open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elihu Root

thumb|right|Elihu Root (1902)

**Elihu Root** (15 Februari 1845 &ndash; 7 Februari 1937) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa mwanachama wa Chama cha Jamhuri cha Marekani. Kutoka 1905 hadi 1909 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.
Rabindranath Tagore

thumb|right|Rabindranath Tagore (1909)
left|80px

**Rabindranath Tagore** (7 Mei 1861 – 7 Agosti 1941) alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka nchi ya Uhindi. Tagore ni mwakilishi mkuu wa fasihi ya Kihindi ya kisasa. Pia alitafuta mawasiliano ya kitamaduni na Ulaya na Marekani ambako amesafari mara kadhaa. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**. 

Jamii:Waliozaliwa 1861
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Watu wa Uhindi
Jamii:Waandishi wa Uhindi
Jamii:Wanafalsafa wa Uhindi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Romain Rolland

left|80px

**Romain Rolland** (29 Januari 1866 – 30 Desemba 1944) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Baadhi ya maandiko yake aliandika wasifu ya maisha ya Ludwig van Beethoven. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia alifuata mawazo ya Gandhi na ya kikomunisti. Mwaka wa 1915 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1944
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Johannes Stark

left|80px
right|frame|Johannes Stark, 1919

**Johannes Stark** (15 Aprili 1874 – 21 Juni 1957) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza maswali ya umeme. Mwaka wa 1905 aligundua athari ya Doppler katika mionzi maalumu. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1957
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Carl Spitteler

**Carl Friedrich Georg Spitteler** (24 Aprili 1845 &ndash; 29 Desemba 1924) alikuwa mshairi kutoka nchi ya Uswisi. Hasa aliandika mashairi, riwaya fupi na insha. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.
August Krogh

thumb|right|August Krogh
left|80px

**August Krogh** (15 Novemba 1874 – 13 Septemba 1949) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza maswali ya uvutaji pumzi. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1949
Jamii:Wanasayansi wa Denmark
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Knut Hamsun

left|80px
[right|thumb|180px|Knut Hamsun (akiwa na umri wa miaka 31) mnamo [1890]]
**Knut Hamsun** (4 Agosti 1859 – 19 Februari 1952) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Norway. Hasa aliandika mashairi na riwaya. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1859
Jamii:Waliofariki 1952
Jamii:Waandishi wa Norwei
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jacinto Benavente

thumb|right|Jacinto Benavente (1923)
left|80px

**Jacinto Benavente** (12 Agosti 1866 – 14 Julai 1954) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Hispania. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1954
Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Fridtjof Nansen

left|80px
thumb|200px|Fridtjof Nansen (mwaka wa 1890)
thumb|200px|Fridtjof Nansen alivyosafiri barafuni

**Fridtjof Nansen** (10 Oktoba 1861 – 13 Mei 1930) alikuwa mpelelezi wa maeneo ya ncha ya Kaskazini, mwanazuolojia na mwanasiasa kutoka nchi ya Norwei. Katika safari yake ya miaka 1888-89 alikuwa mpelelezi wa kwanza kuvuka kisiwa cha Greenland kutoka Mashariki kwenda Magharibi. Miaka ya 1893-96 alisafiri na meli yake iliyoitwa **Fram** ndani ya barafu ya Bahari ya Ncha ya Kaskazini. Miaka ya 1906-08 alikuwa balozi ya Norwei kule London, Uingereza. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1861
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Wapelelezi kutoka Norwei
Jamii:Wanasiasa wa Norwei
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Willem Einthoven

left|80px
thumb|Willem Einthoven (1906)

**Willem Einthoven** (21 Mei 1860 – 29 Septemba 1927) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza maswali ya umeme wa moyo na kuunda mbinu za kuupima. Mwaka wa 1924 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1860
Jamii:Waliofariki 1927
Jamii:Wanasayansi wa Uholanzi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Johannes Fibiger

thumb|right|Johannes Fibiger
left|80px

**Johannes Fibiger** (23 Aprili 1867 – 30 Januari 1928) alikuwa daktari na mwanapatholojia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza ugonjwa wa kansa. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1928
Jamii:Wanasayansi wa Denmark
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Grazia Deledda

left|80px
thumb|right|Grazia Deledda

**Grazia Deledda** (30 Septemba 1871 – 15 Agosti 1936) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Italia. Hasa aliandika riwaya ambazo wahusika wake wametoka kisiwa chake cha Sardinia. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1871
Jamii:Waliofariki 1936
Jamii:Waandishi wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Sardinia
Jules Bordet

left|80px
**Jules Bordet** (13 Juni 1870 – 6 Aprili 1961) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ubelgiji. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

## Viungo vya Nje 
* ***(en)*** Wasifu ya Bordet katika tovuti ya Tuzo za Nobel

Jamii:Waliozaliwa 1870
Jamii:Waliofariki 1961
Jamii:Wanasayansi wa Ubelgiji
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Henri Bergson

thumb|right|Henri Bergson
left|80px

**Henri Bergson** (18 Oktoba 1859 – 4 Januari 1941) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Mwaka wa 1927 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1859
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Wanafalsafa wa Ufaransa
Charles Nicolle

left|80px
thumb|Charles Nicolle
**Charles Jules Henri Nicolle** (21 Septemba 1866 – 28 Februari 1936) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Alikuwa wa kwanza kueleza jinsi ya kuenea kwa homa ya madoa madoa. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1936
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Sigrid Undset

left|80px
thumb|right|Sigrid Undset (mwaka wa 1927)

**Sigrid Undset** (20 Mei 1882 &ndash; 10 Juni 1949) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Norwei. Hasa aliandika riwaya ambazo ndani yake alijishughulikia na matatizo ya wanawake wa kisasa. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Waliofariki 1949
Jamii:Waandishi wa Norwei
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Karl Landsteiner

thumbnail|right|200px|Karl Landsteiner

left|80px
**Karl Landsteiner** (14 Juni 1868 – 26 Juni 1943) alikuwa daktari kutoka nchi ya Austria. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Aligundua aina nne za damu ya mwanadamu. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1868
Jamii:Waliofariki 1943
Jamii:Wanasayansi wa Austria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Sinclair Lewis

**Sinclair Lewis** (7 Februari 1885 &ndash; 10 Januari 1951) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Katika riwaya zake alikosoa jamii ya kimarekani. Mwaka wa 1926 alituzwa **Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi** lakini alikataa tuzo hiyo. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
John Galsworthy

thumb|right|John Galsworthy
left|80px

**John Galsworthy** (14 Agosti 1867 – 31 Januari 1933) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Aliandika hasa riwaya, tamthiliya na insha. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1933
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Luigi Pirandello

left|80px
thumbnail|right|280px|Luigi Pirandello

**Luigi Pirandello** (28 Juni 1867 – 10 Desemba 1936) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Italia. Alijihusisha hasa na tamthiliya na nadharia yake. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1936
Jamii:Waandishi wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
James Chadwick

thumbnail|right|280px|James Chadwick
left|80px

**James Chadwick** (20 Oktoba 1891 – 23 Julai 1974) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Aligundua na kuchunguza nutroni. Mwaka wa 1935 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1891
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Hans Spemann

left|80px

**Hans Spemann** (27 Juni 1869 – 12 Septemba 1941) alikuwa mwanazuolojia na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Kwa mfano alitafiti maendeleo ya miili ya aina ya chura. Mwaka wa 1935 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Carlos Saavedra Lamas

left|80px
thumb|right|Carlos Saavedra Lamas

**Carlos Saavedra Lamas** (1 Novemba 1878 – 5 Mei 1959) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Argentina. Alikuwa Waziri ya Mambo ya Nje kuanzia 1932 hadi 1938. Wakati ule alisaidia kukomesha Vita ya Chako. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:Wanasiasa wa Argentina
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Mikael Agricola

[thumb|right|Sanamu ya Mikael Agricola kwenye Kanisa Kuu la [Turku (mji)|Turku, Ufini.]]

**Mikael Agricola** (takriban 1509 – 9 Aprili 1557) alikuwa mwanateolojia katika nchi ya Ufini. Alikuwa mwanafunzi wa Martin Luther na Philipp Melanchthon na baadaye alileta mabadiliko ya kanisa kule Finland. Pia alianzisha fasihi katika lugha ya Kifini na kutafsiri Agano Jipya.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1509
Jamii:Waliofariki 1557
Jamii:Wanateolojia
Jamii:Watu wa Ufini
Otto Stern

**Otto Stern** (17 Februari 1888 &ndash; 17 Agosti 1969) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Wakati wa utawala wa Adolf Hitler alihamia Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu. Mwaka wa 1943 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.
Herbert Spencer Gasser

**Herbert Spencer Gasser** (5 Julai 1888 &ndash; 11 Mei 1963) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza na kugundua kazi za neva mwilini. Mwaka wa 1944, pamoja na Joseph Erlanger alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.
Joseph Erlanger

**Joseph Erlanger** (5 Januari 1874 &ndash; 5 Desemba 1965) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Marekani. Joseph alikuwa ni mtaalamu wa elimu ya neva. Mwaka wa 1944, pamoja na Herbert Spencer Gasser alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.
Wolfgang Pauli

thumb|right|Wolfgang Pauli
left|80px

**Wolfgang Pauli** (25 Aprili 1900 – 15 Desemba 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza nadharia ya Albert Einstein (*Relativity Theory*) na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1925 alitangaza Kanuni ya Pauli. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1958
Jamii:Wanasayansi wa Austria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Arthur Henderson

thumb|right|Arthur Henderson
left|80px

**Arthur Henderson** (20 Oktoba 1863 &ndash; 13 Septemba 1935) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uingereza. Alikuwa kiongozi wa Chama cha Wafanyakazi (*Labour Party*) mara tatu: 1908-11, 1914-22, 1931-34. Pia alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Uingereza kuanzia 1929 hadi 1931. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1863
Jamii:Waliofariki 1935
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Kanuni ya Pauli

thumb|Kijana Wolfgang Pauli
**Kanuni ya Pauli** ilitangazwa mwaka wa 1925 na Wolfgang Pauli. Inahusu elektroni za atomu. Kila elektroni ina tarakimu nne za kwanta. Kanuni ya Pauli inadai kwamba tarakimu hizo nne haziwezekani kuwa sawa kwa elektroni mbili ndani ya atomu moja.

Jamii:Fizikia
Jamii:Atomi
Paulo Diakono

ya Paulo Diakono katika kitabu cha karne ya 10.]]
**Paulo Diakono** (takriban 720 - 13 Aprili 799) alikuwa mmonaki Mbenedikto, shemasi na mwanahistoria aliyetoka kabila la Walongobardi. 

Kati ya miaka 782 na 787 aliishi ikuluni mwa mfalme Karolo Mkuu. 

Aliandika historia ya maaskofu wa mji wa Metz, historia ya Walangobardi, na wasifu wa Papa Gregori I.

## Vyanzo
* Carlo Cipolla, ''Note bibliografiche circa l'odierna condizione degli studi critici sul testo delle opere di Paolo Diacono* (Venice, 1901)
* *Atti e memorie del congresso storico tenuto in Cividale* (Udine, 1900)
* Julius Sophus Felix Dahn, *Langobardische Studien*, Bd. i. (Leipzig, 1876)
* Wilhelm Wattenbach, *Deutschlands Geschichtsquellen*, Bd. i. (Berlin, 1904)
* Albert Hauck, *Kirchengeschichte Deutschlands*, Bd. ii. (Leipzig, 1898)
* , *Studi di storia e diritto* (Milan, 1889)
* Ugo Balzani, *Le Cronache italiane nel medio evo* (Milan, 1884)
* Walter Goffart, *The Narrators of Barbarian History*, (Yale, 1988).
* Paul the Deacon, *Liber de episcopis Mettensibus,'' ed. and trans. Damien Kempf, Dallas Medieval Texts and Translations 19 (Paris/Louvain/Walpole, MA: Peeters, 2013).

## Viungo vya nje
*Works of Paulus Diaconus at Bibliotheca Augustana (in Latin)
*History of the Lombards

Jamii:Waliozaliwa 720
Jamii:Waliofariki 799
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mashemasi
Jamii:Wanahistoria wa Italia
Adolphe Adam

200px|right|thumb
**Adolphe Adam** (24 Julai 1803 &ndash; 3 Mei 1856) alikuwa mtunzi wa nyimbo kutoka nchini Ufaransa. Adam alikuwa mtoto wa mtunzi na mpiga kinanda maarufu huko ufaransa, lakini baba yake hakupenda mtoto wake afuate kazi yake ya muziki.  

