open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bunduki

thumb|Askari na bunduki
thumb|Aina mbalimbali za bunduki
[thumb|[TKB-059.]]
**Bunduki** ni silaha inayorusha risasi dhidi ya shabaha yake. Ndani ya bunduki inatokea mlipuko wa baruti na gesi joto za mlipuko zinasukuma risasi kufuata mwelekeo wa kasiba yake. Kutokana na sifa hii huitwa pia silaha ya moto. Kasiba ya bunduki za kisasa huwa na mifuo ndani yake inayosababisha risasi kuzunguka; inaendelea kuzunguka baada ya kutoka nje ya kasiba na mwendo huu unatunza mwelekeo wake. Kipenyo cha risasi ni sawa na kipenyo cha ndani cha kasiba hivyo risasi inagusa kasiba wakati wa kufyatuliwa. 

Bunduki ya kisasa huwa na akiba ya ramia katika chemba yake isipokuwa silaha kadhaa za kuwinda. Silaha za kijeshi huwa na chemba zonazoshika risasi zaidi ya 100. 

## Aina za bunduki 
Kwa kawaida neno "bunduki" linataja silaha za moto zenye kasiba ndefu zinazoshikwa mikononi. 
* Gobori ni mtangulizi wa bunduki ambalo risasi na baruti zinaingizwa kupitia mdomo wake katika kasiba. Kasiba yake ni nyororo, haina mifuo. Kwa hiyo haiwezi kulenga kwa umakini. Inapiga mara moja tu halafu ni lazima kuijaza upya. Aina hii ni silaha ya kihistoria lakini hupatikana pia kama silaha inayotengenezwa nyumbani.
* Bunduki kubwa zaidi zinazosimama kwa magurudumu huitwa mzinga. 
* Bunduki ndogo yenye kasiba fupi ni bastola.
* Bunduki kubwa kiasi inayofyatua risasi nyingi wakati moja ni bombomu (au: mzinga wa bombom; bunduki ya mtombo; bunduki ya rashasha). 
* Aina hii kama ndogo zaidi ni bunduki ya nusu mtombo.
* Bunduki ya upepo inayotumia nguvu ya gesi yenye shinikizo bila mlipuko. Silaha ndogo ya aina hii inapata shinikizo kwa kukandamiza hewa katika chemba cha bunduki. Aina zenye nguvu zinatumia ramia isiyo na baruti bali na gesi iliyokandamizwa ndani yake. Faida yake ni hazina kelele kubwa.
* Bunduki ya marisau hutumiwa kwa kuwinda wanyama ikifyatua risasi nyingi ndogondogo. Ni rahisi zaidi kushika shabaha lakini haipigi mbali. 

## Viungo vya nje
Jamii:Silaha
Baruti

**Baruti** ni kilipukaji ambacho ni mchangayiko wa dutu za kikemia unaotumiwa kurusha risasi kutoka bunduki. Ina mmenyuko wa haraka kati ya kemikali zake ikipashwa moto inatoa gesi nyingi. Kama mmenyuko huo unatokea penye nafasi kubwa inachoma haraka na ghafla lakini kama unatokea mahali unapobanwa kuna mlipuko. Kwa hiyo baruti ni kilipukaji.

Tabia hii inatumiwa kurusha risasi kutoka silaha za moto. Gesi ya mlipuko zinapanua zikifuata nafasi ya pekee inayopatikana kwenye kasiba ya bunduki kueleka mdomo wake. Risasi iliyopo mbele inasukumwa na kupata mbio. 

Baruti iligunduliwa na Wachina mnamo mwaka 1200. Kuna taarifa kutoka karne ya 13 kuhusu matumizi ya baruti kwa mabomu vitani. Kutoka China teknolojia ya baruti ilienea magharibi kupitia Waarabu na kufika Ulaya katika karne ya 13. 

Aina asilia ya baruti ilikuwa baruti nyeusi inayotengenezwa kwa kuchanganya nitriti ya potasiamu, makaa na sulfuri. Inachoma kwa moshi mwingi na nguvu yake ni hafifu kulingana na baruti za kisasa. Siku hizi hutumiwa tu katika fataki za burudani.  

Baruti za kisasa ziligunduliwa Ulaya wakati wa karne ya 19. Wanajeshi walizipendelea kwa sababu zililipuka bila moshi. Nguvu ya mlipuko iliongezeka iliyomaanisha ya kwamba kiasi kidogo cha baruti kilitosha; risasi zilifika mbali zaidi na wanajeshi waliweza kubeba ramia nyingi kuliko awali.
Silaha

thumb|Silaha za zama za mawe
thumb||Silaha ya karne ya 20
**Silaha** ni kifaa cha mapigano dhidi ya wanadamu au wanyama. 

Inafaa kumtisha, kumwumiza au kumwua adui au kumletea hasara nyingine inayokusudiwa.

Kusudi la silaha ni matumizi:
* dhidi wanyama: uwindaji
* dhidi ya watu: ama utetezi dhidi ya shambulio au shambulio lenyewe kwenye vita, jinai au fitina
* ya kijamii: katika michezo (mashindano ya kufyatulia pinde au bunduki), kama sifa ya cheo au utamaduni

Katika historia watu wameweka nguvu nyingi katika maendeleo ya silaha. Kila sayansi na kila teknolojia huangaliwa na watu kwa faida yake katika utengenezaji wa silaha.

Silaha zimepatikana tangu zama za mawe. Upanga, pinde na mshale pamoja na mikuki zilikuwa silaha kwa milenia nyingi lakini ziliboreshwa tena na tena.

Tangu nyakati za kati silaha za moto zilianza kuenea duniani na kuboreka. Bunduki, mzinga na bombomu zilibadilisha uso wa vita. Karne ya 20 iliongeza vifaru na ndege za vita pamoja na viumbe vya sayansi ya kisasa kama silaha za nyuklia.

!
Kyoto

thumb|300px|Kituo cha reli Kyoto.
thumb|300px|Hekalu ya Shinto mjini Kyoto.

**Kyoto** ni mji wa Japani uliokuwa mji mkuu wa nchi kati ya 794 na 1868. Ilikuwa makao makuu ya Tenno (Kaisari) wa taifa. Iko takriban kilomita 400 kusini magharibi ya Tokyo kwenye kisiwa cha Honshu. 

Sasa Kyoto ni mji mkubwa wa tatu nchini iliwa na wakazi milioni moja na nusu. Ni makao makuu ya mkoa wa Kyoto. Kuna taasisi za utamaduni na elimu pamoja vyuo vikuu. 

Kyoto ni kati ya miji ya kale ya Japani. Kuna majengo mengi ya kihistoria kama mahekalu, majumba ya matenno na nyumba za kidesturi. Majengo kadhaa yameigizwa na UNESCO katika orodha ya urithi wa dunia.

Mazingira ya Kyoto pana milima mingi. Imepoteza cheo cha mji mkuu wakati Tenno Meiji alipohamisha makao yake kutoka hapa kwenda boma la Edo iliyokuwa Tokya baadaye.

## Tazama pia 
* Osaka, Kobe, Nara

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Miji ya Japani
Jamii:Kansai
Jamii:Mkoa wa Kyoto
Jamii:Kyoto
Melbourne

thumb|350px|Mto Yarra mjini Melbourne
**Melbourne** ni mji mkubwa katika Australia ya kusini na mji mkuu wa jimbo la Victoria. Ina wakazi 3,720,300.

## Historia
Mji uliundwa mwaka 1835 kando ya hori ya Port Phillip Bay ya Pasifiki. Ilikua haraka baada ya kupatikana dhahabu tangu mwaka 1851. Imekuwa kitovu cha uchumi, utamaduni na michezo. Katika karne ya 19 ilikuwa mji mkubwa wa Australia na pia mji mkuu wa taifa hadi uhamisho wa bunge kwenda Canberra mwaka 1901.

