open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panfilo na wenzake

[thumb|[Mfiadini|Kifodini cha Mt. Panfilo.]]
**Panfilo na wenzake** (walifia dini Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 16 Februari 309) ni kundi la Wakristo 12 waliouawa huko Kaisarea ya Palestina kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Maximian.

Wa kwanza kuuawa walikuwa Wakristo 5 wa Misri: Elia, Yeremia, Isaya, Samweli na Danieli ambao waliteswa na hatimaye kuuawa kwa upanga. 

Baada yao waliuawa padri Panfilo (mzaliwa wa Beirut, leo nchini Lebanoni), shemasi Valens wa Yerusalemu, Paulo wa Iamnia, Porfiri, Seleuko wa Kapadokia, Teodulo na hatimaye Juliani wa Kapadokia aliyechomwa moto taratibutaratibu.

Sifa yao imedumishwa na maandishi ya Eusebi wa Kaisarea, aliyekuwa mwanafunzi wa Panfilo na ameshuhudia pia utaalamu wake kuhusu Biblia.

Panfilo aliandika vitabu vitatu vya kumtetea Origen, lakini kimetufikia cha kwanza tu.
 
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifo chao au tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 56-57
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 49-50

## Viungo vya nje
*Pamphilus, *Defence of Origen*: Introduction to Book 1, from Rufinus' Latin version (in English)
*Henry Wace, "A Dictionary of Christian Biography": *Pamphilus*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Watakatifu wa Palestina
Jamii:Watakatifu wa Lebanoni
Jamii:Watakatifu wa Misri
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Mababu wa Kanisa
Fumo Liyongo

**Fumo Liyongo** (wakati mwingine **Fumo Liongo)** alikuwa askari na mwandishi wa mashairi katika pwani ya kaskazini ya Afrika Mashariki kati ya karne ya 9 na karne ya 13. Aliandika gungu mengi kama "Sifa la Uta" au "Wimbo wa Mapenzi".

Katika mwaka wa 1913, mwandishi wa mashairi Muhamadi Kijumwa aliandika juun yake utenzi maarufu uitwao utendi wa Fumo Liyongo, utenzi ambao ulikuwa ukielezea maisha ya Fumo Liyongo, aliyekuwa mshairi na pia mtawala katika eneo la Pate 

## Mistari yake 
**Mwanangwa*
**Mwanangwa ni fili*
**Hafi kwa ulili*
**Hufa kwa jabali*
**Kwalo kondo kali*
**Nijiwapo nime*
**Moyo usiname*
**Niwe gombe dume*
**Kiukisha mbuzi*
**Nife dondo wazi*
**Ndi Fumo wa Ozi*
**Fumo Liyongo*

## Tanbihi
## Marejeo
* J. L. Mbele (1986). *The Liongo Fumo Epic and the Scholars*. In «Kiswahili», 53 (1-2), pp.&nbsp;128–145.
* J. L. Mbele (1986). *The Identity of the Hero in the Liongo Epic*. In «Research in African Literatures», 17, pp.&nbsp;464–473.
* J. L. Mbele (1989). *The Liongo Epic and Swahili Culture*. In «Weekend Magazine» (January 17, 1989), p.&nbsp;23.
* Alice Werner, *The Swahili Saga of Liongo Fumo* (1926)

## Viungo vya nje
*Liongo Fumo 
*African Mythology 

Jamii:Waandishi wa Kenya
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Jamii:Waandishi wa Kiswahili
Kibretoni

**Kibretoni** (kwa lugha hiyo: **Brezhoneg**) ni kati ya lugha za Kiselti, tawi la lugha za Kihindi-Kiulaya ambalo limerudi nyuma sana tangu zamani za Roma ya Kale lilipokuwa linatumika katika eneo kubwa sana la Ulaya hadi Uturuki wa leo.

Kibretoni pia ni hai bado, lakini katika hatari ya kutoweka. 

Wanaoijua ni watu 226,000 hivi, hasa katika rasi ya Bretagne, kaskazini magharibi wa Ufaransa.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Ofis Publik ar Brezhoneg official website .
* , the public Breton TV channel.
* : an essay about the situation of the Breton language.
* 
* : news in Breton.
* : Brittany information, articles about Breton.
* .
* .

### Kamusu
* English online dictionary and grammar for Breton
* A multilingual dictionary containing many Breton words alongside those of other languages 

### Kujifunza
* Breton site including online lessons
* Audio CD, workbooks, software in English to learn Breton
* Breton site with learners' forum and lessons (mostly in French with some English)
* Jouitteau, M. *Grammaire du breton*, (extensive Breton grammar in French, with glossed examples and typological comparisons), IKER, CNRS, 2009 > 2017].

### Biblia
* Ar Bibl Santel (Jenkins) 1897 (JEN1897).  History of Bible translation in Breton and Breton Bible

Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya
Jamii:Lugha za Ufaransa
Jamii:Lugha za Kiselti
Dositeo wa Gaza

**Dositeo wa Gaza** (alifariki 530 hivi) alikuwa mmonaki karibu na Gaza, Palestina, ingawa labda alitokea Misri.

Alifariki bado kijana kutokana na ugumu wa maisha aliyoyashika chini ya Dorotheo wa Gaza.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 19 Februari au 23 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tazama pia
Jamii:Waliozaliwa karne ya 6
Jamii:Waliofariki 530
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Watakatifu wa Palestina
Jamii:Watakatifu wa Misri
Nadharia tete ya mgusano

thumb| Uzoefu wa kutumia basi katika Amerika.
**Nadharia tete ya mgusano** (kwa Kiingereza: "Contact Hypothesis") inasema kwamba ili kuboresha uhusiano kati ya vikundi viwili njia ni kuanzisha mgusano kati yao. 

## Bibliografia 
* Gordon W Allport, The Nature of Prejudice, Reading, Mass : Addisson-Wesley, 1954 
* Rupert Brown, Prejudice, Its Social Psychology, Blackwell, Oxford UK et Cambridge USA, pages 236-270, 1995 
* Thomas F Pettigrew, Intergroup contact theory, Department of psychology, University of California, Santa Cruz, California, pages 65-85, 1998 

Jamii:Elimu jamii
Jamii:Sayansi
Sophie Oluwole

**
Sophie Bosede Oluwole** (12 Mei 1935 – 23 Desemba 2018), alikuwa mwanafalsafa kutoka nchini Nigeria. Alikuwa mwanamke wa kwanza wa Nigeria aliyepata shahada ya uzamivu au "PhD" katika fani ya falsafa. 

## Maisha na kazi 
Sophie Bosede Oluwole alizaliwa mwaka 1935 katika familia kutoka Edo. Alisoma shule pale Ife. Aliona mfumo wa elimu wa wakati ule ni mgumu kwa wasichana kwa sababu mtazamo wa maisha yao ulikuwa mikononi mwa wazazi, si mwao wenyewe.