Adolphe alichaguliwa kama profesa katika Chuo cha Muziki cha Paris, Ufaransa. Na kupewa sifa na mwalimu wake wa zamani Daniel Auber na mwalimu wake Adrien Boieldieu kwa jitihada zake katika sanaa ya opera chuoni.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1856
Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Bela Bartok

thumb|right|240px|Bela Bartok, 1899

**Bela Bartok** (25 Machi 1881 – 26 Septemba 1945) alikuwa mtunzi wa muziki kutoka nchi ya Hungaria. Alichunguza na kukusanya nyimbo za jadi kutoka maeneo yapakanayo na mto Danube.

Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Wanamuziki wa Hungaria
Jamii:Watunzi wa Hungaria
Alexander Borodin

200px|right|thumb
**Alexander Borodin** (12 Novemba 1833 – 27 Februari 1887) alikuwa mtungaji wa muziki kutoka nchi ya Urusi. Baadhi ya muziki nyingi alitunga muziki ya simfoni.

Jamii:Waliozaliwa 1833
Jamii:Waliofariki 1887
Jamii:Watunzi wa Urusi
Daniel Auber

right|thumb|200px
**Daniel Auber** (29 Januari 1782 – 12 Mei 1871) alikuwa mtungaji wa muziki kutoka nchi ya Ufaransa. Alikuwa mwanafunzi wa Luigi Cherubini. Hasa alitunga muziki ya opera.

Jamii:Waliozaliwa 1782
Jamii:Waliofariki 1871
Jamii:Watunzi wa Ufaransa
William wa Ockham

thumb|right|William wa Ockham
**William wa Ockham** (takriban 1285 – 9 Aprili 1349 au 1350) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka nchi ya Uingereza.

Ni maarufu hasa kama mwanateolojia na mwanafalsafa, lakini alijihusisha sana na siasa pia. 

Alikuwa mmojawapo wa waanzishaji wa mantiki ya kisasa.
 
Pia alimkosoa Papa wakati wa mvutano kati yake na Wafransisko.

Athari yake juu ya ustaarabu wa magharibi ni kubwa sana.

## Maandishi
Toleo bora la maandishi yake kuhusu falsafa na teolojia ni: *William of Ockham: Opera philosophica et theologica*, Gedeon Gál, et al., eds. 17 vols. St. Bonaventure, N. Y.: The Franciscan Institute, 1967–88.  

Karibu maandishi yake yote juu ya siasa yamo katika: *William of Ockham*,  H. S. Offler, et al., eds. 4 vols., 1940–97, Manchester: Manchester University Press [vols. 1–3]; Oxford: Oxford University Press [vol. 4].

### Falsafa
* *Summa logicae* (c. 1323), Paris 1448, Bologna 1498, Venice 1508, Oxford 1675.
* *Quaestiones in octo libros physicorum* (before 1327), Rome 1637.
* *Summulae in octo libros physicorum* (before 1327), Venice 1506.
* *Quodlibeta septem* (before 1327), Paris 1487.
* *Expositio aurea super artem veterem Aristotelis*, 1323.
* *Major summa logices*, Venice 1521.
* *Quaestiones in quattuor libros sententiarum*, Lyons, 1495.
* *Centilogium theologicum*, Lyons 1495.

### Teolojia
* *Questiones earumque decisiones*, Lyons 1483.
* *Quodlibeta septem*, Paris 1487, Strasbourg 1491.
* *Centilogium*, Lyons 1494.
* *De sacramento altaris* and *De corpore christi*, Strasbourg 1491, Venice 1516.
* *Tractatus de sacramento allans*.

### Siasa
* *Opus nonaginta dierum* (1332), Leuven 1481, Lyons 1495.
* *Dialogus** (begun in 1332) Paris 1476. Lyons 1495.
* *Super potestate summi pontificis octo quaestionum decisiones* (1344).
* *Tractatus de dogmatibus Johannis XXII papae* (1333–34).
* *Epistola ad fratres minores* (1334).
* *De jurisdictione imperatoris in causis matrimonialibus*, Heidelberg 1598.
* *Breviloquium de potestate tyrannica* (1346).
* *De imperatorum et pontifcum potestate* [also known as 'Defensorium'] (1348).

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* Mediaeval Logic and Philosophy, maintained by Paul Vincent Spade
* William of Ockham biography  at University of St Andrews, Scotland
* Dialogus, text translation and studies at British Academy, UK
* The Myth of Occam's Razor by William M. Thorburn (1918)
* BBC Radio 4 'In Our Time' programme on Ockham Download and listen
* Internet Encyclopedia of Philosophy: *William of Ockham* 
* The Nominalist Ontology of William of Ockham, with an annotated bibliography
*Richard Utz and Terry Barakat, "Medieval Nominalism and the Literary Questions: Selected Studies." *Perspicuitas *

Jamii:Waliozaliwa 1288
Jamii:Waliofariki 1349
Jamii:Wafransisko
W
W
Ernest Orlando Lawrence

left|80px

**Ernest Orlando Lawrence** (8 Agosti 1901 – 27 Agosti 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini. Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**. Mwaka wa 1941 alifaulu kutenganisha isotopu za elementi ya urani.

Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1958
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Frédéric Mistral

left|80px
thumb|Frédéric Mistral

**Frédéric Mistral** (8 Septemba 1830 – 25 Machi 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alijishughulikia na kufufua lugha ya Provence inayozungumzwa sehemu za Kusini za Ufaransa. Aliandika mashairi mengi katika lugha hiyo na kutolea kamusi. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Maandishi yake 
* *Mirèio* (1859)
* *Calendau* (1867)
* *Nerto* (1884)

Jamii:Waliozaliwa 1830
Jamii:Waliofariki 1914
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Gabriela Mistral

left|80px
thumb|right|Gabriela Mistral (miaka ya 1950)

**Gabriela Mistral** (6 Aprili 1889 – 10 Januari 1957) alikuwa mwandishi na mshairi wa kike kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lucila Godoy Alcayaga. Hasa aliuandikia upendo katika mashairi yake. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1889
Jamii:Waliofariki 1957
Jamii:Waandishi wa Chile
Jamii:Washairi wa Chile
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Camillo Golgi

left|80px
**Camillo Golgi** (7 Julai 1844 – 21 Januari 1926) alikuwa daktari kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza mfumo wa neva. Mwaka wa 1906, pamoja na Santiago Ramon y Cajal alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Golgi alikuwa mhadhiri wa histolojia wa Chuo Kikuu cha Pavia, ambapo alitumia sehemu kubwa ya kazi yake. Jina lake linaendelea kuheshimiwa katika kazi yake yasayansi

Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1926
Jamii:Wanasayansi wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Philipp Lenard

left|80px
framed|Philipp Lenard (mnamo 1905)

**Philipp Eduard Anton Lenard** (7 Juni 1862 – 20 Mei 1947) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Alitayarisha misingi ya nadharia za elektroni. Pia aliipinga nadharia ya Albert Einstein (*Relativity Theory*). Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1947
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Valentin Weigel

**Valentin Weigel** (7 Agosti 1533 &ndash; 10 Juni 1588) alikuwa mwanateolojia wa Kiprotestanti kutoka nchi ya Ujerumani. Jina lake pia liliandikwa *Weichel*. Alitunga maandiko mengi yaliyoathiriwa na uchaji wa kutafakari sana habari za Mungu.
Alfred Werner

left|80px
thumb|right|Alfred Werner

**Alfred Werner** (12 Desemba 1866 &ndash; 15 Novemba 1919) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza elementi ya naitrojeni. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Wanasayansi wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Frederick Soddy

left|80px
thumbnail|right|Frederick Soddy (1921)

**Frederick Soddy** (2 Septemba 1877 – 22 Septemba 1956) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza unururifu. Aliunda istilahi mpya ya isotopu. Mwaka wa 1921 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1956
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Alphonse Laveran

thumb|right|Alphonse Laveran
left|80px

**Charles Louis Alphonse Laveran** (18 Juni 1845 &ndash; 18 Mei 1922) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Aligundua kirusi kinachosababisha malaria. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1845
Jamii:Waliofariki 1922
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Henri Moissan

left|80px
thumb|right|Henri Moissan

**Henri Moissan** (28 Septemba 1852 – 20 Februari 1907) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza elementi ya florini. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Moissan

Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1907
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Fritz Haber

left|80px
thumb|right|Fritz Haber

**Fritz Haber** (9 Desemba 1868 – 29 Januari 1934) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza maswali ya kemia ya umeme. Mwaka wa 1918 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1868
Jamii:Waliofariki 1934
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Hans Fischer

thumb|right|Hans Fischer
left|80px

**Hans Fischer** (27 Julai 1881 – 31 Machi 1945) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alijihusisha na rangi, k.m. rangi za mimea (klorofili), za damu na za nyongo. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Heinrich Otto Wieland

left|80px

**Heinrich Otto Wieland** (4 Juni 1877 – 5 Agosti 1957) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Alihariri kumbukumbu za kikemia za Justus von Liebig. Pia alichunguza mifumo ya kikemia ya sumu za uyoga na asidi ya nyongo. Mwaka wa 1927 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1957
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Irving Langmuir

**Irving Langmuir** (31 Januari 1881 &ndash; 18 Agosti 1957) alikuwa mwanafizikia na mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Alifanya utafiti kuhusu taa za gesi, neli za elektroni na vivuta hewa. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.
Jean Perrin

left|80px
thumb|Jean Baptiste Perrin

**Jean Baptiste Perrin** (30 Septemba 1870 – 17 Aprili 1942) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza mada za fizikia ya kiini na kemia ya kifizikia. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1870
Jamii:Waliofariki 1942
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Theodor Svedberg

left|80px
thumb|right|Theodor Svedberg

**Theodor Svedberg** (30 Agosti 1884 – 26 Februari 1971) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Sweden. Baadhi ya uchunguzi mwingi aliunda aina ya mashinepewa. Pia alitafiti mada za fizikia ya kiini. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1884
Jamii:Waliofariki 1971
Jamii:Wanasayansi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Artturi Ilmari Virtanen

thumb|right|Artturi Ilmari Virtanen
left|80px

**Artturi Ilmari Virtanen** (15 Januari 1895 – 11 Novemba 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Finland. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza virusi vikaavyo kwenye udongo. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:Wanasayansi wa Ufini
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Paul Ehrlich

left|80px

**Paul Ehrlich** (14 Machi 1854 – 20 Agosti 1915) alikuwa daktari na mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na Sahachiro Hata aligundua dawa ya kutibu kaswende. 

Mwaka wa 1908, pamoja na Ilya Mechnikov alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1854
Jamii:Waliofariki 1915
Jamii:Wanakemia wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Richard Kuhn

left|80px

**Richard Kuhn** (3 Desemba 1900 – 1 Agosti 1967) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza vitamini. Mwaka wa 1938 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1967
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Hermann Emil Fischer

left|80px
thumb|right|Hermann Emil Fischer

**Hermann Emil Fischer** (9 Oktoba 1852 &ndash; 15 Julai 1919) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua usanisi wa glukosi (aina ya sukari). Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Fischer

Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
George Gershwin

thumb**George Gershwin** (26 Septemba 1898 – 11 Julai 1937) alikuwa mtungaji wa muziki na mpiga kinanda kutoka nchi ya Marekani. Alitunga nyimbo nyingi zilizoathiriwa na mitindo ya Jazz. Pia alitunga opera moja iitwayo Porgy na Bess. Aliaga dunia mapema baada ya kupatwa na kansa ya ubongo. Mwaka wa 1998 alituzwa tuzo maalumu ya Tuzo ya Pulitzer ya Muziki kwa kazi ya maisha yake, yaani baada ya kifo chake.

Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1937
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watunzi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Muziki
Jamii:New York City
William Murdock

thumbnail|right|280px|William Murdock
**William Murdock** (25 Agosti 1754 &ndash; 15 Novemba 1839) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Uingereza. Alivumbua na kubuni taa ya gesi.

Jamii:Waliozaliwa 1754
Jamii:Waliofariki 1839
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Florini

thumbnail|right|200px|Florini
**Florini** ni dutu sahili na halojeni simetali. Namba atomia yake ni 9. Katika mazingira yetu kawaida iko katika hali ya gesi yenye rangi njanokijani. Alama yake ya kikemia ni **F**.

Kwa kawaida hupatikana kama molekuli ya F2. Kati ya elementi zote mmenyuko wake wa oksidisho ni kali sana. Tabia hii inasababisha Florini kuwa sumu kali. Inamenyuka vikali na karibu elementi zote.

## Sifa
Florini ni gesi yenye uwezo mkubwa wa kushiriki katika mmenyuko wa kikemia, yenye rangi ya njano-kijani, na ni elementi yenye elektronegativiti kubwa zaidi kwenye jedwali la elementi. Ina nambari atomiki 9 na alama F. Florini ipo kiasili kama molekuli ya diatomiki (F₂) na ina tabia ya kuunda miungano na elementi nyingine, hasa metali na visio-metali. Uwezo wake mkubwa wa kushiriki katika mmenyuko huifanya kuwa hatari na yenye uwezo wa kukorodisha vitu vingi.

Florini ina kiwango cha kuyeyuka cha -219.6°C na kiwango cha kuchemka cha -188.1°C, hivyo huwa katika hali ya gesi kwa joto la kawaida. Pia ni kioksidishaji chenye nguvu na inaweza kuingiliana kwa kasi na elementi nyingi, zikiwemo metali na misombo ya kikaboni. Kwa sababu ya uwezo wake wa kushiriki haraka katika mmenyuko wa kikemia, huhifadhiwa katika vyombo maalum ili kuzuia mmenyuko na hewa au unyevunyevu.

Kikemia, florini ni halojeni yenye nguvu, yenye uwezo wa kubadilisha halojeni nyingine katika misombo. Inaweza kuunda misombo mbalimbali kama floridi (mfano, sodiamu floridi na SF₆) na karibu elementi zote. Uwezo huu unatokana na ukubwa wake mdogo wa atomu na elektronegativiti yake kubwa, inayoiwezesha kuvuta elektroni kutoka kwa atomi nyingine wakati wa mmenyuko.

Kwa sababu ya uwezo wake mkubwa wa kushiriki katika mmenyuko wa kikemia, florini inaweza kuwa hatari katika hali yake ya asili, lakini ina matumizi muhimu katika viwanda na katika utengenezaji wa misombo kama Teflon na majokofu ya kisasa.

## Marejeo
Jamii:Elementi
Jamii:Simetali
Uhandisi

[thumb|[Injini ya mvuke iliyochangia kikubwa katika mapinduzi ya viwanda.]]
thumb|Jengo lili jengwa na wahandisi kutoka roma huko ufaransa
**Uhandisi** ni elimu ya sayansi kutatua matatizo ya kiutendaji.

Mhandisi ni mtu anayetumia elimu hiyo, kwa mfano katika fani ya ujenzi.

*
Jamii:Sayansi tumizi
Jamii:Teknolojia
Patrice Lumumba

[thumb|[Picha halisi ya Patrice E. Lumumba.]]
**Patrice Lumumba** (2 Julai 1925 – 17 Januari 1961) alikuwa mwanasiasa na kiongozi wa uhuru wa nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Mwaka wa 1958 alikuwa miongoni mwa waanzishaji wa Chama cha Taifa la Kongo (kwa Kifaransa: *Mouvement National Congolais*). 

Mwaka wa 1960 alipata kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo baada ya kuongoza harakati za kugombea uhuru toka kwa utawala wa kikoloni wa Wabelgiji. 

Baada ya miezi miwili tu ya kuwa Waziri Mkuu, Lumumba alipinduliwa na baadaye kutiwa ndani kabla ya kuuawa katika mazingira ya kutatanisha katika eneo la Katanga upande wa kusini wa Kongo.

## Hadi kufikia uwaziri mkuu
### Maisha ya awali
Patrice Lumumba alizaliwa katika familia ya Watetela, wazazi wake walikuwa François Tolenga Otetshima, na Julienne Wamato Lomendja, ambao walikuwa wafugaji katika eneo la Katakokombe kwenye Mkoa wa Kasai. 
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Élias Okit'Asombo alilobadilisha baadaye. na *asombó* ('cursed or bewitched people who will die quickly'). Alikuwa na kaka watatu ambao ni Charles Lokolonga, Émile Kalema, and Louis Onema Pene Lumumba. Mfalme wa Ubeljiji alihutubia kwa kutukuza utawala wa kikoloni, huku akilingania fikra za mjomba wake ambaye alikuwa mfalme wa Ubelgiji akiitwa Leopold II wa Ubelgiji bila kutaja maangamizi ya Dola huru la Kongo. Mfalme aliendelea kutoa masharti, "aliwataka kutokufanya mabadiliko yoyote mpaka wao watakapoona kwamba wanaweza kufanya vyema, na kwamba wataendelea kutoa ushauri. " Lumumba aliufahamisha umma kwamba uhuru uliotolewa na Wabeljiji haukuja hivihivi:

kwa uhuru huu wa Congo hata kama tunasherehekea leo na Wabeljiji, nchi rafiki ambayo tupo sawa kwa sawa, hakuna Mkongo hata mmoja ambaye atasahau kwamba vita waliyipigana hatimaye wakashinda wamaeshinda, kwa mapambano yaliyokuwa yakiendelea, mapambano ambayo watu tulijitoa ambayo kwayo watu walikuwa tayari kwa lolote hata kumwaga damu, kwa namna kwa hakika yalikuwa mapambano matukufu na yalikuwa na mwelekeo wa kukomesha utumwa ambao ulikuwa ukiendeshwa dhidi yetu kwa nguvu.

