open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hiroki Fuwa

**Hiroki Fuwa** (不破 弘樹, *Fuwa Hiroki*, alizaliwa 9 Julai 1966) ni mwanariadha nchini Japani ambaye alishiriki katika mbio za mita 100 za wanaume kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1984.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Japani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1966
Hiroyuki Nakano

**Hiroyuki Nakano**(中野 弘幸, *Nakano Hiroyuki*,alizaliwa 9 Desemba 1988 huko Anjo) ni mwanariadha nchini Japani ambaye alishiriki katika shindano la kupokezana la 4 × 400 m katika  Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 2012. 
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Japani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Shigeharu Suzuki

**Shigeharu Suzuki** (鈴木 重晴, *Suzuki Shigeharu*,5 Aprili 1934 – 27 Februari 2012) alikuwa mwanariadha wa Japani ambaye alishiriki katika mbio za mita 800 za wanaume na mbio za mita 4 × 400 za kupokezana vijiti katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka  1956.Alihudumu kama mkufunzi wa timu ya wimbo na uwanja wa Chuo Kikuu cha Waseda kwa miaka 19 kuanzia 1984.  
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Japani
Alan Gooch

**Alan Gooch** (alizaliwa mwaka 1960) ni mtendaji wa michezo wa Marekani na kocha wa zamani wa futiboli ya Marekani. Yeye ni mkurugenzi mtendaji wa *Orlando Sports Foundation* (OSF), ambayo hukusanya fedha na kuongeza uelewa kuhusu utafiti wa saratani na inadhamini *Cure Bowl*, mechi ya *bowl* inayochezwa kila Desemba huko Orlando, Florida. Gooch alitumia muda mwingi wa taaluma yake ya ukocha kama kocha msaidizi katika chuo chake alichohitimu, Chuo Kikuu cha Florida (UCF). Mnamo mwaka 1997, alikuwa mshindi wa kwanza wa tuzo ya Kocha Msaidizi Bora wa futiboli wa Mwaka wa *AFCA*. Gooch aliwahi kuwa kocha mkuu wa muda kwa mechi mbili za mwisho za msimu wa UCF wa mwaka 2003  kufuatia kufutwa kazi kwa *Mike Kruczek*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1960
Manning Marable

thumb|Taswira ya Manning Marable mnamo 2007.
**William Manning Marable** (May 13, 1950 - April 1, 2011) alikuwa profesa wa historia na sayansi ya siasa kutoka nchini Marekani. Alikuwa maarufu zaidi kwa mchango wake katika masuala ya haki za kiraia, historia ya Wamarekani Weusi, na ukosoaji wa kijamii. Alifundisha katika vyuo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Chuo Kikuu cha Columbia, ambapo alishika wadhifa wa Mkurugenzi wa Taasisi ya Mafunzo ya Wamarekani Weusi.

Umaarufu wa Manning Marable ulitokana zaidi na utafiti wake wa kina kuhusu Malcolm X na historia ya ukombozi wa watu wa Afrika. Alifanya kazi kwa zaidi ya miaka ishirini kuandika wasifu wa Malcolm X uliopewa jina Malcolm X: A Life of Reinvention. Kitabu hiki kilichapishwa mwaka 2011, muda mfupi baada ya kifo chake, na kilimpatia sifa kubwa kutokana na mtazamo mpya na wa kina kuhusu maisha ya mwanaharakati huyo. Pia, Marable aliangazia masuala ya haki za kijamii, ubaguzi wa rangi, na ukosoaji wa siasa za Marekani kupitia maandiko yake na mihadhara.

Mbali na utafiti wake, Marable alikuwa mwanaharakati mwenye msimamo mkali katika kutetea haki za watu wa Afrika na alihusisha kazi yake ya kitaaluma na harakati za kisiasa, akiamini kuwa sayansi ya jamii inapaswa kutumika kubadilisha jamii kwa ajili ya usawa zaidi.
## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Earnest Graham

**Earnest Graham Jr.** (alizaliwa Januari 15, 1980) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani wa chuo kutoka Marekani, ambaye aliwahi kuwa mshambuliaji wa nyuma katika ligi ya *NFL* kwa misimu minane. Alicheza futiboli ya chuo katika Chuo Kikuu cha Florida na alisainiwa na timu ya *Tampa Bay Buccaneers* kama mchezaji huru ambaye hakuchaguliwa kwenye draft mnamo mwaka 2003. Graham alipendwa sana na mashabiki wa Buccaneers, makocha na wachezaji wenzake kwa bidii yake na mtazamo wake wa kuweka maslahi ya timu mbele.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1980
Torrian Gray

**Torrian Gray** (alizaliwa Machi 18, 1974) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani ambaye kwa sasa ni kocha wa wachezaji wa safu ya ulinzi katika timu ya futiboli ya *South Carolina Gamecocks* kwenye Chuo Kikuu cha South Carolina. Pia anajulikana kwa jina la utani "Big Play Torrian Gray."

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1974
Brian Griese

**Brian David Griese** (alizaliwa Machi 18, 1975) ni kocha wa kitaalamu wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani ambaye ni kocha wa nafasi ya kuongoza mashambulizi wa timu ya *San Francisco 49ers* katika ligi ya NFL. Akiwa mchezaji wa zamani wa kuongoza mashambulizi katika ligi ya NFL, alicheza futiboli katika timu ya *Michigan Wolverines* na alichaguliwa na *Denver Broncos* katika raundi ya tatu ya ya ligi ya NFL. 

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1975
Shuhei Tada

**Shuhei Tada** (多田 修平, *Tada Shūhei*, alizaliwa 24 Juni 1996) ni mwanariadha nchini Japani ambaye alishiriki katika mbio za mita 100 za wanaume katika mashindano ya dunia ya riadha ya mwaka 2017. Tada pia aliwakilisha Japani katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 2020 huko Tokyo, alishiriki katika matukio ya kupokezana ya mita 100 na 4x100.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Japani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1996
Odell Haggins

**Odell Haggins Jr.** (alizaliwa Februari 27, 1967) ni kocha na mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani. Yeye ni kocha mkuu msaidizi wa timu ya mpira wa miguu na kocha wa wachezaji wa safu ya ulinzi wa kati katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Florida. Haggins amekuwa akifundisha katika jimbo la Florida tangu mwaka 1994 na amewahi kuhudumu mara mbili kama kocha mkuu wa muda katika michezo miwili ya mwisho ya msimu wa mwaka 2017 wa timu ya futiboli ya Jimbo la Florida , baada ya kujiuzulu kwa *Jimbo Fisher* na michezo minne ya mwisho ya msimu wa mwaka 2019 wa timu ya futiboli ya Jimbo la Florida, baada ya kufutwa kazi kwa *Willie Taggart*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1967
Leonard Hankerson

**Leonard Hankerson Jr.** (alizaliwa Januari 30, 1989) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani ambaye ni kocha wa wachezaji wa safu ya nje ya upokeaji wa timu ya *San Francisco 49ers* katika ligi ya NFL. Aliwahi kucheza kama mchezaji wa safu ya nje ya upokeaji katika ligi ya NFL. Hankerson alicheza futiboli ya chuo katika timu ya *Miami Hurricanes* na alichaguliwa na *Washington Redskins* katika raundi ya tatu ya ligi ya NFL mwaka 2011. Pia aliwahi kuchezea timu za *Atlanta Falcons*, *New England Patriots* na *Buffalo Bills*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1989
Masaru Kamata

**Masaru Kamata** (蒲田 勝, *Kamata Masaru*, alizaliwa 21 Aprili 1940) ni mwanariadha nchini Japani ambaye alishiriki katika mbio za mita 100 za wanaume na mbio za kupokezana za mita 4 × 100 katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1964.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Japani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1940
Gary Harrell

