open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mia sita tisini

**Mia sita tisini** ni namba inayoandikwa **690** kwa tarakimu za kawaida na DCXC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 689 na kutangulia 691. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 5 x 23.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 690 KK na 690 BK.

## Tanbihi
Mia sita themanini na nane

**Mia sita themanini na nane** ni namba inayoandikwa **688** kwa tarakimu za kawaida na DCLXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 687 na kutangulia 689. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 43.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 688 KK na 688 BK.

## Tanbihi
Mia sita themanini na tisa

**Mia sita themanini na tisa** ni namba inayoandikwa **689** kwa tarakimu za kawaida na DCLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 688 na kutangulia 690. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 13 x 53.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 689 KK na 689 BK.

## Tanbihi
Cormac McCarthy

**Cormac McCarthy** (amezaliwa 20 Julai 1933) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2007, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Road*.
Mia sita tisini na moja

**Mia sita tisini na moja** ni namba inayoandikwa **691** kwa tarakimu za kawaida na DCXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 690 na kutangulia 692. 

691 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 691 KK na 691 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na mbili

**Mia sita tisini na mbili** ni namba inayoandikwa **692** kwa tarakimu za kawaida na DCXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 691 na kutangulia 693. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 173.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 692 KK na 692 BK.

## Tanbihi
Galdino wa Sala

yake katika kanisa kuu la Milano.]]
** Galdino wa Sala** (1096 hivi  – 18 Aprili 1176) alikuwa kardinali tena askofu mkuu wa Milano, Italia Kaskazini, miaka 1166-1176. 

Kwa nguvu zote aliunga mkono juhudi za Papa Alexander III, za Milano na za miji mingine ya Lombardia, dhidi ya Antipapa Victor IV (1159–1164) aliyetegemezwa na kaisari Frederick I Barbarossa.

Alihamasisha matengenezo ya mji ulioharibiwa na vita vya kupigania mamlaka.

Anakumbukwa pia kwa ukarimu wake kwa mafukara na kwa waliofungwa kutokana na madeni. 

Alifariki baada ya kutoa hotuba dhidi ya wazushi.

Papa Alexander III mwenyewe alimtangaza mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint Galdinus 
*Catholic Hierarchy
* San Galdino
Mia sita tisini na tatu

**Mia sita tisini na tatu** ni namba inayoandikwa **693** kwa tarakimu za kawaida na DCXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 692 na kutangulia 694. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 7 x 11.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 693 KK na 693 BK.

## Tanbihi
Mia sita themanini na sita

**Mia sita themanini na sita** ni namba inayoandikwa **686** kwa tarakimu za kawaida na DCLXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 685 na kutangulia 687. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 7 x 7.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 686 KK na 686 BK.

## Tanbihi
Mia sita themanini na saba

**Mia sita themanini na saba** ni namba inayoandikwa **687** kwa tarakimu za kawaida na DCLXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 686 na kutangulia 688. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 229.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 687 KK na 687 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na nne

**Mia sita tisini na nne** ni namba inayoandikwa **694** kwa tarakimu za kawaida na DCXCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 693 na kutangulia 695. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 347.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 694 KK na 694 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na sita

**Mia sita tisini na sita** ni namba inayoandikwa **696** kwa tarakimu za kawaida na DCXCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 695 na kutangulia 697. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 29.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 696 KK na 696 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na saba

**Mia sita tisini na saba** ni namba inayoandikwa **697** kwa tarakimu za kawaida na DCXCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 696 na kutangulia 698. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 41.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 697 KK na 697 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na nane

**Mia sita tisini na nane** ni namba inayoandikwa **698** kwa tarakimu za kawaida na DCXCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 697 na kutangulia 699. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 349.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 698 KK na 698 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na tano

**Mia sita tisini na tano** ni namba inayoandikwa **695** kwa tarakimu za kawaida na DCXCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 694 na kutangulia 696. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 139.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 695 KK na 695 BK.

## Tanbihi
Mia sita tisini na tisa

**Mia sita tisini na tisa** ni namba inayoandikwa **699** kwa tarakimu za kawaida na DCXCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 698 na kutangulia 700. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 233.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 699 KK na 699 BK.

## Tanbihi
Mia saba sabini na mbili

**Mia saba sabini na mbili** ni namba inayoandikwa **772** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 771 na kutangulia 773. 

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 772 KK na 772 BK.

## Tanbihi
Ugwadu

**Ugwadu** ni kisawe cha uchachu; vitu vyenye ladha ya namna hiyo ni kama embe bichi, chungwa bichi n.k.
Simeoni I wa Yerusalemu

**Simeoni I wa Yerusalemu**, mwana wa Kleofa, alikuwa Mkristo wa Kiyahudi mwenye undugu na Yesu aliyeongoza kanisa la Yerusalemu kama askofu (62 au 70–107 au 117) baada ya Yakobo Mdogo kuuawa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 18 Februari au 27 Aprili.

## Maisha
Eusebius wa Caesarea aliorodhesha maaskofu wa kanisa hilo.

Kadiri ya Egesipo, Simeoni alichaguliwa kwa kumshinda Thebutis, aliyetazamwa baadaye kama mzushi, akaongoza Wakristo wengi kuhamia Pella ng'ambo ya mto Yordani kabla ya vita vya kwanza vya Kiyahudi kuanza mwaka 66 na Hekalu la Yerusalemu kubomolewa mwaka 70.

