Ngozi Okonjo-Iweala

thumb|Okonjo-Iweala, Ngozi (2008 portrait)
**Ngozi Okonjo-Iweala** (alizaliwa 13 Juni, 1954 ) ni mtaalam wa uchumi wa nchini Nigeria, ambaye amekuwa akihudumu kama mkurugenzi mkuu wa Shirika la Biashara Duniani tangu Machi 2021. Pia ndiye mwanamke wa kwanza na mwafrika wa kwanza kuongoza shirika hilo kama Mkurugenzi Mkuu.

Hapo awali alikuwa kwenye bodi za Danone, Benki ya Standard Chartered, Taasisi ya Mandela ya Mafunzo ya Maendeleo, Carnegie Endowment kwa Amani ya Kimataifa, Taasisi ya Georgetown ya Wanawake, Amani na Usalama, Kampeni Moja, Umoja wa Kimataifa wa Chanjo na Chanjo, Msingi wa Rockefeller. , Matokeo ya Maendeleo, Uwezo wa Hatari wa Afrika na Tuzo ya Ardhi pamoja na wengine. Hapo awali pia alikaa kwenye Bodi ya Wakurugenzi ya Twitter, na akajiuzulu mnamo Februari 2021 kuhusiana na uteuzi wake kama Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Biashara Ulimwenguni. 

Okonjo-Iweala hutumikia Taasisi ya Brookings kama mshirika mashuhuri asiye mkazi katika Mpango wa Ukuaji wa Afrika katika Mpango wao wa Uchumi na Maendeleo wa Kimataifa. Yeye ni Kamishna Mstaafu na Mwenyekiti Mwenza wa Tume ya Kimataifa ya Uchumi na Hali ya Hewa. Katika Benki ya Dunia, alikuwa na kazi ya miaka 25 kama mwanauchumi wa maendeleo; kupanda hadi kuwa Mkurugenzi Mkuu wa Uendeshaji kutoka 2007 hadi 2011. Okonjo-Iweala alikuwa mwanamke wa kwanza wa Nigeria kuhudumu kwa mihula miwili kama Waziri wa Fedha wa Nigeria; awali, chini ya Rais Olusegun Obasanjo kutoka 2003 hadi 2006; na pili, chini ya Rais Goodluck Jonathan kuanzia 2011 hadi 2015. Baadaye, kuanzia Juni hadi Agosti 2006, alihudumu kama Waziri wa Mambo ya Nje wa Nigeria. Mnamo 2005, Euromoney ilimteua kuwa Waziri wa Fedha wa Kimataifa wa Mwaka.

## Maisha ya awali na elimu 
Okonjo-Iweala alizaliwa Ogwashi-Ukwu, Jimbo la Delta, Nigeria, ambapo babake, Profesa Chukwuka Okonjo, alikuwa Obi (mfalme) wa familia ya kifalme ya Obahai ya Ogwashi-Ukwu nchini Nigeria.

Okonjo-Iweala alihudhuria kwa muda mfupi Shule ya Queen, Enugu; baadaye alihamishwa ili kuishi na kuendeleza elimu yake katika Shule ya St. Anne, Molete, Ibadan, Jimbo la Oyo; na pia alihudhuria Shule ya Kimataifa ya Ibadan, Jimbo la Oyo. Alifika Marekani mwaka wa 1973 kusoma katika Chuo Kikuu cha Harvard na kuhitimu magna cum laude na AB katika Uchumi mwaka wa 1976.

Alipata shahada ya uzamili katika upangaji miji mwaka wa 1978 na shahada ya uzamivu katika uchumi wa kikanda na maendeleo mwaka wa 1981 kutoka Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts yenye nadharia ya sera ya Mikopo, masoko ya fedha vijijini, na maendeleo ya kilimo ya Naijeria. Alipata ushirika wa kimataifa kutoka Chama cha Marekani cha Wanawake wa Chuo Kikuu (AAUW), ambacho kilisaidia masomo yake ya udaktari.

## Kazi 
### Benki ya Dunia 
Okonjo-Iweala alikuwa na kazi ya miaka 25 katika Benki ya Dunia huko Washington, D.C., kama mwanauchumi wa maendeleo na akapanda hadi nafasi ya 2 ya Mkurugenzi Mkuu, Uendeshaji. Kama mkurugenzi mkuu, alikuwa na jukumu la uangalizi wa jalada la Benki ya Dunia la dola bilioni 81 barani Afrika, Asia Kusini, Ulaya, na Asia ya Kati. Okonjo-Iweala aliongoza mipango kadhaa ya Benki ya Dunia kusaidia nchi zenye kipato cha chini wakati wa migogoro ya chakula ya 2008-2009 na baadaye wakati wa mgogoro wa kifedha. Mnamo mwaka wa 2010, alikuwa mwenyekiti wa Ujazaji wa IDA, msukumo wa Benki ya Dunia uliofanikiwa kukusanya $49.3 bilioni katika ruzuku na mikopo yenye riba nafuu kwa nchi maskini zaidi duniani. Wakati wake katika Benki ya Dunia, pia alikuwa mjumbe wa Tume ya Ushirikiano Bora wa Maendeleo na Afrika, ambayo iliundwa na Waziri Mkuu wa Denmark Anders Fogh Rasmussen na kufanya mikutano kati ya Aprili na Oktoba 2008.

### Katika serikali 
Okonjo-Iweala alihudumu mara mbili kama Waziri wa Fedha wa Nigeria (2003–2006 na 2011–2015) na alikaimu kwa muda mfupi kama Waziri wa Mambo ya Nje mwaka 2006. Alikuwa mwanamke wa kwanza kushikilia nyadhifa zote mbili. Wakati wa muhula wake wa kwanza kama Waziri wa Fedha katika utawala wa Rais Olusegun Obasanjo, aliongoza mazungumzo na Klabu ya Paris ambayo yalipelekea kufutwa kwa deni la dola za Marekani bilioni 30, ikiwa ni pamoja na kufutwa moja kwa moja kwa dola za Marekani bilioni 18. 

Mnamo mwaka wa 2003, aliongoza juhudi za kuboresha usimamizi wa uchumi mkuu wa Nigeria ikiwa ni pamoja na utekelezaji wa sheria ya kifedha ya bei ya mafuta. Mapato yaliyopatikana juu ya bei ya mafuta ya rejeleo yalihifadhiwa katika akaunti maalum, "Akaunti Ghafi ya Ziada," ambayo ilisaidia kupunguza kuyumba kwa uchumi mkuu. Okonjo-Iweala pia alisaidia Nigeria kupata ukadiriaji wake wa kwanza kabisa wa mkopo (wa BB minus) kutoka kwa Fitch Ratings na Standard & Poor's mnamo 2006. Pia alianzisha utaratibu wa kuchapisha hisa za shirikisho, jimbo na serikali za mitaa za mapato kutoka kwa akaunti ya shirikisho la nchi. Hatua hiyo ilienda mbali katika kuongeza uwazi katika utawala katika ngazi zote za serikali, hasa ngazi ndogo ya kitaifa.

Kufuatia muhula wake wa kwanza kama Waziri wa Fedha, alihudumu kwa miezi miwili kama Waziri wa Mambo ya Nje mwaka wa 2006. Alirejea Benki ya Dunia kama Mkurugenzi Mkuu mnamo Desemba 2007. 

Mnamo mwaka wa 2011, Okonjo-Iweala aliteuliwa tena kama Waziri wa Fedha nchini Nigeria na nafasi ya Waziri Mratibu wa Uchumi iliyopanuliwa na Rais Goodluck Jonathan. Katika muhula wake wa pili kama Waziri wa Fedha, Dk Okonjo-Iweala alikuwa na jukumu la kuongoza mageuzi yaliyoimarisha uwazi wa hesabu za serikali na kuimarisha taasisi dhidi ya rushwa, ikiwa ni pamoja na utekelezaji wa GIFMS (Mfumo wa Usimamizi wa Fedha wa Serikali), IPPMS (Jumuishi ya Wafanyakazi na Mishahara. Mfumo wa Usimamizi), na TSA (Akaunti Moja za Hazina). Kufikia Februari 2015, jukwaa la IPPIS lilikuwa limeondoa wafanyakazi hewa 62,893 kutoka kwa mfumo na kuokoa serikali takriban dola bilioni 1.25 katika mchakato huo. 

