open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kishusha joto

thumb|upright=1.5|Feni iliyowekwa kwenye kishusha joto cha prosesa ya kompyuta ya kibinafsi. Kulia kuna kishusha joto kidogo kinachopoeza saketi nyingine iliyounganishwa kwenye bodimama. thumb|right|330px|Muunganiko wa kishusha joto na feni unaopatikana kwenye laptop za kawaida. Mirija ya joto yenye kimiminika kinachofanya kazi hugusa moja kwa moja CPU na GPU, ikihamisha joto kutoka kwa sehemu na kulihamishia kwenye sehemu ya paneli ya baridi iliyo kwenye njia ya hewa ya feni. Paneli hiyo hufanya kazi kama kibadili joto ya kimiminika hadi hewa, ikihamisha nishati ya joto kutoka kimiminika ndani ya mirija ya joto hadi hewa ya mazingira katika hali ya kupumzika. 

**Kishusha joto** (kwa Kiingereza: **heat sink**) ni kifaa cha tarakilishi kinachohamisha joto linalozalishwa na kifaa cha elektroniki au mitambo kwenda kwenye kimiminika (mara nyingi hewa au kiowevu cha kupoza), ambako linatoweka mbali na kifaa, hivyo kuruhusu udhibiti wa halijoto ya kifaa. Katika kompyuta, kishusha joto hutumika kupoza CPU, GPU, pamoja na vichipu na moduli za RAM. 

## Viungo vya nje
Vifaa vya kompyuta

**Vifaa vya kompyuta** vinajumuisha sehemu za mwili za kompyuta, kama vile kitengo kikuu cha uchakataji (CPU), kumbukumbu ya ufikiaji nasibu (RAM), bodimama, hifadhi ya data ya kompyuta, kadi ya picha, kadi ya sauti, na kasha la kompyuta. Vifaa vya nje vinahusisha monita, kipanya, baobonye, na spika za kompyuta.

Kwa kulinganisha, programu ni mkusanyo wa maelekezo yaliyoandikwa ambayo yanaweza kuhifadhiwa na kutekelezwa na vifaa. Vifaa vinaitwa hivyo kwa sababu ni *vigumu* kubadilika ikilinganishwa na programu, ambayo ni *laini* na inaweza kubadilishwa kwa urahisi.

Vifaa mara nyingi huendeshwa na programu ili kutekeleza amri yoyote au maelekezo. Muunganiko wa vifaa na programu hufanya mfumo wa kompyuta unaoweza kutumika, ingawa mifumo mingine ipo iliyo na vifaa pekee.

## Historia
Katika karne ya 19, Mwingereza Charles Babbage alibuni injini ya tofauti, kifaa cha mitambo cha kukokotoa polinomiali kwa matumizi ya unajimu. Babbage pia alibuni kompyuta ya matumizi ya jumla ambayo haikuwahi kujengwa, lakini muundo wake ulikuwa msingi wa kompyuta za awali: kadi za shimo kwa ingizo na utokaji, kumbukumbu, kitengo cha hesabu kinachofanana na kitengo cha uchakataji cha kati, na hata lugha ya programu ya mwanzo inayofanana na lugha ya mkusanyiko.

Mnamo 1936, Alan Turing alianzisha mashine ya Turing ya jumla ili kuiga aina yoyote ya kompyuta, akithibitisha kuwa hakuna kompyuta inayoweza kutatua tatizo la uamuzi. Mashine ya Turing ya jumla ilikuwa aina ya kompyuta ya programu iliyohifadhiwa inayoweza kuiga operesheni za mashine ya Turing yoyote kulingana na maelekezo ya programu iliyopitishwa kwake. Hifadhi ya programu ya kompyuta ni msingi wa uendeshaji wa kompyuta za kisasa na ni kiunganishi kati ya vifaa vya kompyuta na programu.

Katika miaka ya 1940, maendeleo katika reli na bomba ombwe yaliruhusu ujenzi wa kompyuta za kwanza. Pia mnamo 1945, mwanahisabati John von Neumann—akiwa kwenye mradi wa ENIAC katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania—alitengeneza usanifu wa von Neumann, ambao umekuwa mfano wa kompyuta nyingi za kisasa. Muundo wake ulijumuisha kumbukumbu ya kati inayohifadhi data na programu, kitengo cha usindikaji cha kati chenye upendeleo wa ufikiaji wa kumbukumbu, na vitengo vya ingizo na utokaji.

thumb|Mpango wa usanifu wa Von Neumann

## Usanifu wa kompyuta
Kompyuta zinahitaji usanifu unaozingatia malengo kama vile gharama, kasi, upatikanaji, na ufanisi wa nishati. Mtengenezaji lazima awe na uelewa mzuri wa mahitaji ya vifaa na vipengele mbalimbali vya kompyuta, kutoka kwa msimbaji hadi muundo wa saketi zilizounganishwa.

## Marejeo
Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia
Keivonn Woodard

**Keivonn Montreal Woodard** (amezaliwa 9 Februari 2013) ni muigizaji wa Marekani. Anajulikana zaidi kwa nafasi yake kama Sam katika mfululizo wa tamthilia ya baada ya apokalipsi ya HBO uitwao The Last of Us (2023), ambapo alipata uteuzi wa tuzo ya Primetime Emmy kwa muigizaji mgeni bora katika Tamthilia.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani

Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania Phase 2
Elfu moja mia moja sitini na tano

**Elfu moja mia moja sitini na tano** ni namba inayoandikwa **1165** kwa tarakimu za kawaida na MCLXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1164 na kutangulia 1166.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1165 KK na 1165 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini na sita

**Elfu moja mia moja sitini na sita** ni namba inayoandikwa **1166** kwa tarakimu za kawaida na MCLXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1165 na kutangulia 1167.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1166 KK na 1166 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini na nane

**Elfu moja mia moja sitini na nane** ni namba inayoandikwa **1168** kwa tarakimu za kawaida na MCLXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1167 na kutangulia 1169.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1168 KK na 1168 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Kigavi umeme

[thumb|upright=1.3|Kigavi umeme cha [ATX kikiwa kimeondolewa kifuniko cha juu.]]

**Kigavi umeme** (kwa Kiingereza: ***Power Supply Unit*** - ***PSU***) ni kifaa kinachobadilisha umeme wa AC (*Alternating Current*) kutoka kwenye plagi ya ukutani na kuubadilisha kuwa umeme wa DC *(Direct Current)* wa volti ya chini. Umeme huu wa DC ndio unaotumika kuendesha vijenzi vya ndani vya kompyuta ya mezani. Kompyuta za kisasa hutumia kigavi umeme kinachoitwa 'switched-mode power supplies'. Baadhi ya Kigavi umeme huwa na swichi ya kubadilisha volti, huku vingine vikijirekebisha moja kwa moja kulingana na volti kuu.

