open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brice Clotaire Oligui Nguema

**Brice Clotaire Oligui Nguema** (alizaliwa 1975) ni mwanajeshi na mwanasiasa kutoka nchini Gabon ambaye ni Rais wa sasa wa nchi hiyo tangu Aprili 2025, baada ya kushinda uchaguzi wa kwanza uliofanyika kufuatia mapinduzi ya kijeshi ya 2023 yaliyomuondoa madarakani Ali Bongo Ondimba.

## Maisha ya awali 
Oligui Nguema alizaliwa katika mkoa wa Haut-Ogooué, eneo linalohusishwa pia na familia ya Bongo. Alipata elimu ya kijeshi nchini Morocco katika Chuo cha Jeshi cha Meknes na alihudumu katika Jeshi la Gabon kwa miaka mingi kabla ya kuingia rasmi katika siasa.

## Kazi ya kijeshi 
Kabla ya kushika uongozi wa kisiasa, Oligui alikuwa kiongozi wa Kikosi Maalum cha Ulinzi wa Rais (GSPR). Pia alihudumu kama balozi mdogo wa kijeshi katika ubalozi wa Gabon jijini Washington, D.C., nafasi iliyommweka katikati ya masuala ya usalama wa taifa na diplomasia ya kijeshi.

Mnamo 2019, aliteuliwa kuongoza kikosi cha Republican Guard, kikosi maalum kinachohusika na ulinzi wa rais na taasisi muhimu za serikali, akimrithi Jenerali Grégoire Kouna. Katika kipindi chake, alianzisha kampeni kali ya kukabiliana na ufisadi ndani ya jeshi na serikalini, kwa kufuatilia mali zisizoelezeka za maafisa wa serikali na kuhakikisha nidhamu ndani ya vikosi.

Uwezo wake wa kiuongozi, umahiri wa kiintelijensia ya kijeshi na ushawishi mkubwa ndani ya vikosi vilimfanya kuwa kiongozi tegemezi katika operesheni za kijeshi, ikiwemo mafunzo ya kisasa kwa wanajeshi ambao waliongoza moja kwa moja mapinduzi ya mwaka 2023.

## Mapinduzi ya kijeshi ya 2023 
Mnamo Agosti 30, 2023, Oligui aliongoza mapinduzi ya kijeshi dhidi ya Rais Ali Bongo, saa chache baada ya tangazo la ushindi wa Bongo katika uchaguzi uliolalamikiwa kwa wizi wa kura. Mapinduzi hayo yalifanikisha kuondoa familia ya Bongo kutoka madarakani baada ya zaidi ya miaka 50 ya utawala.

## Urais 
Baada ya kipindi cha mpito kilichoongozwa nayeye kama kiongozi wa kijeshi, Gabon ilifanya uchaguzi wake wa kwanza mnamo Aprili 12, 2025 ambapo Oligui alishinda kwa zaidi ya asilimia 90 ya kura. 

Alianza rasmi kazi kama Rais wa Gabon mnamo 3 Mei 2025. Katika utawala wake, Oligui alianzisha chama cha siasa kiitwacho Union Démocratique des Bâtisseurs (UDB)  na kuongoza mchakato wa kuandika katiba mpya iliyopitishwa Novemba 2024.

## Tazama pia 
* Siasa ya Gabon
* Gabon

## Marejeo 
Jamii:Marais wa Gabon
Jamii:Wanasiasa wa Gabon
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1975
Mapishi ya Burkina Faso

**Mapishi ya Burkina Faso** yanajumuisha vyakula vya asili vya jamii za Mossi, Fulani, Bobo, na nyinginezo. Nafaka kama mtama, mahindi, na mchele zinatumika sana pamoja na mboga, karanga, na samaki au nyama. Burkina Faso pia inatumia viungo vya asili na mafuta ya mawese au karanga katika mapishi yao ya kila siku.

## Aina za vyakula
### To
To ni ugali wa mtama au mahindi unaopendwa sana Burkina Faso. Hupikwa hadi kuwa uji mzito, kisha huliwa kwa mikono pamoja na mchuzi wa mboga au nyama. To ni chakula kikuu kinacholiwa kote nchini humo.

### Riz gras
Riz gras ni wali wenye mafuta unaopikwa na nyanya, vitunguu, karoti, na nyama kama kuku au nyama ya ng’ombe. Riz gras mara nyingi huandaliwa kwa hafla maalum au sherehe za kijamii.

### Poulet bicyclette
Poulet bicyclette ni jina linalotumika kwa kuku wa kienyeji waliokaangwa au kuchomwa, mara nyingi wakihudumiwa katika migahawa midogo au mitaani. Kuku hawa huitwa "bicyclette" kwa sababu ni wa kienyeji na hukimbia sana mashambani kabla ya kuvuliwa.

### Babenda
Babenda ni mchanganyiko wa mboga za majani kama mchicha, mchicha pori au majani ya maboga, pamoja na karanga, mafuta ya mawese, na samaki wa kukaushwa. Hili ni chakula maarufu vijijini na pia huliwa mijini.

### Brochettes
Brochettes ni nyama ya kuchoma inayochomwa kwa mshikaki. Inaweza kuwa ya ng’ombe, mbuzi au kuku. Brochettes zinauzwa sana mitaani na huliwa pamoja na mchele au mkate.

## Marejeo
* Sawadogo, B. (2012). *Cuisine du Burkina Faso*. Ouagadougou: Editions Sankofa.
* Taste Atlas (2023). Tô – Traditional Burkina Faso Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Polkadot Passport (2023). Riz Gras – Spicy Tomato Rice from Burkina Faso. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* The Storied Recipe (2025). Riz au Gras – Fat Rice from Côte d’Ivoire. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Together Women Rise (2021). Babenda – Greens and Rice with Miso. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Burkina Faso
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Burundi

**Mapishi ya Burundi** yanatokana na utamaduni wa jamii za Kibantu zilizopo katika eneo la Maziwa Makuu ya Afrika. Burundi inategemea zaidi kilimo cha mazao kama maharagwe, ndizi, viazi vitamu, na mahindi. Samaki kutoka Ziwa Tanganyika pia ni sehemu ya lishe ya watu wa Burundi, pamoja na nyama ya ng'ombe au mbuzi inapopatikana.

## Aina za vyakula
### Ugali
Ugali ni chakula kikuu kinacholiwa nchini Burundi. Hutengenezwa kwa unga wa mahindi au muhogo na huliwa pamoja na mboga, samaki, au nyama. Ugali mara nyingi huchukuliwa kuwa chakula cha kila siku kwa familia nyingi.

### Ibiharage
Ibiharage ni maharagwe yaliyopikwa ambayo ni sehemu muhimu ya mlo wa Burundi. Maharagwe haya huchemshwa na mara nyingine kupikwa na nyanya, vitunguu na mafuta ya mawese. Ni chakula kinachopatikana kwa urahisi na hugharimu kidogo.

### Imvungure
Imvungure ni maziwa yaliyosindikwa kuwa mtindi au maziwa mgando. Hili ni chakula kinachotumika hasa katika jamii za wafugaji. Huliwa kama chakula cha pekee au kuambatana na ugali.

