Papa Fransisko

**Papa Fransisko, S.I.** (kwa Kilatini Franciscus; jina la awali **Jorge Mario Bergoglio**; 17 Desemba 1936 – 21 Aprili 2025) alikuwa askofu wa Roma, na hivyo pia Papa wa Kanisa Katoliki duniani kote na mtawala wa Vatikani, tangu tarehe 13 Machi 2013 hadi kifo chake. Amemfuata Papa Benedikto XVI akiwa wa 266 katika orodha ya mapapa. Katika miaka 12 ya Upapa, Fransisko alijulikana kwa unyenyekevu, mkazo juu ya huruma ya Mungu, juhudi kwa ajili ya wanyonge, haki ya kijamii na majadiliano na dini nyingine.

Alizaliwa Buenos Aires, Argentina, Fransisko alikuwa Papa wa kwanza kutoka Amerika, Nusutufe ya kusini, na Shirika la Yesu. Upapa wake uliashiria mtazamo wa kichungaji zaidi ukilinganishwa na watangulizi wake, na aligeuka kuwa sauti yenye ushawishi mkubwa wa maadili kuhusu masuala kama mabadiliko ya tabianchi, uhamiaji, ukosefu wa usawa, na amani. Waraka wake wa kichungaji wa mwaka 2015, Laudato si’, uliotoa wito wa kuhifadhi mazingira na kuchukua hatua za haraka dhidi ya ongezeko la joto duniani, ulisifiwa sana na kunukuliwa mara kwa mara katika mijadala ya sera za kimataifa.

Fransisko pia alianzisha mageuzi muhimu ndani ya Ofisi kuu za Roma na alifanyia kazi mwitikio wa Kanisa dhidi ya kashfa za unyanyasaji wa kijinsia. Aliwateua makardinali kutoka maeneo yasiyowakilishwa vizuri, akionesha mwelekeo wa Kanisa la kimataifa na jumuishi zaidi. Licha ya kukosolewa na makundi mbalimbali, Papa Fransisko alibaki kuwa na ushawishi wa kimataifa hadi kifo chake kilichotokana na ugonjwa wa muda mrefu tarehe 21 Aprili 2025.

## Maisha
[thumb|right|[Umati wa watu milioni 6 wakishiriki Misa iliyongozwa na Papa Fransisko huko Rizal Park, Manila, Ufilipino, tarehe 18 Januari 2015.]]
Baada ya masomo ya kemia na kipindi kifupi cha kazi, tarehe 11 Machi 1958 aliitikia wito wa kitawa na wa kipadri, akaweka nadhiri za muda tarehe 12 Machi 1960, akapata upadrisho tarehe 13 Desemba 1969.

Tarehe 22 Aprili 1973 aliweka nadhiri za daima.

Kati ya miaka 1973 na 1979 alikuwa mkuu wa shirika nchini Argentina.

Mwaka 1992 alichaguliwa kuwa askofu msaidizi wa Buenos Aires akapewa daraja hiyo tarehe 27 Juni mwaka huo, halafu akawa askofu mkuu wa Buenos Aires tarehe 28 Februari 1998, pia askofu wa Wakatoliki wa Mashariki wa Argentina wasio na askofu wa kwao tarehe 6 Novemba 1998, akateuliwa kuwa kardinali tarehe 21 Februari 2001. 

Kati ya miaka 2005 na 2011 alikuwa rais wa Baraza la Maaskofu Katoliki la Argentina.

Alichaguliwa Papa tarehe 13 Machi 2013, wiki mbili baada ya mtangulizi wake kung'atuka. 

Tofauti na kawaida ya muda mrefu, alijichagulia jina lisilowahi kutumiwa na mapapa waliomtangulia. Chaguo hilo linaelekeza nia ya kufuata kwa namna fulani roho ya Fransisko wa Asizi.

Kabla ya kuchaguliwa alijulikana kwa unyenyekevu na ufukara wake, pamoja na juhudi za kutetea haki za wanyonge, imani sahihi na maadili ya Kanisa. Tabia hizo alizileta katika ngazi ya juu ya Kanisa Katoliki, akijivutia mioyo ya watu wengi.

