open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ytterby

thumb| Terbiumvägen *(terbium Road)* na Gruvvägen *(Mine Road)* karibu na mgodi Ytterby (  )
**Ytterby** ni kijiji kwenye kisiwa cha Resarö, katika Manispaa ya Vaxholm kwenye funguvisiwa la Stockholm nchini Uswidi.  

Jina la kijiji linamaanisha "kijiji cha nje".  Ytterby ni maarufu kwa sababu katika migodi yake elementi nane zilitambuliwa mara ya kwanza. Elementi nne za Ytri (Y), Yterbi (Yb), Erbi (Er) na Terbi (Tb) zote zimepewa jina la Ytterby. 

## Ugunduzi wa elementi 
Tangu miaka ya 1500 hivi felspar ilichimbwa hapa kwa ajili ya kiwanda cha kauri. Mnamo 1787 luteni Carl Axel Arrhenius aliyechungulia eneo kwa kupata mahali pa kujenga ngome alikuta jiwe jeusi na zito ambalo halikujalikana.  Mwaka 1794 jiwe hilo lilifanyiwa utafiti na mtaalamu Johan Gadolin aliyetambua kwamba sehemu kubwa ilikuwa elementi mpya. Mwanakemia wa Uswidi Anders Gustaf Ekeberg alithibitisha ugunduzi huo mwaka uliofuata na akaiita kwa jina la *Yttria*, na yale madini aliitwa *Gadoliniti*.  

Ndani ya madini ya gadoliniti jumla ya elementi saba ilipatikana.  

Mbali na  Ytri (Y), Yterbi (Yb), Erbi (Er) na Terbi (Tb), elementi za Scandi (Skandinavia), Holmi (Ho, jina la Stockholm), Thuli (Tm, jina la Thule, kisiwa cha kaskazini katika mitholojia ya Kigiriki) ya Scandinavia), na Gadolini (Gd, jina la mvumbuzi Johan Gadolin) zilitambuliwa katika madini ya Ytterbi.  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Kuingia kwa blogi kwenye Ytterby 
* Ziara ya YouTube ya tovuti ya mgodi 
* Mahali kwenye Ramani za Google 
* Mtazamo wa Google Earth ya Ytterby 
* Wavuti ya wavuti &nbsp; - Je! Vitu hivi vinafananaje?

Jamii:Miji ya Uswidi
Yterbi

thumbnail|right|200px|Yterbi, 70Yb

**Yterbi** *(Ytterbium)* ni elementi ya kimetali yenye alama **Yb** na namba atomia 70, maana yake kiini cha Yterbi kina protoni 70 ndani yake. Uzani atomia ni 173.045. Katika jedwali la elementi inahesabiwa kati ya lanthanidi na metali za ardhi adimu. 

Kiasili Yterbi haipatikani kwa hali safi lakini imo ndani ya madini mengi.  

Iligunduliwa mnamo mwaka 1878 wakati mwanakemia Mswisi Jean Charles Galissard de Marignac alitenga kutoka ardhi adimu ya "erbia" na kuiita Ytterbia kutokana na kijiji cha Ytterby, Uswidi ambako aliwahi kupata madini aliyochungulia.   

Yterbi ni vigumu kutengwa na madini mengine, kwa hiyo haina matumizi mengi isipokuwa viwango vidogo katika leza kadhaa.   

## Marejeo 
## Kusoma zaidi 
* *Guide to the Elements – Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1

## Viungo vya nje 
* It's Elemental – Ytterbium 
* Encyclopedia of Geochemistry - Ytterbium

Jamii:Lanthanidi
Jamii:Elementi
Jamii:Metali
Pinga (Kuapa)

**Pinga** ni namna ya kufikia makubaliano kwa kuwekeana ahadi juu ya jambo fulani kwa kuunganisha Vidole vidogo kama ishara ya makubaliano.

## Marejeo
Jamii:Jadi
Jamii:Ishara za mikono
Jamii:Utamaduni
Terbi

**Terbi** *(terbium, pia taribi)* ni elementi ya kimetali yenye alama **Tb** na namba atomia 65, maana yake kiini cha Terbi kina protoni 65 ndani yake. Uzani atomia ni 158.925. Katika jedwali la elementi inahesabiwa kati ya lanthanidi na metali za ardhi adimu.  

Kiasili Terbi haipatikani kwa hali safi lakini iko ndani ya madini mengi.     

Terbi ilitambuliwa kama elementi ya pekee nchini Uswidi na mwanakemia Carl Gustaf Mosander kwenye mwaka 1843. Aliikuta kama taka ndani ya oksidi ya Ytri, Y2O3. Ytri na terbi zimepokea majina yake kutokana na kijiji cha Ytterby huko Uswidi .  

Terbium huungwa katika kampaundi za kufanya semikonda na pia kwa kuimarisha fuwele katika seli za fueli zinazotumiwa katika joto la juu.  

Sehemu kubwa ya terbi inayozalishwa hutumiwa kama kimulikaji kijani, yaani dutu inaotoa mwanga kijani baada ya kupigwa kwa mnururisho fulani. Matumizi yapo katika skrini za runinga, au neli za kathodi kwa jumla.   

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* WebElements.com &nbsp; - Terbium 
* Ni ya Kimsingi &nbsp; - Terbium  

Jamii:Lanthanidi
Jamii:Elementi
Jamii:Metali
Jenga

thumb|Mchezo Jenga.
**Jenga** (jina linatokana na kitenzi cha Kiswahili *kujenga*) ni mchezo uliotengenezwa katika mwaka 1983 katika Uwanja wa Michezo wa London. 

## Historia 
Mchezo huu uliundwa na Leslie Scott. Leslie Scott anatokea nchi ya Tanzania, mji wa Dar es Salaam lakini alisoma katika nchi za Uganda, Kenya, Sierra Leone, Ghana na Uingereza. Kwa sasa anaishi Uingereza. Familia yake ilimnunulia skuta ya zamani mwaka 1970, kwa hivyo Leslie alipokuwa mtoto alicheza na nyumba za watoto matofali ya mbao. Leslie Scott ni mwanzilishi wa Oxford Games.

## Michezo Mingine 
thumb|261x261px|Jenga Mnara
Hadi sasa, Leslie Scott amechapisha michezo mingi sana. Michezo hii ni kama vile:

*Ex Libres:* mchezo wa maneno ya kwanza na maneno ya mwisho

*The Great Western Railway Game*

*Anagrams:* mchezo wa maneno ya kuteleza

*Tabula:* mchezo wa Kirumi

*Bookworm:* mchezo wa kusoma na kukumbuka

## Maagizo juu ya jinsi ya Kuanzisha Mchezo Jenga 
Mchezo huchezwa na matofali 54 ya mbao. Urefu matofali ya mbao ni mara tatu ya upana, na moja ya tano ya unene wake. Vipimo vya kuzuia mbao ni sentimita 1.5 x 2.5. Kuanzisha mchezo Jenga, mchezaji lazima aweke kila tofali ya mbao na matofali vitatu kwa kila ngazi wakati akibadilisha mwelekeo wa matofali kwa kila ngazi nyingine (kwa mfano, ikiwa matofali vya mbao katika kiwango cha kwanza ni, urefu, kaskazini kusini, matofali za mbao katika kiwango cha pili ni, urefu, mashariki magharibi) urefu wa matofali za kumi na nane. Sasa ni wakati wa kucheza Jenga!

## Maelekezo ya jinsi ya Kucheza Mchezo Jenga 
thumb|Jenga Mnara Unaanguka Chini
Sasa kwa kuwa mnara umejengwa, mtu aliyeweka vitalu vya mbao hucheza kwanza. Wachezaji hubadilishana kuondoa tofali za mbao moja kwa ngazi moja ya mnara na badaaye mchezaji ataweka kizuizi juu ya mnara kwa mwelekeo sahihi, (kaskazini kusini au mashariki magharibi) isipokuwa ya kiwango kimoja chini ya kiwango cha juu ambacho hakijakamilika. Mchezaji anaweza kutumia mkono mmoja tu. Lengo la mchezo Jenga ni kuondoa tofali za mbao bila kugonga chini mnara. Mchezaji anaweza kujaribu tofali mbalimbali za mbao ili kupata bloku za ambao ni salama kuondoa hata hivyo, Vitalu vyote lazima virudishwe kwenye nafasi zao za awali kabla ya mchezaji mwingine kuchukua zamu yake. Mchezo unaisha wakati mchezaji husababisha mnara kuanguka chini na wachezaji wanasema “Jenga!” Mshindi ni mtu wa mwisho kuondoa tofali za mbao bila mafanikio kabla ya mnara kuanguka.

## Marejeo 
*
*
*
*
*

Jamii:Michezo
Publio wa Athene

[thumb|[Sanamu yake huko Floriana, Malta.]]
**Publio wa Athene** (alifariki takriban 165) alikuwa askofu wa mji huo (Ugiriki) katika karne ya 2. Alifia dini yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma, inawezekana hasa mwanzoni mwa utawala wa kaisari Marcus Aurelius .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni 21 Januari au 13 Machi .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* For more information on Publius
* Info on the other St Publius
* St. Publius - Saints & Angels

Jamii:Waliofariki 165
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Josiah Mwangi Kariuki

**Josiah Mwangi Kariuki** (aliitwa na watu wengi “J.M.”; 21 Machi 1929 - 2 Machi 1975) alikuwa mwanasiasa wa Kenya wakati wa uongozi wa Jomo Kenyatta. Yeye alikuwa katika nafasi tofauti za serikali kutoka mwaka 1963, wakati Wakenya walipata uhuru, mpaka 1975, alipofariki. Alikuwa na wake watatu na watoto wengi. 

## Maisha na elimu 
Kariuki alizaliwa katika mji wa Kabati-ini katika mkoa wa Rift Valley. Jina la baba yake lilikuwa Kariuki Kigani, na jina la mama yake lilikuwa Mary Wanjiku. Yeye alikuwa na dada watano, na Josiah alikuwa mvulana pekee. Wazazi wake walilazimishwa kuhama mji wao mwaka wa 1928 kwa sababu walihitaji kufanya kazi kwenye shamba la Mzungu. Familia nyingine walilazimishwa kufanya kazi ili kupata pesa. 

Yeye alikuwa na wakati mgumu kujaribu kwenda shuleni kwa sababu hakuwa na pesa.

Katika mwaka wa 1946 yeye alishinda mchezo wa kamari wa mbio za farasi. Yeye alitumia hiyo pesa kwa kulipia elimu yake. Alikwenda shule iliyoitwa Evanson Day School kwa elimu ya msingi na kwa elimu ya sekondari alikwenda shule iliyoitwa King’s College Budo katika mji wa Wakiso nchi ya Uganda.

## Siasa 
Kariuki alianza kazi ya siasa katika mwaka 1946 badaa ya kusikiliza hotuba ya Kenyatta kuhusu njia ambayo serikali ilinyanyasa wananchi asili. Baada ya Kariuki kumaliza elimu ya sekondari, alijiunga na muungano wa mapinduzi katika Kenya. Wakati huo Kenya ilikuwa na hali ya dharura, ndiyo maana yeye alijiunga na muungano wa mapinduzi. Kikundi hicho kiliitwa Mau Mau. Yeye alisaidia Mau Mau na majukumu mbalimbali na alikamatwa kuwa sababu hiyo. 

Aliachiliwa baada ya miaka saba mwaka wa 1960. Baada ya kuachiliwa, alifanya kazi na Jomo Kenyatta akawa katibu wake kutoka 1963 mpaka 1969. Kariuki na Kenyatta walianza kutokubaliana kuhusu kanuni ya kisiasa. Baada ya kuachiliwa yeye alianza Jumuiya ya Kitaifa ya Kenya (KANU) katika sehemu ya Nyeri. Kariuki alichaguliwa kwa mbunge kutoka 1974 mpaka 1975. Serikali ilijaribu kubatilisha uchaguzi wake kwa sababu yeye alikuwa maarufu, labda maarufu kuliko Kenyatta.

## Kifo 
Alipatikana amefariki tarehe 2 Machi 1975. Habari ya kifo chake ilipoenea, yalianzishwa maandamano katika mji mkuu na kutoka wanafunzi kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi. Polisi walikuja na walisimamisha maandamano yao. Chuo kikuu hicho kilifungwa kwa muda mrefu. Bunge liliunda kamati ili kuchunguza kifo cha Kariuki. Wao walipewa watu wengi kwa uchunguzi. Mwishowe hawakupata mtu yeyote kuwajibika.

## Kitabu chake 
Yeye aliandika kitabu kabla hajafa, kilichoitwa “Mau Mau Detainee” kwa Kiingereza, kuhusu wakati wake katika kambi za kizuizini kutoka 1953 mpaka 1960, wakati wa muungano wa mapinduzi kwa uhuru katika Kenya.

## Marejeo 
*https://www.bbc.com/news/world-africa-31817667
*https://www.encyclopedia.com/education/news-wires-white-papers-and-books/kariuki-j-m 

Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Frutuosi, Auguri na Euloji

ikimuonyesha Mt. Frutuosi, Huesca.]]
''''* (walifariki 259) walikuwa Wakristo wa Tarragona, Hispania, waliofia dini yao kwa kuchomwa moto katika uwanja wa michezo wakati wa dhuluma ya kaisari Valerian na Galieni.

Wa kwanza alikuwa askofu wa mji huo, wengine mashemasi wake .

Habari za kifodini chao ziliwahi kuandikwa. Ni kwamba baada ya kuungama imani yao mbele ya liwali, walipelekwa kwenye uwanja wa michezo. Huko askofu kwa sauti kubwa aliongoza waumini waliokuwepo kuiombea amani ya Kanisa, halafu wakatupwa motoni wakafa wakisali wamepiga magoti., na ni za kwanza nchini Hispania.

Tangu kale wote wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 21 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Attwater, Donald, and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.

## Viungo vya nje
* Catholic Encyclopedia: *St. Fructuosus*
*Saint of the Day, January 21
*[Henry Wace, *A  Dictionary of Christian Biography and Literature'': "Fructuosus"](http://www.ccel.org/ccel/wace/biodict.html?term=Fructuosus%20(1)%20M.,%20bp.%20of%20Tarragona) 
*"Sts. Fructuosus, Augurius and Eulogius&nbsp;&ndash; A Bishop and His Two Deacons, Martyrs": excerpts of Prudentius' hymn
*''Butler's Lives of the Saints: St. Fructuosus, Bishop of Tarragona, Martyr, pg. 137''
*

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Mashemasi

Jamii:Watakatifu wa Hispania
Patroklo wa Troyes

**Patroklo wa Troyes** (pia: **Patroccus, Patroclus, Patroklus, Parre**; alifariki takriban 259) alikuwa Mkristo tajiri mkarimu wa mji huo, Galia (leo nchini Ufaransa) katika karne ya 3. 

Alifia dini yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma, chini ya utawala wa kaisari Aurelian.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni 21 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints Index: Patroclus 
*Catholic Online: Patroclus
*Holy Trinity Orthodox: Patroclus

Jamii:Waliofariki 259
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Epifanio wa Pavia

thumb|Mt. Epifanio.
**Epifanio wa Pavia** (438-496) alikuwa askofu wa mji huo (Italia) kuanzia mwaka 466 hadi kifo chake. 

Pamoja na kuongoza vizuri jimbo lake, alifanya kazi ya mpatanishi wakati wa vurugu kubwa zilizosababishwa na uvamizi wa makabila ya Wagermanik nchini Italia . Pia alijitahidi kukomboa waliotekwa na kujenga upya mji ulioteketezwa..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 21 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Albano Roe

alizozitumia katika utume wake kama mfungwa.]]
**Albano Roe, O.S.B.** (Bury St. Edmunds, Suffolk, Uingereza, 20 Julai 1583 &ndash; Tyburn, London, 21 Januari 1642) alikuwa Mkristo wa Kanisa la Anglikana kabla hajajiunga na Kanisa Katoliki pamoja na ndugu yake James. 

Baada ya kuhamia Ufaransa, aliingia seminari (1607) kwa kengo la kurudi kwao kufanya uchungaji usioruhusiwa na serikali, lakini alifukuzwa kwa tabia yake (1610). Baadaye alijiunga na monasteri ya Wabenedikto (1613) na kupewa daraja ya upadri (1615).

Hapo alirudi London lakini alifukuzwa baada ya muda mfupi. Alirudi tena mwaka 1618 akafungwa hadi 1623. Miaka miwili baadaye akarudi tena akafungwa kwa miaka 17, lakini gereza halikuwa na nidhamu kali, hivyo akaweza kufanya utume wake mchana na kurudi kulala jela usiku.

Mwaka 1641 alihamishiwa gereza lingine alipokataa kuasi na kwa ajili hiyo mwaka uliofuata aliuawa kwa kunyongwa chini ya sheria .

Papa Paulo VI tarehe 25 Oktoba 1970 alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 39.

Sikukuu yake ni tarehe 21 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Bishop Challoner, *Memoirs of Missionary Priests and other Catholics of both sexes that have suffered death in England on religious accounts from the year 1577 to 1684* (Manchester 1803)

## Viungo vya nje
*Story of Saint Alban Roe  on Ampleforth's website
*
*Patron Saints Index: *Saint Alban Bartholomew Roe*

Jamii:Waliozaliwa 1583
Jamii:Waliofariki 1642
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Eliud Kipchoge

thumb|Eliud mwaka 2015.
**Eliud Kipchoge** (alizaliwa Kapsabet, kaunti ya Nandi, 5 Novemba 1984) ni mkimbiaji wa umbali mrefu wa Kenya. Anahesabiwa pengine kama mkimbiaji bora wa marathoni wa nyakati zote. 

Tarehe 25 Septemba 2022 alivunja tena rekodi ya dunia kwa kutumia 2.01'09 tu badala ya 2:01'39 aliyotumia tarehe 16 Septemba 2018) katika Marathoni ya Berlin.

## Maisha binafsi
Yeye ndiye wa mwisho kati ya watoto wanne. Alilelewa na mama tu. Alikimbia maili mbili kila siku kwenda shule. Alihitimu kutoka shule ya sekondari ya Kaptel katika mwaka 1999. 

Kipchoge alikutana na mwalimu wake, Patrick Sang, mwaka 2000 wakati alipokuwa na miaka kumi na sita. 

Sasa, ana mke na watoto watatu ambao wanaishi mji wa Eldoret na yeye anaishi na anafunza katika mji wa Kaptagat, kilomita thelathini kutoka Eldoret.

## Mafanikio
Eliud Kipchoge anashindana katika marathoni na alishindana katika mita 500. 

Kipchoge alishinda marathoni kumi na mbili kati ya kumi na tatu ambazo ameshiriki. 

Pia alikuwa na wakati bora zaidi wa marathoni katika jiji la Vienna katika muda wa saa moja wa dakika hamsini na tisa na sekunde arobaini. Kabla ya hapo, watu walifikiri kwamba hakuna mtu ambaye anaweza kukimbia marathoni chini ya muda wa saa mbili. Ingawa alikimbia marathoni haraka kuliko mtu yeyote, marathoni ya Vienna haikuweka rekodi ya dunia, kwa sababu katika marathoni ya Vienna kuli mwongozaji wa mwendo huko na kuli gari lililo na leza ambayo ilionyesha mahali pazuri pa kukimbia barabarani.

## Rekodi ya Mashindano
### Kimataifa
### Marathoni
## Viungo vya nje
*https://www.businessinsider.com/kenyan-marathoner-broke-2-hour-record-doesnt-count-2019-10

Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Wanariadha wa Olimpiki wa Kenya
Meinradi

ya Einsiedeln.]]
**Meinradi** (Ujerumani, 797 hivi - Einsiedeln, Uswisi, 861) alikuwa mmonaki padri wa utawa wa Wabenedikto ambaye alikwenda kuishi kama mkaapweke akifuata mifano ya Mababu wa jangwani.

Umaarufu wake ulipomvutia umati wa watu, alijitafutia mahali pa upweke mkubwa zaidi kati ya milima inayozunguka ziwa la Zurich. Hatimaye aliuawa na majambazi.

Alipofariki pakajengwa baadaye kidogo monasteri kubwa iliyotembelewa na watu wengi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* St. Meinrad (German language)
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
* The Ecole Glossary

Jamii:Waliozaliwa 797

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wakaapweke

Jamii:Watakatifu wa Uswisi
Zaragoza

thumbnail|right|200px|Mji wa Zaragoza
**Zaragoza** (matamshi ya Kihispania: θaɾaˈɣoθa; pia: **Saragossa** kwa Kiingereza) ni mji wa Hispania, makao makuu ya Mkoa wa Zaragoza na ya jumuia ya kujitegemea ya Aragon. 

Tarehe 1 Januari 2019 wakazi wake walikuwa 706,904, katika eneo la km² 1062.64, ukiwa wa tano nchini kwa wingi wa watu, na wa 32 katika Umoja wa Ulaya. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Council of Zaragoza 
* Zaragoza Tourism Board Official Website 
* Demographics in 2015: Zaragoza City council 

Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Aragon
Kujitolea

**Kujitolea** (katika Kiingereza:**volunteering**) ni kazi ambazo zinaweza kufanywa na mtu, kundi la watu, au taasisi yoyote bila ya kutarajia kupata malipo kutoka katika jamii au wale wanaowafanyia kazi hiyo.

Kujitolea huwa pia sehemu ya kuongeza na kukuza maarifa pamoja na kuendeleza matendo mema katika kuudhihirisha utu na ubinadamu, mtu anayejitolea mara nyingi hupata matokeo mazuri kutoka katika jamii yake, hasa ile anayoihudumia. 

Kujitolea pia hutumika kama sehemu ya mtu kutengeneza mazingira binafsi kwa ajili ya ajira yake ya baadaye, watu wengi wanaojitolea mara nyingi hupata mafunzo mbalimbali kwa sehemu waliyopo kama vile elimu, matibabu huduma za dharura na huduma nyingine kama vile kutoa huduma wakati wa majanga.

Kwa muktadha wa kijeshi, mtu anayejitolea ni yule anayejiunga na jeshi bila kuwa mwananchi ila mara nyingi huwa analipwa (mamluki).

## Marejeo
Jamii:Sheria
Jamii:Jamii
Jamii:Maendeleo
Jamii:Malezi
Valeri wa Zaragoza

uliofanywa na msanii Francisco de Goya.]]
**Valeri wa Zaragoza** (karne ya 3 - 315) alikuwa askofu wa jimbo la Zaragoza, Hispania kuanzia mwaka 290 hadi kifo chake.

Inasemekana alikuwa na shida katika kusema, hivyo alimtumia shemasi wake Vinsenti kutoa ujumbe wake.

Wakati wa dhuluma ya Kaisari Dioklesian, Vinsenti aliteswa vikali sana, akafa kwa ajili ya imani yake huko Valencia mwaka 304, kumbe askofu wake alipelekwa uhamishoni huko Enet, karibu na Barbastro. 

Heshima ya watu kwake kama mtakatifu ni ya zamani sana.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 22 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 22: *Valerius of Saragossa*  at *SaintPatrickDC.org*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 315
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Gaudensi wa Novara

thumb|
**Gaudensi wa Novara** (Ivrea, Piemonte, Italia, 327 - Novara, 3 Agosti 418) alikuwa askofu wa kwanza wa jimbo la Novara, Italia Kaskazini mwishoni mwa karne ya 4 hadi mwanzoni mwa karne ya 5.

Mzaliwa wa familia ya Kipagani, inasemekana aliongokea Ukristo kwa msaada wa Eusebi wa Vercelli ambaye baadaye alimpa upadrisho. 

Baadaye tena alisaidiwa na Ambrosi katika utume wake, na kufanywa askofu (397) na Simplicianus, mwandamizi wa Ambrosi. 

Heshima ya watu kwake kama mtakatifu ni ya zamani sana.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 22 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Nicholas Everett, *Patron Saints of Early Medieval Italy AD c.350-800* (PIMS/ Durham University Press, 2016), pp.14-38.
* Nicholas Everett, "The Hagiography of Lombard Italy", *Hagiographica* 7 (2000) 92-100.

## Viungo vya nje
* San Gaudenzio

Jamii:Waliozaliwa 327
Jamii:Waliofariki 418
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Anastasi wa Persia na wenzake

katika *Menologion of Basil II* ukionyesha mazishi ya Mt. Anastasi.]]
**Anastasi wa Persia na wenzake 70** (walifariki Resafa, Syria, 22 Januari 628) walikuwa Wakristo waliouawa na Wasasanidi kwa ajili ya imani yao.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 22 Januari.

## Maisha ya Anastasi
Anastasi alizaliwa Ray, Iran akiwa mtoto wa majusi Bau. 

Akiwa askari wa mfalme Khosrau II (590&ndash;628) alishiriki kuteka Yerusalemu (Israeli) na msalaba wa Yesu (614).

Katika tukio hilo alichochewa kujua habari za Ukristo na hatimaye kuzisadiki. Alipobatizwa na Modesti wa Yerusalemu alibadilisha jina lake Magundat kuwa Anastasi kwa heshima ya ufufuko wa Yesu. 

Miaka 7 baada ya kujiunga na monasteri alijisikia hamu ya kufia dini yake mpya akaenda Kaisarea Baharini, aliposhambulia makuhani wa Uzoroasta, dini yake ya zamani.

Walimtesa vikali ili arudie dini hiyo, lakini alikataa. Hapo alipelekwa kwenye mto Eufrate na kumtesa tena pamoja na kumuahidia vyeo vikubwa jeshini, lakini alizidi kukataa.

Hapo walimnyonga na kumkata kichwa mtoni baada ya wengine sabini .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*
*Acta SS., 3 Jan.
*Butler, *Lives of the Saints*, 22 Jan.
*Laistner, M.L.W.; King, H.H. (1943). *A Hand-List of Bede Manuscripts*. Ithaca, NY: Cornell University Press.
*
*

## Marejeo mengine
*Franklin, Carmela Vircillo. *The Latin dossier of Anastasius the Persian: hagiographic translations and transformations*. Pontifical Institute of Mediaeval Studies, Studies and Texts 147. Toronto, 2004.

## Viungo vya nje
*Saint Anastasius in the Catholic Forum
*Saint Anastasiοs (Perses) from an Orthodox website
*Colonnade Statue in St Peter's Square

Jamii:Watakatifu wa Siria
Dominiko wa Sora

[thumb|250px|[Sanamu ya Mt. Dominiko, Cocullo, Italia.]]
**Dominiko wa Sora, O.S.B.** (Foligno, Umbria, 951 - Sora, Lazio, 22 Januari 1031) alikuwa abati nchini Italia aliyejitahidi kueneza urekebisho wa umonaki wa Kibenedikto hata kwa kuanzisha monasteri mpya kadhaa .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 22 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Angelo Caranfa, *"Contro li mozzichi de le vipere": San Domenico tra i guitti*, in «Gazzettino della Valle del Sagittario», XV (2004), n. 2, p.&nbsp;4.
* Angelo Caranfa, ''Santi, pittori e poeti. Tracce d'arte a Villalago*, in «Gazzettino della Valle del Sagittario», XVI (2005), n. 1, pp.&nbsp;6–7.
* John Howe, *Riforma della Chiesa e trasformazioni sociali nell'Italia dell'XI secolo. Domenico di Sora e i suoi patroni*, a cura di Paolo Golinelli, Centro di Studi Sorani "Vincenzo Patriarca", Sora 2007, edizione italiana di *Church reform and social change in eleventh-century Italy: Dominic of Sora and his patrons*, University of Pennsylvania Press, 1977.
* Maria Rosaria Gatta, Enrico Domenico Grossi, *Villalago dall'XI al XIV secolo: la mane de l'ova*, Villalago, Associazione culturale "Villalago in Flaturno", 2007.
* Angelo Caranfa, Maria Rosaria Gatta, Enrico Domenico Grossi *"Il Picozzo ritrovato: un culto villalaghese minore"*, in «Gazzettino della Valle del Sagittario», XIX (2008), n. 3, pp.&nbsp;16–17.
* Roberto Grossi, *Il culto di San Domenico nella Valle del Sagittario'', Villalago, Editrice L'Atelier del Sagittario, 2008.
* Maria Rosaria Gatta, Enrico Domenico Grossi, Angelo Caranfa, *Il Santo nascosto. Studio e restauro di una ritrovata immagine di S. Domenico Abate a Villalago*, Villalago, Associazione culturale “Villalago in Flaturno”, 2011.
* Angelo Caranfa, *Alta Valle del Sagittario*, in Vienna Tordone (a cura di), *Thomas Ashby. Viaggi in Abruzzo (1901-1923)*, Cinisello Balsamo, Silvana Editoriale, British School at Rome, 2011, pp.&nbsp;201–204. Notizie e foto d'epoca sulla Valle del Sagittario e l'area nei pressi dell'eremo di San Domenico Abate prima della costruzione della diga sul Fiume Sagittario.
* N. Chiocchio, *La vita di S. Domenico scritta da Giovanni*, Pro Loco, Cocullo (AQ), s.d.

Jamii:Waliozaliwa 951
Jamii:Waliofariki 1031
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Emerensyana wa Roma

thumb|right|Mtakatifu Emerensyana akiuawa.
**Emerensyana wa Roma** (alifariki Roma, Italia, 304 hivi) alikuwa na undugu na Agnes wa Roma, bikira mwenye umri wa miaka 12 ambaye alikataa kuolewa kwa sababu ya imani yake ya Kikristo na kwa sababu hiyo aliteswa akauawa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo. 

Siku chache baadaye, Emerensyana, ambaye alikuwa anajiandaa kubatizwa, alikwenda kwenye kaburi la Agnes, kumbe alishambuliwa na kuuawa kwa mawe na umati wa Wapagani .
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 23 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Patron saint index

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Klementi na Agatanjelo

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Klementi.]]

**Klementi na Agatanjelo** (walifariki Ankara, Uturuki ya leo, 312) walikuwa askofu wa Ankara na shemasi wake aliyemfuata kutoka Roma. 

Walipata kuwa wafiadini wa Kikristo chini ya kaisari Diokletian ambaye alijaribu kumfanya Klementi aasi hata kwa mateso makali sana. Hatimaye waliuawa kwa kukatwa kichwa na askari wakati walipokuwa wanaadhimisha Liturujia ya Kimungu

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi, na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 23 Januari au 5 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 23: *Agathangelus & Clement*  at *SaintPatrickDC.org*
*Iconograms article on Clement.
*Patron saint index for 23 January.
*OCA article for 23 January saints.
*Patron saint article on Agathangelus.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Mashemasi

Jamii:Watakatifu wa Italia
Wahamaji

katika Afrika Kaskazini Mashariki.]]
 nchini Mali, 1974.]]
**Wahamaji** ni watu wasio na makao ya kudumu ama kwa sababu ya kuwa wawindaji-wakusanyaji, ama kwa kuwatimizia mahitaji mifugo yao katika mazingira magumu, ama kwa sababu wanazunguka daima kuuza bidhaa zao.

Mwaka 1995 walikadiriwa kuwa milioni 30-40 duniani kote.

## Marejeo 
* Oberfalzerova, Alena (2006): *Metaphors and Nomads*, Triton, Prague. ISBN 80-7254-849-2
* Sadr, Karim (1991). *The Development of Nomadism in Ancient Northeast Africa*, University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-3066-3
* Cowan, Gregory (2002). "Nomadology in Architecture: Ephemerality, Movement and Collaboration" University of Adelaide (available: http://hdl.handle.net/2440/37830 https://web.archive.org/web/20070926214754/http://thesis.library.adelaide.edu.au/public/adt-SUA20060904.161630/)
* Chatty, Dawn (1983–2009). Articles on Nomadic life
* Chatwin, Bruce (1987). *The Songlines*
* Deleuze and Guattari (1980). *A Thousand Plateaus*
* Melvyn Goldstein: The Impact of China's Reform Policy on the Nomads of Western Tibet
* The Remote World of Tibet's Nomads
* Grousset, René (1939). ''L'Empire des Steppes* 
* Michael Haerdter. Remarks on modernity, mobility, nomadism and the arts
* Kradin, Nikolay (2004). "Nomadic Empires in Evolutionary Perspective". In *Alternatives of Social Evolution''. Ed. by N.N. Kradin, A.V. Korotayev, Dmitri Bondarenko, V. de Munck, and P.K. Wason (pp.&nbsp;274–88). Vladivostok: Far Eastern Branch of the Russian Academy of Sciences; reprinted in: The Early State, its Alternatives and Analogues. Ed. by Leonid Grinin et al. (pр. 501–24). Volgograd: Uchitel'.
* Kradin, Nikolay N. (2002). "Nomadism, Evolution, and World-Systems: Pastoral Societies in Theories of Historical Development+. *Journal of World-System Research* 8: 368–88.
* Kradin, Nikolay N. (2003). "Nomadic Empires: Origins, Rise, Declin"e. In *Nomadic Pathways in Social Evolution*. Ed. by N.N. Kradin, Dmitri Bondarenko, and T. Barfield (pp.&nbsp;73–87). Moscow: Center for Civilizational Studies, Russian Academy of Sciences.
* Kradin, Nikolay N. (2006). "Cultural Complexity of Pastoral Nomads". *World Cultures* 15: 171–89 .
* Beall, Cynthia and Goldstein, Melvyn (May 1993). "Past becoming future for Mongolian nomads" *National Geographic Magazine*
* Vigo, Julian (2005). "Nomadic Sexualities and Nationalities: Postcolonial Performative Words and Visual Texts".  *Inscriptions in the Sand* Famagusta: Eastern Mediterranean University Press.

