open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siku ya Kimataifa ya Lughamama

[thumb|right|250px|Shaheed Minar, au kumbukumbu la mashahidi, kwenye [Chuo Kikuu cha Dhaka, Bangladesh, inayofanya ukumbusho wa wanafunzi waliokufa kwa ajili ya lugha ya Bangla tarehe 21 Februari 1952]]

**Siku ya Kimataifa ya Lughamama** inayoadhimishwa tarehe 21 Februari ilitangazwa na UNESCO tarehe 17 Novemba 1999. Tangu tarehe hiyo imetambuliwa pia na Umoja wa Mataifa katika azimio lake la tarehe 16 Mei 2007, lililotangaza mwaka wa 2008 kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa.

Asili ya Siku ya Lughamama ni tukio la mwaka wa 1952 nchini Bangladesh, wanafunzi wa chuo kikuu cha Dhaka walipofanya maandamano kwa ajili ya Kibengali, na wengine wao kuuawa na polisi kwa kupigwa risasi.

Siku ya Lughamama husherehekewa na nchi zilizojiunga na UNESCO kila mwaka tangu mwaka wa 2000, kwa ajili ya kujadili mambo ya wingi wa lugha, haki za lugha zote, na mazingira ya kutumia lugha tofauti.

## Mada za kila mwaka 
Kwa kawaida, Siku ya Lughamama ina mada tofauti kila mwaka.

* 2000: Sherehe ya kwanza
* 2001: Sherehe ya pili
* 2002: Wingi wa lugha: lugha elfu tatu ziko hatarini kufa
* 2003: Sherehe ya nne
* 2004: Elimu ya watoto)
* 2005: Lugha kwa wasioona na kwa wasionena
* 2006: Lugha na Mtandao
* 2007: Elimu kwa lugha nyingi
* 2008: Mwaka wa Lugha wa Kimataifa
* 2010: Mwaka wa Kimataifa wa Ubunifu wa Tamaduni
* 2011: Teknolojia ya habari na mawasiliano
* 2012: Maelekezo ya Lugha Mama na Kujumuishwa kielimu
* 2013: Vitabu vya elimu ya lugha ya mama
* 2014: Lugha za asili kwa uraia wa ulimwengu: uangalizi kwenye sayansi
* 2015: Ujumuishwaji ndani na kupitia elimu (na Kongamano Jijini Parisi)
* 2016: Elimu Bora, Lugha ya kufundishia na kujifunza matokeo
* 2017: Matarajio endelevu kupitia elimu ya lugha nyingi
* 2018: Lugha zetu, mali zetu.
* 2019: Mwaka wa kimataifa wa Lugha asilia
* 2020: Kulinda utofauti wa lugha

## Matukio mengine 
* Tuzo ya Linguapax hutolewa kila mwaka kwenye Siku ya Lugha ya Mama.
* Mwaka wa 2008, Mwaka wa Lugha wa Kimataifa umefunguliwa rasmi kwenye Siku ya Lugha ya Mama.

## Marejeo 
## Ona pia 
* Kibengali
* Lugha ya kwanza

## Viungo vya nje 
* Tovuti la UNESCO la Siku ya Lugha ya Mama 
* Video ya Machizo Multimedia kuhusu 21 Februari 2008 
* Habari kutoka kwa Umoja wa Mataifa
* Tovuti rasmi kuhusu mambo hayo kutoka Bangladesh 
* UNESCO Education (inataja viungo vingine vya kusherehekea siku hiyo miaka iliyopita)

Jamii:Februari
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Lugha
Opera

**Opera** ni igizo linaloimbwa katika utamaduni wa Ulaya. Waigizaji hawasemi bali huimba maneno yao. Igizo la opera hufanywa mara nyingi katika nyumba za pekee. Pamoja na waigizaji na waimbaji kuna bendi maalumu.

Maigizo ya Opera hufuata maelezo ya kimaandishi na kila neno la mwigizaji limeandikwa. Vilevile uimbaji pamoja na muziki wote ni wa kuandikwa.

Watunzi mashuhuri wa muziki wa opera ni kama vile: 
* Ludwig van Beethoven 
* Hector Berlioz 
* Georg Friederich Händel 
* Wolfgang Amadeus Mozart 
* Giacomo Puccini
* Bedřich Smetana 
* Pyotr Ilyich Tchaikovsky 
* Giuseppe Verdi 
* Richard Wagner. 

Jamii:Muziki
Mradi wa Ramani ya Malaria

**Mradi wa Ramani ya Malaria** (kifupi: **MAP**) ni mradi unaokusanya habari za ugonjwa wa malaria kote duniani kwa shabaha ya kutoa ramani inayoonyesha kiwango cha hatari ya kuambukizwa kwa kila mahali.

Mradi huu unadhaminiwa kwa miaka mitano na kundi la Wellcome Trust, Uingereza . Mradi wa MAP ni ushirikiano kati ya mashirika ya Afya kwa Binadamu na kundi la Epidemiologia, yaliyo kwenye kituo cha Utabibu wa Kijiografia, Kenya na shirika la Spatial Ecology na kikundi cha Epidemologia, Chuo Kikuu cha Oxford, Uingereza. Mradi wa MAP pia una vituo vya ushirikiano Marekani na eneo la Asia Pacific.

Dhamira kuu ya mradi huu wa MAP ni kubuni kadiri naganaga ya viwango tofauti vya vidudu vya malaria kama vile *Plasmodium falciparum* na *Plasmodium vivax* kwa kiwango cha Kimataifa na jinsi vinavyoenea. Jaribio la mwisho la kuchora ramani ya sehemu zinazoathiriwa na malaria ulimwenguni ilikuwa ni nyakati za 1960. Katika sehemu nyingi za dunia, hali hii bado inawakilisha ufahamu huu wa kuenea kwa ugonjwa hatari wa malaria. Mradi wa MAP wanuia kupanga, kuchora na kukadiria binadamu wanaokumbwa na hatari ya malaria ilikusaidia kubuni namna za kiustadi na za kisasa za kukadiri kwa wakati huu na wa usoni shida za ugonjwa wa malaria.

Katika sehemu ya kwanza ya mradi wa MAP, itakayoendelea hadi mwishoni mwa mwaka wa 2008, inahusisha kutafuta na kuweka rekodi ya habari na maelezo. Maelezo ya mbinu tofauti tulizotumia kukusanya maktaba kuu ya habari za uchunguzi wa idadi ya vidudu vya malaria yaani parasite rate (PR) zimenakiliwa  . Mradi wa MAP wakusudia kutoa kwenye Umma maelezo yote yatakayokusanywa kwenye mradi na tuliyopewa idhini ya kufanya hivyo. Toleo la kwanza kamili la maelezo ya uchunguzi wa idadi ya vidudu limepangwa kuwa mwezi wa Juni 2009 ilikuwezesha uchunguzi kamili ulimwenguni kukamilishwa na pia kuwezesha ramani zetu za ueneaji kujaribiwa na kuboreshwa.