Urithi wake ni pamoja na kuimarisha mifumo ya fedha za umma nchini na kuchochea sekta ya nyumba kwa kuanzishwa kwa Shirika la Refinance Refinance ya Rehani la Nigeria (NMRC) mnamo 2013. Chini ya uongozi wake, Ofisi ya Kitaifa ya Takwimu ilifanya zoezi la kuweka upya Pato la Taifa (GDP), la kwanza katika kipindi cha miaka 24, ambalo lilishuhudia Nigeria ikiibuka kama nchi yenye uchumi mkubwa zaidi barani Afrika. Pia aliwawezesha wanawake na vijana kwa Mpango wa Wasichana na Wanawake wa Kukua nchini Nigeria (GWIN), mfumo wa bajeti unaozingatia jinsia, na Shirika la Vijana la Biashara yenye sifa kubwa ya Mpango wa Ubunifu (YouWIN); kusaidia wajasiriamali, ambayo iliunda maelfu ya kazi. Kama sehemu ya utawala wa Goodluck Jonathan, alipokea vitisho vya kuuawa na kuvumilia kutekwa nyara kwa mamake alipojaribu kusafisha malipo ya ruzuku ya mafuta ya Nigeria kwa wauzaji fulani mwaka wa 2012. 

Mbali na jukumu lake serikalini, Okonjo-Iweala alihudumu katika Tume ya Ukuaji na Maendeleo (2006–2009), iliyoongozwa na mshindi wa Tuzo ya Nobel Profesa Michael Spence. Alikuwa mjumbe wa Kamati ya Kimataifa ya Fedha na Fedha ya IMF (2003-2006 na 2011-2015) na Jopo la Ngazi ya Juu la Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuhusu Ajenda ya Maendeleo baada ya 2015 (2012-2013). Pia aliongoza Ushirikiano wa Kimataifa wa Ushirikiano Bora wa Maendeleo na Katibu wa Uingereza Justine Greening. Mnamo 2012, alikuwa mgombeaji wa Urais wa Benki ya Dunia, akishindana na aliyekuwa waziri wa fedha wa Colombia Jose Antonio Ocampo na Rais wa Chuo cha Dartmouth Jim Yong Kim; kama atachaguliwa, angekuwa rais wa kwanza mwanamke wa shirika hilo.

## Baada ya kazi ya serikali 
Baada ya kuondoka serikalini, Okonjo-Iweala alijiunga na Tume ya Kimataifa ya Ufadhili wa Fursa za Elimu Ulimwenguni (2015-2016), iliyokuwa ikiongozwa na Gordon Brown, na Kundi la Watu Maarufu kuhusu Utawala wa Kifedha Ulimwenguni, lililoanzishwa na Mawaziri wa Fedha wa G20 na Magavana wa Benki Kuu (2017-2018). Kuanzia 2014, amekuwa mwenyekiti mwenza wa Tume ya Ulimwengu ya Uchumi na Hali ya Hewa, akiwa na Nicholas Stern na Paul Polman. Pia aliwahi kuwa Mwenyekiti wa Bodi ya Gavi, Muungano wa Chanjo (2016-2020).

Okonjo-Iweala ni mwanzilishi wa shirika la kwanza la maoni la asili la Nigeria, NOI-Polls. Pia alianzisha Kituo cha Utafiti wa Uchumi wa Afrika (C-SEA), shirika la utafiti wa maendeleo lililoko Abuja, na ni Mgeni Maarufu katika Kituo cha Maendeleo ya Ulimwenguni na Taasisi ya Brookings.