## Tanbihi
## Filamu
* ''Lumumba : Un crime d'Etat'' 
* Lumumba
* La Mort du Prophète

## Viungo vya nje
* Taarifa mbalimbali kuhusu Lumumba
* Msamaha wa mauaji ya Lumumba
* Matangazo ya BBC siku ya kifo cha Lumumba
* Matokeo ya uchunguzi wa Tume ya Ubelgiji
* Mauaji ya Lumumba

Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 1961
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Viongozi wa Afrika
Gerhard Domagk

left|80px
thumb|Gerhard Domagk
**Gerhard Johannes Paul Domagk** (30 Oktoba 1895 – 24 Aprili 1964) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali, na kuchapa kazi kwa ajili ya tiba ya kikemia kukomesha magonjwa kama kifua kikuu na kansa. Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Tuzo ya Nobel ya Fasihi

**Tuzo ya Nobel ya Fasihi** inatolewa na Taasisi ya Taaluma ya Uswidi kwa lugha na fasihi.

Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na waandishi wafuatao:

Jamii:Waandishi
Jamii:Fasihi
*
Fasihi
Hendrik Antoon Lorentz

left|80px
thumb|Hendrik Antoon Lorentz

**Hendrik Antoon Lorentz** (18 Julai 1853 – 4 Februari 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alitafiti nadharia ya elektroni. Pia alichunguza nadharia ya Albert Einstein (*Relativity Theory*) na ya kwanta. Mwaka wa 1902, pamoja na Pieter Zeeman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Jamii:Waliozaliwa 1853
Jamii:Waliofariki 1928
Jamii:Wanasayansi wa Uholanzi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Albert Abraham Michelson

left|80px
thumb|Albert Abraham Michelson

**Albert Abraham Michelson** (19 Desemba 1852 – 9 Mei 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Tafiti zake ziliweka msingi kwa nadharia ya Albert Einstein (*Relativity Theory*). Pia aliboresha vipimo vya mwendo wa nuru. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1931
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Guglielmo Marconi

left|80px
**Guglielmo Marconi** (25 Aprili 1874 – 20 Julai 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baada ya uchunguzi mwingi, alivumbua njia ya mawasiliano bila waya. 

Mwaka wa 1909, pamoja na Ferdinand Braun alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**. Marconi ametajwa mara nyingi kama mvumbuzi wa redio pamoja na Nikola Tesla na Alexander Popov.

Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1937
Jamii:Wanafizikia wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Heike Kamerlingh Onnes

left|80px
thumb|Heike Kamerlingh Onnes

**Heike Kamerlingh Onnes** (21 Septemba 1853 – 21 Februari 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alichunguza elementi katika hali ya baridi sana. Pia alifaulu kuoesha elementi ya heliamu. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1853
Jamii:Waliofariki 1926
Jamii:Wanasayansi wa Uholanzi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Max von Laue

left|80px
thumb|Max von Laue

**Max von Laue** (9 Oktoba 1879 – 24 Aprili 1960) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1914 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**. Tangu mwaka wa 1950 alikuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Max Planck kwa kemia ya kifizikia kule Berlin.

Jamii:Waliozaliwa 1879
Jamii:Waliofariki 1960
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Lilongwe

right|115px|Mahali Lilongwe iliko kwa ramani ya Malawi
**Lilongwe** ni mji mkuu wa Malawi wenye wakazi 597,619 (sensa ya mwaka 2003). Yenyewe iko kusini magharibi mwa nchi, magharibi mwa Mto Malawi karibu na mpaka wa Malawi na Msumbiji na Zambia. Lilongwe mahali pake ni  (-13.98333, 33.78333). http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html 

## Historia 
Mji huo ulianza kama kijiji kwa ufuo wa Mto Malawi na kuwa Kituo cha amri ya wakoloni Waingereza kwa mwanzo wa karne 1900. Yasemekana kwamba, Lilongwe ilisaidia sana kama kituo cha serikali ya wakoloni kwa sababu Lilongwe ilikuwa kwa ruti ya kusini na kaskazini ambayo iliwezesha utawala wa Rhodesia ya kaskazini inayojulikana sasa kama Zambia. Mji wa Lilongwe baadaye ukawa mji wa pili kwa ukubwa Malawi. Mwaka wa 1974, Mji mkuu wa nchi ulihamishwa kutoka Zomba (mji ambao sasa ni wa tatu kwa ukubwa nchini Malawi), hadi kwa mji namba mbili kwa ukubwa, Lilongwe.

## Wilaya 
Mji wenyewe una wilaya nyingi ambazo zajulikana kama eneo, mbila kati ya mji kuwa eneo iliopewa namba. Eneo zenyewe hazijapewa namba kulingana vile eneo zimepakana.

Maeneo yaliyojulikana:
* Eneo 1: Mji wa Wakale (Kati)
* Eneo 2: Mji wa Wakale (Kaskazini mwa A1) - Karibu na Mji wakati
* Eneo 3: Mji wa Wakale (Magharibi mwa A1) - Ufuo wa Magharibi, Mto Lilongwe
* Eneo 4: Mji wa Wakale (Mashariki mwa A2) - Ufuo wa Magharibi, Mto Lilongwe

## Usafiri 
Kuna mabasi na motokaa za abiria zinazosafirisha watu kwa miji ya kale, katikati ya Mji wenyewe na pia Kiwanja cha denge. Mataksi yapatikana rahisi kutoka kwa na taksi kwa jia inayoitwa Presidential Way, kaskazini mwa maduka za soko zilizokati ya Mji.

## Jumla 
Lilongwe inao Wakazi Wakigeni na kwa hivyo waweza kupata chakula za kutoka ng'ambo kwa maduka. 

Kuna chuo cha ukulima mjini Lilongwe. Wakati wa mvua hasa ni Oktoba na Aprili. Wakati wa ukame ni kuanzia Aprili hadi Oktoba. Kati ya muda huu wa ukame, Juni na Julai kuna baridi na Agosti kukizidi na upepo na vumbi.

## Uchumi 
Viwanda hasa ni kama za tumbako, chai, sukari, utolezi wa vyumo vilivyo siagwa, simiti na vyakula.

Ukulima ni kama wa tumbako, miwa, mipamba, chai, mahindi, viazi, mikota, mihogo, mituta, na pia kwa wanyama ni kama ng'ombe, mbuzi. Mashamba ya ukulima ni kama 34% za nchi.

Vifaa vinavyouzwa kwa nchi za kigeni ni tumbako, chai, sukari, pamba, kahawa, chungu na mbao. 

Vifaa vinavyonunuliwa kutoka nchi za kigeni ni vyakula, mafuta, vifaa vilivyoundwa, vifaa vya utumizi na vifaa vya usafirishaji. 

Madini na mali ni kama simiti, madini ya yuranimu ambayo hayajachimbwa, makaa ya miamba, madini ya shabu au alumini.
 
Mambo ya mazingira; ukataji wa miti; mmomonyoko wa udongo; ujanaba wa maji, maji ya siwa (ya choo), takataka za viwanda; samaki kupunguka kwa kuaribu eneo za yai za samaki.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Malawi
Jamii:Miji ya Malawi
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Lilongwe
Charles Édouard Guillaume

left|80px
 halisi ya .]]
**Charles Édouard Guillaume** (15 Februari 1861 – 13 Juni 1938) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi aliyeishi Ufaransa. 

Hasa alichunguza vipimo vya muda. 

Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1861
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Wanafizikia wa Ufaransa
Jamii:Wanafizikia wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Robert Millikan

left|80px
thumb|Robert Millikan (1891)

**Robert Andrews Millikan** (22 Machi 1868 – 19 Desemba 1953) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya uchunguzi mwingine alijishughulikia na vipimo vya umeme wa elementi. Mwaka wa 1923 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1868
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Gustav Hertz

left|80px
thumb|Gustav Hertz
**Gustav Ludwig Hertz** (22 Julai 1887 – 30 Oktoba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. 

Hasa alichunguza sifa za atomu. Pia alivumbua njia fulani ya kutenganisha isotopu. 

Mwaka wa 1925, pamoja na James Franck alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1887
Jamii:Waliofariki 1975
Jamii:Wanafizikia wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Werner Heisenberg

left|80px

**Werner Karl Heisenberg** (5 Desemba 1901 – 1 Februari 1976) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Alivumbua umekaniki wa kwanta na kutangaza Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika. Pia alifanya utafiti wa msingi kuhusu fizikia ya kiini. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**. Mpaka mwaka wa 1970 alikuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Max Planck kwa Fizikia ya Nyota.

Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika

**Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika** (kwa kifupi: **Kanuni ya Utovu wa Hakika**) ni kanuni muhimu katika fizikia ya kwanta. Inasema kwamba haiwezekani kupima sifa mbili zinazotegemeana za kipande kimoja cha elementi kwa uhakika kabisa. Baadhi ya sifa hizo kuna mahali na mwendo. Maana yake, kwa mfano, haiwezekani kupima kabisa mahali na mwendo wa elektroni moja wakati huohuo. 

Kanuni hiyo ilivumbuliwa na Werner Heisenberg mwaka wa 1927.

## Viungo vya nje 
* **(en)** The certainty principle

Jamii:Kanuni za Fizikia
Jamii:Fizikia ya Kwanta
San Marino

[none|thumb|700px|Mtazamo kutoka San Marino hadi [bahari ya Adria.]]
**San Marino** (kwa Kiitalia maana yake ni "Mtakatifu Marino") ni kati ya nchi ndogo kabisa duniani. Eneo lake lote limo ndani ya mipaka ya Italia, kati ya wilaya za Rimini na Pesaro-Urbino, karibu na mwambao wa bahari ya Adria.

Eneo lote la km² 61,19 ni la milima.

## Historia
San Marino inatajwa kuwa jamhuri yenye umri mkubwa kuliko zote duniani. Ilianzishwa na Wakristo  waliokimbia dhuluma ya Kaisari wa Roma Diokletiano wakitafuta kimbilio mlimani.

Kati yao, shemasi Marino na padri Leo ndio maarufu zaidi.

Tangu hapo imefaulu kudumisha uhuru wake. Ndiyo sababu tangu mwaka 2008 imeorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia.

## Watu
San Marino ina wakazi 33,909 (2019) katika vijiji 9. Karibu wote (97.2%) ni waumini wa Kanisa Katoliki (jimbo la San Marino-Montefeltro) na wanaongea Kiitalia kwa lahaja ya Kiromagna.

## Siasa 
San Marino imetunza utaratibu wa serikali inayofanana na muundo wa jamhuri ya Roma ya kale. Serikali inaongozwa na watawala wawili ("Capitani Reggenti") wanaochaguliwa kwa muda wa miezi sita tu kama zamani konsuli wa Kiroma.

Bunge linaitwa Halmashauri Kuu ("Consiglio Grande e Generale") likichaguliwa kila baada ya miaka mitano. Halmashauri inateua pia kamati ya watu 12 ("Consiglio dei XII") inayotekeleza kazi ya mahakama.

Wananchi wote hukutana mara mbili kwa mwaka kama mkutano mkubwa wa "Arengo" wakiamua juu ya matamko na mapendekezo kwa serikali.

*
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi ndogo sana
Jamii:Urithi wa Dunia

Jamii:Nchi
Sully Prudhomme

left|80px
thumb|right|Sully Prudhomme

**Sully Prudhomme** (16 Machi 1839 – 7 Septemba 1907) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ufaransa. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa René-François-Armand Prudhomme. Mashairi yake yanaonyesha sifa za ujumi. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa **Tuzo ya Nobel kwa Fasihi**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Prudhomme 

Jamii:Waliozaliwa 1839
Jamii:Waliofariki 1907
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Washairi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Toni Morrison

left|80px
**Toni Morrison** (18 Februari 1931 – 5 Agosti 2019) alikuwa mwandishi wa kike nchini Marekani na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi ya mwaka 1993.

Alizaliwa kwa jina la Chloe Anthony Wofford tarehe 18 Februari 1931 huko Lorain, Ohio - 2019 kama mtoto wa pili wa familia ya Waamerika weusi. Wazazi wake walikuwa wafanyakazi.

Alipenda kusoma vitabu tangu utoto. 1949 akajiunga na chuo kikuu cha Howard (chuo kwa Waamerika weusi katika mji mkuu Washington D.C.) akimaliza kwa digrii ya BA katika somo la Kiingereza. Wakati ule aliacha jina lake la Chloe akatumia "Toni" kama kifupi cha "Anthony". Mwaka 1955 alipata MA (shahada ya pili) kutoka chuo kikuu cha Cornell.

Alianza kufundisha fasihi kwenye chuo kikuu cha Texas Kusini mjini Houston, tangu 1957 tena Howard. Aliolewa na Howard Morrison akazaa watoto wawili. Baada ya talaka mwaka 1964 alianza kazi ya uhariri wa vitabu kwa wachapishaji wa Random House. Alihariri vitabu vingi vya waandishi weusi.

Mwaka 1970 alitoa kitabu chake cha kwanza "The Bluest Eye" (Jicho la buluu kabisa). Kitabu cha kwanza kilichofaulu kuuzwa vema kilikuwa "Song of Solomon" (Wimbo ya Suleimani) mwaka 1977. Mwaka wa 1988 alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake *Beloved*.

Tangu 1989 amefundisha kama profesa katika chuo kikuu cha Princeton. 1993 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Kati ya riwaya zake ni:
* The Bluest Eye, 1970
* Sula, 1973
* Song of Solomon, 1977
* Tar Baby, 1981,
* Beloved, 1987
* Jazz, 1992
* Paradise, 1998
* Love, 2003

Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi
Wole Soyinka

thumb|right|Wole Soyinka
left|80px
**Akinwande Oluwole** (au **"Wole" Soyinka**) ni mwandishi Mnigeria na mshindi Mwafrika wa kwanza wa Tuzo ya Nobel ya fasihi (mwaka wa 1986). Wengi wanamwona ndiye mwandishi bora wa michezo ya kuigizwa Afrika.

Alizaliwa tarehe 13 Julai 1934 kwa wazazi Wayoruba huko Abeokuta, Nigeria. Alisoma shule ya msingi kwao Abeokuta halafu shule ya sekondari ya Ibadan. Alifuata masomo ya fasihi Chuo Kikuu huko Ibadan (1952-1954) na Leeds (Uingereza) 1954-1957.

Alifundisha fasihi kwenye vyuo vikuu vya Lagos, Ibadan, na Ife.

Soyinka aligongana mara nyingi na serikali za kidikteta za nchi yake akipinga pia udikteta katika nchi mbalimbali kama vile utawala wa Mugabe huko Zimbabwe. Katika maandishi yake alilenga mara nyingi "buti linalokandamiza bila kujali rangi ya mguu ndani yake". Hasa wakati wa udikteta wa jenerali Sani Abacha (1993-1998) Soyinka alijikuta hatarini. Akaondoka Nigeria akaishi nje alipopata nafasi ya profesa ya fasihi kwenye Chuo Kikuu cha Emory (Atlanta - Marekani).

Baada ya mwisho wa utawala wa kijeshi mwaka 1999 Soyinka alikubali nafasi kwenye chuo kikuu cha Ife kwa masharti ya kwamba mwanajeshi mstaafu hatakuwa kamwe chansela wa chuo kikuu kile.

Mwaka 2005 Soyinka ni profesa kwenye chuo kikuu cha Nevada, Marekani.

Wole Soyinka amemwoa mke wake Laide akazaa naye watoto wanne. Aliwahi kuwa na watoto wawili kabla ya kuoa.

## Viungo vya nje 
* Wole Soyinka. All you want to know about.
* The Wole Soyinka Society 
* African Literature Bookstore 

Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Nigeria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Theodor Mommsen

thumb|right|Theodor Mommsen
left|80px

**Christian Matthias Theodor Mommsen** (30 Novemba 1817 – 1 Novemba 1903) alikuwa mwanahistoria na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Anafahamika hasa kwa kitabu chake *Historia ya Roma* (kwa Kijerumani: *Römische Geschichte*). Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Mommsen 

Jamii:Waliozaliwa 1817
Jamii:Waliofariki 1903
Jamii:Wanahistoria wa Ujerumani
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Wataalamu wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Henryk Sienkiewicz

thumb|right|Henryk Sienkiewicz.
left|80px
**Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz** (5 Mei 1846 – 15 Novemba 1916) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Polandi. 

Riwaya zake zilikuwa hupendwa sana na watu wengi. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1846
Jamii:Waliofariki 1916
Jamii:Waandishi wa Polandi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Giosue Carducci

left|80px
thumb|right|Giosuè Carducci
**Giosuè Carducci** (27 Julai 1835 – 16 Februari 1907) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Italia. 

Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1835
Jamii:Waliofariki 1907
Jamii:Washairi wa Italia
Jamii:Waandishi wa Italia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Rudolf Christoph Eucken

left|80px
thumb|right|Rudolf Eucken wakati wa uzee wake

**Rudolf Christoph Eucken** (5 Januari 1846 &ndash; 14 Septemba 1926) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Alitafsiri vitabu vya Aristoteli na kuandika vitabu kuhusu maadili na dini. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1846
Jamii:Waliofariki 1926
Jamii:Wanafalsafa wa Ujerumani
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Selma Lagerlof

thumb|right|Selma Lagerlof

**Selma Lagerlöf** (20 Novemba 1858 &ndash; 16 Machi 1940) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Sweden. Aliandika hasa riwaya. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi** akiwa mwanamke wa kwanza kupokea tuzo hiyo.
Svante Arrhenius

left|80px
thumb|right|Svante Arrhenius

**Svante Arrhenius** (19 Februari 1859 – 2 Oktoba 1927) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Sweden. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza uchanganuaji dutu kwa nguvu za umeme (elektrolisisi). Mwaka wa 1903 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Arrhenius

Jamii:Waliozaliwa 1859
Jamii:Waliofariki 1927
Jamii:Wanasayansi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
William Ramsay

left|80px
thumb|right|William Ramsay

**William Ramsay** (2 Oktoba 1852 – 23 Julai 1916) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alivumbua na kuchunguza elementi za gesi, yaani neoni, agoni, kriptoni na zenoni. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Ramsay 

Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1916
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Eduard Buchner

left|80px
thumb|right|Eduard Buchner

**Eduard Buchner** (20 Mei 1860 – 13 Agosti 1917) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza kimeng'enya cha hamira. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Buchner

Jamii:Waliozaliwa 1860
Jamii:Waliofariki 1917
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Hans Buchner

**Hans Ernst August Buchner** (16 Desemba 1850 &ndash; 5 Aprili 1902) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa na damu ya binadamu. Alikuwa kaka ya Eduard Buchner aliyepokea Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1907.

Asichanganywe na mtungaji muziki Mjerumani wa karne ya 15, Hans Buchner.