Kati ya miaka 107-117, akiwa mzee sana, alisulubiwa mjini Yerusalemu au mahali pa jirani chini ya kaisari Trajan. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 51-52
Yoana Beretta Molla

yake halisi.]]
**Gianna Beretta Molla** (Magenta, Lombardia, Italia, 4 Oktoba 1922 – Monza, 28 Aprili 1962) alikuwa daktari bingwa wa maradhi ya watoto. 

Mke wa Pietro Molla, alipokuwa mjamzito kwa mara ya nne, alipatikana na ugonjwa ambao tiba yake ilitaka mimba yake ife asije akafa mwenyewe. Ingawa alijua vizuri hilo, alikataa tiba kamili ili mtoto aweze kuzaliwa .

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 24 Aprili 1994 na mtakatifu tarehe 16 Mei 2004 mbele ya mume na watoto wake wote.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Maandishi yake
* Molla, Gianna Beretta, *Love Letters to My Husband*, Guerriero, Elio, ed., Pauline Books, 2002.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*The National Gianna Center for Women's Health and Fertility 
*St  Gianna Physician's Guild 
*Saint Gianna website 
*Saint Gianna Shrine website
*St. Gianna Beretta Molla 
*Life of St Gianna
Wakristo wa Kiyahudi

ilivyoonyeshwa kwa kuchonga marumaru, kanisa kuu la Chartres, Ufaransa.]]
**Wakristo wa Kiyahudi** walikuwa Wayahudi waliomuamini Yesu kuwa ndiye Masiya (Kristo) aliyetabiriwa katika dini yao. 

Mwanzoni Kanisa la wafuasi wa Yesu liliundwa na watu wa namna hiyo karibu peke yao, lakini kadiri miaka ya karne ya 1 ilivyozidi kwenda, waamini kutoka mataifa mengine waliongezeka hadi kuwazidi hao wenye asili ya Kiyahudi. 

Hatimaye Wakristo wa Kiyahudi walionekana kundi dogo la watu waliozidi kuzingatia mno mambo ya Agano la Kale, tofauti na Wakristo wenzao; kwa mfano: tohara, Sabato na ibada za sinagogini. Tofauti kati yao na Wayahudi wengine ilikuwa tu imani kuhusu Yesu. 

Baadhi yao walisisitiza umuhimu wa desturi za Kiyahudi kiasi cha kudai hata Wakristo wenye asili ya mataifa wazifuate, lakini Mtaguso wa Yerusalemu (Mdo 15:6-35) uliamua tofauti, wakaendelea kumpinga Mtume Paulo na kuvuruga kazi yake ya uinjilishaji wa mataifa. 

Wakristo wa Kiyahudi walidhoofisha sana na Vita vya Wayahudi kwa ajili ya kujikomboa (66-135), na maangamizi ya Hekalu la Yerusalemu (70) pamoja na itikadi kali ambayo iliongoza Uyahudi baadaye na kufukuza Wakristo wote kutoka sinagogini.

Hatimaye hata Kanisa la Yerusalemu lilibaki mikononi mwa Wakristo wasio Wayahudi kwa asili.

Pamoja na hayo, mwelekeo wa kutaka Wakristo wafuate masharti mengi au hata yote ya Torati umeendelea hadi leo katika madhehebu mbalimbali.

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje
*Netzari Faith
*Simchat Torah Beit Midrash:- Jewish Christians
*Jewish Studies for Christians 
*Scripture & Torah Study Resources 
*Walter Bauer's ORTHODOXY AND HERESY Appendix 1: On the Problem of Jewish Christianity 
*Frontline: *From Jesus to Christ*: The First Christians: Wrestling with their Jewish Heritage at PBS
*Medieval Sourcebook: Saint John Chrysostom (c.347-407) : Eight Homilies Against the Jews  at Fordham University
*Jewish Encyclopedia: Christianity in its relation to Judaism: Early Christianity a Jewish Sect
**The Ascendance of Messianic Judaism in the Context of Hebrew Christianity*  by William Greene, Ph.D.
*Historical references to the original (pre-Pauline) Jesus movement 
*O.Skarsaune, R.Hvalvik, ed.: *Jewish Believers in Jesus: The Early (5) Centuries*
Floriani wa Lorch

wa Leonhard von Brixen (1459), Taisten.]]
**Floriani wa Lorch** (alifia dini tarehe 4 Mei 304) alikuwa askari Mkristo wa Dola la Roma aliyeishi Mantem, karibu na Kirchdorf an der Krems, leo nchini Austria. 

Aliposikia kwamba gavana Akwilino, wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano, amekamata Wakristo 40 mjini Lorch, alitamani kuwa nao akaenda huko. Karibu na kufika alikutana na askari wenzake akajitambulisha kuwa Mkristo, hivyo akakamatwa na kupelekwa kwa Akwilino. Huyo alijaribu kumfanya atoe sadaka kwa miungu, lakini Floriani alipokataa aliagiza apigwe mijeledi na kutupwa katika mto Enns akiwa na jiwe kubwa limefungwa shingoni. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Austria
Anjelo wa Yerusalemu

**Anjelo wa Yerusalemu, O.Carm.** (Yerusalemu, leo Israeli/Palestina, 1185 – Licata, Sicilia, Italia, 1220) alikuwa mtawa na padri aliyefia dini.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Mei. 

## Maisha
Anjelo alizaliwa Yerusalemu katika familia ya Wayahudi. 

Mama yake alipoongokea Ukristo, Anjelo alibatizwa pamoja na pacha wake, Yohane. 
Baada ya wazazi wao kufariki mapema, mapacha hao walijiunga na utawa wa Wakarmeli wakiwa na umri wa miaka 18. Wakati huo walikwishaweza kuongea Kigiriki, Kilatini na Kiebrania.  