Tangu 2019, Okonjo-Iweala amekuwa sehemu ya Tume ya Kimataifa ya UNESCO kuhusu Mustakabali wa Elimu, inayoongozwa na Sahle-Work Zewde. Pia tangu 2019, amekuwa akihudumu kwenye Baraza la Kiwango cha Juu cha Uongozi na Usimamizi kwa Maendeleo la Ushirikiano wa Usimamizi wa Afya wa Aspen (AMP Health). Mnamo 2020, Mkurugenzi Mtendaji wa Shirika la Fedha la Kimataifa Kristalina Georgieva alimteua kwenye kundi la ushauri wa nje kutoa maoni juu ya changamoto za sera. Pia mnamo 2020, aliteuliwa na Umoja wa Afrika (AU) kama mjumbe maalum wa kuomba msaada wa kimataifa kusaidia bara kushughulikia athari za kiuchumi za janga la COVID-19, pamoja na Mjumbe Maalum wa Shirika la Afya Ulimwenguni kuhusu COVID-19.

Mnamo Juni 2020, Rais wa Nigeria Muhammadu Buhari alimteua Okonjo-Iweala kama mgombea wa nchi hiyo kuwa mkurugenzi mkuu wa Shirika la Biashara Ulimwenguni (WTO). Baadaye aliendelea kwenye duru ya mwisho ya uchaguzi na hatimaye aligombea na Yoo Myung-hee. Kabla ya kupiga kura, alipokea uungwaji mkono wa Umoja wa Ulaya kwa ajili ya ugombea wake. Mnamo Oktoba 2020, serikali ya Marekani ilionyesha kwamba haitamuunga mkono Okonjo-Iweala. WTO katika ripoti yake rasmi ilisema kwamba Okonjo-Iweala "aliekuwa na uungwaji mkono mkubwa zaidi na wanachama katika duru ya mwisho; na, alifurahia uungwaji mkono mpana kutoka kwa wanachama kutoka viwango vyote vya maendeleo na kutoka kanda zote za kijiografia na amefanya hivyo katika mchakato mzima". 

Mnamo 5 Februari 2021, Yoo Myung-hee alitangaza kujiondoa katika mbio hizo katika "mashauriano ya karibu na Marekani". Kulingana na taarifa iliyotolewa na Mwakilishi wa Biashara wa Marekani, "Marekani inachukua hatua za leo za uamuzi wa Waziri wa Biashara wa Korea ya Kusini Yoo Myung-hee kujiondoa katika ugombea wa Mkurugenzi Mkuu wa WTO. Utawala wa Biden-Harris una furaha kutoa uungwaji mkono wake mkubwa kwa ugombea wa Dk. Ngozi Okonjo-Iweala kama Mkurugenzi Mkuu wa WTO anayefuata." Okonjo-Iweala aliteuliwa kwa kauli moja kama Mkurugenzi Mkuu anayefuata mnamo 15 Februari. Alianza kazi yake kama Mkurugenzi Mkuu wa WTO mnamo 1 Machi 2021.

Mapema 2021, Okonjo-Iweala aliteuliwa kama mwenyekiti mwenza, pamoja na Tharman Shanmugaratnam na Lawrence Summers, wa Kundi la Kiwango cha Juu la Kujitegemea la G20 (HLIP) kuhusu ufadhili wa jamii za ulimwengu kwa maandalizi na majibu ya janga na alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Kituo cha COVAX, kilichoundwa kupata chanjo nafuu kwa Nchi za Mapato ya Chini na Kati. Mnamo Julai 2021, alijiunga na Kikosi Kazi cha Viongozi wa Kimataifa cha Chanjo, Tiba na Uchunguzi wa COVID-19 kwa Nchi Zinazoendelea, kinachoongozwa na Tedros Adhanom na David Malpass. Mnamo Januari 2022, Okonjo-Iweala alijiunga na Kundi la thelathini (G30), chombo huru cha watunga sera mashuhuri kutoka kote ulimwenguni.

## Maisha binafsi 
Ameolewa na Ikemba Iweala, daktari wa upasuaji wa ubongo kutoka Umuahia, Jimbo la Abia, Nigeria. Wana watoto wanne, pamoja na mwandishi Uzodinma Iweala.

