open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benvenuto Scotivoli

thumb|Mt. Benvenuto.
**Benvenuto Scotivoli** (Ancona, Marche, Italia, 1188 hivi - Osimo, Marche, 22 Machi 1282) alikuwa askofu wa Osimo katika karne ya 13.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu tangu alipotangazwa na Papa Martin IV.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Benvenuto alizaliwa Ancona, Dola la Papa, leo Italia ya Kati, akasomea sheria kwenye chuo kikuu huko Bologna, akiwa na Silvesta Guzzolini, ambaye pia ni mtakatifu. 

Alipata kuwa shemasi mkuu wa Ancona kabla hajachaguliwa kuwa askofu.

Alijitahidi kupatanisha wananchi waishi kwa amani.

Haieleweki kama alijiunga na shirika la Ndugu Wadogo, lakini aliamua kufa akiwa amelala ardhini akaomba kuzikwa amevikwa kanzu ya Wafransisko .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1188
Silvesta Guzzolini

asiyejulikana katika karne ya 15.]]
, Sri Lanka.]]
**Silvesta Guzzolini** (Osimo, 1177 – Fabriano, 26 Novemba 1267) alikuwa padri mmonaki wa mkoa wa Marche, Italia aliyerekebisha utawa wa Wabenedikto kwa kuanzisha tawi linaloitwa Wasilvesta.

Papa Klementi IV alimthibitisha kuwa mwenye heri, halafu Papa Klementi VIII alimtangaza mtakatifu mwaka 1598. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Novemba.

## Maisha
Mwana wa ukoo maarufu wa Osimo, alitumwa kusoma sheria katika chuo kikuu cha Bologna, halafu Padua.

Lakini alijisikia wito, hivyo akabadili masomo akachukua teolojia na Biblia. Uamuzi huo haukumpendeza baba yake, ambaye kwa sababu hiyo alimfungia nyumbani akikataa kusalimiana naye miaka 10. 

Silvesta akawa padri mkanoni huko Osimo akajitosa katika uchungaji kiasi cha kusababisha kijicho cha askofu wake, hasa baada ya kumkosoa kwa mwenendo wake mbaya.

Kisha kutengwa naye, alizidi kutambua ubatili wa ulimwengu alipochungulia kaburi wazi la rafiki yake . 

Basi, mwaka 1227 alikwenda kuishi upwekeni katika ufukara wa hali ya juu sehemu mbalimbali mpaka alipopewa nafasi nyingine huko Grotta Fucile, karibu na Fabriano, alipoanzisha monasteri.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 417-418
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 365-366

## Viungo vya nje 
Jamii:Mapadri

Jamii:Wasilvesta
Ipagala

**Ipagala** ni kata ya Dodoma Mjini katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 49,289 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,146  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dodoma
Jamii:Wilaya ya Dodoma Mjini
Wasilvesta

ya Wasilvesta.]]
**Wasilvesta** ni wamonaki Wabenedikto wanaofuata urekebisho ambao ulianzishwa na Silvesta Guzzolini katika karne ya 13 na kukubaliwa na Papa mwaka 1248.

Kutoka monasteri za Fabriano, Italia, shirika limeenea sasa katika nchi za Sri Lanka, India, Australia, Marekani, Ufilipino na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Wabenedikto

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasilvesta
Kibaetora

**Kibaetora** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wabaetora kwenye kisiwa cha Maewo. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibaetora imehesabiwa kuwa watu 1330. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaetora iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibaetora kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibaetora 
*lugha ya Kibaetora katika Glottolog
*lugha ya Kibaetora kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Vanuatu
Kieton

**Kieton** ni jina la lugha mbili tofauti, yaani

*lugha ya Kieton nchini Kamerun, na
*lugha ya Kieton nchini Vanuatu.
Kikoro

**Kikoro** ni jina la lugha mbalimbali tofauti, k.m.

*lugha ya Kikoro nchini Cote d'Ivoire;
*lugha ya Kikoro nchini Uhindi;
*lugha ya Kikoro nchini Vanuatu;
*lugha ya Kikoro nchini Papua Guinea Mpya.
Waadventista Wasabato

, Finland.]]
**Waadventista Wasabato** ni Wakristo Waadventisti wa madhehebu yanayosisitiza ujio wa pili wa Yesu yakisema uko jirani kutokea na kwamba utawahi wafuasi wake wakishika Sabato, si Jumapili. 

Kati ya makundi yaliyoanzishwa Marekani baada ya utabiri wa William Miller kwamba ujio huo eti, utatokea tarehe 22 Oktoba 1844, lililoenea zaidi ni lile la Waadventista Wasabato (mwanzo rasmi mwaka 1863) ambalo kwa sasa lina waumini zaidi ya 17 milioni duniani kote.

## Tanbihi
## Marejeo
* Butler, Jonathan. "From Millerism to Seventh-Day Adventism: Boundlessness to Consolidation", *Church History,* Vol. 55, 1986
* Jordan, Anne Devereaux. *The Seventh-Day Adventists: A History* (1988)
* Land, Gary. *Adventism in America: A History* (1998)
* Land, Gary. *Historical Dictionary of the Seventh-Day Adventists* (2005)
* Morgan, Douglas. *Adventism and the American Republic: The Public Involvement of a Major Apocalyptic Movement* (University of Tennessee Press, 2001) ISBN 1-57233-111-9
* 

## Viungo vya nje
*History of the Millerite Movement , a reprint from the *Seventh-day Adventist Encyclopedia* 10:892–898, 1976.
*Graphical timeline of major Millerite groups from the Worldwide Church of God official website
*Seventh-day Adventist Beliefs, list of beliefs of the Seventh-day Adventist Church movement.
Wasabato

**Wasabato** ni Wakristo wanaomuabudu Mungu hasa siku ya Sabato, kama ilivyo kwa Wayahudi, tofauti na Wakristo walio wengi (99%) wanaoadhimisha tangu kale Jumapili kama siku ya ufufuko wa Yesu ambayo umeanza uumbaji mpya utakaofanya viumbehai kushiriki utukufu wa Mwana wa Mungu.

Kati ya madhehebu ya namna hiyo, maarufu zaidi ni Waadventista Wasabato ambao wamefikia kuwa milioni 17 duniani kote. Waadventista wa Sabato wanaamini katika Sabato kuwa ndilo pumziko pekee alilopumzika Mwenyezi Mungu (Mwanzo 2:2-3). Mara baada ya kuitakasa siku aliyopumzika alitoa agizo la kukumbukuka, kuheshimu na kuenzi siku hiyo ili iwe ukumbusho na agano la wanadamu na Mungu kama wanavyoamini Wasabato. Imani yao ilianzishwa miaka ya 1850 na mwanamke aitwaye Ellen G. White nchini Marekani akidai yeye ni nabii wa Mungu. Wasabato hao wanamwita nabii Ellen G. White

Jamii:Ukristo
Aneityum

**Aneityum**(pia inajulikana kama " 'Anatom "'au " 'Keamu " ') ni kisiwa cha kusini kabisa cha Vanuatu, katika mkoa wa Tafea

## Jeographia
Aneityum ni kisiwa cha kusini kabisa katika Vanuatu. Cape Nétchan Néganneaing, iliyo kaskazini mashariki mwa kisiwa, ndiyo sehemu ya kusini zaidi ya ardhi katika Vanuatu-kusini zaidi hata kuliko kisiwa kidogo cha Inyeug, ambacho kiko kusini mwa Aneityum. Hata hivyo, Intao Reef, ambayo imezunguka Inyeug, inaenea zaidi kuelekea kusini, lakini kwa kuwa imezama, huhesabiwa kama sifa ya kijiografia ya kusini kabisa nchini Vanuatu.