Hivi majuzi, Mradi wa MAP ulitoa kwenye Umma ramani mpya ya uenezaji duniani ya ugonjwa wa malaria unaosababishwa na vidudu vya *P. falciparum* (pasipo vidudu, pale kuweko kwa vidudu kwa tegemea majira, au pale idadi ya vidudu ni imara kwani vimo licha ya majira mwakani). Hii ni sambamba na chapisho linaloelezea kinaganaga kubuniwa kwa mipaka hii ya uneaji . Tafadhali tembelea tovuti ya MAP  kwa maelezo na habari za kupanuliwa kwa mradi kubuni ramani za kusambaa duniani kwa mbu maalum wa *Anopheles* wanaosambaza malaria kwenye binadamu.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Malaria Atlas Project 

Jamii:Malaria
Rachel Weisz

**Rachel Hannah Weisz** (amezaliwa tar. 7 Machi 1970) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora filamu wa kike kutoka nchini Uingereza. Amenza kujipatia umaarufu baada ya kucheza katika filamu za Hollywood-The Mummy na The Mummy Returns, na tangu hapo akawa anaendelea kushiriki katika sehemu kubwa-kubwa za filamu.

## Viungo vya nje 
* 
* 
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Watu walio hai
Djimon Hounsou

**Djimon Gaston Hounsou** (amezaliwa tar. 24 Aprili 1964) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora wa  dansa na mwanamitndo wa  kutoka nchini Benin. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa jina la Solomon Vandy kutoka katika filamu ya Blood Diamond aliyocheza na nyota Leonardo DiCaprio, vilevile Juba kutoka katika filamu ya Gladiator aliyocheza na nyota Russell Crowe.

## Filamu alizocheza Djimon Hounsou 
* Without You I’m Nothing (1990)
* Unlawful Entry (1992)
* Stargate (1994) (as "Djimon")
* The Small Hours (1997)
* Amistad (1997)
* Ill Gotten Gains (1997)
* Deep Rising (1998)
* Gladiator (2000)
* The Middle Passage (2000) (documentary)
* The Tag (2001)
* Dead Weight (2002)
* The Four Feathers (2002)
* In America (2002)
* Heroes (2002) (short subject)
* Biker Boyz (2003)
* Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life (2003)
* Alias (2004) (season 3, Mr Bomani)
* Blueberry (2004)
* Constantine (2005)
* Beauty Shop (2005)
* The Island (2005)
* Blood Diamond (2006)
* Eragon (2006)
* Never Back Down (2008)
* Push (2008)

### Filamu zijazo 
* The Trunk (2007)
* God of War (Haijakamilka bado) (2008)
* Constantine 2 (2009)

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Waigizaji Filamu wa Benin
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Seli

[thumb|right|Seli za [ngozi ya mtu chini ya hadubini.]]
**Seli** (*kutoka Kilatini cellula = chumba kidogo*) ni chumba kidogo ndani ya mwili wa binadamu, wanyama. mimea n.k. 

Mwili wote wa kila kiumbehai hufanywa kwa seli. Viumbehai vidogo sana kama bakteria huwa na seli moja tu. Mwili wa mwanadamu huwa na seli trilioni 100 au 1014. 

Kila yai ni seli moja tu, hivyo seli kubwa duniani ni yai la mbuni. 

Seli za kawaida ni ndogo sana kiasi kwamba huweza kutazamwa tu kwa kutumia hadubini.

## Muundo wa seli 
Seli zinatofautiana kisasi kati ya domeni za viumbehai. Bakteria na archaea (prokarioti) huwa na seli za mfuto lakini seli za eukarioti zina vitu ndani zao.
 
## Aina za seli 
Kuna aina kuu mbili za seli, nazo niː
* **Seli ya prokarioti**: haina kiini, chembeuzi moja katika utegili, haina dutuvuo
* **Seli ya eukarioti**: ina kiini, chembeuzi nyingi katika kiini, ina dutuvuo

Kimsingi seli za eukaryota huwa naː 
* kiini cha seli, 
* utando wa seli (tabaka ya nje) na 
* utegili unaojaza chumba ndani ya utando. Ndani ya utegili kuna sehemu nyingine zenye kazi mbalimbali kama vile ribosomu au dutuvuo (mitokondria). 

Kuna aina mbili za seli za kieukarioti:
* **Seli ya mnyama** ni aina ya seli ambazo zinapatikana kwenye miili ya wanyama wote kama vile binadamu n.k.   
* **Seli ya mmea** ni aina ya seli zinazopatikana kwenye mimea yote kama vile miti n.k.

Licha ya kuwa katika sehemu tofauti za viumbehai, seli hizi zinafanana baadhi ya vitu na kutofautiana pia. 

Baadhi ya vitu ambavyo vipo kwenye seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:  
*Zote zina kiini cha seli 
*Zote zina utando wa seli
*Zote zina utegili
*Zote zina dutuvuo

Tofauti kati ya seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:

Jamii:Biolojia
Ayo Yusuf

**Ayọ Yusuf Oyejide** (amezaliwa tar.  19 Julai 1988 mjini  Lagos) ni mwanamuziki wa afro kutoka nchini Nigeria.

Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Reggae

thumb|right|Robert Nesta Marley (1980).
**Reggae** (tamka: "rege") ni aina ya muziki kutoka nchini Jamaika. Ilianzishwa mwaka 1968 na kuwa maarufu kimataifa kwa nyimbo za Bob Marley na kundi lake The Wailers. Pia watu kama Lucky Dube na John Tosh waliwezesha reggae kuwa maarufu.

Reggae hupendwa sana na watu wenye imani ya Rastafari lakini pia watu wa rika, imani na mataifa mbalimbali kote duniani.

Vifaa vya kawaida katika bendi ya Reggae ni ngoma, gitaa ya besi, gitaa na kibodi pamoja na sauti za waimbaji.

Jamii:Muziki
Namba tasa

**Namba tasa** ni namba asilia isiyogawiwa kwa namba nyingine isipokuwa kwa 1 na kwa namba yenyewe. Kwa Kiingereza zaitwa "prime numbers".

Mfano: 
* 3 ni namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 na kwa 3 lakini hakuna namba nyingine inayoweza kuigawa. 
* 4 si namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 na kwa 4 lakini pia kwa 2.

Idadi ya namba tasa haina mwisho na thelathini za kwanza ni 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113.

1 haihesabiwi kama namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 tu hakuna namba ya pili. 0 si namba tasa kwa sababu hairuhusiwi kugawa kwa 0.

Namba zote nyingine zisizo namba tasa huitwa namba kivunge na zinaweza kupatikana kwa kuzidisha namba asilia mbili.
[thumb|300px|[Kichujio cha Erastothenes.]]

## Kichujio cha Eratosthenes 
Mbinu nyepesi ya kugundua namba tasa ndogo ni Kichujio cha Eratosthenes. Ilibuniwa na mwanahisabati na mwanafalsafa Eratosthenes aliyeishi zamani za Ugiriki ya Kale. 

* andika namba asilia zote kwenye karatasi kuanzia 2 hadi namba unayotaka kuifanyia utafiti kama ni namba tasa au la. Usiandike 1 kwa sababu iliyotajwa juu.

# anza kwa 2.
# futa vizidisho vyote vya namba tasa unazozijua au kuzigundua. 
# anza na 2 na vizidisho vyake kama 4,6,8,10 na kadhalika.
# endelea kwa kufuta 3 (namba tasa inayofuata) na vizidisho vyake kama 6,9,12 na kadhalika.
# sasa unarudia kuangalia chanzo cha orodha. Namba inayofuata isiyofutwa ni namba tasa tena. Katika mfano huu utakuwa ni 5. Endelea kufuta vizidisho vyake.
# Kwa njia hii unarudia kuangalia orodha upya na kugundua namba tasa zote zilizomo.

