporary Furniture Fair (ICFF).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Botswana
James G. Haskins

**James George Haskins** (1914–1990) alikuwa mwanasiasa na mfanyabiashara mzaliwa wa Rhodesia aliyekuwa akiishi na kufanya kazi nchini Botswana.

## Wasifu 
Haskins alizaliwa mjini Bulawayo, Rhodesia. Baba yake, James Haskins kutoka Bristol, aliendesha biashara ya kahawa katika eneo la Tati Concessions Land na baadaye akaanzisha mtandao wa maduka ya biashara uliokuwa na makao yake makuu Francistown. Haskins pia alikuwa mwanzilishi wa Francistown Chamber of Commerce.

Haskins aliingia katika siasa mwaka 1948 kama mjumbe wa European Advisory Council. Kati ya mwaka 1961 na 1964, alikuwa mjumbe wa Legislative Council of Bechuanaland. Aidha, alikuwa mwanachama wa Bechuanaland Democratic Party.

Anaweza kuzingatiwa kama msemaji wa jamii ya wazungu nchini Botswana na mtetezi wa uhuru wa Botswana. Mwaka 1966, alichaguliwa kuwa mjumbe wa Bunge la Taifa la Botswana. Mwaka huo huo, alijiunga na baraza la mawaziri na kushika nyadhifa za Waziri wa Biashara, Viwanda na Maji, na baadaye Waziri wa Fedha, Waziri wa Kilimo, pamoja na Waziri wa Mawasiliano.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1990
Jamii:Wanasiasa wa Botswana
Catherine Lesetedi

**Catherine Lesetedi** ni mfanyabiashara na kiongozi kutoka Botswana (Motswana) anayejulikana katika sekta ya bima. Tangu mwaka 2016, amehudumu kama Mkurugenzi Mtendaji Mkuu wa Kundi (Group CEO) wa Botswana Insurance Holdings Limited (BIHL Group). Aidha, amewahi na anaendelea kushika nyadhifa za uongozi na uenyekiti/ujumbe usiotendaji (non-executive directorships) katika bodi mbalimbali za kampuni.

## Maisha ya awali na elimu 
Lesetedi alihitimu masomo katika Chuo Kikuu cha Botswana (University of Botswana) ambapo alipata Shahada ya Kwanza ya Sanaa (Bachelor of Arts) katika Takwimu na Demografia.

## Marejeo 
Jamii:Wafanyabiashara wa Botswana
Jamii:Watu walio hai
Tsehaytu Beraki

**Tsehaytu Beraki** (1 Septemba 1939 – 24 Mei 2018) alikuwa mwanamuziki, mshairi na mwanaharakati wa kisiasa kutoka nchini Eritrea, aliyefahamika kwa uimbaji wake na upigaji wa krar (kinubi chenye nyuzi tano).

## Maisha ya awali 
Tsehaytu Beraki alizaliwa mwaka 1939 katika mji mdogo wa Quatit. Awali alidhani kuwa alizaliwa katika mji mkuu wa Eritrea, Asmara, lakini kwa kweli alihamia huko alipokuwa bado mtoto mchanga. Chanzo bora kinahitajika] Ilikuwa ni mwaka 1999, aliporudi Asmara, ndipo hadithi kamili ilisimuliwa kwake na dada yake Rishan.

## Kazi 
Beraki alianza kupiga krar, kinubi chenye nyuzi tano, akiwa na umri wa takribani miaka minane, na baadaye akawa akipiga katika harusi na sherehe. Vyanzo vyake vya msukumo vilikuwa Tsehaytu Ghergish, Fana Etel, na hasa Tsehaytu Zennar, ambaye nyimbo zake zilijumuisha *Annes Ay keremneye Wala Hankas Yekunye* (Namhitaji mwanaume haraka iwezekanavyo, hata kama ni kilema).

Beraki aliacha shule akiwa na umri wa miaka kumi na sita, na akaifanya kupiga krar kuwa kazi yake ya kudumu. Aliandika muziki na maneno ya nyimbo zake zote mwenyewe, na watu walikuwa wakisafiri kutoka mbali kama Addis Ababa, Ethiopia, ili kumrekodi. Kuanzia mwaka 1964, mashairi yake yalianza kuwa ya kisiasa zaidi, na alisema kuwa “watu walishangaa kwamba nilithubutu kuyaimba”.

Kuanzia Machi 1977, alijihusisha kikamilifu katika mapambano ya uhuru wa Eritrea. Hatimaye alilazimika kuondoka nchini, akahamia Sudan, na mwaka 1988 akahamia Rotterdam, Uholanzi. Alirejea Asmara mwaka 1999.

Mbali na krar, Beraki pia alipiga kebero na bass-krar.