Vigavi umeme vingi vya kompyuta za mezani vya kisasa vinafuata vipimo vya ATX. Vipimo hivi vinajumuisha ukubwa na viwango vya volti. Wakati Kigavi umeme cha ATX kimeunganishwa kwenye umeme wa kawaida (mains), huendelea kutoa volti ya kusubiri ya 5-volt (5VSB). Volti hii inaruhusu vipengele fulani vya kompyuta na vifaa vingine kuendelea kupata umeme hata kompyuta ikiwa imezimwa (standby). Kigavi umeme cha ATX huwashwa na kuzimwa kwa kutumia ishara kutoka kwenye bodimama. Pia hutoa ishara kwa bodimama kuonyesha kuwa volti za DC ziko sahihi, hivyo kuwezesha kompyuta kuwasha na kuanza kazi kwa usalama. Kiwango kipya zaidi cha ATX PSU ni toleo la 3.0, lililotolewa katikati ya mwaka 2024.

## Kazi
Kazi kuu ya Kigavi umeme ni kubadilisha mkondo wa umeme mbadala (AC) kutoka soketi ya ukutani kwenda kwenye mkondo wa umeme wa moja kwa moja (DC). Umeme huu wa DC ndio unaotumika kuendesha motherboard, prosesa, na vifaa vingine vilivyounganishwa kwenye kompyuta. Volti kadhaa za DC zinahitajika, na ni lazima zidhibitiwe kwa usahihi ili kuhakikisha kompyuta inafanya kazi vizuri. "Njia ya usambazaji wa umeme" au "njia ya volti" inahusu volti maalum inayotolewa na Kigavi umeme.

Baadhi ya Vigavi umeme vinaweza pia kutoa volti ya kusubiri. Hii inaruhusu sehemu kubwa ya mfumo wa kompyuta kuzimwa baada ya kujiandaa kwa ajili ya kulala (hibernation) au kuzima kabisa, na kuwashwa tena na tukio fulani. Umeme wa kusubiri unawezesha kompyuta kuwashwa kwa mbali kupitia wake-on-LAN na Wake-on-ring au ndani kwa kutumia Keyboard Power ON (KBPO), ikiwa motherboard inaiunga mkono. Volti hii ya kusubiri inaweza kuzalishwa na kifaa kidogo cha usambazaji wa umeme cha linear ndani ya kitengo au kifaa cha usambazaji wa umeme cha kubadilisha, ambacho hushiriki baadhi ya vijenzi na kitengo kikuu ili kuokoa gharama na nishati.

## Marejeo
Jamii:Teknolojia
Elfu moja mia moja sitini na tisa

**Elfu moja mia moja sitini na tisa** ni namba inayoandikwa **1169** kwa tarakimu za kawaida na MCLXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1168 na kutangulia 1170.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1169 KK na 1169 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini

**Elfu moja mia moja sabini** ni namba inayoandikwa **1170** kwa tarakimu za kawaida na MCLXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1169 na kutangulia 1171.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1170 KK na 1170 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na moja

**Elfu moja mia moja sabini na moja** ni namba inayoandikwa **1171** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1170 na kutangulia 1172.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1171 KK na 1171 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini na saba

**Elfu moja mia moja sitini na saba** ni namba inayoandikwa **1167** kwa tarakimu za kawaida na MCLXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1166 na kutangulia 1168.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1167 KK na 1167 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na nne

**Elfu moja mia moja sabini na nne** ni namba inayoandikwa **1174** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1173 na kutangulia 1175.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1174 KK na 1174 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na tano

**Elfu moja mia moja sabini na tano** ni namba inayoandikwa **1175** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1174 na kutangulia 1176.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1175 KK na 1175 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na sita

**Elfu moja mia moja sabini na sita** ni namba inayoandikwa **1176** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1175 na kutangulia 1177.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1176 KK na 1176 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na saba

**Elfu moja mia moja sabini na saba** ni namba inayoandikwa **1177** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1176 na kutangulia 1178.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1177 KK na 1177 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na nane

**Elfu moja mia moja sabini na nane** ni namba inayoandikwa **1178** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1177 na kutangulia 1179.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1178 KK na 1178 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na tisa

**Elfu moja mia moja sabini na tisa** ni namba inayoandikwa **1179** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1178 na kutangulia 1180.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1179 KK na 1179 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja na themanini

**Elfu moja mia na themanini** ni namba inayoandikwa **1180** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1179 na kutangulia 1181.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1180 KK na 1180 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja themanini na moja

**Elfu moja mia moja themenini na moja** ni namba inayoandikwa **1181** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1180 na kutangulia 1182.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1181 KK na 1181 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja themanini na mbili

**Elfu moja mia moja themanini na mbili** ni namba inayoandikwa **1182** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1181 na kutangulia 1183.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1182 KK na 1182 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na mbili

**Elfu moja mia moja sabini na mbili** ni namba inayoandikwa **1172** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1171 na kutangulia 1173.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1172 KK na 1172 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sabini na tatu

**Elfu moja mia moja sabini na tatu** ni namba inayoandikwa **1173** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1172 na kutangulia 1174.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1173 KK na 1173 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Marie-Claire Faray

**Marie-Claire Faray** ni mwanaharakati na mtetezi wa haki kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo . Anaishi London ambako anajihusisha na harakati za kukomesha unyanyasaji dhidi ya wanawake.  .

Anasema kwamba, ingawa wanawake wa Kongo walitumiwa kama uwanja wa vita wakati wa vita nchini DRC, leo hii wameenguliwa kutoka katika mchakato wa amani. .

## Utoto wa mapema na elimu 
Faray alipata shahada yake ya kwanza ya sayansi katika Chuo Kikuu cha Metropolitan cha London na shahada ya uzamili ya sayansi katika Shule ya Afya na Tiba ya Kitropiki ya London. Pia alisoma katika Chuo Kikuu cha Queen Mary, pia jijini London. London  .

## Kazi 
Faray anafanya kazi kama mshauri wa masuala ya taarifa za kitabibu kwa ngazi ya uzamili na mtafiti wa kisayansi wa magonjwa ya kuambukiza katika Chuo Kikuu cha Queen Mary cha London na Hospitali ya Barts. . Faray anatetea kuundwa kwa miongozo ya kimataifa inayoheshimu sheria na serikali  akiendesha kampeni dhidi ya ukatili kwa wanawake barani Afrika na kwa ajili ya amani na haki za binadamu kwa ujumla.  .

Faray anashiriki katika kuendeleza Mkataba wa Maputo kwa ajili ya haki za wanawake wa Afrika. Mojawapo ya malengo yake makuu ni kuhakikisha haki za msingi za wanawake wote na usalama wao, kwa mujibu wa vifungu vya 3, 17, 18, 19 na 20 vya Azimio la Umoja wa Mataifa la Haki za Binadamu, kote barani Afrika ifikapo mwaka 2020, kama sehemu ya harakati za Muongo wa Wanawake wa Afrika. . Yeye ni makamu wa rais wa tawi la Uingereza la Shirika la Kimataifa la Wanawake kwa Ajili ya Amani na Uhuru na yuko katika kamati ya utendaji ya Common Cause UK, jukwaa ambalo linakuza wanawake wa Kongo nchini Uingereza  . Yeye pia ni mwanachama wa muungano wa Million Women Rise, muungano wa kitaifa wa wanawake  . Mnamo Desemba 16, 2007, Faray alianzisha tawi la WILPF huko Kinshasa  . Yeye ni miongoni mwa wanawake wa Kongo walioko mstari wa mbele katika kuleta mabadiliko nchini Kongo .

