open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiswidi

**Kiswidi** (*Svenska*) ni lugha ya Kijerumaniki ya Kaskazini inayozungumzwa hasa nchini Uswidi na sehemu za Ufini , ambako ina hadhi rasmi pamoja na Kifini. Ni lugha kubwa zaidi kati ya lugha za Skandinavia, ikiwa na takriban wasemaji asili milioni 10.5 kufikia mwaka 2024. Kiswidi kinafanana kwa kiasi kikubwa na Kideni na Kinorwe, hasa kwa maandishi, kutokana na mizizi yao ya pamoja ya lugha. Lugha hii hutumia alfabeti ya Kilatini na ina herufi tatu za ziada: **Å, Ä**, na **Ö**.

Kiswidi kilitokana na Kinorse cha Kale, ambacho kilikuwa lugha ya kawaida ya Waviking, na kilipitia mabadiliko makubwa ya kiisimu katika Zama za Kati. Maandishi ya zamani zaidi ya Kiswidi yanajulikana kutoka karne ya 13, lakini Kiswidi cha Kisasa kiliasisiwa katika karne ya 19. Leo, Kiswidi ni lugha rasmi ya Uswidi na hutumiwa sana katika serikali, elimu, na vyombo vya habari. Nchini Ufini, ambako takriban 5% ya wakazi huzungumza Kiswidi kama lugha yao ya kwanza, lugha hii inatambuliwa rasmi. Kiswidi pia hufundishwa kama lugha ya pili katika nchi nyingi za Skandinavia na miongoni mwa jamii za wasemaji wa Kiswidi walio ughaibuni.

## Viungo vya nje 
*makala za OLAC kuhusu Kiswidi 
*lugha ya Kiswidi katika Glottolog 
*Muhtasari kuhusu Kiswidi kwenye *Ethnologue* 

## Marejeo 
Jamii:Lugha za Uswidi
Jamii:Lugha za Ufini
Jamii:Lugha za Kijerumaniki
Mchanga

thumb|250px|Maji na mchanga mwambaoni
**Mchanga** ni punje ndogo za mwamba uliosagika. 

Kufuatana na mapatano ya kitaalamu mawe huitwa "mchanga" kama punje zake ziko kati ya milimita 0.063 hadi 2.

Punje hizo zinatokana na mmomonyoko wa mawe makubwa zaidi kama changarawe yaliyosukumwa na upepo au maji kwa mfano mtoni, baharini au kwenye mteremko wa mlima. 

Jina mchanga halitaji mata yake lakini mara nyingi inamaanisha punje za silika (Si02) ambayo ni oksidi ya silikoni inayopatikana kwa wingi katika ganda la Dunia.

Mchanga hupatikana kwa wingi hasa kando ya bahari, jangwani au mtoni.

Mchanga ukichanganywa na saruji na maji huwa zege inayotumiwa kwa ujenzi.

Mchanga wa silika inaweza kuyeyushwa kuanzia jotoridi ya sentigredi 1713 na hivyo ni msingi wa kutengeneza kioo.

## Picha

Image:Kalabrien Ricadi Sandwellen 2129.jpg|Mchanga mwambaoni
Image:SandRoad.jpg|Njia ya mchanga Namibia
Image:Sand from Gobi Desert.jpg|Mchanga jangwani
Image:Sand under electron microscope.jpg|Mchanga katika hadubini
Image:Rheinsand, Kieswerk Krieger, bei Rheinhausen.JPG|Mchanga|

## Viungo vya nje
Jamii:Jiolojia
Biashara ya misafara

250px|thumb|Msafara wa ngamia katika jangwa la Sahara, Moroko
[thumb|Wapagazi katika [DOA mnamo mwaka 1910]]
**Biashara ya misafara** *(ing. caravan trade)* ilikuwa aina ya biashara ambayo ilifanyika kwa kusafirisha bidhaa kwa njia za nchi kavu kwa kutumia wanyama au wapagazi waliobeba mizigo ya msafara.

Kwa vipindi virefu vya historia biashara ya misafara ilikuwa njia kuu ya biashara kwenye nchi kavu. Katika maeneo yaliyosimamiwa na serikali fulani wafanyabiashara waliweza kusafiri peke yao, lakini mara nyingi kulikuwa na maeneo au vipindi vya histora ambako usalama njiani ulikosekana. Hivyo wafanyabiashara walilazimishwa kuungana na kusafiri pamoja na kupeana ulinzi au kukodi walinzi. Walitumia ngamia, farasi, punda au wanyama wengine katika kuendeleza biashara ya misafara. Katika Afrika ya Mashariki wanyama wa kubebea mizigo haikupatikana kutokana na magonjwa ya wanyama hivyo bidhaa zote zilibebwa na wapagazi. 

Njia muhimu za misafara zilipatikana katika mabara yote kwa mfano:

* Barabara ya hariri kati ya China na Asia ya Magharibi
* Njia kati ya Bagamoyo kwenye Bahari Hindi na Ujiji kwenye Ziwa Tanganyika
* Njia za kuvuka jangwa la Sahara

Tangu kupatikana kwa usafiri wa reli na motokaa biashara ya misafara ilipungua hadi karibu kwisha katika karne ya 20.

Jamii:Biashara
Jamii:Usafiri
Wilaya ya Chake Chake

[thumb|250px|Mahali pa Chake Chake (kijani) katika [mkoa wa Pemba Kusini.]] 
**Wilaya ya Chake Chake** ni wilaya mojawapo kati ya 2 za Mkoa wa Pemba Kusini Tanzania yenye postikodi namba ** 74200 **. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 136,298 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 97,249 . Makao makuu yapo mjini Chake Chake.

## Marejeo
C
Carl XVI Gustaf wa Uswidi

**Carl XVI Gustaf** wa Uswidi (amezaliwa 30 Aprili 1946) ni mfalme wa Uswidi.

Aliweza kurithi ufalme baada ya babu yake mfalme Gustav VI Adolf kufariki tarehe 15 Septemba 1973. Yeye ni kitinda mimba na mwana wa kiume wa pekee wa Gustaf Adolf kiongozi wa kifalme wa Västerbotten na Sibylla binti wa kifalme wa Saxe-Coburg na Gotha. Baba yake alifariki katika ajali ya ndege nchini Denmaki wakati Carl Gustaf alikuwa na umri wa miezi tisa. Baada ya kifo cha babake, aliweza kuwa mstari wa pili kurithi ufalme wa babu yake, wakati huo akiwa mwana wa kifalme mtarajiwa Gustaf Adolf. Kutokana na kifo cha babu mkubwa wake mfalme Gustaf V mwaka wa 1950, Gustaf Adolf alirithi ufalme na hivyo Carl Gustaf akawa mwana wa kifalme mtarajiwa mpya na mrithi mtarajiwa wa ufalme akiwa na umri wa miaka minne.

Jamii:Wafalme wa Uswidi
Chake Chake

thumbnail|right|280px|Ofisi ya Serikali katika Mji wa Chake Chake 
**Chake Chake** ni mji mkubwa kwenye kisiwa cha Pemba ambacho ni sehemu ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar ndani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Ni makao makuu ya wilaya ya Chake Chake katika mkoa wa Pemba Kusini (South Pemba).

Katika kata tatu za Chachani, Tibirinzi na Wara kuna takriban wakazi 15,000. 

Mji umeenea kwenye kilima juu ya hori inayoingia ndani ya kisiwa. Bandari ya Chake Chake haina kina cha kutosha kwa meli hivyo hutumiwa na jahazi au dau ndogo tu. 
 
Kitovu cha mji ni eneo la sokoni penye maduka, hospitali, boma la kale na hoteli ya SMZ. Kando la mji kuna uwanja mpya wa michezo na hospitali mpya. 

Uwanja wa ndege wa Wawi uko kilomita saba kutoka mjini upande wa mashariki. Huo ni uwanja wa ndege wa pekee kisiwani ukihudumia ndege ndogo tu.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale, lakini hakuna majengo ya kihistoria inayoonekana ila tu boma la kale. Habari zake zimepatikana tangu karne ya 19. 

Wataalamu huamini ya kwamba umeanzishwa tayari na Wareno karne 4 - 5 zilizopita kwa sababu minara yake yenye umbo la mraba si kawaida katika ujenzi wa Waswahili na Waarabu.

Chini ya mji kuelekea kihori kuna bado mabaki ya boma dogo lenye mizinga miwili ya kale.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Viungo vya Nje 
* Africatravelresource: Pemba Island, Detailed guide, Around Chake Chake 

Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Pemba
Lugha za Kiberiberi

[thumb|250px|[Alama ya barabarani ya "Stop!" kwa Kiarabu na Kitamazight nchini Moroko.]]
**Lugha za Kiberiberi** au **Kiamazighi** ni kundi la lugha za Kiafrika-Kiasia zinazosemwa hasa Moroko na Aljeria lakini pia kati ya wakazi wa jangwa kubwa la Sahara hadi eneo la Sahel. Ni lugha ya Waberiberi wanaoishi kati ya wasemaji wa Kiarabu katika Afrika ya Kaskazini. 

## Historia
Wasemaji wa Kiberiberi wanatazamwa kuwa ndio wakazi asilia wa Afrika ya Kaskazini kabla ya kuja kwa Waroma wa Kale na Waarabu. Tangu uenezi wa Kiarabu matumizi ya Kiberiberi yamerudi nyuma polepole. Wakazi wengi wa nchi za Afrika ya Kaskazini ni wa asili ya Kiberiberi lakini kwa kawaida kupotea kwa lugha humaanisha pia upotevu wa tabia ya kuwa Mberiberi. Leo hii wamebaki wasemaji milioni 10 na wengi wao hutumia lugha yao pamoja na Kiarabu au Kifaransa katika maisha ya kila siku.

Utambuzi wa lugha za Kiberiberi umeongezeka katika karne ya 21, huku Moroko na Algeria zikiongeza Tamazight kama lugha rasmi kwa katiba zao mwaka wa 2011 na 2016 mtawalia.

## Mwandiko 
Kiberiberi kimeandikwa tangu miaka elfu kadhaa. Mifano ya kale kabisa imehifadhiwa tangu 200 KK iliyoandikwa kwa mwandiko wa Tifinagh unaoendelea kutumiwa na Watuareg. Aina hiyo imekuwa mwandiko rasmi nchini Moroko tangu mwaka 2003 pamoja na ule wa Kiarabu na ule wa Kilatini.

Tangu mwaka 1000 na uenezi wa Uislamu lugha imeanza kuandikwa kwa alfabeti ya Kiarabu. 

Katika karne ya 20 imeandikwa mara nyingi kwa mwandiko wa Kilatini, na katika nchi nyingi zilizokuwa makoloni ya Ufaransa mwandiko ni Kilatini hadi leo.

Jamii:Waberberi
Jamii:lugha za Algeria
Jamii:lugha za Moroko
Jamii:Lugha za Kiafrika-Kiasia
Ibadan

thumb|250px|left
**Ibadan** (kwa Kiyoruba *Ìbàdàn*, kirefu (Ìlú) Ẹ̀bá-Ọ̀dàn, (mji kwenye) ombwe la mbuga) ni  mji mkubwa wa tatu wa Nigeria wenye wakazi 3,800,000 (kadirio 2007) na wengi wao ni Wayoruba. Ni mji mkuu wa jimbo la Oyo.

Uko katika Nigeria ya kusini-magharibi, takriban kilometa 125 kutoka Lagos.  

Kihistoria ulikuwa kitovu cha Nigeria yote ya magharibi ikiwa makao makuu ya jimbo la magharibi baada ya uhuru wa nchi. 

Mji ulianzishwa mwaka 1829 kama makao makuu ya wafalme wa Wayoruba.

## Watu wa Ibadan
* Mwimbaji Sade ambaya sasa amekuwa Mwingereza alizaliwa huku tarehe 16 Januari 1959).

## Viungo vya nje
* Chuo Kikuu cha Ibadan

Jamii:Ibadan
Jamii:Jimbo la Oyo
Sade

**Helen Folasade Adu** (amezaliwa 16 Januari 1959) ni mwanamuziki kutoka nchi ya Nigeria. Anajulikana zaidi kwa jina la **Sade**. Sade ambaye amewahi kupata Tuzo ya Grammy hasa ni mwimbaji na mtunzi.

## Historia
Sade alizaliwa katika mji wa Ibadan katika Jimbo la Oyo. Baba yake, Bisi Adu, alikuwa ni Mnigeria, mhadhiri wa masuala ya uchumi, na mama yake, Anne Hayes, alikuwa ni nesi toka Uingereza. Baada ya baba na mama yake kuachana, mama yake alirudi Uingereza ambapo aliwachukua Sade na kaka yake, Banji. Akiwa Uingereza, Sade alijenga mapenzi na masuala ya mitindo, dansi, na kuimba. Wakati huo alipenda kuwasikiliza wanamuziki kama Marvin Gaye, Curtis Mayfield, na Donny Hathaway.

Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Washindi wa Tuzo za Grammy
Leeds

right|thumb|Jumba la manisipaa ya Leeds
right|thumb|Briggate, Leeds
**Leeds** ni mji katika kaskazini ya Uingereza na mji mkubwa wa tatu nchini mwenye wakazi 458,000 mjini penyewe ambao pamoja na rundiko la "Metropolitan Borough City of Leeds" wanafikia 700,000. 

Leeds ilikua kuwa mji mkubwa wakati wa mapinduzi ya viwandani kama kitovu cha viwanda vya vitambaa na nguo. Siku hizi biashara kama benki na huduma za kila aina zimechukua nafasi ya kwanza. 

Leeds imejulikana pia kutokana na Chuo Kikuu chake kilichoundwa mwaka 1904. Wanafunzi wengi kutoka Afrika walichukua masomo ya juu hapa wanaojulikana zaidi ni waandishi Wole Soyinka kutoka Nigeria na Ngũgĩ wa Thiong'o wa Kenya.

Timu ya soka ya Leeds United imekuwa kati ya klabu muhimu za uingereza kwa miaka mingi.

## Picha 

File:Leeds 1866 by J Bartholemew edited.jpg |Ramani, 1866.
File:Bridgewater Place from Call Lane.jpg |Bridgewater Place.
File:Hyde Park Leeds.jpg |Hyde Park, Leeds.
File:Holborn_Tower,_Leeds.jpg |Holborn Tower.

## External links 
*    
* Leeds City Council Leeds City (Metropolitan) Council. 
* Leeds City Guide  The Official Leeds City Guide.   
* 'Leeds, Live it, Love it'  Official city website, for visitors, business, students and residents.

Jamii:Miji ya Uingereza
Jamii:Yorkshire na Humber
Hifadhi ya Ngorongoro

thumb|300px|Makundi ya wanyamapori katika kasoko.
thumb|300px|Ramani ya eneo.
thumb|300px|Eneo la Ngorongoro lipo kaskazini mwa Tanzania.
thumb|300px|Ndani ya kasoko.
**Hifadhi ya Ngorongoro** (kwa Kiingereza: "Ngorongoro Conservation Area") ni hifadhi ya taifa kaskazini mwa Tanzania inayojulikana kote duniani, hasa baada ya kuorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia. 

Kiini chake ni eneo la kasoko kubwa lenye umbali wa takriban kilomita 180 kutoka Arusha.

Kuna jumla ya wanyamapori wakubwa takriban 25,000, wakiwa pamoja na vifaru, viboko, nyumbu, pundamilia, nyati, simba, fisi na chui.

Bidii kubwa zaidi ya kulinda wanyama aina ya vifaru zinahitajika haraka kwa sababu idadi ya wanyama hao inazidi kupungua.

Mabaki ya zamadamu katika Olduvai Gorge yanaonyesha kwamba wanyama hao waliokoma walikuweko tangu miaka milioni 3 iliyopita.

Hifandhi ya ngorongoro ina mchanga unaotembea.Mchanga huo hutembea kwa kusukumwa na upepo huku ukiwa umejikusanya pamoja bila kuacha mabaki nyuma kiasi kwamba mtu mgeni hawezi kujua ulipokuwa kipindi kilichopita hadi aelezwe na wenyeji.

Mwaka 1979 Ngorongoro ilipokewa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO upande wa uasilia.

Katika sekta ya utalii, ambayo nchi kama nchi huitegemea kwa kiasi fulani, ni muhimu serikali iandae miundombinu, hasa barabara zenye ubora wa kiwango cha juu, ili zitumike kwa muda mrefu na kuboresha sekta nyingine.

## Picha

Picha:Ngorongoro Spitzmaulnashorn edit1.jpg|Kifaru mweusi.
Picha:Safari vehicles.jpg|Magari ya safari.
Picha:Zebras Ngorongoro Crater.jpg|Pundamilia.
Picha:Maasai man with cattle.jpg|Makundi ya mifugo ya Wamasai.
Picha:Black rhinos in crater.jpg|Vifaru weusi.
Picha:Ngorongoro Crater.jpg|Ndani ya kreta.
Picha:NgoroNgoro Crater, Tanzania, Africa.jpg|Swala na pundamilia.
Picha:Hunting lionesses ngorongoro4.jpg|Simba jike akiwa mawindoni.
Picha:Lioness zebras and wildbeast in Ngorongoro Crater.jpg|Simba, pundamilia, na swala ndani ya kreta.
Picha:Maasai boma in Ngorongoro Conservation Area.jpg|Boma la Kimasai ndani ya eneo la hifadhi ya mazingira.
Picha:Maasai cattle Ngorongoro.jpg|Makundi ya Wamasai.
Picha:Picha ya Pundamilia Ngorongoro.jpg|Punda milia 

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania
* Wilaya ya Ngorongoro
* Kasoko ya Ngorongoro
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

## Tanbihi 
## Marejeo
* Ngorongoro Conservation Area  at the UNEP World Conservation Monitoring Centre
* Deocampo, D.M., 2004. Hydrogeochemistry in the Ngorongoro Crater, Tanzania, and implications for land use in a World Heritage Site. Applied Geochemistry, volume 19, p.&nbsp;755-767
* Deocampo, D.M., 2005. Evaporative evolution of surface waters and the role of aqueous CO2 in magnesium silicate precipitation: Lake Eyasi and Ngorongoro Crater, northern Tanzania. South African Journal of Geology, volume 108, p.&nbsp;493-504.

## Viungo vya nje
* Ngorongoro Conservation Area Authority 
* Tanzania Tourist Bureau 
* 
* UNESCO World Heritage Site Datasheet

Jamii:Hifadhi za Taifa za Tanzania
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Tanzania

Jamii:Volkeno za Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Nouméa

thumb|250px

**Noumea** (pia: **Numea**) ni mji mkuu wa Kaledonia Mpya (Kifaransa: Nouvelle-Calédonie - *nuvel kaledoni*) ambayo ni eneo la ng'ambo la Ufaransa katika bahari ya Pasifiki. 

Mji ulianzishwa mwaka 1854 kwa jina la "Port-de-France" (Bandari ya Ufaransa) kwenye rasi ya kusini ya kisiwa cha Grande Terre. Idadi ya wakazi wake imefikia watu 91.000.

Uchumi wa Noumea hutegema utalii pamoja na migodi ya nikeli.

## Viungo vya Nje 
* Tovuti ya manisipaa ya Noumea (Kifaransa)

Anwani ya kijiografia : 22°16'33"S, 66°27'29"E

Jamii:Miji Mikuu Australia na Pasifiki
Jamii:Kaledonia Mpya
Luangwa

thumb|Location Luangwa in Zambia coordinates 15°37'S 30°23'E

**Luangwa** ni mji wa Zambia kwenye pembetatu ya mpakani kati ya Zambia, Msumbiji na Zimbabwe mahali panapoishia mto Luangwa katika Zambezi si mbali na ziwa la lambo la Cabora Bassa. Ng'ambo ya Zambezi upande wa Zimbabwe iko Kanyembe na ng'ambo ya mto Luangwa iko Zumbo (Msumbiji).

Luangwa iko kwa kimo cha mita 347 juu ya UB ni makao makuu ya wilaya yenye wakazi 18,948 (sensa 2000).

Kabla ya uhuru mji ukaitwa Feira kwa sababu iliundwa na Wareno kutoka Msumbiji.

Kuna barabara moja tu inayounganisha Luangwa na barabara kuu ya Zambia iliyoko takriban kilomita 100 upande wa kaskazini. Hakuna feri za mara kwa mara lakini watu huvukizwa kwa maboti madogo.
Mbeki

**Mbeki** ni jina la pili la wanasiasa wawili nchini Afrika Kusini:

* Thabo Mbeki, Rais wa Afrika Kusini na mwenyekiti wa ANC
* Govan Mbeki, babake Thabo Mbeki
Luangwa (mto)

**Mto Luangwa** ni mto mkubwa wa Zambia ya mashariki.

Kuna mto wa pili mdogo zaidi wenye jina hilohilo unaoishia katika Ziwa Kariba.

## Mwendo
Luangwa ina chanzo chake katika milima ya Mafinga karibu na mpaka wa Tanzania na Malawi. Kwa jumla huelekea kusini sambamba na mpaka wa Malawi. Unapita maeneo mapana ya hifadhi za taifa za Luangwa Kaskazini na Luambe hadi Luangwa Kusini.

Takriban kilomita 500 baada ya chanzo bonde la mto linakuwa jembamba lenye magenge makali kila upande. Kabla ya mdomo wake mto Luangwa ni mpaka kati ya Zambia na Msumbiji.

Mto unaishia katika Zambezi kwenye mji wa Luangwa.

## Mabadiliko makubwa ya kiwango cha maji
Kiasi cha maji ndani ya mto hubadilika sana kufuatana na majira. Wakati wa ukame mto una maji kidogo na mahali pengi unapitika kwa miguu. Lakini kati ya Desemba hadi Machi wakati wa mvua katika milima ya chanzo chake na cha matawimto kuna maji mengi. Kila mwaka mwendo wa mto unaweza kubadilika kiasi kutokana na nguvu ya maji. Hii ni sababu mojawapo ya kwamba hakuna watu wengi wanaokaa kando ya mto huu.

## Tazama pia
* Mito mirefu ya Afrika
* Orodha ya mito ya Msumbiji
* Orodha ya mito ya Zambia

Jamii:Mito ya Afrika

Jamii:Mito ya Msumbiji
Jamii:Mto Zambezi
Jamii:Bahari ya Hindi
Karl Ferdinand Braun

**Karl Ferdinand Braun** (6 Juni 1850 &ndash; 20 Aprili 1918) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza mambo ya umeme. Mwaka wa 1909, pamoja na Guglielmo Marconi, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.
Bata mzamaji

**Mabata wazamaji** ni ndege wa maji wa nusufamilia Aythyinae katika familia Anatidae. Spishi hizi huzamia kabisa ili kukamata samaki, wanyamakombe au mimea ya maji. Miguu yao iko nyuma zaidi ya mwili kuliko miguu ya mabata wachovya ili kujisogeza mbele vizuri ndani ya maji. Kwa sababu hiyo hawawezi kutembea vizuri. Hutokea kwa makundi kwa maji baridi au milango ya mito, lakini bata mzamaji mkubwa (*Aythya marila*) huingia bahari wakati wa majira ya baridi. Wanaweza kupuruka sana na spishi za kanda za kaskazini huhamia kusini kila majira ya baridi. Hujenga matago yao visiwani kwa maziwa au ndani ya uoto wa matete uliosongamana.

## Spishi za Afrika 
* *Aythya affinis*, Bata Mzamaji Mdogo (Lesser Scaup)
* *Aythya ferina*, Bata Kichwa-chekundu (Common Pochard)
* *Aythya fuligula*, Bata Kishungi (Tufted Duck)
* *Aythya innotata*, Bata Mzamaji wa Madagaska (Madagascan Pochard)
* *Aythya marila*, Bata Mzamaji Mkubwa (Greater Scaup)
* *Aythya nyroca*, Bata Macho-meupe (Ferruginous Duck)
* *Marmaronetta angustirostris*, Bata Domo-jembamba (Marbled Duck)
* *Netta erythrophthalma*, Bata Macho-mekundu (Southern Pochard)
** *Netta e. brunnea*, Bata Macho-mekundu (African Pochard)
* *Netta rufina*, Bata Utosi-mwekundu (Red-crested Pochard)

## Spishi za mabara mengine 
* *Asarcornis scutulata* (White-winged Duck)
* *Aythya americana* (Redhead)
* *Aythya australis* (Hardhead}
* *Aythya baeri* (Baer's Pochard)
* *Aythya collaris* (Ring-necked Duck)
* *Aythya novaeseelandiae* (New Zealand Scaup)
* *Aythya valisineria* (Canvasback)
* *Rhodonessa caryophyllacea* (Pink-headed Duck) **labda imekwisha**
* *Netta peposaca* (Rosy-billed Pochard)

## Picha 

Image:Lesserscaup.PNG|Bata mzamaji mdogo
Image:Aythya ferina (Marek Szczepanek).jpg|Bata kichwa-chekundu
Image:Aythya fuligula male.jpg|Bata kishungi
File:Madagascar Pochard, Captive Breeding Program, Madagascar 2.jpg|Bata mzamaji wa Madagaska
Image:Aythya marila3.jpg|Bata mzamaji mkubwa
Image:Aythya nyroca16.jpg|Bata macho-meupe
Image:Marbled.teal.arp.600pix.jpg|Bata domo-jembamba
Image:Netta erythrophthalma Germany01.jpg|Bata macho-mekundu jike
Image:Netta rufina m2.jpg|Bata utosi-mwekundu

Picha:White-winged.wood.duck.arp.jpg|White-winged duck
Image:Redhead duck 1.jpg|Redhead
Image:Hardhead12.jpg|Hardhead
Image:Qtqy.jpg|Bear's pochard
Image:Aythya collaris1.jpg|Ring-necked duck
Image:Maori-Tauchente Aythya novaeseelandia 0505281.jpg|New Zealand scaup
Image:Aythya valisineria1.jpg|Canvasback
Image:Netta peposaca, Costanera Sur 1.jpg|Rosybill

Jamii:Mabata
Paul Sabatier

left|80px
thumb|Paul Sabatier

**Paul Sabatier** (5 Novemba 1854 &ndash; 14 Agosti 1941) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Alichunguza sifa za elementi mbalimbali. Mwaka wa 1912 pamoja na Victor Grignard alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Sabatier

Jamii:Waliozaliwa 1854
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Îles Éparses

[thumb|400px|[Ramani ya Îles Éparses.]]
**Îles Éparses** (Kifaransa kwa *"visiwa vilivyotawanyika"*) ni atolli na visiwa vidogo katika Bahari ya Hindi vinavyotawaliwa na Ufaransa. Haviko chini ya mkoa wowote au kitengo kingine kati ya maeneo ya ng'ambo ya Ufaransa. Havihesabiwi kama mkoa wa pekee kwa sababu hakuna wakazi asilia isipokuwa watumishi wa serikali, wanajeshi au wanasayansi kwenye vituo mbalimbali visiwani.

Hadi mwaka 2005 vilisimamiwa na mkuu wa mkoa wa Réunion lakini havikuhesabiwa kati ya maeneo ya Umoja wa Ulaya kama Reunion yenyewe. Tangu hapo kuna afisa mtawala mwenye cheo cha mkuu wa mkoa (prefect) kwa ajili ya Îles Éparses pamoja na visiwa katika Bahari ya Kusini.

## Visiwa 
*Bassas da India
*Kisiwa cha Europa
*Kisiwa cha Juan de Nova
*Kisiwa cha Tromelin
*Kisiwa Glorioso

Visiwa hivyo hudaiwa na Madagaska na Tromelin inadaiwa na Shelisheli pia.

Mnamo Aprili 2025, Ufaransa na Madagaska zilitangaza kwamba watakutana Juni 2025 kutafuta suluhu ya amani kwa mzozo huo. Mnamo 20 Juni 2025, Waziri wa Mambo ya Nje wa Madagaska, Rasata Rafaravavitafika, aliongoza mkutano wa kamati ya kisayansi inayohusu madai ya Madagaska kwa Visiwa Vilivyotawanyika. Lengo la mkutano huo lilikuwa kuendeleza hoja za kuhifadhi mamlaka ya Madagaska juu ya Visiwa Vilivyotawanyika, huku wakiendeleza majadiliano na Ufaransa.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Wizara ya maeneo ya ng'ambo ya Ufaransa  
* Tovuti rasmi 

Jamii:Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Walther Nernst

left|80px
thumb|Walther Nernst

**Walther Hermann Nernst** (25 Juni 1864 – 18 Novemba 1941) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Aliongeza utafiti wa kemia kwa jumla. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1864
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Tibesti

thumb|300px|Volkeno ya Emi Koussi katika safu ya Tibesti
**Tibesti** ni safu ya milima nchini Chadi na pia Libya yenye milima mikubwa zaidi ya eneo lote la jangwa la Sahara. Asili yake ni ya kivolkeno.

Mlima wenye kimo kirefu ni Emi Koussi (m 3415), Kegueur Terbi (m 3376), Tarso Taro (m 3325) na Pic Tousside (m 3265) ambayo ni volkeno hai.

Sehemu za juu mlimani hupokea mvua kidogo kila mwaka, kiasi hadi sentimita 12, kinachowezesha kustawi kwa mimea na hata miti kadhaa. Kwa hiyo kuna wakazi wachache wa kudumu. 

Zamani, kabla ya kuenea kwa Sahara, eneo lilikuwa na wanyamapori wengi, jinsi inavyoonekana katika michoro kwenye mapango yaliyokuwa makazi ya binadamu takriban miaka 5000 iliyopita (yaani mnamo 3000 KK).

## Viungo vya nje 
* Tibesti
* Information on climbing, with map 
* Information about the mountains, with images 
* WWF report on the Tibesti region
* Photo gallery
* Bird life in the Tibesti Mountains
* Photo gallery 
* Travel page with photos (in German)

Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Volkeno za Afrika
Jamii:Milima ya Chad
Jamii:Milima ya Libya
Zaire (mkoa)

**Zaire** ni jina la mkoa wa kaskazini-magharibi nchini Angola wenye eneo la km² 40,130 na wakazi 600,000. 

## Mipaka
Mkoa umepakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo iliyoitwa "Zaire" hadi 1997. Mipaka mingine ni mikoa ya Uige upande wa mashariki, Cuanza Norte upande wa kusini na Bahari Atlantiki upande wa magharibi.
 
## Miji
Makako makuu ni mji wa M'banza-Kongo. Miji mingine ni Soyo kwenye mdomo wa mto Kongo, Tomboco, N'Zeto kwenye mdomo wa mto Mebridege na Noqui kando la Matadi kwenye mpaka wa Kongo.

## Uchumi
Uchumi ni hasa kilimo na uvuwi pamoja na migodi, kuchimba madini na mafuta ya petroli.

Jamii:Zaire (mkoa)
Yochanan Vollach

**Yochanan Vollach** (amezaliwa mwaka 1945) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Israeli. 

Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Wachezaji mpira wa Israeli
Jorge Luis Borges

**Jorge Luis Borges** (24 Agosti 1899 - 14 Juni 1986) alikuwa mwandishi wa fasihi kutoka nchi ya Argentina. Wataalamu wengi wa fasihi wanaamini kuwa Borges alikuwa mmojawapo wa waandishi mashuhuri sana katika karne iliyopita. 

Mwaka 1914, familia yake ilihamia nchini Switzerland ambapo aliweza kujiunga na shule na baadaye kusafiri nchini Hispania. Alivyorudi nchini Argentina mnamo mwaka 1921, Borges alianza kuchapisha vitabu vya fasihi na insha kadhaa. Pia alishawahi kufanya kazi kama mkutubi na mhadhiri wa umma. Mwaka 1955, alichaguliwa kuwa mkurugenzi wa Maktaba ya Taifa (Biblioteca Nacional) na mwalimu wa Fasihi katika Chuo Kikuu cha Buenos Aires. 

Mwaka 1961 alikuja katika uzingativu wa watu kimataifa pale alipopata Tuzo ya Waandishi wa Kimataifa kwa ajili ya Prix Formentor. Mwaka 1971 alijishindia Tuzo ya Jerusalem. Kazi zake zilitafsiriwa na kuchapishwa zaidi nchini Marekani na huko barani Ulaya. Borges yeye mwenyewe alikuwa anajua lugha kadhaa kwa ufasaha kabisa. Alifariki mjini Geneva, Switzerland, mnamo mwaka 1986.

Borges hasa alijulikana kwa kutunga hadithi fupi za kubuniwa zilizoangazia masuala magumu kama vile "Wakati, Uwanda na Vioo" (kwa Kiingereza, *Time, space and mirrors*).

Mifano ya hadithi fupi alizoziandika ni kama "Shamba Panda" ambayo kwa Kiingereza ni *The Garden of forking paths*, na "Maktaba ya Babeli", au kwa Kiingereza, *The Library of Babel*.

## Viungo vya nje 
* Internetaleph Jorge Luis Borges

Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1986
Jamii:Waandishi wa Argentina
Tete (mji)

thumb|Picha ya daraja la kusimamishwa lenye urefu wa kilomita moja juu ya Mto Zambezi linalopatikan andani ya mji wa Tete ndani ya mkoa wa Tete
right|175px|Mahali pa Tete nchini Msumbiji

**Tete** ni mji mwenye wakazi 104,832 na makao makuu ya Mkoa wa Tete nchini Msumbiji. Iko kando la mto Zambezi takriban 420 km kutoka mdomo wake na mahali pa daraja mojawapo kati ya madaraja matano yanayovuka mto huu.

Tete ni mji wa kale uliojulikana kama kituo cha biashara cha Waswahili katika ufalme wa Mwene Mtapa. 1531 ilitwaliwa na Wareno ukawa kituo cha utawala wa Kireno katika bonde la Zambezi. Tangu karne ya 18 ilikuwa kituo cha kijeshi che Kireno na makao makuu ya utawala wa kikoloni wa eneo kubwa. 

Hadi leo kuna majengo kadhaa za zamani za ukoloni pamoja na kanisa, hospitali na jumba la gavana. 32 km nje ya mji kuna misioni ya Boroma iliyoanzishwa na shirika la Yesu.

Siku hizi uchumi wa mji uko duni ingawa Tete imekuwa muhimu kwa mawasiliano ikiwa na daraja, kituo cha reli na uwanja wa ndege.

Jamii:Miji ya Msumbiji
London School of Economics

**Chuo cha Uchumi London** (**London School of Economics and Political Science**; kwa kawaida kifupi: **LSE** kwa **London School of Economics**) ni kati ya vyuo maarufu duniani katika elimu ya uchumi, jamii na siasa.

## Muhtasari 
thumb|rightChuo kilianzishwa mwaka 1895 mjini London na leo hii ni sehemu ya Chuo Kikuu cha London. Hasa idara ya uchumi ina sifa za kimataifa.

Zaidi ya wakuu wa dola 39 walisoma katika chuo hiki na 8 kati yao wanashika nafasi ya mkuu wa nchi mwaka 2007. Maprofesa pamoja na waliopata digrii chuoni hapa jumla 14 walipokea tuzo ya Nobel ya uchumi, amani au fasihi.

Nafasi za kuendesha utafiti pamoja na nafasi kwa ajili ya wanafunzi huhesabiwa kati ya bora kabisa duniani.

## Wanafunzi mashuhuri wa LSE 
Kati ya viongozi wa kimataifa waliosoma LSE ni 
* John F. Kennedy (rais wa Marekani 1961-1963)
* Romano Prodi (waziri Mkuu wa Italia 1996-1998 na tena tangu 2006; 1999-2004 Rais wa Kamati ya Ulaya
* Mick Jagger (mwimbaji wa bendi ya Rolling Stones)
* Kwame Nkrumah (1909-1972) - Rais wa kwanza wa Ghana (1960-1966)
* Jomo Kenyatta (1891-1978) Rais wa kwanza wa Kenya (1964-1978)
* Mwai Kibaki (b. 1931) - Rais wa Kenya (tangu 2002)

Jamii:Vyuo vikuu vya Uingereza
Jamii:London
Theodore William Richards

left|80px
thumb|Theodore William Richards

**Theodore William Richards** (31 Januari 1868 – 2 Aprili 1928) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine, alichunguza vipimo vya atomu. Mwaka wa 1914 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1868
Jamii:Waliofariki 1928
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Francis William Aston

left|80px

**Francis William Aston** (1 Septemba 1877 – 20 Novemba 1945) alikuwa mwanakemia na mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Baadhi ya utafiti mwingine, alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Fidel Castro

thumb|Fidel Castro
**Fidel Alejandro Castro Rúz** (13 Agosti 1926 - 25 Novemba 2016) alikuwa kiongozi wa Kuba tangu mwaka 1959 hadi 2006 akiwa waziri mkuu hadi 1976 halafu rais wa nchi. 

## Maisha
Fidel Castro alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Havana akawa wakili kabla ya kujiunga na siasa ya mapinduzi.
Castro aliongoza harakati ya upinzani wa wanamgambo dhidi ya udikteta wa jenerali Fulgencio Batista tangu 1953. 

Fidel Castro alivyokamatwa baada ya uvamizi wa  Moncada, mwaka 1956. 

Hatimaye mwaka 1958 alishinda jeshi la Batista aliyelazimika kukimbia nchi tarehe 1 Januari 1959. Fidel Castro alitakiwa kuuawa na jeshi la Batista lakini alikimbia na kuvuka bahari ya Atlantiki hadi Mexico umbali wa kilomita 100. Baada ya muda alipanda mashua hadi Arjentina ili kupata msaada wa Che Guevara aliyekuwa tabibu akamsaidia Castro kupambana dhidi ya Batista na mara baada ya kumshinda Fidel Castro alikuwa Rais, Ernesto che Guevala akiwa waziri wake. Hivyo Castro akawa kiongozi mpya wa Cuba hadi mwaka 2006.

Castro hakukubaliwa na Marekani, hivyo akajiunga na siasa ya Umoja wa Kisovyeti dhidi ya Marekani. 
Aliongoza harakati yake kuwa chama cha kikomunisti akatangaza ukomunisti mwenyewe.

Hata baada ya kuporomoka kwa ukomunisti kote duniani (1989) aliendelea kutawala kwa kufuata mfumo huo.
Baada ya upasuaji alioupata tarehe 31 Julai 2006 alikabidhi madaraka kwa mdogo wake Raul Castro.

Alifariki tarehe 25 Novemba 2016.

Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Marais wa Kuba
Jamii:Ukomunisti
Jamii:Mapinduzi
Radio Tanzania Dar es Salaam

alt=Jiji la Dar es Salaam|thumb|Jiji la Dar es Salaam,kunapatikana Radio Tanzania
**Radio Tanzania Dar Es Salaam** ni chombo cha taifa la Tanzania ambacho hutoa burudani za aina mbalimbali kama vile muziki, ngoma za utamaduni, mpira, mashairi, taarabu na taarifa mbalimbali za kitaifa na za kimataifa. 

Redio hii ina ofisi kuu yake Barabara ya Nyerere (zamani ilijulikana kama Pugu Road), Dar es Salaam. 

T
Jamii:Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
Strängnäs

thumb|Strängnäs
thumb|Kanisa Kuu la Strängnäs
**Strängnäs** ni mji mdogo nchini Uswidi wenye wakazi 13,000. Iko kusini ya Stockholm katika mkoa wa Södermanland. 

Strängnäs ina umuhimu wa kihistoria kwa sababu ilikuwa mahali pa uchaguzi wa mfalme Gustav Wasa tar. 6 Juni 1523. Sikukuu ya taifa ya Uswidi inakumbuka uchaguzi huo.

Jamii:Miji ya Uswidi
Musalia Mudavadi

**Wycliffe Musalia Mudavadi** (anajulikana zaidi kwa jina la Musalia Mudavadi; alizaliwa katika Kaunti ya Vihiga, 12 Septemba 1960) ni mwanasiasa maarufu nchini Kenya. 

Mudavadi amekuwa mbunge kwa miaka mingi. Aliingia bungeni kwa mara ya kwanza mwaka 1989 baada ya baba yake, Moses Mudavadi, aliyekuwa akishikilia kiti hicho, kufariki.

Alikuwa ndiye makamu wa rais wa mwisho kabla Daniel Arap Moi hajaondoka madarakani. Inaaminika kuwa alipewa umakamu wa rais ili kushawishi Waluhya kuiunga mkono KANU. Mpango huu haukufanikiwa.

Katika uchaguzi wa urais nchini Kenya mwaka 2002, Mudavadi alikuwa mgombea mwenza wa Uhuru Kenyatta. Pamoja na kuungwa mkono na rais aliyekuwa akimaliza muda wake, Moi, na mtandao mkubwa wa KANU, Kenyatta na Mudavadi walishindwa uchaguzi, Kenyatta hakuchaguliwa kuwa rais na Mudavadi alipoteza kiti cha ubunge wa Sabatia.

Wakati wa upigaji wa kura ya maoni kuhusu katiba mpya ya Kenya, Mudavadi alikuwa kwenye kambi iliyokuwa ikiipinga katiba hiyo. Katika kambi hiyo alikuwemo mwanasiasa maarufu Raila Odinga.

Mudavadi alikuwa kwenye kambi ya watakaogombea urais wa Kenya mnamo Desemba 2007.

Mwaka 2015 alianzisha chama cha Amani National Congress (ANC) kilichoendelea kusimama upande wa Raila Odinga kwenye uchaguzi wa rais mnamo 2017.  

Mwaka 2021 Mudavadi aliungana na Kalonzo Musyoka (chama cha Wiper), Moses Wetangula (Ford Kenya) na Gideon Moi (Kanu) kuunda ONE KENYA ALLIANCE-OKA kwa kusudi la kumpata mgombea kwenye uchaguzi wa 2022. Mudavadi alitangaza kwamba yeye alilenga kugombea mwenyewe.

Tarehe 23 Januari 2022 Mudavadi alimkaribisha makamu wa rais William Ruto kwenye mkutano mkuu wa ANC na hivyo kusababisha wenzake Gideon Moi na Kalonzo Musyoka kuondoka kwenye ushirikiano naye.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Wabunge wa Kenya
Jamii:Makamu wa rais wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Gilberto Gil

thumb|right|250px|Gilberto Gil, waziri wa utamaduni wa Brazil
**Gilberto Passos Gil Moreira** (alizaliwa 26 Juni 1942) ni mwanamuziki, mwimbaji, mpiga gitaa, na mwanaharakati toka nchini Brazili. Gil alikuwa Waziri wa Utamaduni wa nchi hiyo toka mwaka 2003 to 2008 katika serikali ya Rais .

Gil alianza safari yake ndefu ya muziki akipiga muziki aina ya Bossa Nova kisha baadaye akaanza kuandika nyimbo za kuchochea mwamko na ufahamu wa kisiasa na kijamii.

Mwaka 1969, Gil na mwanamuziki mwenzake, Caetano Veloso walikamatwa na askari wa serikali ya kijeshi ya Brazili kwa tuhuma za kujihusisha na harakati dhidi ya serikali. Walipoachiliwa, wote wawili walikimbilia uhamishoni London, Uingereza.

Akiwa Uingereza, Gil alianza kutumbuiza na makundi ya muziki nchini humo kama vile Yes, Pink Floyd, na Incredible String Band. Mwaka 1970 alitembelea Marekani ambapo alirekodi santuri aliyoimba kwa Kiingereza. Akishirikiana na Jimmy Cliff alirekodi wimbo wa Bob Marley wa "No Woman, No Cry" mwaka 1980. Wimbo huu ulipata umaarufu mkubwa na ulifanikiwa kuifanya Rege kupendwa na kukubalika nchini Brazili.

Pamoja na kuwa waziri, Gil bado aliuwa akitumbuiza mwisho wa wiki na pia alirekodi nyimbo kadhaa akiwa waziri kama vile Rebento, Refavela, Refzenda, na Oslodum. Nyimbo hizi amezitoa chini ya mfumo mpya wa hatimiliki huria, Creative Commons.

Mei 2005, Mfalme wa Uswidi alimkabidhi Gil tuzo ya muziki ya "Polar Music Prize." Septemba 2005 alipewa tuzo ya "Légion d'honneur" toka serikali ya Ufaransa

## Viungo vya nje
* Video ya Gilberto Gil akiimba "No Woman, No Cray"
* Tovuti ya Gilberto Gil
* Video ya Gilberto Gil

Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Brazil
Jamii:Wanaharakati wa Brazil
Jamii:Wanasiasa wa Brazil
Romano Prodi

**Romano Prodi** (Scandiano 9 Agosti 1939) ni mchumi na mwanasiasa wa Italia. Aliwahi kuwa waziri mkuu wa Italia mara mbili: 1996-1998 na 2006-2008.

## Profesa wa uchumi 
Prodi aliwahi kuwa profesa wa uchumi kwenye Chuo Kikuu cha Bologna kati ya 1971 na 1999. Mwaka 1978 aliitwa na Waziri Mkuu Giulio Andreotti kujiunga na serikali yake kama waziri wa viwanda. Baada ya kuanguka kwa serikali hiyo mwaka 1979 Prodi alirudi Chuo Kikuu.

## Waziri Mkuu mara ya kwanza 
Mwaka 1996 alipewa nafasi ya kiongozi wa ushirikiano wa "Ulivo" (yaani "Mzeituni") uliounganisha vyama mbalimbali vya kisiasa vya mrengo wa kushoto akamshinda Silvio Berlusconi na umoja wake wa kisiasa wa mrengo wa kulia akawa waziri mkuu. Akajiuzulu 1998 baada ya kuporomoka kwa ushirikiano wa Ulivo bungeni.

## Kiongozi wa Ulaya 
Mwaka 1999 akachaguliwa kama mbunge wa Bunge la Ulaya akateuliwa kuwa mwenyekiti au raisi wa Kamati ya Ulaya kwa kipindi cha 1999 hadi 2004. Aliongoza Umoja wa Ulaya katika majadiliano ya kupokea nchi kumi kama wanachama wapya mwaka 2004.

## Waziri Mkuu awamu wa pili 
Baada ya kumaliza kipindi hicho akarudi katika siasa ya Italia akashinda tena uchaguzi wa bunge la mwaka 2006 dhidi ya Berlusconi. Tangu 17 Mei mwaka huo akawa waziri mkuu wa Italia mara ya pili akiongoza ushirikiano wa vyama unaoitwa "Unione" (yaani "umoja"). Serikali yake ilianguka mwaka 2008.

## Viungo vya nje
Prodi, Romano
Virginia

thumbnail|right|280px|Mji wa Virginia

thumb|300px|Ramani ya Virginia
**Virginia**, rasmi **Jumuiya ya Virginia** ni jimbo la kujitawala la Marekani. Iko katika mashariki ya Marekani bara. Imepakana na West Virginia, Maryland na mkoa wa shirikisho la Washington D.C. upande wa kaskazini, North Carolina na Tennessee upande wa kusini halafu Kentucky na West Virginia upande wa magharibi. Upande wa mashariki ni bahari ya Atlantiki pamoja na hori ya Chesapeake.Mji mkuu ni Richmond (Virginia) na mji mkubwa ni Virginia Beach. 

Virginia ilikuwa koloni ya Uingereza tangu kuanzishwa kwa mji wa Jamestown (Virginia) mwaka 1607. Jina la "Virginia" lamaanisha "kibikira" kwa heshima ya malkia Elizabeth I ambaye hakuolewa. Mwaka 1788 ilikuwa jimbo la kujitawala la nchi mpya ya Marekani ni moja kati ya majimbo 13 yaliyoanzisha Marekani.

Jimbo la West Virginia iliwahi kuwa sehemu ya Virginia. Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani Virginia iliondoka katika maungano ya madola ya Marekani ikajiunga na waasi wengine katika Shirikisho la Marekani. Wakati ule wilaya kwenye magharibi ya jimbo zilijitenga na kuwa jimbo jipya lililobaki upande wa maungano hata baada ya mwisho wa vita.


Jamii:Majimbo ya Marekani
Maryland

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la Maryland

thumb|300px|Ramani ya Maryland
**Maryland** ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani.  Imepakana na majimbo ya Pennsylvania, West Virginia, Delaware, Virginia na mkoa wa shirikisho la Washington DC.

Iko kwenye pwani ya Atlantiki upande wa mashariki wa Marekani bara. Hori ya Chesapeake inagawa eneo la jimbo pande mbili. 

Mji mkuu ni Annapolis na mji mkubwa ni Baltimore. Kwa miji mingine, angalia orodha ya miji.

## Historia
Iliundwa kama koloni la Uingereza mwaka 1634 na kabaila Lord Baltimore aliyetumia jina la Maryland kwa heshima ya mke wa mfalme Charles I. Baltimore aliyetoka Eire alitafuta hasa mahali kwa ajili ya Wakatoliki wasiokubaliwa katika makoloni mengine ya Uingereza. Maryland ilikuwa koloni la kwanza lenye sheria iliyokubali madhehebu yote ya Kikristo. 

Mji mkuu wa Washington DC ulijengwa kwenye eneo lililotengwa na eneo la Mayrland kando ya mto Potomac.

Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani (1861-1865) Maryland ilikaa upande wa Maungano.

## Viungo vya Nje 
* State of Maryland (tovuti ya serikali)
* USGS habari za Maryland 
* U.S. idara ya sensa 


Jamii:Majimbo ya Marekani
Mkoa wa Kati (Kenya)

|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | 200px|Mahali pa Mkoa wa Kati
|-
|**Makao Makuu** || Nyeri
|-
|’‘‘Mji Mkubwa’’’ || Nyeri
|-
|**Eneo** - Jumla
|Nafasi ya 5 kati ya mikoa ya Kenya13,191 km²
|-
|**Wakazi** &nbsp;- Jumla (2007) &nbsp;- Msongamano wa watu / km²
|Nafasi ya 4 kati ya mikoa ya Kenya 4,145,000313 /km&sup2;
|-
|**Lugha mkoani**
| Kikuyu Kiembu Kimeru 
|-
| colspan=2 align=right style="padding: 0 5px 0 5px" | 
|}
[thumb|300px|left|Mahali pa Mkoa wa Kati katika [Kenya]]

**Mkoa wa Kati** (Central Province) ni mkoa wa Kenya unaoenea kati ya Mlima Kenya, Nairobi na Nyahururu. Eneo lake si kubwa lakini kuna msongamano mkubwa wa watu kulingana na mikoa ya jirani kwa sababu ya hali ya hewa na rutba ya ardhi inayolisha watu wengi. Nairobi iko nje ya mkoa.

## Hali ya hewa 
Hali ya hewa mkoani ni poa hakuna baridi kali kutokana na kimo cha juu. Kuna mvua nyingi kiasi na majira yake ni kuanzia Machi hadi Mei halafu Oktoba hadi Novemba.

## Uchumi 
Mkoa wa Kati ni kitovu cha kilimo cha Kenya. Kuna kahawa nyingi pia mazao mengine. Maziwa na bidhaa kutokana na maziwa kama vile jibini hutengenezwa hasa mkoani. Soko zake ni pamoja na mji mkuu wa Nairobi ulio nje ya mkoa mwenyewe lakini imepakana nayo. 

## Utawala 
Makao makuuy a mkoa yapo Nyeri. Kuna wilaya saba kama zifuatazo:

## Historia 
Wenyeji asilia ni hasa Wagikuyu, Waembu na Wameru wanoitwa pia watu wa G.E.M.A. na kushirikiana historia ya pamoja wakitumia lugha ambazo ni karibu. Wanaaminiwa walifika mkoani katika karne ya 17.

Wakati wa ukoloni Waingereza waliona maeneo ya mkoa kufaa kwa walowezi Wazungu kutokana hali ya hewa. Hivyo sehemu kubwa zilitengwa kwa matumizi yao kwa jina la "White Highlands" (Nyanda za juu za Wazungu). Wenyeji wengi waliondolewa mashambani au walivumuliwa tu bila haki.

Siasa hii ilikuwa sababu hasa ya upinzani ulioanzishwa katika miaka ya 1940 kwa jina la Mau Mau.

Chini ya utawala wa rais Kenyatta mkoa uliona miradi mingi ya maendeleo kama barabara, viwanda na shule. Lakini wakati wa utawala wa Moi miradi mingi pamoja na barabara zilirudi nyuma.


K
Edward Cummings

thumb|right|Edward Cummings.
**Edward Estlin Cummings** (kwa kifupi **E. E. Cummings**; 14 Oktoba 1894 - 3 Septemba 1962) alikuwa mshairi na mwandishi mashuhuri kutoka Marekani. Kwa jumla aliandika na kuchapisha mashairi, riwaya na tamthilia mia tisa. Vile vile, Cummings alijulikana sana kama mchoraji wa picha kadhaa zilizovutia.

Mashairi ya Cummings yaligusia sana masuala ya mapenzi na mazingira - alipenda sana kuandika juu ya majira ya kuchipua. Mashairi yake yalipata umaarufu kwa sababu hayakuakifishwa kama ilivyo kawaida.

Watalaamu wengi wanaamini kuwa Cummings alikuwa mmojawapo wa washairi waliojulikana sana kule Marekani katika karne ya 20. Mashairi aliyoandika Cummings, na ambayo yanajulikana sana, ni kama: "*In Just Spring*", "*A Man Who Had Fallen Amongst Thieves*", "*The Cambridge Ladies*" na "*Buffalo Bill*".

## Vitabu
* *The Enormous Room* (1922)
* *Tulips and Chimneys* (1923)
* *&* (1925) (self-published)
* *XLI Poems* (1925)
* *is 5* (1926)
* *HIM* (1927) (a play)
* *ViVa* (1931)
* *CIOPW* (1931) (art works)
* *EIMI* (1933) (Soviet travelogue)
* *No Thanks* (1935)
* *Collected Poems* (1938)
* *50 Poems* (1940)
* *1 × 1* (1944)
* *Santa Claus: A Morality* (1946)
* *XAIPE: Seventy-One Poems* (1950)
**i—six nonlectures* (1953) Harvard University Press
* *Poems, 1923–1954* (1954)
* *95 Poems* (1958)
* *73 Poems* (1963) (posthumous)
* *Fairy Tales* (1965)
* *Etcetera: The Unpublished Poems* (1983)
* *Complete Poems, 1904–1962*, edited by George James Firmage, Liveright 2008

## Baadhi ya tuzo alizopewa
* Dial Award (1925)
* Guggenheim Fellowship (1933)
* Shelley Memorial Award for Poetry (1945)
* Harriet Monroe Prize from *Poetry* magazine (1950)
* Fellowship of American Academy of Poets (1950)
* Guggenheim Fellowship (1951)
* Charles Eliot Norton Professorship at Harvard (1952–1953)
* Special citation from the National Book Award Committee for his *Poems, 1923–1954* (1957)
* Bollingen Prize in Poetry (1958)
* Boston Arts Festival Award (1957)
* Two-year Ford Foundation grant of $15,000 (1959)

## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* E. E. Cummings, Lifelong Unitarian Biography of Cummings and his relationship with Unitarianism
* E.E. Cummings Personal Library at LibraryThing
* Papers of E. E. Cummings at the Houghton Library at Harvard University
* E. E. Cummings Collection  at the Harry Ransom Center at the University of Texas at Austin
* Poems by E. E. Cummings at PoetryFoundation.org
* Jonathan Yardley, *E. E. Cummings: A Biography*, Sunday, October 17, 2004, Page BW02, *The Washington Post Book Review*
* *SPRING*:The Journal of the E. E. Cummings Society
* Modern American Poetry 
* E. E. Cummings at Library of Congress Authorities&nbsp;– with 202 catalog records
* Biography and poems of E. E. Cummings at Poets.org

Jamii:Waandishi wa Marekani
Mkoa wa Mashariki (Kenya)

|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | 200px|Mahali pa Mkoa wa Mashariki
|-
|**Makao Makuu** || Embu
|-
|’‘‘Mji Mkubwa’’’ || Machakos
|-
|**Eneo** - Jumla
|Nafasi ya 2 kati ya mikoa ya Kenya154,354 km²
|-
|**Wakazi** &nbsp;- Jumla (2007) &nbsp;- Msongamano wa watu / km²
|Nafasi ya 2 kati ya mikoa ya Kenya 5,380,20035/km&sup2;
|-
|**Lugha mkoani**
| Kikamba, Kimeru lugha za wahamiaji kama Kiturkana Kiborana 
|-
| colspan=2 align=right style="padding: 0 5px 0 5px" | 
|}

**Mkoa wa Mashariki** (*Eastern Province*) ni mkubwa wa pili kati ya mikoa minane ya Kenya. Umepakana na Ethiopia halafu na mikoa ya Bonde la Ufa, Kati, Nairobi, Pwani na Mashariki-Kaskazini. 

Eneo la mkoa ni 154,354&nbsp;km² kuna wakazi karibu milioni tano na nusu. Umbo lake ni kanda ndefu linalounganisha watu wenye maisha na utamaduni tofauti sana. Katika kusini kuna wakulima wanaotumia lugha za Kibantu kama vile Wakamba na Wameru. Maeneo mapana ya kaskazini ni yabisi yakikaliwa na wahamiaji kama Borana, Turkana, Wasomali na wengine. Makao makuu ya mkoa yapo mjini Embu.

Ndani ya mkoa kuna maeneo yenye rutba sana hasa karibu na Mlima Kenya. Sehemu kubwa za Ukambani ni yabisi kiasi na wakulima wake hukosa mvua kila baada ya miaka kadhaa na kuteswa na njaa. Kaskazini ni nchi yabisi hata jangwa kama jangwa la Chalbi kati ya Ziwa Turkana na Marsabit. 

## Wilaya 
;*Wilaya* - (*Makao Makuu*)
* *Embu* - (*Embu*)
* *Isiolo* - (*Isiolo*)
* *Kitui* - (*Kitui*)
* *Machakos* - (*Machakos*)
* *Makueni* - (*Wote*)
* *Marsabit* - (*Marsabit*)
* *Mbeere* - (*Siakago*)
* *Meru&nbsp;Central* - (*Meru*)
* *Meru&nbsp;North*&nbsp;a - (*Maua*)
* *Meru&nbsp;South*&nbsp;b - (*Chuka*)
* *Moyale - (*Moyale*)
* *Mwingi - (*Mwingi*)
* *Tharaka - (*Tharaka*)

a Inaitwa pia*Wilaya ya Nyambene*.b Inaitwa pia *Wilaya ya Nithi''.

M
Embu

thumb|Embu

 	
**Embu** ni mji mkuu wa Kaunti ya Embu, ulio katika mkoa wa zamani wa Mashariki ya Kenya. Mji huu unapatikana takriban kilomita 120 kutoka Nairobi, na umejipanga kando ya milima ya Aberdare. Embu ni mji wenye idadi kubwa ya wakazi, na inakadiriwa kuwa na watu zaidi ya 60,000. Kabla ya kugawanywa kwa majimbo ya Kenya mwaka 2010, Embu ilikuwa mji mkuu wa Mkoa wa Mashariki.

Mji uko kwenye kimo cha mita 1,350 juu ya UB. Uliundwa na walowezi Waingereza mnamo mwaka 1906.

Wakazi walikuwa 60,673 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

Kuna asilimia kubwa ya watumishi wa serikali hapa wanaofanya kazi kwenye ofisi na shule nyingi zilizopo.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Embu
Machakos

thumbnail|right|280px|Machakos, Kenya

**Machakos** ni mji wa Kenya (Ukambani) takriban kilomita 64 upande wa kusini-mashariki wa Nairobi. Ni makao makuu ya kaunti ya Machakos.

Machakos imekua haraka kwa sababu ni karibu na mji mkuu wa taifa imeshapita idadi ya wakazi lakhi moja na nusu. Wenyeji wa Machakos ni hasa Wakamba.

## Historia
Machakos ni kati ya miji ya kwanza ya Kenya bara ikaundwa mwaka 1899 na Waingereza na kuwa makao makuu ya koloni la Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (mbali na eneo lindwa la pwani lililokodishwa na Usultani wa Zanzibar na Uingereza) kwa muda mfupi. 

Jina la mji lilitokana na chifu Masaku wa Wakamba aliyewahi kuwa na boma lake hapo.  

Baada ya azimio la kutounganisha Machakos na reli ya Uganda mji haukuendelea sana. 

Mwaka 2002 majadiliano kati ya pande mbalimbali za vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Sudan yalifanyika Machakos.

Kituo kikuu cha mabasi mjini Nairobi huitwa na wenyeji "*Machakos Country Bus*".

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Habari za historia ya Wakamba
* Habari za mlima Kituluni karibu na Machakos .

Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Machakos
Kakamega

thumbnail|right|280px|Kakamega, Kenya

**Kakamega** ni mji ulio makao makuu ya kaunti ya Kakamega nchini Kenya. 

Wakazi walikuwa 91,768 wakati wa sensa ya mwaka 2009. Wenyeji ni hasa Waluhya.

Kakamega iko takriban kilomita 100 kaskazini kwa Kisumu. 

Tangu mwaka 2006 chuo cha ufundi Kakamega kilipandishwa cheo kuwa Chuo Kikuu cha Malinde Musiro (Masinde Muliro University of Science and Technology). 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kakamega
Nyeri

thumbnail|right|280px|Nyeri, Kenya

**Nyeri** ni mji wa Kenya ya kati, takriban kilomita 100 kaskazini kwa Nairobi, miguuni mwa safu ya Aberdare ikitazama mlima Kenya. Nyeri ni makao makuu ya Kaunti ya Nyeri. 

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 125,357. Wakazi walio wengi ni Wakikuyu.

Nyeri imejulikana kimataifa kwa sababu ni mahali pa kuzikwa kwa Robert Baden-Powell anayekumbukwa kama mwanzilishi wa harakati ya maskauti. Maskauti kutoka nchi mbalimbali za dunia hufika hapo mara kwa mara kwa kumheshimu mzee huyu.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Nyeri