open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michela Luci

**Michela Luci** (amezaliwa Mei 19, 2006) ni mwigizaji na mwanamitindo wa Marekani anayejulikana kwa majukumu katika filamu ya *Dino Dana (2020)* na vipindi vya runinga yva *Go, Dog. Go!* kama sauti ya Tag Barker.

## Viungo vya Nje 
* 
* 

Jamii:Waliozaliwa 2006
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Wayback Machine

thumb| Nembo ya Mashine ya Wayback
thumb|450px|Muonekano wa Wayback Machine ikionyesha WIkipedia ya Kiswahili na kalenda ambako kumbukumbu imehifadhiwa
**Wayback Machine** ni tovuti ambayo inatunza kurasa za tovuti za zamani. Inaruhusu kuangalia tovuti ambazo haziko tena au kuangalia maudhui ambayo yamebadilishwa tayari.

Tovuti hiyo hutumia programu za crawler zinazopitia intaneti mara kwa mara na kufanya nakalA za tovuti zinazohifadhiwa kwenye seva ya Wayback Machine. Haitunzi tovuti zote wala mabadiliko yote.

Wayback Machine ilianzishwa mnamo Oktoba 2001 kama sehemu ya Internet Archive ikipatikana kupitia anwani yake. 

## Marejeo 
 
Jamii:Tovuti
Jamii:Intaneti
Georgi Zhukov

thumb|Zhukov mnamo mwaka 1944
thumb|Zhukov katika Berlin baada ya ushindi, pamoja na jenerali Mwingereza Montgomery
**Georgi Konstantinovich Zhukov** (1 Desemba 1896 - 18 Juni 1974) alikuwa jenerali wa Umoja wa Kisovyeti. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia aliongoza Jeshi Jekundu hadi ushindi wake juu ya Ujerumani ya Adolf Hitler. Baada ya vita aliendelea kuwa Waziri wa Ulinzi na mwanachama wa Kamati Kuu ya Chama cha Kikomunisti. 

## Maisha
Zhukov alizaliwa katika familia ya wakulima maskini kwenye Kaluga Oblast ya Urusi ya Magharibi wakati wa utawala wa kifalme. Alipokuwa kijana alipaswa kuingia katika jeshi la Urusi. Wakati wa kuporomoka kwa jeshi hilo katika mapinduzi ya Kirusi alijiunga na Jeshi Jekundu alipoendeelea kupanda ngazi.

Baada ya kipindi cha mtakaso wa kisiasa chini ya Josef Stalin maafisa wengi wa jeshi waliuawa au kufukuzwa, Zhukov aliweza kuingia haraka katika ngazi ya juu.

Alitumwa Mongolia alipoongoza Jeshi Jekundu dhidi ya uvamizi wa Japani na kushinda maadui.

Baada ya uvamizi wa Ujerumani katika Umoja wa Kisovyeti, aliongoza utetezi wa Leningrad, Moscow, na Stalingrad . Kwenye mwisho wa vita aliongoza vikosi vilivyoteka Berlin alipopokea majenerali Wajerumani waliosalimisha amri mnamo 9 Mei 1945.

Baada ya vita alikuwa gavana wa kijeshi katika Ujerumani ya Mashariki kwa muda mfupi halafu alishushwa cheo na Stalin aliyeogopa umaarufu wake. Mwaka 1953 alirudi Moscow wakati wa kifo cha Stalin na uongozi mpya ulimpa uwaziri wa ulinzi; alipokelewa pia katika kamati kuu ya chama.

Mnamo 1957 alishtakiwa kuwa na uhusiano wa karibu mno na jenerali Eisenhower wa Marekani alipaswa kustaafu.

Mnamo 1958 alianza kutunga wasifu zake lakini chama cha kikomunisti iliingila kwa kudai mabadiliko. Sehemu za wasifu zilitolewa miaka mingi baada ya kido chake na baada ya mwisho wa Ukomunisti nchini Urusi.

Mwaka 1968 alipigwa mara ya kwanza na upoozaji akaaga dunia baada kupooza mara ya pili mwaka 1974.

Zhukov alipokea heshima nyingi kwa mafanikio yake ya kijeshi akikumbukwa kama shujaa wa kitaifa.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* *Reminiscences and Reflections*, two-volume English-language translation of Zhukov's memoirs by Progress Publishers, 1985: , 
* Georgy Zhukov Newsreels at Net-Film Newsreels and Documentary Films Archive
* 
* Georgy Zhukov – WWII Marshal of the Soviet Union 

Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Waliozaliwa 1896
Jamii:Wanajeshi wa Urusi
Jamii:Historia ya Umoja wa Kisovyeti
Jamii:Vita Vikuu vya Pili
Mradi wa Jenomu ya Binadamu

**Mradi wa Jenomu ya Binadamu** (kwa Kiingereza: *Human Genome Project*) ulikuwa mradi wa utafiti wa kisayansi wa kimataifa uliolenga kutambua jozi za besi ambazo zinaunda ADN ya binadamu, na kutengeneza ramani yote ya jeni za jenomu ya binadamu katika mtazamo wa mwili na utendaji.  Bado ni mradi mkubwa zaidi wa kibaiolojia ulioshirikisha ulimwengu. 

Mipango ilianza baada ya wazo hilo kuchukuliwa na serikali ya Marekani mwaka 1984, mradi huo ulizinduliwa rasmi mnamo 1990, na ulitangazwa kuwa kamili mnamo Aprili 14, 2003. Kiwango cha jenomu kamili kilifanikiwa mnamo Mei 2021. 

Ufadhili ulitoka kwa serikali ya Marekani kupitia Taasisi za Kitaifa za Afya (kwa Kiingereza: *National Institutes of Health* (NIH)) na vilevile vikundi vingine vingi kutoka ulimwenguni kote. Mradi unaofanana na huu ulifanywa nje ya serikali na Shirika la Celera, au Celera Genomics, ambayo ilizinduliwa rasmi mnamo 1998. Katika kutambua mlolongo wa jozi za besi, tafiti nyingi zilizofadhiliwa na serikali zilifanywa katika vyuo vikuu ishirini na vituo vya utafiti huko Marekani, Uingereza, Japan, Ufaransa, Ujerumani, na China.

Mradi wa Jenomu ya Binadamu hapo awali ulilenga kutengeneza ramani ya nyukleotidi zilizomo kwenye jenomu ya rejeleo lenye seti moja ya chembeuzi za binadamu (zilizo zaidi ya bilioni tatu). Jenomu ya kila mtu ni ya pekee; kupanga ramani ya jenomu ya binadamu kulihusisha kutafiti mlolongo wa ADN katika idadi ndogo ya watu na kisha kukusanya taarifa hizo ili kupata mlolongo kamili kwa kila chembeuzi. Kwa hiyo, jenomu ya binadamu iliyomalizika ni mozaiki kwa sababu ina mchanganyiko wa taarifa za seli kutoka kwa zaidi ya mtu mmoja, haimwakilishi mtu yeyote maalumu. Manufaa ya mradi huo yanatokana na ukweli kwamba sehemu kubwa ya jenomu ya binadamu ni sawa kwa wote.

## Marejeo
Jamii:Bioteknolojia
Jamii:Biolojia
Jamii:Jenetikia
Unyayo

thumb|Unyayo.
thumb|340x340px|Mifupa katika mguu wa chini na mguu.
**Unyayo** (au **uwayo**) ni sehemu ya mwisho wa mguu unapokanyaga chini. Unatumika wakati wa kutembea na kusimama wima. Watu pia huutumia kwa teke, katika mapigano na michezo, mpira wa miguu ukiwa mfano mmojawapo. Unyayo pia ni dalili katika mchanga au matope.