## Umoja wa Mataifa 
Faray alishiriki katika mkutano wa kila baada ya miaka miwili wa Mataifa ya Umoja wa Mataifa mwaka 2008 kujadili uhusiano kati ya silaha ndogo ndogo na unyanyasaji dhidi ya wanawake barani Afrika  .

## Faragha 
Faray anaishi jijini London pamoja na binti zake wawili.  .

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jackie Shako Diala Anahengo

**Jackie Shako Diala Anahengo** (anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii **Maman Shako**; Mkoa wa Sankuru, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 23 Agosti 1958 - hospitali ya HJ katika wilaya ya Limete, Kinshasa, 15 Juni 2021) alikuwa mwigizaji wa Kongo  ,   , , ambaye aliacha alama yake kwenye historia ya ukumbi wa michezo wa Kongo kwa uchezaji wa miaka 48 jukwaani.

## Wasifu 
## Utoto, elimu na maisha ya awali 
Jackie Shako Diala Anahengo, alizaliwa mnamo Agosti 23, 1958 huko Lodja katika Jimbo la sasa la Sankuru katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo  na kukulia Kinshasa .

Kuanzia umri mdogo, Jackie Shako alimaliza elimu yake ya msingi katika Athénée de la Gare huko Kinshasa/Gombe, kisha akaendelea na elimu yake ya sekondari katika Athénée de Kalina, ambapo alipata diploma yake. Kisha akaendeleza mafunzo yake katika Kituo cha Féminin Antoinette Maman Mobutu, ambapo alipata Cheti cha Katibu Mtendaji. 

Jackie Shako Diala amejitolea miaka 45 ya maisha yake kwa ukumbi wa michezo maarufu. Uchezaji wake ulianza mnamo 1972 akiwa na umri wa miaka 14 tu, akiandamana na binamu yake marehemu, mwigizaji Inga, kufanya mazoezi ya kikundi cha Mawazo.  . Pia alifanya kazi katika Kikundi cha Mangobo mwaka 1985, Kikundi cha Nzoyi na Écurie Maloba mwaka 1986, Kikundi cha Sans Soucis d'Afrique mwaka 1991. Katika mafunzo haya, Maman Shako alishika nafasi ya Mshauri. 

## Marejeo 
Jamii:waigizaji filamu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Rebecca Masika Katsuva

**Rebecca Masika Katsuva**, aliyezaliwa mei 26 1966, , kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ni mwanaharakati wa haki za binadamu, akipigana dhidi ya ubakaji kama silaha ya vita, na kusaidia waathiriwa wa unyanyasaji wa kijinsia. Alianzisha Chama cha Watu Waliokataliwa Umoja wa Maendeleo (APDUD) na kutetea haki za waathirika wa kushambuliwa, ikiwa ni pamoja na watoto, katika eneo la Kivu Kusini mwa DRC.

## Wasifu 
Alizaliwa mwezi Mei mwaka wa 1966, katika Sud-Kivu, eneo la mipaka na Rwanda, Burundi na Tanzania. Eneo hili limekabiliwa na mizozo ambayo imekuwa ikiendelea mwishoni mwa miaka ya 1990, hasa vita vya kwanza vya Kongo, kisha vya pili. Ameoa Bosco Katsuva, mfanyabiashara. Wana mtindo wa maisha wa kati wenye faraja. Wakati wa vita vya pili vya Kongo, washambuliaji walivamia nyumbani kwao, kumuua mumewe na kumshambulia kwa kingono, yeye na binti zake. Alibaki akibakwa mara kadhaa. Binti zake walipata ujauzito kutokana na mashambulizi haya. Rebecca Masika Katsuva na binti zake walikataliwa na jamaa za mumewe. Hata hivyo, mwaka uliofuata, aliamua kufungua nyumba yake kama aina ya kituo cha ukimbizi kwa waathirika wa ubakaji katika maeneo ya vita na familia zao. Anaenda kwenye vijiji vilivyoshambuliwa na kujitahidi kuwasaidia waathirika. Anapanga shamba, ambapo anaanza kufanya kazi na sehemu ya watu ambao amewasaidia. Anachukua watoto 18, waliozaliwa na akina mama ambao walikuwa na dhuluma ya kingono.

Mnamo mwaka wa 1999, alianzisha kituo cha kusikiliza nyumbani kwake katika DRC, kilichoko katika eneo lililotelekezwa na kinapitia migogoro. Alikipa jina jipya kituo chake Chama cha Watu Waliojaa Mikataba ya Kuungana kwa Maendeleo (APDUD) mnamo mwaka wa 2002. Kituo hicho kinatoa hifadhi kwa wanawake wanaopona kutokana na vitendo vya vurugu.  . Hivyo husaidia maelfu ya walionusurika ubakaji  .

Alikufa mnamo 2 février 2016, kutokana na matatizo kutokana na malaria, akiwa na umri wa miaka 50 .

## Tuzo 
Mnamo Aprili 2010, Rebecca Masika Katsuva alipokea Tuzo la Ginetta Sagan la Haki za Wanawake na Watoto la 2010, tuzo iliyotolewa na Amnesty International USA.

## Tanbihi
Jamii:Wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Francine Muyumba

**Francine Muyumba** ni mwanasiasa wa Kongo aliyezaliwa  huko Bukavu ( Kivu Kusini ). Akiwa karibu na Rais wa zamani Joseph Kabila na mwanachama wa PPRD, amekuwa seneta wa Haut-Katanga tangu 2019. Pia alikuwa rais wa  kutoka 2014 hadi 2019.

## Wasifu 
Kwa jina lake kamili Francine Furaha Muyumba, alizaliwa mwezi Februari 1987 huko Bukavu katika jimbo la Kivu ya Kusini, na alikulia katika jimbo la zamani la Katanga (ambalo sasa linajulikana kama Tanganyika)

Alipata diploma ya kiserekali mujini Kalemie, kisha akaenda kusomea sheria katika Chuo Kikuu cha Namibia, akitarajia kuwa wakili. Walakini, alipoteza kupendezwa na *sheria ya kawaida* iliyofundishwa ka

tika chuo k

ikuu hiki na akaamua kugeukia uandishi wa habari . Alianza pia kufanya kampeni wakati wa masomo yake, na kuwa mwanafunzi wa kwanza wa kigeni kuwekwa mkuu wa " Baraza la Wawakilishi wa Wanafunzi » wa chuo kikuu hiki. Mnamo 2011, alipata digrii katika rasilimali watu, sayansi na teknolojia, chaguo " masomo ya vyombo vya habari / uandishi wa habari ", kisha akarudi Congo  .

Mwaka 2013, aliamua kuendelea na masomo yake ya sheria  .

Mwishoni mwa Novemba 2014, alichaguliwa kuwa mkuu wa  (UPJ), shirika lililoundwa mwaka wa 1962  ,  .

