open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Imhotep

, Paris]]

**Imhotep** (pia **Immutef**, **Im-hotep** au **Ii-em-Hotep**; aliitwa *Imuthes* (Ἰμούθης) na Wagiriki wa Kale; kwa hieroglifi *ỉỉ-m-ḥtp* "anayekuja kwa amani"; takriban karne ya 27 KK (~ 2650–2600 KK)) alikuwa mwandishi na mtaalamu wa Misri ya Kale. 

Chini ya Farao Djoser wa nasaba ya tatu ya Misri Imhotep alikuwa afisa mtendaji mkuu. Anajulikana kama mhusika katika ujenzi wa piramidi ya Djoser.

Mara nyingi anatajwa kama msanifu wa kwanza anayejulikana na pia mhandisi, na tabibu katika historia anayejulikana kwa jina.

Hali halisi hatuna habari kamili juu yake isipokuwa maandishi ya kumsifu yaliyowekwa baada ya kifo chake. Hapo aitajwa kuwa 
"Mtendaji mkuu wa Farao, tabibu, mwakilishi wa kwanza wa mfalme wa Misri ya Juu, afisa mtawala wa Ikulu Kubwa, Kuhani Mkuu wa Heliopolis, Mjenzi Mkuu, Seremala Mkuu, Mchongaji Mkuu, Mfinyanzi Mkuu"

Baada ya kifo chake aliheshimiwa kama mungu katika hekalu ya Memphis, baadaye pia kama mshairi na mwanafalsafa. Maneno yake yalinukuliwa mara nyingi .

Kaburi lake lilifichwa vema haikujulikana hadi leo hii  lakini wengi wanadhani iko mahali fulani huko Saqqara.

## Marejeo
## Kujisomea
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Viungo vya Nje
* Imhotep (2667 BC - 2648 BC), BBC History

Jamii:Watu wa Misri ya Kale
Bob Hoskins

**Robert William** "**Bob**" **Hoskins, Jr.** (amezaliwa tar. 26 Oktoba, 1942) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka Ufalme wa Maungano.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Orchestra Mambo Bado

'''''' ilikuwa bendi ya muziki wa dansi kutoka Dar es Salaam, Tanzania. Bendi ilianzishwa na mnamo 1982/83 ikiwa chini ya Tchimanga Kalala Assossa, kwa bahati mbaya, bendi haikudumu sana ikafa.
## Historia yake
Mwaka 1982/83 Tchimanga Kalala Assossa alianzisha na kuongoza bendi iliyoweza kutia changa moto katika ulimwengu wa muziki wakati huo. Bendi hiyo iliitwa Orchestra Mambo Bado na mtindo wake wa Bomoa Tutajenga Kesho. Wanamuziki katika bendi hiyo walikuwa Tchimanga Assossa, Kiongozi na mwimbaji, Kazembe wa Kazembe mpiga solo (pamoja na jina hilo alikuwa Msukuma), William Maselenge, rythm guitar, Huluka Uvuruge  solo gitaa ya pili, Sadi Mnala drums, Mzee Albert Milonge solo ya pili, Lucas Faustin mwimbaji, John Kitime muimbaji na rythm guitar, George Mzee muimbaji, Athuman Cholilo muimbaji, Likisi Matola Bass na keyboards, Jenipher Ndesile mwimbaji, Selemani Nyanga Drums. Albamu ya kwanza ya bendi hii ilikuwa na nyimbo zilizotamba kama vile Kutokuelewana, Bomoa Tutajenga Kesho , hii ilipigwa marufuku. 
### Mwanzo zama za DDC Mlimani Park hadi Mambo Bado
Mwaka 1981 Bendi ya DDC Mlimani Park ilimfuata Kongo na kumleta tena hapa nchini ambapo mkataba wake ulipomalizika alirudi Kongo tena kwao akiwa kaacha kibao kinachokwenda kwa jina la ‘Gama Unisamehe’. Mwaka uliofuata alifuatwa tena na Mzee Makassy, na kukaa na bendi ya Orchestra Makassy na hatimaye mwaka 1984 kutua kwenye kundi la Orchestra Mambo Bado alipokutana na nyota kadhaa.

Miongoni mwa nyota hao ni mwanadada Jenifa Ndesire, John Kitime, Likisi Matola, William Maselenge, Huluka Uvuruge, Sadi Mnala, George Mzee pamoja na Lucas Faustine ambaye kwa mara ya mwisho alikuwa Polisi Brass Band. Nyota yake ya kimuziki ilianza kung'aa vyema akiwa Orchestra Mambo Bado, kwani aliibuka na vibao vingi moto wa kuoteambali, kama vile; ‘Bomoa Tutajenga Kesho’ na Kutokuelewana, Chance na vinginevyo”. Alidumu Mambo Bado kwa muda mfupi tu kwani mwaka 1985 alirudi tena Maquis Original, bendi iliyokuwa imekusanya magwiji wengi wa muziki wa dansi kuliko zote nchini Tanzania.
## Tazama pia
*Cuban Marimba
*Msondo Ngoma
*Kilwa Jazz
*Marquis Original
*DDC Mlimani Park
## Viungo vya Nje
*http://www.johnkitime.co.tz/tchimanga-kalala-assosa-mwanamuziki-na-mtunzi-wa-vitabu/  katika blogu ya Ank Jay Kitime
*[http://mwakitime.blogspot.com/2010/02/mwaka-198283-tchimanga-kalala-assossa.html ] katika blogu ya Ank Jay Kitime
Jamii:Bendi za muziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa dansi
Raimundi wa Penyafort

lake katika kanisa kuu la Barcelona.]]
**Raimundi wa Penyafort, O.P.**, (kwa Kikatalunya Sant Ramon de Penyafort; kwa Kihispania San Raimundo de Peñafort, Vilafranca del Penedès, Catalonia, 1175 hivi; Barcelona, 6 Januari 1275) alikuwa padri maarufu kwa utaalamu wake katika masuala ya sheria.

Mkusanyo wake wa sheria za Kanisa Katoliki uliendelea kuwa wa msingi hata karne ya 20. Pia aliandika vizuri sana kuhusu sakramenti ya kitubio.

Aliongoza shirika la Wahubiri na kulipatia katiba mpya; pia alisaidia kuanzisha lile la Wamersedari.

Papa Paulo III alimtangaza mwenye heri mwaka 1542 na Papa Klementi VIII kuwa mtakatifu tarehe 29 Aprili 1601.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 14-17
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 12-13
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 9-10

## Viungo vya nje
* http://www.newadvent.org/cathen/12671c.htm Katika Catholic Encyclopedia
Laurenti Giustiniani

ya Mt. Laurenti Giustiniani huko Venezia.]] 
**Laurenti Giustiniani, C.R.S.A.** (Venezia, leo nchini Italia, 1 Julai 1381 – Venezia, 8 Januari 1456), alikuwa kwanza mkanoni, halafu askofu wa Venezia, wa kwanza mwenye cheo cha Patriarki.

Maandishi yake, yakiwemo ya hotuba, barua na maisha ya kiroho, yamechapwa upya mara nyingi.

Papa Klementi VII alimtangaza mwenye heri mwaka 1524 na Papa Alexander VIII mtakatifu tarehe 16 Oktoba 1690.

