open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kipanya matiti-mengi

**Vipanya matiti-mengi** ni wanyama wagugunaji  wa jenasi *Mastomys* katika nusufamilia Murinae ya familia Muridae walio na matiti mengi kuliko panya wote wengine. Wanatokea katika savana, nusu-jangwa na msitu|misitu]] kavu ya Afrika kusini kwa Sahara.

## Maelezo
Wanyama hawa wanafanana na panya wa kawaida (jenasi *Rattus*) lakini ni wadogo zaidi. Urefu wa mwili ni sm 6-17, urefu wa mkia ni sm 5-15 na uzito ni g 12-70. Manyoya ni mafupi na mororo yenye rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na kijivu au nyeupe tumboni. Majike wana matiti mengi kuliko panya wengine: 10-24 kulingana na spishi.

Wanatokea katika maeneo kavu na hukiakia usiku. Wanalala katika viota vya mimea kavu wanayojenga katika nyufa za miamba, chini ya mizizi ya miti, chini ya miti iliyoanguka au katika vishimo. Hula mbegu, matunda, nyasi na invertebrata wadogo, na pengine nyama mbichi ya mizoga au kutoka nyumba (kipanya matiti-mengi wa kawaida).

Kwa kawaida majike huzaa mikumbo miwili kwa mwaka, pengine 3-4. Kuna wachanga 6-12 kwa mkumbo kwa kawaida, lakini wachanga wanaweza kuwa hadi 22. Mimba huchukua karibu siku 20.

Kipanya matiti-mengi wa kawaida na yule wa kusini (*M. natalensis* na *M. coucha*) huishi katika majengo mara nyingi na wanaweza kuwa wasumbufu wabaya. Hata wanaweza kuenea magonjwa, tauni hasa. Yule wa kawaida ni hazina muhimu ya virusi ya Lassa.

## Spishi
* *Mastomys awashensis* (Awash multimammate mouse)
* *Mastomys coucha* (Southern multimammate mouse)
* *Mastomys erythroleucus*, Kipanya matiti-mengi magharibi (Guinea multimammate mouse) – Burundi, Kenya, Rwanda, Uganda
* *Mastomys huberti* (Hubert's multimammate mouse)
* *Mastomys kollmannspergeri* (Verheyen's multimammate mouse)
* *Mastomys natalensis*, Kipanya matiti-mengi wa kawaida (Natal multimammate mouse) – Burundi, Kenya, Rwanda, Tanzania, Uganda
* *Mastomys pernanus*, Kipanya matiti-mengi mdogo (Dwarf multimammate mouse) – Kenya, Rwanda, Tanzania
* *Mastomys shortridgei* (Shortridge's multimammate mouse)

## Picha

Mastomys.jpg|Kipanya matiti-mengi kusi
Mastomys natalensis mammary.jpg|Matiti ya kipanya matiti-mengi wa kawaida

Jamii:Panya na jamaa
Fyekeo

[right|thumb|225x225px|Fyekeo na [mundu.]]
[thumb|[Mchoro ukionyesha mkulima anayetumia fyekeo.]]
**Fyekeo** (kutoka kitenzi "kufyeka"; kwa Kiingereza *scythe*) ni zana ya kilimo kwa ajili ya kukata nyasi au nafaka kama ngano. Muundo wake unafanana na mundu lakini kisu na mpini ni mrefu zaidi. Zinamwezesha mtumiaji kukata eneo kubwa kwa urahisi kulinganishwa na matumizi ya mundu au kifyekeo cha kawaida.

Mtumiaji wake anasimama wakati anakata nyasi. Kisu kinahitaji kunolewa mara kwa mara, hivyo kila mtumiaji hubeba pia jiwe la kunoa. 

Fyekeo ilikuwa kifaa kikuu cha kukata nyasi na kuvuna nafaka katika Ulaya, Asia ya Magharibi na Marekani hadi kusambaa kwa mashine zinazotekeleza shughuli hizo. Fyekeo zinatumiwa bado, hasa katika mazingira ambako tabia ya uso wa ardhi hairuhusu matumizi ya mashine.

Katika Afrika matumizi ya fyekeo hayajaenea; inasemekana mara nyingi nyasi za Afrika ni ngumu mno kwa zana hiyo. Hata hivyo kuna majaribio ya kufundisha matumizi yake kwa wakulima wadogo wasio na uwezo wa kugharamia mashine.

Katika Kiswahili neno fyekeo linatumika zaidi kumaanisha "kwanja".

## Tazama pia 
* Mundu

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Simon Fairlie: Notes on the History of the Scythe and its Manufacture , tovuti ya Scythe Association, Uingereza.
*Sjoerd W. Duiker: Mowing with Scythes, tovuti ya Smallfarmerjournal.org, Vol. 37, No. 2 – Spring 2013

## Video
*Scythe mowing in East Africa, filamu kuhusu programu ya Chuo kikuu cha Penn State nchini Kenya, mwaka 2012 
*Scythe Project in India 2016 (filamu kuhusu kufundisha fyekeo katika mazingira walipovuna kwa mundu)

Jamii:Zana za kilimo
Anuna De Wever

**Anuna De Wever** (amezaliwa Mortsel, Ubelgiji, 16 Juni 2001) ni mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka Ubelgiji na alikuwa mmoja wa watu walioongoza katika mgomo wa shule kwa harakati za hali ya hewa *School strike for the climate* nchini.

## Maisha ya awali na uanaharakati
Pamoja na Kyra Gantois na Adélaïde Charlier. Alikuwa mmoja wa watu wanaoongoza katika harakati za mgomo wa *School strike for climate* nchini Ubelgiji. Kama matokeo, kutoka Februari hadi Mei 2019 walikuwa na safu ya kila wiki katika jarida la *HUMO*

Baada ya migomo wa shule nchini Ubelgiji waziri wa mazingira Joke Schauvliege alilazimika kujiuzulu baada ya kudai kwa uwongo kwamba *Belgian State Security Service* ilikuwa na taarifa inayoonyesha kuwa mgomo wa hali ya hewa ulikuwa na mkono wa kisiasa.

Tofauti za kibinafsi zilisababisha mafarakano kati ya *Belgian Youth for Climate movement* vijana wa Ubelgiji kwa harakati za hali ya hewa, na kuondoka kwa mwanzilishi mwenzake Kyra Gantois mnamo Agosti 2019.

