Winnie Mpanju-Shumbusho

**Winnie Mpanju-Shumbusho** ni Mtanzania na ni kiongozi wa Afya ya jamii.

Mpaka tarehe 31 Desemba 2015 alifanya kazi kama Mkurugenzi msaidizi kitengo cha VVU/UKIMWI. TB, Malaria na magonjwa mengine ya kitropiki huko Geneva, Uswizi. 

Kuanzia mwaka 2016 hadi 2019 alikuwa Mwenyekiti wa bodi ya kutokomeza ugonjwa wa malaria (RBM Pertnership to End Malara). 

Kabla ya kujiunga na Shirika la Afya Duniani (WHO) mwaka 1999, Dr. Mpanju-Shumbusho alikuwa Mkurugenzi mkuu wa Jumuiya ya Afya  ya Afrika ya Mashariki, Kati na Kusini ambayo zamani ilijulikana kama jumuiya ya Afya ya kanda ya Afrika Mashariki, Afrika ya Kati na afrika ya Kusini. 

Mpanju-Shumbusho ni mwanzilishi, mjumbe wa bodi na anajitolea katika shirika la kilimo lisilokuwa la kifaida la AHEAD Inc. ambalo lilizinduliwa mwaka 1981 kwa lengo la kutoa msaada, msaada wa watu kwa watu, usaidizi kwa jamii maalumu za ndani ya Afrika na ndani ya miji ya ndani ya Marekani (USA). Pia ni mwanzilishi wa Chama cha Madaktari Wanawake Tanzania na alifanya kazi kama mweka hazina na mjumbe wa kamati kuu ya chama hicho. Mwaka 2019, alitunukiwa tuzo ya heshima ya Multsector. Dr. Mpanju-Shumbusho ameolewa na ana watoto wawili. 

## Kazi 
### Tiba ya Watoto na Afya ya Jamii 
Kazi ya ufundishaji na utafiti ya Mpanju-Shumbusho ilianza mwaka 1986 katika chuo chake alichosomea, Muhimbili University of Health and Allied Sciences, baada ya kuteuliwa kuwa Afisa Mkuu wa Tiba na Mhadhiri Mwandamizi wa Tiba ya Watoto, Afya ya Mtoto na Afya ya Jamii. Katika kipindi hicho pia alikuwa Daktari Bingwa wa Watoto mshauri katika Idara ya Tiba ya Watoto na Afya ya Mtoto ya Muhimbili National Hospital, hospitali kubwa zaidi ya rufaa na mafunzo nchini Tanzania. Baadaye aliteuliwa kuwa Mkuu wa Idara ya Afya ya Jamii, MUHAS, na Mshauri Mkuu wa Kiufundi wa Afya ya Umma katika Wizara ya Afya ya Tanzania kuanzia 1986 hadi 1993.

Katika nafasi hiyo, Mpanju-Shumbusho aliongoza kuimarishwa kwa mitaala ya mafunzo ya udaktari ili kujumuisha kwa kiasi kikubwa mafunzo yanayozingatia jamii na yanayofanyika moja kwa moja katika jamii. Mfano huu baadaye uliigwa na taasisi nyingine Afrika Mashariki, ikiwemo Moi University nchini Kenya na Chuo cha Tiba cha Chuo Kikuu cha Malawi nchini Malawi. Pia aliongoza ushirikiano kati ya MUHAS na vyuo vikuu mbalimbali pamoja na taasisi za kitaifa na kimataifa za utafiti wa tiba, ikiwemo Karolinska Institute nchini Uswidi.

Akiwa mshauri mkuu wa kiufundi wa afya ya umma katika Wizara ya Afya ya Tanzania, Mpanju-Shumbusho alikuwa mwanachama wa kamati na vikundi vya kitaifa vya ushauri wa sera za afya ya umma, vilivyohusika katika kuanzisha na kutathmini programu za taifa za afya ya msingi na afya ya umma, ikiwemo afya ya mama na mtoto, chanjo zilizopanuliwa, magonjwa makubwa ya kuambukiza, pamoja na maji na usafi wa mazingira.

Mchango wake katika juhudi za kimataifa za kutokomeza malaria ulianza miongo kadhaa iliyopita. Katikati ya miaka ya 1990, alikuwa mfuatiliaji wa kimataifa wa kitabibu wa jaribio la wazi la kulinganisha artemether na quinine katika matibabu ya malaria ya ubongo kwa watoto wa Afrika, lililofanyika Tanzania, Malawi na Nigeria. Matokeo ya utafiti huo yalichangia kwa kiasi kikubwa mabadiliko ya sera ya WHO ya kuanzisha Tiba ya Mchanganyiko wa Artemisinin kama matibabu ya kwanza ya malaria katika nchi zenye maambukizi makubwa. Katika utafiti mwingine, Mpanju-Shumbusho alihudumu kama mfuatiliaji wa kimataifa wa kitabibu wa jaribio la chanjo ya malaria ya SPF66 lililofanyika Wilaya ya Ifakara na Ifakara Health Institute kuanzia 1990 hadi 1995 chini ya udhamini wa WHO na Mpango Maalum wa Utafiti na Mafunzo ya Magonjwa ya Kitropiki (TDR), kwa ushirikiano na Profesa Peter Smith wa Shule ya Usafi na Tiba ya Kitropiki ya London na Dkt. Malcom Molyneux wa Shule ya Tiba ya Tropiki ya Liverpool.

### Mkurugenzi Mkuu wa Jumuiya ya Afya ya Afrika Mashariki, Kati na Kusini (1997–1999) 
Mpanju-Shumbusho alijiunga na ECSA-HC (awali CRHC-ECSA) mwaka 1993 kama Mkurugenzi wa Mpango wa Afya ya Uzazi na Utafiti. Shirika hilo la kiserikali lenye makao yake makuu Arusha, Tanzania, lilianzishwa mwaka 1974 kwa lengo la kukuza na kuimarisha ushirikiano wa kikanda katika masuala ya afya miongoni mwa nchi wanachama.

Mwaka 1997, aliteuliwa kuwa Mkurugenzi Mkuu na Katibu wa Kikanda wa ECSA-HC. Akiwa Mkuu wa Shirika na Kiongozi wa Ujumbe, aliongoza uundaji na utekelezaji wa Mpango Mkakati wa kwanza wa miaka mitano wa ECSA-HC (1999–2004), ulioliongezea shirika hilo hadhi katika ngazi ya kimataifa. Pia alianzisha ushirikiano na mashirika mbalimbali ya kikanda, kimataifa na wafadhili, na kuchangisha rasilimali kutoka kwa nchi wanachama na wafadhili, wakiwemo United States Agency for International Development (USAID), European Commission, Rockefeller Foundation, Wellstart International, WHO na wengine.

### Shirika la Afya Duniani (WHO) 
Mpanju-Shumbusho alishika nyadhifa mbalimbali za uongozi ndani ya WHO tangu alipojiunga na shirika hilo mwaka 1999 kama Mkurugenzi wa Mpango wa VVU/UKIMWI na Maambukizi ya Magonjwa ya Zinaa, baadaye Idara ya VVU/UKIMWI, nafasi aliyoshikilia hadi mwaka 2003.

Katika jukumu hilo, aliongoza kuingizwa kwa masuala ya VVU katika kazi za makundi na idara zote husika za WHO, kuhamasisha rasilimali, na kuhakikisha masuala ya VVU yanajumuishwa katika maeneo yote ya kazi ya WHO. Alisimamia uundaji wa Mkakati wa Kwanza wa Kimataifa wa Sekta ya Afya kuhusu VVU/UKIMWI (2003–2007) na miongozo ya kwanza ya WHO kuhusu upanuzi wa matibabu ya dawa za kupunguza makali ya VVU (ART) katika mazingira yenye rasilimali chache. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Mpango wa WHO wa 3by5 na alisimamia utekelezaji wa msaada wa nchi kwa ajili ya upanuzi wa matibabu ya UKIMWI duniani.

Baadaye aliteuliwa kuwa Mshauri Mwandamizi wa Naibu Mkurugenzi Mkuu wa WHO, ambapo pia aliwahi kuwa Mkurugenzi wa Ofisi ya Ushirikiano kati ya WHO na Mfuko wa Dunia wa Kupambana na UKIMWI, Kifua Kikuu na Malaria. Kuanzia 2005 hadi 2015, alikuwa mjumbe wa bodi ya Mfuko wa Dunia.

Mpanju-Shumbusho aliteuliwa kuwa Naibu Mkurugenzi Mkuu wa WHO anayesimamia VVU/UKIMWI, Kifua Kikuu, Malaria na Magonjwa ya Tropiki Yaliyopuuzwa. Katika nafasi hiyo, aliongoza juhudi za WHO za kuzuia, kudhibiti na kupunguza athari za magonjwa hayo, na kuchangia kwa kiasi kikubwa kufikiwa kwa Malengo ya Maendeleo ya Milenia (MDG) namba 6 na malengo mengine yanayohusiana. Uongozi wake ulihakikisha mpito mzuri kati ya mfumo wa MDG na Sustainable Development Goals (SDG). Kupitia ushirikiano wa WHO na Mfuko wa Dunia, nchi zilizostahiki ziliweza kupata zaidi ya dola za Marekani bilioni 10 kwa ajili ya kupambana na magonjwa na kuimarisha mifumo ya afya.

Mpanju-Shumbusho alistaafu kutoka WHO tarehe 31 Desemba 2015.

### Roll Back Malaria 
Mpanju-Shumbusho alijiunga na bodi ya RBM Partnership To End Malaria mwaka 2016 akiwa Mwenyekiti wa Bodi. Katika hatua za hivi karibuni za taaluma yake, amejikita kikamilifu katika juhudi za kutokomeza malaria na kufanikisha upatikanaji wa huduma za afya kwa wote.

Akiwa Mwenyekiti wa Bodi, aliipa nguvu mpya Ushirikiano huo na kuhakikisha unakuwa mstari wa mbele katika juhudi za kimataifa za kuhamasisha dhamira ya kisiasa na rasilimali zinazohitajika ili kufufua mapambano ya kumaliza malaria kabisa. Alitoa uongozi uliosisitiza tahadhari, akibainisha kuwa ingawa ushirikiano, mikakati na zana zilizosaidia kutokomeza malaria katika nchi 27 na kupunguza ugonjwa huo kwa zaidi ya nusu na hivyo kuokoa takribani maisha milioni 7 tangu mwaka 2000 bado hazitoshi kuumaliza malaria kabisa, hususan katika nchi zenye mzigo mkubwa ambako ugonjwa huo bado unaendelea.

Mpanju-Shumbusho anaendelea kuongoza mikutano ya WHO na mashirika mengine ya kimataifa inayolenga kutokomeza malaria. Pia ni mwenyekiti mwenza wa Tume ya *Lancet*  kuhusu Kutokomeza Malaria, na ameandika machapisho mengi yanayohamasisha juhudi za kuzuia maambukizi mapya ya malaria.

Baada ya kukamilisha muhula wake wa miaka mitatu mwaka 2019, Mpanju-Shumbusho alimkabidhi nafasi hiyo mrithi wake, Profesa Maha Taysir Barakat, aliyewahi kuwa Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Afya ya Abu Dhabi.

### Tume ya Kimataifa ya Kutokomeza Malaria 
Mpanju-Shumbusho alikuwa mwandishi mwenza mkuu, pamoja na Profesa Richard Feachem, wa ripoti ya jarida la The Lancet ya mwaka 2019 iliyohusu uwezekano wa kutokomeza malaria ndani ya kipindi cha miaka 30.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii: Wanasayansi wa Tanzania
Jamii: WikiGap JWK 2026