Alipofikia umri wa miaka 26 hivi, Anjelo alipewa upadrisho huko Yerusalemu, akaanza kusafiri nchi nzima. Alipoanza kujulikana kwa miujiza yake, alikimbilia makao ya upwekeni juu ya Mlima Karmeli. 

Inasemekana huko alipata njozi iliyomuelekeza kwenda Italia akahubiri dhidi ya wazushi. 

Alipofika katika kisiwa cha Sicilia, umati wa watu ulimkimbilia ili kupata miujiza.  

Alipojaribu kumuongoa mzushi Berengarius, aliuawa huko Licata, akifa siku 4 baada ya kupigwa, huku akiomba muuaji asamehewe.   

## Heshima baada ya kifo
Kaburi lake huko Licata likawa mahali pa hija. Hatimaye Papa Pius II alithibitisha utakatifu wake.   

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* http://www.ocarm.org/ Tovuti ya Wakarmeli
* Sant' Angelo da Gerusalemme (di Sicilia) Martire, carmelitano
* Santuario di Sant' Angelo da Gerusalemme (di Sicilia) Martire, carmelitano in Licata 

Jamii:Mapadri
Jamii:Wakaapweke
Flavia Domitila

wa Andrea di Bonaiuto, "Mt. Agnes na Mt. Domitila", 1365. Galleria dell'Accademia, Florence.]]
**Flavia Domitila** alikuwa mwanamke wa ukoo wa kifalme huko Roma katika karne ya 1, binti wa Domitila Mdogo, akaolewa na binamu yake konsuli Titus Flavius Clemens. 

Kwa kuwa alijiunga na Ukristo, alidhulumiwa kama mkanamungu na serikali ya Dola la Roma chini ya mjomba wake kaisari Domitian. Alipelekwa pamoja na wengine kwenye kisiwa cha Ponza alipoteseka hadi kufa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Mei (Ukristo wa magharibi) au 12 Mei (Ukristo wa mashariki).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Heinrich Grätz, Die Jüdischen Proselyten im Römerreiche, pp.&nbsp;28 et seq.
*idem, Gesch. 3d ed., iv. 403
*Lebrecht, in Geiger's Jüd. Zeit. xi. 273
*Berliner, Gesch. der Juden in Rom, p.&nbsp;39
*Kraus, Roma Sotterranea, p.&nbsp;41, Freiburg-in-Breisgau, 1873
*Reinach, Fontes Rerum, Judaicaram, i. 195
*Prosopographia Imperii Romani, ii. 81.

## Viungo vya nje
*Jewish Encyclopedia
*Catholic Encyclopaedia
Xin Qiji

ya Xin Qiji.]]
**Xin Qiji** (kwa Kichina 辛棄疾, 28 Mei 1140 – 1207) alikuwa mwandishi nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Jamii:Waliozaliwa 1140
Jamii:Waliofariki 1207
Jamii:Wanafalsafa wa Uchina
Jamii:Waandishi wa Uchina
Šiprage

thumb|100px|Nembo ya Bosnia na Herzegovina.
**Šiprage** (kwa Kikroatia: **Šiprage**; kwa Kisirili: Шипраге) ni mji wa Bosnia na Herzegovina . Mwaka 2003 ilikuwa na wakazi lakhi tatu. 
 
Mji uko kando ya mto Vrbanje kwenye bonde la milima ya Dinari. 

Šiprage ina sifa ya ushirikiano mwema kati ya watu wa dini na madhehebu mbalimbali kwa karne nyingi. Kuna misikiti ya Kiislamu na makanisa.

Lakini mwisho wa karne ya 20 Bosnia iliingia katika vita iliyosababishwa na kusambaratika kwa Yugoslavia na suala la mipaka ya Serbia. 

Sehemu za Šiprage ziliharibiwa na kujengwa upya.

Bosnia ilikuwa mahali ambako uuaji wa mfalme mteule wa Austria-Hungaria tarehe 28 Juni 1914 yalisababisha Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. 

## Tabia nchi
## Idadi ya watu
## Picha

|Ramani ya basilika la karne ya 5 la Sipragama (m 18,42 x 14.2)
|Mojawapo kati ya stećak mbili zilizobaki, karne ya 12

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distances-in-%C5%A0iprage/6308019.aspx
*http://www.kartabih.com/

Jamii:Miji ya Bosnia na Herzegovina
Rubisi

**Rubisi** ni jina la pombe inayotengenezwa katika wilaya za Kyerwa na Karagwe mkoani Kagera. Pombe hii ni ya kienyeji na inakubalika wilayani humo. Watu wa wilaya hizo hupenda rubisi kwa sababu bei yake ni ndogo sana na ni sehemu ya utamaduni wao.

## Utengenezaji
Utengenezaji wa pombe hiyo ni mchanganyiko wa togwa, mtama na maji. 

Togwa, hupatikana baada ya kusaga kwa mikono au miguu ndizi zilizoiva na kupata mchuzi mtamu. 

Katika uandaaji wa pombe hiyo, huwa wanaanza kuchanganya ndizi na majani maalumu kwa ajili ya kusaidia ndizi zilainike. Vijana wenye nguvu huingia kwenye chombo na kuanza kukanyaga kwa miguu kuchanganya ndizi hizo mbivu na majani hadi ianze kutoka juisi ambayo huitwa omulamba, halafu huchujwa kwa ustadi. 

Mara nyingi huanza kupewa watoto maana haina kilevi. Nyingine huchanganywa na mtama na kuhifadhiwa tayari kwa kuvundikwa. 