De Wever alijitokeza kwenye tamasha la muziki la *Pukkelpop music festival* la 2019 akijaribu kushirikisha hadhira ili kujali maswala ya hali ya hewa. Wito huu uliwakasirisha waendao kwenye tamasha ambao walinyanyasa kikundi chao, wakawarushia chupa za mkojo, na wakawafuata kurudi kambini kwao, wakatoa vitisho vya kuua na kuharibu hema yao, wakilazimisha usalama kuingilia kati. Kwa sababu washambuliaji walikuwa wamebeba tofauti ya bendera ya *Flanders* iliyopendekezwa na watu wa kulia wa harakati ya *Flemish*, waandaaji walipiga marufuku bendera kama hizo kutoka kwa hafla hiyo, wakinyang'anya 20. 

Mnamo Oktoba 2019, De Wever alikuwa miongoni mwa wanaharakati wachanga zaidi wa hali ya hewa kusafiri kwa *Regina Maris*  *safari* ya kaboni ya chini *trans -Atlantiki* kwenda mkutano wa mabadiliko ya hali ya hewa wa Umoja wa Mataifa *United Nations Climate Change Conference* huko Santiago, Chile.

Mnamo Februari 2020, baada ya kurudi kutoka Marekani ya Kusini, walichukua mafunzo pamoja na *Greens – European Free Alliance* katika bunge la Uropa, bila kuwa mwanachama wa chama hicho.

## Tuzo
* Mnamo Mei 2019, De Wever na Kyra Gantois kwa pamoja walipokea tuzo ya *Ark Prize of the Free Word*.
* Mnamo Septemba 2019, De Wever na Adélaïde Charlier walipokea tuzo ya balozi wa Amnesty *Ambassador of Conscience Award*  kwa niaba ya *Youth for Climate*.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ubelgiji
Jamii:Wanaharakati wa Ubelgiji
Malai

thumb|Malai jinsi inavyokaa juu ya maziwa yaliyokamuliwa
thumb|Krimu iliyopigwa
**Malai** (pia **krimu** kutoka Kiingereza: *cream*), ni mafuta yanayopatikana kiasili katika maziwa ya wanyama. Baada ya kukamua maziwa, malai hukusanyika kwenye uso wa maziwa kama utandu. Utandu huo hutolewa na kukusanywa. 

Malai hutumiwa kutengeneza samli, siagi na jibini. Pia katika upishi na kutengeneza vyakula mbalimbali kama aisikrimu. 

Jamii:Vyakula vya asili Tanzania
Jamii:Mapishi
Dioskoridi

**Dioskoridi wa Smirna** (alifariki Myra, Licia, leo nchini Uturuki, 250 hivi) alikuwa Mkristo aliyefia dini yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Alfio na wenzake

za Wat. Alfio Filadelfi na Sirini huko Paternò.]]
'''''' Filadelfi na Sirini (walifariki Lentini, Sicilia, 253) walikuwa ndugu Wakristo wa mji wa Vaste (Puglia, Italia Kusini) waliotekwa na serikali ya Dola la Roma na kupelekwa sehemu mbalimbali hadi walipofia dini chini ya kaisari Valeriani. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 253
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Gordiani wa Roma

[thumb|250px|*Wat. Gordiani na Epimaki* katika [Nuremberg Chronicle.]]
**Gordiani** (alifariki Roma, 300 hivi) alikuwa Mkristo wa Roma ya Kale ambaye aliuawa kwa ajili ya imani yake na kuzikwa karibu na mfiadini Epimaki hivi kwamba wameheshimiwa pamoja ingawa hawakuwa pamoja maishani.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 300

Jamii:Wafiadini Wakristo
Kifutio

right|thumb|Vifutio
thumb|Matumizi ya kifutio (raba) na kupangusa chembe zake
**Kifutio** au **raba** (kutoka Kiingereza *rubber*) ni kifaa kinachotumiwa kufuta alama za penseli au aina za kalamu. Kimsingi ni kipande kigumu cha mpira kinachotumiwa kufutia maandishi.  

Mara nyingi kipande kidogo cha mpira kimefungwa kwenye penseli yenyewe wakati inapotengenzwa. Ilhali vipande vidogo huisha haraka au kuvunjika ni afadhali kuwa na kipande kikubwa.

Ziko aina tofauti hasa katika kiwango cha ugumu; tofauti nyingine ni uundaji kutokana na utomvu wa mpira au plastiki.

## Fizikia ya kifutio - raba 
Penseli huandika kwa kuweka grafati kwenye uso wa karatasi; vipande vya grafati hushikwa kwa nguvu ya mng'ang'aniano; ule mng'ang'aniano baina ya mpira na grafati una nguvu zaidi kuliko ule baina ya karatasi na grafati. Wakati unaburuza raba juu ya karatasi, uso wake unashikana na grafati. Hapo ni muhimu kwamba raba inaachana na vipande vya uso wake vilivyojaa grafati tayari ili sehemu mpya ya uso wake iwe tayari kupokea vipande vingine vya grafati. Hivyo matumizi ya kifutio yanaacha chembe ndogo kwenye uso wa karatasi ambazo tunaweza kuondoa kirahisi kwa kuzipangusa au kupuliza.

## Kifutio cha ubao
Kuna pia kifutio kinachotumiwa kwenye ubao k.m. shuleni. Hicho huitwa pia *dasta* (ing. *duster*). Kwa kawaida ni kipande cha kitambaa au sifongo kinachotumiwa kuondoa alama za chaki kwenye ubao wa shule. 

## Viungo vya Nje
* Eraser: How Products are Made,  Volume 5 (1997)  by Rose Secrest
*Pearlstein, Cabelli, King, A. : Effects of Eraser Treatment on Paper, Journal of the American Institute for Conservation 1982, volume 22 
* Goodyear Rubber History 

Jamii:Vifaa
Kwarto na Kwinto

**Kwarto na Kwinto** (walifariki Roma, karne ya 4) walikuwa Wakristo wa Roma ya Kale ambao waliuawa kwa ajili ya imani yao na kuzikwa karibu na wafiadini Gordiani na Epimaki.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki karne ya 4

Jamii:Wafiadini Wakristo
Antimo wa Roma

thumb|Mt. Antimo alivyochorwa.
**Antimo wa Roma** (alifariki Roma, Italia, 303) alikuwa Mkristo wa Roma ya Kale aliyeuawa kwa ajili ya imani yake .

Inasemekana alikuwa padri kutoka Bitinia (leo nchini Uturuki).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of May 11: Anthimus of Rome
*Sant’ Antimo Prete e Martire

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 303

Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakristo

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Wilson Kiprugut

**Wilson Kiprugut** (Kericho, 1938 - 1 Novemba 2022) alikuwa mwanariadha wa masafa marefu wa Kenya (m 800, Mexico 1968).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Mosyo wa Bizanti

[thumb|Mt. Mosyo katika [mozaiki.]]
**Mosyo** (kwa Kigiriki: Μώκιος; alifariki Bizanti, leo Istanbul, nchini Uturuki, 288/295) alikuwa padri mwenye asili ya Roma aliyeuawa kwa sababu ya imani yake ya Kikristo katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Mapadri
Mamerto

[thumb|Mt. Mamerto akiongoza [maandamano ya sala yaliyompatia umaarufu.]]
**Mamerto** (alifariki Vienne, leo nchini Ufaransa, 475 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 462 hivi. 