Kiganja na unyayo wa mtu hufanana na kuwa na muundo sawa. Vyote huwa na vidole vitano. Wanyama wengi walio na uti wa mgongo pia wana vidole vitano. Sehemu ya unyayo unaouunganisha na mguu inaitwa kisigino.  

Unyayo wa wanyama kama ng'ombe huitwa kanyagio au kwato.

Jamii:Mwili
Jamii:Mguu
Stergomena Tax

**Stergomena Lawrence Tax** (amezaliwa 6 Julai 1960) ni mtumishi wa umma wa Tanzania ambaye aliwahi kuwa Katibu Mtendaji wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC).  . Kwenye Septemba 2021 aliteuliwa kuwa Waziri wa Ulinzi wa Tanzania akiwa mwanamke wa kwanza kuongoza wizara hiyo.

Tarehe 3 Oktoba 2022, Stergomena Tax aliondoka katika wizara hii akipewa nafasi ya Waziri wa Mambo ya Nje wa Tanzania.

## Maisha 
Tax alisoma shule za msingi kadhaa nchini Tanzania na huko Mwanza kwenye Lake Secondary School ambapo alikuwa akisoma pamoja na John Magufuli. 

Mnamo 1991 alipata shahada yake ya kwanza katika biashara kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Akaendelea kusoma siasa na uchumi wa maendeleo kwenye Chuo Kikuu cha Tsukuba huko Japani kati ya 1995 hadi 2002 alipohitimu kwa stashada ya uzamili.

Tax ameolewa na ana watoto wawili

## Kazi 
left|thumb|2023
Baada ya kurudi Tanzania, alihudumu kama katibu mkuu katika Wizara ya Ushirikiano wa Afrika Mashariki kutoka 2008 hadi 2013 alipoteuliwa kama Katibu Mtendaji wa Jumuiya ya Maendeleo katika Kusini mwa Afrika katika Mkutano wa 33 wa Wakuu wa Nchi na Serikali huko Lilongwe, Malawi.

Mnamo Agosti 2021, nafasi yake ilichukuliwa na Elias Mpedi Magosi kama katibu wa SADC. Ijumaa, Septemba 10, 2021 aliteuliwa na rais Samia Suluhu Hassan kuwa mbunge. Tarehe 12 Septemba 2021 aliteuliwa kuwa Waziri wa Ulinzi.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Profile: Stergomena Tax at SADC (03.02.2020), kupitia tovuti ya Wayback Machine.
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Jamii:Wabunge wa Tanzania
Yinon Cohen

**Yinon Cohen**, ni mtaalamu wa jamii ya Israeli, ni profesa wa Yosef Hayim Yerushalmi wa Israeli na Mafunzo ya Kiyahudi katika Chuo Kikuu cha Columbia .

Cohen ni mwenye BA kutoka Chuo Kikuu cha Kiebrania huko Yerusalemu, na MA na Ph.D. kutoka SUNY huko Stony Brook.

Anajulikana kwa utafiti wake juu ya uhamiaji wa kimataifa, matabaka ya kijamii na masoko ya kazi. Amesomea uhamasishaji wa wahamiaji huko Israeli, Ujerumani, na Marekani, mapungufu ya kikabila ya kijamii na kiuchumi nchini Israeli, ukosefu wa mapato ya Israeli huko Israeli, na uhusiano wa viwanda huko Israeli. 

Uteuzi wa Cohen kuwa mwenyekiti wa Yerushalmi ulikuwa wa kutatanisha kwa sababu amekuwa mkosoaji wa sera ya Israeli na kwa sababu kamati ya utafutaji ilijumuisha wakosoaji wawili mashuhuri wa Israeli.    Anaelezewa na The Forward kama aliyeegemea "kushoto juu ya siasa za Israeli." 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Samuel Abate

thumbnail|right|200px|Samuel Abate

**Samuel Abate** (amezaliwa 9 Machi 1999) ni mwanariadha wa mbio za kati na masafa marefu wa Ethiopia, ambaye ni mbobezi wa mita 1500.

Mnamo Januari 2021, alimaliza wa tatu katika mbio ya mita 1500 kwenye mkutano wa majaribio ya kabla ya Olimpiki huko Addis Ababa, akitumia dakika 3:41.60 akimaliza nyuma ya Teddese Lemi na Kebede Endale.  Mnamo Juni alikimbia wakati wa kufuzu kwa Olimpiki za msimu wa joto za 2020 akitumia dakika 3:32.80 kwenye Jaribio la Olimpiki la Ethiopia, akimaliza wa pili kwa Lemi kwenye mbio.  Alimaliza wa tano kwenye Olimpiki za Tokyo katika Olimpiki za joto katika mita 1500. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanariadha wa Ethiopia
Raymond Pace Alexander

**Raymond Pace Alexander** (Oktoba 13, 1897 - Novemba 24, 1974) alikuwa mwanaharakati wa haki za raia, wakili, mwanasiasa, na jaji wa kwanza wa Wamarekani wenye asili ya Afrika aliyeteuliwa katika korti ya Marekani.

Alizaliwa na kukulia huko Philadelphia, mnamo 1920 alikua mhitimu wa kwanza Mweusi wa Shule ya Biashara ya Wharton. Baada ya kuhitimu kutoka Shule ya Sheria ya Harvard mnamo 1923, Alexander alikua mmoja wa mawakili wa haki za raia huko Philadelphia. Alipata umaarufu kama wakili mweusi aliye tayari kupigania haki sawa katika kesi ya kutengwa kwa Berwyn na akawawakilisha washtakiwa weusi katika kesi zingine zenye wadhifa juu, pamoja na Trenton Six, kundi la wanaume weusi waliokamatwa kwa mauaji huko Trenton, New Jersey.

Alexander alianza kushiriki katika siasa na mbio zisizofanikiwa za jaji katika Korti ya Common Pleas mnamo 1933 na 1937. Mnamo 1949 alizingatiwa na Rais Harry S. Truman na kupewa nafasi kwenye Korti ya Rufaa ya Marekani kwa Mzunguko wa Tatu. Mwishowe alishinda nafasi kwenye Halmashauri ya Jiji la Philadelphia mnamo 1951. Baada ya mihula miwili kwenye baraza la jiji, Alexander aliteuliwa kuketi kwenye Korti ya Common Pleas na alichaguliwa tena kwa muhula wa miaka kumi kama jaji mnamo 1959. Aliendelea kufanya kazi kwa usawa wa rangi wakati wote katika serikali ya manispaa.

Alexander alichukua hadhi ya juu katika umri wa kustaafu mnamo 1969 na alifariki mnamo 1974. Urithi wake unaheshimiwa katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania.
Jamii:Waliozaliwa 1897
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:wamarekani Weusi
Likaiu

'''''' ni jina la volkeno mbili, East Likaiu na West Likaiu, zenye kimo cha mita 915 juu ya UB. Volkano hiyo iko kwenye Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki, kaunti ya Turkana.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Kenya
*Orodha ya milima ya Afrika
*Orodha ya milima
*Orodha ya volkeno nchini Kenya

## Marejeo 
Jamii:Bonde la Ufa la Afrika Mashariki
Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Volkeno za Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
David Bruck

**David Isaac Bruck** (amezaliwa Montreal, Quebec, Kanada, 1949) ni wakili wa utetezi wa jinai wa Kanada na Marekani, profesa wa sheria huko Washington na Lee University School of Law, na mkurugenzi wa Virginia Capital Case Clearinghouse. 

Bruck alihudhuria Chuo Kikuu cha Harvard na Chuo Kikuu cha Sheria cha South Carolina. 

Amewakilisha washtakiwa wenye hadhi ya juu, wakiwemo Ramzi bin al-Shibh, Dzhokhar Tsarnaev, Dylann Roof, na Susan Smith.

## Maisha ya awali na elimu 
Bruck alizaliwa na kukulia Montreal, Quebec, Canada. Bruck ni mmoja wa watoto watatu wa Gerald, msimamizi wa nguo aliyestaafu, na Nina, mpiga picha. Bruck alipata Shahada ya Sanaa magna cum laude kutoka Chuo Kikuu cha Harvard mnamo 1971.

Baada ya chuo kikuu, Bruck alihudhuria Chuo Kikuu cha Sheria cha South Carolina. Alihudhuria shule ya sheria katika Chuo Kikuu cha South Carolina. Wakati akiwa shule ya sheria, Bruck alifanya kazi kama mchomeleaji ilikuweza kulipia masomo yake kwasababu hakutaka kuwa na deni kwa familia yake baadae. Alipokuwa katika Chuo Kikuu cha South Carolina, alikutana na rafiki yake na mwenzake, Judy Clarke. Alipata shahada yake ya J.D. katika mwaka wa 1975.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Kanada
Robert Chung

thumb|Robert Chung
**Dk Robert Chung** (**Kichina**: 鍾庭耀; **Jyutping:** Zung1 Ting4-jiu6) ni msomi wa Hong Kong. Ni Mkurugenzi wa zamani wa Programu ya Maoni ya Umma (Public Opinion Programme (POP)) wa Chuo Kikuu cha Hong Kong. POP ilikuwa taasisi huru mnamo Mei 2019 kama Taasisi ya Utafiti wa Maoni ya Umma ya Hong Kong, na Chung Alibakia kuwa kiongozi wake.

Mnamo 2000, Chung aliandika makala ya kitaalamu akisema kwamba alihisi shinikizo kusitisha kufanya uchunguzi wa maoni ya umma. Baadaye ilijulikana kama 'Robert Chung affair'.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Uchina
Jangwa la Sabena

**Jangwa la Sabena** linapatikana kaskazini mashariki mwa Kenya, katika kaunti ya Wajir, mita 233 juu ya usawa wa bahari.

## Tanbihi
Jamii:jangwa
Chen Hualan

**Chen Hualan** (kwa Kichina kilichorahisishwa: 陈 化 兰; kwa Kichina cha jadi: 陳 化 蘭; kwa Pinyin: Chén Huàlán; amezaliwa 1969) ni mtaalamu wa China wa magonjwa ya wanyama anayejulikana sana kwa kutafiti magonjwa ya janga la wanyama. Yeye ni mwanachama wa Shirika la Dunia la Afya ya Wanyama na mwanachama wa Hifadhidata ya Takwimu ya Shirika la Chakula na Kilimo. Sasa ni mtafiti na Msimamizi wa Ph.D. katika Taasisi ya Utafiti wa Mifugo ya Harbin ya Chuo cha Sayansi ya Kilimo cha China.

Ameorodheshwa kati ya "Wanasayansi kumi wa mwaka" na makala ya Nature mnamo 2013. Alishinda Tuzo za L'Oréal-UNESCO kwa Wanawake katika Sayansi mnamo 2016, na alichaguliwa katika Chuo cha Sayansi cha China mnamo 2017.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Wanabiolojia wa Uchina
Arthurs Seat

'''''' unapatikana nchini Kenya katika kaunti ya Nyeri.

Una urefu wa mita 4,605 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Kenya

Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Kaunti ya Nyeri
Batian

[thumb|250px|Batian (kushoto) na [Nelion (kulia).]]
'''''' ni kilele kimojawapo cha Mlima Kenya ambao unapatikana nchini Kenya.

Kina urefu wa mita 5,199 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Kenya

Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Milima ya Afrika
Kumokoi Koitoboss

'''''' ni kilele cha mlima unaopatikana nchini Kenya, mpakani mwa Uganda.

Una urefu wa mita 4,198 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Kenya

Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Milima ya Afrika
Francis Augustus Eliott, Baron Heathfield II

thumbnail|right|200px|

**Jenerali Francis Augustus Eliott, Baron Heathfield II** (31 Desemba 1750 - 26 Januari 1813) alikuwa afisa mwandamizi wa Jeshi la Uingereza.

## Kazi ya kijeshi 
Heathfield alikuwa mwanajeshi ambaye aliwahi kuwa Luteni kanali wa 6. Alibomoa Nutwell, nyumba ya familia, na akaijenga nyumba ya kisasa iliyofunikwa na vigae vinavyofanana na jiwe la Portland, zoezi ambalo alikamilisha c.1800.

Alikuwa kanali wa Walinzi wa Mfalme wa kwanza wa Dragoon kutoka 1810 hadi kifo chake mnamo 1813 na aliwahi kuwa msimamizi wa chumba cha kulala chini ya George IV kutoka 1812 hadi kifo chake. Hakuoa wala hakuwa na watoto, hivyo cheo cha ukoo kilitoweka alipofariki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1750
Jamii:Waliofariki 1813
Jamii:Watu wa Uingereza
Three Sisters

**Three Sisters** ni jina la milima ifuatayo:
* Three Sisters (Meru) nchini Kenya
* Three Sisters (Oregon) nchini Marekani
Voice of the Mountain

**Voice of the Mountain** (kwa Kiarabu: صوت الجبل, Sawt al-Jabal) kilikuwa kituo cha redio kilichokuwa kikiendeshwa na Chama cha Progressive Socialist wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Lebanoni.

## Historia 
Ingawa kuanzishwa kwake kulikuwa mnamo 1983, utangazaji wa Voice of the Mountain ulianza rasmi mnamo 1 Februari 1984. Iliendeshwa kutoka Milima ya Chouf. Ghazi Aridi alifanya kazi kama mkurugenzi wa kituo hicho hadi mwaka 1994 kilipofungwa.

## Marejeo 
Jamii:Lebanoni
Jamii:Redio
Clive Sinclair

thumb|Sinclair huko Bristol, Uingereza, mnamo 1992.
**Clive Marles Sinclair** (30 Julai 1940 - 16 Septemba 2021) alikuwa mjasiriamali na mvumbuzi wa Uingereza, anayejulikana sana kwa kazi yake katika vifaa vya elektroniki kwenye miaka ya 1970 na miaka ya 1980 ya mapema .

Baada ya kutumikia miaka kadhaa kama mhariri msaidizi wa *Instrument Practice*, Sinclair alianzisha Sinclair Radionics mnamo 1961, ambapo alitengeneza kikokotoo cha mfukoni cha kwanza cha laini ndogo ya elektroniki mnamo 1972. Sinclair baadaye alihamia kwenye utengenezaji wa kompyuta za nyumbani akazalisha Sinclair ZX80, kompyuta ya kwanza ya soko la Uingereza kwa chini ya Pauni 100, na baadaye, kwa utafiti wa Sinclair, ZX81 na ZX Spectrum; mwisho hutambuliwa sana na watumiaji na waandaaji programu kwa umuhimu wake katika siku za mwanzo za tasnia ya kompyuta ya nyumbani kwa Britania na Ulaya. Katika Ulaya ya Mashariki, viini vya nyumbani vya ZX Spectrum vilikuwa vifaa vya bei rahisi tu vya kompyuta kwa muda mrefu hadi katikati ya miaka ya 1990.

Utafiti wa Sinclair pia ulizalisha TV80, televisheni ndogo inayoweza kubebeka kiurahisi na inayotumia bomba la mionzi ya cathode; Walakini, teknolojia ya runinga ya LCD ilikuwa katika maendeleo ya hali ya juu na Sinclair FTV1 (TV80) ilikuwa ya kibiashara, vifaa 15,000 vilizalishwa.
thumb|Gari la umeme la Sinclair C5 (lilizinduliwa mnamo 1985)
Alijulikana mnamo 1983, Sinclair aliunda magari ya Sinclair na akatoa Sinclair C5, gari la umeme na betri ambalo lilishindwa kibiashara. Sinclair kisha akalenga usafiri wa binafsi, ikiwemo baiskeli ya A, baiskeli ya kukunja kwa wasafiri ambayo ina uzito wa kilo 5.7 (13 lb) na inaweza kukunjwa ilikuweza kubebeka kwenye usafiri wa umma.

## Maisha binafsi 
Sinclair alikuwa mchezaji wa mchezo wa karata (poker) na alionekana kwenye tamthilia ya ***Late Night Poker*** kwenye Channel 4. Alishinda fainali ya kwanza ya mfululizo wa Klabu ya Poker ya Mtu Mashuhuri. Sinclair alikuwa hamuamini Mungu. Alikuwa mwanachama wa Mensa ya Britania na alikuwa mwenyekiti kutoka mwaka 1980 hadi 1997.

Licha ya kuhusika kwake kwenye kompyuta, Sinclair hakutumia Intaneti, akisema kwamba hapendi kuwa na "vitu vya kiufundi au mitambo karibu nami" kwani inavuruga mchakato wa uvumbuzi. Mnamo 2010, alisema kwamba hakutumia kompyuta mwenyewe, na anapendelea kutumia simu badala ya barua pepe. Mnamo mwaka 2015, alitabiri, "Mara tu unapoanza kutengeneza mashine zinazoshindana na zinazidi wanadamu kwa akili, itakuwa ngumu sana kwetu kuishi. Ni jambo lisiloweza kuepukika."

Sinclair alifariki mnamo 16 Septemba 2021 huko London kufuatia ugonjwa unaohusiana na saratani aliyokuwa nayo kwa zaidi ya muongo mmoja. Sinclair alikuwa na watoto watatu: Crispin, Bartholomew, na Belinda.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wavumbuzi
Kuelea hewani

ikielea juu ya mata ya pekee (Meissner effect).]]
 aina ya maglev ikiondoka Shanghai Pudong International Airport kwa kuelea.]]

[thumb|Mt. Yosefu wa Copertino akielea wakati wa kuona [Basilika la Bikira Maria wa Loreto. Mchoro wa Ludovico Mazzanti]]
**Kuelea hewani** (kwa Kiingereza: *levitation*, kutoka Kilatini *levitas*, yaani wepesi), kinyume cha kawaida inayotokana na sheria ya mvutano, ni hali inayoweza kusababishwa duniani na kuelezwa na sayansi kwa namna mbalimbali.

Kunaweza pia kufanyika kwa mazingaombwe.

Wanaomuamini Mwenyezi Mungu wanaweza kukubali hali hiyo itokee kama muujiza wake, inavyosemekana iliwatokea baadhi ya watakatifu (kama Thoma wa Akwino, Katerina wa Siena, Filipo Neri, na hasa Yosefu wa Kopertino). Tukio hilo ni la mwili kuinuka juu mbali na ardhi bila sababu yoyote ya kueleweka, hivi kwamba unabaki hewani pasipo kutegemezwa na kitu chochote. Kinyume chake kuna matukio ya mwili kuwa na uzito mkubwa usio wa kawaida. 

Papa Benedikto XIV alidai kwanza tukio liwe limethibitika, ili kukwepa ujanja wowote. Halafu alionyesha kwamba tukio hilo halielezeki kisayansi kwa sababu ya elekeo la mvutano, lakini halipiti uwezo wa kuinua miili walionao malaika na shetani; kwa hiyo ni lazima kulichunguza vizuri upande wa mwili, maadili na dini lisiwe limesababishwa na ibilisi; mambo yote yakilingana tunaweza na kupaswa kuliona limesababishwa na Mungu au na malaika kwa kuijalia miili ya watakatifu utangulizi fulani wa wepesi wa miili mitukufu mbinguni.

## Tanbihi
## Marejeo
*.

## Viungo vya nje
*Diamagnetic Levitation (YouTube)
*Superconducting Levitation Demos

Jamii:Fizikia
Jamii:Karama
Hifadhi ya Kitaifa ya Wood Buffalo

thumb| Ziwa la Pine Lake  kwenye  Hifadhi ya Kitaifa ya Wood Buffalo
**Hifadhi ya Kitaifa ya Wood Buffalo** ni mbuga ya kitaifa nchini Kanada iliyo mbuga ya kitaifa kubwa zaidi nchini. Hifadhi hiyo iko kaskazini mashariki mwa jimbo la Alberta na maeneo ya kusini ya Northwest Territories.

Iliteuliwa na UNESCO kama eneo la Urithi wa Dunia mnamo 1983 kwa sababu ya bioanuwai inayopatikana hapo. Ndani yake iko delta ya Peace-Athabasca ambayo inahesabiwa kati ya delta kubwa zaidi ya maji matamu duniani. Kuna idadi kubwa ya ng'ombe mwitu aina ya baisani, pamoja na spishi mbalimbali za wanyama wa pori.

## Tovuti za Nje 
** Wood Buffalo National Park; Parks Canada
** Wood Buffalo National Park; UNESCO
Jamii:Alberta
Jamii:Northwest Territories
Jamii:Urithi wa Dunia
Bioanuwai

[thumb|400px|[Ramani ya kanda za bioanwai duniani; kanda za tropiki huwa na idadi kubwa ya spishi tofauti]]
**Bioanwai** (pia **baioanwai**; kwa Kiing. *biodiversity*) ni dhana ya biolojia inayoleenga kueleza wingi wa anwai za spishi za kibiolojia katika mazingira fulani, pamoja na wingi wa jeni katika mimea na wanyama wa eneo fulani.

## Umuhimu wa bioanwai 
Bioanwai ni muhimu kwa sababu viumbehai wote wanategemeana kwa namna fulani. 

* Misitu ni makazi ya wanyama
* Wanyama hula mimea
* Mimea hutegemea udongo wenye tabia fulani kwa ustawi wake
* Fungi zinasaidia kuozesha mimea na wanyama waliokufa
* Wadudu kama nyuki hubeba chavua kutoka mmea mmoja hadi mwingine na hivyo kuwezesha mimea mingi kuzaa
* Kama bioanwai hiyo katika makazi fulani inapungua, uhusiano baina ya pande zake unafifia na pande zote zinaweza kupata hasara.

Bioanwai ni muhimu kwa binadamu kwa namna nyingi. Mimea hutoa oksijeni na kusafisha hewa chafu. Mimea hutoa pia chakula, kivuli, vifaa vya ujenzi, dawa na nyuzi za nguo na karatasi. Mizizi ya mimea inapunguza mmomonyoko na mafuriko. Mimea, fungi na wadudu hutunza rutuba ya udongo na kusafisha maji. Kadri bioanwai inavyopungua, mifumo hiyo inaharibika.

Mfano ni matumizi ya kemikali katika kilimo yaliyolenga wadudu wanaoharibu mazao; lakini dawa hizo zunaathiri wadudu wote; katika nchi zenye matumizi makubwa ya dawa hizo idadi ya wadudu kwa jumla imepungua na kuhatarisha kustawi kwa mimea mingi pamoja na kilimo cha matunda.

Kuelewa na kutunza bioanwai ni shabaha muhimu katika hifadhi ya mazingira.

## Viungo vya Nje 
* NatureServe: This site serves as a portal for accessing several types of publicly available biodiversity data
* Biodiversity Factsheet by the University of Michigan's Center for Sustainable Systems
* Color-coded images of vertebrate biodiversity hotspots

### Taarifa 
* Biodiversity Synthesis Report (PDF) by the Millennium Ecosystem Assessment (MA, 2005)
* Conservation International hotspot map
* The Economics of Biodiversity: The Dasgupta Review 2021
* Zhuravlev, Yu. N., ed. (2000) *Стратегия сохранения биоразнообразия Сихотэ-Алиня = A Biodiversity Conservation Strategy for the Sikhote-Alin*' Vladivostok: Russian Academy of Sciences, Far Eastern Branch 

### Marejeo 
* GLOBIO, an ongoing program to map the past, current and future impacts of human activities on biodiversity
* World Map of Biodiversity an interactive map from the United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre
* Biodiversity Information Serving Our Nation (BISON) , provides a United States gateway for serving, searching, mapping and downloading integrated species occurrence records from multiple data sources
* Biodiversity Heritage Library – Open access digital library of taxonomic literature.
* Mapping of biodiversity
* Encyclopedia of Life – Documenting all species of life on earth.
The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius

thumb
***The Adventures of Jimmy Neutron, Boy Genius*** ni katuni ya televisheni ya vichekesho kutoka Marekani ambayo imeundwa na John A. Davis kwa ajili ya Nickelodeon.

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Katuni
Jamii:Vipindi vya televisheni
Lazarus Vitalis Msimbe

thumb
**Lazarus Vitalis Msimbe, S.D.S.** (amezaliwa Homboza, wilaya ya Mvomero, mkoa wa Morogoro, 27 Desemba 1963) ni askofu Mkatoliki nchini Tanzania. 

Aliweka nadhiri za kitawa za kwanza tarehe 8 Desemba 1987 na zile za daima tarehe 8 Desemba 1994.

Alipata ushemasi tarehe 11 Desemba 1997 na upadrisho tarehe 21 Juni 1998.

Aliwekwa wakfu na balozi wa Papa Fransisko nchini Tanzania, Marek Solczynski tarehe 19 Septemba 2021 kwa ajili ya Jimbo Katoliki la Morogoro, alilosimamia kwanza kwa niaba ya Papa huyo tangu tarehe 13 Februari 2019, halafu kama askofu wa tano tangu alipopewa uaskofusho. 

## Viungo vya nje
*Ukurasa wa Askofu Msimbe katika *Catholic Hierarchy*

Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Marie Antoinette

thumb|Marie Antoinette mnamo mwaka 1775, akiwa na umri wa miaka 20.
**Marie Antoinette** (2 Novemba 1755 - 16 Oktoba 1793) alikuwa malkia wa mwisho wa Ufaransa kabla ya ufalme kufutwa katika Mapinduzi ya Ufaransa. Alizaliwa kama **Maria Antonia** akiwa mtoto wa malkia wa Austria Maria Theresia. 

Aliolewa na mwana wa mfalme wa Ufaransa mnamo 1770, wakati alipokuwa na miaka 14. Miaka minne baada ya arusi mume wake alipata kuwa mfalme Louis XVI wa Ufaransa na Marie alikuwa malkia. Mwanzoni mume na mke hawakuwa karibu kati yao, wakawa na matatizo kuzaa watoto.  Baada ya miaka saba ya ndoa, Marie alimzaa binti, na baadaye alizaa watoto wengine watatu. 

Watu wengi nchini Ufaransa hawakutaka nchi hiyo iwe na malkia kutoka Austria. Ushirikiano wa Ufaransa na Austria haukupendwa maana nchi hizo mbili zilikuwa maadui hadi mwaka 1756, na wengi waliona Austria iliwahi kusababisha kushindwa kwa Ufaransa katika Vita vya Miaka Saba. 

Wakati wa Mapinduzi ya Ufaransa malkia huyu alilaumiwa kama ishara ya mfumo wa ufalme katika Ufaransa. Kulikuwa na uvumi kwamba alitumia pesa nyingi, alikuwa na wapenzi na aliunga mkono maadui wa Ufaransa. Kulikuwa na uvumi kwamba wakati maskini wa Paris waliaandamana na kulalamikia njaa wakidai hawana mkate, Marie Antoinette alijibu "Wacha wale keki kama hawana mkate" lakini hakuna ushahidi kuwa alisema hayo kweli. 

Alishiriki katika mipango ya familia ya kifalme kutoroka Paris mnamo 1791. Hii ilisababisha watu wengi kufikiria kwamba familia ya kifalme, haswa Marie Antoinette, walikuwa wakipanga njama dhidi ya mapinduzi na kushirikiana na serikali za kigeni kuipindua serikali iliyochaguliwa. 

Familia ya kifalme ilikamatwa mnamo 1792 na ufalme ulifutwa. Malkia aliuawa kwa kukatwa kichwa mnamo 1793, miezi tisa baada ya mumewe kuuawa.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 
* 
Jamii:Waliozaliwa 1755
Jamii:Waliofariki 1793
Jamii:Wafalme wa Ufaransa
Grace Gao (mwanaharakati)

thumbnail|right|200px| Grace Gao
**Grace Gao** (anajulikana pia kama **Grace Geng**; amezaliwa 1993) ni mwanaharakati wa haki za binadamu nchini Uchina. Yeye ni binti Gao Zhisheng, wakili wa Kichina wa haki za binadamu na mpinga sera za serikali. Yeye na familia yake wamepelelezwa, kupigwa, na kutishwa na mamlaka za Uchina.), na kusema dhidi ya ukiukwaji wa haki za binadamu nchini Uchina.

## Maisha ya awali 
Gao alikuwa akisindikizwa kwenda shuleni kila siku na maafisa wa polisi ambao walimfuata kila alikoenda. na, akiwa na umri wa miaka 17, alijaribu kujiua mara kadhaa. Alipata ugumu kuelewa maamuzi ya baba yake.

Baada ya Gao kuzuiwa na serikali kuhudhuria shule, kisha wakaenda Merika ambako walipewa hifadhi ya kisiasa. Huko New York, Grace alipata matibabu hospitalini kwa miezi sita kwa maswala ya afya ya akili lakini bado ilikua ngumu kuamini watu. Alijifunza kumwelewa baba yake na kumsaidia.

## Elimu 
Grace alijifunza Kiingereza baada ya kuhamia Merika, alihitimu shule ya upili akiwa na miaka 20, na kuendelea kusoma uchumi katika chuo kikuu cha California.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wanaharakati wa Uchina
Kituo cha kurushia vyombo vya angani

thumb|Chombo cha anga-nje cha Soyuz kinaandaliwa kurushwa huko Baikonur.

**Kituo cha kurushia vyombo vya angani** (kwa Kiing. *spaceport*) ni mahali pa kurushia vyombo vya angani kama vile satelaiti na vipimaanga kwa kutumia roketi zinazozibeba hadi anga-nje.  

Kituo cha kwanza cha aina hiyo kilikuwa kituo cha Umoja wa Kisovyeti katika Kazakhstan kilichopokea baadaye jina la Baikonur. Mnamo mwezi wa Oktoba 1957 satelaiti ya kwanza Sputnik 1 ilirushwa huko.

Kituo cha Baikonur kilikuwa pia mahali pa kuanza safari ya mwanaanga Yuri Gagarin aliyekuwa binadamu wa kwanza kufika angani.

Baada ya mwisho wa Umoja wa Kisovyeti, Shirikisho la Urusi lilikodisha eneo la Baikonur kutoka Kazakhsztn na liliendelea kulitumia kwa miradi yake kwenye anga-nje.

Baada ya mafanikio ya Wasovyeti, Marekani ilijenga kituo chake huko Cape Canaveral katika jimbo la Florida. Kilifuatwa na Kituo cha Kennedy Space Center ambako wanaanga walirushwa hadi Mwezi katika chombo cha Apollo 11 mnamo Julai 1969. 

Ufaransa ilifuata kwa kujenga kituo cha kurushia cha Kourou katika Guyana ya Kifaransa kwenye bara la Amerika Kusini. Korou iliendelea kuwa kituo kikuu cha kurushia cha Umoja wa Ulaya na taasisi yake ya ESA.

China inatumia kituo cha Jiuquan kilichopo katika jangwa la Gobi.  

## Marejeo
Soyuz

thumb|200x200px| Soyuz jinsi ilivyoonekana angani.
**Soyuz** (kwa Kirusi **Союз** kwa maana ya "Umoja") ni jina la vyombo vya anga-nje vilivyobuniwa kwa ajili ya mradi wa usafiri wa anga-nje wa Umoja wa Kisovyeti.

Vilirushwa kwa kutumia roketi ya Soyuz ambayo ni chombo kilichobeba mizigo mingi angani kushinda roketi zote nyingine. Soyuz zote zilirushwa kutoka kituo cha kurushia roketi cha Baikonur (leo nchini Kazakhstan).

## Historia 
Soyuz ya kwanza ilirushwa angani bila rubani kama jaribio tarehe 28 Novemba 1966. 

Safari ya kwanza yenye rubani iliitwa Soyuz 1 kwenye tarehe 23 Aprili 1967 lakini chombo kilianguka wakati wa kurudi kwa sababu parachuti ilikwama, na kumuua mwanaanga Vladimir Komarov. Safari ya Soyuz 3  kwenye 26 Oktoba 1968 ilikuwa safari ya kwanza iliyofanikiwa. Hadi mwaka 2021 Soyuz inatazamwa kuwa chombo salama zaidi baada ya kurushwa zaidi ya mara 140. Gharama zake ni nafuu zikilinganishwa na vyombo vya mataifa mengine. 

Vyombo vya Soyuz vilitumika kubeba wanaanga kwenda na kurudi kutoka vituo vya angani Salyut na Mir. Tangu mwisho wa mradi wa Space Shuttle ya NASA, Marekani ilitumia pia vyombo vya Soyuz kwa kupeleka wanaanga hadi Kituo cha Anga cha Kimataifa (ISS). 

Angalau chombo cha Soyuz huwekwa muda wote kwenye ISS kwa matumizi wakati wa dharura.

## Muundo 
Kila chombo cha Soyuz kina sehemu tatu ambazo zinatenganishwa wakati wa kurudi kabla ya kushuka kwenye angahewa ya Dunia. Dambra na kitengo cha huduma huanguka tu na kuungua hewani, ilhali chumba cha kurudi hupeleka wanaanga salama hadi uso wa ardhi.

* Kitengo cha dambra chenye nafasi kwa rubani na abiria
* Chumba kidogo cha kurudi ambamo wanaanga wanakaa wakati wa kurudi kwenye uso wa ardhi 
* Kitengo cha huduma chenye injini, fueli na paneli za sola.
thumb|200x200px|Kitengo cha dambra (orbital module)
### Kitengo cha dambra 
Kitengo cha dambra (orbital module) kina nafasi ya kukaa kwa wanaanga wakati wa kuzunguka Dunia, pamoja na choo, nafasi ya mizigo na vifaa visivyohitajika wakati wa kurudi. Huwa pia na geti la kutoka wakati wa kuingia katika vituo vya angani. Hakirudi duniani.

### Chumba cha kurudi 
thumb||200x200px|Chumba cha kurudi (return module)
Chumba cha kurudi (reentry module) hutumiwa wakati wa kuruka na kurudi duniani. Nusu ya uso wake imefunikwa kwa vigae vya kinga ya joto. Inarudi duniani kwa kutumia parachuti.

### Moduli ya huduma 
thumb|200x200px|Kitengo cha huduma (service module)
Moduli ya huduma inabeba injini na paneli za sola. Inayo mifumo ya kudhibiti joto, ugawaji wa umeme, mawasiliano ya redio ya masafa marefu na telemetry ya redio. Hairudi duniani.

## Tazama pia 
Roskosmos

## Marejeo 
Jamii:Urusi
Jamii:Vyombo vya angani
Jamii:Usafiri wa anga-nje wa Kisovyeti
Romano Mwimbaji

ya Mt. Romano (1649).]]
**Romano Mwimbaji** (Homs au Damasko, Syria, 490 hivi - Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 556 hivi) alikuwa shemasi mwenye asili ya Kiyahudi aliyeishi katika monasteri na kutunga tenzi maarufu hadi leo kwa ajili ya Bwana na ya watakatifu wake.

Ufasaha wa sanaa yake hiyo umemfanya labda bora kati ya watunzi wote wa muziki wa Kikristo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Matoleo na tafsiri 
**Sancti Romani Melodi Cantica.* Vol. 1: *Cantica Genuina*. – Vol. 2: *Cantica Dubia*. Ed. by Paul Maas and Constantine A. Trypanis. Oxford, 1963–1970. (complete edition)
*J. B. Pitra, *Analecta Sacra*, i. (1876), containing 29 poems, and *Sanctus Romanus Veterum Melodorum Princeps* (1888), with three additional hymns from the Monastery at Patmos. See also Pitra's ''Hymnographie de l'église grecque* (1867)
*Karl Krumbacher, *Geschichte der byzantinischen Litteratur* (Munich, 1897)
*—*Studien zu Romanos* (Munich, 1899)
*—*Umarbeitungen bei Romanos* (Munich, 1899)

## Uchunguzi
*Thomas Arentzen, *The Virgin in Song: Mary and the Poetry of Romanos the Melodist* (Philadelphia, 2017)
*Sarah Gador-Whyte, *Theology and Poetry in Early Byzantium: The Kontakia of Romanos the Melodist* (Cambridge UK, 2017)
*José Grosdidier de Matons, *Romanos le Mélode et les origines de la poésie religieuse à Byzance* (Paris, 1977)

## Marejeo 
* *Penguin Dictionary of Saints*
*Romanos the Melodist article from the *Catholic Encyclopedia''
*St. Romanos (Russian Orthodox Church Outside of Russia)
* 

## Viungo vya nje
* The Kontakia of Romanos 71 selections
* Digitalized manuscripts of Romanos the Melodist at the Princeton University Library

Jamii:Waliozaliwa 490
Jamii:Waliofariki 556
Jamii:Wabazili
Jamii:Mashemasi
Jamii:Washairi wa Ugiriki ya Kale
Jamii:Watakatifu wa Siria
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Bavo

thumb|Mt. Bavo alivyochorwa. 
**Bavo wa Gent** (pia: **Baaf, Bavon, Allowin, Bavonius**; Hesbaye, Brabant, 622 hivi - Gent, leo nchini Ubelgiji, 1 Oktoba 659 hivi) alikuwa mmonaki, kaka wa Bega na Getrude wa Nivelles. 

Kabla ya kuongokea maisha maadilifu kwa mahubiri wa Amando wa Maastricht aliwahi kuwa askari na baba wa binti mmoja. Alipofiwa mke wake aliuza mali zake zote kwa ajili ya fukara na kumfuata Amando katika monasteri aliyoanzisha na katika umisionari wake.

Miaka mitatu ya mwisho aliishi kama mkaapweke kwanza katika pango lililopatikana ndani ya mti mkubwa, halafu msituni .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4
**Acta Sanctorum* October, vol. 1.
*Léon Van der Essen, ''Étude critique et littéraire sur les vitae des saints mérovingiens de l'ancienne Belgique*, 1907, p. 349-357.
*Édouard de Moreau, *Saint Amand, apôtre de la Belgique et du Nord de la France'', Louvain, 1927.

## Viungo vya nje 
* Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome
* Acta S. Bavonis alias Alloini confessoris, Gandavensium patroni
* St. Bavo at the Christian Iconography web site.
* Vita Bavonis Confessoris Gandavensis  (Life of Bavo, Confessor of Ghent, in Latin) in Monumenta Germaniae Historica

Jamii:Waliozaliwa 622

Jamii:Wamisionari
Jamii:Wamonaki
Jamii:wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Wiki Indaba

**Wiki Indaba** ni mkutano maalumu unaoandaliwa na taasisi ya Wikimedia Foundation kwa ajili ya bara la Afrika. Katika mkutano huo hufanyika midahalo na majadiliano juu ya mada mbalimbali kuhusiana na miradi ya Wikipedia katika bara la Afrika.