Baada ya siku mbili hadi tatu, kutegemeana na hali ya hewa, mchanganyiko huwa tayari kutumika kama rubisi. 

Jamii:Vinywaji
Jamii:Mkoa wa Kagera
Zeng Gong

**Zeng Gong** (kwa Kichina 曾鞏, 30 Septemba 1019-30 Aprili 1083)  alikuwa mwandishi nchini China wakati wa Nasaba ya Tang na Nasaba ya Song.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 1019
Jamii:Waliofariki 1083
Jamii:Wanafalsafa wa Uchina
Wang Yicheng

**Wang Yicheng**/'''Wang Yi-Ch'eng''' (kwa Kichina 王禹偁, 954-1001) alikuwa  mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Jamii:Waliozaliwa 954
Jamii:Waliofariki 1001
Jamii:Wanafalsafa wa Uchina

Jamii:Wanasiasa wa China
Junot Díaz

**Junot Díaz** (amezaliwa 31 Desemba 1968) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Brief Wondrous Life of Oscar Wao*.
Elizabeth Strout

**Elizabeth Strout** (amezaliwa 6 Januari 1956) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2009, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *Olive Kitteridge*.
Isidori mkulima

thumb|250px|Mt. Isidori mkulima.
thumb|right|Mt. Isidro na Mt. Maria.
**Isidori mkulima** (kwa Kihispania **Isidro Labrador**, Madrid, Castilia, 1070 hivi – Madrid, 15 Mei 1130) alikuwa mkulima wa Hispania maarufu kwa upendo wake kwa maskini na wanyama. 

Pamoja na mke wake, mwenye heri Maria wa Cabeza, aliwajibika katika kazi ngumu za shambani, akivuna kwa uvumilivu wake tuzo ya mbinguni kuliko mazao ya ardhi akawa kielelezo cha mkulima Mkristo .

Papa Paulo V alimtangaza mwenye heri tarehe 2 Mei 1619, halafu Papa Gregori XV alimtangaza mtakatifu tarehe 12 Machi 1622.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake .

## Tazama pia
*Maria Torribia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 167
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 140

## Viungo vya nje 
* *St Isidore the Farmer* 
* Visitors guide to the Fiestas San Isidro in Madrid 
* Yucatan, Mexico celebrates San Isidro Labrador in multiple town fiestas 
* Lucban San Isidro Pahiyas Festival website 
* *The Life of San Isidro, Labrador*
* Saint Isidore the Laborer at the Christian Iconography web site
Su Shi

**Su Tungpo**/**Su Shi** (kwa Kichina 蘇軾, 8 Januari 1036- 24 Agosti1101) alikuwa  mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Jamii:Waliozaliwa 1036
Jamii:Waliofariki 1101
Jamii:Wanafalsafa wa Uchina

Jamii:Wanasiasa wa China
Adam Johnson (mwandishi)

**Adam Johnson** (amezaliwa 12 Julai 1967) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2013, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake ''The Orphan Master's Son''.
Mia saba themanini na moja

**Mia saba themanini na moja** ni namba inayoandikwa **781** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 780 na kutangulia 782. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 71.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 781 KK na 781 BK.

## Tanbihi
Mia saba themanini na mbili

**Mia saba themanini na mbili** ni namba inayoandikwa **782** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 781 na kutangulia 783. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 17 x 23.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 782 KK na 782 BK.

## Tanbihi
Mia saba themanini na tatu

**Mia saba themanini na tatu** ni namba inayoandikwa **783** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 782 na kutangulia 784. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 29.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 783 KK na 783 BK.

## Tanbihi
Yohane Mbatizaji wa Rossi

thumb|Mt. Yohane Mbatizaji wa Rossi.
**Yohane Mbatizaji wa Rossi** (kwa Kiitalia: '''Giovanni Battista de' Rossi'*; Voltaggio, Piemonte, 22 Februari 1698 – Roma, Lazio, 23 Mei 1764) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Italia.

Papa Pius IX alimtangaza mwenye heri tarehe 13 Mei 1860, halafu Papa Leo XIII akamtangaza mtakatifu tarehe 8 Desemba 1881.

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Mtoto wa maskini, alikwenda Roma kwa masomo akapewa upadrisho ingawa alikuwa ameanza kuugua kifafa kilichomsumbua hadi mwisho wa maisha yake. 

Tangu hapo alijitosa kuhudumia fukara na waliotengwa na jamii, wakiwa pamoja na wanawake, wagonjwa, wafungwa, wafanyakazi, akiwapa pia mafundisho ya Kikristo mbali ya kuadhimisha sakramenti ya upatanisho kwa wengi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *St. John Baptist de Rossi''
Mia saba themanini na tano

**Mia saba themanini na tano** ni namba inayoandikwa **785** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 784 na kutangulia 786. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 157.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 785 KK na 785 BK.

## Tanbihi
Mia saba themanini na sita

**Mia saba themanini na sita** ni namba inayoandikwa **786** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 785 na kutangulia 787. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 131.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 786 KK na 786 BK.

## Tanbihi
Mia saba themanini na nne

**Mia saba themanini na nne** ni namba inayoandikwa **784** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 783 na kutangulia 785. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 7 x 7 (au 282).

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 784 KK na 784 BK.

## Tanbihi
Su Xun

**Su Xun** (kwa Kichina 蘇洵, 22 Mei 1009-21 Mei 1066) alikuwa  mwandishi na mwanasiasa nchini China wakati wa Nasaba ya Song.

