open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lugha za Kiurali

**Lugha za Kiurali** ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa upande wa Kaskazini wa Eurasia. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 38 zizungumzwazo na watu milioni 25. Matawi mawili ya lugha za Kiurali ni lugha za Kifini-Kiugori na lugha za Kisamoyedi.

## Viungo vya nje
*lugha za Kiurali katika Glottolog

Jamii:Lugha za Asia
Jamii:Lugha za Ulaya
Jamii:Makundi ya lugha
Mweru (ziwa)

**Ziwa Mweru** (pia *Mwelu*, *Mwero*) ni ziwa kubwa mpakani mwa Zambia na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ni sehemu ya mfumo wa mto Kongo kati ya mto Luapula (upande wa juu) na mto Luvua (chini yake).

Jina **Mweru** lamaanisha 'ziwa' kwa lugha mbalimbali za Kibantu.

## Jiografia
Mweru inapokea maji yake hasa kutoka mto Luapula unaoingia upande wa kusini halafu kutoka mto Kalungwishi unaoingia upande wa mashariki. Upande wa kaskazini maji yake yanatoka kupitia mto Luvua unaoingia katika mto Lualaba na kutoka huko kwenye mto Kongo. 

Ni ziwa kubwa la pili katika beseni ya Kongo likifunika kwa wastani eneo la km² 5,120. Mweru iko kilomita 150 upande wa magharibi wa ziwa Tanganyika. Mwambao wa magharibi ni mtelemko mkali jinsi ilivyo mara nyingi kwenye maziwa ya bonde la ufa unaopaa hadi milima ya Kundelungu. 

Kina ni kirefu upande wa kaskazini kinapofikia mita 27.

### Makazi ya watu ziwani
Kuna vijiji vingi vya wavuvi kwenye mwambao. Miji upande wa Zambia ni Nchelenge, Kashikishi na Chiengi halafu [Kilwa (Katanga)|Kilwa]] (ng'ambo ya kisiwa), Lukonzolwa na Pweto upande wa J D Kongo.

Pamoja na kisiwa cha Kilwa kuna visiwa viwili vngine vinavyokaliwa na watu ambavyo ni Isokwa wa Zammbia (km² 3) na kisiwa kimoja upande wa Kongo chenye eneo la km² 2.

Wakazi upande wa Kongo waliathiriwa na vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka 1999-2003.

### Uvuvi
 wya Haplochromis moeruensis (Boulenger, 1899) kutoka Ziwa Mweru]]
Mweru ina samaki wengi aina ya *tilapia* wanaoitwa *pale* kwa Chibemba. Wanakaushwa kwenye jua na kufungwa katika vikapu kwa kuuzwa sokoni. 

## Marejeo
Jamii:Mto Kongo
Ziwa Kivu

[thumb|300px|Ziwa Kivu likiwa na mji wa [Goma kwa nyuma, Kongo.]]
[right|thumb|300px|Watu ufukoni mwa [Gisenyi, Rwanda.]]
**Ziwa Kivu** ni moja kati ya Maziwa makubwa ya Afrika. Liko mpakani kati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda, katika tawi la magharibi la Bonde la Ufa. 

Maji yake yanatoka kupitia mto Ruzizi unaoelekea kusini hadi ziwa Tanganyika.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Ziwa Kivu
Ubikira wa kudumu

wa Vladimir ni picha takatifu ya Maria Bikira Daima..]]
**Ubikira wa kudumu** ni sifa ambayo Bikira Maria anapewa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki, pamoja na Waprotestanti wachache, akiwemo Martin Luther. Ni imani yao kuwa Mama wa Yesu anastahili kuitwa “Bikira daima” (kwa Kigiriki ἀειπάρθενος, aeiparthenos; kwa Kilatini sempervirgo) kwa sababu alimchukua mimba akiwa bikira, akamzaa bila ya kupotewa na ubikira, akabaki bikira hadi mwisho wa maisha yake.

Imani hiyo inajitokeza katika maandishi ya Mababu wa Kanisa wa karne ya 4, halafu katika matamko ya mitaguso mikuu.

## Ufafanuzi
Wakristo na Waislamu wote wanakiri kuwa Yesu alitungwa bila ya mchango wa mwanamume. 

La ajabu zaidi katika imani hiyo ni kwamba hata uzazi wenyewe haukuondoa ubikira wake, bali uliutakasa: ni "Bikira daima". Ingawa akili inasita na haiwezi kuelewa, ni lazima kukiri na malaika Gabrieli, “Hakuna lisilowezekana kwa Mungu” (Lk 1:38). Yosefu, ingawa kisheria alikuwa mume wake, hakutenda naye tendo la ndoa.

Hamu ya Maria ya kuwa bikira hata kisha kuchumbiwa inajitokeza katika jibu alilompa malaika aliyemtabiria mimba: “Litakuwaje neno hili, maana sijui mume?” (Lk 1:35). Ni kielelezo cha Wakristo ambao Mtume Paulo aliwaandikia: “Nawaonea wivu, wivu wa Mungu; kwa kuwa naliwaposea mume mmoja, ili nimletee Kristo bikira safi” (2Kor 11:2), “mpate kumhudumia Bwana pasipo kuvutwa na mambo mengine” (1Kor 7:35).

Wanaosemwa katika Injili “ndugu zake Yesu” si watoto wa Bikira Maria, bali ndugu wa ukoo waliokuwa jirani sana na familia hiyo takatifu. Kama Bikira Maria angekuwa na watoto wengine, Yesu angekuwa amefanya kosa la kuwanyang’anya Mama yao na kumfanya awe Mama wa mtume Yohane alipomkabidhi msalabani, “‘Mwana, tazama Mama yako’. Na tangu saa ile huyo mwanafunzi alimchukua akae nyumbani kwake” (Yoh 19:27).

Katika Agano Jipya yupo Yakobo anayeitwa na mtume Paulo “ndugu yake Bwana” (Gal 1:19): Yakobo huyo alikuwa maarufu katika Kanisa la Yerusalemu (Mdo 12:7; 15:13-21; 21:18-20; Gal 2:9). Yakobo huyo si mtume Yakobo kaka yake Yohane (Lk 6:12-16), bali ni Yakobo ndugu yake Yose na mama yao kwenye Injili anaitwa “Maria mwingine”, si Maria Mama wa Yesu. “Walikuwepo pia wanawake waliotazama kwa mbali. Miongoni mwao akiwa Maria Magdalena, Salome na Maria mama wa akina Yakobo mdogo na Yose” (Mk 15:40). Maria lilikuwa jina la kawaida kwa Wayahudi: akina Maria wakiwa wengi hivyo, tujue kuwatofautisha kwenye Injili, ambazo zinamtaja Bikira Maria kama “Mama wa Yesu”.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* 
* 

Jamii:Bikira Maria
Jamii:Teolojia
Kikamas

**Kikamas** ni lugha ya Kiurali nchini Urusi iliyozungumzwa na Wakamas. Mwaka wa 1989 msemaji wa mwisho wa Kikamas alifariki, yaani lugha imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamas iko katika kundi la Kisamoyedi ya Kusini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikamas kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikamas 
*lugha ya Kikamas katika Glottolog
*lugha ya Kikamas kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Urusi
Kilezgi

**Kilezgi** ni lugha ya Kikaukazi ya Kaskazini nchini Urusi inayozungumzwa na Walezgi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilezgi nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 402,000. Pia kuna wasemaji 178,000 nchini Azerbaijan (1999) na wengine nchini Georgia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilezgi iko katika kundi la Kilezgiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilezgi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilezgi 
*lugha ya Kilezgi katika Glottolog
*lugha ya Kilezgi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Urusi
Jamii:Lugha za Azerbaijan
Jamii:Lugha za Georgia
Kilivvi-Kareli

**Kilivvi-Kareli** (pia **Kiolonets**) ni lugha ya Kiurali nchini Ufini na Urusi inayozungumzwa na Walivvi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilivvi-Kareli nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 25,600. Pia kuna wasemaji 5170 nchini Ufini (2000). Idadi ya Walivvi ni zaidi ya laki mbili yaani kuna Walivvi wengi wanaotumia lugha za Kirusi au Kifini kama lugha ya kwanza badala ya lugha yao ya asili. Hata hivyo, kuna jitihada za kufufua na kuendeleza lugha ya Kilivvi-Kareli. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilivvi-Kareli iko katika kundi la Kifini. Ingawa inafanana na Kikareli na Kifini, ni lugha tofauti. Pia ni tofauti na lugha za Kiludi na Kiveps. Wengine huangalia lugha hizo kuwa lahaja za Kikareli.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilivvi-Kareli kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilivvi-Kareli 
*lugha ya Kilivvi-Kareli katika Glottolog
*lugha ya Kilivvi-Kareli kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Urusi
Jamii:Lugha za Ufini
Kiveps

**Kiveps** ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Waveps. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiveps imehesabiwa kuwa watu 1640. Waveps wengi wanatumia lugha ya Kirusi. Hata hivyo, kuna jitihada za kuendeleza lugha ya Kiveps kupitia elimu ya msingi, redio na maandiko.

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiveps kiko katika kundi la Kifini-Kiugori. Ingawa kinafanana na Kilivvi na Kiludi, ni lugha tofauti. Wengine huangalia lugha hizo kuwa lahaja za Kikareli.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiveps kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiveps
*lugha ya Kiveps katika Glottolog
*lugha ya Kiveps kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Urusi
Jamii:Lugha za Kifini-Kiugori
Kisaami cha Skolt

**Kisaami cha Skolt** ni lugha ya Kiurali nchini Ufini na Urusi inayozungumzwa na Wasaami. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisaami ya Skolt imehesabiwa kuwa watu 300 tu, na Urusi kulikuwa na wasemaji ishirini tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Skolt iko katika kundi la Kisami.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisaami ya Skolt kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Skolt
*lugha ya Kisaami ya Skolt katika Glottolog
*lugha ya Kisaami ya Skolt kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kisaami
Jamii:Lugha za Ufini
Jamii:Lugha za Urusi
Kisaami cha Akkala

**Kisaami cha Akkala** ilikuwa lugha ya Kiurali nchini Urusi iliyozungumzwa na Wasaami. Mwaka wa 2003 msemaji wa mwisho wa Kisaami ya Akkala akafariki, yaani lugha imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Akkala iko katika kundi la Kisami.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisaami ya Akkala kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Akkala
*lugha ya Kisaami ya Akkala katika Glottolog
*lugha ya Kisaami ya Akkala kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kisaami
Jamii:Lugha za Urusi
AZ

**AZ** au **az** ni kifupi cha:

## Kodi 
* Kodi ya IATA ya Alitalia
* Kodi ya ISO 639-1 ya lugha ya Kiazerbaijani

## Maeneo
* Jimbo la Arizona, Marekani

## Mashirika na makampuni 
## Michezo 
## Watu 
* Anthony Cruz, mwanamuziki kutoka Marekani

Jamii:Kifupi
Kiestonia

**Kiestonia** (*eesti keel*) ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Estonia na Ufini inayozungumzwa na Waestonia. Ni lugha rasmi ya Estonia. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiestonia nchini Estonia imehesabiwa kuwa watu 1,040,000. Pia kuna wasemaji 33,100 nchini Ufini (2013).

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiestonia iko katika kundi la Kifini. Wengine huangalia Kivõro kuwa lahaja ya Kiestonia badala ya lugha tofauti.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiestonia kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiestonia 
*lugha ya Kiestonia katika Glottolog
*lugha ya Kiestonia kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Estonia
Jamii:Lugha za Ufini
Kivõro

**Kivõro** ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Estonia inayozungumzwa na Wavõro. Isichangywe na lugha ya Kivoro nchini Nigeria. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kivõro imehesabiwa kuwa watu 87,000.

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivõro iko katika kundi la Kifini. Wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kiestonia.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kivõro kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kivõro
*lugha ya Kivõro kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Estonia
Aaron Burr

**Aaron Burr Jr.** (6 Februari 1756 &ndash; 14 Septemba 1836) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Thomas Jefferson kuanzia mwaka wa 1801 hadi 1805.
George Clinton

**George Clinton** (26 Julai 1739 &ndash; 20 Aprili 1812) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Thomas Jefferson, halafu chini ya Rais James Madison kuanzia mwaka wa 1805 hadi kifo chake 1812.
Elbridge Gerry

**Elbridge Thomas Gerry** (17 Julai 1744 &ndash; 23 Novemba 1814) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais James Madison kuanzia mwaka wa 1813 hadi kifo chake 1814.
Paradigma ya programu

**Paradigma ya programu** ni jumla ya mawazo na dhana zinazoainisha mtindo wa kutengeneza programu za kompyuta.

Paradigma ya programu haiainishwi na lugha ya programu tu. Karibu lugha zote za programu za kisasa zinakubali matumizi ya paradigma mbalimbali. Kwa mfano lugha ya C isiyo inaozingatiwa kuhusu kipengee inakubali kutumiwa kufuatana na kanuni za paradigma inaozingatiwa kuhusu kipengee, ingawa kwa matatizo kadhaa. Functional paradigm inawezekana kutumiwa katika lugha yoyote ya imperative inayo functions na kadhalika.