Katika kukabiliana na maafa ya kijamii, alianzisha siku tatu za kusali kwa fahari litania ili kujiandaa kwa sherehe ya Kupaa Bwana .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* 

Jamii:Waliofariki 475
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Gangolfi

na Meister von Meßkirch, 1535 hivi.]]
**Gangolfi** (alifariki Avallon, Yonne, leo nchini Ufaransa, 11 Mei 760) alikuwa kabaila wa Burgundy maarufu kwa imani na uadilifu hadi alipouawa na hawara wa mke wake.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of May 11: Gangulphus of Burgundy 
* Alessandro Barbero, “Santi laici e guerrieri. Le trasformazioni di un modello nell'agiografia altomedievale”
* Gangolf
* San Gengolfo
* Sancte Gengulphe = Saint-Gingolph
*Gengulphus
Fransisko De Geronimo

[thumb|[Mchoro wake wa kale zaidi na uso wake katika nta siku ya kufa.]]
**Fransisko De Geronimo, S.J.** (Grottaglie, Puglia, 17 Desemba 1642 – Napoli, Campania, 11 Mei 1716) alikuwa padri wa Italia Kusini na mtawa wa Shirika la Yesu maarufu kwa mahubiri yake aliyoyatoa sehemu nyingi na kwa uchungaji wake kati ya watu maskini  

Alitangazwa mwenyeheri na Papa Pius VII mwaka 1806, halafu mtakatifu na Papa Gregori XVI mwaka 1839.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 163
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 137

## Marejeo ya lugha nyingine
* Kuhusu maandishi yake, tazama Carlos Sommervogel, "Bibl. de la Compagnie de Jésus", new ed., III, column 1358

## Viungo vya nje
* Saints SQPN
* Santi e Beati
Jengo la Bharmal, Zanzibar

**Jengo la Bharmal, Zanzibar** liko katika mtaa wa Malindi ndani ya Mji Mkongwe. 

Awali lilisimama pembezoni mwa kijito kilichogawanya Mji Mkongwe kutoka Ng'ambo. Leo jengo hilo linasimama pembezoni mwa barabara karibu na kijito, baada ya mkondo kurudishwa polepole kati ya miaka 1915 na 1960.

## Historia
Hapo awali lilijengwa kama makazi ya mfanyabiashara tajiri wa India, Mohamedbhai Sheikh Hoosenbhai, kisha likatumika kama ofisi za utawala wa Uingereza, na leo inatumika kama ofisi za Baraza la Manispaa la Zanzibar (ZMC). 

## Marejeo
Jamii:Zanzibar

Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Ubalozi Mdogo wa Uingereza, Zanzibar

**Ubalozi Mdogo wa Uingereza, Zanzibar** ulifunguliwa mnamo 1841, ulijengea kimkakati katika maeneo ya biashara karibu na ufukwe wa bahari.

## Historia
Jengo hilo linasemekana lilikuwa kwa nyakati tofauti makazi ya wachunguzi maarufu, Speke, Burton na Dk Livingstone. Mnamo 1874 ubalozi ulihamishiwa Mambo Msiige na nyumba hiyo ikachukuliwa na Kampuni ya Smith MacKenzie hadi mwaka 1974 ilipogeuzwa kuwa ofisi ya serikali.  

## Marejeo
Jamii:Zanzibar

Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Rende

thumb|Rende,Calabria
'''''' ni mji wa mkoa wa Calabria, Italia Kusini wenye wakazi 33,555 (sensa ya mwaka 2011).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Calabria
Aga Khan Jamaat Khana, Zanzibar

**Aga Khan Jamaat Khana** ni msikiti wa mwanzo wa dhehebu la Kish'ia huko Zanzibar uliojengwa eneo la Forodhani; kwa kiasi kikubwa msikiti huo ulijengwa mnamo mwaka 1905.

Katika nusu ya pili ya karne ya 19, jamii za Waislamu kutoka bara la India zilianza kujenga misikiti katika Mji Mkongwe; huo ulijulikana kama Msikiti wa Aga Khan, au Ismaili Jamatkhana.

Sehemu kubwa ya msikiti imechongwa milango ya mbao ya mtindo wa Kigujarati na paneli zilizohifadhiwa.  

## Tazama pia
*Msikiti wa Malindi, Zanzibar

## Marejeo
Jamii:Zanzibar

Jamii:Misikiti nchini Tanzania
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Mayolo wa Cluny

[thumb|250px|[Sanamu ya Mt. Mayolo, Souvigny, Ufaransa.]]
**Mayolo wa Cluny** (pia: **Majolus, Maieul, Mayeul, Mayeule**; Avignon, leo nchini Ufaransa, 906 hivi - Souvigny, 11 Mei 994) alikuwa abati wa nne wa monasteri ya Kibenedikto ya Cluny.

Akiwa imara katika imani na tumaini, na mwingi wa upendo, alisafiri sana kuhamasisha urekebisho wa monasteri nyingine nyingi katika nchi mbalimbali akiziweka chini ya ile ya Cluny.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Mei.

## Maandishi yake
*Opera Omnia by Migne Patrologia Latina with analytical indexes

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of May 11 

Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Alghero

thumb|Alghero
'''''' ni mji wa mkoa wa Sardegna, Italia visiwani wenye wakazi 43,845 (mwaka 2019).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Sardinia
Mto Adige

[thumb|Mto Adige huko [Verona.]]
**Mto Adige** ni wa pili nchini Italia, ukiwa na urefu wa kilomita 410. 

Unapita kaskazini mwa Italia kuanzia chanzo chake katika milima ya Alpi hadi mdomo wake kwenye bahari ya Adria. 

Beseni lake huwa na eneo la km² 12,200.

Unapitia mikoa miwili: Trentino-Alto Adige na Veneto. 

Jamii:Mito ya Italia
Jamii:Trentino-Alto Adige
Jamii:Veneto
Mto Adda, Italia

thumb|**Mto Adda**
thumb|*Mto Adda**
**Mto Adda*' ni wa nne nchini Italia, ukiwa na urefu wa kilomita 313. 

Unapita kaskazini mwa Italia kuanzia chanzo chake katika milima ya Alpi hadi kuingia katika mto Po. 

Beseni lake huwa na eneo la km² 7,979.

Unapitia mkoa wa Lombardia tu. 

Jamii:Mito ya Italia
Jamii:Lombardia
Mto Tanaro

thumb|ramani ya **Mto Tanaro**
thumb|**Mto Tanaro**
**Mto Tanaro** ni wa sita nchini Italia, ukiwa na urefu wa kilomita 276. 

Unapita kaskazini mwa Italia kuanzia chanzo chake katika milima ya Alpi hadi kuingia katika mto Po. 

Beseni lake huwa na eneo la km² 8,175.

Unapitia mikoa ya Piemonte na Liguria tu. 

Jamii:Mito ya Italia
Jamii:Liguria
Jamii:Piemonte
Mto Ticino

thumb|**Mto Ticino**

**Mto Ticino** ni wa pili nchini Italia kwa wingi wa maji na una urefu wa kilomita 248. 

Unaanzia Uswisi katika milima ya Alpi na kupita kaskazini mwa Italia (mikoa ya Piemonte na Lombardia) hadi kuingia katika mto Po. 

Beseni lake huwa na eneo la km² 7,228.

Jamii:Mito ya Uswisi
Jamii:Mito ya Italia
Jamii:Lombardia
Jamii:Piemonte
Mto Piave

thumb|**Mto Piave**
thumb|ramani ya mto  **Mto Piave**
**Mto Piave** ni wa tisa nchini Italia, ukiwa na urefu wa kilomita 231. 

Unapita kaskazini mwa Italia kuanzia chanzo chake katika milima ya Alpi hadi kuingia katika bahari ya Adria. 

Beseni lake huwa na eneo la km² 4,127.

Unapitia mikoa ya Friuli-Venezia Giulia na Veneto tu. 

Jamii:Mito ya Italia
Jamii:Veneto
Jamii:Friuli-Venezia Giulia
Mto Reno, Italia

**Mto Reno** ni wa kumi nchini Italia, ukiwa na urefu wa kilomita 212. 
thumb|**Mto Reno**
Unapitia mikoa ya Toscana na Emilia-Romagna tu hadi kuingia katika bahari ya Adria. 

Beseni lake huwa na eneo la km² 4,628.

Jamii:Mito ya Italia
Jamii:Toscana
Jamii:Emilia-Romagna
Hekalu la Kihindu, Zanzibar

**Hekalu la Kihindu, Zanzibar** linapatikana katikati ya Mji mkongwe, Zanzibar. 

## Marejeo
Jamii:Zanzibar

Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Hospitali ya Mnazi Mmoja, Zanzibar

thumb|Hospitali ya Mnazi Mmoja, Zanzibar
thumb|Hospitali ya Mnazi Mmoja, Zanzibar
**Hospitali ya Mnazi Mmoja** ni hospitali kuu ya rufaa ya Zanzibar. Hospitali hiyo inafanya pia kazi kama hospitali ya kufundishia kwa kada hadi kiwango cha stashahada kutoka Chuo cha Sayansi ya Afya na wanafunzi wa shahada ya kwanza kutoka taasisi tofauti. Zaidi ya wanafunzi 500 kila mwaka hupatiwa mafunzo ya vitendo na usimamizi. 

Iko katika Mji Mkongwe.

## Historia
Hospitali hiyo ilijengwa na kuanza kutoa huduma za afya kabla ya mwaka 1923.

## Marejeo
Jamii:Zanzibar

Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Makumbusho ya Amani, Zanzibar

thumb|Makumbusho ya Amani, Zanzibar
thumb|Makumbusho ya Amani, Zanzibar
thumb|Makumbusho ya Amani, Zanzibar
thumb|Makumbusho ya Amani, Zanzibar
**Makumbusho ya Amani** ni jengo linalotawaliwa awali kama Jumba la kumbukumbu ya Amani na sasa Makumbusho ya Amani.

Jengo hilo lilianza mnamo mwaka 1925, wakati lilipozinduliwa kama kumbukumbu ya makubaliano ya kumaliza vita ya kwanza ya dunia.

Makumbusho hapo awali yalitumika kama maonyesho ya historia ya Zanzibar kama vile utumwa, akiolojia, biashara, wachunguzi/watafiti na wamisionari, historia ya kikoloni, na ufundi wa jadi, lakini leo karibu maonyesho yote yamehamishiwa kwenye jumba la kumbukumbu linalokua katika Jumba la Maajabu na kazi za ujenzi. kama maktaba.

## Marejeo
Jamii:Zanzibar

Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Darajani Chawl, Zanzibar

**Darajani Chawl** (pia: Jumba la treni) ni jengo la kihistoria lenye usanifu wa kutoka India  ambalo liko Darajani, Mji Mkongwe huko Zanzibar.  

## Majina
Neno *Chawl* linatokana na moja kati ya lugha za Kihindi (Kimarathi) likihusika zaidi na mtindo wa ujenzi wa jengo lenyewe, kawaida huwa ni marefu yenye urefu wa ghorofa 4 mpaka 5. 

Watu wa Zanzibar wameliita *Jumba la treni* kutokana na muonekano wa umbile lake ambalo ni kama treni. 

Serikali ya mapinduzi ililitaifisha mnamo 1964 mara baada ya mapinduzi na kuliweka chini ya wizara iliyohusika na nyumba katika Idara ya mamlaka ya Mji Mkongwe.

## Tazama pia
*Soko la Darajani, Zanzibar

## Marejeo
Jamii:Zanzibar
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Modoaldi

[thumb|[Msalaba wa Mt. Modoaldi.]]
**Modoaldi** (Akwitania, leo nchini Ufaransa, 584/590 - Trier, leo nchini Ujerumani, 12 Mei 645/648) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 620 hivi.

Kabla ya kuchaguliwa alifanya kazi ikulu bila kupendezwa na maadili mabovu ya huko.

Baadaye alijenga na kupamba makanisa na kuanzisha monasteri mbalimbali na jumuia za mabikira kwa kusaidiana na dada yake Severa, ambaye hatimaye alizikwa karibu naye  .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 590

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jermano wa Konstantinopoli

ya kwake akiwa katika mavazi ya ibada.]]
**Jermano I wa Konstantinopoli** (Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 634 hivi - Platanion, 732 hivi) alikuwa Patriarki wa mji huo kuanzia mwaka 715 hadi 730 alipolazimishwa na kaisari Leo III kujiuzulu na kwenda uhamishoni kwa sababu alikuwa amemkaripia kwa ushujaa kwa kutoa hati dhidi ya heshima kwa picha takatifu. 

Kabla ya hapo alikuwa ametetea imani sahihi kuhusu utashi wa kibinadamu wa Yesu Kristo.

Maandishi yake machache yametufikia ; kati yake ni maarufu zaidi yale kuhusu Bikira Maria.

Anaheshimiwa tangu kale na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo
* 
*Gross, Ernie. *This Day in Religion*. New York: Neil-Schuman Publishers, 1990. ISBN 1-55570-045-4.
*Mango, Cyril, "Historical Introduction," in Bryer & Herrin, eds., *Iconoclasm*, pp.&nbsp;2–3., 1977, Centre for Byzantine Studies, University of Birmingham, ISBN 0704402262
*
* GERMANO DI COSTANTINOPOLI, Storia ecclesiastica e contemplazione mistica. Traduzione, introduzione e note a cura di Antonio Calisi, Independently published, 2020. ISBN|979-8689839646

## Viungo vya nje
**On the Divine Liturgy*, Online text (English and Greek)
*Pope Benedict XVI. "On St. Germanus of Constantinople", General Audience, 29 April 2009 

Jamii:Waliozaliwa 634

Jamii:Wamonaki
Dominiko wa Calzada

[thumb|200px|right|[Sanamu yake katika kanisa kuu la mji uliotokea kando ya nyumba yake.]]
**Dominiko wa Calzada** (jina la kuzaliwa kwa Kihispania: **Domingo Garcia**; Burgos, Castilia Mpya, Hispania, 1019 hivi - Santo Domingo de la Calzada, Hispania, 12 Mei 1109) alikuwa padri mkaapweke aliyehudumia kwa upendo hadi kifo chake waumini walioelekea Santiago de Compostela kwa hija ambao alikuwa amewajengea madaraja, barabara na vyumba vya kulala .

Kabla ya hapo alijaribu kujiunga na monasteri mbalimbali akakataliwa kwa sababu ya ulemavu wa viungo vyake na udogo wa akili yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 12 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, May 12: *Dominic of the Causeway*  at *SaintPatrickDC.org*
*Santo Domingo de la Calzada 
*Saint Dominic de la Calzada at the Christian Iconography web site
* Santo Domingo de la Calzada

Jamii:Waliozaliwa 1019
Jamii:Waliofariki 1109
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Sirili na wenzake

**Sirili na wenzake 6** (walifariki Galatz, Mesia, leo nchini Romania, karne ya 3) walikuwa Wakristo wa Roma ya Kale waliofia imani yao.

Kwa sababu hiyo tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Nyumba ya Mambo Msiige

**Nyumba ya Mambo Msiige** ni jengo la kihistoria  kwenye ufukwe wa Shangani, Mji Mkongwe Zanzibar. Lilijengwa mnamo 1845 na tajiri mkazi wa Zanzibar Abushiri bin harith salim. 

Jengo hilo lilitumika kama makazi yake binafsi, baada ya kuhamia Pangani makazi yale yalitumiwa na Waingereza kama kwa wawakilishi wa Waingereza, misheni ya Vyuo Vikuu katika Afrika ya kati na hospitali ya Uropa.

## Marejeo
Jamii:Zanzibar
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Msasa

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Msasa (Handeni)

thumb|Karatasi za msasa zenye saizi tofauti za grit (40 (kubwa), 80, 150, 240, 600 (ndogo)).
**Msasa** *(kwa Kiingereza: sandpaper , glasspaper)* ni karatasi nzito iliyotiwa chembe za dutu kikwaruzi kama punje za mchanga, za kioo kilichosagwa au siku hizi dutu sanisi (sintetiki) kama oksidi ya alumini kwa kazi kama kulainisha uso wa ubao na metali au kuodoa rangi kwenye uso wa kitu; pia kwa kukwaruza uso ulio laini sana kabla ya kupaka rangi. 

Kwa matumizi katika mashine za kuburuza zenye mwendo wa kasi dutu kikwaruzi hugundishwa kwenye msingi wa kitambaa imara.

Kimapokeo kabla ya kuingia kwa mashine mafundi katika Afrika Mashariki walitumia majani ya msasa; msasa waliita vichaka na miti yenye majani yanayofaa kuburuza na kulainisha vifaa vya ubao kama vile upinde, mishale au pini ya jembe. 

Miti inayoitwa msasa ni spishi za Cordia monoica, Ficus exasperata na Trema orientali. 

Wavuvi wamewahi kutumia ngozi ya papa kama msasa. 

Ukubwa wa chembe kwenye msasa hutajwa kwa namba; namba ndogo kama 20 au 40 inaonyesha chembe kubwa zaidi na msasa si laini sana; namba kubwa kama 1500 inaonyesha chembe ni ndogo zaidi. Kwa Kiingereza ukubwa huitwa "grit". 

## Picha
 
120 grit (scale).jpg| Grit 120
220 grit (scale).jpg| Grit 220
320 grit (scale).jpg| Grit 320
Schleifklotz.jpg| Bloku ya kushikilia msasa wakati wa kazi

## Marejeo 
 

## Kujisomea 
* Michael Dresdner (1992). The Woodfinishing Book. Taunton Press.  ISBN 1-56158-037-6
* Bob Flexner (2005). "Understanding Wood Finishing - How to Select and Apply the Right Finish". Fox Chapel Publishing. ISBN 978-1-56523-548-9 

Jamii:Vifaa
Teresa Mannino

**Teresa Mannino** (alizaliwa Palermo, 23 Novemba 1970) ni mchekeshaji, mwigizaji, na mtangazaji wa runinga nchini Italia.

## Wasifu 
Mannino alihitimu masomo ya falsafa, kisha alihamia Milano akajiunga na shule ya uigizaji ya *Teatro Carcano Europe*.

Baada ya mafunzo na mazoezi ya kutosha  alikuwa mchekeshaji wa kwenye majukwaa na alianza kuonekana kwenye chaneli ya televisheni ya Kiitalia iitwayo *Canale 5* katika maudhui tofautitofauti *Zelig*.

Mannino anafanya vizuri kwenye majukwaa, filamu na vipindi mbalimbali vya kibiashara kwenye runinga. Mnamo mwaka 2012 alikuwa mwenyeji wa mahojiano ya one-woman-show kwenye chaneli ya Kiitalia ya *La 7*, *Se stasera sono qui*.

Mwisho wa maudhui alielezea maudhui kama "show talk", si "talk show", akimaanisha kuwa mahojiano yatakuwa yakizungumzia mambo yahusuyo jamii na utamaduni kiundani kidogo. 

## Marejeo 
## Kusoma zaidi 
*   
*   
*  
* 

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Watu walio hai
Jamii:waliozaliwa 1970
Jamii:Waigizaji filamu wa Italia
Jamii:Wanawake wa Italia
Isabelle Axelsson

**Isabelle Axelsson** (amezaliwa 2000/2001) ni mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka Stockholm, Uswidi. 

Axelsson amekuwa mwanaharakati na mratibu wa *Fridays for Future Sweden* tangu Desemba 2018. Mwisho wa Januari 2020, alihudhuria Mkutano wa Uchumi Ulimwenguni *World Economic Forum* huko *Davos* pamoja na wanaharakati wengine wa hali ya hewa, ambao ni Greta Thunberg, Luisa Neubauer, Loukina Tille na Vanessa Nakate.

Alikuwa mchangiaji wa kitabu kilichoitwa *Gemeinsam für die Zukunft - Fridays For Future und Scientists For Future: Vom Stockholmer Schulstreik zur weltweiten Klimabewegung*. Katika kitabu hicho, alichangia maelezo kutoka ndani ya *Fridays for Future*, kumpa msomaji mtazamo kutoka kwa mtu ndani ya *Fridays for Future*.

Axelsson ana tawahudi.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* 
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uswidi
Jamii:Wanaharakati wa Uswidi
Filipo wa Agira

ya Mt. Filipo ikitembezwa huko Limina.]]
**Filipo wa Agira** (Balkani, 402 hivi - Agira, Sicilia, leo nchini Italia, 465 hivi), alikuwa padri kutoka Ulaya Kusini Mashariki, aliyefika Roma akatumwa na Papa kama mmisionari katika kisiwa cha Sicilia alipofanya kazi kubwa hadi kifo chake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
* Filippo Maria Provitina, ''Vita del Taumaturgo san filippo D'Agira*, ed. SPES, Palermo 1986;
* Filippo Maria Provitina, *San Filippo il Grande (d'Agira): teatro in tre atti*, ed. Kefagrafica, Palermo 1990;
* Filippo Maria Provitina, *Ventitré chiese di San Filippo d'Agira*, ed. Kefagrafica, Palermo 1991;
* Filippo Maria Provitina, *Storia di Agira e del suo Santo*, ed. ElfilGrafiche, Palermo 1999;
* Filippo Maria Provitina, *Storia universale di Agira e del suo Santo'', ed. Abbadessa, Palermo 2006.

## Viungo vya nje
* https://web.archive.org/web/20131204064735/http://www.bonfirraroeditore.it/historica/filippo-di-agira-detail.html - La vita di San Filippo d'Agira
* Agira.org - La vita di San Filippo d'Agira 

Jamii:Waliozaliwa 402
Jamii:Waliofariki 465
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Italia
Masimo wa Asia

'''''' (alifariki 250 hivi) alikuwa Mkristo wa mkoa wa Asia, leo nchini Uturuki) aliyeuawa kwa kupigwa mawe wakati wa dhuluma ya kaisari Decius wa Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Ponsyo wa Cimiez

wa Joseph Castel (1798-1853).]]
**Ponsyo wa Cimiez** (alifariki Nice, leo nchini Ufaransa, 257 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Valeriani wa Dola la Roma.

Inasemekana alitokea Roma alipoongokea Ukristo  na kuinjilisha bonde la mto Ubaye.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 257
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Vikta na Korona

[thumb|[Mchoro mdogo wa kifodini cha Wat. Vikta na Korona, Paris, 1480 hivi.]]
**Vikta na Korona** (walifariki Syria, karne ya 2 hivi) walikuwa Wakristo walioteswa na hatimaye kuuawa katika dhuluma ya Dola la Roma . 

Vikta alikuwa askari ambaye, wakati wa kuteswa kwa ajili ya imani yake, alitiwa moyo na Korona, msichana wa miaka 16 aliyekwishaolewa na askari mwingine.

Hatimaye Vikta alikatwa kichwa, Korona aliraruliwa vipandevipande akiwa hai.

Tangu kale Kanisa linawaheshimu kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*
*
*St. Victor of Damascus at the Greek Orthodox Archdiocese of America
*Selected Lives of Saints of November and December
* Santi Corona e Vittore.
* Basilica Santuario dei Santi Vittore e Corona.

Jamii:Waliofariki karne ya 2
Felisi na Fortunati

[thumb|*[Kifodini cha Wat. Felisi na Fortunati*,mchoro wa Gaspare Diziani, 1740 hivi.]]
''''* (walifariki Aquileia, Friuli, leo nchini Italia, mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa ndugu Wakristo kutoka Vicenza ambao waliuawa kwa kukatwa kichwa kutokana na imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* La Basilica dei Santi Felice e Fortunato in Vicenza, Vol. I, ed. Banca Popolare, Vicenza, 1979
* Lelia Cracco Ruggini, *Storia totale di una piccola città: Vicenza romana*, in *Storia di Vicenza, Vol. I'', Vicenza, Neri Pozza editore, 1988
* Giovanni Mantese, Memorie storiche della Chiesa vicentina, I, Dalle origini al Mille, ed. Accademia Olimpica, Vicenza, 1952 (tena 2002)

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 303
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Yusta na Eredina

'''''' (walifariki karne ya 3 au ya 4) walikuwa wanawake Wakristo ambao waliuawa kutokana na imani yao wakati wa dhuluma ya Dola la Roma, labda huko Afrika Kaskazini, ingawa wanaheshimiwa hasa katika kisiwa cha Sardegna, leo nchini Italia.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Galus I wa Clermont

**Galus I wa Clermont** (Clermont-Ferrand, leo nchini Ufaransa, 489 hivi - Clermont-Ferrand, 553 hivi) alikuwa askofu wa 16 wa mji huo kuanzia mwaka 527 hadi kifo chake.

Mtoto wa makabaila, alikataa ndoa akawa mmonaki mnyenyekevu na mpole. Kwanza alifanywa padri, halafu askofu, akaongoza kwa ufanisi mkubwa, kama ilivyoandikwa na Gregori wa Tours, aliyekuwa mwanafunzi wake na mwana wa ndugu yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 192-193

## Viungo vya nje
* Saint Gal from the *New Catholic Dictionary*
Theodora Guerin

**Theodora Guerin** (Étables-sur-Mer, Ufaransa, 2 Oktoba 1798 - Saint Mary-of-the-Woods, Indiana, Marekani, 14 Mei 1856) alikuwa sista wa Ufaransa ambaye alitumwa na wenzake watano kuanzisha jumuia ya shirika lao huko Marekani aliposhughulikia kwa huruma hasa malezi ya wasichana akitegemea daima Maongozi ya Mungu . 

Baadaye tawi hilo lilitengwa na shirika mama, hivyo Theodora akahesabiwa kama mwanzilishi.

Alitangazwa rasmi mwenyeheri na Papa Yohane Paulo II tarehe 25 Oktoba 1998, halafu mtakatifu na Papa Benedikto XVI 15 Oktoba 2006. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Saint Mother Theodore website
*The Sisters of Providence of Saint Mary-of-the-Woods
*Foley O.F.M., Leonard. "St. Theodora Guerin", *Saint of the Day, Lives, Lessons, and Feast*, (revised by Pat Mccloskey O.F.M.), Franciscan Media 
*St. Mother Théodore Guérin the eighth American Saint and the first Saint from the State of Indiana

Jamii:Waliofariki 1798
Jamii:Waliozaliwa 1856
Jamii:Mabikira
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Marekani
Penelope Lea

**Penelope Lea** (amezaliwa 2005) ni mwanaharakati wa hali ya hewa wa Norwei ambaye alikuwa balozi wa pili mdogo kwa UNICEF akiwa na umri wa miaka 15.

## Uanaharakati
Lea anatokea Kjelsås, Oslo. Mama yake ni mwandishi wa vitabu kwa watoto. 

Alipokuwa na miaka nane, Lea alijiunga na *Eco-Agents*, kikundi cha hali ya hewa cha vijana. Alitoa hotuba yake ya kwanza akiwa na umri wa miaka tisa katika kambi ya kitaifa ya *Nature and Youth*. Akiwa na miaka kumi na mbili, Lea alikuwa mmoja wa watu saba kujiunga na Jopo la watoto la hali ya hewa, lililoanzishwa na *Eco-Agents*.

Mnamo 2018, Lea alikuwa mteule kijana zaidi kwa *Volunteer Award*, akiwa na umri wa miaka kumi na nne.  Alishinda tuzo hiyo na akatoa kr 50,000 (US$6,000 mnamo 2019) zawadi kwa shtaka lililowasilishwa kwa pamoja na *Greenpeace* na *Nature and Youth* dhidi ya serikali ya Norwei kwa mikataba yake ya mafuta.

Mnamo 2019, Lea alikuwa mshauri wa hali ya hewa kwa *Knut Storberget* na alikuwa balozi wa vijana wa Norwei katika mkutano wa UNICEF kwa Siku ya Watoto Duniani. Mnamo Oktoba 2019, Lea alikua balozi wa kwanza wa hali ya hewa wa *UNICEF* ; umri wake wa miaka 15 ulimfanya kuwa balozi wa pili wa mwisho wa UNICEF katika historia. Alikuwa balozi wa tano wa Norwei na wa kwanza kuteuliwa tangu 2007. Katika mkutano wa Umoja wa Mataifa wa mabadiliko ya tabianchi *2019 United Nations Climate Change Conference (COP25)* , Lea alikuwa mmoja wa wanaharakati watano watoto kuzungumza kwenye hafla iliyoandaliwa na UNICEF na OHCHR.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2005
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Norwei
Jamii:Wanaharakati wa Norwei
Dutu sanisi

**Dutu sanisi** au **dutu sintetiki** ni dutu zinazoundwa na binadamu kwa mbinu za kikemia kwenye maabara au viwanda, tofauti na dutu asilia kama ubao au mwamba.

Dutu sanisi hupatikana ama kwa kuiga kazi inayotekelezwa kiasili, mfano kukuza fuwele katika maabara na kuzigandaniza ili kuzalisha almasi sintetiki, ama kwa kuunganisha molekuli na kujenga polima kama aina mbalimbali za plastiki.

Malighafi katika uzalishaji wa dutu sanisi mara nyingi hupatikana kiasili kama vile mafuta ya petroli. 

Elementi sintetiki ni elementi za kikemia zinazoundwa katika maabara kwa njia za kifizikia.

## Tazama pia
*Elementi sintetiki
*Almasi#Almasi_sintetiki
*Mafuta#Mafuta_sintetiki

Jamii:Dutu
Jamii:Kemia
Washeli

thumb|Washeli mbalimbali: bapa, kugawanyika, kinyota na kihami
**Washeli** (ing. *washer*) ni kisahani chembamba (kawaida kina umbo la duara, wakati mwingine ni la mraba) chenye tundu katikati. Hutumiwa pamoja na bolti na nati. 

Kazi yake ni hasa kutandaza mkazo kwenye uso mkubwa zaidi wa kitu kinachoshikiliwa.  Washeli hutumiwa pia kuongeza umbali wakati wa kuunganisha vitu viwili. 

Ni muhimu pia kwa kutenganisha dutu tofauti kama alumini na feleji ya bolti / nati inayoweza kusababisha ulikaji.

Washeli kwa kawaida hutengenezwa kwa metali au plastiki. Zile za mpira au plastiki hupunguza mitikisiko. 

Washeli zenye uso wa meno huongeza mshiko baina ya nati na bolti na kuzuia kufunkuka kwa mshiko. 
thumb| Washeli bapa pamoja na washeli ya pili ya springi huwekwa kwenye bolti kati ya nati (kwenye ncha iliyofungwa) na kichwa cha bolt.
## Marejeo 
## Viungo vya nje 
** (http://www.fastenerdata.co.uk/flat-washers Dimensions of Global washers
** ASME Plain washer dimensions (Type A and Type B) 
** Typical USA Flat Washer Dimensions USS, SAE, Fender, and NAS washer ID & OD (mm)
** American National Standard (ANSI) Type B Plain Washers 
** SAE Flat Washers  Type A Plain Washers
** USS & SAE Combined Flat Washer Dimensions
** Flat Washer Thickness Table Steel Gage Thicknesses, non-metric
** Split Lockwashers:  Truth vs. Myth Hill Country Engineering
** Using machine washers  Machine Design - Using washers

Jamii:Vifaa
Fundo

thumb|Fundo kati ya kamba ya buluu na nyekundu.
thumb|Mafundo ya mabaharia.
**Fundo** (Kiing. *knot*) ni namna ya kuunganisha pande mbili za kamba, uzi au kitambaa, dutu kinamo kama mpira au wakati mwingine pia za nyororo.

Namna ya kupinda pande mbili kati yake inaongeza uso zinapogusana na hivyo kuongeza msuguano wakati pande mbili zinavutwa; msuguano huo unazuia kuteleza kwa kamba juu ya kamba. Kila fundo linapokazwa huwa imara zaidi.

Mafundo yamepatikana tangu kale, wakati binadamu walianza kutumia vikonyo vya mimea au nyuzi nyingine kufunga mawe kwenye pini za shoka zao. Mafundo yalitumiwa pia kwa kutengeneza nyavu au matego.

Mafundo yaliendelea sana kuwa tata tangu kupatikana kwa mashua ya tanga.

Kati ya mabaharia elimu ya mafundo imekuwa sayansi ya pekee. Walijifunza na kufundishana kutumia mafundo mbalimbali kwa shughuli maalumu.

## Kujisomea
* Clifford W. Ashley. *The Ashley Book of Knots*. Doubleday, New York. ISBN 0-385-04025-3.
* Geoffrey Budworth (1999). *The Ultimate Encyclopedia of Knots & Ropework*. Annes Publishing Limited. ISBN 1-55267-986-1.
* John Cassidy (1985). *The Klutz Book of Knots*. Klutz Press, Palo Alto, California. ISBN 0-932592-10-4.
* Cyrus L. Day. *Knots & Splices*. International Marine/McGraw-Hill Companies. ISBN 0-87742-252-4.
* Raoul Graumont. *Handbook of Knots*. Cornell Maritime Press/Tidewater Publishers. ISBN 0-87033-030-6.
* R.S. Lee. *All The Knots You Need*. Algrove Publishing. ISBN 0-921335-47-4.
* Allen Padgett and Bruce Smith. *On Rope*. National Speleological Society. ISBN 0-9615093-2-5.
* Des Pawson (2001). *Pocket Guide to Knots & Splices*. Produced for Propsero Books by RPC Publishing Ltd., London. ISBN 1-55267-218-2.
* Brion Toss. ''The Complete Rigger's Apprentice*. International Marine/McGraw-Hill Companies. ISBN 0-07-064840-9.
* J. C. Turner and P. van de Griend (ed.) (1996). *History and Science of Knots''. World Scientific. ISBN 981-02-2469-9.

## Viungo vya Nje
Jamii:Vifaa
Simona Marchini

**Simona Marchini** (alizaliwa Roma, 19 Desemba 1941) ni mwigizaji, mtangazaji wa redio na runinga, muongozaji wa jukwaa, mchekeshaji na anajihusisha na sanaa nchini Italia. 

## Maisha na Kipaji chake
Alizaliwa na mfanyabiashara anayeitwa Alvaro, alihitimu shahada yake ya fasihi katika chuo kikuu cha La Sapienza.

Anapenda sanaa, tangu mwaka 1966 aliongoza nyumba kadhaa za sanaa, moja ya nyumba ya sanaa aliyoiongoza ni "Nuova Pesa" na aliongoza nyumba hiyo kati ya mwaka 1985 na 1995.

Baada ya kuwa mwigizaji na muongozaji hodari, mwaka 1980 alianza uchekeshaji katika maonyesho tofauti tofauti kwenye runinga RAI* A tutto gag* na alionekana katika baadhi ya filamu za uchekeshaji, televisheni na vipindi vya  redio.

## Maisha yake binafsi 
Aliwahi kuolewa na mwanamume kutoka familia tukufu Calabria, na 1970 mpaka 1980 Marchini aliolewa na mchezaji wa mpira Franco Cordova.

Marchini pia ni balozi wa UNICEF UNICEF Goodwill Ambassador.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Italia
Jamii:Waigizaji filamu wa Italia
Fatima Trotta

**Fatima Trotta** (alizaliwa Naples, 2 Julai 1986) ni mwigizaji wa kike, pia ni mchekeshaji na mtangazaji wa runinga nchini Italia.

## Maisha yake na kipaji chake
Akiwa mtoto alishiriki katika mashindano kadhaa ya Urembo, akiwa na umri mdogo alifanya kazi kwenye televisheni ya *Neopolitan* katika kipindi kilichokuwa kinaongozwa na Maria Teresa Ruta.

Baada ya kuonekana kwenye onyesho la vipaji liitwalo *Rai 1 talent show* *I Raccomandati* mnamo 2005,  alifanikiwa kuonyesha kipaji chake cha uigizaji kwenye tamthilia iliyoonyeshwa kwenye televisheni ya *Rai 3*  *Un Posto al Sole*.

Tangu mwaka 2009 Fatima Trotta ni mtangazaji wa maudhui tofautitofauti *Made in Sud*, alitangaza kwa mara ya kwanza kwenye Comedy Central na baadaye alitangaza kwenye chaneli ya televisheni ya *Rai 2*.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*  
*

Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wasanii wa Italia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Italia
Ikulu ya Zanzibar

thumb|Ikulu ya Zanzibar
thumb|Ikulu ya Zanzibar
thumb|Ikulu ya Zanzibar
thumb|Ikulu ya Zanzibar
**Ikulu ya Zanzibar** ilisanifiwa hapo awali na msanifu majengo John Sinclair kutoka Uingereza. Jengo lilibuniwa mnamo 1903 kuwa makazi ya Waingereza.

## Marejeo
Jamii:Zanzibar
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Jumba la David Livingstone, Zanzibar

**Jumba la David Livingstone** ni jengo la kihistoria lililopo Mji Mkongwe, Zanzibar. 

## Historia
Lilijengwa mnamo 1860 kwa ajili ya Sultani Majid bin Said](sultani kutoka mwaka 1856 mpaka 1870).

David Livingstone aliishi kwenye jumba hilo kabla ya kusafiri kuelekea bara kuanza safari yake ya mwisho mnamo 1866.

Kwa sasa ni ofisi kuu ya shirika la utalii la *Zanzibar Tourist Corporation (ZTC)*.

## Tazama pia
*Jumba la Sultani, Zanzibar
*Jumba la Maajabu
*Jumba la Makumbusho

## Marejeo
Jamii:Zanzibar
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Maria Dominika Mazzarello

thumb|Mt. Maria Dominika alivyochorwa.
**Maria Dominika Mazzarello** (Mornese, 9 Mei 1837 – Nizza Monferrato, 14 Mei 1881) alikuwa mtawa wa Piemonte, Italia Kaskazini, mwanzilishi wa Mabinti wa Bikira Maria Msaada wa Wakristo pamoja na Yohane Bosco.

Bikira huyo, ambaye aling’aa kwa unyenyekevu, busara na upendo, alijitolea maisha yake pamoja na shirika lake hilo kwa malezi ya Kikristo ya wasichana fukara .

Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius XI tarehe 20 Novemba 1938, halafu mtakatifu na Papa Pius XII tarehe 24 Juni 1951.    

Sikukuu yake hufanyika tarehe 14 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 1837

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Mahakama Kuu, Zanzibar

kuu ya Zanzibar.]]
**Mahakama Kuu, Zanzibar** ipo katika barabara ya Kaunda karibu na bustani ya Victoria, Mji Mkongwe, Zanzibar. 

Iliundwa mnamo 1964 baada ya Mapinduzi ya Zanzibar.

## Marejeo
Jamii:Zanzibar
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania
Khoja Ismaili Musafarkhana, Zanzibar

**Khoja Ismaili Musafarkhana** ni jumba lililopo Kiponda mkabala na nyumba ya Amir Gozi huko Malindi, Zanzibar. 

Lilianzishwa na Khoja Esmail Ramji mnamo Desemba 1892.

Lilitumika kuwakaribishia wageni na wasafiri kutoka kwenye jamii ya Khoja Ismail peke yake.

## Marejeo
Jamii:Zanzibar
Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar
Jamii:Told Cities 2021 in Tanzania