### Mukeke
Mukeke ni aina ya samaki anayeishi katika Ziwa Tanganyika. Samaki huyu huandaliwa kwa kukaangwa au kuchomwa na mara nyingi huliwa na ugali au viazi. Mukeke ni miongoni mwa vyakula vya thamani katika vyakula vya Burundi.

### Banane plantain
Banane plantain ni ndizi za kupikwa ambazo huchomwa, kuchemshwa au kukaangwa. Ndizi hizi hutumiwa kama chakula kikuu au kama mlo wa pembeni. Ni sehemu ya mlo wa kawaida katika maeneo mengi ya Burundi.

## Marejeo
* Nkurunziza, J. (2013). *Cuisine du Burundi*. Bujumbura: Editions du Lac.
* Taste Atlas (2023). Mukeke – Traditional Burundian Fish Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Food.com (2013). Ibiharage Recipe – Burundi. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Chef’s Pencil (2022). Burundi Traditional Food. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* African Stores (2025). Plantains in African Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Burundi
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Cabo Verde

**Mapishi ya Cabo Verde** yanaakisi urithi wa aina yake wa mchanganyiko wa Kiafrika, Kireno na Kikaribi. Visiwa vya Cabo Verde vinategemea sana samaki, vyakula vya baharini, mahindi, viazi vitamu, na maharagwe. Viungo vya kienyeji na matunda ya asili pia vinatumika kwa wingi katika mapishi ya kila siku.

## Aina za vyakula
### Cachupa
Cachupa ni chakula maarufu zaidi cha taifa la Cabo Verde. Ni kitoweo kinachotengenezwa kwa mahindi, maharagwe, viazi, nyama ya nguruwe au nyama nyingine, na wakati mwingine samaki. Kuna aina mbili: cachupa rica ambayo ina nyama nyingi na cachupa pobre yenye viungo rahisi zaidi.

### Pastel
Pastel ni vitafunwa vya kukaangwa vilivyojaa samaki kama tonge au samaki wengine waliokaushwa na kusagwa. Ni maarufu mitaani na huliwa kama kifungua kinywa au vitafunwa vya mchana.

### Buzio
Buzio ni chakula kinachotengenezwa kwa konokono wa baharini. Hupikwa kwa supu au kitoweo na mara nyingi huliwa pamoja na mchele au mkate wa mahindi.

### Grogue
Grogue ni pombe ya kienyeji ya Cabo Verde inayotengenezwa kutokana na miwa. Ingawa si chakula, ni sehemu muhimu ya utamaduni wa chakula wa visiwa hivyo na huchukuliwa kama kinywaji cha jadi.

### Doce de papaya
Doce de papaya ni tamu inayotengenezwa kwa papai lililochemshwa pamoja na sukari hadi kuwa kama jamu. Hili ni tamu maarufu hasa wakati wa sherehe au chakula cha jioni.

## Marejeo
* Andrade, C. (2011). *Culinária de Cabo Verde*. Praia: Instituto da Cultura.
* Taste Atlas (2023). Cachupa – Traditional Cape Verdean Stew. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Crumb-Snatched (2020). Cachupa Recipe – Cabo Verde. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Paulina on the Road (2020). Cape Verdean Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* CapeVerdeIslands.org (2023). Grogue – Cape Verde Rum. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Cabo Verde
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Chad

**Mapishi ya Chad** yanawakilisha mchanganyiko wa tamaduni za Kiarabu, Kiafrika na Sahel. Watu wa Chad hula zaidi nafaka kama mtama na mchele, pamoja na samaki, nyama ya mbuzi au ng’ombe, na mboga za majani. Chakula cha Chad kinatofautiana kati ya kaskazini na kusini mwa nchi hiyo, kutokana na mazingira na upatikanaji wa vyakula.

## Aina za vyakula
### Bouillie
Bouillie ni uji unaopikwa kwa unga wa mtama au mahindi. Hupikwa pamoja na maziwa, sukari na viungo kama tangawizi au mdalasini. Hiki ni chakula cha asubuhi kinachopendwa na familia nyingi za Chad.

### Jarret de boeuf
Jarret de boeuf ni mchuzi wa nyama ya ng’ombe uliopikwa taratibu hadi kuwa laini. Huliwa pamoja na wali au ugali. Ni chakula kinachopatikana zaidi katika migahawa ya mjini na kwenye hafla maalum.

### Daraba
Daraba ni kitoweo cha mboga mbalimbali kama bamia, majani ya kunde na nyanya, kilichopikwa na siagi ya karanga. Hiki ni chakula kinachopendwa hasa kusini mwa Chad na huliwa pamoja na ugali au wali.

### Kisra
Kisra ni aina ya mkate wa mtama uliosambaa zaidi katika maeneo ya kaskazini mwa Chad, karibu na Sudan. Hupikwa kama chapati nyembamba na huliwa pamoja na mchuzi wa nyama au mboga.

### La boule
La boule ni aina ya ugali mzito unaotengenezwa kwa unga wa mtama au mahindi. Hiki ni chakula cha msingi cha kila siku, hasa kwa watu wa vijijini, na huliwa pamoja na mchuzi wa mboga au nyama.

## Marejeo
* Mbernodji, P. (2015). *Cuisine tchadienne*. N'Djamena: Editions Tropicales.
* Taste Atlas (2023). La Bouillie – Traditional Chadian Porridge. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Polkadot Passport (2024). Daraba – Creamy Peanut Vegetable Stew from Chad. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Chef’s Pencil (2022). Chadian Cuisine – Popular Foods in Chad. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Sudanese Kitchen (2023). Kisra – Sorghum Flatbread from Sudan. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Chad
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Eritrea

**Mapishi ya Eritrea** yanafanana kwa sehemu na yale ya Ethiopia, lakini yana utambulisho wake unaotokana na historia ya kikoloni na mchanganyiko wa tamaduni. Nafaka kama teff, ngano, na mahindi hutumika kwa wingi, pamoja na samaki, mboga, na nyama. Chakula cha Eritrea pia kinaathiriwa na mapishi ya Kiarabu na ya Italia kutokana na historia ya ukoloni.

## Aina za vyakula
### Injera
Injera ni mkate wa majimaji unaotengenezwa kwa unga wa teff au mchanganyiko wa nafaka nyingine. Huliwa kama sahani kuu, na hutumika kama msingi wa kuweka vyakula vingine juu yake, hasa mchuzi wa nyama au mboga.

### Zigni
Zigni ni mchuzi wa nyama ya ng'ombe au mbuzi ulioandaliwa kwa vitunguu, nyanya, vitunguu saumu na viungo vya moto kama berbere. Hili ni moja ya vyakula maarufu sana Eritrea na huliwa pamoja na injera.

### Shiro
Shiro ni mchuzi wa dengu au kunde uliopikwa na viungo mbalimbali. Ni chakula kinachopendwa sana kwa sababu ni rahisi kupika na kinafaa kwa walioko katika mfungo au wale wasiotumia nyama.

### Kitcha
Kitcha ni aina ya mkate wa kukaangwa kwenye kikaangio, mara nyingi bila chachu. Huliwa kama kifungua kinywa au pamoja na mchuzi wa nyama au shiro.

### Ful medames
Ful medames ni maharagwe yaliyopikwa kwa muda mrefu hadi kuwa laini, kisha kuchanganywa na mafuta, vitunguu na viungo. Ni chakula cha asubuhi kinachopendwa katika miji ya Eritrea.

