open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mia saba na tisa

**Mia saba na tisa ** ni namba inayoandikwa **709** kwa tarakimu za kawaida na DCCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 708 na kutangulia 710. 

**709** ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 709 KK na 709 BK.

## Tanbihi
Mia saba na kumi

**Mia saba na kumi ** ni namba inayoandikwa **710** kwa tarakimu za kawaida na DCCX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 709 na kutangulia 711. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 71.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 710 KK na 710 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na moja

**Mia saba  kumi na moja ** ni namba inayoandikwa **711** kwa tarakimu za kawaida na DCCXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 710 na kutangulia 712. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 9 x 79.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 711 KK na 711 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na tatu

**Mia saba kumi na tatu ** ni namba inayoandikwa **713** kwa tarakimu za kawaida na DCCXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 712 na kutangulia 714. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 23 x 31.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 713 KK na 713 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na nne

**Mia saba kumi na nne ** ni namba inayoandikwa **714** kwa tarakimu za kawaida na DCCXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 713 na kutangulia 715. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 17.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 714 KK na 714 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na tano

**Mia saba kumi na tano ** ni namba inayoandikwa **715** kwa tarakimu za kawaida na DCCXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 714 na kutangulia 716. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 11 x 13.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 715 KK na 715 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na mbili

**Mia saba kumi na mbili ** ni namba inayoandikwa **712** kwa tarakimu za kawaida na DCCXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 711 na kutangulia 713. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 89.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 712 KK na 712 BK.

## Tanbihi
Leandri wa Sevilia

.]]
**Leandri wa Sevilia** (Cartagena, leo nchini Hispania, 534 hivi - Sevilia, Hispania, 13 Machi 600 au 601) alikuwa askofu mkuu wa Sevilia ambaye kwa mahubiri na juhudi zake alifaulu kuingiza katika Kanisa Katoliki kutoka Uario Wavisigoti waliotawala Hispania na Ureno wa leo, kuanzia Hermengildi na Rekaredo, watoto wa mfalme .

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Machi au 27 Februari.

## Maisha 
Alizaliwa na Severianus na Turtura huko Cartagena, Hispania, mwaka 534 hivi, akiwa wa kwanza kati ya watoto watano, ambao wanne kati yao wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu: Leandri, Fulgensi, Florentina wa Cartagena na Isidori wa Sevilia. Kati yao, watatu walikuwa maaskofu, na wa kike alikuwa mtawa.

Leandro, akiwa msomi aliyeshika maisha magumu kama Mbenedikto, ni maarufu pia kama mwanzilishi wa shule katoliki na mlezi wa mdogo wake Isidori aliyewarithisha hasa watu wa Ulaya Magharibi wa Karne za Kati elimu ya kale. Ndiye aliyemlea kwa nidhamu kubwa baada ya kifo cha baba yao, akimtengenezea mazingira ya kimonaki ambamo awajibike katika masomo akitumia maktaba yao kubwa ili kujiandaa akabili matatizo ya wakati ule.

Baada ya kuwa askofu, juhudi zake za kuleta rasi yote katika Ukatoliki zilifanya apelekwe uhamishoni. 

## Maandishi
Mwandishi bora kuliko mdogo wake Isidori, vimetufikia vitabu vyake viwili tu: *De institutione virginum et contemptu mundi*, kanuni ya kimonaki kwa ajili ya dada yake, na *Homilia de triumpho ecclesiæ ob conversionem Gothorum* (P.L., LXXII). 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 71
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 61-62

## Viungo vya nje
* *Catholic Encyclopedia*: "St. Leander of Seville"
* A glowing report of the homily of Leander 

Jamii:Waliozaliwa 534
Jamii:Waliofariki 600
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Jamii:Mababu wa Kanisa
Mia saba kumi na sita

**Mia saba kumi na sita ** ni namba inayoandikwa **716** kwa tarakimu za kawaida na DCCXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 715 na kutangulia 717. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 179.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 716 KK na 716 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na saba

**Mia saba kumi na saba ** ni namba inayoandikwa **717** kwa tarakimu za kawaida na DCCXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 716 na kutangulia 718. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 239.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 717 KK na 717 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na nane

**Mia saba kumi na nane ** ni namba inayoandikwa **718** kwa tarakimu za kawaida na DCCXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 717 na kutangulia 719. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 359.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 718 KK na 718 BK.

## Tanbihi
Mia saba kumi na tisa

**Mia saba kumi na tisa ** ni namba inayoandikwa **719** kwa tarakimu za kawaida na DCCXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 718 na kutangulia 720. 

**719** ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 719 KK na 719 BK.

## Tanbihi
Mkonge

**Mikonge** ni mimea ya jenasi *Sansevieria* katika familia Asparagaceae. Majani yao huitwa makonge. Jina hili limesilikiwa kwa *Agave sisalana* (mkonge dume unaolimwa kwa uzalishaji wa katani) na spishi nyingine za jenasi *Agave* (mkonge-pori).

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Sansevieria conspicua*, Mkonge (Sansevieria conspicua)
* *Sansevieria ehrenbergii*, Mkonge Masai (East African wild sisal)
* *Sansevieria fischeri*, Mkonge wa Fischer (Fischer's sansevieria)
* *Sansevieria nitida*, Mkonge (Sansevieria nitida)
* *Sansevieria perrotii]]*, Mkonge wa Perrot (Perrot's sansevieria)
* *Sansevieria powellii*, Mkonge wa Powell (Powell's sansevieria)
* *Sansevieria raffillii*, Mkonge wa Raffilli (Raffilli's sansevieria)
* *Sansevieria volkensii*, Mkonge wa Volkens (Volkens's sansevieria)

## Picha

Sanseveria ehrenbergii2.jpg|Mkonge Masai
Sansevieria perrotii pm.jpg|Mkonge wa Perrot
Sansevieria raffillii pm.jpg|Mkonge wa Raffilli

Jamii:Mwinikanguu na jamaa
Henry VIII wa Uingereza

, Walker Art Gallery, Liverpool, Uingereza.]]
**Henry VIII** (28 Juni 1491&nbsp;– 28 Januari 1547) alikuwa mfalme wa Uingereza kuanzia tarehe 21 Aprili 1509 hadi kifo chake. Ni wa pili kutoka nasaba ya Tudor, akimfuata baba yake, Henry VII.

## Maisha na matukio
Henry anajulikana hasa kwa kuoa wanawake sita, mmoja baada ya mwingine, na hasa kwa juhudi zake za kubatilisha ndoa yake ya kwanza na Katerina wa Aragona zilizomfanya hatimaye atenganishe Kanisa la Uingereza na Papa, akijifanya mkuu wa Kanisa. Pamoja na kutengwa na Kanisa Katoliki kwa sababu hiyo, aliendelea kusadiki mafundisho yake.

Katika masuala ya ndani, Henry alijulikana kwa kubadilisha sana katiba ya nchi, akizidisha mamlaka yake mwenyewe. Waliopinga walishutumiwa kama wasaliti na mara nyingi kuhukumiwa adhabu ya kifo, akiwemo waziri mkuu Thomas More. 

Matumizi yake yalikuwa makubwa mno, kwa ajili ya fahari na vita, hivi kwamba pesa nyingi alizofaulu kujipatia kwa kuteka mali ya monasteri na kuzuia kodi iliyokuwa inalipwa awali kwa Papa, hazikumtosha kamwe. 

Aliunganisha Uingereza na Wales akawa pia mfalme wa kwanza wa Uingereza kushika nafasi ya mfalme wa Ireland.

Mwanzoni wengi walipendezwa naye, lakini baadaye alizidi kunenepa, afya yake ilitetereka, na hata nafsi yake ilivurugika na kumfanya mzinzi, mkatili, mwoga. 

Baada yake alitawala mwanae Edward VI.

## Tanbihi 
## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Marejeo mengine 
### Maisha 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Utafiti wa kitaalamu 
*
*
*
*
*
*
* Guy, John. *The Children of Henry VIII* (Oxford University Press; 2013) 258 pages; traces the lives of Edward VI, Mary I, Elizabeth I, and Henry Fitzroy, Duke of Richmond.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Wernham, Richard Bruce. *Before the Armada: the growth of English foreign policy, 1485-1588* (1966), a standard history of foreign policy

### Vyanzo 
* Williams, C. M. A. H. *English Historical Documents, 1485–1558* (1996)
* *Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII: preserved in the Public Record Office, the British Museum and elsewhere*, volume 1 edited by John S. Brewer, Robert H. Brodie, James Gairdner. (1862); full text online vol 1; full text vol 3 See also *Letters & Papers, Henry VIII*, 21 vols., at British History Online,
* Nicolas, Nicholas Harris, ed., *The Privy Purse Expences of Henry VIII, 1529–1532*, Pickering, London (1827)
* Martin Luther to Henry VIII, 1 September 1525
*Henry VIII to Martin Luther. August 1526
*Henry VIII to Frederic, John, and George, Dukes of Saxony. January. 20, 1523 re: Luther.

## Viungo vya nje 
*
*
*
* 
* Portraits of Henry VIII
Elimu nchini Tanzania

thumb|Mwalimu akifundisha darasani
**Elimu nchini Tanzania** hutolewa na sekta zote mbili, yaani, sekta za serikali na binafsi. Muundo wake kiujumla ni kama ifuatavyo:
*Miaka  2 elimu ya vidudu/cheke-chea hutolewa kwa wanafunzi wenye umri kati ya miaka 5–6 (miaka 2), lakini hii watoto sehemu kubwa wanaanza wakiwa na umri wa miaka 3, ili kuwa na mazoea ya shule.
*Miaka 7 elimu ya msingi ambayo hutolewa kwa watoto walio na umri wa miaka 7–13 (Darasa la I-VII)
*Miaka 4 elimu ya sekondari hutolewa kati ya umri wa miaka 14–17 (Fomu 1-4)
*Miaka 2 elimu ya juu ya sekondari hutolewa kati ya umri wa miaka 18–19 (Fom 5 na 6)
*Miaka 3 zaidi elimu ya Chuo Kikuu

## Elimu ya awali
Kila mtoto ambaye si chini ya miaka mitano anafaa kuandikishwa katika elimu ya awali ya miaka 2. Mahudhurio siyo lazima.
, Tanzania]]

Ni lazima kwa kila mtoto aliyefikisha umri wa miaka saba kuandikishwa katika elimu ya msingi.

### Kuondolewa kwa mafundisho binafsi (twisheni)
Mafundisho ya binafsi katika shule za umma yaliondolewa mnamo mwaka wa 2002, lakini familia lazima zilipe karo ya vifaa vya kusomea.

### Uandikishwaji na takwimu za ufundishaji
Kuondoa ada katika shule za serikali umepelekea ongezeko kubwa la watoto kuandikishwa katika shule za msingi,

Ongezeko hili halijawa na uwiano na ongezeko la rasilimali kwa walimu ikiwa ni pamoja na madarasa na vitabu vya kufundishia. Uwiano wa wanafunzi kwa walimu waliohitimu kwa mwaka wa 2010 ulikuwa 54:1, ambayo ilikuwa asilimia 35 ya malengo ya 40:1. Kila mkoa ulizidi lengo kasoro Kilimanjaro na Dar es Salaam. Only three percent of students in Standard VI nationwide had sole use of a mathematics textbook in 2007 compared to seven percent in 2000. Kiwango cha jumla cha uandikishwaji ni uwiano wa jumla ya idadi ya wanafunzi wanaohudhuria shule ya msingi wenye umri rasmi wa kujiunga na shule za msingi. Kiwango cha jumla cha uandikishwaji katika elimu ya msingi ni uwiano rasmi wa idadi ya jumla ya walioandikishwa katika umri unaostahili kwa elimu ya msingi. Idadi hii inatokana na jumla ya wanafunzi walioandikishwa katika elimu rasmi ya msingi na, hivyo basi, haina ulazima wa kuakisi hali halisi ya kimahudhurio. Mwaka wa 2000, asimilia 57 ya watoto wenye umri kati ya miaka 5&ndash;14 walihudhuria elimu ya msingi.

## Tazama pia
*Orodha ya shule nchini Tanzania
*Orodha ya Vyuo Vikuu vya Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Ministry of Education and Vocational Training 
* Education Statistics and Quality of Education in Tanzania , Southern and Eastern Africa Consortium for Monitoring Educational Quality (SACMEQ)
* Tanzania National Website - Education 
* Tanzania Education Network 
* Tanzania Institute of Education
* Tanzania Education Fund
* Liwalo na Liwe Foundation 
* Tanzania Educational Advancement Through Export Marketing
Claudia Emerson

**Claudia Emerson** (13 Januari 1957 &ndash; 4 Desemba 2014) alikuwa mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2006 alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi**.

## Viungo vya Nje
*Wasifu ya Emerson kwa Kiingereza
Natasha Trethewey

**Natasha Trethewey** (amezaliwa 26 Aprili 1966) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2007 alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi**.

## Viungo vya Nje
*Wasifu ya Trethewey kwa Kiingereza
Robert Hass

**Robert Hass** (amezaliwa 1 Machi 1941) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008 alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi**.

## Viungo vya Nje
*Wasifu ya Hass kwa Kiingereza
Mkonge Dume

**Mkonge dume** au **mkatani** ni spishi ya mmea katika familia Asparagaceae unaokuzwa kwa ajili ya vitembwe vyake au katani.

## Asili na uenezi
Mkonge dume una asili ya Meksiko lakini imesambazwa nchi nyingi za kitropiki kutokana na umuhimu wake wa kiuchumi, hasa zao la katani. Kuna mashamba makubwa kwenye kanda la pwani ya Afrika ya Mashariki. Kwa miaka mingi Tanzania iliongoza duniani katika zao hilo.

## Picha

Mt Uluguru and Sisal plantations-2.jpg|Konde la mikonge dume Morogoro
Gardenology-IMG 5108 hunt10mar.jpg|Shina la maua
Agave sisalana W IMG 2378.jpg|Maua
SisalJacaltenango.jpg|Kuvuna makonge
Fibresisal.jpg|Katani
Ficelle de Sisal - 1.jpg|Kamba ya katani

Jamii:Mwinikanguu na jamaa
Buruji za falaki

250px|thumb|Buruji za falaki katika muswada ya Kiosmani, karne ya 16
250px|thumb|Uchoraji wa Kausi (hapa kwa jina mbadala "al-Rami") katika muswada ya  Al-Sufi "Kitāb Ṣuwar al-kawākib (al-thābitah)" , mnamo mwaka 1006
**Buruji za falaki** (pia: **alama za nyota**; kwa Kiingereza: *zodiac constellations*) ni jina la makundinyota yanayoonekana kwenye ekliptiki zaani njia ya Jua angani (ing. *ecliptic*) na kuunda Zodiaki. 

Katika maarifa ya unajimu (au: falaki, tofauti na fani ya sayansi inayoitwa astronomia) Waswahili wa kale, pamoja na tamaduni nyingi za zamani, waliamini ya kwamba nyota hizi zina tabia fulani na kuwa na athari juu ya maisha ya binadamu wanaozaliwa chini ya nyota fulani.

Hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13 lakini tangu zamani za Babeli idadi ilifupishwa kuwa 12 kwa kusudi la kulingana na kalenda ya miezi 12. Kwa kufikia idadi hii kundinyota la Hawaa *(Ophiuchus)* liliondolewa katika idadi ya Zodiaki.

## Jina
Kwa jumla majina mengi ya nyota yametokana na urithi wa falaki ya Waarabu. Hao  walirithi habari hizi pamoja na mpangilio wa nyota kwenye mzingo wa njia ya jua angani kutoka Ugiriki ya Kale. Asili yake iko katika falaki ya Babeli. 

"Buruji" yatokana na Kiarabu "برج", burj, tafsiri ya neno la Kigiriki **πυργοι** *pirgoi*, yaani mnara au boma. 

## Buruji za falaki kwenye njia ya jua angani
Buruji za falaki katika utamaduni wa Waswahili ni kama zifuatazo:
* Kondoo (zamani Hamali, lat. *Aries*)
*Thauri (ing. Taurus) 
*Jauza (ing. Gemini) 
*Saratani (ing. Cancer) 
*Simba (zamani Asadi, lat. *Leo*)
*Nadhifa (ing. Virgo) 
*Mizani (ing. Libra)
*Akarabu (ing. Scorpio) 
*Kausi (ing. Sagittarius) 
*Jadi (ing. Capricornus) 
*Dalu (ing. Aquarius) 
*Samaki (zamani Hutu, lat. *Pisces*)

Katika unajimu wa siku hizi majina mengi ya kimapokeo katika unajimu wa Afrika ya Mashariki yamesahauliwa na badala yake wapiga falaki wanatumia orodha ya majina ambayo mara nyingi ni tafsiri ya majina ya Kiingereza tu, au pia namna ya kutaja alama ya makundinyota kwa neno la Kiswahili. Isipokuwa Mizani na Mashuke bado ni majina asilia. Majina katika unajimu wa kisasa jinsi yalivyo kawaida ni yafuatayo:
# Kondoo (Aries): Machi 21 – Aprili 19
# Ng’ombe (Taurus): Aprili 20 – Mei 21
# Mapacha (Gemini ): Mei 22 – Juni 20
# Kaa(Cancer): Juni 21 – Julai 22
# Simba (Leo): Julai 23 – Agosti 22
# Mashuke (Virgo):Agosti 23 – Sept 22
# Mizani (Libra): Sept 23 – Okt 22
# Ng’e (Scorpio): Okt 24- Nov 21
# Mshale (Sagittarius): Nov 22- Des 21
# Mbuzi (Capricorn):Des 22 – Jan 19
# Ndoo (Aquarius):Jan 20 – Feb 18
# Samaki (Pisces):Feb 19 – Machi 20

## Marejeo
## Tazama pia
*Ekliptiki
*Zodiaki
Jamii:Unajimu
*
Mkia

350px|thumb|Mkia wa nyangumi baharini
**Mkia** ni sehemu ya mwisho ya uti wa mgongo kwenye mwili wa wanyama wengi wa vertebrata. Jina hilo latumiwa pia kwa wanyama wengine wenye upanuzi mwembamba wa mwili upande wa nyuma na pia kutaja sehemu nyembamba ya nyuma kwa vitu mbalimbali.

## Vertebrata
Kwa vertebrata mkia ni sehemu ya uti wa mgongo inayoelekea nje ya pingiti inayokwisha kwenye mkundu. Mifupa ya mkia hufunikwa na musuli na ngozi, mara nyingi pia na nywele, manyoya au magamba. 

Vertebrata wengine wana musuli nyingi na hivyo nguvu kubwa kwenye mkia, kwa mfano nyani wanaotumia mkia kama mkono wakiweza kushika tawi la mti na kutundika hapo kwa nguvu ya mkia pekee. Wanyama wengine wana mkia mdogo tu. Binadamu na chura wana mkia wakiwa katika hali ya kiinitete lakini unapotea baadaye. Watu wachache huzaliwa wakiwa bado na mkia mdogo.

Wanyama kama paka na mbwa hutumia mkia kwa ajili ya mawasiliano, kuna "lugha" ya mkia.

Kuna aina za mjusi zinazoweza kuachana na mkia wao zikishambuliwa na kushikwa na adui mkubwa. 

## Wanyama wengine
Wanyama wasio na uti wa mgongo wanaweza kuwa na sehemu ya nyuma inayoonekana kuwa nyuma ya pingiti. Mfano ni nge anayebeba mwiba wa sumu hapo. 

## "Mkia" wa mitambo na mengine
Kama mashine au mtambo mwingine ina upanuzi mwembamba wa nyuma, sehemu hizi mara nyingi zinaitwa "mkia" pia. Mfano ni sehemu ya nyuma ya eropleni. 

Nyotamkia zinaonekana kama nukta ya nuru, yaani nyota yenye upanuzi nyuma na hapo ni asili ya jina "nyota yenye mkia".

## Picha za mkia

File:Pig tail DSC03974.jpg|Nguruwe (*Sus domestica*)
File:Queue glyptodon museum dijo.jpg|Glyptodon (*Glyptodon asper*)
File:Lactoria cornuta (cola).006 - Aquarium Finisterrae.JPG|Samaki (*Lactoria cornuta*)
File:La Palmyre 041-crop.jpg|Pundamilia (*Equus grevyi*)
File:Alligator Tail.jpg|Mamba (*Alligator mississipiensis*)
File:Flusspferd Backstage.JPG|Kiboko (*Hippopotamus amphibius*)
File:A child with a tail. Reproduction of a photograph, 1925. Wellcome V0007402EL.jpg|Picha ya mtoto mwenye mkia (mnamo 1925)
File:Scorpion tail.jpg|Nge
File:Cessna 152 OH-CTH IM8170.JPG|Eropleni ya Cessna 152 na "mkia" wake
File:Comet C1911 O1 (Brooks).jpg|Nyotamkia C1911 01

## Marejeo
Jamii:Viungo vya mwili
Vijay Seshadri

**Vijay Seshadri** (amezaliwa 13 Februari 1954 mjini Bangalore nchini Uhindi) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani ambako alihamia huko wakati wa utoto wake. Mwaka wa 2014 alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi**.

## Viungo vya Nje
*Wasifu ya Seshadri kwa Kiingereza
Peter Balakian

**Peter Balakian** (kwa Kiarmenia Փիթըր Պալաքեան; amezaliwa 13 Juni 1951) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2016 alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi**.

## Viungo vya Nje
*Tovuti yake binafsi
*Wasifu ya Balakian kwa Kiingereza
James Agee

**James Rufus Agee** (27 Novemba 1909 &ndash; 16 Mei 1955) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1958, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi**, yaani baada ya kifo chake tu, kwa riwaya yake *A Death in the Family*.
Robert Lewis Taylor

**Robert Lewis Taylor** (24 Septemba 1912 &ndash; 30 Septemba 1998) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1959, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Travels of Jaimie McPheeters*.
Harper Lee

**Harper Lee** (28 Aprili 1926 &ndash; 19 Februari 2016) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1961, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *To Kill a Mockingbird*.
Edwin O'Connor

'''Edwin O'Connor** (29 Julai 1918 &ndash; 23 Machi 1968) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1962, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi'* kwa riwaya yake *The Edge of Sadness''.
Shirley Ann Grau

**Shirley Ann Grau** (amezaliwa 28 Julai 1929) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1965, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Keepers of the House*.
Bernard Malamud

**Bernard Malamud** (26 Aprili 1914 &ndash; 18 Machi 1986) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1967, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Fixer*.
N. Scott Momaday

, 2007]]
**Navarre Scott Momaday** (amezaliwa 27 Februari 1934) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1969, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *House Made of Dawn*.
Eudora Welty

thumb|Eudora Welty

**Eudora Alice Welty** (13 Aprili 1909 &ndash; 23 Julai 2001) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1973, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake ''The Optimist's Daughter''.
Michael Shaara

**Michael Shaara** (23 Juni 1928 &ndash; 5 Mei 1988) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1975, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Killer Angels*.
Beowulf

**Beowulf** ni tendi mashuhuri ya fasihi ya Kiingereza cha Kale. Kitabu kilichopo hadi sasa kiliandikwa mnamo 975-1025 BK, lakini inawezekana tendi ilitungwa mapema zaidi.

## Hadithi zake
Hilo shairi refu la aya 3182 linasimulia habari za kijana Beowulf anayetokea Uswidi pamoja na marafiki 14 kwa kusudi la kumsaidia mfalme wa Denmark Hrodgar. Hrodgar anateswa na Grendel ambaye ni zimwi mbaya anayemeza watu. Beowulf anamshinda Grendel na mama yake na kupokea zawadi nyingi kutoka Hrodgar. 

Kuna sehemu ya pili ya shairi ambamo Beowulf mzee ni mfalme mwenyewe. Anapaswa kushindana na joka anayeharibu nchi. Safari hii Beowulf anauawa akitetea nchi yake kwa sababu kati ya wafuasi wake ni mmoja tu anayemsaidia.

## Mfano wa lugha yake
## Marejeo 
* .
* 
* 
* 
* .
* .
* 
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .

## Viungo vya nje 
* 
* Beowulf ePub/Mobi version
* *Electronic Beowulf*, ed. by Kevin Kiernan, 4th online edn (University of Kentucky/The British Library, 2015), http://ebeowulf.uky.edu/ebeo4.0/start.html
* *Beowulf* manuscript in The British Library's Online Gallery, with short summary and podcast 
* Annotated List of *Beowulf* Translations: The List — Arizonal Center for Medieval and Renaissance Studies 
* online text (digitised from Elliott van Kirk Dobbie (ed.), *Beowulf and Judith*, Anglo-Saxon Poetic Records, 4 (New York, 1953))
* *Beowulf* introduction Article introducing various translations and adaptations of *Beowulf*
* The tale of Beowulf (Sel.3.231); a digital edition of the proof-sheets with manuscript notes and corrections by William Morris in Cambridge Digital Library
Mlenda

**Milenda** ni mimea ya jenasi *Corchorus* katika familia Malvaceae. Majani yao huliwa kama mboga yenye kuleta afya na hupikwa kwa mchanganyiko wa mimea mbalimbali kama bamia, mboga za majani na karanga; pia huliwa kwa ugali.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Corchorus fascicularis*, Mlenda Majani-membamba
* *Corchorus olitorius*, Mlenda wa Kawaida (Indian jute)
* *Corchorus pseudocapsularis*, Mlenda
* *Corchorus tridens*, Mlenda Matunda-pembe (Horn-fruited jute)
* *Corchorus trilocularis*, Mlenda Matunda-vyumba-vitatu (Threelocule jute)

## Picha

Corchorus olitorius (1459401640).jpg|Majani na ua ya mlenda wa kawaida
Corchorus trilocularis (4170708279).jpg|Majani na ua ya mlenda matunda-vyumba-vitatu

Jamii:Mpamba na jamaa
Jamii:Mboga
Jamii:Vyakula vya asili Tanzania
Epikur

**Epikur** (kwa Kilatini na lugha mbalimbali **Epicurus**, kutoka Kigiriki Ἐπίκουρος, *Epíkouros*, yaani "Mwenzi"; 341–270 KK) alikuwa mwanafalsafa wa Ugiriki wa Kale, maarufu kama mwanzilishi wa shule ya falsafa yenye jina lake (kwa Kiingereza: Epicureanism). 

## Maandishi
Kati ya maandishi yake 300 hivi, zimebaki tu sehemu na barua chache; zaidi tunajua kutoka kwa wafuasi wake na wengineo waliofafanua mafundisho yake. 

## Mafundisho
Kwake, lengo la falsafa ni kufikia maisha yenye heri, utulivu, amani, kutoogopa, kutoteseka, kujitegemea na kuzungukwa na marafiki. Kwake raha na maumivu ndio vigezo vya uadilifu au uovu wa mambo yoyote. Pia kifo ni mwisho wa mwili na roho, hivyo hakitakiwi kuogopwa. Tena hakuna miungu ambao waadhibu wala kutuza binadamu. Ulimwengu hauna mipaka na ni wa milele. 

## Tanbihi
## Marejeo
; Maandishi yake
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Oates, Whitney J. (1940). *The Stoic and Epicurean philosophers, The Complete Extant Writings of Epicurus, Epictetus, Lucretius and Marcus Aurelius*. New York: Modern Library.
* 

; Ufafanuzi
* Bailey C. (1928). *The Greek Atomists and Epicurus*, Oxford: Clarendon Press.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* William Wallace. *Epicureanism*. SPCK (1880)

## Viungo vya nje
* 
* Society of Friends of Epicurus – Epicurean community
* *Stoic And Epicurean* by Robert Drew Hicks (1910) (Internet Archive)
* Epicurus.net  – Epicurus and Epicurean Philosophy
* Epicurus and Lucretius – small article by "P. Dionysius Mus"
* *The Difference Between the Democritean and Epicurean Philosophy of Nature* – Karl Marx's doctoral thesis
* Epicurus on Free Will
* The Garden of Epicurus – useful summary of the teachings of Epicurus
* Philosophy of Happiness (PDF) 
* Epicurea, Hermann Usener - full text

;Sura
* Discussion, bibliography, 3D models of the lost portrait

;Vyanzo
* Principal Doctrines  – unidentified translation
* Principal Doctrines – the original Greek, two English translations, and a parallel mode
* Vatican Sayings  – unidentified translation
* Vatican Sayings – the original Greek with an English translation
* Letter to Herodotus 
* Letter to Pythocles 
* Letter to Menoeceus 
* Epicurus: Fragments - Usener's compilation in English translation
Mia saba ishirini

**Mia saba ishirini ** ni namba inayoandikwa **720** kwa tarakimu za kawaida na DCCXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 719 na kutangulia 721. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 5.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 720 KK na 720 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na moja

**Mia saba ishirini na moja ** ni namba inayoandikwa **721** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 720 na kutangulia 722. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 103.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 721 KK na 721 BK.

## Tanbihi
Kisamvu

thumb|Kisamvu
**Kisamvu** ni majani yanayopatikana katika mmea wa muhogo ambayo hufanywa kama mboga inayoendana na chakula ikileta virutubisho mbalimbali katika mwili wa binadamu.

Jamii:Mapishi
Mia saba ishirini na mbili

**Mia saba ishirini na mbili** ni namba inayoandikwa **722** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 721 na kutangulia 723. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 19 x 19.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 722 KK na 722 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na tatu

**Mia saba ishirini na tatu ** ni namba inayoandikwa **723** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 722 na kutangulia 724. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 241.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 723 KK na 723 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na nne

**Mia saba ishirini na nne ** ni namba inayoandikwa **724** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 723 na kutangulia 725. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 181.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 724 KK na 724 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na tano

**Mia saba ishirini na tano ** ni namba inayoandikwa **725** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 724 na kutangulia 726. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 29.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 725 KK na 725 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na saba

**Mia saba ishirini na saba ** ni namba inayoandikwa **727** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 726 na kutangulia 728. 

**727** ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 727 KK na 727 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na nane

**Mia saba ishirini na nane ** ni namba inayoandikwa **728** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 727 na kutangulia 729. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 7 x 13.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 728 KK na 728 BK.

## Tanbihi
Matembele

**Matembele** ni majani ya viazi vitamu ambayo hutumika kama mboga kwa kuliwa na chakula na pia ina virutubisho vifuatavyo: Protini, Niacin, Calcium na madini ya chuma.

## Jinsi ya kupika
Andaa sufuria, nyanya, vitunguu, mafuta ya kula, pia andaa jiko la kupikia kama ni jiko la umeme, jiko la gesi au jiko la mkaa. 

Kisha chambua matembele yako vizuri, katakata matembele yako kwa kisu, weka kwenye chombo cha kuosha, osha mara mbili au mara tatu kuondoa udogo au mchanga. Baada ya kuhakikisha mboga zako ni safi, kata vitunguu, kisha weka kwenye sufuria vitunguu vyako tayari kuanza mapishi. Washa jiko lako kisha weka sufuria uliyokatia vitunguu, tia mafuta ya kula kwenye sufuria. Baada ya hapo subiri kidogo vitunguu vyako viive; wakati unasubiri vitunguu viive katakata nyanya zako. Pia unaweza kuongeza viungo vingine kama vile karoti na pilipilihoho. Baada ya kuhakikisha umekata nyanya zako vizuri na viungo vingine, weka nyanya zako na viungo vingine kwenye kitunguu kinachoendelea kuiva, kisha koroga kupata mchanganyiko mzuri. Baada ya kupata mchanganyiko na rojo nzuri, weka chumvi, kisha weka matembele yako. Subiri dakika chache ili yaive. Yakishaiva, epua na hifadhi mboga yako kwenye chombo safi, tayari kwa kuliwa. 

Watu wengine hupenda matembele yasiyo na viungo vingi, hupendelea kupika kwa kitunguu, chumvi na mafuta ya kula pekee.

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Mia saba ishirini na tisa

**Mia saba ishirini na tisa ** ni namba inayoandikwa **729** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 728 na kutangulia 730. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 3 x 3 x 3 (au 36).

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 729 KK na 729 BK.

## Tanbihi
Mia saba thelathini

**Mia saba thelathini ** ni namba inayoandikwa **730** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 729 na kutangulia 731. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 73.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 730 KK na 730 BK.

## Tanbihi
Mia saba thelathini na moja

**Mia saba thelathini na moja ** ni namba inayoandikwa **731** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 730 na kutangulia 732. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 43.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 731 KK na 731 BK.

## Tanbihi
Mia saba ishirini na sita

**Mia saba ishirini na sita ** ni namba inayoandikwa **726** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 725 na kutangulia 727. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 11 x 11.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 726 KK na 726 BK.

## Tanbihi
Tango

**Tango** ni tunda mojawapo lenye maji mengi (kama vile tikitimaji) ambalo linabeba virutubisho kama vile Vitamini B, C, K, Potassium na Manganese.

Mmea wake, mtango, una jina la kisayansi *Cucumis sativus* na una asili ya India.

Jamii:Matunda
Mia saba thelathini na mbili

**Mia saba thelathini na mbili ** ni namba inayoandikwa **732** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 731 na kutangulia 733. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 61.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 732 KK na 732 BK.

## Tanbihi
Mia saba thelathini na tatu

**Mia saba thelathini na tatu ** ni namba inayoandikwa **733** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 732 na kutangulia 734. 

**733** ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 733 KK na 733 BK.

## Tanbihi
Mia saba thelathini na nne

**Mia saba thelathini na nne ** ni namba inayoandikwa **734** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 733 na kutangulia 735. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 367.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 734 KK na 734 BK.

## Tanbihi
Fuu (tunda)

**Fuu** (pia **furu**) ni tunda lilikalo la mti mfuu ambao unakua porini lakini kupandwa katika bustani na mbuga pia. Mara nyingi mafuu mabivu huwa meusi au ya rangi ya zambarau iliyokoza.

Jamii:Matunda
Mia saba thelathini na tano

**Mia saba thelathini na tano ** ni namba inayoandikwa **735** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 734 na kutangulia 736. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 7 x 7.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 735 KK na 735 BK.

## Tanbihi
Heribert wa Cologne

ya Mt. Heribert wa Cologne (kushoto), mnara wa ukumbi wa mji wa Cologne.]]
**Heribert wa Cologne** (kwa Kijerumani: Heribert von Köln; Worms, Ujerumani, 970 hivi; Cologne, Ujerumani 16 Machi 1021) alikuwa Chansella wa Dola Takatifu la Roma chini ya kaisari Otto III.

Alipochaguliwa kuwa Askofu mkuu wa Cologne, kinyume cha matakwa yake, aliangaza mfululizo waklero na walei kwa mifano yake ya uadilifu, aliouhamasisha kwa mahubiri yake pia .

Aliheshimiwa sana akiwa hai akatangazwa na Papa Gregori VII kuwa mtakatifu mwaka 1075 hivi.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 16 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 94
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 76-77

## Viungo vya nje
* Heribert von Köln (with picture of shrine) 
* http://www.catholic.org/encyclopedia/view.php?id=205

Jamii:Machansela wa Ujerumani
Mia saba thelathini na sita

**Mia saba thelathini na sita ** ni namba inayoandikwa **736** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 735 na kutangulia 737. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 23.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 736 KK na 736 BK.

## Tanbihi
Mia saba thelathini na nane

**Mia saba thelathini na nane ** ni namba inayoandikwa **738** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 737 na kutangulia 739. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 9 x 41.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 738 KK na 738 BK.

## Tanbihi
Mia saba thelathini na tisa

**Mia saba thelathini na tisa ** ni namba inayoandikwa **739** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 738 na kutangulia 740. 

**739** ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 739 KK na 739 BK.

## Tanbihi
Mia saba arobaini

**Mia saba arobaini** ni namba inayoandikwa **740** kwa tarakimu za kawaida na DCCXL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 739 na kutangulia 741. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 37.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 740 KK na 740 BK.

## Tanbihi
Mia saba arobaini na moja

**Mia saba arobaini na moja ** ni namba inayoandikwa **741** kwa tarakimu za kawaida na DCCXLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 740 na kutangulia 742. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 13 x 19.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 741 KK na 741 BK.

## Tanbihi
James Alan McPherson

**James Alan McPherson** (16 Septemba 1943 &ndash; 27 Julai 2016) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1978, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *Elbow Room*.
Norman Mailer

**Norman Kingsley Mailer** (31 Januari 1923 &ndash; 10 Novemba 2007) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1980, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake ''The Executioner's Song''. Pia, kitabu chake "Armies of the Night" kilimpatia Tuzo ya Pulitzer kwa jumla isiyo bunilizi.
John Kennedy Toole

thumb|Picha za ofisiya mviringo, Raisi wa awamu ya 35 katika nchi ya Marekani
**John Kennedy Toole** (17 Desemba 1937 - 26 Machi 1969) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. 

Wakati wa maisha yake, riwaya zake hazijapokelewa hadharani. Kwa hiyo, na pamoja na kupatwa na unyogovu, Toole akajiua akiwa na umri wa miaka 31 tu. 

Kumbe, mwaka wa 1981, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *A Confederacy of Dunces*, iliyotolewa baada ya kifo chake tu.
Yohane wa Nepomuk

cha Mt. Yohane wa Nepomuk* kilivyochorwa na Szymon Czechowicz, Makumbusho ya Taifa, Warsaw, Polandi.]]
**Yohane wa Nepomuk** (kwa Kicheki: Jan Nepomucký; kwa Kijerumani: Johannes Nepomuk; kwa Kilatini: Ioannes Nepomucenus; Nepomuk, 1345 hivi – Prague, 20 Machi 1393. 

Baadaye ilisimuliwa kwamba alikuwa muungamishi wa malkia na kwamba alikataa ombi la mfalme la kutoboa siri za kitubio. Kwa msingi huo anahesabiwa kama mfiadini wa kwanza wa siri ya kitubio na msimamizi dhidi ya masingizio.

Alitangazwa mwenye heri tarehe 31 Mei 1721, halafu Papa Benedikto XIII alimtangaza mtakatifu tarehe 19 Machi 1729.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake, 20 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* The "official" page of John of Nepomuk 
* *Catholic Encyclopedia* (1910): "St. John Nepomucene" This provides a Catholic point of view
* *Christian Classics Ethereal Library at Calvin College: "John of Nepomuk" This provides a Protestant point of view. It was also the source of the initial version of this article.
* Zdarns.cz 
* St. John Nepomuk, Martyr at the Christian Iconography web site
Kongosho

thumb|Mchoro wa kongosho
**Kongosho** (kwa Kiingereza "pancreas") ni sehemu ya mwili wa binadamu na wanyama mbalimbali. 

Ni sehemu ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula ambayo ni kichocheo au homoni (Insulin) ambayo kazi yake ni kuondoa glucose katika damu na kuingiza katika misuli, seli za mafuta na ini na hutumika kama nishati mwilini.

Jamii:Mwili
Mia saba thelathini na saba

**Mia saba thelathini na saba ** ni namba inayoandikwa **737** kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 736 na kutangulia 738. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 67.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 737 KK na 737 BK.

## Tanbihi
Katarina wa Uswidi

ya Mt. Katarina, Trönö Old Church.]]
**Katarina wa Uswidi** (kwa Kiswidi: *Katarina Ulfsdotter* au *Katarina av Vadstena*; 1332 hivi - 24 Machi 1381) alikuwa mwanamke wa ukoo bora wa Uswidi ambaye anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Machi.

## Maisha
Katarina alikuwa binti Ulf Gudmarsson, Mtawala wa Ulvåsa, na mama yake alikuwa mtakatifu Birgita wa Sweden.

Akiwa na umri wa miaka 12/13, alilazimishwa kuolewa na Eggert van Kyren, lakini alimfanya akubali waishi kama kaka na dada. Mwaka 1349 aliongozana na mama yake kuhiji Roma, na huko aliarifiwa kifo cha mume wake.

Alibaki na mama na kuongozana naye katika safari zake hadi Nchi Takatifu. Birgita alipofariki, Katarina alirudi Uswidi na maiti akimzika katima monasteri kubwa ya Vadstena iliyoanzishwa na marehemu, akawa abesi

## Maandishi
Aliandika kitabu *Faraja ya Roho* (kwa Kiswidi cha wakati ule *Siælinna tröst*), ambacho nakala moja ya mwaka 1407 ipo hadi leo.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 102
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 86-87

## Viungo vya nje
*Tovuti rasmi ya masista Wabirgita
John Updike

**John Hoyer Updike** (18 Machi 1932 &ndash; 27 Januari 2009) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** mara mbili, mwaka wa 1982 kwa riwaya yake *Rabbit is Rich*, na 1991 kwa *Rabbit at Rest*.
Petro wa Sebaste

**Petro wa Sebaste** (340 hivi – 26 Machi 391) alikuwa askofu wa mji huo, Sebaste katika Armenia Ndogo. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu, sawa na kaka zake Basili Mkuu, Gregori wa Nisa, na dada yao Makrina Mdogo, ambao walimuathiri sana tangu utotoni. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.

## Maisha
Bibi yake alikuwa Makrina Mkubwa, aliyefundishwa na Gregori Mtendamiujiza. 
Wazazi wake, Basili Mzee na Emelia wa Kaisarea, walifukuzwa na kaisari Galerius kwa sababu ya imani hiyo, wakahamia jangwa la Ponto. 

Mtoto wa kumi na wa mwisho, Petro alilelewa na kuelekezwa kwenye maisha ya Kiroho na Makrina Mdogo.

Akiachana na masomo ya elimudunia, Petro alijitosa katika kutafakari Biblia. 

Kidogo tu baada ya Basili kufanywa askofu wa Caesarea, Petro alipewa naye upadrisho, lakini baadaye akatawa tena kama mkaapweke, akawasaidia mama na dada kuanzisha monasteri nyumbani mwao baada ya kifo cha baba. Mwenyewe aliongoza jumuia ya kiume na Makrina ile ya kike.  

Ponto na Kapadokia zilipopatwa na njaa kali, alionyesha ukarimu wake kwa kutoa mali zote za monasteri na kila alichokipata awasaidie umati uliomkimbilia. 

Mwaka 380 hivi aliteuliwa kuwa askofu wa Sebaste akaunga mkono juhudi za kaka zake dhidi ya Uario . Vilevile katika uchungaji alimfuata Basili. 

Mwaka 381 alishiriki Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli. 

Kwa ombi lake, Gregori wa Nisa aliandika vitabu vyake maarufu, *Against Eunomius*, *Treatise on the Work of the Six Days* na *On the Endowment of Man*.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo kwa Kiswahili
*PADRE FRIDOLIN, Maisha ya Mtakatifu Makrina - ed. N.M.P. - Ndanda
William Kennedy (mwandishi)

**William Joseph Kennedy** (amezaliwa 16 Januari 1928) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1984, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *Ironweed*.
Alison Lurie

**Alison Lurie** (3 Septemba 1926 - 3 Desemba 2020) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. 

Mwaka wa 1985, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *Foreign Affairs*.
Anne Tyler

**Anne Phyllis Tyler** (amezaliwa 25 Oktoba 1941) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1989, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *Breathing Lessons*.
Oscar Hijuelos

**Oscar Jerome Hijuelos** (24 Agosti 1951 &ndash; 12 Oktoba 2013) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1990, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Mambo Kings Play Songs of Love*.
Jane Smiley

**Jane Smiley** (amezaliwa 26 Septemba 1949) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1992, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *A Thousand Acres*.
Peter Taylor (mwandishi)

na Jean Stafford]]
**Peter Matthew Hillsman Taylor** (8 Januari 1917 &ndash; 2 Novemba 1994) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1987, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *A Summons to Memphis*.
Akatistos

ya Theotokos akisali, Kanisa kuu la Spasky, Yaroslavl (karne ya 13).]]
. Sehemu ya mchoro wa ukutani, 1644, Kremlin, Moscow, Urusi.]]
**Akatistos** (kwa Kigiriki: Ἀκάθιστος Ὕμνος, "utenzi usiotaka ukae") ni utenzi wa Ukristo wa mashariki kwa nafsi mojawapo ya Utatu Mtakatifu, kwa tukio fulani la kalenda ya liturujia, au kwa mtakatifu yeyote. 

## Akatistos ya Bikira Maria
Akatistos maarufu zaidi ni ile iliyoandikwa katika karne ya 7 kwa heshima ya Mama wa Mungu. Mtunzi wake hajulikani kwa hakika. 

Kwa sasa imeenea hata katika Kanisa la magharibi na kuna tafsiri mbili katika lugha ya Kiswahili: moja ya Waorthodoksi wa Kenya, nyingine ya Wakatoliki wa Tanzania.

Pia, kuna picha takatifu za Theotokos zinazojulikana kwa jina "Akatistos".

## Tanbihi
## Matini kwa Kigiriki
*G. Papagiannis, Ακάθιστος Ύμνος. Άγνωστες πτυχές ενός πολύ γνωστού κειμένου. Κριτικές και μετρικές παρατηρήσεις, σχολιασμένη βιβλιογραφία. Thessaloniki 2006.

## Viungo vya nje
*Akathist Hymn
*The Akathist Hymn and background 
*Acathistus article from *The Catholic Encyclopedia*
*Saturday of the Akathist Orthodox icon and synaxarion
*Icon of the Theotokos of the Akathist-Hilandar 
*Icon of the Theotokos of the Akathist-Zographou
*Article with akathists to different saints
*Churkin A. The Russian Akathist in the middle of 19th – beginning 20th century as a mass literature genre. Report. in Russian

Jamii:Waorthodoksi
Watakatifu wa Agano la Kale

**Watakatifu wa Agano la Kale** ni watu walioishi kabla ya Kristo ambao wanaheshimiwa na Wakristo wengi, na pengine na Waislamu n.k. 

Baadhi yao ni:
*Abeli
*Abrahamu
*Adamu
*Amosi 
*Ana (mama wa Samweli)
*Aroni
*Ayubu
*Baruku 
*Daudi
*Eleazari
*Eleazari mfiadini
*Elisha
*Elia
*Eva
*Ezekieli 
*Ezra
*Gideoni
*Habakuki
*Hagai 
*Henoko
*Hezekia
*Hosea
*Isaka
*Isaya 
*Malaki
*Melkisedek
*Mika 
*Musa
*Nahumu 
*Nathani 
*Nuhu
*Obadia 
*Raheli
*Rebeka
*Ruthu
*Samweli 
*Sara 
*Sefania 
*Shemaya
*Wayahudi saba na mama yao
*Yakobo Israeli
*Yeremia
*Yoeli 
*Yona 
*Yosefu (babu)
*Yoshua 
*Zekaria

## Tazama pia
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Jamii:Orodha za watu
Jamii:Watakatifu
Jamii:Watu wa Biblia
Larry McMurtry

**Larry Jeff McMurtry** (amezaliwa 3 Juni 1936) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1986, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *Lonesome Dove*.
Yohane wa Misri

thumb|Mt. Yohane wa Misri.
**Yohane wa Misri** (kwa Kilatini: Iohannes anchorita, Yohane mkaapweke; 300 hivi - Asyut, 394) alikuwa mmonaki katika jangwa la Nitria (kwa Kiarabu: Wadi El Natrun; kwa Kigiriki: Sketis, Skete; kwa Kiingereza pia: Scetis).  

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 17 Oktoba.

## Maisha
Kisha kuwa seremala, Yohane aliacha kazi akatawa upwekeni kufuatana na wito kutoka kwa Mungu. 

Baadaye alijitenga zaidi kwa kwenda kuishi juu ya kilele cha genge fulani. 

Yohane alijulikana kwa juhudi zake za kufuata sauti ya Roho Mtakatifu hata alipodaiwa kufanya mambo yasiyo na maana ya kueleweka, kama kusogezasogeza miamba au kumwagilia miti iliyokauka. 

Alikwepa hasa kuona wanawake ili asipatwe na vishawishi, lakini miaka 50 ya mwisho ya maisha yake alikwepa watu wote. 

Augustino wa Hippo aliandika kuwa Yohane alishawishiwa na mashetani na aliponya watu kimuujiza, kwa mfano mwanamke kipofu. 

Mbali ya dalili nyingi za uadilifu, alikuwa na karama ya unabii pia  na alisema na watu mara mbili kwa wiki kupitia dirishani, akionyesha pengine kuna anajua siri zao na kuwatabiria yajayo, kwa mfano ushindi wa Theodosius Mkuu.

Yohane alisali mfululizo, na siku tatu za mwisho aliacha hata kula na kunywa. Alipatikana maiti chumbani, akiwa katika mkao wa sala. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi 
## Marejeo
*Butler, Alban.  *Lives of the Saints.*  Rock Island, Illinois: Tan, 1955.

Jamii:Waliozaliwa 300
Jamii:Waliofariki 394

Jamii:Mababu wa jangwani
Mkingili

**Mkingili**, **mkingii**, **mkingiri**, **mkingila**, **mcherewa**, **mchongoma**, **mgo** au **mgovigovi**  (*Flacourtia indica*) ni mti wenye miiba na majani madogo katika familia Salicaceae.

Jamii:Mdara na jamaa