Baadaye alisoma historia, jiografia na falsafa kwenye UNILAG (Chuo Kikuu cha Lagos) akaendelea kupata digrii ya kwanza katika falsafa. Mwaka 1972 aliajiriwa kama mhadhiri kwenye UNILAG akaendelea kutimiza masharti ya uzamivu kwenye Chuo Kikuu cha Ibadan. Tangu mwaka 2002 alifundisha tena falsafa ya Kiafrika kwenye UNILAG.

Katika kazi yake alitumia urithi wa kiutamaduni na wa kidini wa Wayoruba. Alisisitiza kuwa urithi huo ulitangulia hata mafundisho ya Sokrates.  

Aliaga dunia tarehe 23 Desemba 2018 akiwa na umri wa miaka 83.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Kononi wa Aleksandria

**Kononi wa Aleksandria** (alifariki 555 hivi) alikuwa abati wa monasteri ya Pentucla, katika bonde la mto Yordani (Palestina).

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 19 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Louis Bulteau. Essai de l'hist. monastique d'Orient
* http://days.pravoslavie.ru/Life/life475.htm

Jamii:Waliofariki 555
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Watakatifu wa Misri
Serapioni wa Aleksandria (mfiadini)

**Serapioni wa Aleksandria** (alifariki 212 hivi) alikuwa Mkristo wa Misri aliyechomwa moto kwa ajili ya imani yake kwa amri ya gavana Akwila wakati wa dhuluma ya kaisari Septimius Severus.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Julai.

Mwingine mwenye jina hilohilo (alifariki 248 hivi) alikuwa Mkristo wa Misri aliyeteswa vikali sana kwa kuvunjwa viungo vyote vya mwili kabla ya kurushwa kutoka ghorofani kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 20 Februari au 14 Novemba.

Mwingine tena mwenye jina hilo alifia Ukristo kwa kutoswa baharini pamoja na Kronide na Leonsi ndugu yake wakati wa dhuluma ya kaisari Maximian (mwishoni mwa karne ya 3).

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Wafiadini wa gonjwa la Sipriani

'''''' (walifariki 249-262 hivi) ni kundi la Wakristo wa Aleksandria (Misri) waliokufa kwa gonjwa hilo kutokana na huduma wananchi waliokuwa wamepatwa nalo wakati wa utawala wa kaisari Galieno . 

Hao mapadri, mashemasi na waamini wengine wengi wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi tangu kale kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 28 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Kilele Kiitwacho Uhuru

**Kilele Kiitwacho Uhuru** ni riwaya iliyoandikwa na Filipo GaoLubua (aka Filipo Lubua), mwandishi wa riwaya na mashairi kutoka Tanzania ambaye kwa sasa anaishi nchini Marekani. 

Riwaya hii ni moja ya riwaya mahiri zilizoandika hali ya siasa na jamii katika nchi za Afrika, takribani miongo mitano baada ya uhuru. Katika zama hizo, bado wanasiasa wachache waliojitwalia madaraka wanaendelea kujineemesha na kufaidi mema na fanaka za nchi zao huku wakiwaacha wananchi wao wengi wakitapatapa katika umaskini na uhohehahe.

Riwaya hiyo ilichapishwa mwaka 2014 na jumba la uchapishaji la Jomo Kenyatta Foundation (JKF).

## Muhtasari
Riwaya ya Kilele Kiitwacho Uhuru inazungumzia nchi ya Marumere, ambayo iko katika mwambao wa Pwani ya Afika Mashariki. Hata hivyo pamoja na nchi hiyo kuwa katika mfumo wa vyama vingi, ni chama kimoja tu ambacho kimeshikilia madaraka ya nchi hiyo tangu ilipopata uhuru. Chama hicho kimekuwa kikiendeleza rushwa, ufisadi na kuneemesha wanasiasa wachache huku vikundi vingine vya kijamii vikibaki katika hali duni. Mwalimu wa shule ya sekondari nchini humo, Mwalimu Fadhili, anajitoa mhanga kutafuta mabadiliko na kuifikisha nchi yake katika 'Kilele Kiitwacho Uhuru'. Je. kazi hii itakuwa rahisi? Ataweza kutoa mnofu wa nyama nono mdomoni mwa watu wenye meno makali? 

## Mtunzi
Filipo Lubua alizaliwa Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. Baada ya kuhitimu elimu ya juu ya sekondari mwaka 2006, alijiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutunukiwa shahada ya kwanza katika Sanaa na Elimu (B.A.Ed.) mwaka 2009, ambako alitaalamikia masomo ya Jiografia na Isimu. Mwaka 2010, alikwenda Chuo Kikuu cha Wisconsi Madison, Marekani, kama mwalimu wa Kiswahili kupitia ufadhili wa nchi ya Marekani chini ya programu maarufu ya Fulbright. Baada ya programu hiyo, mwaka 2012 alijiunga na Chuo Kikuu cha Ohio, kwa masomo ya umahiri katika Isimu Tumizi, akitaalamikia Ufundishaji na Ujifunzaji wa Lugha kwa Kompyuta (UULUKO). Baada ya masomo ya umahiri mwaka 2014, alijiunga na programu ya uzamivu na mwaka 2019 alitunukiwa digirii ya uzamivu (Ph.D.) katika masuala ya Teknolojia ya Elimu (Instructional Technology).

## Marejeo
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Ukanda wa kunjamano wa rasi

[thumb|300px|[Ramani ya Rasi ya Magharibi inayoonyesha maeneo ya Ukanda wa kunjamano wa rasi. Huu ni sehemu uliopo chini ya mstari wa buluu ambao unadokeza mharara mkuu wa Afrika Kusini ulio tofauti na ukanda wa kunjamano. Ukanda huu unaenea hadi Port Elizabeth upande wa mashariki.]]
**Ukanda wa kunjamano wa rasi** (kwa Kiingereza: *Cape Fold Belt*) ni eneo la milima katika majimbo ya Rasi ya Magharibi na Rasi ya Mashariki nchini Afrika Kusini.

Eneo hili linafanywa na mfululizo wa milima kunjamano inayofunika sehemu kubwa za kusini-magharibi za Afrika Kusini.

Sehemu yake inayojulikana zaidi ni milima ya Drakensberg yenye miinuko hadi mita 3,482 juu ya usawa wa bahari.  

Jamii:Milima ya Eswatini
Telecel group

**Telecel Group** ni kampuni ya kimataifa ya mawasiliano iliyopo sasa katika nchi 20+, hasa za bara la Afrika, kupitia maendeleo na upatikanaji wa waendeshaji na mtoa huduma kwa kampuni ya simu.

## Asili 
Telecel ni mtoaji wa huduma ya kimataifa ya wabebaji wa Sauti, Takwimu, SMS, na IPTV.   

Telecel Global ilianzishwa mnamo 2007 kama Exxon Telecom.   Wakati wa Kongamano la Ulimwenguni la rununu lililofanyika Barcelona, Uhispania, NFS na Telecel Global walitangaza makubaliano yao ya kuungana. '''' 

Telecel ina uzoefu wa muda mrefu katika kusimamia malango ya Sauti ya Kimataifa na SMS ya waendeshaji zaidi ya Simu waliopo Afrika. . 

## Vyombo vinne 
### Telecel Mobile 
Telecel ni mendeshaji wa MVNO na MVNE huko Afrika Kusini, hutoa huduma ya 2G / 3G / 4G na WIMAX.        

### Telecel Global 
Telecel Global ni sauti ya kimataifa, data na mtoaji wa huduma ya SMS.   

### Africa Startup Initiative Program 
Telecel Group ilizindua Programu ya Mwanzo ya Afrika (ASIP) katika Mkutano wa Simu ya Dunia wa 2019, huko Barcelona, Uhispania.   

ASIP ni mpango wa kuongeza kasi wa CSR, ambao unalenga kuchangia katika njia yenye maana kwa Bara la Afrika kwa kuunga mkono wanaoanza vijana ambao maoni yao ya ubunifu yanaunda tofauti katika jamii zao. Programu hiyo inaangazia wanaoanza kwa Asasi za Kimataifa kufunga maarifa na kuwaruhusu kuvutia washirika ambao wanaweza kuongeza thamani kwenye Startups zao  

### Telecel Limba 
Telecel Group ilinunua operesheni ya mtandao wa rununu ya msingi wa Gibraltar (MNO) Limba mnamo Mei 16, 2019.     Limba hutoa huduma za kudumu huko Gibraltar na ni kampuni ya pili ya simu katika eneo hilo ( Leseni za 2G / 3G / 4G).  

Upataji huo ni sehemu ya mkakati wa kuunda kitovu cha kimataifa cha kufanya biashara za digitali barani Afrika na kupanua nyayo zao.   

## Marejeo 
Jamii:Kampuni za Uingereza
Joseph Anténor Firmin

**Joseph Auguste Anténor Firmin** ama **Anténor Firmin** (18 Oktoba 1850 - 19 Septemba 1911) alikuwa mwanasiasa na mwanaanthropolojia kutoka nchi ya Haiti katika Bahari ya Karibi. 

Aliandika "Essai sur l'égalité des races humaines" (Insha ya usawa wa jamii za binadamu). 

## Marejeo 
* Jean Price-Mars, *Joseph Anténor Firmin. Port-au-Prince*, Imprimerie du Séminaire Adventiste, 1978 

Jamii:Wanasiasa wa Haiti
Jamii:Wanasayansi wa Haiti
Besas

**Besas** (alifariki 19 Machi 251 hivi) alikuwa askari Mkristo huko Aleksandria (Misri). 

Akitetea Juliani na Eunus, waliokuwa wanatukanwa na kupigwa kwa imani yao, alipelekwa kwa hakimu na hatimaye, akidumu katika imani hiyo, akakatwa kichwa wakati wa dhuluma ya kaisari Decius .

Habari zao na za wafiadini wengine kumi zimesimuliwa na barua ya Dionisi wa Aleksandria kwa Fabiani wa Antiokia.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 27 Februari au 30 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 251
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Sara wa jangwani

**Sara wa jangwani** (aliishi katika karne ya 5) alikuwa bikira wa Misri aliyeshika maisha ya mkaapweke huko Skete kwa miaka 60 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Julai.

## Misemo yake
Misemo yake katika tafsiri ya Kiswahili inapatikana ndani ya kitabu:
* Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 –ISBN 0-264-66350-0

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani
*Sinkletika
*Theoktiste wa Lesbo
*Maria wa Misri

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Episcopal Seminary of the Southwest
*Orthodox icons
*Catholic Online

Jamii:Waliofariki karne ya 5
Jamii:Mabikira

Jamii:Mababu wa jangwani
Juliani na Eunus

**Juliani na Eunus** (walifariki 251 hivi) walikuwa Wakristo wa Aleksandria (Misri). 

Juliani, aliyekuwa hawezi kusimama kwa ugonjwa, alijitokeza kwa mahakimu akibebwa kitini na watumishi wake wawili . Mmojawao alikana imani, lakini Euno alidumu pamoja na mwajiri wake kumkiri Kristo . 

Basi, walipandishwa juu ya ngamia na kutembezwa katika mji huo wote, halafu, kwa kupigwa hadharani kwa ajili ya imani yao, waliuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Habari zao, za askari Besas aliyejaribu kuwatetea na za wafiadini wengine kumi zimesimuliwa na barua ya Dionisi wa Aleksandria kwa Fabiani wa Antiokia.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 27 Februari au 30 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

Jamii:Waliofariki 251
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Piamun

**Piamun** (aliishi katika karne ya 4) alikuwa bikira wa huko Misri aliyeshika maisha ya kitawa bila kuhama nyumba ya mama yake.

Alifunga kila siku hadi usiku akapewa karama ya unabii.

Kwa sala zake alipatanisha vijiji viwili.

Habari zake ziliandikwa na Palladius.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
{Jamii:Mabikira
Malaika Mihambo

thumb|Malaika Mihambo mwaka 2011.
thumb|Malaika Mihambo mwaka 2013.
**Malaika Mihambo** (alizaliwa Heidelberg, Ujerumani, 3 Februari 1994) ni mwanariadha kutoka nchini Ujerumani aliyeshinda mashindano ya kilimwengu ya kuruka chini mwaka 2019.

Kwenye Michezo ya Olimpiki 2021 huko Tokyo alipata medali ya dhahabu kwenye mashindano ya kuruka chini.

## Maisha
Baba yake Malaika ni mtu wa Zanzibar na mama yake ni Mjerumani. Tangu umri wa miaka 8 aliingia katika michezo ya riadha. Alifuata masomo ya shule kwake Heidelberg hadi kumaliza A-levels mwaka 2012 akajiunga na Chuo Kikuu cha Mannheim aliposoma elimu ya siasa. Mwaka 2019 alianza kusoma elimu ya mazingira. Anajitolea katika shule yake ya zamani kwenye mradi wa kusaidia watoto kuendelea uwezo wao wa riadha. Malaika anapenda muziki akipiga kinanda.

Alipokuwa na miaka 14 alianza kushiriki katika mashindano kwenye ngazi ya kitaifa Ujerumani akionyesha uwezo wake katika fani za mbio na kuruka chini.   
Kwenye mashindano ya kimataifa ya riadha kwa vijana mwaka 2011 alichukua nafasi ya 9 akaendelea kushiriki paia katika miaka iliyofuata. Mwaka 2013 alishinda medali ya dhahabu kwenye mashindano ya riadha ya Ulaya kwa vijana. 