Sikukuu yake huadhimishwa kwenye tarehe ya kifo chake

## Picha

Luca Giordano San Lorenzo Giustiniani.jpg|*Mt. Laurenti Giustiniani akimuabudu Mtoto Yesu*, mchoro wa Luca Giordano, karne ya 17
Accademia - Lorenzo Giustiniani by Gentile bellini.jpg|Lorenzo Giustiniani. 1465.  Gallerie dell'Accademia, Venice, kazi ya Gentile Bellini.
Lorenzo - ita, Anno MCCCCLXXXXIIII … a XX de octobrio del anno supra notato - 1578805 I.jpg|Kitabu chake *De disciplina et perfectione monastica conversationis*.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 309-310

## Viungo vya nje
*Lawrence Justinian katika Catholic Encyclopedia

Jamii:Waaugustino
Adriani wa Canterbury

**Adriani wa Canterbury, O.S.B.** (alifariki 9 Januari 710) alikuwa mmonaki msomi na hatimaye kwa miaka 39 abati huko Canterbury, Kent, Uingereza.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Kadiri ya Beda Mheshimiwa, alikuwa Mberberi kutoka Afrika Kaskazini.

Baada ya kuongoza monasteri karibu na Napoli, Papa Vitalian alimteua mara mbili kuwa askofu mkuu wa Canterbury, lakini alikataa akipendekeza wengine. 

Theodoro wa Tarso alipokubali, Vitalian alimuagiza Adriani aongozane naye kwenda Britania, kwa sababu alijua njia hadi Galia. 

Theodoro alifika huko 669, kumbe Adriani alizuiwa kwa muda, lakini alipofika tu Canterbury alifanywa abati kama Papa alivyokuwa ameagiza. 

Adriani akiwa maarufu kwa ujuzi wake wa Biblia, Kigiriki na Kilatini aliowashirikisha wanafunzi wengi,
, pamoja na kuwa kiongozi bora, alifanya monasteri yake kuwa na athira kubwa. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 15
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 10-11
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 11

## Marejeo ya lugha nyingine
*Long, George. *The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge*. London: Longman, Brown, Green & Longmans, 1842-1844. 4 vols.
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.

## Viungo vya nje
* CatholicSaints.Info Adrian of Canterbury
* Catholic Online Saints and Angels St Adrian

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7

Jamii:Wabenedikto
Bonaventura Porta

lake ndani ya kanisa kuu la Pesaro.]]
**Bonaventura Porta** (Castelmassa, 21 Oktoba 1866 - Pesaro, 15 Desemba 1952) alikuwa askofu Mkatoliki nchini Italia. 

Alipata upadrisho tarehe 22 Machi 1890.

Tangu 1917 hadi 1952 alikuwa askofu wa Jimbo la Pesaro hadi kifo chake.

## Viungo vya nje
* Ukurasa wa Askofu Porta katika *Catholic Hierarchy*

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1952
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Mlupini

**Milupini** (*Lupinus* spp.) ni mimea ya nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe). Mbegu zao huitwa malupini. Spishi kadhaa hukuzwa ili kuvuna malupini kwa chakula cha watu, k.m. mlupini mweupe, mlupini majani-membamba, mlupini buluu na spishi ya Amerika ya Kusini *Lupinus mutabilis*.  Spishi nyingine hukuzwa kwa malisho ya wanyama, k.m. mlupini mweupe, mlupini majani-membamba na mlupini njano. Lazima malupini yalowekwe katika maji na chumvi kwa muda wa siku kadhaa kabla kuyapika, kwa sababu yana sumu.

## Spishi za Afrika
* *Lupinus albus*, Mlupini Mweupe (Lupinus albus)
* *Lupinus angustifolius*, Mlupini Majani-membamba (Lupinus angustifolius)
* *Lupinus atlanticus*, Mlupini wa Kiatlantiki (Lupinus atlanticus)
* *Lupinus cosentinii*
* *Lupinus digitatus*
* *Lupinus hispanicus*, Mlupini wa Hispania
* *Lupinus luteus*, Mlupini Njano (Lupinus luteus)
* *Lupinus micranthus*, Mlupini Maua-madogo
* *Lupinus palaestinus*, Mlupini Kijivucheupe
* *Lupinus pilosus*, Mlupini Buluu (Lupinus pilosus)
* *Lupinus princei*
* *Lupinus somaliensis*, Mlupini Somali

## Picha

Lupinus albus leaf.JPG|Mlupini mweupe: jani
Lupinus albus flower.JPG|Mlupini mweupe: maua
Lupinus albus.JPG|Mlupini mweupe: malupini
Lupinus angustifolius 20150331 a.jpg|Mlupini majani-membamba: majani na maua
Lupinus angustifolius luan4 001 php.jpg|Mlupini majani-membamba: malupini
KM16LupinusHispanicus.jpg|Mlupini wa Hispania
Lupin jaune.JPG|Milupini njano
Lupinus luteus (6698517471).jpg|Mlupini njano: makaka mabivu
Lupinus micranthus.JPG|Mlupini maua-madogo
TurmusIsrael.JPG|Milupini kijivucheupe
Lupinus-TAU-Wiki-Zachi-Evenor-2014.jpg|Mlupini buluu

Jamii:Mharagwe na jamaa
Mpupu (Fabaceae)

**Mipupu** ni mimea yenye nywele zinazowasha au zinazochoma. Ile ya nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe) ni aina ya mharagwe unaotoa majani machanga na makaka yenye nywele zinazowasha. Makaka na mbegu zake huitwa upupu. Mpupu hukuzwa sana kama gubiko la udongo ili kuzuia magugu na kukauka. Mimea iliyokomaa hulimwa mara nyingi katika udongo kama mbolea kijani. Upupu huliwa pengine, hasa wakati wa njaa.

## Picha

Kanduspala (Telugu- కండూష్పల) (2935135010).jpg|Majani
Jangali (Hindi- जाङ्गली) (3051742325).jpg|Ua
Mucuna pruriens (4500436724).jpg|Fundo la maua
Mucuna pruriens - pods (4644817054).jpg|Makaka

Jamii:Mharagwe na jamaa
Kimulao

**Kimulao** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wagelao. Idadi ya wasemaji wa Kimulao imehesabiwa kuwa wazee wachache tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimulao iko katika kundi la Kikra.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimulao kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimulao 
*lugha ya Kimulao katika Glottolog
*lugha ya Kimulao kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Benedikto Biscop

thumb|Mtakatifu Benedikto Biscop
**Benedikto Biscop** (628 hivi – 12 Januari 690), alikuwa mmonaki msomi wa Uingereza aliyeanzisha monasteri ya Monkwearmouth-Jarrow na maktaba yake maarufu. Ndipo alipofariki baada ya kulala miaka 3 mfululizo kutokana na ugonjwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Mtoto wa ukoo maarufu wa Northumbria, alipofikia umri wa miaka 25, Benedikto alikwenda Roma kwa mara ya kwanza kati ya 5, akirudi amejaa bidii "kwa ustawi wa Kanisa la Uingereza"

Miaka 12 baadaye Benedikto alikwenda tena Roma, na wakati wa kurudi alibaki miaka 2 (665-667) katika monasteri ya Lérins, alipopata malezi, na hatimaye kuwekwa wakfu kama mmonaki kwa jina jipya la "Benedikto". 

Halafu akaenda tena Roma alipoagizwa na Papa kuongozana na askofu mkuu Theodoro wa Tarso hadi Canterbury (669). Walipofika Theodoro alimfanya Benedikto abati wa Canterbury, akashika nafasi hiyo miaka 2.

Katika safari zake, Biscop alikusanya vitabu vingi, kama 250, kuhusu Biblia, lakini pia fasihi n.k. Lengo lake lilikuwa kwamba ndani ya ugo wa monasteri Wabenedikto wafaidike na lishe ya akili kufikia upendo kamili kwa ustawi wa Kanisa.

Mwaka 674 alipewa eneo kubwa kwa ajili ya kuanzisha monasteri mpya. Hapo akatafuta barani mafundi wa hali ya juu ili kujenga kwa usanifu.

