open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

wa Beatus de Facundus (1047) kuhusu 1Kor 15.]]
**Barua ya kwanza kwa Wakorintho** ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mazingira
Kutoka Korintho (mji wa Ugiriki) habari za kusikitisha zilimfikia Mtume Paulo akiwa Efeso (pengine mwaka 57): katika Kanisa hilo ambalo alilianzisha na kulipenda sana kulikuwa na shaka kuhusu imani, mafarakano, upinzani wa Wakristo wa Kiyahudi dhidi yake, na makwazo. 

Kilichohatarisha zaidi jumuia hiyo ni karama mbalimbali ambazo hao Wakristo wachanga walizijali mno na hatimaye wakajivunia kuwa nazo. 

Vilevile walivutiwa kumfuata mtu kama Apolo, mwenye ujuzi na ufasaha mkubwa, mambo yaliyopendwa sana na Wagiriki wa kale. 

Ilimbidi Paulo arekebishe hali hiyo ili kuokoa hasa umoja wa Kanisa na heshima kwa viongozi wake halali. 

Basi mwaka mzima akawa na mahangaiko kwa wafuasi wake wa Korintho akawaandikia walau barua nne au tano, ingawa sisi tunazo mbili tu; pengine sehemu za baadhi yake zimeshonwa ndani ya 2Kor.

## Mpangilio
Mpangilio wa barua ya kwanza una salamu na shukrani, halafu hukumu juu ya matatizo ya Wakristo hasa kufarakana (1Kor 1:10-16; 2:1-4:16), kuzini na kushtakiana mahakamani (1Kor 5-6).

Baada ya hapo akaanza kujibu maswali yao mbalimbali: kuhusu ndoa na useja (1Kor 7), nyama zilizotolewa sadaka kwa miungu (1Kor 8:1-11:1), mwenendo katika ibada na karama (1Kor 11:20-33; 12:4-13:13; 14:18-40), na hatimaye ufufuko wa wafu (1Kor 15:1-28,33-49).

Mwishoni kuna maagizo, taarifa na salamu mbalimbali (1Kor 16:1-4).

Ndiyo sababu barua ni ndefu na inagusa mambo mengi ambayo Paulo aliyatazama kwa hekima ya juu inayotokana na msalaba wa Kristo.

## Madondoo muhimu
Kati ya mambo mengi muhimu, barua hiyo inatunza simulizi la kwanza la karamu ya mwisho ya Bwana Yesu (11:23-25) na kanuni ya imani ya kwanza inayoorodhesha pia matokeo ya Yesu Kristo Mfufuka (15:3-8).

## Marejeo 
* Blenkinsopp, Joseph, *The Corinthian Mirror: a Study of Contemporary Themes in a Pauline Epistle* [i.e. in First Corinthians], Sheed and Ward, London, 1964.  
* Conzelmann, Hans *Der erste Brief an die Korinther*, KEK V, Göttingen 1969.
* Robertson, A. and A. Plumber, *A Critical and Exegetical Commentary on the First Epistle of St. Paul to the Corinthians* (Edinburgh 1961).
* Thiselton, Anthony C. *The First Epistle to the Corinthians: a commentary on the Greek text* NIGTC, Wm. B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids 2000.
*Yung Suk Kim. ''Christ's Body in Corinth: The Politics of a Metaphor* (Fortress, 2008).

## Viungo vya nje
### Tafsiri ya Kiswahili
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

### Vingine
* A Brief Introduction to 1 Corinthians 
* International Standard Bible Encyclopedia: *1 Corinthians'' 
* 

Jamii:Mtume Paulo
Jamii:Korintho
Waraka wa pili kwa Wakorintho

wa kwanza wa waraka huu katika Biblia ya Kilatini ya mwaka 1486 (Bodleian Library).]]

**Waraka wa pili kwa Wakorintho** ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Ni kati ya barua mbili zilizomo za Mtume Paulo kwa Wakristo mjini Korintho (Ugiriki). 

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mazingira
Mdo 19:21-20:1 inasimulia Paulo alivyohama Efeso kutokana na matatizo kuzidi, akaelekea Makedonia na Ugiriki.

Toka huko alipata nafasi ya kuhubiri katika Iliriko, yaani kuanzia Albania ya leo kwenda kaskazini (Rom 15:19).

Wakati huo alipata habari mbaya kuhusu Wakorintho, akawaandikia tena na tena kabla hajawaendea kwa mara ya tatu.

## Mpangilio
Labda kwa kuwa ni mshono wa barua hizo mbalimbali, mpangilio wa 2Kor haueleweki, ingawa ina salamu na shukrani mwanzoni, na salamu nyingine mwishoni kama kawaida. 

Katikati mada kuu ni tatu: kujitetea, mchango na mashambulizi dhidi ya wapinzani.

Barua hiyo inatusaidia hasa kumjua Paulo mwenyewe (2Kor 11:1-12:13).

## Viungo vya nje
### Tafsiri ya Kiswahili
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili
### Vingine
* 
Online translations of Second Epistle to the Corinthians:
* *Online Bible* at GospelHall.org
* Commentary articles by J. P. Meyer on Second Corinthians, by chapter: 1–2 , 3 , 4:1–6:10 ,
* 6:11–7:16 ,
* 8–9 , 10–13 

Jamii:Mtume Paulo
Jamii:Korintho
Waraka kwa Waefeso

[thumb|250px|right|[Maandishi ya Kijerumani ya maneno kutoka waraka huu, "Bwana mmoja, imani moja, Ubatizo mmoja" (Ef 4:5).]]

**Barua kwa Waefeso** ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya ambalo pamoja na Agano la Kale linaunda Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mazingira 
Mtume Paulo aliweza kuandika barua hii akiwa kifungoni Roma kati ya miaka 61 na 63 ili isomwe katika makanisa yote ya mkoa wa Asia Ndogo, wenye makao makuu mjini Efeso.

## Mada 
Mafundisho yake yanalingana na yale ya barua kwa Wakolosai ila yamechimbwa zaidi, kiasi kwamba barua hii inaonekana kuwa kilele cha teolojia ya Paulo.

Pamoja na kuchambua fumbo la wokovu katika Yesu Kristo, inachambua hasa fumbo la Kanisa kama mwili wa Kristo ambamo kichwa kinaeneza wokovu ulimwenguni kote.

Kwa msingi huo inasisitiza na kudai umoja kamili kati ya waamini (Ef 1:1-2; 1:17-23; 2:11-22; 3:1-21; 4:1-16).

## Viungo vya nje 
### Tafsiri ya Kiswahili
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

### Vingine
* A Brief Introduction to Ephesians 
* Ephesians Online Reading Room  – extensive collection of online resources for Ephesians; Tyndale Seminary
* Biblical Expository on Ephesians 
* Ephesians: The Calling of the Saints – Ephesians Messages, Audio & Podcast by Ray Stedman

Efe
Jamii:Mtume Paulo
Jamii:Efeso
Nyaraka za Kichungaji

**Nyaraka za Kichungaji** ni kundi la maandiko ya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Jina hilo linajumlisha barua moja kwa Tito na mbili kwa Timotheo, ambao walikuwa washiriki wakuu wa kazi ya Mtume Paulo, wakawa waandamizi wake.

