open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mafuriko ya Tanzania mwaka 2015

**Mafuriko ya Tanzania ya 2015** yalitokea tarehe 4 Machi  mkoani Shinyanga. Mafuriko yalitokea wakati wa msimu wa mvua nchini Tanzania, ambacho huanzia miezi ya Machi, Aprili hadi Mei, ambapo kiwango cha mvua huanzia milimita 150 hadi 250. Watu wengi hawakuweza kuepukana  na mafuriko hayo. Takribani watu wasiopungua 50 walifariki na wengine 82 walijeruhiwa katika mafuriko hayo. Awali idadi ya majeruhi 38 zaidi walikufa wakipokea huduma ya matibabu hospitalini. Mafuriko haya yaliathiri zaidi takriban watu 3500.  Nyumba nyingi zliharibiwa kutokana na mvua ya mawe na upepo mkali. hali ambayo ilipelekea barabara  nyingi kufungwa na shughuli za ukoaji kuwa ngumu. Mashamba yaliyo umbali zaidi ya kilomita 1000 kutokea Dar es Salaam, jiji la kibiashara kubwa zaidi nchini Tanzania, yaliathirika na kuangamiza watu masikini wanaotegemea  kilimo katika eneo hilo. Mazao kama vile mahindi na pamba pamoja na mifugo yaliharibiwa na mafuriko.

## Tazama pia 
* Jiografia ya Tanzania

## Marejeo 
Jamii:2015
Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Bintimfalme Theodora wa Liechtenstein

**Bintimfalme Theodora wa Liechtenstein** (jina kamili: **Theodora Alexandra Isabella Antonia Nora Marie**; alizaliwa 20 Novemba 2004) ni mwanamazingira, mpandafarasi, na mwanachama wa familia ya Kifalme ya Liechtenstein. Alianzisha Green Teen Team Foundation, shirika lisilo la faida la wahifadhi, mnamo 2014. 

## Marejeo
Milipuko ya mwaka 2011 jijini Dar es Salaam

**Milipuko ya mwaka 2011 jiini Dar es Salaam** ilikuwa mfululizo wa milipuko ya mabomu katika ghala la kuhifadhia silaha katika kata ya Gongolamboto Wilaya ya Ilala mkoani Dar es Salaam, Tanzania, ambayo yaliua watu 20-32. Kulingana na maafisa wa kituo hicho, mlipuko wa kwanza ulitokea saa 2:30 usiku kwa saa za Afika mashariki ukiwa ni mlipuko wa pili katika miaka miwili ya ghala la silaha karibu na makazi ya watu wengi, vikundi kadhaa vilihoji maeneo ya vituo hivi vya kuhifadhi silaha  na kuomba vihamishwe. Ripoti zinaonyesha kwamba majengo 23 ya kijeshi, nyumba mbili na shule ziliharibiwa.

Mlipuko wa kwanza kati ya kadhaa ulioripotiwa ulitokea majira ya saa 4 usiku kwa saa za Afrika Mashariki,  mashuhuda waliripoti kwamba milipuko iliendelea mara kwa mara katika kipindi cha takribani saa moja iliyofuata. Ripoti za vyombo vya habari zilisema kuwa kati ya watu 20 na 32 waliuawa na milipuko hiyo 

Mara tu kufuatia tukio hilo, ma afisa katika jiji hilo waliwaamuru wakazi wote waliokuwa ndani ya eneo la kilomita 10 kutoka kambi ya kijeshi kuhama. Tukio kama hilo lilitokea Aprili mwaka 2009 katika kata ya Mbagala jijini.

## Marejeo 
Jamii:2011
Jamii:Dar es Salaam
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Golgo

**Golgo** (Kigiriki cha Kale: Γόλγος, Gólgos) katika visasili vya Kigiriki, ni mwana wa Afrodita na Adoni, kaka wa Beroe, na mwanzilishi wa jiji la Kale la Golgi (pia inajulikana kama Golgi ya Kupro, iliyoko katika Wilaya ya Larnaka huko Kupro). 

## Tanbihi
## Marejeo 
* Graves, Robert, Visasili vya *Kigiriki*, Harmondsworth, London, Uingereza, Vitabu vya Penguin, 1960. ISBN&nbsp;978-0143106715
* Graves, Robert, *Visasili vyaKigiriki: Toleo Kamili na Dhahiri.* Penguin Books Limited. 2017. ISBN&nbsp;978-0-241-98338-6 , 024198338X
* Kamusi ya wasifu na visasili vya Kigiriki na Kirumi, Golgus
Jamii:mitholojia ya Kigiriki
Charlot Magayi

**Charlot Magayi** (alizaliwa takriban mwaka wa 1993 ) ni mbunifu wa majiko, mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka nchini Kenya na mshindi wa tuzo la Earthshot Prize mwaka wa 2022. Yeye na kampuni yake ya Mukuru Stoves walitunukiwa pauni milioni moja. Mafanikio yake yalimfanya aitwe "Malkia wa Afrika" na William, Mwanamfalme wa Wales.

## Maisha 
Magayi alilelewa katika mitaa ya mabanda ya Mukuru jijini Nairobi. Alikuwa yatima tangu alipokuwa na miaka kumi. Alipokuwa na umri wa miaka kumi na sita na akiwa bado shuleni, alimzaa binti yake. Alilazimika aache shule ili kujikimu kimaisha yeye na binti yake na alianza kuuza makaa ambayo yanatumika katika upishi nyumbani. Moshi kutoka katika makaa hayo yaliwaathiri yeye na binti yake, na mara kwa mara walikuwa na maambukizi ya njia ya hewa. Binti yake Magayi alichomwa na jiko lao la makaa alipokuwa na umri wa miaka miwili.Magayi alirejea shule ya watu wazima na kujifunza kuhusu sayansi ya nishati inayowaka na uchafuzi wa mazingira.Inakadiriwa kuwa makaa na kuni hutumiwa kupikia na watu milioni 950 katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara (c. 2022) na ndani ya miaka 30 idadi hiyo inaweza kuwa bilioni 1.6. Vyanzo hivi vinasababisha uchafuzi mkubwa.

Magayi alianzisha Mukuru Stoves mwaka wa 2017 na kuipa jina la mtaa wa mabanda walimokuwa wakiishi.

Tarehe 2 Disemba 2022 alitangazwa kuwa mmoja wa washindi watano wa tuzo la Earthshot ambayo inampa pauni milioni moja (£1m) ili kuendeleza wazo lake la kupunguza uchafuzi unaotokana na kupika 

Magayi na kampuni yake hawakuwa Wakenya pekee walioshiriki katika Tuzo la Earthshot; mshindi mwingine ilikuwa ni kampuni ya Kiswidi Roam na gari lao la umeme la "*Clean Our Air"* ambalo lina uhusiano na Kenya. 