## Matumizi 
Kuna matumizi ya namba tasa katika maisha ya kila siku kwenye namba za siri za kadi za benki au kadi za simu pia kwenye simu za mkononi. Nuymba ya namba ya siri mara nyingi ni zidisho la namba tasa mbili kubwa. Ni rahisi kuzidisha namba tasa mbili lakini ni kazi kubwa mno kugundua zao ilikuwa tokeo la namba zipi.

Jamii:Hisabati
Jamii:Namba
Mzungu

thumb|350x350px|Mwanamke mzungu.
**Mzungu ** (wingi: **wazungu**) ni neno la Kiswahili kumtaja mtu anayeonekana ametoka Ulaya. Mara nyingi, mtu ambaye amechukua utamaduni wa Kiulaya huitwa "Mzungu" hata asipokuwa na nasaba ya Kiulaya. Kwa hivyo, "Mzungu" ina fasili mbalimabli.

## Neno la kumaanisha rangi ya mtu
Ni neno ambalo zaidi linalenga rangi ya mtu na kumtofautisha yule anayetajwa na Mwafrika, Mwarabu, Mhindi au Mchina. 
thumb|350x350px|Watu wa Ulaya si wote Wazungu*.* Kwa mfano Waingereza wazawa: mbunge Diane Abbott, mwigizaji wa filamu Adewale Akinnuoye-Agbaje, waziri Paul Boateng, mwanamitindo Naomi Campbell, mwimbaji Craig David.
Si neno kamili sana kwa sababu watu wanaoitwa Wazungu wanaweza kutokea kila sehemu ya Dunia; Wamarekani weupe huitwa Wazungu na pia makaburu kutoka Afrika Kusini, Wakenya weupe na pia Waaustralia. Vilevile mtu kutoka nchi za Ulaya ya Kusini kama Uhispania au Ugiriki anaweza kusababisha wasiwasi kama yeye ni Mzungu au Mwarabu kwa sababu wengi wao hufanana na watu wa Afrika ya Kaskazini.

Ikitumiwa kwa maana ya "watu wa Ulaya" inaeleweka kwa jumla isipokuwa siku hizi nchi za Ulaya hujaa watu ambao wenyewe au mababu wao walihamia huko kutoka pande nyingi za dunia jinsi inavyoonekana kwenye nyuso yao.

## Neno la kutaja sifa ya mbari pamoja na jiografia
Kiasili neno lilijitokeza wakati ambako watu waliweza kuamini ya kwamba kila sehemu ya dunia ilikuwa na rangi yake. Kwa namna hiyo inafanana na maneno katika lugha nyingine kwa mfano "negroe/negre/neger/nigger" katika lugha za Ulaya kwa watu wanaoonekana kama wenye asili ya Kiafrika. Haina dharau ndani yake kama neno la Kiarabu "abdi" linalotaja watu weusi pamoja na watumwa.

## Kizungu kama lugha
Neno "Kizungu" linatumiwa mara nyingi kwa maana ya lugha ya Kiingereza, lakini wakati wa ukoloni wa Ujerumani katika Tanzania bara ("Afrika ya Mashariki ya Kijerumani") lilitaja pia Kijerumani. 

## Asili ya neno
Asili ya neno haijulikani kikamilifu. Inaonekana kuna uhusiano na neno mzungu / mizungu lisilo kawaida tena katika Kiswahili cha kisasa lakini limetunzwa katika kamusi za Kiswahili zilizokusanya maneno yake mnamo mwaka 1900. Lilimaanisha mambo mbalimbali kama vile: 1) kitu cha ajabu au cha kushangaza, 2) mbinu ya kujiondoa katika tatizo, 3) aina ya muhogo, 4) silika au akili ya wanyama. 

Waswahili waliwahi kutumia neno "mzungu" kwa "akili" na pia kwa mafundisho ya "unyago" yaliyoitwa "kufundishwa mizungu".. Kama asili ya "Wazungu" iko hapa iliweza kumaanisha "watu wa ajabu, wasio kawaida, wenye mbinu nyingi" au "wageni walio tofauti sana". 

Wengine wamehisi kwa utani ya kwamba kuna uhusiano na kitenzi "kuzunguka" na "mzungu" ilitaka kutaja tabia ya wapelelezi, wamisionari na wafanyabiashara wa kwanza kutoka Ulaya ambao hawakukaa mahali pamoja bali walizungukazunguka kote Afrika.

## Marejeo
Jamii:Kiswahili
Jamii:Binadamu
Chokoleti

thumb|Aina mbalimbali za chokoleti.
thumb|Mbegu za kakao ni chanzo cha chokoleti.
[thumb|Chokoleti hukubali kila umbo: sura ya [Yesu kwenye chokoleti.]]
**Chokoleti** ni pipi au chakula kitamu kinachotengezwa kwa kutumia kakao, sukari na mafuta. Jina hilo linatumiwa pia kwa kinywaji cha kakao.

## Historia ya chokoleti 
Asili yake ni kinywaji cha watu wa Mexiko wa kale waliochemsha unga wa kakao katika maji pamoja na viungo. Wahispania waliikuta kwa Azteki na kuipeleka Ulaya, wakitumia jina la Kiazteki "xocolātl" lenya maana ya "maji machungu".

Katika Ulaya ilitumiwa muda mrefu kama kinywaji, na wakati wa karne ya 19 Wajerumani walianza kutengeneza pipi jinsi inavyojulikana leo. 

Chokoleti huyeyuka haraka kwa sentigredi 40-50, hivyo ni rahisi kuifinga kwa maumbo mbalimbali.

## Hatua za kutengeneza chokoleti 
* Chanzo ni mbegu za kakao. 
* Hizo zinakaushwa, kukaangwa na kusagwa. Mbegu zinazosagwa zina kiasi kikubwa cha mafuta ndani yake. 
* Yote yakandamizwa na mafuta ya kakao yanatoka kando. 
* Keki ya kakao inabaki kuwa msingi wa chokoleti. 
** Chokoleti nyeupe hutengenezwa kwa kutumia mafuta ya kakao pekee. 
** Chokoleti ya kawaida huongezwa tena kiasi fulani cha mafuta yake.
** Chokoleti nyeusinyeusi hubaki bila nyongeza ya mafuta ya kakao.
** Chokoleti hukorogwa mara nyingi na maziwa na sukari kuwa pipi inayopendwa.

Jamii:Chakula
Kiunzi cha mifupa

thumb|250px|Kiunzi cha binadamu

**Kiunzi cha mifupa** ni jumla ya mifupa kwenye mwili wa mtu na wanyama. Mwanadamu ana kiunzi cha ndani na mifupa ni sehemu imara chini ya ngozi na nyama ya mtu na kusudi lake ni mwili ushikamane na kuwa thabiti lakini inaruhusu pia mwendo wa viungo kimoja-moja. 

## Muundo wa kiunzi cha mifupa
Mfumo wa kiunzi cha mifupa cha wanyama kordata ni mifupa thabiti inayounganishwa kwa gegedu. Mifupa hii inasogezwa kwa musuli zinazofungwa kwa mfupa kwa kano. Gegedu inapatikana kwa mamalia hasa kwenye viungo vya mifupa. Kuna wanyama wengine kama papa ambako kiunzi chote kimejengwa kwa gegedu.

Pamoja na kupa mwili uthabiti na kuruhusu mwendo mifupa ni pia nafasi ya kuhifadhi minerali hasa kalsi na fosfati.