**Gary Lamar Harrell** anayejulikana kwa upendo kama *The Flea*, (alizaliwa Januari 23, 1972) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani wa *gridiron football* wa ngazi ya kitaalamu. Kwa sasa, ni kocha msaidizi mkuu na kocha wa wakimbiaji wa nyuma katika Chuo Kikuu cha Colorado. Harrell alikuwa mpokeaji wa pembeni katika ligi ya NFL, ligi ya WLAF, na ligi ya CFL kwa misimu mitatu wakati wa miaka ya 1990.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1972
Al Harris

**Alshinard Harris** (alizaliwa Desemba 7, 1974) ni kocha wa futiboli ya Marekani wa kitaalamu na mchezaji wa zamani ambaye ni kocha wa mabeki wa ulinzi katika timu ya *Dallas Cowboys* wa ligi ya NFL. Harris alicheza kama mchezaji wa pembeni kwa misimu 14 katika ligi ya NFL kuanzia mwaka 1998 hadi mwaka 2011. Alicheza katika timu za *Tampa Bay Buccaneers*, *Philadelphia Eagles*, *Green Bay Packers*, *Miami Dolphins* na *St. Louis Rams*. Aliteuliwa katika *Pro Bowl* baada ya misimu yake ya mwaka 2007 na mwaka 2008 katika *Green Bay*. Pia AP ilimchagua kuwa mchezaji wa pili wa *All-Pro* mwaka 2007.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1974
Brandon Harris

**Brandon Harris** (alizaliwa Januari 24, 1990) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani ambaye kwa sasa anahudumu kama kocha wa pamoja wa walinzi wa nyuma na kocha wa wachezaji wa pembeni katika timu ya *Florida Atlantic Owls*. Alicheza kama mchezaji wa pembeni katika ligi ya NFL. Aliteuliwa na *Houston Texans* katika raundi ya pili ya mwaka 2011 ya ligi ya NFL. Pia alicheza katika timu ya  *Tennessee Titans* katika ligi ya NFL na timu ya *Toronto Argonauts* katika ligi ya CFL. Alicheza futiboli ya chuo katika timu ya *Miami Hurricanes*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1990
Martha Chol Luak Kok

**Martha Chol Luak Kok** ni mwanasiasa kutoka Sudan Kusini. Anatoka Kaunti ya Akobo. Kufikia mwaka wa 2009, alikuwa kaimu spika wa Bunge la Jimbo la Jonglei. Alichaguliwa kuwa mbunge wa Bunge la Jimbo la Jonglei mnamo mwaka wa 2010 kama mgombea wa orodha ya wanawake ya Chama cha National Congress Party.

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Sudan Kusini
Herb Haygood

**Herbert Donta Haygood** (alizaliwa Desemba 30, 1977) ni kocha wa zamani wa futiboli ya Marekani na mchezaji mtaalamu wa Marekani. Alikuwa kocha mkuu wa futiboli katika Chuo Kikuu cha Madonna kuanzia mwaka 2020 hadi mwaka 2023 kabla ya kukubali nafasi ya mkurugenzi msaidizi wa udahili mwaka 2023. Alicheza kitaaluma kama mpokeaji katika Ligi ya NFL. Alichaguliwa na *Denver Broncos* katika raundi ya tano ya mchango wa NFL wa mwaka 2002.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1977
Takabuti

**Takabuti** alikuwa mwanamke wa kale wa Misri aliyeolewa ambaye alifikia umri wa kati ya ishirini na thelathini. Aliishi katika mji wa Misri wa Thebes mwishoni mwa Enzi ya Ishirini na tano ya Misri. 

Mwili na jeneza lake vilivyohifadhiwa viko kwenye Jumba la Makumbusho la Ulster huko Belfast, Ireland Kaskazini. [IIreland.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Jamii:watu wa Misri ya Kale
Jay Gruden

**Jay Michael Gruden** (alizaliwa Machi 4, 1967) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani wa mashambulizi. Aliwahi kuwa kocha mkuu wa timu ya *Washington Redskins* kuanzia msimu wa mwaka 2014 hadi mwaka 2019 na pia kuwa mratibu wa safu ya mashambulizi katika timu za *Cincinnati Bengals* na *Jacksonville Jaguars*. Wakati wa kipindi chake katika ligi ya AFL, alishinda michuano minne ya *ArenaBowls* kama mchezaji na mingine miwili kama kocha mkuu. Gruden ni mdogo wa kocha mkuu wa zamani wa NFL, *Jon Gruden* na aliwahi kuwa kocha msaidizi wa timu ya *Tampa Bay Buccaneers* iliyoshinda *Super Bowl XXXVII*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1967
Aaron Henry

**Aaron Henry** (alizaliwa Novemba 28, 1988) ni kocha wa futiboli ya Marekani na alikuwa mchezaji wa nafasi ya usalama ambaye kwa sasa ni mkurugenzi wa ulinzi katika Chuo Kikuu cha Illinois. 

Alianza kazi yake ya kitaaluma na *Oakland Raiders* wa Ligi ya NFL, na alicheza futiboli ya chuo kwa ajili ya timu ya *Wisconsin Badgers*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1988
Hangbe

**Hangbe** alikuwa mwanamke aliyehudumu kama mtawala wa mpito wa Ufalme wa Dahomey. Alizaliwa na Houegbadja kama dada pacha wa Akaba. Pacha hao walikuwa na kaka mdogo aliyeitwa Dosu, ambaye baadaye alichukua jina Agaja, ambalo ni jina la jadi linalopewa mtoto wa kiume wa kwanza kuzaliwa baada ya mapacha. Akaba alifanyika kuwa Mfalme wa Dahomey karibu na mwaka 1685, na Hangbe akawa sehemu muhimu ya familia ya kifalme kama dada mkubwa wa Akaba.

Hangbe alikuwa mwanamke aliyehudumu kama mtawala wa mpito wa Ufalme wa Dahomey kwa kipindi kifupi kabla ya Agaja kuchukua madaraka mnamo 1718. Kulingana na simulizi za mdomo, alikua mtawala wa mpito baada ya kifo cha ghafla cha Mfalme Akaba kwa sababu mwanawe mkubwa, Agbo Sassa, hakuwa bado amefikia umri wa kutawala. Muda wa utawala wake wa mpito haujulikani wazi. Alimuunga mkono Agbo Sassa katika mapambano ya urithi dhidi ya Agaja, ambaye hatimaye alifanyika mfalme. Urithi wa Hangbe unaendelea kuishi katika simulizi za mdomo, lakini machache yanajulikana kuhusu utawala wake kwa sababu ulifutwa kwa kiasi kikubwa kutoka katika historia rasmi. Inawezekana kwamba jinsia yake na nafasi yake kama mwanamke mwenye mamlaka ilichangia kufutwa kwa utawala wake kutoka historia rasmi.

Jamii:wanasiasa wa Benin
Jamii:Wanawake wa Benin
Latifa Bennani-Smires

**Latifa Bennani-Smires** (Kiarabu: لطيفة بناني سميرس) ni mwanasiasa wa Morocco. Pamoja na **Badia Skalli**, alikuwa mmoja wa wanawake wawili wa kwanza katika Baraza la Wawakilishi alipochaguliwa kuwa mbunge mnamo mwaka 1993.

Mkuu wa sehemu ya wanawake ya Chama cha *Istiqlal*,  Bennani-Smires alikuwa mgombea wa ubunge mnamo 1993 na alikuwa mmoja wa wanawake wawili waliochaguliwa katika Baraza la Wawakilishi, na kuwa wanawake wa kwanza katika Bunge la Morocco. 

Alichaguliwa tena mnamo mwaka 1997, 2002 na 2007.  [3] Wakati wa muhula wake wa mwisho alihudumu kama mwenyekiti wa kundi la Istiqlal katika Baraza la Wawakilishi.

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Marie Christiane Agathe

**Marie Christiane Agathe** ni mwanasiasa na mwalimu kutoka Rodrigues. Alichaguliwa katika Baraza la Mkoa la Rodrigues tarehe 27 Februari 2022, akiwakilisha eneo la Maréchal, kwa ajili ya Umoja wa Rodrigues. Pia aliteuliwa katika kamati ya utendaji ya Mkutano wa Kanda, ambapo yeye ndiye mwanamke pekee, katika nafasi ya Kamishna wa Ulinzi wa Familia na Haki za Watoto.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Mauritius
Diana Mary Mitchell

**Diana Mary Mitchell** (née Coates; 16 Novemba 1932 – 8 Januari 2016) alikuwa mpinzani wa kisiasa na mwandishi kutoka Zimbabwe, ambaye alikuwa miongoni mwa wakosoaji wakali wa serikali za Ian Smith na Robert Mugabe.

Mitchell alizaliwa katika mji wa Salisbury, mji mkuu wa Rhodesia ya Kusini. Baba yake, Elliott Coates, alikuwa afisa wa meli, na mama yake, Mary Peck, aliyetoka Australia, alikuwa muigizaji. Ndoa ya wazazi wake ilivunjika mwaka 1932, na aliishi na wazazi wa kulea wakati wa Vita vya Kidunia vya Pili wakati mama yake alifanya kazi katika kiwanda cha silaha. Alipewa elimu katika Shule ya Sekondari ya Wasichana ya Eveline mjini Bulawayo, na baadaye katika Chuo Kikuu cha Cape Town nchini Afrika Kusini, ambapo alisoma historia na lugha ya Shona. Alioa mhandisi wa majimaji, Brian Mitchell, mwaka 1956, na walikuwa na watoto.

Jamii:wanasiasa wa Zimbabwe
Darin Hinshaw

**Darin Clifford Hinshaw** (alizaliwa 6 Juni 1972) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani wa  nafasi ya mkimbiaji wa pembeni ambaye kwa sasa ni kiongozi wa mashambulizi katika Chuo Kikuu cha Kati cha Florida (UCF). Kabla ya kujiunga na UCF, alikuwa kiongozi wa mashambulizi katika Chuo Kikuu cha Alabama-Birmingham (UAB). Alicheza futiboli ya chuo katika UCF, ambapo alikamilisha kariya yake kama kiongozi wa programu hiyo katika kiwango cha juu.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1972
Byron Hardmon

**Byron Bernard "Bam" Hardmon** (alizaliwa Januari 7, 1981) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani aliyewahi kucheza ngazi ya chuo na ngazi ya kitaalamu kama mchezaji wa safu ya ulinzi. Hardmon alicheza futiboli ya chuo katika Chuo Kikuu cha Florida. Aliingia katika timu ya *Miami Dolphins* kama mchezaji asiyechaguliwa katika drafti, lakini alitumia msimu wake wa kwanza kama mchezaji majeruhi. Baadaye, Hardmon alicheza futiboli kitaalamu katika timu ya *Hamburg Sea Devils* katika ligi ya NFL Europa na katika michezo ya awali ya NFL na timu za *Seattle Seahawks* na *Tampa Bay Buccaneers*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1981
Monique Ohsan Bellepeau

**Agnès Monique Ohsan Bellepeau** GOSK (alizaliwa mwaka 1942) ni mwanasiasa wa Mauritius na alikuwa makamu wa nne wa rais wa Mauritius kuanzia Novemba 2010 hadi Aprili 2016.

Alikuwa rais wa muda wa Mauritius kuanzia tarehe 31 Machi 2012 hadi tarehe 21 Julai 2012 wakati Sir Anerood Jugnauth alipojiuzulu hadi kuapishwa kwa Kailash Purryag katika ofisi.

Alikuwa tena rais wa muda kuanzia tarehe 29 Mei 2015 hadi tarehe 5 Juni 2015 wakati Kailash Purryag alipojiuzulu hadi kuapishwa kwa Ameenah Gurib katika ofisi.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Mauritius
Kim Helton

**Charles Kimberlin Helton** (alizaliwa Julai 28, 1948) ni kocha wa futiboli ya Marekani wa chuo na wa kitaaluma. Alikuwa kocha mkuu wa futiboli wa Chuo Kikuu cha Houston kutoka mwaka 1993 hadi mwaka 1999, akiwa na rekodi ya 24–53–1. Mwanawe *Clay Helton* na *Tyson Helton* wote walifanikiwa kuwa makocha wakuu wa futiboli ya vyuo.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1948
Abdul Hodge

**Abdul Hodge** (alizaliwa tarehe 9 Septemba 1983) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani. Kwa sasa ni kocha wa *tight ends* katika timu ya *Iowa Hawkeyes*, ambapo alicheza kama mchezaji wa nafasi ya linebacker wa mara tatu katika timu ya *Big-Ten*. Alichukuliwa na timu ya *Green Bay Packers* katika raundi ya tatu ya ligi ya NFL mwaka 2006.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1983
Priscilla Misihairabwi-Mushonga

**Priscilla Misihairabwi-Mushonga** ni mwanasiasa wa Zimbabwe na balozi wa ufalme wa Sweden. Wakati akiwa mbunge wa Glen Norah pia aliwahi kuwa waziri kivuli wa mambo ya nje wa Movement for Democractic Change-Tsvangirai|Movement for Democratic Change. Wakati chama kilipogawanyika mwaka 2005, alibaki na MDC na alichaguliwa kuwa Naibu Katibu Mkuu wa chama hicho. Amekuwa akiwakilisha chama chake katika mazungumzo ya kisiasa ya Zimbabwe.

## Kazi ya kisiasa
Mwaka 2009 aliteuliwa kuwa Waziri wa Ushirikiano wa Kikanda na Ushirikiano wa Kimataifa. Katika serikali ya umoja wa kitaifa katika mkutano wa MDC wa 2011 alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa chama, nafasi amabayo ataishikilia hadi mkutano ujao 2016. Ni mwakilishi mkuu wa MDC katika JJOMIC 9Kamati ya Pamoja ya Ufuatiliaji na Utekelezaji) na COPAC, kamati ya Bunge la katiba, kamati inayo husika na kuandika katiba ya Zimbabwe.

## Maisha binafsi
Alikuwa mjane baada ya mumewe, Dk Christopher Mushonga kufariki kutokana na majeraha aliyopata wakati wa wizi uliokosa kufaulu.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:wanasiasa wa Zimbabwe
Mary Karlino Madut

**Mary Karlino Madut** ni mwanasiasa kutoka Sudan Kusini. Amekuwa akihudumu kama Waziri wa Masuala ya Bunge wa Bahr el Ghazal Magharibi tangu tarehe 18 Mei 2010.

Jamii:wanasiasa wa Sudan Kusini
Fadumo Dayib

**Fadumo Qasim Dayib**, ajulikanae kama Deego linalomaanisha "zawadi" kwa Kisomali. ni mwanasiasa kutokea Somalia na ndiye aliekua mwanamke wa kwanza kuogombea uraisi katika uchaguzi wa mwaka 2016.

## Maisha na Elimu 
Dayib alizaliwa mwaka 1972 nchini Kenya. Mama yake alisafiri kwenda Kenya baada ya kupoteza watoto kumi na moja kutoka na magonjwa mbalimbali yasiozuilika. Baba yake alikua dereva wa magari ya mizigo na ndie aliewasaidia mama yake na kaka yake kufika Kenya. Walioana wakielekea Kenya na wakaweka makazi yao Thika. Wazazi wake wote wawili hawakua wasomi lakini baba yake alikua ananaongea lugha mbalimbali. Na mama yake aliku mjasiriamali mdogo aliekua akiuza chai bembezoni mwa barabara. Dayib alikua na ndugu wawili waliozaliwa Kenya pia. Wazazi wake waliachana akiwa bado ni mdogo na familia yake iliondolewa Kenya na kurudishwa Mogadishu. Mama yake alifungwa kwa muda baada ya kaka yake kushukiwa kushiriki kuwawezesha vikundi vilivyokua vikimpinga Siad Barre. Mama yake alilazimika kuuza kikla kitu ili wahamie Finland kama wakimbizi ambako ndipo walipoishi tangu mwaka 1990.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Wanawake wa Somalia
Diané Mariam Koné

**Diané Mariam Koné** (alizaliwa 26 Agosti 1953 mjini Ségou) ni mwanasiasa kutoka Mali. Alikuwa Waziri wa Mifugo na Uvuvi kuanzia Desemba 2012 hadi Septemba 2013. Kabla ya hapo, alikuwa Mkurugenzi wa Kituo cha Mafunzo ya Vitendo katika Mifugo 1991-1994, Koordinator wa Mradi wa Msaada wa Kukuza Wanawake 1997-2001, na Mkurugenzi wa Kituo cha Kitaifa cha Nyaraka na Taarifa.

Jamii:wanasiasa wa Mali
Hasna Doreh

**Hasna Doreh** alikuwa kamanda wa kike wa Kisomali katika karne ya 20 mapema, wa Dola la Dervish, dola ambayo mara kwa mara ilihusika katika vita dhidi ya nguvu za kikoloni wakati wa kampeni ya Kisomali. Wanawake wa Darwiish kama yeye waliitwa Darwiishaad au Darawiishaad.

Jamii:Wanawake wa Somalia
Nabila Rmili

**Nabila Rmili** (amezaliwa 5 Juni 1974) ni daktari wa Moroko na mwanasiasa wa Kitaifa wa Kujitegemea (RNI). 

Mnamo Septemba 2021, alichaguliwa kama meya wa Casablanca.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Don Holmes

**Donald Ira Holmes** (alizaliwa tarehe 1 Aprili 1961) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani wa kitaaluma ambaye kwa sasa ni kocha wa wapokeaji wa mbali katika Chuo Kikuu cha Colorado Mesa, nafasi ambayo amekuwa akishikilia tangu mwaka 2007. Alichukuliwa na timu ya *Atlanta Falcons* katika raundi ya 12 ya ligi ya NFL mwaka 1984.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1961
Leda Hugo

**Leda Florida Hugo** (amezaliwa Namapa, Mkoa wa Nampula, 4 Januari 1963) ni mtaalamu wa kilimo na mwanasiasa wa Msumbiji ambaye amehudumu kama naibu waziri tangu 2010.

Maisha
Hugo alisoma shule ya msingi huko Ocua katika Mkoa wa *Cabo Delgado* na shule ya sekondari huko Nampula. Alisomea agronomia katika Chuo Kikuu cha Eduardo Mondlane huko Maputo, na kuhitimu mwaka wa 1986. Alipata shahada ya uzamili kutoka Chuo Kikuu cha Texas A&M, Kituo cha Chuo na udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Pretoria nchini Afrika Kusini.

Mnamo mwaka 1994, Hugo alianza kufanya kazi katika Chuo Kikuu cha *Eduardo Mondlane*, akiongoza mafunzo ya kilimo. Kuanzia 2001 hadi 2006 aliongoza programu ya uhandisi vijijini na mnamo 2008 alikuwa msimamizi wa mwelekeo wa ufundishaji wa chuo kikuu.

Hugo ni mwanachama wa *Front ya Ukombozi wa Msumbiji*. Mnamo 2010, aliteuliwa katika baraza la mawaziri na Rais *Armando Guebuza* kama Naibu Waziri wa Elimu. 

Hugo ameachika na ana watoto wawili. Yeye ni Muislamu na anazungumza Kimakua, Kireno na Kiingereza.

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Msumbiji
Jamii:Wanawake wa Msumbiji
Patricia Mulasikwanda

**Patricia Mulasikwanda** ni mwanasiasa wa Zambia ambaye ameongoza akiwa kama waziri wa michezo, vijana na ustawi wa watoto na baadaye kuwa waziri wa jinsia na ustawi wa wanawake. Ametumikia bunge la Mulobezi kuanzia Agosti 2015 hadi Agosti 2016.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Emilienne Rochecouste

**Marie Louise Emilienne Rochecouste** OBE (20 Septemba 1892 – 28 Februari 1979) alikuwa mwanasiasa wa Mauritius. Mnamo mwaka wa 1948 alikua mwanamke wa kwanza kuchaguliwa katika Baraza la Sheria, akihudumu hadi mwaka wa 1953.

Alizaliwa Marie Louise Emilienne Orian mwaka 1892 katika familia ya mchanganyiko wa rangi ya Franco-Mauritian, Rochecouste alifanya kazi kama mwalimu wa shule ya msingi na mkuu wa shule. Aliolewa na Raphael Rochecouste mwezi Julai mwaka 1916. Wakati wa Vita vya Kidunia vya Pili, mwanawe Jean alikufa akiwa anahudumu katika Jeshi la Anga la Ufalme.

Rochecouste aligombea kama mgombea huru katika eneo la Plaines Wilhems–Black River katika uchaguzi wa Agosti 1948. Katika mkutano wa kamati ya utendaji uliofanyika tarehe 11 Julai, Chama cha Wafanyakazi kiliamua kumuunga mkono katika kugombea kwake licha ya kuwa kikiwa kinyume na dhana ya haki za wanawake kupiga kura. Alimaliza akiwa wa pili katika kura, akawa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa katika Baraza la Kutunga Sheria. Baada ya uchaguzi, Denise De Chazal aliteuliwa kuwa mwanamke wa pili kwenye baraza hilo. 

Alipoteza kiti chake katika uchaguzi wa mwaka 1953, akimaliza akiwa wa ishirini kati ya wagombea thelathini.

Rochecouste aliteuliwa kuwa OBE katika Heshima za Siku ya Kuzaliwa mwaka 1958. Katika miaka ya 1970, shule ya serikali katika mji wake wa Quatre Bornes ilipewa jina lake.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1892
Jamii:Waliofariki 1979
Jamii:Wanasiasa wa Mauritius
Mbarka Bouaida

**Mbarka Bouaida** (alizaliwa mwaka 1975) ni mwanasiasa wa Moroko ambaye aliwahi kuhudumu kama Naibu Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano katika serikali ya Benkirane. Mnamo Julai 2019, alichaguliwa kuwa rais wa eneo la kusini-mashariki la Guelmim-Oued Noun, akiwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kama kiongozi wa eneo nchini Morocco.

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:wanasiasa wa Moroko
Djamila Bouhired

**Djamila Bouhired** (Kiarabu: جميلة بوحيرد; alizaliwa Juni 1935) ni mpiganaji, mzalendo, na mrekebishaji kutoka Algeria ambaye alipinga utawala wa kikoloni wa Ufaransa nchini Algeria. Alikulia katika familia ya kati na alipata elimu katika shule ya Kifaransa nchini Algeria. Katika ujana wake, alijiunga na Front ya Ukombozi wa Kitaifa ya Algeria (FLN) kama mfuasi wa wanafunzi. Huko, alifanya kazi kama afisa wa uhusiano na msaidizi binafsi wa kamanda wa FLN, Yacef Saadi, mjini Algiers.

Jamii:wanaharakati wa Algeria
Earl Holmes

**Earl L. Holmes** (alizaliwa tarehe 28 Aprili 1973) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani wa nafasi ya linebacker na kocha mkuu wa zamani katika Chuo Kikuu cha Florida. Alichukuliwa na *Pittsburgh Steelers* katika raundi ya 4 ya ligi ya NFL mwaka 1996, akiwa wa 126 kwa jumla kutoka Chuo Kikuu cha Florida. Holmes alingizwa kwenye Jumba la Makumbusho la FAMU mwezi Julai 2005 ili kuungana na wenzake kama Alonzo S. "Jake" Gaither na "Famed Final Four" wa FAMU mwaka 1952.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1973
Benoni Urey Telia Urey

**Benoni Urey Telia Urey** ni mfanyabiashara, mfadhili, na mwanasiasa wa Liberia. Urey ni binti wa mfanyabiashara na mwanasiasa wa Liberia Benoni Urey. Mnamo 2019, aligombea katika uchaguzi wa mwakilishi nchini Liberia, ambapo aligombea kwa tikiti ya muungano wa vyama vinne vya kisiasa: All Liberian Party, Liberty Party, Alternative National Congress, na chama tawala cha zamani cha Unity Party- chama cha rais wa zamani Ellen Johnson- Sirleaf.  

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Liberia
Jamii:Wanasiasa wa Liberia
Betul Haile Maryam Taytu Betul

**Betul Haile Maryam Taytu Betul** (kwa Kiamhari: ጣይቱ ብጡል Taytu Bəṭul; alibatizwa kama Wälättä Mikael; 1851 - 11 Februari 1918) alikuwa Malkia wa Ethiopia kuanzia 1889 hadi 1913 na mke wa tatu wa Mfalme Menelik II. Mtu mashuhuri katika upinzani dhidi ya ukoloni wakati wa Mgawanyo wa Afrika mwishoni mwa karne ya 19, yeye, pamoja na mumewe walianzisha mji mkuu wa kisasa wa Ethiopia Addis Ababa mnamo 1886.  

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Ethiopia
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Tembandumba Tembandumba

**Tembandumba Tembandumba** (pia: **Tembo a Ndumbo**) alikuwa mtawala wa Imbangala Jagas ya ambayo sasa ni Angola. Mama yake Tembandumba alikuwa Mussasa ambaye alimuasi na kujitangaza kuwa malkia. Baada ya kuchukua madaraka, alipanga Jaga kwa ajili ya vita kwa kutaka watoto wachanga wauawe na mama zao na miili yao kusagwa mafuta ambayo yalichanganywa na mitishamba. Ili kutekeleza amri hiyo, alikusanya kabila hilo na kumtwanga mtoto wake mchanga hadi afe kwenye chokaa na akatayarisha marhamu. Kisha akaipaka mwilini mwake, akitangaza kwamba ingemfanya asiathirike.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Angola
Hassiba Ben Bouali

**Hassiba Ben Bouali** (18 Januari 1938 – 9 Oktoba 1957) alikuwa mwanamapambano na kiongozi wa mapinduzi wa Vita vya Algeria. Alizaliwa katika mji wa El-Asnam (sasa Chlef), Algeria, katika familia ya kifalme.

Wazazi wake walihamia Algiers mwaka 1947, ambapo alisoma katika shule ya upili ya Lycée Delacroix. Ali jiunga na harakati za skauti, na kupitia safari zake aligundua hali ya wananchi wa Algeria chini ya utawala wa kikoloni. Hali hii ilimchochea kujiunga na Umoja wa Jumla wa Wanafunzi Waislamu wa Algeria (Union générale des étudiants musulmans algériens) mwaka 1954, akiwa na umri wa miaka 16. Alihusika kikamilifu katika harakati za kitaifa hadi kifo chake.

Katika Vita vya Algiers vya mwaka 1957, Hassiba Ben Bouali pamoja na wenzake watatu, wakiwemo Ali Ammar (anayejulikana kama Ali La Pointe), waliuawa wakati majeshi ya Kifaransa yalipolipua maficho yao katika Casbah.

Ben Bouali pia aliigizwa katika filamu The Battle of Algiers na mwigizaji Fusia El Kader. Moja ya barabara kuu zaidi katika Algiers pamoja na chuo kikuu cha Chlef vilipewa jina lake kuheshimisha mchango wake.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Algeria
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 1957
Dora Siliya

**Dora Siliya**, alizaliwa Kitwe, Zambia, 8 Oktoba 1970, ni mwanasiasa maarufu nchini Zambia. Aliwahi kuwa mbunge wa Petauke Central na Waziri wa Mawasiliano na Utangazaji.

Alizaliwa Kitwe na alisoma Mufulira. Baada ya kumaliza shule ya sekondari ya Kabulonga Girls mwaka 1988, alianza masomo yake katika Chuo Kikuu cha Zambia akihudhuria masomo ya dawa. Baada ya miaka miwili, alihitimu na kuanza kufanya kazi katika Televisheni na Redio ya Zambia (ZNBC), kisha akarudi chuo kikuu kusoma mawasiliano ya umma, wakati huo huo akifanya kazi ZNBC. Mwaka 1996, alianza kazi katika Shirika la Utangazaji la Afrika Kusini. Mwaka 1997 alihitimu na digrii ya Kwanza ya Sanaa. Ana pia master's katika uchumi wa maendeleo kutoka Chuo Kikuu cha Cambridge na PhD katika Uchumi wa Maendeleo kutoka Chuo Kikuu cha Lusaka.

Jamii:wanasiasa wa Zambia
Etta Banda

**Eta Elizabeth Banda** (alizaliwa 1949) ni mwanasiasa wa zamani wa Malawi ambaye alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa nchi hiyo kuanzia mwaka 2009 hadi 2011. Kabla ya kuingia kwenye siasa, alifanya kazi kama mtaalamu wa afya na msimamizi wa chuo kikuu.

Banda alisoma katika chuo cha nursing cha Malawi na kisha akafanya kazi katika taaluma hiyo kwa muda. Baadaye alifuatilia masomo zaidi, kwanza nchini Afrika Kusini na kisha nchini Marekani, ambapo alihitimu na Shahada ya Uzamili (M.Sc.) katika nursing ya afya ya jamii kutoka Chuo Kikuu cha Boston.

Alimaliza pia udaktari wake katika Chuo Kikuu cha Maryland, katika nyanja za usimamizi wa nursing, elimu, na sera. Aliporejea Malawi, Banda alikua mwanachama wa kitivo cha Chuo cha Kamuzu cha Nursing kilichopo Lilongwe, ambacho ni sehemu ya Chuo Kikuu cha Malawi. Utafiti wake ulikuwa ukilenga mipango ya sera za afya nchini Malawi na eneo pana la Kusini mwa Afrika, na alihudumu kwenye bodi ya wahariri wa Jarida la Afrika la Midwifery.

Hatimaye aliteuliwa kuwa dekani wa chuo hicho, na baadaye akahudumu kama makamu-principal na principal.

Banda alichaguliwa katika Bunge la Taifa la Malawi katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2009, akisimama kwa ajili ya Chama cha Democratic Progressive Party (DPP) katika jimbo la Nkhata Bay South.  Wakati Rais Bingu wa Mutharika alipounda baraza lake jipya la mawaziri mnamo Juni 2009, aliteuliwa kuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Alikuwa mwanamke wa tatu kushika wadhifa huo, baada ya Lilian Patel na Joyce Banda. Mnamo Aprili 2011, Banda alimuondoa Fergus Cochrane-Dyet, Kamishna Mkuu wa Uingereza nchini Malawi, kutoka nchini baada ya taarifa ya kidiplomasia kuvuja ambayo ilimkritiki Rais wa Mutharika.  Maamuzi yake yalifanywa kwa uelewa wa rais, lakini alimpa idhini yake ya nyuma alipofanya mazungumzo ya aina kwamba angependa kujiuzulu kama waziri wa mambo ya kigeni badala ya kumuona rais wake akidharauliwa bila adabu.

Uamuzi wake wa kufanya hivyo ulifanywa kwa maarifa ya rais, lakini alimpa idhini yake ya nyuma wakati alifanya maoni kwamba angependelea kujiuzulu kama waziri wa mambo ya nje kuliko kuona rais wake akidhihakiwa bila adabu.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Malawi
Jamii:watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1949
Nadar Tabaax Maalin

**Nadar Tabaax Maalin** (kwa Kiingereza: Nadar Tabah Malin) ni mwanasiasa wa Somalia ambaye aliwahi kuwa meya wa Beledweyne kuanzia tarehe 30 Julai 2020 hadi 3 Machi 2024. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Paulina Mateus Nkunda

**Paulina Matheus Nkunda** (1952 - 12 Oktoba 2013) alikuwa mwanaharakati mwanamke wa Zimbabwe, vetenari wa vita vya kupigania uhuru na mwanasiasa aliyetumikia nafasi za juu za chama cha Frelimo.

Jamii: wanawake wa Zimbabwe
Jamii: Wanasiasa wa Zimbabwe
Marcelino Huerta

**Marcelino Huerta Jr.** (anayejulikana pia kwa jina lake la utani **Chelo Huerta**, 31 Oktoba 1924 – 8 Oktoba 1985) alikuwa mchezaji na kocha wa futiboli ya Marekani. Huerta alicheza futiboli ya chuo katika Chuo Kikuu cha Florida, na baadaye alikuwa kocha mkuu wa futiboli katika Chuo cha Tampa, Chuo Kikuu cha Manispaa ya Wichita—kilichojulikana baadaye kama Chuo Kikuu cha Wichita na Chuo cha Parsons. Aliingizwa kwenye Jumba la Makumbusho la futiboli ya Chuo kama kocha mwaka 2002.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:Waliofariki 1985
Theresa Anyuat Bola

**Theresa Anyuat Bola** ni mwanasiasa wa Sudan Kusini. Amehudumu kama Waziri wa Maendeleo ya Jamii wa Magharibi mwa Bahr el Ghazal tangu tarehe 18 Mei 2010.   

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Sudan Kusini
Faith Muthambi

**Azwihangwisi Faith Muthambi** (alizaliwa 19 Februari 1974) ni mwanasiasa kutoka Afrika Kusini anaewakilisha chama cha African National Congress (ANC) katika mkutano mkuu wa Afrika Kusini. Alikua waziri wa mambo ya ndani kabla ya kuwa waziri wa mawasiliano chini ya raisi Jacob Zuma. Alirudi kwenye mkutano mkuu wa serikali juni 2024 baada ya kuwa katika kiti hicho mnamo mwaka 2009 na 2022.

## Maisha na elimu 
Muthambi alizaliwa februari 19 mwaka 1974. Alikua mwanafunzi mwanaharakati wa kwanza katika kongamano kuu  Afrika la wanafunzi mnambo mwaka 1989 na 1990 na baada ya hapo kongamano hilo lilizuiliwa kufanyika mwaka 1990. alikua katibu wa tawi la ANC vijana pale Tshimbupfe kaskazini mwa Transvaal(ijulikanayo kama limpopo kwa sasa) kuanzia mwaka 1991 mpaka 1992, na baada ya hapo alijiunga na tawi kuu la ANC Tshimbupfe mwaka 1992.

Kuanzia mwaka 1993 mpaka 1996, alikua mwanafunzi katika chuo kikuu cha Venda, na aliendelea kupanda vyeo ANC ambapo alifanikiwa kuchaguliwa kuwa katibu mkuu wa ANC tawi la Vuwani. Alifanikiwa kuhitumu masomo yake mwaka 1996.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Mavis Lengalenga Muyunda

**Mavis Lengalenga Muyunda** (alifariki mwaka 2019) alikuwa mwanasiasa wa Zambia.

Maisha Mavis Muyunda alikuwa mbunge wa UNIP wa Eneo Bunge la Katuba. Kuanzia mwaka 1983 hadi 1988, Muyunda alihudumu kama waziri wa serikali wa Tume ya Taifa ya Mipango ya Maendeleo. Kuanzia mwaka 1988 hadi 1990, alikuwa waziri wa serikali wa mambo ya nje. Kuanzia mwaka 1990 hadi 1992, alihudumu kama waziri wa maji, ardhi na maliasili. Mnamo mwaka 2002, aliteuliwa kuwa msaidizi maalum wa rais kwa masuala ya kisiasa. Alikuwa pia mwanachama wa Kamati Kuu ya UNIP. Baadaye alihudumu kama Kamishna Mkuu nchini Tanzania na eneo la Maziwa Makuu.

Muyunda alifariki tarehe 25 Aprili 2019 katika Hospitali ya Mafunzo ya Chuo Kikuu cha Lusaka. Alipewa mazishi rasmi tarehe 30 Aprili.
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:wanasiasa wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Cornelius Ingram

**Cornelius Ingram** (alizaliwa tarehe 10 Juni 1985) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani wa nafasi ya tight end. Aliicheza futiboli ya chuo na mpira wa vikapu wa chuo katika Chuo Kikuu cha Florida. Aliteuliwa na timu ya *Philadelphia Eagles* katika raundi ya tano ya ligi ya NFL mwaka 2009 na alitumia misimu mitatu na timu hiyo, akiwa hajacheza katika michezo yoyote ya msimu wa kawaida na akatumia muda mwingi wa kipindi chake katika kikosi cha mazoezi cha timu. Alitumia muda katika kikosi cha mazoezi cha *Detroit Lions* mwaka 2011 baada ya kuondolewa na Eagles wakati wa kukatwa kwa wachezaji kabla ya mwanzo wa msimu.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1985
Monica Chang'anamuno

**Monica Chang’anamuno** (alizaliwa Lilongwe, Malawi, 1980) ni mwanasiasa na mtaalamu wa elimu kutoka Malawi ambaye ni Waziri wa Madini nchini Malawi tangu mwaka 2019. Yeye ni Mbunge wa Jimbo la Lilongwe Kaskazini.

Chang’anamuno alisoma katika Shule ya Sekondari ya Lilongwe.

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Malawi
Jamii:Wanasiasa wa Malawi
Dorcas Makgato

**Dorcas Makgato** ni mwanamke wa biashara kutoka Botswana. Alizaliwa Serowe na kukulia katika mji mkuu, Gaborone. Alikuwa waziri katika serikali ya Botswana na pia alishiriki katika maandamano ya kuadhimisha mwaka wa kumi wa uhuru wa Botswana mwaka 1976. Kuanzia mwaka 2019, anahudumu kama balozi wa Botswana nchini Australia.

Makgato alihitimu na digrii ya BSc Hons katika Usimamizi wa Jumla katika Mifumo ya Kulea kutoka Chuo Kikuu cha Sheffield nchini Uingereza.
Jamii:Wanawake wa Botswana
Theresa Makone

**Theresa Makone** ni Waziri wa zamani wa Kazi ya Umma wa Zimbabwe.  Yeye ni Mjumbe wa Bunge la Harare Kaskazini.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Zimbabwe
Leila Benali

**Leila Benali** ni mtaalam katika masuala ya nishati, usalama na fedha. Yeye ni mhandisi, mwanauchumi na mwanasiasa wa Morocco.

Tangu Oktoba 2021 amekuwa Waziri wa Mpito wa Nishati na Maendeleo Endelevu  wa Morocco katika serikali ya *Akhannouch*. 

Aliendelea na masomo ya uhandisi katika ''Ecole Mohammadia d'ingénieurs* na *Ecole Centrale Paris*, pia ana DEA katika sayansi ya siasa. Zaidi ya hayo, ana shahada ya udaktari Summa Cum Laude pamoja na pongezi kutoka kwa jury katika uchumi kutoka *Sciences Po*.

Mnamo mwaka 2010, chini ya usimamizi wa *Jean-Paul Fitoussi*, alikamilisha tasnifu yake ya udaktari, iliyoitwa "Mageuzi ya Umeme katika Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini.."

Alifanya kazi kwa miaka mitatu kama mhandisi wa *ONA na Schlumberger*, kabla ya kufundisha sera ya nishati katika Sayansi Po huku akiendelea na kazi yake katika sekta ya kibinafsi.

Kati ya 2002 na 2013, alipata utaalamu katika utafiti wa nishati na ulinzi na kampuni ya ushauri ya *Cambridge Energy Research Associates'', baadaye IHS, S&P Platts. Katika kipindi hiki, alifanya kazi katika miradi mikubwa ya kimkakati kwa serikali na kampuni za kimataifa, akizingatia sera za nishati, mipango na uwekezaji wa kimkakati.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Wanasiasa wa Moroko
Mildred Reason Dube

**Mildred Reason Dube** (alifariki 27 Juni 2022) alikuwa mwanasiasa wa Zimbabwe aliyehudumu katika seneti ya Zimbabwe kwanzia 2018 mpaka mauti yalipomfika mnamo 2022,akiwakilisha Bulawayo.Kwanza kuchaguliwa katika uchaguzi mkuu wa Zimbabwe 2018, Dube alikuwa mshirika wa karibu wa Thokozani Khupe.

.Mnamo 2022,Dube,aliyekuwa mwanachama wa harakati za mabadiliko ya kidemokrasia katika chama cha Tsvangirai,alitishiwa kufukuzwa katika chama hicho na kiongozi wa chama hicho Nixon Nyikadzino ;nakulindwa na Khupe, aliyekuwa kaimu raisi wa chama.Baadae Dube akawa kiongozi wa Mkutano wa wabunge wa MDC-T.Hata hivyo ,mnamo mwezi wa kwanza 2022,Dube,Khupe na washirika wawili wa Khupe walifukuzwa katika chama hicho,kufatiwa na maamuzi kutoka kwa MDC-T na kuundwa kwa chama kipya.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Wanasiasa wa Zimbabwe
Qamar Aden Ali

**Qamar Aden Ali** (, ; 19 Septemba 1957 – 3 Desemba 2009) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa. Aliuawa wakati akihudumu kama Waziri wa Afya katika serikali ya Mpito ya Shirikisho la Somalia.

## Wasifu
Qamar alizaliwa tarehe 19 septemba 1957 katika kijiji kidogo nje ya Mogadishu, mji mkuu wa Somalia.Alikuwa mtoto wa tatu (3) kati ya watoto 11. Qamar alikulia huko Mogadishu ambapo pia alienda shule na kuhitimu chuo. Baadaye alihamia Ujerumani Mashariki kusomea Sayansi ya siasa na baadaye akasoma sheria nchini Uingereza. Hatimaye alihitimu kuwa mwanasheria na akawa raia wa Uiengereza. Katikati ya miaka ya 1990, Qamar alirudi Somali , ambako baadaye alijiunga na serikali ya mpito ya taifa hilo.. Kuanzia 2007 hadi kifo chake, alihudumu kama Waziri wa afya wa kitaifa.

## Urithi
Kuna shule iliyopewa jina kwa heshima yake na hii ingefanyiwa ukarabati mwaka wa 2018 kama ilivyotangazwa na Waziri wa Somalia Deqa Yasin mnamo Novemba 2018.

## Marejeo
Jamii: Wanawake wa Somalia
Jamii: Wanasiasa wa Somalia
Sedrick Irvin

**Sedrick Irvin** (alizaliwa tarehe 30 Machi 1978) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani. Yeye ni kocha mkuu katika *Raw 7v7*. Irvin alikuwa kocha mkuu wa futiboli katika Shule ya Sekondari ya Miami na Shule ya Kichristu ya Westminster katika *Palmetto Bay*,Florida.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1978
Chris Isaac

**Christopher Dwight Isaac** (15 Mei 1959 – 19 Oktoba 2020) alikuwa mchezaji wa kitaaluma wa futiboli ya Marekani ambaye alikuwa katika mchezaji wa nafasi ya quarterback wa timu ya *Ottawa Rough Riders* ya Ligi ya CFL. Aliicheza futiboli ya chuo katika timu ya *Colonels* ya Eastern Kentucky.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Waliofariki 2020
Nadia Arop Dudi Mayom

**Nadia Arop Dudi Mayom** (alizaliwa 1 Januari 1971) ni mwanasiasa wa Sudan Kusini ambaye amehudumu katika Bunge la Kitaifa la Sudan Kusini tangu 2011, akiwakilisha Kaunti ya Koch kama mwanachama wa Vuguvugu la Ukombozi wa Watu wa Sudan. Dudi ni mmoja wa watu wawili wa Padang wanaohudumu katika nyadhifa za mawaziri, pamoja na Simon Mijok Mijak.       

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Sudan Kusini
Lídia Cardoso

**Lídia de Fátima da Graça Cardoso** ni meneja wa Msumbiji ambaye amekuwa Waziri wa Bahari, Maji ya Bara na Uvuvi tangu Machi 2022.  Alichukua nafasi ya Augusta Maíta. Hapo awali Cardoso alikuwa Naibu Waziri wa Afya kuanzia Februari 2020 hadi Machi 2022. Kabla ya kujiunga na serikali, alikuwa mshauri wa usimamizi wa vifaa vya matibabu.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Msumbiji
Jamii:Wanasiasa wa Msumbiji
Thokozani Khupe

**Thokozani Khupe** (alizaliwa 18 Novemba 1963) ni mwanasiasa wa Zimbabwe, mwanaharakati wa vyama vya wafanyakazi na mwanachama wa chama cha CCC. Alikuwa Naibu Waziri Mkuu 2009-13. Kufuatia kifo cha mwanzilishi wa chama hicho Morgan Tsvangirai mapema mwaka 2018 Khupe alipinga kupaa kwa Nelson Chamisa kama kiongozi wa MDC-T kwa madai kuwa yeye ndiye pekee kati ya makamu wake watatu waliochaguliwa na bunge, huku Chamisa na makamu wa tatu wa rais. Elias Mudzuri alikuwa ameteuliwa na Tsvangirai. Khupe aliungwa mkono na mashirika mengi ya chama katika hili, lakini alishindwa kung'ang'ania madaraka kwa Chamisa; Khupe na wafuasi wake wanachukulia kundi lao kuwa MDC-T halali na wameendelea kutumia jina la MDC-T. Wanahusika katika mabishano mahakamani na kundi la Chamisa kuhusu jina la chama, nembo, nembo na chapa ya biashara.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Zimbabwe
Maureen Thelma Watson

**Maureen Thelma Watson** (née Eastwood; 15 Septemba 1925 – 29 Agosti 1994) alikuwa mwanasiasa wa Rhodesia ya Kusini.

Mzaliwa wa Bulawayo, alikuwa mama wa nyumbani na mtetezi wa mipango ya uzazi kabla ya kuingia katika siasa. Alichaguliwa kuwa mbunge wa Bunge la Rhodesia Kusini mwaka 1958, akiwa mwanamke wa pili kuwahi kuchaguliwa bungeni. Alichaguliwa tena mwaka 1962 lakini aliamua kutojihusisha tena na uchaguzi wa mwaka 1965. Akiwa mwanachama wa United Federal Party, na baadaye Rhodesia Party, alikuwa mwanamageuzi aliyepinga ajenda za kihafidhina za Rhodesian Front.

Jamii:Wanasiasa wa Zimbabwe
Nadia Fettah Alaoui

**Nadia Fettah Alaoui** (amezaliwa 1971) ni mjasiriamali na mwanasiasa kutoka Moroko. Tangu Oktoba yeye ni Waziri wa sasa wa Uchumi na Fedha katika Baraza la Mawaziri la Aziz Akhannouch.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Moroko
Agnes Kwaje Lasuba

**Agnes Kwaje Lasuba** (amezaliwa 14 Agosti 1948) ni mwanasiasa wa Sudan Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Sudan Kusini
Jamii:wanasiasa wa Sudan Kusini
Agnes Limbo

**Agnes Mundia Limbo** (amezaliwa Kanginzila, Mkoa wa Zambezi, 12 Mei 1957) ni mwanasiasa wa Namibia. Mwanachama wa Rally for Democracy and Progress (RDP), alitajwa kuwa Naibu Katibu wa chama katika mkutano wao waanzilishi mnamo Desemba 2008. Alichaguliwa kuwa Bunge la Kitaifa la Namibia na RDP katika uchaguzi mkuu wa 2009.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Namibia

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wanawake wa Namibia
Fannu

**Fannu bint Umar ibn Yintan** (alifariki mnamo mwaka 1147) alikua mtoto wa mfalme ambae alikua kama kamanda katika kipindi cha Almoravid, na alikua akivalia mavazi ya kiume. Alishiriki vita mbalimbali mojawapo ikiwa kuilinda ngome ya Marrakesh katika mji wa Almohad mwaka 1147.

## Maisha 
Alilelewa katika falme ya Almoravid Marrakesh kama mtoto wa kike wa Umar ibn Yintan. Akiwa kama mtoto wa mfalme alikua na heshima kubwa ukilinganisha na waislamu wengine Almoravid moroko. Wanawake wa falme walijulikana kuwa na ushawishi mkubwa katika maswala ya nchi kama ilivyokua tamaduni mfano Zaynab an Nafzawiyyah, alikua mwanzilishi wa nasaba.wanawake wa Moroko hawakuvaa mavazi yakufunuika vichwa na nyuso zao, na elimu kwa wanawake ni jambo lililopitishwa. mfano wa wanawake hao ni Hafsa Bint al hajj al Rukuniyya waliofundisha kozi mbalimbali kwenye falme hiyo na wanawake wengne kuwa madaktari.

## Marejeo 
Jamii:waliofariki 1147
Jamii:Wanawake wa Moroko
Brian Jenkins

'''Brian O'Neal Jenkins''' (alizaliwa tarehe 4 Machi 1971) ni kocha wa futiboli ya Marekani. Alikuwa kocha mkuu wa futiboli katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Alabama, nafasi ambayo alishikilia tangu mwaka 2015. Jenkins alikuwa kocha mkuu wa futiboli katika Chuo cha Bethune–Cookman kuanzia mwaka 2010 hadi mwaka 2014.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1971
Lila Ratsifandrihamanana

**Lila Hanitra Ratsifandrihamanana** (alizaliwa 1959) ni mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Madagaska. *Ratsifandrihamanana* alikuwa Waziri wa Utafiti wa Kisayansi kutoka 1997 hadi 1998 na Waziri wa Mambo ya Nje kutoka 1998 hadi 2002.  Ratsifandrihamanana alijiuzulu mnamo Februari 27, 2002, katikati ya mzozo wa kisiasa uliofuata uchaguzi wa rais wa Desemba 2001,

kwa sababu, kulingana na msemaji wake, "alipendelea kulinganisha ripoti" kuhusu utata wa uchaguzi. Kisha akawa balozi wa Senegalmnamo mwaka 2002.  Mnamo 2007 alikua Mwakilishi wa Kudumu wa Umoja wa Afrika, Ujumbe wa Kudumu wa Waangalizi wa Umoja wa Afrika katika Umoja wa Mataifa huko New York. Mnamo 2009, alijiunga na Shirika la Umoja wa Mataifa la Chakula na Kilimo (FAO), kama Mkurugenzi wa Ofisi ya Uhusiano na UN huko New York.  

Lila Hanitra Ratsifandrihamanana ni mtoto wa sita wa *Henri Ratsifandrihamanana* 19211982, Daktari wa watoto na mwanaharakati wa kisiasa wa mapambano dhidi ya ukoloni, na Clarisse Andriamampandry Ratsifandrihamanana 19261926 1987, mwandishi mashuhuri wa Academia na mshairi wa Malaga. na mashirika mengine ya kitaifa na kimataifa . 

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Madagaska
Jamii:Wanawake wa Madagaska
Tiruwork Wube

**Tiruwork Wube** (pia anajulikana kama Malkia Terunesh, alifariki 16 Mei 1868), alikuwa Empress wa Ethiopia kama mke wa pili wa Mfalme Tewodros II wa Ethiopia. Asili Alikuwa binti wa Dejazmatch Wube Hayle Maryam, kabila la Amharana mkuu wa jimbo la Semien ambaye alikua mtawala wa kweli wa kaskazini mwa Ethiopia baada ya ushindi wake wa jimbo la Tigray na sehemu za Eritrea ya kisasa katika miaka ya 1830 na 1840. Mama yake alikuwa Woizero Lakiyaye, mwanamke mtukufu wa Tigray

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Ethiopia
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Korey Jones

**Korey Jones** (alizaliwa tarehe 4 Aprili 1989) ni mchezaji wa zamani wa kitaaluma wa futiboli ya Marekani kutoka Canada ambaye ni kocha msaidizi wa nguvu katika timu ya *Denver Broncos* ya Ligi ya NFL. Alianza masomo yake katika Chuo cha Jamii cha Garden City kabla ya kuhamia Chuo Kikuu cha Wyoming. Alisoma katika Shule ya Sekondari ya Rocky Mountain huko Fort Collins, Colorado. Jones alikuwa mwanachama wa *Arizona Cardinals*, *BC Lions*, *Green Bay Packers*, *Florida Blacktips*, *Edmonton Eskimos*, *Saskatchewan Roughriders* na *Winnipeg Blue Bombers*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1989
Shawn Jefferson

**Vanchi LaShawn "Shawn" Jefferson Sr.** (alizaliwa tarehe 22 Februari 1969) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani wa nafasi ya mpokeaji mpana ambaye ni kocha wa wapokeaji wa mbali wa timu ya *New York Jets* wa Ligi ya NFL. Awali aliwahi kuwa kocha mshiriki mkuu na kocha wa wapokeaji wa mbali katika timu ya *Arizona Cardinals* kuanzia mwaka 2021 hadi mwaka 2022 na pia aliwahi kuwa kocha msaidizi wa *New York Jets*, *Miami Dolphins*, *Tennessee Titans* na *Detroit Lions*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1969