Alikwenda Roma kwa mara ya mwisho mwaka 679 ili kupata vitabu vingine, masalia, mafundi na fadhili kadhaa kutoka kwa Papa Agatho.

Mwaka 682 Benedikto alimteua Eosterwine kama mwandamizi, lakini mfalme, kwa kufurahia maendeleo ya monasteri, alimuongezea eneo ili kuanzisha ya pili huko Jarrow kwa wamonaki 20 chini ya Ceolfrid.

Lengo la Benedikto lilikuwa kuanzisha monasteri bora huko Uingereza, kufuatana na mifano aliyoiona barani. Alikuwa wa kwanza kujenga huko kwa mawe na vioo. Ndipo mwanafunzi wake bora, Beda alipoweza kuandika vitabu vyake. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 4#18
*Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 5#19
*Wikisource:Ecclesiastical History of the English People/Book 5#21
**HAbb* Bede, Lives of the Abbots of Wearmouth and Jarrow 
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.
*Bede's World guidebook, 2004
**AVCeol*: Anonymous, "Life of Abbot Ceolfrith" in Webb & Farmer (eds), *The Age of Bede.* London: Penguin, 1983. ISBN 0-14-044727-X
*Blair, Peter Hunter, *The World of Bede.* Cambridge: Cambridge University Press, 1970. ISBN 0-521-39138-5.
*Benedict Biscop at Catholic Forum
Freddy Kasheba

**Freddy Ndala Kasheba** (1946 - 22 Oktoba 2004) alikuwa mwanamuziki maarufu katika miondoko ya muziki wa dansi kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo-Tanzania. Pia alifahamika sana kwa wimbo wake "Kesi ya Khanga".
## Historia yake na muziki
Freddy alianza kufundishwa gitaa na baba yake wakati akiwa na umri wa miaka 12. Baba yake alijua kupiga gitaa japo hakufanya kazi ya uanamuziki, alikuwa akipiga gitaa nyumbani baada ya saa za kazi. Moja ya bendi maarufu ambazo zilimtambulisha sana Freddy ilikuwa Orchestra Fauvette, Freddy alieleza kuwa bendi ya Orchestra Fauvette ilianza tarehe 7 mwezi wa sita mwaka 1964 katika jiji la Lubumbashi huko Jamhuri ya Kidemokrasi ya Kongo. Jina hilo Fauvette kwa Kiswahili ni Chiriku, bendi ilikuwa na muimbaji ambaye waliamini alikuwa anaimba kama chiriku na hivyo kuipa bendi hiyo jina hilo. Vyombo vyao vya muziki walinunua Ujerumani kupitia duka la muziki la Dar es Salaam Music House (duka lipo mpaka leo). Vyombo vilikuwa vya aina ya Hofner, jina lililoheshimika sana kwa wanamuziki wakati huo.

Kati ya nyimbo ambazo zilipigwa katika kipindi hicho ni Camarade ya nzela, ambayo Freddy alieleza ni wimbo uliokuwa ukizungumzia rafiki wa kukutana nae barabarani au njiani, ambaye roho yake huwa kama sanduku la nguo, ambalo ndani yake huwezi kujua kuna nini. Pia ulipigwa wimbo Jacqueline ambao ulitungwa na mwenyewe Freddy ambao alieleza alikuwa alimtungia mpenzi wake aliyempenda Jacqueline. Wimbo mwingine uliopigwa katika kipindi hicho ni Nono na Kalemie, wimbo huu ulitunguiwa binti aliyeitwa Nono mkazi wa Kalemie ambaye alikuwa mpenzi mkubwa wa bendi ya Fauvette.

## Safari ya kwenda Dar es Salaam na Fauvette
Fauvette ilifika Dar es Salaam na kuwa inapiga katika ukumbi wa White House Ubungo, lakini kwa miaka hiyo Ubungo ilikuwa mbali sana na mji, na kulikuwa na ajali nyingi zikiwapata wapenzi wa bendi katika usafiri wa kutoka kwenye muziki, hivyo bendi ikaamua kuhamia ukumbi wa Mikumi Tours ambapo walikuwa wakipiga Ijumaa, Jumamosi na Jumapili. Fauvette walikuwa na ndoto ya kuwa bendi bora Afrika. Hawakufikia huko lakini waliweza kuweka alama kubwa katika historia ya muziki wa Afrika mashariki na Kati

## Ufundi katika upigaji wa gitaa
Kasheba aliweza kuimarisha jina lake zaidi alipolifanya maarufu gitaa la nyuzi kumi na mbili, mwenyewe akiliita nyuzi dazani, hasa alipoanza kulipiga kwa mtindo wa Dukuduku akiwa Safari Sound Orchestra. Pamoja na bendi hizo Kasheba pia alipitia Safari Nkoy, Zaita Muzika, Kasheba group, pia alipita Maquis, na kwa wiki chache alipitia Tancut Almasi.

## Kifo
Kasheba alifariki 22 Oktoba 2004 akiwa na miaka 58. Na kuzikwa katika makaburi ya Kinondoni, Dar es Salaam.

## Tazama pia
*Marquis Original
*Tshimanga Assosa
*Vumbi Kahanga

## Viungo vya nje
*http://www.johnkitime.co.tz/leo-ni-miaka-kumi-toka-siku-alipofariki-ndala-kasheba/  katika blogu ya Anko Jay Kitime

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mzizi

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia **Mizizi**

**Mzizi** katika isimu ni sehemu muhimu sana ya neno ambayo haibadiliki hata kama neno litafanyiwa uambishaji, ukanushi, unyambulishaji na kadhalika. Sehemu hii ikibadilika, hata dhana ya neno hilo hubadilika  

Mzizi wa neno ni sehemu ya neno inayobaki baada ya kuondoa viambishi tamati na viambishi awali au, kwa maneno mengine, mzizi wa neno ni sehemu yake inayobaki baada ya kuondoa viambishi vyote. 

Kwa mfano: mzizi wa neno "Analima" ni "lim". Hii hutokana na kuchukua neno na kisha kulitafutia shina lake (kitenzi) na kisha kuondoa kiambishi tamati "a".

## Jinsi ya kupata mzizi wa neno
# Chukua neno lenyewe.Mfano; "Analima"
# Tafuta shina la neno hilo (neno hilo katika kitenzi chake).Mfano; shina la neno (Analima) ni "lima".
# Kisha ondoa kiambishi tamati "a".Mfano;Lima - a =Lim (kwa hiyo neno hilo ni mzizi wa neno analima).
Kwa hiyo, MZIZI WA NENO = SHINA-A.

Kwa mfano: neno "anakimbia" mzizi wa neno ni "kimbi". Kutokana na mzizi huo, unaweza kuzalisha maneno kama sitakimbia, hakimbii, tunakimbia n.k.

## Aina za mizizi ya maneno 
Kuna aina mbili za mizizi ya maneno: 
# Mzizi asilia
# Mzizi mnyumbuliko

## Mzizi asilia 
Hii ni aina ya mzizi ambao hupatikana baada ya neno kutafutiwa shina lake na kuondolewa irabu "a" ambayo ni kiambishi tamati. Mfano wa mzizi asilia ni wakati unapochukua neno "Analima" na kulitafutia shina lake ambalo ni "Lima" na kisha kuondoa kiambishi tamati "a".

Hivyo mzizi wa asili ni mzizi ambao hutokana na kitenzi halisi. Yaani, ni mzizi ambao umejengwa kwa shina la neno lililoondolewa irabu "a". Kikanuni tunaweza kusema MZIZI = SHINA - A. Mfano katika neno "anakimbia" shina ni "kimbia". Ili kupata mzizi ni lazima utoe irabu "a", hivyo mzizi utakuwa "kimbi" ambao huo tunaweza kuuita mzizi wa asili.