### Seneta 
Mgombea katika uchaguzi wa useneta wa 2019, alichaguliwa seneta wa Haut-Katanga mnamo Machi 15, 2019, na alichukua wadhifa huo Aprili 5 wakati bunge liliporejelea  . Akiwa na umri wa miaka 32, alikua mwanachama mdogo zaidi wa Seneti ya Kongo  . Alijiuzulu kutoka urais wa UPJ mnamo Aprili 25, ili kutochanganya nafasi hii na mamlaka yake kama seneta  .

En tant que sénatrice, elle critique en décembre 2019 le rappel de deux ambassadeurs par le ministère des Affaires étrangères, estimant que la ministre Marie Tumba Nzeza . 

Wakati wa janga la Covid-19 nchini DRC, alitoa wito Machi 23, 2020, pamoja na wabunge wengine watatu, kuutenga mji mkuu wa Kinshasa kutoka nchi nzima  . Mnamo Aprili 2, alitangaza kwamba atatoa 30 % ya mshahara wake ili kupambana na janga hili, na anapendekeza mchango kutoka kwa sekta ya mawasiliano ya simu  .

## Ushawishi 
Mnamo Oktoba 2017, Francine Muyumba aliorodheshwa kati ya watu 100 wa Kiafrika wenye ushawishi mkubwa zaidi ulimwenguni katika " Mipad 2017 » (mpango unaoungwa mkono na UN)  . Mnamo Mei 2019, karibu mashirika mia moja ya haki za binadamu ya Kongo yaliitisha, katika rufaa ya pamoja, kufunguliwa mashitaka dhidi ya Francine Muyumba na Jenerali Mushimba katika kesi hii  .

Mapema mwaka wa 2024, uvumi ulienea kwenye mitandao ya kijamii kwamba alikuwa amejiunga na Muungano wa Corneille Nangaa wa *Congo River* , muungano wa kisiasa na kijeshi ambao kundi lenye silaha la M23 ni  . Uvumi huu unageuka kuwa habari za uwongo  ,  .

## Marejeo 
 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Douce Namwezi N'Ibamba

'''Douce Namwezi N'Ibamba''', ambaye alizaliwa tarehe 11 Februari 1989 huko Bukavu, ni mwanahabari, mtayarishaji wa vipindi vya redio na mjasiriamali wa kijamii kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, anayelenga kuwapa wanawake na vijana uwezo wa kujitokeza kupitia utamaduni, elimu na mafunzo, kwa kuweka mkazo kwenye usawa wa kijinsia na usafi wa mazingira.

## Wasifu 
N'Ibamba alizaliwa tarehe 11 Februari 1989 huko Bukavu, jiji lililoko kwenye ufukwe wa kusini-magharibi wa Ziwa Kivu, mji mkuu wa jimbo la Kivu Kusini, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo . Wazazi wake wote wawili ni wauguzi . Yeye ni mmoja wa watoto wanane. Alipokuwa na umri wa miaka minane, familia yake ililazimika kukimbia nyumba yao na kuishi pamoja na watu wengine waliokuwa wamekimbia makazi yao kwa muda fulani, kufuatia vita vya wenyewe kwa wenyewe vya kugombea madaraka . Alisoma katika shule ya sekondari ya Alfajiri na baadaye akapata shahada ya mahusiano ya kimataifa katika Chuo Kikuu Rasmi cha Bukavu. Tangu akiwa mdogo, N'Ibamba alitamani kuwa mwanahabari, lakini watu wengi walimwambia kuwa hiyo si kazi ya wanawake. Hata hivyo, akiwa na dhamira thabiti, alianza kutayarisha vipindi vya redio akiwa na umri wa miaka 16 katika kituo cha redio cha Kikatoliki, Radio Maria, na miaka miwili baadaye alijiunga na Chama cha Wanawake wa Vyombo vya Habari cha Kivu Kusini (AFEM) nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Wakati huo, nchi ilikuwa vitani, na N'Ibamba alisimulia hewani hadithi za watoto wa zamani waliotumikishwa vitani na visa vya ubakaji wa halaiki. Baada ya miaka 10 ndani ya AFEM, alichukua nafasi ya kaimu mratibu wa shirika hilo.

Mwaka 2016, N'Ibamba alisimamia mipango ya vipindi katika MAMA Radio, kituo cha redio kilicholenga kukuza usawa wa kijinsia. Mwaka 2018, aliacha MAMA Radio na kuanzisha Initiative Uwezo Afrika, shirika lisilo la faida linalolenga kupambana na miiko inayozunguka hedhi kupitia elimu na uhamasishaji kuhusu usafi wa afya ya uzazi. Hili hufanyika kupitia uandishi wa habari, mafunzo ya ufundi stadi na ujasiriamali wa kijamii ili kufikia uwezeshaji wa wanawake.

Wanawake hao pia wanasambaza vifaa vya afya ya uzazi na usafi wa hedhi kwa wanawake wa DRC, ikiwa ni pamoja na taulo za kike zinazoweza kutumika tena na kuoshwa. Mwaka 2020, kwa kushirikiana na taasisi sita za kitamaduni kutoka jiji la Bukavu, Douce alianzisha Espace Culturel KWETU ART, ambapo anahudumu kama mwenyekiti wa Bodi ya Wakurugenzi.

Mwishoni mwa mwaka 2020, alitajwa na BBC katika orodha yake ya kila mwaka ya wanawake wenye ushawishi mkubwa zaidi wa mwaka huo.

Jamii:Wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Waliozaliwa 1989
Nelly Mbangu

**Nelly Mbangu** ni mwanaharakati wa haki za wanawake na watoto wa Kongo  . Amehusika katika mashirika mengi yasiyo ya kiserikali katika uwanja huu na alianzisha harakati za mashirika 30 yenye malengo sawa. Yeye ni mtetezi wa haki za binadamu na mratibu wa Aid and Action for Peace (AAP). Aidha, Aide et Action pour la Paix hufanya kazi kuhusu masuala ya utawala bora na utatuzi wa migogoro kuhusiana na haki za ardhi. Masuala haya mara nyingi huwaathiri wanawake, ndiyo maana Msaada na Hatua kwa Amani huunganisha mada hizi pamoja ili kuwa na matokeo chanya katika hali ya haki za binadamu katika ngazi ya mtaa  .

## Wasifu 
### Faragha 
Nelly Mbangu alisomea sheria katika ULPGL Goma na katika Chuo Kikuu cha Mawasiliano cha China . Aliishi Goma wakati wa Vita vya Pili vya Kongo . Ameolewa na ana watoto sita  .

## Kazi 
Nelly Mbangu anafanya kampeni kwa ajili ya haki na kukuza wanawake wa Kongo na watoto katika Kivu Kaskazini, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mojawapo ya malengo yake makuu ni kuwafundisha watoto kuwa wanawake wanaweza kuwa na majukumu muhimu nje ya nyumba zao wenyewe. Mwaka 2000, Mbangu alisifu utekelezaji wa azimio la 1325 la Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, ambalo liliimarisha ushiriki wa wanawake katika misheni za amani na usalama za Umoja wa Mataifa; alikuwaona kwa karibu jinsi vizuizi katika upatikanaji wa huduma vilivyoathiri wanawake katika kambini za wakimbizi.