## Marejeleo
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Eriksi (visasili)

**Eriksi** (Kigiriki cha Kale: Ἔρυξ) katika visasili vya Kigiriki, anaweza kurejelea wafuatao:

* Eriksi, mfalme wa jiji la Eriksi huko Sisilia. Alikuwa mwana wa Poseidoni au wa Afrodita na Butesi muargonauti ambaye Afrodita alikaa naye usiku mara kadhaa huko Lilybaeum ili kumfanya Adoni kuwa na wivu.   Eriksi alikuwa bondia bora lakini alifariki Herakli alipomshinda katika mechi. 
* Eriksi, mmoja wa wafuasi wa Fineo. Aligeuzwa na Farisi kuwa jiwe kwa kutumia kichwa cha Gogona Madusa. 

## Tanbihi
## Marejeo 
* Diodorus Siculus, *Maktaba ya Historia* iliyotafsiriwa na Charles Henry Oldfather . Juzuu kumi na mbili. Maktaba ya Kawaida ya Loeb . Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Vitabu 4.59 &#x2013; 8. Toleo la mtandaoni kwenye Tovuti ya Bill Thayer
* Diodorus Siculus, *Bibliotheca Historica.* *Juzuu 1-2* . Imanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. katika aedibus BG Teubneri. Leipzig. 1888-1890. Maandishi ya Kigiriki yanayopatikana kwenye Maktaba ya kidijitali ya Farisi .
* Pseudo-Apollodorus, *Maktaba* yenye Tafsiri ya Kiingereza na Sir James George Frazer, FBA, FRS in 2 Volumes, Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. Toleo la mtandaoni katika Maktaba ya kidijitali ya Farisi. Maandishi ya Kigiriki yanapatikana katika tovuti hiyo hiyo .
* Publius Ovidius Naso, *Metamorphoses* iliyotafsiriwa na Brookes More (1859–1942). Boston, Cornhill Publishing Co. 1922. Toleo la mtandaoni katika Maktaba ya kidijitali ya Farisi.
* Publius Ovidius Naso, *Metamorphoses.* Hugo Magnus. Gotha (Ujerumani). Friedr. Andr. Perthes. 1892. Maandishi ya Kilatini yanapatikana kwenye Maktaba ya kidijitali ya Farisi.
* Publius Vergilius Maro, *Aeneid.* Theodore C. Williams. tafsiri. Boston. Houghton Mifflin Co. 1910. Toleo la mtandaoni katika Maktaba ya kidijitali ya Farisi.
* Publius Vergilius Maro, *Bucolics, Aeneid, na Georgics* . JB Greenough. Boston. Ginn & Co. 1900. Maandishi ya Kilatini yanapatikana katika Maktaba ya kidijitali ya Farisi.
Jamii:mitholojia ya Kigiriki
Guy Lionnet

**Guy Lionnet** alikuwa mtaalamu wa kilimo, mwanasayansi wa asili, mwanaisimu, mwandishi wa tamthilia na mwanahistoria wa Mauritius-Shelisheli. Alizaliwa huko Curepipe Morisi mnamo 31 Mei 1922, mtoto wa Joseph Félix Lionnet (1898-1968) na Marguerite Marie Raymonde Commins (1900-1933) akaishi Shelisheli mnamo 1945 kama mtaalamu mchanga wakati nchi hiyo bado ilikuwa koloni la Waingereza.

Alikuwa Mkurugenzi wa Kilimo wa kwanza wa Seychelles ambaye si Mwingereza na amechangia sana katika uhifadhi nchini Ushelisheli kama mwenyekiti wa mashirika mengi ya uhifadhi ikijumuisha *Seychelles Islands Foundation*.Lionnet alikuwa mwandishi mahiri wa historia ya Ushelisheli na mimea na wanyama wa Ushelisheli na aliwahi kuwa Balozi wa Heshima wa Ushelisheli katika Jamhuri ya Madagaska.

Mnamo mwaka wa 1984, mtaalam wa mimea wa Mauritius Deva Duttun Tirvengadum, mkurugenzi wa zamani wa taasisi ya Mauritius, aliupa jina mmea huo wa mangliye gran bwa kama Glionnetia sericea, kwa heshima ya Guy Lionnet.

Mwaka wa 1987 Lionnet ilitajwa kwenye orodha ya heshima ya kimataifa ya 500 na mpango wa mazingira wa Umoja wa Mataifa kama mtu, "aliyehusika na uundaji wa mbuga kadhaa za kitaifa na ulinzi wa spishi zilizo hatarini kutoweka huko Ushelisheli." Pia wanabainisha kwamba alifanikisha kampeni ya kutangazwa kwa Aldabra Atoll kama tovuti ya urithi wa dunia.

Guy Lionnet alifariki tarehe 30 Novemba 2007 akiwa na umri wa miaka 85.

## Vitabu 
* *The Seychelles*

## Marejeo 
Jamii:waandishi wa Mauritius
Jamii:waandishi wa Shelisheli
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Kuta za Elimi-Puniki za Eriche

**Kuta za Elimi-Puniki za Eriche** ni ngome za kujihami kwenye eneo la Eriksi, kituo cha kidini na jiji katika Sisilia ya kabla ya Warumi, na Eriche ni jiji la kisasa. 
thumb|Kuta za Elimi-Puniki za Eriche

## Historia 
Uchunguzi wa kiakiolojia umeonyesha kuwa ngome hizo zilijengwa kwa awamu tatu tofauti. 

* **Kipindi cha kielimi** (karne ya 8 KK): Mawe makubwa, ambayo hayajatengenezwa yalirundikwa na Waelimi kuwa ukuta.  
* **Kipindi cha kipuniki** (karne ya 6-5 KK): Vitalu vya mraba viliongezwa katika mwenedo wa mlalo. Baadhi ya mawe haya yamechorwa kwa herufi kutoka kwa alfabeti ya kipuniki - ikijumuisha *beth*, *ain*, na *phe* - jambo linaloashiria kwamba Wakarthago walihusika katika ujenzi upya au uimarishaji wa eneo hilo.  

Kuta hizo huenea kupitia eneo la misitu chini ya Via Rabatà, karibu na Porta Trapani, ambapo milango (*postierle*) na minara ilijengwa kwenye uashi. Sehemu inayoendelea zaidi na iliyohifadhiwa vizuri zaidi ya ukuta inapita mashariki kati ya Porta Spada na Porta del Carmine, ambapo awamu tofauti za ujenzi zinaonekana. Vipengele muhimu vya kimuundo ni pamoja na minara kumi na sita iliyosalia, milango sita ya kihistoria, na tabaka zinazoonekana za uashi wa kielimi, kipuniki, na enzi za kati. 