## Historia ya istilahi 
Istilahi “paradigma” kwa maana ya sayansi na teknolojia ya kisasa ilionekana mara ya kwanza katika kitabu cha Thomas Kuhn kinachoitwa *Muundo wa mapinduzi ya teknolojia (The Structure of Scientific Revolutions)* mwaka 1962. Kuhn alitumia neno paradigma kwa maana ya mifumo imara ya maoni ya kisayansi uchunguzi uliofanyiwa ndani yake. Kwa mujibu wa Kuhn wakati wa maendeleo ya taaluma ya kisayansi paradigma moja inaweza kubadiliwa na nyingine (kwa mfano Ptolemy alieleza muundo wa ulimwengu kwa kusema jua linazunguka dunia na paradigma hiyo ilibadilishwa na paradigma ya Copernicus aliyesema dunia linazunguka jua) ijapo paradigma ya kale inaendelea kwa muda fulani na hata kusitawi kwa sababu wafuasi wake wengi hawawezi kufanya kazi kufuatana na paradigma nyingine kwa sababu hii au hii.

Istilahi hiyo ilitumiwa na Robert W. Floyd wakati wa hotuba yake ya mwenye tuzo ya Turing Award. Floyd anazingatia kwamba katika kompyuta programming inawezekana kuona tokeo linalofanana na paradigma za Kuhn lakini kwa kutofautiana navyo paradigma za programu hazitengani. Ikiwa maendeleo ya ustadi wa kompyuta programming kwa jumla yanahitaji uvumbuzi na uendelezaji wa paradigma za kudumu maendeleo ya ustadi wa mtengeneza programu mmoja yanahitaji aongeze idadi ya paradigma alizonazo.Kwa hiyo kufuatana na Robert W Floyd kutofautiana na paradigms za kisayansi zilizoelezwa na Kuhn programming paradigms zinaweza kutangamana zikiongeza idadi yao mtengeneza programu anayodhibiti.

## Tanbihi
Jamii:Kompyuta
Jamii:Uhandisi wa programu
Daniel Tompkins

**Daniel D. Tompkins** (21 Juni 1774 &ndash; 11 Juni 1825) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais James Monroe kuanzia mwaka wa 1817 hadi 1825.
Kisaami cha Ter

**Kisaami cha Ter** ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wasaami. Miaka wa 1990 kulikuwa na wasemaji sita tu wa Kisaami ya Ter, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaami ya Ter iko katika kundi la Kisami.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisaami ya Ter kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisaami ya Ter
*lugha ya Kisaami ya Ter katika Glottolog
*lugha ya Kisaami ya Ter kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kisaami
Jamii:Lugha za Urusi
Bonnah Kaluwa

**Bonnah Moses Kaluwa** (amezaliwa 29 Disemba, 1978) ni mwanasiasa, mwanaharakati na mbunge wa jimbo la Segerea kupitia Chama cha Mapinduzi akiwawakilisha wananchi wa jimbo hilo tangu Novemba 2015, alipochaguliwa kwenye uchaguzi mkuu wa mwaka huo.

Kabla ya kuwa mbunge, Bonnah alikuwa Diwani wa kata ya Kipawa kwa miaka mitano kuanzia mwaka 2010.

### Elimu yake 
Bonnah alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Kalangala kuanzia 1985 na kuhitimu 1991. Na akaendelea na elimu ya sekondari katika shule ya sekondari Mwenge kuanzia 1992 na kuhitimu 1996. Akajiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kitengo cha Computer (UCC) na kuhitimu ngazi ya cheti kwenye Business Information and Technology (CBIT) mwaka 2007. Mwaka 2012' alihitimu shahada ya IT and Business Management (BSc IT & BM) kutoka College Learn IT. Akajiunga Centre of Foreign Relations, alihitimu na kutunukiwa Post Graduate Diploma in Management and Foreign Relations ambapo tafiti aliyofanya ilihusu *Madhara ya uhamiaji haramu kwenye usalama wa binadamu*

### Siasa 
Bonnah alianza mapema sana kujihusisha na mambo ya siasa ambapo alikuwa mwanachama wa Chama Cha Mapinduzi kwa muda mrefu.
Baada ya kuguswa sana na matatizo yaliyokuwa yakiwakabilli wakazi wa Kipawa, Bonnah aliamua kugombea nafasi ya Udiwani kata ya Kipawa na kushinda.

## Harakati na Miradi ya Maendeleo 
### Wamama na maendeleo 
Akiwa Diwani, Bonna alianzisha Wamama na Maendeleo (WANAMA) iliyoendesha semina ya ujasiriamali kwa wakinamama wa Kipawa takriban 500. Kupitia mradi huu, wakinamama hawa walifanikiwa kupata mikopo midogo midogo kwa ajili ya kuendesha biashara zao kupitia vikundi.

### Mazingira bora kwa elimu bora 
Mradi huu ulianzishwa baada ya Bonnah kuguswa na mazingira mabaya na hatarishi kwa wanafunzi na walimu wa kata ya Kipawa. Mafanikio yaliyopatikana kupitia mradi huu ni pamoja na:
Kuboresha miundombinu na mazingira ya shule,
Kujenga shule 7 kwenye kata,
Kuongeza madara kwenye shule zilizokuwa na upungufu wa madarasa,
Kuchangia madawati katika shule za sekondari, msingi na za awali,
Kuchimba visima vya maji safi na salama kwenye shule 2 za sekondari na 3 za msingi. 

### Elimu mwanzo mwisho 
Kampeni hii iliendeshwa kupitia ufadhili wa kampuni ya Tigo ambapo ulijikita katika kuhamasisha kujiendeleza kupitia mashindano ya mitindo ya mitaani (Street fashion show). Takriban USD 20,000 zilikusanywa kwenye harambee.

### Ujenzi wa zahanati 
Kwa mara ya kwanza tangu Uhuru kata ya Kipawa imeweza kujenga zahanati na kuondoa tatizo la kusafiri umbali mrefu kupata huduma ya matibabu.

### Bonnah Education Trust Fund 
Mfuko wa elimu wa Bonnah Kaluwa ulianzishwa mwaka 2012 lengo kuu likiwa ni kuhakikisha watoto wenye mahitaji maalum wanapata elimu. Tangu kuanzishwa kwa mfuko huu, zaidi ya wanafunzi 100 kwa mwaka wamefanikiwa kupata elimu. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wabunge wa Chama cha Mapinduzi
Jamii:Wabunge wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Garret Hobart

**Garret Augustus Hobart** (3 Juni 1844 &ndash; 21 Novemba 1899) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais William McKinley kuanzia mwaka wa 1897 hadi kifo chake 1899.
Charles Fairbanks

**Charles Warren Fairbanks** (11 Mei 1852 &ndash; 4 Juni 1918) alikuwa kaimu rais wa Marekani chini ya rais Theodore Roosevelt kuanzia mwaka wa 1905 hadi 1909.
Variable (uhandisi wa programu)

**Variable** (kompyuta programming) ni mahali katika RAM penye anwani panapo idadi kadhaa (inayojulikana au isiyojulikana) ya habari iitwayo value.

Variables za kompyuta programming hazilazimiki kuwa variables za mhisabati. Value ya variable ya kompyuta hailazimiki kuwa sehemu ya mlinganyo au fomyula kama katika mhisabati. Kwa mfano katika mkokotoo variable inaweza kushiriki harakati irudiyo yaani kupata value katika mahali pamoja ya programu na halafu kutumiwa katika pengine na baadaye kupata value mpya na kutumiwa mara tena kwa njia hiyohiyo au nyingine.
Kuandikisha valuable katika variable kunaitwa assignment. Huo ni aina ya statement.

Variables za kompyuta programming hupewa majina marefu yaelezayo wajibu yao maadam variables za mhisabati huwekwa alama ya herufi kwa kufupisha.
Mahali pa kumbukumbu palipowekwa alama na variable inaweza kuonyeshwa na identifiers mbalimbali chache sambamba. Kwa manzili hayo mabadiliko ya value kwa identifier moja itasababisha mabadiliko ya value yanayowezekana kupatwa kwa identifier vingine.

Kulingana na type system ya lugha ya kompyuta programming variable inaweza kuwa na uwezo wa pekee kuhifadhi aina ya data ya pekee tu (kwa mfano nabma kamili au string). Ama aina ya data katika lugha ya kompyuta programming inaweza kuwa aridhio ya value maadam variable inaweza kuhifadhi values zo zote.

## Wigo 
Ni eneo la programu ambalo ndani yake identifier ya variable kadhaa inaendelea kuungwa na variable hiyo na kurudi value yake. Nje ya wigo hiyo identifier ileile inaweza kuungwa na variable nyingine au kuwa huru (kutoungwa na variable yoyote).
Katika wingi wa lugha ya programu wigo inatungamana na mahali pa kutokea kwa variable. Mbali na hayo wigo inaweza kuainiwa dhahiri.

### Aina za variables kulingana na wigo 
Katika lugha zinazokubalia structured programming variables hugawanyiwa aina mbili:

* variable za mitaa zinazotokea ndani ya function na kutopatikana nje yake;
* variable za kimataifa (kwa Kiingereza: *global*) zinazotokea nje ya functions zote na zinapatikana kwa pote.

Katika lugha zinazokubalia uainishaji wa programu kwa moduli inawezekana kutokea kwa variables zilizo za mahali maalum kuhusu moduli.

Katika paradigma OOP huainiwa mara nyingi wigo tatu:

* `private` Variable inaweza kutumiwa katika instance ya class hii tu.
* `public` Variable inaweza kutumiwa kutoka kwa pahali pote.
* `protected` Variable inaweza kutumiwa katika instance ya class hii au ya subclass yake.

Jamii:Uhandisi wa programu
James Sherman

**James Schoolcraft Sherman** (24 Oktoba 1855 &ndash; 30 Oktoba 1912) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais William Howard Taft kuanzia mwaka wa 1909 hadi kifo chake 1912.
Thomas Marshall

**Thomas Riley Marshall** (14 Machi 1854 &ndash; 1 Juni 1925) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Woodrow Wilson kuanzia mwaka wa 1913 hadi 1921.
Charles Curtis

**Charles Curtis** (25 Januari 1860 &ndash; 8 Februari 1936) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Herbert Hoover kuanzia mwaka wa 1929 hadi 1933.
Henry Wallace

**Henry Agard Wallace** (7 Oktoba 1888 &ndash; 18 Novemba 1965) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Franklin D. Roosevelt kuanzia mwaka wa 1941 hadi 1945. Mwaka wa 1948 aligombea urais yeye mwenyewe akashindwa na Rais Harry S. Truman.
Nestlé Bear Brand

thumb|Minivan Daihatsu Luxio kilitumika katika biashara ya Bear Brand.
**Bear Brand** ni maziwa ya unga ya kampuni Nestlé na inauzwa katika Asia ya Kusini.

Jamii:Vinywaji
Anemia

**Anemia** (kutoka Kiingereza; katika lugha hiyo inaandikwa pia **anaemia**) ni ugonjwa wa kukosa idadi ya kutosha ya seli nyekundu za damu (upungufu wa hemoglobini katika damu).

Kwa lugha nyingine, anemia ni uwezo mdogo wa damu kusafirisha oksijeni mwilini.

Kama anemia inaanza polepole dalili zake mara nyingi ni dhaifu, zikiwa pamoja na uchovu, udhaifu na ugumu wa kupumua. 

Anemia inayoanza ghafla ina dalili kali zaidi, zikiwa pamoja na kuchanganyikiwa akilini, kujisikia kama karibu na kupotea, ufahamu au kupotea ufahamu kweli, au kiuu kikali. Kama anemia imeendelea watu weupeweupe wanaweza kuonekana weupe zaidi kuliko kawaida; Waafrika mara nyingi huonyesha rangi ya njano chini ya kucha.  Additional symptoms may occur depending on the underlying cause.

## Aina za anemia 
Kuna hasa aina 3 za anemia
* Kutokana na upotevu wa damu
* kutokana na upungufu wa uzalishaji wa seli nyekundu za damu mwilini
* kutokana na uharibifu wa seli nyekundu katika damu. 

Sababu za upotevu wa damu ni pamoja na jeraha, hasa jeraha ndani ya utumbo. 

Sababu za upungufu wa uzalishaji wa seli nyekundu ni uhaba wa chuma, uhaba wa vitamini B12 na matatizo ndani ya uboho wa mifupa unaozalisha seli hizi. 

Uharibifu wa seli nyekundu za damu husababishwa na anemia selimundu, magonjwa kama malaria na mengine 

## Marejeo
Orodha ya chaguzi za Rais wa Marekani

Rais wa Marekani huchaguliwa kila miaka minne. Matokeo ya chaguzi zote zaonyeshwa katika jedwali hapo chini:

*
Jamii:Orodha
Jamii:Siasa ya Marekani
Jamii:Urais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2016

yaonyesha kura kwa kila jimbo.]]
**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka 2016** ulikuwa wa 58 katika historia ya Marekani. Ulifanywa Jumanne tarehe 8 Novemba. 

Upande wa "Republican Party", mgombea Donald Trump (pamoja na kaimu wake Mike Pence) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Hillary Clinton (pamoja na kaimu wake Tim Kaine).