Mbangu ni mmoja wa waanzilishi na rais wa Mkakati wa Wanawake Wanasheria, shirika lisilo la kiserikali linalofanya kazi kutambulisha shida za haki za wanawake mashariki mwa Kongo. DFJ inatafuta kutoa ushauri wa kisheria kwa wanawake na kuboresha upatikanaji wao wa haki. DFJ pia inatoa msaada wa kifedha, huduma za kisaikolojia na huduma za kijamii kwa waathirika wa ukatili wa kijinsia na wa nyumbani.

Mbangu alikuwa mkurugenzi wa Kituo cha Utafiti wa Demokrasia, shirika linaloongozwa kwa pamoja na Development Alternatives Incorporated, USAID na kambi ya wakimbizi ya Goma, kutoka mwaka 2006 hadi 2008. Alikuwa kiongozi wa mradi wa HelpAge International kuanzia Oktoba 2009 hadi Machi 31, 2011. Kuanzia Agosti 2012 hadi Januari 2017, Mbangu alikuwa mratibu wa Msaada na Hatua kwa Amani , shirika linalotafuta kuboresha haki za wanawake na watoto, kukuza utawala bora, kutatua migogoro ya ardhi na kulinda mazingira na rasilimali za asili. Mbangu ni mwanachama wa kamati ya uongozi ya AAP Afrika.

Mnamo Desemba 2016, yeye na mumewe walipokea vitisho kadhaa vya kifo kutoka kwa mpigaji simu asiyejulikana  .

Mbangu pia amechangia katika kuunda Sauti ya Mama Mukongomani, ambayo yeye ni coordinatrice (Sauti ya wanawake wa Kongo),  inayounganisha mashirika 30 makuu ya wanawake nchini Kongo. . Tangu Februari 2017, yeye ni msimamizi wa programu katika Mfuko wa Wanawake wa Kongo  .

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Neema Namadamu

**Neema Namadamu** ni mwanaharakati wa Kongo wa amani, haki za wanawake na watu wenye ulemavu. Alianzisha Maman Shujaa Media Center, shirika linalotumia vyombo vya habari vya kidijitali kutoa sauti kwa wanawake katika utetezi wa amani mashariki mwa Kongo.

## Wasifu 
Namadamu alizaliwa katika nyanda za juu za Itombwe katika jimbo la Kivu Kusini. Akiwa na umri wa miaka miwili, alipatwa na polio na akawa mlemavu wa kimwili kutokana na ugonjwa huo, na kumpelekea kutetea watu wenye ulemavu. Kwa sababu hii, baba yake aliamua kuoa mke wa pili kwa sababu nchini DRC, watoto walemavu "mara nyingi huchukuliwa kuwa laana." Anakumbuka alipokuwa mtoto hakuwa na magongo, hivyo mama yake Polline Nyirambarato alikuwa akimpeleka shule wakati hali ya barabara ilikuwa mbaya. Namadamu alianza kukuza ufahamu wa watu wenye ulemavu alipokuwa katika shule ya upili na alikuwa na kipindi chake cha redio. Baadaye, alipoenda chuo kikuu, akawa mwanamke wa kwanza mlemavu kutoka kabila lake kupata shahada ya chuo kikuu nchini DRC.

Baada ya kuhitimu, alichaguliwa kama Mbunge kuwakilisha jimbo lake katika Bunge. Baada ya kuhudumu katika Bunge, alikua mshauri wa kiufundi wa Waziri wa Jinsia na Familia wa DRC.

Akiwa na umri wa miaka ishirini na mitano, bintiye Namadamu alishambuliwa na wanajeshi wa taifa la Kongo na kupigwa. Namadamu anakumbuka kwamba "alihisi hamu kubwa ya kulipiza kisasi kwa nguvu," hata hivyo, alichagua kuvunja mzunguko wa kulipiza kisasi na badala ya kupigana na watu binafsi, "Tunapambana na mfumo," alisema. Namadamu ilianzisha Maman Shujaa Media Center, ambayo inafanya kazi kwa kushirikiana na World Pulse, mtandao wa kimataifa wa kuwawezesha wanawake. Shirika hili liko Bukavu, ambapo linaweza kutoa elimu ya kidijitali kwa wanawake.

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati
Pauline Opango

**Pauline Opango Lumumba** (pia anajulikana kama **Pauline Opangu**; Wembonyam, Kasai, 11 , 1937 - Kinshasa, 23 Desemba 2014) alikuwa mwanaharakati wa Kongo, mke wa tatu wa Patrice Lumumba, Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

## Wasifu 
Pauline Opango mnamo Machi 15, 1951, akiwa na umri wa miaka 14, alikua mke wa tatu wa Patrice Lumumba, ambaye alizaa watoto wanne: Roland, Marie-Christine, Patrice na Julienne. Mnamo Februari 15, 1961, alionekana bila kilele akiandamana katika mitaa ya Leopoldville  ,  . Alianza maandamano haya kwa sababu mwili wa mume wake haukurudishwa kwake baada ya kuuawa tarehe 17 Januari 1961. Waziri wa Mambo ya Nje wa Ubelgiji, Louis Michel, aliomba msamaha baadaye kwa niaba ya Ubelgiji, Louis Michel baadaye angeomba msamaha kwa niaba ya Ubelgiji.

### Uhamisho 
"Pauline Opango, chini ya vitisho, aliacha nchi na kuelekea Misri ambako alipokelewa pamoja na familia yake na Rais wa Misri, Nasser. Alirejea baadaye tu kwa mwaliko wa Mobutu mnamo 1967  .

### Kifo 
Pauline Opango alikufa mnamo Desemba 23, 2014 huko Kinshasa, Kongo  ,  . Alizikwa Jumatatu, Desemba 29 kwenye makaburi ya Nécropole huko Nsele huko Kinshasa  .

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Quintus Pedius (mchoraji)

**Quintus Pedius** (alifariki karibu mwaka 13) alikuwa mchoraji wa Kirumi na ndiye mtu wa kwanza kiziwi katika historia anayetambuliwa kwa jina. Yeye pia ndiye mchoraji wa kwanza kiziwi kurekodiwa, na elimu yake ndiyo elimu ya kwanza ya mtoto kiziwi iliyorekodiwa. Yote yanayojulikana kumhusu hadi leo yanapatikana katika kifungu kimoja tu cha Historia Asilia kilichoandikwa na mwandishi wa Kirumi, Plinio Mzee.

Pedius alikuwa mwana wa Seneta na mhubiri wa hotuba wa Kirumi, Quintus Pedius Publicola. Babu yake wa upande wa baba alikuwa konsuli Quintus Pedius, na bibi yake wa upande wa baba alikuwa Valeria, dada wa seneta na mhubiri wa hotuba Marcus Valerius Messalla Corvinus. Babu yake Pedius na Kaizari Augustus walikuwa binamu wa pili upande wa mama (au binamu wa kwanza mara moja kuondolewa ikiwa Pedius alikuwa mtoto wa Julia Major). Pedius alizaliwa akiwa kiziwi. Kwa ushauri wa mjomba wake mkubwa Corvinus, na kwa ruhusa ya Augustus, Pedius alifundishwa uchoraji. Mvulana huyo alionekana kuwa na kipaji cha sanaa ya uchoraji, lakini alikufa akiwa bado kijana.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania Phase 2
Jamii:watu wa Roma ya Kale
Jamii:Wachoraji wa Italia
Boxer

**Boxer** ni mbwa wa saizi ya kati hadi kubwa mwenye misuli iliyojengeka vizuri, nguvu na mchangamfu, anayejulikana kwa pua fupi (brachycephalic), masikio yaliyochanuka au kupinda. Mbwa hawa wana asili ya Ujerumani. Ni zao la mwishoni mwa karne ya 19. Walitokana na ukoo wa Bullenbeisser, mbwa wa zamani waliotumika kuwinda wanyama wakubwa kama nguruwe mwitu.

Boxer ana mwili wa mstatili wenye kifua kipana, miguu yenye nguvu na mkia unaokatwa katika baadhi ya nchi – ingawa utaratibu huu umepigwa marufuku au kupunguzwa kwa mujibu wa sheria za ustawi wa wanyama. Rangi ya manyoya yao mara nyingi huwa fawn (hudhurungi nyepesi), brindle (milia ya hudhurungi na nyeusi) na wakati mwingine wenye alama nyeupe. Ngozi yao ni laini na nywele fupi hivyo hawahitaji utunzaji mwingi wa ngozi.

Kwa tabia, Boxer ni mchangamfu, mtiifu, mwenye akili na anayeweza kufunzwa kwa urahisi. Ni mbwa mzuri kwa familia zenye watoto kutokana na uvumilivu wake na upole wake kwa wanadamu. Hata hivyo, anahitaji mazoezi ya mara kwa mara na mwingiliano wa kijamii kutoka akiwa mdogo ili kuzuia tabia za uonevu au kuwa na nguvu kupita kiasi.

Kiafya, Boxer wanaweza kukumbwa na matatizo ya moyo (kama vile aortic stenosis), saratani, matatizo ya kupumua yanayohusiana na pua fupi, na maambukizi ya masikio. Uchunguzi wa mara kwa mara wa daktari wa wanyama ni muhimu. Wanaishi kwa wastani wa miaka 10 hadi 12.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Boxer
* Encyclopedia Britannica – Boxer
* VCA Animal Hospitals – Boxer
* United Kennel Club – Boxer

Jamii:Mbwa na jamaa
Akita Inu

**Akita Inu** ni aina ya mbwa mkubwa kutoka Japani, hasa katika mkoa wa Akita uliopo kaskazini mwa kisiwa cha Honshu. Mbwa huyu ni maarufu kwa utiifu mkubwa kwa mmiliki wake, tabia ya utulivu, na mwonekano wa kifalme wenye manyoya mazito na uso unaofanana na mbwa mwitu. Akita Inu ni sehemu ya urithi wa tamaduni za Kijapani, kadhalika huhesabiwa kama mbwa wa ulinzi.

Akita ana mwili mkubwa, wenye nguvu na miguu yenye misuli. Kimo chake kinaweza kufikia sentimita 65 hadi 70 kwa dume na sentimita 60 hadi 65 kwa jike, huku uzito ukiwa kati ya kilo 32 hadi 59. Ana manyoya mafupi, mazito yenye rangi mbalimbali kama nyekundu, nyeupe, manyoya yenye mistari ya rangi mchanganyiko (*brindle*), na sesame. Mkia wake husimama juu na kuviringika kuelekea mgongoni, mojawapo ya alama bainifu za aina hii.

Tabia ya Akita Inu inaelezewa kuwa tulivu, jasiri, mwenye msimamo na asiye na kelele nyingi. Hata hivyo, anaweza kuwa na msimamo mkali wa ulinzi kupita kiasi, hivyo ni muhimu afundishwe na kuzoeshwa mazingira na watu wengine tofauti tangu utotoni. Ana utiifu wa hali ya juu kwa mmiliki wake na familia, lakini mara nyingi huwa na kumbukumbu na wageni.

Mbwa hawa wanahitaji mazoezi ya mara kwa mara ili kudumisha afya njema, lakini si lazima wawe na shughuli nyingi sana. Hufaa kwa watu wenye uzoefu wa kufuga mbwa wakubwa na wanaojua namna ya kushughulikia tabia za udhibiti. Akita si chaguo bora kwa wamiliki wa mara ya kwanza au wale wasio na muda wa kumlea ipasavyo.

Kiafya, Akita Inu anaweza kukumbwa na matatizo kama vile *dysplasia* ya nyonga, *hypothyroidism*, matatizo ya macho (kama progressive retinal atrophy) na matatizo ya mfumo wa kinga ya mwili. Uchunguzi wa mara kwa mara ni muhimu. Umri wao wa kuishi ni takriban miaka 10 hadi 15.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Akita
* Encyclopedia Britannica – Akita
* VCA Animal Hospitals – Akita
* United Kennel Club – Akita

Jamii:Mbwa na jamaa
Husky wa Siberia

240px|thumb|Husky wa Siberia

**Husky wa Siberia** ni aina ya mbwa wa ukubwa wa kati maarufu kwa uwezo wake wa kuvuta mzigo kwenye theluji, macho yake ya kuvutia (mara nyingi ya buluu au ya kahawia), na mwonekano wake unaofanana na mbwa mwitu. Asili ya mbwa huyu ni Siberia, ambapo walifugwa na jamii ya Chukchi kwa ajili ya usafiri, ulinzi, na uhusiano wa karibu na wanadamu katika mazingira magumu ya baridi kali.

Husky ana mwili wa wastani, wenye misuli na wepesi wa ajabu. Uzito wake wa kawaida ni kati ya kilo 16 hadi 27, kulingana na jinsia na urefu. Manyoya yake ni mazito na yenye tabaka mbili – ya ndani kuwa laini na yenye joto, huku ya nje yakiwa marefu kidogo na hayaingizi maji. Rangi ya manyoya yake inaweza kuwa nyeupe, kijivu, nyeusi, au mchanganyiko wa rangi mbalimbali. Mkia wake mnene huviringika juu kama mkunjo, hasa akiwa amesimama au kupumzika.

Kwa tabia, Husky wa Siberia ni mbwa mwenye nguvu, mcheshi, na si tegemezi. Anapenda kuwa sehemu ya makundi, iwe ni ya binadamu au mbwa wenzake, kutokana na historia yake ya kazi ya makundi. Husky si chaguo zuri kwa mmiliki anayetafuta mlinzi, kwani ana asili ya kirafiki hata kwa wageni. Anaweza kuwa mgumu kufundishika kwa sababu ya roho ya uhuru, lakini ana akili ya hali ya juu.

Mbwa hawa wanahitaji mazoezi ya mara kwa mara na ya kutosha ili kuzuia tabia zisizofaa kama uharibifu wa mali au kutoroka. Wanapenda kukimbia na wanaweza kutoroka kwa urahisi ikiwa eneo si salama au limefungwa vibaya. Mafunzo ya nidhamu na mwingiliano wa mapema ni muhimu.