Jamii:Waliozaliwa 1009
Jamii:Waliofariki 1066
Jamii:Wanafalsafa wa Uchina

Jamii:Wanasiasa wa China
Mia saba themanini na saba

**Mia saba themanini na saba** ni namba inayoandikwa **787** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 786 na kutangulia 788. 

787 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 787 KK na 787 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Mia saba themanini na nane

**Mia saba themanini na nane** ni namba inayoandikwa **788** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 787 na kutangulia 789. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 197.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 788 KK na 788 BK.

## Tanbihi
Mia saba themanini na tisa

**Mia saba themanini na tisa** ni namba inayoandikwa **789** kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 788 na kutangulia 790. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 263.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 789 KK na 789 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na moja

**Mia saba na tisini na moja** ni namba inayoandikwa **791** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 790 na kutangulia 792. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 113.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 791 KK na 791 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na mbili

**Mia saba na tisini na mbili** ni namba inayoandikwa **792** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 791 na kutangulia 793. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 11.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 792 KK na 792 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na tatu

**Mia saba na tisini na tatu** ni namba inayoandikwa **793** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 792 na kutangulia 794. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 13 x 61.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 793 KK na 793 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na nne

**Mia saba na tisini na nne** ni namba inayoandikwa **794** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 793 na kutangulia 795. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 397.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 794 KK na 794 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na saba

**Mia saba na tisini na saba** ni namba inayoandikwa **797** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 796 na kutangulia 798. 

797 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 797 KK na 797 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na nane

**Mia saba na tisini na nane** ni namba inayoandikwa **798** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 797 na kutangulia 799. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 19.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 798 KK na 798 BK.

## Tanbihi
Paulo Hanh

**Paulo Hanh** (kwa Kivietnam: Phaolô Hạnh; Chợ Quán, Vietnam, 1826 hivi - Saigon, Vietnam, 28 Mei 1859) alikuwa Mkristo ambaye, baada ya kupuuzia maadili, aliongoza kikundi cha majambazi.

Alipokamatwa chini ya kaisari Tu Duc, alikiri kwa ushujaa imani yake bila kujali mabembelezo, vitisho na mateso hata akakatwa kichwa na hivi kuwa mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).

Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.

Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.

Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba. Paulo Hahn anaadhimishwa pia tarehe 28 Mei, ambapo ndipo alipouawa akiwa mlei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 364-365

## Marejeo ya lugha nyingine
*''Les Missions Etrangères. Trois siecles et demi d'histoire et d'aventure en Asie* Editions Perrin, 2008, ISBN 978-2-262-02571-7
**"St. Andrew Dung-Lac & Martyrs"'', by Father Robert F. McNamara, Saints Alive and All God's Children Copyright 1980-2010 Rev. Robert F. McNamara and St. Thomas the Apostle Church.
* *"Vietnamese Martyr Teaches Quiet Lessons"*, By Judy Ball, An AmericanCatholic.org Web Site from the Franciscans and St. Anthony Messenger Press.

## Viungo vya nje
*St. Andrew Dung-Lac and his 116 companions, martyrs
*St. Andrew Dung-Lac An Tran
*Vietnamese Martyrs

Jamii:Waliozaliwa 1826
Jamii:Waliofariki 1859
Donna Tartt

**Donna Tartt** (amezaliwa 23 Desemba 1963) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2014, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Goldfinch*.
Anthony Doerr

**Anthony Doerr** (amezaliwa 1973) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2015, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *All the Light We Cannot See*.
Viet Thanh Nguyen

thumb|Viet Thanh Nguyen

**Viet Thanh Nguyen** (amezaliwa 13 Machi 1971) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2016, alipokea **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** kwa riwaya yake *The Sympathizer*.
Reale

300px|thumb|Reale ya Shamu (Dolar ya Maria Theresa)
**Reale** (pia: **riale**) ilikuwa pesa iliyotumika kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki wakati wa karne ya 19. Kwa kawaida ilimaanisha "Reale ya Shamu" jinsi Dolar ya Maria Theresa ilivyoitwa huko na jina hilo likatumiwa pia kwa sarafu nyingine za fedha. 

## Asili ya jina
Reale ni jina lenye asili ya Kireno kwa maana ya "kifalme" lililofika katika mazingira ya Uswahilini tangu safari ya nahodha Mreno Vasco da Gama aliyevuka Rasi ya Tumaini Jema mnamo mwaka 1498 na kufika Uhindi kupitia Mombasa. Jina liliendelea kutumiwa Uarabuni na katika Afrika ya Mashariki kwa sarafu za fedha kutoka nchi mbalimbali, hadi pesa ya leo inayoitwa "Riyal" huko Oman, Saudia na Iran.

## Reale ya karne ya 19
Miji ya Waswahili haikutoa pesa zao za pekee bali ilitumia sarafu za nje. Hapo wafanyabiashara waliangalia thamani ya sarafu hizo Uarabuni kusini na Uhindi kwa sababu hizo zilikuwa nchi muhimu zaidi kwa biashara ya nje. 

Katika karne ya 19 "reale" ilitumiwa katika Afrika ya Mashariki kwa sarafu za fedha kutoka nchi mbalimbali. Hasahasa ilimaanisha sarafu za Dolar ya Maria Theresa au Maria-Theresien-Thaler. Pesa hiyo ilitolewa nchini Austria wakati wa malkia Maria Theresa kuanzia mwaka 1741. Ilisambaa haraka katika nchi za Mediteranea na Milki ya Osmani hadi Uarabuni; ilipendwa kwa sababu asilimia ya fedha ndani yake haikupungua. Kutokana na mahitaji Austria iliendelea kutoa sarafu hiyo hata baada ya kifo cha malkia mwaka 1780. Dolar ya Maria Theresa iliendelea kuwa pesa kuu Uarabuni na Ethiopia ikawa pia pesa ya kawaida Uswahilini, ikiitwa "reale ya Shamu" na kutumiwa pamoja na rupia ya Kihindi kwa kubadilisha rupia mbili kwa reale moja.

Sarafu hiyo (inayotolewa hadi leo kwa wakusanyaji wa sarafu) ina kipenyo cha milimita 39.5 na uzani wa gramu 28; kiwango cha fedha ndani yake ni 833⅓/1000, hivyo ina gramu 23.389 za fedha tupu. 

Katika karne ya 19 sarafu hiyo ilitumiwa pia kama kipimo cha uzani wa wakia au aunsi moja.

## Jina reale kwa sarafu za Hispania na Ufaransa
thumb|Reale mzinga (Real ya Hispania)
Kulikuwa pia na sarafu za Hispania na Ufaransa zilizoitwa "reale" ambazo zilifanana kwa uzani na kiasi cha fedha na reale ya Shamu. 

"Reale mzinga" ilikuwa jina la "columnario" ya Kihispania, sarafu ya real nane za Hispania yenye uzani wa gramu 27 na jina lilitokana na nguzo mbili kwenye uso wake.

Sarafu ya franc tano za Kifaransa ilijulikana kama "Reale ya Fransa" ikiwa nyepesi kidogo kuliko Reale ya Shamu na Reale mzinga kwa gramu 25 lakini kiwango cha fedha ilikuwa 9000/1000 ikiwa na kipenyo cha milimita 37.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*A. C Madan, Swahili-English dictionary, Oxford, Clarendon Press 1903
*Ludwig Krapf, A dictionary of the Swahili language, London 1882
Vigae vya mwandiko wa kikabari

.]]
**Vigae vya mwandiko wa kikabari** vilikuwa njia ya kuhifadhi habari kimaandishi katika utamaduni wa Mesopotamia ya Kale (takriban Iraki ya leo) na nchi jirani. 

Ni vipande bapa vya udongo wa mfinyanzi ambamo alama za mwandiko wa kikabari zilichorwa na baadaye vipande vilikaushwa. Kama mwandishi alikosea, ilikuwa rahisi kusahihisha maandishi kwenye udongo mbichi. Vingine vilichomwa pia motoni na hivyo kuwa gumu kama matofali. Vigae  elfu kadhaa vya mwandiko wa kikabari vilivyochomwa vimedumu miaka elfu na elfu hadi leo ni chanzo kikuu cha habari za kihistoria kuhusu tamaduni za kale.

Mifano ya kale kabisa iliyohifadhiwa ilitengenezwa mnamo mwaka 3000 KK. 

Mesopotamia ilikuwa kitovu cha ustaarabu wa mapema wa kilimo wa miji kama Sumeri, Akkadi, Babeli na Ashuru. Mwanzo wa maandishi ilikuwa nia ya kushika kumbukumbu tu kuhusu akiba, idadi ya mazao, mifugo na bidhaa nyingine. Polepole waandishi wa Sumeri na Babeli walibuni mwandiko wa picha ulioendelea kuwa mwandiko wa alama zilizowakilisha maneno au silabi. Baada ya maendeleo hayo kuna pia matini marefu yaliyoandikwa kwa njia hii, kwa mfano Utenzi wa Gilgamesh.

Matumizi ya vigae hivi yalikwisha pamoja na matumizi ya mwandiko wa kikabari katika karne za mwisho kabla ya Kristo.
 
## Marejeo
## Viungo vya nje
*  Cuneiform Digital Library Initiative , picha za bamba za mwandiko, mifano ya mwandiko wa kikabari kwenye tovuti ya Chuo kikuu cha Kalifornoa na Taasisi ya Max Planck ya Historia ya Sayansi 
*  Leon Legrain, *Historical Fragments*, Philadelphia, The University of Pennsylvania Museum Publications of the Babylonian Section, vol. XIII, 1922

Jamii:Mwandiko
Mia saba na tisini na tano

**Mia saba na tisini na tano** ni namba inayoandikwa **795** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 794 na kutangulia 796. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 53.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 795 KK na 795 BK.

## Tanbihi
Mia saba na tisini na sita

**Mia saba na tisini na sita** ni namba inayoandikwa **796** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 795 na kutangulia 797. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 199.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 796 KK na 796 BK.

## Tanbihi
Mosul

ya Mosul.]]
alt=Mji wa Iraq wa Mosul|thumb|Mji wa Iraq wa Mosul
**Mosul** (kwa Kiarabu الموصل, al-Mawṣil, el-Mōṣul; kwa Kikurdi مووسڵ, kwa Kiaramu ܡܘܨܠ, Māwṣil) ni mji wa Iraq kaskazini, kilometa 400 hivi mbali na Baghdad, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Tigris, mkabala wa mji wa kale Ninawi uliokuwa kwenye ukingo wa mashariki. 

Jiji lina wakazi 1,846,500 (2004)wa makabila, dini na madhehebu mbalimbali.

## Tanbihi
## Vyanzo
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* ninava-explorer 
* Iraq Image – Mosul Satellite Observation 
* Detailed map of Mosul by the National Imagery and Mapping Agency, from lib.utexas.edu
*
Mia saba na tisini na tisa

**Mia saba na tisini na tisa** ni namba inayoandikwa **799** kwa tarakimu za kawaida na DCCXCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 798 na kutangulia 800. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 47.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 799 KK na 799 BK.