Tarehe 13 Aprili 2013 alichagua Jopo la Makardinali 8 kutoka mabara yote limsaidie kuongoza Kanisa na kurekebisha idara na ofisi zake huko Vatikano.

Tarehe 29 Juni 2013, Papa Fransisko alitoa waraka wake wa kwanza, "Lumen Fidei", kuhusu imani; huo ulifuatwa tarehe 24 Novemba 2013 na "Evangelii Gaudium" kuhusu uinjilishaji.

Tarehe 18 Juni 2015, alitoa barua ensiklika kwa watu wote "Laudato si'" kuhusu mazingira, mabadiliko ya hali ya hewa na maendeleo ya kufaa. Barua hiyo ilipokewa vizuri na wengi. 

## Upapa 
Papa Fransisko alianza upapa wake tarehe 13 Machi 2013 kufuatia kujiuzulu kwa Papa Benedikto XVI. Akiwa Papa wa kwanza kutoka shirika la Kijesuiti na pia wa kwanza kutoka Amerika, uchaguzi wake uliashiria hatua muhimu katika historia ya Kanisa Katoliki. Mwanzoni mwa upapa wake, alivutia watu wengi kwa mtindo wake wa maisha rahisi na wa kichungaji, jambo lililoonekana katika uamuzi wake wa kuishi kwenye nyumba ya wageni ya Vatikani badala ya Kasri la Kitume. Alisisitiza huruma, unyenyekevu, na huduma kwa maskini, akitoa mfano ulioeleweka na Wakatoliki wengi duniani kote.

Katika kipindi cha uongozi wake, Papa Fransisko alielekeza juhudi zake katika kurekebisha Curia ya Kirumi, kuendeleza uwazi wa kifedha ndani ya Vatikani, na kushughulikia masuala sugu kama vile unyanyasaji wa kingono ndani ya Kanisa. Alihimiza utunzaji wa mazingira kupitia waraka wake wa mwaka 2015, Laudato si’, uliotoa wito wa kuchukua hatua za haraka dhidi ya mabadiliko ya tabianchi. Waraka wake mwingine wa mwaka 2020, Fratelli tutti, ulisisitiza undugu, urafiki wa kijamii, na mshikamano wa kimataifa.

Pia alisonga mbele katika mazungumzo ya kidini, hasa na Uislamu, na alijitahidi kuponya migawanyiko na Kanisa la Kiorthodoksi la Mashariki na jumuiya za Kiprotestanti. Licha ya kupingwa na baadhi ya makundi ya kihafidhina ndani ya Kanisa, Papa Fransisko aliendelea kuwa sauti yenye ushawishi mkubwa duniani, akitetea amani, haki ya kiuchumi, na heshima ya kila binadamu hadi kifo chake mwaka 2025.

## Kifo 
Papa Fransisko alifariki akiwa na umri wa miaka 88 siku ya Jumatatu ya Pasaka, tarehe 21 Aprili 2025, saa 07:35 CEST (UTC+02:00) katika makazi yake ya "*Domus Sanctae Marthae*". Kifo chake kilitangazwa na Kardinali Kevin Farrell kupitia kituo cha televisheni cha Vatikani na katika taarifa ya video; hali halisi ya kifo chake bado haijafichuliwa rasmi, ingawa vyanzo vya Italia viliripoti bila rasmi kuwa kifo kilitokana na tatizo la ubongo, huenda kiharusi. Vatikani baadaye ilieleza kuwa alifariki kutokana na nimonia ya mapafu yote mawili.

Kifo chake kimeanzisha kipindi cha mpito wa upapa (papal interregnum) pamoja na siku tisa za maombolezo zijulikanazo kwa Kilatini kama novemdiales (‘siku tisa’). Kwa mujibu wa desturi, mazishi ya papa hufanyika kati ya siku nne hadi sita baada ya kifo chake; inatarajiwa kwamba atazikwa katika Kanisa Kuu la Santa Maria Maggiore kulingana na matakwa yake. Makardinali wapiga kura wanatarajiwa kuwasili Roma kuhudhuria mkutano mkuu wa makardinali, ambapo pia wataamua tarehe na saa ya kuanza kwa mkutano wa uchaguzi wa papa mpya (conclave).