Wakati wa kampeni yake ya kuwa Mkurugenzi Mkuu wa WTO, ilifichuliwa kwamba Okonjo-Iweala alikua raia wa Marekani mnamo 2019 baada ya kutumia miongo kadhaa kufanya kazi na kusoma huko. Kutokana na mvutano wa kibiashara unaoendelea kati ya China na Marekani, wachambuzi walitoa maoni kwamba ufichuzi huo ungekuwa sababu inayochangia kuunda mtazamo wa China kumhusu.

## Shughuli nyingine 
### Mashirika ya serikali 
Shirika la Ushirikiano wa Kimataifa la Japan (JICA), Mjumbe wa Bodi ya Ushauri ya Kimataifa (tangu 2017)

### Mashirika ya kimataifa 
Benki ya Uwekezaji ya Miundombinu ya Asia (AIIB), Mjumbe wa Jopo la Ushauri wa Kimataifa (tangu 2016)

OECD/UNDP Wakaguzi wa Ushuru Bila Mipaka (TIWB), Mjumbe wa Bodi

GAVI, Mwenyekiti wa Bodi (2016-2020)

Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB), Mwanachama wa zamani wa Bodi ya Magavana (2003-2006, 2011-2015)

Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF), Mwanachama wa Kamati ya Kifedha na Fedha ya Kimataifa (2003-2006, 2011-2015)

Kamati ya Maendeleo ya Pamoja ya Benki ya Dunia-IMF, Mwenyekiti (2004)

## Bodi za kampuni 
Danone, Mjumbe wa Kamati ya Misheni (tangu 2020)

Twitter, Mjumbe wa Bodi ya Wakurugenzi (tangu 2018)

Standard Chartered, Mwanachama Huru asiye Mtendaji wa Bodi ya Wakurugenzi (tangu 2017)

Lazard, Mshauri Mwandamizi (tangu 2015)

### Mashirika yasiyo ya faida 
Wakfu wa Afrika Ulaya (AEF), Mwanachama wa Kundi la Kiwango cha Juu la Watu Mashuhuri kuhusu Mahusiano ya Afrika-Ulaya (tangu 2020)

Taasisi ya Amani ya Carnegie, Mjumbe wa Bodi ya Wadhamini (tangu 2019)

Jukwaa la Uchumi Mpya la Bloomberg, Mjumbe wa Bodi ya Ushauri (tangu 2018)

Matokeo kwa Maendeleo (R4D), Mjumbe wa Bodi ya Wakurugenzi (tangu 2014)

Benki ya Dunia ya Wanawake, Mjumbe wa Baraza la Ushauri wa Afrika (tangu 2014)

Timu ya B, Mjumbe (tangu 2013)

Marafiki wa Mfuko wa Ulimwengu Afrika, Mjumbe wa Bodi (tangu 2007)

Uadilifu wa Kifedha Ulimwenguni (GFI), Mjumbe wa Bodi ya Ushauri (tangu 2007)

Uwezo wa Hatari wa Afrika, Mwenyekiti wa Bodi

Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Afrika, Mwenyekiti wa Bodi

Taasisi ya Georgetown ya Wanawake, Amani na Usalama, Mjumbe wa Bodi ya Ushauri

Muungano wa Biashara Ulimwenguni kwa Elimu, Mjumbe wa Bodi ya Ushauri

Kituo cha Ukuaji wa Kimataifa (IGC), Mshauri Mwandamizi

Taasisi ya Maendeleo ya Mandela (MINDS), Mjumbe wa Bodi ya Ushauri

Mercy Corps, Mjumbe wa Baraza la Uongozi Ulimwenguni

Wakfu wa Rockefeller, Mjumbe wa Bodi ya Wadhamini (2008-2018)

Taasisi ya Mandela, Mwenyekiti wa Bodi

Kampeni Moja, Mjumbe wa Bodi

Shule ya Martin ya Oxford, Mjumbe wa Baraza

## Marejeo 
Jamii:AWC GWEI
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:wanauchumi wa Nigeria