open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wagurma

**Wagurma** ni kabila la watu wa jamii inayopatikana hasa katika maeneo ya kaskazini-mashariki mwa Ghana, na pia nchini Togo, Burkina Faso, na Benin. Wao ni sehemu ya makabila ya Gur ambayo huongea lugha ya Gurmanchema, inayotambuliwa rasmi nchini Ghana kama mojawapo ya lugha za kikabila.

## Historia na Makazi 
Wagurma wanaaminiwa kuhamia kutoka eneo la kati mwa Afrika kuelekea maeneo ya sasa ya Ghana na Burkina Faso katika karne ya 14 hadi 16, wakifuata njia za mifugo na maji ya mito. Wanaishi katika maeneo ya tambarare karibu na Mto Oti, ambapo kilimo cha mazao kama mtama, uwele na karanga ndio msingi wa uchumi wao.

## Utamaduni na Mila 
Wagurma wanaheshimu sana mila za kifamilia na uongozi wa ukoo. Mfumo wa ukoo wa baba hutumika katika kurithisha mali na cheo cha uongozi. Sherehe za jadi kama Gaani Festival huadhimishwa kwa nyimbo, ngoma na mavazi ya kitamaduni ili kuenzi mizimu na historia ya kabila.

## Dini na Imani 
Wagurma wengi wanafuata dini ya Kiislamu, huku wengine wakidumisha imani za jadi kama ushirikina na ibada za mizimu. Mchanganyiko huu wa dini hujidhihirisha katika sherehe, majina, na mitazamo ya kijamii.

## Mchango kwa Taifa 
Kabila la Wagurma limechangia katika nyanja za siasa, utamaduni na uhifadhi wa lugha nchini Ghana. Lugha yao inafundishwa katika baadhi ya shule za msingi katika eneo la Upper East Region kama sehemu ya juhudi za kuhifadhi urithi wa lugha za asili.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Jamii:makabila ya Togo
Jamii:makabila ya Burkina Faso
Jamii:makabila ya Benin
Wabongo

**Wabongo** ni moja ya kabila dogo nchini Ghana, hasa katika eneo la kati na mashariki mwa nchi hiyo. Licha ya idadi yao kuwa ndogo, Wabongo wana utamaduni wa kipekee, lugha yao ya asili, na historia iliyojikita katika uhamaji wa makabila ya Waafrika Magharibi.

## Asili na Historia 
Wabongo wanaaminika kuwa walihamia kutoka eneo la Sudan au maeneo ya kaskazini mwa Afrika kutokana na migogoro ya kisiasa na kiuchumi katika karne zilizopita. Walihamia kusini wakifuatilia mito na ardhi yenye rutuba, hatimaye wakajikita Ghana ya leo. Uhusiano wao na makabila jirani kama Wamole na WaMamprusi unaonekana kupitia lugha na mila zinazoshabihiana.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Wabongo ni ya asili ya Kiafrika, ikihusiana na kundi la lugha za Gur. Ingawa kizazi kipya kimeathiriwa na lugha ya Kiingereza na Twi, wazee bado hutunza lugha ya mababu zao. Wabongo wanajulikana kwa mavazi yao ya asili, tamaduni za kuabudu mizimu, na sherehe za mavuno.

## Dini na Imani 
Imani za Wabongo zimechanganya dini za jadi za Kiafrika na Ukristo wa kimisionari. Wanaamini katika roho wa mababu na maumbile kama milima na mito kuwa na nguvu za kiroho.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Ghana
Wakintampo

**Wakintampo** ni mojawapo ya makabila ya kale yaliyowahi kuishi katika eneo la Afrika Magharibi, hasa kaskazini mwa Ghana ya leo. Wanajulikana zaidi kupitia mabaki ya kiakiolojia ya utamaduni wa Kintampo, ambao unahusishwa na maisha ya mapema ya kilimo, makazi ya kudumu, na matumizi ya zana za mawe na udongo.

## Asili na Maisha 
Utamaduni wa Kintampo ulianzishwa takriban kati ya miaka 2500 KK hadi 1400 KK. Wakazi wa maeneo haya waliishi katika vijiji vya kudumu, walilima mtama na mihogo, na walifuga wanyama kama kondoo na mbuzi. Walitengeneza zana za mawe na vyungu vya udongo vilivyopambwa kwa urembo wa kipekee.

## Urithi wa Utamaduni 
Wakintampo walikuwa na mchango mkubwa katika historia ya ustaarabu wa mapema Ghana. Uchimbaji wa kiakiolojia umebaini matumizi ya mapango ya Boase na Kintampo kama makazi, na mabaki ya kisanii yanayoashiria ujuzi wa kazi za mikono, sanaa, na usindikaji wa chakula.

## Mchango kwa Afrika Magharibi 
Wakintampo wanaaminika kuwa miongoni mwa jamii za kwanza kusambaza teknolojia ya kilimo katika maeneo ya savanna ya Afrika Magharibi. Utamaduni wao unaonekana kama daraja kati ya wawindaji wa awali na jamii za wakulima wa kudumu.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Jamii:AfroCrowd 2025
Wabim

**Wabim** ni kabila dogo la kihistoria linalopatikana katika eneo la Kaskazini mwa Ghana, hasa kwenye mikoa ya North East Region na Northern Region. Wana historia ya kipekee inayohusiana na uhamaji, kilimo, na utawala wa kijadi.

## Asili na Historia 
Kulingana na simulizi za kihistoria, Wabim waliwahi kuwa sehemu ya makundi ya watu wa Mole Dagbani, lakini baadaye wakajitenga na kuunda utambulisho wao wa kiutamaduni. Wanaaminiwa walitokea maeneo ya kati mwa Afrika kabla ya kuhamia Ghana ya kaskazini mnamo karne ya 16.

## Lugha na Maisha 
Wabim huzungumza lugha ya Bimoba, inayohusiana na familia ya lugha za Gur. Lugha hii ni sehemu muhimu ya utambulisho wao wa kitamaduni, na hutumika katika ibada, hadithi, na maisha ya kila siku.

## Utawala wa Kijadi na Mila 
Jamii ya Wabim ina mfumo wa utawala wa kijadi unaoongozwa na mkuu wa ukoo (Naba). Mila zao hujumuisha sherehe za mavuno, ibada za jadi, na heshima kwa mababu.

Jamii ya Wabim ni sehemu muhimu ya urithi wa kiutamaduni wa Ghana, ingawa mara nyingi haijulikani sana. Hata hivyo, historia yao, lugha, na utamaduni vina mchango mkubwa katika utofauti wa kijamii na kihistoria wa taifa hilo.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Jamii:Utamaduni wa Afrika
Jamii:AfroCrowd 2025
Wakassena

**Wakassena** ni mojawapo ya makabila ya asili yanayopatikana kaskazini mwa Ghana, hasa katika mkoa wa Upper East, karibu na mji wa Navrongo. Wanajulikana kwa historia yao tajiri ya kifalme, lugha ya Kassen (au Kasem), na urithi wa kitamaduni uliojaa sanaa, muziki, na mifumo ya kijamii ya asili.

## Lugha na Makazi 
Wanakabila wa Wakassena huzungumza lugha ya Kasem, inayozungumzwa pia na jamii nyingine katika mpaka wa Ghana na Burkina Faso. Lugha hii ni sehemu ya familia ya lugha za Gur. Eneo lao la kihistoria linazunguka Navrongo na vijiji vya jirani kama Pungu na Manyoro.

## Utawala wa Kifalme 
Wakassena wana mfumo wa jadi wa utawala wa kifalme ukiongozwa na mfalme anayejulikana kama Peh Kassena. Mamlaka ya kifalme hushirikiana na baraza la wazee katika maamuzi ya kijamii na mila.

## Utamaduni na Mila 
Sherehe maarufu miongoni mwa Wakassena ni Fao Festival, inayoadhimisha mavuno na kuenzi mizimu ya mababu. Mila zao zinajumuisha ngoma za jadi, ibada za kiroho, na mavazi ya kipekee yanayoonyesha hadhi na rika.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Jamii:AfroCrowd 2025
Wakrobo

**Wakrobo** ni moja ya makabila ya asili ya Ghana, wanaopatikana zaidi katika eneo la Mashariki mwa Ghana, karibu na mto Volta, hasa katika wilaya ya Manya Krobo na Yilo Krobo. Wakrobo ni sehemu ya jamii kubwa ya Kwa ndani ya kundi la lugha za Niger-Congo, na wanazungumza lugha inayoitwa Krobo (Dangme), ambayo ina uhusiano wa karibu na lugha za Ga na Ada.

## Asili na Makaazi 
Wakrobo wanaaminika kuwa walitokea eneo la kaskazini na kusini mwa Nigeria kisha kuhamia eneo la sasa la Ghana karne nyingi zilizopita. Walihamia kwenye maeneo ya milimani kama njia ya kujilinda dhidi ya mashambulizi ya nje na kwa ajili ya kilimo bora. Leo hii, wengi wao wanaishi katika Mkoa wa Mashariki, huku baadhi wakihamia mijini kama Accra kwa shughuli za kiuchumi.

## Utamaduni na Mila 
Wakrobo wanatambulika kwa tamasha maarufu la Dipo, ambalo ni sherehe ya kijadi ya kuingiza wasichana katika utu uzima. Wakati wa Dipo, wasichana huvalishwa mavazi ya kitamaduni, hufundishwa kuhusu maadili, kazi za nyumbani, na maandalizi ya ndoa. Tamasha hili linaadhimishwa kila mwaka na huchukua wiki kadhaa.

## Imani na Dini 
Wakrobo waliamini katika miungu ya jadi kabla ya kuja kwa Ukristo. Hata hivyo, kwa sasa wengi wao ni Wakristo (hasa Waanglikana, Wakatoliki na Wapresbiteriani), ingawa baadhi bado wanashikilia baadhi ya mila za jadi.

## Mchango wa Kikabila 
Wakrobo wamechangia sana katika maendeleo ya Ghana kupitia kilimo (hasa la mihogo, mahindi na matunda), elimu na siasa. Pia, wamesifika kwa utengenezaji wa mapambo ya shanga na mikufu inayotumika katika sherehe za utamaduni wa Ghana.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Jamii:AfroCrowd 2025
Hashim Kambi

**Hashim Kambi** (alizaliwa tar. 21 Oktoba 1956) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Tanzania. Amepata kucheza katika filamu mbalimbali nchini Tanzania. Awali alikuwa mchezaji mpira kupitia klabu ya Yanga. 
## Baadhi ya filamu zake
## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Wapomaa

**Wapomaa** ni kabila la asili la Ghana, hasa katika eneo la Bontefufuo, kusini magharibi mwa nchi. Wanajulikana kwa utamaduni wa kipekee, lugha yao ya Pomaa, na mila za jadi zinazohifadhiwa kwa vizazi. Kabila hili lina umuhimu mkubwa katika historia ya Ghana na uchumi wa kilimo wa maeneo yao.

## Historia na Asili 
Wapomaa wanaamini kwamba asili yao inahusiana na watu wa makabila mengine ya Akan. Walihamia eneo la Bontefufuo karne nyingi zilizopita, wakihifadhi lugha na desturi zao zilizochanganyika kidogo na makabila jirani. Historia yao inaashiria kujitambua kama jamii yenye nguvu za kisiasa na kiutamaduni katika Ghana ya magharibi.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Pomaa ni sehemu ya familia ya lugha za Kwa, inayotumiwa na Wapomaa wengi. Utamaduni wao unajumuisha sherehe za mavuno, muziki wa jadi, na sanaa za mikono, ambazo hutumiwa kuenzi historia na uhusiano wa kijamii. Mila za ndoa, harusi, na mazishi ni matukio ya kijamii yenye umuhimu mkubwa katika jamii.

## Uchumi na Maisha ya Kila Siku 
Kulingana na mfumo wa kilimo cha asili, Wapomaa wanajihusisha hasa na kilimo cha mahindi, alizeti, na mazao ya biashara. Kazi ya kilimo ni msingi wa maisha yao na hufanikishwa kwa ushirikiano wa familia. Biashara ndogo ndogo na uvuvi pia ni sehemu ya shughuli zao za kiuchumi.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Wawa

**Wawa** ni moja ya makabila madogo nchini Ghana, linalopatikana zaidi katika eneo la kaskazini-magharibi mwa nchi, hasa karibu na mpaka wa Ghana na Ivory Coast. Wawa ni sehemu ya jamii za lugha ya Gur, kundi la lugha zinazozungumzwa na jamii mbalimbali za Afrika Magharibi.

## Lugha na Asili 
Wawa huzungumza lugha inayojulikana kama Wawale, ambayo ina uhusiano wa karibu na lugha za Sisaala na Dagaare. Lugha hii hutumiwa zaidi katika mawasiliano ya kijamii, huku Kiingereza kikitumika kama lugha ya kitaifa ya Ghana katika elimu na utawala.

## Maisha na Utamaduni 
Jamii ya Wawa inaishi kwa kuzingatia mfumo wa ukoo wa baba (patrilineal) na hushughulika zaidi na kilimo cha mazao kama mtama, mahindi, na karanga. Mila zao hujumuisha ngoma, mavazi ya kitamaduni, na sherehe za msimu wa mavuno. Dini inachanganya imani za jadi na Ukristo, huku mila za asili zikiendelea kuheshimiwa.

## Changamoto 
Kutokana na kuongezeka kwa uhamaji, mila na lugha ya Wawa zimeathirika. Juhudi zinafanywa na taasisi za kitaifa kuhifadhi lugha na urithi wa jamii hii kupitia tafiti na elimu ya kijamii.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Bigwala

**Bigwala** ni aina ya muziki wa sherehe na dansi ya Kitamaduni ya Ufalme wa Busoga ulioko nchini Uganda, inayozingatia matumizi ya tarumbeta zilizotengenezwa kwa mashada ya malinga . Kwa kawaida, tarumbeta moja huanza peke yake, kisha kuunganishwa na zingine nne au zaidi ambazo hutengeneza melodi kwa kupiga kwa zamu. Kisha waimbaji hujiunga, na baadaye wacheza dansi ambao huzunguka wapiga ala huku wakicheza kwa kuyumbayumba. 

Hapo awali, Bigwala ilikuwa ikitumbuizwa wakati wa sherehe za kifalme kama vile upokeaji wa mfalme mpya na mazishi, lakini siku hizi imekuwa ikichezwa katika hafla za kijamii, japo kwa nadra. Kwa sasa, kuna wazee wanne tu waliobobea katika kutengeneza, kupiga, na kucheza Bigwala, lakini juhudi zao za kurithisha kizazi kijacho zimekwamishwa na ukosefu wa fedha.Bigwala huchangia umoja na utambulisho wa Wabusoga, huku mashairi yakisimulia historia ya Ufalme, yakilenga hasa mfalme ambaye ni ishara ya utambulisho wa Busoga, pamoja na kuzungumzia masuala ya kijamii.David Pier anaeleza kuwa Alibatya anasaidia kuihifadhi Bigwala licha ya kutotambuliwa sana na jamii, tofauti na urithi mwingi wa UNESCO ambao hupendwa sana na wenyeji.