Aliunda albamu Selam kupitia Terp Records mwaka 2004.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Wanamuziki wa Eritrea
Jamii:Wanaharakati wa Eritrea
Louis Goodwill Nchindo

**Louis Goodwill Nchindo** (1941–2010) alikuwa mfanyabiashara na mshauri wa kisiasa kutoka Botswana. Alipata umaarufu mkubwa wa kisiasa alipokuwa Mkurugenzi Mtendaji (Managing Director) wa Debswana, mamlaka ya almasi ya Botswana.

Alipatikana amefariki dunia katika eneo la vijijini asubuhi ya tarehe 8 Februari 2010, akiwa amekufa chini ya mazingira ambayo hayakufahamika.

## Maisha ya awali 
Nchindo alizaliwa tarehe 30 Novemba 1941 huko Tlokweng, Botswana, na alipata elimu yake nchini humo katika Molepolole na St. Joseph’s College, Kgale. Baadaye alijiunga na University College London Medical School kusomea udaktari, lakini mwaka 1964 aliacha masomo hayo na kujiunga na Balliol College, Chuo Kikuu cha Oxford, ambako alipata Shahada ya Kwanza (BA) katika Siasa, Falsafa na Uchumi (Politics, Philosophy and Economics – PPE).

Akiwa rais wa Overseas Student Union ya chuo kikuu, aliunda urafiki na watu kadhaa waliokuja kuwa viongozi mashuhuri wa Botswana, wakiwemo aliyekuja kuwa Waziri wa Rasilimali za Madini na Maji, David Magang, pamoja na aliyekuja kuwa Rais wa Botswana, Festus Mogae.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Wafanyabiashara wa Botswana
Betelhem Dessie

**Betelhem Dessie** (alizaliwa mnamo 1999) ni msanidi wa mtandao na teknolojia ya simu kutoka nchini Ethiopia.

Ni Mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa iCog – Anyone Can Code (ACC). Ana miradi minne yenye hati miliki anayomiliki peke yake, pamoja na mingine mitatu aliyoshirikiana na wengine.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ethiopia
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Paul Jousse

**Paul Jousse** (alifariki 1945) alikuwa mfanyabiashara mzungu kutoka nchini Afrika Kusini aliyefanya shughuli zake katika eneo la Bechuanaland (sasa Botswana).

Jousse alikuwa meneja wa Bechuanaland Trading Association (BTA). Akiandika katika vyombo vya habari vya Afrika Kusini kwa jina la kalamu Inquisitor, aliikosoa vikali kile alichokiita “ukiritimba” wa Khama III, ambaye alikuwa amenunua kampuni ya Garrett, Smith and Co. na kuanza kushindana kibiashara na BTA.

## Kazi 
* *(akiwa ameandika kwa jina la kalamu Inquisitor)* Khama the King: Truth about the Bechuanas, Johannesburg: Central News Agency, 1914.Marejeo

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Wafanyabiashara wa Botswana
Juliana Rotich

**Juliana Rotich** (alizaliwa 1977) ni mtaalamu wa teknolojia ya habari kutoka nchini Kenya, ambaye ametengeneza zana za mtandaoni kwa ajili ya kukusanya taarifa za majanga kutoka katika jamii (crowdsourcing) na kuripoti mada zinazohusiana na mazingira. 

Ni mwasisi mwenza wa iHub, kituo cha pamoja cha teknolojia jijini Nairobi, Kenya, na Ushahidi, programu huria ya kukusanya na kuainisha taarifa kwenye ramani. Pia, ni mwanachama mwandamizi wa TED (TED Senior Fellow).

Ni mdhamini wa Wakfu wa Bankinter kwa ajili ya Ujasiriamali na Ubunifu nchini Uhispania, pamoja na mjumbe wa Bodi ya Utekelezaji ya Kenya Vision 2030. Alikuwa mkuu wa kanda ya nchi za Afrika Mashariki kwa kampuni ya BASF kuanzia Mei hadi Desemba 2018.

## Historia na elimu
Rotich baada ya kusoma elimu ya msingi na sekondari nchini kwao, alipokelewa katika Chuo Kikuu cha Missouri–Kansas City nchini Marekani. Alihitimu kutoka chuoni hapo akiwa na shahada ya Sayansi (Bachelor of Science) katika Sayansi ya Kompyuta. Pia ni Mshiriki wa MIT Media Lab (MIT Media Lab Fellow).

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1977
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Joseph McCabe (mwindaji)

**Joseph McCabe** (1816 – 28 Februari 1865) alikuwa mwindaji, mfanyabiashara, mpelelezi wa maeneo mapya, na mkusanyaji wa mimea kutoka Cape Colony. Alikuwa mwana wa daktari mpasuaji kutoka Eire aliyekuwa akihudumu katika jeshi la Uingereza.