Sehemu kuu ya kiunzi cha mifupa ni uti wa mgongo. Unashika mifupa yote kwa pamoja kuanzia fuvu hadi mabavu hadi mifupa ya chini inayokutana katika fupanyonga. Unakinga ndani yake pia neva kuu zinazoelekea kutoka ubongo kwenye fuvu hadi sehemu mbalimbali ya mwili.

Kiunzi cha binadamu huwa na mifupa 206. Mifupa inaunganishwa kwenye viungo kwa nyugwe inayowezesha mwili kuwa nyumbufu. Kano huunganisha mfupa na misuli ikipeleka nguvu ya misuli kwa mfupa.

Kati ya wanyama kuna pia aina zenye kiunzi cha nje au zisizo na kiunzi. Arithropodi kama wadudu huwa na kiunzi cha nje.

## Sehemu za kiunzi 

Image:Kiunzi cha kichwa.jpg|Mifupa ya kichwa
Image:Kiunzi kiwiliwili.png|Mifupa ya kiwiliwili
Image:Kiunzi maungo ya juu.png|Mifupa ya maungo ya juu
Image:Kiunzi maungo ya chini.png|Mifupa ya maungo ya chini

Jamii:Mwili
Jamii:Kiunzi
Jamii:Mifupa
Hector Berlioz

thumb|right|300px|Hector Berlioz.

**Hector Berlioz** (11 Desemba 1803 -  8 Machi 1869katika jiji la Paris) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ufaransa. Alikuwa moja kati ya watunzi wakubwa wa opera wa karne ya 19. Miziki yake pia ilikuwa ya kipindi maarufu cha kukaribisha karne mpya, yaani karne ya 18 kwenda 19 au kwa jina lililo maarufu ni Romantic period.

## Viungo vya nje 
* The Hector Berlioz Website Comprehensive Berlioz reference site, including scores, analysis and libretti 
* Association Nationale Hector Berlioz The French National Berlioz Society
* Festival Berlioz  Held in the birthplace of the famous classical composer Hector Berlioz, this festival commemorates the man and his work
* The Complete Berlioz  List of works by Berlioz @ UC Davis
* The Berlioz Song Site  Scores and texts of Berlioz songs for voice and piano
* 
* Berlioz cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara library
* Completely Berlioz  A forum and wealth of information
* Berlioz's Percussion Repertoire , from Bell Percussion's Composer Repertoire resource

Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1869
Giacomo Puccini

thumb|right|300px|Giacomo Puccini.

**Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini** (alizaliwa mjini Lucca, 23 Desemba 1858 - mjini Brussels, 29 Novemba 1924) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Italia. Yaaminika kwamba Puccini ni wa pili kwa umaarufu katika opera baada ya mtunzi mashuhuri wa awali Bw. Giuseppe Verdi. Alitunga opera 14, ambazo nyingi kati ya hizo zinatumika leo hii katika majumba ya opera.

## Viungo vya nje 
* http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/puccini.html 
* http://www.operapaedia.org/Home.aspx 
* Centro Studi di Giacomo Puccini
* Festival Puccini e la sua Lucca
* Encyclopaedia Britannica, Giacomo Puccini
* Puccini cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
* 
* Manon Lescaut  MP3 Creative Commons Recording
* Puccini's music in movies 
* Free MP3 Puccini's operas 
* 
* 

Jamii:Watunzi wa Italia
Jamii:Wanamuziki wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1858
Jamii:Waliofariki 1924
Bedřich Smetana

thumb|right|300px|Bedřich Smetana.
**Bedřich Smetana** ( 22 Machi 1824 - 12 Mei 1884) alikuwa mtunzi maaurufu wa opera kutoka katika Jamhuri ya Watu wa Cheki. Naye alikuwa mmoja wa waunzi maarufu wa karne ya 18 na 19-Romantic period.

Muziki wake ulikuwa wa mwundo wa kikwao yaani, Ucheki. Alitunga opera nane zenye kuelezea haditihi za utaifa wa watu wa Cheki. Pia alitunga nyimbo sita ambazo zilikuwa zikisifia nchi yake, moja kati ya nyimbo hizo ni Ma Vlast ambayo inamaana ya “Nchini Kwangu”.

## Viungo vya nje 
* The Composers of Bohemia
* 
* 

Jamii:Watunzi wa Ucheki
Jamii:Wanamuziki wa Ucheki
Jamii:Waliozaliwa 1824
Jamii:Waliofariki 1884
Ronaldinho

thumbnail|right|250px|Ronaldinho.
**Ronaldo de Assís Moreira,** (anafahamika zaidi kama **Ronaldinho Gaucho**; alizaliwa mjini Porto Alegre tarehe 21 Machi 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Brazil. Mnamo Januari ya mwaka wa 2007, amekuwa raia kamili wa Hispania.

## Viungo vya nje 
* Ronaldinho Gaúcho Official Website     
* Ronaldinho profile  at FC Barcelona website
* Ronaldinho profile  at FIFA website
* 
* Interactive Hypervideo of Ronaldinho in action 
* Ronaldinho 

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Brazil
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Ruanda

**Ruanda** inaweza kumaanisha
*nchi wa Rwanda
*kata ya Ruanda (Mbeya) iko ndani ya mji wa Mbeya
*kata ya Ruanda (Mbozi)
*kata ya Ruanda (Mbinga)
Akbar

300px|thumb|Akbar Mkuu
thumb|300px|Milki ya Akbar Mkuu; kijani nyeusi: majimbo kamili ya milki yake; kijani nyeupe: maeneo yaliyojitawala chini ya Akbar

**Jalaluddin Muhammad Akbar** ((جلال الدین محمد اکبر jalāl ud-dīn mohammad akbar); pia: **Akbar Mkuu**) alikuwa mtawala wa Uhindi kati ya 1556 hadi 1605. Huhesabiwa kuwa mkubwa kati ya watawala wa nasaba ya Moghuli. 

Alizaliwa 15 Oktoba 1542 akawa mfalme mkuu akiwa na umri wa miaka 13 baada ya kifo cha babaye Humayun.

## Mafanikio ya kijeshi na kisiasa 
Akbar alifaulu kuondoa matishio yote ya kijeshi kwa kuwashinda Waafghanistan na pia mfalme wa Kihindu wa Delhi. Kwa njia hii alirudisha utawala wa Kiislamu juu ya kaskazini ya Uhindi. Alipata sifa nyingi kama jenerali aliyeongoza wanajeshi wake mwenyewe katika kila hatari.

Baada ya kushinda alijenga maelewano na raia wengi ambao hawakuwa Waislamu. Alifuta kodi ya jizya kwa wasio Waislamu akaoa mabinti wa wakubwa wa Rajput waliokuwa kundi la Wahindu wa Kaskazini. Aliwapa Wahindu vyeo vya juu katika serikali. Aliweza kuboresha uchumi pamoja na mapato ya serikali kwa kulinganisha kodi za mazao na mapato ya wakulima - zamani walipaswa kulipa kiasi fulani bila kujali hali ya mavuno.

## Mtawala mtaalamu na msanii 
Akbar alikuwa na vipaji vingi. Alijihusisha na usanifu majengo, uchoraji, useremala, ujenzi na ufundi. Aliamuru kukusanya fasihi na habari za historia na utamaduni wa Wamoghul pamoja na Uhindi. Alikusanya pia picha na sanaa kwa ujumla kutoka pande nyingi za dunia. 

