open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thais

.]] 
**Thais** alikuwa mwanamke wa karne ya 4 wa huko Aleksandria, Misri, ambaye baada ya kuishi kwa anasa alihamia jangwani kuishi kwa toba kali.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo kwa Kiswahili
*S.J.RUPYA, Makahaba wa jangwani, BPNP 1996, isbn 9976634765.

Jamii:Mababu wa jangwani
Pambizo

[thumb|Mapambizo huzunguka kitovu cha [Kuala Lumpur, Malaysia]]
[thumb|Eneo la vibanda pale [Soweto, pambizo la Johannesburg]]
[thumb|Maghorofa katika pambizo la Marzahn, [Berlin, Ujerumani]]
[thumb|Mapambizo huzunguka kitovu cha [Kontula, Helsinki, Finland]]
**Pambizo** (vilevile **kiungani**, **pambizoni**, **pembeni**, **kando ya mji**, **kiunga**; kwa Kiingereza: *suburb*) ni makazi ya watu yaliyo pembezoni mwa mji au jiji na kitovu chake. Hukaliwa na watu wanaofanya kazi kwenye kitovu cha mji au kwenye mitaa ya viwanda. Si mjini kabisa wala si mashambani.

Zamani miji ya Dunia haikuwa mikubwa sana, isipokuwa miji mikuu katika madola makubwa yenye serikali thabiti. Tangu mapinduzi ya viwanda miji ilianza kukua na tangu mwaka 2008 zaidi ya nusu ya watu wote duniani huishi mjini.

Mifumo ya usafiri wa mjini inaruhusu watu kukaa mbali na mahali pa kazi na kusafiri kila siku baina ya nyumba na kazi. 

Watu huamua kuishi kwenye mapambizo kwa sababu mbalimbali:
* watu maskini hutafuta maeneo yasiyotumiwa wanapoweza kujenga vibanda vyao na hivyo kuanzisha pambizo la mtaa wa vibanda (slum)
* watu wenye kipato kidogo hutafuta makazi ya kupanga kwa gharama isiyo juu yanayopatikana pale ambako bei ya ardhi ni nafuu
* watu wenye hela hutafuta sehemu wanapoweza kujenga nyumba zao pamoja na nafasi ya bustani isiyopatikana tena mjini penyewe.

Kiutawala mapambizo yanaweza kuwa sehemu ya mji / jiji au kuwa nje yake. Hata hivyo kwa makusudi ya kusimamia usafiri, maji, maji machafu na takataka mara nyingi mamlaka za pamoja zimeundwa.

## Tanbihi
## Kujisomea 
* Archer, John; Paul J.P. Sandul, and Katherine Solomonson (eds.), *Making Suburbia: New Histories of Everyday America.* Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2015.
* Baxandall, Rosalyn and Elizabeth Ewen. *Picture Windows: How the Suburbs Happened.* New York: Basic Books, 2000.
* Beauregard, Robert A. * When America Became Suburban*. University of Minnesota Press, 2006.
* Fishman, Robert. *Bourgeois Utopias: The Rise and Fall of Suburbia*. Basic Books, 1987; in U.S.
* Galinou, Mireille. *Cottages and Villas: The Birth of the Garden Suburb* (2011), in England
* Harris, Richard. *Creeping Conformity: How Canada Became Suburban, 1900-1960* (2004)
* Hayden, Dolores. *Building Suburbia: Green Fields and Urban Growth, 1820–2000*. Vintage Books, 2003.
* Stilgoe, John R. *Borderland: Origins of the American Suburb, 1820–1939*. Yale University Press, 1989.
* Teaford, Jon C., *The American Suburb: The Basics*. Routledge, 2008.

## Viungo vya nje
* A Future Vision for the North American Suburb 
* Images of a mature north London suburb illustrating a wide range of domestic architecture 
* The end of suburbia (documentary film) 

Jamii:Mji
Meridiani ya sifuri

300px|thumb|Meridiani ya sifuri.
**Meridiani ya sifuri** (kwa Kiingereza: ***Prime Meridian**, Null meridian, Zero meridian*) ni mstari wa meridiani unaokubaliwa kuwa mstari wa rejeo kwa kutaja longitudo za mahali duniani. Tangu mwaka 1884 meridiani hiyo ni mstari unaopita kutoka ncha ya Kaskazini hadi ncha ya Kusini kupitia paoneaanga pa Greenwich mjini London, Uingereza. Mstari wa Greenwich ni sifuri, na mistari zenye umbali wa nyuzi moja hutajwa kuwa nyuzi za longitudo upande wa mashariki au magharibi za sifuri, yaani Greenwich.

## Historia ya uteuzi wa Greenwich
Hadi mwaka ule kulikuwa na meridiani za kurejelea tofauti kati ya nchi na nchi pamoja na meridiani ya Greenwich kuwa rejeleo kwa ramani za Kiingereza. Maana Greenwich, ambayo ni pambizo la London, ilikuwa mahali pa paoneaanga pakuu pa Uingereza. Mnamo mwaka 1880 Uingereza ilikuwa nchi yenye meli nyingi duniani na idadi kubwa ya meli ilitumia ramani zilizorejelea Greenwich kwa kutaja majiranukta ya mahali.

Mwaka 1884 rais wa Marekani alikaribisha mkutano wa kimataifa "International Meridian Conference" uliohudhuriwa na wawakilishi kutoka nchi 25. Mkutano ulipendekeza kutumia meridiani ya Greenwich kama "meridiani ya sifuri".

Hata hivyo, Ufaransa haukukubali mwanzoni na kwa miaka kadhaa iliyofuata ramani za Kifaransa zilionyesha meridiani ya Paris kuwa "meridiani ya sifuri".

## Mfumo wa kutaja majiranukta au anwani ya kijiografia
Meridiani ya Greenwich huhesabiwa kuwa "0", halafu kuna nyuzi 180 upande wa mashariki na nyuzi 180 upande wa magharibi. Nyuzi ya 180 ni ya pamoja kinyume cha mstari wa Greenwich.

Nyuzi za longitudo hutajwa ama kwa kuongeza "za mashariki / East" na "za magharibi / West", au kwa kutumia namba chanya kwa nyuzi za mashariki na namba hasi kwa zile za magharibi.

Kila meridiani hukatwa na mstari wa ikweta. Sambamba na ikweta iko mistari ya duara ya latitudo inayotajwa kwa nyuzi 1-90 za kaskazini au nyuzi 1-90 za kusini. 

## Nchi zinazopitwa na meridiani ya sifuri
Mstari wa longitudo Greenwich unapita kwenye nchi zifuatazo: 
* Ufalme wa Muungano,
* Ufaransa, 
* Hispania, 
* [Algeria, 
* [Mali,
* Burkina Faso, 
* Togo,
* Ghana, na
* Antaktiki.

Inapita pia kwenye sehemu za 
* visiwa vya Norwei (Svalbard, Jan Mayen, Kisiwa cha Bouvet), na
* Greenland (Denmark).

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* "Where the Earth's surface begins—and ends", *Popular Mechanics*, December 1930

* A pictorial catalogue of meridian markers

Jamii:Jiografia
Soweto

thumb|Soweto.
[thumb|[Mtaa wa vibanda katika Soweto.]]
[thumb|Nyumba alipokaa [Nelson Mandela 1946 - 1962 pale Soweto, Vilakazi Street.]]
**Soweto** ni sehemu ya jiji la  Johannesburg, Afrika Kusini. 

Jina hilo ni kifupi cha **Southwestern townships** yaani "mapambizo ya kusini-magharibi". Hayo yalianzishwa wakati wa apartheid kama makazi ya Waafrika pekee, na kwa hiyo yalitazamwa kuwa "mapambizo meusi" ya Johannesburg. 

Kati ya miaka 1983 na 2002 Soweto ilikuwa manisipaa ya pekee, baadaye imekuwa tena sehemu ya jiji la Johannesburg.

Wakati wa sensa ya mwaka 2008 idadi ya wakazi ilikuwa milioni 1.3  na hii inalingana na theluthi moja ya wakazi wote wa jiji hilo.

Ndani ya Soweto kuna vitongoji mbalimbali, idadi inatajwa mara kuwa 29, mara 34. Kati yake, vingine ni maeneo maskini sana, hata mitaa ya vibanda; vingine vina nyumba nzuri.

Soweto ilikuwa kitovu cha upinzani wa wanafunzi dhidi ya apartheid kwenye mwaka 1976.

## Tanbihi
## Kujisomea
* 
* 
* 
* 
* Harrison, Philip, and Kirsten Harrison (2014) “Soweto: A Study in Socio-Spatial Differentiation.” In Philip Harrison, Graeme Gotz, Alison Todes, and Chris Wray (eds) *Changing Space, Changing City: Johannesburg after Apartheid*, Johannesburg: Wits University Press, pp 293–318. https://doi.org/10.18772/22014107656.19 
*
* 
* 
* 
* French, Kevin John, James Mpanza and the Sofasonke Party in the development of local politic in Soweto, unpublished M.A. dissertation, University of the Witwatersrand, Johannesburg, 1983.

## Viungo vya Nje
* Soweto uprisings.com, an extensive map mashup with info on the events on 16
* Senator for Illinois, Barack Obama, at the Hector Pieterson Museum in August 2006 
* Guardian Unlimited audio recording of Antoinette Sithole on the Soweto uprising 
* [Soweto Uprising (2007) at the Internet Archive(https://sw.wikipedia.org/wiki/Internet_Archive)]
* BBC video of the Soweto uprisings
Bahari ya Eire

ya Bahari ya Eire (Irish Sea).]]
**Bahari ya Eire** (kwa Kiingereza: **Irish Sea**) ni sehemu ya bahari inayotenganisha visiwa vya Eire (Ireland) na Britania.Ina visiwa viwili vikubwa kiasi ambayo ni Anglesey (Welisi) na Isle of Man, pamoja na visiwa vidogo. Inapakana na nchi za Welisi, Uingereza na Uskoti (zote sehemu za Ufalme wa Muungano) upande wa mashariki, halafu Eire na Eire ya Kaskazini (pia sehemu ya Ufalme wa Muungano) upande wa magharibi.

Kila mwaka kuna abiria milioni 12 wanaovuka bahari hii na bidhaa tani milioni 17 zinasafirishwa kati ya Britania na Eire.

## Uchumi 
Eneo lake ni kilomita za mraba 46,007. Kina kirefu kinafikia mita 300 lakini kwa wastani ni mnamo mita 50.

Uvuvi ni biashara muhimu, mwaka 2008 samaki tani 38,000 walikamatwa .
 
Chini ya bahari hii kuna akiba za mafuta na gesi pamoja na vituo vya kuchimba maliasili hizi.

## Marejeo
## Viungo vya nje
Bahari ya Greenland

300px|thumb|Eneo la Bahari ya Greenland
**Bahari ya Greenland** ni jina la sehemu ya Bahari Aktiki iliyopo upande wa mashariki wa Greenland. 

Inapakana na kisiwa cha Greenland upande wa magharibi, funguvisiwa la Svalbard upande wa mashariki, na Bahari ya Norwei pamoja na  Iceland upande wa kusini. Upande wa kaskazini ziko sehemu za Bahari Aktiki zinazofunikwa kwa barafu kwa miezi mingi ya mwaka. .

Eneo lake ni mnamo kilomita za mraba 1,205,000. Kina cha wastani ni mita 1,444, kina kikubwa ni mita 4,846. 

Tabianchi ni baridi sana; halijoto hupanda kwa muda mfupi tu juu ya °C 0. Baridi iliyopimwa ilikuwa °C -49 karibu na Spitsbergen, lakini kisiwani Greenland joto limeshafikia °C +25  kwa muda mfupi. Wastani ni baina ya °C -10 (kusini) hadi - 26 (kaskazini) wakati wa February na baina ya °C +5 hadi 0 wakati wa Agosti.

Hata hivyo maji ya bahari hujaa uhai wa samaki na wanyama kama sili na nyangumi wanaovindwa na Waeskimo waliokalia pwani za Greenland kwa karne nyingi. 

Visiwa vikubwa ni pamoja na funguvusiwa la Svalbard, Kisiwa cha Edvards, Eila, Godfred Hansens, Ile-de-France, Jan Mayen na mengine, Kisiwa cha Spitsbergen katika Svalbard pekee ina wakazi wa kudumu.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Greenland
Bahari ya Sargasso

259px|thumb|Bahari ya Sargasso.
259px|thumb|Mwani wa sargassum unafunika maeneo makubwa ya bahari
**Bahari ya Sargasso** ni eneo la Bahari Atlantiki lililoko upande wa mashariki wa Florida.

Hakuna pwani za nchi kavu lakini hutajwa kama eneo la pekee kwa sababu linazungukwa na mikondo ya bahari yenye mwendo wa kiduara. 

Mwendo wa mikondo kwenye mipaka yake husababisha sehemu za uso wa Bahari ya Saragasso kuwa chini ya usawa wa bahari ya jirani na hivyo mwani unaoelea kwenye maji hukusanyika huko.
 Kwa jumla maji ya sehemu hii ni safi sana bila machafuko inayomaanisha kibiolojia kuna lishe kidogo kwa uhai ndano yake. Lakini kuna mwani wa sargassum unaoelea kwenye uso wa maji na kuwa mazingira yanayoyoruhusu spishi mbalimbali kustwi hapa.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Sargasso Sea Alliance 
* "What's the story on the Sargasso Sea?"—The Straight Dope
* Photos of organisms living in the Sargasso Sea

Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Bahari ya Beaufort

300px|thumb|Bahari ya Beaufort; mstari mwekundu ni mpaka baina ya Alaska (Marekani) na Kanada. Pembetatu ya buluu nyeusi ni eneo linalodaiwa na nchi zote mbili.
**Bahari ya Beaufort** ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki. 

Iko upande wa kaskazini wa pwani za Alaska (Marekani) na majimbo ya Yukon na Kaskazini-Magharibi ya Kanada. 

Upande wa magharibi inakutana na Bahari ya Chukchi, upande wa mashariki inapakana na visiwa vya Aktiki vya Kanada. 

Jina lake lilichaguliwa kwa heshima ya Francis Beaufort (1774–1857) aliyekuwa mtaalamu wa ramani za bahari katika jeshi la majini la Uingereza wakati wa karne ya 19.

Sehemu hii ya bahari ina eneo la kilomita za mraba 476,000 na kina chake inafikia hadi mita 4,683, kina cha wastani ni mnamo mita 1,000. Chini ya bahari kuna akiba za mafuta na gesi.
 
Bahari imefunikwa na barafu sehemu kubwa ya mwaka. Kuna nyangumi wengi aina ya Beluga. .

Eneo lenye umbo la pembetatu kwenye mpaka wa Marekani na Kanada linadaiwa na nchi zote mbili, umuhimu wake uko katika swali la haki ya kuamulia matumizi ya malighafi hizi.

Mto mkubwa unaopeleka maji yake baharini ni mto Mackenzie wa Kanada.

## Tanbihi
Jamii:Aktiki
Jamii:Bahari
Kijiji cha Nachunyu

**Kijiji cha Nachunyu** kinapatikana katika kata ya Nachunyu, wilaya ya Lindi Vijijini. Ndiyo makao makuu ya kata.

Kijiji cha Nachunyu kina vitongoji kama ifuatavyo: Namtumbula, Tandika, Majengo, Mkopwe, Ujenzi, Msangi, Michenje pamoja na Bondeni.

Jamii:Wilaya ya Lindi Vijijini
Mto Brahmaputra

thumb|Mto Brahmaputra ni mto unaopatikana ndani ya nchi ya China
 ya beseni la Brahmaputra; inaitwa Tsangpo nchini Tibet.]]
**Brahmaputra** (**Tsangpo** ndani ya China) ni jina la mto unaoanza nchini Tibet (China) na kupita Uhindi. Nchini Bangla Desh unaungana na mto Ganges kilomita 150 kabla ya mdomo wa pamoja inapoishia katika Ghuba ya Bengali. Ni kati ya mito mikubwa ya Asia ukiwa na urefu wa kilomita 2,900. 

Chanzo cha Brahmaputra ni barafuto ya Chemayungdung kwenye mitelemko ya Himalaya katika nchi ya Tibet.  

Sehemu ya kwanza ya njia yake iko katika nyanda za juu za Tibet inapoelekea kutoka mashariki kwenda magharibi. Hapa inaitwa Tsangpo au Zangpo. Baada ya kilomita 1,500 hivi njia inapinda kwenda kusini. Inapita safu za Himalaya kupitia mabonde makali na kuingia katika jimbo la Arunachal Pradesh nchini Uhindi. 

Njia yake inapinda tena kuelekea magharibi katika bonde la Assam. Baada ya kilomita 600 hivi inapinda tena na kuelekea kusini inapoingia Bangla Desh. Hapa mto unajigawa; mkono mkubwa unaitwa Padma na kuungana na mto Ganges. Mkono mdogo zaidi unaendelea kuitwa Brahmaputra (kwa Kibengali: Brommoputro) na kuishia katika Mto Meghna unaoendelea kujiunga baadaye na Padma. Mto wote unaishia kwenye Ghuba ya Bengali (sehemu ya Bahari Hindi) kupitia delta kubwa. Delta hiyo huitwa mara nyingi delta ya Ganges au delta ya Brahmaputra-Ganges.

Mkondo wa Brahmaputra unasafirisha kiasi kikubwa cha maji kinachopitiwa tu na Amazonas na Kongo. Kwa wastani ni mita ya mjazo 19,800 kwa sekunde lakini baada ya kuyeyuka kwa theluji kwenye milima ya Himalaya mkondo unaweza kuongezeka hadi 100,000 m3/s. Hii inasababisha mara kwa mara mafuriko makubwa hasa nchini Bangla Desh.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
*http://www.mapsofindia.com/maps/rivers/brahmaputra.html - Brahmaputra River Map
Hori ya Baffin

thumb|Mahali pa Baffin Bay
[thumb|[Siwa barafu kwenye Hori ya Baffin]]
**Hori ya Baffin** (kwa Kiingereza: **Baffin Bay**) ni mkono wa Bahari Atlantiki unaotenganisha Greenland na Kisiwa cha Baffin upande wa magharibi. 

Jina la Baffin Bay linamaanisha "Hori ya Baffin" ingawa si hori, inafanana zaidi na mlangobahari mrefu sana.. Ila tu, ilhali uso wake unafunikwa na barafu kwa sehemu ya mwaka, wapelelezi wa kwanza waliopeleka habari zake Ulaya waliuona kama hori.

Eneo la Hori ya Baffin ni mnamo Km² 689,000. Urefu wake kutoka kaskazini hadi kusini ni km 1,450 baina ya pwani ya Greenland na Kisiwa cha Baffin. Upana wake ni kati ya km 650 na km 110.

Sehemu yenye kina kirefu cha mita 2.100 inapatikana katikati. 

Watu walikalia pwani za Baffin Bay kuanzia mwaka 500 BK. Wakazi wa kwanza hawajajulikana vizuri, walifuatwa na Waeskimo. 

Waviking kutoka Norwei walifuata mnamo mwaka 1000 walipotea tena hadi mnamo mwaka 1300. 

Waingereza walianza kutembelea eneo hilo mwaka 1585 walipotafuta njia ya kufika Asia kwa kupita Amerika upande wa kaskazini. 

Bahari hii ilipokea jina kutokana na nahodha William Baffin aliyepeleleza sehemu kubwa mwaka 1612 na kuchora ramani za pwani zake hadi gredi 77° 45′ za kaskazini. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Meridiani

300px|thumb|Meridiani ya sifuri (nyeusi) inapita Greenwich/Uingereza; mstari mwekundu ni mfano wa latitudo ya 30.
**Meridiani** (kutoka Kiingereza: *meridian*) ni mstari wa kudhaniwa kwenye uso wa ardhi kutoka ncha ya kaskazini hadi ncha ya kusini ya dunia. Kwa lugha nyingine ni nusuduara kwenye uso wa ardhi. 

Kuna mstari unaopita Greenwich (Uingereza) uliokubaliwa kuwa meridiani ya sifuri sanifu inayotumiwa kutaja longitudo ya mahali.

## Jina
Jina linatokana na Kilatini "meridianus" kinachomaanisha "cha mchana". Ilhali mchana hufafanuliwa kuwa wakati ambako Jua linakaa juu kabisa angani, basi mchana unafika saa ileile kwenye kila mahali pa meridiani ileile. 

Kwa maana hiyo "meridiani" fulani iko kwa kila mahali duniani, ni sawa na kusema longitudo ya mahali. Hivyo "meridiani ya Dar es Salaam" ni mstari kutoka ncha hadi ncha unaopitia Dar es Salaam, au mstari wa longitudo 39°17'12.8"E.

## Meridiani ya sifuri, Greenwich
Zamani kulikuwa na mifumo tofauti ya kuhesabu meridiani au longitudo. Mkutano wa mwaka 1884 ulikubali meridiani inayopita kwenye paoneanga pa Greenwich, Uingereza, kuwa "meridiani ya sifuri" yaani mstari wa marejeo kwa kutaja longitudo ya mahali popote duniani. 

## Nyuzi au digrii
Kwa hiyo meridiani ya Greenwich huhesabiwa kuwa "0", halafu kuna nyuzi 180 upande wa mashariki na nyuzi 180 upande wa magharibi. Nyuzi ya 180 ni ya pamoja kinyume cha mstari wa Greenwich.

Nyuzi za longitudo hutajwa ama kwa kuongeza "za mashariki / East" na "za magharibi / West", au kwa kutumia namba chanya kwa nyuzi za mashariki na namba hasi kwa zile za magharibi.

Kila meridiani hukatwa na mstari wa ikweta. Sambamba na ikweta ziko mistari ya duara za latitudo ziinazotajwa kwa nyuzi 1-90 za kaskazini au nyuzi 1-90 za kusini. 

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*The Principal Meridian Project (US)
*https://web.archive.org/web/20110614215130/http://www.blm.gov/pgdata/etc/medialib/blm/wo/MINERALS__REALTY__AND_RESOURCE_PROTECTION_/W0350/cadastral_pdfs.Par.13270.File.dat/histrect.pdf Note: This is a large file, approximately 46MB. Searchable PDF prepared by the author, C. A. White.
*Resources page of the U.S. Department of the Interior, Bureau of Land Management

Jamii:Jiografia
Ghuba ya Biskaya

300px|thumb|Ghuba ya Biskaya
**Ghuba ya Biskaya** (kwa Kiingereza: *Bay of Biscay*) ni ghuba kubwa ya Atlantiki ya kaskazini-magharibi inayopakana na Ufaransa na Hispania. 

Jina linatokana na nchi ya Wabaski wanaoishi pande zote mbili za mpaka wa nchi hizo.

Ghuba ya Biskaya inajulikana kwa dhoruba kali na mawimbi makubwa yaliyosababisha ajali nyingi za meli. Siku hizi usalama umeboreshwa kwa msaada wa teknolojia ya kisasa.

Jamii:Atlantiki
Jamii:Jiografia ya Hispania
Jamii:Jiografia ya Ufaransa
Bahari ya Ionia

**Bahari ya Ionia** (kwa Kigiriki Ιόνιο Πέλαγος *ionio pelagos*; kwa Kiitalia Mar Ionio; kwa Kialbania: Deti Jonë; kwa Kiingereza: Ionian Sea) ni sehemu ya Bahari Mediteranea upande wa kusini wa Bahari ya Adria. 

Inapakana na Italia ya kusini (mikoa ya Puglia, Basilicata, Calabria na Sisilia) upande wa magharibi, Albania na Ugiriki upande wa mashariki.  

## Jina
Jina linatokana na Io, mhusika katika mitholojia ya Ugiriki ya Kale. Io alikuwa mpenzi wa kibinadamu wa mungu Zeus, alivuka bahari hiyo. Hakuna uhusiano na nchi ya kihistoria ya Ionia iliyokuwepo kwenye pwani ya Anatolia (rasi ya nchini Uturuki), upande wa mashariki ya Ugiriki, ilhali Bahari ya Ionia iko upande wa magharibi ya Ugiriki. Kwa alfabeti ya Kigiriki kila "ionia" huandikwa kwa herufi ya "o" tofauti (Ιόνιο - Ἰωνία). 

## Visiwa
Kuna visiwa vingi upande wa mashariki wa sehemu hii ya bahari na vyote ni sehemu ya Ugiriki: Korfu,  Zakynthos, Kefalonia, Ithaka na Lefkada.  

Visiwa vichache vidogo viko pia upande wa Italia.

## Usafiri
Kuna usafiri kwa feri baina ya bandari ya Patras na Igoumenitsa upande wa Ugiriki, halafu Brindisi na Ancona upande wa Italia. 

Jamii:Jiografia ya Italia
Jamii:Jiografia ya Albania
Jamii:Jiografia ya Ugiriki
Bahari ya Andamani

300px|thumb|Bahari ya Andamani kando ya Ghuba ya Bengali.
**Bahari ya Andamani** (kwa Kiingereza: *Andaman Sea*) ni bahari ya pembeni ya Bahari Hindi.
Iko kando ya Ghuba ya Bengali. 

Mpaka nayo ni safu ya visiwa vya Andamani na Nikobari upande wa magharibi. Upande wa mashariki Bahari ya Andamani inapakana na nchi zifuatazo: Myanmar (au Burma), Uthai na Malaysia. Upande wa kusini kipo kisiwa cha Sumatra (Indonesia).

Eneo lake ni km2 797,000. Urefu kutoka kaskazini hadi kusini ni mnamo kilomita 1,200, upana wake hauzidi km 650. Kina cha wastani ni mita 870, lakini kinafikia hadi mita 4,180. Halijoto ya maji kwenye uso wa bahari hucheza baina ya sentigredi 27.5 hadi 30.

## Viungo vya Nje 
* Myanmar Marine Biodiversity Atlas Online

Jamii:Bahari ya Hindi
Theodori wa Tabennese

ya Mt. Theodori wa Tabennese.]]
**Theodori wa Tabennese** (314 hivi - 27 Aprili 367) alikuwa mwandamizi wa kiroho wa Pakomi na alizuia shirikisho la kwanza la monasteri ya Kikristo lisiishe na kifo cha huyo mwanzilishi wake.

Zimebaki hotuba zake kadhaa katika maandishi ya wafuasi wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya kifo chake au tarehe 16 Mei, siku inayofuata sikukuu ya Pakomi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani
*Umonaki

## Tanbihi
Tipasi

**Tipasi** (kwa Kilatini: Typasius; alifariki 10 Januari 297 au 298) alikuwa askari kutoka Tigava (leo El Kherba, nchini Algeria).

Baada ya kuingia Ukristo na kuacha maisha ya jeshi, alipoitwa na kaisari Maksimiani kusaidia katika vita dhidi ya wenyeji Quinquegentiani waliotaka kupinga mamlaka ya Dola la Roma, Tipasi alikataa.

Baadaye alianzisha monasteri alipoishi muda mrefu. Hatimaye aliitwa tena jeshini na kudaiwa kutoa sadaka kwa miungu ya Roma. Hapo akakatwa kichwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*The Passion of St. Typasius
* Tipasio

Jamii:Wafiadini Wakristo
Bahari ya Labrador

300px|thumb|Ramani ya Bahari ya Labrador
 na siwa barafu katika Bahari ya Labrador]]
**Bahari ya Labrador** (kwa Kiingereza: *Labrador Sea*, kwa Kifaransa: *mer du Labrador*) ni mkono wa Bahari Atlantiki uliopo baina ya rasi ya Labrador na Greenland. Upande wa kaskazini unaendelea katika Hori ya Baffin kupitia Mlangobahari wa Davis. Imeitwa pia bahari ya pembeni (:en:marginal sea ya Atlantiki.

Kina cha Bahari ya Labrador kinafikia mita 3400 kwenye kusini inapounganishwa na Atlantiki; katika sehemu hii ina upana wa km 1,000. Upande wa kaskazini kina hupungua hadi mita 700 ikipita kwenye mlangobahari wa Davis.

Halijoto ya maji haipandi juu ya sentigredi 5-6 na wakati wa baridi theluthi mbili za uso wake zinaganda kuwa barafu. 

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
Jamii:Bahari
Rasi ya Labrador

thumb|Rasi ya Labrador
thumb|Misitu ya Labrador
**Labrador** ni rasi kubwa katika mashariki ya Kanada yenye eneo la kilomita ya mraba 1,400,000. Inazungukwa na maji kwa panda tatu: 
* upande wa magharibi iko Hori ya Hudson
* upande wa kaskazini iko mlangobahari wa Hudson
* upande wa mashariki iko Bahari ya Labrador; kwenye kusini mashariki kuna mkono wa bahari inayotenganisha LAbrador na kisiwa cha Newfoundland. 

Upande wa kusini-magharibi Labrador imeunganishwa na Kanada bara.

Rasi hii ina wakazi wachache sana imefunikwa hasa na misitu na tundra. Kiutawala imegawiwa baina ya majimbo ya Quebec na Newfoundland na Labrador. 

Wakazi asilia walikuwa Maindio na Waeskimo katika kaskazini ya Labrador. Mnamo mwaka 1,000 Waviking kutoka Norwei walifika waliochukua miti kwa vijiji vyao pale Greenland inayokosa misitu.

Jina la Labrador inatokana na mbaharia na mpelelezi Mreno aliyeitwa Lavrador aliyefika mnamo 1498 na kuchora ramani ya pwanzi zake. Alitangaza utawala wa kireno juu ya nchi hizi lakini hakuna Mreno aliyemfuata.

Tangu 1534 Wafaransa walianza kuunda vituo vyao katika Quebec kwenye kusini ya Labrador. Kwa muda mrefu walilenga hasa biashara na Maindio. Katika karne ya 17 walifuata polepole pia walowezi Wafaransa waliojenga vijiji na miji katika kusini karibu na mto Saint Lawrence.

Baada ya Vita ya Miaka Saba (1856-63) maeneo yote ya Ufaransa katika Kanada ya leo yalitwaliwa na Uingereza na hivyo pia Labrador iliingizwa chini ya utawala wa Kiingereza na hivyo kuwa sehemu ya Kanada ya kisasa.

Jamii:Jiografia ya Kanada
Viktoriani, Frumenti na wenzao

**Viktoriani, Frumenti na wenzao** ni Wakristo waliofia imani ya Kanisa Katoliki huko Hadrumetum (leo Susa nchini Tunisia) tarehe 23 Machi 484 kwa agizo la mfalme  wa Wavandali Huneriki aliyekuwa Mwario.  

Alianza kudhulumu mapadri na watawa mwaka 480, ila kufikia mwaka 484 aliendelea na waumini wa kawaida.  

Viktoriani alikuwa tajiri wa Hadrumetum aliyeteuliwa na Huneriki kuwa gavana. Alifanya kazi hiyo vizuri lakini alipodaiwa kukubali Uario, alikataa; hivyo aliteswa na hatimaye kuuawa .

Siku hiyohiyo waliuawa kikatili sana Wakatoliki wengine wanne: wafanyabiashara wawili wa Karthago wenye jina la Frumenti na ndugu wawili wa Aquae Regiae, Byzacena, waliouawa huko Tabaia .

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ya pamoja huadhimishwa tarehe ya kifodini chao.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of March 23: *Sts. Victorian, Frumentius, and Companions* 
*http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=1975
Ghuba ya Alaska

**Ghuba ya Alaska** (kwa Kiingereza: **Gulf of Alaska**) ni mkono wa Bahari Pasifiki. Inapakana na pwani ya kusini ya Alaska. Inaenea baina ya kisiwa cha Kodiak upande wa magharibi hadi funguvisiwa la Aleksander upande wa mashariki.

Pwani yake inapindapinda sana kutokana na hori nyingi na mikonobahari inayoingia ndani ya nchi kavu. Pwani huwa na misitu, milima na barafuto nyingi.

Hori ya Lituya ni mahali ambako ilitokea tsunami kubwa inayojulikana duniani kwenye mwaka 1958, wimbi lake lilipita kimo cha mita 500.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* World Atlas

Jamii:Jiografia ya Marekani
Mlangobahari wa Magellan

thumb|Safari ya Magellan ya kuvuka mlangobahari mnamo 1520
thumb|Mazingira ya mlangobahari wa Magellan
**Mlangobahari wa Magellan** (kwa Kiingereza: *Strait of Magellan*) ni nafasi ya kupita kwa chombo cha bahari kutoka Atlantiki hadi Bahari Pasifiki bila kuvuka Rasi ya Hoorn.

Ni njia nyembamba ya maji inayopita kati ya Amerika Kusini bara na Tierra del Fuego (Nchi ya moto). Pwani zake ni za Argentina upande wa kaskazini na Chile upande wa kusini. Nchi hizo mbili zilivutana kwa muda mrefu ni nani anayestahili kusimamia mlangobahari huu, sasa iko chini ya Chile.

Jina lilitolewa kwa heshima ya nahodha na mpelelezi Mreno Ferdinand Magellan aliyepita hapa mara ya kwanza.

Si njia nyepesi kwa meli na jahazi maana kuna dhoruba za mara kwa mara na ukungu mwingi. 

## Picha

File:StraitOfMagellan.jpg
File:NaoVictoria.JPG
File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg

## Viungo vya Nje
* The first map made of the Strait of Magellan. It was made in 1520

Jamii:Jiografia ya Argentina
Jamii:Jiografia ya Chile
Skeli

**Skeli** (kutoka Kiingereza: *scale*) kwenye ramani ni kipimo kinachoonyesha uwiano wa umbali kwenye ramani kwa umbali halisi duniani.

Uwiano huu hutajwa kwa kawaida kwa kuandika "1 : (kiwango cha skeli)". 

Jamii:Jiografia
Jamii:Vipimo
Newfoundland

300px|thumb|Ramani ya Newfoundland
thumb|Newwfoundland na Labrador katika Kanada
**Newfoundland** (far. *Terre neuve*) ni kisiwa kikubwa cha Kanada katika Bahari Atlantiki. Eneo lake ni kilomita za mraba 108,860 kuna wakazi wapatao 479,538. Pamoja na maeneo kwenye bara ni sehemu ya jimbo la Kanada linaloitwa Newfoundland na Labrador. Mji mkuu ni St. John's kwenye rasi ya Avalon.

Jina lamaanisha "Nchi Mpya", kikamilifu "nchi iliyokutwa sasa karibuni" ambalo ni maana ya jina "newe founde islande" lililoandikwa na nahodha John Cabot aliyetunga ramani ya kwanza ya kisiwa hiki.

Wakati wa karne ya 17 wavuvi Wafaransa na Waingereza walivutana kwa sababu ya uwingi wa samaki katika bahari karibu na kisiwa. Wengine walijenga makazi kwenye pwani. Sehemu ya Maindio wazalendo walikufa kutokana na magionjwa mapya kutoka Ulaya, lakini sehemu nyingine ilibaki, wako hadi leo.

Tangu 1713 Uingereza ilishinda na kupata mamlaka juu ya ksiwa chote. Katika karne ya 19 wahamiaji wengi kutoka Eire, Uskoti na Skandinavia iliongeza idadi ya walowezi kutoka Ulaya. Biashara ilistawi kutokana na uvuvi. Reli ya kwanza ilijengwa mwaka 1882. Eisenbahnlinie über die Insel gebaut. 

Kuanzia 1825 Newfoundland ilikuwa koloni ya Uingereza pekee na Kanada ikaendelea kuwa nchi ya kujitawala ndani ya milki ya Britania. Ni 1948 iliamua kujiunga na Kanada.
Viktoria wa Culusi

**Viktoria** (au **Victrix**) alikuwa mwanamke Mkatoliki aliyeuawa huko Culusi (kwa Kilatini: Colusitana, Culcitana, leo nchini Tunisia) katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme wa Wavandali Huneriki aliyekuwa Mwario.

Viktoria aliangikwa juu ya moto. Mume wake alimsihi akane imani yake kwa kuwafikiria watoto wao, lakini yeye alikataa. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Desemba pamoja na **Dionisya wa Vita na wenzake** (dada yake Dativa, Leonsya, Tersyo, Emiliani, Bonifasi, mbali ya mtoto wake Majoriko) .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Santi Dionisia, Dativa, Leonzia, Terzo, Emiliano, Bonifacio, Maiorico e Servo
* Santa Dionisia y compañeros mártires
* De hellige Dionysia og Majoricus ( -484)
*St. Dionysia
Viktoria wa Abitina

**Viktoria wa Abitina** alikuwa bikira wa Karthago aliyeuawa pamoja na Wakristo wenzake 48 mwaka 304, wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian, kwa kuadhimisha Siku ya Bwana huko Abitinae, mji wa Afrika Kaskazini (leo Tunisia). 

Tarehe 24 Februari mwaka 303, Diokletian alikuwa ametangaza hati yake ya kwanza dhidi ya Wakristo, akiagiza uteketezaji wa Biblia na maabadi ya Kikristo katika Dola la Roma lote, pamoja na kukataza Wakristo wasikutane kwa ajili ya ibada.

Ingawa Fundanus, askofu wa Abitinae, alikubali kukabidhi maandiko matakatifu ya Kanisa kwa serikali, baadhi ya waamini waliendelea kukutana kwa siri chini ya padri Saturninus. Basi, walikamatwa na kupelekwa na mahakimu wa huko hadi Karthago, makao makuu ya mkoa, kwa ajili ya hukumu.

Tarehe 12 Februari gavana Anullinus alisikiliza kesi. Mmoja wa watuhumiwa, Dativus, alikuwa mjumbe wa senati. Ndiye aliyekuwa wa kwanza kuhojiwa, kuteswa na hatimaye kufa.

Saturninus alifuata na kushika msimamo katika kuteswa. Wote walifanya vilevile, wanaume kwa wanawake wakiwemo watoto wake 4. 

Kati ya majibu waliyotoa hao wafiadini, moja limetajwa mara nyingi: Emeritus, aliyekuwa mwenyeji wa wenzake, alipoulizwa kwa nini aliwakaribishwa kwa ibada kinyume cha sheria, alijibu: "Sine dominico non possumus" ("Hatuwezi kuishi bila ya Bwana"). 

Tangu kale wafiadini hao wote wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Februari. 

## Orodha ya wafiadini 49 wa Abitina
* Saturninus wa Abitina, padri
* Saturninus bin Saturninus
* Felix bin Saturninus
* Maria binti Saturninus
* Hilarion bin Saturninus
* Dativus, mjumbe wa Senati
* Felix mwingine
* Felix mwingine tena
* Emeritus
* Ampelius
* Benignus bin Ampelius
* Rogatianus
* Quintus
* Maximianus au Maximus
* Telica au Tazelita
* Rogatianus mwingine
* Rogatus
* Ianuarius
* Cassianus
* Victorianus
* Vincentius
* Caecilianus
* Restituta
* Prima
* Eva
* Rogatianus mwingine tena
* Givalius
* Rogatus
* Pomponia
* Secunda
* Ianuaria
* Saturnina
* Martinus
* Clautus
* Felix junior
* Margarits
* Maior
* Honorata
* Regiola
* Victorinus
* Pelusius
* Faustus
* Dacianus
* Matrona
* Caecilia
* Victoria, bikira kutoka Karthago
* Berectina
* Secunda
* Matrona
* Ianuaria

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* St. Saturninus
* Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D., with an Account of the Principal Sects and Heresies.
* Santi Martiri di Abitina

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Mabikira
Ochungulo Family

**Ochungulo Family** ni kundi la muziki wa Gengetone nchini Kenya lililoundwa Nairobi na Nellythegoon, Benzema na Dmore mwaka 2017. Kundi hili limepata umaarufu kwa wimbo wao uitwao Na Iwake.

Jamii:makundi ya muziki ya Kenya
Sesili wa Karthago

**Sesili wa Karthago** (jina lake kamili kwa Kilatini lilikuwa Caecilianus) alikuwa padri wa mji huo (katika eneo la Tunisia ya leo) katika karne ya 3.

Mtu mwadilifu, ni maarufu hasa kwa kumsaidia Sipriani kuongokea Ukristo (245) . 

Kabla hajafa, Sesili alimkabidhi Sipriani kazi ya kutunza mke na watoto wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Serapioni wa Algiers

.]]
**Serapioni Scott, O. de M.** (1179 – 14 Novemba 1240) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Uingereza au Uskoti ambaye alikwenda Algeria kukomboa Wakristo watumwa na kuhubiri imani akauawa kwa kusulubiwa na kukatwa vipandevipande, wa kwanza katika shirika lake. 

Papa Benedikto XIII alimtangaza mfiadini na kukubali shirika limheshimu (14 Aprili 1728)..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Den hellige Serapion av Alger (1179-1240)

Jamii:Watakatifu wa Algeria
Audax Kahendaguza Vedasto

**Audax Kahendaguza Vedasto** (alizaliwa Nyakabanga, wilaya ya Karagwe, mkoani Kagera, 21 Agosti 1971) ni mwanasheria msomi aliyejikita katika tasnia ya uandishi wa vitabu vya sheria na diwani za mashairi. Kama ilivyo kwa washairi wengine, Audax hujulikana kwa lakabu ya ushairi kama "Mwana wa Kahenda".

## Elimu
Mwana wa Kahenda alianza masomo yake katika shule ya msingi Nyakabanga mwaka 1980 na kuhitimu mwaka 1986 ambapo mwaka 1987 alijiunga na masomo ya secondary katika shule ya upili ya Kahororo,na mwaka 1991 aliendelea mbele zaidi na kujiunga na elimu ya juu secondary katika shule ya Milambo akichukua masomo ya lugha,Kiswahili kingereza na kifaransa na kumaliza mwaka 1993 na kuvunja rekodi ya kuongoza kitaifa katika matokeo hayo kitaifa.

Mwaka 1993 alijiunga na mafunzo ya kijeshi katika jeshi la kujenga taifa katika kambi ya JKT Oljoro iliyopo mkoani Arusha

## Ushairi
Safari yake ya ushairi ilianza mwaka 1983 akiwa mwanafunzi wa darasa la nne kilichomvutia zaidi kuingia katika tasnia ya ushairi ni kupendelea kusoma vitabu huku shairi lililomvutia zaidi na kujikuta anazama katika ulimwengu wa ushairi ni shairi la Sizitaki Mbichi Hizi, moja kati ya mashairi maarufu Tanzania.

Shairi lake la kwanza kutunga lilikuwa linaitwa Nazitaka Mbichi Hizi ikiwa ni majibu ya shairi la Sizitaki mbichi hizi lakini kwa bahati mbaya shairi hilo lilipotea katika ajali ya meli ya MV Bukoba.

## Uandishi wa vitabu
Mbali na sheria, Audax Kahendaguza Vedasto ameandika diwani mbili hadi sasa, ya kwanza mwaka 2009 na inajulikana kama Mwanangu Nakuusia ukiwa ni utenzi, na diwani ya pili ilitoka mwaka 2010 kinakwenda kwa jina la Chopikwa Kikapikika  .

## Tanbihi
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Yakobo Berthieu

**Yakobo Berthieu, S.J.** (Polminhac, Cantal, Ufaransa, 27 Novemba 1838 - Ambiatibe, Madagaska, 8 Juni 1896) alikuwa padri na mmisionari Mjesuiti nchini Madagaska . 

Wakati wa amani na vilevile wakati wa vita alijitosa kueneza Injili, na kisha kufukuzwa mara tatu kutoka misheni yake, alipigwa mateke na kudaiwa aasi dini ya Kikristo, hatimaye aliuawa kwa chuki dhidi ya imani hiyo katika Uasi wa Menalamba mwaka 1896, akipata hivyo kuwa mfiadini.

Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 17 Oktoba 1965 na Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 21 Oktoba 2012 wa kwanza kutoka nchi hiyo.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* Boudou, A., *J. Berthieu*, Paris, 1935
* Blot, B., *He loved to the end*, Fianarantsoa, 1965.
* Sartre, Victor, *Blessed Jacques Berthieu, martyr Madagascar*, Lille, 1996.
Yosefu wa Anchieta

**Yosefu wa Anchieta** (kwa Kihispania: **José de Anchieta y Díaz de Clavijo**, S.J.; San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, Visiwa vya Kanari, Hispania, 19 Machi 1534 – Reritiba, Brazil, 9 Juni 1597) tangu ujanani alikuwa mmisionari katika koloni la Brazil katika karne ya 16. 

Pamoja na mwenzake Manuel da Nóbrega alisaidia Waindio wengi kuingia Ukristo na kuwapatanisha na wakoloni Wareno.

Anchieta ni kati ya waanzilishi wa jiji la São Paulo (1554) na Rio de Janeiro (1565) lakini pia wa fasihi ya Kibrazil.

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 22 Juni 1980, halafu Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 3 Aprili 2014.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Helen Dominian, *Apostle of Brazil: The Biography of Padre José Achieta, S.J. (1534–1597)* (NY: Exposition Press, 1958)
*Jorge de Lima, *Anchieta* (Rio de Janeiro: Civilisaçao Brisiliera, 1934)

## Viungo vya nje
*  Biography of San José de Anchieta, Diocese of Tenerife 
*  José de Anchieta, Santo
*  San José de Anchieta
*  A Catalog of Anchieta's Works: National Library Foundation, Brazil
*   Facsimile reproductions of Anchieta's poems and some of his sources for *contrafacta*
*  
*  *Cartas, Informações, Fragmentos Históricos e Sermões* : Facsimile reproduction of the principal collection of Anchieta's published works
* Association for the Canonization of Anchieta 
* Images of Anchieta on stamps, seals, and coins 
* 

Jamii:Wanahistoria wa Brazil
Leonidas wa Aleksandria

thumb|Mt. Leonidas alivyochorwa.
, mtoto wa Leonidas.]]
**Leonidas wa Aleksandria** (kwa Kigiriki: Λεωνίδης, Leonides; karne ya 2 - 202) alikuwa Mkristo wa Misri ambaye alifia dini yake kwa upanga wakati wa dhuluma ya kaisari Septimius Severus. 

Leonidas alimsaidia mwanae Origen kujiendeleza kadiri ya akili yake kubwa ajabu na kujua Biblia tangu utotoni. Baada ya huyo, alizaa walau watoto wengine sita.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2
Jamii:Waliofariki 202
Mzingo antaktiki

300px|thumb|Mstari wa mzingo antaktiki kwenye ramani ya Dunia.
300px|thumb|Mzingo antaktiki kwenye ramani ya Antaktiki.

**Mzingo antaktiki** (kwa Kiingereza: *Antarctic circle*) ni mstari wa kudhaniwa kwenye uso wa Dunia kwa latitudo ya kusini ya 66° 33' 50 hivi. Umbali wake na ncha ya kusini ni takriban kilomita 2,600, umbali kutoka ikweta km 15,996.

Kinyume chake ni mzingo aktiki upande wa kaskazini ya Dunia.

## Ufafanuzi wa mzingo antaktiki
Mzingo antaktiki unafafanuliwa na latitudo ambako Jua linaanza kuonekana kwa saa 24 mfululizo kwenye solistasi ya Desemba, mnamo tarehe 21 au 22. Latitudo yake unabadilika kidogo mara kwa mara pamoja na kucheza kwa mhimili wa mzunguko wa Dunia. 

## Maana ya mzingo aktiki
Maana kwenye siku ya solistasi ya Desemba (mnamo 21 Desemba), Jua halitui tena chini ya upeo wa macho ndani ya mzingo aktiki hata saa za usiku wa manane. Kadiri latitudo inavyopungua, yaani tukielekea zaidi kwenda kusini na kukaribia ncha, kipindi cha mchana kinarefuka hadi kufikia nusu mwaka nchani kabisa. 

Kinyume chake, ndani ya mzingo antaktiki kwenye siku ya solistasi ya Juni (mnamo 21 Juni), Jua halichomozi tena juu ya upeo. Hii haimaanishi giza kabisa wakati wa mchana lakini hakuna zaidi ila nuru ya mapambazuko saa 6 mchana. Kadiri tunavyokaribia ncha yaani kufika kusini, kipindi cha usiku na giza kabisa hurefuka hadi kufikia nusu mwaka nchani kabisa.

## Jiografia
Mzingo antaktiki una urefu wa kilomita 16,000 hivi.  Maeneo ndani yake ni takribani kilomita za mraba 20,000,000 ambayo sawa na asilimia 4 za uso wa Dunia. 

Mzingo Aktiki hupita kwa jumla katika Bahari ya Kusini isipokuwa inagusa pia sehemu chache kwenye kaskazini ya Bara ya Antaktiki. Sehemu kubwa ya Antaktiki ziko ndani ya mzingo huu. Hakuna vijiji au miji na hivyo hakuna wakai wa kudumu ndani ya mzingo antaktiki, isipikuwa vituo kadhaa vya kisayansi na wafanyakazi wao.

## Tanbihi
Jamii:Jiografia
Mto Saint Lawrence

**Mto Saint Lawrence** (kwa Kiingereza: Saint Lawrence River, kwa Kifaransa: Fleuve Saint-Laurent) ni mto mkubwa katika Amerika ya Kaskazini. Mwanzoni unafuata mpaka baina ya Kanada na Marekani halafu unapita katika jimbo la Quebec hadi kuishia katika Ghuba ya Saint Lawrence na Bahari Atlantiki. 

Chanzo chake kipo pale unapoondoka katika Ziwa Ontario. Lakini ilhali maziwa makubwa ya Amerika Kaskazini yote yameunganika, maji ya maziwa hayo yote huelekea baharini kupitia mto Saint Lawrence. Kwa hiyo inawezekana kuhesabu vyanzo vyote vya maziwa hayo kuwa vyanzo vya mto Saint Lawrence, na kwa mtazamo huu urefu wake ni zaidi ya kilomita 3,000. 

Mdomo wake ni mpana sana na huitwa Ghuba ya Saint Lawrence. Umbali baina ya Ziwa Ontario na Ghuba ya Saint Lawrence ni kilomita 500.

Upande wa Kanada kuna miji ya Kingston, Montreal, Trois-Rivières na Quebec City kando ya mto huu. Meli kubwa zinaweza kuutumia kama njia baina ya Maziwa Makuu na Atlantiki. 

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
*Regional Geography of the St. Lawrence River
*Great Lakes St. Lawrence Seaway System
*Safe Passage: Aids to Navigation on the St. Lawrence  &ndash; Historical essay, illustrated with drawings and photographs
*Annotated Bibliography on St. Lawrence County and Northern New York region. 
*International Saint Lawrence River Board of Control 
*Saint Lawrence River from *The Canadian Encyclopedia* 
*Watch the Jacques Cousteau documentary, *St. Lawrence: Stairway to the Sea* 
*The Steamboats "Sir James Kemp" and "Lord Dalhousie" on the River St. Lawrence, Upper Canada in 1833 by D.J. Kennedy, Historical Society of Pennsylvania
Ghuba ya Saint Lawrence

**Ghuba ya Saint Lawrence** (kwa Kiingereza: *Gulf of Saint Lawrence*, kwa Kifaransa. *golfe du Saint-Laurent*) ni eneo la mdomo wa Mto Saint Lawrence katika Bahari Atlantiki. Hivyo ni pia sehemu ambako maji ya maziwa makubwa ya Amerika Kaskazini yanaishia baharini.  Mkono huu wa bahari umefungwa na nchi kavu ya Kanada pande tatu na una eneo la maji la km2 236,000.

## Jiografia 
Ghuba hiyo inapakana upande wa kaskazini na Rasi ya Labrador, upande wa mashariki na Newfoundland, upande wa kusini na Nova Scotia na upande wa magharibi na Rasi Gaspé na New Brunswick. 

Kuna milango miwili ambako ghuba inaunganishwa na Atlantiki:

* Mlangobahari wa Belle Isle baina ya Labrador na Newfoundland (una upana wa km 17 na kina cha m 60).

* Mlangobahari wa Cabot baina ya Newfoundland na Kisiwa cha Cape Breton (una upana wa km 104 na kina cha m 480).

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
Melas

**Melas** (alifariki 385) alikuwa askofu wa mji na monasteri ya Rhinoclusa (leo El Arish, Misri, mpakani mwa Palestina). 

Wakati wa utawala wa kaisari Valens (364-378), aliyekuwa mfuasi wa Ario, ilitolewa hati ya kuwafukuza maaskofu wote Wakatoliki. Yeye naye alifungwa na kuteswa kwa ajili ya imani.. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Misri
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Mavilus

**Mavilus** (pia: **Mayulo**; alifariki 196 au 212) alikuwa Mkristo wa Hadrumetum (leo Susa, nchini Tunisia) aliyetupwa kuliwa na wanyamapori kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Caracalla.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei au 4 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Ramon Nonat

, 1630.]]
**Ramon Nonat, O. de M.** (Portell, 1204 – Ngome ya Cardona, 31 Agosti 1240) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Catalonia, Hispania.

Kadiri ya karama ya shirika lake, ambamo mwenyewe alikuwa kati ya wafuasi wa kwanza wa Petro Nolasco, alikwenda mara mbili Algeria kukomboa watumwa akajitoa kutekwa mwenyewe hadi malipo yatakapokamilika. Kwa ajili hiyo aliteseka sana kwa jina la Yesu . 

Papa Aleksanda VII alimtangaza mtakatifu mwaka 1657. 

Sikukuu yake huadhimshwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 302
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 259-260

## Marejeo ya lugha nyingine
*Elizabeth Hallam (ed.), "Saints: Who They Are and How They Help You" (New York: Simon & Schuster, 1994), p.&nbsp;33.
*"Lives of the Saints, For Every Day of the Year, edited by Rev. Hugo Hoever, S.O.Cist., Ph.D., New York: Catholic Book Publishing Co., June 1, 1955, p.&nbsp;344

## Viungo vya nje
*The Saint of the Day: *St Raymond Nonnatus,* August 31 
*Catholic Online - Saints & Angels: *St Raymond Nonnatus*
*Praying to Saint Raymond Nonnatus  
*Litany to Saint Raymond Nonnatus  

Jamii:Watakatifu wa Hispania
Pere Ermengol

wa Vicente Carducho ukionyesha Mt. Petro Ermengol alivyookolewa na Bikira Maria baada ya kunyongwa.]]
**Pere Ermengol, O. de M.** (1238 hivi – 27 Aprili 1304) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki kutoka Tarragona, Catalonia, Hispania ambaye alikwenda Algeria na Moroko kukomboa watumwa akanyongwa kwa ajili ya imani yake asife.  

Kabla ya hapo aliwahi kuongoza kikosi cha majambazi, lakini baada ya kuongoka alijiunga na Shirika la Bikira Maria wa Mersede na kujitosa katika utekelezaji wa karama yake bila kujali hatari kwa uhai wake.

Papa Inosenti XI alimtangaza mwenye heri 28 Machi 1686 halafu mtakatifu tarehe 8 Aprili 1687.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints SQPN

Jamii:Watakatifu wa Hispania
Salvius mfiadini

**Salvius** alikuwa mvulana Mkristo wa Tunisia ya leo aliyekubali kukatwa kichwa kwa ajili ya imani yake katika karne ya 3 hivi.

Augustino wa Hippo alitoa hotuba moja juu yake .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Monks of Ramsgate, “Salvius the Martyr”, Book of Saints, 1921. 

Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Palemoni

**Palemoni** (alifariki Tabenisi, 325) alikuwa kati ya Wakristo wakaapweke wa kwanza, aliyeishi kwa kudumu katika sala na matendo ya toba kwenye jangwa la Misri ya juu alipokimbilia wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Rafiki na zaidi mwalimu wa Pakomi, alisaidia kuunganisha wamonaki waishi kwa pamoja .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Januari.
 
## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 325
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Watakatifu wa Misri
Askla

**Askla** (alifariki Antinoe, 287) alikuwa Mkristo wa Thebe, Misri, ambaye aliteswa kwa namna mbalimbali ili amkane Yesu. Hatimaye alifia dini yake kwa kutupwa katika mto Nile akiwa amefungiwa jiwe kubwa shingoni wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:waliofariki 287