Kwenye mashindano ya riada ya kilimwengu 2013 mjini Moscow aliruka mita 6.94 akipata nafasi ya 18.  Mwaka 2014 aliboresha matokeo yake hadi kufikia mita 6.90. 

Mwaka 2016 alishiriki katika Michezo ya Olimpiki pale Rio de Janeiro alipofikia mita 6.95 na kushika nafsi ya nne katika finali ya kuruka chini.

Mwaka 2018 alipata nafasi ya tano katika mashindano ya riadha ya ukumbini na kupata medali ya dhahabu kwenye mashindano ya riadha ya Ulaya.

Kwenye mashindano ya riadha ya kilimwengu mjini Doha kwenye Oktoba 2019 aliboresha umbali wake katika kuruka chini kufikia mita 7.30 akashinda nafasi ya kwanza. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Wanamichezo wa Ujerumani
Jamii:Wanariadha wa kike
Ponsyo wa Karthago

.]]
**Ponsyo wa Karthago** (alifariki 262) alikuwa shemasi wa askofu Sipriani mfiadini katika Tunisia ya leo.

Alikwenda naye uhamishoni, hatimaye akaandika vizuri ajabu habari za maisha yake na za kifodini chake (*Vita Cypriani*) .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
There are **critical editions** in Hartel (1871) xc–cx, Harnack (1913) taken from Hartel, Pellegrino (1955) and A.A.R. Bastiaensen in Mohrmann (1975), 1-48. Bastiaensen in Mohrmann (1975), 278–9, and Schmidt (1997) provide **bibliographies**. Harnack (1913), Pellegrino (1955) and Bastiaensen in Mohrmann (1975), 249–77 provide **commentaries**.

*Dessau, H. (1916) "Pontius der Biograph Cyprians" *Hermes* 51, 65–72
*Dessau, H. (1918) "Das Alter der römischen Municipalbeamten" *Hermes* 53, 221–4.
*Harnack, A. (1913) *Das Leben Cyprians von Pontius* (Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung)
*Hartel, G. (=W.) (1871) *S. Thasci Caecili Cypriani Opera Omnia* Vol. 3 (Vienna: CSEL)
*Mohrmann, C. (1975) *Vita di Cipriano, Vita di Ambrogio, Vita di Agostino* (Milan: Mondadori) ISBN|88-04-12191-2
*Pellegrino, M. (1955) *Vita e martirio di San Cipriano* (Alba: 1955)
*Saxer, V. (1994) "Afrique Latin"  25-95 in G. Philippart (ed.) *Hagiographies* vol. 1 (Turnhout: Brepols) ISBN|2-503-50408-6
*Schmidt, P. L. (1997) "Pontius, *Vita Cypriani*" 433-5 (§472.10) in K. Sallmann (ed.) *Die Literatur des Umbruchs von den römischen zur christlichen Literatur 117 bis 284 n. Chr.* (Munich: Beck, vol. IV of the *Handbuch der lateinischen Literatur der Antike* ed. R. Herzog and P. L. Schmidt) ISBN|3-406-39020-X

## Viungo vya nje
*  Pontius: Vita Caecilii Cypriani (German) from: The holy church father Caecilius Cyprianus’s collected writings / translated from the Latin by Julius Baer: (Library of the Church Fathers, series 1, volume 34) Munich 1918

Jamii:Waliofariki 262
Jamii:Mashemasi
Apoloni na Filemoni

[thumb|[Mchoro mdogo wa kifodini chao.]]
**Apoloni na Filemoni** (walifariki karibu na Antinoe, 307 hivi) walikuwa Wakristo wa Misri waliofia imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Apoloni alikuwa mmonaki shemasi, kumbe Filemoni alikuwa mwanamuziki aliyemtukana na kumdhihaki. Kwa kuona alivyojibiwa kila mara kwa upole na wema aliongokea Ukristo na kujitambulisha kwa hakimu. Hatimaye waliuawa pamoja .

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 8 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 307
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Vikta wa Afrika

**Vikta wa Afrika** (kwa Kilatini: "Victor", yaani "Mshindi"; alifariki 250 hivi) alikuwa Mkristo aliyefia imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Augustino wa Hippo alitoa hotuba juu yake .

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Mto Kraai

**Mto Kraai** (kwa maana ya "mto wa Kunguru", ing. "Crow River") ni tawimto la Mto Orange nchini Afrika Kusini. 
Chanzo chke ni kuungana kwa mito Bell na Sterkspruit. Njia yake imekuwa ndefu kwa sababu inapindapinda sana ingawa umbali baina ya chanzo na mdomo kwenye mji wa Aliwal North ni kama km 100 pekee.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini
Sabino wa Minya

**Sabino wa Minya** (pia: **Abibus, Phanas** wa Hermopoli; alifariki 287 au 307) alikuwa Mkristo wa Misri. 

Baada ya kuteswa kikatili kwa imani yake, aliuawa kwa kutupwa mtoni huko Minya.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Machi, lakini pia 16 Machi (Waorthodoksi) na 20 Februari (Wakhufti).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 287
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Wafiadini wa Aleksandria (17 Machi)

**Wafiadini wa Aleksandria** (walifariki 392 hivi) ni kundi kubwa la Wakristo wa Aleksandria (Misri) ambao walikamatwa wakauawa kwa ukatili na Wapagani wakati wa kaisari Theodosius Mkuu kwa sababu walikataa katakata kuabudu Serapide, mmojawapo kati ya miungu yao .

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 17 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 392
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Theoktiste wa Lesbo

**Theoktiste wa Lesbo** (aliishi katika karne ya 9) alikuwa bikira wa kisiwa cha Lesbo (leo nchini Ugiriki) aliyeshika maisha ya mkaapweke katika kisiwa cha Paro kwa miaka 35 hivi baada ya kukimbia hali ya utumwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Sinkletika
*Sara wa jangwani
*Maria wa Misri

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 

Jamii:Mabikira
Wafiadini wa Ijumaa Kuu wa Aleksandria

**Wafiadini wa Ijumaa Kuu wa Aleksandria** (walifariki 339) walikuwa Wakristo wa Aleksandria (Misri) ambao waliuawa makanisani siku ya Ijumaa Kuu wakati wa dhuluma ya kaisari Constans I kwa kushikilia imani sahihi na kukataa Uario  .

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 21 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 339
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Misri
Epafrodito

**Epafrodito** (kwa Kigiriki: Ἐπαφρόδιτος, yaani "Mpendevu") ni Mkristo wa karne ya 1 anayetajwa katika Agano Jipya kama mjumbe wa kanisa la Filipi kwa kumhudumia Mtume Paulo kifungoni (Fil 2:25-30; pia 4:18). Akiwa huko aliugua, hivyo Paulo alipoona amepona akamrudisha Filipi kwa shukrani. 