## Tanbihi
Mia nane

**Mia nane** ni namba inayoandikwa **800** kwa tarakimu za kawaida na DCCC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 799 na kutangulia 801. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 5 x 5.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 800 KK na 800 BK.

## Tanbihi
Mia nane na moja

**Mia nane na moja** ni namba inayoandikwa **801** kwa tarakimu za kawaida na DCCCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 800 na kutangulia 802. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 89.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 801 KK na 801 BK.

## Tanbihi
Mia nane na mbili

**Mia nane na mbili** ni namba inayoandikwa **802** kwa tarakimu za kawaida na DCCCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 801 na kutangulia 803. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 401.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 802 KK na 802 BK.

## Tanbihi
Mia nane na tatu

**Mia nane na tatu** ni namba inayoandikwa **803** kwa tarakimu za kawaida na DCCCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 802 na kutangulia 804. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 73.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 803 KK na 803 BK.

## Tanbihi
Mia nane na nne

**Mia nane na nne** ni namba inayoandikwa **804** kwa tarakimu za kawaida na DCCCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 803 na kutangulia 805. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 67.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 804 KK na 804 BK.

## Tanbihi
Mia nane na tano

**Mia nane na tano** ni namba inayoandikwa **805** kwa tarakimu za kawaida na DCCCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 804 na kutangulia 806. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 7 x 23.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 805 KK na 805 BK.

## Tanbihi
Mia nane na saba

**Mia nane na saba** ni namba inayoandikwa **807** kwa tarakimu za kawaida na DCCCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 806 na kutangulia 808. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 269.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 807 KK na 807 BK.

## Tanbihi
Mia nane na tisa

**Mia nane na tisa** ni namba inayoandikwa **809** kwa tarakimu za kawaida na DCCCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 808 na kutangulia 810. 

809 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 809 KK na 809 BK.

## Tanbihi
Mia nane na kumi

**Mia nane na kumi** ni namba inayoandikwa **810** kwa tarakimu za kawaida na DCCCX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 809 na kutangulia 811. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 3 x 3 x 5.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 810 KK na 810 BK.

## Tanbihi
Mia nane kumi na tatu

**Mia nane kumi na tatu** ni namba inayoandikwa **813** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 812 na kutangulia 814. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 271.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 813 KK na 813 BK.

## Tanbihi
Mia nane na kumi na moja

**Mia nane na kumi na moja** ni namba inayoandikwa **811** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 810 na kutangulia 812. 

811 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 811 KK na 811 BK.

## Tanbihi
Mia nane kumi na tano

**Mia nane kumi na tano** ni namba inayoandikwa **815** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 814 na kutangulia 816. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 163.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 815 KK na 815 BK.

## Tanbihi
Mia nane na kumi na mbili

**Mia nane na kumi na mbili** ni namba inayoandikwa **812** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 811 na kutangulia 813. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7 x 29.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 812 KK na 812 BK.

## Tanbihi
Mia nane na sita

**Mia nane na sita** ni namba inayoandikwa **806** kwa tarakimu za kawaida na DCCCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 805 na kutangulia 807. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 13 x 31.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 806 KK na 806 BK.

## Tanbihi
Mia nane kumi na nne

**Mia nane kumi na nne** ni namba inayoandikwa **814** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 813 na kutangulia 815. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11 x 37.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 814 KK na 814 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini

**Mia nane na ishirini** ni namba inayoandikwa **820** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 819 na kutangulia 821. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 41.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 820 KK na 820 BK.

## Tanbihi
Mia nane kumi na saba

**Mia nane kumi na saba** ni namba inayoandikwa **817** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 816 na kutangulia 818. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 19 x 43.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 817 KK na 817 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na mbili

**Mia nane na ishirini na mbili** ni namba inayoandikwa **822** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 821 na kutangulia 823. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 137.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 822 KK na 822 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na tatu

**Mia nane na ishirini na tatu** ni namba inayoandikwa **823** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 822 na kutangulia 824. 

823 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 823 KK na 823 BK.

## Tanbihi
Mia nane kumi na nane

**Mia nane kumi na nane ** ni namba inayoandikwa **818** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 817 na kutangulia 819. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 409.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 818 KK na 818 BK.

## Tanbihi
Mia nane na nane

**Mia nane na nane** ni namba inayoandikwa **808** kwa tarakimu za kawaida na DCCCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 807 na kutangulia 809. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 101.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 808 KK na 808 BK.

## Tanbihi
Mia nane kumi na tisa

**Mia nane kumi na tisa** ni namba inayoandikwa **819** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 818 na kutangulia 820. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 7 x 13.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 819 KK na 819 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na nne

**Mia nane na ishirini na nne** ni namba inayoandikwa **824** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 823 na kutangulia 825. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 103.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 824 KK na 824 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na moja

**Mia nane na ishirini na moja** ni namba inayoandikwa **821** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 820 na kutangulia 822. 

821 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 821 KK na 821 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na tano

**Mia nane na ishirini na tano** ni namba inayoandikwa **825** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 824 na kutangulia 826. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 5 x 11.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 825 KK na 825 BK.

## Tanbihi
Mia nane thelathini na tano

**Mia nane na thelathini na tano** ni namba inayoandikwa **835** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 834 na kutangulia 836. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 167.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 835 KK na 835 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na sita

**Mia nane na ishirini na sita** ni namba inayoandikwa **826** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 825 na kutangulia 827. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 59.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 826 KK na 826 BK.