## Marejeo
* Tesfagiorgis, M. (2010). *Eritrean Cuisine and Culture*. Asmara: Red Sea Press.
* Taste Atlas (2023). Zigni – Traditional Eritrean Stew. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Eritrean Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Eritrea
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Eswatini

**Mapishi ya Eswatini** yanaakisi maisha ya jamii za Waswati na mazingira ya milima na mabonde ya nchi hiyo. Vyakula vyao vinategemea zaidi kilimo na ufugaji, hasa mahindi, nyama ya ng’ombe, mbuzi, na kuku, pamoja na matunda na mboga za asili. Mapishi ya Eswatini yanahifadhi urithi wa jadi huku pia yakipokea ushawishi kutoka Afrika Kusini na maeneo jirani.

## Aina za vyakula
### Sishwala
Sishwala ni ugali wa mahindi unaopikwa hadi kuwa mzito na huliwa kama chakula kikuu. Hupikwa pamoja na maji tu na huliwa na mchuzi wa nyama au mboga.

### Emahewu
Emahewu ni kinywaji cha asili kinachotengenezwa kwa kuchachusha uji wa mahindi. Kinywaji hiki ni maarufu hasa katika maeneo ya vijijini na hutumiwa kama chakula cha kati ya mlo mmoja hadi mwingine.

### Sidvudvu
Sidvudvu ni uji mzito wa viazi vitamu vilivyopondwa au kubandikwa. Mara nyingine huongezewa maziwa au siagi na huliwa kama kifungua kinywa au chakula cha mchana.

### Inyama yenkomo
Inyama yenkomo ni nyama ya ng’ombe iliyochomwa au kupikwa kama kitoweo. Hili ni chakula kinacholiwa sana katika sherehe za jadi na hafla maalum, hasa wakati wa mikusanyiko ya kifamilia.

### Tinkhobe
Tinkhobe ni mahindi yaliyochemshwa hadi kuwa laini. Huliwa peke yake au kuambatana na nyama au mboga. Ni chakula cha asili kinachotumiwa zaidi wakati wa mavuno.

## Marejeo
* Dlamini, S. (2014). *Traditional Foods of Eswatini*. Mbabane: Swazi Heritage Press.
* Taste Atlas (2023). Sishwala – Traditional Swazi Food. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Swazi Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Eswatini
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Ethiopia

**Mapishi ya Ethiopia** ni sehemu muhimu ya utamaduni wa nchi hiyo, yakijulikana duniani kwa vyakula vyenye viungo vingi na ladha ya kipekee. Chakula cha Ethiopia huandaliwa na kuliwa kwa pamoja kwenye sahani moja kubwa, ambapo watu hutumia mikono kula. Nafaka kama teff, pamoja na nyama, mboga, na kunde, ni sehemu kuu ya lishe ya kila siku.

## Aina za vyakula
### Injera
Injera ni mkate wa majimaji unaotengenezwa kwa unga wa teff. Hupikwa kama chapati kubwa lakini nyororo na yenye mashimo madogo madogo juu. Injera huliwa kama msingi wa mlo, na vyakula vingine huwekwa juu yake.

### Doro wat
Doro wat ni mchuzi wa kuku wenye ladha ya pilipili na viungo mbalimbali kama berbere, vitunguu na siagi ya kienyeji. Ni chakula maarufu kwenye sherehe na hafla za kifamilia, hasa katika siku za sikukuu.

### Shiro
Shiro ni mchuzi wa dengu au kunde zilizokaushwa na kusagwa hadi kuwa unga, kisha kupikwa na vitunguu, mafuta na viungo. Ni chakula kinachopendwa sana hasa wakati wa mfungo, ambapo watu hawali nyama.

### Tibs
Tibs ni nyama ya ng'ombe au mbuzi iliyokatwakatwa vipande vidogo na kukaangwa na vitunguu, pilipili na mafuta. Tibs huliwa katika siku za sherehe au kama chakula maalum cha wageni.

### Kitfo
Kitfo ni nyama ya ng'ombe iliyosagwa na kuchanganywa na siagi iliyotiwa viungo kama mitmita. Mara nyingine huliwa ikiwa mbichi au kupikwa kidogo kwa moto wa chini. Ni chakula cha jadi kinachopendwa hasa kusini mwa Ethiopia.

## Marejeo
* Samuelsson, M. (2006). *The Soul of a New Cuisine: A Discovery of the Foods and Flavors of Africa*. Wiley.
* Taste Atlas (2023). Doro Wat – Traditional Ethiopian Stew. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Ethiopian Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Ethiopia
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Gabon

**Mapishi ya Gabon** yanaonyesha mchanganyiko wa chakula cha jadi cha Kiafrika na ushawishi wa Kifaransa. Gabon ikiwa na pwani ndefu ya Atlantiki na misitu minene, ina utajiri wa samaki, matunda ya porini, na mizizi kama mihogo na viazi vitamu. Chakula cha kila siku nchini humo hutegemea wanga kama wali, mihogo, na ugali pamoja na mchuzi wa samaki au nyama.

## Aina za vyakula
### Poulet nyembwe
Poulet nyembwe ni kuku aliyeandaliwa na mchuzi wa siagi ya mawese. Ni moja ya sahani maarufu zaidi nchini Gabon na mara nyingi huliwa pamoja na wali au ugali wa mahindi au mihogo.

### Atanga
Atanga, pia huitwa "safou" au "African pear", ni tunda lenye mafuta ambalo huchemshwa au kuchomwa na huliwa kama kitafunwa au pamoja na chakula kingine. Lina ladha nzito kama parachichi lililopikwa.

### Fumbwa
Fumbwa ni majani ya porini yanayopikwa hadi kuwa laini kisha kuchanganywa na karanga au siagi ya mawese. Hili ni chakula cha kienyeji kinachopatikana hasa katika maeneo ya ndani ya nchi yenye misitu mikubwa.

### Brochettes
Brochettes ni vipande vya nyama vilivyopikwa kama mishikaki, mara nyingi nyama ya ng'ombe au kuku. Hiki ni chakula cha mitaani kinachopendwa sana mijini na huliwa na pilipili kali au ndizi za kukaanga.

### Nyama ya msituni
Nyama ya msituni kama vile swala, nyani au ndege wa porini hupikwa kama kitoweo cha mchuzi na huliwa kwenye maeneo ya vijijini. Ni sehemu ya urithi wa watu wa misitu nchini Gabon.

## Marejeo
* Mba, L. (2012). *Cuisine traditionnelle du Gabon*. Libreville: Éditions Ndzé.
* Taste Atlas (2023). Poulet Nyembwe – Traditional Gabonese Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Gabonese Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Gabon
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapenzi (wimbo)

**Mapenzi** ni wimbo wa Bongo Flava uliotolewa mwaka 2025 na wasanii kutoka Ireland na Tanzania, **Mayestron** kwa kushirikiana na **Deiro Dm**. Wimbo huu umejulikana sana kwa ujumbe wake wa kina kuhusu mapenzi—furaha, maumivu, matumaini, na kuvunjika kwa moyo.