Kiafya, Husky ni mbwa mwenye afya nzuri ukilinganisha na aina nyingine, lakini anaweza kukumbwa na matatizo ya macho kama cataracts na progressive retinal atrophy, pamoja na hip dysplasia. Kwa ujumla, anaishi kati ya miaka 12 hadi 14.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Siberian Husky
* Encyclopedia Britannica – Siberian Husky
* VCA Animal Hospitals – Siberian Husky
* United Kennel Club – Siberian Husky

Jamii:Mbwa na jamaa
Pug

duara|240px|thumb|Mbwa wa aina ya Pug

**Pug** ni mbwa wa saizi ndogo anayejulikana kwa uso wake wa duara uliojaa mikunjo, macho makubwa, na pua fupi (aina ya brachycephalic). Asili ya Pug ni China, ambako alihifadhiwa kama mbwa wa kifalme na alisafirishwa hadi Ulaya katika karne ya 16 kupitia wafanyabiashara wa Kiholanzi. Ni mbwa wa mapambo na mshirika mzuri. Anapendwa kwa tabia yake ya nzuri na umbo lake la mwanana.

Pug ana mwili mfupi, mviringo, wenye misuli kiasi, na manyoya mafupi ambayo hayahitaji utunzaji mwingi. Rangi ya manyoya huwa kijivu (fawn), rangi ya chungwa mpauko, au nyeusi, mara nyingi ikiwa na masikio na uso mweusi. Macho yake ni makubwa na yanayometameta, yakionyesha hisia anuwai kama furaha, mshangao au huzuni. Mkia wake mdogo hujikunja juu kuelekea mgongoni kwa mkunjo fulani.

Kwa tabia, Pug ni mbwa mpole, mchangamfu, mwenye kupenda watu na mwenye uwezo mkubwa wa kuambatana na familia. Si mkali wala mlinzi madhubuti, lakini ni rafiki mwaminifu sana. Anaweza kuendana na familia zenye watoto au hata watu wazima waliostaafu.

Pug hawahitaji mazoezi mazito; matembezi mafupi ya kila siku yanawatosha. Bila shughuli, wanaweza kuwa wavivu au kuongezeka uzito. Kutokana na pua yao fupi, wanakabiliwa na changamoto za kupumua, hasa katika joto kali au baada ya shughuli nyingi.

Pug ni mbwa wenye uso mfupi, na hii inaweza kusababisha matatizo ya kupumua. Pia, macho yao makubwa yanaweza kuathiriwa na vidonda. Ngozi yao yenye mikunjo inaweza kuwa na matatizo ya usafi na maambukizi. Wanahitaji uangalizi mzuri, hasa kudhibiti uzito na kuhakikisha uso wao unasafishwa mara kwa mara. Kawaida, wanaweza kuishi miaka 12 hadi 15..

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Pug
* Encyclopedia Britannica – Pug
* VCA Animal Hospitals – Pug
* United Kennel Club – Pug

Jamii:Mbwa na jamaa
Rebecca Kabugho

**Rebecca Kabugho** (alizaliwa Goma, 4 Septemba 1994 ) ni mwanaharakati wa kisiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mwanachama wa vuguvugu kuu la raia nchini DRC, Lutte pour le Changement (LUCHA)  . Akiwa na umri wa miaka 22, ndiye mfungwa mdogo zaidi wa kisiasa duniani  .

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Shanga

**Shanga** ni vipande vidogo vya vito vya kioo, udongo, mawe, au plastiki vilivyotengenezwa kwa umbo la duara au mviringo, na huwa na tundu katikati kwa ajili ya kuvaliwa kama mapambo. Katika jamii nyingi za Kiafrika, shanga zimekuwa sehemu muhimu ya utamaduni, zikitumika katika mapambo ya mwili, alama za hadhi, ibada za kijadi, na zawadi za kifamilia. Shanga pia zimehusishwa na biashara za kale, hasa katika miji-dola ya Waswahili, ambapo zilitumika kama bidhaa ya kubadilishana pamoja na dhahabu, pembe za ndovu, na hariri.

## Asili 
Shanga zimetumika kwa zaidi ya miaka 2,000, na ushahidi wake hupatikana katika maeneo ya kale kama Mapango ya Enkapune ya Muto nchini Kenya. Shanga za kale zilitengenezwa kwa mawe, mfupa, au udongo, lakini kwa kuwasili kwa wafanyabiashara wa Kiarabu na Waasia, shanga za kioo kutoka Uajemi, India na China ziliingia na kuongeza thamani ya mapambo hayo. Leo, shanga hutengenezwa kwa vifaa mbalimbali kwa kutumia mitambo ya kisasa au kwa mikono, na bado zinashamiri katika maeneo ya Afrika ya Mashariki na Kati.

## Umuhimu wa Kitamaduni na Kijamii
Katika jamii ya Wamasai, shanga hutumika kuonesha umri, hadhi ya ndoa, na nafasi ya mtu kijamii. Kwa wanawake wa Kiswahili wa pwani, shanga huvaliwa kiunoni au shingoni kama mapambo na pia kama ishara ya uzuri na haiba. Katika mazingira ya kidini au kimila, shanga zimekuwa sehemu ya tambiko, dua, au matambiko ya uzazi na ndoa. Pia, shanga hutumika kama zawadi ya kumbukumbu, bidhaa ya kibiashara, na kipengele cha utambulisho wa kitamaduni katika maonyesho ya sanaa au sherehe za kijamii.
## Marejeo
Jamii:Mapambo ya watu
Kauri

**Kauri** pia **Kaure** (kwa Kiingereza *Ceramic*) ni bidhaa zinazotengenezwa kwa udongo wa ufinyanzi uliotiwa moto kwa joto la juu hadi kuwa ngumu, thabiti, na mara nyingi zisizopitisha maji. Hutumika kwa ajili ya kutengeneza vyombo vya nyumbani kama sahani, vikombe, na vyungu, pamoja na mapambo na vifaa vya ujenzi kama vigae. Kauri ni mojawapo ya uvumbuzi wa kale zaidi katika historia ya binadamu, na imekuwa na mchango mkubwa katika maendeleo ya sanaa, teknolojia, na maisha ya kila siku.

## Asili 
Kauri ina historia ndefu inayorudi hadi zaidi ya miaka 10,000 iliyopita, ambapo jamii za awali zilianza kuchoma udongo ili kuunda vyombo vya kuhifadhia maji na chakula. Ushahidi wa kauri za kale umepatikana katika maeneo ya kale duniani, ikiwemo Afrika, Asia na Amerika ya Kusini. Katika Afrika ya Mashariki, matumizi ya kauri yalienea haraka katika miji ya pwani na hata maeneo ya bara, yakihusishwa na ustaarabu wa Waswahili na biashara ya Bahari ya Hindi. Kauri hizo za kale mara nyingi zililetwa kutoka Uchina, Uajemi na India, zikiwa sehemu ya bidhaa za thamani kubwa katika masoko ya kimataifa.

