open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caroline Nyaga

thumb|Caroline Nyaga
**Caroline Nyaga** (alizaliwa 10 Julai 1993) ni mwanariadha wa masafa marefu kutoka Kenya. Alipowasili kwenye Mashindano ya Afrika mwaka 2022, hakuwa hata na jozi ya viatu vinavyofaa kwa mbio. Hata hivyo, baada ya kupewa jozi ya viatu na Faith Kipyegon, aliweza kushinda medali ya shaba katika mbio za mita 5,000, na siku mbili baadaye akashinda medali ya dhahabu katika mbio za mita 10,000.

## Kazi 
Ingawa Nyaga alikimbia mbio mbili za barabarani nchini Uingereza na Wales mwaka wa 2017, hakushiriki mashindano ya kimataifa kwa mara ya kwanza hadi mwaka wa 2019, akipata nafasi yake ya kwanza kwenye Michezo ya Afrika kwa kumaliza wa tatu kwenye Mashindano ya Riadha ya Kenya mita 10,000 kwa muda wa 32:30.63. Katika Mbio za michezo, Nyaga alimaliza wa 5 kwa muda wa 32:24.17 kama mshindi wa pili wa Kenya.

Baada ya kushindwa kuingia katika timu za Mashindano ya Dunia ya 2019 na Olimpiki ya 2021, Nyaga alifanikiwa kumaliza katika nafasi yake inayofuata ya kitaifa katika mbio za mita 5000 za Mashindano ya Kenya za 2022, akikimbia kwa muda wa 15:32.11 na kumaliza wa pili nyuma ya Beatrice Chebet. Mwanzoni, hii haikutosha kumpa nafasi katika timu ya Mashindano ya Afrika ya Kenya, lakini kujiondoa kwa mwanariadha mwingine wa Kenya kulimpatia nafasi Nyaga katika mbio za mita 5000 na mita 10,000. Nyaga alifika kwenye michuano hiyo akiwa na wakufunzi walioharibika tu, na yeye na kocha wake walilazimika kutafuta ushauri kutoka kwa Faith Kipyegon, ambaye alimpa Nyaga viatu vipya vya kukimbia kabla ya mbio licha ya kuwa hajawahi kukutana na Nyaga hapo awali. Alikuwa na ubingwa uliofanikiwa sana, akishinda medali ya shaba katika mita 5000 ikifuatiwa na medali ya dhahabu siku mbili baadaye katika mita 10,000. Alidai kwamba ujumbe wa kutia moyo kutoka kwa Kipyegon, uliopitishwa na kocha wa Nyaga, ulimchochea kushinda taji la mita 10,000. Nyaga baadaye alisema kwamba tatizo lake lilikuwa linamzuia kick kwa raundi ya mwisho, na kwamba angefanyia kazi masuala na kurudi nyuma kwa ajili ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2024.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Error, Fix, and Contribute Campaign 2025-26 in Tanzania
Stacey Chepkemboi Ndiwa

**Stacey Chepkemboi Ndiwa** (alizaliwa 6 Desemba 1992) ni mwanariadha wa kike kutoka nchini Kenya anayeshiriki mbio za masafa marefu katika taaluma mbalimbali, zikiwemo mbio za kuvuka nchi (cross country), uwanjani (track), na barabarani (road running). 

Alitwaa medali ya dhahabu katika mbio za mita 1500 kwenye Michezo ya Vijana ya Jumuiya ya Madola (Commonwealth Youth Games) mwaka 2008. Aidha, alikuwa mshindi wa medali ya fedha ya timu katika Mashindano ya Dunia ya Cross Country yaliyoandaliwa na IAAF mwaka 2015, ambapo binafsi alimaliza nafasi ya tano. 

Pia, alishinda medali ya shaba katika mbio za mita 1500 kwenye Mashindano ya Riadha ya Vijana ya Afrika mwaka 2011.

Ndiwa alishiriki kwa niaba ya timu ya Kenya Police, na alishinda ubingwa wa timu katika mbio za mita 5000 mwaka 2013 pamoja na ubingwa wa mbio za nyika mwaka 2015. Alishinda Tuskys Wareng Cross Country mwaka 2012.

Alifanya mwanzo wake katika mashindano ya IAAF Diamond League mwaka 2014 kwenye mkutano wa Athletissima. Ingawa alimaliza wa saba katika mashindano hayo, alipata mafanikio katika mikutano ya kiwango cha chini, akishinda Meeting Città di Padova, Spitzen Leichtathletik Luzern na Meeting de Atletismo Madrid. Katika mbio za barabarani, alishinda Giro Podistico di Pettinengo na São Silvestre de Luanda.

Nafasi ya sita katika Kenyan Cross Country Championships mwaka 2015 ilimpatia nafasi yake ya kwanza kuchaguliwa kuiwakilisha Kenya katika mashindano ya kimataifa ya wakubwa. Baada ya mapumziko ya miaka miwili bila mashindano, alirejea mwaka 2017 akilenga zaidi mbio za barabarani, akimaliza wa pili katika Azkoitia-Azpeitia Half Marathon na Zwolle Half Marathon.

Aliweka rekodi yake binafsi bora ya saa 1:09:09 katika mbio za nusu marathon kwenye Ústí nad Labem Half Marathon, ambapo alimaliza wa nne.

## Rekodi binafsi 
* Mita 1500 – dakika 4:06.10 (2014)

* Mita 3000 – dakika 8:30.54 (2014)

* Mita 5000  – dakika 15:15.14 (2014)

* 10K run – dakika 31:27 (2017)

* Half marathon – saa 1:09:09 (2017)

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Grace Momanyi

**Grace Kwamboka Momanyi** (alizaliwa tarehe 5 Septemba 1983) ni mwanariadha wa mbio za masafa marefu kutoka Kenya, akitokea katika kabila la Wakisii.

Alishinda mbio za kilomita 10 (10K) katika Mashindano ya Ottawa Marathoni mwaka 2000 na tena mwaka 2005, ambapo katika ushindi wake wa pili aliweka rekodi mpya ya mashindano hayo. Mwaka    alihamia Japan kujiunga na timu ya riadha ya kampuni ya Daihatsu, lakini alikumbwa na majeraha yaliyomweka nje ya mashindano kwa muda mrefu. Alirejea tena kwenye mashindano mnamo Septemba 2007 na kufanikiwa kushinda mbio kadhaa za ndani. Mwaka 2008, alitwaa ubingwa wa mbio za kuvuka nchi (Cross Country) za kitaifa nchini Kenya.

Katika 2008 IAAF World Cross Country Championships alimaliza katika nafasi ya kumi katika mbio za mtu mmoja mmoja, hata hivyo matokeo hayo hayakutosha kumuingiza katika timu ya Kenya, ambayo ilishinda medali ya fedha katika mashindano ya timu. Kwenye 2008 African Championships in Athletics alimaliza wa tatu katika mbio za mita 5000. Alitangazwa kuwa mshindi wa pamoja wa mbio za kwanza za World 10K Bangalore, akimaliza kwa muda sawa kabisa (32:02) na Elvan Abeylegesse.

Momanyi alichaguliwa kuiwakilisha Kenya katika 2008 Summer Olympics mjini Beijing. Alikuwa mbeba bendera wa taifa kwa timu ya Kenya katika sherehe ya ufunguzi. Alitarajiwa kushiriki mbio za mita 10,000 kwa wanawake, lakini hakushiriki baada ya kubadilishwa na mwanariadha wa akiba Peninah Arusei katika mazingira yenye utata.

Alirekebisha kwa kiasi kikubwa kukosa kwake Olimpiki kwa kuweka rekodi yake bora ya mita 5000 katika mashindano ya Memorial Van Damme, kisha kushinda mbio za Great Yorkshire Run kwa muda wa 32:44 siku mbili baadaye.

Mwaka uliofuata alipata nafasi ya kuiwakilisha Kenya kimataifa, akishiriki mbio za mita 10,000 katika 2009 World Championships in Athletics. Momanyi alimaliza wa nne kwa karibu sana, akitumia muda wake binafsi bora wa 30:52.25. Alikuwa mwanariadha wa pili bora kutoka Kenya katika mbio hizo baada ya mshindi Linet Masai, na aliweza kumshinda Meseret Defar, ambaye alikuwa miongoni mwa waliotarajiwa kushinda.

Momanyi alishinda matoleo ya mwaka 2009 na 2010 ya mbio za Würzburger Residenzlauf. Alirejea katika mbio za Bangalore 10K mwezi Mei 2010, lakini hakufanikiwa kurudia ushindi wake wa awali na badala yake alimaliza katika nafasi ya tatu.

Alishiriki mbio za riadha katika 2010 Commonwealth Games zilizofanyika New Delhi na kushinda dhahabu katika mbio za mita 10,000, akimrithi mwananchi mwenzake Lucy Kabuu. Akiwa tena kwenye mbio za barabarani, alishiriki Great South Run mwezi Oktoba na kushinda. Aliona ushindi huo kama hatua ya kuelekea mbio za marathon siku zijazo.

Alishika nafasi ya nne katika World's Best 10K mwezi Februari 2011, lakini alifanikiwa kupanda jukwaani katika Lisbon Half Marathon mwezi uliofuata kwa kushika nafasi ya tatu kwa muda wake binafsi bora wa 1:08:41.

Alikuwa miongoni mwa waliopigiwa upatu kushinda Great Manchester Run mwezi Mei, lakini alimaliza wa tatu.

Anaishi Kisii na ana mtoto mmoja.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Delvine Relin Meringor

thumb|Delvine Relin Meringor
**Delvine Relin Meringor** (alizaliwa 1 Agosti 1992) ni mwanariadha wa masafa marefu aliyezaliwa Kenya lakini akawa raia wa Romania na kushindana kwa nchi hiyo. Katika maisha yake ya riadha, alishiriki katika mashindano mbalimbali ikiwemo World Cross Country Championships akiwa na Kenya mwaka 2008, ambapo alimaliza nafasi ya nne katika mbio za vijana na kupata medali ya fedha kwa timu. Pia alishinda Safaricom-Madoka Half Marathon mwaka 2018.
## Kazi 
### Kuiwakilisha Kenya 
Meringor alimaliza katika nafasi ya nne mjini Edinburgh, Scotland kwenye 2008 IAAF World Cross Country Championships katika mbio za vijana wanawake, na kushinda medali ya fedha katika mashindano ya timu.

Mnamo mwaka 2018, alishinda mbio za nusu marathon za Safaricom-Madoka zilizofanyika katika Taita Taveta County.

### Kuiwakilisha Romania 
Mwezi Mei 2021, alipewa uraia wa Romania pamoja na Joan Chelimo Melly na Stella Rutto. Wote watatu walifundishwa na kocha wa Romania Carol Şanta, ambaye alifanya kazi kitaaluma nchini Kenya kwa zaidi ya miaka 11, na walikuwa wanachama waliosajiliwa katika klabu ya michezo ya jeshi ya Steaua Bucharest Army Sports Club tangu mwaka 2019.

Mwezi Aprili 2022, alishinda mataji ya kitaifa ya Romania katika mita 5000 na mita 10,000 kwenye Uwanja wa Manispaa wa Tudor Vladimirescu uliopo Târgu Jiu.

Mwaka 2022 pia alishinda mbio za wanawake za Los Angeles Marathon.

Licha ya Meringor kushika nafasi muhimu katika mashindano mbalimbali kati ya 2022 hadi 2024, ikiwa ni pamoja na nafasi ya tatu katika Barcelona Marathon ya mwaka 2023, na nafasi ya saba katika mbio za marathon kwenye 2024 Summer Olympics zilizofanyika Paris,
matokeo yake yote yalifutwa baadaye kufuatia ukiukaji wa kanuni za kupinga matumizi ya dawa za kusisimua misuli (doping) uliotolewa mwaka 2025 na kurejeshwa nyuma hadi mwaka 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Ekene Som Mekwunye

**Ekene Som Mekwunye**  (alizaliwa 22 Aprili 1978) ni mwongozaji wa filamu kutoka Nigeria, mtayarishaji, mwandishi wa skrini na mwalimu. Alijulikana kwa kuongoza na kutengeneza filamu kama vile Light In The Dark, One Lagos Night, Honey Money, Sylvia na Èwò.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waongozaji Filamu wa Nigeria
Margaret Muriuki

thumb|Margaret Wangari
**Margaret Wangari Muriuki** (alizaliwa tarehe 21 Machi 1986) ni mwanariadha wa kitaaluma wa Kenya wa mbio za masafa ya kati na marefu. Alishiriki katika ushindi wa medali ya dhahabu ya timu kwenye Mashindano ya Dunia ya Mbio za Kuvuka Nchi ya IAAF mwaka 2010. Kwa mafanikio ya mtu binafsi, alishinda medali katika Mashindano ya Afrika ya Cross Country pamoja na Mashindano ya Riadha ya Afrika mwaka 2012 katika mbio za mita 1500.

Awali alianza taaluma yake kama mkimbiaji wa mita 1500, ambapo alimaliza nafasi ya saba katika Michezo ya All-Africa ya mwaka 2007. Mwaka 2008, alishinda mashindano ya Cross de Atapuerca, na baadaye mwaka huo alimaliza nafasi ya nane katika Mashindano ya Dunia ya IAAF ya Cross Country. Aidha, alishinda mashindano ya Lotto Cross Cup de Hannut mwaka 2009.

Muriuki alimaliza katika nafasi ya sita kwenye 2010 IAAF World Cross Country Championships, hatua iliyosaidia timu ya wanawake ya Kenya kushinda taji la dunia la timu. Alishika nafasi ya pili katika 2012 African Cross Country Championships nyuma ya mwenzake Joyce Chepkirui, ambapo wote wawili pia walishinda taji la timu.

Wiki moja baadaye alimaliza katika nafasi ya tatu kwenye Lisbon Half Marathon, akimaliza nyuma ya Diana Chepkemoi.

Akionyesha uwezo wake katika mbio mbalimbali, alirudi kushiriki mbio za mita 1500 katika African Championships in Athletics ya mwaka 2012 na kushinda medali ya shaba kwa Kenya kwa muda wake binafsi bora wa dakika 4:06.50.

Alishiriki mashindano ya barabarani nchini Marekani mwezi Agosti na kushinda Beach to Beacon 10K pamoja na Falmouth Road Race. Pia alimaliza wa pili katika Portugal Half Marathon ya mwaka huo (pia iliyofanyika Lisbon).

Muriuki alishinda taji la kitaifa la Kenya la mbio za nyika mwanzoni mwa mwaka 2013, jambo lililompatia nafasi ya kuchaguliwa kushiriki 2013 IAAF World Cross Country Championships.

Mnamo mwaka 2020, katikati ya hofu ya kuenea kwa ugonjwa wa COVID-19 katika California, Muriuki alikimbia mbio bora katika Los Angeles Marathon, akivuka mstari wa mwisho kwa tofauti ya dakika 3 kwa muda wa saa 2:29:27.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Sharon Lokedi

**Sharon Lokedi** (alizaliwa 10 Machi 1994) ni mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa ya kati na marefu. Alishinda mbio za mita 10,000 katika Mashindano ya Riadha ya Nje ya NCAA Daraja la Kwanza mwaka 2018. Kufikia Machi 2019, Lokedi alikuwa ametambuliwa mara 10 kama All-American na kutwaa ubingwa wa Big 12 mara 12, mafanikio yanayoashiria ubora wa hali ya juu katika riadha za vyuo vikuu nchini Marekani. Mwaka 2022, katika mbio zake za kwanza kabisa za marathon, alishangaza dunia kwa kushinda New York City Marathon.

Lokedi alipata ufadhili wa masomo na kujiunga na Chuo Kikuu cha Kansas (KU), ambako alisomea uuguzi na biashara. Alianza kushiriki mashindano ya riadha za vyuo vikuu, ikiwemo mbio za uwanjani (track) na mbio za kuvuka nchi (cross country), kuanzia mwaka 2015.

## Maisha ya Awali 
Sharon ni binti wa Jonathan na Rose Lokedi. Ana wadogo zake watatu.[nukuu inahitajika]

## Shule ya Upili 
Katika Shule ya Wasichana ya Kapkenda alishinda herufi nne katika mbio za riadha. Pia ndiye mmiliki wa rekodi ya shule katika mbio za mita 3000 na mita 5000. Mnamo 2013, alitajwa kuwa "Mwanariadha Bora wa Mwaka" wa shule hiyo.

## Mashindano ya kitaaluma 
thumb|Sharon Lokedi katika Marathon ya Boston ya 2025, ambayo alishinda
Katika mbio zake za kwanza kama mtaalamu, Lokedi alishinda kwa urahisi mbio za Carlsbad 5K kwa muda wa 15:38 na mpenzi wake wa miaka miwili, Edward Cheserek, alifunga rekodi ya dunia ya IAAF ya 13:29 katika mbio za wanaume.

Mnamo Novemba 2022, Lokedi alishindwa vibaya alipoanza mbio za marathon aliposhinda kwa sekunde saba katika New York City Marathon kwa muda wa 2:23:23.

Mnamo Aprili 2025, Lokedi alishinda Boston Marathon ya 2025, akiweka rekodi ya kozi ya wanawake ya saa 2:17:22.

Akifadhiliwa na Under Armour, anafanya mazoezi na kundi la mbio la Mission Dark Sky Distance katika Flagstaff.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Grace Nawowuna

**Grace Loibach Nawowuna** ni mwanariadha wa Kenya wa riadha za uwanjani, anayeshiriki katika mbio za masafa marefu.

## Kazi 
Akitokea Kaunti ya Elgeyo-Marakwet, Grace Loibach alishinda mbio za kilomita 10 kwa wanawake (daraja la wakubwa) katika mchujo wa kitaifa wa mbio za kuvuka nyika (cross country) nchini Kenya mnamo Desemba 2022, ikiwa ni mara yake ya kwanza kushiriki katika mbio za wakubwa.

Alishiriki Mashindano ya Dunia ya Riadha ya Mbio za Kuvuka Nchi (World Athletics Cross Country Championships) yaliyofanyika Bathurst, Februari 2023, ambapo alimaliza nafasi ya nne katika mbio za wanawake kwa muda wa dakika 34 na sekunde 13. Hata hivyo, alifanikiwa kutwaa medali ya dhahabu ya timu kama sehemu ya timu ya Kenya iliyokuwa kinara wa mashindano hayo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Ednah Kurgat

thumb|Ednah Kurgat
**Ednah Kurgat** (alizaliwa Juni 15, 1991) ni mwanariadha wa kati na mbio za mbali aliyezaliwa Kenya na sasa ni raia wa Marekani. Alishinda NCAA Division I Cross Country Championships mnamo 2017 akiwa anawakilisha Chuo Kikuu cha New Mexico.

Mnamo Oktoba 2023, Kurgat aliwakilisha Marekani katika mbio za mita 10,000 katika Michezo ya Pan America, ambapo alitwaa medali ya shaba. Yeye pia ni mwanachama wa Programu ya Wanariadha wa Daraja la Juu ya Jeshi la Marekani (U.S. Army World Class Athlete Program).

## Maisha ya awali na uhamiaji kwenda Marekani 
Kurgat alihudhuria Shule ya Upili ya Biwott Ng'elel Tarit huko Eldoret, Kenya. Uamuzi wake wa kujiunga na timu ya riadha katika darasa la tisa ulichochewa zaidi na mambo ya kijamii badala ya kupendezwa sana na riadha. Alianzisha shauku Hata hivyo, katika mchezo huo, alipogundua kuwa kukimbia kunaweza kutoa fursa za kusoma nje ya nchi. Mnamo 2014, kocha msaidizi katika Chuo Kikuu cha Liberty alimajiri Kurgat kugombea shule hiyo huko Lynchburg, Virginia. Kwa Kurgat, ambaye hajawahi kusafiri nje ya Afrika, kuhamia Lynchburg kulihitaji marekebisho, ikiwa ni pamoja na hali ya hewa ya baridi zaidi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Sarah Kiptoo Cheriwoi

thumb|Sarah Kiptoo Cheriwoi
**Sarah Kiptoo Cheriwoi** (alizaliwa 1989) ni mwanariadha wa mbio za mbali aliyezaliwa Kenya. Yeye ni mshindi wa Casablanca International Marathon mnamo 2014, pamoja na Grandma's Marathon mnamo 2013 na 2016, Philadelphia Marathon mnamo 2017, na mashindano mengine kadhaa ya barabara Marekani.

## Maisha binafsi 
Kiptoo ana ndugu 10. Pia ndiye mkimbiaji pekee wa hali ya juu katika familia yake. Ana watoto wawili (kufikia mwaka wa 2014). Kiptoo anaishi na kufanya mazoezi huko New Mexico na AmeriKenyan Running Club. Katikati ya miaka ya 2010, alifanya kazi na wakala Scott Robinson.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Philomena Cheyech

thumb|Philomena Cheyech
**Flomena Cheyech Daniel** (alizaliwa Kaunti ya Pokot Magharibi, Kenya, 5 Julai 1982) ni mwanariadha wa Kenya anayeshindana katika mbio za mbali na marathoni. Alipata rekodi yake binafsi ya 2:22:44 aliposhinda Paris Marathon 2014 na alikuwa mshindi wa medali ya dhahabu kwenye Michezo ya Madola 2014. Aliwakilisha Kenya kwenye IAAF Junior World Cross Country Championships 1999 huko Dublin, Eire, na kwenye IAAF World Half Marathon Championships 2009.

Alikaa Japani kati ya 2007 na 2010, akiendeshwa na timu ya kampuni ya Uniqlo, na alishinda Japanese Corporate Half Marathon mara mbili. Pia ameshinda marathoni ya Vienna na Toronto.

## Kazi 
Mechi ya kwanza ya Daniel katika mashindano ya kimataifa ilikuja alipokuwa mwanafunzi wa kidato cha nne, katika Mashindano ya Dunia ya Msalaba ya IAAF ya 1999, ambapo alimaliza katika nafasi ya kumi mmoja mmoja na pia kusaidia timu ya Kenya kushinda medali ya fedha ya timu.

Baadaye alielekeza juhudi zake katika mbio za masafa marefu, hasa mita 10,000. Utendaji wake uliendelea kuimarika kadri miaka ilivyopita, akiboresha muda wake kutoka dakika 33:22.3 mwaka 2004 hadi dakika 33:10.5 mwaka 2006. Mwaka huo huo alishiriki kwa mara ya kwanza katika mbio za marathon kupitia Nairobi Marathon, ambapo alimaliza katika nafasi ya saba kwa muda wa saa 2:42:31.

Daniel alifundishwa na Eric Kimaiyo akiwa katika mfumo wa uendeshaji wa kampuni nchini Japani. Katika kipindi hicho aliweka rekodi zake bora za kibinafsi katika mbio mbalimbali: dakika 9:16.21 kwa mita 3000, dakika 15:54.70 kwa mita 5000, na dakika 32:47.98 kwa mita 10,000.

Katika msimu wa mbio nchini Japani, aliendelea kuboresha kiwango chake kwa kuweka muda wa dakika 15:38.83 katika mita 5000 na dakika 31:58.50 katika mita 10,000.

Mwaka 2013 ulikuwa na mafanikio makubwa kwake katika mbio za barabarani. Alishinda Roma-Ostia Nusu Marathon kwa muda wa dakika 67:39, muda uliokuwa karibu dakika moja nyuma ya rekodi yake bora na uliomuweka katika nafasi ya tisa duniani mwaka huo.

Vienna Marathon ilikuwa mojawapo ya mafanikio yake makubwa zaidi. Katika mashindano hayo alikimbia kwa muda wa saa 2:24:34, akiboresha muda wake wa mwaka uliotangulia kwa karibu dakika kumi, na kushinda mbio hizo kwa tofauti ya karibu dakika saba.

Baadaye mwaka huo pia alishinda kwa ubora mkubwa katika Toronto Waterfront Marathon mwezi Oktoba.

## bora za kibinafsi 
* mita 3000 – dakika 9:16.21 (2007)
* mita 5000 – dakika 15:19.47 (2009)
* mita 10,000 – dakika 31:58.50 (2008)
* Mbio 10K – dakika 31:43 (2010)
* Nusu marathon – dakika 67:39 (2013)
* Marathon – dakika 2:22:44 (2014)

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Susan Jeptooo Kipsang

**Susan Jeptooo Kipsang** (alizaliwa 7 Machi, 1987) ni mwanariadha wa mbio ndefu mwenye asili ya Kenya na Ufaransa.

## Kazi 
Alizaliwa karibu na Eldoret, Kenya, na anashindania katika mbio za marathoni na nusu marathon, mbio za mita 5,000, mita 10,000, pamoja na mbio za cross-country.

Mnamo 2008, aliacha kwa muda shughuli zake za riadha kutokana na ujauzito. Mnamo Juni 2009, alihamia Lyon, Ufaransa pamoja na mumewe Jakub, na mnamo 2011 alianza kushindania tena akiwa na Lyon Athletics Club baada ya kuzaliwa kwa Kelvin mwaka 2008, na kisha Mercy mwaka 2011. Mnamo 2019 alipata uraia wa Ufaransa.

Aliwashiriki Mashindano ya Dunia ya Nusu Marathoni huko Gdynia mwaka 2020, na pia alimaliza nafasi ya pili katika mashindano ya kitaifa ya Ufaransa kwenye mbio za mita 10,000.

## Ukiukaji wa matumizi ya dawa za kuongeza nguvu za kiume 
Alipokea kusimamishwa kwa miezi 18 kwa kipimo chanya cha *heptaminol* mnamo Septemba 4, 2021.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Rita Jeptoo

**Rita Jeptoo** (alizaliwa 15 Februari 1981) ni mwanariadha wa marathoni kutoka Kenya. Pamoja na kushinda Boston Marathoni mara mbili, pia ameshinda marathoni nyingine huko Chicago, Stockholm, na Milano. Jeptoo alikuwa mshindi wa medali ya shaba katika mashindano ya Dunia ya kukimbia barabarani ya IAAF mwaka 2006 akiwakilisha Kenya.

Mnamo 2014, Jeptoo alipewa marufuku ya kushiriki mashindano kwa muda wa miaka miwili kutokana na kutumia madawa ya kuongeza utendaji (doping), ambayo baadaye iliongezwa hadi miaka minne, baada ya kupatikana na EPO katika kipimo cha nje ya mashindano mnamo 25 Septemba 2014.

## Kazi 
Jeptoo alishinda Marathon ya Stockholm mwaka 2004, ambayo ilikuwa mbio yake ya kwanza ya marathon. Baadaye aliendeleza mafanikio hayo kwa kushinda pia Marathon ya Milan. Mwaka 2005 alimaliza katika nafasi ya tatu katika Turin Marathon, na baadaye akashika nafasi ya saba katika Mashindano ya Dunia ya Riadha ya 2005.

Mnamo 2006, Jeptoo aliweka rekodi yake bora ya kibinafsi ya saa 2:23:38 aliposhinda Boston Marathon. Mwaka huo pia alitwaa ubingwa wa Paris Half Marathon, akashinda medali ya shaba katika World Road Running Championships 2006, na baadaye akamaliza katika nafasi ya nne katika New York City Marathon.

Mnamo 2007 alirudi Boston Marathon akijaribu kutetea taji lake, lakini alimaliza katika nafasi ya nne. Baada ya mbio hizo alinukuliwa akisema: *“Sijawahi kujisikia vizuri wakati wa baridi. Sikuweza kupata mwili wangu katika mdundo.”* Hata hivyo, mwaka huo alishinda Lisbon Half Marathon na baadaye akashika nafasi ya saba katika mbio za marathon katika Mashindano ya Dunia ya Riadha ya 2007. Alimaliza msimu wa 2007 kwa ushindi katika Obudu Ranch International Mountain Race, ambapo aliweka rekodi mpya ya kozi na kujishindia zawadi ya dola za Marekani 50,000.

Mnamo 2008 alishinda Portugal Half Marathon. Katika msimu huo pia alikuwa miongoni mwa wakimbiaji waliokuwa wakiongoza katika Boston Marathon na New York City Marathon, akimaliza katika nafasi ya tatu na ya nne mtawalia. Mwishoni mwa mwaka 2008 alichukua mapumziko ya uzazi, na hakurejea katika mashindano hadi mwaka 2011.

Aliporejea mwaka 2011, Rotterdam Marathon ilikuwa mbio yake ya kwanza ya marathon baada ya mapumziko hayo, ambapo alimaliza katika nafasi ya tano kwa muda wa saa 2:28:09. Baadaye mwaka huo alishiriki Frankfurt Marathon, akimaliza katika nafasi ya tano kwa muda wa saa 2:25:44, ambao ulikuwa muda wake wa haraka zaidi katika marathon tangu mwaka 2005.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Lateef Adedimeji

**Adetola Abdullateef Adedimeji** (alizaliwa 1 Februari 1984) ni mwigizaji na mtengenezaji wa filamu kutoka Nigeria.  Alipata umaarufu kwa jukumu lake kuu la kwanza katika filamu aliyofanya na  Yewande Adekoya ya 2013 inayoitwa Kudi Klepto na ameigiza zaidi ya filamu 100 za Kinigeria  tangu aanze kuigiza miaka 15 iliyopita. Kwa sasa yeye ni balozi wa chapa ya Airtel na Numatville Megacity.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Oga Bello

**Adebayo Salami**  (alizaliwa 9 Mei 1952), alikuwa msanii maarufu kwa jina lake la kisanii "Oga Bello"  ni mwigizaji mkongwe wa Nigeria wa nollywood, mtengenezaji wa filamu, mtayarishaji wa filamu, na mwongozaji wa filamu. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Akin Lewis

**Akin Lewis** (alizaliwa 1957) ni mwigizaji wa filamu kutoka Nigeria, mwongozaji wa filamu, na mtayarishaji wa filamu. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Waongozaji Filamu wa Nigeria
Alex Usifo

**Alex Usifo** (alizaliwa 16 Aprili 1953) ni mwigizaji mkongwe wa Nigeria. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Ruth Jebet

**Ruth Jebet** (alizaliwa tarehe 17 Novemba 1996) ni mwanariadha wa mbio ndefu na mtaalamu wa mita 3000 kuruka maji na vizuizi (steeplechase), mzaliwa wa Kenya anayewakilisha kimataifa taifa la Bahrain. Aliweka rekodi ya dunia na kushinda medali ya dhahabu ya Olimpiki mwaka 2016 katika mbio za mita 3000 steeplechase, mafanikio aliyoyapata kabla ya kutimiza umri wa miaka 20.

Mnamo mwaka 2018, Ruth Jebet alisimamishwa kushiriki mashindano baada ya kupatikana na dawa ya EPO, inayotumika kuongeza uwezo wa kimichezo kinyume cha sheria za michezo.
## Kazi 
Jebet alichukua fursa ya kuwakilisha Bahrain akiwa na umri wa miaka kumi na sita, akifanya uhamisho wa ustahiki wake mnamo Februari 2013. Mnamo Aprili mwaka huo, alishinda mbio za mita 3000 na mita 5000 katika mashindano ya shule za upili nchini Kenya.

Katika mashindano yake ya kwanza akiwania Bahrain, alishika nafasi ya pili katika mbio za mita 3000 kuruka viunzi nyuma ya mwanariadha wa Olimpiki kutoka Moroko Salima El Ouali Alami katika Mashindano ya Riadha ya Kiarabu ya 2013. Muda wake wa dakika 9:52.47 uliweka rekodi ya kitaifa ya Bahrain katika tukio hilo.

Aliongeza mafanikio yake mwezi Julai katika Mashindano ya Riadha ya Asia ya 2013, ambapo alichukua uongozi tangu mwanzo wa mbio na kuudumisha hadi mwisho. Alimshinda bingwa aliyetarajiwa kabla ya mbio na mshindi wa Michezo ya Asia Sudha Singh kwa zaidi ya sekunde kumi na tano. Muda wake wa dakika 9:40.84 uliweka rekodi ya ubingwa. Mafanikio haya yalimweka kama mmoja wa wakimbiaji bora wa mita 3000 kuruka viunzi barani Asia mwaka huo.

Mwaka 2014, akiwa na umri wa miaka 17, alishinda Mashindano ya Dunia ya Vijana mbele ya wanariadha wawili kutoka Kenya. Mwezi huo huo katika mashindano ya Weltklasse Zürich, aliweka rekodi ya bara la Asia kwa muda wa dakika 9:20.55, akikosa kwa sekunde 0.13 pekee kuvunja rekodi ya dunia ya vijana.

Katika Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2016, alikua mwanariadha wa kwanza kutoka Bahrain kushinda medali ya dhahabu ya Olimpiki, baada ya kushinda mbio za mita 3000 kuruka viunzi kwa wanawake kwa muda wa 8:59.75, na kuwa mwanariadha wa pili kwa kasi zaidi katika historia ya tukio hilo wakati huo.

Katika mbio hizo, alimshinda Mkenya Hyvin Jepkemoi, aliyeshinda medali ya fedha kwa muda wa 9:07.12, na Mmarekani Emma Coburn, aliyeshinda medali ya shaba kwa muda wa 9:07.63.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Willim Welsyn

**Willim Welsyn**, anayejulikana pia kama William Welfare (alizaliwa kwa jina la William Barnard tarehe 17 Septemba 1984), ni mwimbaji-mtunzi wa nyimbo za muziki wa rock kutoka Afrika Kusini, mtengenezaji wa filamu, na mtangazaji wa podikasti aliyeshinda tuzo. Asili yake ni Ladismith, katika jimbo la Western Cape.

Anajulikana zaidi kama mwimbaji mkuu na mpiga gitaa wa bendi ya rock ya Kiafrikana, *Willim Welsyn en die Sunrise Toffies*. Aidha, aliwahi kufanya kazi kama mpiga picha, mwandishi wa makala, na mtangazaji wa podikasti katika jarida la *Rolling Stone* la Afrika Kusini, pamoja na kuendesha kipindi chake cha podikasti cha kila wiki kwa lugha ya Kiafrikana kinachoitwa *WAT Met Willim Welsyn Podcast*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Afrika Kusini
Peres Jepchirchir

**Peres Jepchirchir** (alizaliwa tarehe 27 Septemba 1993) ni mwanariadha mtaalamu wa mbio ndefu kutoka Kenya anayeshiriki zaidi mashindano ya mbio za barabarani. Alishinda medali ya dhahabu ya marathoni ya wanawake katika Michezo ya Olimpiki ya Tokyo 2020. Jepchirchir pia alikuwa bingwa wa Dunia wa Nusu Marathon mwaka 2016 na 2020.

Alipata ushindi mkubwa katika New York City Marathoni mwaka 2021 na Boston Marathoni mwaka 2022, na kumaliza nafasi ya tatu katika London Marathoni ya 2023. Aliendeleza mafanikio yake kwa kushinda tena London Marathon ya 2024, akitumia muda wa saa 2, dakika 16 na sekunde 16, na kuvunja rekodi ya dunia ya wanawake pekee—yaani rekodi ya kasi zaidi kuwahi kukimbizwa na mwanamke bila msaada wa wakimbiaji wa kiume (pacemakers).

Muda wake bora katika half marathon ni saa 1, dakika 5 na sekunde 06, aliouweka tarehe 10 Februari 2017 katika Falme za Kiarabu, na ulikuwa rekodi ya dunia kwa wakati huo. Pia anashikilia rekodi ya dunia ya wanawake pekee katika half marathoni ya saa 1, dakika 5 na sekunde 16, aliyoiweka katika Mashindano ya Dunia ya Nusu Marathoni ya mwaka 2020 huko Gdynia, Poland, akiboresha rekodi yake mwenyewe ya awali.

## Maisha ya awali 
Jepchirchir alizaliwa katika shamba lililoko Turbo, nchini Kenya, akiwa mmoja wa watoto 28 katika familia ya baba yake aliyekuwa na wake watatu. Mama yake alifariki alipokuwa na umri wa miaka miwili, na baadaye aliasiliwa na mjomba wake na kukulia katika eneo la Kamagut. Yeye ni mwanachama wa jamii ya Kalenjin.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Violah Jepchumba

**Violah Jepchumba Kilonzo Motosio** (alizaliwa tarehe 23 Oktoba 1990), anayejulikana pia kama Violah Jepchumba, ni mwanariadha wa mbio ndefu aliyezaliwa Kenya na baadaye kuwakilisha Bahrain. Anashiriki zaidi katika mbio za barabarani hadi umbali wa nusu marathoni. Katika kipindi cha taaluma yake, amewahi kuiwakilisha Kenya na Bahrain katika mashindano ya kimataifa.

Kwa sasa, Violah Jepchumba ndiye mshikiliaji wa Rekodi ya Asia katika nusu marathoni, rekodi iliyowekwa tarehe 1 Aprili 2017, aliposhinda mbio hizo kwa muda wa saa 1, dakika 5 na sekunde 22 (1:05:22).

Mwaka 2016, akiwa jijini Praha, alikimbia half marathon kwa muda wake bora binafsi wa saa 1, dakika 5 na sekunde 51 (1:05:51), muda ambao ulimfanya kuorodheshwa kama mwanamke wa tatu kwa kasi zaidi duniani katika historia ya nusu marathoni wakati huo.