## Matunzio 

Faili:Porta_Carmine_in_Erice.jpg| Porta Carmine
Faili:Porta_Trapani_in_Erice.jpg| Porta Trapani
Faili:Porta_Spada_Erice.jpg| Porta Spada
Faili:Postern_Gate_in_Elymian-Punic_Walls_of_Erice.jpg|alt=Postern gate| Lango
Faili:Elymian-Punic_Walls_in_Erice.jpg|alt=Defensive masonry| Uashi wa kujihami

## Marejeleo 
## Viungo vya nje 
* Ziara ya mtandaoni ya Kuta za Elimi-Puniki - kutoka Comune di Erice
Jamii:Zama za Kale
Shafi Edu

Chifu Shafi Lawal Edu (7 Januari 1911 - 8 Januari 2002), almaarufu kama S.L. Edu, alikuwa mfanyabiashara, mwanamazingira na mhifadhi kutoka Epe, Jimbo la Lagos, Nigeria. Alianzisha mfuko wa  *Nigerian Conservation Fund,* shirika lisilo la kiserikali lililohusika katika miradi ya uhifadhi, na alikuwa mwanachama wa zamani wa baraza la  *World Wildlife Fund.*

## Maisha 
Shafi Lawal Edu alizaliwa tarehe 7 Januari 1911  huko Epe, Lagos katika familia ya wake wengi ya Lawani Edu; mama yake alikuwa Raliatu ambaye alikuwa binti wa mhubiri wa Kiislamu. Elimu yake ilianza kwa kuhudhuria shule za kuruani kabla ya kujiandikisha katika Shule ya Msingi ya Serikali ya Waislamu huko Epe. Alimaliza elimu yake mwaka wa 1927 na akawa mwalimu katika shule yake.

Edu alitokea katika ukoo wa kifalme,msaidizi wa familia ya Kiislamu. Babu yake alikuwa Buraimoh Edu,Mwislamu kiongozi katika eneo lake ambaye baadaye alikuja kuwa Kiongozi mkubwa. Edu alitawala kati ya 1903 na 1917 na kwa ujumla anachukuliwa kuwa mtawala mkuu wa mwisho wa Epe. Edu alikuwa mmoja wa vijana walioandamana na Oba Kosoko wa Lagos hadi uhamishoni huko Epe kufuatia uvamizi wa kijeshi wa Waingereza na kuikalia Lagos mnamo 1851.

Edu alifariki tarehe 8 Januari 2002, saa 24 baada ya kutimiza umri wa miaka 91. Sambamba na matakwa yake, mabaki ya Edu yalizikwa katika nchi yake ya Epe tarehe 9 Januari 2002. 

## Kazi ya kisiasa 
Wakati wa kipindi cha kabla ya uhuru, Edu alikuwa akihudumia chama cha Nigerian *Youth Movement (NYM), k*ama mfuasi wa Jibril Martin, mmoja wa wagombea wa chama hicho katika uchaguzi wa 1943. Alichaguliwa katika Baraza la Bunge la Magharibi mnamo 1951 na baadaye aliteuliwa kuwakilisha Epe, alielekeza nguvu zake kwenye biashara mbali mbali.Alianzisha na kufadhili  *Nigerian Conservation Foundation*  mwaka 1980. Mmoja wa wanawe, Yomi Edu, aliteuliwa kuwa Waziri wa Majukumu Maalum, na Olusegun Obasanjo.

Edu alichaguliwa kuwa diwani kuwakilisha wadi ya Bado katika halmashauri ya wilaya ya Epe mwaka wa 1945 na kati ya 1952 hadi 1954 alihudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi katika Jimbo la Lagos la Nigeria leo. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Sidibé Aminata Diallo

**Sidibé Aminata Diallo** (alizaliwa 1950) ni msomi na mwanasiasa kutoka Mali.Yeye ni profesa wa mipango miji katika Chuo Kikuu cha Bamako na amewahi kufanya kazi katika UNESCO.

## Taaluma 
Diallo alipata shahada yake ya udaktari katika maendeleo na masomo ya mjini kutoka Chuo Kikuu cha Toulouse mwaka wa 1984

## Siasa 
Tarehe 12 Machi 2007, Diallo alitangaza kugombea nafasi ya Uraisi.Alikuwa mmoja wa wagombea 8 walioshiriki uchaguzi wa urais wa Aprili 2007.Pia alikuwa mgombea urais wa kwanza mwanamke kuwahi kutokea nchini Mali, na alikuwa akigombea kama mgombea wa 'Harakati za Elimu ya Mazingira na Maendeleo Endelevu'. Nia yake kuu ni uendelevu na ulinzi wa mazingira. Diallo alipata zaidi ya kura 12,000 katika uchaguzi, 0.55% ya jumla ya kura.

Kufuatia uchaguzi huo, Diallo aliteuliwa kuwa Waziri wa Elimu ya Msingi, Kusoma na Kuandika na Lugha za Kitaifa tarehe 3 Oktoba 2007.  Alishikilia wadhifa huo hadi nafasi yake ilipochukuliwa na Salikou Sanogo tarehe 9 Aprili 2009.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:wanasiasa wa Mali
Molly Gaskin

**Molly R. Gaskin** (alizaliwa 1941  ) ni mwanamazingira kutoka Trinidad na Tobago, ambaye ni mwanzilishi mwenza mwaka wa 1966, na, kufikia 2024, akiwa Rais wa shirika la Pointe-à-Pierre Wild Fowl. Pia Alianzisha elimu ya mazingira, akizingatia mazingira ya ardhi na dawa za mitishamba. 
## Marejeo
Sam Uzochukwu

**Sam Uzochukwu** ni msomi na mtaalamu wa Kinigeria wa ushairi simulizi wa Igbo.
## Maisha
Uzochukwu alizaliwa mwaka 1940 huko Ebenato, Eneo la Serikali ya Mtaa ya Nnewi Kusini, Jimbo la Anambra, Nigeria. Baada ya kupata Shahada ya Lugha ya Kiingereza kutoka Chuo Kikuu cha Obafemi Awolowo, Ile- Ife (1966), alijiunga na Masomo ya Igbo.
## Marejeo
Rwanyanya

**Rwanyanya** alikuwa Mwana Mfalme na Mwana wa tano wa Mwami Yuhi IV Gahindiro katika Ufalme wa Rwanda aliyeishi katika karne ya 19.  Mwanawe alikuwa Kananga, baba wa machifu mashuhuri wa Rwanda Tutuba na Kanyemera. Kaka yake Rwanyanya alikuwa Mfalme Mutara II Rwogera.
## Marejeo
Riaan Liebenberg

**Riaan Liebenberg** ni mwanariadha wa Olimpiki wa walemavu kutoka Afrika Kusini anayeshindana hasa katika mashindano ya mbio za T13.

Riian alishindana katika urefu wa 100m, 200m na ​​400m katika darasa la T13 katika 2000 Summer Paralympics akishinda medali ya fedha katika urefu wa 400m. 
## Marejeo
Pierre Ngayewang

**Pierre Ngayewang** (1923 - 1960) alikuwa mwanasiasa wa Cameroon ambaye alichaguliwa kuwa Seneti ya Ufaransa mwaka 1958.
## Marejeo
*Ukurasa wa Pierre Ngayewang kwenye tovuti ya Seneti ya Ufaransa
Mohamud Abdi Gaab

**Mohamud Abdi Gaab** (Kisomali: *Maxamuud Cabdi Gaab*) alikuwa gavana wa Hiraan kuanzia 2011 hadi 2014. 
Mnamo tarehe 1 Januari 2012, Gaab aliwasili katika mji mkuu wa Kenya, Nairobi, akiwa na wajumbe kutoka Uganda,alikutana na wasomi, wanazuoni na viongozi mbalimbali wa kidini wa Hiraan.
## Marejeo
João Baptista Ferreira Medina

**João Baptista Ferreira Medina** ni mwanasiasa kutoka Cabo Verde akiwa ni mwanachama wa chama cha Movement for Democracy (MPD) na alichaguliwa kuwa Mbunge katika Bunge la Kitaifa kutoka eneo bunge la São Vicente,  pia ni mjumbe wa Bunge la Afrika.
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Cabo Verde
Saphir Taïder

thumb|Saphir Sliti Taïder
**Saphir Sliti Taïder** (alizaliwa 29 Februari 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu anayechezea klabu ya Gulf United kama kiungo wa kati. Ingawa alizaliwa nchini Ufaransa, amewahi kuichezea timu ya taifa ya Algeria.

Taïder alianza taaluma yake ya soka kitaalamu na klabu ya Grenoble mwaka 2010, kisha akatumia sehemu kubwa ya maisha yake ya soka nchini Italia, ambako aliwahi kuchezea klabu za Bologna (mara mbili), Internazionale, na Sassuolo. Katika kipindi cha misimu sita na nusu, alicheza jumla ya mechi 172 na kufunga mabao 10 katika ligi ya Serie A.

Taïder aliiwakilisha Ufaransa nchi aliyozaliwa katika ngazi ya vijana. Baadaye, alijiunga na timu ya taifa ya Algeria mwaka 2013, na aliichezea katika Kombe la Dunia la FIFA 2014 pamoja na Kombe la Mataifa ya Afrika 2015.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1992
Jamii: Watu Walio Hai
Farid Boulaya

**Farid Boulaya** (alizaliwa 25 Februari 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu mwenye asili ya Algeria anayecheza kama kiungo mshambuliaji. Ingawa alizaliwa nchini Ufaransa, Boulaya amechagua kuichezea timu ya taifa ya Algeria katika ngazi ya kimataifa. Ametambulika kwa uchezaji wake wa ubunifu, uwezo wa kupiga pasi zenye maamuzi, na ustadi katika mipira ya adhabu. Katika maisha yake ya soka, amewahi kuchezea vilabu kadhaa vya Ulaya, vikiwemo FC Metz nchini Ufaransa na klabu nyingine katika Ligi ya Uhispania.

## Kazi ya klabu 
Farid Boulaya alianza safari yake ya soka kupitia mfumo wa vijana wa Istres, ambapo alicheza mechi yake ya kwanza ya kitaalamu tarehe 11 Mei 2012, akiingia kama mchezaji wa akiba kuchukua nafasi ya Maxime Tarasconi katika mchezo uliomalizika kwa kipigo cha 1–0 dhidi ya Lens.

Mnamo 31 Agosti 2016, alisaini mkataba wa miaka minne na klabu ya SC Bastia inayoshiriki Ligue 1. Hata hivyo, hakupata muda mwingi wa kucheza na aliweza kushiriki mechi mbili pekee akiwa na timu hiyo.

Baada ya hapo, tarehe 25 Julai 2017, Boulaya alihamia Girona FC ya Hispania, klabu inayoshiriki La Liga, kwa mkataba wa miaka mitatu — hatua iliyompa nafasi ya kucheza nje ya Ufaransa kwa mara ya kwanza. Mnamo Januari 2018, alitolewa kwa mkopo kwenda FC Metz nchini Ufaransa, ambapo aliendelea kuonyesha ubora wake na hatimaye kujiimarisha kama mmoja wa wachezaji muhimu wa timu hiyo.

Mnamo 21 Agosti 2022, Boulaya alisaini mkataba wa miaka miwili na klabu ya Al-Gharafa SC ya Qatar Stars League, akianza sura mpya katika maisha yake ya soka barani Asia.

## Kazi ya kimataifa 
Boulaya alicheza mechi yake ya kwanza na timu ya taifa ya Algeria katika ushindi wa mchezo wa kirafiki wa 1–0 dhidi ya Nigeria tarehe 9 Oktoba 2020.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1993
Jamii: Watu Walio Hai
Maxime Tarasconi

**Maxime Tarasconi** (alizaliwa 6 Aprili 1990) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Ufaransa anayechukua nafasi ya kiungo wa kati katika klabu ya AS Gémenos, ambayo inashiriki ligi ya Championnat National 3.

Tarasconi alianza taaluma yake ya soka katika klabu ya FC Istres, ambapo alicheza mechi zake za mwanzo za kitaalamu. Akiwa mchezaji mwenye uzoefu katika ligi za daraja la chini nchini Ufaransa, amejijengea sifa kwa nidhamu yake ya mchezo na uwezo wa kudhibiti safu ya kati ya uwanja.

## Kazi ya Soka 
Tarasconi alisaini mkataba wake wa kwanza wa kitaalamu na klabu ya Ligue 2 FC Istres mwaka 2011, na alicheza mechi yake ya kwanza tarehe 5 Agosti mwaka huo kama mchezaji wa akiba katika ushindi wa 2–1 dhidi ya RC Lens. Akiwa na Istres, alishiriki jumla ya mechi 32 katika misimu miwili, mara nyingi akitokea benchi. Mwishoni mwa mkataba wake, aliachwa huru na klabu hiyo.

Baadaye, kupitia kocha wa chama cha wachezaji wasio na klabu, alipata nafasi ya kujiunga na Louhans-Cuiseaux FC, ingawa hakujiunga mara moja kwa sababu alikuwa bado akitafuta nafasi ya kucheza nje ya nchi hadi mwishoni mwa Januari 2014.

Baada ya msimu mmoja tu na Louhans-Cuiseaux, Tarasconi alihamia katika vilabu mbalimbali vya daraja la chini nchini Ufaransa, ikiwemo US Granville (Julai 2014), SC Toulon (Februari 2016), US Le Pontet (Agosti 2016), na hatimaye AS Gémenos (Julai 2017), ambako anaendelea kucheza hadi sasa.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1990
Jamii: Watu walio hai
Andy Delort

**Andy Delort** (alizaliwa 9 Oktoba 1991) ni mchezaji wa mpira wa miguu anayechukua nafasi ya kiungo wa ushambuliaji katika klabu ya Ajaccio, inayoshiriki Régional 2.

Alizaliwa Ufaransa, na katika hatua za mwanzo za taaluma yake alikuwa mchezaji wa vijana wa timu ya taifa ya Ufaransa chini ya miaka 20. Baadaye, Delort aliamua kuwakilisha Algeria katika ngazi ya timu kuu ya taifa. Aidha, amewahi pia kucheza kwa timu ya taifa ya mpira wa ufukweni ya Ufaransa, akionyesha umahiri wake katika aina tofauti za soka.

## Tanbihi
Jamii: Wachezaji Mpira
Jamii: Waliozaliwa 1991
Ruth Oniang'o

'''Ruth Khasaya Oniang'o''' (alizaliwa 9 Septemba 1946) ni Profesa wa Lishe wa nchini Kenya na mwanachama wa zamani wa Bunge. Alianzisha Rural Outreach Africa (ROA) ili kuwawezesha wakulima wadogo kupunguza utapiamlo, alisimamia sera za lishe za nchi yake.

## Maisha 
Oniang'o alizaliwa mwaka wa 1946, katika Kaunti ya Kakamega. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Washington State ambapo alipata shahada yake ya kwanza na ya uzamili kati ya mwaka wa 1969 na 1973. Alianza kufundisha katika vyuo vikuu mwaka wa 1978.Alimaliza elimu yake katika Chuo Kikuu cha Nairobi .Mnamo 1983 alitunukiwa PhD na Chuo Kikuu cha Nairobi katika Sayansi ya Chakula na Lishe.Oniang'o ni Mwanzilishi Mhariri Mkuu wa *African Journal of Food,Agriculture,Nutrition and Development**(AJFAND)* aliyoianzisha mwaka wa 2001 ili kuangazia tafiti muhimu za kitaaluma katika nyanja hizo.

Mnamo 2002 aliacha kazi ya ualimu wa chuo kikuu ili kujihusisha na siasa za Kenya.

Mnamo 2018, alikuwa kwenye bodi ya shirika lisilo la kiserikali lenye makao makuu Uingereza lijulikanalo kama Centre for Agriculture and Bioscience International.Aidha,Oniang'o pia anaongoza Shirika la Rural Outreach Africa shirika lisilo la kiserikali linalowaunga mkono wakulima katika uzalishaji wa chakula na uchakataji wa mazao ya kilimo.Rural Outreach Africa linafanya kazi na wakulima wadogo wa Kenya kukuza mazao yao asilia kama vile mtama, mihogo,nduma, na mrenda kama suluhisho la kuhakikisha usalama wa chakula na Lishe bora.

Amekuwa kwenye Bodi zifuatazo: Centre for Agriculture and Bioscience International, Mjumbe wa Bodi KILIMO TRUST,Food Security and Sustainable Development Division of the Economic Commission for Africa(ECA), Institute for Policy Research Analysis (IPAR), Mwenyekiti wa Bodi ya Zamani, Sasakawa Africa Association (SAA), International Centre for Soil Fertility and Africultural Development (IFDC),USA,Nutrition Third World Board iliyoko Ubelgiji na kuunga mkono Third World Nutrition Research ,Mjumbe wa Wadhamini wa International Rice Research Insitute,Kituo cha CGIAR, Kamati ya Ushauri ya Mradi wa HarvestPlus, na CGIAR Challenge Program inayotaka kuimarisha upatikanaji wa virutubisho kutoka kwa mazao ya chakula kwa kutumia njia ya kawaida.

## Tuzo 
Oniang'o ameshinda tuzo kadhaa kwa kazi yake katika kilimo na sera ya chakula, ikiwa ni pamoja na Distinguished Service Medal na Silver Star. Mnamo mwaka wa 2014, alitunukiwa Tuzo la International Food and Agribusiness Management Association IFAMA)Lifetime Award.

Mwaka 2017, jarida la New African lilimtaja Oniang’o miongoni mwa Waafrika 100 wenye ushawishi mkubwa zaidi.

## Marejeleo 
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1946
Gelson Dala

**Jacinto "Gelson" Dala** (alizaliwa 13 Julai 1996) ni mchezaji wa kitaalamu wa mpira wa miguu kutoka Angola, anayechukua nafasi ya kiungo wa ushambuliaji au mshambuliaji katika klabu ya Al-Wakrah, inayoshiriki Ligi ya Qatar Stars.

Dala ameonesha uchezaji wa kasi na ufanisi katika kufunga mabao, akitoa mchango muhimu kwa timu zake katika ligi mbalimbali alizochezea kabla ya kujiunga na Al-Wakrah. Pia ni mchezaji wa kimataifa wa Angola, akiwakilisha taifa lake katika mashindano ya kimataifa.

## Takwimu za Kihistoria 
### Klabu 
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1996
Jamii: Watu Walio Hai
Jamii: Wachezaji Mpira
Mateus Galiano

**Mateus Galiano da Costa** (alizaliwa 19 Juni 1984), anayejulikana zaidi kama Mateus, ni mchezaji wa kitaifa wa Angola anayepiga kama winger au mshambuliaji katika klabu ya Ureno F.C. Maia Lidador.

Mateus amekaa karibu katika kiwango chake chote cha taaluma nchini Ureno, akicheza mechi 280 na kufunga magoli 51 katika Primeira Liga. Amewakilisha timu nne katika ligi hiyo, akiwemo Nacional na Boavista, akijulikana kwa kasi yake na ustadi wa kuishambulia timu pinzani.

Katika ngazi ya kimataifa, Mateus alianza kucheza kwa timu ya taifa ya Angola mwaka 2006, akipata jumla ya 68 mechi za kimataifa. Aliteuliwa kushiriki katika Kombe la Dunia 2006 na pia katika mashindano manne ya Africa Cup of Nations, akichangia kwa kiwango kikubwa katika safu ya ushambuliaji ya taifa lake.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1984
Jamii: Watu Walio Hai
Jamii: Wachezaji Mpira
Wilson Eduardo

[thumb|Eduardo akiwa na timu ya [S.C. Braga|Braga mwaka 2016]]
**Wilson Bruno Naval da Costa Eduardo** (alizaliwa 8 Julai 1990) ni mchezaji wa kitaifa wa Angola anayepiga kama mshambuliaji katika klabu ya Belenenses, inayoshiriki Liga daraja la 3.

Eduardo alianza taaluma yake na klabu ya vijana ya Sporting CP, ingawa alitumia muda mwingi akikopeshwa katika klabu nyingine. Mwaka 2015, alijiunga na Braga, ambako alishinda Taça de Portugal 2015–16 na Taça da Liga 2019–20. Katika misimu tisa akiwa katika Primeira Liga, akiwakilisha Braga, Sporting na vilabu vingine vitatu, alicheza mechi 197 na kufunga magoli 51. Pia amewahi kucheza kitaalamu katika Uholanzi, Croatia, Falme za Kiarabu, Uturuki, na Cyprus.

Kwa upande wa kimataifa, Eduardo alicheza kwa Portugal kwenye viwango vya vijana, kabla ya kubadilisha uaminifu wake kuwakilisha Angola mwaka 2019, na kushiriki katika 2019 Africa Cup of Nations.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1990

Jamii: Wachezaji mpira
Ary Papel

**Manuel David Afonso** (alizaliwa 3 Machi 1994), anayejulikana zaidi kama **Ary Papel**, ni mchezaji wa soka wa Angola anayepiga kama mshambuliaji au winger katika klabu ya Al Akhdar, inayoshiriki Ligi kuu ya Libya.

Ary Papel amejitambulisha kwa kasi yake, ufanisi katika kushambulia, na uwezo wa kupiga pasi zenye maamuzi. Pia ni mchezaji wa kimataifa wa Angola, akiwakilisha taifa lake katika mashindano mbalimbali ya kimataifa, akichangia kwa kiwango kikubwa katika safu ya ushambuliaji.

## Kazi ya klabu 
Mwaka 2018–19, Ary Papel alirudi katika klabu ya Primeiro de Agosto, inayoshiriki Girabola, ligi kuu ya Angola, baada ya kipindi chake cha kucheza katika Liga NOS akiwa na Sporting B.

Mnamo 7 Oktoba 2020, klabu ya Saudi Al-Taawoun ilitangaza kuwa Ary Papel angejiunga nao kwa mkataba wa miaka miwili. Wiki tatu baadaye, alihamia katika klabu ya Misri, Ismaily, akiendelea na taaluma yake ya kimataifa.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1994
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira
William Atuguba

**William Anaam Atuguba** ni hakimu mstaafu wa Mahakama Kuu ya Ghana.

## Kazi
Atuguba alijiandikisha kama mahakimu tarehe 3 Oktoba 1974. Kabla ya kuteuliwa kuwa Hakimu wa Mahakama Kuu na Rais Rawlings mwaka 1995, alifanya kazi kama wakili binafsi na pia kama mchakato na wakili wa serikali.

Alihudumu kama Chief Justice wa muda kuanzia 25 Mei 2016 hadi 3 Juni 2016, wakati Hakimu Georgina Theodora Woode alikuwa nje ya nchi kwa shughuli rasmi. Kwa kipindi fulani, alikuwa hakimu mzee zaidi katika Mahakama Kuu. Alihudumu kama Hakimu Mkuu wa muda kuanzia 21 Februari 2017 kabla ya kustaafu kwa Georgina Theodora Wood tarehe 8 Juni 2017, hadi 19 Juni 2017, pale Sophia Akuffo alipoteuliwa rasmi na Rais Akufo-Addo kuwa Hakimu Mkuu mpya.

Atuguba amehudumu kama mmoja wa wastaafu wa muda mrefu zaidi katika Mahakama Kuu ya Ghana. Alikuwa hakimu kwa miaka 44 na hakimu wa Mahakama Kuu kuanzia 1995 hadi 2018, akitumikia jumla ya karibu miaka 23.

## Angalia pia
***Orodha ya majaji wa Mahakama ya Juu ya Ghana**
***Mahakama Kuu ya Ghana**

## Tanbihi
Jamii: Siasa
Jamii: Ghana
Siti Abas Ali

**Siti Abbas Ali** alizaliwa mwaka 1980 huko Zanzibar, Tanzania; yeye ni mwanaharakati wa jinsia, wakili na mwanafeministi aliyejitolea kukuza haki za kiuchumi za wanawake. Amejitolea katika kampeni za haki ya kiuchumi ya wanawake kwa zaidi ya miaka 13 wakati akihudumu katika nafasi mbalimbali.
## Maisha ya Kazi
Kwa sasa anafanya kazi kama Mkurugenzi wa Idara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto (hapo awali alikuwa kamishna wa mipango ya Taifa, Maendeleo ya Sekta na Kupunguza Umaskini). Mnamo 2018 aliteuliwa kama msaidizi wa binafsi wa makamu wa pili wa Rais wa Ustawi wa Jamii. Amehudumu katika nafasi kadhaa katika mashirika ya serikali na yasiyo ya serikali.
Alikuwa mmoja wa walioweka msingi na Mkurugenzi Mtendaji wa kwanza wa Shirika la Save the New Generation la Haki za Wanawake, na pia amefanya kazi na Mtandao wa Wanawake Wabunge wa Zanzibar. Kwa sasa yuko katika masomo ya uzamili ya masomo ya kijinsia.

## Michango yake kwa Jamii
thumb|322x322px|Mkurugenzi Idara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia na Watoto Siti Abas Ali akizungumza na Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Bandari Zanzibar Bw. Akif Ali Khamis kuhusiana na kuanzisha Dawati la Jinsia  Bandarini huko katika Ofisi za Shirika hilo Malindi Mjini Zanzibar.
Michango ya Siti Abbas Ali kwenye jamii ni mikubwa, akijenga uwezo wa kiuchumi kwa wanawake zaidi ya miaka 13 kupitia kampeni za kujitegemea na uhuru kutoka utegemezi wa wanaume. Kama mwanzilishi na mwenyekiti wa *Save the New Generation* (2014), amewapa uwezo wa biashara na kupunguza umaskini kwa kusimamia vikundi 4,000 vyenye wanawake 12,000 wanaounda vyama vya ushirika, kuweka akiba na mikopo isiyo na riba kutoka benki kama *Cooperative and Rural Development Bank*.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Moustafa Ismail

**Moustafa Ismail** (alizaliwa 1988) ni mjenzi wa mwili (*bodybuilder*) kutoka Misri ambaye aliwahi kushikilia Rekodi ya Dunia ya Guinness mwaka 2012 kwa kuwa na mzingo mkubwa zaidi wa mkono wa juu duniani. Umaarufu wake uliongezeka kutokana na ukubwa usio wa kawaida wa mikono yake, ambao uliibua mjadala mpana kuhusu uwezekano wa matumizi ya dutu ya Synthol, madai ambayo Ismail ameyakanusha mara kwa mara, ingawa hakuwasilisha ushahidi wa kitabibu kuthibitisha kauli yake.

## Rekodi za Dunia za Guinness 
Rekodi za Dunia za Guinness ilithibitisha wakati huo kwamba hakukuwa na ushahidi wa kitabibu ulioonyesha matumizi ya Synthol, lakini pia ilibainisha kuwa hakuna vipimo vya kiafya vilivyowahi kufanywa ili kuondoa shaka hizo. Baadaye, shirika hilo lilisitisha kutambua madai ya "mzingo mkubwa zaidi wa mkono" kutokana na changamoto za uthibitishaji na viwango vipya vya uthabiti wa ushahidi.

## Mjadala Kuhusu Synthol 
Ismail alikabiliwa na tuhuma nyingi kutoka kwa watazamaji na baadhi ya wanamichezo, waliodai kuwa ukubwa wa mikono yake haukuwa wa kawaida kwa misuli ya asili. Ingawa amekana matumizi ya Synthol, hakuwahi kuwasilisha ushahidi wa kiafya unaoweza kuondoa mashaka hayo kikamilifu.

Mhariri mkuu wa jarida la *Muscles and Fitness* alitoa ofa ya $1,000 kwa ajili ya kumfanyia uchunguzi wa kitabibu ili kubaini ukweli kuhusu madai hayo. Aidha, aliahidi kutoa mchango wa $1,000 kwa taasisi ya hisani atakayochagua Ismail endapo uchunguzi huo ungeonyesha kuwa hakutumia Synthol.

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Dündar Bey

**Dündar Bey** alikuwa mtoto mdogo zaidi wa Kayı Bey Suleyman Shah au Gündüz Alp, na kaka mdogo wa Ertuğrul katika karne ya 13. Pia alikuwa mjomba wa Osman I, mwanzilishi wa Dola la Osmani.

## Wasifu
Wakati wa mgawanyo wa kabila la Kayı, Dündar Bey alihama pamoja na kaka yake mkubwa Ertuğrul baada ya kifo cha baba yao. Baada ya kifo cha Ertuğrul karibu mwaka 1280, uongozi wa kabila la Kayı ulipitishwa kwa mtoto wa Ertuğrul, Osman I.

Wakati Osman I alipokuwa na mpango wa kushambulia kisiwa kidogo cha Kigiriki, Dündar aliweka mtego wake; alimpinga Osman kwa sababu alihisi shambulio hilo lingeharibu kabila. Hali ya kifo chake, kama ilivyo kwa mambo mengi kuhusu maisha yake yasiyoandikwa vizuri, haijaeleweka kwa hakika. Vyanzo vya kihistoria havikubaliani kama alichinjwa na Osman I au la.

## Katika utamaduni wa kisasa
Dündar Bey ameigizwa katika mfululizo wa televisheni wa Kituruki; (1988), *Diriliş: Ertuğrul* (2014–2019) na *Kuruluş: Osman* (2019–2021).

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Uturuki
Emeka Offor

**Emeka Offor** (alizaliwa 10 Februari 1959) ni mfanyabiashara wa mafuta, mzalishaji wa misaada ya kijamii, na mjasiriamali wa Nigeria. Pia ni mwenyekiti wa zamani wa ERHC Energy Inc, Mkurugenzi Mtendaji wa Chrome Group, mojawapo ya makampuni makubwa ya mafuta na gesi magharibi mwa Afrika, na mwanzilishi wa Sir Emeka Offor Foundation.

## Historia ya awali
Emeka Offor anatoka Irefi Oraifite katika Ekwusigo Serikali ya Mtaa, Anambra State, Nigeria. Alipata elimu yake ya awali katika Shule ya Msingi ya Eziukwu, Aba, Abia State, na Shule ya Msingi ya St. Michael, Ogbete, Enugu. Baada ya kumaliza shule ya msingi, alianza elimu ya sekondari katika Merchant of Light School, kisha kuhamia Abbot Boys High School, Ihiala, Anambra State. Yeye pia ni Knight wa Saint Christopher katika Church of Nigeria, na mmoja wa Knight wakuu katika Oraifite, Anambra State.

## Misaada ya kijamii
Alianzisha Sir Emeka Offor Foundation (SEOF) "kusaidia watu walioko katika hali ngumu kuwa huru na kujitegemea".

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1959
Jamii: Biashara
Hérif Ousmane Madani Haïdara

Sheikh **Chérif Ousmane Madani Haïdara** ni kiongozi wa kidini nchini Mali ambaye amekuwa rais wa Baraza Kuu la Kiislamu la Mali tangu Aprili 2019. Yeye ni mfuasi wa Shule ya Maliki ya Uislamu na pia ni Sufi.

Mnamo 1991, Haïdara aliunda harakati ya Kiislamu ya Kisuufi inayojulikana kama *Ansar Dine* (pia imeandikwa *Ançar Dine*) harakati hii haichanganywi na shirika la kigaidi Ansar Dine linalofanya kazi kaskazini mwa Mali. Harakati hii ina nguvu kusini mwa Mali, Ivory Coast, Burkina Faso, na pia katika diaspora ya Wamali.

## Tanbihi
Jamii:Waislamu
Jamii:watu wa Mali
Mohamed Mashally

**Dr. Mohamed Mashally** (1944 – 28 Julai 2020), alijulikana kama *daktari wa maskini*, alikuwa daktari wa Misri aliyefahamika kwa kutibu wagonjwa maskini kwa gharama ndogo sana. Kazi ya Mashally kama daktari ilidumu zaidi ya miaka 50.

## Maisha ya awali na elimu 
Mashally alizaliwa katika kijiji cha Dhahr El Temsah katika Beheira Governorate kaskazini mwa Misri. Baba yake alikuwa mwalimu. Familia ilihamia Tanta katika Gharbia Governorate, na Mashally alisoma katika mji wa Qasr Al-Eini Faculty of Medicine mjini Cairo, kabla ya kuhitimu katika tiba ya ndani, watoto, na magonjwa ya kuambukiza.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1944
Jamii: Waliofariki 2020
Gertrude Sizakele Khumalo

**Gertrude Sizakele Khumalo** (alizaliwa 2 Machi 1940), pia anajulikana kama *Sizakele MaKhumalo Zuma*, alikuwa Mama wa Taifa wa Afrika Kusini na ni mke wa kwanza katika ndoa ya wake wengi na Jacob Zuma, aliyekuwa Rais wa Afrika Kusini.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1940
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Kaya Alp

**Kaya Alp** ni miongoni mwa mababu wa kifahari wanaotajwa katika nasaba ya kifamilia ya ukoo wa Kayı moja ya makabila 24 ya Waturuki wa Oghuz. Kulingana na vyanzo vya kitamaduni vya Ottoman (hasa vile vya karne ya 15 na 16), Kaya Alp anatajwa kama baba wa Suleyman Shah (au kwa baadhi ya masimulizi Gündüz Alp), ambaye naye alikuwa baba wa Ertuğrul Ghazi, baba wa Osman I, mwanzilishi wa Dola ya Ottoman.