Kisiwa cha Aneityum kina ukubwa wa takriban 159.2 km². Eneo lake linaongezeka hadi mita 852 katika kilele cha Mlima Inrerow Atamein.

Kijiji kikubwa zaidi kati ya vijiji viwili vya kisiwa hiki ni Anelcauhat, kilichopo upande wa kusini wa Aneityum.

## Idadi ya watu
Aneityum alikuwa na idadi ya watu 915 mwaka 2009.. Idadi hii inadhaniwa kuwa kati ya watu 9,000 na 20,000 kabla ya kuwasili kwa Wazungu, 

katika 1793. Walakini, magonjwa yaliyoletwa na ndege mweusi yalicheza jukumu kubwa katika upungufu mkubwa wa idadi ya watu wa Aneityum, ambayo iliacha kisiwa hicho na wakaazi wasiozidi 200 mnamo 1930.

Lugha kuu ya kisiwa cha Aneityum inaitwa lugha ya Aneityum, au 'Anejom̃'.

### Ramani 

Aneiteum.JPG|Ramani ya Mwaka 1882
04-018b Vanuatu Aneityum Is.tif|Ramani ya wilaya

## Marejeo
Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Efate

**Efate** ni kisiwa cha Vanuatu. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Epi. Eneo la kisiwa ni 899 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Port Vila ambayo pia ni mji mkuu wa Vanuatu. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 65,829. Lugha za asili ambazo huzungumzwa kisiwani kwa Efate ni Kiefate-Kaskazini, Kiefate-Kusini na Kieton.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Gaua

250px|thumbnail|Ramani za kisiwa cha Gaua
250px|thumbnail|Gaua kati ya visiwa vya Vanuatu
**Gaua** ni kisiwa cha Vanuatu. Zamani kiliitwa **Santa Maria**. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Vanua Lava. Eneo la kisiwa ni 342 km². Kijiji kikubwa kabisa kisiwani huitwa Jolap. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 2491. Lugha za asili ambazo huzungumzwa kisiwani kwa Gaua ni Kilakon, Kiolrat, Kidorig, Kinume na Kikoro.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Tiripsi

**Tiripsi** au **vithiripi** ni wadudu wadogo sana wa oda Thysanoptera (thysanos = nyoya yabisi, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wanatokea kila mahali pa dunia isipokuwa Antakitiki. Wadudu hawa ni wadogo kabisa. Spishi nyingi ni mm 1 tu au ndogo zaidi na hula kuvu na spora zao (aina za vijimbegu vya kuvu) au hufyonza maji ya seli za mimea. Spishi nyingine hula wadudu wadogo wengine na zinafika zaidi ya mm 1, lakini spishi za jenasi *Idolothrips*, zinazokula spora za kuvu, ni kubwa kuliko zote na zinaweza kufika mm 14. Kwa sababu ya ukubwa wao mdogo tiripsi wana mabawa sahili: umbo wa mrija bila vena wenye matamvua ya manyoya. Mandibulo ya kulia imepungua mpaka kubaki kama salio tu au imetoweka kabisa. Ile ya kushoto imekuwa sindano ya kupenya tishu ya mmea au mdudu. Koromeo iingizwa ili kufyonza maji ya seli. Kwa sababu ya hii tiripsi ni wasumbufu wakiwa wengi juu ya mimea iliyopandwa shambani.

## Picha

Frankadult.jpg|Aeolothripidae (*Franklinothrips vespiformis*)
Thrips palmi.jpg|Thripidae (*Thrips palmi*)
Suocerathrips linguis.jpg|Phlaeothripidae (*Suocerathrips linguis*)

Jamii:Tiripsi
Kimae

**Kimae** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wamae kwenye kisiwa cha Malekula. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimae imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimae iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimae kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimae 
*lugha ya Kimae katika Glottolog
*lugha ya Kimae kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Vanuatu
Mota

**Mota** ni kisiwa cha Vanuatu, kimojawapo cha Visiwa vya Banks. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Vanua Lava. Eneo la kisiwa ni 9.5 km². Kuna vijiji saba vidogovidogo kisiwani tu. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 683. Watu wakaao kisiwani kwa Mota huongea Kimota.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Visiwa vya Banks

**Visiwa vya Banks** ni funguvisiwa upande wa kaskazini wa nchini Vanuatu. Baadhi yao ni visiwa vya Gaua, Vanua Lava, Ureparapara, Mota Lava, Mota, Merig na Mere Lava. Viko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Maewo. Eneo la visiwa vya Banks kwa jumla ni 780 km². Mwaka wa 2009 idadi ya watu visiwani imehesabiwa kuwa 8533.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Vanua Lava

**Vanua Lava** ni kisiwa cha Vanuatu, kimojawapo cha Visiwa vya Banks. Kiko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Gaua. Eneo la kisiwa ni 314 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Sola. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 2623. Watu wakaao kisiwani kwa Vanua Lava huongea hasa Kivures na Kivera'a.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Merig

**Merig** ni kisiwa cha Vanuatu, kimojawapo cha Visiwa vya Banks. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Gaua. Eneo la kisiwa ni chini ya 1 km². Kuna familia moja kisiwani tu, na mwaka wa 2009 walihesabiwa kuwa watu 12. Hawa huongea Kimwerlap, lugha ya kisiwa cha jirani cha Mere Lava.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Mere Lava

**Mere Lava** ni kisiwa cha Vanuatu, kimojawapo cha Visiwa vya Banks. Kiko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Maewo. Eneo la kisiwa ni 18 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Tamate. Mwaka wa 2009 walihesabiwa kuwa watu 650. Hawa wote huongea Kimwerlap.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Maewo

**Maewo** (zamani huitwa **Aurora**) ni kisiwa cha Vanuatu. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Santo. Eneo la kisiwa ni 269 km². Kijiji kikubwa kabisa kisiwani huitwa Lakarere. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 3569. Watu wakaao kisiwani kwa Maewo huongea hasa Kimaewo, Kimarino na Kibaetora.

Jamii:Visiwa vya Vanuatu
Lugha za Kitor-Kwerba

**Lugha za Kitor-Kwerba** ni familia ndogo ya lugha ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Papua, nchini Indonesia. Katika familia hiyo kuna lugha 24. Kabla ya 2005, lugha za Kitor-Kwerba huangaliwa kuwa ndani ya familia ya lugha za Kitrans-Niugini.