## Mzunguko washinda 
* Istanbul Nusu Marathon: 2016 – nafasi ya 1; muda 1:08:18
* Prague Nusu Marathon: 2016 – nafasi ya 1; muda 1:05:22
* Göteborgsvarvet Nusu Marathon: 2016 – nafasi ya 1; muda 1:08:01
* Discovery Kenya Cross Country: 2016 – nafasi ya 1; muda (haijulikani)
* Udine Nusu Marathon: 2015 – nafasi ya 1; muda 1:09:29
* Laayoune Nusu Marathon: 2015 – nafasi ya 1; muda 1:12:35
* Casablanca Memorial Rahal 10K: 2015– nafasi ya 1; muda 32:09
* Route du Vin Nusu Marathon: 2014 – Nafasi ya 1; muda 1:13:20
* Paderborner Osterlauf 10K: 2014 – Nafasi ya 1; muda 32:21

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Visiline Jepkesho

thumb|Visiline Jepkesho

Visiline Jepkesho (alizaliwa tarehe 30 Desemba 1989) ni mwanariadha wa mbio ndefu kutoka Kenya. Alishiriki mbio za marathoni katika Mashindano ya Dunia ya Riadha ya mwaka 2015 pamoja na Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2016.

Alianza rasmi taaluma yake ya mbio za barabarani mwaka 2013, ambapo alishinda Darıca Half Marathon. Baadaye alifanya mbio zake za kwanza za marathoni mwaka 2014 katika Marathoni ya Milan, na kushinda kwa muda wa saa 2, dakika 28 na sekunde 40 (2:28:40).

Katika mwaka huohuo, alipata ushindi mwingine muhimu kwa kushika nafasi ya kwanza katika Gifu Seiryu nusu Marathoni na Marathoni ya Lisbon. Katika mashindano hayo, aliweka rekodi zake binafsi bora za saa 1, dakika 10 na sekunde 53 (1:10:53) katika nusu marathoni na saa 2, dakika 26 na sekunde 47 (2:26:47) katika marathoni.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Pauline Njeri Kahenya

thumb|Pauline Njeri Kahenya
**Pauline Njeri Kahenya** (alizaliwa tarehe 28 Julai 1985) ni mwanariadha wa mbio ndefu kutoka Kenya. Anajihusisha zaidi na mashindano ya mbio za barabarani.

Ameshinda mashindano mbalimbali makubwa, yakiwemo Lidingöloppet, Nusu Marathoni ya Albacete, Nusu Marathoni ya Udine, na Nusu Marathoni ya Paris, ambako mwaka 2012 aliweka rekodi mpya ya mashindano. Pia ameshinda Nusu Marathon ya Stramilano na Marathon ya Buriram.

Aidha, amefanya vizuri kwa kushika nafasi za juu katika mashindano ya Hamburg Alsterlauf, Nusu Marathoni ya Lisbon, na Marathoni ya Lattelecom Riga.

## Kazi 
Mnamo 2008, Kahenya alimaliza katika nafasi ya pili katika Hamburg Alsterlauf nchini Ujerumani, na baadaye akashika nafasi ya saba katika Delhi Half Marathon nchini India kwa muda wa 1:10:23. Mwaka huo pia alishinda mbio za nyika za Lidingöloppet zilizofanyika Lidingö, Sweden, kwa muda wa 34:16. na pia kushinda Udine Nusu Marathon nchini Italia kwa muda wa 1:10:4.

Kahenya pia alishinda mbio za kilomita 8 za wanawake katika Mashindano ya Kenya Police Cross Country yaliyofanyika katika *Ngong Race Course* huko Nairobi. Katika mashindano hayo alimshinda bingwa wa New York Marathon Edna Kiplagat, akimaliza kwa muda wa dakika 29:01:02.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Wolf Kibel

thumb|Wolf Kibel
**Wolf Kibel** (16 Desemba 1903 – 29 Juni 1938) alikuwa mchoraji na mtengenezaji wa chapa za sanaa (printmaker) wa Afrika Kusini, mzaliwa wa Polandi. Anahesabiwa kuwa miongoni mwa waliochangia kuanzishwa kwa mtindo wa Uekspreshenisti (Expressionism) nchini Afrika Kusini. Michoro yake na kazi zake za monotipu zimempatia kutambuliwa kama msanii mkweli na mwenye kipaji kikubwa.

## Maisha ya awali na elimu 
Wolf Kibel alizaliwa katika Grodzisk Mazowiecki, mji mdogo wa Kiyahudi (shtetl) ulioko umbali wa takribani kilomita 32 kutoka Warsaw, katika eneo lililojulikana kama Congress Poland.

Baba yake Kibel alitoka katika familia ya waimbaji na alikuwa ameajiriwa na jumuiya katika nafasi ya hazzan (kiongozi wa nyimbo za ibada) na shochet (mchinjaji wa kidini). Alikuwa akilipwa vizuri kiasi na aliweza kuhimili mahitaji ya familia kubwa, ambapo Wolf alikuwa mtoto wa tatu wa kiume na wa tano kati ya watoto sita. Familia hiyo ilithamini sanaa kwa kiwango kikubwa; baba yake hakuimba tu kitaaluma, bali pia alichonga sanamu ndogo, alitunga muziki wa kidini, aliandika mashairi, na alifanya ufungaji wa vitabu. Wolf alishiriki katika kwaya aliyofundisha baba yake na pia alichonga sanamu za maumbo ya ajabu (grotesques) kwa kutumia mawe ya mafuta ya baba yake.

Akiwa na umri wa miaka mitatu, alipelekwa katika shule ya eneo lao ili kuelimishwa katika utamaduni wa Kiyahudi. Mnamo 1911, Wolf alipokuwa na umri wa miaka minane, baba yake alifariki dunia na kuiacha familia bila msaada wa kifedha. Baada ya kuzuka kwa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, familia iliamua kuhamia Warsaw. Huko, Wolf alipata mafunzo ya ufundi kwa mfunga vitabu, lakini alipoteza nafasi hiyo baada ya kupata ajali. Familia ilirejea Grodzisk Mazowiecki, na Wolf akaajiriwa kama mwanafunzi wa ufundi kwa mtengenezaji wa sehemu za juu za viatu. Inasemekana hakupendezwa kabisa na kazi hiyo kiasi cha kukimbilia vijijini kwa siku kadhaa, na baada ya hapo aliruhusiwa kufuata kwa uhuru kipaji chake cha kuchora na kupaka rangi.

Rafiki wa jamaa zao aliyekuwa akiishi London, aliyeitwa Appelbaum, aliitembelea familia hiyo alipofika Polandi kuchora sinagogi. Huo ulikuwa mara ya kwanza kwa msanii wa kitaaluma kuona kazi za Wolf.Appelbaum alimchukua Wolf hadi Warsaw, ambako alikutana na wasanii wengine, alitembelea maonyesho ya sanaa, na kusoma vitabu na majarida. Alivutiwa sana na michoro ya Jozef Israëls na alipendezwa pia na kazi za Jan Matejko.
## Marejeo 
Jamii:Wayahudi
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1903
Jamii:Waliofariki 1938
Women on Walls

**Women on Walls** (kwa Kiarabu: ست الحيطة – *Sitt el-Heita* ) ni mradi wa sanaa ya umma nchini Misri unaolenga kuwawezesha wanawake kupitia sanaa ya mitaani, kwa kuhamasisha uchoraji wa taswira za wanawake wa Kimisri wenye nguvu katika sanaa ya barabarani, pamoja na kuwawezesha wasanii wanawake wa mitaani kushiriki kikamilifu katika nafasi ya kisiasa kupitia grafiti.

Mradi huu umejengwa juu ya umaarufu wa sanaa ya mitaani kama njia ya kujieleza kisiasa wakati wa Mapinduzi ya Januari 25, na lengo lake ni kuongeza uelewa kuhusu masuala ya wanawake kwa kuwatambulisha wanawake katika nafasi za umma.