## Teolojia 
Papa Fransisko mara nyingi anahusishwa na mtazamo wa kichungaji na wa mageuzi katika teolojia, akisisitiza huruma, unyenyekevu, na kuwajali waliotengwa. Kutokana na asili yake ya Kijesuiti, anaweka mkazo mkubwa kwenye utambuzi wa kiroho, haki ya kijamii, na kuwafikia maskini. Waraka wake wa kitume wa mwaka 2013, Evangelii Gaudium (Furaha ya Injili), unaeleza maono yake ya Kanisa jumuishi na lenye mwelekeo wa kimisionari, akitaka mabadiliko kutoka kwa Kanisa linalozingatia kanuni hadi kuwa kama "hospitali ya uwanjani" baada ya vita, likitoa uponyaji na huruma.

Katika masuala ya kijamii na kiuchumi, Papa Fransisko ameikosoa mara kwa mara tabia ya matumizi kupita kiasi, ukosefu wa usawa wa kiuchumi, na ubepari usiodhibitiwa. Katika waraka wake wa kichungaji wa mwaka 2015 Laudato si', alizungumzia masuala ya mazingira na mabadiliko ya tabianchi, akielezea uangalizi wa mazingira kama jukumu la kimaadili na kiroho. Waraka huu ulikuwa miongoni mwa nyaraka za kwanza za Kipapa kukabiliana moja kwa moja na migogoro ya kimazingira duniani, akihusisha uharibifu wa sayari na mateso ya maskini duniani.

Katika masuala ya mafundisho, Fransisko amedumisha mafundisho ya jadi ya Kikatoliki kuhusu mambo kama utoaji mimba na utakatifu wa uhai, lakini amesisitiza umuhimu wa muktadha, huruma, na mchakato wa hatua kwa hatua katika huduma ya kichungaji. Mtazamo wake umesababisha sifa na ukosoaji kwa pamoja: wapo wanaomwona kama mrekebishaji anayefufua dhamira ya Kanisa, na wengine wakieleza wasiwasi juu ya kile wanachokiona kama ukosefu wa uwazi katika mafundisho. Kupitia teolojia yake, Papa Fransisko ametafuta kulifanya Kanisa Katoliki lihusike zaidi na masuala ya kisasa huku akidumisha misingi yake ya kiroho na kimaadili.

Papa Fransisko pia amekuwa na mtazamo wa wazi zaidi kuhusu watu wa LGBTQ+, ingawa msimamo wake wa kidini bado unalingana na mafundisho ya Kanisa. Alisema, "Mimi ni nani nihukumu?" alipokuwa akizungumzia Wakatoliki mashoga wanaomtafuta Mungu, na mwaka 2023, alikubali baraka kwa jozi za jinsia moja chini ya masharti fulani, ingawa si kama ndoa. Amelihimiza Kanisa kuwa na mtazamo wa ukaribisho zaidi kwa watu waliotengwa, ikiwa ni pamoja na waliotalikiana na wahamiaji, akitetea ujumuishaji bila kubadilisha mafundisho ya Kanisa.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Maandishi yake
### Vitabu
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Mengine
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Official Vatican transcript in English of IEC Catechesis *The Eucharist: Gift from God for the life of the world* (2008) (originally given in Spanish), 49th International Eucharistic Congress, Quebec, Canada
* Agencia Informativa Católica Argentina (1999–2012). *Documentos de los obispos: Homilías y documentos del cardenal Bergoglio*  

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Moshi mweupe uliotangaza uchaguzi kukamilika
* Vatican: the Holy See&nbsp;– Vatican web site 
* (Official Vatican YouTube page, covering the Pope and related interests)
* Collected news and articles at the The New York Times
* Collected news and articles at The Guardian
* Vatican Web site: Official biography of JORGE MARIO BERGOGLIO published on the occasion of the Conclave by the Holy See Press Office with the information provided by the cardinals themselves 
* 
*  (Official Twitter account)

Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Argentina
Jamii:Mapapa wa Karne ya 21