Wimbo huu ulitolewa rasmi tarehe 24 July 2025 kupitia majukwaa ya kidijitali kama YouTube, Boomplay, na Audiomack. Mashairi yake, ambayo ni mchanganyiko wa Kiswahili na Kiingereza, yamepokelewa kwa hisia kubwa kutoka kwa mashabiki wa muziki wa kizazi kipya.

**Maudhui**

Mashairi ya wimbo huu yanazungumzia mzunguko wa mapenzi: kutoka hatua ya kwanza ya kukutana (”Mara mkutane barabarani, mkutane njiani…”), hadi hatua ya kuzoeana, kupendana, na hatimaye kuingia kwenye changamoto za uhusiano. Pia yanagusa hisia za upweke na maumivu baada ya mpenzi kuondoka au kutojibu simu:

“Namba unayoipiga haipatikani kwa sasa…”

**Mistari kama:**

“Mapenzi safari mi na we pamoja…”
“Kumbe mapenzi nayo biashara, yangu mishahara nayo maumivu…”

…inaonesha mtazamo wa mapenzi kama mchakato wenye furaha na huzuni pia.

Sehemu ya Kiingereza inaongeza mvuto wa kimataifa, huku ikionesha mawasiliano ya kisasa kama FaceTime na kutazama filamu pamoja:

“We dey FaceTime, we dey chill, we dey flix…”

Mashairi ya mwisho yanahitimisha kwa huzuni:

“The room is quiet, now I sit alone…”
“I never thought love could make me cry…”

**Mapokezi**

Wimbo huu ulipokelewa vizuri na mashabiki wa muziki wa Bongo Flava, na ulitamba kwenye chati mbalimbali za muziki. Mashabiki walivutiwa na ubunifu wa mashairi, matumizi ya lugha mbili, na hisia zinazowasilishwa kwenye wimbo.

**Orodha ya Matoleo**	
•	Mapenzi – 3:34
Jamii:Nyimbo za 2025
Mapishi ya Guinea

**Mapishi ya Guinea** yanaakisi utamaduni wa Wamagharibi mwa Afrika, yakiwa na mchanganyiko wa vyakula vya jadi na vile vya ushawishi wa Kifaransa. Chakula cha Guinea hutegemea zaidi mchele, nafaka kama mtama, na mizizi kama mihogo. Samaki, kuku, na nyama ya ng’ombe ni sehemu muhimu ya mlo, pamoja na matumizi ya karanga na viungo mbalimbali.

## Aina za vyakula
### Riz gras
Riz gras ni mchele uliopikwa na mafuta, nyama na mboga kama karoti, nyanya na vitunguu. Hili ni chakula maarufu katika miji ya Guinea na huliwa hasa wakati wa hafla.

### Poulet yassa
Poulet yassa ni kuku aliyeachwa kulowekwa kwenye mchanganyiko wa limao, vitunguu na pilipili, kisha kupikwa kwa muda mrefu hadi kupata ladha ya kipekee. Hili ni mojawapo ya vyakula maarufu katika Guinea na pia nchi jirani za Afrika Magharibi.

### Maafe
Maafe ni mchuzi mzito wa karanga unaopikwa na nyama ya ng'ombe, kuku au samaki. Huliwa pamoja na mchele au ugali wa mahindi. Maafe ni chakula cha kawaida kinachopatikana katika familia nyingi.

### Attiéké
Attiéké ni chakula kinachofanana na couscous lakini hutengenezwa kwa mihogo iliyokamuliwa na kukaushwa. Huliwa pamoja na samaki wa kukaanga au mchuzi wa mboga.

### Fonio
Fonio ni nafaka ya kale inayopikwa kama uji au wali. Ni chakula cha asili ambacho bado kinathaminiwa katika baadhi ya jamii za Guinea hasa kwa kuwa na virutubisho vingi na kustahimili hali ya ukame.

## Marejeo
* Camara, M. (2010). *La Cuisine de Guinée*. Conakry: Éditions Harmattan Guinée.
* BBC Food (2022). Guinean Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Guinea
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Gambia

**Mapishi ya Gambia** yanajumuisha chakula cha jadi cha Wamagharibi mwa Afrika, kwa kutumia viungo asilia na nafaka kama mchele na mtama. Gambia ikiwa na mto mkubwa wa Gambia, ina matumizi makubwa ya samaki katika vyakula vyake vya kila siku. Chakula hiki huandaliwa kwa njia rahisi lakini ni chenye ladha ya kipekee, na mara nyingi huandaliwa kwa kutumia mafuta ya mawese au siagi ya karanga.

## Aina za vyakula
### Benachin
Benachin ni mchele uliopikwa kwa mtindo wa mseto wa viungo, mboga na nyama au samaki kwenye sufuria moja. Ni chakula maarufu sana na mara nyingine huitwa "pilau la Gambia".

### Domoda
Domoda ni mchuzi wa siagi ya karanga unaopikwa na nyama ya ng’ombe, kuku au samaki, pamoja na nyanya na viungo. Huliwa pamoja na wali au ugali. Ni moja ya vyakula vya kitaifa vya Gambia.

### Yassa
Yassa ni kitoweo cha kuku au samaki kilichopikwa kwa vitunguu vingi, limao na pilipili. Ni maarufu sana katika jamii nyingi za Gambia na hutumiwa hasa katika sherehe na hafla.

### Chereh
Chereh ni aina ya couscous ya jadi ya Wagamibia inayotengenezwa kwa mtama uliopondwa hadi kuwa vipande vidogo vidogo. Huliwa pamoja na mchuzi wa mboga au nyama.

### Pepper soup
Pepper soup ni supu yenye pilipili nyingi, inayopikwa kwa nyama ya ng’ombe, kuku au samaki. Supu hii huliwa kama tiba ya baridi au chakula cha kuamsha hamu ya kula.

## Marejeo
* Jallow, A. (2011). *Gambian Traditional Recipes*. Banjul: Heritage Books.
* Taste Atlas (2023). Domoda – Traditional Gambian Stew. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Gambian Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Gambia
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Guinea-Bissau

**Mapishi ya Guinea-Bissau** yanaonyesha mchanganyiko wa chakula cha jadi cha Afrika Magharibi na athari za Kireno kutokana na historia ya ukoloni. Vyakula vya Guinea-Bissau hutumia viungo vya asili kama samaki, dagaa, karanga, na nazi, pamoja na mazao ya nafaka kama mchele, mahindi na mihogo. Mbinu za upishi ni rahisi na chakula huliwa kwa pamoja katika familia au jamii.

## Aina za vyakula
### Caldo de mancarra
Caldo de mancarra ni mchuzi wa siagi ya karanga unaopikwa na nyama ya kuku, samaki au dagaa. Hiki ni moja ya chakula maarufu zaidi nchini Guinea-Bissau na huliwa kwa mchele(wali) au ugali wa mahindi.

### Jollof rice
Jollof rice ni mchele wa nyanya unaopikwa pamoja na vitunguu, pilipili na viungo vingine. Ingawa Jollof ni maarufu kote Afrika Magharibi, nchini Guinea-Bissau ina mapishi yake ya kipekee yenye ladha ya nazi au samaki.

### Bafas
Bafas ni aina ya dagaa waliokaangwa au kuchomwa kisha kupikwa kwa mchuzi wa nyanya na pilipili. Hiki ni chakula cha pwani kinachopatikana kwa wingi kwenye maeneo ya karibu na bahari.