## Matokeo
Wachaguzi wakuu walipiga kura tarehe 19 Desemba na kuthibitisha nafasi ya Trump kama Rais wa Marekani kwa miaka 2017-2020. Trump alipata wapiga kura 304, na Clinton 227, wakati wachaguzi wakuu wengine saba walikuwa upande wa watu wasiogombea.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Jamii:2016
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2012

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2012** ulikuwa wa 57 katika historia ya Marekani. Ulifanyika siku ya Jumanne tarehe 6 Novemba 2012. Upande wa "Democratic Party", Rais Barack Obama (pamoja na kaimu wake Joe Biden) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Mitt Romney (pamoja na kaimu wake Paul Ryan). Ushindi wake (Barack Obama), unatokana na kushinda majimbo yaliyokuwa na ushindani mkubwa ya Ohio, Florida, na Iowa. Matokeo ya uchaguzi huo yalitangazwa rasmi siku ya Jumatano 7 Novemba. 

## Matokeo
Obama akapata kura 332, na Romney 206. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

## Tanbihi
Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2008

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2008** ulikuwa wa 56 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Barack Obama (pamoja na kaimu wake Joe Biden) alimshinda mgombea wa "Republican Party" John McCain (pamoja na kaimu wake Sarah Palin).

## Matokeo
Obama akapata kura 365, na McCain 173. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Utaratibu (uhandisi wa programu)

**Utaratibu** (kwa Kiingereza: *subroutine*) ni sehemu ya programu ya kompyuta iliyopewa jina au inayotambuliwa kwa njia nyingine yenye elezo la seti yoyote ya matendo au hatua. Utaratibu unaweza kuvutwa kutoka sehemu mbalimbali za programu mara nyingi. Katika lugha mbalimbali za programu taratibu zinaweza kuwa na majina kama *procedure*, *function*, *routine*, *method* au *subprogram*.

## Makusudi 
Kwanza taratibu zilitokea kama chombo cha kufanya programu kuwa bora kabisa kuhusu kiasi cha kumbukumbu ya kompyuta zinazokaliwa nazo. Programu hizo ziliwezesha kutorudia sehemu za msimbo zilizo sawa katika programu bali kuzieleza mara moja na kuzivuta wakati unapohitajiwa. Sasa kazi hiyo ya utaratibu ikawa ya kusaidia na wajibu wake mkuu ni kupanga sehemu za programu kwa kurahisisha kuifahamu na kuitengeneza.
* Utengaji wa seti ya matendo katika utaratibu na kuivuta wakati unapohitajiwa zinawezesha kulitenga kimantiki fumbo la chini kamilifu lenye utoshelezi sanifu. Tendo hilo lina nafuu tena tofauti na marudio ya matendo ya namna ileile (ghairi ya uokoaji wa kumbukumbu) yaani mabadiliko yoyote yaliyofanyiwa katika utaratibu (kwa mfano kusahihisha makosa, kufanya kuwa bora kabisa, kuongeza kazi) yanaathiri miwito yake yote maadam wakati wa kurudufu kila badiliko lazima ziwekwe katika kila uingiaji wa msimbo unaobadilika.
* Hata wakati katika utaratibu kunatolewa na seti ya matendo inayotekelezwa mara moja, hii ni ya maana kwa sababu inawezesha kudogesha ukubwa wa blocku kamilifu za msimbo zinazotengeneza programu, yaani kufanya programu iweze kufahamika na kutazamiwa zaidi.

## Mifano 
### Ruby 
```ruby
def fib(n)
  zinazotangulia, hii = 1, 1
  3.upto(n) {
    zinazotangulia, hii = hii, (zinazotangulia + hii)
  }
  hii
end

fib(1)    # 1
fib(2)    # 1
fib(3)    # 2
fib(20)   # 6765
```

### Python 
```python
def fib(n):
    zinazotangulia, hii = 1, 1
    for i in range(3, n + 1):
        zinazotangulia, hii = hii, (zinazotangulia + hii)
    return hii

fib(20)     # 6765
```

### Javascript 
```javascript
function fib(n) {
    var zinazotangulia = 1;
    var hii = 1;
    for (var i = 3; i <= n; i++) {
        var nakalaYaZinazotangulia = zinazotangulia;
        zinazotangulia = hii;
        hii = hii + nakalaYaZinazotangulia;
    }
    return hii;
}

fib(20);    // 6765
```

### Blocky 
Picha:Fibonacci number in Blocky.png

## Mifano (recursive) 
### Ruby 
```ruby
def fib(n)
  return n if n <= 1
  fib(n - 1) + fib(n - 2)
end

fib(20)   # 6765
```

### Python 
```python
def fib(n):
    if n <= 1:
        return n
    return fib(n - 1) + fib(n - 2)

fib(20)     # 6765
```

### Javascript 
```javascript
function fib(n) {
    if (n <= 1) {
        return n;
    }
    return fib(n - 1) + fib(n - 2);
}

fib(20);    // 6765
```

## Angalia pia 
* Fibonacci
* Blocky

Jamii:Uhandisi wa programu
John Garner

**John Nance Garner IV** (22 Novemba 1868 &ndash; 7 Novemba 1967) alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Franklin Delano Roosevelt kuanzia mwaka wa 1933 hadi 1941.
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2004

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2004** ulikuwa wa 55 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 2 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais George W. Bush (pamoja na kaimu wake Dick Cheney) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" John Kerry (pamoja na kaimu wake John Edwards).

## Matokeo
Bush akapata kura 286, na Kerry 251, wakati mchaguzi mmoja akampigia kura Edwards badala ya Kerry. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2000

.]]
**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2000** ulikuwa wa 54 katika historia ya Marekani. Ulifanywa Jumanne tarehe 7 Novemba 2000. 

## Matokeo
Upande wa "Republican Party", mgombea George W. Bush (pamoja na kaimu wake Dick Cheney) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Al Gore (pamoja na kaimu wake Joseph Lieberman). Bush alipata kura 271, na Gore 266. 

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Jamii:2000
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1996

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1996** ulikuwa wa 53 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 5 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Bill Clinton (pamoja na kaimu wake Al Gore) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Bob Dole (pamoja na kaimu wake Jack Kemp).

## Matokeo
Clinton akapata kura 379, na Dole 159. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Seli nyekundu za damu

**Seli nyekundu za damu** (pia erithrosaiti , kutoka Kiingereza *red blood cells* au *erythrocyte*) ni seli za damu zenye rangi nyekundu.

Kazi yake ni hasa kubeba oksijeni kutoka mapafu kwenda mwilini mwote. Seli nyekundu za damu hupokea oksijeni katika mapafu na kuachana nayo wakati zinabanwa katika mishipa ya damu midogo mwilini.

Rangi nyekundu inatokana na protini ya hemoglobini ndani yake. 

Damu ya wanawake huwa na seli nyekundu milioni 4.8 kwa mikrolita ya damu. Damu ya wanaume huwa na seli milioni 5.4 kwa ml. 

## Marejeo
Jamii:damu
Mikrolita

**Mikrolita** ni kipimo cha mjao ambacho ni sehemu ya milioni ya lita moja. Hii ni sawa na mm³ (milimita ya mjao) 1. 

Alama yake ya kisayansi ni **μl** au **μL**.