## Siasa ya kidini 
Aliwapa Wahindu uhuru wa kufuata dini yao akatunza mahekalu yao kinyume cha watawala Waislamu waliomtangulia ambao waliwahi kubomoa majengo ya kidini ya Wahindu.

Alianzisha majadiliano ya kidini kati ya wataalamu wa dini mbalimbali yaani Wasilamu, Wahindu, Kalasinga na hata Wakristo kutoka Uhindi Kusini.

## Viungo vya Nje 
* Akbar 
* Utawala wa Akbar 
* Wamoghuli: Akbar 
* Historia ya Akbar, Mfalme wa Moghuli 

Jamii:Watu wa Uhindi
Jamii:Waislamu
Margaret Thatcher

thumb|200px|Margaret Thatcher
**Margaret Hilda Thatcher** (alizaliwa Margaret Hilda Roberts 13 Oktoba 1925 &ndash; 8 Aprili 2013) alikuwa waziri mkuu wa Uingereza kuanzia 1979 hadi 1990 na mwanamke wa kwanza aliyeshika cheo hiki.

Alichaguliwa kama mgombea na kiongozi wa chama cha Conservative Party. Aliendesha mabadiliko mengi ya kiuchumi na kisiasa. Baada ya Argentina kuvamia visiwa vya Falkland (Malvina) alituma manowari na wanajeshi waliorudisha visiwa chini ya utawala wa Uingereza.

Kutokana na siasa hizi alipewa jina la "Iron Lady" (mwanamke wa shoka). 

1989-1990 alijaribu kuanzisha aina mpya ya kodi na jaribio hili lilisababisha ghasia nchini. Kwa hiyo aliona upinzani mkubwa ndani ya chama chake na tarehe 22 Novemba 1990 alitangaza ya kwamba alijiuzulu akafuatwa na John Major.

Tangu 1951 aliolewa na Sir Dennis Thatcher akazaa watoto wawili mapacha. 

Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Charles Sacleux

thumb|Charles Sacleux (1897)
**Charles Joseph Sacleux**  (1856–1943) alikuwa padre wa Shirika la Roho Mtakatifu na mmisionari kutoka Ufaransa aliyekaa miaka mingi Afrika ya Mashariki, hasa Bagamoyo. Anakumbukwa kwa utaalamu wake wa lugha na pia utafiti wake juu ya mimea ya Afrika. 

Sacleux alikuwa mmisionari Mkatoliki wa kwanza aliyeandika juu ya Kiswahili. Alitunga sarufi na kamusi ya Kiswahili. Mwaka 1891 alitunga kamusi ya "Dictionnaire Swahili - Français" iliyochapishwa 1939. Mwaka 1909 alitoa  "Grammaire des dialectes Swahilis" (sarufi ya lahaja za Kiswahili). Vitabu vyote viwili vilisifiwa na wataalamu.

Alitunga na kutafsiri vitabu kwa Kiswahili akaandika nyimbo za kiroho zinazotumiwa hadi leo katika Kanisa Katoliki.

Alitunga pia kamusi ya Kiswahili cha Komori "Le dictionnaire Comorien-Francais et Francais-Comorien".

Katika kazi yake ya botania alikusanya mimea mingi ya Afrika ya Mashariki na kuieleza akapokea tuzo za kitaalamu kwa utafiti huu. 

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* *Dictionnaire Swahili - Français* (1939) Online version (open access)
*Amidu kuhusu Sacleux

Jamii:Kamusi za Kiswahili
Jamii:Watu wa Ufaransa
Jamii:Wamisionari
Botania

[thumb|200px|Jamii ya mimea kwenye milima ya [Ruwenzori]]
**Botania** ni tawi la sayansi inyohusu utaalamu wa mimea.

Ni kitengo cha biolojia. Inachunguza maumbile ya mimea, uainishaji wao, ekolojia ya mimea, mazingira yao, mahitaji na lishe yao, namna yao za kuzaa, jinsi zinavyokaa pamoja na kutegemeana na matumizi yao katika kilimo.

 

Jamii:Biolojia
Jamii:Kilimo
Teolojia

[thumb|right|[Augustino wa Hippo (354–430) kutoka Aljeria ya leo aliathiri teolojia duniani kote.]]
**Teolojia** (pia **theolojia** na **thiolojia** kutoka maneno ya Kigiriki θέος, theos, "Mungu" + λογία, logia, "usemi") ni elimu juu ya Mungu hasa katika Ukristo. Hiyo haitenganiki na utendaji wake wa nje, yaani uhusiano wake na viumbe vyote.

Jina lingine la fani hiyo lenye asili ya Kiarabu ni Tauhidi. Hilo linatumiwa zaidi na Waislamu. Kwa Kiswahili limetungwa pia jina "Taalimungu".

Basi, ikitajwa kwa jina la mkopo kutoka Kigiriki, fani hiyo inachunguza hasa imani ya Kikristo kadiri ya Ufunuo wa Mungu uliokamilika katika Yesu Kristo na Mitume wake.

Kwa sababu hiyo inategemea hasa Maandiko Matakatifu ya Biblia, lakini pia, kadiri ya madhehebu husika, Mapokeo ya Mitume yasiyoandikwa pamoja na mamlaka hai ya Kristo waliyonayo maaskofu (Ualimu wa Kanisa).

Teolojia hufundishwa katika vyuo na katika nchi mbalimbali; iko pia kama idara ya Chuo Kikuu. Idara hizi mara nyingi zinatenganishwa kimadhehebu. Mtu aliyepita mafundisho ya chuo huitwa mwanateolojia.

Kwa Wakristo maneno ya Yesu mwenyewe, ambayo ni “roho, tena ni uzima” (Yoh 6:63) yana ladha bora kuliko maelezo yote ya teolojia. Lugha ya Injili inatuzamisha katika sala kuliko lugha ya kitaalamu, hata ile yenye hakika ya juu. Inafaa tupumue hewa safi ya vilele hivyo vinavyobubujika maji hai. “Mafundisho ya Yesu Kristo yanapita yale yote ya watakatifu, na mtu aliye na roho yake anakuta humo mana iliyositirika. Lakini inatokea kuwa wengi, kwa kusikia Injili mara nyingi, hawaguswi inavyotakiwa, kwa sababu hawana roho yake. Mnataka kuelewa kwa dhati na kufurahia maneno ya Yesu Kristo? Mjitahidi kulinganisha maisha yenu yote na ya kwake” (Kumfuasa Yesu Kristo I,1:2).

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*"Theology" on *Encyclopædia Britannica*
*http://www.theology.ie 
*Chattopadhyay, Subhasis. http://philpapers.org/go.pl?id=CHAROH-3&proxyId=&u=http%3A%2F%2Fphilpapers.org%2Farchive%2FCHAROH-3.pdfReflections on Hindu Theology in Prabuddha Bharata or Awakened India 120(12):664-672 (2014). ISSN 0032-6178. Edited by Swami Narasimhananda.

!
Jamii:Dini
Jamii:Ukristo
Ualimu wa kanisa

**Ualimu wa Kanisa** katika imani ya Wakatoliki linamaanisha mamlaka ya Kanisa, kupitia hasa maaskofu wake, katika kufundisha imani na maadili ili kudumisha, kustawisha na kueneza karne hadi karne hazina ya imani iliyofunuliwa na Mungu hasa katika Yesu Kristo na kukabidhiwa kwa Mitume wake.

