open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MS Oasis of the Seas

**MS Oasis of the Seas** ni meli ya abiria kubwa inayomilikiwa na kampuni kwenye visiwa vya Bahamas. Wakati wa kutengeneywa kwenze mwaka 2010 ilikuwa ni meli kubwa ya abiria duniani. 

Meli hii ina uwezo wa kubeba abiria mara tano zaidi ya meli mashuhuri "Titanic" iliyozama kwenye mwaka 1912 baada ya kugongwa na siwa barafu. Tofauti na meli za abiria za zamani zilizosafirisha watu kutoka bandari moja kwenda nyingine Oasis of the Sea sawa na meli za abiria za kisasa inafanya hasa kazi ya burudani ikibeba watalii wanaopenda kuona mabandari na visiwa katika nchi za kigeni.

Meli hii inasadikika kuwa na mambo yafuatayo:                                                
*1. hoteli za kifahari zipatazo 69, hoteli hizo zina uwezo wa kupakia vyakula kwa ajili ya wateja wake kwa muda wa siku zipatazo tatu [03], jambo ambalo ni la nadra kupata kutokea na kuwapo.                 
*2. gari moshi dogo ([treni]), gari moshi hili lina uwezo wa kutembea, kuzunguka ndani ya meli hiyo na kupunguza msongamano wa hapa na pale ndani ya meli hiyo. 
*3. meli ndogo 18 za kuokolea (life boat) pamoja na kuwepo kwa ukubwa wa meli hiyo kumezingatia uwepo wa kuyajali maisha ya mwanadamu hivyo kila boti dogo la wokozi lina uwezo wa kuokoa idadi ya abiria 90 hadi 100 bila kuwapo shida na usumbufu wowote ule kujitokeza.                           
*4. viwanja vya aina zote za mpira, ikiwemo mpira wa mguu, wa kikapu, wa pete, n.k.

## Picha 

File:MS Oasis of the Seas.JPG|katika marekebisho ndani ya Perno shipyard  Turku, mwezi wa saba mwaka 2008
File:MS Oasis of the Seas, Turku, 26.7.2009.JPG| katika marekebisho mdogo, Julai 2009
File:Oasis of the Seas 2009-10-18.jpg|katika marekebisho, Octoba 2009
File:Oasis of the seas leaving STX shipyard, Turku, Finland.JPG|ikiondoka Turku shipyard,  
Image:Oasis_of_the_Seas_inbound_off_Ryde,_IoW_on_delivery_voyage.JPG|ikiwasili baada ya kumaliza safari yake ikiwa na wafanyakazi wake kwenye bandari ya disembark
File:Oasis of the Seas docked at St. Thomas pier.jpg|ikiwasili St. Thomas 
File:Oasis of the Seas Lifeboat.jpg|moja ya boti za uokoaji
File:MS Oasis of the Seas Aft.jpg|katika bandari ya Everglades, Florida, katika siku 14 za mwisho kutoka Finland
File:MS Oasis of the Seas Stern.jpg|ikiingia bandari ya  Everglades baada ya safari yake kutoka Finland
File:Oasis of the Seas interior.jpg|moja ya sehemu za kifahari ndani ya meli
File:CentralParkinOasis.jpg|ndani
File:Stern_of_the_MS_Oasis_of_the_Seas.jpg|bandarini mjini Cozumel, Mexico, Aprili 2011

Jamii:Meli
2070

Makala hii inahusu mwaka **2070 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 21
*
Mia mbili arubaini na tano

**Mia mbili arubaini na tano ** ni namba inayoandikwa **245** kwa tarakimu za kawaida na CCXLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 244 na kutangulia 246. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 7 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 245 KK na 245 BK.

## Tanbihi
Mia mbili arubaini na nne

**Mia mbili arubaini na nne ** ni namba inayoandikwa **244** kwa tarakimu za kawaida na CCXLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 243 na kutangulia 245. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 61.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 244 KK na 244 BK.

## Tanbihi
Mapambano ya uhuru Tanganyika

**Mapambano ya uhuru Tanganyika** ni yale yaliyofanyika katika Tanzania bara ya leo dhidi ya ukoloni.

Tanganyika, kama nchi yenye mipaka maalumu, ilianzishwa baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, ilipokuwa chini ya mamlaka ya Uingereza.

Kabla ya hapo ilikuwa sehemu ya koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani, pamoja na nchi za leo Rwanda na Burundi.

Baada ya kuvamiwa na majeshi ya wapinzani wa Ujerumani wakati wa vita, Shirikisho la Mataifa lilikabidhi sehemu kubwa ya makoloni ya Kijerumani kwa Uingereza na nchi nyingine kama "eneo la kudhaminiwa". Serikali ya Uingereza iliamua kutumia jina "Tanganyika" kufuatana na jina la ziwa kubwa kwenye mashariki ya eneo.  

## Upinzani wa awali dhidi ya ukoloni 
Kuanzishwa kwa koloni ya Kijerumani kulitekelezwa mara kwa mara dhidi ya upinzani wa jamii za wenyeji, wakati mwingine pia kwa msaada wa wenyeji. Jamii waliopinga kwa nguvu uenezi wa utawala wa Kikoloni walikuwa wakazi wa pwani katika vita ya Abushiri, Wahehe chini ya Mkwawa na pia sehemu za Wachagga. Upinzani huo wa awali ulikuwa na tabia ya kikabila. Lakini manmo 1905 makabila ya kusini-mashariki waliungana katika Vita ya Majimaji.   

Hapo serikali ya Kijerumani ilijaribu kupunguza ukali wa utawala wake na kwa jumla koloni iliona kipindi cha utulivu hadi mwaka 1914.  

Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilileta balaa ya uharibifu na njaa iliyofuatwa na epidemiki ya homa ya mafua ya 1918. Hivyo mwisho wa utawala wa Kijerumani na kuanzishwa kwa utawala wa Kiingereza hakukuona upinzani kwa silaha tena ilhali watu walitulia kujenga maisha upya.  

## Kujipanga kwa maslahi ya wananchi 
Katika kuendeleza mapambano yao dhidi ya utawala wa Waingereza, wananchi walijiunga katika makundi mbalimbali ya kimaslahi ambapo wakulima wa mazao makuu ya biashara waliunda vyama vya ushirika kupigania bei nzuri ya mazao na unafuu wa pembejeo za kilimo. Vyama mashuhuri vilikuwa ni pamoja na KNPA ambacho baadae kilijulikana kama KNCU (Kilimanjaro Native Cooperative Union), VFCU (Victoria Federation of Cooperative union), Bukoba Bahaya Union, NgoniMatengo (NGQMAT) na Umoja wa Meru.
 akidai uhuru wa Tanganyika mwaka 1961.]]
Vyama hivyo vilipata mafanikio ya kutosha katika kuongeza maslahi ya wanachama wao lakini havikupata uhuru wa kupanga na kuendesha shughuli zao bila kuingiliwa. Baadhi yake, vikiwemo KNCU na Bukoba Bahaya Union, pia vilijitahidi kuinua hali ya maisha ya wanachama wake kwa kujenga shule za sekondari na kuwalipia watoto wa wanachama gharama za masomo nchini, Ulaya na Marekani.

Wakati wa harakati za kupigania uhuru vyama hivi vilitoa mchango mkubwa wa kisiasa na hatimaye kuwa sehemu ya chama cha ukombozi cha TANU (Tanganyika African National Union).

Kundi lingine lilikuwa la vyama vya wafanyakazi: vyama mashuhuri vilikuwa vyama vya wafanyakazi wa bandari na reli. Mwaka 1955 umoja mkubwa zaidi wa TFL (Tanganyika Federation of Labour) ulianzishwa.

Aliyekuwa waziri mkuu wa pili wa Tanganyika huru na baadaye makamu wa pili wa rais wa Jamhuri ya muungano wa Tanzania, Rashid Mfaume Kawawa, ndiye aliyeongoza harakati hizo kama katibu mkuu. 

Jamii:Historia ya Tanzania
Mia mbili arubaini na sita

**Mia mbili arubaini na sita** ni namba inayoandikwa **246** kwa tarakimu za kawaida na CCXLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 245 na kutangulia 247. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 41.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 246 KK na 246 BK.

## Tanbihi
Mia mbili arubaini na saba

**Mia mbili arubaini na saba ** ni namba inayoandikwa **247** kwa tarakimu za kawaida na CCXLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 246 na kutangulia 248. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 13 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 247 KK na 247 BK.

## Tanbihi
John Knox

**John Knox** (1513 hivi – 24 Novemba 1572) alikuwa Mskoti mwenye akili kali, mwanateolojia, na mwandishi ambaye alikuwa kiongozi wa madhehebu ya Wapresbiteri yaliyoenea nchini Uskoti katika karne ya 16.

Jamii:Waliozaliwa 1513
Jamii:Waliofariki 1572
Jamii:Wanateolojia wa Uskoti
Mia mbili arubaini na nane

**Mia mbili arubaini na nane ** ni namba inayoandikwa **248** kwa tarakimu za kawaida na CCXLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 247 na kutangulia 249. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 31.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 248 KK na 248 BK.

## Tanbihi
Mia mbili arubaini na tisa

**Mia mbili arubaini na tisa ** ni namba inayoandikwa **249** kwa tarakimu za kawaida na CCXLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 248 na kutangulia 250. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 83.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 249 KK na 249 BK.

## Tanbihi
2055

Makala hii inahusu mwaka **2055 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 21
*
Mia mbili na hamsini

**Mia mbili na hamsini** ni namba inayoandikwa **250** kwa tarakimu za kawaida na CCL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 249 na kutangulia 251. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 5 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 250 KK na 250 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na moja

**Mia mbili hamsini na moja ** ni namba inayoandikwa **251** kwa tarakimu za kawaida na CCLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 250 na kutangulia 252. 

**251** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 251 KK na 251 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na mbili

**Mia mbili hamsini na mbili ** ni namba inayoandikwa **252** kwa tarakimu za kawaida na CCLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 251 na kutangulia 253. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 252 KK na 252 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na tatu

**Mia mbili hamsini na tatu ** ni namba inayoandikwa **253** kwa tarakimu za kawaida na CCLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 252 na kutangulia 254. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 253 KK na 253 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na nne

**Mia mbili hamsini na nne ** ni namba inayoandikwa **254** kwa tarakimu za kawaida na CCLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 253 na kutangulia 255. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 127.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 254 KK na 254 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na tano

**Mia mbili hamsini na tano ** ni namba inayoandikwa **255** kwa tarakimu za kawaida na CCLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 254 na kutangulia 256. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 255 KK na 255 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na sita

**Mia mbili hamsini na sita ** ni namba inayoandikwa **256** kwa tarakimu za kawaida na CCLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 255 na kutangulia 257. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 (au 28).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 256 KK na 256 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na saba

**Mia mbili hamsini na saba ** ni namba inayoandikwa **257** kwa tarakimu za kawaida na CCLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 256 na kutangulia 258. 

**257** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 257 KK na 257 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na nane

**Mia mbili hamsini na nane ** ni namba inayoandikwa **258** kwa tarakimu za kawaida na CCLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 257 na kutangulia 259. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 43.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 258 KK na 258 BK.

## Tanbihi
Mia mbili hamsini na tisa

**Mia mbili hamsini na tisa ** ni namba inayoandikwa **259** kwa tarakimu za kawaida na CCLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 258 na kutangulia 260. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 37.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 259 KK na 259 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sitini

**Mia mbili na sitini** ni namba inayoandikwa **260** kwa tarakimu za kawaida na CCLX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 259 na kutangulia 261. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 260 KK na 260 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na tatu

**Mia mbili sitini na tatu ** ni namba inayoandikwa **263** kwa tarakimu za kawaida na CCLXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 262 na kutangulia 264. 

**263**ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 263 KK na 263 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na nne

**Mia mbili sitini na nne ** ni namba inayoandikwa **264** kwa tarakimu za kawaida na CCLXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 263 na kutangulia 265. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 264 KK na 264 BK.

## Tanbihi
Albert Lutuli

yake halisi.]]
.]]
**Albert Lutuli** (takriban 1898 – 21 Julai, 1967) alikuwa mwalimu na mwanasiasa kutoka nchi ya Afrika Kusini. 

Alikuwa kiongozi wa ANC kuanzia mwaka 1952 hadi kifo chake mwaka 1967. 

Mwaka wa 1960 alishinda Tuzo ya Nobel ya Amani kwa ajili ya kutokutumia nguvu katika kupinga apartheid.

Huangaliwa kama mtakatifu katika Kanisa Anglikana la Marekani. 

Sikukuu yake ni tarehe 21 Julai, siku ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* ANC's Lutuli Page 
* Nobel Committee information on Lutuli 

Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1967
Jamii:Wamethodisti
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jamii:Watakatifu wa Afrika Kusini
Sabuni

[thumb|Sabuni ya [watoto.]]
**Sabuni** ni kifaa cha kuletea usafi katika mwili wa binadamu au kitu chochote. 

Inatumika kwa ajili ya kusafishia na kuogea, na matumizi mengine mengi.

Katika kemia ni chumvi ya asidi mafuta.

Jamii:Afya
Jamii:Teknolojia
Jamii:Kemia
Riyal

**Riyal** (kwa Kiarabu: ريال, riyāl; kifupisho: ر.س au SR) ni sarafu maalumu inayotumika nchini Saudi Arabia.
Imegawanyika katika halala (هللة, halalah) 100. 
 
Jamii:Saudia
Jamii:Pesa
Tomaso wa Villanova

ya Mt. Tomas (Madrid, 1791).]]
**Tomaso wa Villanova, O.S.A.** (awali **Tomás García y Martínez**; Villanueva de los Infantes, 1488 – Valencia, 8 Septemba 1555) alikuwa mtawa Mwaugustino kutoka Hispania maarufu kama mhubiri na mwandishi.

Hatimaye alikubali kwa utiifu tu kuwa askofu mkuu; hapo, pamoja na maadili mengine ya mchungaji bora, aliwaka upendo mkubwa sana kwa maskini wa jimbo lake akawashughulikia hata kumaliza mali yake yote, asibaki hata na kitanda kidogo cha kukilalia .

Papa Aleksanda VII alimtangaza mtakatifu tarehe 1 Novemba 1658.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 330-331
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 284-285

## Viungo vya nje
*Life of Thomas of Villanova (Augustinians of the Midwest) 
*Hotuba za Mt. Tomaso wa Villanova  Hotuba zake kwa Kilatini

Jamii:Wanafalsafa wa Hispania
Ukinzani

**Ukinzani** ni zuio la upitaji wa umeme. 

Kifaa kinachotoa ukinzani kwenye sakiti huitwa kikinza au kikinzani ; pia: kikinzanishi au resista .

Ukinzani hupimwa kwa omu mita wakati kikinza hupimwa kwa omu.

## Tanbihi
Jamii:Umeme
Mia mbili sitini na tano

**Mia mbili sitini na tano ** ni namba inayoandikwa **265** kwa tarakimu za kawaida na CCLXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 264 na kutangulia 266. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 53.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 265 KK na 265 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na moja

**Mia mbili sitini na moja ** ni namba inayoandikwa **261** kwa tarakimu za kawaida na CCLXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 260 na kutangulia 262. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 29.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 261 KK na 261 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na mbili

**Mia mbili sitini na mbili ** ni namba inayoandikwa **262** kwa tarakimu za kawaida na CCLXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 261 na kutangulia 263. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 131.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 262 KK na 262 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na sita

**Mia mbili sitini na sita ** ni namba inayoandikwa **266** kwa tarakimu za kawaida na CCLXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 265 na kutangulia 267. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 266 KK na 266 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na saba

**Mia mbili sitini na saba ** ni namba inayoandikwa **267** kwa tarakimu za kawaida na CCLXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 266 na kutangulia 268. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 89.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 267 KK na 267 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na nane

**Mia mbili sitini na nane ** ni namba inayoandikwa **268** kwa tarakimu za kawaida na CCLXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 267 na kutangulia 269. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 67.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 268 KK na 268 BK.

## Tanbihi
Mia mbili sitini na tisa

**Mia mbili sitini na tisa ** ni namba inayoandikwa **269** kwa tarakimu za kawaida na CCLXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 268 na kutangulia 270. 

**269** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 269 KK na 269 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na moja

**Mia mbili na sabini na moja ** ni namba inayoandikwa **271** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 270 na kutangulia 272. 

**271** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 271 KK na 271 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na mbili

**Mia mbili na sabini na mbili ** ni namba inayoandikwa **272** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 271 na kutangulia 273. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 272 KK na 272 BK.

## Tanbihi
Nikola wa Tolentino

**Nikola wa Tolentino, O.S.A.** (kwa Kiitalia Nicola da Tolentino; Sant'Angelo, 1246 hivi - 10 Septemba 1305) alikuwa padri maarufu kwa maisha ya kiroho.

Mkali kwake mwenyewe katika kujinyima na kusali kwa bidii, alikuwa na huruma kwa watu wengine, akifanya mara nyingi malipizi kwa niaba yao.

Alitangazwa na Papa Eugeni IV kuwa mtakatifu tarehe 5 Juni 1446.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 314
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 269-270

## Viungo vya nje
*Catholic Online Saints: Nicholas of Tolentino
*Lives of the Saints, September 10: Saint Nicholas of Tolentino 
*St. Nicholas of Tolentine - Midwest Augustinians

Jamii:mapadri
Mia mbili na sabini na tatu

**Mia mbili na sabini na tatu ** ni namba inayoandikwa **273** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 272 na kutangulia 274. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 7 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 273 KK na 273 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na nne

**Mia mbili na sabini na nne ** ni namba inayoandikwa **274** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 273 na kutangulia 275. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 137.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 274 KK na 274 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na tano

**Mia mbili na sabini na tano ** ni namba inayoandikwa **275** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 274 na kutangulia 276. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 275 KK na 275 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na sita

**Mia mbili na sabini na sita ** ni namba inayoandikwa **276** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 275 na kutangulia 277. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 276 KK na 276 BK.

## Tanbihi
Pafnusi wa Tebe

au 17).]]
**Pafnusi wa Tebe** alikuwa mmonaki mfuasi wa Antoni Mkuu na wa Makari Mkuu, halafu askofu wa mji fulani wa Thebaid kaskazini (Misri) mwanzoni mwa karne ya 4. 

Wataalamu wengine wanamhesabu kati ya wahusika muhimu wa Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325), alipotetea kwa nguvu zote imani sahihi, na wanasema aliongozana na Atanasi wa Aleksandria kushiriki Sinodi ya kwanza ya Turo (335). 

Kabla ya hapo alidhulumiwa na serikali ya Dola la Roma akaharibiwa mguu wa kushoto na jicho la kulia kwa sababu ya imani yake akapelekwa kufanya kazi ya shokoa migodini wakati wa kaisari Galerius . 

Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Aprili ; katika Kanisa la Kilatini tarehe 11 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo kwa Kiswahili
* Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 – ISBN 0-264-66350-0

## Marejeo mengine
*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki karne ya 4

Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Watakatifu wa Misri
Mia mbili na sabini

**Mia mbili na sabini ** ni namba inayoandikwa **270** kwa tarakimu za kawaida na CCLXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 269 na kutangulia 271. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 270 KK na 270 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na saba

**Mia mbili na sabini na saba ** ni namba inayoandikwa **277** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 276 na kutangulia 278. 

**277** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 277 KK na 277 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na nane

**Mia mbili na sabini na nane ** ni namba inayoandikwa **278** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 277 na kutangulia 279. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 139.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 278 KK na 278 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na sabini na tisa

**Mia mbili na sabini na tisa ** ni namba inayoandikwa **279** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 278 na kutangulia 280. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 31.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 279 KK na 279 BK.

## Tanbihi
Kiakeu

**Kiakeu** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina, Myanmar, Uthai na Laos inayozungumzwa na Waakeu. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiakeu imehesabiwa kuwa watu 10,000 nchini Uchina na 1000 nchini Myanmar. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Laos (1996) na 400 nchini Uthai (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiakeu iko katika kundi la Kingwi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiakeu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiakeu 
*lugha ya Kiakeu katika Glottolog
*lugha ya Kiakeu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Myanmar
Jamii:Lugha za China
Jamii:Lugha za Laos
Jamii:Lugha za Uthai
Mia mbili na themanini

**Mia mbili na themanini ** ni namba inayoandikwa **280** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 279 na kutangulia 281. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 5 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 280 KK na 280 BK.

## Tanbihi
Jina takatifu la Maria

(1825-1905).]]
**Jina takatifu la Maria** ni kumbukumbu ya hiari katika kalenda ya liturujia ya Kanisa la Kilatini. Huadhimishwa tarehe 12 Septemba kila mwaka ili kuhimiza Wakristo wamsifu Bikira Maria Mama wa Mungu kwa upendo wake usiosemeka kwa Mwanae na wamuitie katika shida yoyote kama mama wa mkombozi. 

## Historia ya adhimisho
Adhimisho liliingizwa na Papa Innocent XI mwaka 1684, kufuatana na ushindi wa Wakristo dhidi ya Waturuki Waislamu katika Mapigano ya Vienna (1683). 

Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano iliondolewa, lakini ilirudishwa tena na Papa Yohane Paulo II mwaka 2002, pamoja na kumbukumbu ya Jina takatifu la Yesu.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Bernard of Clairvaux, Homily on the Holy Name of Mary
* Liguori, Alphonsus. "The Holy Name of Mary - The Power of Her Name"

Jamii:Mwaka wa Kanisa
Mia mbili na themanini na moja

**Mia mbili na themanini na moja ** ni namba inayoandikwa **281** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 280 na kutangulia 282. 

**281** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 281 KK na 281 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na nne

**Mia mbili na themanini na nne ** ni namba inayoandikwa **284** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 283 na kutangulia 285. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 71.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 284 KK na 284 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na tano

**Mia mbili na themanini na tano ** ni namba inayoandikwa **285** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 284 na kutangulia 286. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 285 KK na 285 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na sita

**Mia mbili na themanini na sita ** ni namba inayoandikwa **286** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 285 na kutangulia 287. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 286 KK na 286 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na saba

**Mia mbili na themanini na saba ** ni namba inayoandikwa **287** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 286 na kutangulia 288. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 41.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 287 KK na 287 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na nane

**Mia mbili na themanini na nane ** ni namba inayoandikwa **288** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 287 na kutangulia 289. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 3 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 288 KK na 288 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na tisa

**Mia mbili na themanini na tisa ** ni namba inayoandikwa **289** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 288 na kutangulia 290. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 289 KK na 289 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini

**Mia mbili na tisini ** ni namba inayoandikwa **290** kwa tarakimu za kawaida na CCXC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 289 na kutangulia 291. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 29.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 290 KK na 290 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na moja

**Mia mbili na tisini na moja ** ni namba inayoandikwa **291** kwa tarakimu za kawaida na CCXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 290 na kutangulia 292. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 97.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na mbili

**Mia mbili na themanini na mbili ** ni namba inayoandikwa **282** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 281 na kutangulia 283. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 47.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 282 KK na 282 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na themanini na tatu

**Mia mbili na themanini na tatu ** ni namba inayoandikwa **282** kwa tarakimu za kawaida na CCLXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 282 na kutangulia 284. 

**283** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 283 KK na 283 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na mbili

**Mia mbili na tisini na mbili ** ni namba inayoandikwa **292** kwa tarakimu za kawaida na CCXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 291 na kutangulia 293. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 73.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 292 KK na 292 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na tatu

**Mia mbili na tisini na tatu ** ni namba inayoandikwa **293** kwa tarakimu za kawaida na CCXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 292 na kutangulia 294. 

**293** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 293 KK na 293 BK.

## Tanbihi
Filipo II wa Hispania

alivyochorwa na Titian.]]
**Filipo II wa Hispania** (kwa Kihispania **Felipe II (el Prudente)** (yaani *Mwenye busara*); 21 Mei 1527 – 13 Septemba 1598), alikuwa mfalme wa Hispania (1556–1598), Ureno (1581–1598), Napoli na Sicily (kuanzia 1554), na mume wa malkia Maria I wa Uingereza (1554–1558). Alikuwa pia mtawala wa Milano na kuanzia mwaka 1555 wa wilaya kumi na saba za Netherlands.

Dola lake lilienea katika mabara yote yaliyojulikana na Wazungu, na mpaka leo nchi ya Ufilipino inaitwa kwa jina lake (Visiwa vya Filipo). Chini yake, Hispania ilifikia kilele cha ustawi wake. 

## Tanbihi
## Vyanzo na marejeo
*Henry Kamen, *Philip of Spain* (New Haven, Yale University Press, 1999) – the standard modern biographical source.
*Glyn Redworth, "Philip (1527–1598)", *Oxford Dictionary of National Biography,* online edition, May 2011 Retrieved 25 Aug 2011
*.
* Benton Rain Patterson, ''With the Heart of a King: Elizabeth I of England, Philip II of Spain & the Fight for a Nation's Soul & Crown* (2007)
*Rodriguez-Salgado, M.J. "The Court of Philip II of Spain". In *Princes Patronage and the Nobility: The Court at the Beginning of the Modern Age, cc. 1450–1650.* Edited by Ronald G. Asch and Adolf M. Birke. New York: Oxford University Press, 1991. ISBN 0-19-920502-7.
* Geoffrey Parker, *Imprudent King: A New Life of Philip II* (2014).
* Geoffrey Parker, *The Grand Strategy of Philip II* (New Haven, 1998).
* Markus Reinbold, *Jenseits der Konfession. Die frühe Frankreichpolitik Philipps II. von Spanien 1559–1571* (Stuttgart, Thorbecke, 2005) (Beihefte der Francia, 61).
* Harry Kelsey, *Philip of Spain, King of England: the forgotten sovereign* (London, I.B. Tauris, 2011).

## Viungo vya nje
*The Grand Strategy of Philip II" 
*Letters of Philip II, King of Spain 1592–1597
*Philip II of Spain (King of England)
*
**Philip II Letter,* 1578 Dec. 2. From the Collections at the Library of Congress
**King Philip II Grant of Arms,'' 1566 Nov. 25. From the Collections at the Library of Congress
*Letters of Philip II, King of Spain, 1592–1597 at L. Tom Perry Special Collections, Brigham Young University
*Paul IV letter to Philip II, MSS 8489  at L. Tom Perry Special Collections, Brigham Young University

Jamii:Historia ya Ufilipino
Mharagwe-pana

**Mharagwe-pana** (jina la kisayansi: *Vicia faba*) ni jina la mmea katika familia Fabaceae. Mbegu zake huitwa maharagwe mapana. 

Asili ya mmea huu ni Mashariki ya Kati lakini siku hizi hukuzwa mahali pote katika kanda za nusutropiki na wastani. 

Vipande vinavyolika ni mbegu (bichi na bivu), matumba machanga na majani.

## Picha

Tuinboon bontbloeiend.jpg|Maua
Vicia faba flower detail.jpg|Ua kwa karibu
Vicia faba early stage.jpg|Tumba changa
Fèves.jpg|Mavuno ya matumba
Tuinboon zaden in peul.jpg|Maharagwe katika tumba
Broad-beans-after-cooking.jpg|Maharagwe mapana yaliyopikwa

Jamii:Mharagwe na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Kibisu

**Kibisu** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uthai inayozungumzwa na Wabisu. Mwaka wa 2016 idadi ya wasemaji wa Kibisu imehesabiwa kuwa watu 700, na wote hao pia huzungumza Kithai-Kazkazini. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibisu iko katika kundi la Kingwi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibisu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibisu 
*lugha ya Kibisu katika Glottolog
*lugha ya Kibisu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uthai
Msafiri

**Msafiri** ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na kundi zima la Kwanza Unit.  
Mashairi yake anazungumzia hali halisi ya maisha. Kutoka dhikini kwenda katika maisha ya kati. Kama jinsi ilivyo nyimbo za hip hop, humu maelezo ya harakati ni mwanzo mwisho. Vilevile walifanya remixi yake na Mzee King Kikii. Wimbo unatoka katika albamu yao ya mwisho ya Kwanzanians.
## Tazama pia
*Yamenikuta
## Viungo vya Nje
* 
Jamii:Nyimbo za 1998
Jamii:Nyimbo za 1999
Jamii:Nyimbo za Kwanza Unit
Kaka

[thumb|[Mtoto mdogo na kaka yake huko Haiti.]]
**Kaka** ni jina ambalo linatumika kwa ndugu wa jinsia ya kiume, hasa akimzidi umri mwingine ambaye ni mdogo wake, lakini pengine hata kwa mdogo ikiwa msemaji ni ndugu wa kike anayetaka kuonyesha heshima kwa jinsia ambayo inapewa haki zaidi katika masuala mbalimbali (urithi, ndoa n.k.) kadiri ya utamaduni husika.

Mara nyingi mtoto wa kiume wa kwanza ndiye mwenye nafasi ya pekee katika familia, k.mf. katika Biblia. 

Kwa maana nyingine kaka ni ganda tupu la nafaka, yai au kibiriti.

Jamii:Familia
Jamii:Jinsia
Mfiwi mafuta

**Mfiwi mafuta** au **mnjahe**  (*Lablab purpureus*) ni jina la mmea katika familia Fabaceae. Mbegu zake huitwa fiwi mafuta au njahe (kutoka na Kikikuyu: njahĩ). Mfiwi mafuta ni mmea wa Afrika unaokuzwa mahali popote katika ukande wa tropiki siku hizi.

## Picha

DolichosLablab3.jpg|Majani na maua
Lablab purpureus flower.jpg|Maua
Lablab purpureus fruits.jpg|Matumba
Lablab purpureus Steve Hurst 1.jpg|Njahe

Jamii:Mharagwe na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Kikhün

**Kikhün** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Myanmar, Laos na Uthai inayozungumzwa na Wakhün. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kikhün nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 100,000. Pia kuna wasemaji 600 nchini Laos (2003) na 6280 nchini Uthai (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikhün iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikhün kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikhün 
*lugha ya Kikhün katika Glottolog
*lugha ya Kikhün kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Myanmar
Jamii:Lugha za Laos
Jamii:Lugha za Uthai
Kiphuan

**Kiphuan** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Kamboja, Laos na Uthai inayozungumzwa na Waphuan. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiphuan nchini Uthai imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pia kuna wasemaji 106,000 nchini Laos (2000) na 1000 nchini Kamboja (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphuan iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiphuan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiphuan
*lugha ya Kiphuan katika Glottolog
*lugha ya Kiphuan kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uthai
Jamii:Lugha za Kamboja
Jamii:Lugha za Laos
Mfiwi

**Mfiwi**  (*Phaseolus lunatus*) ni jina la mmea katika familia Fabaceae. Mbegu zake huitwa fiwi. Asili ya mfiwi ni milima ya Andes na Amerika ya Kati. Siku hizi mimea hii hukuzwa mahali pengi katika maeneo yaliyo na joto wastani.

## Picha

Phaseolus lunatus flower (5563988396).jpg|Ua
Phaseolus lunatus - pods (5564468089).jpg|Matumba
Phaseolus lunatus-doublebeans-yercaud-salem-India.JPG|Fiwi katika tumba
Phaseoulus lunatus.jpg|Fiwi aina ya siagi

Jamii:Mharagwe na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Mystic Night Move

**Mystic Night Move** ni jina la kutaja wimbo uliombwa na kutungwa na msanii wa muziki wa raggae kutoka nchini Ivory Coast - Alpha Blondy.  
Mashairi yake anazungumzia kwanini mashujaa weusi wanakufa mapema. Mstari wa kwanza anasema: Naamka asubuhi na Mola anapambazua jua,
Machozi machoni mwangu,
Kwa sababu usiku wa jana nimepata habari za kusikitisha mno,
Nimesikia eti Bob Marley kafa,
Na ninafahamu ya kwamba kwa uwezo wake ipo siku atainuka tena,
Simba wa Zayuni kenda zake,
Kupumzika katika makazi yake ya milele.
## Tazama pia
*One Love
## Viungo vya Nje
* 
Jamii:Nyimbo za 1992
Jamii:Nyimbo za Alpha Blondy
Kithai-Kaskazini

**Kithai ya Kaskazini** (pia **Kilanna** au **Kikam-Mueang**) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uthai inayozungumzwa na Wathai. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kithai ya Kaskazini nchini Uthai imehesabiwa kuwa watu milioni sita. Pia kuna wasemaji 29,500 nchini Laos (2005). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kithai ya Kaskazini iko katika kundi la Kitai ya Kaskazini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kithai ya Kaskazini kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kithai ya Kaskazini
*lugha ya Kithai ya Kaskazini katika Glottolog
*lugha ya Kithai ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uthai
Jamii:Lugha za Laos
Kilachi

**Kilachi** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Vietnam inayozungumzwa na Walachi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilachi imehesabiwa kuwa watu 5000 nchini Vietnam na 200 nchini Uchina. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilachi iko katika kundi la Kikra.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilachi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilachi 
*lugha ya Kilachi katika Glottolog
*lugha ya Kilachi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Vietnam
Jamii:Lugha za China
Kilachi Cheupe

**Kilachi Nyeupe** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Vietnam inayozungumzwa na Walachi. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kilachi Nyeupe imehesabiwa kuwa watu 1600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilachi Nyeupe iko katika kundi la Kikra.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilachi Nyeupe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilachi Nyeupe 
*lugha ya Kilachi Nyeupe katika Glottolog
*lugha ya Kilachi Nyeupe kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Vietnam
Mia mbili na tisini na nne

**Mia mbili na tisini na nne ** ni namba inayoandikwa **294** kwa tarakimu za kawaida na CCXCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 293 na kutangulia 295. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 294 KK na 294 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na tano

**Mia mbili na tisini na tano ** ni namba inayoandikwa **295** kwa tarakimu za kawaida na CCXCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 294 na kutangulia 296. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 59.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 295 KK na 295 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na saba

**Mia mbili na tisini na saba ** ni namba inayoandikwa **297** kwa tarakimu za kawaida na CCXCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 296 na kutangulia 298. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 297 KK na 297 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na sita

**Mia mbili na tisini na sita ** ni namba inayoandikwa **296** kwa tarakimu za kawaida na CCXCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 295 na kutangulia 297. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 37.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 296 KK na 296 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na nane

**Mia mbili na tisini na nane ** ni namba inayoandikwa **298** kwa tarakimu za kawaida na CCXCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 297 na kutangulia 299. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 149.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 298 KK na 298 BK.

## Tanbihi
Mia mbili na tisini na tisa

**Mia mbili na tisini na tisa ** ni namba inayoandikwa **299** kwa tarakimu za kawaida na CCXCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 298 na kutangulia 300. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 13 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 299 KK na 299 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na moja

**Mia tatu na moja ** ni namba inayoandikwa **301** kwa tarakimu za kawaida na CCCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 300 na kutangulia 302. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 43.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 301 KK na 301 BK.

## Tanbihi
Mia tatu

**Mia tatu ** ni namba inayoandikwa **300** kwa tarakimu za kawaida na CCC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 299 na kutangulia 301. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 5 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 300 KK na 300 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na mbili

**Mia tatu na mbili ** ni namba inayoandikwa **302** kwa tarakimu za kawaida na CCCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 301 na kutangulia 303. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 151.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 302 KK na 302 BK.

## Tanbihi
Lugha za Kiniloti

thumb|300px|right|Uenezi wa lugha hizo.
**Lugha za Kiniloti** ni familia ya lugha za Sudan Mashariki zinazotumika na Waniloti kati ya Sudan na Tanzania. Imegawanyika katika makundi yafuatayo:

*Lugha za Kinilo za Mashariki kama vile Kiturkana na Kimasai
*Lugha za Kinilo za Kusini kama vile Kikalenjin na Kidatooga
*Lugha za Kinilo za Magharibi kama vile Kijaluo, Kinuer na Kidinka

Baadhi ya wataalamu wanaongeza kama kundi la nne:
*Lugha za Kiburun (ambazo zinafanana na Kijaluo)

## Tanbihi
*

## Viungo vya nje
*Nilotic, Michael Cysouw
*The Nilotic Language Family, Doris Payne

Jamii:Lugha za Kiniloti
Mia tatu na tatu

**Mia tatu na tatu ** ni namba inayoandikwa **303** kwa tarakimu za kawaida na CCCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 302 na kutangulia 304. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 101.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 303 KK na 303 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na tano

**Mia tatu na tano ** ni namba inayoandikwa **305** kwa tarakimu za kawaida na CCCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 304 na kutangulia 306. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 61.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 305 KK na 305 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na nne

**Mia tatu na nne ** ni namba inayoandikwa **304** kwa tarakimu za kawaida na CCCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 303 na kutangulia 305. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 304 KK na 304 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na sita

**Mia tatu na sita ** ni namba inayoandikwa **306** kwa tarakimu za kawaida na CCCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 305 na kutangulia 307. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 306 KK na 306 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na saba

**Mia tatu na saba ** ni namba inayoandikwa **307** kwa tarakimu za kawaida na CCCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 306 na kutangulia 308. 

**307** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 307 KK na 307 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na nane

**Mia tatu na nane ** ni namba inayoandikwa **308** kwa tarakimu za kawaida na CCCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 307 na kutangulia 309. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 308 KK na 308 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na tisa

**Mia tatu na tisa ** ni namba inayoandikwa **309** kwa tarakimu za kawaida na CCCIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 308 na kutangulia 310. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 103.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 309 KK na 309 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi

**Mia tatu na kumi** ni namba inayoandikwa **310** kwa tarakimu za kawaida na CCCX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 309 na kutangulia 311. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 31.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 310 KK na 310 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na moja

**Mia tatu na kumi na moja ** ni namba inayoandikwa **311** kwa tarakimu za kawaida na CCCXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 310 na kutangulia 312. 

**311** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 311 KK na 311 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na mbili

**Mia tatu na kumi na mbili ** ni namba inayoandikwa **312** kwa tarakimu za kawaida na CCCXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 311 na kutangulia 313. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 312 KK na 312 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na tatu

**Mia tatu na kumi na tatu ** ni namba inayoandikwa **313** kwa tarakimu za kawaida na CCCXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 312 na kutangulia 314. 

**313** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 313 KK na 313 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na tano

**Mia tatu na kumi na tano ** ni namba inayoandikwa **315** kwa tarakimu za kawaida na CCCXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 314 na kutangulia 316. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 5 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 315 KK na 315 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na sita

**Mia tatu na kumi na sita ** ni namba inayoandikwa **316** kwa tarakimu za kawaida na CCCXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 315 na kutangulia 317. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 79.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 316 KK na 316 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na saba

**Mia tatu na kumi na saba ** ni namba inayoandikwa **317** kwa tarakimu za kawaida na CCCXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 316 na kutangulia 318. 

**317** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 317 KK na 317 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na nane

**Mia tatu na kumi na nane ** ni namba inayoandikwa **318** kwa tarakimu za kawaida na CCCXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 317 na kutangulia 319. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 53.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 318 KK na 318 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na tisa

**Mia tatu na kumi na tisa ** ni namba inayoandikwa **319** kwa tarakimu za kawaida na CCCXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 318 na kutangulia 320. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 29.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 319 KK na 319 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini

**Mia tatu na ishirini ** ni namba inayoandikwa **320** kwa tarakimu za kawaida na CCCXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 319 na kutangulia 321. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 5 (au 26 x 5).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 320 KK na 320 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na moja

**Mia tatu na ishirini na moja ** ni namba inayoandikwa **321** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 320 na kutangulia 322. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 107.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 321 KK na 321 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na kumi na nne

**Mia tatu na kumi na nne ** ni namba inayoandikwa **314** kwa tarakimu za kawaida na CCCXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 313 na kutangulia 315. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 157.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 314 KK na 314 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na mbili

**Mia tatu na ishirini na mbili ** ni namba inayoandikwa **322** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 321 na kutangulia 323. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 322 KK na 322 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na nne

**Mia tatu na ishirini na nne ** ni namba inayoandikwa **324** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 323 na kutangulia 325. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3 x 3 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 324 KK na 324 BK.

## Tanbihi
2090 KK

Makala hii inahusu mwaka **2090 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 21 KK
Mia tatu na ishirini na sita

**Mia tatu na ishirini na sita ** ni namba inayoandikwa **326** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 325 na kutangulia 327. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 163.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 326 KK na 326 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na saba

**Mia tatu na ishirini na saba ** ni namba inayoandikwa **327** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 326 na kutangulia 328. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 109.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 327 KK na 327 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na nane

**Mia tatu na ishirini na nane ** ni namba inayoandikwa **328** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 327 na kutangulia 329. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 41.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 328 KK na 328 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na tatu

**Mia tatu na ishirini na tatu** ni namba inayoandikwa **322** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 322 na kutangulia 324. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 323 KK na 323 BK.

## Tanbihi
Mia tatu na ishirini na tano

**Mia tatu na ishirini na tano ** ni namba inayoandikwa **325** kwa tarakimu za kawaida na CCCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 324 na kutangulia 326. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 325 KK na 325 BK.

## Tanbihi