### Yassa
Yassa ni kitoweo cha kuku au samaki kilichopikwa kwa vitunguu vingi, limao na viungo vingine. Hiki ni chakula maarufu si tu Guinea-Bissau bali pia katika nchi nyingi za Afrika Magharibi.

### Cuscuz de milho
Cuscuz de milho ni chakula cha asubuhi au kitafunwa kinachotengenezwa kwa unga wa mahindi uliopikwa na wakati mwingine kuchanganywa na nazi au siagi. Huliwa pamoja na asali au maziwa.

## Marejeo
* Embaló, Fidelis (2011). *Sabores da Guiné-Bissau*. Bissau: Nova Imprensa.
* BBC Food (2022). Guinea-Bissau Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Guinea Bisau
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Ghana

**Mapishi ya Ghana** ni sehemu muhimu ya utamaduni wa nchi hiyo, yakijulikana kwa ladha kali na matumizi ya viungo asilia. Chakula cha Ghana kinategemea nafaka kama mchele, mahindi, na mtama, pamoja na mizizi kama mihogo na viazi vitamu. Samaki, nyama ya ng’ombe, kuku na mboga mbalimbali hutumika kwa wingi katika vyakula vyao vya kila siku.

## Aina za vyakula
### Fufu
Fufu ni mchanganyiko wa mihogo, ndizi za kupika au viazi vitamu uliopondwa hadi kuwa donge laini. Huliwa kwa kupika na kisha kupondwa kwa kutumia vijiti maalum. Fufu huliwa pamoja na mchuzi wa samaki, nyama au mboga.

### Banku
Banku ni donge linalotengenezwa kwa kuchanganya unga wa mahindi na unga wa cassava kisha kuchachushwa na kupikwa hadi kuwa laini. Huliwa pamoja na samaki wa kuchemsha au mchuzi wa pilipili.

### Jollof rice
Jollof rice ni wali wa rangi ya nyekundu kutokana na kupikwa na nyanya, vitunguu, pilipili na viungo mbalimbali. Ni chakula kinachopendwa sana na huandaliwa katika sherehe na mikusanyiko.

### Kelewele
Kelewele ni ndizi mbivu zilizokatwa vipande vidogo vidogo na kukaangwa baada ya kuchanganywa na viungo kama tangawizi, pilipili na vitunguu saumu. Hiki ni chakula cha mitaani kinachopendwa kama kitafunwa cha jioni.

### Waakye
Waakye ni mchanganyiko wa wali na maharagwe yanayopikwa pamoja. Mara nyingi huliwa na nyama, samaki, mayai au vyakula vingine vya pembeni kama shito (pilipili ya Ghana).

## Marejeo
* Osseo-Asare, F. (2005). *Food Culture in Sub-Saharan Africa*. Westport: Greenwood Press.
* Taste Atlas (2023). Waakye – Traditional Ghanaian Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Ghanaian Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Kamerun

**Mapishi ya Kamerun** ni mchanganyiko wa mila za vyakula vya jamii mbalimbali za nchi hii yenye makabila zaidi ya 250, na pia ushawishi wa vyakula vya Ufaransa, Ujerumani, na Nigeria. Chakula cha Kamerun kina mchanganyiko wa nafaka, mizizi, samaki, nyama, na mboga mboga zinazopikwa kwa njia za kipekee kulingana na maeneo ya kijiografia kama vile pwani, milimani, na savanna.

Lugha kama Kifaransa na Kiingereza hutumika rasmi, lakini lugha za kiasili kama Fulfulde, Douala, na Bamileke pia zina athari katika majina ya vyakula na mbinu za upishi.

## Aina za vyakula
### Ndolé
Ndolé ni mchuzi mzito unaotengenezwa kwa majani ya ndolé (mboga za majani), karanga, na nyama au samaki. Ni chakula cha kitaifa kinachopatikana hasa katika maeneo ya pwani kama Douala.

### Achu
Achu ni mlo wa jadi wa jamii ya Bamileke, unaotengenezwa kwa mchele mweupe au mtama uliochanganywa na maji ya moto hadi kuunda mchanganyiko kama ugali. Hutolewa na mchuzi wenye ladha kali wa karanga.

### Eru
Eru ni mboga ya majani inayopikwa pamoja na nyama au samaki na mara nyingi huandaliwa na jamii ya Bayangi katika sehemu za milimani na misitu.

### Koki
Koki ni aina ya keki ya mahindi inayopikwa kwa kutumia unga wa mahindi na karanga. Ni chakula cha mtaa ambacho pia hupatikana kama kitafunwa.

### Brochettes
Brochettes ni nyama ya ng’ombe, kuku au samaki iliyokatwa vipande na kukaangwa au kuchomwa kwenye mshiko. Ni maarufu katika miji mingi kama Yaoundé na Douala.

## Marejeo
* Nkwenti, P. (2015). *Traditional Cameroonian Cuisine*. Yaoundé: Editions Culturelles.
* Taste Atlas (2023). Ndolé – Traditional Cameroonian Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Cameroonian Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Kamerun
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Guinea ya Ikweta

**Mapishi ya Guinea ya Ikweta** yanaonyesha mchanganyiko wa vyakula vya jadi vya Afrika ya Kati na ushawishi wa Uhispania kutokana na historia ya ukoloni. Vyakula vya kila siku hutumia wanga kama ndizi za kupika, mihogo, viazi vitamu na wali. Samaki, nyama ya msituni kama antelope, na kuku hutumika sana katika mapishi ya asili ya nchi hii. 

Mapishi haya yanaonesha tofauti kati ya Bioko, Río Muni na Annobón, kwa kuwa kila eneo lina mila na desturi zake za upishi. Lugha ya Kihispania, Kifang, na Kibubi zina athari katika majina ya vyakula vya maeneo hayo.

## Aina za vyakula
### Pepesup
Pepesup ni aina ya supu kali ya samaki au kuku inayopikwa kwa pilipili nyingi, vitunguu, nyanya, na viungo vingine. Ni chakula kinachopendwa hasa katika miji ya Malabo na Bata kwenye maeneo ya pwani.

### Sopa de pescado
Sopa de pescado ni supu ya samaki inayotengenezwa kwa mchuzi wa nyanya na vitunguu pamoja na viungo vingine vya asili. Hutumika kama chakula cha mchana au cha jioni katika jamii mbalimbali za Guinea ya Ikweta.

### Bibwwe
Bibwwe ni chakula cha jadi kinachotengenezwa kwa majani ya kunde yaliyochemshwa na kuchanganywa na mafuta ya mawese au karanga. Ni chakula cha kienyeji kinachopatikana hasa vijiji vya Río Muni.

### Malanga
Malanga ni aina ya kiazi kinachopikwa kwa kukaanga au kuchemshwa. Pia mara nyingine hupondwa hadi kuwa donge linaloliwa kama ugali na kuliwa pamoja na mchuzi wa samaki au nyama.

### Chikwangue
Chikwangue ni mkate wa mihogo uliosagwa na kupikwa kisha kufungwa kwa majani. Hili ni chakula kinachopatikana hasa maeneo ya misitu ya Afrika ya Kati, ikiwemo Guinea ya Ikweta.