Paulo alimuita ndugu na mwenzi katika kazi na katika mapambano (ya utume).

Inasemekana baadaye akawa askofu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Machi au 30 Machi.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* http://www.santiebeati.it/dettaglio/46460

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Oktaviani wa Karthago

**Oktaviani wa Karthago** (alifariki 484) alikuwa shemasi Mkatoliki wa mji huo wa Tunisia ya leo.

Aliuawa katika dhuluma ya mfalme wa Wavandali, Huneriki, aliyekuwa mfuasi wa Ario.

Anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake ya wenzake wengi sana huadhimishwa tarehe 22 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 484
Jamii:Mashemasi
Mlangobahari wa Bass

**Mlangobahari wa Bass** (kwa Kiingereza **Bass Strait**) ni sehemu nyembamba ya Bahari Pasifiki inayotenganisha Tasmania na bara la Australia (eneo la jimbo la Victoria). 

Mlangobahari huo una upana wa kilomita 240 na maji huwa na kina cha mita 50 kwa wastani. Kuna visiwa vingi ndani yake pamoja na visiwa vya King Island na Flinders Island.

Jina la mlangobahari limetokana na Mwingereza George Bass aliyepita hapa mwaka 1798.

Kuna dhoruba nyingi na mawimbi makubwa, hivyo jahazi na meli nyingi zilipotea wakati wa karne ya 19. Kwa hiyo minara ya taa ilijengwa kwenye visiwa mbalimbali na rasi za pwani kuanzia mwaka 1848.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
B
Mto Wilge

thumb|Mto  Wilge unaonekana kutoka Magharibi mwa Harrismith, Free State
**Mto Wilge** unaopatikana katika majimbo ya Mpumalanga na Gauteng, Afrika Kusini ni tawimto mojawapo la mto Olifants (Limpopo). 

Chanzo cha mto Wilge kipo umbali wa takribani kilometa 15 kaskazini magharibi mwa Leandra.  Hutiririsha maji yake kuelekea kaskazini na kujiunga na mto Bronkhorst, kisha kubadili mwelekeo na kutiririsha maji yake kuelekea kaskazini mashariki na kujiunga na mto Olifants takribani kilometa 12 kutoka bwawa la Loskop.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

## Marejeo
Mlangobahari wa Cook

300px|thumb|Pande mbili za Newzealand na mlangobahari wa Cook katikati
**Mlangobahari wa Cook** (kwa Kiingereza: **Cook Strait**) ni sehemu ya bahari inayotenganisha visiwa viwili vikuu vya New Zealand ambavyo ni Kisiwa cha Kaskazini na Kisiwa cha Kusini. Inaunganisha Bahari ya Tasmania upande wa magharibi na sehemu ya kusini ya Bahari Pasifiki upande wa mashariki.

Bahari ina upana wa kilomita 22 pale ilipo nyembamba. Mlangobahari unapitiwa na feri za magari, malori na abiria wanaovuka umbali wa kilomita 96 baina ya Wellington upande wa kaskazini na Picton upande wa kusini katika muda wa masaa matatu.

Sehemu hii ya bahari ina dhoruba nyingi na mawimbi makali. 

Mlangobahari huu ulipokea jina lake kutokana na James Cook aliyekuwa nahodha wa kwanza kutoka Ulaya aliyepita hapa kwenye mwaka 1670. Alitanguliwa mwaka 1642 na Mholanzi Abel Tasman aliyefikiri ni hori kubwa, hakutambua ni mlangobahari baina ya visiwa viwili tofauti.

Hata hivyo, Wamaori wenyeji wa New Zeland waliwahi kuvuka mlangobahari huu kwa karne kabla ya kufika kwa Tasman wakitumia mitumbwi yao mikubwa.

Jamii:Milangobahari ya Pasifiki
Sekundulo

**Sekundulo** (alifariki karne ya 3) ni kati ya mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa huko Mauretania (katika Algeria ya leo) . 

Tangu kale aanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Machi, pengine pamoja na ndugu yake Romulo.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Algeria
Proteri wa Aleksandria

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Proteri.]]
**Proteri** (alifariki 28 Machi 457) alikuwa Patriarki wa Aleksandria tangu mwaka 451 hadi alipouawa kikatili katika vurugu iliyofanywa na Wakristo waliokataa maamuzi ya Mtaguso wa Kalsedonia. 

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake au tarehe 28 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje 
* 
* St Proterius of Alexandria Orthodox Synaxarion

Jamii:Waliofariki 457
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Misri
Mlangobahari wa Davis

**Mlangobahari wa Davis** (kwa Kiingereza: **Davis Strait**) ni mkono wa kaskazini wa Bahari ya Labrador. Mlangobahari huu unaunganisha Bahari ya Labrador upande wa kusini na Hori ya Baffin upande wa kaskazini. Unatenganisha Greenland upande wa mashariki na Kisiwa cha Baffin cha Nunavut, Kanada, upande wa magharibi. 

Jina linatokana na Mwingereza John Davis (1550–1605), aliyepeleleza eneo hili alipotafuta njia ya kaskazini-magharibi kati ya bahari za Atlantiki na Pasifiki katika karne ya 16.

Kina cha maji hufikia mita 2,000. 

## Viungo vya Nje
Jamii:Jiografia ya Greenland
Mdudu Mabawa-nusu

**Wadudu mabawa-nusu** ni wadudu wadogo sana hadi wakubwa kiasi wa oda Hemiptera katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Jina ni tafsiri ya jina la kisayansi. Wadudu hawa wanajulikana sana kama kunguni, kunguni-mgunda, vidukari, vidung'ata, nzi weupe, wadudu-gamba na nyenje-miti k.m. Familia kadhaa zina spishi zinazoishi majini, kama nge-maji, waogeleaji-juuchini na wendamaji. Spishi za *Halobates* huenda juu ya maji ya bahari na hizi ni wadudu pekee wanaoishi baharini.

Katika spishi nyingi sehemu ya mbele ya mabawa ya mbele ya wadudu hawa ni ngumu na sehemu ya nyuma ni kiwambo. Mabawa yakiwa yamekunjwa yanalala bapa na kufunika fumbatio. Mabawa ya nyuma ni kama viwambo. Katika spishi nyingine jozi zote mbili za mabawa ni kama viwambo na mara nyingi yakiwa yamekunjwa yanakaa kama paa la nyumba. Pengine mabawa yana manyoya (k.m. nzi weupe).

Sehemu za kinywa zinafaa kufyonza na zimeunda kwa mrija. Hufyonza utomvi wa mimea au damu ya wadudu wengine na hata ya mamalia katika spishi kadhaa. Spishi fulani za nusufamilia Triatominae zinaambukiza watu kwa ugonjwa wa Chagas, jamaa ya ugonjwa wa malale.

Wadudu hawa hutaga mayai juu ya majani au mashina ya mimea, lakini kuna spishi zinazozaa lava badala ya mayai, k.m. spishi nyingi za vidukari.

## Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki
* *Acyrthosiphon pisum*, Kidukari wa Njegere
* *Aulacaspis tubercularis*, Mdudu-gamba wa Mwembe
* *Bemisia tabaci*, Nzi Mweupe wa Kiazi Kitamu
* *Dysdercus nigrofasciatus*, Kisulisuli Mraba-mweusi
* *Oxypleura polydorus*, Nyenje-miti
* *Phenacoccus manihoti*, Kidung'ata wa Muhogo
* *Ptyelus flavescens*, Mdudu-mate Ngano

## Picha

Platypleura capensis00.jpg|Auchenorrhyncha (Nyenje-miti)
Ptyelus flavescens01.jpg|Auchenorrhyncha (Mdudu-mate ngano)
Xenophyes rhachilophus.jpg|Coleorrhyncha (Kunguni-kigoga)
Bed bug, Cimex lectularius.jpg|Heteroptera (Kunguni)
Probergrothius angolensis closeup 1.jpg|Heteroptera (Kunguni-mgunda)
Acyrthosiphon pisum (pea aphid)-PLoS.jpg|Sternorrhyncha (Kidukari wa Njegere)
Bemisia tabaci from USDA 1.jpg|Sternorrhyncha (Nzi mweupe wa kiazi kitamu)
Phenacoccus solani.jpg|Sternorrhyncha (Kidung'ata wa Solanum)
Aulacaspis tubercularis3.jpg|Sternorrhyncha (Mdudu-gamba wa Muhogo)

Jamii:Wadudu mabawa-nusu
Mlangobahari wa Denmark

**Mlangobahari wa Denmark** (kwa Kiingereza: **Denmark Strait** au **Greenland Strait**; kwa Kidenmark: Danmarksstrædet; kwa Kiiceland: Grænlandssund) ni sehemu ya Bahari Atlantiki inayotenganisha Greenland upande wa kaskazini na Iceland upande wa kusini. Kisiwa cha Jan Mayen cha Norwei kiko upande wa mashariki wa mlangobahari huo. 

Mlangobahari wa Denmark unaunganisha Bahari ya Greenland (sehemu ya Bahari Aktiki) na Bahari Atlantiki. Una urefu wa kilomita 480 na upana wa km 290. 

Upande wa magharibi wa mlangobahari huo kuna maporomoko makubwa chini ya uso wa bahari ambako maji baridi kutoka Aktiki hushuka zaidi ya mita 3,000 kuelekea vilindi vya Atlantiki. Maporomoko hayo ni sehemu muhimu ya mzunguko wa maji wa Atlantiki.

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, tarehe 24 Mei 1941, yalitokea mapigano ya baharini baina ya manowari kubwa "Bismarck" ya Ujerumani na manowari za Uingereza.

D
D
Mapito ya Drake

thumb|left|
thumb|left|
, South Georgia Islands na South Sandwich Islands.]]

**Mapito ya Drake** (kwa Kiingereza: *Drake Passage*; kwa Kihispania: *Mar de Hoces* = **Bahari ya Hoces**) ni sehemu ya maji inayounganisha Bahari Atlantiki (hasa sehemu ya Bahari ya Scotia) na Bahari Pasifiki. Upande wa kaskazini iko Rasi ya Hoorn na Amerika Kusini, upande wa kusini viko Visiwa vya South Shetland ambavyo viko mbele ya pwani ya Antaktiki. Sehemu za kusini za maji huhesabiwa kuwa ndani ya Bahari ya Antaktiki.

Jina linatokana na nahodha Mwingereza Francis Drake aliyezunguka Amerika Kusini katika mwaka 1578. Drake mwenyewe alitumia mlangobahari wa Magellan lakini baada ya kufika katika Pasifiki alisukumwa na dhoruba mbali upande wa kusini akahisi kuna mpito hapa unaoruhusu kufika Atlantiki. Jahazi la kwanza linalojulikana kutumia Mpito wa Drake lilikuwa "Edndracht" wa Uholanzi katika mwaka 1616, na kwenye nafasi hii Rasi ya Hoorn ilipokea jina lake.

Sehemu hii ya bahari ni maarufu kwa sababu ya ukali wa mawimbi yake yanayofikia hadi kimo cha mita 10. 

Katika vitabu vya kale vya Kiingereza jina linatajwa pia kuwa "Drake Strait" yaani mlangobahari wa Drake, lakini upana wake wa kilomita 800 ni mkubwa mno kwa ufafanuzi wa "mlangobahari".

## Viungo vya Nje 
* National Oceanography Centre, Southampton page of the important and complex bathymetry of the Passage 
* A personal story describing crossing the Passage 
* A NASA image of an eddy in the Passage 
* Larger-scale images of the passage from the US Navy (Rain, ice edge and wind images) 
* BBC News story on a scientific study dating the age of the Drake Passage
 

D
D
Mlangobahari wa Florida

300px|thumb|Mlangobahari wa Florida.
**Mlangobahari wa Florida** (kwa Kiingereza: *Straits of Florida*) ni sehemu ya bahari inayotenganisha jimbo la Florida (Marekani) upande wa kaskazini na Kuba upande wa kusini. 

Upana wake ni kilomita 150 baina ya visiwa vya Florida Keys na Kuba yenyewe.  

Maji yake huunganisha Ghuba ya Meksiko na Atlantiki.

Kati mlangobahari huo unapita mkondo wa Florida unapeleka maji ya vuguvugu kutoka Ghuba ya Meksiko kuelekea kaskazini-mashariki. Maji hayo ni chanzo kikuu cha Mkondo wa Ghuba unaotawala tabianchi za sehemu kubwa za Ulaya.

## Marejeo 
Jamii:Jiografia ya Marekani
Jamii:Jiografia ya Kuba
Mlangobahari wa Palk

**Mlangobahari wa Palk** (kwa Kiingereza: *Palk Strait*) ni sehemu ya bahari baina ya Uhindi na Sri Lanka. Upana wake ni kilomita 53 hadi 82. Unaunganisha Ghuba ya Bengali kwenye kaskazini na Ghuba ya Mannar iliyoko upande wa kusini. 

Jina la mlangobahari huo linatunza kumbukumbu ya Mwingereza Robert Palk aliyekuwa gavana wa jimbo la Madras (1755-1763) wakati wa utawala wa Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi ya Mashariki.

Kusini mwa mlangobahari huo kuna safu ya visiwa vidogo na miamba tumbawe inayopita kutoka Uhindi hadi Sri Lanka. Visiwa hivyo huitwa "Daraja la Rama" na Wahindu au "Daraja la Adamu" na Waislamu na pia kimataifa (''Adam's Bridge''). 

Kuanzia mwaka 1914 kulikuwa na njia ya reli kutoka Madras hadi Dhanushkodi, kutoka hapo feri ilibeba mabehewa hadi kisiwa cha Mannar na kutoka hapo njia ya reli ikaendelea hadi Colombo. Tangu dhoruba kali ya mwaka 1964 kituo cha Dhanushkodi kiliharibiwa na ratiba haijarudishwa bado. Mwaka 2011 marais wa Uhindi na Sri Lanka walipatana kurudisha angalau huduma ya feri.

Visiwa na miamba tumbawe kwenye Daraja la Adamu vinazuia usafiri wa meli kubwa zinazopaswa kuzunguka Sri Lanka yote. Tangu siku za ukoloni kulikuwa na mipango ya kuchimba mfereji wa meli unaokata daraja la Adamu. Mwaka 2004 serikali ya Tamil Nadu ilifanya utafiti kuhusu gharama na athira ya kuchimba njia ya meli hapo. Mpango huu ulipingwa na wafuasi wengine wa imani ya Uhindu; katika msahafu wao wa Ramayana kuna simulizi kwamba mungu Rama alijenga daraja hadi Sri Lanka kwa msaada wa mfuasi wake Hanuman katika vita ya kupambana na jeshi la pepo. Wapinzani hao huamini kwamba Daraja la Adamu ni sawa na daraja lililojengwa na Rama. Wataalamu wengine Wahindi walipinga maelezo hayo wakidai eti, daraja la Rama ni tofauti na safu ile ya visiwa.

Tangu mwaka 2016 kuna mpango wa kujenga handaki chini ya bahari litakalorahisiha mawasiliano na kustawisha uchumi kati ya nchi mbili.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
Mlangobahari wa Taiwan

**Mlangobahari wa Taiwan** (kwa Kiingereza: *Taiwan Strait* au *Formosa Strait*) ni sehemu ya bahari iliyopo kati ya China bara na kisiwa cha Taiwan. Huu ni mlangobahari unaounganisha Bahari ya Mashariki ya China na Bahari ya Kusini ya China. Upana wake ni kilomita 180, sehemu nyembamba kabisa km 131. 

Ni njia ya bahari inayotumiwa na meli nyingi sana zinazobeba kontena baina ya bandari za China bara. 

Tangu ushindi wa ukomunisti katika China bara kwenye mwaka 1949 mlangobahari huo uliona mapambano kadhaa ya kijeshi. Jeshi la Kuomintang chini ya rais Chiang Kai-shek liliweza kujiokoa mbele ya Wakomunisti chini ya Mao Zedong wakivuka bahari wakafaulu kujitetea pale Taiwan na pia kwenye visiwa vidogo karibu na pwani ya bara. Jeshi la ukombozi la watu wa China lilipiga mizinga visiwa vya karibu kama Qemoy kwa miaka mingi. Kwa jumla manowari za Marekani zilizuia mashambulio ya jeshi la bara kufika Taiwan. Mwaka 1965 kulikuwa na mapigano kadhaa baina ya manowari za pande zote mbili katika eneo la mlangobahari.

Baada ya Jamhuri ya Watu wa China kupokewa mwaka 1972 katika Umoja wa Mataifa mashambulio katika mlangobahari yamekwisha. Baada ya kifo cha Mao na siasa mpya chini ya Deng Xiaoping biashara imeweza kuanza baina ya pande hizo mbili za China, mwanzoni kwa umbo la magendo na baadaye pia kwa njia halali. 

Leo hii watalii na wafanyabiashara kutoka pande zote mbili za mlangobahari wanavuka na kutembelea upande mwingine bila shida.

## Viungo vya nje
Jamii:Jiografia ya China
Eutikyo shemasi mdogo

**Eutikyo** (alifariki 356) alikuwa shemasi mdogo wa Aleksandria (Misri) aliyeteswa wakati wa Kwaresima kwa sababu ya kushika imani sahihi dhidi ya Uario. Hivyo, walipompeleka kufanya kazi migodini, alifariki njiani wakati wa kaisari Constantius II .

Patriarki Athanasius amesimulia mateso yake na ya wengine wengi katika mwaka huo yaliyohimizwa na Joji, askofu mpinzani wake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 356
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Misri
Luzon

**Luzon** ni kisiwa kikubwa zaidi katika Ufilipino. Iko kaskazini mwa nchi. Mji mkuu wa Manila uko Luzon, pamoja jiji la Quezon ambalo ni jiji kubwa nchini . 

Eneo la Luzon ni kilomita za mraba 108,172 na idadi ya wakazi ni zaidi ya milioni 48.  

## Marejeo
Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Paulo Mnyofu

katika *Menologion of Basili II*.]]
**Paulo Mnyofu** (225 - 339 hivi) alikuwa mmonaki huko Misri kusini chini ya Antoni Abati aliyemjaribu kwa kila namna na kuthibitisha utiifu wake wa ajabu.

Alijaliwa uwezo wa pekee juu ya pepo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.

## Msemo wake
Msemo wake mrefu katika tafsiri ya Kiswahili unapatikana ndani ya kitabu: *Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum)* – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 –ISBN 0-264-66350-0

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
Jamii:Mababu wa jangwani
Mto White Kei

**Mto White Kei** unapatikana katika jimbo la Rasi ya Mashariki, Afrika Kusini. 

Chanzo chake kiko kaskazini mwa Queenstown, kama mto Grootvleispruit na hatimaye kujiunga na mto Swart-Kei, kuunda mto Kei.. 

Bwawa la Xonxa linapatikana katika mto wa White Kei. Mto huu upo katika usimamizi wa maji wa Mzimvubu na Keiskama.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

## Marejeo
Mto Vet

thumbnail|right|200px| Mto Vet
**Mto Vet** ni tawimto la mto Vaal, Afrika Kusini. 

Chanzo cha mto Vet ni kati ya Marquard na Clocolan. Hutiririsha maji yake kaskazini magharibi, kisha kukutana na mto Vaal katika bwawa la Bloemhof karibu na Hoopstad. Bwawa la Erfenis lilijengwa katika mto huo kufanikisha upatikanaji wa maji katika mji wa Theunissen.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

## Marejeo
Mto Verlorevlei

**Mto Verlorevlei** unapatikana katika jimbo la Rasi Magharibi, Afrika Kusini. Lango la mto huo linapatikana katika ghuba ya Elands. 

Miongoni mwa matawimto ya mto huo ni mto Hol, mto Kruismans na mto Krom Antonies.

Mto huu ndio makazi pekee inayotambulika kwa viumbe vilivyo hatarini.

Ziwa lenye asili ya tope lililopo takribani kilometa 30 kutoka kaskazini magharibi mwa Redelinghuys ndilo chanzo cha mto huu. Wakati wa majira ya baridi, maji hufichama chini ya nyasi za kijani na wakati wa kiangazi ziwa huwa linakauka. 

Aina 500 za ndege wamekwisha onekana katika ziwa hilo. Ikiwa Ziwa Verlorevlei ni moja kati ya maziwa machache ya maji safi, pia ni eneo muhimu katika uzalishaji na ufugaji wa flamingo, mwari pamoja na aina mbalimbali za samaki na ndege wengine. Jamii nyingi za mimea hupatikana pia katika ziwa hilo.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

## Marejeo
Wafiadini wa Aleksandria

**Wafiadini wa Aleksandria** ni wengi; kati yao kuna:
* Wafiadini wa Aleksandria (17 Machi)
* Wafiadini wa Ijumaa Kuu wa Aleksandria
* Wafiadini wa gonjwa la Sipriani
Bahari ya Celebes

250px|thumb|Mazingira ya Bahari ya Celebes.

**Bahari ya Celebes** (kwa Kiingereza: **Celebes Sea**) au **Bahari ya Sulawesi** (kwa Kiindonesia: *Laut Sulawesi*) ni sehemu ya Bahari Pasifiki ya magharibi.  

## Mipaka
Inapakana na visiwa vya Sulawesi (pia Celebes, nchini Indonesia) upande wa kusini, Borneo yenye jimbo la Kalimantan (Indonesia) na Sabah (Malaysia) upande wa magharibi na Mindanao (Ufilipino) upande wa kaskazini. Upande wa mashariki viko visiwa vya Sangihe.

Mbali na visiwa kuna Bahari kubwa ya Pasifiki upande wa mashariki na Bahari ya Ufilipino upande wa kaskazini. 

## Vipimo
Eneo lake ni mnamo kilomita za mraba 280,000, upana wake ni kilomita 675 kutoka kaskazini hadi kusini, na urefu wake ni km 837 kutoka magharibi hadi mashariki. Kina cha maji huwa na urefu wa mita 6,200. 

## Ekolojia 
 wa jenasi *Enoploteuthis* hutoka Bahari ya Celebes]]
Bahari ya Celebes ina maji vuguvugu na safi. Kuna spishi nyingi zinazopatikana huko kama vile nyangumi, pomboo, kasa, taa, mizira na jodari. Miwani huvunwa pia. Upande wa matumbawe spishi 580 kati ya 793 zinazojenga miamba zimeonekana huko.

## Viungo vya Nje
* Ocean Explorer (www.oceanexplorer.noaa.gov) - Public outreach site for explorations sponsored by the Office of Ocean Exploration.
* Exploring the Inner Space of the Celebes Sea 2007  - A rich collection of images, video and audio podcast.
* NOAA, Ocean Explorer YouTube Channel
Matumbawe

300px|thumb|Jamii ndogo ya matumbawe iliyokatwa; sehemu iliyokuwa hai imetiliwa rangi
**Matumbawe** ni wanyama wadogo wa faila Cnidaria  ya wanyama-upupu. 

Kila mnyama ana umbo la mfuko mwenye urefu wa milimita au sentimita chache; uwazi upande mmoja ni mdomo na pia mkundu unaoviringishwa na minyiri.

Kuna aina nyingi na tofauti za matumbawe lakini kwa jumla hawatembei bali hukaa pamoja chini ya maji ya bahari mahali pamoja. Spishi nyingi za matumbawe hujijengea kiunzi nje wakitumia chokaa kinachopatikana katika maji ya bahari na kujenga ama msingi wa kukaa imara au chumba kidogo cha kujikinga. Wakati tumbawe anakufa wengine huendelea kijenga juu ya viunzi nje vitupu vya watangulizi vyao.  Kwa njia mwamba tumbawe unaanza kukua; visiwa vingi vya bahari tropiki vimefanywa na mwamba tumbawe.

## Other websites 
*Coral Reefs and Hard Grounds information  from the Florida Fish and Wildlife Conservation Commission Fish and Wildlife Research Institute 
* Coral Reefs of the Tropics : facts, photos and movies from The Nature Conservancy
* Australian Coral Records Research Group
Bahari ya Matumbawe

250px|thumb|Mazingira ya Bahari ya Matumbawe
300px|thumb|Bahari ya Matumbawe
**Bahari ya Matumbawe** (kwa Kiingereza: **Coral Sea**; kwa Kifaransa: **Mer de Corail**) ni sehemu ya Bahari Pasifiki mbele ya pwani ya kaskazini-mashariki ya Australia. 

Inapakana na Australia, Papua Guinea Mpya, Visiwa vya Solomon na Kaledonia Mpya.

Tabianchi ni ya joto, usimbishaji ni kati ya milimita za mvua 1,000 hadi 3,000 kwa mwaka, sehemu kubwa hunyesha baina ya Desemba na Machi. Siku za Jua kuonekana ni kati ya 80 hadi 125 kwa mwaka, jotoridi hucheza kati ya sentigredi 18–27°C.

Sehemu hii ya bahari huwa imejaa visiwa vidogo na miamba tumbawe ambayo ndiyo asili ya jina lake. Mkusanyiko mkubwa zaidi wa miamba tumbawe ni Great Barrier Reef mbele ya pwani ya Australia.

## Marejeo
Jamii:Jiografia ya Australia
Jamii:Jiografia ya Papua Guinea Mpya
Jamii:Visiwa vya Solomon
Jamii:Kaledonia Mpya
Bahari ya Flores

**Bahari ya Flores** (kwa Kiingereza: **Flores Sea**) ni sehemu ya bahari kati ya visiwa vya Indonesia. 

Inapakana na kisiwa cha Celebes (Sulawesi) upande wa kaskazini. Visiwa vya Flores na Sumbawa viko upande wa kusini vikitenganisha sehemu hii na Bahari Hindi. 

Eneo lake ni kilomita za mraba 240,000.

## Marejeo
## Viungo vya nje
Mto Oder

300px|thumb|Beseni ya mto Oder - Odra
**Mto Oder** (kwa Kicheki na Kipoland: **Odra**) ni mto wa Ulaya ya Kati. 

Chanzo chake kipo katika Jamhuri ya Kicheki, inapita katika Silesia (Polandi) hadi kuwa mpaka baina ya Ujerumani na Polandi. Kilomita chache kabla ya kuishia katika Bahari Baltiki unaingia tena ndani ya Polandi ukipita mjini Stettin - Szczecin hadi kufika baharini.

Jamii:Mito ya Ucheki
Jamii:Mito ya Polandi
Jamii:Mito ya Ujerumani