Athari za kilimo katika mazingira

**Athari za kilimo katika mazingira** ni athari zinazotokana na mbinu mbalimbali za kilimo kwenye mifumo ya ikolojia inayouzunguka, na jinsi athari hizo zinavyoweza kufuatiliwa kurudi kwenye mbinu hizo. Athari za kilimo zinatofautiana kulingana na mbinu zinazotumika na ukubwa wa kilimo kinachofanyika. Jamii za wakulima zinazojitahidi kupunguza athari za mazingira kwa kubadilisha mbinu zao zitachukua mbinu za kilimo endelevu. Athari hasi za kilimo ni tatizo la zamani linaloendelea kuwaleta wasiwasi hata wakati wataalamu wanapounda mbinu bunifu za kupunguza uharibifu na kuongeza ufanisi wa ikolojia. Mbinu za kilimo cha mifugo kwa kawaida husababisha uharibifu mkubwa wa mazingira kuliko kilimo kinacholenga matunda, mboga mboga na mimea mingine.

Wakati wa kutathmini athari za mazingira, wataalamu hutumia aina mbili za viashiria: “vinavyotokana na mbinu”, vinavyozingatia mbinu za uzalishaji za mkulima, na “vinavyotokana na athari”, ambavyo vinaangalia athari zinazotokana na mbinu za kilimo kwenye mfumo wa kilimo au kwenye utoaji wa gesi hatari kwa mazingira. Mfano wa kiashiria kinachotokana na mbinu ni ubora wa maji ya ardhini, unaoathiriwa na kiasi cha nitrojeni kilichotumika kwenye udongo. Kiashiria kinachoonyesha kupotea kwa nitrate kwenye maji ya ardhini kitakuwa kiashiria kinachotokana na athari. Tathmini inayotokana na mbinu inazingatia mbinu za wakulima, wakati tathmini inayotokana na athari inazingatia matokeo halisi ya mfumo wa kilimo.

Athari za mazingira kutokana na kilimo zinahusiana na mambo mbalimbali: udongo, maji, hewa, aina za wanyama na mimea, binadamu, na chakula chenyewe. Kilimo huchangia kwa idadi kubwa ya matatizo ya mazingira yanayosababisha uharibifu wa mazingira, ikiwemo: mabadiliko ya tabianchi, ukataji wa misitu, kupotea kwa bioanuwai, uharibifu wa ardhi, uhandisi wa jenetiki, matatizo ya umwagiliaji, uchafuzi, uharibifu wa udongo, na taka. Kutokana na umuhimu wa kilimo kwa mifumo ya kijamii na mazingira duniani, jamii ya kimataifa imejidhatiti kuongeza uendelevu wa uzalishaji wa chakula kama sehemu ya Malengo ya Maendeleo Endelevu 2: “Kumaliza njaa, kufanikisha usalama wa chakula na lishe bora, na kukuza kilimo endelevu". Ripoti ya United Nations Environment Programme 2021 *Making Peace with Nature* ilionyesha kilimo kama chanzo na tasnia inayokabiliwa na uharibifu wa mazingira. Kulingana na Mbinu za Kilimo:

## Kilimo cha Mifugo 
Athari za kilimo cha mifugo zinatofautiana kutokana na aina nyingi za mbinu za kilimo zinazotumika duniani. Hata hivyo, mbinu zote za kilimo zina athari fulani kwa mazingira. Kilimo cha mifugo, hasa uzalishaji wa nyama, kinaweza kusababisha uchafuzi, utoaji wa gesi chafu, kupotea kwa bioanuwai, magonjwa, na matumizi makubwa ya ardhi, chakula na maji. Kilimo cha mifugo kinachangia sana katika utoaji wa gesi chafu. Ng’ombe, kondoo na wanyama wengine wenye tumbo la ndani hutumia chakula kwa fermentation, na pumu zao ndiyo chanzo kikuu cha gesi methane kutokana na matumizi ya ardhi na mabadiliko yake. Kupunguza ulaji wa nyama ni muhimu kupunguza mabadiliko ya tabianchi, hasa kama idadi ya watu inaendelea kuongezeka.

## Umwagiliaji 
Umwagiliaji unaochochea ukuaji wa mazao, hasa katika nchi kame, unaweza kusababisha kupungua kwa maji ya chini ya ardhi (aquifers) zaidi ya uwezo wao. Athari za mazingira kutokana na umwagiliaji zinahusiana na mabadiliko ya kiasi na ubora wa udongo na maji kutokana na umwagiliaji na matokeo yake kwa hali za kijamii na kiikolojia katika mabonde ya mito na maeneo ya chini ya mfumo wa umwagiliaji.

## Viuadudu na Viinua Mimea 
Viuadudu vinavyotumika kwenye kilimo vinaweza kuathiri spishi zisizo za lengo, ikiwemo mimea, wanyama na binadamu. Zaidi ya 98% ya viuatilifu vya wadudu na 95% vya viinua mimea havifikii kwenye lengo lao, bali vinapotea kwenye mashamba yote.

## Plastiki 
Plastiki zinazotumika katika kilimo (kama filamu za mulch) zina changamoto kubwa kwa mazingira. Zinaweza kuvuruga udongo, kuunda microplastics, na kuharibu viumbe vya udongo.

**Kulingana na Tatizo la Mazingira: Utoaji wa Gesi Chafu**

Robo ya utoaji wa gesi chafu duniani unatokana na chakula na kilimo. Sekta za kilimo, misitu na matumizi ya ardhi zinachangia kati ya 13% na 21% ya gesi chafu duniani. Nitrous oxide na methane ndizo zinazounda zaidi ya nusu ya gesi chafu zinazotoka kwenye kilimo.

### Ukataji wa Misitu 
Ukataji wa misitu ni uondoaji mkubwa wa misitu duniani, unaosababisha uharibifu wa ardhi na kupotea kwa makazi ya wanyama wengi. Ukataji wa miti huongeza gesi chafu na kuchangia mabadiliko ya tabianchi.

## Uharibifu wa Udongo na Umwagiliaji Mbaya 
Kilimo kinachangia kupotea kwa rutuba ya udongo, mmomonyoko, chumvi, na mabadiliko ya muundo wa udongo.

## Taka za Kilimo 
Kutumia plastiki za mulch na kemikali kwa kilimo kunachangia taka na uchafuzi wa maji, na kuathiri viumbe vya baharini.

## Kilimo Endelevu 
Kilimo endelevu ni kilimo kinachofanyika kwa njia inayohakikisha vizazi vijavyo vinaweza pia kuzalisha chakula bila kuharibu mazingira.

## Kilimo cha Kutayarisha Tena (Regenerative Agriculture) 
Kilimo hiki kinahusiana na uhifadhi na urejeshaji wa udongo, kuongeza bioanuwai, kuboresha mzunguko wa maji, na kuongeza nguvu za mfumo wa ikolojia.

### Mbinu 
* Kilimo bila kulima kwa kina (Conservation Tillage): Kubaki kwa mabaki ya mazao yaliyopandwa awali ili kulinda udongo na kupunguza mmomonyoko.

* Udhibiti wa wadudu kwa njia ya kibiolojia (Biological Pest Control): Kutumia viumbe hai kudhibiti wadudu, magonjwa, na mimea wasiohitajika.

## Marejeo
# Frouz, Jan; Frouzová, Jaroslava (2022). *Applied Ecology*. doi:10.1007/978-3-030-83225-4. ISBN 978-3-030-83224-7.
# Gołaś, Marlena; Sulewski, Piotr; Wąs, Adam et al. (2020). "On the Way to Sustainable Agriculture—Eco-Efficiency of Polish Commercial Farms". *Agriculture*, 10(10):438. doi:10.3390/agriculture10100438.
# Naujokienė, Vilma; Bagdonienė, Indrė et al. (2021). "A Biotreatment Effect on Dynamics of Cattle Manure Composition and Reduction of Ammonia Emissions from Agriculture". *Agriculture*, 11(4):303. doi:10.3390/agriculture11040303.
# van der Warf, Hayo; Petit, Jean (2002). "Evaluation of the environmental impact of agriculture at the farm level". *Agriculture, Ecosystems and Environment*, 93(1–3):131–145. doi:10.1016/S0167-8809(01)00354-1.
# Garnett, T. et al. (2013). "Sustainable Intensification in Agriculture: Premises and Policies". *Science*, 341(6141):33–34. doi:10.1126/science.1234485.
# Tilman, David et al. (2011). "Global food demand and the sustainable intensification of agriculture". *PNAS*, 108(50):20260–20264. doi:10.1073/pnas.1116437108.
# United Nations (2015). *Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/70/1)*.
# UNEP (2021). *Making Peace with Nature*. Nairobi. https://www.unep.org/resources/making-peace-nature
# Scanes, Colin G. (2018). "Impact of Agricultural Animals on the Environment". *Animals and Human Society*, pp.427–449.
# Grossi, Giampiero et al. (2019). "Livestock and climate change: impact of livestock on climate and mitigation strategies". *Animal Frontiers*, 9(1):69–76.
# Staff, The PLOS ONE (2020). "Environmental consequences of climate-driven agricultural frontiers". *PLOS One*, 15(7):e0236028.
# Carrington, Damian (2018). "Huge reduction in meat-eating 'essential' to avoid climate breakdown". *The Guardian*.
# Eisen, Michael B.; Brown, Patrick O. (2022). "Rapid global phaseout of animal agriculture …". *PLOS Climate*, 1(2):e0000010.
# Friel, Sharon et al. (2009). "Public health benefits of strategies to reduce greenhouse-gas emissions". *The Lancet*, 374(9706):2016–2025.
# Ritchie, Hannah (2020). "The carbon footprint of foods …". *Our World in Data*.
Jamii:kilimo
Jamii:ekolojia