Toleo la mwaka 2025 linatarajiwa kufanyika Dar es Salaam, Tanzania, kuanzia tarehe 21 hadi 23 Novemba.

## Maelezo 
Maelezo haya yanaonyesha vipindi tofautitofauti ambavyo mkutano wa Wiki Indaba ulifanyika.

## Marejeo
Jamii:Afrika
Jamii:Wikipedia
Baikonur

[thumb|150x150px|[Bendera ya mji.]]
[thumb|146x146px|[Muhuri wa mji.]]
**Baikonur** (kwa Kikazakhi: Baıqonyr / Байқоныр; kwa Kirusi: Байконур) ni jina la miji miwili nchini Kazakhstan.

* Baikonur ya kiasili ni mji mdogo kando ya mto Baikonur katika mkoa wa Karaganda uliokuwa na wakazi 427 kwenye mwaka 2009; kuna migodi ya makaa mawe.
* Baikonur unaojulikana kimataifa kama kituo cha kurushia vyombo vya anga-nje ni mji kwenye ukingo wa kaskazini wa mto Syr Darya. Umekodishwa na kutawaliwa na Shirikisho la Urusi. 

Kituo cha kurushia roketi kilianzishwa mnamo mwaka 1955 karibu na kijiji cha Tyutaram wakati Kazakhstan ilipokuwa jamhuri ndani ya Umoja wa Kisovyeti; mwanzoni Umoja wa Kisovyeti ulijaribu kuficha mahali pake na baada ya mafanikio ya kwanza jina la "Baikonur" lilitangazwa hadharani kama mahali pa kurushia roketi. Mji ulikua hapa kwa makazi ya wanasayansi na wafanyakazi wa kituo. Ndani ya Umoja wa Kisovyeti walitumia pia jina la Звездоград (*Zvezdograd*) yaani "mji wa nyota". 

Tangu mwaka 1995, Urusi ilitumia rasmi jina la "Baikonur" kwa ajili ya mji huo.

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Kazakhstan
Ufalme wa Sardinia

**Ufalme wa Sardinia** (kwa Kiitaliaː Regno di Sardegna) ni jina rasmi la nchi ya Ulaya Kusini iliyodumu miaka 1324-1861, hadi rasi ya Italia ilipounganishwa kwa kiasi kikubwa chini ya ukoo wa Savoia uliokuwa umepewa kutawala kisiwa hicho cha Bahari ya Kati (kwa kukiunganisha na mikoa yake mitatu ya Italia bara: Piemonte, Liguria na Valle d'Aosta) tangu mwaka 1720.

Miaka hiyo Ufalme wa Sardinia, ukiwa na makao makuu huko Torino, upande wa bara, ulishiriki vita mbalimbali ili kukamilisha umoja wa rasi na kuteka maeneo mengine. 

## Ramani
### Miaka 1324 - 1720

File:Sardinia_1324.png|Sardinia kuanzia mwaka 1324.
File:Kingdom of Sardinia 1368-1388 -- 1392-1409.png|Sardinia miaka 1368-1388 na 1392-1409.
File:Kingdom of Sardinia 1410-1420.png|Ufalme wa Sardinia miaka 1410-1420.
File:Kingdom of Sardinia & Royal cities - 16th century.png|Ufalme wa Sardinia miaka 1448-1720.

### Miaka 1796 - 1860

File:Italy 1796.svg|1796
File:Italia1859.png|1859:     
File:Italia1860.png|1860:     
File:RegnoItalia1861.png|1861:    

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* Luttwak Edward, *The Grand Strategy of the Byzantine Empire*, The Belknap Press, 2009, ISBN 9780674035195
* 
* 
* Romani, Roberto. "The Reason of the Elites: Constitutional Moderatism in the Kingdom of Sardinia, 1849–1861." in *Sensibilities of the Risorgimento* (Brill, 2018) pp. 192-244.
* Romani, Roberto. "Reluctant Revolutionaries: Moderate Liberalism in the Kingdom of Sardinia, 1849–1859." *Historical Journal* (2012): 45–73. online
* Schena, Olivetta. "The role played by towns in parliamentary commissions in the kingdom of Sardinia in the fifteenth and sixteenth centuries." *Parliaments, Estates and Representation* 39.3 (2019): 304–315.
* Smith, Denis Mack. *Victor Emanuel, Cavour and the Risorgimento* (Oxford UP, 1971) online.
* 
*  old interpretations but useful on details; vol 1 goes to 1859]; volume 2 online covers 1859–62

Jamii:Sardinia
Jamii:Historia ya Italia
S
Homs

**Homs**  (zamani: **Emesa**) ni mji wa Syria lenye wakazi 775,000, wa tatu baada ya Damasko na Aleppo. 

Amekaliwa tangu mwaka 2300 KK. Jengo muhimu zaidi kihistoria ni Krak des Chevaliers.

## Tanbihi
Prince Kagwema

**Prince Kagwema** (alizaliwa katika kijiji kilichopo mashariki mwa wilaya ya Rungwe, mwaka 1931) ni mwandishi wa Tanzania.

Alijifunza masomo ya lugha ya Kiingereza na Historia katika Chuo Kikuu cha Makerere na kupata shahada, pia aliwahi kufanya mtihani wa Chuo Kikuu cha Cambridge, kati ya miaka 1958 na 1976; alifanya kazi katika shirika la reli *East African Railway Corporation* katika jiji la Nairobi; baada ya hapo alikwenda kuishi katika jiji la Dar es Salaam.

Prince Kagwema alichapisha kitabu cha riwaya kilichoitwa *Veneer of Love* kilichotoka mwaka 1975, na riwaya nyingine iliyoitwa *Married Love is a Plant* kilichotoka mwaka 1983. Mwaka 1983 alitoa riwaya nyingine iliyoitwa ''Chausiku's Dozen*, na *Society in the Dock* kilichotolewa mwaka 1984, tena mwaka 1985 alichapisha kitabu kilichoitwa *Fear of the Unknown - Quo vadis Tanzania?''.

## Viungo vya Nje 
* Prince Kagwema

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Orodha ya waandishi wa Tanzania

Orodha hii inaonyesha baadhi ya waandishi wa Tanzania pamoja na kazi zao.