## Marejeo
* Ndong, E. (2013). *Cocina tradicional de Guinea Ecuatorial*. Malabo: Ediciones Cultura.
* BBC Food (2022). Equatorial Guinea Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Guinea ya Ikweta
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Kenya

**Mapishi ya Kenya** yanaakisi mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali za makabila zaidi ya 40 nchini humo, pamoja na ushawishi wa vyakula vya Asia, Uingereza, na Uarabu. Chakula cha Kenya kinajumuisha nafaka, mboga, nyama, samaki, na matunda, huku mbinu za upishi zikibadilika kulingana na maeneo ya kijiografia kama vile pwani, milimani, na maeneo ya jangwa.

Lugha rasmi ni Kiswahili na Kiingereza, lakini lugha za kiasili kama Kikuyu, Luhya, Maasai, na Kikalenjin zina mchango mkubwa katika aina za vyakula na mapishi.

## Aina za vyakula
### Ugali
Ugali ni chakula kikuu kinachotengenezwa kwa unga wa mahindi, mihogo au mtama uliopikwa hadi kuwa mgumu kiasi cha kuweza kukatwa kwa mkono. Hutumika kama kielezi cha mchuzi au mboga.

### Sukuma wiki
Sukuma wiki ni mboga za majani maarufu nchini Kenya, ambazo hupikwa kwa kukaangwa na vitunguu na mara nyingine huliwa pamoja na nyama au samaki.

### Nyama choma
Nyama choma ni nyama iliyochomwa kwa moto, hasa ng’ombe au mbuzi. Ni maarufu sana katika miji mikubwa kama Nairobi na maeneo ya vijijini.

### Samosa
Samosa ni kitafunwa cha kukaangwa chenye nyama, mboga, au wali wa karanga kama kujaza. Samosa imeathiriwa na tamaduni za Kiarabu na Kihindi.

### Chapati
Chapati ni mkate laini wa unga wa ngano, uliofahamika sana kama sehemu ya mlo wa kikabila cha Pwani na maeneo mengine ya Kenya.

## Marejeo
* Mwangi, J. (2018). *Kenyan Traditional Cuisine*. Nairobi: Kenya Literature Bureau.
* Taste Atlas (2023). Ugali – Traditional Kenyan Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Kenyan Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Kenya
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Kodivaa

**Mapishi ya Kodivaa** yanaonyesha mchanganyiko wa vyakula vya jadi vya Afrika Magharibi na ushawishi wa vyakula vya Ufaransa kutokana na historia ya ukoloni. Vyakula vingi hutegemea nafaka kama mahindi, mtama, wali, pamoja na mizizi kama viazi vitamu na mihogo. Samaki, nyama ya ng’ombe, na mboga mboga pia ni sehemu muhimu ya mlo wa Kodivaa.

## Aina za vyakula
### Attiéké
Attiéké ni chakula cha kawaida kinachotengenezwa kwa sembe za mihogo zilizopondwa na kuiva, mara nyingi huliwa pamoja na samaki au nyama ya kukaangwa.

### Kedjenou
Kedjenou ni mchuzi wa nyama (kawaida kuku) unaopikwa polepole na viungo, mara nyingi bila maji mengi, ili nyama iwe laini na yenye ladha nzuri.

### Foutou
Foutou ni aina ya ugali unaotengenezwa kwa kutumia viazi vitamu au mihogo iliyopondwa na kuchemshwa hadi kuwa donge zito linaloweza kuliwa pamoja na mchuzi.

### Aloco
Aloco ni ndizi za kupika zilizokatwa vipande vipande na kukaangwa kwa mafuta mengi hadi kuwa na rangi ya dhahabu, mara nyingi huliwa kama kitafunwa au kando na mchuzi.

### Sauce arachide
Sauce arachide ni mchuzi wa karanga unaotengenezwa kwa karanga zilizopondwa na kuchemshwa pamoja na nyama au samaki.

## Marejeo
* Kouadio, M. (2017). *Cuisine ivoirienne traditionnelle*. Abidjan: Editions Côte d'Ivoire.
* BBC Food (2022). Ivory Coast Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Kodivaa
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Jibuti

**Mapishi ya Jibuti** yanaakisi mchanganyiko wa mila na tamaduni za Afrika ya Mashariki, Afrika ya Kati, na Uarabuni, kutokana na nafasi ya kijiografia ya Jibuti katika Pembe ya Afrika. Vyakula vya Jibuti vimeathiriwa pia na Ufaransa kutokana na historia ya ukoloni. Chakula cha Jibuti kinajumuisha nafaka, samaki, nyama ya kondoo, na viungo vya Kiasia.

Mapishi haya hutegemea matumizi ya viungo kama hiliki, mdalasini, binzari, na kambari. Watu wa Jibuti huongea Kifaransa, Kiarabu, Kisomali, na Kiafar, lugha ambazo pia zina athari katika majina ya vyakula.

## Aina za vyakula
### Skudahkaris
Skudahkaris ni mchuzi wa nyama ya kondoo au nyama ya ng'ombe unaopikwa pamoja na karoti, viazi, mchele, na viungo. Ni chakula maarufu kinacholiwa hasa katika miji ya Djibouti City na maeneo ya vijijini.

### Fah-fah
Fah-fah ni supu ya moto ya nyama ya mwanakondoo au ng'ombe, inayopikwa na viazi, karoti, na ndimu kwa ladha ya kipekee. Supu hii hutumika kama chakula cha jioni au chakula cha hafla.

### Lahoh
Lahoh ni aina ya mkate wa mviringo unaofanana na injera ya Ethiopia au Somalia, lakini huwa laini zaidi. Huliwa pamoja na asali, siagi au mchuzi wa nyama au samaki.

### Sambusa
Sambusa ni kitafunwa cha kukaangwa kilichojaa nyama ya kusaga, kitunguu, na viungo. Hili ni tamaduni ya pamoja katika Afrika ya Mashariki na Afrika ya Kati, na huliwa zaidi wakati wa Ramadhani.

### Mukbaza
Mukbaza ni samaki aliyechomwa na kisha kufunikwa na chapati au mkate laini. Ni chakula kilicho na asili ya Kiarabu, lakini kimekuwa sehemu ya utamaduni wa Jibuti kutokana na ukaribu na Yemen.

## Marejeo
* Hersi, A. (2012). *Cuisine traditionnelle de Djibouti*. Djibouti City: Maison de la Culture.
* BBC Food (2022). Djibouti Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Jibuti
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Komori

**Mapishi ya Komori** yanaonyesha mchanganyiko wa vyakula vya Kiafrika, Kiarabu na Uswahili, kutokana na historia na kijiografia ya visiwa vya Komori vilivyoko katika Bahari ya Hindi, karibu na pwani ya Mashariki mwa Afrika. Vyakula vya Komori hutegemea nafaka kama mtama na mchele, samaki, nazi, na viungo kama vile karafuu na pilipili.

Lugha rasmi ni Kiarabu, Kifaransa, na Kikomori, na tamaduni hizi zinaathiri aina za vyakula na mbinu za upishi katika visiwa hivyo.

## Aina za vyakula
### Langouste a la vanille
Langouste a la vanille ni sahani maarufu ya komori inayotengenezwa kwa kamba wa baharini (langouste) aliyeandaliwa kwa mchuzi wa nazi na vanila, viungo vinavyopatikana kwa wingi katika visiwa vya Komori.