## Tanbihi
Mia nane thelathini na sita

**Mia nane thelathini na sita** ni namba inayoandikwa **836** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 835 na kutangulia 837. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 11 x 19.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 836 KK na 836 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na saba

**Mia nane na ishirini na saba** ni namba inayoandikwa **827** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 826 na kutangulia 828. 

827 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 827 KK na 827 BK.

## Tanbihi
Mia nane thelathini na saba

**Mia nane thelathini na saba** ni namba inayoandikwa **837** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 836 na kutangulia 838. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 31.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 837 KK na 837 BK.

## Tanbihi
Mia nane ishirini na nane

**Mia nane ishirini na nane** ni namba inayoandikwa **828** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 827 na kutangulia 829. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3 x 23.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 828 KK na 828 BK.

## Tanbihi
Mia nane na ishirini na tisa

**Mia nane na ishirini na tisa** ni namba inayoandikwa **829** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 828 na kutangulia 830. 

829 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 829 KK na 829 BK.

## Tanbihi
Mia nane na thelathini

**Mia nane na thelathini** ni namba inayoandikwa **830** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 829 na kutangulia 831. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 83.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 830 KK na 830 BK.

## Tanbihi
Mia nane arobaini

**Mia nane arobaini** ni namba inayoandikwa **840** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 839 na kutangulia 841. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 5 x 7.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 840 KK na 840 BK.

## Tanbihi
Mia nane na thelathini na moja

**Mia nane na thelathini na moja** ni namba inayoandikwa **831** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 830 na kutangulia 832. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 277.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 831 KK na 831 BK.

## Tanbihi
Mia nane na thelathini na mbili

**Mia nane na thelathini na mbili** ni namba inayoandikwa **832** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 831 na kutangulia 833. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 13.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 832 KK na 832 BK.

## Tanbihi
Mia nane arobaini na moja

**Mia nane arobaini na moja** ni namba inayoandikwa **841** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 840 na kutangulia 842. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 29 x 29.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 841 KK na 841 BK.

## Tanbihi
Mia nane na thelathini na tatu

**Mia nane na thelathini na tatu ** ni namba inayoandikwa **833** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXIII kwa zile za Kirumi. 
3
Ni namba asilia inayofuata 832 na kutangulia 834. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 7 x 17.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 833 KK na 833 BK.

## Tanbihi
Mia nane arobaini na mbili

**Mia nane arobaini na mbili** ni namba inayoandikwa **842** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 841 na kutangulia 843. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 421.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 842 KK na 842 BK.

## Tanbihi
Mia nane thelathini na tisa

**Mia nane thelathini na tisa** ni namba inayoandikwa **839** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 838 na kutangulia 840. 

839 ni namba tasa.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 839 KK na 839 BK.

## Tanbihi
Mia nane arobaini na tatu

**Mia nane arobaini na tatu** ni namba inayoandikwa **843** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 842 na kutangulia 844. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 281.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 843 KK na 843 BK.

## Tanbihi
Mia nane arobaini na nne

**Mia nane arobaini na nne** ni namba inayoandikwa **844** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 843 na kutangulia 845. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 211.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 844 KK na 844 BK.

## Tanbihi
Mia nane arobaini na tano

**Mia nane arobaini na tano** ni namba inayoandikwa **845** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 844 na kutangulia 846. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 13 x 13.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 845 KK na 845 BK.

## Tanbihi
Pauni

**Pauni** ina maana mbili kuu:

* Pauni (sarafu): sarafu ya Uingereza
* Ratili: kizio cha uzito ambacho huitwa pia "pauni" mara nyingi

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Wakia

**Wakia** (kutokana na Kiarabu: وقية - اوقية, *awqiyah* - *waqiyah*) unaweza kuhusu maana mbili:

## Wakia wa kisasa 
Wakia wa kisasa pia huitwa **aunsi**. Hufafanuliwa kuwa gramu 28.349523125, au 1/16 ya ratili.

## Wakia asilia 
Wakia asilia ni kipimo asilia kimojawapo cha Kiswahili ukitaja tungamo ya takribani gramu 28. Unafanana na kipimo cha Kiingereza cha aunsi (Kiingereza: "ounce"). Wakia wa dhahabu wa Kiingereza hufafanuliwa siku hizi kuwa gramu 31.1034768.

Waswahili wa zamani walipokea kipimo hiki kutoka lugha ya Kiarabu. Katika nchi za Kiislamu wakia ilikuwa sehemu ya 12 ya "ratl" (ratili) lakini ilhali jina la "ratili" iliweza kutaja uzani tofauti sana kati ya gramu 340 hadi kilogramu mbiloi, hata wakia zilitofautiana. Wakia iliyotumiwa katika Afrika ya Mashariki ilifanana na wakia. Matumizi yake ilisanifishwa kwa kutumia sarafu ya reale kama uzani sanifu.

## Tanbihi
## Marejeo
*
Jamii:Vipimo asilia vya Kiswahili
Igima (Njombe)

Kwa kata nyingine yenye jina hili, tazama Igima (Mlimba).

**Igima** ni kata ya Wilaya ya Wanging'ombe katika Mkoa wa Njombe, Tanzania. Msimbo wa posta ni 59302.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 15,560 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,363  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Wanging'ombe 
Jamii:Kata za Mkoa wa Njombe
Mia nane thelathini na nane

**Mia nane thelathini na nane** ni namba inayoandikwa **838** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 837 na kutangulia 839. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 419.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 838 KK na 838 BK.

## Tanbihi
Mia nane thelathini na nne

**Mia nane na thelathini na nne** ni namba inayoandikwa **834** kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 833 na kutangulia 835. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 139.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 834 KK na 834 BK.

## Tanbihi