## Aina za Kauri
Kuna aina kuu tatu za kauri, ambazo hutofautiana kulingana na aina ya udongo, joto la kuchomwa, na matumizi:

* **Kauri laini** (earthenware): Hutengenezwa kwa joto la chini, ni rahisi kuvunjika, na hupitisha maji ikiwa haijatiwa glasi.

* **Kauri ya kati** (stoneware): Ina uimara wa kati, hustahimili joto na shinikizo, na hupatikana sana kwenye matumizi ya kila siku.

* **Porcelain** (kauri ya hali ya juu): Huunguzwa kwa joto la juu zaidi, ni nyororo, yenye mng’ao wa kifahari na haipitishi maji kabisa.

## Umuhimu 
Kauri ina mchango mkubwa katika nyanja mbalimbali. Katika maisha ya kila siku, hutumika kwa vyombo vya kupika, kulia chakula, na mapambo ya majumbani. Katika utamaduni, kauri ni ishara ya ustaarabu na sanaa ya mikono, na imekuwa sehemu ya urithi wa jamii nyingi, hususan katika biashara za kale za Waswahili. Katika teknolojia ya kisasa, kauri hutumiwa katika utengenezaji wa vifaa vya umeme, vipande vya injini, na vifaa vya maabara kwa sababu ya uwezo wake wa kustahimili joto na kutopitisha umeme.
## Marejeo
Jamii:Teknolojia
Rosette Luyina Kiese

**Rosette Luyina Kiese** (amezaliwa 3 Desemba 1989) ni mwanariadha wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye hushindana katika mkwaju wa risasi .  Baada ya kukatwa sehemu ya mguu wake wa kulia kutokana na mlipuko wa bomu la ardhini, Luyina alianza mchezo na kushiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Walemavu ya Majira ya 2016 huko Rio de Janeiro, Brazil.

## Kazi 
Rosette Luyina Kiese alikatwa sehemu ya mguu wake wa kulia mwaka 2010 baada ya kukanyaga bomu lililotegwa ardhini katika eneo la Rutshuru nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo . Alifanyiwa ukarabati chini ya uangalizi wa Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu, ambaye pia alimpa kiungo bandia. Luyina alitambulishwa kwa michezo, ambayo alikiri ilimsaidia kuendelea na maisha yake. 

Luyina aliteuliwa katika timu ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kwa ajili ya Michezo ya Paralympiki ya Majira ya Joto ya 2016 huko Rio de Janeiro, Brazil. ICRC pia ilisaidia kwa ruzuku ili kuwasaidia wanariadha kuhudhuria mashindano. Ikiwa na kocha Claude Weshanga, Luyina alifuzu kabla ya Michezo ya Paralympiki katika Uwanja wa Stade des Martyrs mjini Kinshasa .  Alitajwa kama mshika bendera wa taifa lake katika Parade ya Mataifa wakati wa sherehe za ufunguzi wa Michezo ya Olimpiki ya Walemavu ya Majira ya joto ya 2016 .  Alishiriki katika mtindo wa kupiga shot put wa wanawake katika daraja la F57. Luyina alimaliza katika nafasi ya 10 kati ya wanariadha 12, akirekodi umbali wa mita 4.97 (inchi 196). 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanariadha wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Petronille Vaweka

thumb| Petronille Vaweka mnamo 2024
**Petronille Vaweka** (alizaliwa mwaka 1948 ) ni mwanaharakati wa shirika lisilo la kiserikali anayejihusisha na masuala ya kibinadamu. Aliongoza Bunge la Mpito la Utawala wa Mpito wa Ituri, wakati ambapo Ituri ilikuwa inabadilika kutoka kuwa wilaya ya Mkoa wa Orientale hadi kuwa mkoa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mnamo mwaka 2023, alishinda tuzo ya "Women Building Peace Award.

## Maisha 
Vaweka alilelewa katika kijiji kidogo karibu na Ziwa Albert ambako biashara ya baba yake ilikuwa uvuvi. Alipata utoto usio na wasiwasi na akaenda shule ya Sisters of Mary Ingelmunster mjini Bunia, ambayo ni mji mkuu wa mkoa wa Ituri .   Mnamo 2024 Pétronille Vaweka alikua Mshindi wa Tuzo ya Amani ya Wanawake wa 2023. 

Mafanikio yake yamepongezwa na Umoja wa Mataifa na uso wake uliwekwa kwenye kampeni ya Umoja wa Mataifa iitwayo "Amani Huanza Naye," nje ya makao makuu ya Uingereza huko New York mwaka 2023. 

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Ruth Kipoyi

**Ruth Monique Kipoyi** (alizaliwa 15 Oktoba 1997) ni mwanasoka wa kimataifa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo anayechukua nafasi ya mshambuliaji katika klabu ya Al-Nassr inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Saudi Arabia, pamoja na timu ya taifa ya DRC.

## Kazi ya klabu 
Mnamo 15 julai 2021, Kipoyi alisaini mkataba na klabu ya soka ya wanawake Simba Queens ya Tanzania. Aliiwakilisha timu hiyo katika mashindano ya kufuzu kwa Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya CAF ya mwaka 2021, katika ukanda wa CECAFA. Klabu hiyo ilimaliza katika nafasi ya tatu na haikufanikiwa kufuzu kwa fainali za kwanza za Ligi hiyo.

### Michezo ya ALG 
Mnamo Desemba 2021, alihamia Uturuki na kujiunga na klabu ya ALG Spor yenye makao yake mjini Gaziantep ili kushiriki msimu wa 2021–2022 wa Ligi Kuu ya Wanawake ya Turkcell. Mnamo tarehe 9 Machi 2022, alifunga hat-trick yake ya kwanza ya kitaaluma kwa kufunga mabao matatu katika ushindi wa mabao 7–0 dhidi ya Dudullu Spor.  Baadaye, alichangia katika mafanikio ya timu yake kutwaa ubingwa wa Ligi Kuu ya Wanawake ya msimu huo. Mnamo tarehe 18 Agosti 2022, alicheza mechi yake ya kwanza ya Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya UEFA kwa msimu wa 2022–2023.

### Galatasaray 
Mnamo tarehe 4 Agosti 2023, alisaini mkataba wa mwaka mmoja na klabu ya Galatasaray  ya nchini Uturuki

## Kazi ya kimataifa 
Kipoyi aliitwa kwenye kikosi cha timu ya taifa ya wakubwa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kwa ajili ya raundi ya tatu ya Mashindano ya Kufuzu kwa Michezo ya Olimpiki ya Wanawake ya CAF mwaka 2020. Aidha, aliitwa tena kujiunga na kikosi cha taifa kwa ajili ya mechi za kufuzu kwa Kombe la Mataifa ya Afrika kwa Wanawake (CAF) mwaka 2022 dhidi ya Guinea ya Ikweta. Hata hivyo, timu hiyo ililazimika kujiondoa kwenye mashindano kutokana na changamoto za kifedha na ukosefu wa vifaa vya kiufundi.

## Nyara 
; Ligi Kuu ya Wanawake ya Uturuki
:; Michezo ya ALG
:: *Washindi* (1) : 2021-22

## Marejeo 
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo