Waorthodoksi

ya Waorthodoksi duniani nchi kwa nchi (mwaka 2015).]]thumbnail|450px|Maeneo ya Waorthodoksi katika Ulaya na Mashariki ya Kati

**Waorthodoksi** ni Wakristo wanaofuata mapokeo ya Mitume wa Yesu jinsi yalivyostawi kihistoria katika Ukristo wa Mashariki yaani upande wa mashariki wa Dola la Roma iliyoitwa pia Bizanti na hata nje ya mipaka yake. Leo hii ni nchi za Ulaya ya Mashariki pamoja na nchi za Mashariki ya Kati ulipoenea baadaye dini ya Uislamu.

## Jina
**Kanisa la Kiorthodoksi** ni jina linalotumika hasa kumaanisha Kanisa la Kikristo linalokubali mamlaka ya kiroho ya mitaguso saba ya kiekumeni tu. Leo, hasa kwa sababu ya uhamiaji, Kanisa la Kiorthodoksi lipo katika dunia nzima, likijumuisha zaidi ya watu milioni 200, lakini bado lina idadi kubwa ya waumini katika Ulaya ya Mashariki.

Jina hilo ("Orthodoksi") lina asili ya Kigiriki likitokana na maneno όρθος ("orthos", yaani "nyofu", "sahihi") na δόξα ("doksa", yaani "rai", "fundisho") yaani "wenye fundisho sahihi".

Jina hilo lilitungwa ili kutofautisha Wakristo waliofuata mafundisho rasmi ya imani yaliyotolewa na Mitaguso ya kiekumene dhidi ya mikondo mingine ya wakati ule.

Kwa namna ya pekee jina hilo lilitumika upande wa mashariki, hivi kwamba lilipotokea farakano la mwaka 1054, likabaki kama jina maalumu la makanisa yenye ushirika na Patriarki wa Konstantinopoli (leo Istanbul katika Uturuki).

## Muundo
Makanisa ya kujitegemea ya Kiorthodoksi yanayotambuliwa na wote ni kama yafuatayo:
* Upatriarki wa Konstantinopoli
* Upatriarki wa Aleksandria
* Upatriarki wa Antiokia
* Upatriarki wa Yerusalemu
* Upatriarki wa Moscow na Urusi
* Upatriarki wa Peć na Serbia
* Upatriarki wa Bulgaria
* Upatriarki wa Romania
* Upatriarki wa Georgia
* Kanisa la Kiorthodoksi la Kipro
* Kanisa la Kiorthodoksi la Ugiriki
* Kanisa la Kiorthodoksi la Albania
* Kanisa la Kiorthodoksi la Polandi
* Kanisa la Kiorthodoksi la Ucheki na Slovakia
* Kanisa la Kiorthodoksi la Masedonia

Makanisa mengine yaliyojitenga na hayo hayajakubaliwa na wote.

## Uhusiano na Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki wa Mashariki
Hivi karibuni hata makanisa mengine ya mashariki yamechagua kujiita hivyo, ingawa yanaendelea kutofautiana kuhusu maazimio kadhaa ya mitaguso mikuu iliyokubaliwa na Wakristo walio wengi. Leo hii wanatofautisha kwa kutumia majina
*"Waorthodoksi" kwa makanisa yaliyotokana na kanisa rasmi la Bizanti (Roma Mashariki) (kwa Kiingereza: Eastern Orthodox)
*"Waorthodoksi wa Mashariki" kwa makanisa yaliyojitenga na kanisa hilo la Bizanti (kwa Kiingereza: Oriental Orthodox)

Hata hivyo pande hizo mbili zinafanana katika teolojia, liturujia na staili za fahari za ibada zao, pia katika sheria kuhusu maaskofu (wasiooa), makasisi na mashemasi (wanaoweza kuwa watu wa ndoa), tena katika umuhimu wa umonaki na maisha ya kiroho. 

Ni vilevile kuhusu Wakatoliki wa Mashariki ambao wana ushirika kamili na Papa wa Kanisa la Roma bila kuacha mapokeo ya Ukristo wa Mashariki.

## Marejeo
#### Vitabu
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Marejeo mengine
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Marejeo mengine tena
* Aderny, Walter F. *The Greek and Eastern Churches* (1908) online
* Hussey, Joan Mervyn. *The orthodox church in the Byzantine empire* (Oxford University Press, 2010) online 
* Krindatch, Alexei D. ed., *Atlas of American Orthodox Christian Churches* (Holy Cross Orthodox Press, 2011) online .
* Mascall, Eric Lionel (1958). "The Example of Orthodoxy", in his *The Recovery of Unity: a Theological Approach* (London: Longmans, Green, and Co.), p.&nbsp;52-64. *N.B*.: Caption title; concerns especially the place and example of Eastern Orthodoxy in the Ecumenical Movement.
* 
* Parry, Ken. ed., *The Blackwell Companion to Eastern Christianity* (2010); Comprehensive global coverage.
* Stanley, Arthur Penrhyn (1869). *Lectures on the History of the Eastern Church: with an Introduction on the Study of Ecclesiastical History*. Fourth ed. London: J. Murray.

## Viungo vya nje
* An Online Orthodox Catechism published by the Russian Orthodox Church
* OrthodoxWiki
* Orthodox Dictionary  at Kursk Root Hermitage of the Birth of the Most Holy Theotokos
* Orthodox books  – Lives of Holy People at skete.com
* An Orthodox View of Salvation
* IV Pre-Conciliar Pan-Orthodox Conference
* Orthodox Icons and Paintings 
* Prologue from Ohrid – (Saints of the Orthodox Church Calendar)
* A repository with scientific papers on various aspects of the Byzantine Orthodox Church in English and in German 
* IOCC: Gaza’s Orthodox Community Struggles to Endure 

### Mahusiano na Kanisa Katoliki
* Pope Benedict XIV, *Allatae Sunt* (*On the observance of Oriental Rites*), Encyclical, 1755 
* *Orientale Lumen* – Apostolic Letter of Pope John Paul II on the Eastern Churches, 1995
* Common Declaration of Pope Benedict XVI and the Ecumenical Patriarch Bartholomew I, 2006

Jamii:Waorthodoksi