* Agoro Anduru (1948–1992), mwandishi wa riwaya fupi
* Fadhy Mtanga (1981– ), mwandishi wa riwaya na mpiga picha
* Abdulrazak Gurnah (1948– ), mwandishi wa riwaya
* Ebrahim N. Hussein (1943– ), mwandishi wa michezo na insha pamoja na mfasiri
* Prince Kagwema (1931– ), mtunzi wa riwaya
* Euphrase Kezilahabi (1944–2020), mtunzi wa riwaya na mshairi
* Ben Owden 
* Jacqueline Massawe, mshairi.
* Aniceti Kitereza (1896–1981), mtunzi wa riwaya
* Elieshi Lema (1949– ), mwandishi wa riwaya 
* Amandina Lihamba (1944– ), playwright
* Ismael R. Mbise, mtunzi wa riwaya
* Penina Muhando (1948– ), playwright.
* Sandra A. Mushi, fiction writer, mshairi.
* Elvis Musiba (alifariki 2010), mwandishi wa riwaya za Kiswahili.
* Godfrey Mwakikagile (1949– ), mwandishi
* Christopher Richard Mwashinga (1965– ), mshairi na mwandishi wa insha
* Ras Nas, mshairi na mwanamuziki
* Julius Nyerere (1922–1999), mwandishi na mfasiri 
* Nancy Sumari (2013–2020), mwandishi wa vitabu vya watoto .
* Peter Palangyo (1939–1993), mtunzi wa riwaya
* Hammie Rajab, mwandishi wa riwaya za Kiswahili.
* Shaaban Robert (1909–1962), mshairi na mtunzi wa riwaya
* Emily Ruete (1844–1924)
* Gabriel Ruhumbika (1938– ), mtunzi wa riwaya na masimulizi
* Edwin Semzaba, mtunzi wa riwaya, mwigizaji na muongozaji
* Shaaban Robert (1902–1962), mshairi, mwandishi wa insha na wa vitabu
* Shafi Adam Shafi, mtunzi wa riwaya za Kiswahili 
* Erica Sugo Anyadike, mwandishi na mtunzi wa masimulizi mafupi
* Simon Rieber, mwandishi na mchoraji
* Josephs Quartzy, mwandishi na mwigizaji
* Nahida Esmail, mwandishi na mtunzi wa masimulizi mafupi
* Daniel Mbega, mwandishi, mchapishaji na mtunzi wa riwaya
* Daudi Lubeleje, mwandishi na msanifu wa kazi za uandishi
* Richard Richard Mwambe (2012-), mwandishi na mtunzi wa riwaya za kipelelezi
* Suleiman A. Kijogoo, mwandishi wa vitabu vya saikolojia ya maisha, riwaya na vitabu vya shuleni
* Gwamaka Mwamasage, mwandishi na mtunzi wa riwaya

## Marejeo
Jamii:Orodha za watu
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Karan Singh Grover

Bipasha Basu siku ya arusi yao.]]
**Karan Singh Grover** (amezaliwa New Delhi, India, 23 Februari 1982) ni mwigizaji wa India.  

## Maisha
Grover alizaliwa katika familia ya Singasinga. Ana mdogo wake wa kiume. 

Wakati Grover alipokuwa bado mchanga familia yake ilihamia Al Khobar, Saudi Arabia. Alisomea huko Dammam, Saudi Arabia, kisha akafanya digrii katika Usimamizi wa Hoteli kutoka IHM Mumbai. Kisha alifanya kazi kama Mtendaji wa Masoko katika Hoteli ya Sheraton huko Oman.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa India
Scott fiti

**Scott James Fiti** (Alizaliwa Julai 17, 1995 ) Ni mwanariadha wa mbio za Mikronesia ambaye aliwakilisha mashindano ya Nchi Shirikisho la Mikronesia kwenye Olimpiki katika kipindi cha majira ya joto ya mwaka 2020.

Aliwakilisha jimbo la Chuuk. Fiti alimaliza nafasi ya tano katika mita 100 kwa upande wa wanaume ikiwa  awamu ya tatu katika Mashindano ya Dunia ya IAAF 2019 huko Doha akitumia sekunde 11.34.

Baada ya kuchaguliwa kwenye michezo ya majira ya joto 2020, aliipewa heshima ya kubeba bendera ya taifa kwenye sherehe ya ufunguzi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:USLW DOM
Adam Gemili

thumb|Adam Gemili akikimbia mita 200 katika fainali za Olimpiki  2016
**Adam Gemili** (alizaliwa Oktoba 6 1993), ni mwanariadha kutoka nchini Uingereza,ni mshindi wa michuano  ya ulaya ya mwaka 2014 katika  mbio za mita 200 na mita 4 x 100 ya kupeana vijiti ,Lakini pia ni sehemu ya Timu ya Uingereza  iliyo shinda Medali ya  dhahabu mnamo mwaka 2017 katika mashindano  ya dunia.

Alikuwa mwanariadha Mwingereza wa  kwanza kushiriki mashindano ya mita 100 ya vipande kumi na ya  mita 200 ya vipande ishirini.

Aliwahi kupata medali ya fedha katika mita 100 na mita 4 × 100 ya kupeana vijiti mwano mwaka 2014 katika michezo ya Jumuia ya madola. Gemili pia aliwahi kuwa bingwa wa zamani wa Dunia kwa vijana katika mita 100 na michezo ya uingereza ya wenye umri wa chini ya miaka 23 katika mita 100 na 4 × 100.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:USLW DOM
Jamii:Waliozaliwa 1993
Feng Bin

**Feng Bin** (Alizaliwa Aprili 3,1994) ni mwanariadha kutoka nchini china hushiriki mchezo wa kurusha kisahani. Aliiwakilisha nchi yake katika mashindano ya Olimpiki jijini Rio mwaka 2016, akimaliza nafasi ya nane katika fainali. Rekodi yake bora ni mita 65.14 (213 ft 8+1/2 in), aliyoiweka mwaka 2016. Mnamo 2016 alikuwa mshindi wa michuano ya *Chinese Athletics Championships*.

Alianza mchezo wa kurusha kisahani akiwa katika umri wa ujana, na alishindana katika michuano ya *World Youth Athletics* ya mwaka 2011, nakushikilia nafasi ya 4. Feng aliendelea kwenye ngazi za juu na kushinda medali ya dhahabu mwaka 2015, kwenye michezo ya kijeshi duniani kwa rekodi yake ya mita 62.07. Katika mashindano ya olimpiki msimu wa joto 2016 alikuwa mshiriki mmojawapo kati ya watatu warusha visahani  kufika fainali akiwa pamoja na mshindi wa medali Su Xinyue na Chen Yang.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:USLW DOM
Shaun Gill

Shaun Gill (alizaliwa Aprili 9 1993) ni mwanariadha wa nchini Belize. Alishindana kwenye michuano ya wanaume ya mita 60 Michuano ya ndani ya IAAF 2018.

Alikimbia kwa sekunde 10.88 umbali wa mita 100 kwenye michezo ya Olimpiki mwaka 2020 raundi za mwanzo nchini Tokyo.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:USLW DOM
Jacko Gill

alt=Gill kwenye Mashindano ya Dunia ya mwaka 2017|thumb|Gill kwenye Mashindano ya Dunia ya mwaka 2017
**Jackson Gill** (amezaliwa Desemba 20, 1994) ni mwanamichezo wa mitupo na riadha wa nchini New Zealand anayeshindana kutupa tufe.Gill hutumia mkono wake wa kulia kutupa tufe kwa mbinu ya mzunguko. Mnamo mwaka 2010 alishinda medali ya dhahabu  katika  World Junior Championships akiwa na umri  wa miaka 15 na siku  213, iliyomfanya kuwa kijana mdogo kuwahi kutokea  kushinda medali ya dhahabu Katika  World Junior Championships (Akimpita Usain Bolt ambaye akiwa na umri wa miaka 15 na siku 332 alishinda mita 200 mwaka 2002) Mwaka 2012 alitetea taji lake katika michuano ya vijana duniani.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa New Zealand
Jamii:USLW DOM
Piato

thumb|Mt. Piato wa Tournai.
**Piato** (alifariki Seclin, leo nchini Ufaransa, 286 hivi) alikuwa padri mmisionari wa kwanza huko Tournai, leo nchini Ubelgiji.

Mzaliwa wa Benevento, Italia, aliuawa kwa imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, October 1: Piaton at *SaintPatrickDC.org*
* Le Retour de Saint Piat - French page that includes pictures of the relics of Saint Piatus

Jamii:Wamisionari

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia

Jamii:watakatifu wa Ufaransa
Verisimo, Masima na Julia

[250px|thumb|*[Políptico dos Santos Mártires Veríssimo, Máxima e Júlia* (Lisboa) Shule ya Kireno (Garcia Fernandes, 1530 hivi).]]
'''''' (walifariki Lisboa, leo nchini Ureno) walikuwa ndugu Wakristo ambao waliuawa kutokana na imani yao wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 1 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 300
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ureno