### Mkatra
Mkatra ni mkate wa mviringo unaotengenezwa kwa unga wa ngano na mayai, mara nyingi huliwa pamoja na mchuzi wa nazi au mchuzi wa samaki.

### Mataba
Mataba ni aina ya chakula kinachotengenezwa kwa majani ya mniwu yaliyopikwa pamoja na nazi na viungo mbalimbali. Ni chakula cha jadi kinachopatikana kwa wingi katika visiwa vya Komori.

### Achard
Achard ni saladi ya mboga mbalimbali zilizokatwa na kupikwa kidogo, kisha kuchanganywa na mchuzi wa limao au siki na pilipili, ikitumika kama kitafunwa au kando na mchuzi mkuu.

### Biryani ya Komori
Biryani ni mlo wa mchele uliotengenezwa kwa mchanganyiko wa viungo, nyama, na mara nyingine samaki, unaoonyesha ushawishi wa tamaduni za Kiarabu na Kihindi katika visiwa vya Komori.

## Marejeo
* Ali, M. (2016). *Traditional Cuisine of Comoros*. Moroni: Komori Cultural Press.
* Taste Atlas (2023). Langouste a la vanille – Traditional Comorian Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Comoros Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Komori
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

**Mapishi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo** yanaonyesha utajiri wa tamaduni za vyakula vinavyotokana na makabila mbalimbali katika nchi hii kubwa ya Afrika ya Kati. Chakula cha Kongo kinajumuisha matumizi ya mizizi kama viazi vitamu, mihogo, na ndizi, pamoja na samaki kutoka mito na maziwa, nyama ya kuku, ng’ombe, na mboga za majani zinazopikwa kwa njia za jadi.

## Aina za vyakula
### Fufu
Fufu ni ugali mzito unaotengenezwa kwa mihogo au viazi vitamu zilizopondwa na kupikwa, na hutumiwa kama kielezi cha mchuzi au mboga mbalimbali.

### Saka saka
Saka saka ni mboga za majani za mniwu zilizopikwa na mara nyingi huliwa pamoja na mchuzi wa samaki au nyama.

### Poulet à la moambé
Huu ni mchuzi wa kuku unaotengenezwa kwa mchuzi wa karanga (moambé), ukiongezwa na viungo na mara nyingine mboga, na ni mojawapo ya vyakula maarufu zaidi nchini DRC.

### Liboké
Liboké ni mbinu ya kupika chakula kwa kuchanganya nyama au samaki na viungo, kisha kufungasha katika majani ya miti na kukaanga au kuchemsha.

### Makayabu
Makayabu ni samaki wa kusindika (samaki wa kupaka chumvi na kukaangwa) ambao huliwa sana katika miji ya Congo, kama Kinshasa na Lubumbashi.

## Marejeo
* Mukendi, J. (2019). *Traditional Cuisine of the Democratic Republic of Congo*. Kinshasa: Congo Cultural Press.
* Taste Atlas (2023). Fufu – Traditional Congolese Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Congolese Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Lesotho

**Mapishi ya Lesotho** yanaakisi utamaduni wa jamii ya Basotho na ushawishi wa vyakula vya Afrika Kusini na maeneo ya karibu. Vyakula vya jadi vya Lesotho hutegemea nafaka kama mtama, mchele, na mahindi, pamoja na nyama ya ng'ombe, mbuzi, na kuku. Mlo wa kawaida unajumuisha ugali, mboga za majani, na vyakula vya kuchoma.

Lugha rasmi za Lesotho ni Sesotho na Kiingereza, ambazo zinaathiri sana majina na mbinu za upishi wa vyakula.

## Aina za vyakula
### Papa
Papa ni ugali wa mtama unaotengenezwa kwa kupika unga wa mtama hadi kuwa mchanganyiko mzito, na pia hutumika kama kielezi cha mboga au mchuzi.

### Moroho
Moroho ni mboga za majani zinazopikwa kwa njia mbalimbali, na mara nyingi huliwa pamoja na papa au aina nyingine ya ugali.

### Motoho
Motoho ni kinywaji cha jadi kinachotengenezwa kwa mchele uliochemshwa na kuchachushwa, mara nyingine huliwa kama kitafunwa au kiamsha kinywa.

### Nyama choma
Nyama choma ni nyama ya ng'ombe au mbuzi iliyochomwa kwa moto, na ni maarufu sana katika tamaduni za Basotho.

### Sesotho bread
Mkate wa kienyeji unaotengenezwa kwa unga wa ngano na kutumika kama sehemu ya mlo wa kila siku.

## Marejeo
* Mahlatsi, T. (2017). *Lesotho Traditional Cuisine*. Maseru: Basotho Cultural Institute.
* Taste Atlas (2023). Papa – Traditional Lesotho Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Lesotho Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Lesotho
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Jamhuri ya Kongo

**Mapishi ya Jamhuri ya Kongo** yanajumuisha tamaduni mbalimbali za vyakula vya Makongo na jamii nyingine za eneo la Afrika ya Kati. Chakula cha nchi hii kinajumuisha matumizi ya mboga za majani, nyama ya samaki na wanyama wa porini, pamoja na nafaka kama mtama na mchele. Mlo wa jadi unahusisha pia vyakula vya mchicha na viazi vitamu.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za asili kama Kituba na Lingala zinaathiri majina na mbinu za upishi wa vyakula katika nchi hii.

## Aina za vyakula
### Muamba
Muamba ni mchuzi wa karanga unaotengenezwa kwa karanga zilizopondwa, mara nyingi huandaliwa na samaki au kuku, na ni chakula maarufu katika miji kama Brazzaville.

### Saka saka
Saka saka ni mboga ya majani inayopikwa kwa nazi na mara nyingine huliwa na wali au ugali.

### Makayabu
Makayabu ni samaki wa kusindika ambao huliwa kwa njia mbalimbali, hasa kukaangwa au kupikwa katika mchuzi wa viungo.

### Liboké
Liboké ni mbinu ya kupika chakula kwa kufunga nyama au samaki pamoja na viungo kwenye majani ya miti kisha kuchemsha au kukaanga.

### Fufu
Fufu ni chakula cha mizizi uliopondwa na kuiva hadi kuwa donge gumu, kinachotumiwa pamoja na mchuzi wa nyama au mboga.

## Marejeo
* Mbala, P. (2018). *Cuisine traditionnelle du Congo*. Brazzaville: Editions Culturelles.
* BBC Food (2022). Congolese Cuisine. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kongo
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Hoteps

**Hoteps** ni wanachama wa tamaduni ndogo ya Wamarekani Weusi ambao hujinasibisha na historia ya kale ya Wamisri kama chanzo cha fahari ya Uweusi. Wameelezwa kuwa wanatangaza historia ya kubuni na taarifa potofu kuhusu historia ya Wamarekani Weusi. Hoteps wanaeneza mtazamo unaochanganya harakati kali za ukombozi wa Weusi na maadili ya kijamii ya kihafidhina. Watu mashuhuri ambao wameeneza mawazo ya hotep, au wameelezwa kuwa sehemu ya tamaduni ndogo ya hotep, ni pamoja na Kanye West, Kyrie Irving na Umar Johnson.