## Orodha
Majina ya lugha za Kitor-Kwerba ni yafuatavyo:
*Kiairoran
*Kibagusa
*Kibeneraf
*Kiberik
*Kibetaf
*Kidabe
*Kidineor
*Kiisirawa
*Kiitik
*Kijofotek-Bromnya
*Kikauwera
*Kikeijar
*Kikwerba
*Kikwerba-Mamberamo
*Kikwesten
*Kikwinsu
*Kimander
*Kimawes
*Kiorya
*Kisamarokena
*Kisause
*Kitrimuris
*Kivitou
*Kiwares

Jamii:Lugha
Jamii:Makundi ya lugha
Tanna

thumbnail|Tanna (nyekundu) kati ya visiwa vya Vanuatu
thumbnail|Ramani ya Tanna
**Tanna** ni kisiwa upande wa kusini wa nchi ya visiwa ya Vanuatu katika Bahari ya Pasifiki ya kusini. Ni kisiwa kikuu cha jimbo la Tafea la Vanuatu.

Mji mkubwa ni Lénakel na mji wa Isangel ni makao makuu ya jimbo. 

Tanna ina urefu wa kilomita 40 na upana wa kilomita 19 na eneo lake kwa jumla ni km² 550.

Sehemu ya juu zaidi ni mlima Tukosmera wenye kimo cha mita 1,084. Mlima Yasur ni volkeno hai kisiwani.

Jumla ya wakazi ilikuwa watu 28,799 mwaka 2009. 

Wakazi wote ni wa asili ya Melanesia na hata kama kisiwa ni kidogo kuna lugha tofauti, zikiwa  pamoja na Kitanna-Kaskazini na Kitanna-Kusini-Magharibi.

Jamii:Vanuatu
Soumission

(2008)]] 
**Soumission** (kwa Kiswahili: Kujitoa) ni riwaya ya mwandishi wa Kifaransa Michel Houellebecq. 

Toleo la Kifaransa la kitabu hicho kilichapishwa tarehe 7 Januari 2015 kwa *Flammarion*.
Kibagusa

**Kibagusa** ni lugha ya Kitor-Kwerba nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabagusa. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibagusa imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibagusa iko katika kundi la Kwerba.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibagusa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibagusa 
*lugha ya Kibagusa katika Glottolog
*lugha ya Kibagusa kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Simoni wa Lipnica

ya Mt. Simoni katika kanisa la Mt. Yosefu huko Muszyna.]]
**Simoni wa Lipnica, O.F.M.**, kwa Kipolandi Szymon z Lipnicy (Lipnica Murowana, 1437 hivi – Krakov, 18 Julai 1482), alikuwa padri wa shirika la Ndugu Wadogo nchini Polandi. 

Alitangazwa na Papa Innocent XI kuwa mwenye heri tarehe 24 Februari 1685 akatangazwa mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 3 Juni 2007.

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya kifo chake, tarehe 18 Julai.

## Maisha
Alizaliwa katika familia yenye imani na maadili ya Ukristo huko Lipnica Murowana, kusini mwa Polandi. 

Baada ya kusoma katika shule ya parokia, mwaka 1454 alihamia Kraków ili kusoma katika chuo kikuu maarufu, jina lake Jagiellonian Academy. 

Kisha kusikiliza hotuba ya Yohane wa Capestrano, alimuomba shauri ili kujiunga na urekebisho wa Wafransisko wa Observansya. 

Aliambiwa amalize kwanza masomo, na ndivyo alivyofanya.

Kisha kupata digrii mwaka 1457 aliingia konventi ya Mt. Bernardino kwa ajili ya unovisi.

Alipomaliza masomo ya teolojia, alipata upadirisho mwaka 1465.

Baadaye alijulikana kama mhubiri hodari, akielekeza watu kuheshimu kama yeye Jina takatifu la Yesu. 

Alifariki akiwa anahudumia kwa upendo waliopatwa na tauni. Inasemekana alikuwa amemuomba Mungu afe yeye wasife wengine. Kwa vyovyote, alipofariki mwenyewe, ugonjwa huo ulikoma.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Saint Simon of Lipnicza  at Patron Saints Index
* Szymon of Lipnica  
* Biography from the Vatican website

Jamii:Mapadri
Kiarhâ

**Kiarha** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Waarha. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiarha imehesabiwa kuwa watu 170, na lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarha iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiarha kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiarha 
*lugha ya Kiarha katika Glottolog
*lugha ya Kiarha kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kaledonia Mpya
Lea

.]]

**Lea** (לֵאָה|Le'a|Lēʼā) ni jina la mzizi wa kibiblia lenye maana ya ng'ombe pori katika lugha ya Kiebrania katika kitabu cha Mwanzo katika Biblia. 

Lea ni dada wa Raheli. 

Lea aliolewa na Yakobo Israeli na kuwa mama wa watoto sita wa kiume: Reubeni, Simeoni, Lawi, Yuda, Isakari, Zebuluni, pamoja na binti, jina lake Dina.
Milioni

**Milioni** (1,000,000) au elfu elfu, ni namba ambayo inafuata 999,999 na kutangulia 1,000,001. Inaandikwa pia 106.

Jina linatokana na lugha ya Kiitalia asili ambapo *millione* (*milione* katika Kiitalia cha kisasa) lina mzizi katika neno *mille*, "1000", likiongezea mnyambuliko *-one* unaodokeza ukubwa.

Kwa wingi wa milioni kuna kawaida tofauti ya kuzitaja baada ya milioni 999 yaani kuanzia milioni elfu moja au 109. Katika Afrika ya Mashariki wengi hufuata "skeli fupi" inayoita namba hii bilioni moja. Lakini katika vitabu vingi vya Kiingereza vya miaka iliyopita, pamoja na lugha nyingi za Ulaya ,namba hii huitwa "miliardi" na bilioni ni 1012.

## Tazama pia
*Bilioni
*Trilioni

## Tanbihi
Jamii:Namba
Jamii:Hisabati
Elfu

**Elfu** ni namba inayoandikwa **1000** (moja sifuri sifuri sifuri) kwa tarakimu za kawaida, ila kwa namba za Kirumi **M** tu (kutokana na neno la Kilatini *mille*, yaani *elfu moja*). Miaka elfu inaitwa milenia, kutokana na Kilatini *millennium* (ambapo *mille* ni elfu na *annus* ni mwaka).

Ni namba ambayo inafuata 999 na kutangulia 1001. **Jina** linatokana na **Kiarabu** na kutamkwa pia **alfu**.

Ni namba asilia inayofuata 999 na kutangulia 1001.

Inaweza kuandikwa pia 103.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 5 x 5 x 5 (au 23 x 53).
  
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1000 KK na 1000 BK.

## Tanbihi
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group. (1987): 133

## Viungo vya nje 
Jamii:Namba asilia
Jamii:Hisabati
Dina

.]]
**Dina** katika Biblia ya Kiebrania alikuwa binti wa Yakobo Israeli, babu wa Waisraeli, na Lea, mke wake wa kwanza. 

Sehemu ya magombano kwa Shekemu, mtoto wa kiume wa Kanaani au Viongozi wa Wahivi, ilifuatana na kisasi kutoka kwa kaka zake Dina Simeoni na Lawi dhidi ya  ubakaji wa Dina unaosimuliwa katika kitabu cha Mwanzo sura ya 34.

Jamii:Watu wa Biblia
Antoni wa Mt. Ana

**Antoni wa Mt. Ana Galvão, O.F.M.** (kwa Kireno '''Antônio de Sant'Anna**, maarufu nchini Brazil kama **Frei (Ndugu) Galvão**;  Guaratinguetá, 1739 &ndash; 23 Desemba 1822) alikuwa padri wa shirika la Ndugu Wadogo wakati wa ukoloni aliyejitosa kwa mafanikio katika kuhubiri na kuungamisha. 

Pia alikuwa kiongozi wa kiroho bora ya jumuia ya masista aliyoianzisha . 

Mmoja kati ya Wakristo wanaojulikana zaidi kati ya watu wa nchi yake, pia kutokana na miujiza iliyofanyika kwa njia yake, Galvão alitangazwa mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 11 Mei 2007, akiwa wa kwanza kati ya wazawa wa Brazil. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake kila mwaka.

## Maisha
### Asili na utoto
Galvão alizaliwa Santo Antonio of Guaratinguetá, katika jimbo la São Paulo, akiwa wa nne kati ya watoto kumi wa familia yenye hadhi kubwa kijamii na pia kiimani. Baba yake, Antônio Galvão de França, pamoja na kuwa kiongozi wa kijiji, alikuwa mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko na kujulikana kwa ukarimu wake. akitwaa jina la kitawa **Antoni wa Mt. Ana'''. 

Mwaka 1768 alifanywa mhubiri, muungamishi na bawabu wa konventi. na kutumika kama Makumbusho ya Sanaa Takatifu ya São Paulo.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Official website
* Official Frei Galvão House website 
* Frei Galvão  at Catholic Forum

Jamii:Watawa waanzilishi
Kijava cha Kaledonia Mpya

**Kijava ya Kaledonia Mpya** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wajava waliohamia nchini Kaledonia Mpya kati ya miaka 1900 na 1938. Idadi ya wasemaji wa Kijava ya Kaledonia Mpya imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijava ya Kaledonia Mpya iko katika kundi la Kijava.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kijava ya Kaledonia Mpya kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kijava ya Kaledonia Mpya 
*lugha ya Kijava ya Kaledonia Mpya katika Glottolog
*lugha ya Kijava ya Kaledonia Mpya kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kaledonia Mpya
Kinelemwa-Nixumwak

**Kinêlêmwa-Nixumwak** (au **Kikumak**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wanêlêmwa na Wanixumwak. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinêlêmwa-Nixumwak imehesabiwa kuwa watu 1090. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinêlêmwa-Nixumwak iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinêlêmwa-Nixumwak kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinêlêmwa-Nixumwak 
*lugha ya Kinêlêmwa-Nixumwak katika Glottolog
*lugha ya Kinêlêmwa-Nixumwak kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kaledonia Mpya
Kisishee

**Kisishee** (au **Kizire**) ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya iliyozungumzwa na Wasishee. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kisishee, msemaji wa mwisho amefariki miaka ya 1990, yaani lugha imtoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisishee iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisishee kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisishee
*lugha ya Kisishee katika Glottolog
*lugha ya Kisishee kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kaledonia Mpya
Kivamale

**Kivamale** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Kaledonia Mpya inayozungumzwa na Wavamale. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kivamale imehesabiwa kuwa watu 100 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivamale iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kivamale kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kivamale
*lugha ya Kivamale katika Glottolog
*lugha ya Kivamale kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kaledonia Mpya
Kibrao

**Kilave** (au **Kibrao**) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Laos, Kamboja na Vietnam inayozungumzwa na Wabrao. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibrao nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 22,800. Pia kuna wasemaji 9030 nchini Kamboja (2008) na wasemaji 310 nchini Vietnam (1999). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibrao iko katika kundi lake lenyewe la Kibahnariki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibrao kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibrao 
*lugha ya Kibrao katika Glottolog
*lugha ya Kibrao kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Laos
Jamii:Lugha za Kamboja
Jamii:Lugha za Vietnam
Makonde (maana)

**Makonde** inaweza kumaanisha

*Watu wa kabila la Wamakonde wanaoishi Tanzania na Msumbiji karibu na mpaka kati ya nchi hizi walio mashuhuri kama wachongaji wa ubao.

* Makonde ni kata ya Wilaya ya Lindi Mjini

* Makonde (Ludewa) ni kata ya Wilaya ya Ludewa katika Mkoa wa Iringa.

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Edmond Debeaumarché

**Edmond Debeaumarché** (Dijon, 15 Desemba 1906 - Suresnes, 28 Machi 1959) alikuwa Mfaransa mzalendo, shujaa wa kupinga uvamizi wa nchi yake wakati wa Vita Kuu ya Pili.

Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:Watu wa Ufaransa
Kaligrafia

, chanzo cha Injili ya Mathayo, "Liber generationis Iesu Christi filii David filii Abraham" (Kilatini kwa "Kitabu cha ukoo wa Yesu Kristo, mwana wa Daudi, mwana wa Ibrahimu." )]]
 katika kaligrafia ya Kiarabu]]
**Kaligrafia** ni sanaa ya kuandika vizuri na kurembisha maandishi.
Neno latokana na lugha ya Kigiriki (καλλιγραφία (kalligrafía) inayounganisha κάλλος (kállos, uzuri, urembo) na γράφειν (gráfein, kuandika)) kupitia Kiingereza calligraphy.

Asili ya kaligrafia iko katika kazi ya kunakili maandiko matakatifu kama vile Korani au Biblia au kutoa hati rasmi. Kabla ya kuanzishwa kwa uchapishaji vitabu vyote viliandikwa kwa mkono kwa kutumia kalamu au burashi.

Katika utamaduni ya Wakristo wa Ulaya waandishi walilenga kutumia herufi nzuri kwa matini kwa jumla waliponakili sehemu za Biblia zilizotumiwa kwa masomo katika makanisa au monasteri. Herufi za kwanza za milango au sehemu maalumu mara nyigi zilipambwa kwa namna ya pekee. Njia nyingine ilikuwa kuongeza picha kando la maneno.

Katika utamaduni wa Uislamu kaligrafia ilipata nafasi ya pekee kwa mapambo ya muswada au majengo kama msikiti na madrasa.  Kufuatana na mafundisho ya walimu Waislamu wengi hairuhusiwi kuchora picha ya viumbe na hata kama kuna mifano mingi ya uchoraji picha katika utamaduni wa Kiislamu kwa jumla hautumiwi katika muswada ya kidini na kwenye majengo ya kidini. Badala yake wasanii wa Kiislamu walitumia ayat za Qurani, maneno ya basmala (=bismillah), takbir, majina ya Allah, Muhamad,  makhalifa rashidun au maimamu ya Shi'a yanayoandikwa kwa uzuri na kuwa pambo la ukuta au muswada.

Utamaduni wa Asia ya Mashariki hasa China, Korea na Japani inaheshimu sana kaligrafia tangu zamani hadi leo. Maneno au sentensi ya wanafalsafa au ya kidini yanachorwa na kuwekwa kama mapambo katika mabustani nyumbani, kwenye mahekalu au majengo ya umma. Watoto hufundishwa sanaa hii nyumbani na pia shuleni.  

## Picha

File:Van Mieu han tu 5412916981 273dedbe99.jpg|Kaligrafia katika Vietnam kwa kutumia alama za Kichina zinazochorwa kwa burashi
File:The Calligraphy Lesson LACMA M.80.219.43.jpg |Somo la kaligrafia, Japani karne ya 18
file:Illuminated.bible.closeup.arp.jpg|Herufi "P" iliyopanushwa na kupambwa katika muswada ya Biblia (chanzo cha neno "Petrus")
file:Calligraphy_Sun_Yat-Sen.jpg|Kaligrafia ya Kichina katika hekalu ya Sun Yat-sen mjini Taipeh
file:Jame mosque yazd tilework.jpg|Kaligrafia juu ya vigae vya rangi kama mapambo ya ukuta wa nje wa msikiti mjini Yazd, Iran
file:01Bandzugfeder mit Strich und Schriftbeispiel.jpg|Kichwa pana cha kalamu kwa kaligrafia

## Tanbihi
## Tazama pia
*Kaligrafos - The Dallas Calligraphy Society, a non-profit guild promoting the calligraphic arts
*Friends of Calligraphy, San Francisco, California
*New Zealand Calligraphers , a national network of affiliated calligraphy guilds
*The Edward Johnston Foundation  - Research centre for calligraphy and lettering arts
*Tovuti kuhusu kaligrafia ya Kiislamu
Basmala

thumbnail|Basmala kama kaligrafia kwa maandishi ya Kiarabu.
**Basmala** (Ar. بسملة‎ basmala) ni jina kwa maneno ya Bismillah (بسم الله‎ "Kwa jina la Mungu/Allah", kamili "b-ismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi") ambayo ni maneno ya ufunguzi kwa sura za Kurani. Ar-rahman („mwenye rehema“) na Ar-rahim („mwenye neema“) ni pia kati ya majina 99 ya Allah. 

Waislamu hutumia maneno haya mara nyingi kwa mfano kila wanapoanza sala au kazi muhimu kama vile kabla ya kula chakula, kabla ya safari, wakati wa kuingia katika msikiti, wakati wa kuzika maiti.

Katika sanaa ya Kiislamu basmala hutumiwa mara nyingi kama kaligrafia.

## Picha

Bismillah.svg|Basmala kama kaligrafia ya Kiarabu
Basmala in a Turkish Dolmus.jpg|Basmala katika daladala / matatu nchini Uturuki
File:Bismillah.JPG|Basmala kama kaligrafia kwa umbo la tunda

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*Bismillah Samples, a collection of *bismillah* art forms.
*Bismallah  in ''Tadabbur-i-Qur'an''.
*Meaning of Bismillah
*Beyond Probability, God's Message in Mathematics. Series 1: The Opening Statement of the Quran (The Basmalah).
Go (mchezo)

thumbnail|Mwisho wa mchezo wa Go. Kete wafungwa zimeshaondolewa. Nyeupe ina pointi 15 za eneo na Nyeusi pointi 20. Nyeupe imekamata kete 6 hivyo pointi 15+6=21, Nyeusi imekamata  kete 4 hivyo ina jumla la 20+4=24, hivyo imeshinda.
**Go** (kutoka Kijapani 囲碁 i-go) ni mchezo wa ubao kwa wachezaji wawili.

## Ubao wa Go
Ubao wa Go unafanywa kwa kuchora mistari ya wima 19 na mistari ya mlalo 19. Wakati mwingine, hasa kwa mchezo mfupi zaidi, hutumiwa pia ubao mdogo wa mistari 13x 13 au 9x9. Vipimo vya ubao ni baina sentimita 45 hadi 48 kwa urefu na sentimta 42 hadi 44 kwa upana.

Mchezo unafanywa kwa kutumia mikingamano ya mistari hii, si kwa kutumia miraba kati ya mistari. 

Kuna aina 2 za ubao: ama ubao mbapa (jinsi ilivyo kwa sataranji au chesi) au ubao mwenye umbo la meza ndogo. 

## Kete za Go
Wachezaji hutumia kete ndogo, mmoja za rangi nyeusi na mwenzake za rangi nyeupe. Idadi ni kete nyeusi 181 na kete nyeupe 180, maana nyeusi inaanza. Jumla ya kete ni 361 ilhali ubao huwa na mikingamano 360 na zinatosha kufunika kila mkingamano wa ubao.

Nchini Japani wanapenda kutumia jiwe la grife kwa kete nyeusi na simbi za wakombe kwa kete nyeupe. Kuna pia kete za plastiki, za kauri au za mawe yenye rangi ya kufaa. Katika China walitumia pia mawe ya thamani.

## Mchezo
thumbnail|150px|Kama mchezaji mweupe anafaulu kuweka kete zake juu ya mkingamano zenye alama kete nyeusi zinakamatwa zinaondolewa.
thumbnail|150px|Hapa amefaulu kukamata kete nyeusi zilizoondolewa tayari.
Mchezo huanza bila kete yoyote kwenye ubao. Mchezaji mweusi anaanza kwa kuweka kete ya kwanza juu ya mkingamano anaochagua. Mwenzake anafuata. Kila mchazaji anaweka kete moja-moja kwa zamu.

Shabaha ya mchezo ni kutawala sehemu kubwa ya ubao iwezekanavyo na kukamata kete za mpinzani. Kete inakamatwa kama inazungukwa kabisa na kete za rangi nyingine hadi kukosa nafasi ya kuongeza kete kando lake. 

Kete zilizokamatwa zinaondolewa na kutunzwa kama "wafungwa". Kila "mfungwa" huhesabiwa kama pointi moja. Pointi zinahesabiwa mwishoni mwa mchezo kumgundua mshindi.

Pointi nyingine zinapatikana kwa kuhesabu mikingamano isiyo na kete katika eneo lililofungwa na kete za rangi moja.

## Historia
Mchezo ulianzishwa nchini China unapojulikana kwa jina 围棋 "weiqi" tangu miaka 2000 au zaidi. Kutoka China mchezo wa Go ulisambaa hadi Korea na Japani. Leo hii kuna wachezaji kote duniani.  

Go inapatikana pia kwenye intaneti kama mchezo wa online.

## Marejeo 
## Tovuti za Nje 
* Sensei's Library, the largest Wiki about Go
* Go Citizendium
Ufinyanzi

thumbnail|Chungu kinafinyangwa juu ya gurudumu la mfinyanzi
, India]]
thumbnail|Mfinyanzi anatoa chungu kwa kutumia gurudumu
, Meksico]]
**Ufinyanzi** ni teknolojia na ufundi wa kutengeneza vyombo kwa matumizi ya binadamu kwa kutumia udongo wa mfinyanzi au kauri. 

Udongo wa ufinyanzi unapewa umbo unaotakiwa, kukaushwa, kupambwa na kuchomwa kwa moto na kwa njia hii vyombo vigumu vinatokea kwa matumizi yanayotakiwa kama vile sahani, bakuli, chungu, kikombe au birika.

## Udongo unaofaa
Udongo wa aina ya ufinyanzi ni udongo wa pekee ambao una chembechembe ndogo sana. Chembe zake ni ndogo kuliko mikromita 2. Unapokea maji na kuyashika ndani yake na katika hali ya unyevu ni laini sana una tabia ya kushikamana. Tabia hii inamruhusu mfinyanzi kuupa maumbo mbalimbali.  

Lakini baada ya kukauka unakuwa mgumu. Ukichomwa motoni ugumu unaongezeka pia uwezo wake wa kuvumilia kanieneo.

## Mbinu za kufinyanga udongo
Kuna mbinu mbalimbali za kufinyanga vyombo.

* vipande bapa vya udongo wa mfinyazi vinatandikwa kwa umbo kama chapati, kukatwa na kuunganishwa katika hali bichi halafu kusawazishwa.
* koili ambazo ni vipande virefu vyembamba vinabingirishwa na kupewa umbo kama kamba halafu kuviringishwa rusu juu ya rusu, halafu uso unasawazishwa.
* wafinyanzi wengi hutumia gurudumu la mfinyanzi. Kipande cha udongo wa mfinyanzi kinaviringishwa na gurudumu halafu uwazi wa ndani unatengenezwa kwa mkono au kifaa chenye umbo na umbo la nje vilevile.
* leo hii vyombo vingi vya kufinyangwa vinatengenezwa viwadani wa kutumia mashine na kalibu.

File:Aufbaukeramik Wulsttechnik 2.JPG|Koili inaandaliwa 
File:Aufbaukeramik Wulsttechnik 5.JPG|Koili inawekwa juu ya chanzo cha chombo 
File:Aufbaukeramik Wulsttechnik 7.JPG|Koili ya juu inasawazishwa na kukandamizwa

## Kukausha vyombo
## Kupamba vyombo
## Kutia kioo
## Kuchoma
## Historia
## Viungo vya nje
*Ancient pottery in Canada
*Ceramic Collection at the Royal Military College of Canada Museum 
*Pottery manufacture in recent past
*Stoke-on-Trent Museums - Ceramics Collections Online
Ukiki

**Ukiki** au **pundamakaa** ni ndege wakubwa kiasi wa jenasi *Ceuthmochares* katika nusufamilia Phaenicophaeinae ya familia Cuculidae wanaofanana na kekeo. Wana mnasaba na malkoha wa Asia. Wanatokea misitu wa Afrika kusini kwa Sahara. Rangi yao ni buluu au kijani na wana domo njano (kwa sababu ya hii huitwa yellowbill kwa Kiingereza). Hula wadudu wakubwa hasa lakini konokono, vertebrata wadogo, matunda na mbegu pia. Kinyume na kekeo hutengeneza tago lao lenyewe katika mti. Jike hutaga mayai meupe mawili.

## Spishi
* *Ceuthmocharis aereus*, Ukiki Buluu (Chattering yellowbill)
** *Ceuthmocharis a. aereus*, Ukiki buluu
** *Ceuthmocharis a. flavirostris*, Ukiki Magharibi
* *Ceuthmocharis australis*, Ukiki Kijani (Whistling yellowbill)

## Picha

Ceuthmochares aereus by Francesco Veronesi.jpg|Ukiki buluu

Jamii:Kekeo na jamaa
Harun ar-Rashid

[thumbnail|[Sarafu ya Dirham yenye jina la Harun ar-Rashid.]]
[thumbnail|[Picha ya Harun ar-Rashid katika kitabu cha Alfu Lela U Lela (si sura halisi maana ilichorwa karne kadhaa baadaye).]]
**Harun ar-Rashid** (kwa Kiarabu ‏ هارون الرشيد‎) alikuwa khalifa wa tano wa nasaba ya Waabbasi aliyetawala milki kubwa ya Kiislamu (zaidi ya Iran, Iraq, Saudi Arabia, Syria na Afrika Kaskazini) kati ya miaka 786 hadi 809 BK. 

## Maisha
Alizaliwa mjini Ray (Uajemi) akafariki mjini Tus (Uajemi) wakati wa vita dhidi ya waasi. 

Kipindi chake cha utawala kilikuwa na maendeleo makubwa ya elimu na utamaduni. Sanaa ya Kiislamu (ikiwa pamoja na muziki) ilistawi. 

Maktaba yake ilikuwa msingi kwa taasisi ya Nyumba ya hekima (Dar-al-Hikma) mjini Baghdad iliyokuwa kama chuo kikuu ambako vitabu vingi vilitafsiriwa kwa lugha ya Kiarabu kutoka Kigiriki, Kichina, Kisanskrit, Kiajemi na Kiaramu (Syriac). Kwa njia hiyo Baghdad ilikuwa kitovu cha elimu cha kimataifa wakati huo.

Harun alituma mabalozi kwenda hadi China na pia kwa Kaisari Karolo Mkuu wa Dola Takatifu la Kiroma. 

Mwaka 796 Harun ar-Rashid alihamisha mji mkuu wake kutoka Baghdad kwenda Raqqa katika Syria.

Anakumbukwa kama mtu wa hekima kubwa, akionekana hivyo katika hadithi za Alfu Lela U Lela.

## Vitabu juu ya Harun ar-Rashid
*al-Masudi, The Meadows of Gold, The Abbasids, transl. Paul Lunde and Caroline Stone, Kegan paul, London and New York, 1989
*al-Tabari "The History of al-Tabari" volume XXX "The 'Abbasid Caliphate in Equilibrium" transl. C.E. Bosworth, SUNY, Albany, 1989.
*
*Harry St John Bridger Philby. Harun al Rashid (London: P. Davies) 1933.
*Einhard and Notker the Stammerer, "Two Lives of Charlemagne," transl. Lewis Thorpe, Penguin, Harmondsworth, 1977 (1969)
* John H. Haaren, *Famous Men of the Middle Ages* http://www.authorama.com/famous-men-of-the-middle-ages-13.html
* William Muir, K.C.S.I., *The Caliphate, its rise, decline, and fall* http://www.archive.org/details/caliphateitsris00muirgoog
*Theophanes, "The Chronicle of Theophanes," transl. Harry Turtledove, University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 1982
*
* 

Jamii:Khalifa
Jamii:Watu wa Iran
Jamii:Historia ya Uislamu
Jamii:Historia ya Uajemi
Zelda Williams

**Zelda Rae Williams** (amezaliwa tarehe 31 Julai 1989) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia nchini Marekani.

## Viungo vya nje
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:New York City
Jamii:New York
Paradise Cay

thumbnail|right|280px|Muonekano wa Eneo la Paradise Cay karibu na Tiburon, Marin County, California 

**Paradise Cay** ni eneo la jimbo la California nchini Marekani.

Umaarufu wake hasa ni kama mahali pa kufariki kwa Robin Williams (1951-2014).

## Marejeo
Jamii:California
Tiburon

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Tiburon

**Paradise Cay** ni mji wa jimbo la California nchini Marekani.

## Viungo vya Nje
* Tovuti ya Tiburon

Jamii:Miji ya Marekani
Jamii:California
Yasinta Marescotti

**Yasinta Marescotti, T.O.R.** (Vignanello, Dola la Papa, leo Wilaya ya Viterbo, 1585 - Viterbo, 30 Januari 1640), alikuwa mwanamke mmonaki wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko maarufu kwa vipaji vyake nchini Italia. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira. Kwanza alitangazwa mwenye heri na Papa Benedikto XIII mwaka 1726, halafu mtakatifu na Papa Pius VII tarehe 14 Mei 1807. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake. 
 
## Maisha
Mtoto wa wazazi wa koo mashuhuri, Marcantonio Marescotti na Ottavia Orsini, alipobatizwa aliitwa *Clarice*. 

Tangu utotoni alitumwa pamoja na dada yake Ginevra na mdogo wake Ortensia kwenye monasteri ya Mt. Bernardino ili kulelewa na masista Wafransisko wa Utawa wa Tatu. 

Walipomaliza masomo yao, Ginevra, aliamua kujiunga na utawa, lakini Clarice alikuwa anavutwa na malimwengu kiasi cha kutofaidika na malezi ya kimonaki wala na muujiza uliomuokoa na kifo akiwa na umri wa miaka 17.

Alipofikia miaka 20 Clarice alitamani kuolewa na sharifu Capizucchi, lakini huyo alimchagua Ortensia. Hapo alizira, akajiunga na umonaki kwa jina jipya la *Yasinta* bila nia ya kuachana kweli na anasa. 

Hivyo alikuwa na akiba binafsi ya chakula, alivaa kanzu ya gharama kubwa na kutembeleana na watu alivyotaka,kinyume cha nadhiri, ingawa alifuata ratiba ya sala kwa imani, akimheshimu Bikira Maria.

Aliishi hivyo miaka 15, mpaka alipougua sana akatembelewa na padri muungamishi ili kupewa Ekaristi. Mgeni wake alipoona wingi wa vitu alivyokuwanavyo chumbani, alimkaripia na kumtisha kwamba atakwenda motoni mwa milele.

Yasinta alitubu akaungama makosa yake mbele ya jumuia nzima mezani, aligawa nguo zake maridadi, alivaa kanzu kuukuu, alivua viatu, alifunga mara nyingi akila mkate na maji tu, alikesha usiku na kujichapa vikali, na kufanya malipizi mengine hata kuhatarisha uhai wake. 

Tauni ilipotokea mjini, alihudumia waathirika kwa bidii kubwa.

Yasinta alianzisha vyama viwili (wanachama waliitwa "Sacconi"): kimoja ili kuchangishia walionusurika, fukara walioona aibu kuombaomba na wafungwa; kingine ili kuwapatia nyumba wazee. Pia alihamasisha ibada kwa Yesu Ekaristi.

## Tanbihi
## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 36-37
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 421-422

## Viungo vya nje
**Catholic Encyclopedia* "St. Hyacintha Mariscotti"
*Hyacinth at Patron Saints Index 
*Saints of January 30: Hyacintha Mariscotti 
*Santi e beati: Giacinta Mariscotti
Kiabadi

**Kiabadi** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waabadi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiabadi imehesabiwa kuwa watu 4300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabadi iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiabadi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiabadi 
*lugha ya Kiabadi katika Glottolog
*lugha ya Kiabadi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Sokwe Mtu

**Masokwe mtu** ni wanyama wakubwa wa jenasi *Pan* katika familia Hominidae (masokwe wakubwa). Masokwe hawa wanaishi katika maeneo ya tropiki ya Afrika.

## Spishi
* *Pan paniscus*, Bonobo au Sokwe Mtu Mdogo (Bonobo au Pygmy Chimpanzee: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)
* *Pan troglodytes*, Sokwe Mtu wa Kawaida (Common Chimpanzee)
** *Pan t. schweinfurthii*, Sokwe Mtu Mashariki (Eastern Chimpanzee: Jamhuri ya Afrika ya Kati, Sudani, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania na Zambia)
** *Pan t. troglodytes*, Sokwe Mtu wa Kati (Central Chimpanzee: Kameruni, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Ginekweta, Gaboni, Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo)
** *Pan t. vellerosus*, Sokwe Mtu wa Nijeria (Nigerian Chimpanzee: Nijeria na Kameruni)
** *Pan t. verus*, Sokwe Mtu Magharibi (Western Chimpanzee: Senegali, Mali, Gine, Sierra Leone, Liberia, Kodivaa na Ghana)

## Picha 

Gombe Stream NP Mutter und Kind.jpg|Sokwe mtu wa kawaida (jike na mtoto)
Pan paniscus12.jpg|Bonobo (dume)
Bonobo 011.jpg|Bonobo (majike)

Jamii:Kima na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Chawa

**Chawa** ni wadudu wadogo wa oda ndogo Phthiraptera katika nusuoda Troctomorpha wa oda Psocodea. Wahenga wao ni chawa-vitabu na kama hawa chawa hawana mabawa. Wadudu hawa wote ni vidusia wa nje juu ya ndege na mamalia isipokuwa Monotremata (kinyamadege na mhanganungu), popo, nyangumi, pomboo na kakakuona. Kuna aina mbili za chawa: wanaokula nywele, manyoya na seli za ngozi zilizokufa, na wanaofyunza damu ya mwenyeji. Chawa wa aina ya kwanza wana vipande vya mdomo vya kutafuna, wale wengine wana mdomo wa kufyunza. Miguu inabeba aina za magando madogo ili kushika nywele au manyoya ya mwenyeji. Kwa kawaida mayai ya chawa yamegandia nywele au manyoya, au pengine yamewekwa ndani ya shina la unyoya.

Binadamu ni kidusiwa wa spishi mbili: chawa wa binadamu (*Pediculus humanus*) na chawa-kinenani (*Pthirus pubis*). *P. humanus* imegawanya katika nususpishi mbili kufuatana na sehemu ya mwili ambapo zinakaa: chawa-kichwani (*P. h. capitis*) na chawa-mwilini (*P. h. humanus*). Chawa wa binadamu wana uhusiano wa karibu na chawa wanaopatikana kwenye sokwe mtu wa kawaida na bonobo, hata hivyo chawa-kinena wako karibu zaidi na chawa wa ngagi. Ingawa chawa wa binadamu wanafikiriwa kuwa waligeua tangu wanadamu watengane na sokwe mtu, chawa-kinenani wanaonekana kuwa waliambukiza wanadamu katika hatua za baadaye za mageuzi yao, yumkini wakati wa kulala kwenye viota vya ngagi au wakati wa kuwachinja, na kutengana na chawa wa ngagi.

## Uharibifu wa chawa na jinsi ya kumuangamiza 
Chawa-kichwani hawasababishi magonjwa lakini chawa-mwilini husababisha magonjwa, kama milipuko ya kuhara damu, homa ya kuchamka na homa ya mitaro ya vita. Hata hivyo, katika jamii nyingi, chawa huonekana kuwa kero na ishara kwamba mbebaji ni mchafu au anaishi katika uchafu. Pia humfanya mtu kuwa dhaifu kutokana na kufyonzwa kwa damu.

Kuna dawa kadhaa za kupuliza ili kuwaua wadudu hawa. Usafi pia ni muhimu kama wataka kuwakwepa.

## Picha

Menacanthus stramineus.jpg|Amblycera (*Menacanthus stramineus*)
Menacanthus-chewing-louse-2.jpg|Amblycera (*Menacanthus* sp.)
Crab louse (251 23) Female, from a human host.jpg|Anoplura (chawa-kinenani, *Pthirus pubis*)
Crab egg.jpg|Anoplura (yai la chawa-kinenani)
Pthirus gorillae.jpg|Anoplura (chawa wa ngagi, *Pthirus gorillae*)
Louse (265 05) Columbicola columbae (Mallophaga).jpg|Ischnocera (chawa wa njiwa, *Columbicola columbae*)

## Viungo vya nje 
Jamii:Chawa
G7

**Kundi la G7** linaundwa na mawaziri wa fedha na magavana wa benki kuu wa nchi 7 zilizoendelea sana: Kanada, Ufaransa, Ujerumani, Italia, Japani, Ufalme wa Muungano na Marekani ambao wanakutana ili kujadili hasa maswala ya uchumi. Umoja wa Ulaya pia unawakilishwa katika G7. 

Nchi hizo zinaongoza kwa utajiri wa kitaifa, zikiwa na 64% ya utajiri wote duniani ($263 trilioni) kadiri ya Credit Suisse Global Wealth Report October 2014.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*G7/8 Information Centre - University of Toronto 

Jamii:Nchi za G7
Jamii:Siasa
Jamii:Uchumi
G8

**Kundi la G8** lilikuwa likikusanya viongozi wa nchi 8 zilizoendelea sana kabla ya Russia kusimamishwa mwaka 2014 kwa sababu ya kuteka Krimea. Tangu hapo, kundi limebaki na nchi za G7 pamoja na Umoja wa Ulaya.

## Tanbihi
## Marejeo
* Bayne, Nicholas and Robert D. Putnam. (2000). *Hanging in There: The G7 and G8 Summit in Maturity and Renewal.* Aldershot, Hampshire: Ashgate Publishing. 10-ISBN 0-7546-1185-X; 13-ISBN 978-0-7546-1185-1; OCLC 43186692
* Haas, P.M. (1992). "Introduction. Epistemic communities and international policy coordination," *International Organization 46,1:1–35.
* Hajnal, Peter I. (1999). *The G8 system and the G20 : Evolution, Role and Documentation.* Aldershot, Hampshire: Ashgate Publishing.  13-ISBN 9780754645504/13-ISBN 0754645509; OCLC 277231920
* Kokotsis, Eleonore. (1999). *Keeping International Commitments: Compliance, Credibility, and the G7, 1988–1995.* New York: Garland Publishing. 10-ISBN 0815333323/13-ISBN 9780815333326; OCLC 40460131
* Reinalda, Bob and Bertjan Verbeek. (1998). *Autonomous Policy Making by International Organizations.* London: Routledge. 10-ISBN 0415164869/10-ISBN 9780415164863; 13-ISBN 978-0-203-45085-7;10-ISBN 0-203-45085-X; OCLC 39013643

## Viungo vya nje
*G8 Information Centre , G8 Research Group, University of Toronto
*"Special Report: G8", *Guardian Unlimited*
*"Profile: G8", *BBC News''
*"G8: Cooking the books won’t feed anyone", Oxfam International
*"Dear G8 Leaders, don’t lie about your aid", Oxfam International Blogs
*"Wait, the G-8 still exists?" , Foreign Policy Magazine
*"Is this the last G-8 summit meeting?" , Foreign Policy Magazine
*http://www.un.org/french/pubs/chronique/2006/numero1/0106p54.htm "The Group of Eight, ECOSOC and the Constitutional Paradox"

Jamii:Nchi za G8
Jamii:Siasa
Ludoviko wa Casoria

[thumb|[Sanamu yake huko Pompei.]]
**Ludoviko wa Casoria, O.F.M.** (Casoria, karibu na Napoli, 11 Machi 1814 &ndash; Posillipo, Napoli 30 Machi 1885), alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na padri wa Kanisa Katoliki nchini Italia.

Alipata umaarufu kwa upendo mkubwa kwa maskini uliomfanya apambane na ufukara wa jamii na kwa kuanzisha mashirika mawili ya kitawa: Ndugu wa Kijivu wa Upendo na Masista wa Kijivu wa Mt. Elizabeti .  

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri mwaka 1993, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 23 Novemba 2014.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
**Acta Ordinis Minorum* (May, 1907), 156-158; 
**The Catholic World* (November, 1895), 155-166; 
*''Voce di Sant' Antonio'' (July, 1907), 23-26.

## Viungo vya nje
*Saint of the Day 
*An account in Italian of his founding of the first school in Umbria for the care of deaf-mutes.
Khachatur Abovyan

thumbnail|right|200px|Khachatur Abovyan

**Khachatur Abovyan** (15 Oktoba 1809 - 14 Aprili 1848) alikuwa mwandishi wa Kiarmenia katika karne ya 19 ambaye alipotea katika mazingira ya kutatanisha mwaka 1848 na hatimaye kudhaniwa amekufa. 

Yeye alikuwa mwalimu, mshairi na mtetezi wa kisasa. Anatazamwa kama baba wa fasihi ya kisasa ya Kiarmenia.

Anakumbukwa hasa kwa riwaya yake "Majeraha ya Armenia", iliyoandikwa mwaka 1841 na kuchapishwa baada ya kupotea kwake mwaka 1858: ilikuwa riwaya ya kwanza kuchapishwa katika lugha ya Kiarmenia cha kisasa kwa kutumia Kiarmenia cha Mashariki badala ya Kiarmenia cha awali.

Abovyan alikuwa mbali kabla ya muda wake na karibu hakuna kazi yake iliyochapishwa wakati wa uhai wake. Ni baada tu ya kuanzishwa kwa Jamhuri ya Kisoshalisti ya Kisovyeti ya Armenia kwamba Abovyan ametambuliwa na kimo alichostahili. 

Jamii:Waliozaliwa 1809
Jamii:Waliofariki 1848
Jamii:Waandishi wa Armenia
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok**(Kikorea:윤현석 尹賢碩) (7 Agosti 1984 - 26 Aprili 2003) alikuwa mwanaharakati wa haki za binadamu, mshairi na mwandishi wa nchi ya Korea Kusini.

Alikuwa na jina la utani **Yukwudang**(육우당 六友堂, *Marafiki sita nyumbani*), **Sulheon**(설헌 雪軒), **Midong**(미동 美童, *uzuri kijana*). 

Alizaliwa mjini Byupyong, mkoani Incheon, kwenye pwani ya Korea Kusini. 

Alikufa kwa kujinyonga jijini Dongdaemun wa Seoul, kwa sababu maandamano ya homo phobia wa Korea Kusini.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23 (Kiingereza)
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth  (Kiingereza)
* "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (Korea Kusini)
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (Korea Kusini)
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (Korea Kusini)
* 나의 일곱번째 친구는 누구입니까 한겨레 2013.04.26 (Korea Kusini)
* 죽음으로 마감한 ‘커밍아웃’  시사저널 2003.05.15 (Korea Kusini)

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Washairi

Wuu:尹賢碩
Msuguano

**Msuguano** ni hali ya kitu kutokukubaliana na mwendo wa vitu vigumu, vitu vya kimiminika na vitu vinavyosuguana vyenyewe.

Kuna aina mbalimbali za misuguano:

Msuguano mkavu ni msuguano wa vitu viwili vyenye asili ya ugumu pamoja. Msuguano mkavu umegawanyika katika msuguano ambao vitu hivyo havina mwendo, na msuguano ambao vitu vina mwendo.

Msuguano kimiminika umeonyeshwa kama msuguano katika mfumo wa kimiminika ambao una mwendo.

Msuguano laini ni kama kwenye msuguano wa kimiminika ambapo vimiminika laini vinaachanishwa na vitu viwili vigumu.

Msuguano wa ngozi ni kitu kinachoenda kinyume cha mwendo wa kimiminika kupitia kwenye mwili.

Msuguano wa ndani ni msuguano unaoenda kinyume na mwendo katikati ya vitu vinavyounda vitu vigumu.

Jamii:Fizikia