Awali, McCabe alifanya kazi kama karani huko Uitenhage, na mwaka 1835 alishiriki katika Vita ya Sita ya Mpakani (Sixth Frontier War). Baadaye alijiunga na Great Trek ili kukwepa utawala wa Waingereza katika Cape Colony, na akapata shamba lililokuwa kaskazini kidogo mwa eneo la sasa la Potchefstroom (katika Jamhuri ya Afrika Kusini ya wakati huo). Kutoka hapo, alianza safari mbalimbali za uwindaji, na mara kwa mara alikuwa akirejea Grahamstown.

Mwaka 1846, McCabe alishtakiwa na mamlaka za Transvaal kwa tuhuma za kuwapatia silaha makabila ya wenyeji wa Kibantu, lakini kesi hiyo ilitupiliwa mbali kutokana na ukosefu wa ushahidi.

Mwaka 1852, Letsholathebe wa kabila la Batawana alinunua farasi wa kwanza kuwahi kuingia katika eneo la Ngamiland kutoka kwa McCabe.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1816
Jamii:Waliofariki 1865
Jamii:Wafanyabiashara wa Afrika Kusini
Anthony Masunga

**Anthony Masunga** ni Mkurugenzi Mtendaji wa Uendeshaji (Chief Operating Officer – COO) wa Botswana Telecommunications Corporation (BTC), baada ya awali kushika nyadhifa za Meneja Mkuu (General Manager) na Meneja Msaidizi wa Biashara (Acting Manager Commercial).

Anthony Masunga, aliyezaliwa Francistown, alianza rasmi kushika nyadhifa za COO na Mkurugenzi Mtendaji Mkuu (CEO) Januari 2017.

## Mandharinyuma 
Anthony Masunga ameteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji (Managing Director) wa Botswana Telecommunications Corporation (BTC) tangu mwanzo wa mwaka 2017, baada ya kuhudumu kama Mkurugenzi Mtendaji Msaidizi (Acting Managing Director) wa kampuni hiyo kuanzia 20 Julai 2016 hadi alipoteuliwa rasmi Januari 1, 2017. Aidha, Bw. Masunga pia amehudumu kama Afisa Mkuu wa Kiufundi (Chief Technical Officer) wa kampuni ya Mascom.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wafanyabiashara wa Botswana
Nelly Chatué Diop

**Nelly Chatué Diop** (1984 au 1985 – 8 Januari 2026) alikuwa mwanasayansi wa kompyuta kutoka nchini Kamerun.

## Maisha ya awali na elimu
Amezaliwa nchini Cameroon, Chatué alipata ufadhili wa masomo kutoka Wizara ya Mambo ya Nje ya Ufaransa ili kusoma katika École Supérieure de Chimie Physique Électronique de Lyon. 

Mnamo mwaka 2006, alianza masomo yake ya Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara (MBA) katika chuo cha HEC Paris, ambapo kipindi hicho alishiriki katika mpango wa mabadilishano ya wanafunzi katika chuo cha London Business School.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Waliofariki 2026
Jamii:wanasayansi wa Kamerun
Emma Kantema-Gaomas

**Dk. Emma Kantema** (alizaliwa 16 Agosti 1978) ni mwanasiasa wa Namibia ambaye kwa sasa anahudumu kama Waziri wa Masuala ya Jinsia na Ustawi wa Watoto wa Jamhuri ya Namibia tangu 21 Machi 2025. Ametumikia kama Mbunge wa Bunge la Kitaifa kwa tiketi ya SWAPO tangu 2020. Kuanzia 21 Machi 2020 hadi 21 Machi 2025, alihudumu kama Naibu Waziri wa Michezo, Vijana na Huduma za Taifa.

## Maisha ya awali na Elimu 
Dk. Emma Kantema alizaliwa Rupara, Kavango. Alikuwa mkubwa kati ya binti watano na alihudhuria shule yake ya hapa kabla ya kuhamia Windhoek na kufuata Shahada ya Usimamizi wa Rasilimali za Asili katika Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia ya Namibia. Ana Shahada ya Uzamili ya Usimamizi wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Namibia. Pia ana Shahada ya Uzamivu ya Usimamizi wa Biashara.

## Kazi ya siasa 
Mnamo Machi 2020, Rais Hage Geingob alimteua Kantema-Gaomas kuwa Naibu Waziri wa Michezo, Vijana na Huduma ya Taifa. Wakati huo huo, pia aliteuliwa kuwa naibu kwa amri katika Bunge la Kitaifa na Rais, ikimruhusu kuwa mwanachama wa serikali. Yeye ni mwanachama wa Kamati Kuu ya chama cha SWAPO.

## Maisha binafsi 
Dkt. Kantema ameolewa na mume wake Bryan Gaomab na wana wavulana wawili.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:Wanasiasa wa Namibia
Randall Newman

**Randall Newman** ni mjasiriamali kutoka nchini Botswana na mwanzilishi pamoja na Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa kampuni ya Verbosec..