Siku hizi kuna wakazi kutoka nchi nyingi waliohamia Australia na kukaa mjini. Robo ya wakazi wake walizaliwa nje: kuna watu kutoka nchi 233 na lugha 180 zinajadiliwa mjini hata kama theluthi mbili za wakazi hutumia Kiingereza kwao nyumbani.

## Picha

Image:Melbourne locator-MJC.png

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Australia
Jamii:Miji ya Olimpiki
Vasili Vereshchagin

right|thumb|150px|Vasili Vereshchagin
**Vasili Vasilyevich Vereshchagin** (Kirusi: **Василий Василиевич Верещагин**; 26 Oktoba 1842 - 13 Aprili 1904) alikuwa mchoraji kutoka Urusi aliyefahamika sana kutokana picha zake za vita na mapigano.

Alikuwa mtoto wa mkulima aliyepata elimu kwenye shule ya kijeshi akandelea kuwa afisa wa jeshi la Urusi. Aliondoka jeshini akawa mwanafunzi wa uchoraji huko Sankt Peterburg akamaliza masomo yake kwenye Chuo cha Sanaa mjini Paris.

Kama afisa wa jeshi alipata nafasi ya kuongozana na jeshi la Kirusi kwenye kempeni zake katika Asia ya Kati. Aliona vita kali na mauaji mengi akaamua kuonyesha uharibifu wa vita kwa umakini kwa matumaini ya kwamba watu wangekataa vita baada ya kuona ubaya wake. Kwa hiyo alichora mara nyingi maiti, askari wajeruhiwa, uharibifu wa vijiji na mahospitali.

Sehemu ya picha zake zilifichwa baadaye na serikali ya Kirusi.

Alifariki wakati wa vita ya Japani dhidi ya Urusi ya 1904-1905 aliposafiri kwa manowari ya Kirusi iliyozamishwa na Wajapani. Picha yake ya mwisho aliyochora kwenye manowari iliokolewa kutoka katika maji.

 Image:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 001.jpg|*Madervish wakivaa mavazi ya sikukuu* (1870)
 Image:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 002.jpg|*Shambulio la ghafla*,  Picha kutoka Turkestan (1871)
 Image:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 003.jpg|*Kuhusu vita*,  Picha kutoka Turkestan (1873)
 Image:Vereshchagin Napoleon near Borodino.jpg|*Napoleon kwenye mapigano ya Borodino* (1897)
 Image:Apotheosis.jpg|*Uzuri wa vita* (1871)
 Image:Shipka field.jpg|*Uwanja wa mapigano*
 Image:Vereshchagin-Blowing from Guns in British India.jpg|*Mauaji wa Masepoy* (1857)
 Image:Winners, by Vasily Vereshchagin (1878).jpg|*Washindi* (1878-1879)

## Viungo vya nje
* 
* Muhtasari ya kazi zake (*Kirusi*) 
* Picha ya Vereshchagin 

Jamii:Wasanii wa Urusi
Jamii:Wachoraji wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1842
Jamii:Waliofariki 1904
Kate Beckinsale

**Kathryn Bailey Beckinsale** (amezaliwa tar. 26 Julai 1973)  ni mwigizaji filamu wa Kiingereza. Anafahamika zaidi kwa kucheza katika baadhi ya filamu zilizomaarufu - Pearl Harbor (2001), Underworld (2003) na Van Helsing (2004). Kate alizaliwa mjini London na wazazi waliowaigizaji filamu, Judy Loe na Richard Beckinsale, kwa bahati mbaya baba wa Kate amekwishafariki dunia mnamo mwaka 1979 kwa ugonjwa wa moyo.

## Viungo vya nje 
* 
* 
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Silaha za moto

wa kifaru ni mkubwa.]]
**Silaha za moto** *(kwa Kiing. firearm)* ni vifaa vinavyorusha risasi dhidi ya shabaha kupitia kasiba (mtutu) yake kwa nguvu ya gesi inayopanuka kutokana na kuchomeka ghafla kwa baruti ndani ya silaha yenyewe. 

Kutokana na mlipuko wa baruti ndani ya silaha moto huonekana mdomoni mwa silaha kila safari risasi imefyatuliwa.

Kati ya silaha za moto kuna kwa mfano:
*gobori, pia korofindo (silaha za moto za kwanza; baruti na risasi zinaingizwa kupitia mdomo wa kasiba; ing. *musket*)
*bunduki (silaha ndefu ya moto inayoshikwa kwa mikono; baruti na risasi zinaunganishwa kwa umbo la ramia inayoruhusu kufyatulia haraka kushinda kwa gobori, ing. *rifle*)
*bastola (bunduki fupi inayoweza kushikwa kwa mkono mmoja, ing. *handgun*, *pistol*, *revolver*)
*bombomu (bunduki inayoweza kufyatua risasi nyingi kwa muda mfupi, ing. *machine gun*)
*mzinga (kifaa kikubwa kama bunduki kinachofyatua risasi kwa umbali mkubwa; huwekwa juu ya magurudumu, au hufungwa kwenye kifaru au manowari, ing. *cannon, artillery gun*)

Kuna pia silaha zinazorusha risasi kupitia kasiba ambazo si silaha za moto, kwa mfano bunduki ya hewa. 

Wataalamu hufanyia utafiti silaha mpya zinazorusha risasi kwa kutumia nguvu ya sumakuumeme. 

## Viungo vya nje
Bastola

thumb|Bastola
thumb|Bastola aina za rivolveri
**Bastola** ni silaha ya moto yenye kasiba fupi inayoshikwa kwa mkono mmoja tu. Teknolojia yake ni karibu sawa na ya bunduki isipokuwa ni ndogo.

## Aina za bastola 
Kiasili bastola ilikuwa tu umbo dogo la gobori. Baada ya kila pigo ilihitaji kujazwa upya.

Kwa muda bastola zenye kasiba mbili au zaidi zilitengenezwa kwa kusudi la kuongeza kasi ya kufyatulia risasi.

Baada ya kupatikana kwa ramia za metali katika karne ya 19 bastola ilipewa chemba ya risasi inayozunguka. Modeli mashuhuri ya mwanzoni ilikuwa aina ya Colt. Kwa Kiingereza aina hii huitwa rivolveri kutokana na mzunguko wa chemba. Chemba huwa na ramia 5-8, mara nyingi ni sita.

Aina ya pili kati ya bastola ina chemba ya risasi kama kidawati kidogo inayosukumwa ndani ya nafasi yake kwenye bastola. Wanajeshi waliona faida ya kwamba ni rahisi kujaza chemba ya ziada na kuibeba kama akiba inayobadilishwa haraka kuliko kujaza upya chemba inayozunguka kwa sababu chemba ya kuzunguka haitolewi, ni lazima kuijaza ramia moja-moja.
 
## Matumizi ya bastola na bunduki 
Faida yake kulingana na bunduki yenyewe ni kuwa nyepesi na ndogo, hivyo haisumbui wakati wa kubeba. Hasara yake katika ulinganisho na bunduki ni hasa mfiko mdogo, nguvu ya risasi zake na umakinifu wa kulenga. 

Jeshini bastola hutumiwa kama silaha ya pili pamoja na bunduki. Kwa polisi huwa ni silaha kali ya kawaida. Majambazi mara nyingi hupendelea bastola kwa sababu zinafichwa rahisi hazionekani.

Jamii:Silaha
Kasiba

**Kasiba** ni sehemu ya silaha ya moto kama bunduki, bastola au mzinga. Kazi yake kwenye silaha ni kuipa risasi mweleko. Umbo lake ni kama bomba. Upande mmoja ni wazi huitwa mdomo ambako risasi inatoka. Upande mwingine ni mahali pa kuweka risasi.