Mradi huu ulianzishwa kwa pamoja na Mia Gröndahl, mchunguzi na mtunza kumbukumbu wa sanaa ya mitaani kutoka Uswidi, pamoja na Angie Balata, msanii wa Kimisri, mnamo Desemba 2012, kwa ufadhili kutoka Kituo cha Udeni cha Utamaduni na Maendeleo. Ulizinduliwa kupitia tukio la mwezi mmoja katika Majira ya Kuchipua ya 2013 katika miji ya Kairo, Luxor, Aleksandria, na Mansoura, likijumuisha vipindi vya uchoraji, warsha, na mihadhara juu ya mada mbalimbali kuanzia sanaa hadi masuala ya wanawake kwa ujumla.

Mradi huo uliendesha kampeni yake ya pili mnamo Februari 2014.
## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Misri
Tunde Alabi-Hundeyin

**Tunde Alabi-Hundeyin** ( alizaliwa 6 Juni, 1953) ni mtayarishaji wa vipindi vya televisheni na filamu, mwongozaji, na mwandishi wa filamu kutoka Nigeria. Pia ni mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa Dudu Productions, kampuni ya uzalishaji wa vipindi vya televisheni ambayo ilitengeneza video ya kwanza ya muziki ya kibiashara nchini Nigeria.

Baadaye alizalisha kazi za wasanii kadhaa maarufu wa muziki wa Nigeria, wakiwemo Sir Shina Peters, Sonny Okosun, Majek Fashek, Onyeka Onwenu, na K1 De Ultimate. Pia alitayarisha na kuongoza filamu zilizofanikiwa sana kibiashara kama *Iyawo Alhaji* na *Ami Orun,* pamoja na *Ireke Onibudo*, filamu iliyotengenezwa kabla ya kuibuka kwa tasnia ya Nollywood nchini Nigeria. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Jamii:Watu wa Nigeria
Tarak Ben Ammar

**Tarak Ben Ammar** (kwa Kiarabu: طارق بن عمّار; alizaliwa 12 Juni 1949) ni mtayarishaji na msambazaji wa filamu kutoka Tunisia. Anajulikana kwa upendeleo wake kwa filamu za kisanaa, hasa zile zinazohusiana na utamaduni wa Mediterania au zinazohitaji maeneo ya kijiografia ya Afrika Kaskazini.

## Miaka ya awali 
Tarak Ben Ammar alizaliwa mwaka 1949 mjini Tunis, katika familia ya kisiasa nchini Tunisia ambayo ilipigania na kupata uhuru kutoka Ufaransa mwaka 1956, na ambapo mjomba wake Habib Bourguiba alikua Rais wa Kwanza wa Tunisia. Baada ya masomo yake Roma na kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Georgetown huko Washington, Tarak Ben Ammar alianza kazi yake kama mtayarishaji wa filamu  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Wasanii wa Afrika
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Vanessa Schulz

**Vanessa Schulz** (alizaliwa 7 Agosti 1969) ni mtengenezaji wa filamu za nyaraka (documentary) kutoka Afrika Kusini, pia ni mwongozaji, mtayarishaji, mwandishi, mhariri, mpiga picha, na mchochezi wa masuala ya kisiasa. Mnamo mwaka 1998, alianzisha 21paradigm.com; baadhi ya miradi yake inayojulikana ni filamu zilizoshinda tuzo kama *Cull of the Wild* na *Cost of Freedom*.

## Maisha ya awali 
Schulz alizaliwa Johannesburg, Afrika Kusini, katika familia ya wahamiaji wa Kijerumani. Baba yake alikuwa amekimbilia kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (GDR). Familia yake ilisafiri hadi Ujerumani ya Mashariki katika miaka ya 1970, ambapo baadhi ya jamaa wake bado waliishi nyuma ya Kizuizi cha Chuma (Iron Curtain) na Ukuta wa Berlin. Alisoma shule za msingi na sekondari Rivonia, na baadaye akahitimu kutoka Inscape Study Centre akiwa na Stashahada ya Ubunifu wa Picha (Graphic Design).

Schulz alistahiki kuwa mwalimu wa kupiga mbizi wa NAUI (scuba diving) huko Durban, Afrika Kusini, mwaka 1991. Alifanya kazi kama mwalimu wa mbizi kwenye Kisiwa cha Grand Comore katika Bahari ya Hindi kutoka 1991 hadi 1993. Baadaye alistahiki kama mwalimu wa mbizi wa kina (deep diving) na mwalimu wa upigaji picha chini ya maji. Schulz alisoma katika Chuo cha Filamu na Televisheni cha Cape Town huko Cape Town, Afrika Kusini, mwaka 1994.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1969
Sakhla Sylla

**Sakhla Sylla** (aliyezaliwa tarehe 22 Novemba 1989) ni mchezaji wa soka kutoka Senegal anayecheza kama kiungo. Amekuwa mjumbe wa timu ya taifa ya wanawake ya Senegal.

Katika ngazi ya klabu, Sylla amewahi kuichezea Etoile du Sine, Sirènes Grand Yoff na US Parcelles Assainies Dakar nchini Senegal.

## Kazi ya klabu 
Sylla amewahi kuzichezea Etoile du Sine, Sirènes Grand Yoff na US Parcelles Assainies Dakar nchini Senegal.

## Kazi ya kimataifa
Mtaala uliopangwa kwa ajili ya Senegal katika ngazi ya juu wakati wa kufuzu Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2014.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Wanawake wa Senegal
Mafille Woedikou

**Afi Apeafa “Mafille” Woedikou** (aliyezaliwa tarehe 15 Julai 1994) ni mchezaji wa soka kutoka Togo anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya daraja la juu nchini Ugiriki, GPO Kastoria, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Togo.

Woedikou amewahi kuichezea Athléta FC nchini Togo, na pia klabu za ES Trois Cités Poitiers, AJ Auxerre na FF Yzeure Allier Auvergne nchini Ufaransa.

## Kazi ya klabu 
Woedikou amechezea Athléta FC ya Togo na ES Trois Cités Poitiers, AJ Auxerre na FF Yzeure Allier Auvergne nchini Ufaransa.

## Kazi ya kimataifa 
Woedikou aliichezea Togo katika kiwango cha juu wakati wa kufuzu Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wanawake nchi kwa nchi
Haoua Yao

**Haoua Yao** (aliyezaliwa tarehe 2 Julai 1979), anayejulikana kwa jina la michezo Farota nchini Burkina Faso, ni mchezaji wa zamani wa soka aliyekuwa akicheza kama kipa. Alizaliwa na kukulia Burkina Faso, lakini alipewa uraia wa Equatorial Guinea ili kuichezea timu yao ya taifa ya wanawake. Alikuwa miongoni mwa kikosi cha Equatorial Guinea katika matoleo matatu ya Kombe la Mataifa ya Afrika kwa Wanawake (2006, 2008 na 2010) pamoja na Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA la mwaka 2011.

## Kazi ya Klabu 
Yao amechezea Princesses, Gazelles na Sirènes du Kadiogo nchini Burkina Faso.

## Honours 
; Guinea ya Ikweta
* Kombe la Mataifa ya Wanawake Afrika: Mshindi katika 2008 na mshindi wa pili katika 2010

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Imane Abdelahad

**Imane Abdelahad** (kwa Kiarabu: إيمان عبد الأحد, alizaliwa tarehe 21 Julai 1994) ni mchezaji wa soka kutoka Morocco anayecheza kama kipa katika klabu ya SC Casablanca na timu ya taifa ya wanawake ya Morocco. Abdelahad alianza taaluma yake ya soka akiwa na umri wa miaka 15 katika klabu ya Wydad AC. Alishiriki msimu wa Ligi Kuu ya Wanawake ya Uturuki 2017–2018 akiwa na Beşiktaş J.K., ambapo alicheza mechi sita katika nusu ya pili ya msimu. Baadaye alirejea Morocco na kucheza msimu mmoja na Ain Atiq na misimu miwili na Ittihad Tangiers kabla ya kujiunga na SC Casablanca. Tarehe 14 Novemba 2023, Abdelahad aliteuliwa kuwania tuzo ya Kipa Bora wa Mwaka 2023 na Shirikisho la Soka Afrika (CAF).

