open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Władysław Reymont

thumb|right|Władysław Reymont
left|80px

**Władysław Reymont** (7 Mei 1867 – 5 Desemba 1925) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Polandi (jina lake pia liliandikika *Rejment*). Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1924 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
José Echegaray y Eizaguirre

left|80px
thumbnail|right|200px|José Echegaray y Eizaguirre alkua mshindi wa Tuzo ya Nobeli mwaka 1904 
**José Echegaray y Eizaguirre** (19 Aprili 1832 – 4 Septemba 1916) alikuwa mwanahisabati, mwanasiasa na mwandishi wa tamthiliya kutoka nchi ya Hispania. Alianza kuandika tu alipofikisha umri wa miaka 42. Kabla ya kuwa mashuhuri kama mwandishi, alikuwa profesa wa hisabati na mwanasiasa (kwa mfano, aliteuliwa kuwa Waziri wa Fedha mwaka wa 1874). Mwaka wa 1904, pamoja na Frederic Mistral alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1832
Jamii:Waliofariki 1916
Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Wanasiasa wa Hispania
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Anatole France

left|80px
thumb|right|Anatole France

**Anatole France** (16 Aprili 1844 – 12 Oktoba 1924) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1921 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1924
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
André Gide

left|80px
thumbnail|right|Andre Gide, mwaka wa 1920

**André Gide** (22 Novemba 1869 – 19 Februari 1951) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Mada za maandiko yake ni pamoja na kumtafuta Mungu, shajara za maisha yake, na ushoga. Tawasifu yake "Punje ya Ngano Isipokufa ..." (kwa Kifaransa *Si le grain ne meurt ...*) ilitolewa mwaka wa 1926. Mwaka wa 1947 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1951
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Bertrand Russell

left|80px
thumbnail|right|Bertrand Russell

**Bertrand Russell** (18 Mei 1872 – 2 Februari 1970) alikuwa mwanafalsafa kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aliandika kuhusu mantiki ya hisabati. Pia alifanya makampeni kwa ajili ya amani ya mataifa. Mwaka wa 1950 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1872
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Wanafalsafa wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Boris Leonidovich Pasternak

left|80px
thumbnail|right|Boris Pasternak

**Boris Leonidovich Pasternak** (10 Februari 1890 – 30 Mei 1960) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Urusi. Ingawa aliandika mashairi kwa ujumla, anajulikana hasa kwa riwaya yake "Daktari Zhivago" iliyotolewa mwaka wa 1956. Mwaka wa 1958 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi** lakini aliikataa kwa sababu ya upinzani katika nchi yake.

Jamii:Waliozaliwa 1890
Jamii:Waliofariki 1960
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Washairi wa Urusi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Ernest Hemingway

**Ernest Miller Hemingway** (21 Julai 1899 – 2 Julai 1961) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Hasa aliandika riwaya, k.m. "Mzee na Bahari" (kwa Kiingereza *The Old Man and the Sea*) iliyotolewa mwaka wa 1952; akatuzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya hiyo mwaka wa 1953. Mwaka wa 1954 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**. Alikufa alipokuwa akisafisha bunduki yake. Watu wanaendelea kujadili kama alijiua au kufa kwa ajali.

Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1961
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
François Mauriac

thumb|right|François Mauriac (1932)

left|80px

**François Mauriac** (11 Oktoba 1885 – 1 Septemba 1970) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Maandiko yake mara nyingi yanahusu nafsi ya mtu anayejaribu kuelewa mambo ya dhambi, ya neema na ya wokovu. Mwaka wa 1952 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1885
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Frans Eemil Sillanpää

thumb|right|Frans Eemil Sillanpää
left|80px

**Frans Eemil Sillanpää** (16 Septemba 1888 – 3 Juni 1964) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Finland. Anajulikana hasa kwa riwaya zake, k.m. "Urithi Duni" (kwa Kifinland *Hurskas kurjuus*, iliyotolewa mwaka wa 1919) au "Usingizi wa Ujanani" (*Nuorena nukkunut*, 1931). Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Bibliography
* *Elämä ja aurinko* (1916)
* *Ihmislapsia elämän saatossa* (1917)
* *Hurskas kurjuus* (translated as *Meek Heritage*) (1919)
* *Rakas isänmaani* (1919)
* *Hiltu ja Ragnar* (1923)
* *Enkelten suojatit* (1923)
* *Omistani ja omilleni* (1924)
* *Maan tasalta* (1924)
* *Töllinmäki* (1925)
* *Rippi* (1928)
* *Kiitos hetkistä, Herra...* (1930)
* *Nuorena nukkunut* (translated as *The Maid Silja*) (1931)
* *Miehen tie* (1932)
* *Virranpohjalta* (1933)
* *Ihmiset suviyössä* (translated as *People in the Summer Night*) (1934)
* *Viidestoista* (1936)
* *Elokuu* (1941)
* *Ihmiselon ihanuus ja kurjuus* (1945)

Jamii:Waliozaliwa 1888
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Waandishi wa Ufini
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
George Bernard Shaw

left|80px
right|260px|thumb|George Bernard Shaw, 1912

**George Bernard Shaw** (26 Julai 1856 – 2 Novemba 1950) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ireland. Hasa aliandika tamthiliya na insha. Mwaka wa 1925 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1856
Jamii:Waliofariki 1950
Jamii:Waandishi wa Ireland
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Gerhart Hauptmann

left|80px

**Gerhart Hauptmann** (15 Novemba 1862 – 6 Juni 1946) alikuwa mwandishi wa michezo ya kuigiza na mshairi kutoka nchi ya Ujerumani. Anajulikana hasa kwa tamthiliya yake "Wafumaji" (kwa Kijerumani *Die Weber*) iliyotolewa mwaka wa 1892. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1946
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Halldór Laxness

left|80px
thumb|right|Halldor Laxness

**Halldór Laxness** (23 Aprili 1902 – 8 Februari 1998) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Iceland. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1955 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Waandishi wa Iceland
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Ivan Alekseyevich Bunin

left|80px
thumb|right|Ivan Bunin

**Ivan Alekseyevich Bunin** (22 Oktoba 1870 – 8 Novemba 1953) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Urusi. Mwaka wa 1920 alihamia Ufaransa. Hasa aliandika riwaya na mashairi. Mwaka wa 1933 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1870
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jean-Paul Sartre

left|80px
180px

**Jean-Paul Sartre** (21 Juni 1905 – 15 Aprili 1980) alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka nchi ya Ufaransa. Alikuwa mtetezi mkuu wa falsafa ya "Existentialism". Falsafa hiyo inakiri kwamba hakuna mantiki ambayo mtu angeweza kuitumia kwa ajili ya maamuzi yake, lakini lazima kila mtu afanye uchaguzi yeye mwenyewe na atawajibika kwa matendo yake. Mwaka wa 1964 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi** lakini aliikataa.

Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1980
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Wanafalsafa wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Johannes Vilhelm Jensen

left|80px

**Johannes Vilhelm Jensen** (20 Januari 1873 – 25 Novemba 1950) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Denmark. Anajulikana hasa kwa riwaya yake "Safari Ndefu" (kwa Kidenmark *Den lange rejse*) iliyotolewa katika majuzuu sita miaka ya 1908-22. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu alivyoitoa Jensen mwenyewe
* Wasifu na vitabu vya Jensen 

Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1950
Jamii:Waandishi wa Denmark
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Juan Ramón Jiménez

thumbnail|right|200px|Juan Ramón Jiménez
left|80px

**Juan Ramón Jiménez** (24 Desemba 1881 – 29 Mei 1958) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Hispania. Mwaka wa 1956 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Viungo vya nje 
* Picha na kaburi ya Juan Ramón Jiménez

Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1958
Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Washairi wa Hispania
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Pär Lagerkvist

left|80px
thumbnail|right|Pär Lagerkvist

**Pär Lagerkvist** (23 Mei 1891 – 11 Julai 1974) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Sweden. Mwaka wa 1951 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1891
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Pearl S. Buck

**Pearl Buck** (26 Juni 1892 – 6 Machi 1973) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Jina lake la kuzaliwa ni *Pearl Comfort Sydenstricker*; Buck ni jina la mume wake. Lakini aliandika chini ya jina la *John Sedges*. Anajulikana hasa kwa riwaya zake juu ya maisha katika nchi ya Uchina ambapo alilelewa akiwa mtoto wa wamisionari. Mwaka wa 1932 alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake *The Good Earth*. Mwaka wa 1938 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1892
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Roger Martin du Gard

left|80px

**Roger Martin du Gard** (23 Machi 1881 – 22 Agosti 1958) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Anajulikana hasa kwa riwaya zake "Akina Thibault" (kwa Kifaransa *Les Thibaults* zilizotolewa miaka ya 1922-40). Mwaka wa 1937 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1958
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
T. S. Eliot

thumb|T. S. Eliot (1923)
left|80px

**Thomas Stearns Eliot** (26 Septemba 1888 – 4 Januari 1965) alikuwa mwandishi kutoka nchi za Marekani na Uingereza. Alizaliwa Marekani lakini alikata uraia wa Uingereza mwaka wa 1927. Hasa aliandika mashairi. Shairi lake "Nchi Kame" (kwa Kiingereza *The Waste Land*) lilitolewa mwaka wa 1922. Mwaka wa 1948 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Thomas Mann

left|80px
thumb|right|Thomas Mann (mwaka wa 1937)

**Thomas Mann** (6 Juni 1875 – 12 Agosti 1955) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa riwaya zake, k.m. "Akina Buddenbrook" (kwa Kijerumani *Buddenbrooks*, iliyotolewa mwaka wa 1900), "Kifo katika mji wa Venice" (*Tod in Venedig*, 1912), "Mlima wa Ajabu" (*Der Zauberberg*, 1924) au "Maungamo ya Felix Krull, Tapeli" (*Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull*, 1954). Pia aliandika insha nyingi. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1875
Jamii:Waliofariki 1955
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Winston Churchill

thumb|right|Winston Churchill
left|80px

**Winston Leonard Spencer Churchill** (30 Novemba 1874 – 24 Januari 1965) alikuwa mwanasiasa, mwanajeshi na mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Mara mbili alikuwa Waziri Mkuu wa Uingereza, miaka ya 1940-45, na 1951-55. Mwaka wa 1953 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**. Pia, mwaka wa 1953 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1965
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Michail Aleksandrovich Sholokhov

left|80px

**Mikhail Aleksandrovich Sholokhov** (24 Mei 1905 – 21 Februari 1984) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Urusi. Hasa aliandika riwaya, k.m. "Don, Mto wa Kimya" (kwa Kirusi *Tikhy Don*) iliyotolewa katika majuzuu manne miaka ya 1928-40. Mwaka wa 1965 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Eyvind Johnson

left|80px

**Eyvind Johnson** (29 Julai 1900 – 25 Agosti 1976) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Sweden. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1974, pamoja na Harry Martinson alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Harry Martinson

left|80px

**Harry Edmund Martinson** (6 Mei 1904 – 11 Februari 1978) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Sweden. Hasa aliandika riwaya na mashairi. Mwaka wa 1974, pamoja na Eyvind Johnson alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1978
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Kishambala

**Kishambala** (au **Kisambaa**) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Washambala. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kishambala imehesabiwa kuwa watu 664,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kishambala iko katika kundi la G20.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kishambala kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kishambala
*lugha ya Kishambala katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ksb
*http://www.african.gu.se/tanzania/weblinks.html 
*http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Docs/TLS.html (tovuti hiyo ina msamiati wa Kishambala)

## Marejeo
*Maho, Jouni & Bonny Sands. 2002. *The languages of Tanzania: a bibliography*. (Orientalia et africana gothoburgensia, no 17.) Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis. Pp ix, 428. ISBN 91-7346-454-6

Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
*Besha, Ruth. 1989. *A study of tense and aspect in Kishambala*. (Language and dialect studies in East Africa, vol 10.) Berlin: Dietrich Reimer Verlag.
*Yukawa, Yasutoshi. 1984. *A classified dictionary of the Sambaa language*. (Asian and African lexicon series.) Tokyo: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), Tokyo University of Foreign Studies.

Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kibantu
Nelly Sachs

thumb|right|Nelly Sachs (1910)

left|80px

**Nelly Leonie Sachs** (10 Desemba 1891 – 12 Mei 1970) alikuwa mwandishi na mshairi Myahudi kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1940 alisaidiwa na rafiki yake Selma Lagerlof kukimbia ukatili wa WaNazi na kuhamia Sweden. Katika mashairi na tamthiliya zake alieleza mateso ya Wayahudi, k.m. katika tamthiliya "Eli: Juu ya Mateso ya Israel" (kwa Kijerumani *Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels*) iliyotolewa mwaka wa 1951. Mwaka wa 1966, pamoja na Shmuel Yosef Agnon alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Viungo vya nje 
* picha na kaburi ya Nelly Sachs