Kitone cha maji kina mikrolita 10 hadi 50; idadi kamili inategemeana na ubora wa maji na halijoto.

*1 **μl** = 0,000 001 l = 1 mm³
*1 l = 1 000 000 **μl** 
*1 **μL** = 10–6 L = 1 mm3
Nuuk

thumbnail|right|280px|Mji wa Nuuk
**Nuuk** ni mji mkuu wa Greenland. Una wakazi 18,000 hivi, karibu thuluthi moja ya wakazi wote wa kisiwa hicho kikubwa cha Amerika Kaskazini.

Jamii:Greenland
Milimita ya ujazo

**Milimita ya ujazo** ni kipimo cha mjao kinacholingana na mchemraba wenye urefu, upana na kimo cha milimita 1.

Alama yake ni **mm³**.

Hii ni sawa na sehemu ya bilioni ya mita ya ujazo na sawa na mikrolita (μl). 

1 mm³ ni sawa na 

* 0,001 cm³
* 0,000 001 dm³
* 0,000 000 001 m³

au kinyume:
* 1 cm³ = 1 000 mm³
* 1 dm³ = 1 000 000 mm³
* 1 m³ = 1 000 000 000 mm³

1 mm³ inaweza kutaja vipimo vya lita hivi:
* 0,000 001 lita
* 0,000 01 desilita
* 0,000 1 sentilita
* 0,001 mililita

au kinyume
* 1 mililita = 1 000 mm³
* 1 sentilita = 10 000 mm³
* 1 desilita = 100 000 mm³
* 1 lita = 1 000 000 mm³

Jamii:Vipimo vya mjao
Orodha ya lugha za Azerbaijan

[300px|thumb|[Ramani ya lugha ya Azerbaijan (baada ya kuanguka kwa Jamhuri ya Nagorno-Karabakh mnamo 2023).]]
[300px|thumb|Ramani ya lugha ya Azerbaijan (1994-2020, baada ya [Vita vya Kwanza vya Nagorno-Karabakh na kabla ya Vita vya Pili vya Nagorno-Karabakh).]]
Orodha hii inaorodhesha lugha za Azerbaijan:

*Kiazeri ya Kaskazini
*Kilezgi
*Kirusi
*Kiakhvakh
*Kiavar
*Kigeorgia
*Kitat ya Kiyahudi
*Kituruki

## Tazama pia
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/AZ

*
Azerbaijan
Msokotaji-hariri

**Wasokotaji-hariri** ni wadudu wadogo wa oda Embioptera (embios = -epesi, ptera = mabawa) ambao wana tezi kwenye miguu ya mbele zinazotumika kwa kusokota hariri. Hutumia hariri hii ili kuumba njia na vyumba juu ya miamba, juu ya gome la miti au ndani ya takataka za majani. Mwili wa wadudu hawa ni kinamo na una umbo wa mcheduara. Hii inarahisisha maisha yao ndani za njia za hariri. Madume ya spishi nyingi wana mabawa lakini madume ya spishi nyingine na majike wote hawanayo.

Wasokotaji-hariri huishi ndani ya njia za hariri takriban saa zote. Madume wanatoka njia hizi ili kutafuta majike, na majike wanatoka ili kutafuta chakula. Wakipata chakula majike wanaumba njia mpya za hariri juu ya chakula hiki. Hula takataka za majani, vigoga, gome na kuvumwani. Madume hawakuli.

## Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki
* *Chirembia baringoa*
* *Chirembia leechi*
* *Chirembia micropallida*
* *Dihybocercus confusus*

## Picha

Webspinner Lateral.jpg|Jike la *Haploembia solieri*

Jamii:Wasokotaji-hariri
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1992

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1992** ulikuwa wa 52 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 3 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Bill Clinton (pamoja na kaimu wake Al Gore) aliwashinda mgombea wa "Republican Party", Rais George H. Bush (pamoja na kaimu wake Dan Quayle), na mgombea Ross Perot.

## Matokeo
Clinton akapata kura 370, na Bush 168. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Kipimo cha mjao

**Kipimo cha mjao** (pia: **kipimo cha ujazo**, **kizio cha ujazo**) ni namna ya kutaja mjao au kiasi cha kiowevu (kwa mfano maji), gesi au vitu vya kumwaga kama unga au nafaka. 

Ni pia kipimo cha kutaja nafasi ndani ya chombo, jengo au gimba la kijiometria kwa jumla.

## Vipimo vya SI
Kipimo sanifu cha kimataifa cha mjao ni mita ya ujazo (alama m³) inayoweza kugawiwa kwa vizio vidogo kama vile desimita ya ujazo au sentimita ya ujazo; kwa kutaja mjao wa magimba makubwa ya maji kama vile ziwa au bahari uwingi wake ni kawaida kutumia uwingi wake yaani kilomita ya ujazo.  

Kipimo cha kawaida cha kutaja viowevu kama maji, mafuta au kinywaji ni lita inayolingana na desimita ya ujazo.

## Vipimo vya kimila
Kabla ya kuundwa kwa vipimo vya SI kulikuwa na vipimo mbalimbali vya mjao vilivyo tofauti kati ya nchi na nchi. 

### Vipimo vya Kiingereza
Hadi leo vipimo vya kiutamaduni vya Uingereza bado vinatumiwa katika nchi zinazotumia lugha ya Kiingereza kama Marekani, Ufalme wa Maungano au Australia na hapo na pale kati ya watu wa nchi zilizokuwa koloni ya Uingereza. Ilhali vipimo vilisanifishwa katika Milki ya Uingereza wakati wa karne ya 19 baada ya Marekani kupata uhuru vipimo viko tofauti kidogo pande zote mbili. Mifumo hii miwli inajulikana kama "imperial units" (Uingereza) na  "US customary measurement" (Marekani).

|}

### Vipimo vya Uswahilini
Waswahili wa kale kabla ya enzi ya ukoloni walikuwa na mfumo wa vipimo vyao, pia kwa mjao.

Katika biashara walipima hasa mjao wa nafaka. Kipimo cha kimsingi kilikuwa pishi, Pishi 1 iligawiwa kwa visaga 2 au vibaba 4. 

Pishi 12 zilikuwa fara 1. Fara 5 au pishi 60 ziliitwa jizla 1, iliyoitwa pia mzo. 

Pishi ililingana takriban na lita 2.5 - 3 lakini jinsi ilivyo katika mazingira ya kimila vipimo vilitofautiana kati ya mji na mji au soko na soko.

## Marejeo
Jamii:Vipimo vya mjao
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1984

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1984** ulikuwa wa 50 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 6 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais Ronald Reagan (pamoja na kaimu wake George H. Bush) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Walter Mondale (pamoja na kaimu wake Geraldine Ferraro).

## Matokeo
Reagan akapata kura 525, na Mondale 13. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1980

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1980** ulikuwa wa 49 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea Ronald Reagan (pamoja na kaimu wake George H. Bush) aliwashinda mgombea wa "Democratic Party" Rais Jimmy Carter (pamoja na kaimu wake Walter Mondale), na mgombea wa "Independent Party" John B. Anderson.

## Matokeo
Reagan akapata kura 489, na Carter 49. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1976

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1976** ulikuwa wa 48 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 4 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Jimmy Carter (pamoja na kaimu wake Walter Mondale) alimshinda mgombea wa "Republican Party", Rais Gerald Ford (pamoja na kaimu wake Bob Dole).

## Matokeo
Carter akapata kura 279, na Ford 240 wakati mchaguzi mmoja kutoka Washington alimpigia kura Ronald Reagan badala ya Ford. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Mishipa ya damu

thumb|300px|Kapilari kati ya ateri na vena ni mahali ambako oksijeni inatoka katika damu kwenda seli na gesi au mata chafu nyingine inapokelewa kwa safari kwenda ogani za kusafishia.
**Mishipa ya damu** (ing. *blood vessels*) ni mabomba ndani ya mwili ambamo damu inasafirishwa pande zote za mwili. Pamoja na moyo inaunda mfumo wa mzunguko wa damu mwilini.

* Ateri ni mishipa inayopeleka damu kutoka moyoni kwenda mwilini.
* Vena ni mishipa inayopeleka damu kuingia moyoni kutoka mwilini.

Ateri huwa nyembamba zaidi kadri zisivyofika mbali na moyo. Mwishoni ni nyembamba sana huitwa aterioli na kuingia katika kapilari ambazo ni vyombo vya damu vyembamba mno zinazolisha seli za mwili moja kwa moja.

Vivyo hivyo vena zinaanza kwa umbo neymbamba upande wa kinyume cha kapilari zikiitwa venuli. Zinaongezeka unene kadri zinavyokuwa karibu zaidi na moyo.

Kwa hiyo mwendo au mzunguko wa damu ni moyo halafu mishipa ya ateri - aterioli - kapilari - venuli - vena hadi moyoni tena.

Ateri na vena zina ganda la musuli zinazokaza na kulegea na hiyvo kusukuma damu iende pale inapotakiwa. 

Jamii:Mwili
Jamii:Damu
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1968

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1968** ulikuwa wa 46 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 5 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea Richard Nixon (pamoja na kaimu wake Spiro Agnew) aliwashinda mgombea wa "Democratic Party" Hubert Humphrey (pamoja na kaimu wake Edmund Muskie) na mgombea wa "American Independent Party" George Wallace (pamoja na kaimu wake Curtis LeMay).

## Matokeo
Nixon akapata kura 301, Humphrey 191 na Wallace 46 (pamoja na kura moja wa mchaguzi kutoka North Carolina aliyempigia kura Wallace badala ya Nixon). Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1964

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1964** ulikuwa wa 45 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 3 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Lyndon B. Johnson (pamoja na kaimu wake Hubert Humphrey) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Barry Goldwater (pamoja na kaimu wake William E. Miller).

## Matokeo
Johnson akapata kura 486, na Goldwater 52. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1960

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1960** ulikuwa wa 44 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 8 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea John F. Kenndy (pamoja na kaimu wake Lyndon B. Johnson) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Richard Nixon (pamoja na kaimu wake Henry Cabot Lodge).

Uchaguzi huo ulikuwa wa kwanza wa majimbo hamsini, yaani wachaguzi kutoka Alaska na Hawaii waliruhusiwa mara ya kwanza.

## Matokeo
Kennedy akapata kura 303, na Nixon 219 wakati kura 15 zilipigiwa kwa Harry F. Byrd asiyegombea. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1956

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1956** ulikuwa wa 43 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 6 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais Dwight Eisenhower (pamoja na kaimu wake Richard Nixon) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Adlai Stevenson II (pamoja na kaimu wake Estes Kefauver).

## Matokeo
Eisenhower akapata kura 457, na Stevenson 73 wakati mchaguzi mmoja kutoka Alabama alimpigia kura Walter B. Jones badala ya Stevenson. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1972

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1972** ulikuwa wa 47 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 7 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais Richard Nixon (pamoja na kaimu wake Spiro Agnew) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" George McGovern (pamoja na kaimu wake Sargent Shriver).

## Matokeo
Nixon akapata kura 520, na McGovern 17 wakati mchaguzi mmoja kutoka Virginia alimpigia kura John Hospers badala ya Nixon. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1948

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1948** ulikuwa wa 41 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 2 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Harry S. Truman (pamoja na kaimu wake Alben Barkley) aliwashinda mgombea wa "Republican Party" Thomas E. Dewey (pamoja na kaimu wake Earl Warren) na mgombea Strom Thurmond (pamoja na kaimu wake Fielding L. Wright).

## Matokeo
Truman akapata kura 303, Dewey 189 na Thurmond 39 (pamoja na kura moja kutoka Tennessee iliyopigiwa kwake badala ya kwa Truman). Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1944

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1944** ulikuwa wa 40 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 7 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Franklin D. Roosevelt (pamoja na kaimu wake Harry S. Truman) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Thomas E. Dewey (pamoja na kaimu wake John Bricker).

## Matokeo
Roosevelt akapata kura 432 na Dewey 99. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1940

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1940** ulikuwa wa 39 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 5 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Franklin D. Roosevelt (pamoja na kaimu wake Henry A. Wallace) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Wendell Willkie (pamoja na kaimu wake Charles McNary).

## Matokeo
Roosevelt akapata kura 449 na Willkie 82. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1936

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1936** ulikuwa wa 38 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 3 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Franklin D. Roosevelt (pamoja na kaimu wake John Nance Garner) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Alf Landon (pamoja na kaimu wake Frank Knox).

## Matokeo
Roosevelt akapata kura 523 na Landon nane tu. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1932

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1932** ulikuwa wa 37 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 8 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Franklin D. Roosevelt (pamoja na kaimu wake John Nance Garner) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Rais Herbert Hoover (pamoja na kaimu wake Charles Curtis).

## Matokeo
Roosevelt akapata kura 472 na Hoover 59. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

Jamii:Chaguzi za Rais wa Marekani
Joe Biden

**Joseph Robinette "Joe" Biden Jr.** (amezaliwa 20 Novemba 1942) ni mwanasiasa wa Marekani. 

Kuanzia mwaka wa 1973 hadi 2009 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Delaware. Halafu alikuwa Makamu wa Rais wa Marekani chini ya Rais Barack Obama kuanzia mwaka wa 2009 hadi 2017, akiwa Mkatoliki wa kwanza na pia Mdelaware wa kwanza kuwa Kaimu Rais.