## Marejeo 
Jamii:utamaduni wa Uganda
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Ngoma
Wakongo

**Wakongo** (pia , umoja:  au ''M'kongo; *Bisi Kongo, , umoja: * ) * ni kabila la Kibantu ambalo hufafanuliwa kimsingi kama wazungumzaji wa Kikongo. Vikundi vidogo vya kabila hili ni pamoja na Wabeembe, Wabwende, Wavili, Wasundi, Yombe, Wadondo, Lari, na wengine. *''

Wameishi kando ya mwambao wa Atlantiki ya Afrika ya Kati, katika eneo ambalo kufikia karne ya 15 lilikuwa Ufalme wa kati na uliopangwa vizuri wa Kongo, lakini sasa ni sehemu ya nchi tatu. Wanapatikana Kwa wingi Zaidi kusini mwa  katika Jamhuri ya Kongo, kusini-magharibi mwa Pool Malebo na magharibi mwa Mto Kwango katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kaskazini mwa Luanda, Angola na kusini-magharibi mwa Gabon. Ni kabila kubwa zaidi katika Jamhuri ya Kongo, na mojawapo ya makabila makubwa katika nchi nyingine mbili wanapopatikana.  Mnamo 1975, idadi ya watu wa Kongo iliripotiwa kuwa 4,040,000. 

Wakongo walikuwa miongoni mwa Waafrika asilia wa mwanzo kuwakaribisha wafanyabiashara wa Ureno mwaka wa 1483 BK, na walianza kubadili dini na kuwa Wakatoliki mwishoni mwa karne ya 15.  Walikuwa miongoni mwa watu wa kwanza kupinga kutekwa kwa watumwa katika barua kwa Mfalme wa Ureno katika miaka ya 1510 na 1520,   kisha wakashindwa na matakwa ya watumwa kutoka kwa Wareno hadi karne ya 16. 

Kuanzia karne ya 16 hadi 19, watu wa Kongo wakawa waathiriwa na waathiriwa katika kuvamia, kukamata, na kuuza watumwa kwa Wazungu. Biashara ya watumwa wa Kiafrika kwenda nje ya Afrika kwa matakwa ya wakoloni wa Ulaya ilifikia kilele chake katika karne ya 17 na 18.  Uvamizi wa watumwa, vita vya ukoloni na mgawanyiko wa Afrika mnamo karne ya 19 iligawanya watu wa Kongo katika sehemu zilizo chini ya tawala za Ureno, Ubelgiji na Ufaransa. Mwanzoni mwa karne ya 20, walikua miongoni mwa makabila yaliyoshiriki kikamilifu katika juhudi za kupigania Uhuru wa Afrika, na kusaidia ukombozi wa mataifa matatu kujitawala. 

## Tanbihi
K
K
K
Samsung Galaxy Z Flip 7

**Samsung Galaxy Z Flip 7** ni simu janja inayokunjika, iliyotengenezwa na kampuni ya Samsung Electronics. Simu hii ilizinduliwa rasmi tarehe 9 Julai 2025, katika tukio la Samsung Galaxy Unpacked lililofanyika Brooklyn, New York City, Marekani, sambamba na uzinduzi wa Samsung Galaxy Z Fold 7 na mfululizo wa saa janja za Samsung Galaxy Watch 8.

Samsung pia ilitambulisha toleo la mfanano linaloitwa Galaxy Z Flip 7 FE, ambalo lina muundo mwembamba na mwepesi zaidi, pamoja na kamera kuu yenye uwezo wa megapikseli 50.

## Tanbihi
Jamii: Teknolojia
Waakan

**Waakan** ni moja ya makabila ya kihistoria nchini Ghana, wanaopatikana zaidi katika maeneo ya magharibi na kusini-magharibi mwa nchi, hasa katika mikoa ya Ahafo, Bono, na Ashanti. Wamekuwa sehemu muhimu ya historia ya Ghana, hasa kupitia muktadha wa miliki za kifalme, biashara ya dhahabu, na harakati za utamaduni wa Akan kwa jumla.

## Asili na Lugha 
Wakan ni sehemu ya jumuiya pana ya makabila ya Akan, ambayo ni kundi kubwa la kikabila lenye matawi kama vile Ashanti, Fante, Akyem, na Akuapem. Lugha yao kuu ni Twi, ambayo ni mojawapo ya lahaja kuu za lugha za Akan zinazozungumzwa sana nchini Ghana.

## Utawala wa Jadi na Jamii 
Jamii ya Wakan imejengwa katika mfumo wa utawala wa kifalme na koo za ukoo wa mama (matrilineal). Mifumo hii imesaidia kudumisha utaratibu wa kurithiana, maadili ya kijamii, na usimamizi wa ardhi. Mfalme mkuu wa kabila hili huitwa "Omanhene", na huongoza kwa kushirikiana na baraza la wazee.

## Utamaduni na Mila 
Wakan wanajulikana kwa tamaduni tajiri kama vile Adinkra (alama za falsafa), muziki wa asili kama Kete na Adowa, pamoja na mavazi ya kitambaa cha Kente. Pia hushiriki katika sherehe za kiutamaduni kama Akwasidae zinazoadhimisha mababu na mizizi ya kifalme.

## Dini na Imani 
Kabla ya kuenea kwa Ukristo, Wakan walifuata dini ya jadi ya Kiafrika, wakiamini katika Nyame (Mungu mkuu) na mizimu ya mababu. Leo hii, wengi wao ni Wakristo, hasa Waprotestanti na Wakatoliki, lakini bado mila za jadi huonekana katika baadhi ya sherehe.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana
Samsung Galaxy A56 5G

thumb|Samsung Galaxy A56 5G 2025
**Samsung Galaxy A56 5G** ni simu janja ya daraja la kati inayotumia mfumo endeshi wa Android, kutoka katika mfululizo wa Galaxy A, iliyotambulishwa na kampuni ya Samsung Electronics tarehe 2 Machi 2025, sambamba na Galaxy A36 5G. Simu hii ni mrithi wa Galaxy A55 5G, na imeboreshwa kwa kiasi kikubwa katika muundo, utendaji kazi, na uwezo wa kamera.

## Tanbihi
Jamii: Teknolojia
Jamii: Kompyuta
Wachokwe

**Wachokwe**, wanaojulikana pia kwa majina mengine kama Wakioko, Bajokwe, Wachibokwe, Wakibokwe, Waciokwe, Wacokwe au Badjok, ni kundi la kikabila la Kibantu linalopatikana katika maeneo ya Afrika ya Kati na Kusini. Wanaishi hasa nchini Angola, katika sehemu za kusini-magharibi mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (kuanzia Kinshasa hadi Mkoa wa Lualaba), na kaskazini-magharibi mwa Zambia.

Katika maeneo wanayoishi Wachokwe, kuna misimu miwili tofauti: msimu wa mvua unaotokea kati ya Oktoba na Aprili, na msimu wa kiangazi kwa kipindi cha mwaka kilichobaki. Hali hii ya hewa ina athari kubwa katika maisha ya kijiji; hivyo Wachokwe walilima, walivua samaki, walifuga na walijenga nyumba kulingana na mabadiliko ya misimu.

Wachokwe wana aina mbalimbali za sanaa, na mifano mingi ya kazi zao za mikono imehifadhiwa katika makumbusho ya nje ya nchi.

## Demografia na Lugha 
Wachokwe wanakadiriwa kuwa takriban milioni 1.3. Lugha yao ya asili huitwa Kichokwe (au Tshokwe), ambayo ni Lugha za Kibantu inayopatikana katika tawi la Benue-Congo ndani ya familia ya Lugha za Kiniger-Kongo.

Nchini Angola, Wachokwe wanakadiriwa kuwa sehemu kubwa ya idadi ya watu wa kabila hili, wakifikia mamia ya maelfu. Lugha yao ya asili ni Kichokwe (au Tshokwe), ambayo ni Lugha za Kibantu katika tawi la Benue-Congo ndani ya familia ya lugha za Niger-Congo. Kichokwe ni mojawapo ya lugha zinazotambuliwa rasmi nchini Angola, na hutumika katika mawasiliano ya kila siku, elimu ya jamii, na utamaduni wa jadi.

Mbali na Kichokwe, Wachokwe wengi nchini Angola huzungumza Kireno, ambacho ni lugha rasmi ya taifa. Kireno hutumika katika elimu, utawala, na vyombo vya habari, na kwa baadhi ya Wachokwe ni lugha ya kwanza au ya pili.

Wachokwe wa Angola wanaishi katika maeneo ya mashariki na kaskazini-mashariki mwa nchi, ambako wanashirikiana na makabila jirani kama Wambundu, Walunda, Wasongo, na Waovimbundu. Makabila haya yana uhusiano wa kihistoria na Wachokwe, na hushiriki tamaduni zinazofanana pamoja na lugha zinazohusiana.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Angola
Jamii:makabila ya Zambia
Jamii:makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Samsung Galaxy Watch 8

**Samsung Galaxy Watch 8** ni mfululizo wa saa janja zinazotumia mfumo wa uendeshaji wa Wear OS, zilizotengenezwa na kampuni ya Samsung Electronics. Saa hizi zilitangazwa rasmi tarehe 9 Julai 2025, katika tukio la Samsung Galaxy Unpacked lililofanyika Brooklyn, New York City, Marekani, pamoja na uzinduzi wa Samsung Galaxy Z Fold 7 na mfululizo wa Samsung Galaxy Z Flip 7.

## Tanbihi
Jamii: Teknolojia
Wajukun

**Wajukun** ni moja kati ya makabila ya kale zaidi nchini Nigeria, wakazi wa maeneo ya Taraba, Benue, na sehemu za Nasarawa na Plateau. Wanaaminika kuwa warithi wa ustaarabu wa kale wa Kwararafa, mojawapo ya himaya kubwa za Afrika Magharibi kabla ya ukoloni.

## Asili na Historia 
Wajukun wana asili ya kihistoria inayohusishwa na Himaya ya Kwararafa, iliyojulikana kwa nguvu zake za kisiasa na kijeshi katika karne ya 14 hadi 18. Himaya hiyo ilikuwa ya kidini na kiutawala, ikiongozwa na mtemi aitwaye Aku Uka, ambaye bado anaheshimiwa hadi leo katika mji wa Wukari, unaotambuliwa kuwa makao makuu ya kitamaduni ya Wajukun.

## Lugha na Utamaduni 
Wajukun huzungumza lugha ya Jukun (Njikum), ambayo ni ya familia ya Benue-Congo. Utamaduni wao umejaa mila za kipekee kama dansi za jadi, hadithi za mdomo, ibada ya wazee, na ufinyanzi wa kihistoria. Wanajulikana pia kwa vyakula vyao vya asili kama masa, na mila ya heshima kwa wazazi na wakuu wa kijadi.

## Dini na Imani 
Wajukun wa kisasa wengi ni Wakristo, hasa kutokana na athari za wamisionari, ingawa baadhi bado hufuata mila za jadi, ikiwemo imani katika mizimu na tambiko za kilimo na vita.

## Mazingira na Shughuli 
Wengi wa Wajukun ni wakulima, wakilima mazao kama mtama, mahindi, na viazi. Eneo lao lina mandhari ya savanna na mto Benue, ambayo inasaidia shughuli za uvuvi na kilimo cha umwagiliaji.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Wakanuri

**Wakanuri** ni moja ya makabila makuu ya Kaskazini-Mashariki mwa Nigeria, hususan katika jimbo la Borno. Wamekuwa na mchango mkubwa katika historia ya Afrika Magharibi, hasa kupitia Milki ya Bornu iliyofanikiwa kwa karne nyingi.

## Asili na Historia 
Wakanuri wana asili ya moja kwa moja na Ufalme wa Kanem-Bornu, ulioanzishwa karibu na Ziwa Chad tangu karne ya 9. Ufalme huo ulijulikana kwa maendeleo ya kisiasa, biashara, na ueneaji wa Uislamu katika eneo hilo.

## Lugha na Dini 
Wakanuri huzungumza lugha ya Kikanuri, ambayo ni mojawapo ya Lugha za Kinilo-Sahara. Lugha hii inaandikwa kwa herufi za Kiarabu na Kilatini katika maandishi rasmi. Wengi wao ni Waislamu, imani iliyopokelewa mapema kutokana na ushawishi wa wafanyabiashara wa Kiarabu na viongozi wa kifalme.

## Mila na Maisha 
Jamii ya Wakanuri inatambuliwa kwa mfumo wa kijamaa unaozingatia heshima kwa wazee, mila za ndoa za kijadi, na mavazi ya heshima kama vile Babban Riga na Zanna Bukar. Muziki wa jadi na ngoma hutumika kwenye sherehe za kijamii kama harusi na maulidi.

## Eneo 
Mbali na jimbo la Borno, Wakanuri pia wanapatikana katika sehemu za Niger, Chad, na Kamerun kutokana na mipaka ya kihistoria ya Kanem-Bornu.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Waedo

**Waedo** (au **Wabini**) ni kabila dogo linalopatikana nchini Nigeria, hasa katika eneo la Delta State, karibu na mji wa Warri. Wao ni sehemu ya makabila ya kusini mwa Nigeria, yenye asili ya jamii za Wabini na Waijaw, na wanazungumza lugha ya Kiedo, yenye uhusiano wa karibu na lugha za Ijaw.

## Asili na Maisha 
Waedo wanaamini kuwa wao ni sehemu ya matawi ya kale ya jamii za mto Niger, ambao walihamia kusini kutokana na mabadiliko ya kiikolojia. Maisha yao yanategemea uvuvi, kilimo cha mpunga, na kazi ndogondogo za ufundi kama utengenezaji wa mitumbwi na vyombo vya majumbani.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Kiedo ni mojawapo ya lugha zinazotishiwa kutoweka kutokana na matumizi madogo na kukosekana kwa maandiko ya lugha hiyo. Utamaduni wao umejikita katika mila za kifamilia, ngoma, simulizi, na imani za asili, japo kuna athari kubwa za Ukristo katika kizazi cha sasa.

## Changamoto 
Kwa sababu ya idadi yao ndogo, Waedo wanakabiliwa na changamoto ya kutambuliwa rasmi, ukosefu wa miundombinu ya kijamii, na hatari ya kupoteza utambulisho wao wa kiutamaduni. Mashirika ya kijamii yanaendelea kufanya juhudi za kuhifadhi lugha na tamaduni zao kwa vizazi vijavyo.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Waibibio

**Waibibio** ni moja ya makabila makuu ya kusini mwa Nigeria, hasa katika jimbo la Akwa Ibom. Wanajulikana kwa lugha yao ya Kiibibio, inayotambulika rasmi chini ya familia ya lugha za Kibenue-Kongo. Wibibio pia wanahusiana kwa karibu na kabila la Efik na Annang.

## Historia na Asili 
WAibibio wanaaminika kuwa mojawapo ya jamii za awali kabisa kuishi kusini mashariki mwa Nigeria, kabla ya kuwasili kwa makabila mengine ya Kibantu. Historia yao ya mdomo inasimulia kuhusu uhamaji kutoka maeneo ya Cameroon ya sasa, wakihamia hadi eneo la Cross River.

## Utamaduni na Jamii 
Utamaduni wa Waibibio una mizizi katika mfumo wa koo, familia pana, na ushirikiano wa kijamii. Shughuli za kisanaa kama uchoraji wa uso, ngoma za jadi, na ibada za jadi kama Ekpo na Ekpe, huonesha imani zao za kiroho.

## Lugha na Dini 
Lugha ya Kaibibio huzungumzwa na zaidi ya watu milioni tano. Ingawa wengi wao sasa ni Wakristo, bado kuna athari za imani za jadi zinazodumu kupitia mila na tamaduni zao.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Wifalaba

**Wifalaba** ni kabila dogo linalopatikana kusini-mashariki mwa Nigeria, hasa katika jimbo la Cross River. Kabila hili linafahamika kwa tamaduni zake za kipekee, lugha ya asili, na mila zilizojaa heshima kwa asili na familia.

## Lugha na Makazi 
Lugha yao kuu ni Ifalaba, ambayo ni mojawapo ya lugha za Kikwa ya Niger–Congo, zikiwa na uhusiano wa karibu na lugha za kabila la Ekoi na Boki.Wanaishi zaidi katika vijiji vidogo vya msituni, wakijishughulisha na kilimo cha mazao kama mihogo, ndizi, na maharagwe.

## Mila na Utamaduni 
Wifalaba huenzi mila za kuabudu mizimu ya mababu, huku wakiamini sana katika mzunguko wa maisha na nguvu za kiroho. Wanajulikana pia kwa tamasha lao la "Ekpa", ambalo huadhimisha mabadiliko ya msimu na kutoa heshima kwa mababu.

## Sanaa na Mavazi 
Sanaa zao hujumuisha ufinyanzi, kuchonga miti, na sanaa za usoni katika sherehe za kijadi. Wanawake wa Wifalaba huvaa vitambaa vya rangi kali vilivyopambwa kwa vinyweleo vya mti wa palm.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Wigan

**Wigan** ni mojawapo ya makabila madogo yanayopatikana kusini-mashariki mwa Nigeria, hasa katika maeneo ya Cross River State na sehemu za kaskazini mwa jimbo la Akwa Ibom. Ingawa ni kabila lenye idadi ndogo ya watu, lina utambulisho wa kipekee wa kitamaduni na kihistoria.

## Asili na Historia 
Wigan wanaaminiwa kuwa sehemu ya makabila ya Benue-Congo, tawi la familia ya lugha ya Niger-Congo. Historia ya mdomo inaeleza kwamba walitoka maeneo ya kati ya Nigeria na kuhamia kusini kwa sababu ya migogoro ya kikabila na kutafuta ardhi yenye rutuba. Uhamaji huu uliwaweka karibu na makabila ya Efik na Ibibio, ambao waliathiri tamaduni na lugha yao kwa kiwango kikubwa.

## Lugha 
Lugha ya Wigan ni ya kipekee lakini ina uhusiano wa karibu na lugha za Ibibio-Efik, na hutumika katika shughuli za kila siku, sherehe na ibada. Hata hivyo, kutokana na mwingiliano na jamii jirani, vijana wengi huzungumza Kiingereza na Pidgin kama lugha ya pili.

## Utamaduni 
Wigan wana utamaduni unaojumuisha sanaa za mikono, ngoma za jadi, na imani za kijadi zinazoamini mizimu ya mababu. Sherehe za mavuno, ibada za ukoo, na ushairi wa masimulizi ni nguzo kuu za maisha yao ya kijamii.

## Changamoto 
Makabila madogo kama Wigan yanakabiliwa na changamoto ya kupoteza lugha na mila kwa sababu ya mabadiliko ya kijamii na kiuchumi, pamoja na ukuaji wa miji. Mashirika ya kitamaduni yameanzisha juhudi za kuhifadhi historia na lugha ya Wigan kupitia elimu na tafiti.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Wakoye

**Wakoye** ni moja ya makabila ya jamii ya Songhai yanayopatikana nchini Niger, hususan katika maeneo ya Tillabéri na kandokando ya Mto Niger. Wakoye ni jamii ya jadi inayojulikana kwa utamaduni wa kipekee wa usanii, mila, na ngoma za jadi.

## Asili na Historia 
Wakoye wanaaminika kuwa sehemu ya vizazi vya Songhai waliotawanyika baada ya kuanguka kwa Dola ya Songhai karne ya 16. Walihamia kaskazini mwa Niger, wakibeba tamaduni na desturi zao ambazo zinaendelea kuhifadhiwa hadi leo.

## Utamaduni na Mila 
Kabila hili lina utambulisho wa kipekee unaotokana na mila ya kimdomo, hadithi za vizazi, na sanaa ya ushairi wa jadi. Wakoye huendesha ngoma za ibada, zinazohusiana na kuzaliwa kwa mtoto, uvunaji, na kuaga marehemu. Lugha yao ya mawasiliano ni Zarma-Songhai, yenye lafudhi tofauti kulingana na eneo.

## Jamii 
Wakoye wanajishughulisha na kilimo, uvuvi, na ufugaji wa asili. Wanajulikana pia kwa kutengeneza vifaa vya mikono kama vifaa vya kilimo, vikapu, na zana za muziki.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Niger
Jamii:Afrocrowd 2025
Wabnu

**Wabnu** ni kabila dogo linalopatikana katika maeneo ya kusini-magharibi mwa Niger, hasa karibu na mpaka wa Burkina Faso. Kabila hili ni sehemu ya jamii ndogo za Niger-Kordofanian, zenye lugha ya kipekee iitwayo Bunawa, ambayo sasa iko hatarini kutoweka.

## Asili na Makazi 
Inakadiriwa kuwa Wabnu waliingia eneo hilo zaidi ya karne mbili zilizopita, wakihama kutoka maeneo ya bonde la Volta. Waliishi kwa mfumo wa jamii ya kilimo na ufugaji mdogo, wakiwa na mchanganyiko wa mila kutoka kwa majirani zao wa Hausa na Gourmantché.

## Utamaduni na Lugha 
Lugha yao ya Bunawa hutumiwa zaidi na watu wazima, huku kizazi kipya kikielekea kutumia Hausa au Zarma. Mila za Wabnu zinajumuisha ibada ya jadi za asili, ngoma za mdundo wa duara, na usanifu wa nyumba za udongo zenye mapambo ya kitamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Niger
Jamii:Afrocrowd 2025
Waganguela

**Waganguela** (matamshi: wagang'ela au Wanganguela*)* ni kabila dogo linaloishi nchini Angola, ambalo tangu enzi za kikoloni jina hilo limekuwa likitumika kwa watu mbalimbali mashariki mwa uwanda wa Bié. 

Mbali na Waganguela wenyewe, kundi hili la kiethnografia linajumuisha Walwena (Luena), Waluvale, Wambunda, Walwimbi, Wacamachi na wengineo. Wanazungumza lugha za familia ya Kingangela-Kinyemba, ambazo ni pamoja na Kiluchazi, Kinkangala na Kinyemba.

## Tanbihi
Jamii:makabila ya Angola
Wakano

**Wakano** ni mojawapo ya makabila madogo ya Nigeria, yanayopatikana hasa katika Jimbo la Kebbi, kaskazini-magharibi mwa nchi. Kabila hili lina historia ya kipekee ya asili, utamaduni na lugha ambayo inahusiana na makundi ya lugha ya Benue-Congo.

## Asili na Makazi 
Wakano wanaishi katika vijiji vidogo vya milimani ndani ya Kanda ya Zuru. Wanaaminiwa kuwa walihamia kutoka maeneo ya kati ya Nigeria, na wakajitenga kutokana na makabila ya jirani kama vile Dakarkari. Makazi yao yametengwa kijiografia, jambo lililowasaidia kuhifadhi mila na desturi zao za asili.

## Lugha 
Lugha ya Wakano ni ya pekee, ikihusiana na familia ya lugha za Kainji. Hata hivyo, wengi wao sasa wanazungumza Hausa kwa mawasiliano ya kanda, jambo linalotishia ustawi wa lugha ya Kikano.

## Mila na Desturi 
Wakano wanahifadhi mila za kifamilia, ibada za jadi, na sherehe za mavuno. Wanaamini katika miungu ya jadi, huku wengine wakifuata dini za Kikristo au Kiislamu kwa sehemu ndogo.

## Changamoto 
Kama makabila mengine madogo, Wakano wanakumbwa na changamoto ya kupoteza lugha na utambulisho wa kitamaduni kutokana na mabadiliko ya kisasa, mwelekeo wa kisiasa, na utandawazi.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Wakirdi

**Wakirdi** ni kabila dogo la watu wa jamii ya Wafulani wanaopatikana hasa katika maeneo ya kusini-magharibi mwa Niger, hasa katika mikoa ya Dosso, Tillabéri, na maeneo yanayozunguka mto Niger. Wakirdi wanajulikana kwa maisha ya kuhamahama (nomadic) pamoja na tamaduni zao za kipekee zinazohusisha ufugaji wa ng’ombe, utunzaji wa ardhi, na utawala wa jadi.

## Asili na Makazi 
Wakirdi wanaaminiwa kuwa ni sehemu ya tawi la Wafulani waliotawanyika kutoka Afrika Magharibi kuelekea mashariki. Katika Niger, wameishi kwa karne nyingi wakihamahama kutegemea misimu ya mvua na malisho ya mifugo.

## Utamaduni 
Utamaduni wa Wakirdi umejikita kwenye ufugaji wa kienyeji, ususi wa mikeka na vikapu, na mavazi ya asili yanayoendana na maisha ya jangwani. Lugha yao ni Fulfulde, lakini wengi pia huzungumza Hausa kama lugha ya pili. Wakirdi wana mfumo wa kijamii unaoongozwa na wazee wa koo, pamoja na mila za usuluhishi wa migogoro kwa njia ya jadi.

## Changamoto na Maendeleo 
Wakirdi hukumbwa na changamoto kama ukame wa mara kwa mara, ukosefu wa huduma bora za kijamii, na migogoro ya ardhi dhidi ya wakulima. Serikali ya Niger pamoja na mashirika ya kimataifa yamekuwa yakijaribu kuanzisha miradi ya kuendeleza maisha ya jamii hizi huku wakihifadhi tamaduni zao.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Niger
Jamii:Afrocrowd 2025
Wadjerma

**Wadjerma**  ni moja ya makabila makubwa nchini Niger, hasa wanaoishi katika sehemu ya kusini-magharibi ya nchi hiyo, karibu na mji mkuu wa Niamey. Kabila hili ni jamii ya Wasoninke wa kale na hufahamika kwa historia yao ya kuhamia kutoka bonde la mto Niger upande wa Mali ya leo kuelekea kusini kutokana na mabadiliko ya kisiasa na ukame katika karne ya 16.

## Lugha 
Wadjerma huzungumza lugha ya Zarma, ambayo ni tawi la lugha za Kinilo-Sahara, na inahusiana kwa karibu na lugha ya Songhai. Wengi wao pia huzungumza Kifaransa, lugha rasmi ya Niger. Utamaduni wao unasisitiza heshima kwa wazee, ujamaa wa kifamilia, na ushairi wa simulizi.

## Maisha na Mila 
Jamii ya Wadjerma ina historia ya kilimo cha uendelevu, hasa cha mtama na mahindi, na ufugaji wa mifugo midogo. Wanawake wa Wadjerma huchangia kwa kiasi kikubwa katika uzalishaji na biashara ndogondogo. Mila zao hujumuisha sherehe kama harusi, ibada za jadi, na matambiko ya kifamilia yanayochanganyika na imani za Kiislamu.

## Dini na Maendeleo 
Zaidi ya asilimia kubwa ya Wadjerma ni Waislamu wa dhehebu la Sunni. Dini huchezwa kwa mpangilio pamoja na tamaduni za asili, hususani katika maeneo ya vijijini. Katika miongo ya karibuni, Wadjerma wamekuwa wakihusika kikamilifu katika siasa za kitaifa, elimu, na uongozi wa jamii katika Niger.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Niger
Jamii:Afrocrowd 2025
Wawaye

**Wawaye** ni kabila dogo linalopatikana nchini Niger, hasa katika maeneo ya kusini mashariki karibu na mpaka wa Nigeria. Kabila hili linajulikana kwa tamaduni zake za jadi, lugha ya asili, na mtindo wa maisha wa kijumuiya ulioegemea kwenye kilimo, ufugaji, na urithi wa kiutamaduni wa Kiafrika.

## Asili na Makazi 
Wawaye wanaaminika kuwa ni sehemu ya jamii za Sudaniki zilizoenea Afrika Magharibi karne nyingi zilizopita. Wao huishi zaidi katika maeneo ya vijijini ya mkoa wa Diffa, ambapo huchanganyika na jamii nyingine kama Kanuri na Hausa.

## Lugha 
Wawaye huzungumza lugha ya Wawaye, ambayo ni ya familia ya lugha za Nilo-Saharan. Lugha hii ni sehemu muhimu ya utambulisho wao, japo wengi wao pia huzungumza Kihausa kwa mawasiliano ya kikanda.

## Maisha na Mila 
Jamii ya Wawaye inajikita katika maisha ya kilimo cha mazao kama mtama na ulezi, na pia hufuga wanyama kama mbuzi na kondoo. Wana utamaduni wa maadhimisho ya sherehe za mavuno na ibada za kimila zinazohusisha muziki wa ngoma na mavazi ya asili. Wanajulikana pia kwa ufinyanzi na uchoraji wa miili kwenye hafla maalum.

## Changamoto 
Wawaye wameathiriwa na uhamaji wa vijana mijini, migogoro ya kiusalama katika Ukanda wa Sahel, na mmomonyoko wa tamaduni zao. Hata hivyo, kuna juhudi za asasi za kiraia na watafiti wa ndani kuhifadhi utamaduni wao kupitia elimu ya jamii na nyaraka za tamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Niger
Jamii:Afrocrowd 2025
Wazarma

**Wazarma** ni kundi la watu wa jamii ya Songhai, wanaopatikana zaidi katika eneo la magharibi mwa Niger, hasa katika mikoa ya Tillabéri, Dosso, na sehemu za Niamey. Wazarma pia hupatikana katika nchi jirani kama Mali, Burkina Faso, Benin na sehemu za Nigeria.

## Historia na Asili 
Asili ya Wazarma inahusishwa na Milki ya Songhai, mojawapo ya milki kubwa za Afrika Magharibi katika karne ya 15 hadi 16, hasa chini ya uongozi wa Askia Muhammad I. Wazarma walikuwa wapiganaji na walinzi wa milki hiyo na waliendelea kuishi kwenye maeneo ya bonde la Mto Niger baada ya anguko la Songhai.

## Lugha na Utamaduni 
Wazarma huzungumza Zarma au Djerma, lahaja ya lugha ya Songhai. Lugha hii ni mojawapo ya lugha kuu nchini Niger. Utamaduni wao unahusisha muziki wa asili, mavazi ya kitamaduni ya rangi za joto, na sherehe za jadi zinazoambatana na mavuno na ndoa.

## Dini na Maisha ya jamii 
Wengi wa Wazarma ni Waislamu wa Sunni, huku dini ikiwa sehemu muhimu ya maisha yao ya kila siku. Maisha ya jamii yanafuata mfumo wa ujamaa na heshima kwa wazee ikiwa ni maadili ya msingi.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Niger
Jamii:Afrocrowd 2025
Demografia ya Aljeria

**Demografia ya Aljeria** inahusu mwelekeo wa idadi ya watu, muundo wa kijamii, na vipengele vya kiutamaduni vinavyoihusu Aljeria. Mwaka wa 2025, Aljeria ina takriban watu milioni 47.4 na ni miongoni mwa mataifa yenye idadi kubwa ya watu katika upande wa Afrika Kaskazini.

## Idadi ya watu 
Kwa mujibu wa World Bank, idadi ya watu Aljeria imefikia milioni 47.4 mwaka 2025. Wastani wa umri ni miaka 28.6, unaoonyesha kuwa taifa hili ni changa kwa muundo wa umri.

## Msongamano na makazi 
Aljeria ina msongamano wa watu wa takriban 20 kwa kilomita ya mraba, kutokana na sehemu kubwa ya ardhi kuwa jangwa. Takriban 74.4% ya watu huishi mijini, hasa katika miji ya Algiers, Oran, na Constantine.

## Kuzaliwa na afya 
Kiwango cha uzazi ni 2.7 kwa kila mwanamke.
- Vifo vya watoto wachanga ni 16.4 kwa kila vizazi 1,000.
- Maisha ya wastani ni miaka 76.7.

## Makabila 
Kabila kuu ni Waarabu (73.6%) na Waberber (23.2%). Waberber wanaishi zaidi katika maeneo ya Kabylie, Aurès, na Mzab.

## Lugha 
Lugha rasmi ni Kiarabu na Kiamazighi. Kifaransa pia hutumika sana katika elimu na utawala.

## Dini 
Takriban 97% ya watu wa Aljeria ni Waislamu wa madhehebu ya Sunni. Kuna asilimia ndogo ya Wakristo, hasa kati ya jamii za wahamiaji na raia wa zamani wa Kifaransa.

## Elimu 
Elimu ni ya lazima na bure kwa watoto wenye umri hadi miaka 16. Kiwango cha usomaji na uandishi kwa watu wazima ni 81.4% kwa mujibu wa takwimu za UNESCO.

## Marejeo 
* World Bank. (2025). Algeria Population Data.
* CIA World Factbook. (2025). Algeria Demographics .
* UNESCO Institute for Statistics. (2024). Algeria Education Data.

Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Demografia nchi kwa nchi
Jamii:Algeria
Wapende

**Wapende** ni moja kati ya makabila ya asili ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, wanaoishi hasa katika Mkoa wa Maniema, mashariki mwa nchi. Kabila hili lina historia ndefu ya kiutamaduni, kilugha, na kijamii inayochangia urithi mpana wa Kongo.

## Lugha na Asili 
Wapende huzungumza lugha ya Kipende, ambayo ni sehemu ya familia ya lugha za Kibantu. Lugha hii ina uhusiano wa karibu na lugha za makabila jirani kama Kibembe na Kinyindu, ikionyesha mwingiliano wa kihistoria wa makabila haya.

## Utamaduni na Mila 
Wapende wanajulikana kwa mila za jadi za kifamilia, muziki wa ngoma, na ngoma za mviringo zenye mdundo maalum. Wanazingatia heshima kwa wazee, mila za ndoa, na maadili ya kijumuiya. Sanaa ya mikono kama kusuka vikapu na kuchonga miti ni sehemu muhimu ya maisha yao ya kila siku.

## Shughuli za Kiuchumi 
Wengi wa Wapende hujishughulisha na kilimo cha chakula kama mihogo, mahindi, na migomba. Pia hushiriki katika uvuvi wa mito na biashara ndogo ndogo, hasa katika maeneo ya pembezoni mwa mto Lowa.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Wakaka

**Wakaka** ni moja ya makabila ya Kiafrika yanayoishi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC), hasa katika maeneo ya kusini-mashariki mwa nchi, karibu na mkoa wa Katanga. Kabila hili lina historia, utamaduni, na lugha yake ya kipekee inayojulikana kama Kikaka.

## Asili 
Wakaka wanaaminika kuwa sehemu ya jamii kubwa za Kibantu ambazo zilihama kutoka Afrika ya Kati kuelekea kusini mashariki mwa Kongo karne nyingi zilizopita. Leo hii, wanapatikana zaidi katika maeneo ya Manono, Mitwaba, na Pweto, karibu na mpaka wa Zambia.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha kuu ya kabila hili ni Kikaka, ambayo ni mojawapo ya lugha za Kibantu. Wakaka hujivunia sana urithi wao wa kiutamaduni, ikiwemo ngoma za jadi, sherehe za kimila kama kupashwa tohara kwa vijana wa kiume, na ibada za heshima kwa wazee wa ukoo.

## Mazingira ya Kijamii na Kiuchumi 
Wakazi wa jamii ya Wakaka hujishughulisha sana na kilimo cha mazao kama mihogo, mahindi, na mtama, pamoja na ufugaji wa ng’ombe na kuku. Katika miaka ya hivi karibuni, vijana wengi kutoka jamii hii wamejihusisha na kazi za uchimbaji madini, hasa katika maeneo ya Kolwezi na Likasi.

## Changamoto 
Wakaka, kama makabila mengine ya mikoa ya mbali ya DRC, wanakabiliwa na changamoto za miundombinu duni, huduma hafifu za afya na elimu, pamoja na migogoro ya ardhi inayotokana na ukuaji wa miji na shughuli za kibiashara.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Afrocrowd 2025
Wambochi

**Wambochi** ni mojawapo ya makabila madogo yanayopatikana katika Jamhuri ya Kongo, hasa katika maeneo ya kusini-magharibi mwa nchi hiyo. Wanaaminika kuwa sehemu ya makabila ya Kibantu yaliyohamia Afrika ya Kati katika karne zilizopita.

## Lugha na Mila 
Wambochi huzungumza lugha ya Kiombochi, tawi la lugha za Kibantu. Lugha hiyo ina uhusiano wa karibu na Kikongo na huonyesha athari za lugha za majirani kama Kichokwe. Mila zao zinajumuisha ibada ya mizimu, utunzi wa nyimbo za jadi, na ngoma zinazohusiana na misimu ya kilimo.

## Maisha ya Kijamii 
Jamii ya Wambochi hujishughulisha zaidi na kilimo cha mazao kama mihogo, mtama, na mahindi. Pia wanashiriki katika uwindaji na uvuvi wa jadi. Uhusiano wa kifamilia na jamii za ukoo ni msingi wa mshikamano wao wa kijamii.

## Utambulisho wa Kikabila 
Kabila la Wambochi limeendelea kudumisha utambulisho wake licha ya changamoto za kisasa kama vile mabadiliko ya kiuchumi na uhamaji wa vijana kwenda mijini. Serikali ya Kongo imetambua kabila hili kama sehemu ya urithi wa kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kongo
Jamii:Afrocrowd 2025
Wasangha

**Wasangha** ni mojawapo ya makabila ya kihistoria yanayopatikana katika Jamhuri ya kidemokrasia ya Kongo, kando ya Mto Sangha, eneo la kaskazini-magharibi mwa nchi. Kabila hili linajulikana kwa utamaduni wake wa kipekee, maisha ya misitu, na mahusiano ya karibu na jamii nyingine za Kiafrika za mabonde ya mto Kongo.

## Asili 
Wasangha wanaaminika kuwa ni miongoni mwa makabila ya Kibantu waliovuka kuelekea kaskazini kupitia njia za mito kama Sangha na Ubangi. Makaazi yao makuu yapo katika mikoa ya Likouala na Sangha, ambapo jamii nyingi hujishughulisha na uvuvi, kilimo cha jadi, na uwindaji wa porini.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Kisangha ni mojawapo ya lahaja za Kibantu, ikiwasilisha utambulisho wa kipekee wa kikabila. Wasangha wanajulikana kwa ngoma za kitamaduni, simulizi za kihistoria, na imani juu ya mizimu, ambazo hushikiliwa kwa heshima na wazee wa koo.

## Mahusiano ya Kijamii 
Ingawa ni wachache kwa idadi, Wasangha hushirikiana kwa karibu na jamii za Bayaka na Bamaka, hasa kupitia masoko ya kubadilishana bidhaa za misitu kama asali, samaki, na mizizi ya tiba.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Afrocrowd 2025
Wabundji

**Wabundji** ni moja ya makabila ya kihistoria yanayopatikana katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC), hasa katika mikoa ya Kasai na Kivu ya Kati. Kabila hili linatambulika kwa tamaduni tajiri, lugha ya Kibundji, na mchango wao katika historia ya kijamii na kisiasa ya eneo hilo.

## Asili na Historia 
Wabundji wanaaminiwa kuwa na asili ya mchanganyiko wa makabila ya Bantu waliovuka kutoka eneo la Ziwa Tanganyika kuelekea magharibi wakati wa uhamaji wa Bantu. Katika karne ya 17 na 18, waliunda jamii zenye uongozi wa kijadi uliotegemea machifu na mifumo ya ukoo.

## Lugha na Utamaduni 
Wabundji huzungumza Kibundji, lugha ya Kibantu inayoshabihiana na lugha za makabila jirani. Utamaduni wao unaonyesha maadili ya kifamilia, sanaa ya uchoraji na ususi, pamoja na usimulizi wa kihistoria kwa njia ya ngoma na mashairi ya jadi.

## Maisha ya jamii 
Mila za Wabundji zinahusisha ibada za mababu, ushirikiano wa kijamii kupitia kazi za pamoja (kama mashamba ya kijiji), na sherehe za kuingia utu uzima. Mazishi, harusi na tamasha za mavuno ni miongoni mwa matukio muhimu yanayoonyesha mshikamano wa jamii.

## Changamoto 
Leo hii, Wabundji wanakabiliwa na changamoto za kuhifadhi lugha na tamaduni zao kutokana na mabadiliko ya kisiasa, mijini, na athari za migogoro ya kikanda. Hata hivyo, juhudi za wanazuoni na asasi za utamaduni zimekuwa zikiendeleza utafiti na uhifadhi wa historia yao.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Fort Saint Louis (Senegal)

**Fort Saint Louis** ilikuwa ngome ya watumwa iliyojengwa na Compagnie du Sénégal huko Saint Louis, Senegal mnamo mwaka 1659.

Ngome hiyo ilijisalimisha tarehe 30 Aprili 1758, na ilitekwa na Henry Marsh wakati wa uvamizi wa Waingereza wa Senegal.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Ngome
Jamii:Senegal
Waavukaya

**Waavukaya** ni kundi la kikabila linalopatikana katika maeneo ya Sudani Kusini na sehemu za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ingawa wengi wao wanaishi katika Maridi, Yei, na Mundri nchini Sudani Kusini, baadhi yao walikimbilia Kongo kutokana na mateso ya kisiasa na vita vya wenyewe kwa wenyewe.

## Historia 
Kihistoria, Waavukaya walikuwa sehemu ya muungano wa makabila yaliyopinga uvamizi wa Mfalme Gbudwe wa Waazande. Walishirikiana na Wamoru katika milima ya Equatoria kuzuia upanuzi wa Azande.

## Lugha 
Waavukaya huzungumza lugha ya Avukaya, ambayo ina uhusiano wa karibu na Kiazande. Wengi pia huzungumza Moru, Baka, na Pa-Zande kutokana na mwingiliano wa kikanda.

## Mazingira na uchumi 
Eneo la Waavukaya ni msitu wa mvua wenye rutuba, unaowezesha kilimo cha mazao kama mihogo, mahindi, yams, matunda ya pori kama *Omi* na *Kaniki*, pamoja na mafuta ya mawese (*Ombiro*). Pia wanajihusisha na uwindaji na uvuvi wa jadi.

## Mila na desturi 
Waavukaya wanaamini kuwa mtu anayekufa hurejea kama mnyama kama simba, chui, nyoka, au ngiri. Hii huathiri tabia zao za uwindaji. Tohara ya wavulana hufanyika bila sherehe maalum, mara nyingi wakiwa na umri wa miaka 19.

## Siasa na uongozi 
Uongozi wa jadi wa Waavukaya haukuwa na mfumo wa kitaifa. Uchawi, hirizi, na ramli vilikuwa na nafasi kubwa katika utoaji wa haki. Machifu walioteuliwa na serikali waliheshimika na kupewa mamlaka.

## Utamaduni 
Ngoma maarufu ya Waavukaya ni Mamburuku, inayochezwa wakati wa mwezi mpevu usiku. Wanatengeneza nguo za magome, vikapu, samani za mbao, mishale, na mapanga ya jadi.

## Dini na imani 
Waavukaya wanaamini katika Mungu mkuu, roho za wazee, na mazimwi. Uchawi na imani za jadi ni sehemu ya maisha yao ya kiroho.

## Diaspora 
Kutokana na vita vya miaka ya 1990, baadhi ya Waavukaya walihamia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda.
## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii: Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kinu cha mstari

**Kinu cha mstari** kilikuwa uvumbuzi mkubwa katika utengenezaji wa chuma, ambapo cha kwanza kilijengwa Ashland, Kentucky mnamo mwaka 1923. Hii ilitoa mchakato wa kuendelea, ikiondoa hitaji la kupitisha sahani juu ya miamba na kuyapinda mara mbili kama kwenye kinu cha pakiti. Mwishoni mstari huo hukatwa kwa mkasi wa kunyongea (guillotine) au kukunjwa kuwa rolli. Mapema (kupigia moto) kinu cha mstari haikuzalisha mistari yanayofaa kwa ajili ya kutengeneza tinplate, lakini mwaka 1929 usongeshaji kwa baridi (cold rolling) ulianza kutumika ili kupunguza unene zaidi. Kiwanda cha kwanza cha kusongesha bati kwa mfululizo nchini Uingereza kilifunguliwa Ebbw Vale mnamo mwaka 1938 na kilikuwa na uzalishaji wa tani 200,000 kwa mwaka. Faida za Kiwanda cha Strip Mill kwa Mfululizo Kuliko Pack Mills.

Faida za Kiwanda cha Strip Mill kwa Mfululizo Kuliko Pack Mills:

* Ilikuwa ya nafuu zaidi kwa sababu sehemu zote za mchakato, kuanzia tanuu la mlipuko zilikuwa katika eneo moja.
* Chuma laini zaidi kiliweza kutumika.
* Karatasi kubwa zingeweza kuzalishwa kwa gharama nafuu na hili lilipunguza gharama na kuwezesha bati na karatasi za chuma kutumika kwa madhumuni mengi zaidi.
* Ilikuwa inahitaji mtaji mkubwa zaidi, badala ya kazi kubwa.

Aina ya kisasa ya kiwanda kama hicho inayoitwa "CSP Mill" sasa iko katika uzalishaji, ambapo kifaa cha kutupia chuma (caster) na mashine ya kusagia (mill) ni mfumo mmoja uliounganishwa, jambo ambalo huokoa nishati na mafuta kwa kiwango kikubwa.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:vifaa
Bwola

thumb|Kikundi cha wachezaji wa Acholi wakitumbuiza ngoma ya kitamaduni ya Bwola**Bwola**, pia inajulikana kama **Acholi bwola** ni ngoma ya kitamaduni inayotoka kwa Waacholi kaskazini mwa Uganda. Ngoma hii huhifadhiwa kwa ajili ya hafla maalum na huchezwa mbele ya viongozi wa kifalme kama vile wafalme na machifu. Mara nyingi huonyeshwa wakati wa uwekaji wa machifu wapya au kwenye sherehe mbalimbali za kifalme.

## Historia 
Hapo awali Bwola ilichezwa kwa ajili ya viongozi wa kifalme pekee, lakini sasa imepanuka na kuhusisha viongozi wa kisiasa na wageni mashuhuri. Inajulikana kama ngoma ya kifalme ya watu wa Acholi, Bwola ni ishara ya heshima na hadhi, hasa wakati wa hafla za kichifu.

## Uchezaji 
Bwola inatambulika kwa vipengele vyake maalum kama vile Marimba ya mbao inayoitwa Larakaraka na ngoma ya mviringo inayojulikana kama *Jagi*. Wachezaji huvaa mavazi ya kitamaduni, wakiwemo kofia za manyoya ya mbuni, nguo nyeupe iliyofungwa kiunoni kwa ustadi, na kengele za miguuni zinazotoa sauti ya uratibu    hii huchezwa na wanaume na wanawake katika makundi tofauti. Kundi la wanaume huanza kucheza kwanza, likifuatiwa na kundi la wanawake. Ngoma huongozwa na wanaume wanaopiga Marimba na ngoma. Wachezaji hucheza kwa kuzunguka katika mduara; wanaume huenda mwelekeo wa saa na wanawake kinyume na mwelekeo wa saa. Wachezaji husogeza miguu kwa mpangilio wa midundo, huku sehemu ya juu ya mwili ikibaki tulivu.
thumb|Sherehe ya uzinduzi wa Hospitali ya Rufaa ya Wilaya ya Pader, ikipambwa na burudani ya kitamaduni kutoka kwa wachezaji wa ngoma ya Bwola.

## Marejeo 
Jamii:utamaduni wa Uganda
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:ngoma