Bunduki na mizinga ya kale zilijazwa risasi pamoja na baruti kupitia mdomo wa kasiba. Aina hii ya bunduki huitwa gobori. Hapa kwanza baruti halafu risasi husukumwa hadi mwisho wa kasiba inayofungwa isipokuwa kuna shimo dogo. Kwenye shimo hili moto huingizwa inayowasha baruti ndani ya kasiba; kulipuka au kuchomeka kwa ghafla kwa baruti inatokeza gesi inayosukuma risasi kufuatana na nafasi ya kasiba na kuipa nguvu na mwelekeo kwa mbio wake.

Kwa kawaida kasiba ndefu huongeza umakinifu wa kulenga unaopungua kama kasiba ni fupi kama kwenye bastola.

Tangu karne ya 19 kasiba imepewa mifuo ndani yake kwa mwendo wa sukurubu iliipa risasi mwendo wa kuzunguka na kuongeza ukamilifu wa kupiga shabaha. 

Kwa kuongeza kasi ya kufyatulia kasubi zilitengezwa zikiwa na mfuniko wa nyuma unaoruhusu kuingiza risasi kutoka nyuma. Risasi na baruti ziliunganishwa katika ramia inayowashwa kwa pigo kali kwenye ganda la ramia. 

Siku hizi silaha ndogo kama bunduki, bastola na bombomu zina chemba penye akiba ya ramia. Bastola huwa na ramia hadi 10, bunduki huwa na nafasi ya ramia hadi makumi na bombomu hushika fremu ya ramia mamia.
Ramia

**Ramia** ni kifaa kinachounganisha risasi na baruti kwa matumizi katika silaha ya moto.

Zamani silaha za moto zilijazwa kupitia mdomo wa silaha kwa kuingiza baruti na risasi pekee.

Ramia inaunganisha yote pamoja. 

## Sehemu za ramia
### Risasi
*Kwa habari za undani zaidi tazama makala ya risasi*

Risasi yenyewe hubanwa mbele katika ganda. 

### Ganda la ramia
Ganda hili mara nyingi ni ya metali ama shaba nyeupe au feleji. Kwa mazoezi kuna pia maganda ya plastiki. Ramia ya bunduki ya marisau huwa pia na ramia ya karatasi ngumu kwa sababu hapa risasi ni ya vipande vingi kidogo isiyobanwa na ganda bali viko ndani ya ramia.

### Baruti
Baruti ni kiasi kinachohitajika kwa kurusha risasi kulingana na uwezo wa silaha. Baruti ina uwezo wa kulipuka yaani ya kuchomeka haraka na ghafla iikitoa gesi zinasopanua na kusukuma risasi. Lakini baruti haitakiwi kuwa nyororo mno; ramia sharti ni kuvumulia pigo na mishtuko bila kulipuka. Aina kali sana za baruti zinafaa kwa mlipuko katika uwindo wa mawe bali si kwa ramia.

### Kiwashio cha ramia
Kazi ya kuwasha baruti hutekelezwa na kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kinachowaka moto ikipigwa vikali. Hufungwa katika silinda ndogo ndani ya mguu wa ramia. Mguu huu unapigwa na msumali wa bunduki na kuwaka moto inayowasha baruti.

### Mengineyo
Ramia kwa ajili ya mazoezi kwa mfano kuzoea makelele au kwa matumizi katika filamu hukosa risasi lakini zinatoa kelele na moto kama ramia ya kawaida.

Ramia kubwa za mzinga mara nyingi huitwa "kombora" lakini neno hili latumiwa pia kwa "roketi".
English-Swahili Dictionary (TUKI)

**KKK/ESD** ni kifupi cha "**Kamusi ya Kiingereza - Kiswahili**" *(English-Swahili Dictionary)* iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutolewa mara ya kwanza 1996. Toleo la pili lililoongezeka na kuwa na masahihisho likatolewa mwaka 2000. Toleo la tatu likafuata mwaka 2006.

Kamusi hii inataja maana za Kiswahili kwa maneno zaidi ya 50,000 ya Kiingereza.

## Kamusi ya Kiswahili
*English to Swahili Dictionary (TUKI) online

## Marejeo
* English-Swahili Dictionary (ESD), 2nd edition (imetungwa TUKI, Dar es Salaam 2000)
* TUKI English-Swahili Dictionary third Edition (imetungwa TUKI 2006)
* Hinnebusch, Thmas J.: Negotiating the new TUKI English-Swahili dictionary, a critique from a scholarly and pedagogical perspective, katika: Swahili-Forum - 4.1997 uk. 181  (kwenye seva ya Qucosa.de - imeangaliwa 27-05-2014) 

Jamii:Kamusi za Kiswahili
Kilipukaji

thumb|200px|Tangazo la onyo mahali penye vilipukaji
thumb|200px|Milipuko kwenye maonyesho
**Kilipukaji** (pia **kilipuzi** ) ni kemikali au dawa yenye sifa ya kumenyuka haraka na ghafla kwa umbo la mlipuko. Mmenyuko huo unatoa joto na gesi inayopanuka na kusababisha mshtuko. 

Kilipukaji kinachojulikana zaidi ni baruti iliyotumiwa katika silaha lakini leo nafasi yake imechukuliwa na TNT hasa. Vingine hutumiwa kwa milipuko ama ya kijeshi au ya kiraia (ujenzi wa barabara, migodi, windo la mawe). 

## Kemia ya kilipukaji 
Kemikali za vilipukaji zina kiasi cha oksijeni ndani yake katika muungo wa kikemia. Muungo huu ndani ya kilipukaji si imara sana kikemia na kuna uwezekano wa kusababisha mbunguo wa haraka unaotenganisha oksijeni pamoja na kuweka huri nishati ya joto. Joto wakati wa mlipuko inaweza kufikia sentigredi maelfu. Oksijeni inaingia katika kampaundi mpya ya gesi zinazopanua mara moja na kuleta mshuto kwa mazingira.

Kuna pia vilipukaji vya nguvu ndogo zaidi ambavyo ni mchanganyiko wa kemikali zinazochoma haraka pamoja na kemikali yenye oksijeni. 

## Kuwasha kilipukaji 
Mlipuko husababishwa ama kwa mshtuko (pigo) au kwa joto. Baruti inahitaji moto ili ilipuke. Kuna pia vilipukaji vinayopasuka vikisikitishwa tu. Lakini hali halisi haiwezekani kutumia kemikali ambazo zinawaka mara moja baada ya mshtuko mdogo kwa sababu hizi ni hatari mno kwa mtumiaji.

Kwa hiyo vilipukaji vinavyotumiwa ama kijeshi au kiraia haviathiriwi nyepesi. Mmenyuko wa kikemia huanzishwa kwa kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kali zaidi inayoungwa katika kilipukaji wakati wake. Kiwashio kinawaka ama kwa pigo au kwa joto kwa mfano kwa njia ya umeme na mlipuko wake unaanzisha mmenyuko wa kilipukaji kikuu.

## Tanbihi
Jamii:Kilipukaji
Khadja Nin

**Khadja Nin** (amezaliwa tar. 27 Juni 1959) ni mpiga muziki na mwimbaji mashuhuri barani Afrika na ulimwenguni kutoka nchi ya Burundi mwenye uraia wa Ubelgiji.

Alizaliwa Burundi mdogo katika familia yenye kujengwa na watu wa nane. Baba yake alikua mwanasiasa. Khadja Nin alisomea kuimba katika umri wake mdogo kama vile  ndugu zake wakike na wakiume karibia wote walikua waimbaji.
Khadja Nin alikua na sauti ya kipekee nzuri, katika umri wa myaka mi 7 wakati huo alitokea kua muimbaji wa nyimbo za kwaya Kanisa la Katedrali na sauti yake ilikua sauti ya nyororo ambayo ilikua ikiwavutia hadi wafata ibada Kanisani.
Mwaka 1975 Khadja Nin aliiacha Burundi kuelekea Zaire kwa sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na alifaanikisha kuolewa mwaka 1978. Katika mwaka 1980 alihamia Ubelgiji pamoja na mtoto wake wa myaka miwili. Katika mwaka 1985 alikutana na muimbaji Nicolas Fiszman ambaye alimsaidia Khadja Nin kuweza kufunga mapatano na shirika lakutoa miziki la BMG linalopatikana Gütersloh, Ujerumani. Albamu yake ya pili ya mwaka 1994 ilitolewa ikiwa na anuani ya jina la (Ya pili) ilipata umashuhuri na ndio alikuja kutokea kua maarufu kwa albumu hiyo, na hivyo, mwaka 1996 alitoa albumu kali mashuhuri  ambayo ilipata wapenzi wengi zaidi na anuani ya albamu hiyo ni Sambolera, ambayo aliimba kwa lugha tatu Kiswahili, Kirundi na Kifaransa. Khadja Nin alifaanikisha kwakutumia kwa upana namna yakuimba baina ya mwendo wa pigo la muziki wakiafrika na muundo wa kisasa wa muziki wa pop (chomoka) ili kuweza kujitengenezea soko la kibiasha kwa muziki na jambo hilo alifaanikisha. Miongoni ya nyimbo zake zilizopendwa na watu ni (Sina Mali, Sina Deni), ambao ulifasiriwa katika funikio la chapisho ya albamu ya muimbaji mashuhuri Stevie Wonder muziki wake wa  bure.

## Diskografia
Hii ni baadhi ya sehemu ya albamu za Khadija Nin;

*Khadija Nin - 1992
*Wale Watu - 1992
*Samba Latino - 1992
*Bwana C - 1992
*Ya Pili - 1994
*Sambolera - 1996
*Sambolera Mayi Son - 1994
*African Cooperation - 1995
*Free - Sina Mali, Sina Deni - 1996
*Ya... - 1998
*Mama - 1998
*Turasa - 1999

## Marejeo ya nje
* Tovuti rasmi ya Khadija Nin 

Jamii:Wanamuziki wa Burundi
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Antonio Vivaldi

thumb|right|300px|Antonio Vivaldi (1725).

**Antonio Vivaldi** (4 Machi 1678 mjini Venice - 28 Julai 1741 mjini Vienna) alikuwa mtunzi wa nyimbo kutoka nchi ya Italia.

## Viungo vya nje 
* http://www.youtube.com/TheRedPriestofVenice A play on video about Antonio Vivaldi.
* Catalog of instrumental works
* Complete works catalog 
* Michael Talbot: Recent Vivaldi Discoveries  from the online magazine Goldberg .
* Antonio Vivaldi  by Fréderic Délaméa (Translated by Kirk McElhearn) from Goldberg .
* Two Vivaldi biopics may duel at the box office 
* 
* 
* Gloria, RV 589 (Free sheet music) 
* Magnificat, RV 610 (Free sheet music) 
* Serenissima  plays Vivaldi in mp3 (Magnatune).
* Easybyte - free easy piano arrangement of "Largo from Lute Concerto in D - RV 93" and "Four Seasons/Spring 3rd Movement" by Antonio Vivaldi plus midi sound files
* Music for the Chapel of Pietà  Creative Commons MP3 Recording
* Vivaldi biography. Free English eBooks: 1. Talbot, M. Vivaldi. 1993; 2. Heller, K. Antonio Vivaldi: The Red Priest of Venice. 1997
* The Seasons in interactive hypermedia Allegro , Largo , Allegro  (Shockwave required) at the BinAural Collaborative Hypertext 

Jamii:Watunzi wa Italia
Jamii:Wanamuziki wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1678
Jamii:Waliofariki 1741
Kibengali

frameless|right|upright=1.25
**Kibengali** (বাংলা ভাষা *Bāṃlā bhāṣā, Bangla bhasha*) ni lugha ya Asia ya Kusini inayojadiliwa katika Bangladesh na India. Jumla ya wasemaji ni takriban milioni 230. Ni lugha ya taifa ya Bangladesh na upande wa Uhindi ni lugha ya jimbo la Bengal Magharibi. Kati ya lugha za Uhindi zenye wasemaji wengi ni lugha ya pili. Inahesabiwa kuwa lugha ya dunia yenye wasemaji wengi ya tano au sita. 

Kinahesabiwa kuwa kati ya lugha za Kihindi-Kiirani ndani ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lugha za karibu ni pamoja na Kihindi, Kiurdu, Kipunjabi, Kisindhi, Kigujarati na Kimarathi.

Ni lugha yenye fasihi tangu miaka 1,000. Mwandishi Rabindranath Tagore aliyeandika kwa Kibengali alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kibengali 
*lugha ya Kibengali katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ben

Jamii:Lugha za Uhindi
Jamii:Lugha za Bangladesh
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiirani
Ramani

[thumb|Ramani ya dunia ya mwaka [1662]]
[thumb|Ramani yaonyesha kilele cha [mlima Kilimanjaro na mistari ya kimo]]
[thumb|Ramani ya muundo wa usafiri wa [reli ndani ya mji wa London, Uingereza]]

**Ramani** ni picha - kwa kawaida mchoro - ya dunia au sehemu au sifa zake. 

Ni tofauti na picha iliyopigwa kwa kamera kutoka ndege au chombo cha angani kwa sababu mchora ramani anachagua anachotaka kuonyesha na kuzipa uzito sifa anazotaka kuziwekea mkazo.

Kuna aina nyingi za ramani:

* ramani za topografia huonyesha sura ya nchi (kwa mfano: bahari, nchi kavu, milima, mito, kimo cha ardhi na kina cha bahari)
* ramani za idadi huonyesha sifa fulani kuhusiana na dunia (kwa mfano: historia, uchumi, mtawanyiko wa wakazi katika nchi n.k.)
* ramani inaweza kufuata sura ya nchi
* ramani inaweza kufuata mahitaji ya msomaji (ramani ya njia ya reli huonyesha mstari tu na mfuatano wa vituo bila kutaja kona na mabadiliko ya mwelekeo)

Kila mchoraramani anahitaji kuchagua jinsi ya kuonyesha mambo yake. Kwa ramani za kijiografia tatizo hutokana na umbo la dunia ambalo ni tufe wakati ramani kwa kawaida ni karatasi bapa.

## Viungo vya nje
* International Cartographic Association (ICA) 
* Mwongozo wa Jiografia na Ramani 
* The History of Cartography Project 
* Mapping History Project  - Chuo Kikuu cha Oregon 

Jamii:Jiografia
Jamii:Ramani
Handwörterbuch Deutsch-Swahili

**Handwörterbuch Deutsch-Swahili** (K. Legere) ni kamusi sanifu ya Kiswahili kwa lugha ya Kijerumani. Maneno ya Kijerumani yamepangwa pamoja na maana kwa Kiswahili.

Kamusi hii ilitungwa na kutolewa mwaka 1990 mjini Leipzig katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani kama "Wörterbuch Deutsch-Swahili" pamoja na "Wörterbuch Swahili - Deutsch". Mhariri mkuu alikuwa profesa Kartsen Legere. Baada ya maungano ya Ujerumani haki zilinunuliwa na kampuni ya Langenscheidt huko München na kutolewa upya 2001.
Asali

thumb|200px|left|Asali ya kiowevu
[thumb|Mizinga ya nyuki nchini [Burkina Faso.]]
thumb|Vyumba vya asali kwenye sega
thumb|Aina kadhaa za asali huganda
thumb|447x447px|Asali ikichujwa kwa ajili ya kutenga asali halisi na nyuki waliokuwamo.
**Asali** ni chakula kitamu katika hali kiowevu kinachotengenezwa na nyuki.

Nyuki hula mbelewele pamoja na maji matamu ndani ya maua na kuitoa tena katika mzinga wa nyuki kwa kuitunza kwenye sega. Ndani ya sega kiowevu huiva kuwa asali kamili.

Asali inavunwa na watu na kuwa chakula muhimu. Asali hujenga afya. Katika nchi za kaskazini ilikuwa njia ya pekee ya kutia utamu kwenye chakula kabla ya kupatikana kwa sukari kwa njia ya biashara ya kimataifa.

## Viungo vya nje
Jamii:Chakula
Richard Wagner

thumb|right|300px|Richard Wagner.
**Richard Wagner** (Leipzig, Ujerumani, 22 Mei 1813 - Venezia, Italia, 13 Februari 1883) alikuwa mtunzi wa sanaa mbalimbali za muziki na michezo (opera) kutoka nchini Ujerumani. Alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa miziki ya mapenzi kwa kipindi cha karne ya 18-19. Mbali na miziki aliyotunga akiwa kama mwanafunzi vilevile ameandika tunzi kumi tofauti za sanaa mbalimbali (opera) ambazo leo hii zinatumika katika majumba ya sanaa duniani.

## Viungo vya nje 
### Sanaa mbalimbali (Operas) 
* Wagner Operas - site featuring photographs, video, MIDI files, scores, libretti, and commentary.
* RWagner.net . Contains libretti of Wagner's operas, with English translations.
* Richard Wagner Web Site . An assortment of articles on Wagner and his operas.
* Photo of Wagner's manuscript for the Bridal Chorus .

### Tungo 
* The Wagner Library . English translations of Wagner's prose works, including some of Wagner's more notable essays.
* 

### Picha 
* The Richard Wagner Postcard-Gallery. A gallery of historic postcards with motives from Richard Wagner's operas.
* 1869 Caricature of Richard Wagner by André Gill
* gallica.bnf.fr Pictures of Richard Wagner and his family.

### Mabao 
* 
* www.kreusch-sheet-music.net - Free Scores by Wagner
* 
* 

### Mengineyo 
* The BBC Wagner profile
* Bayreuth Festival
* Richard Wagner: Zenith of German Romanticism 
* The National Archive of the Richard Wagner Foundation
* 'A Vulture is almost An Eagle' - the Jewishness of Richard Wagner 
* The humanities.music.composers.wagner FAQ.
* Richard Wagner Museum  in the  country manor Triebschen beside Lucerne, Switzerland where he and Cosima lived and worked from 1866 to 1872.
* *Better to know* by Edward Said, Le Monde diplomatique
* The Wagner Tuba

Jamii:Waliozaliwa 1813
Jamii:Waliofariki 1883
Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Saidi Ntibazonkiza

**Saidi Ntibazonkiza** (alizaliwa Bujumbura, 1 Mei 1987) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Burundi anayechezea klabu ya Simba S.C. ya Tanzania na timu ya taifa ya Burundi.

## Kucheza mpira katika ujana wake
Katika ujana wake alichezea klabu ya Vital'o, bingwa wa Burundi. Alichezea timu ya taifa ya umri wa vijana na pia alicheza mechi 7 za timu kuu ya taifa.

## Kwenda kwake Uholanzi
Alikuja Uholanzi mwaka 2005 kwa njia ya kuomba kimbilio la hifadhi ya kisiasa. Klabu ya NEC ilimchunguza na kuona kuwa ni mchezaji ambaye atafaa katika mustakabali kwa hiyo ikamchukua. Kutokana na umri wake mdogo klabu ikamweka katika kikosi cha NEC ya vijana ili kufanya mazoezi na vijana. Kocha wa timu kuu ya NEC, Mario Been, baada ya kuona mchezaji huyo ni mchezaji mzuri na mwenye uwezo akaona amweke katika timu kuu inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Uholanzi. Basi, kijana huyo amecheza mechi nyingi katika Ligi kuu hiyo pakiwemo mechi dhidi ya Ajax Amsterdam na Feyenoord Rotterdam na timu nyingine mashuhuri na alionekana katika mechi hizo kuwa ni mchezaji mzuri.

## Kuweka mkataba na NEC
Mchezaji huyo aliweka mkataba na klabu hiyo, mkataba utakwisha mwaka 2009.

Katika mechi yake ya kwanza aliyoicheza katika kombe la UEFA Cup dhidi ya FC Dinamo Bucuresti alionekana mchezaji mzuri kabisa na alipata zawadi ya mchezaji bora katika mechi hiyo, na kwa sasa mchezaji huyo anacheza dakika zote bila kugombolewa na amekua kiungo muhimu zaidi katika klabu yake kwa sasa.

Januari mwaka 2009 aliweka mkataba wakuongeza myaka, ongeza yake hiyo ilimfanya abaki kwenye klabu hiyo hadi mwaka 2012 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Tovuti ya 90minut.pl
* www.kooora.com Katika tovuti ya kooora kwa kiarabu
* www.goalzz.com Katika website ya goalzz

Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Burundi
Sega

**Sega** ni nafasi ambako nyuki hutunza asali. Ina vyumba vingi vidogo vyenye umbo la pembesita. Nyuki hutengeneza sega kwa nta.  

## Kazi ya sega
Sega huwa na kazi mbili:
#ni chumba cha kulea jana za nyuki yaani mayai ya nyuki hutegwa humo na nyuki changa zinakua ndani yake.
#mahali pa kutunza akiba ya asali

Vyumba vya jana vinatengenezwa tofauti kwa sababu kuna aina tatu za nyuki katika kila mzinga wenye ukubwa tofauti:
*vyumba vya wafanyakazi vya kawaida huwa na urefu wa milimita 10-12
*vyumba vya dume walio wachache huwa na urefu wa 14 mm
*vyumba vya malkia atakayetega mayai na kuwa mama wa wote huwa na urefu wa 20-25 mm na kujengwa kando la sega.

## Sega za Nyigu
Nyigu ambao ni wadudu karibu na nyuki hutengeneza pia aina ya sega lakini wanaijenga kwa karatasi. Wachache wao hutunza pia asali.

## Sega katika ufugaji wa nyuki
Katika ufugaji nyuki wa kisasa mzinga wa nyuki huwa na fremu ndani ambamo nyuki zinajenga sega. Fremu ya sega zinatolewa moja-moja bila kuharibu mzinga. Baada ya kuondoa asali fremu inarudishwa ilhali vyumba vya sega bado viko na nyuki zinaanza upya kujaza vyumba bila kupoteza muda wa kujenga sega mpya. Faida yake -kama ntaa haihitajiwi- ni kuongeza mavuno ya asali. Nyuki hutumia  takriban kilogramu nane za asali kutengeneza kilogramu moja ya nta ama kwa njia ya kula asali au kwa njia ya kutotengeneza asali kwa kaziy a nta. 

Katika ufugaji nyuki wa kienyeji mzinga wa nyuki hubomolewa wakati wa kutoa sega. Sega hizi hazilingani kwa umbo na ukubwa hazirudishwa tena.

## Matumizi
Nta ya sega ina matumizi yake kwa kutengeneza mishumaa au sabuni. Katika nchi kadhaa asali huuzwa ndani ya sega. Wafuga nyuki hula sega yote.

Jamii:Nyuki na jamaa
Jamii:chakula
Yangtze (mto)

thumb|Mto Yangtze, ambayo ni mto mrefu Asia na huesabika kama mto watatu mkubwa dunia nzima
[right|thumb|350px|Pinde la kwanza la Yangtze katika jimbo la [Yunnan ambako mto hugeukia 180° kutoka mwelekeo wa kusini kuelekea kaskazini]]
**Mto Yangtze** (*pia:* **Changjiang**) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).

Mwendo wake wote wa kilomita 6,300 pamoja na kilomita 2,800 zinazotumiwa na meli uko ndani ya China. 

Chanzo chake iko katika nyanda za juu za Tibet. Inafuata mwelekeo wa kusini-mashariki hadi kilomita 1,500 baada ya chanzo. Hapa inasimamishwa na milima yenye mawe magumu na kugeuka ikuelekea sasa kwenda kaskazini-mashariki.

Katikati ya mwendo wake mto hupita kwenye mabode makali. Hapa serikali ya China iliamua kujenga lambo la magenge matatu linalo umbara zake zimeonakana kwa sababu watu milioni 1.5 walipaswa kuhamishwa na tayari tatizo la matope kujaza ziwa nyuma ya lambo limeshaanza.

Kuna miji mingi mikubwa inayotegemea mto huu na machafuko kutoka ya viwanda vyao yamekuwa tatizo.

Katika historia mwendo wa Yangtze ilikuwa mpaka kati ya China ya kaskazini na China ya kusini.

Jamii:Mito ya China
Shanghai

**Shanghai** ni mji mkubwa kuliko yote nchini China wenye wakazi milioni 14 ambao pamoja na rundiko la jiji ni takriban milioni 20. Iko mdomoni mwa mto Yangtze.

Katika historia ilikuwa bandari muhimu. Wakati wa karne ya 19 China ililazimishwa na [was[Uingereza]] kukubali Shanghai iwe bandari kwa meli za nje na biashara ya kimataifa. Kwa njia hiyo ilikuwa geti la China kwa dunia ikaanza kukua sana. Waingereza, Wajapani na Wamarekani wote walipewa maeneo yao walipokuwa na mamlaka. Maeneo hayo yote yaliunganishwa kama mtaa wa kimataifa wa Shanghai. 

Tangu mwaka 1949 mji uliunganishwa baada ya mapinduzi ya kikomunisti yaliyotangaza mwisho wa mtaa wa kimataifa. Maendeleo ya mji yalikwama hadi miaka ya 1980 China ilipoamua kujiunga tena na uchumi wa kimataifa na Shanghai ikawa kitovu cha biashara hii na kuzidi kukua haraka. 

## Historia
Historia ya Shanghai inaanzia zaidi ya miaka elfu moja iliyopita, lakini ilianza kupata umaarufu mkubwa wakati wa Nasaba ya Ming (1368–1644) kama kijiji cha uvuvi na ushonaji. Eneo lake katika mwanzo wa Mto Yangtze liliifanya kuwa bandari ya kimkakati kwa biashara ya ndani na baharini. Kufikia mwanzoni mwa karne ya 19, Shanghai ilikuwa mojawapo ya vituo muhimu zaidi vya biashara nchini China. Hata hivyo, mageuzi ya kisasa ya jiji hilo yalianza baada ya Vita ya Kwanza ya Opium na kutiwa saini kwa Mkataba wa Nanking mwaka 1842, ambao uliilazimisha China kufungua bandari kadhaa kwa biashara ya kigeni, ikiwa ni pamoja na Shanghai.

Baada ya kuteuliwa kuwa bandari ya mkataba, Shanghai ilikua kwa kasi chini ya ushawishi wa mataifa ya Magharibi, ambayo yaliunda maeneo maalum ya kigeni yaliyotawaliwa na sheria za kigeni. Maeneo hayo, kama vile makazi ya Waingereza na Wafaransa, yaliingiza usanifu wa Magharibi, miundombinu, na mifumo ya biashara. Jiji hilo liligeuka haraka kuwa kitovu cha kifedha, kibiashara, na kitamaduni chenye mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali. Kufikia mwanzoni mwa karne ya 21, Shanghai ilikuwa inajulikana kama "*Paris ya Mashariki*," ikiwa na jamii ya kimataifa inayochangamka na sifa ya kisasa, burudani za usiku, na ustaarabu wa hali ya juu.

Wakati wa Vita ya Pili ya China na Japani pamoja na Vita vya Pili vya Dunia, Shanghai ilipata mateso makubwa chini ya uvamizi wa Wajapani. Baada ya mwaka 1949, Jamhuri ya Watu wa China ilipoanzishwa, maeneo ya kigeni yalivunjwa na jiji likarudi chini ya udhibiti kamili wa China. Katika miongo iliyofuata, hasa baada ya kuanzishwa kwa mageuzi ya kiuchumi mwaka 1978, Shanghai ilirejea kuwa jiji kuu la kifedha na viwanda. Leo, Shanghai ni mojawapo ya miji yenye nguvu zaidi duniani, na ni ishara ya ukuaji wa uchumi na kisasa wa China.

## Marejeo
Jamii:Miji ya China
Jamii:Mto Yangtze
Jamii:China
Jamii:miji
Kinyunga (chakula)

thumb|250px|Kinyunga
**Kinyunga** au **kinyunya** ni mchanganyiko wa unga wa nafaka na kiowevu hasa maji unaotarajiwa kuokwa kwenye joto. 

Kuna njia mbalimbali za kukoroga kinyunga ambacho ni chanzo cha mkate, chapati, keki au maandazi. Hata spaghetti zinaanza kama aina ya kinyunga lakini zinakaushwa kwanza na kupikwa baadaye.

Kwa matumizi ya mkate wa kuoka kinyunga kinahitaji kukaa na kuchachuka. Hii inatokea kwa kuongeza dawa la chachu au kukiacha kinyunga kwa siku moja hivi na kusubiri chachu asilia ambayo ni seli za hamira hewani.

Mikate bapa mara nyingi haihitaji chachu kama kinyunga kinatumiwa kwa umbo bapa na nyembamba sana kwa vile chapati au tortilla zinazoiva juu ya bati joto tu au kwenye sufuria.

Keki ina kinyunga kizito pamoja na unga, sukari, mafuta, matunda, viungo na maziwa badala ya maji. Upande wa keki kuna pia kinyunga ya majimaji ya kufanana na uji kinachohitajika kwa keki maalumu.

Jamii:Chakula
Unga

thumb|Ugali uliotokana na unga wa mahindi
**Unga** ni nafaka kavu iliyopondwa au kusagwa hadi kuwa kama vumbi. Ladha ya unga hutegemea na nafaka yake. Rangi ya unga ni tofauti kama nafaka imekombolewa kwanza au nafaka yote imesagwa pamoja na sehemu za ganda.

Unga wa nafaka hutumiwa kwa vyakula vingi.

* Ugali
* uji
* maandazi
* chapati
* mkate
* keki
* spaghetti

ni mifano ya vyakula vinavyotengenezwa kwa kutumia unga wa nafaka.

Kuna pia unga wa mazao mengine kwa mfano unga wa viazi au unga wa mchele. Kwa kawaida neno "unga" peke yake humaanisha hasa unga wa mahindi na unga wa ngano.

Jamii:Chakula
Mchele

**Mchele** ni punje za mpunga zilizokobolewa baada ya mavuno na kabla ya kupika. 

Kama hazijakobolewa na ziko bado katika ganda ni mpunga. Kama zimepikwa huitwa wali.

Watu wengi hununua mchele dukani. Ni punje kavu kabisa zinazokaa muda mrefu hata mwaka bila kuharibika kama hakuna unyevu wala wadudu. 

Penye kilimo cha mpunga watu wananunua pia magunia wakikoboa kiasi kile wanachohitaji kwa kipindi. 

Mpunga una faida hauathiriki sana na wadudu, lakini mchele uko hatarini kuliwa. 

Mchele uliovunjika huuzwa bei nafuu.
Mango

**Mango** (wakati mwingine pia: **yabisi**) ni moja kati ya hali maada. Maana yake ni imara, tofauti na kiowevu (majimaji) au gesi (kama hewa). 

Katika hali mango atomu zinakaa mahali pamoja katika gimba, hazichezi wala kusogea ndani yake. Kila atomu ina mahali pake. Gimba mango lina umbo, mjao na uzani maalumu. Umbo mango lina urefu, upana na kimo chake, tofauti na kiowevu kinachobadilika umbo kufuatana na chombo chake au gesi isiyo na umbo wala mjao maalumu.

Kama mango inabadilika kuwa kiowevu tunasema inayeyuka. Kama inabadilika kuwa gesi au mvuke moja kwa moja tunaliita badiliko hili mvukemango.

Maana ya asili ya "mango" ni jiwe gumu jeusi lililotumika kutwanga kumetesha au kukatua kitu. 

## Atomi katika hali maada mbalimbali 

Image:Teilchenmodell Feststoff.svg|Atomu au molekuli katika hali **mango**
Image:Teilchenmodell Flüssigkeit.svg|Atomu au molekuli katika hali **kiowevu**
Image:Teilchenmodell Gas.svg|Atomu au molekuli katika hali ya **gesi**

## Tazama pia 
* Hali maada
* Kiowevu
* Gesi
* Utegili

## Marejeo
Jamii:sayansi
Jamii:Fizikia
Kiowevu

thumb|Anguko la tone laonyesha maumbo mengi ya kiowevu
**Kiowevu** au **kioevu** (pia: **kimiminika**, **kimiminiko** kwa kiingereza **Liquid state**) ni moja kati ya hali maada. Katika hali kiowevu atomi zina nafasi ya kuachana na kubadilishana mahali. Kwa sababu hii kiowevu hakina umbo maalumu.

Masi ya kilogramu moja ya maji hukubali umbo la kila chombo kinamomwagwa: ama katika sufuria pana au bomba ndefu nyembamba. Kama maji yaleyale yameganda na kuingia katika hali mango kama barafu hauwezi kukubali umbo tofauti. 

Kiowevu hukubali badiliko la umbo lakini hakibadiliki mjao na uzani. 

Kiowevu ikifikia kiwango cha kuchemka huingia katika hali ya gesi .

## Atomi katika hali maada mbalimbali 

Image:Teilchenmodell Flüssigkeit.svg|Atomi au molekyuli katika hali **kiowevu**
Image:Teilchenmodell Gas.svg|Atomi au molekyuli katika hali ya **gesi**
Image:Teilchenmodell Feststoff.svg|Atomi au molekyuli katika hali **mango**

## Tazama pia 
* Hali maada
* Gesi
* Utegili
* Mango

Jamii:Fizikia
Lambo

[thumb|300px|Lambo la Aswan kwenye [Ziwa la Nasser katika Misri]]
thumb|300px|Ukuta wa lambo
**Lambo** ni ukuta uliojengwa kwa kusudi la kuzuia mwendo wa maji au kubana maji katika eneo fulani. Mara nyingi malambo hujengwa kufunga njia ya maji ya mto. Lambo laweza pia kukusanya maji ya mvua kwenye njia ya mtelemko wake.

## Shabaha ya kujenga lambo 
Shabaha ya kujenga lambo ni hasa kupata akiba ya maji. Maji hutumiwa kwa ajili ya umwagiliaji, kama chanzo cha maji ya bomba kwa ajili ya watu au pia kwa utengenezaji wa umememaji.

Lambo hujengwa pia kwa shabaha ya kuzuia mafuriko.

Malambo hujengwa mara nyingi katika mabonde ambako milima ya pande zote mbili iko karibu na kupunguza mahitaji ya kujenga ukuta mkubwa mno.

Kuna pia malambo ya bahari ambayo yanajengwa kama hifadhi ya nyumba au mashamba dhidi ya maji ya bahari.

## Shida za malambo 
Kuna pia matatizo ya malambo:
* Ukuta unaathiri uwiano wa ekolojia; kwa mfano lambo la Aswan linazuia matope yenye rutuba yasifikie Misri
* Umwagiliaji katika nchi za joto unaweza kuharibu ardhi ukiiongezea chumvi kwa njia ya uvukizaji
* Mara nyingi wenyeji wamefukuzwa katika eneo la ziwa jipya bila kupewa makazi mazuri
* Penye hatari ya tetemeko la ardhi uzani wa maji umeongeza matetemeko
* Lambo linaweza kusababisha ajali na hata maafa likipasuka na kiasi kikubwa cha maji kilichozuiliwa na ukuta wake kushuka ghafla na kuharibu makazi ya watu, mashamba na miundombinu kwenye njia yake.

## Malambo makubwa ya Afrika 
* Lambo la Aswan (Ziwa la Nasser - Misri)
* Lambo la Akasombo (Ziwa Volta - Ghana)
* Lambo la Kariba kwenye mto Zambezi kati ya Zambia na Zimbabwe
* Lambo la Cabora-Bassa (Msumbiji).
* Lambo la Kidatu (Tanzania)
* Lambo la Mtera (Tanzania)

## Picha za malambo 

Image:Arch dam Oymapinar (Manavgat River, Turkey).JPG|Lambo la mto Manavgat huko Uturuki
Image:Drei-Schluchten-Damm (Jangtse).jpg|Lambo la mabonde matatu kwenye mto Yangtze huko China
Image:Kariba dam.jpg|Lambo la Kariba kwenye mto Zambezi kati ya Zambia na Zimbabwe
Image:Karun3-dam.jpg|thumb|Lambo la Karun3.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Jamii:Majengo
Giuseppe Verdi

thumb|right|300px|Giuseppe Verdi.
200px|thumb|

**Giuseppe Verdi** (Roncole, karibu na Busseto, Parma 9 au 10 Oktoba 1813 - [Milano] 27 Januari 1901) alikuwa mtunzi wa opera kutoka nchini Italia.

Yaaminika kwamba Verdi na Richard Wagner walikuwa watunzi wakubwa kabisa wa muziki wa opera kwa kipindi cha karne ya 19, ingawaje walikuwa wakiishi nchi tofauti.

## Viungo vya nje 
* Giuseppe Verdi Official Site 
* "Verdi and Milan" , lecture by Roger Parker on Verdi, given at Gresham College,London 14 Mei 2007 (text, audio & video; available for download or streaming)
* Verdi cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
* Stanford University list of Verdi operas, premiere locations and dates, etc. 
* *I Lombardi alla prima crociata*  MP3 Creative Commons Recording (Italian)
* 
* "Album Verdi" from the Digital Library of the National Library of Naples (Italy) 
* London Society for Verdi enthusiasts 
* Listen to a free MP3 recording of Ave Maria  with Umeå Akademiska Kör.
* Free MP3 Verdi's operas 
* Un ballo in Maschera Soprano (free MP3)
* Classical Music Mobile  Classical Music MP3 > Verdi
* 
* 
* Detailed listing of "complete" recordings of Verdi's operas and of extended excerpts. 

Jamii:Watunzi wa Italia
Jamii:Wanamuziki wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1813
Jamii:Waliofariki 1901
Pyotr Ilyich Tchaikovsky

thumb|right|300px|Pyotr Ilyich Tchaikovsky.

**Pyotr Ilyich Tchaikovsky** (kwa Kirusi: Пётр Ильич Чайковский, *Pëtr Il’ič Čajkovskij*; ) (alizaliwa Kamsko-Votkinsk, 7 Mei 1840 - mjini St. Petersburg, 6 Novemba 1893) alikuwa mtunzi na mwanasanaa mbalimbali kutoka nchini Urusi.

Yeye ni mashuhuri zaidi ya watunzi wengine wote wa kutoka nchini Urusi. Alitunga ala nzuri na zilijawa na simanzi-kusitisha. Alijifunza na kufuata mwenendo wa muziki wa kutoka Magharibi mwa Ulaya, lakini miziki yake yote ilikuwa ikisikika sana kwa mwundo wa Kirusi.

## Viungo vya nje 
* Tchaikovsky Research (active site)
* Istituto Musicale Tchaikovsky (Italy) (active site)
* Tchaikovsky (inactive site)
* Tchaikovsky page (inactive site)
* PBS Great Performances biography of Tchaikovsky 
* Tchaikovsky cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
* Tchaikovsky's sacred works by Polyansky 
* Biography of Pyotr Ilyich Tchaikovsky  at the John F. Kennedy Center for the Performing Arts

**Public Domain Sheet Music:**
* www.kreusch-sheet-music.net Free Scores by Tchaikovsky
* Mutopia Project Tchaikovsky Sheet Music at Mutopia

Jamii:Watunzi wa Urusi
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1840
Jamii:Waliofariki 1893
Igor Stravinsky

thumb|right|350px|Igor Stravinsky.