## Kazi ya Klabu 
Abdelahad alianza taaluma yake ya mpira wa miguu akiwa na umri wa miaka 15 na Wydad AC. Alicheza katika msimu wa 2017-18 Ligi ya Kwanza ya Wanawake ya Uturuki kwa Beşiktaş J.K. akionekana katika mechi sita za kipindi cha pili cha ligi. Kisha akarudi Morocco na kucheza msimu mmoja na Ain Atiq na misimu miwili na Ittihad Tangiers kabla ya kujiunga na SC Casablanca. Mnamo tarehe 14 Novemba 2023, Abdelahad aliteuliwa kuwa Kipa Bora wa Mwaka wa 2023 na CAF.

## Kazi ya kimataifa 
Tangu 2011, Abdelahad amekuwa akiitwa mara kwa mara kwenye timu ya taifa kama kipa wa pili au wa tatu. Ameitwa kwa kambi kadhaa za mazoezi na ameanza michezo kadhaa ya kirafiki. Alichaguliwa kama kipa wa akiba wa Khadija Ar-Rmchi katika Kombe la Aisha Buhari la 2021 Kombe la Aisha Bukhari, kama pamoja na Mashindano ya Kombe la Mataifa ya Afrika kwa Wanawake 2022. katika kipindi cha kuelekea Kombe la Dunia la Wanawake la 2023 lakini hakuingia katika kikosi cha mwisho.

## Heshima 
**SC Casablanca**

* Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya UNAF: 2023
* Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya CAF mshindi wa pili: 2023

**Moroko**

* Kombe la Mataifa ya Afrika la Wanawake mshindi wa pili: 2022

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wanawake wa Moroko
Samia Adam

**Samia Ahmed Mohammed Adam** (kwa Kiarabu: سامية احمد محمد ادم; alizaliwa 19 Aprili 1996) ni mchezaji wa soka kutoka Misri anayecheza kama kiungo wa kati kwa klabu ya FC Dornbirn na timu ya taifa ya wanawake ya Misri. Adam alizaliwa Palo Alto, California, na alikulia Santa Clara, California.

## Kazi ya Klabu 
Adam amechezea timu za El Gouna FC na Kafr Saad nchini Misri. Baadaye alijiunga na Galatasaray S.K. (mpira wa miguu wa wanawake), na kuwa Mmisri wa kwanza kucheza kitaaluma katika Ligi Kuu ya Soka ya Wanawake ya Uturuki. Pia alihudumu kama nahodha. Alikuwa mfungaji bora wa timu yake katika Ligi ya Wanawake ya Uturuki kwa msimu wa 2021-22 akiwa na mabao sita katika mechi tisa.

Baada ya mkataba wake na Galatasaray kuisha, alijiunga na klabu ya Serie B ya Italia Napoli mnamo Septemba 2022, na kumfanya kuwa Mmisri wa kwanza kucheza nchini Italia. Napoli ilifanikiwa kupandishwa cheo hadi Serie A mwishoni mwa msimu wa 2022-23.

Mnamo 2023, Adam alihamia FC Dornbirn Ladies katika ÖFB Frauen Bundesliga.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Wachezaji mpira wa Misri
Nour Imane Addi

**Nour Imane Addi** (kwa Kiarabu: نوريمان عدي; alizaliwa tarehe 10 Juni 1997) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Morocco anayecheza kama kiungo wa kati kwa klabu ya Campeonato Nacional Feminino ya Albergaria na timu ya taifa ya wanawake ya Morocco.

## Maisha ya awali 
Addi alizaliwa na kukulia Oued Zem. Pia alichaguliwa katika timu ya tatu ya Chuo cha Mawasiliano ya Michezo cha 2022 Academic All-America.

## Kazi ya Klabu 
Addi alichezea ASFAR nchini Moroko. Katika kipindi chake huko ASFAR, alishinda mataji manane Mashindano na nane Vikombe vya Kiti cha Enzi. Mnamo 2021, alihamia Marekani kucheza mpira wa miguu wa vyuo vikuu katika Chuo Kikuu cha South Alabama. Baada ya kuchezea USA Jaguars, alisaini mkataba wa miaka miwili na Celtic. Yeye ndiye mchezaji wa kwanza Mwafrika kuichezea klabu hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Wanawake wa Moroko
Tricia Gillman

**Tricia Gillman** (alizaliwa mwaka 1951) ni msanii wa Uingereza anayejulikana kwa michoro yake ya kidhahania yenye rangi ang’avu. Gillman alizaliwa Johannesburg na alisoma katika Chuo Kikuu cha Leeds kuanzia mwaka 1970 hadi 1974, na baadaye katika Chuo Kikuu cha Newcastle upon Tyne kati ya 1975 na 1977. Alifanya maonyesho yake ya kwanza binafsi mwaka 1978 katika Jumba la Sanaa la Parkinson huko Leeds.

Maonyesho mengine binafsi yalifanyika katika Arnolfini huko Bristol mwaka 1985, na baadaye katika Jumba la Sanaa la Benjamin Rhodes huko London, pamoja na Jumba la Sanaa la Laing huko Newcastle. Gillman pia alishiriki katika maonyesho ya pamoja kadhaa huko Liverpool kuanzia mwaka 1982, alishirikishwa katika maonyesho ya Forces of Nature katika Jumba la Sanaa la Jiji la Manchester mwaka 1990, na alikuwa sehemu ya maonyesho ya Baraza la Uingereza (British Council) yaliyotembelea Ulaya ya Mashariki mwaka huo huo.

Kazi za Gillman zinahifadhiwa katika Mkusanyo wa Sanaa wa Serikali ya Uingereza, New Hall Art Collection, Herbert Art Gallery & Museum, pamoja na Victoria Gallery & Museum. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Watu wa Uingereza
Jamii:Wachoraji
Nezha Aït Baba

**Nezha Aït Baba Hlim** (kwa Kiarabu: نزهة أيت بابا حليم) ni mchezaji wa soka wa Morocco anayecheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Ligi ya Wanawake ya Morocco, Club Municipalité de Laâyoune, na timu ya taifa ya wanawake ya Morocco. Baba amewahi kuichezea Municipal Laâyoune katika ligi ya Morocco, na pia amewakilisha timu ya taifa ya Morocco katika ngazi ya wakubwa.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Moroko
Kenza Allaoui

**Kenza Allaoui** (aliyezaliwa tarehe 2 Novemba 1999) ni mchezaji wa soka anayecheza katika nafasi ya kiungo wa kati kwa klabu ya Division 2 Féminine, VGA Saint-Maur. Alizaliwa nchini Ufaransa, lakini anaiwakilisha timu ya taifa ya wanawake ya Morocco. Allaoui alizaliwa Vitry-sur-Seine. Amechezea klabu za Orléans, Troyes AC na Saint-Maur nchini Ufaransa. Allaoui alicheza mechi yake ya kwanza ya kimataifa kwa timu ya taifa ya Morocco tarehe 30 Novemba 2020.

## Kazi ya Awali 
Allaoui alizaliwa Vitry-sur-Seine.

## Kazi ya Klabu 
Allaoui amechezea US Orléans, Troyes AC na Saint Maur nchini Ufaransa.

## Kazi ya Kimataifa 
Allaoui alianza kucheza kwa mara ya kwanza Morocco mnamo 30 Novemba 2020.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Wanawake wa Moroko