## Mzizi mnyumbuliko 
Huu ni aina ya mzizi ambao hupatikana baada ya kutafuta shina la neno na kisha kulifanyia uambishaji na kisha kulifungulia au kuondoa kiambishi tamati "a".

Mfano: "Wapigana" shina lake ni "piga" lakini baada ya kufanyiwa uambisani limekuwa "pigana" ambapo ili kupata mzizi mnyumbuliko tunaondoa herufi "a" katika neno "pigana" ambapo neno hilo mzizi wake mnyambuliko utakuwa "pigan".

Pia neno kama "wanaimbiana" baada  ya kufanyiwa uambishi katika shina lake huwa "imbiana" ambalo baada ya kutolewa kiambishi tamati "a" huwa "imbian"
Kwa upande wa mzizi wa mnyumbuliko, ni mzizi ambao umejengwa kwa mzizi wa asili na viambishi tamati vilivyoondolewa irabu "a". 

Mfano wa maneno ya mnyumbuliko ni kama vile: chezesha, chezeshwa, chezeka n.k. Mfano kitenzi "Chezesha" mzizi wake wa mnyumbuliko ni "Chezesh", hapo mzizi wa asili ni "Chez" na viambishi tamati ni "esh".

Jamii:Isimu
Jamii:Kiswahili
Kiambishi tamati

**Kiambishi tamati** (au viambishi tamati katika dhana ya wingi) ni aina za viambishi vinavyopatikana baada ya mzizi wa neno.

Mfano: neno **"WANALIMIANA"** linaundwa hivi:

:- WA
:- NA
:- LIM (mzizi)
:- I
:- AN
:- A

Kwa hiyo, I, AN na A ni viambishi tamati.

Jamii:Isimu
Jamii:Kiswahili
Odoriko wa Pordenone

wa China.]]
**Odoriko wa Pordenone, O.F.M.** (1286–1331), alikuwa Mfransisko wa Italia aliyetumwa kama mmisionari huko China, akaandika ripoti ya safari yake.

Kutokana na miujiza mingi iliyosemekana kutokea kwenye kaburi lake, Papa Benedikto XIV alithibitisha mwaka 1755 heshima ya mwenye heri ambayo Odoriko alikuwa amepewa tangu zamani.

## Maisha
 za Persepolis zenye urefu wa mita 25. Odoriko alipitia huko pia.]]
 la Odoriko huko Udine.]]
Odoriko alizaliwa na familia ya Mattiussi karibu na Pordenone, Friuli. 

Baada ya kujiunga mapema na Ndugu Wadogo huko Udine, mwaka 1296 alitumwa kwenye rasi ya Balkani,halafu kwa Wamongolia wa Russia kusini.

Mnamo Aprili 1318 alitumwa mbali zaidi, huko Asia mashariki. Kutoka Padua, alikwenda Konstantinopoli akavuka Bahari Nyeusi hadi Trabzon. Indochina na Guangzhou (Canton), halafu tena kwa nchi kavu hadi Fujian.

Katika safari hizo, dhoruba ilipeleka jahazi yake hadi Pangasinan, Ufilipino.

Kutoka bandari ya Fuzhou Odoriko alivuka milima na kuingia Zhejiang na kutembelea Hangzhou ("Cansay" 行在, *Xíngzài*), mmojawapo kati ya miji mikubwa duniani wakati huo. Marco Polo, Marignolli na Ibn Batuta walisimulia ustawi wake. 

Kupitia Nanjing na mto Yangzi, Odoriko alifikia makao makuu ya Khan Mkuu (labda Yesün Temür Khan) huko "Cambalec" (Ханбалиг, *Khanbaligh*), leo sehemu ya Beijing. 

Alibaki huko miaka 3 (1324-1327), akiishi katika mojawapo kati ya makanisa yaliyoanzishwa na ndugu Yohane wa Monte Corvino, askofu mkuu wa kwanza wa Beijing, ambaye wakati huo alikuwa mkongwe. 

Kutoka huko alitembelea Yangzhou.

Odoriko hakurudi Italia mpaka mwisho wa mwaka 1329 au mwanzo wa 1330, lakini safari ya kurudi haisumiliwi kinaganaga vile. Inadhaniwa kwamba alipiti Mongolia na Tibet. 

Huko Padua, mnamo Mei 1330 alisimulia safari zake kwa mwandishi Wiliamu wa Solagna. Kitabu cha Kilatini na tafsiri zake mbalimbali vilienea haraka Ulaya. Hadi leo kuna nakala 73 zilizoandikwa kwa mikono.

Akiwa njiani kwenda kwa Papa huko Avignon, aliugua huko Pisa, hivyo akarudi Udine, alipofariki.

## Tafsiri
.]]
*Odoric of Pordenone, translation by Sir Henry Yule, introduction by Paolo Chiesa, *The Travels of Friar Odoric: 14th Century Journal of the Blessed Odoric of Pordenone*, Eerdmans (December 15, 2001), hardcover, 174 pages, ISBN 0802849636 ISBN 978-0802849632

## Tanbihi
## Marejeo
* Dāsa, J. P. (1982). Puri paintings: The chitrakāra and his work. Atlantic Highlands, N.J: Humanities Press.
* Mitter, P. (1977). Much maligned monsters: History of European reactions to Indian art. Oxford: Clarendon Press.
* Starza, O. M. (1993). The Jagannatha Temple at Puri: Its architecture, art, and cult. Leiden: E.J. Brill.

## Marejeo mengine
*BRESSAN, L.. 1997. “ODORIC OF PORDENONE (1265-1331). His Vision of China and South-east Asia and His Contribution to Relations Between Asia and Europe”. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society 70 (2 (273)). Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society: 1–23. http://www.jstor.org/stable/41493334.

Jamii:Wapelelezi kutoka Italia
Postikadi

]]

**Postikadi** (kutoka ing. *post card*) ni aina ya barua isiyo na bahasha. Kwa kawaida ni kipande cha kistatili cha karatasi ngumu chenye ujumbe mfupi unaotumwa kwa posta.

Mara nyingi postikadi huwa na picha upande mmoja halafu anwani, stempu na ujumbe mfupi upande wa kinyume. Gharama ya postikadi ni kidogo chini ya gharama ya barua katika bahasha.

Ilhali postikadi haina bahasha ujumbe wake unaweza kusomwa na kila mtu anayeishiska. Kadi hizi zilianza kutumiwa kuanzia miaka ya 1860. Tangu kuwa na bei ndogo kuliko barua idadi ya postikadi kati ya barua iliongezeka. Baada ya kupatikana kwa simu za mkononi, sms na barua pepe postikadi zimepungua sana. Bado zinatumiwa hasa na watu waliosafiri wakitaka kutuma picha ya mahali walipofika.

Kadi za posta za kwanza zilipendekezwa na mkurugenzi wa posta ya Prussia Heinrich von Stefan mnamo 1865, lakini pendekezo lake lilikataliwa kwa sababu mamlaka iliona "umbo lisilofaa kwa kutuma ujumbe" Lakini kwenye mwaka 1869 fomati hiyo ilikubaliwa na posta ya Austria-Hungaria ikafanyikiwa na kuenea.

## Tanbihi 
## Viungo vya Nje 
*The Postcard Traders association—Represents professionals within the UK postcard industry.
*The International Federation of Postcard Dealers—Represents professional postcard dealers worldwide.
* Japanese Postcard Collecting Research きのう屋日本の絵葉書コレクション
*Postcards Collection - The collection of postcards from around the world 
*Bowden Postcard Collection Online . Approximately 10,000 digitized postcards, maintained by the Walter Havighurst Special Collections in the Miami University Libraries.
*abadie.co.uk , currently the only book of classic John Hinde postcards with the senders messages transcribed
*johnhindecollection.com, a website dedicated to John Hinde Postcards
*
Mgwaru

**Mgwaru** ni mmea wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe). Maua na makaka yake ni katika mafundo mazito. Mbegu zake huitwa magwaru (kutoka na Kiurdu گوار, *guaar*). Yamkini mhenga wa mgwaru ni mmea wa Afrika *Cyamopsis senegalensis* lakini umegeuka mashambani kwa Uhindi na Pakistani.

Mmea huu hukuzwa huko Uhindi na Pakistani hasa lakini siku hizi unaanza kupandwa mahali pengine pia kwa sababu ya gundi ya mbegu zake. Hutumika kwa mbolea kijani na kwa chakula pia. Majani na makaka mabichi huliwa na hata magwaru, lakini lazima yabanikwe kwanza ili kuharibu dumazaji ya tripsini (trypsin inhibitor: tripsini ni kimeng'enya kinachomeng'enya proteini). Mgwaru unaweza kutumika pia kwa malisho lakini lazima makaka yawe yakikomaa kwa sababu makaka mabichi yana asidi hidrosianiki.

Lakini utumiaji muhimu sana wa mgwaru ni utengenezaji wa gundi ya gwaru (guar gum). Magwaru yana endospermi kubwa iliyo na polisakaridi ya galaktosi na manosi. Ikiyeyuka katika maji, haya yanakuwa rojorojo. Kwa hiyo gundi ya gwaru hutumika katika tasnia ya chakula, vitambaa, karatasi, dawa na utamaradi. Tangu hivi karibuni gundi hii hutumika sana katika tasnia ya mafuta na gesi ya mwambatope. Inasaidia maji yaingie katika mivunjiko ya miamba.

## Picha

Cyamopsis tetragonoloba (4663783848).jpg|Fundo la maua
Guar - flower cluster.jpg|Ua
Cluster bean-guar-Cyamopsis psoralioides-Cyamopsis tetragonolobus-TAMIL NADU73.jpg|Fundo la makaka
Guar seeds (7856427394).jpg|Magwaru

Jamii:Mharagwe na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Dome

**Dome** au **mafuu** ni wanyama wa bahari wa oda Sepiida katika ngeli Cephalopoda (kutoka Kiyunani: κεφαλος = kichwa, πους, ποδες = mguu, miguu). Ngisi, pweza, na pweza-kome wamo katika ngeli hii pia. Dome wana kome ya ndani ya kipekee iitwayo kifuu. Licha ya jina lao la Kiingereza, ambalo ni cuttlefish, dome si samaki bali moluska.

Dome wana mboni kubwa zenye umbo la W, mikono minane, na minyiri (tentacles) miwili iliyosamanishwa na vikombe vya kumung'unyia vyenye meno na ambayo hutumika kwa kukamata mawindo yao. Wao kwa ujumla wanakuwa na ukubwa kati ya sm 15 hadi 25 (inchi 5.9 - 9.8), ambapo walio wakubwa kabisa, dome mkubwa (*Sepia apama*), wanafikia urefu wa sm 50 (inchi 20) kwa urefu wa joho na zaidi ya kg 10.5 kwa uzito. 

Dome hula konokono wadogo, kaa, kamba, samaki, pweza, minyoo na dome wengine. Mahasimu wao ni pamoja na pomboo, papa, samaki, sili, ndege wa bahari na dome wengine. Wastani wa kuishi wa dome ni kati ya mwaka mmoja mpaka miaka miwili. Tafiti za hivi karibuni zinaonyesha dome ni mnyama mwenye akili zaidi miongoni mwa wanyama wasio na uti wa mgongo.  Dome pia ana moja kati ya wiano mikubwa zaidi katika mlingano wa ukubwa baina ya ubongo-na-mwili miongoni mwa wanyama wasio na uti wa mgongo.  

Dunia ya mataifa wafuatao mienendo, itikadi, na mifumo mchanganyiko kati ya Ugiriki na Waroma wa Kale (Greco-Roman world) walimthamini dome kama chanzo cha pekee cha pigmenti ya hudhurungi kiumbe hicho aachiayo kupitia mrija wake wakati amestushwa. 

## Habari mbalimbali na makazi 
Familia Sepiidae, ambayo ina dome wote, hukaa ndani ya bahari yenye maji ya kitropiki / baridi. Wengi wao ni wanyama wa maji ya kina kifupi, ingawa wanajulikana kwa kwenda kina cha kufikia m 600 (ft 2,000).  

Wana mpangilio wa ki-biojiografia usio wa kawaida: kutokuwepo kabisa katika Amerika, lakini kupatikana katika mwambao wa mashariki na kusini mwa Asia, Ulaya ya Magharibi na Mediteranea, pia pamoja na pwani ya Afrika na Australia. Kufikia kipindi familia imekua, katika Dunia ya Kale iliyobashiriwa, kuna uwezekano Atlantiki ya kaskazini ilikuwa na baridi ya kupita kiasi na kina kirefu cha maji kwa wanyama wa aina hii wa maji-joto kuvuka. 

Dome wa kawaida, *Sepia officinalis*, hupatikana katika Mediteranea, na Bahari ya Kaskazini na Baltiki, ingawa makundi yao yamependekezwa kutokea mpaka kufika kusini kama Afrika Kusini. Wao hupatikana katika vina vya sublittoral, baina ya mstari wa maji kupwa na kingo za rafu ya bara, kwa kiwango cha vipimo vya maji (fathoms) 100 (m 180). "

## Tanbihi
Jamii:Dome
Kinamuyi

**Kinamuyi** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wanamuyi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinamuyi imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinamuyi iko katika kundi la Kinaiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinamuyi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinamuyi 
*lugha ya Kinamuyi katika Glottolog
*lugha ya Kinamuyi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Tutuko

thumbnail|right|200px|Tutuko

**Tutuko** (kutoka kitenzi "kututuka"; pia **Hepesi simpleksi** kutoka jina la Kiingereza lenye asili ya Kigiriki ἕρπης, *herpes*, "unaoenea polepole" au  "uliofichika") ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya hepesi simpleksi. hepesi ya viungo vya uzazi ambayo inaweza kuwa na dalili chache au kusababisha malengelenge ambayo hupasuka na kusababisha vidonda vidogo. Hivyo kwa kawaida hupona kwa muda wa wiki mbili hadi nne. Maumivu yanayowasha au yanayochoma yanaweza kutokea kabla ya malengelenge kutokea. Hepesi huzunguka kati ya vipindi vya ugonjwa vilivyo na dalili vikifuatiwa na vipindi visivyo na dalili. Kwa kawaida kipindi cha kwanza huwa kali zaidi na kinaweza kuhusishwa na joto jingi, maumivu ya misuli, nodi ya limfu iliyovimba na maumivu ya kichwa. Muda unavyosonga, vipindi vya ugonjwa vilivyo na dalili hupungua kwa mara unapotokea na ukali. hepesi ya macho, maambukizi ya hepesi ya ubongo, na hepesi ya watoto wachanga inapoathiri mtoto mchanga, n.k.

