Wafiadini wa Uganda

[thumb|[Karolo Lwanga katikati ya wenzake 21 wa Kanisa Katoliki katika mchoro wa  Albert Wider wa mwaka 1962.]]

**Wafiadini wa Uganda** ni watu wa dini mbalimbali, hasa Ukristo, hususan madhehebu ya Anglikana na Kanisa Katoliki, waliouawa katika nchi ya Uganda kutokana na dhuluma dhidi ya imani. Wakristo wengi wanazidi kuhiji mahali pa kifodini cha Wafiadini wa Uganda; mwaka 2025 walifikia kuwa milioni 2.5 kama si 3 kabisa.

## Wafiadini wa karne ya 19
Watakatifu hao wanaonyeshwa katika filamu "Millions".

### Wafiadini Wakatoliki
[thumb|[Dirisha la kanisa la Namugongo linaloonyesha Mt. Kizito.]]
Kati yao wanajulikana na kuheshimiwa duniani kote kwa namna ya pekee Wakatoliki 22 waliokuwa wahudumu wa ikulu ya kabaka wa Buganda Mwanga II (1884 - 1903) ambao waliuawa kati ya tarehe 15 Novemba 1885 na tarehe 27 Januari 1887 kwa sababu ya kumwamini Yesu Kristo baada ya kuhubiriwa Injili na Wamisionari wa Afrika walioandaliwa na kardinali Charles Lavigerie.

Ndio wafiadini wa kwanza wa kusini kwa Sahara kuheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu. 
Majina yao ni haya:
* **Yosefu Mukasa Balikuddembe** († Nakivubo, 15 Novemba 1885), wa ukoo Kayozi, wa kwanza kuuawa akiwa na umri wa miaka 25.
* **Dionisi Ssebuggwawo** († Munyonyo, 25 Mei 1886), wa ukoo Musu.
* **Andrea Kaggwa** († Munyonyo, 26 Mei 1886), wa kabila la Banyoro, ndugu wa mfalme.
* **Ponsyano Ngondwe** († Ttakajjunge, 26 Mei 1886), wa ukoo Nnyonyi Nnyange.
* **Atanasi Bazzekuketta** († Nakivubo, 27 Mei 1886), wa ukoo Nkima.
* **Gonzaga Gonza** († Lubowa, 27 Mei 1886), wa ukoo Mpologoma, kabila la Basoga.
* **Matias Mulumba Kalemba** († Kampala, 30 Mei 1886), wa kabila la Banyoro, ukoo Lugave.
* **Noe Mawaggali** († Mityana, 31 Mei 1886), wa ukoo Ngabi.
* **Karolo Lwanga** († Namugongo, 3 Juni 1886), wa ukoo Ngabi. Pamoja naye waliuawa hawa wafuatao:
** **Luka Banabakintu** (miaka 35), wa ukoo Mmamba;
** **Yakobo Buzabaliawo** (miaka 25), wa ukoo Ngeye;	
** **Gyavira Musoke** (miaka 17), wa ukoo Mmamba;	
** **Ambrosi Kibuka** (miaka 18), wa ukoo Lugave;	 
** **Anatoli Kiriggwajjo** (miaka 20), wa kabila la Banyoro;	 
** **Mukasa Kiriwawanvu** (miaka 20), wa ukoo Ndiga;	 
** **Achile Kiwanuka** (miaka 17), wa ukoo Lugave;
** **Kizito**, kijana kuliko wote, kwa kuwa alizaliwa mwaka 1872, wa ukoo Mmamba;	
** **Adolfo Mukasa Ludigo** (miaka 24), wa kabila la Banyoro; 
** **Mugagga Lubowa** (miaka 16), wa ukoo Ngo; 
** **Bruno Sserunkuma** (miaka 30), wa ukoo Ndiga;	
** **Mbaga Tuzinde** (miaka 17), wa ukoo Mmamba;
* **Yohane Maria Muzei**, mzaliwa wa eneo la Kagera (Tanzania ya leo), wa mwisho kuuawa († Mengo, 27 Januari 1887) akiwa na umri wa miaka 30.

Katika ibada ya kuwatangaza hao (18 Oktoba 1964), Papa Paulo VI alitaja pia kwa jumla wafiadini wengine wa dhuluma hiyo waliokuwa wa madhehebu ya Anglikana..

### Wafiadini wa Anglikana
Labda ni wengi zaidi Waanglikana waliouawa katika dhuluma hiyo, kuanzia Yusufu Lagamala, Mark Kakumba na Noah Seruwanga waliokatwakatwa vipandevipande na kuchomwa moto tarehe 31 Januari 1885.

Waliofuata ni askofu James Hannington na wenzake waliouawa tarehe 29 Oktoba 1885 kabla hawajaingia Buganda. 

Mwaka 1886, kati ya tarehe 25 Mei na 3 Juni, waliuawa: Moses Mukasa (kwa mkuki), Muddwaguma na Elias Mbwa (kwa kuhasiwa), David Muwanga (tarehe na aina ya kifo chake haijulikani), Omuwanga, Kayizzi Kibuka, Mayanja Kitogo (aina ya kifo chao haijulikani), Alexander Kadako na Frederiko Kidza (kwa kupigwa), Noah Walikaga , Daniel Nakabandwa, Kiwanuka Gizayo, Mukasa Lwa Kisiga, Lwanga, Mubi, Wasswa, Kwabafu, Kifamunyanja, Muwanga Njigija (wote kwa kuchomwa moto), Robert Munyagabyanjo (kwa kukatwakatwa vipandevipande na kuchomwa moto).

### Mfiadini wa Uislamu
Katika dhuluma hiyohiyo aliuawa pia Mwislamu mmoja.

## Wafiadini wa karne ya 20
### Wafiadini Wakatoliki
Mwanzoni mwa karne ya 20 vijana wawili tena wa Kanisa Katoliki walimfia Yesu (1918) wakatangazwa wenye heri na Papa Yohane Paulo II mwaka 2002: Daudi Okelo na Jildo Irwa. 

### Mfiadini wa Anglikana
thumb|200px|right|Askofu Luwum wa Kanisa la Anglikana la Uganda aliyeuawa na Idi Amin.
Mwaka 1977 Idi Amin alimuua askofu mwingine wa Anglikana, Janani Luwum.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* J. FRANSE, W.F., Mashahidi 22 wa Uganda – tafsiri ya C. Kuhenga n.k. – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1981
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 190-194
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 160-162
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 45

## Viungo vya nje
*The Christian Martyrs of Uganda 
*Biographical sketches of memorable Christians of the past
*Encyclopedia Britannica Online
*Uganda Martyrs' Shrine, Namugongo
*The Uganda Martyrs from the August 2008 issue of *The Word Among Us* magazine 

Jamii:Watakatifu wa Uganda