Wataalamu wanabishana sana kuhusu mtunzi wa barua hizo, wengi wakidhani zimeandikwa na mfuasi wa Paulo mwaka 95 hivi, huku wengine wakishikilia aliziandika mwenyewe, kwa msaada wa karani fulani, miaka ya mwisho ya maisha yake (63-67), ambapo baada ya kufunguliwa aliweza kusafiri tena mashariki (Ugiriki na nchi za kandokando) na pengine hata magharibi (Hispania).

Waraka wa pili kwa Timotheo unaonekana kama wasia wake aliouandika kifungoni akisubiri kuuawa.

Barua hizo zinaitwa za kichungaji kwa kuwa ziliandikwa kwa maaskofu hao ili kuwasaidia kufanya vizuri kazi zao, hasa kwa kushika imani sahihi, kupinga uzushi, kuchagua vizuri viongozi ambao wawawekee mikono, kuchunga vema Wakristo wa aina mbalimbali, kuwa na mwongozo kuhusu ibada, n.k.

Ndiyo sababu ni muhimu sana kwa miundo ya Kanisa iliyokuwa mbioni kupata sura yake ya kudumu.

Pamoja na hayo zinahimiza kukubali mateso kwa ajili ya Injili: ndio msimamo wa Mchungaji mwema (Tito 1:5-9; 2; 1Tim 1:18-2:10; 3:1-4:16; 6:2b-21; 2Tim. 1:3-14; 2:1-18; 3:14-17; 4:1-8).

## Viungo vya nje
* Calvin, John (1556 [1-2 Tim]; 1549 [Titus]). *Commentary on 1-2 Timothy and Titus*.
* PastoralEpistles.com , an academic blog devoted to current research in the letters:
* Bumgardner, Charles (2016). "Paul's Letters to Timothy and Titus: A Literature Review (2009-2015)" 
* Klinker-De Klerck, Myriam (2008). "The Pastoral Epistles: Authentic Pauline Writings"
* Early Christian Writings:
** *1 Timothy*
** *2 Timothy*
** *Titus*
* Pastoral Epistles

Jamii:Mtume Paulo
Ruthu

.]]
**Ruthu** ni mmojawapo kati ya wanawake wachache ambao ni wahusika wakuu wa kitabu kimojawapo cha Biblia, kiasi cha kukipa jina.

Katika fujo ya miaka ya Waamuzi (inayosimuliwa na Kitabu cha Waamuzi), habari ya kitabu hiki kifupi inatujenga: inahusu Ruthu, mwanamke Mpagani wa kabila la Moabu aliyeolewa na Mwisraeli kwao, huko ng’ambo ya mto Yordani.

Baada ya kufiwa mume wake akafuatana na mama mkwe Naomi hadi Bethlehemu ili aolewe na ndugu wa marehemu na kumzalia mtoto kadiri ya Torati, sheria ya Israeli.

Baada ya kufanikiwa kuolewa na Boazi kwa msaada wa Naomi, alimzaa Obedi. 

Huyo mtoto akawa baba wa Yese na babu wa mfalme Daudi.

Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).

Anaheshimiwa na baadhi ya Wakristo kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Julai.

## Mazingira 
Habari kuu ya kitabu cha Ruthu ilitokea wakati wa Waamuzi, lakini inafurahisha moyo, ikilinganishwa na hali mbaya ya kidini na ya kimaadili iliyoandikwa katika kitabu cha Waamuzi. 

Habari yenyewe inaonyesha kwamba imani kamili kwa Mungu na uangalifu na upendo kwa watu wengine wakati ule pia ulikuwepo katika Israeli.

Katika taifa zima walikuwepo watu waliojitahidi kuishi maisha ya unyenyekevu na haki mbele ya Mungu wa kweli. 

Habari hiyo pia inaonyesha kwamba Mungu aliwaangalia watu kama hao kwa neema yake kubwa, akiyaongoza mambo yao ya kila siku na kuwafanikisha. Wema huo pia ulikuwa baraka kwa taifa zima.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Watakatifu wa Yordani
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Montreal

thumb| Mji wa Montreal, Canada
**Montreal** (inaandikwa *Montréal* kwa Kifaransa) ni mji katika nchi ya Kanada. Ni mji mkubwa wa mkoa wa Quebec na pia wa pili kwa ukubwa katika Kanada nzima. Kuna wakazi zaidi ya milioni nne wanaoishi katika rundiko la mji huo.

## Viungo vya nje 
* Picha za satalaiti za Montreal kwenye WikiMapia 
* Tovuti rasmi ya Montreal 
* Maisha ya Montreal (1840–1945), Picha toka Jumba la Makumbusho la McCord. 
* The Atlas of Canada : Montreal, circa 1915 
* Bibliothèque Nationale du Québec  (Maktaba Kuu ya Quebec): various high-resolution maps, accessible via "Index des toponymes" / "M" / "Montréal (Québec)
* Tovuti rasmi ya utalii ya Quebec 
* Montréal toka kwenye *The Canadian Encyclopedia* 
* 

Jamii:Miji ya Kanada
Jamii:Miji ya Olimpiki
Jamii:Kanada
Jamii:Quebec
Jamii:Mto Saint Lawrence
Waraka kwa Filemoni

[thumb|300px|[Mchoro mdogo wa kifodini cha Filemoni, Afia na Onesimo.]]

**Waraka kwa Filemoni** ni barua ambayo Mtume Paulo akiwa kifungoni (labda Efeso mwaka 56 au 57) alimuandikia mfuasi wake Filemoni. Ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Tofauti na barua zote zilizotangulia, hiyo haikuandikwa kwa kanisa fulani, bali kwa Mkristo binafsi, tajiri, pengine wa Kolosai.

Ingawa si muhimu upande wa teolojia, inaonyesha upendo wa mtume kwa wale aliowaongoa, na jinsi udugu wa Kikristo ulivyoanza kutikisa utumwa.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*

### Marejeo mengine
*J. M. G. Barclay, *Colossians and Philemon*, Sheffield Academic Press, 1997 ISBN 1-85075-818-2
*N. T. Wright, *Colossians and Philemon*, Tyndale IVP, 1986 ISBN 0-8028-0309-1

## Kiungo cha nje 
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

Filemoni
Jamii:Mtume Paulo
Ndege-mawingu

**Ndege-mawingu** ni ndege wa bahari katika jenasi *Phaethon*, jenasi pekee ya familia Phaethontidae. Ndege hawa ni weupe na wana mileli mirefu katikati ya mkia. Hupitisha maisha yao yote baharini isipokuwa wakati wa majira ya kuzaa. Wanaweza kuogelea na kwa hivyo wana ngozi kati ya vidole; kwa kweli hawatembei vizuri. Huwakamata samaki na ngisi wakipiga mbizi au huwakamata panzi-bahari (samaki wanaoruka juu ya maji). Jike hutaga yai moja tu ndani ya tundu au mwanya wa mwamba visiwani kwa bahari.

## Spishi za Afrika 
* *Phaethon aethereus*, Ndege-mawingu Domo-jekundu (Red-billed Tropicbird)
* *Phaethon lepturus*, Ndege-mawingu Mkia-mweupe (White-tailed Tropicbird)
* *Phaethon rubricauda*, Ndege-mawingu Mkia-mwekundu (Red-tailed Tropicbird)

## Picha 

Image:Phaethon_aethereus_Little_Tobago.jpg|Ndege-mawingu domo-jekundu
Image:Re-tail.jpg|Ndege-mawingu mkia-mwekundu
Image:Tropikvogel.jpg|Ndege-mawingu mkia-mweupe

Jamii:Majina ya ndege kwa Kiswahili
Emden

thumb|right|350px|Mji wa Emdeni jinsi unavyoonekana kwa upande wa kushoto (juu).
'"Rysumer Nacken'', Emden]]
**Emden** ni mji na pia bandari iliyoko kaskazini-magharibi mwa nchi ya Ujerumani, katika mto Ems. Ni mji mkuu wa mkoa wa Frisia ya Mashariki. Hadi mwaka 2006, mji ulikuwa na wakazi wapatao 51,692.

Watu wengi wanajua Emden sababu ni bandari ya kuendesha Kisiwa Borkum.
## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya mji
* Kunsthalle Emden 
* Johannes a Lasco Library
* Emden 
* Kickers Emden
* Chess 
* Cruisers EMDEN, Frigates EMDEN - 5 warships named EMDEN until today (Kwa Kijerumani)

Jamii:Miji ya Saksonia Chini
Wolfgang Petersen

**Wolfgang Petersen** (amezaliwa tar. 14 Machi 1941 mjini Emden, Lower Saxony, Ujerumani) ni mshindi wa Tuzo ya Academy, akiwa kama mwongozaji bora filamu wa Kijerumani. Anafahamika zaidi kwa kuongoza filamu ya kivita ya Das Boot ambayo ilimfanya ashinde Tuzo ya Academy mnamo mwaka wa 1982. Petersen pia ameongoza filamu nyingi tu zilizo maarafu kama vile Outbreak, In the Line of Fire, Air Force One, The Perfect Storm na Troy.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Wolfgang Petersen alizaliwa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mnamo tarehe 14 Machi katika mwaka wa 1941 katika kitongoji kidogo cha Emden-kaskazini mwa Ujerumani karibu kidogo na mpaka wa Dutch, mahali ambapo maji ya Mto Ems yanamwagikia katika Bahari ya Kaskazini. Kuanzia mwaka 1953 mpaka 1960 Petersen alihitimu eleimu yake ya msingi katika shule ya Johanneum ya mjini Hamburg.

Kunanko miaka ya 1960 alikuwa akiongoza tamthilia za Hamburg's Ernst Deutsch Theater. Baada ya kuhitimu masomo yake ya filamu katika chuo cha  mjini Berlin na baadaye Hamburg, Petersen alimaliza rasmi elimu yake ya mambo ya filamu na televisheni katika cha chuo Berlin (1966–1970).

Filamu yake ya kwanza ilikuwa kwa ajili ya televisheni ya Kijerumani, na kazi zake zilikuwa katika kipindi kile cha mtindo maarufu wa Kijerumani uitwao Tatort ("Sinema za Uharifu") ambako huko aliongoza mfululuzo wa vipindi vya TV na alifanya kazi na Bw. Jürgen Prochnow — ambaye baadaye alimchukua na kwenda kucheza katika filamu ya Das Boot, ambapo humo alicheza kama Kapteni wa U-boat.

## Filamu ziliongozwa na Wolfgang Petersen 
* Die Konsequenz (1977)
* Das Boot (1981)
* The NeverEnding Story (1984)
* Enemy Mine (1985)
* In the Line of Fire (1993)
* Shattered (1991)
* Outbreak (1995)
* Red Corner (1997), as executive producer
* Air Force One (1997)
* The Perfect Storm (2000)
* Troy (2004)
* Poseidon (2006)
* Ender's Game (2008)
* Uprising (2008)

## Marejeo 
# *Consequence, The (Konsequenz, Die)* . PlanetOut.com.

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waongozaji Filamu wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Waraka wa kwanza wa Petro

**Waraka wa kwanza wa Petro** ni kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mazingira 
Mtume Paulo alipokaribia kumaliza kazi yake, wengine kati ya mitume na wanafunzi wao walianza kuandika kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu.

Mmojawao ni Mtume Petro, kwa msaada wa Sila, akiwa Roma karibu na kuuawa katika dhuluma ya Kaisari Nero dhidi ya Wakristo (mwaka 64 hivi).

Baada ya kufanya utume huko Antiokia, na kabla ya kupitia Korintho kwenda Roma, aliweza kwa urahisi kutembelea mikoa ya Uturuki Kaskazini wa leo.

Wakristo wa huko ndio walioandikiwa barua hii yenye mafundisho na ibada kuhusu ubatizo na Pasaka.

Pamoja na hayo walihimizwa wasiogope maneno ya watu wengine wasiopendezwa na uongofu wao: hali ngumu ni fursa ya kulingana zaidi na Yesu mpole na mteswa (1Pet 1:1-12; 2:19-25; 3:13-5:14).

## Viungo vya nje 
### Tafsiri ya Kiswahili
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

### Ufafanuzi
**The International Standard Bible Encyclopedia* : 1 Peter
*''Easton's Bible Dictionary'' 1897: First Epistle of Peter
*Ernst R. Wendland, “Stand Fast in the True Grace of God! A Study of 1 Peter" 
*
*1 Peter The authenticity and authorship by Peter of the First Epistle of Peter defended

Pet 1
Jamii:Mtume Petro
Injili Ndugu

**Injili Ndugu** (zinaitwa pia **Injili sinoptiki**) ni Injili 3 za kwanza katika Agano Jipya ya Biblia ya Kikristo ambazo ni:
*Injili ya Mathayo, 
*Injili ya Marko na 
*Injili ya Luka.

Injili hizo tatu zinafanana katika lugha na yaliyomo zikitofautishwa na Injili ya Yohane inayoonekana kutumia lugha kiasi tofauti na kufuata muundo tofauti katika taarifa yake juu ya Yesu kuliko zile za sinoptiki.

## Historia
Kwa muda wa miaka 30 na zaidi Mitume wa Yesu na Wakristo wa kwanza kwa jumla walitangaza habari za Yesu Kristo hasa kwa midomo, halafu kwa barua na maandishi mengineyo.

Lakini wakati huohuo (miaka ya 50 BK?) baadhi yao walianza kukusanya kwa maandishi ushuhuda wa mitume na wengineo kuhusu mafundisho na maisha ya Yesu, kama vile mifano aliyoitoa, mabishano yake na Mafarisayo, na hasa mateso yake.

Kati yao tunaambiwa Mtume Mathayo aliandika kwa Kiaramu, ingawa hatuna hata kipande cha kitabu chake asilia na cha vinginevyo.

Ila Wainjili wetu walivisoma na kuvitumia kwa kutunga vya kwao.

Baada ya Injili zao nne kupatikana, Kanisa likaacha vitabu vya kwanzakwanza hata vikapotea.

Wataalamu wengi wanakubaliana kusema Marko ndiye aliyetangulia kuandika kitabu kamili juu ya maisha na mafundisho ya Yesu kuanzia utume wa Yohane Mbatizaji hadi ufufuko wake.

Ndiye aliyekiita kitabu cha namna hiyo Injili, hata neno hilo, lililokuwa na maana ya ujumbe kuhusu Yesu, likaja kuwa na maana mpya ya kitabu cha habari za Yesu.

Marko aliandika akiwa Roma miaka 65-70 hivi, mara baada ya serikali kuanza kuwatesa Wakristo, na akiwa na nia ya kuwaimarisha katika dhuluma.

Baada ya Marko, watu wawili tena waliandika vitabu kama cha kwake, wakikitegemea kwa kiasi kikubwa na kukipanua kwa habari za utoto wa Yesu, mafundisho mengi zaidi n.k. 

Wataalamu wanaona Injili hizo za Mathayo na Luka ziliandikwa kati ya miaka 80 na 90, hata hatujui ipi imetangulia.

Mazingira ni yaleyale ya Mashariki ya Kati, labda Antiokia, ila walengwa ni tofauti.

Injili ya Mathayo iliandikwa kwa ajili ya Wakristo wa Kiyahudi wakati mabishano kati ya Kanisa na Israeli yalipozidi, na ina lengo la kuwaimarisha katika imani yao kuwa Yesu ndiye Masiya, ndiye Musa mpya.

Kumbe Luka ambaye alikuwa Mpagani kwanza aliwaandikia hasa Wakristo wa mataifa akisisitiza upendo wa Yesu kwa wote, na kwa namna ya pekee kwa maskini, wakosefu na wengine waliodharauliwa.

Injili hizo tatu zinaitwa “ndugu” kwa jinsi zinavyofanana katika mpangilio, katika habari na pengine katika maneno yenyewe; kwa Kigiriki zinaitwa “sunoptiki”, yaani zinazotazamika kwa pamoja.

Luka aliiongezea Injili yake kitabu cha pili, yaani Matendo ya Mitume, kama mwendelezo wake, kwa kuwa aliona kazi ya Kristo inakamilishwa na Roho Mtakatifu katika ile ya Kanisa.

Jamii:Vitabu vya Agano Jipya
Waraka wa Yakobo

**Waraka wa Yakobo** ni kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mazingira 
Kitabu hiki labda kiliandikwa miaka ya 80 B.K. kikitumia jina la Yakobo, lakini wataalamu hawapatani kuhusu huyo ni nani, aliandika wapi na lini.

Kwa hakika walengwa wa kitabu ni Wakristo wa Kiyahudi wenzake, lakini si barua halisi, bali ni mchanganyiko wa mawaidha yanayofuata mtindo wa vitabu vya hekima vya Agano la Kale lakini ujumbe wake ni kama mwangwi wa hotuba ya mlimani ya Yesu.

Lengo lake ni kuhakikisha Ukristo usiishie katika mawazo mazuri, bali imani ijitokeze katika matendo mema.

Lengo lingine ni kuwakuza mafukara na kuwakemea matajiri, kadiri ya mwelekeo wa Kanisa la Yerusalemu (Yak 1:1-2:26; 4:1-5:6).

## Kiungo cha nje 
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

Yak
Waraka wa Yuda

**Waraka wa Yuda** ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mwandishi 
Hatujui vizuri mwandishi ni nani (ingawa anajiita ndugu wa Yakobo), wala aliandika lini (wengi wanakisia miaka ya 80 B.K.), wala aliwaandikia akina nani (barua ni kwa wote, ingawa baadhi wanahisi walengwa kuwa ni Wakristo wa Kiyahudi walio nje ya Israeli).

## Mada 
Ujumbe ni kujihadhari na wazushi wanaobunibuni mafundisho mapya badala ya kushika imani ile iliyofunuliwa mara moja na ikatosha kwa nyakati zote; ujumbe huo ulitolewa kwa kuwatukana na kuwalaani wazushi hao (Yuda 1-4, 17-25).

## Viungo vya nje 
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili
* Catholic Encyclopedia
* Comprehensive study the Epistle of Jude
* An Exegesis of Jude by Michael Quandt 
* A reaction to the apparent regarding of Enoch and the Assumption of Moses as canonical by Jude

Yud
Waraka wa kwanza wa Yohane

**Waraka wa kwanza wa Yohane** ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

Barua tatu za Yohane ziliandikwa kati ya mwaka 90 na 100 B.K., wakati ambapo jumuia za wafuasi wa Mtume Yohane zilianza kusambaratika.

Mafundisho na lugha vinalingana na vile vya Injili ya nne (Injili ya Yohane).

Barua ya tatu na ya pili hazina mafundisho muhimu, tofauti na ile ya kwanza inayodai imani sahihi na maisha matakatifu ili mtu astahili kuitwa Mkristo kweli.

Inakaza umwilisho wa Mwana wa Mungu na haja ya kuishi kwa uadilifu, na hasa kwa upendo (1Yoh 1:1-4; 2:3-11; 3:11-4:21; 2Yoh 7-13).

## Marejeo
* Robert Dabney, "The Doctrinal Various Readings of the New Testament Greek", 1894: p. 32.

## Kiungo cha nje
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili
Amosi

ya nabii Amosi, karne ya 18, monasteri ya Kizhi, Karelia, Russia).]]
**Amosi** (kwa Kiebrania *עָמוֹס*, Amos) ni mmojawapo kati ya manabii wa Israeli. Kitabu chake, kutokana na ufupi wake, ni kati ya vile 12 vya Manabii Wadogo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 15 Juni.

## Maisha na kazi
Baada ya unabii wa Eliya na Elisha, Mungu aliendelea kukazania ufalme wa kaskazini kabla haujaangamizwa kabisa: tahadhari kabla ya hatari. 

Ndiyo sababu, ili kuthibitisha haki yake na utakatifu wake dhidi ya maovu ya Waisraeli, alimtuma huko Amosi kutoka Tekoa (ufalme wa kusini), alipokuwa mfugaji na mtunzaji wa mibuyu karibu na jangwa. 

Amosi aliona maendeleo makubwa ya kaskazini chini ya mfalme Yeroboamu II, lakini hakudanganywa nayo, bali alitabiri yatakoma mapema.

Aliona Waisraeli wanaoshika sabato na sikukuu, pamoja na ibada na sadaka mbalimbali, lakini wananyanyasa wenzao maskini: hapo akapiga kelele kudai kwanza haki itiririke kama maji ya mto ili ibada ziwe na maana. 

Hatimaye alikatazwa asiendelee kuhubiri, pia kwa sababu alikuwa mtu wa kusini, hivyo walifikiri anasema kwa kijicho tu. 

Habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Amosi ndani ya Tanakh (Biblia ya Kiebrania), kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo.

Ni kwamba, tofauti na manabii Eliya na Elisha waliomtangulia wasiache maandishi, nabii Amos (786 - 746 hivi K.K.) ana kitabu chenye mafundisho yake aliyoyatoa katika ufalme wa Israeli (Kaskazini) ingawa alikuwa mtu wa ufalme wa Yuda (Kusini).

Hakutarajia kutumwa na Mungu, ila ilimbidi akubali kutabiri kwa niaba yake (7:10-17), hasa kuwa Israeli itaangamizwa na kutekwa na Waashuru utumwani kwa makosa dhidi ya imani na ya haki pamoja na anasa (5-6).

Waisraeli wakakataa maneno yake hata wakatendwa alivyowatabiria kwa ukali wote (2Fal 17:5-23).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Anderson, Bernhard W. & Foster R. McCurley *The Eighth Century Prophets: Amos, Hosea, Isaiah, Micah* Wipf and Stock: 2003. ISBN 1592443540
*Rosenbaum, Stanley Ned *Amos of Israel: A New Interpretation* Georgia: Mercer University Press: 1990. ISBN 0865543550

## Viungo vya nje
*The Holy Prophet Amos Orthodox icon and synaxarion
*Hypertext bible commentary: Amos 

Jamii:waliofariki karne ya 8 KK

Jamii:Watakatifu wa Israeli
Jamii:Manabii wa Agano la Kale
Habakuki

iliyotengenezwa na Donatello, Museo dell'Opera del Duomo, Florence.]]
**Habakuki** alikuwa nabii wa Israeli ya Kale aliyeishi na kufanya kazi wakati mmoja na nabii Yeremia (karne ya 7 KK).

Mbele ya uovu na ukatili wa binadamu alitabiri hukumu ya Mungu, lakini pia huruma yake.

Hababuki aliandika kitabu kifupi ambamo alithubutu kumuuliza Mwenyezi Mungu kwa nini anaadhibu Israeli vikali kwa mikono ya watu wabaya kuliko wao.

Jibu ni kwamba Mwenyezi Mungu ana njia zake ambazo anaandaa ushindi wa haki: hivyo mwadilifu ataishi kwa imani yake (1:12-2:4). 

Usemi huo ukaja kutumika sana katika Agano Jipya. Mtume Paulo ameufanya msingi wa msimamo wake kuwa wokovu unapatikana kwa imani, si kwa kujitahidi kutekeleza masharti yote ya Torati.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* The Commentary on Habakkuk Scroll, *The Digital Dead Sea Scrolls*, hosted by the Israel Museum, Jerusalem.
* A Brief Introduction to The Prophecy of Habakkuk for Contemporary Readers  (Christian Perspective)
* Introduction to the book of Habakkuk  from the NIV Study Bible

Jamii:waliozaliwa karne ya 7 KK
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Raimond Aumann

**Raimond Aumann** (amezaliwa 12 Oktoba 1963) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Ujerumani. Alikuwa golikipa wa Bundesliga kati ya mwaka 1982 na 1994. Kwa miaka miwili ya mwanzo alikuwa golikipa msaidizi wa FC Bayern Munich (wa kwanza  kuchaguliwa alikuwa Bw. Jean-Marie Pfaff).

Mnamo mwaka wa 1984 akaja kuwa namba moja kwa mara ya kwanza mpaka alipokuja kuumia mnamo mwezi Novemba katika mwaka wa 1985. Pale Bw. Jean-Marie Pfaff alipoondoka katika kikosi cha Bayern Munich mnamo mwaka 1988, Raimond Aumann akawa ndiyo golikipa wa kwanza. Raimond pia
alifirika kuwa ndiyo golikipa bora wa Ujerumani kwa kipindi hicho.

## Viungo vya nje
* Career stats at fussballdaten.de

Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Jamii:Wachezaji wa FC Bayern Munich
Jamii:Watu walio hai
Elluz Peraza

**Elluz Peraza** (amezaliwa tar. 26 Januari 1958) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Venezuela. Huenda akawa anafahamika zaidi kama Emperatriz Azcarraga kutoka katika tamthilia ya La Revancha, vilevile Teresa kutoka tamthilia ya Secreto de Amor.

## Tamthilia alizoshiriki 
* Quiero Contigo - 2007, Mexico-USA
* Tierra de Pasiones - 2006, Colombia-USA
* Anita: No Te Rajes! - 2004, Colombia-USA
* Rebeca - 2003, USA-Venezuela
* Lejana Como el Viento - 2002, Venezuela
* Secreto de Amor - 2001, Venezuela-USA
* La Revancha - 2000, USA-Venezuela
* Carita Pintada - 1999, Venezuela
* Quirpa de Tres Mujeres - 1996, Venezuela
* El Perdon de los Pecados - 1996, Venezuela
* Peligrosa - 1994, Venezuela
* Mundo de Fieras - 1991, Venezuela
* Pasionaria - 1990, Venezuela

## Viungo vya nje 
Elluz Peraza  Katika Serials.RU

Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Waigizaji filamu wa Venezuela
Jamii:Tamthilia
Jamii:Telenovelas
Jamii:Watu walio hai
Waraka wa pili wa Petro

'', nakala ya zamani zaidi ya 2Pet tuliyonayo.]]
**Waraka wa pili wa Petro** ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Mwandishi 
Siku hizi wataalamu wanakubaliana kukanusha barua hiyo kuwa imeandikwa kweli na Mtume Petro, wakisema ni kitabu cha mwisho kuandikwa katika Agano Jipya (labda huko Roma mwaka 100 hivi B.K.).

Kwa hakika iliandikwa baada ya waraka wa Yuda, kwa sababu inatumia maneno yake mengi.

Inawezekana mwandishi alitumia vilevile maneno ya Petro ambayo sasa yamepotea; kwa vyovyote aliandika kwa mamlaka yake kwa makanisa yote ili kuthibitisha mapokeo. 

## Mada 
Pamoja na kupinga uzushi, lengo la barua ni kueleza sababu gani Bwana anachelewa kurudi.

Mafundisho mengine muhimu yaliyomo yanahusu uvuvio wa Roho Mtakatifu juu ya waandishi wa Biblia (Paulo mmojawao), wito wetu wa kushiriki umungu, uwepo wa ulimwengu mpya baada ya huu wa sasa kuangamizwa (2Pet 1:3-11,19 21; 3:8-18).

## Marejeo
* Adams, Thomas B. "A Commentary on the Second Epistle General of Second Peter" Soli Deo Gloria Ministries, 1990. ISBN 978-1-877611-24-7
* Green, Michael. "The Second Epistle of Peter and The Epistle of Jude: An Introduction and Commentary" Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 2007. ISBN 978-0-8308-2997-2
* Leithart, Peter J. "The Promise Of His Appearing: An Exposition Of Second Peter" Canon Press, 2004. ISBN 978-1-59128-026-2
* Lillie, John. "Lectures on the First and Second Epistles of Peter" Klock & Klock Christian Pub, 1978. ISBN 978-0-86524-116-9
* Seton, Bernard E. "Meet Pastor Peter: Studies in Peter's second epistle" Review and Herald Pub. Association, 1985. ISBN 978-0-8280-0290-5

## Viungo vya nje 
### Tafsiri ya Kiswahili
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

### Vinginevyo
*Christian Classics Ethereal Library
*A sizeable article giving an overview of the problems with, and ultimately a defense of, the authenticity of 2 Peter 
*

Pet 2
Jamii:Mtume Petro
Johnny Tri Nguyen

**Johnny Tri Nguyen** (kwa Kivietnam: Nguyễn Chánh Minh Trí; amezaliwa 16 Februari 1974 katika mkoa wa Binh Duong, Vietnam Kusini) ni mwigizaji wa filamu, tamthilia, "stunt" na vilevile sanaa ya mapigano wa Vietnam-Marekani.

## Maisha ya awali kwa ufupi
Johnny aliondoka nchini Vietnam akiwa na umri wa miaka 8 akiwa pamoja na familia yake, mama, baba, kaka, na dada: wote wakaelekea zao jijini Los Angeles. Johnny ni nusu Mchina kwa kuwa mama yake ni Mchina.

## Familia na filamu
Johnny Nguyen ametoka katika familia yenye asili ya uigizaji. Mjomba wake ni Nguyen Chanh Tin, mwigizaji filamu wa zamani wa Kivietnam, wakati kaka yake ni Charlie Nguyen, ambaye amewahi kuongoza filamu nyingi maarufu za kampuni ya Van Son Entertainment videos.

## Shughuli za filamu kwa ufupi
Filamu alizocheza Johnny ni kama vile Tom-Yum-Goong (ya Tony Jaa) na Cradle 2 the Grave. Kazi za ustant kacheza katika filamu ya Spider-Man sehemu ya pili na alicheza kama Green Goblin katika sehemu za mwanzomwanzo. Johnny ni mtaalamu wa kupambana kwa Kung fu, Wushu , Tai chi, Aikido, na vovinam.

## Filamu alizoigiza
### Filamu alizocheza kama mwigizaji
* Nu Hon Than Chet (2008)
* Saigon Eclipse (2007)
* The Rebel (2006)
* Adventures of Johnny Tao: Rock Around the Dragon (2006)
* Hon Truong Ba Da Hang Thit (2006)
* House of the Dead 2: Dead Aim (2005)
* Tom-Yum-Goong (2005, released as The Protector in 2006)
* Demon Hunter (2005)
* House of the Dead 2: Dead Aim (2005)
* Color Blind (2005)
* Sledge: The Untold Story (2005)
* Max Havoc: Curse of the Dragon (2004)
* First Morning (2004)
* Ella Enchanted (2004)
* XMA (2004)
* The Shield (2004)
* Alias (2003)
* Cradle 2 the Grave (2003)
* The Master of Disguise (2002)
* Martial Law (1998)

### Filamu alizocheza kama stant
* The Perfect Sleep (2005)
* Jarhead (2005)
* Serenity (2005)
* Color Blind (2005)
* Ella Enchanted (2004)
* Spider-Man 2 (2004)
* Collateral (2004)
* Starship Troopers 2 (2004)
* Nudity Required (2002)
* Spider-Man (2002)
* We Were Soldiers (2002)
* Angel (1999)
* Charmed (1998)
* Mortal Kombat: Conquest (1998)
* Buffy the Vampire Slayer (1997)

## Tanbihi
## Marejeo
* Akizungumzia kabila lake kwenye mahojiano na Tom-Yum-Go  (WMV file))

## Viungo vya nje
* 
* World of Action profile

Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waigizaji filamu wa Vietnam
Safari Tripers

**Safari Tripers** ni moja ya bendi za muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Kwa sasa bendi hiyo haipo tena katika ulimwengu wa muziki. Bendi hii ilikuwa na maskani yake jijini Dar es Salaam.

Mwanamuziki mahiri Rajab Marijani, ambaye kwa sasa ni marehemu, aliwahi kuwa kiongozi wa bendi hiyo.
Farasi

Kwa habari kuhusu nyota angalia Farasi (kundinyota)

**Farasi**  (kutoka neno la Kiarabu **فرس**, *faras*) ni mnyama mkubwa katika ngeli ya mamalia. Wamefugwa na binadamu kwa maelfu ya miaka iliyopita. Matumizi yao ni kubeba watu au mizigo au kufanya kazi ya kuvuta magari na plau. Wamefugwa pia kwa ajili ya nyama na maziwa yao.

## Aina za farasi 
Farasi afugwaye au Farasi-kaya ni nususpishi moja ya tatu za spishi *Equus ferus*. Nususpishi moja nyingine inabaki sasa na hii ni farasi pekee wa porini wa kweli inayobaki (Farasi wa Pzrewalski). Farasi wa Ulaya au Tarpani amekwisha duniani. Kuna farasi wengine porini mahali pengi duniani, lakini hawa ni farasi waliofugwa zamani na walitoroka kwenye pori. Familia ya Equidae ina spishi saba nyingine, kujumuisha punda na punda milia. 

Ufugaji umeleta aina nyingi za farasi; aina kubwa sana huwa na kilogramu 1,000 wakitumiwa kwa kazi nzitonzito za mashambani au msituni. 

Aina nyingi zatumiwa kwa usafiri kama farasi za kupanda. Aina za pekee zimefugwa kwa michezo, kwa mfano mashindano ya mbio, mchezo wa polo, au kuruka juu ya vizuizi.

Farasi wadogo wasiofikia urefu wa 1.48 m mbegani huitwa "poni"; asili yao ni mazingira baridi na ya mlimani penye uhaba wa chakula. Hao poni walifugwa kiasili kwa kazi za kubeba watu au mizigo na siku hizi wanafugwa mara nyingi kama farasi wa burudani kwa watoto hata nje ya maeneo yao ya asili. Maarufu ni kwa mfano poni wa Shetland.

## Historia 
Asili ya farasi wote ni aina za farasi mwitu wa porini. Wataalamu huamini ya kwamba ufugaji ulianza wakati wa milenia ya tatu KK katika Asia. Utafiti wa genetiki unadokeza kuwa chanzo cha ufugaji wa farasi mwitu kilitokea mahali mbalimbali, si mahali pamoja tu. 

Mnamo mwaka 2000 KK matumizi ya farasi yameshasambaa kwenye sehemu kubwa ya mabara ya Asia na Ulaya. 

Makabila na mataifa waliotumia farasi walikuwa na faida katika shughuli za usafiri na vita. Baadaye iligunduliwa pia kwamba farasi anaweza kusaidia kwenye shughuli za kilimo kama kuvuta plau. 

Farasi waliwezesha watu kuvuka haraka maeneo makubwa ya savana za Asia. Makabila ya wahamiaji walitumia farasi. 

Wanyama hawa walibadilisha pia uso wa vita. Picha kwenye majengo ya Babeli, Mesopotamia na Misri ya Kale zinaonyesha jinsi gani magari yaliyovutwa na farasi yalivyobeba wanajeshi wawili au watatu. Magari haya yalihofiwa sana. Baadaye maendeleo ya teknolojia ya viti ya farasi yalisababisha kutokea kwa wanajeshi wa kupanda walioweza kushambulia kwa vikosi vikubwa.

Mahitaji ya vita yalisababisha pia ufugaji wa aina nzito sana za farasi walioweza kumbeba askari aliyevaa kinga ya feleji mwilini pamoja na silaha zake. 

Farasi walikuwa usafiri mkuu wa wanajeshi hadi karne ya 19. Kutokea kwa reli kuliwezesha usafiri wa haraka wa askari wengi katika nchi za Ulaya na Amerika ya Kaskazini. Hata hivyo katika maeneo mengi ya dunia ni farasi waliobeba watu na mizigo ya jeshi. 

Kilimo cha Ulaya kilitegemea hasa farasi tangu zama za kati na kugunduliwa kwa mbinu za kufunga plau kwenye mabega ya mnyama bila ya kukaza shingo lake. Kugunduliwa kwa teknolojia hii kulisababisha kupanda kwa mazao Ulaya na kuongezeka kwa watu.

Jamii:Farasi na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Ndegejinga

**Ndegejinga** ni ndege wakubwa wa bahari wa familia Sulidae. Wana domo refu na mabawa marefu yaliyochongoka. Takriban spishi zote wana mwili mweupe na viasi mbalimbali vya nyeusi kwa mabawa na mkia. Spishi kadhaa zina namna kahawia na ndegejinga tumbo-jeupe ana rangi ya kahawa nzito na tumbo jeupe. Ndege hawa hupiga mbizi kutoka urefu mkubwa ili kukamata samaki au ngisi. Huzaa ndani ya makoloni makubwa. Jike hutaga yai moja au mayai mawili, lakini kinda atokaye kwanza katika yai lake amsukuma ndugu wake mdogo nje ya tundu. Huyu afa kwa njaa au aliwa na ndege wa aina nyingine.

## Spishi za Afrika
* *Morus bassanus*, Ndegejinga Kaskazi (Northern Gannet)
* *Morus capensis*, Ndegejinga Kusi (Cape Gannet)
* *Sula dactylatra*, Ndegejinga Kinyago (Masked Booby)
* *Sula leucogaster*, Ndegejinga Tumbo-jeupe (Brown Booby)
* *Sula sula*, Ndegejinga Miguu-myekundu (Red-footed Booby)

## Spishi za mabara mengine
* *Morus serrator* (Australasian Gannet)
* *Papasula abbotti* (Abbott’s Booby)
* *Sula granti* (Nazca Booby)
* *Sula nebouxii* (Blue-footed Booby)
* *Sula variegata* (Peruvian Booby)

## Spishi za kabla ya historia
* *Sula humeralis* (kati ya Pliocene)
* *Sula sulita* (Peru, mwisho wa Miocene)
* *Sula magna* (Peru, mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene)

## Picha

Northern-Gannet-8.jpg|Ndegejinga kaskazi
Cape Gannet - Morus capensis in flight.JPG|Ndegejinga kusi
Lamberts Bay P1010338.JPG|Koloni la ndegejinga kusi
Maskedboobys.jpg|Ndegejinga kinyago
Brown Booby LEI jan08.JPG|Ndegejinga tumbo-jeupe
Pair of boobies.JPG|Ndegejinga miguu-myekundu na tumbo-jeupe
Red-footed booby.jpg|Ndegejinga miguu-myekundu

Morus serrator.jpg|Australian gannet
Abbott's Booby.jpg|Abbott's booby
Ave en las islas Galápagos.jpg|Nazca booby
SulaNebouxi.jpg|Blue-footed booby
Fou.varie1.jpg|Peruvian booby

Jamii:Ndegejinga na jamaa
Mtaguso

**Mtaguso** ni mkutano wa viongozi wa Kanisa hasa maaskofu pamoja na Wakristo wengine kadhaa. Mtaguso unaweza kufanyika katika ngazi mbalimbali, kuanzia kanda, taifa hadi Mtaguso mkuu wa kimataifa.

## Historia
Mtaguso wa awali ulifanyika Yerusalemu mwaka 49 hivi ili kujadili suala la waongofu wa mataifa, kama walazimishwe kutahiriwa na kufuata Torati yote au sivyo. Mitume waliohudhuria ni pamoja na Mtume Petro, Yakobo Mdogo, Mtume Paulo, Barnaba n.k. (kadiri ya Mdo 15:1-29) lakini pia Yohane (kadiri ya Gal 2:1-10).

Wakati wa Mababu wa Kanisa, mitaguso saba ya kwanza ya Kanisa lisilogawiwa bado inakubaliwa na Wakristo wengi, kama Wakatoliki, Waorthodoksi na Waprotestanti, kuwa mitaguso ya kiekumene. 

Tangu kutokea kwa mafarakano urithi wa mitaguso umedumu hasa ndani ya Kanisa Katoliki lililoendelea kuendesha mitaguso mbalimbali.

Kati yake, mtaguso muhimu wa siku za karibuni ulikuwa Mtaguso wa pili wa Vatikano uliofanyika Roma kati ya miaka 1962 na 1965 na kuleta hali mpya hata katika uhusiano wa Wakatoliki na Wakristo wenzao wa madhehebu tofauti, tena kati yao na ulimwengu wote.

## Marejeo
### Mikusanyo ya hati za mitaguso
* 
* 
* 
* 
*  (See )
* 
*  (See )
* 
* 
* 
* 

### Mengineyo 
* The synod of Constantinople in Byzantine times 
* Calculating the Synod? A network analysis of the synod of Constantinople in Late Byzantine times 

Jamii:Ukristo
Jamii:Historia ya Ukristo
Jamii:sheria za Kanisa
Jamii:Kanisa Katoliki
Precious Blood Secondary School Riruta

**Precious Blood Secondary School Riruta** ni shule ya upili ya wasichana. Shule hii iko katika eneo la Nairobi, upande wa Kawangware. 

Shule ya Precious Blood ni shule ya serikali, na inapata usaidizi wa Kanisa Katoliki. 

Mavazi ya wanafunzi ni ya rangi ya kijani kibichi na nyeupe, na wanavaa viatu nyeusi. 

Kwa miaka mingi, shule ya upili ya Precious Blood imepata matokeo bora kwenye mtihani wa KCSE. Mara nyingi shule hii huwa kati ya shule kumi ambazo zinaongoza nchi katika mtihani huu. Wasichana wa Precious Blood wameendelea kujiunganisha na Vyuo vikuu bora, Kenya na pia ng'ambo.

Jamii:Shule nchini Kenya
Jamii:Shule ya Upili
Jamii:Elimu jijini Nairobi
Kitu Gani

**Kitu Gani** ni nyimbo ya Dknob akimshirikisha Q Jay. Inatoka katika albamu ya "Bomoa Mipango". Nyimbo ilirekodiwa katika studio ya Mwamba Production ya Dar es Salaam, Tanzania. Nyimbo hii imekuwa kama utambulisho wa albamu hiyo ya Bomoa Mipango, ingawaje si wengi waliotegemea albamu itakwenda kwa jina hilo. Albamu imetolewa mnamo tarehe 1 Julai ya mwaka wa 2008.

## Tazama pia
* Make It Rain
* 21 Questions
* We Takin Over
* With You

## Viungo vya nje
*
With You

**With You** inaweza kutaja:

* With You (nyimbo ya Jessica Simpson)
* With You (nyimbo ya Linkin Park)
* With You (nyimbo ya The Subways)
* With U nyimbo ya mwanamuziki wa R&B wa Marekani - Janet Jackson
* With You (nyimbo ya Chris Brown)
* With You (albamu) ni jina la albamu ya mwanamuziki Josh Groban
With You (nyimbo ya Chris Brown)

**"With You"**  ni wimbo wa pop na R&B ya mwanamuziki Chris Brown, imetungwa na Johntá Austin, Tor Erik Hermansen, Mikkel Eriksen, Espen Lind na mwisho kabisa Amund Bjørklund.

Wimbo ulitayarishwa na Bw. Stargate ambaye pia alitayarisha wimbo wa "Unfaithful" na "Hate That I Love You"  ya Rihanna na "Irreplaceable" ya Beyonce Knowles. Wimbo umetoka ukiwa kama single ya tatu kutoka katika albamu ya pili ya Brown ijulikanayo kwa jina la Exclusive ya mwaka wa 2007.

Wapenzi wengi wa muziki walikuwa wakiponda wimbo huu kwa madai ya kwamba eti unafanana sana na ule wimbo wa Beyonce (Irreplaceable), ingawaje Chris na Stargate hawajapata pigo lolote juu ya wimbo huu.

Kufuatia kutofanya vizuri katika chati wimbo wake wa "Wall To Wall" na "Kiss Kiss", "With You" ikatoka mnamo tar. 4 Desemba 2007  katika albamu zake za Marekani, na ikawa wimbo wake wa pili kupata mafanikio katika soko la muziki la kimataifa.

## Marejeo
# United World Chart *Media Traffic. Accessed 27 Machi 2008. *
# Chris Brown With You review  About.com. Accessed 20 Januari 2008.

## Viungo vya nje
* Chris Brown With You Official Music Video

Jamii:Nyimbo za 2007
Jamii:Nyimbo za Chris Brown
Mnandi-pwani

**Minandi-pwani** ni ndege wa bahari wa jenasi *Fregata*, jenasi pekee ya familia Fregatidae. Wana domo refu lenye ncha kwa kulabu, mabawa marefu na mkia wenye panda. Rangi yao ni nyeusi; jike ana tumbo jeupe na dume ana mfuko wa koo mwekundu ambao anaweza kumvimbisha ili kumvutia jike. Ndege hawa hawaogelei na watembea kwa shida, kwa hivyo wako hewani takriban saa zote. Wanaweza kukaa hewani hata zaidi ya wiki moja. Kama shakwe-waporaji, huonekana mara nyingi wakipora mateka kwa ndege wengine, lakini chakula chao hasa ni samaki, ambao huwakamata wakiruka, na kwa kiasi kidogo zaidi makinda ya ndege. Jike hutaga yai moja au mayai mawili juu ya mti au ardhini au juu ya mwamba wa pwani.

## Spishi za Afrika 
* *Fregata aquila*, Mnandi-pwani Tai-bahari (Ascension Frigatebird)
* *Fregata ariel*, Mnandi-pwani Mdogo (Lesser Frigatebird)
** *Fregata a. iredalei*, Mnandi-pwani wa Aldabra (Aldabra Frigatebird)
* *Fregata magnificens*, Mnandi-pwani wa Amerika (Magnificent Frigatebird)
* *Fregata minor*, Mnandi-pwani Mkubwa (Great Frigatebird)
** *Fregata m. aldabrensis*, Mnandi-pwani wa Komori (Comoros Frigatebird)

## Spishi ya bara jingine 
* *Fregata andrewsi* (Christmas Frigatebird)

## Picha 

File:Ascension_Frigatebird.jpg|Mnandi-pwani tai-bahari
File:Lesser frigatebird lei.jpg|Mnandi-pwani mdogo
Image:Fregata magnificens1.jpg|Mnandi-pwani wa Amerika
Image:Fous-sur-Europa.jpg|Minandi-pwani mkubwa

Christmas Island Frigatebird male - Jakarta Bay, Indonesia.jpg|Christmas frigatebird

Jamii:Ndegejinga na jamaa
Soprano

**Soprano** au Francis Xavery Ndumbaro (amezaliwa 2 Mei 1984), ni mwimbaji wa muziki wa R&B na Bongo Flava kutoka nchini Tanzania.

Anaweza kuwa anafahamika zaidi kwa kuimba nyimbo za Kausha na Pamoja Nawe, ambazo alizishirikisha mwimbaji mwingine wa hip hop na Bongo Flava, Dknob.

Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Watu walio hai
Inter Mirifica

Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano mapema (4 Desemba 1963) ili kukabili jambo ambalo siku hizi ni zito sana kwa jinsi linavyochangia maisha na utamaduni wa watu duniani kote, yaani vyombo vya upashanaji habari vilivyoendelea hasa katika karne ya 20 na kuwafikia karibu watu wote vikieneza habari, mawazo, maadili n.k.

Hati hiyo maalumu, iliyopata kura 1960 dhidi ya 164 kati ya washiriki wa mtaguso huo, inaitwa kwa Kilatini "Inter Mirifica" (maana yake, "Kati ya Maajabu").

Kwa njia yake Kanisa Katoliki limetamka kuwa linavipokea kwa shukrani kwa Mungu aliyempa binadamu akili ya kuvumbua na kubuni njia hizo zinazoweza kumuinua hata kidini.

Lakini kwa ubaya wa moyo wake anaweza pia kuzitumia kwa uharibifu wake na wa wengine wengi, hasa watoto na vijana wasio na kinga.

Kwa hiyo Kanisa linapaswa kushughulika ili vyombo hivyo vyote vitumike vema kwa kueneza habari njema, maadili na taarifa za kweli ili watu wakabili maisha vizuri na kuokoka.

Pia liwaelimishe wote kuhusu namna ya kuchuja na kutumia vilivyo magazeti, vitabu, filamu, redio, televisheni n.k., wakielewa urahisi wa kudanganywa na kupotoshwa na vyombo hivyo.

Hiyo ni kazi ya wachungaji, wazazi na walezi, lakini serikali pia isaidie kutunza mazingira safi.

Mtaguso umeagiza shughuli hizo ziratibiwe kijimbo, kitaifa hata kimataifa.

Kwa kuwa shughuli hizo zina gharama kubwa, Wakristo wanahimizwa kujitolea kwa ukarimu hasa Jumapili maalumu moja kwa mwaka.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo KIswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Orientalium Ecclesiarum

Mtaguso wa pili wa Vatikano ulizingatia hali duni ya Makanisa Katoliki ya Mashariki ukaamua kuiboresha.

Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 ulitoa hati maalumu kwa kura 2110 dhidi ya 39. Jina lake kwa Kilatini ni "Orientalium Ecclesiarum" (maana yake, "Ya Makanisa ya Mashariki").

Kwanza ulitamka kuwa hayo yanastahili kuheshimiwa sana pamoja na mambo yao yote (liturujia, teolojia, sheria za Kanisa, miundo n.k.) kama sehemu ya hazina ya Kimungu iliyokabidhiwa kwa Kanisa.

Liturujia zao ziliagizwa zitunzwe kiaminifu na kurekebishwa kama zimeachana na mapokeo ya Mashariki; hasa sakramenti zirudi kufuata taratibu asili.

Mashirika ya kitawa ya Kilatini yajitahidi kuanzisha jumuia za Mashariki.

Hati inatamka wazi kwa mara ya kwanza kuwa madhehebu yote ya Kikatoliki (yaani ya mashariki na ya magharibi) yana haki na wajibu sawa hata kuhusu uenezaji Injili duniani kote.

Wachungaji wa hayo yote wazoee kushirikiana, na wanaojiandaa kupata upadri waelimishwe juu ya uhusiano kati ya madhehebu hayo mbalimbali ya Kanisa moja.

Waamini wa Mashariki wapatiwe mapadri na maaskofu wao popote wanapohitaji.

Waortodoksi wakijiunga na Kanisa Katoliki waendelee kufuata madhehebu yao, na wenye daraja kati yao waendelee kuitumia.

Kutokana na umuhimu wa patriarki kwao, hadhi na haki zake zirudishwe kama zilivyokuwa kabla ya utengano na Waortodoksi, na Makanisa yasiyo naye yafikiriwe.

Hatimaye hati hiyo inahimiza Wakatoliki wa Mashariki kushughulikia ekumeni hasa upande wa Waortodoksi, ikiruhusu kutoleana nao sakramenti kadhaa na mengineyo.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano