open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nafasi ya mwanamke katika uongozi

**Nafasi ya mwanamke katika uongozi** ni madaraka ya uongozi waliyonayo wanawake ambayo huwapa mamlaka, ushawishi na uwajibikaji katika biashara au serikali. 
Katika historia, madaraka ya kijamii na kisiasa yaligawanywa katika jinsia tofauti, lakini yalikuwa yanakishikiliwa zaidi na wanaume kuwakandamiza wanawake.
Baada ya usawa wa kijinsia kuongezeka, wanawake wamekua wakishikilia madaraka ya uongozi katika nyanja mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:jinsia
Jamii:sheria
Ukatili wa kijinsia

**Ukatili wa kijinsia**  ni kitendo chochote cha ngono au jaribio la kupata kitendo cha ngono kwa nguvu au kulazimisha, kitendo cha kuuza mtu, au kitendo kinachoelekezwa dhidi ya ujinsia wa mtu, bila kujali uhusiano na mwathiriwa. 

Hupatikana katika nyakati za amani na hali za migogoro ya silaha, ni ya kawaida na inachukuliwa kuwa moja ya ukiukaji wa haki za binadamu mbaya zaidi, unaozidi kuenea na wa kawaida.

## Marejeo 
Jamii:haki
Jamii:Wiki in Activism
Harakati za utetezi wa wanawake

**Harakati za utetezi wa wanawake** (pia zinajulikana kama harakati za wanawake au utetezi wa wanawake, ni mfululizo wa harakati za kijamii na kampeni za kisiasa na uhuru ili kuleta mabadiliko katika masuala ya wanawake yaliyosababishwa na kutokuwa na usawa kati ya wanaume na wanawake. Masuala hayo ni kama uhuru wa wanawake/harakati za uhuru wa wanawake, haki za uzazi, ukatili wa majumbani, likizo ya uzazi, usawa katika malipo, haki ya kupiga kura, udhalilishaji wa kingono na ukatili wa kingono. Harakati hizo zimeendelea kuanzia miaka ya 1800, na zikasambaa kwenye nchi na jamii mbalimbali. Vipaumbele vilikuwa kinyume na ukeketaji wa wanawake kwenye nchi moja, na pia kutokuwa na usawa kwenye nchi nyingine.

## Marejeo 
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Haki
Jamii:Wanawake
Equatoria

**Equatoria** ni kanda la Sudan Kusini linalojumuisha majimbo ya Equatoria Magharibi, Equatoria ya Kati na Equatoria Mashariki ambayo yote yanaenea kusini kabisa mwa nchi hiyo.

Hadi uhuru wa Sudan Kusini kwenye mwaka 2010 ilikuwa mkoa wa Sudan.

Kwa jumla ni kilometa mraba 195,848 zenye wakazi 3,400,000 hivi (2014)

Jamii:Sudan Kusini
Luiz Inácio Lula da Silva

thumb|Lula (2023)
**Luiz Inácio Lula da Silva**, (amezaliwa 27 Oktoba 1945)  ni mwanasiasa na afisa mstaafu wa jeshi ambaye ni rais wa 39 wa Brazil.

Lula alichaguliwa kuwa rais wa Brazil kwa mara ya kwanza mnamo 2003 na kisha 2006, halafu mara ya tatu mwaka 2022 dhidi ya Jair Bolsonaro.

Alichaguliwa mnamo 2022 kama mshiriki wa Chama cha Huru ya Jamii ya kihafidhina kabla ya kukata mahusiano nao, amekuwa ofisini tangu 1 Januari 2023. 
thumb|Lula (2007)

Jamii:marais wa Brazil
Jamii:Wanasiasa wa Brazil
Mkoa wa Nile ya Juu

**Mkoa wa Nile ya Juu** ni kanda la Sudan Kusini linalojumuisha majimbo ya majimbo ya Umoja, Nile ya Juu na Jonglei, mbali ya maeneo ya pekee ya Pibor na Ruweng. Hadi uhuru wa Sudan Kusini kwenye mwaka 2010 ilikuwa mkoa wa Sudan. 

Uko kaskazini mashariki mwa nchi.

Kwa jumla ni kilometa mraba 236,208 zenye wakazi 4,120,000 hivi (2014)

Jamii:Sudan Kusini
Uwezeshaji wa Wanawake

thumbnail|right|200px|Mama wa Kwanza Michelle Obama akiwasalimia wanafunzi wakati wa tukio la Chumba cha Kusoma pamoja na Bibi wa Rais Bun Rany wa Kambodia kuunga mkono mpango wa Let Girls Learn, katika Shule ya Upili ya Hun Sunni Prasat Bakong huko Siem Reap, Kambodia, Machi 21, 2015.

**Uwezeshaji wa Wanawake** (au **uwezeshaji wa Kike**) unaweza kufafanuliwa kwa njia mbalimbali, ikihusisha kukubali mawazo ya wanawake,  kufanya juhudi za kupambania na kuinua nafasi ya mwanamke kupitia elimu, ufahamu wa kijamii, kujua kusoma na kuandika, na mafunzo. Uwezeshaji wa vifaa kwa Wanawake na kumruhusu mwanamke kufanya maamuzi ya kuamua maisha kupitia matatizo mbalimbali ya kijamii. Wanaweza kuwa na fursa ya kufafanua jukumu la jinsia au majukumu mengine kama hayo, ambayo yanawapa uhuru wa kufikia malengo waliokusudia.

## Marejeo 
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Haki
Jamii:Wanawake
Bahr el-Ghazal

**Bahr el-Ghazal** ni kanda la Sudan Kusini linalojumuisha majimbo ya Bahr al-Ghazal Magharibi, Bahr al-Ghazal Kaskazini, Warab na Maziwa, mbali ya eneo la pekee la Abyei. Hadi uhuru wa Sudan Kusini mwaka 2010 ilikuwa mkoa wa Sudan.

Uko kaskazini magharibi mwa nchi na kukaliwa hasa na Wadinka.

Kwa jumla ni kilometa mraba 210,786 zenye wakazi 4,297,000 hivi (2014)

Jamii:Sudan Kusini
Bharat Kumar Prajapat

**Bharat Kumar Prajapat** (alizaliwa Jodhpur, Rajasthan, 6 Januari 1994) ni mtengenezaji wa filamu ya harusi na mpiga sinema.

## Maisha ya awali
Alizaliwa katika familia ya Kihindu.

## Elimu
Alimaliza masomo yake kutoka jiet jodhpur.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Uhindi
UN Women

**UN Women**  ni shirika la Umoja wa Mataifa linaloshughulika kuwawezesha na kutetea haki na usawa kwa  wanawake na wasichana, pamoja na upingaji wa vitendo vya ukatili dhidi ya wanawake. 

Shirika hili la kimataifa la uwewezeshaji Wanawake Duniani lilianzishwa mnamo mwaka 1976 na kutambuliwa rasmi mwaka 1976 na kuanza kufanya kazi zake rasmi mnamo mwezi Januari mwaka 2011 .
Raisi mstaafu wa Chile  Michelle Bachelet alikuwa mkurugenzi mtendaji wa shirika hili, na Sima Sami Bahous ni mkurugenzi mtendaji wa shirika hili kwa sasa. Shirika hili pia ni mwanachama wa kundi la kimaendeleo la umoja wa Mataifa .

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Wanawake
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Haki
Uchechemuzi

**Uchechemuzi** (kwa Kiingereza hujulikana kama *Advocacy*) ni kitendo au shughuli inayofanywa na mtu au kikundi cha watu kwa lengo la kushawishi mabadiliko katika sekta mbalimbali kama ngazi za maamuzi, siasa, uchumi, na masuala mengine ya kijamii.

Uchechemuzi unahusu pia shughuli mbalimbali zinazojumuisha masuala ya kisera, sheria na bajeti, zikiwa pamoja na taarifa za kweli, mahusiano pamoja na vyombo vya habari na kutuma ujumbe kwa serikali na jamii. Uchechemuzi unahusisha shughuli mbalimbali ambazo mtu au taasisi inazifanya, ikijumuisha pia kampeni katika vyombo vya habari, mazungumzo ya umma, machapisho ya kitafiti. 

Katika uchechemuzi njia mbalimbali zinaweza kutumika, zikiwemo njia za kisheria. 

## Marejeo
Jamii:Sheria
Jamii:Wiki in Activism
Ukatili wa kiuchumi

**Ukatili wa kiuchumi** (kwa Kiingereza *Economic abuse*) ni kitendo cha kikatili ambacho mtu mmoja anaweza kumiliki kwa nguvu vyanzo vya uchumi vya mtu mwingine  na kumzuia asijiendeleze kuchumi au kutumia nguvu dhidi ya mtu mwingine na kumuathiri kiuchumi.

Ukatili huo unajulikana pia kama ukatili wa kifedha; kitendo hicho ni kinyume na sheria, na hufanyika kwa jinsia zote mbili.

## Marejeo
Jamii:Sheria
Jamii:uchumi
Jamii:Wiki in Activism
Mwanamke wa kijijini na ajira

**Mwanamke wa kijijini** anapatikana katika jamii inayoishi vijijini, wengi wao wanajihusisha na shughuli za kilimo, ufugaji na ujasiriamali; wanafanya kazi kwa nguvu lakini kipato chao ni kidogo.  

Wanawake wa namna hiyo hukumbana na vitendo mbalimbali vya kikatili kwa sababu pengine hawaruhusiwi kumiliki ardhi kama wanaume, wengi wao hufanyiwa vitendo hivyo na waume zao pamoja na watu wengine ndani ya familia zao japokuwa wanaleta mchango mkubwa wa kiuchumi katika familia na jamii kwa ujumla. 

## Vikwazo vya kiuchumi 
Wanawake wa vijijini hukumbana na vikwazo mbalimbali katika kuboresha maisha yao kiuchumi na kijamii; vizuizi hivyo huhusisha ukosefu wa mikopo, ukosefu wa huduma za afya na elimu na wakati mwingine hupata ujuzi kidogo. Changamoto hizo hujumuisha pia mshahara mdogo katika ajira.

## Jitihada za kumuendeleza mwanamke kijijini
Kwa sababu ya kazi za wanawake ambazo hazina malipo, tafiti mbalimbali zinaendelea ili kutengeneza sera na mipango kwa ajili ya wanawake wa vijijini.

## Marejeo
Jamii:Wanawake
Jamii:kazi
Jamii:Wiki in Activism
Women Fund (Tanzania)

**Women Fund Tanzania** ni Asasi isiyo ya Kiserikali nchini Tanzania inayohusika na kusaidia wanawake na wanaharakati pamoja na taasisi nyingine na kuwawezesha ili wafanye shughuli mbalimbali.  

Shirika hilo husaidia pia kuwawezesha wanawake kupaza sauti zao pamoja na kukuza uchumi, na hufanya kazi ya kutoa elimu ya afya hasa afya ya uzazi.

## Marejeo
Jamii:Wanawake
Jamii:Mashirika ya Tanzania
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Arts and Feminism 2023
SMAUJATA

**SMAUJATA** ni kampeni ya kitaifa ya kupinga ukatili wa kijinsia na ukatili kwa watoto nchini Tanzania iliyoanzishwa na Sospeter Mosewe Bulugu mwaka 2022 chini ya Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wanawake na Makundi Maalumu.
Kampeni hulenga kupinga kila aina ya ukatili, ukiwemo ukatili dhidi ya watoto.

Smaujata inafanya kazi kwa kushirikiana kwa karibu na taasisi za serikali zinazohusika katika kutoa haki, ambazo ni ofisi za Ustawi wa Jamii, polisi pamoja na Takukuru, hasa upande wa rushwa ya ngono.

Smaujata inafanya kazi kwa kushirikiana kwa karibu na taasisi za serikali zinazohusika katika kutoa haki, ambazo ni ofisi za Ustawi wa Jamii, polisi pamoja na Takukuru, hasa upande wa rushwa ya ngono.

Malengo ya kampeni hiyo ni yafuatayo:

1.	Kutambua na kutengeneza mtandao wa jamii wenye uwezo wa kupaza sauti kupinga, kupambana na kutokomeza ukatili dhidi ya Jinsia Zote Wanaume, wanawake, watoto na wazee.

2.	Kuelimisha na kurahisisha utambuzi na ufanyiwaji kazi wa viashiria vyote vya ukatilii kuanzia ngazi ya familia.

3.	Kuwatambua na kuwapongeza Mashujaa wa Maendeleo na Ustawi wa Jamii waliofanikiwa kujitolea kushiriki kwenye Kampeni hii ili kuhamasisha wengine. 

4.	Kufikisha jumbe mbalimbali za wizara na serikali kwa ujumla kwenye jamii kupitia njia za utoaji elimu, ushirikishwaji wa wananchi kupitia makongamano.

Mfumo wa uratibu; Kutakuwa na timu za SMAUJATA kuanzia ngazi ya Taifa hadi Kijiji na zitafanya kazi kwa karibu na maafisa Ustawi na Maendeleo ya Jamii ngazi husika kupitia kiongozi wa timu ya SMAUJATA wa eneo husika ambaye atapewa barua ya utambulisho. 

## Marejeo
Jamii:kifupi
Jamii:Tanzania
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Arts and Feminism 2023
Mkataba wa Haki za Kisiasa kwa Wanawake

**Mkataba wa Haki za Kisiasa kwa wanawake** ulipitishwa na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa wakati wa kikao chake cha 409, tarehe 20 Disemba 1952, na kuidhinishwa rasmi tarehe 31 Machi 1953.

Mkataba huo unalenga kuhakikisha haki za msingi za kisiasa za wanawake kimataifa.

Msukumo mkuu wa sheria hii na zaidi rasimu yake ulitoka kwa Tume ya Umoja wa Mataifa inayoshugulikia masuala ya wanawake. Tume ilipeleka dodoso juu ya haki za wanawake kisiasa kwa nchi wanachama; ambapo majibu yake yalisadia kuonesha mahali pa kuanzia kwa mkataba huu.

Mkataba huu uliodhinishwa tarehe 31 Machi 1953. 

## Marejeo
Jamii:wiki in Activism

Jamii:Wanawake
Mkataba wa Kulinda Uzazi, 2000

**Mkataba wa kulinda Uzazi, 2000** ni mkataba wa Shirika la Kazi la Kimataifa ulioanzishwa mwaka 2000, ambao unaanza kwa kusema kuwa Kwa kuzingatia mahitaji ya kupitia Mkataba wa Kulinda Uzazi, 1952 na Mapendekezo ya Ulinzi wa Uzazi 1952, ili kuweza kuendelea kuhamasisha usawa kwa wanawake wote mahali pa kazi na afya bora na usalama wa mama na mtoto, ili kutambua mchango wa wadau mbalimbali kwenye shughuli za kiuchumi na maendeleo ya kijamii, kampuni mbalmbali na maendeleo katika kulinda haki ya uzazi kwenye sheria na miendendo ya kitaifa na Kwa kuzingatia masharti ya Tamko la Haki za Binadamu (1948), Mkataba wa umoja wa mataifa wa kutokomeza ukatili wa kila aina dhidi ya wanawake (1979), Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Mtoto (1989), Azimio la Beijing na jukwaa la utekelezaji (1995), Azimio la Shirika la Kazi la Kimataifa juu ya fursa sawa na matibabu kwa wafanyakazi wa kike (1975), Azimio la Shirika la Kazi la Kimataifa juu ya Kanuni za Msingi na Haki za Kazi na Ufuatiliaji wake (1998), pamoja na mikataba ya kimataifa ya kazi na mapendekezo ya lengo la kuhakikisha fursa sawa na matibabu kwa ajili ya wanaume na wanawake wafanyakazi, hasa mkataba kuhusu wafanyakazi na majukumu ya familia, 1981, na Kwa kuzingatia hali ya wafanyakazi wa kike na haja ya kuwalinda wajawazito, ambayo ni jukumu la pamoja la serikali na jamii, na Baada ya kuamua juu ya kupitishwa kwa mapendekezo kadhaa kuhusiana na marekebisho ya Mkataba wa Ulinzi wa Uzazi (Uliorekebishwa), 1952, na Mapendekezo ya mwaka 1952, ambayo ni hatua ya nne ya ajenda ya kikao, na Baada ya kuamua kwamba mapendekezo haya yatakuwa katika mfumo wa mkataba wa kimataifa, imeamriwa kuwa tarehe 15 Juni mwaka 2000 mkataba ufuatao unaweza kujulikana kama Mkataba wa ulinzi wa Uzazi, 2000."

## Historia 
Mkataba huu ulirekebisha Mkataba wa Ulinzi wa Uzazi 1952, ambayo pia ilitokana na kurekebishwa kwa Mkataba wa awali wa Ulinzi wa Uzazi, 1919 mkataba wa Shirila la Kazi la kimataifa (3). Marekebisho haya yalilenga zaidi kuongeza ukubalifu/uidhinishwaji wa mkataba ile kurahisisha mahitaji ya mkataba wa mwaka 1952.

## Yaliyomo 
Mkataba huu unazungumzia mambo yafuatayo:
*Ulinzi wa Kiafya
*Likizo ya Uzazi ( zaidi ya majuma 14)
* Likizo ikiwa kuna ugonjwa au Matatizo wakati wa ujauzito
*Faida za kijamii
*Usalama wa ajira na kutokubaguliwa
*Wamama kunyonyesha watoto

## Uidhinishaji 
Hadi mwezi oktoba mwaka 2022, nchi zipatazo 40 zilikuwa zimesha saini na kukukubaliana na mkataba huu:

## Marejeo
## Viungo vya Nje 
*Text.
*Ratifications and leave length declarations.

Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Sheria
Jamii:uzazi
Tokomeza Ukatili wa Kijinsia

**Tokomeza Ukatili wa Kijinsia** ni kampeni ya kimataifa  inayosimamiwa na Shirika la kutetea Haki za Binadamu duniani, kampeni hii imelenga kutokomeza  ukatili dhidi ya Wanawake.

Kampeni hii ilizinduliwa rasmi tarehe 5 Machi 2004  ikiwa ni katika maaandalizi ya maadhimisho ya Siku ya Wanawake Duniani, shirika la kutetea haki za binadamu linaamini kwamba Ukatili dhidi ya Wanawake ni kinyume na haki za Binadamu,pia shirika hili lina wasi wasi kuwa matukio mengi ya Ukatili dhidi ya wanawake yalitokea katika kipindi cha Vita vya Kongo na machafuko ya Darfur. 

## Viungo vya Nje
*Stop Violence Against Women Campaign page

## Marejeo
Jamii:Haki
Jamii:Wiki in Activism
Dawati la Jinsia Tanzania

**Dawati la Jinsia Tanzania** ni kitengo maalumu ndani ya jeshi la polisi nchini Tanzania kinachoshughulikia kesi na matukio mbalimbali ya Ukatili wa kijinsia na ukatili dhidi ya watoto.

Lengo la dawati hilo, linalopatikana ndani ya vituo vya polisi, ni kutokomeza vitendo vya ukatili  katika jamii.

Kitengo hiki kina wataalamu kutoka jeshi la Polisi wenye kushughulika na matukio yanayotokea katika jamii.

## Marejeo
Jamii:Jinsia
Jamii:Tanzania
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Wiki in Activism
Ukatili wa kimwili

**Ukatili wa kimwili** ni matendo ambayo yanaweza kumsababishia mtu maumivu na majeraha katika akili, mwili, au matendo ambayo yanaweza kumsababishia mtu mateso kwa njia yoyote ile. Matendo ya ukatili wa kimwili yanaweza kufanywa na mtu mmoja dhidi ya mtu mwingine. 

Watoto wamekuwa sehemu ya wahanga wakubwa wa matendo ya ukatili wa kimwili, kama ulivyo ukatili wa majumbani, na wakati mwingine ukatili wa kimwili huweza kupeleka mtu kuaga Dunia.

## Visababishi
Mara nyingi watoto wamekuwa wakikumbana na vitendo vya ukatili wa kimwili kutoka kwa wazazi wao kutokana na adhabu wanazozipata. Matukio mengi ya ukatili wa kimwili yamekuwa na sababu mbalimbali ikiwemo hali ya mazingira katika familia, msongo wa mawazo, pamoja na kukosekana uelewa.

## Marejeo
Jamii:sheria
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Arts and Feminism
Ukatili wa kisaikolojia

**Ukatili wa kisaikolojia** (wakati mwingine unajulikana kama ukatili wa kihisia, unyanyasaji wa kisaikolojia au ukatili wa kiakili) ni aina ya ukatili ambao mtu mmoja humfanyia mwingine na kuweza kusababisha maumivu katika akili na matatizo ya kisaikolojia, ikiwa ni pamoja na ugonjwa wa wasiwasi au ugonjwa wa mfadhaiko wa baada ya tukio.

Mara nyingi hujumuisha hali za kukosekana kwa usawa wa nguvu katika mahusiano, dhuluma, na unyanyasaji wa sehemu za kazi. Unaweza pia kufanywa na watu wanaofanya mateso, vurugu ya papo hapo au ya muda mrefu, haswa bila utatuzi wa kisheria kama vile mashtaka ya uwongo, imani potofu, na kashfa kali kama vile pale inapofanywa na mamlaka fulani au vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:saikolojia
Jamii:sheria
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Arts and Feminism 2023
Siku ya Kimataifa ya Watu Wenye Ulemavu

**Siku ya Kimataifa ya Watu wenye Ulemavu** ni siku ya kimataifa ambayo huadhimishwa kila tarehe 3 Disemba ya kila mwaka. Mwanzoni ilikuwa ikijulikana kama siku ya kimataifa ya Walemavu lakini kufikia mwaka 2007 siku hii ilibadilishwa jina.

Siku hii ilianza kuadhimishwa mwaka 1992 na Umoja wa Mataifa, na tangu kuanzishwa kwa siku hii kumekuwa na mafanikio mbalimbali duniani.

Malengo ya siku hii ni kuongeza uelewa juu ya mambo yanayohusu watu wenye Ulemavu pamoja na kutoa elimu juu ya haki zao pamoja na hali njema, lakini pia, siku hii hutazamiwa kuongeza uelewa kwa watu wenye ulemavu katika masuala mbalimbali kama vile Uraia, siasa, uchumi na utamaduni. Kila mwaka siku hii huja na malengo tofauti tofauti.

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Jamii:Umoja wa Mataifa
Kituo cha Kimataifa cha Wanawake na Uongozi

**Kituo cha Uongozi wa Kimataifa wa Wanawake** (Center for Women's Global Leadership), chenye makao yake katika Chuo Kikuu cha Rutgers, kilianzishwa mwaka wa 1989 na Charlotte Bunch,mkurugenzi mkuu wa zamani na mwanaharakati mashuhuri wa kimataifa wa haki za binadamu na wanawake. Mkurugenzi Mtendaji Krishanti Dharmaraj pia ndiye mwanzilishi wa Dignity Index na mwanzilishi mwenza wa WILD for Human Right na Sri Lanka Children's Fund. Mkurugenzi mtendaji wa zamani, Radhika Balakrishnan, sasa ni mkurugenzi wa kitivo, na profesa katika Idara ya Mafunzo ya Wanawake na Jinsia chuo kikuu cha Rutgers, mwenyekiti wa Bodi ya Mtandao wa Haki za Kibinadamu wa Marekani, na mjumbe wa bodi ya Kituo cha Haki za Kikatiba. 

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Haki ya Afya ya Uzazi na Jinsia

**Haki ya Afya ya Uzazi na Jinsia** (Kiingereza *Sexual and reproductive health and rights*) kwa kifupi ni  *SRHR*  ni dhana inayohusu haki za binadamu hasa katika Afya ya Uzazi ,ni muunganiko wa maneno manne yaliyopo katika sehemu moja na wakati mwingine maneno matatu,ambayo ni Afya ya Uzazi, wakati mwingine neno hili wakati mwingine linatengenishwa kawa sababu kadhaa..

Haki ya uzazi wakati mwingine pia hujumuishwa kama haki ya Afya ua Uzazi na Ngono ama kinyume chakea. tofauti hiyo ni kama tofauti kati ya asasi isiyo ya kiserikali pamoja na asasi ya kiserikali lakini neno hilo hufanya kazi kwa pamoja kama asasi.
Baadhi ya Mashirika yanatetea haki ya Uzazi na ngono salama yanakiwemo  IPPF (International Planned Parenthood Federation), ILGA (International Lesbian and Gay Alliance), *WAS* (World Association for Sexual Health ambalo zamani lilikuwa likijulikana kama   *World Association for Sexology*,pamoja na shirika jingine liitwalo *International HIV/AIDS Alliance*.

## Historia 
Programu za Afya ya Uzazi wa mpango zilianza mwaka 1950  na lengo kubwa la orogramu hizi ilikuwa kuonguza idadi ya watu duniani kwa sababu za kimaendeleo na kiuchumi. mwaka 1994 katika mkutano mkuu wa kimataifa wa ongezeko la watu duniani uliofanyika katika mjini wa Cairo nchini Misri ulichukulia kwa uzito kuhusu uzazi wa mpango hali iliyopelekea kuanzishwa kwa harakati za Afya ya Uzazi na Ngono salama. Mkutano huu ulitazamia na kujadili juu ya uzazi wa mpango na familia,kuanzia uchumi pamoja na haki za Binadamu .  Programu ijulikanayo kama  *Program of Action* (POA)  ilianzishwa na kukubaliwa na nchi zaidi ya 179  katika mkutano huo . Program ya POA ilikubali kwamba, haki ya Uzazi na ngono salama ni suala la haki za binadamu ulimwenguni,likihusisha kuwawezesha wanawake,uzazi pamoja na afya ya njema,mipango ya POA ilikuwa ni kutimiza Malengo yaki kufikia mwaka wa 2015. ,Mnamo mwaka 2000, mpango wa maendeleo ya Milenium ulizinduliwa lakini afya ua zazi na ngono salama haikuwepo katika mpango huo na kufikia mwaka 2010 programu ya POA ilifanyiwa marekebisho na Afya ua uzazi na ngono Salama ikapewa kipaumbele In 2000
## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Haki
Feza Kessy

**Feza Tadei Kessy** (anayejulikana kwa jina la **Feza**; amezaliwa Agosti 24, 1988) ni mwimbaji kutoka Tanzania na mshiriki wa zamani wa Big Brother Africa msimu wa nane mwaka 2013.

## Maisha ya awali
Feza alizaliwa jijini Nairobi Kenya na kukulia huko na wazazi wenye asili ya Kitanzania na anatoka katika familia ya watoto wa nne. Alisoma shule ya msingi na sekondari kwenye jiji la Nairobi na Arusha. Feza alichukua diploma yake ya Tehama nchini Tanzania, alikwenda mbali zaidi na kusomea shahada ya kwanza ya usimamizi wa biashara nchini Uingereza.

## Kazi
Feza alianza kazi yake kama mwanamitindo ni mrembo wa zamani, mwaka 2005, alitawazwa kuwa Miss *Dar City Centre*, Miss Ilala na *Miss Tanzania* Mshindi wa pili akiwa na umri wa miaka 17. Feza aliachia wimbo wake wa kwanza, *Amani ya Moyo*, mwaka 2013, baadaye akatoa *My Papa*, wimbo ambao ulimfanya kuwa miongoni mwa wanamuziki wanaokuja kwa kasi. Mnamo mwaka 2015 alijiunga na Panamusiq na kuombwa kushiriki kwenye wimbo wa Macky 2 *Living my Life*.

Mnamo Mei 14, 2021, Feza alitia saini mkataba wake mkubwa zaidi alipotangazwa kuwa msanii wa kwanza wa kike wa DB Records, lebo ya rekodi inayomilikiwa na nyota wa Nigeria Oladapo Daniel Oyebanjo, anayejulikana zaidi kwa jina lake la kisanii D’banj. Feza alitoa wimbo wake wa kwanza *Bless Me* kwenye *DB Records*.

## Diskografia
*Sanuka Ft *Chege*
*Kaa Kijanja Ft *Nikki wa Pili*
*My Papa
*Simple Ft *Dammy Krane*
*Amani ya Moyo

## Viungo vya nje
# Feza: Youtube 
# Feza Kessy: Instagram

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Haki za binadamu nchini Tanzania

**Haki za binadamu nchini Tanzania** haziheshimiwi kiasi cha kuridhisha. Kwenye ripoti "Uhuru katika Ulimwengu ya mwaka  2013, Freedom House iliainisha kuwa nchi hiyo ni "Huru kwa sehemu".  

Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa mnamo Oktoba 2011 katika mkutano wake huko Geneva lilikamilisha Mapitio ya Ulimwenguni (UPR) ya hali ya haki za binadamu nchini Tanzania. Katika Pitio hilo, Timu ya Umoja wa Mataifa (UNCT) na nchi kadhaa zilishughulikia matatizo mbalimbali nchini Tanzania.

## Usawa wa kijinsia 
UNCT ilisema,Tathmini za kitaifa za usawa kati ya wanaume na wanawake ... zimebainisha changamoto mbalimbali ..., ambazo zinaendelea kuwakumba. Hizi ni pamoja na ongezeko la umaskini kwa wanawake; ukosefu wa usawa katika mipangilio ya shughuli za uzalishaji na upatikanaji wa rasilimali; ukosefu wa usawa katika kugawana madaraka na kufanya maamuzi; ukosefu wa heshima na uendelezaji duni na ulinzi wa haki za binadamu na wanawake; na kukosekana kwa usawa katika kusimamia maliasili na kulinda mazingira. . . . Hatua zinapaswa kuchukuliwa kutokana na ubaguzi mkubwa wa wasichana katika nyanja tofauti za maisha, ikiwa ni pamoja na elimu, na kutengwa kabisa kwa wengi kutokana na ndoa za mapema na za kulazimishwa.... Ukatili wa kijinsia umeenea sana. Kulingana na uchunguzi uliofanywa na Shirika la Afya Ulimwenguni mwaka wa 2005, asilimia 41 ya wanawake walioishi na wenzi huko Dar es Salaam walifanyiwa ukatili wa kimwili au kingono na wenzi wao**.**  : ¶ 24–6, ukurasa wa 6 

Tanzania iliunga mkono pendekezo la Denmark la, "Kuanzisha mkakati wa kina na sheria madhubuti ili kuondoa Tabia ya ubaguzi dhidi ya wanawake....  : ¶ 85.22, ukurasa wa 14  Tanzania pia iliunga mkono pendekezo la Ghana la, "Kuanzisha mkakati wa kina... kubadilisha au kuondoa mazoea ya kitamaduni na vielelezo vya ubaguzi dhidi ya wanawake......  : ¶ 85.23, ukurasa wa 14 

## Marejeo 
Jamii:Tanzania
Jamii:Haki
Jamii:Wiki in Activism
Bungu-bahari

**Bungu-bahari** ni moluska wa baharini aina ya koambili wanaotoboa mbao kwenye maji ya chumvi. Hapo awali hii ilikuwa mbao zilizopelekwa hadi baharini, lakini siku hizi pia ni mbao za mashua na miundo katika bahari, kwa hivyo wanyama hao husababisha hasara kubwa. Katika Afrika ya Mashariki spishi za bungu-bahari kwa ujumla zimo katika familia mbili: Pholadidae na Teredinidae.

Spishi za Pholadidae zinaonekana kama koambili wa kawaida. Hutoboa matope ya sakafu ya bahari au miamba myororo au hata mbao. Huchimba kwa kugeuza makombe yao kama mfuo. Wanaishi ndani ya machimbo maisha yao mazima na kutoa tu mrija wa kufyonza maji yenye chembe za chakula.

Umbo la Teredinidae limebadilika kuwa kama minyoo wenye makombe madogo mawili upande wa mdomo ambayo hutumika kwa kutoboa ndani ya mbao. Moluska hao hula mbao pamoja na planktoni. Katika matamvua yao kuna bakteria zinazogeuza nitrojeni na kusaidia kumeng'enya selulosi ya mbao.

## Spishi muhimu za Afrika ya Mashariki
**Pholadidae**
* *Martesia striata*
**Teredinidae**
* *Lyrodus pedicellatus*
* *Teredo fulleri*
* *Teredo navalis*

## Picha

Martesia striata (MNHN-IM-2009-2596).jpeg|*Martesia striata*
Martesia striata bivalve & borings in woodground (Sanibel Island, Florida, USA) 2.jpg|Hasara ya *Martesia striata*
Lyrodus pedicellatus (10.11646-zootaxa.4442.3.6) Figure 5.png|*Lyrodus pedicellatus*
Teredo navalis in a branch.JPG|Hasara ya *Teredo navalis*

Jamii:Moluska
Mwaka wa Kimataifa wa Wanawake

**Mwaka wa Kimataifa wa Wanawake** (kwa Kiingereza ''International Women's Year'') ulianzishwa na Umoja wa Mataifa mwaka 1975, ukisherehekea 8 Machi, Siku ya Wanawake Duniani.

## Marejeo
Jamii:wanawake
Jamii:Wiki in Activism
Haki ya wanawake kupiga kura

thumb|Wanawake wakipiga kura mnamo 1917.
**Haki ya wanawake kupiga kura** ni haki yao ya kushiriki katika chaguzi mbalimbali sawa na wanaume. Kuanzia mwanzoni mwa karne ya 18, watu fulani walijaribu kubadili sheria za kupiga kura ili wanawake waweze kupiga kura.  Vyama vya kisiasa vyenye uhuru vingeendelea kuwapa wanawake haki ya kupiga kura, na hivyo kuongeza idadi ya watu wanaoweza kuwa washiriki wa vyama hivyo. Mashirika ya kitaifa na ya kimataifa yaliundwa ili kuratibu juhudi za kutetea  wanawake kupiga kura, hasa International Woman Suffrage Alliance (iliyoanzishwa mwaka 1904 huko Berlin, Ujerumani). 

Katika karne za hivi karibuni, wanawake wamepewa haki ya kupiga kura kwa njia mbalimbali, kisha wakanyimwa. Mahali pa kwanza duniani kutoa na kudumisha haki ya wanawake ilikuwa New Jersey mwaka 1776 (ingawa mwaka 1807 hii ilibadilishwa ili wanaume wazungu tu waweze kupiga kura) 

Jimbo la kwanza kuendelea kuruhusu wanawake kupiga kura ilikuwa Visiwa vya Pitcairn mnamo 1838, na taifa la kwanza huru lilikuwa Norway mnamo 1913**,**  kama Ufalme wa Hawai'i, ambao hapo awali ulikuwa na kura ya jumla mnamo 1840, ulifuta hii mnamo 1852 na baadaye iliunganishwa na Merika mnamo 1898. Katika miaka iliyofuata mwaka wa 1869, majimbo kadhaa yaliyokuwa chini ya utawala wa Uingereza na Urusi yaliwapa wanawake haki ya kupiga kura, na baadhi ya majimbo hayo yakawa mataifa huru baadaye, kama vile New Zealand, Australia, na Finland**.** Majimbo na maeneo kadhaa ya Marekani, kama vile Wyoming, pia yaliwapa wanawake haki ya kupiga kura. Wanawake waliokuwa na mali walipata haki ya kupiga kura katika Kisiwa cha Man mwaka wa 1881, na mwaka wa 1893, wanawake katika koloni la Uingereza la New Zealand walipewa haki ya kupiga kura.  

Huko Australia, koloni la Australia Kusini lilitoa haki za kupiga kura kwa wanawake wote kutoka 1894, na haki ya kusimama kwanye Bunge kutoka 1895, wakati Bunge la Shirikisho la Australia lilitoa haki ya kupiga kura na kusimama kwa uchaguzi mnamo 1902 .   Kabla ya uhuru, wa Grand Duchy ya Urusi ya Finland, wanawake walipata haki ya kupiga kura kwa usawa wa rangi, na haki zote mbili za kupiga kura na kusimama kama wagombea mnamo 1906.     Mataifa makubwa ya Magharibi yalipanua haki za kupiga kura kwa wanawake katika kipindi cha vita, ikiwa ni pamoja na Kanada (1917), Uingereza na Ujerumani (1918), Austria, Uholanzi (1919) na Marekani (1920). Isipokuwa  Ulaya, Ufaransa, ambapo wanawake hawakuweza kupiga kura hadi 1944, Ugiriki (haki sawa za kupiga kura kwa wanawake hazikuwepo hadi 1952, ingawa, tangu 1930, wanawake wenye elimu waliweza kupiga kura katika uchaguzi wa mitaa), na Uswisi (ambapo, tangu 1971, wanawake waliweza kupiga kura katika ngazi ya shirikisho, na kati ya 1959 na 1990, wanawake walipata haki ya kupiga kura katika ngazi ya mitaa ya mitaa). Mamlaka ya mwisho ya Ulaya kuwapa wanawake haki ya kupiga kura walikuwa Liechtenstein katika 1984 na Swiss Canton ya Appenzell Innerrhoden katika ngazi ya mitaa katika 1990..

## Marejeo
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Wanawake
Jamii:Wiki in Activism
Bizanti

thumb|Mahali pa Bizanti (Konstantinopoli, Istanbul)
thumb|Rasi ya Bizanti
**Bizanti** (pia **Byzantium** au **Byzantion** kutoka ) ilikuwa mji wa Ugiriki ya Kale. Wakati wa Dola la Roma jina lake lilibadilishwa kuwa Konstantinopoli na tangu karne ya 20 inajulikana kama Istanbul.

## Jina
Jina la Kigiriki *Byzantion* liliendelea kutumika kama jina badala ya Konstantinopoli mara kwa mara na kuwa chanzo cha "Ufalme wa Bizanti" jinsi sehemu ya mashariki ya Dola la Roma ilivyoitwa baada ya mwisho wa utawala wa Kiroma katika magharibi.   

## Historia
Mji wa Bizanti uliundwa na Wagiriki kutoka Megara katika karne ya 7 KK ukaendelea kuwa mji wenye lugha ya Kigiriki hadi uvamizi wake na Milki ya Osmani mnamo 1453 BK.  Mji uliundwa kwenye rasi iliyopo baina ya Bahari ya Marmara na mkono wa bahari inayojulikana kama "Pembe ya Dhahabu" hivyo inazungukwa na maji kwa pande tatu iliyosaidia kutetea mji. 

Hakuna uhakika kuhusu vyanzo vya Bizanti. Kufuatana na kisa kimoja mji ulianziswa na Byzas, mwana wa mfalme wa Megara iliyokuwepo karibu na Athene. Herodoti alitaja mwaka 667 KK kama mwaka wa kuundwa kwa mji, hivyo miaka 17 baada ya mji wa Kalsedonia uliopo upande mwingine wa mlangobahari wa Bosporus. 

Bizanti ilikuwa hasa mji wa biashara kutokana na mahali pake kwenye lango pekee la Bahari Nyeusi. Bizanti baadaye ilivamia Kalsedonia iliyopo kuvukia Bosporus upande wa Asia iliyoendelea kama sehemu ya Bizanti.

Katika karne ya 4 BK, wakati ilipokuwa sehemu ya Dola la Roma, Bizanti iliteuliwa na Kaizari Konstantino I kama mji wake mkuu ikajulikana pia kama "Nova Roma" (Roma Mpya) akiipamba na majengo mengi mazuri. Baadaye jiji hilo liliitwa Konstantinopoli (Kigiriki Κωνσταντινούπολις, *Konstantinoupolis*, yaani "mji wa Konstantino").

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Byzantine & Christian Museum at byzantinemuseum.gr
* Coins of the Byzantine empire at wegm.com
* History of money FAQs  at galmarley.com – description of Byzantine monetary system, fifth century BC
* Society for the Promotion of Byzantine Studies at www.byzantium.ac.uk
* Vasilief, A History of the Byzantine Empire, at ellopos.net – hyperlinked with notes and more resources, at Elpenorr
Jamii:Coordinates on Wikidata
Jamii:Ugiriki ya Kale
Jamii:Bizanti
Mr Nice

**Lucas Mkenda** (maarufu kama **Mr Nice**; alizaliwa Moshi, Tanzania, mwaka 1978) ni mwimbaji mkongwe wa Tanzania na mmoja wa waimbaji mashuhuri waliotawala muziki wa Afrika Mashariki mwanzoni mwa miaka ya 2000.

Alianza kupata umaarufu mwaka 1999 baada ya kutoa albamu yake ya kwanza, *Kidali Po*, na kuelekea mwisho wa 2002, alitoa albamu yake ya pili, *Rafiki*, pia nyimbo zake kama; *Kikulacho*, *Fagilia Wote* na *Kuku Kapanda Baiskeli* zilikuwa kati ya nyimbo kuu zilizovuma katika taaluma yake. Alikuwa maarufu kwa mtindo wake wa *Takeu staili*.

## Maisha
**Lucas Mkenda** kwa sasa anaishi nchini Kenya na mkewe ambaye wana watoto wawili wa kike. 

Mnamo 2021, mama wa Mr Nice aliyekuwa akiishi Moshi, Tanzania alifariki dunia. 

## Diskografia
**Albamu**
*Kidali po
*Rafiki 

**Nyimbo**
*Kikulacho
*Fagilia
*Nakuita
*Kidalipo
*Awe mama we
*Tabia gani
*Mama
*Tuvumiliane
*Kila mtu na demu wake
*Kuku kapanda baiskeli
*Mbona umeniacha
*King'asti

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Tanzania Human Rights Defenders Coalition

**Tanzania Human Rights Defenders Coalition** ni asasi isiyokuwa ya kiserikali nchini Tanzania ambayo imejikita katika kutetea haki za binadamu. 

Asasi hiyo hushughulika na kazi tofautitofauti zinazohusu haki za binadamu, kama vile utetezi na uchechemuzi pamoja na kutoa elimu ya haki za binadamu pamoja na kampeni mbalimbali.

THRDC ni asasi ambayo inakusanya wanachama mbalimbali kutoka katika asasi nyingine wenye lengo la kutetea haki za binadamu ikiwemo haki za Wanawake.

## Viungo vya Njea
*https://watetezi.co.tz/thrdc-has-signed-a-grant-agreement-with-pact/ 

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Mashirika ya Tanzania
Darassa

**Shariff Thabit Ramadhan** (maarufu zaidi kama **Darassa**; amezaliwa tarehe 3 Septemba mwaka 1988) ni rapa kutoka Singida Tanzania, aliyetambulika zaidi kwa wimbo wake *Muziki* alioutoa mwaka 2016 akishirikiana na Ben Pol.

## Kazi
Drasa alianza kutambulika rasmi kwenye tasnia ya muziki mwaka 2014 alipotoa wimbo *Sikati Tamaa*. Kisha akachukua mapumziko, alirejea tena mwaka 2016 na wimbo "Utanipenda" akimshirikisha Rich Mavoko pia alitoa wimbo akimshirikisha Ben Pol, wimbo ambao ulichezwa zaidi Afrika Mashariki. Kwa mara nyingine Darassa alichukua mapumziko kabla ya kuibuka tena mwaka 2018 lakini pia darassa ameendelea kuwa msanii bora Tanzania na Afrika kiujumla.

## Diskografia
**Albamu**
*2020: *Slave becomes a King*

**Nyimbo**
*Proud of you ft Ali Kiba
*I like it[10] ft *Sho Madjozi*
*Waiter ft Mr Burudani
*Umeniroga ft *Kassim Mganga*
*Nimetumwa Pesa
*Loyalty ft Nandy & Marioo
*Size yao ft Dogo Janja
*Usiniletee shida ft *Femi One*
*Blessings ft *Abbah* & *Mr. T Touch*
*Hands Up ft *Maua Sama*
*Lock me down ft *Jaiva*
*My life ft *Chibwa* & *Marisa*
*Utanitoa roho
*Segedance ft Rich Mavoko
*Shemeji ft *Barakah The Prince*
*Hasso
*Nikiondoka
*Hater
*Nana ft *G Boy*
*Boss it ft Ben Pol
*Darassa ft Marioo & Nand loyalty
*Darassa & Harmonize mazoea
*Darassa my time
*Darassa ft shedy

## Mafanikio
*Darassa alishinda TMA mwaka 2021 katika kipengele cha Wimbo Bora wa Kushirikiana kupitia wimbo wake, Loyalty ambao amewashirikisha Marioo na Nandy.
*Darassa ameibuka kidedea kwenye kipengele cha ‘East African Super Hit’ na wimbo wake wa Muziki ambao amemshirikisha Ben Pol.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Hip Hop ya Bongo
Siku ya Kimataifa ya Kutokomeza Ukeketaji

**Siku ya Kimataifa ya Kutokomeza Ukeketaji** (kwa Kiingereza: *International Day of Zero Tolerance for Female Genital Mutilation*) ni siku ya kimataifa ya Umoja wa Mataifa ambayo husherehekewa tarehe 8 Februari ya kila mwaka ikiwa na malengo ya kutokomeza ukeketaji.

Siku hiyo ilianza kuadhimishwa mwaka 2003.

## Historia
Moja ya imani inayounga mkono siku hii ni kwamba tamaduni hubadilika kila mara, na kutokana na hatari kubwa zinazohusiana na ukeketaji, ni muhimu sana desturi hii kukomeshwa haraka. Harakati hizi zinalenga kutetea haki za wanawake juu ya miili yao na kulinda afya yao ya mwili, ambayo inaweza kuathiriwa sana baadaye maishani. Juhudi hizi zinachangia mapambano dhidi ya ukatili kwa wanawake na wasichana kwa ujumla.

Kulingana na Every Woman, Every Child (harakati ya kimataifa), ukeketaji haufanywi Afrika na Mashariki ya Kati tu bali pia unaendelea kufanyika katika baadhi ya nchi za Asia na Amerika Kusini. Aidha, umeendelea kuripotiwa katika jamii za wahamiaji waliopo Ulaya Magharibi, Amerika Kaskazini, Australia na New Zealand. Nchini Marekani pekee, idadi ya wanawake na wasichana waliokumbwa na ukeketaji imeongezeka mara tatu ukilinganisha na ripoti ya mwaka 1990.

Shirika la Afya Duniani (WHO) linakadiria kuwa kati ya wanawake milioni 120 hadi 140 wamekeketwa, na takriban wasichana milioni 3 wako hatarini kila mwaka. WHO pia imesema kuwa, licha ya ukeketaji kuendelea kwa zaidi ya miaka elfu moja, ushahidi unaonesha kuwa unaweza kukomeshwa kabisa ndani ya kizazi kimoja. Lengo kuu ni kuhamasisha dunia kuhusu madhara ya ukeketaji na kuutokomeza kabisa.

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:wanawake
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Jamii:Arts and Feminism 2023
Wanawake na Mazingira

**Wanawake na Mazingira**, mwanzoni mwa miaka ya 1960, maslahi ya wanawake na uhusiano wao na mazingira yalichochewa kwa kiasi kikubwa na kitabu kilichoandikwa na Esther Boserup kinachoitwa *Jukumu la Mwanamke katika Maendeleo ya Uchumi*. 

Kuanzia miaka ya 1980, watunga sera na serikali wakaanza kuzingatia zaidi uhusiano kati ya mazingira na masuala ya kijinsia. Mabadiliko yalianza kufanywa kuhusiana na usimamizi wa maliasili na mazingira kwa kuzingatia jukumu maalumu la wanawake. 

Kulingana na Benki ya Dunia mnamo 1991, wanawake wana jukumu muhimu katika usimamizi wa rasilimali za asili, ikiwa ni pamoja na udongo, maji, misitu na nishati... na mara nyingi wana ujuzi wa kina wa jadi na wa kisasa katika ulimwengu wa asili unaowazunguka".  Ingawa wanawake hapo awali walikuwa wamepuuzwa au kupuuzwa, kulikuwa na ongezeko la tahadhari kwa athari za wanawake kwenye mazingira asilia na, kwa upande mwingine, mazingira yana matokeo muhimu juu ya afya na ustawi wa wanawake. Mahusiano ya kijinsia na mazingira yana matokeo muhimu kwa ufahamu wa asili kati ya wanaume na wanawake, usimamizi na usambazaji wa rasilimali na majukumu, na maisha ya kila siku na ustawi wa watu.

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Mazingira
Jamii:wanawake
Ustawi wa Jamii

**Ustawi wa Jamii** ni aina ya msaada wa serikali unaolenga kuhakikisha kwamba wanajamii wanaweza kukidhi mahitaji ya msingi ya binadamu kama vile chakula,malazi na makazi. 

Usalama wa jamii unaweza kuwa sawa na ustawi wa jamii, au ni mipango ya bima ya jamii ambayo hutoa msaada tu kwa wale ambao wamechangia hapo awali, kinyume na mipango ya "msaada wa jamii" ambayo hutoa msaada wa msingi wa mahitaji pekee (kwa mfano, watu wenye ulemavu). 

## Marejeo
Jamii:elimu jamii
Jamii:Wiki in Activism
Wanawake Watetezi Wa Haki za Binadamu

** Wanawake Watetezi wa Haki za Binadamu** (kwa Kiingereza: Women Human right defenders) ni wanawake wanaotetea haki za binadamu hususani haki zote za wanawake zinazohusiana na jinsia na jinsi ingawa si zote zinakubalika kimataifa, kwa mfano utoaji mimba unatazamwa na nchi mbalimbali kuwa hauwezi kuwa haki ya yeyote kwa sababu unapingana na haki ya kuishi aliyo nayo mtoto.

Licha ya kukumbana na changamoto nyingi katika kazi zao zinatambulika na maazimio ya Umoja wa Mataifa ya mwaka 2013, ambayo yanahitaji uwepo wa ulinzi mahususi kwa wanawake watetezi wa haki za binadamu. 

Mwanamke mtetezi wa Haki za binadamu anaweza kuwa ni mzawa anayepigania haki kwa ajili ya jamii yake, mwanamke anyepambana na vitendo vya ukatili kwa makundi mbalimbali.

Kama ilivyo kwa watetezi wengine wa haki za binadamu, wanawake watetezi wa haki za binadamu wanaweza kuwa walengwa wa mashambulizi kutokana na jitihada zao za kudai haki itendeke. Huweza kukutana na matatizo ya kutengwa, kutukanwa, kutishiwa na ukatili wa aina mbalimbali kutoka kwenye jamii zao. Wanaweza kukutana na vikwazo fulani kutegemea na nafasi yao na wanachotetea.

Siku ya Wanawake watetezi wa haki za binadamu imekuwa ikiazimishwa kila mwaka tarehe 29 Novemba tangu mwaka 2006.

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Haki za Binadamu
Jamii:wanawake
Kazi za wanawake

**Kazi za wanawake** mara nyingi huchukuliwa kama ni kazi zinazowahusu wanawake pekee, na huhusishwa na kazi hizo kutokana na jinsia ya kike katika historia. Mara nyingi huchukuliwa kama kazi isiyolipwa ambayo mama au mke hufanya nyumbani na kwenye familia. 

Kazi za wanawake kwa ujumla si za kulipwa au hulipwa kidogo ukifananisha na "kazi za wanaume" na haithaminiwi sana kama hizo.  Kazi nyingi za wanawake hazijajumuishwa katika takwimu rasmi za kazi za nyumbani, na kusababisha kazi nyingi ambazo wanawake hufanya kwa kawaida zisionekane.  Kwa mfano, katika sehemu kubwa ya karne ya 20, wanawake wanaofanya kazi katika shamba la familia, bila kujali ni kazi ngapi walizofanya, walihesabiwa katika sensa ya Marekani kama awana ajira, wakati wanaume wanaofanya kazi sawa au hata kidogo walihesabiwa kama wanaofanya kazi kama wakulima. 

## Aina za kazi 
Kuna aina kadhaa za kazi zinazoonwa kuwa za wanawake; zinahusisha kutunza watoto, kazi za nyumbani, na kazi kama vile uuguzi ambazo zimetawaliwa na wanawake katika miongo ya hivi karibuni.

### Huduma ya watoto 
Neno "kazi za wanawake" unaweza kumaanisha daraka la kuwatunza watoto kama linavyofafanuliwa na asili kwa kuwa ni wanawake tu wanaoweza kufanya kazi hizo: ujauzito, kuzaa, na kunyonyesha . Inaweza pia kurejelea fani zinazohusisha kazi hizi: mkunga na nesi . "Kazi ya wanawake" inaweza pia kurejelea majukumu kama kulea watoto, haswa ndani ya nyumba: kubadilisha nepi na usafi unaohusiana, kuwazoeza kutumia choo, kuoga, kuvaa, kuwalisha, kuwachunguza, na kuwafundisha jinsi ya kujitunza.

### Viwanda vinavyotawaliwa na wanawake 
Kazi ya wanawake pia inaweza kurejelea fani zinazojumuisha malezi ya watoto kama vile mlezi, yaya, mfanyakazi wa kulelea watoto mchana pia nyadhifa za kitaaluma kama vile ualimu (hasa kufundisha watoto) na wauuguzi .

## Viungo vya nje 
* Majukumu ya kijinsia 
* Kwa Usawa Zaidi, Jasho Zaidi - Washington Post, Machi 22, 1998 

## Marejeo 
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Kazi
Jamii:Wanawake
Jamii:Wiki in Activism
Luka Deborah

**Luka Deborah** (alizaliwa mnamo 2003) ni mwanasoka wa kike kutoka Sudan Kusini ambaye hucheza kama mshambuliaji wa klabu ya Yei Joint Stars FC  .

## Kazi 
Kwa sasa Deborah anacheza kama mshambuliaji wa Yei Joint Stars FC ambayo iko Yei Sudan Kusini na inacheza katika ligi ya Taifa ya kandanda ya wanawake ya Sudan Kusini 

Ni mmoja wa wanasoka bora wa kike ambaye hukosi kufunga bao katika kila mchezo ambapo humfanya kuwa mshambuliaji asiyezuilika kila mara   .

## Klabu 
Luka Deborah Alianza maisha yake ya soka ya kitaaluma alipojiunga na Yei Joint Stars FC mwaka wa 2019. Kwa sasa anachezea Yei Joint Stars FC katika Ligi ya Taifa ya Wanawake ya Sudan Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 2003
Jamii:Wachezaji mpira wa Sudan Kusini
Jamii:wanawake wa Sudan Kusini
Tuzo za Vinara Katika Kupambana na Ukatili wa Kijinsia (Tanzania)

**Tuzo za vinara katika kupambana na ukatili wa kijinsia**, ni tuzo zinazotolewa kila mwaka nchini Tanzania kwa lengo la kutambua mchango wa wanaharakati na watu wengine katika kupinga ukatili wa kijinsia katika jamii. 
Tuzo hizi hutolewa na shirika la Wanawake katika sheria barani Afrika, likilenga maeneo mbalimbali ya uanaharakati wa ukatili.

## Viungo vya Nje
*https://habarileo.co.tz/waandishi-habarileo-wangara-tuzo-kupinga-ukatili/

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Tanzania
Hali ya Ukatili wa Kijinsia Tanzania

**Hali ya Ukatili wa Kijinsia Tanzania** imekuwa ikiongezeka kila mwaka nchini  na kusababisha madhara mbalimbali kwa wahanga wa matukio hayo.

Matukio hayo ya ukatili yamekuwa na sababu mbalimbali kama vile mila na desturi duni, kukosekana kwa elimu na sababu nyingine.
Katika ripoti ya Jarida la Afrika la mwaka 2022, ilionyesha kuwa asilimia 46 ya watu waliopo katika ndoa hufanyiwa vitendo vya ukatili wa kijinsia.

## Tazama pia
*Dawati la Jinsia Tanzania

## Viungo vya Nje
*https://www.dw.com/sw/matukio-ya-ukatili-wa-kijinsia-yaongezeka-tanzania/a-60539437

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Tanzania
Jamii:jinsia
Jamii: Arts and Feminism 2023
Ukatili wa majumbani

**Ukatili wa majumbani** (pia hujulikana kama **unyanyasaji wa nyumbani** au **unyanyasaji wa kifamilia**) ni unyanyasaji unaotokea katika mazingira ya nyumbani, kama vile katika ndoa au watu wanaoishi pamoja. Hufanywa na mmoja wa watu katika uhusiano wa karibu dhidi ya mtu mwingine, na unaweza kutokea katika uhusiano kati ya wenzi wa zamani au wenzi wanaoishi pamoja. 

Katika maana pana zaidi, unyanyasaji wa majumbani unahusisha pia ukatili dhidi ya watoto, wazazi, au wazee. Unaweza kuchukua aina nyingi, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa kimwili, unyanyasaji wa maneno, unyanyasaji wa kihisia, unyanyasaji wa kiuchumi, unyanyasaji wa kidini, unyanyasaji wa uzazi, au unyanyasaji wa kijinsia.  

## Marejeo
Jamii:sheria
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Arts and Feminism 2023
Unyanyasaji wa kijinsia

anayemshambulia mwanamke kingono kwa kuweka mkono juu ya paja lake]]
**Unyanyasaji wa kingono** ni aina ya unyanyasaji unaohusisha matumizi ya matamshi ya ngono ya wazi au ya siri, ikiwa ni pamoja na ahadi zisizohitajika na zisizofaa za zawadi kwa kubadilishana na faida za ngono. 

Unyanyasaji wa kijinsia unajumuisha vitendo mbalimbali kama vile maneno yasiyofaa kwa jinsia nyingine. Unyanyasaji unaweza kutokea katika mazingira mbalimbali ya kijamii kama vile sehemu za kazi, nyumbani, shuleni, au kwenye taasisi za kidini. 

Waathirika wanaweza kuwa wa jinsia yoyote, ingawa mara nyingi zaidi ni wanawake.

## Marejeo
Jamii:jinsia
Jamii:sheria
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Arts and Feminism 2023
Utambulisho wa jinsia

**Utambulisho wa jinsia** ni istilahi iliyotungwa na profesa wa magonjwa ya akili Robert J. Stoller na mwanasaikolojia John Money mnamo 1964 . Wao waliifasili kuwa "hisia binafsi kama kiume, kike, au mchanganyo wa hayo." 

Utambulisho wa jinsia unaweza kulingana na jinsi halisi ya mtu, kama ilivyo kwa wengi, au unaweza kutofautiana nayo.

Wapo wanaotaka kutambulika katika jamii vile wanavyojisikia, hivyo waweze kutumia vyoo vya jinsia ya utambulisho wao, kushiriki michezo ya jinsia wanayotaka na kufungwa gerezani pamoja na watu wa jinsia wanayojisikia.

## Msimamo tofauti
Nchi nyingi, hasa za Afrika, zimekataa mara kadhaa istilahi hiyo isitumike katika hati zilizoandaliwa na ofisi za Umoja wa Mataifa kama kwamba ni sahihi. 

Vilevile Kanisa Katoliki limepinga matumizi yake.

## Tazama pia 
* Jinsia
* Mwanamume
* Mwanamke
* Mbadili jinsia

## Marejeo
Jamii:jinsia
Jamii:saikolojia
Jamii:Wiki in Activism
Nikki wa Pili

**Nickson John Simon**, anayejulikana zaidi kwa jina la **Nikki wa Pili**, ni rapa kutoka Tanzania na mwanasiasa ambaye kwa sasa anahudumu kama mkuu wa wilaya ya kibaha.
Kando na Muziki Nikki wa Pili ni msomi mwenye shahada ya pili na kwasasa anaendelea na shahadayake ya tatu (PHD) katika chuo kikuu cha Dar es Salaam akijikita katika masuala ya maendeleo. 

## Diskografia
**Nyimbo**
*Good Boy Ft *Lamar Dee*
*Hesabu Ft Joh Makini, *S2kizzy*
*Kihasara Ft *Chin Bees*
*Sweet Mangi ft *Chin Bees*
*Mawindo
*Quality Time Ft *G Nako*
*Kanifuata Ft Jux

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Hip Hop ya Bongo
Tamko la Maputo

**Tamko la Maputo** (kwa Kiingereza: ''Protocol to the African Charter on Human and Peoples' Rights on the Rights of Women in Africa'') ni azimio la kimatiafa la haki za binadamu lililoanzishwa na Umoja wa Afrika mnamo mwaka 2005 kwa malengo ya kulinda haki za wanawake inayojumuisha haki za kushiriki katika siasa na kazi za kijamii, haki ya uzazi, lakini pia, tamko hili lilipiga mila na desturi za ukeketaji. 

Tamko la Maputo lilizinduliwa na kuanzishwa katika mji wa Maputo uliopo nchini Msumbiji.

Hata hivyo tamko hilo lililaumiwa kwa kuruhusu utoaji mimba kutokana na mashinikizo ya nchi za nje zisizojali maadili ya Kiafrika.

## Marejeo
Jamii:Maputo
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Wiki in Activism
Azimio la kuondoa ubaguzi dhidi ya wanawake

**Azimio la kuondoa ubaguzi dhidi ya wanawake** (kwa kifupi **DEDAW**) ni azimio la haki za binadamu lililotolewa na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, linaloelezea maoni juu ya haki za wanawake. Lilipitishwa na mkutano mkuu mnamo 7 Novemba 1967. Azimio hilo lilikuwa kichocheo muhimu cha mkataba wa 1979 wa kuondoa aina zote za ubaguzi dhidi ya wanawake (CEDAW).

Lengo lake lilikuwa kukuza usawa wa kijinsia, hasa kwa ajili ya ulinzi wa haki za wanawake. Liliandaliwa na Tume ya Hali za Wanawake mwaka wa 1967. Ili kutekeleza kanuni za azimio hilo, CEDAW ilianzishwa na kutekelezwa Desemba 3, 1981. 

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Wanawake
Jamii:Arts and Feminism 2023
Keshav Krishnan

**Keshav Krishnan** (Darbhanga, Bihar, India, Desemba 27, 1991) ni mjasiriamali wa Kihindi na mwanzilishi wa NicheRide.

## Maisha ya awali
Keshav Krishnan alizaliwa katika familia ya Kihindu. 

## Elimu
Keshav Krishnan alisoma shule katika Gyan Jyoti Public School. Kisha, alifuata elimu ya Sayansi ya Kompyuta katika Chuo Kikuu cha Manipal.

## Marejeo 
Jamii:watu wa Uhindi
Jukumu la kijinsia

** Jukumu la kijinsia** ni dhana inayotumika au inayoonyesha mgawanyo wa majukumu kati ya mwanaume na mwanamke katika jamii. Kimsingi inaelezea kazi zinazofanywa kutokana na jinsia. Pia inajumuisha tabia na mitazamo ambayo kwa ujumla inachukuliwa kama inakubalika, inafaa, au inahitajika kwa mtu kulingana na jinsia yake. 

## Marejeo 
Jamii:Jinsia
Jamii:elimu jamii
Jamaal Charles

**Jamaal RaShaad Jones Charles** (amezaliwa 27 Desemba 1986)  ni mchezaji wa zamani wa kandanda wa Marekani. 

Alicheza mpira Chuo Kikuu cha Texas, ambapo alishinda Medali ya 2006 Rose Bowl, na akachaguliwa na Mkuu wa Jiji la Kansas katika raundi ya tatu  ya 2008 NFL 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wachezaji mpira wa Marekani