## Viungo vya nje
Wingu maneno

[thumb|351x351px|Wingu maneno unafanyika kwenye [R (lugha ya programu)|R.]]
[thumb|358x358px|Wingu maneno kwenye [Neno|maneno mengi.]]
Katika utarakilishi na takwimu, **wingu maneno** (kwa Kiingereza: *tag cloud au word cloud*) ni mchoro wa takwimu unaoonyesha maneno yanayotumika katika andiko. Wingu maneno unatumiwa pia kwenye tovuti ili kurahisisha utafutaji.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Takwimu
Bas

**Abbas Hamad** (jina lake la kisanii: **Bas**; alizaliwa Paris, Ufaransa, 1987) ni mwanamuziki mwenye asili ya Sudani, anayetoka mji wa Queens, jimbo la New York. 

Bas amesainiwa kwa lebo ya J Cole, Dreamville Records na Interscope Records. 

Albamu yake ya kwanza ya studio, Last Winter, ilitolewa tarehe 29 April, 2014. Albamu yake ya pili ya studio ilitolewa tarehe 4 Machi 2016 na iliitwa Too High to Riot, na albamu ya tatu ni Milky Way na ilitolewa tarehe 24 Agosti 2018. 

## Maisha
Yeye alizaliwa katika mji wa Paris 1987 kwa wazazi wa wasudani. akiwa na umri wa miaka nane familia yake ilihamia mji wa New York City jimbo la New York. Yeye alikwenda St. Fracis Preparatory School katika mji wa Queens jimbo la New York. 

Bas ni mdogo wa rafiki wa J Cole na meneja Ibrahim Hamad.

## Kazi ya Muziki 
Mnamo mwaka 2011, Bas alitoa mixtape yake ya kwanza iliyoitwa “Quarter Water Raised Vol. 1. Mnamo mwaka 2013, miztape yake ya pili ilitolewa na kuitwa, “ Quarter Water Raised Vol. 2.

Mnamo Mwaka 2013 Bas alikuwa kwenye wimbo wa J Cole “New York Times” na pia 50 Cent mpaka albamu J Cole, Born Sinner, na kisha tena katika DJ Khaled “Hells Kitchen” toka Suffering from Success. 

Kisha yeye alionekana kwenye albamu Revenge of the Dreamers.” Hiyo mixtape iliyotolewa kusherehekea Dreamville alishirikiana na Interscope Records, matokeo yake ilisainiwa na Interscope. Wiki mbili kabla ya albamu yake ya kwanza “Last Winter”, Bas alitolewa EP ya bure inayoitwa “Two Weeks Notice.”

## 2014–15: Last Winter 
Last Winter ilitolewa tarehe 29 Aprili 2014, kwa Dreamville records na Interscope Records. Albamu hii ilizungumza kuhusu siku za baridi huko New York wakati yeye alikuwa anarekodi hiyo albamu. Albamu iliungwa mkono na wimbo “My Nigga Just Made Bail” kuunda kwa GP808 na J Cole aliimba kwenye wimbo. Last Winter kutolewa mia na tatu katika orodha Billboard 200 na yeye aliuza nakala 3601 katika wiki za kwanza.

Baada ya kutolewa, Bas alikwenda katika safari ya tamasha la majiji kumi lililoitwa “The Last Winter Tour.” Bas baada ya safari yake ya muziki, alikwenda katika safari ya kimataifa ya muziki kwa Ab Soul. Mnamo mwaka 2015 Bas alikwenda katika safari ya kimtaifa ya muziki na J Cole kwenye “2014 Forest Hills Drive Tour” na wasanii wengine kama Omen, Cozz, Jeremih, YG, na Big Sean.

## 2016-17: Too High to Riot 
Bas alitoa albamu ya pili, Too High to Riot tarehe 4 Machi 2016. Albamu hii pia inajumuisha kuonekana kwa mgeni kutoka wasanii Dreamvile J. Cole na Cozz. Too High to Riot ilishika nambari arobaini na sita kwenye Billboard 200, na Albamu aliuza nakala 10985 katika wiki za kwanza. Yeye pia alitoa video ya muziki ya wimbo wa evry kwenye albamu. Baadaye, Bas alikwenda katika safari ya kimtaifa ya muziki mnamo mwezi Januari mwaka 2016 iliyoitwa “The Too High to Riot Tour.”Wasanii wa Dreamville Cozz na Earthgang alikwenda safari na walikwenda waji ishirini na sita, na tarehe 29 Januari 2017 video inayofunika safari ilitolewa katika Tidal.

Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wasanii wa Interscope Records
Bangi nchini Kenya

**Bangi nchini Kenya** ni haramu. 

Dawa hiyo ("cannabis" au "bhang") ilipigwa marufuku nchini Kenya wakati ilipokuwa nchi lindwa ya Waingereza kwa jina la Afrika ya Mashariki ya Kiingereza chini ya Ordinance ya Opium, tarehe 1 Januari 1914.   

Walakini, hivi karibuni kumekuwa na kampeni ambazo zimetaka kuhalalishwa kwake. Kwa mfano, marehemu Ken Okoth, mbunge wa zamani wa Kibra katika mji mkuu, alikuwa akitetea kuihalalisha kwake  kwa msingi wa faida yake ya kitabibu. Bila shaka, si wote wanakubali hoja zake. 

## Marejeo 
Jamii:Madawa ya Kulevya
Jamii:Mbangi
Olympic Club Muungano

**Olympic Club Muungano** ni klabu ya mpira wa miguu ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo iliyoanzishwa Bukavu na Biemba Dameski mnamo Machi 8, 1945 kwa jina la Unerga.   

Klabu imeshiriki mara kadhaa katika *Linafoot* (daraja la kwanza la Kongo). 

## Historia 
Mwaka 1984, OC Muungano kucheza mwisho ya michuano ya Zaire (DRC) dhidi ya AS Bilima wa Kinshasa baada kuondoa mnara kwa mnara Sanga Balende wa Mbuji-Mayi na Benki ya Zaire ya Kananga  . 

Katika msimu wa 2018-2019 kilabu kilitengwa kutoka kwa Linafoot baada ya vifurushi vitatu . Anakuwa na OC Bukavu Dawa kama mpinzani mkuu lakini tangu kuumbwa kwa nyota ya Kivu vilabu viwili vinashirikiana vizuri. 

## Tuzo 
* **LIFSKI : (2)** 
** Mshindi   : 2003, 2006 

## Wachezaji wa zamani 
*  Masudi Ndoshi 
* 1948  Witakenge 
* 1948  Maurice Mulonda 
* 1971  Prosper Ndume

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* www.rsssf.com 
* www.worldstadiums.com 

Jamii:Bukavu
Jamii:vilabu Mpira
Felisiani wa Foligno

[thumb|200px|right|[Sanamu ya Mt. Felisiani huko Foligno.]]
**Felisiani wa Foligno** (San Giovanni Profiamma, karibu na Foligno, Umbria, Italia, 160 hivi - Foligno, 24 Januari 250 hivi) anayehesabika kuwa askofu wa kwanza wa eneo hilo lote kuanzia mwaka 204 hadi kifo chake .

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 24 Januari.

## Maisha
Aliinjilisha mapema sehemu kubwa ya mkoa wa Umbria wa leo-

Akiwa na umri wa miaka 90 hivi aliteswa kwa kukataa ibada kwa miungu ya Dola la Roma, akafa wakati wa kuburutwa kuelekea Roma kuuawa.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Felician of Foligno
*San Feliciano di Foligno
*San Feliciano

Jamii:Waliozaliwa 160
Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Sabiniani wa Troyes

thumb|Mt. Sabiniani.
**Sabiniani wa Troyes** (Samo, leo nchini Ugiriki, karne ya 3 - Rilly-Sainte-Syre, karibu na Troyes, Ufaransa, 275 hivi) alikuwa Mkristo aliyefia dini yake wakati wa dhuluma ya kaisari Aurelian.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 24 Januari.

## Maisha
Alihama kisiwa alichozaliwa kwa sababu alivutiwa na Ukristo ila aliogopa upinzani wa baba yake. 

Huko Galia alibatizwa na Patroklo wa Troyes.

Baada ya huyo kufia dini, Sabiniani aliendelea mwenyewe kuinjilisha na kubatiza hadi alipoteswa na kukatwa kichwa .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Sabinian at Patron Saints Index
*29 January saints at Saint Patrick's Church 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 275
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Babila na wenzake

[thumb|200px|right|[Mchoro mdogo wa kifodini cha Mt. Babila na wenzake.]]
**Babila na wenzake** Urbani, Prilidani na Epoloni (walifariki 253) alikuwa askofu wa 12 wa Antiokia, leo nchini Uturuki na watoto watatu aliowafundisha imani ya Kikristo, bila kujali dhuluma ya kaisari Decius.

Kisha kuteswa mara kadhaa kwa ajili ya dini yake, askofu huyo aliuawa amefungwa minyororo ya chuma aliyoagiza azikwe nayo. Inasemekana kuwa pamoja naye waliuawa hao watoto .

Tangu zamani wote wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 24 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* David Frendo, Dangerous Ideas: Julian's Persian Campaign, Its Historical Background, Motivation, and Objectives katika Bulletin of the Asia Institute, volume=21, year=2007

## Viungo vya nje
* Text of St John Chrysostom's homily on Saint Babylas.
* St. Babilas at the Christian Iconography web site.

Jamii:Waliofariki 253
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Esuperansi wa Cingoli

[thumb|200px|right|[Sanamu ya Mt. Esuperansi huko Cingoli (karne ya 12).]]
**Esuperansi wa Cingoli** (alizaliwa Afrika Kaskazini - alifariki Cingoli, Marche, Italia) alikuwa askofu wa mji huo mwishoni mwa karne ya 5.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 24 Januari.

## Maisha
Mtoto wa familia ya Wamani na Waario, alikubaliwa na baba yake kupata ubatizo katika Kanisa Katoliki akiwa na umri wa miaka 12.

Baada ya kukomaa, aliishi kimonaki na kuinjilisha maeneo ya Afrika Kaskazini.

Alipotaka kuhamia Italia na kufika Roma alikamatwa, lakini Papa alifaulu kumtoa akamfanya askofu wa Cingoli. Huko alifanya kazi miaka 15 hadi kifo chake akiwa na sifa ya kufanya miujiza.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Francesco Maria Rafaelli, ''Delle memorie ecclesiastiche intorno l'istoria, ed il culto di santo Esuperanzio antico vescovo, e principal protettore di Cingoli*,  libri due, in Pesaro: nella stamperia Gavelliana, 1762;
* Giuseppe Avarucci, *Una lamella iscritta: problemi ed ipotesi intorno al culto di s. Esuperanzio a Cingoli*, Macerata 1986;
* Adriano Pennacchioni, *Vita di S. Esuperanzio, Vescovo e protettore di Cingoli*, Cingoli 1991;
* Pio Cartechini, *Il culto dei santi patroni Esuperanzio e Sperandia in alcuni documenti dell'archivio comunale di Cingoli*, in *Atti del convegno "Santità femminile nel duecento: Sperandia patrona di Cingoli"*, Ancona 2001, pp.&nbsp;269–314;
* Gianluca Orsola, *Esuperanzio di Cingoli. Agiografia di un vescovo medioevale,'' prefazione di Edith Pásztor, Graphe.it edizioni, Perugia 2009, ISBN 9788889840559

## Viungo vya nje
*http://www.santiebeati.it/dettaglio/92121 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki karne ya 5
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Jamii:Watakatifu wa Italia
Bretanioni

**Bretanioni** (pia: **Bretani, Vetrani, Vetranioni**; alifariki Tomi, leo Constanţa, Romania, 380 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 360.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 25 Januari.

## Maisha
Kwa kumpinga hadharani kaisari Valens, aliyetaka Wakristo wafuate mafundisho ya Ario, alipelekwa uhamishoni Lakini baadaye aliruhusiwa kurudi kutokana na malalamiko ya umati uliosifu imani na maadili yake.,

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Il cristianesimo nella Scytia Minor tra i se. IV-VI*, Roma 1989, pp.&nbsp;29–30
*Note biografiche tratto da: *Les Petits Bollandistes; Vies des saints*, tomo I
*http://www.crestinism-ortodox.ro/html/10/10a_sfantul_vetranion.html 
*VETRANION, episcop la Tomis 
*Sfantul VETRANION, episcopul Tomisului 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 380
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Romania
Preieto na Amarino

[thumb|200px|right|[Sanamu ya Mt. Preieto.]]
**Preieto na Amarino** (walifariki Volvic, 25 Januari 676) walikuwa mmoja askofu wa 25 wa Alvernia, leo Clermont-Ferrand, nchini Ufaransa, na mwingine abati au mlei ambao waliuawa pamoja na matajiri wa mji huo.

Tangu zamani wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 25 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *De Sanctis Martyribus Praejecto episcopo, Amarino, sive Marino abbate, et Elidio Claromonte Arvernorum in Gallia*, in Acta Sanctorum Ianuarii, vol. III, Parigi, pp. 242-250
* Louis Duchesne, ''Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. II, Paris 1910, pp. 37-38
* *Dictionnaire d'archéologie chrétienne et de liturgie*, Tome III, deuxième partie, Paris 1914, col. 1919
* Benoit Gonod, *Chronologie des évêques de Clermont et des principaux événements de l'histoire ecclésiastique de l'Auvergne*, Clermont-Ferrand 1833, pp. 15-16
*  Gérard Mathon, *Proietto, Amarino ed Elpidio, santi, martiri*, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. X, coll. 1184-1185

## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 25: *Praejectus of Clermont*  at *SaintPatrickDC.org''
*St. Praejectus
*Amarinus on Patron Saints Index
*Amarinus on Catholic Online

Jamii:Waliofariki 676
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Poponi abati

thumb|250px|Mt. Poponi.
**Poponi abati, O.S.B.** (pia: **Poppo**; Deinze, leo nchini Ubelgiji, 977 - Marchiennes, leo nchini Ufaransa, 25 Januari 1058) alikuwa abati huko Stavelot, leo nchini Ubelgiji, aliyejitahidi kueneza urekebisho wa monasteri za Kibenedikto ulioanza Cluny.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 25 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Poppo at Catholic Encyclopedia online
*Poppo at Patron Saints Index
*Saint of the Day, January 25: *Poppo of Stavelot*  at *SaintPatrickDC.org*
*Dutch history article about Deinze

Jamii:Waliozaliwa 977
Jamii:Waliofariki 1058
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Holmi

**Holmi** *(Holmium)* ni elementi ya kimetali yenye alama **Ho** na namba atomia 67, maana yake kiini cha Holmi kina protoni 67 ndani yake. Uzani atomia ni 164.930. Katika jedwali la elementi inahesabiwa kati ya lanthanidi na metali za ardhi adimu. 

Holmi ilitambuliwa kama elementi ya pekee nchini Uswidi na mwanakemia Per Theodor Cleve kwenye mwaka 1878. Aliikuta kama taka ndani ya oksidi ya Erbi, pamoja na Thuli. Cleve alichagua jina la Holmi kwa heshima ya mji Stockholm alikozaliwa.    

Holmi safi ni metali laini. Kiasili Holmi haipatikani kwa hali safi kwa sababu inatendana kirahisi na kemikali nyingine. Lakini inapatikana ndani ya madini monaziti na gadoliniti. Maeneo makuu ya madini ni China, Marekani, Brazil, Uhindi, Sri Lanka, na Australia na akiba ya holmi inakadiriwa kuwa tani 400,000.  

Baada ya kusafishwa inakaa katika hewa kavu kwa halijoto ya kawaida. Ikifikia nyuzijoto °C 150 inawaka. 

Holmi huwa na nguvu kubwa ya usumaku, na hapo inapita elementi zote nyingine. Kwa sababu hiyo hutumiwa kuzalisha sumaku zenye nguvu kuu.  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*WebElements.com –	 Holmium (also used as a reference)
*American Elements – Holmium  American Elements (also used as a reference)
* Holmium at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)

Jamii:Lanthanidi
Jamii:Elementi
Jamii:metali
Ildefonso wa Toledo

[thumb|200px|right|Mt. Ildefonso alivyochorwa na [El Greco.]]
**Ildefonso wa Toledo** (kwa Kigothi: **Hildefuns**; Toledo, Hispania, 607 hivi - Toledo, 23 Januari 667) alikuwa mwanateolojia aliyehudumia kama askofu mkuu wa Toledo miaka 10 ya mwisho ya maisha yake.

Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 23 Januari.

## Maisha
Mtoto wa familia maarufu ya Wavisigothi, alipewa ushemasi mwaka 632, lakini baada ya kulenga daraja za juu walivyotaka ndugu zake, aliingia monasteri ya Agali. 

Mwaka 650 alichaguliwa abati wake na kutokana na cheo hicho alishiriki mtaguso wa nane wa Toledo na mtaguso na tisa wa Toledo.

Mwaka 657 alichaguliwa kuwa askofu wa mji huo.

## Maandishi 
Aliandika kwa ufasaha mkubwa vitabu vingi juu ya mambo mbalimbali, alitunga sala maarufu kwa liturujia, akiheshimu kwa ari ya pekee Bikira Maria Mama wa Mungu. (taz. Patrologia Latina, gombo 78)

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Vyanzo
*Ildefonsus. *De viris illustribus*, ed. and trans. by C. Codoñer Merino in *Acta Salmanticensia*, Filosofía y Letras, 65. Salamanca, 1972.
*Collins, Roger. *Visigothic Spain, 409–711*. Oxford: Blackwell Publishing, 2004. ISBN|0-631-18185-7.
*Collins, Roger. "The 'Autobiographical' Works of Valerius of Bierzo: their Structure and Purpose." *Los Visigodos: Historia y Civilización*. ed. A. González Blanco. Murcia: Universidad de Murcia, 1986. Reprinted in *Law, Culture and Regionalism in Early Medieval Spain*. Variorum, 1992. ISBN|0-86078-308-1.
*Collins, Roger. "Julian of Toledo and the Education of Kings in Late Seventh-Century Spain." *Law, Culture and Regionalism in Early Medieval Spain*. Variorum, 1992. ISBN|0-86078-308-1. Revised version of "Julian of Toledo and the Royal Succession in Late Seventh Century Spain," *Early Medieval Kingship*, edd. P. H. Sawyer and I. N. Wood. Leeds: School of History, University of Leeds, 1977.
*James, Edward (ed.) *Visigothic Spain: New Approaches*. Oxford: Oxford University Press, 1980. ISBN|0-19-822543-1.

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 607
Jamii:Waliofariki 667
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wanateolojia wa Hispania
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Juliani wa Sora

**Juliani wa Sora** (alifariki Sora, Lazio, Italia, 161 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa kukatwa kichwa wakati wa dhuluma ya kaisari Antoninus Pius dhidi ya imani hiyo kwa kuwa alihubiri Injili akitokea Dalmatia (leo nchini Kroatia) na kuelekea Campania. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Wa kwanza wanaadhimisha sikukuu yake tarehe 27 Januari, wa pili tarehe 11 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:watakatifu wa Italia