## Ngazi za uzito wa ualimu
Ualimu huo unaweza kuwa wa kawaida na usio wa kawaida.

Ule wa kawaida ndiyo namna ambayo Papa wa Roma na Maaskofu wenzake wanatoa mafundisho yao siku kwa siku kwa njia ya hotuba, barua na maandishi mengine.

Kumbe ule usio wa kawaida unatolewa kwa fahari ya pekee, kwa mfano katika Mtaguso mkuu au katika tamko rasmi la kudumu linalotolewa na Papa kwa niaba ya Maaskofu wote.

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Gerard Mannion, Richard Gaillardetz, Jan Kerkhofs, Kenneth Wilson (eds.), *Readings in Church Authority - Gifts and Challenges for Contemporary Catholicism*, Ashgate Press, 2003; 572pp

## Viungo vya nje
* Truth in the Magisterium – Pope John Paul II
* Church-Tradition-Magisterium, by Brunero Gherardini 
* The Canonical Safeguarding of the Word of God  by Jaime B. Achacoso, J.C.D., Philippine Canonical Forum, Volume II, Januari–Desemba 2000.
* Tradition and Living Magisterium Article in the 1913 Catholic Encyclopedia

Jamii:Ukristo
Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Teolojia
Georg Friedrich Händel

thumb|right|250px|Georg Friedrich Händel.
**George Frideric Handel**, jina lake kwa asili ya Kijerumani **Georg Friedrich Händel** (23 Februari 1685 – 14 Aprili 1759) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ujerumani. Alizaliwa Ujerumani, lakini alitumia maisha yake ya ukubwani akiwa nchini Uingereza.

## Viungo vya nje 
* Edward Dent's Handel biography from Project Gutenberg
* The second volume of Winton Dean for "Handel's Operas" covering the years 1726-1741 
* Friedrich Chrysander's Handel biography (in German)
* Handel Houses: 
** The Handel House Museum 
** The Händelhaus in Halle 
* 

Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1685
Jamii:Waliofariki 1759
Mbuzi-kaya

[thumb|left|200px|Mbuzi akikamuliwa [maziwa.]]
**Mbuzi-kaya** ni mnyama katika ngeli ya mamalia ambaye huzaa na kunyonyesha mwenye miguu minne na mwenye tabia zinazofanana na ng'ombe. Kwa ukubwa, mbuzi aliyekomaa ni pungufu ya theluthi moja ya ng'ombe aliyekomaa. 

Mbuzi-kaya, kama alivyo n'gombe, ni mnyama anayefugika. Hufugwa kwa ajili ya nyama, maziwa na ngozi yake. Kwani nyama na maziwa ni chakula, na ngozi kufanywa viatu, mishipi na mikoba pia. 

Mbuzi-kaya hula majani, hucheua na kutafuna tafuna chakula chake mara kadhaa ilhali kikizunguka kati ya vyumba mbalimbali vya tumbo na mdomo wake kabla ya kukimeza kabisa, kama vile afanyavyo ng'ombe. 

Mara nyingi mbuzi-kaya hubeba mimba na kuzaa mapacha kadhaa.

Mbuzi ni kati ya wanyama wa kwanza waliofugwa na binadamu. Kuna spishi za kufugwa na spishi za porini.

#### Faida za mbuzi
Kuna faida nyingi za mbuzi aina hizo ni:
*(i) Hutupatia ngozi kwa ajili ya kutengenezea vitu kama viatu.
*(ii) Hutupatia nyama.
*(iii) Hutupatia kwato kwa ajili ya kutengenezea vitu kama vishikizo vya nguo. 
*(iv) Hutupatia maziwa.

## Viungo vya nje 
* Goat breeds 
* Goat resources
* Goat care and feeding guide 
* Abraham Lincoln's sons kept pet goats inside the White House
* The American Dairy Goat Association Home Page
* Ruminations, The Nigerian Dwarf and Mini Dairy Goat Magazine
* American Goat Society
* Miniature Dairy Goat Association
* How to keep fires down in California scrub: Chew it.
* International Goat Association 

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Michael Bay

**Michael Benjamin Bay** (amezaliwa tar. 17 Februari 1965) ni mwongozaji na mtayarishaji filamu wa Kimarekani. Bay  amejibebea heshima-sifa na mafanikio makubwa baada ya kuongoza filamu kama vile Transformers, Armageddon, The Rock, Pearl Harbor, Bad Boys, na Bad Boys II. Bay pia ni mmoja wa wanachama wa kampuni ya utayarishaji na upigaji video za muziki ijulikanyo kwa jina la Propaganda Films.

## Filamu za Michael Bay 
### Kama mwongozaji 
* Bad Boys (1995)
* The Rock (1996)
* Armageddon (1998)
* Pearl Harbor (2001)
* Bad Boys II (2003)
* The Island (2005)
* Transformers (2007)
* Transformers 2 (2009)
* 2012: The War for Souls (2010)

### Video za muziki 
* There You'll Be", Faith Hill (2001)
* "Falling in Love (Is Hard on the Knees)", Aerosmith (1997)
* "Objects in the Rear View Mirror May Appear Closer Than They Are", Meat Loaf (1994)
* "Rock 'n' Roll Dreams Come True", Meat Loaf (1994)
* "I'd Do Anything for Love (but I Won't Do That)", Meat Loaf (1993)
* "You Won't See Me Cry", Wilson Phillips (1992)
* "Do It to Me", Lionel Richie (1992)
* "Love Thing", Tina Turner (1992)
* "I Touch Myself", Divinyls (1991)

### Kama mtayarishaji 
* The Texas Chainsaw Massacre (2003)
* The Amityville Horror (2005)
* The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning (2006)
* The Hitcher (2007)
* The Horsemen (2008)
* Unborn (2009)
* Friday The 13th (2009)
* The Birds (2009)
* A Nightmare On Elm Street (2010)

## Viungo vya nje 
* Official website  and Blog 
* 
* 
* Michael Bay Videography , Michael Bay's music video filmography at The Music Video Database.
* Transformers Movie - Interview With Michael Bay
* Michael Bay is a huge Transformer fan 
* Fast Cars, Hot Blondes, Big Budgets, Bigger Explosions , a Juni 2001 *Rolling Stone* article
* Appreciation of Bay's over-the-top "The Island"
* Article confirming relationship between Michael Bay and Jaime Bergman
* Wydncrest Holdings
* Criterion Collection essay on Michael Bay and "Armageddon" 

Jamii:Waongozaji Filamu wa Marekani
Jamii:Watayarishaji Filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
Kibuyu kidogo cha Warangi

**Kibuyu kidogo** cha Warangi ni aina ya kibuyu chenye shingo. Kwa Kirangi huitwa "mʉʉmbʉ". Kibuyu hicho kilitumika kuwekea dawa, maziwa, pombe na kadhalika. Kilitumika vilevile kwa mambo ya jadi.

## Tanbihi
## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Tungu la Warangi

**Tungu** la Warangi ni aina ya kibuyu cha wastani. Kilitumika kwa kuchekechea maziwa yaliyoganda ili kutenganisha maziwa mgando (yaani mtindi) na samli (mafuta yanayotokana na maziwa ya wanyama). Kilichaguliwa kibuyu kizuri kisicho na alama yoyote. Kwa Kirangi huitwa "baai".