Mnamo 25 Aprili 2019, Biden alitoa video akitangaza kugombea kwake kwenye mchujo wa nafasi ya Rais wa Marekani mwaka 2020. Mnamo 30 Novemba 2020, Biden na mgombea mwenza wake, Kamala Harris, waliwashinda rais wa chama cha Republican aliye madarakani, Donald Trump, na makamu wa rais Mike Pence katika uchaguzi mkuu.

## Tazama pia
*Kujitoa kwa Joe Biden kwenye uchaguzi mkuu wa Marekani

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Dick Cheney

**Richard Bruce "Dick" Cheney** (amezaliwa 30 Januari 1941) ni mwanasiasa wa Marekani. Alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais George W. Bush kuanzia mwaka wa 2001 hadi 2009.
Dan Quayle

**James Danforth "Dan" Quayle** (amezaliwa 4 Februari 1947) ni mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1981 hadi 1989 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Indiana. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais George H. Bush kuanzia mwaka wa 1989 hadi 1993.
Walter Mondale

**Walter Frederick "Fritz" Mondale** (5 Januari 1928 - 19 Aprili 2021) alikuwa mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia. 

Kuanzia mwaka wa 1964 hadi 1976 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Minnesota. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Jimmy Carter kuanzia mwaka wa 1977 hadi 1981. Mwaka wa 1984 aligombea urais yeye mwenyewe lakini akashindwa na Rais Ronald Reagan.

## Maisha ya Awali 
Walter Frederick Mondale alizaliwa  Januari 5, 1928, katika mji wa  Minnesota, wazazi wake walikuwa ni Theodore Sigvaard Mondale, na mama yake akiwa ni Claribel Hope (née Cowan), aliekuwa mwalimu wa muziki .  Mondale pia ana kaka ambao ni Clarence alikuja kujulikana kama Pete pamoja na Wiliam anaejulikana kama Mort, baba zao walihamia kutokea nchini Norwei, 
Mondale alisoma katika chuo cha *Macalester College* kwa muda wa miaka miwili kabla ya kuhamia chuo kikuu cha   University of Minnesota, na kupata shahada ya sanaa na astashada ya sayansi kaitka siasa mnamo mwaka 1951. baaya ya  Mondale kushindwa kujiandikisha katika chuo cha sheria aliamua kujiunga na jeshi mwaka huo huo wa 1951 muda mfupi baada ya kuwa amehitimu masomo yake.

## Marejeo
Nelson Rockefeller

**Nelson Aldrich Rockefeller** (8 Julai, 1908 – 26 Januari, 1979) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1959 hadi 1973 alikuwa gavana wa jimbo la New York. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Gerald Ford kuanzia mwaka wa 1974 hadi 1977.
Spiro Agnew

**Spiro Theodore Agnew** (9 Novemba, 1918 – 17 Septemba, 1996) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1967 hadi 1969 alikuwa gavana wa jimbo la Maryland. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Richard Nixon kuanzia mwaka wa 1969 hadi 1973. Alishtakiwa na kugunduliwa kuwa na hatia ya rushwa, akajiuzulu tarehe 10 Oktoba 1973. Rais Nixon akamchagua Gerald Ford amfuate Agnew kama Kaimu Rais.
Hubert Humphrey

**Hubert Horatio Humphrey Jr.** (27 Mei, 1911 – 13 Januari, 1978) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1949 hadi 1964 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Minnesota. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Lyndon B. Johnson kuanzia mwaka wa 1965 hadi 1969. Mwaka wa 1968 aligombea urais yeye mwenyewe lakini akashindwa na Rais Richard Nixon. Kuanzia 1971 hadi kifo chake 1978 akawa seneta wa Minnesota tena.
Alben Barkley

**Alben William Barkley** (24 Novemba, 1877 – 30 Aprili, 1956) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Kuanzia mwaka wa 1927 hadi 1949 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Kentucky. Halafu alikuwa Kaimu Rais wa Marekani chini ya Rais Harry S. Truman kuanzia mwaka wa 1949 hadi 1953. Kuanzia 1955 hadi kifo chake 1956 akawa seneta wa Kentucky tena.

## Marejeo
Mitt Romney

**Willard Mitt Romney** (amezaliwa 12 Machi, 1947) ni mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Jamhuri. 

Amekuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Utah tangu mwaka 2019. 

Kuanzia mwaka wa 2003 hadi 2007 alikuwa gavana wa jimbo la Massachusetts. 

Mwaka wa 2012 aligombea urais lakini akashindwa na Rais Barack Obama.
John McCain

**John Sidney McCain III** (29 Agosti, 1936 - 25 Agosti, 2018) alikuwa mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Jamhuri. 

Tangu mwaka 1987 hadi kifo chake alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Arizona. Mwaka wa 2008 aligombea urais lakini akashindwa na Barack Obama.
John Kerry

**John Forbes Kerry** (amezaliwa 11 Desemba, 1943) ni mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia. Miaka ya 1983 na 1984 alihudumia kama kaimu gavana wa Massachusetts chini ya Michael Dukakis. Kuanzia 1985 hadi 2013 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Massachusetts. Mwaka wa 2004 aligombea urais lakini akashindwa na Rais George W. Bush. Kuanzia 2013 hadi 2017 Kerry alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje chini ya Rais Barack Obama.
Michael Dukakis

**Michael Dukakis** (amezaliwa 3 Novemba, 1933) ni mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia. Kuanzia 1975 hadi 1979 na tena kuanzia 1983 hadi 1991 alikuwa gavana wa jimbo la Massachusetts. Mwaka wa 1988 aligombea urais lakini akashindwa na George H. Bush.
Bob Dole

**Robert Joseph “Bob” Dole** (22 Julai, 1923 - 5 Desemba 2021) alikuwa mwanasiasa wa Marekani akiwa mwanachama wa Chama cha Jamhuri. 

Kuanzia 1969 hadi 1996 alikuwa mbunge wa Senati ya Marekani akiwakilisha jimbo la Kansas. Mwaka wa 1976 aligombea kama kaimu wa Rais Gerald Ford lakini wakashindwa na Jimmy Carter na Walter Mondale. Mwaka wa 1996 aligombea urais lakini akashindwa na Rais Bill Clinton.
Paul Ryan

**Paul Davis Ryan Jr.** (amezaliwa 29 Januari, 1970) ni mwanasiasa wa Marekani. Tangu 1999 aliwakilisha jimbo la Wisconsin katika Bunge la Marekani, na tangu tarehe 29 Oktoba 2015, Ryan ni spika. Mwaka wa 2012 aligombea kama kaimu wake wa Mitt Romney lakini wakashindwa na Rais Barack Obama na Joe Biden.