## Kisababishi na utambuzi
Kuna aina mbili za virusi vya hepesi simpleksi: aina ya 1 (HSV-1) na aina ya 2 (HSV-2). 

Visababishi vya kujirudia vinaweza kujumuisha: kupungua kwa utenda kazi wa kingamwili, mafadhaiko na kupatana na jua. Viwango vya zote huongezeka watu wanapozeeka. Kadirio la watu milioni 536 ulimwenguni kote (asilimia 16 ya watu) walikuwa wameambukizwa HSV-2 kufikia 2003 huku viwango vya juu zaidi vikiwa wanawake na walio katika ulimwengu unaoendelea. Watu wengi walio na HSV-2 hawatambui kuwa wameambukizwa.

## Marejeo
Jamii:Maradhi ya ngozi
Jamii:Maradhi ya zinaa
Maendeleo

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa **Maendeleo (maana)**

 ya kuishi Salinas, California, Marekani.]]
**Maendeleo** ni mabadiliko yanayoonekana kuboresha hali ya binadamu. 

Hali hiyo inajitokeza katika nyanja mbalimbali za maisha na kulisha mawazo mengi. 

Upande wa sayansi yanahusika na ongezeko la ujuzi kutokana na utafiti na mabadilishano ya matokeo yake.

Upande wa historia yanahusishwa na utambuzi wa kwamba ulimwengu unaweza kuboreshwa zaidi na zaidi kutokana na mchango wa sayansi, teknolojia, uhuru n.k.

Upande wa jamii yanahusishwa na tarajio la kwamba binadamu anaweza kupata hali bora zaidi na zaidi katika mafungamano, siasa, uchumi n.k. 

Upande wa falsafa yanahusishwa na tumaini au hakika ya kuwa hali ya binadamu itazidi kuwa bora. Kinyume chake, wengine wanaonyesha kwamba vipindi vya ustawi vinafuatwa na vingine ambapo maendeleo hayatokei, sanasana ni kurudi nyuma.

Kwa jumla, ni muhimu kutambua kwamba si kila badiliko linaleta maendeleo, au walau maendeleo ya upande mmoja yanaweza yakaendana na hali yu kurudi nyuma upande mwingine.

Mara nyingi inatajwa teknolojia ambayo ikitumika vibaya inaweza kuharibu maadili, uchumi n.k. hata kuangamiza kabisa uhai (k.mf. mabomu ya nyuklia). 

Itafaa daima kukumbuka kaulimbiu ya Julius K. Nyerere: "Maendeleo ni watu, si vitu". Wengine wanauliza, "Maendeleo ya watu ni yapi? Na maendeleo ya vitu ni yapi?"

Jamii:Elimu jamii
Jamii:Historia
Jamii:Uchumi
Jamii:Teknolojia
Ngisi

**Ngisi** ni wanyama wa bahari wenye minyiri kumi. Minane baina ya hiyo huitwa mikono na miwili mingine ni minyiri kweli. Kwa urefu wote wa chini ya mikono kuna vikombe vya kumung'unyia vilivyo na vikulabu mara nyingi. Minyiri inabeba vikombe kama hivi juu ya bako mwishoni.

Minyiri hutumika kwa kukamata wanyama wadogo na mikono hutumika kwa kushika mawindo wakati mnyama akiyakula. Ngisi wana domo linalofanana na lile la kasuku ili kupapua nyama kutoka mawindo.

Ngisi huogelea kwa kuondoa maji kwa nguvu kupitia mrija (siphon) wao. Wanaweza kubadilisha rangi yao na kufanana na kinyume ili kujificha kwa mawindo na maadui. Wakivumbuliwa na adui huruka wakitoa ghubari la kiwi (maada kama wino) ili kumkanganya.

Ukubwa wa takriban spishi zote ni chini ya sm 60 lakini ngisi mkubwa inaweza kufika m 13 na ngisi dubwana inafika hata m 14. Ngisi dubwana mkubwa kuliko wote waliokamatwa alivuliwa mwaka 2007 karibu na Antakitiki. Uzito wake ulikuwa kg 495 na urefu wake m 10.

## Kama chakula
Ngisi huliwa sana na watu duniani kote. Chakula hiki huitwa kalamari.

## Picha

Giant squid tentacle club.jpg|Mnyiri
Bec squid.jpg|Mikono na domo
Architeuthis.jpg|Ngisi mkubwa katika Makumbusho ya Taifa ya Hispania
Colossal squid at Te Papa.jpg|Ngisi dubwana katika Makumbusho Te Papa, Wellington, Nyuzilandi

Jamii:Ngisi
Vilhelm Moberg

**Karl Artur Vilhelm Moberg** (20 Agosti, 1898 - 8 Agosti, 1973) alikuwa mwandishi wa Uswidi.

## Viungo vya nje 
* Vilhelmmoberg.com 

Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1973
PH

**pH** (ing. *potential of hydrogen*, *pH value*) ni kipimo cha kutaja kiwango cha asidi. Kuna skeli kuanzia 0 hadi 14. 0 ni asidi kali kabisa, 14 ni kinyume magadi matupu.

Asidi kali zaidi huwa na pH ndogo, myeyusho alikali zaidi huwa na pH ndogo. Dutu au mimumunyo zisizo kiasidi wala kialkali (ing. *neutral solution*) huwa na pH ya 7.

Asidi zina pH chini ya 7. Alikali au besi huwa na pH juu ya 7. 

Kikemia pH ni kipimo cha uwingi wa protoni za (H+) katika mmumumnyo. Jina limetokana na Kilatini cha kitaalamu kwa "potentia hydrogeni" yaani nguvu (potentia) ya hidrojeni (H) au makini zaidi ioni za hidrojeni (H+).

Fomula kwa kukadiria pH ni:

:\mbox{pH} = -\log_{10} \left[ \mbox{H}^+ \right]

[H+] inaonyesha kiwango cha ioni za H+ kwa kipimo cha moli kwa lita (ing. *molarity*).

Dutu ziliyo huwa na kipimo cha pH kati ya 0 na 14, lakini kuna pia dutu asidi au alikali sana zenye pH  14.

Dutu kialikali zina ioni nyingi za hidroksidi (OH-) badala ya ioni za hidrojeni.

## Indiketa za pH 
**Indiketa ya pH** ni kampaundi ya kikemia inayotiwa kwa kiasi kidogo kwenye mmumunyo na kubadilisha rangi yake. Ni njia ya kutambua na kuonyesha ioni za hidroni (H3O+) au ioni za hidrojeni (H+).Indiketa hizi hubadilisha rangi kulingna na kiwango fulaniu kwenye skeli ya pH. 

Mbinu mwingine ni matumizi ya karatasi ya litmus inayobadilisha rangi kama kemikali ni zaidi kiasidi au zaidi kialikali lakini bila kuonyesha kiwango kikamilifu.

## Mifano ya vipimo vya pH vya dutu mbalimbali 
## Tazama pia
* Asidi
* Besi
* Alikali

## Marejeo 
## Viungo vya Nje
* pH-Spectra Database 
* pH Calculator
Sven Delblanc

**Sven Delblanc** (26 Mei, 1931 - 15 Desemba, 1992) alikuwa mwandishi wa Uswidi.

## TV (filamu) 
* Lekar i kvinnohagen (1968)
* Hedebyborna (1978)
* Prästkappan (1986)
* Kära farmor (1990)
* Maskeraden (1992)
* Hemresa (1993)

## Viungo vya nje 
* tovuti ya shirika la Sven Delblanc (kwa Kiswidi)

Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 1992
Johan Persson

**Johan Persson** (amezaliwa tarehe 3 Mei 1982) ni mwandishi, mwandishi wa habari na mpiga picha kutoka Uswidi.

Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Mchanganyiko wa aina moja

**Mchanganyiko wa aina moja** katika kemia ni mchanganyiko wa dutu mbili au zaidi ambako vijalizo au sehemu zake hazionekani tena pekee. Mfano wa mchanganyiko wa aina moja ni sukari iliyokorogwa katika maji yaani mmumunyo. 