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Chungu cha Warangi

thumb|120|Mwanamke akiwa amebeba vyungu
**Chungu** (wingi: *Vyungu*) ni chombo kinachotengenezwa kwa udongo wa mfinyanzi. Matengenezo yake huhusisha udongo na zana za upambaji huku moto ukitumika mwishoni kukipatia ukakamavu. Kwa Kirangi huitwa "nyiingʉ". 

Matumizi ya chungu yanabeba dhana ya utamaduni wa asili ya Kiafrika na ni moja ya urithi kutoka kwa wazee wa kale. Hata hivyo, matumizi hayo kwa sasa yanapungua kutokana na sababu mbalimbali, kama ujio wa vifaa vya kisasa vya kupikia zikiwemo sufuria za chuma.

Mbali na utamaduni unaoambatana na chombo hicho, chungu kina faida lukuki katika mapishi na afya.

Chungu husaidia kuhifadhi virutubisho vya chakula wakati wa mapishi kuwa kuwa huivisha chakula taratibu na kwa nafasi tofauti na vyombo vingine kama sufuria, hivyo kufanya pishi lako kuwa la kiafya zaidi huku ukiwa na uhakika wa kuivisha vyema chakula chako. 

Pamoja na kuiivisha chakula taratibu, wakati chakula chako kikikaribia kuiva unaweza kuzima jiko lako kutunza nishati na kitaendelea kuchemka kwa dakika kadhaa au kuiva kwa joto la chungu hicho. 

Pia, chungu kina sifa ya kutopooza chakula mapema. Waliowahi kutumia vyungu wanafahamu hili. 

Chakula kilichopikwa kwa chungu cha ufinyanzi hupata mvuke wa madini mbalimbali ikiwemo ya chuma, ‘magnesium’ na ‘calcium’ kutokana na udongo wa mfinyanzi kuwa na utajiri wa madini hayo ambayo ni muhimu katika mwili wa binadamu..

## Tanbihi
## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Chombo cha kukamulia cha Warangi

**Chombo cha kukamulia** cha Warangi ni chombo kama kinu kidogo. Kwa Kirangi huitwa "kɨremo". Chombo hicho hutengenezwa kwa mti laini. Hutumika kwa kukamulia maziwa. Kina mkono kwa ajilii ya kushika wakati wa kukamua. Ukubwa wake labda ungefaa kwa lita moja ya maziwa.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Jembe la Warangi

**Jembe** la Warangi ni aina ya chombo kilichotengenezwa kwa chuma kwa kutumia ufundi wa jadi. Kwa Kirangi huitwa "isɨrɨ". Jembe lilitumika kwa kulimia. Jembe la Kirangi lilikuwa limechongoka.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Kisu cha Warangi

**Kisu** cha Warangi ni kifaa cha chuma. Kwa Kirangi huitwa "lʉfyo" kwa jumla, au kama ni maalum, huitwa “nyaasʉka”. Kisu cha Warangi kilikuwa na makali pande mbili. Fimbo au mkono wake ulikuwa wa pembe ya tembo au ng’ombe. Kilitumika kwa kukatia, kuchunia, kunyolea, kutahiria na kadhalika.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Chombo cha tumbaku cha Warangi

**Chombo cha kuwekea tumbaku** cha Warangi ni kwa ajili ya tumbaku iliyosagwa. Kwa Kirangi huitwa "súse". Chombo hicho kilikuwa hutengenezwa kutokana na pembe za ng’ombe. Kilitumiwa hasa na watu maarufu kama viongozi au wazee. Tumbaku hiyo hunuswa au kulambwa.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Upawa wa Warangi

**Upawa** wa Warangi ni aina ya chombo cha kuchotea hasa pombe. Kwa Kirangi huitwa "ndʉvo". Chombo hicho kilitokana na aina fulani ya maboga au mamumunya. Hutumika kwa kuchotea pombe kutoka katika mtungi.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Israeli (maana)

**Israeli** ni jina linalotaja
***Nchi ya Israeli** ya kisasa
*Israeli ya Kale ambayo ni nchi au pia jumuiya ya watu ambao historia yao husimuliwa katika Biblia
***Watu wa Biblia** wanaotajwa katika Tanakh au Biblia ya Kiebrania; kwa hiyo pia katika Agano la Kale tena katika Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo
**Yakubu mwana wa Isaka mwana wa Ibrahimu (Abrahamu) alipewa jina la Israeli baada ya kushindana na Mungu (tazama Mwanzo (Biblia) 32,29 "maana umeshindana na Mungu na watu nawe umeshinda")
**jina la pamoja kwa ajili ya makabila 12 waliotokana na wana 12 wa Yakobo-Israeli, mara nyingine kwa umbo la Wanaisraeli
**jina la milki ya kaskazini ya Israeli (milki) iliyoanzishwa baada ya kifo cha mfalme Suleimani kando ya milki ya Yuda; historia ya hizo mbili kwa jumla hujadiliwa chini ya jina "Israeli ya Kale"
**Baada ya maangamizi ya milki ya kaskazini katika vita dhidi ya Waashuri jina lilitumiwa kwa ajili ya watu wa milki ya kusini yaani watu wa milki ya Yuda
**Baada ya maangamizi ya milki hiyo pia jina lilitaja Wayahudi kama jumuiya ya kidini na taifa lililokaa katika sehemu mbalimbali (linganisha matumizi katika Agano Jipya kwenye Waraka kwa Waroma 9,6 na 11,25)
***Kwa kutaja Wayahudi jina latumiwa katika Kurani mara nyingi kama "wana wa Israeli"
***Kwa watu wanaoitwa taifa teule katika Agano la Kale tazama kwa jumla Israeli ya Kale* 
*Israeli ni pia **jina la kawaida la mwanamume kati ya Wayahudi** hadi leo
Wanaisraeli

*Kwa maana mbalimbali ya jina Israeli tazama Israeli (maana)*

**Wanaisraeli** ni namna ya kutaja watu wa Agano la Kale waliokuwa wazawa wa Yakobo aliyeitwa pia Israeli, mmoja wa mababu wa taifa la Israeli ya Kale pamoja na babu yake Abrahamu na baba yake Isaka.

Kadiri ya kitabu cha Mwanzo Yakobo alipewa na Mungu jina la "Israeli" baada ya kushindana naye kwenye mto Yaboki. 

Alizaa wana wa kiume 12 waliokuwa mababu wa makabila 12 ya Israeli ya Kale.

Katika maandiko ya Biblia ya Kiebrania (Tanakh) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo makabila haya mara nyingi huitwa "Waisraeli", "wana wa Israeli" au pia "watu wa Israeli".

Kwa historia yao angalia Israeli ya Kale.
Sean Bean

**Shaun Mark Bean** (amezaliwa 17 Aprili 1959) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Uingereza. Bean amecheza vipindi kadhaa vya television na vilevile kuigiza sauti za katika gemu za kompyuta na matangazo ya television.

Bean amecheza safu za juu kabisa katika filamu zilizonyingi, kuanzia ujangili hadi ushujaa. Sehemu yake ya kwanza kucheza na kujipatia umaarufu mkubwa ni baaada ya kucheza kama Richard Sharpe kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni maarufu kama Sharpe.