Jamii:Waliozaliwa 1891
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Washairi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Miguel Ángel Asturias

left|80px
right|thumb|200px
**Miguel Ángel Asturias** (19 Oktoba 1899 – 9 Juni 1974) alikuwa mwandishi na mwanasiasa kutoka nchi ya Guatemala. Hasa aliandika mashairi na riwaya. Mwaka wa 1967 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Waandishi wa Guatemala
Jamii:Wanasiasa wa Guatemala
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Yasunari Kawabata

left|80px
thumb|right|Yasunari Kawabata

**Yasunari Kawabata** (11 Juni 1899 – 16 Aprili 1972) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ujapani. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1968 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1972
Jamii:Waandishi wa Japani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Samuel Beckett

left|80px

**Samuel Barclay Beckett** (13 Aprili 1906 – 22 Desemba 1989) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ireland. Aliandika kwa Kiingereza na Kifaransa. Anajulikana hasa kwa tamthiliya yake "Kumngojea Godot" (kwa Kifaransa *En attendant Godot*) iliyotolewa mwaka wa 1952. Mwaka wa 1969 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Waandishi wa Ireland
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Aleksandr Solzhenitsyn

left|80px
right|280px|thumbnail|Solzhenitsyn, 1994
right|200px|thumbnail|One Day in the Life of Ivan Denisovich
**Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn** (11 Desemba 1918 – 3 Agosti 2008) alikuwa mwandishi na mwanahistoria kutoka nchi ya Urusi. 

Mwaka wa 1970 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**. 

Anajulikana hasa kwa kitabu chake "Funguvisiwa la Gulag" (kwa Kirusi *Arkhipelag Gulag*) kilichotolewa katika majuzuu matatu miaka ya 1973-75. Katika kitabu hicho alisimulia historia ya utawala wa kutisha wa Stalin na mfumo wa makambi yake mengi kwa wafungwa wa kisiasa. Alikamatwa na serikali na kufukuzwa nje ya nchi kwa sababu ya kitabu hicho. 

Mwaka wa 1994 alirudi Urusi. Aliaga dunia Moscow mjini mwaka wa 2008.

Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Wanahistoria wa Urusi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Vermont
Pablo Neruda

left|80px
thumb|right|Pablo Neruda (mwaka wa 1966)

**Pablo Neruda** (12 Julai 1904 – 23 Septemba 1973) alikuwa mwanasiasa na mshairi kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Neftalí Ricardo Reyes Basoalto*. Alikuwa balozi wa nchi yake katika nchi mbalimbali za Asia, Ulaya na Amerika ya Kusini. Mwaka wa 1971 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:Wanasiasa wa Chile
Jamii:Washairi wa Chile
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Shmuel Yosef Agnon

**Shmuel Yosef Agnon** ( kwa Kiebrania: **שמואל יוסף עגנון**; 17 Julai 1888 – 17 Februari 1970) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Israeli. Alizaliwa nchini Polandi na jina la *Shmuel Yosef Halevi Czaczkes*. Akiwa bado kijana alihamia Israeli. Hasa aliandika riwaya, na lugha zake zilikuwa Kiebrania na KiYiddish. Mwaka wa 1966, pamoja na Nelly Sachs alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1888
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waandishi wa Israeli
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Saul Bellow

**Saul Bellow** (10 Juni 1915 &ndash; 5 Aprili 2005) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa nchini Kanada lakini. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1976 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa ajili ya riwaya yake "Kipaji cha Humboldt" (kwa Kiingereza ''Humboldt's Gift'') iliyotolewa mwaka wa 1975. Mwaka uleule wa 1976 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Jamii:Quebec
Jamii:Chicago, Illinois
Vicente Aleixandre

left|80px

**Vicente Aleixandre** (26 Aprili 1898 – 14 Desemba 1984) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Hispania. Mwaka wa 1977 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Washairi wa Hispania
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Heinrich Böll

left|80px
[thumb|right|Sanamu ya Heinrich Böll katika mji wa [Berlin]]

**Heinrich Theodor Böll** (21 Desemba 1917 – 16 Julai 1985) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1972 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 1985
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Odysseas Elytis

left|80px
thumb|Odysseas Elytis

**Odysseas Elytis** mnamo tarehe 2 Novemba 1911 mpaka tarehe 18 Machi 1996 alikuwa mshairi, na mtafsiri kutoka nchi ya Ugiriki. Jina lake la kuzaliwa ni *Odysseas Alepoudhelis*. 

Mnamo Mwaka wa 1979 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 1996
Jamii:Waandishi wa Ugiriki
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Washairi wa Ugiriki
Czesław Miłosz

left|80px
thumb|right|Czeslaw Milosz, mwaka wa 1998 (picha imepigwa na Mariusz Kubik).

**Czeslaw Milosz** (30 Julai 1911 – 14 Agosti 2004) alikuwa mshairi kutoka nchi ya Polandi. Tangu mwaka wa 1951 aliishi katika nchi ya Ufaransa, na 1960 alihamia Marekani. Nje ya kutunga mashairi mengi, aliandika pia insha na kutafsiri. Mwaka wa 1969 alitolea kitabu kuhusu historia ya fasihi ya Polandi. Mwaka wa 1980 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Washairi wa Polandi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Patrick White

left|80px
thumb|Patrick White (1973)
**Patrick Victor Martindale White** (28 Mei 1912 – 30 Septemba 1990) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Australia. Hasa aliandika riwaya. Mwaka wa 1973 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 1990
Jamii:Waandishi wa Australia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Gabriel García Márquez

left|80px

**Gabriel García Márquez** (6 Machi 1928 - 17 Aprili 2014) ni mwandishi kutoka nchi ya Kolombia na kufanya kazi kama mwandishi wa habari katika nchi mbalimbali za Amerika na Ulaya. Anajulikana hasa kwa riwaya zake, kwa mfano "Upendo wakati wa Kipindupindu" (kwa Kihispania *El amor en los tiempos del cólera*) iliyotolewa mwaka wa 1985. Mwaka wa 1982 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waandishi wa Kolombia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
William Golding

left|80px

**William Gerald Golding** (19 Septemba 1911 – 19 Juni 1993) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aliandika riwaya, kwa mfano "Bwana wa Nzi" (kwa Kiingereza *Lord of the Flies*) iliyotolewa mwaka wa 1954. Mwaka wa 1983 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**. Mwaka wa 1988 alipewa cheo cha *Sir* cha Uingereza.

Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 1993
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jaroslav Seifert

left|80px
thumb|right|Jaroslav Seifert

**Jaroslav Seifert** (23 Septemba 1901 – 10 Januari 1986) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ucheki. Mwaka wa 1984 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1986
Jamii:Waandishi wa Ucheki
Jamii:Washairi wa Ucheki
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Claude Simon

left|80px

**Claude-Eugène-Henri Simon** (10 Oktoba 1913 – 6 Julai 2005) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa aliandika riwaya ambazo zinahusu wakati wa vita. Mwaka wa 1985 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Isaac Bashevis Singer

left|80px

**Isaac Bashevis Singer** (14 Julai 1902 – 24 Julai 1991) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Polandi ambapo alizaliwa na jina *Yitskhek Bashyevis Zinger *. Mwaka wa 1935 alihamia Marekani. Hasa aliandika riwaya na insha kuhusu maisha ya Wayahudi katika karne ya 20. Aliziandika katika lugha ya Kiyiddish. Mwaka wa 1978 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Waliofariki 1991
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Elias Canetti

left|80px

thumb|right|Kaburi la Elias Canetti.
**Elias Canetti** (25 Julai 1905 – 14 Agosti 1994) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Bulgaria. Baadaye aliishi nchini Uingereza. 

Aliandika riwaya na pia tamthiliya; maandishi yake yote yalikuwa katika lugha ya Kijerumani. Mwaka wa 1981 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Tuzo na Heshima
* *Prix International* (France, 1949)
* *Grand Austrian State Prize|Grand Austrian State Prize for Literature* (1967)
* *Literature Award of the Bavarian Academy of the Fine Arts* (1969)
* *Austrian Decoration for Science and Art* (1972)
* *Georg Büchner Prize*(German Academy for Language and Literature, 1972)
* German recording prize, for reading "Ohrenzeuge" (Deutscher Schallplattenpreis) (1975)
* *Nelly Sachs Prize* (1975)
* *Gottfried-Keller-Preis* (1977)
* *Pour le Mérite* (1979)
* *Johann-Peter-Hebel-Preis* (Baden-Württemberg, 1980)
* Nobel Prize in Literature* (1981)
* *Franz Kafka Prize'' (1981)

## Tanbihi
{}

## Viungo vya Nje 
* Elias Canetti @ Perlentaucher

Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Waandishi wa Austria
Jamii:Waandishi wa Bulgaria
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Octavio Paz

left|80px
thumb|right|220px|Octavio Paz

**Octavio Paz** (31 Machi 1914 – 19 Aprili 1998) alikuwa mshairi na mwanasiasa kutoka nchi ya Mexiko. Tangu mwaka wa 1945 alifanya kazi kama balozi kwa ajili ya nchi yake. Mwaka wa 1990 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Waandishi wa Mexiko
Jamii:Washairi wa Mexiko
Jamii:Wanasiasa wa Mexiko
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Wisława Szymborska

left|80px
thumb|right|Wislawa Szymborska, mwaka wa 2005.
**Wisława Szymborska** (jina kamili: Maria Wisława Anna Szymborska; 2 Julai 1923 - 1 Februari 2012) alikuwa mshairi kutoka nchi ya Polandi. 

Mwaka wa 1996 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Washairi wa Polandi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
José Saramago

left|80px

**José Saramago** (16 Novemba 1922 - 18 Juni 2010) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ureno. Baadhi ya maandiko mengine aliandika hasa riwaya. Mwaka wa 1998 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Waandishi wa Ureno
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Joseph Brodsky

**Joseph Aleksandrovich Brodsky** (24 Mei 1940 – 28 Januari 1996) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Urusi. Kuanzia mwaka wa 1972 aliishi nchini Marekani. Mwaka wa 1987 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 1996
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Waandishi wa Urusi
Jamii:Washairi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Eugene O'Neill

left|80px

'''Eugene Gladstone O'Neill** (16 Oktoba 1888 – 27 Novemba 1953) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi'''. Pia, kati ya 1920 na 1957, alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya mara nne.

Jamii:Waliozaliwa 1888
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Tamthiliya
Elfriede Jelinek

left|80px

**Elfriede Jelinek** (amezaliwa 20 Oktoba 1946) ni mwandishi kutoka nchi ya Austria. Hasa ameandika riwaya na pia tamthiliya. Mwaka wa 2004 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waandishi wa Austria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Imre Kertész

left|80px

**Imre Kertesz** (amezaliwa 9 Novemba 1929) ni mwandishi kutoka nchi ya Hungaria. Hasa ameandika riwaya kuhusu maisha ya Wayahudi wakati wa ukatili wa WaNazi. Mwaka wa 2002 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waandishi wa Hungaria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Camilo José Cela

left|80px
thumb|right|Camilo José Cela

**Camilo Jose Cela Trulock** (11 Mei 1916 – 17 Januari 2002) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Hispania. Aliandika riwaya, insha na vitabu vya safari. Mwaka wa 1989 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1916
Jamii:Waliofariki 2002
Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Günter Grass

left|80px
thumb|Günter Grass (2004)

**Günter Wilhelm Grass** (alizaliwa 16 Oktoba 1927 Danzig, alifariki 13 Aprili 2015 mjini Lübeck) alikuwa mchoraji, mchongaji na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa ameandika riwaya na insha, na pia tamthiliya na mashairi. Mwaka wa 1999 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Utoto na ujana 
Grass alizaliwa katika dola-mji Danzig (leo Gdansk, Polandi) akiwa mwana wa mfanyabiashara Mjerumani na mke wa asili ya Kashubi. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alijitolea kuwa mwanajeshi Mjerumani akiwa na umri wa miaka 15 na kwa umri wa miaka 17 alikuwa mwanajeshi wa kiosi cha SS. 

Baada ya vita alijifunza uchongaji na kuongeza masomo ya fani hii pamoja na nakshi kwenye vyuo vya Düsseldorf na Berlin. 

## Maisha ya binafsi
1954 alifunga ndoa na Mswisi Anna Schwarz akaishi naye Paris, Ufaransa kati ya 1956 hadi 1960. Alizaa naye watoto wanne wakaachana 1972 na kuwa na talaka ya mwaka 1978. Baada ya kuaachana na Anna akawa na uhusiano wa kimapenzi na Veronika Schröter halafu Ingrid Kruger akazaa watoto nao pia. 1979 alimwoa Ute Grunert akakaa naye hadi mwisho. Wakati wa kifo chake alikuwa na wajukuu 18.  

Grass alikuwa mshabiki wa klabu ya soka ya Bundesliga SC Freiburg. 

Alikuwa mwanachama wa chama cha SPD (chama cha kijamii cha Ujerumani,Social Democratic Party).

## Mafanikio kama mwandishi
Wakati wa kukaa Paris alitunga muswada wa riwaya yake ya kwanza "Die Blechtrommel" (ngoma ya bati) iliyompatia umaarufu mara ya kwanza katika Ujerumani. Katika riwaya hii sawa na vitabu vyake vilivyofuata alisimulia habari za Wajerumani wakati wa vita na chini ya utawala wa chama cha Nazi cha Adolf Hitler. Alijadili hapa swali la hatia ya Wajerumani kwa jinai zilizotendewa chini ya mfumo wa siasa ya miaka ya Hitler. 