## Etimolojia 
Neno **"**hotep**"** hapo awali lilitumiwa miongoni mwa Waafrika wanaoamini katika asili ya Kiafrika kama salamu, sawa na kusema *"Nimekuja kwa amani"*.

Lakini kufikia katikati ya miaka ya 2010, lilianza kutumika kwa njia ya dhihaka au kejeli kumwelezea mtu ambaye ama ni kivuli kisichoelewa cha uafrika au mtu anayejionyesha kwa sauti kubwa kuwa mpenda Uafrika lakini anayepinga maendeleo.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Wamarekani Weusi
Mapishi ya Zimbabwe

**Mapishi ya Zimbabwe** ni sehemu muhimu ya utamaduni wa taifa hili, yanayojumuisha vyakula vya asili, mbinu za kupika za jadi, na mchanganyiko wa vyakula vinavyotokana na historia ya watu na mazingira ya eneo hilo. Chakula cha Zimbabwe kina athari za makabila mbalimbali, hali ya hewa, na rasilimali zilizopo.

## Vyakula vya Kiasili 
Kihistoria, chakula cha Zimbabwe kimejikita sana kwenye vyakula vya mimea kama mahindi, mhogo, mapira ya muhogo, mtama, na kunde. 

Sadza ni chakula kikuu cha mlo wa kawaida na hutengenezwa kwa unga wa mahindi au mtama uliopikwa mpaka kuwa unga mzito. Sadza huwa msingi wa chakula cha watu wengi na huambatana na mboga za majani kama mchicha, kunde, spinachi, au mboga za asili kama derere.

Samaki wa mito na mto, pamoja na nyama kama nyama ya ng'ombe, mbuzi, na kuku, pia hutumika katika mapishi, hasa katika sherehe na matukio maalum. Mbali na chakula cha kawaida, 

Zimbabwe pia ina vyakula vya asili vya kipekee kama mupunga (mboga za majani zilizoandaliwa kwa njia ya kipekee) na mutakura (mlo wa kunde uliopikwa kwa njia za asili).

## Mbinu za Kupika 
Mbinu za kupika katika Zimbabwe zinahusisha kupika kwa moto wa kuni, kuchoma nyama, kukaanga, na kupika kwa mvuke. Kupika kwa moto wa kuni ni maarufu hasa vijijini na sehemu za mashambani, ambapo vyakula kama sadza hupikwa polepole kwa moto mdogo ili kufikia muundo mzuri.

Kuhusu nyama, nyama choma ni maarufu sana, na mara nyingi huhudumiwa katika sherehe, hafla za familia, na mikusanyiko ya kijamii. Mboga na mboga za majani hupikwa kwa kukaangwa au kuchemshwa na mara nyingine hutolewa kwa mchuzi mzito wenye ladha kali.

## Athari za Utamaduni na Historia 
Mapishi ya Zimbabwe yanaonyesha mchanganyiko wa utamaduni wa makabila mbalimbali kama maShona, maNdebele, na jamii nyingine ndogo ndogo. Pia, historia ya ukoloni wa British na uhusiano wa kibiashara na nchi za jirani imeleta vyakula vipya na mbinu za kupika zilizoingizwa kwenye tamaduni za kiasili.

Kwa mfano, mikate na bidhaa za maziwa zimekuwa sehemu ya mlo wa kila siku hasa mijini, huku pia vyakula vya kimataifa kama wali, mboga za kupikwa kwa mchuzi wa nazi, na vyakula vya barani Asia vikiingizwa katika maeneo fulani.

## Maadhimisho na Chakula 
Katika sherehe kama vile harusi, sikukuu za kitaifa, na matukio ya kijamii, chakula kina umuhimu mkubwa. Nyama choma, sadza, na mboga za kienyeji hupatikana kwa wingi, na mara nyingine huandaliwa vyakula vya kiasili zaidi kama mapopo (matunda ya porini yanayopikwa) na matunda ya asili.

Maadhimisho haya yanaashiria mshikamano wa kijamii na kuenzi urithi wa chakula kama sehemu ya utamaduni wa Zimbabwe.

## Changamoto na Mabadiliko 
Kwa sasa, mabadiliko ya maisha ya kisasa, miji inayokua, na mtindo wa maisha ya haraka umeathiri mapishi ya kienyeji. Watu wengi wanatumia vyakula vilivyopakiwa au vyenye urahisi wa kuandaliwa. Hata hivyo, juhudi za kuhifadhi mapishi ya jadi zinaendelea kupitia warsha za chakula, maonyesho ya utamaduni, na kuelimisha kizazi kipya kuhusu thamani ya chakula cha asili.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:chakula cha Kiafrika
Jamii:utamaduni wa Zimbabwe
Mapishi ya Uganda

**Mapishi ya Uganda** yanajumuisha vyakula vya asili na vyenye mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali zinazopatikana nchini humo. Chakula cha Uganda kinatofautiana sana kulingana na kanda, lakini kina sifa ya kuwa rahisi, kitamu, na kinachotegemea mazao ya asili kama mahindi, mihogo, ndizi, na maharagwe.

## Vyakula vya Asili 
Moja ya vyakula maarufu nchini Uganda ni matoke, ambayo ni ndizi za kupika zilizopikwa kwa uchoraji na mara nyingine huunganishwa na mboga za majani kama kunde au kunde za maharage. Pia, posho, ugali wa mahindi, ni chakula cha kawaida sehemu nyingi nchini hasa mashambani.

Kwa mikoa ya pwani na maeneo ya Ziwa Victoria, samaki kama Nile perch na tilapia hupikwa kwa njia mbalimbali, ikiwemo kukaangwa, kupikwa kwa mchuzi, au kuunganishwa na wali au ugali.

## Mboga na Mboga za Majani 
Mboga kama kunde, spinachi, sukumawiki, na terere ni sehemu muhimu ya mlo wa kila siku wa Waganda. Hizi mboga hutengenezwa kwa kukaangwa au kupikwa na mara nyingine huunganishwa na maharagwe au nazi kwa kuongeza ladha na virutubisho.

## Vyakula Vyenye Ladha Maalum 
Nchi ya Uganda pia ina vyakula vyenye ladha za kipekee kama Luwombo, ambapo nyama, samaki au kuku hupikwa kwa mvuke ndani ya majani ya mpapa. Huu ni mlo wa kifalme na huonekana kama chakula cha heshima.

## Vinywaji na Vifungua Tamu 
Uganda ina utamaduni wa vinywaji kama malwa, bia za kienyeji zinazotengenezwa kwa mchele au mahindi, ambazo hutumiwa katika sherehe mbalimbali za kitamaduni. Vifungua tamu kama mandazi na cassava chips pia ni maarufu na hupatikana katika maeneo mengi.

## Athari za Utamaduni na Mabadiliko ya Kisasa 
Kwa kuwa Uganda ni nchi yenye makabila mengi na historia ya ukoloni, mapishi yake yanaonyesha mchanganyiko wa tamaduni za Kiafrika, Kiarabu, na Ulaya. Vyakula vya mtaani, migahawa, na hoteli zimeanza kubadilisha baadhi ya mapishi ya asili kwa kutumia viungo mbalimbali na mbinu mpya za upishi.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:chakula cha Kiafrika
Jamii:utamaduni wa Uganda