Tofauti nao ni mchanganyiko anuwai ambako vijalizo vyake vinaonekana na kutofautishwa kirahisi kwa mfano kiolei cha maji na mafuta, au maji na mchanga.

Kama katika kila mchanganyiko wa kikemia vijalizo haviingii katika muungo kemia kama kampaundi.
Mmumunyo

thumbnail|right|200px|kukoroga sukari katika maji

**Mmumunyo** au **myeyusho** (kwa Kiingereza *solution*) ni tokeo la kuchanganya kabisa dutu mbili hadi kupata mchanganyiko wa aina moja usioonyesha sehemu zake. Mfano ni kukoroga sukari katika maji. Hapo sukari haionekani tena imechanganika kabisa na maji.

Kwa lugha ya kemia sukari ni kimumunyika, maji ni kimumunyi (kiyeyushi) na tokeo ni mchanganyiko wa aina moja au mmumunyo,

Mara nyingi kimumunyi ni kiowevu lakini kuna pia mifano mingine.

Gesi zinaweza kumumunyika katika kiowevu, kwa mfano oksijeni katika maji ambayo ni msingi wa uhai baharini au mtoni. Gesi inamumunyika pia katika gesi nyingine. Hewa kwa mfano ni mchanganyiko wa aina moja; oksijeni na gesi nyingine zimemumunyika katika nitrojeni.

Kiowevu kinaweza kumumunyika katika kiowevu kingine, lakini kuchanganya maji na mafuta hakuleti mchanganyiko wa aina moja, tokeo lake ni kiolei au emalshani *(ing. emulsion)*.

Kuna pia mifano ya mmumunyo kama kimumunyi ni mango. Aloi zote ni mimumunyo ya metali mbili, kwa mfano bronzi ni mmumunyo wa stani iliyomumunika katika shaba. Mmumunyo wa aloi unatokea katika hali kiowevu wakati metali zote mbili zilipashwa moto na kuyeyuka. 

## Marejeo
Jamii:Teknolojia
Mdudu-kijiti

**Wadudu-kijiti** au **vijiti vitembeavyo** ni wadudu warefu wa oda Phasmatodea (phasma = kizuka) ambao wanafanana na vijiti. Wadudu-jani au majani matembeayo wa familia Phylliidae ni wanachama wa oda hii pia.

Wadudu hawa ni wembamba na warefu isipokuwa spishi za Phylliidae ambazo ni pana. Spishi kadhaa ni wadudu warefu kabisa katika dunia. Jike la *Phobaeticus chani* ni mrefu kuliko wote wengine na ana urefu wa sm 36 (57 kama miguu ikinyumbulika). Muundo wa mwili ni kamafleji na unafanana na kijiti au jani. Spishi nyingi hazina mabawa au zina mabawa yaliyopunguka. Mabawa ya mbele ni membamba na magumu lakini yale ya nyuma ni mapana yakiwa yamekunjuka.

## Jenasi za Afrika ya Mashariki
* *Bactricia*
* *Bactrododema*
* *Burria*
* *Clonaria*
* *Hemipachymorpha*
* *Leptynia*
* *Mantis*
* *Maransis*
* *Pachymorpha*
* *Phthoa*
* *Tuberculatocharax*
* *Ulugurucharax*
* *Xylica*

## Picha

Agathemera crassa (8387908213).jpg|Agathemerodea/Agathemeridae (*Agathemera crassa*)
Stick Insects mating (Timema sp.) (8713121698).jpg|Timematodea/Timematidae (*Timema* sp.)
Giant Stick Insect (Bactrododema tiaratum) flashing its wings ... (16892956346).jpg|Verophasmatodea/Diapheromeridae (*Bactrododema tiaratum*)
Phyllium jacobsoni - pair 1.jpg|Verophasmatodea/Phylliidae (*Phyllium jacobsoni*)

Jamii:Wadudu-kijiti
Tunicate kunyatia

**Tunicate kunyatia** (jina la kisayansi: Megalodicopia hians) ni aina ya tunicate ambaye anaishi kwa kujishikiza katika kuta za korongo kwenye kina cha bahari na sakafu ya bahari, akisubiri wanyama wadogo kuelea au kuogelea katika kinywa chake chenye umbo la kofia. 

Anaonekana kama mchanganyiko kati ya Kiwavi bahari (jellyfish) na Venus Flytrap, mdomo wake ambao una umbo la kofia hufungika haraka wakati mnyama mdogo anaelea ndani. Mara tunicate kunyatia amekamata mlo, anafunga mtego (mdomo) wake mpaka akiwa tayari kula tena. 

Wakati mwingine huitwa Ghostfish, wao iwanajulikana kuishi katika korongo Monterey katika kina cha mita 200 – 1,000 (futi 660 – 3,280). Zaidi hula zooplankton na wanyama wadogo.

Jamii:Wanyama
Mwezi mpevu

ya 9.25 ".]]

**Mwezi mpevu** (ing. *full moon*) ni hali jinsi tunavyouona Mwezi wakati unaonyesha umbo la duara kamili.

## Masharti ya kuona Mwezi mpevu
Hali hii inatokea wakati:
# Dunia iko katikati ya Jua na Mwezi, katika hali ya Jua - Dunia - Mwezi. 
# Mwezi uko kwenye nyuzi 5 au chini ya mstari wa Dunia - Jua. 

Katika hali hii nusutufe ya Mwezi inayotazama Dunia inaangazwa kabisa na mwanga wa Jua ikionekana kama duara kamili. 

Kama Mwezi ukifika katikati ya mstari Jua - Dunia (yaani ekliptiki) unaingia katika kivuli cha Dunia na kusababisha kuonekana kwa kupatwa kwa Mwezi. Kwa hiyo kupatwa kwa Mwezi hutokea tu wakati wa Mwezi mpevu lakini hakutokei kila Mwezi.

## Mwezi mpevu na pande za Mwezi
Mwezi una umbo la tufe na wakati wote tunaangalia upande wake uleule. Mwezi huzunguka Dunia yetu wakati uleule hujizungusha wenyewe kwenye muhimili wake.Muda unaotumika kwenye mizunguko hii miwili unalingana.Hivyo muda wote tunaona upande uleule wa Mwezi. Kwahiyo inawezekana kuongea juu ya "upande wa mbele" na "upande wa nyuma" wa Mwezi. Upande wa nyuma hatuwezi kuuona kamwe kutoka Dunia.

## Kinyume cha Mwezi mpevu
Kinyume cha Mwezi mpevu ni Mwezi mwandamo ambapo nusutufe ya Mwezi tunayoona haipokei nuru na hivyo Mwezi hauonekani Duniani. Hapo Mwezi unakuwa katika mstari mmoja baina ya Jua na Dunia, yaani hali ya Jua - Mwezi - Dunia. Katika hali hii nusutufe ya Mwezi isiyoonekana kutoka Duniani inaangazwa. Mwezi ukiwa katikati kabisa kwenye mstari Jua - Dunia wakati wa mchana unafunika Jua na [kupatwa kwa Jua]] kunatokea.

## Mwezi mpevu katika kalenda
Kipindi cha kuanzia Mwezi mpevu hadi Mwezi mpevu ufuatao ni siku 29.53 ambacho ni kipindi cha mwezi wa kalenda katika mfumo wa kalenda ya Mwezi (kwa mfano kalenda ya Kiislamu). Katika kalenda ya aina hii Mwezi mpevu hutokea mnamo tarehe 14 au 15 ya Mwezi. Sababu yake ni kuwa kalenda ya Mwezi kama ya Kiislamu huanza kipindi cha Mwezi kipya kwenye siku baada ya Mwezi mwandamo ambapo hilali hilali mchanga inaanza kuonekana.  

## Uangavu wa Mwezi mpevu kubadilika
Wakati wa kuwa mpevu Mwezi hutoa nuru kubwa. Kwa kulinganisha na magimba mengine angani Jua linang'aa mara 400,000 kuliko Mwezi, na Mwezi unaang'aa mara 250 kuliko nuru ya nyota zote angani. 

Ung'avu wa Mwezi mpevu unategemea umbali na Dunia. Obiti yaani njia ya Mwezi unapozunguka Dunia si umbo la duara lakini la duaradufu ambako umbali wake kutoka Dunia unabadilika.Palipo karibu zaidi pana umbali wa kilomita 362,600, mahali pa mbali pana kilomita 405,400. Hivyo Mwezi mpevu unaotokea wakati Mwezi uko karibu zaidi na Dunia unaonekana uking'aa zaidi kuliko Mwezi mpevu unaotokea wakati Mwezi ni mbali zaidi. Kila baada ya miaka kadhaa Mwezi unafikia mahali pa njia yake ambapo ni karibu sana na Dunia na hapa Mwezi unaonekana mkubwa pia uking'aa kuliko kawaida. Hali hii ilianza kuitwa kwa Kiingereza "supermoon" au Mwezi mpevu sana.

## Marejeo
Michezo ya mapigano

350px|thumb|Shindano la mwereka.
**Michezo ya mapigano** ni jumla ya michezo ambayo kwa kawaida watu wawili wanapigana kufuatana na kanuni za mchezo.

Mifano ni mchezo wa ngumi, mwereka, judo au karate. Michezo mingi ya mashindano yatumia mikono, miguu au hata mwili kwa jumla. 

Silaha zinatumiwa katika aina kadhaa za michezo kama mchezo wa vitara au kendo ambako kanuni zinahakikisha usalama wa washindani. Hivyo hakuna matumizi ya silaha za moto katika michezo ya mapigano.

Kanuni zinahakikisha ya kwamba washindani wana uwezo wa kulingana. Hivyo wanapangwa mara nyingi kwa ngazi mbalimbali kufuatana na uzito wao.

Shabaha ya mchezo wa mashindano ni kumshinda mpinzani katika uwanja wa mchezo bila kumwudhi mno, yaani bila kumpa jeraha za kudumu. 

Azimio la ushindi limo mkononi mwa refa (mwamuzi) anayesimamia mashindano na kuhakikisha ya kwamba kanuni zinafuatwa.

Michezo ya mapigano inatumia mara nyingi fani za sanaa ya mapigano.

## Picha

Jammes v Besbes TIPIF 2013 ts154354.jpg|Mchezo wa vitara
Robson Conceição conquista medalha de ouro no ringue (28415971223).jpg|Mabondia wawili katika mchezo wa ngumi
4 Сиро Тоби Еко Гэри.jpg|Karate
Nzi-gome

**Nzi-gome** (kutoka Kiing.: barkfly) ni wadudu wadogo (mm 1-10) wa oda Psocodea (psokhos = iliyotafunwa, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Spishi zinazoishi ndani ya majengo huitwa chawa-vitabu. Zamani spishi fulani za nusuoda Troctomorpha ziligeuka kuwa chawa vidusia. Kwa hivyo siku hizi wataalamu wanaweka chawa katika Psocodea kama oda ndogo Phthiraptera chini ya Troctomorpha.

Wadudu hawa wana mwili kwa muundo wa msingi. Paji ya kichwa imefura, macho ni makubwa kwa kulinganisha na wana oseli tatu. Mandibuli ni kwa kutafuna na ndewe ya kati ya maxila imegeuka katika kifito ambacho kinakaza mdudu akiparua mboji. Wakiwa na mabawa, haya huwekwa kama hema. Pengine urefu wa yale ya mbele ni 50% zaidi ya yale ya nyuyma.

## Jenasi za Afrika ya Mashariki
* *Afrotrogla*
* *Amphientomum*
* *Amphigerontia*
* *Amphipsocus*
* *Archipsocus*
* *Blaste*
* *Blastopsocidus*
* *Cerobasis*
* *Echmepteryx*
* *Ectopsocopsis*
* *Ectopsocus*
* *Elipsocus*
* *Epipsocus*
* *Fuelleborniella*
* *Ghesquierella*
* *Haematomyzus*
* *Haplophallus*
* *Harpezoneura*
* *Hemiseopsis*
* *Hemipsocus*
* *Heterocaecilius*
* *Isophanes*
* *Isophanopsis*
* *Lachesilla*
* *Lepinotus*
* *Lesneia*
* *Liposcelis*
* *Lophopterygella*
* *Maoripsocus*
* *Mepleres*
* *Mesopsocus*
* *Nanopsocus*
* *Nepticulomima*
* *Paracaecilius*
* *Pearmania*
* *Perientomum*
* *Peripsocus*
* *Pilipsocus*
* *Pseudocaecilius*
* *Pseudoseopsis*
* *Psocathropos*
* *Psocidus*
* *Psococerastis*
* *Psoculidus*
* *Psylloneura*
* *Ptycta*
* *Rhyopsocus*
* *Schizopechus*
* *Sigmatoneura*
* *Stenocaecilius*
* *Stimulopalpus*
* *Tarsophilus*
* *Thylacella*
* *Thylax*
* *Trichadenotecnum*
* *Trogium*
* *Valenzuela*
* *Xenopsocus*
* *Ypsiloneura*

## Picha

Graphopsocus cruciatus 02.jpg|Psocomorpha (*Graphopsocus cruciatus*)
Liposcelis.jpg|Troctomorpha (*Liposcelis* sp.)
Cerobasis guestfalica 2.jpg|Trogiomorpha (*Cerobasis guestfalica*)
Echmepteryx hamiltoni.jpg|Trogiomorpha (*Echmepteryx hamiltoni*)
Lepinotus reticulatus.jpg|Trogiomorpha: (*Lepinotus reticulatus*)

Jamii:Nzi-gome na jamaa
Mchezo wa ngumi

300px|thumb|Mchezo wa ngumi
[thumb|Vijana wa [Ugiriki ya Kale wakipigana kwa ngumi]]
**Mchezo wa ngumi** ni aina ya michezo ya mapigano ambapo mabondia wawili wanapigana kwa kutumia ngumi pekee kwa kufuata kanuni za mchezo. Wote wawili huvaa glavu nene kwa shabaha ya kupunguza hasara za kiafya. 

Mashindano yasimamiwa na refa, kwa kawaida mbele ya watazamaji na kutekelezwa ndani ya mzingo maalumu.

Mashindano yamegawiwa kwa vipindi vinavyodumu dakika 1 - 3. Shabaha ni ama kumpiga mshindani hadi asiweze kuendelea tena au kufikisha mapigo mengi kichwani na tumboni yatakayohesabiwa na refa na kuamulisha ushindi.

## Historia
Watu waliwahi kupigana kwa kutumia ngumi kwa kufuata kanuni fulani tangu milenia nyingi. 

Mchezo wa ngumi jinsi ulivyoenea leo kote duniani ulianza Uingereza katika karne ya 19.
Vera Sidika

**Vera Sidika** (pia anajulikana kama **Vee Beiby**; amezaliwa Mombasa, 30 Septemba 1989), ni mwanamitindo na mjasiriamali wa Kenya aliyepata umaarufu kupitia televisheni na vyombo vingine vya habari.

## Tuzo 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu kutoka Mombasa
Jamii:Wanamitindo wa Kenya