Tangu hapo akawa ameanza kufahamika kimataifa kwa kuigiza kama Boromir kutoka katika filamu ya *The Lord of the Rings*, Martin Septim katika filamu ya *The Elder Scrolls IV: Oblivion video game*, Alec Trevelyan kama mpinzani wa James Bond katika filamu ya *Golden Eye*, mshindani kubwa wa Nicolas Cage-Ian Howe katika filamu ya *National Treasure*, Gaidi Sean Miller kutoka katika filamu ya Harrison Ford-*Patriot Games*, Captain Rich kutoka katika filamu ya *Flightplan* akiwa na Jodie Foster, vilevile  Odysseus kutoka katika filamu ya *Troy*.

## Viungo vya nje 
* 
* 
* Premiere Magazine: Sean Bean Interview 

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Chipsi kuku

**Chipsi kuku** ni mlo maarufu wa hotelini. Chakula cha chipsi kuku kimekuwa mashuhuri, ingawa vipo vingi kama mbatata za urojo, badia, kachori na chatne (Zanzibar mix au viazi vya karai).  

Neno maakuli linatokana na chimbuko la Kiarabu likimaanisha mlo rasmi au maalum. Utamaduni wa Waswahili ambao hupatikana Afrika mashariki kwenye masuala ya maakuli, umemezwa na vibanda vya chipsi kuku katika mitaa mingi ya Uswahilini. 

Biashara ya chipsi kuku imepanda chati, kwani inavutia wengi hasa kwenye michapuzo ya nguvu ambayo hukolezwa kwenye kilaji hicho cha chipsi kuku kama tomato sosi, chili sosi, rojo zitozito la embe bichi au ukwaju na pilipili juu yake. Watafutaji ajira hamkani katika harakati za kuwaridhisha wateja wao, na wateja nao wake kwa waume humiminika kujipatia huduma hiyo, Alhamdulilah tumbo halilali na njaa.

Mandhari ya biashara hizi hutofautiana kutokana na vipato vya watafutaji ajira, kuna sehemu ambazo utastarehe na kiyoyozi juu yake, lakini sehemu nyingine kutokana na mazingira yake, fumba macho tu kama una njaa au Waswahili wanasema ‘usimchungue kuku atakushinda kumla'. 

Lakini mafuta yanayochomewa chipsi kuku mwenye karai au fraya, yakipelekwa kwa mkemia mkuu atasema nini? Faida ni kushiba lakini hasara hatuifahamu na ni lazima tujiulize.
Bangili ya Warangi

**Bangili** ya Warangi ni aina ya pambo la kuvaa mkononi. Kwa Kirangi huitwa "ikéénke". Pambo hilo lilivaliwa hasa na akina Baba. Linatengenezwa kutokana na madini ya shaba nyekundu iliyopatikana katika mojawapo ya milima ya Haubi.

## Tanbihi
## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)

Jamii:USLWA
Baragumu ya Warangi

**Baragumu ya Warangi** ni aina ya upembe wa mnyama uliokatwa pande zote, ndiyo baragumu au mbiu inayotumiwa katika utamaduni ya Warangi. Kwa Kirangi huitwa "irimʉ". Baragumu hutumika kwa kutoa habari fulani ya hatari, kifo au kusanyiko na hata tukio fulani maalumu.

## Tanbihi
## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Ngoma ya Warangi

**Ngoma** ya Warangi ni aina ya ngoma ilitengenezwa kwa ngozi ya mnyama wa porini hasa dikidiki. Kwa Kirangi huitwa "ntangasa". Ngoma hiyo hutumika wakati wa sherehe kama harusi na kadhalika.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Sagio la Warangi

**Sagio** la Warangi ni aina ya kifaa kilichotengezwa kutokana na mawe. Kwa Kirangi huitwa "lwaala". Sagio lilitumika kwa kusagia nafaka ili kupata unga. Sagio la asili lilikuwa la mviringo.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Shikilio la Warangi

**Shikilio** la Warangi ni mti uliokaa panda. Kwa Kirangi huitwa "ntambarɨko". Mti huo ulitumika kwa kubana chungu (yaani kukizuia) wakati wa kupika chakula. Suruali zilipoingia Urangini Warangi waliziita pia “ntambarɨko”, yaani nguo iliyokaa panda.

Ilikuwa mwiko kumchokoza mama akiwa jikoni, na mwanamume akipigwa kwa mti huo basi ilikuwa ni balaa fulani, kwa hiyo ilikuwa kama mume huyo amepoteza haki yake hata kupeleka mashitaka mahakamani.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Shoka la Warangi

**Shoka** la Warangi ni aina ya kifaa ambacho hutengenezwa kwa chuma na mpini wa mti. Kwa Kirangi huitwa "chaárya" kwa jumla, na “siraanga” kama ni maalum. Shoka hili hutumika kwa kuangushia miti, kuchanja kuni, kupasulia magogo au kuchongea mizinga.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na tamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Anton Bruckner

thumb|right|300px|Anton Bruckner
**Anton Bruckner** (4 Septemba 1824 - 11 Oktoba 1896) alikuwa mtunzi wa Opera maarufu kutoka nchini Austria. Ni hasa maarufu kwa kuweza kutunga symphony tisa kwa ajili ya bendi yake. Alikuwa pia mpigaji kinanda na mwalimu.

## Viungo vya nje 
* Classical Net - Bruckner Bio, Recordings, and Essays
* Easybyte - free easy piano arrangement of measure # 443 to end from Symphony No. 4 - Last Movement
* http://www.uv.es/~calaforr/bruckbbg.html - Anton Bruckner Bibliography
* Detailed information on the various editions and revisions of Bruckner's symphonies
* Discography edited by John F. Berky - Detailed listing recordings of Anton Bruckner's orchestral works
* Discography and List of Works 
* http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/bruckner.html 
* 
* 
* 
* Bruckner biography, 19th century Austrian culture and society
* Bruckner MIDIs kwenye Classical Archives
* Homepage for Bruckner's House museum (Ger) 

Jamii:Watunzi wa Austria
Jamii:Wanamuziki wa Austria
Jamii:Waliozaliwa 1824
Jamii:Waliofariki 1896
Charles-Valentin Alkan

thumb|right|Charles-Valentin Alkan.
**Charles-Valentin Alkan** (30 Novemba 1813 - 29 Machi 1888) alikuwa mtunzi wa muziki na mpigaji wa kinanda maarufu kutoka nchi ya Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa **Charles-Valentin Morhange**; wakati wa utoto yeye na ndugu zake wakatumia jina la baba yao Lakan kama jina la familia. 

Charles-Valentin alikuwa mpigaji kinanda mashuhuri na mwenye uwezo wa kupiga kinanda haraka zaidi na alitunga tungo nyingi za kinanda, ambazo nyingi zilikuwa vigumu kwa watu wengine kuweza kuzipiga.

## Viungo vya nje 
* Alkan Society website, including complete and regularly updated discography
* "The Myths of Alkan" by Jack Gibbons 
* *The Strange case of Charles-Valentin Alkan*
* *Unriddling Alkan* 
* Bibliography and Discography 
* Pictures of Alkan and his family (his father, his mother, his sister Celeste, his brother Napoléon, and his son Elie-Miriam Delaborde). 

### Tunzi na nakala za muziki 
* Free Alkan scores and manuscripts - site of Sylvain Chosson
* 
* Kunst der Fuge website: many of the piano works in MIDI files
* www.kreusch-sheet-music.net - Free Scores by Alkan
* 

Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1813
Jamii:Waliofariki 1888
Jamii:Watunzi wa Romantik