Riwaya za "Katz und Maus" (Paka na panya) na "Hundejahre" (miaka ya mbwa) zilifuata 1961 na 1963. Zote tatu zinasimulia maisha ya watu kutoka mji wake Danzig ambayo tangu 1945 imekuwa mji wa Polandi ilhali wakazi wote Wajerumani walifukuzwa. Maandiko ya Grass yalisababisha majadiliano makali katika jamii ya Ujerumani juu ya historia ya taifa na swali la hatia ya kuvumilia na kushiriki katika mfumo wa kisiasa ya miaka ya Hitler.

Alipokabidhiwa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka 1999 taasisi ya taaluma ya Sweden ilieleza: "Katika 'Ngoma ya Bati' Grass alichunguza historia ya kisasa kwa kukumbuka wale waliosahauliwa, wahanga na ule uwongo ambao watu wanataka kusahau kwa sababu waliwahi kuuamini".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Kiholanzi

thumb|300px|Maeneo ambako Kiholanzi huzungumzwa katika Ulaya
**Kiholanzi** ni lugha ya Kijerumaniki ya magharibi katika jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya inayozungumzwa nchini Uholanzi, Ubelgiji na Surinam na watu milioni 23. Katika Uholanzi inaitwa "Nederlands" na katika Ubelgiji inaitwa "Vlaams". 

Kiafrikaans cha Afrika Kusini ni lugha iliyotoka katika Kiholanzi. Kijerumani ya Kaskazini ni karibu sana na Kiholanzi.

## Uainishaji
**Kiholanzi** ni lugha ya Kijerumaniki Magharibi, sehemu ya familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Inahusiana na tawi la Franconian ya chini, jambo linaloifanya iwe karibu na Kijerumani na Kiingereza. Ingawa Kiholanzi kinashiriki vipengele vingi vya kiisimu na lugha hizo, kina sifa za kipekee zinazokitofautisha.

Kiholanzi kilitokana na Kiholanzi cha Kale (takriban 500–1150 BK), ambacho baadaye kilibadilika kuwa Kiholanzi cha Kati (1150–1500 BK) kabla ya kugeuka kuwa Kiholanzi cha Kisasa (kutoka 1500 BK hadi sasa). Lugha hii huzungumzwa hasa Uholanzi, Ubelgiji (hasa Flanders), na Suriname, ikiwa na athari za kihistoria kwa Kiafrikana, kinachozungumzwa Afrika Kusini na Namibia.

Kimuundo, Kiholanzi mara nyingi huchukuliwa kuwa lugha ya mpito kati ya Kiingereza na Kijerumani. Tofauti na Kijerumani, Kiholanzi hakina visawe vya kisarufi kwa nomino (isipokuwa viwakilishi) na kina mfumo rahisi wa ulegezaji wa maneno. Hata hivyo, bado kinahifadhi vipengele fulani vya Kijerumani, kama mpangilio wa vitenzi katika nafasi ya pili kwenye sentensi kuu (V2 word order) na mfumo wa jinsia za kisarufi (ya kiume, ya kike, na isiyo na jinsia).

Kiholanzi ni sehemu ya muendelezo wa lahaja za Kiholanzi-Kijerumani, jambo linalomaanisha kuwa kinafanana kwa kiasi fulani na lahaja za Kijerumani cha chini zinazozungumzwa kaskazini mwa Ujerumani. Hata hivyo, Kiholanzi na Kijerumani si lugha zinazoweza kueleweka moja kwa moja kwa mzungumzaji wa mojawapo, kutokana na tofauti katika fonetiki, msamiati, na sarufi. Kwa upande mwingine, Kiholanzi na Kiafrikana vinabaki kuwa na uelewano wa kiasi fulani, kwani Kiafrikana kilitokana na Kiholanzi cha karne ya 17 kilichozungumzwa na walowezi wa Kiholanzi Afrika Kusini.

## Viungo vya nje 
*Muhtasari kuhusu Kiholanzi kwenye *Ethnologue* 
*makala za OLAC kuhusu Kiholanzi  
*lugha ya Kiholanzi katika Glottolog 

Jamii:Lugha za Kijerumaniki
Jamii:Lugha za Uholanzi
Jamii:Lugha za Ubelgiji
Jamii:Lugha za Surinam
Kitajiki

thumb|350px|Lugha za Kiirani; maeneo penye wasemaji wa Kitajiki pamoja na Kiajemi yana rangi ya kijani-nyeupe 
**Kitajiki** (тоҷикӣ / تاجیکی / *tamka "tojiki"* au забони тоҷикӣ / زبان تاجکی / *tamka "zabone tojiki"*) ni lugha rasmi nchini Tajikistan katika Asia ya Kati. Kuna pia wasemaji wa Kitajiki katika Urusi na katika Uzbekistan.

Wasemaji wa Kitajiki wanaelewana bila matatizo na wasemaji wa Kiajemi nchini Uajemi au wasemaji wa Kidari nchini Afghanistan. Ndiyo sababu Kitajiki kinatajwa mara nyingi kama lahaja ya Kiajemi, na kama Kiajemi ni mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiajemi kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya. 

Lugha huandikwa katika Tajikistan kwa herufi za Kisirili kama Kirusi. Hadi miaka ya 1920 iliandikwa kwa alfabeti ya Kiarabu. 

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kitajiki katika Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitajiki
*lugha ya Kitajiki katika Glottolog
*lugha ya Kitajiki katika Ethnologue

Jamii:lugha za Tajikistan
Jamii:Lugha za Kiirani
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya
Jumatatu

**Jumatatu** ni siku ya pili katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumapili na Jumanne.

## Siku ya pili au siku ya kwanza? 
Kuna nchi zilizobadilisha hesabu kufuatana na kawaida ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili ambako Jumatatu ni siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda rasmi za serikali hata kama jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia. 

## Kiswahili, Kiarabu na utamaduni wa Kiislamu 
Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "3" ndani yake. Hii ni dokezo la asili ya Kiswahili katika utamaduni ya Kiislamu pasipo na athira ya Uyahudi unaoanza hesabu baada ya sikukuu ya Kiislamu ya Ijumaa siku ya sala ya pamoja: Jumamosi kama siku ya kwanza baada ya Ijumaa, Jumapili kama siku ya pili, Jumatatu kama siku ya tatu n.k.. Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinafuata hesabu ya Kiyahudi na kuiita siku "ya pili".

## Siku ya mwezi 
Katika lugha mbalimbali za Ulaya siku hii ina jina la "mwezi". Lugha hizi kama Kiingereza, Kifaransa au Kijerumani zinaendeleza urithi wa Roma ya Kale na zaidi wa Babiloni ambako kila siku ya wiki ilikuwa chini ya mungu fulani aliyeonekana kama nyota. 

## Jumatatu katika lugha mbalimbali 
Jamii:Kalenda
Bertha von Suttner

thumb|right|Bertha von Suttner
**Bertha Félicie Sophie von Suttner** (9 Juni 1843 – 21 Juni 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Austria. Hasa aliandika riwaya kwa ajili ya kuhamasisha amani ya kimataifa. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

* Claus Bernet: Bertha von Suttner, in: BBKL, 24, 2005, 1435-1471, online: http://www.bbkl.de/s/s4/suttner_s_f.shtml

Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1914
S
S
Charles-Albert Gobat

thumb|right|Charles-Albert Gobat
**Charles-Albert Gobat** (21 Mei 1834 – 16 Machi 1914) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Uswisi. Pia alikuwa mkurugenzi wa Ofisi ya Amani ya Kimataifa. Mwaka wa 1902, pamoja na Elie Ducommun alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

Jamii:Waliozaliwa 1834
Jamii:Waliofariki 1914
Jamii:Wanasiasa wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Ernesto Teodoro Moneta

thumb|right|Ernesto Teodoro Moneta
**Ernesto Teodoro Moneta** (20 Septemba 1833 &ndash; 10 Februari 1918) alikuwa mwandishi wa habari kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1907, pamoja na Louis Renault alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

Jamii:Waliozaliwa 1833
Jamii:Waliofariki 1918
Jamii:Waandishi wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Klas Pontus Arnoldson

thumb|right|Klas Pontus Arnoldson
**Klas Pontus Arnoldson** (27 Oktoba 1844 – 20 Februari 1916) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Sweden. Mwaka wa 1908, pamoja na Fredrik Bajer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1916
Jamii:Wanasiasa wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Fredrik Bajer

thumbnail|right|100px|Fredrik Bajer alishinda Tuzo ya Nobeli mwaka 1908 
**Fredrik Bajer** (21 Aprili 1837 &ndash; 22 Januari 1922) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Denmark. Mwaka wa 1908, pamoja na Klas Pontus Arnoldson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.

Jamii:Waliozaliwa 1837
Jamii:Waliofariki 1922
Jamii:Wanasiasa wa Denmark
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Kayeni

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Kayeni
	
80px
thumb|200px|Mahali pa Kayeni

**Kayeni** (kwa Kifaransa: **Cayenne**) ni mji mkuu wa wilaya na eneo la ng'ambo la Ufaransa la Guyani ya Kifaransa. Kuna wakazi 63,468 (2021) katika eneo la 23.60&nbsp;km². 

Mji uko kwenye rasi ya nchi kando ya mdomo wa Mto Kayeni unapoishia katika Atlantiki.

Baharini mbele ya pwani kipo Kisiwa cha Sheitani kilichokuwa kisiwa cha gereza cha Ufaransa kati ya miaka 1852 na 1946.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Guyani ya Kifaransa
Jamii:Miji ya Ufaransa
Woodrow Wilson

left|80px
**Thomas Woodrow Wilson** (28 Desemba 1856 – 3 Februari 1924) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. 

## Mtaalamu na profesa 
Alizaliwa Staunton, Virginia akiwa mtoto wa mchungaji wa Kanisa la Kipresbiteri. 

Alisoma sheria na historia kwenye vyuo vikuu vya Princeton na Johns Hopkins kule Baltimore, Maryland. Alifundisha kwenye vyuo mbalimbali hadi kuwa profesa wa Chuo Kikuu cha Princeton mwaka 1890 na mkuu wa chuo mwaka 1902. 

Mwaka 1910 alijiunga na siasa akachaguliwa gavana wa New Jersey. Mwaka 1912 aligombea urais wa nchi kwa chama cha Democratic Party akashinda. 

## Rais wa Marekani 
Miaka ya 1913 hadi 1921 alikuwa Rais wa Marekani akiwa rais wa kwanza kutoka majimbo ya kusini tangu vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani.  

Katika siasa yake alipunguza kodi nyingi, aliunda benki kuu ya taifa na kuweka mipaka kwa athira ya makampuni makubwa yaliyowahi kusimamia soko kwa mapatano kuhusu bei ya bidhaa na hivyo kuzuia makampuni mapya. Alifaulu kupitisha sheria iliyoanzisha muda wa kazi kuwa saa nane kwa siku. Alianzisha pia mfumo wa kusaidia wakulima. 

Hakupenda makoloni ya Marekani yaliyokuwa hasa Ufilipino na Puerto Rico, hivyo alichukua hatua za kukabidhi madaraka kadhaa kwa wazalendo akaandaa uhuru wa Ufilipino uliofuata miaka 30 baadaye. 

Alipunguza haki kadhaa ya Waamerika Weusi. Aliita mawaziri kutoka majimbo ya kusini akawaruhusu kutenganisha Wamarekani Weupe na Weusi katika idara zao. Katika idara hizo ofisi, vyoo na vyumba vya kula vilitenganishwa kufuatana na rangi ya wafanyakazi.  Wilson aliendelea kuteua Weusi kadhaa kuwa na nafasi ya uongozi katika idara za serikali lakini alipunguza idadi ya nafasi hizo. 

Wakati wa vita, Wamarekani Weusi wengi waliitwa kuwa wanajeshi, wakapata malipo sawa na wote wengine lakini walipangwa katika "vikosi vyeusi" ambamo askari Weusi walihudumia chini ya maafisa Wazungu. 

## Rais wakati wa Vita Kuu ya Kwanza 
Mwaka 1917 Marekani iliingia katika Vita Kuu ya Dunia ya Kwanza dhidi ya Mataifa ya Kati (*Central Powers*: Ujerumani, Austria-Hungaria na Milki ya Osmani) baada ya meli za Marekani kuzamishwa na nyambizi za Ujerumani na jaribio la Ujerumani kuchochea Meksiko dhidi ya Marekani. Mchango wa Marekani ulihakikisha ushindi wa Mataifa ya Ushirikiano (*Allied Powers*: Ufaransa, Uingereza, Italia, Marekani). 

Hata hivyo, Wilson alijaribu kufikia aina ya amani iliyoepuka masharti makali dhidi ya washindwa wa vita, pamoja na kukubali haki ya mataifa ya kujiamulia wenyewe. Hapo hakufaulu katika Mkataba wa Versailles lakini aliweza kuanzisha Shirikisho la Mataifa Kutokana na upinzani wa Ufaransa na Italia kama ushirikiano wa mataifa kwa shabaha ya kuzuia vita tena. Kwa jitihada zake alipewa Tuzo ya Nobel ya Amani kwenye mwaka 1919. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1856
Jamii:Waliofariki 1924
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jamii:New Jersey
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt** (27 Oktoba 1858 – 6 Januari 1919) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Miaka ya 1901 hadi 1909 alikuwa Rais wa ishirini na sita wa Marekani. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani. Alikuwa Kiongozi wa chama cha kisiasa cha kijamhuri na mwanzilishi wa chama cha kisiasa cha Progressive cha 1912 ambacho hakikudumu.

Jamii:Waliozaliwa 1858
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jamii:New York
Kisirili

**Kisirili** ni aina ya mwandiko au alfabeti inayotumiwa kuandika lugha mbalimbali za Ulaya ya Mashariki na Asia ya Kati, kwa mfano Kirusi, Kiserbia, Kitajiki. 

## Mwandiko kwa ajili ya lugha za Kislavoni 
Jina limetokana na mmonaki na mtaalamu Mgiriki Mt. Sirili (827 - 14 Februari 869) aliyesemekana aliunda namna hiyo ya mwandiko kwa ajili ya lugha za Kislavoni pamoja na mdogo wake Mt. Methodio. 

Hali halisi hawakuanzisha aina hii ya alfabeti lakini waliendeleza namna ya kuiandika iliyosaidia kusambaza mwandiko kati ya mataifa wasemaji wa lugha za Kislavoni. Lugha hizo zina sauti kadhaa ambazo hazina herufi katika alfabeti ya Kilatini. (Mwandiko wa Kilatini hutumiwa siku hizi kwa lugha nyingi duniani, zikiwa pamoja na Kiswahili na Wikipedia hii.) 

Kuna lugha za Kislavoni, kama vile Kipolandi, Kicheki na Kikroatia, zinazoandikwa kwa alfabeti ya Kilatini, lakini kuna alama za nyongeza kwa ajili ya sauti za pekee za lugha za Kislavoni kwa mfano: "Č" kwa sauti ya "tsh" au "Ž" kwa aina ya "sh laini".

Alfabeti za Kisirili zinatofautiana kiasi kati ya lugha na lugha; kuna namna tofauti za kuandika sauti ileile au pia herufi za pekee kwa ajili ya sauti za pekee katika lugha fulani. Alfabeti inayotumiwa na watu wengi ni ya Kirusi inayoonyeshwa hapa.

Lugha za Kislavoni zinazoandikwa kwa alfabeti ya Kisirili ni:
* Kibelarusi 
* Kibulgaria
* Kimasedonia
* Kirusi
* Kiserbia
* Kiukraine

## Mwandiko wa lugha za Kiasia 
Kutokana na athira ya Urusi katika Asia ya Kati kuna pia lugha mbalimbali za Kiasia ambazo zinaandikwa kwa mwandiko wa Kisirili tangu karne ya 19 au mwanzo wa karne ya 20. Nchi zinazohusika zilikuwa ama sehemu za Umoja wa Kisovyet au nchi jirani kama Mongolia.

Lugha kadhaa za Kiasia zinazoandikwa siku hizi kwa alfabeti za Kisirili ni:
* Kikazakhi
* Kikirgizi
* Kimari
* Kimongol
* Kitajiki 
* Kichecheni
* Kiturkmeni
* Kiuzbeki

### Mfano wa alfabeti ya Kirusi 
Jamii:Alfabeti
Jamii:Mwandiko
Jamii:Lugha
Jamii:Lugha za Kislavoni
869

Makala hii inahusu mwaka **869 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*Septemba - Uasi wa watumwa wa Zanj unaanza katika kusini ya Iraq

## Waliozaliwa 
* 2 Januari - Yozei, mfalme mkuu wa Japani (884-887)

## Waliofariki 
* 14 Februari - Mt. Sirili (827 - 869) aliyeeneza Ukristo kati ya Waslavoni pamoja na kakaye Mt. Methodio na kuanzisha mwandiko wa Kisirili.

Jamii:Karne ya 9
Moravia

thumb|250px|Moravia
thumb|250px|Bendera ya Moravia
thumb|250px|Moravia katika jamhuri ya Ucheki
**Moravia** (kwa Kicheki na Kislovakia: *Morava*; kwa Kijerumani: Mähren; kwa Kihungaria: Morvaország; kwa Kipoland: Morawy) ni mkoa wa kihistoria mashariki mwa Ucheki. 

Jina limetokana na mto Morava. Jina la Moravia linatumiwa na Kanisa la Kiprotestanti linalojulikana katika nchi nyingi kama "Kanisa la Moravian".

Pamoja na Bohemia eneo la Moravia ni sehemu muhimu ya Ucheki, nchi iliyoanzishwa mwaka 1993 baada ya Slovakia kutoka katika Chekoslovakia.

Mji mkuu wa Moravia ni mji wa Brno (Kijer.: Brünn).

## Historia
Moravia imekaliwa na makabila ya Waslavoni tangu karne ya 6. 

Katika karne ya 9 milki ya Moravia ilikuwa nchi muhimu zaidi kati ya Waslavoni wa Ulaya, lakini mwanzoni mwa karne ya 10 iliporomoka kutokana na ueneaji wa Ujerumani upande wa magharibi na wa Hungaria upande wa mashariki-kusini. 

Baadaye watawala wa Bohemia na Moravia walialika Wajerumani kuhamia na kuunda miji na vijiji. Hivyo takriban 1/3 ya wakazi wa Moravia waliongea Kijerumani hadi mwaka 1945 wakati Wajerumani walipofukuzwa katika Chekoslovakia.

Katika karne zilizofuata Moravia ilikuwa chini ya athira ya Polandi au Ujerumani ikaendelea kuwa sehemu ya Dola Takatifu la Kiroma na tangu mwaka 1526 chini ya utawala wa familia ya Habsburg na baadaye ilitawaliwa kama sehemu ya milki ya Austria.

Wakati wa kusambaratishwa kwa Austria-Hungaria mwaka 1918 Moravia ilifanywa sehemu ya nchi ya Chekoslovakia na tangu mwaka 1993 ya Ucheki.