**Igor Stravinsky** (alizaliwa mjini Oranienbaum (sasa hivi inaitwa Lomonosov) tar. 17 Juni 1882 - mjini New York, 6 Aprili 1971) alikuwa miongoni mwa watunzi muhimu kabisa wa karne ya 20. Igor ni mtu wa kutoka nchini Urusi. Wakati Mapinduzi ya Urusi yanaanza yeye alihamia nchini Switzerland na kisha mjini Paris, na mwishowe, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilipoanza mnamo mwaka wa 1939, akalekea tena nchini Marekani.

## Viungo vya nje 
* 
* Glass, Philip. 1999. "Igor Stravinsky" (*Time Magazine* profile)
* Hazlewood, Charles. [n.d.] Discovering Music - The Firebird
* Stravinsky and the Pianola
* Multimedia Web Site  Keeping Score: Revolutions in Music: Stravinsky's *Rite of Spring*
* Stravinsky A to Z
* Simeone, Lisa, with Robert Craft and Philip Glass. *Milestones of the Millennium* (NPR show)
* van den Toorn, Pieter C. 1987. Stravinsky and the Rite of Spring

### Baadhi ya rekodi zake 
* Piano works performed by Alberto Cobo:
** Three Movements from Petrushka
** Sonata in F-sharp minor
** Sonata (1924)
** Tango

* Piano works performed by Felipe Martins:
** Le Sacre Du Printemps  Arr. for Piano Solo by Sam Raphling

* Three Pieces for Solo Clarinet, performed by Ted Gurch, clarinet:
* No. 1
* No. 2
* No. 3

Jamii:Watunzi wa Urusi
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Waliofariki 1971
Robert Schumann

thumb|right|350px|Robert Schumann (1839).
**Robert Schumann** (Zwickau, Saxony, 8 Juni 1810 - 29 Julai 1856) alikuwa mtunzi maarufu wa sanaa mbalimbali kutoka Ujerumani. Aliishi wakati wa Romantic (zama za nyimbo maarufu za karne ya 18-19).

Alisitisha mpango wake wa kuwa mpigakinanda katika kumbi kwa sababu ya jeraha alilokuwa nalo katika mkono. Alichapisha magazeti ya muziki na kuandika makala chungu nzima zinazohusu miziki yote aliyotunga na kuimba.

## Marejeo 
* 
* 2007|isbn=0521789508}}

## Viungo vya nje 
* Robert Schumann (1810-1856) 
* Complete list of works
* Musical Rules at Home and in Life - Text by Robert Schumann
* Robert Schumann: Then, Now and Always comprehensive website
* The Davidsbündler against the Philistines
* Robert Schumann Society, Düsseldorf
* 
* German Label Troubadisc with SACD release and Biography of Robert Schumann 

### Nakala ya miziki yake 
* www.kreusch-sheet-music.net Schumann's complete Piano Works
* Schubertline  Schumann's songs in the Schubertline (digital) edition
* 
* 
* Schumann's Scores by Mutopia Project
* 
* 

### Rekodi zake na baadhi ya faili za MIDI 
* Schumann cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
* Recording of *Kinderszenen* (*Scenes from Childhood*)
* works for organ or pedal piano by Schumann played on a virtual organ 
* Selected Lieder (MIDI)
* Kunst der Fuge Robert Schumann - MIDI files

Jamii:Waliozaliwa 1810
Jamii:Waliofariki 1856
Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Molekuli

**Molekuli** ni maungano ya kudumu ya angalau atomi mbili au zaidi. Ni pia kitengo kidogo cha kila dutu. Kama molekuli inapasuliwa ni dutu tofauti zinazojitokeza.

Molekuli ni ndogo sana haionekani kwa macho.

## Muungo atomia 
Atomi ndani ya molekuli hushikwa kwa nguvu ya elektroni au muungo atomia. Maungano ya atomi katika molekuli hufuata maumbile ya atomi. Maumbile haya Kwa mfano atomi za hidrojeni huwa na nafasi moja ya kushikana na atomi nyingine, oksijeni huwa na nafasi mbili ya kushikana na atomi nyingine. Kaboni ina nafasi nne na naitrojeni ina nafasi tatu. Hapo ni sababu ya kwamba maji ni molekuli ya H2O yaani hidrojeni ina mkono mmoja na oksijeni ina mikono miwili hivyo atomi moja ya oksijeni ikishika atomi za hidrojeni (yenye mkono moja) mbili ni molekuli thabiti na imara hakuna mkono unaobaki.

## Fomula 
Fomula ya molekuli inaeleza idadi na aina ya atomi ndani ya molekuli. Kwa mfano sukari ina formula ya C6H12O6. Maana yake ni kwamba molekuli moja ya sukari huwa na atomi 6 za kaboni, 12 za hidrojeni na 6 za oksijeni.

## Molekuli na hali maada 
Katika gesi molekuli zina uhuru wa kuelea. 

Katika gimba mango kila molekuli ina mahali pake. 

Katika kiowevu molekuli zinakaa pamoja lakini ni rahisi kubadilishana nafasi.

## Viungo vya Nje 
* Molecule of the Month - School of Chemistry, University of Bristol
* Antibody Molecule - The National Health Museum
* Data Book of Molecules - Home Page for Learning Environmental Chemistry

Jamii:Kemia
Tortilla

thumb|350px|right|Utengenezaji wa tortilla.
thumb|350px|right|Tortilla ikijazwa nyama, kuku au mboga na kukunjwa huitwa "taco".
**Tortilla** *(tamka: tor-ti-ya)* ni aina ya mkate bapa wa Meksiko unaofanana na chapati. Kwa kawaida hutengenezwa kwa unga wa mahindi lakini siku hizi kuna pia tortilla za ngano.

Wamexiko huandaa mahindi kwa kuyapika katika maji walimotia kiasi cha chokaa na kuikoboa baadaye. Kupikwa katika chokaa kunaongeza lishe ya mahindi kwa sababu ndani yake kuna proteini na vitamini yasiyopokelewa na tumbo la binadamu bila maandalizi hayo.

Sehemu kubwa ya kinyunga cha tortilla huandaliwa siku hizi viwandani na kuuzwa madukani. Kinyunga hicho hukaushwa tena na kusagwa ikiuzwa kwa umbo la unga utakaochanganywa tena na maji jikoni. Tortilla inaandaliwa kwa umbo la kisahani bapa kama chapati na kuokwa juu ya bati joto au mwenye sufuria.

Mboga ya kienyeji pamoja na tortilla ni maharagwe lakini kuna njia nyingi za kuzila.

Wengi wanapenda kula "taco" barabarani ambayo ni tortilla iliyojazwa nyama, kuku au mboga na kukunjwa ikiliwa mikononi. 

Jamii:Chakula
Mwaka wa Lugha wa Kimataifa

Mwaka wa 2008 umetangazwa kuwa **Mwaka wa Lugha wa Kimataifa** na Umoja wa Mataifa katika azimio lililopitishwa tarehe 16 Mei 2007.

Mwaka huo, mpango wake ni kujadili mambo ya wingi wa lugha, haki za lugha zote, na mazingira ya kutumia lugha tofauti. Azimio la kutangaza mwaka huo linataja pia shida za lugha ndani ya Umoja wa Mataifa wenyewe.

Shirika la UNESCO limepewa kazi ya kupanga utekelezaji wa mwaka huo, na wameufungulia rasmi kwenye Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama, tarehe 21 Februari 2008.

## Viungo vya Nje 
* UNESCO gateway page: "2008, International Year of Languages - Languages matter!"
* ICVWiki page on "World Network for Linguistic Diversity" (Maaya) which includes a calendar of events for IYL 
* Support for International Year of Languages 2008 

## Marejeo 
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:2008
Jamii:Lugha