## Maisha ya awali na elimu 
Newman alizaliwa na kukulia katika mji mkuu Gaborone, ambapo pia alitumia utoto wake. Alipata elimu yake ya sekondari katika St. Joseph’s College, Kgale.

Ana Shahada ya Kwanza ya Sanaa (Bachelor of Arts) yenye heshima katika Ujasiriamali na Uongozi wa Biashara (Entrepreneurship and Business Leadership) kutoka Sheffield Hallam University, kwa ushirikiano na Botswana Accountancy College.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Wajasiriamali wa Boswana
Chidimma Adetshina

**Chidimma Vanessa Onwe Adetshina** (alizaliwa 8 Januari 2001) ni mshiriki wa mashindano ya urembo kutoka nchini Nigeria aliyeshinda taji la Miss Universe Nigeria 2024. 

Aliiwakilisha Nigeria katika shindano la Miss Universe mnamo mwaka 2024 lililofanyika Mexico na alimaliza nafasi ya mshindi wa pili wa kwanza. 

Pia alitunukiwa taji la Miss Universe Africa and Oceania kama mshiriki wa Kiafrika aliyepata nafasi ya juu zaidi mwaka 2024. Nafasi aliyopata ni ya juu zaidi kuwahi kufikiwa na Nigeria katika historia ya mashindano ya Miss Universe.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wanamitindo wa Nigeria
Andrew Maatla Motsomi

**Andrew Maatla Motsomi** ni mchumi na kiongozi wa biashara kutoka nchini Botswana (Motswana), ambaye anahudumu kama Mkurugenzi Mtendaji (Managing Director) na Mkurugenzi Mtendaji Mkuu (CEO) wa Debswana Diamond Company Limited, kampuni kubwa zaidi ya uchimbaji almasi duniani kwa thamani. Aliteuliwa katika wadhifa huo mwezi Mei 2022 kwa mkataba wa miaka mitano, na kuanza rasmi kutekeleza majukumu yake tarehe 1 Juni 2022.

## Usuli na elimu 
Motsomi ni Motswana kwa asili. Ana Shahada ya Kwanza (Bachelor’s degree) katika Uchumi na Uhasibu (Economics and Accounting) kutoka University of Botswana. Pia alipata Diploma ya Uzamili (Postgraduate Diploma) katika Maendeleo ya Uchumi na Mipango (Economic Development and Planning) kutoka African Institute for Economic Development and Planning mjini Dakar, Senegal. Shahada yake ya Uzamili wa Sanaa (Master of Arts) katika Uchumi alipata kutoka Victoria University of Manchester.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanauchumi wa Botswana
Gina Athans

**Gina Athans** (alizaliwa Johannesburg, 7 Juni 1984) alikuwa malkia wa urembo na mwanamitindo kutoka nchini Afrika Kusini mwenye asili ya Kigiriki.

Baba yake ni daktari na mama yake ni mfanyabiashara. Alikulia katika shamba dogo huko Eikenhof, kusini mwa Johannesburg.

Alitawazwa kuwa Miss South Africa Teen mwaka 2000 akiwa na umri wa miaka 17, kisha akasaini mkataba na wakala wa IMG Models na kuhamia Paris. 

Akiendeleza taaluma yake ya uanamitindo, alikuwa mwanamitindo wa kwanza kutoka Afrika Kusini kuonekana katika jarida la Marie Claire, na amewahi kuchaguliwa kuwa mwanamke mwenye mvuto zaidi duniani na jarida la FHM, pamoja na kutambuliwa kama Mwanamke Mwenye Mitindo Bora Zaidi Afrika Kusini. Pia alicheza nafasi ndogo katika filamu Flashbacks of a Fool (2008) iliyomshirikisha Daniel Craig.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanamitindo wa Afrika Kusini
Beketamun

**Beketamun** (au **Beket**) alikuwa binti mfalme wa Nasaba ya Kumi na Nane ya Misri ya Kale, na alikuwa binti wa Farao Thutmose wa Tatu (Thutmose III). Jina lake linamaanisha “Mjakazi wa Amun.”

Jina lake limeandikwa kwenye kifaa cha ibada kilichotengenezwa kwa faience, pamoja na kartushi ya baba yake, kilichopatikana huko Deir el-Bahri (kwa sasa kiko Boston). Pia anatajwa kwenye fimbo ya mbao ya mtumishi wake, Amenmose, na huenda pia anatajwa kwenye scarab (sasa iko katika Makumbusho ya Uingereza).

Inawezekana kuwa yeye ndiye binti mfalme anayesimama nyuma ya Binti Meritamen katika hekalu la Hathor huko Deir el-Bahri.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Misri ya Kale
Jamii:Wanawake wa Misri