## Tanbihi
Jamii:Ucheki
Jamii:Dola Takatifu la Kiroma
862

Makala hii inahusu mwaka **862 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* **Moravia** - mtemi Mslavoni Rastislavo amwomba Kaisari Michael III. Konstantino wa Konstantinopoli kumtuma "askofu na mwalimu" atakayefundisha watu wa kawaida katika Ukristo kwa lugha ya watu. Ombi hili ni msingi wa kutumwa kwa Mt. Sirili na misioni ya kikristo kati ya Waslavoni. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 9
Orodha ya nchi za Afrika

thumb|320px|Afrika duniani.
thumbnail|right|250px|Afrika kutoka angani.
[thumb|upright|Kanda za Afrika:

(Mpangilio wa [Kanda za nchi za Umoja wa Mataifa]]
**Orodha ya nchi huru na maeneo barani Afrika** inafuata kanda za Afrika jinsi zilivyopangwa na Umoja wa Afrika. Majina ya nchi hutajwa pamoja na maeneo yanayotawaliwa na nchi nje ya Afrika au ambayo yamekuwa sehemu kamili ya nchi nje ya Afrika.

Mpangilio wa nchi kwa kanda za kaskazini, magharibi, mashariki, kati na kusini hufuata mfumo wa Kanda za nchi za Umoja wa Mataifa.

### Afrika ya Kaskazini
### Afrika ya Magharibi
### Afrika ya Kati 
### Afrika ya Mashariki
### Afrika ya Kusini 
thumb|upright|Ramani ya Afrika.
thumb|Mipaka ya nchi za Afrika.

## Maelezo 
# Kanda zinazotajwa (Afrika ya Kusini – Magharibi n.k.) zinafuata utaratibu wa Umoja wa Mataifa UN categorisations/map.
# Misri imo Afrika lakini sehemu ya eneo lake iko Asia ya Magharibi. Wengine huiita nchi ya kimabara.
# Visiwa vya Kanari ni sehemu ya Hispania ikiwa Las Palmas de Gran Canaria pamoja na Santa Cruz de Tenerife ndiyo miji mikuu pamoja mara nyingi huhesabiwa kuwa sehemu ya Afrika ya Kaskazini; viko karibu na Moroko and Sahara ya Magharibi; wakazi na eneo vya 2001.
# Mji wa Ceuta ni eneo la Hispania ufukoni wa Bahari ya Mediteraneo ikizungukwa na nchi ya Moroko; wakazi na eneo ni ya 2001.
# Visiwa vya Madeira ni sehemu ya Ureno, mara nyingi huhesabiwa kuwa sehemu ya Afrika ya Kaskazini viko karibu na Moroko; wakazi na eneo vya 2001.
# Mji wa Melilla ni eneo la Hispania ufukoni wa Bahari ya Mediteraneo ikizungukwa na nchi ya Moroko; wakazi na eneo ni ya 2001.
# Bloemfontein ndiyo makao ya Mahakama Kuu ya Afrika Kusini, Cape Town ni makao ya Bunge, Pretoria ni makao makuu ya serikali.
# Yamoussoukro ndiyo rasmi Mji Mkuu wa Côte d'Ivoire lakini Abidjan ni makao ya serikali hali halisi.
# Sahara ya Magharibi imetekwa na kutawaliwa kwa sehemu kubwa na Moroko hali isiyokubalika na jumuiya ya kimataifa 

*
Jamii:Orodha za Afrika
Afrika
Havana

thumb|300px|Mahali pa Havana nchini Kuba

**Havana** (*kihisp. **La Habana***) ni mji mkuu na mji mubwa wa Kuba kwenye 23°8′N 82°23′W. Kuna wakazi milioni 2.2. Tangu 1982 mji wa kale umepokelewa katika orodha ya urithi wa dunia. 

## Historia 
Mji kwa jina la Havana ulianzishwa 1515 na Mhispania Diego Velázquez de Cuéllar lakini ulihamishwa mwaka 1519 kuja mahali pa kudumu uliopo hadi leo. Mji ukakua kuwa bandari muhimu wa kijeshi na kibiashara. Tangu 1607 Havana ilikuwa mji mkuu wa koloni ya Kihispania ya Kuba. 

Havana ilikuwa hasa tangu azimio la Hispania la kukusanya "la flota" yaani jahazi za kubebea fedha na bidhaa za Amerika kama kundi kabla ya kuvuka Atlantiki kwa kusudi la kuzuia maharamia Waingereza waliovinda meli za Hispania. Azimio hili lilisababisha mamia ya jahazi kukusanyika katika hori ya bahari mbele ya Havana katika miezi ya Mei hadi Agosti mpaka kuanza safari ya pamoja.

Katika karne za 17 na 18 mji uliendelea kukua kuwa mji mkubwa wa tatu wa Amerika baada ya Mji wa Mexiko na Lima kushinda Boston na New York. 

Mwisho wa karne ya 19 Havana iliona mlipuko wa manowari SS Maine katika bandari yake tarehe 15 Februari 1898 ulioanzisha vita ya Marekani dhidi Hispania. Havana ilivamiwa na Waamerika na kutangazwa kuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kuba mwaka 1902. 

Athira ya Amerika iliendelea kuwa kubwa hadi mapinduzi ya Kuba na kuingia kwa jeshi la mapinduzi chini ya Fidel Castro tarehe 1 Januari 1959.

Jamii:Kuba
Jamii:Ghuba ya Meksiko
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Georgetown, Guyana

thumb|300px|Jengo la Bunge la Guyana mjini Georgetown
**Georgetown** ni mji mkuu wa Guyana na mji mkubwa wa nchi hii ya Amerika Kusini. Ina wakazi 32,563 mjini penyewe na 134,599 pamoja na rundiko la mji. 

## Historia 
Mji ulianzishwa na Wafaransa mnmao mwaka 1782 kwa jina la Longchamps ("shamba ndefu") na baadaye "La Nouvelle Ville" ("mji mpya"). Mji ulikabidhiwa kwa Uholanzi mwaka 1784 kama sehemu ya Guyana ya Kiholanzi na kuitwa "Stabroek".

Wakati wa vita za Napoleoni Uholanzi ilivamiwa na Ufaransa na Uingereza kama adui wa Napoleon ilikamata koloni za Uholanzi. Hivyi mji ulikuwa chini ya utawala wa muda wa Uingereza na kupokea jina la Georgetown kwa heshima ya mfalme George III wa Uingereza na Hanover tangu 1812. 
  
Mji pamoja na sehemu za karibu za Guyana ya Kiholanzi zilihamishwa kikamilifu chini ya utawala wa Uingereza tangu 1814 na kuwa Guyana ya Kiingereza.

Leo hii Georgetown ni kitovu cha utawala na uchumi wa nchi ya Guyana. Kuna ofisi za serikali, bunge, mahakama, chuo kikuu na bandari.

Jamii:Miji ya Guyana
Jamii:Miji Mikuu Amerika