Hata hivyo, kumbukumbu nyingi kuhusu Kaya Alp zinachukuliwa kama sehemu ya simulizi za ukoo (genealogical tradition) kuliko ushahidi wa kihistoria ulio na maandiko ya moja kwa moja. Wanafunzi wa historia wengi wa sasa wanakubaliana kwamba taarifa hizi zina asili ya mapokeo ya kifamilia yaliyokusudiwa kuonyesha uhalali na utukufu wa nasaba ya Ottoman kupitia kizazi cha Oghuz Khagan kiongozi wa kifasihi anayetajwa kama babu wa Waturuki wote wa Oghuz.

Kwa hivyo, Kaya Alp anachukuliwa kama babu wa kifahari (legendary ancestor) wa familia ya Ottoman, anayewakilisha kiungo cha kitamaduni kati ya Waturuki wa Oghuz na waanzilishi wa Milki ya Ottoman.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Frik du Preez

**Frederik Christoffel Hendrik "Frik" du Preez** (amezaliwa tarehe 28 Novemba 1935) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa rugby kutoka Afrika Kusini.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
*
*
*

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1935
Lee-Ann Liebenberg

**Lee-Ann Liebenberg** ni moja ya wanamitindo mashuhuri zaidi kutoka Afrika Kusini, aliyejipatia umaarufu mkubwa katika miaka ya 2000 kutokana na mvuto wake, taaluma yake ya uanamitindo, na umaarufu katika vyombo vya habari. Mbali na mafanikio yake kwenye majarida makubwa kama FHM, Maxim, na Sports Illustrated, pia amekuwa msemaji wa chapa (brand ambassador) kwa bidhaa kadhaa za mitindo na urembo nchini Afrika Kusini.

Uhusiano wake na mumewe, Nicky Van Der Walt, ambaye ni mfanyabiashara na mwekezaji maarufu, pia umechangia umaarufu wao kama moja ya wanandoa maarufu zaidi nchini Afrika Kusini.

Kwa kifupi, Lee-Ann Liebenberg ni mfano wa mwanamitindo ambaye ameweza kuunganisha urembo, umahiri wa taaluma, na umaarufu wa kijamii katika tasnia ya mitindo ya Afrika Kusini.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1982

Jamii: Wanawake wa Afrika Kusini
Luwo (Ooni)

**Ooni Lúwo Gbàgìdá** ni kielelezo muhimu sana katika historia ya Yoruba kwa sababu aliweka alama ya kipekee kama mwanamke wa kwanza na wa pekee kuwahi kutawala Ile-Ife, kitovu cha ustaarabu na asili ya watu wa Yoruba. Utawala wake unakadiriwa kuwa katika karne ya 10, kipindi ambacho jamii nyingi za Kiafrika zilikuwa bado zikiwa na mfumo wa utawala wa kifalme wa kiume.

Inasemekana alikuwa mwenye busara, nguvu, na uthubutu, na alihusishwa na maendeleo ya kijamii na kiutawala katika Ife. Mwanawe, Adekola Telu, alihamia na kuanzisha Ufalme wa Iwo, ambao hadi leo ni mojawapo ya falme mashuhuri katika jimbo la Osun, Nigeria.

Kwa hivyo, Ooni Lúwo anahesabiwa miongoni mwa wanawake mashujaa waliotengeneza historia ya Kiafrika kupitia uongozi, ushawishi, na mchango wake kwa ustaarabu wa Yoruba.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Denise Nyakéru Tshisekedi

**Denise Nyakéru Tshisekedi** (alizaliwa 9 Machi 1967) ni mke wa Rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Félix Tshisekedi.

## Maisha na Familia
Baba yake, Étienne Nyakeru, alikuwa *évolué* wakati wa utawala wa Ubelgiji. Alikuwa na nafasi ya uwajibikaji katika utawala wa mkoa wa Kivu uliounganishwa bado. Dada yake mmoja, Jeannette, alikuwa balozi mjini London.

Mmoja wa jamaa wake kwa upande wa wake ni “daktari mkuu” Gilbert Kabanda Kurhenga, kamanda wa kikosi cha afya cha jeshi. Alikuwa na miezi tisa tu pale alipopoteza baba yake, mama yake na mjomba mmoja katika ajali ya gari Bukavu. Kutokana na kifo cha mapema cha wazazi wake, hakuwa na nafasi ya kujifunza Mashi, lugha yake ya asili.

Mnamo Machi 2022, Denise Nyakéru Tshisekedi alitembelea Polisi wa Kitaifa wa Kongo huko Kinshasa wakati wa mafunzo na MONUSCO kuhusu ujumuishaji wa jinsia katika operesheni za amani.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Waliozaliwa 1967
Kobita Jugnauth

[thumb|Jugnauth mnamo [2022]]
**Kobita Jugnauth** ni mke wa Pravind Jugnauth, kiongozi wa *Militant Socialist Movement* (MSM) na aliyewahi kuwa Waziri Mkuu wa Mauritius. Alishikilia cheo cha Mke wa Waziri Mkuu kuanzia mwaka 2017 hadi 2024, akiwa mstari wa mbele katika shughuli za kijamii na kushirikiana katika hafla za kitaifa.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Mauritius
Giuma Ahmed Atigha

**Giuma Ahmed Atigha** (alizaliwa 1950) ni mwanasiasa wa Libya ambaye amehudumu kama Makamu wa Rais wa Bunge Kuu la Kitaifa la Libya tangu 2012, na Rais wa Kiwakilishi wa Bunge Kuu la Kitaifa la Libya kuanzia kujiuzulu kwa Mohamed Yousef el-Magariaf tarehe 28 Mei 2013 hadi 25 Juni 2013.

## Kazi ya kisiasa 
Tarehe 7 Julai 2012, Giuma Ahmed Atigha alichaguliwa kama mbunge huru katika uchaguzi wa Bunge 2012. Tarehe 10 Agosti, alichaguliwa kuwa makamu wa rais wa Bunge Kuu. Atigha alikua rais wa kiwakilishi wa Bunge baada ya kujiuzulu kwa Mohammed Magariaf. Kama kiongozi wa muda wa taifa, alikua Kamanda wa Jenerali wa jeshi.

## Tanbihi
Philip Jacobus Nel

**Philip Jacobus Nel** (17 Juni 1902 – 11 Februari 1984) alikuwa mchezaji wa rugby wa Afrika Kusini.

Alizaliwa kwa wazazi Piet Nel na Kitty Maritz, na alisoma Chuo cha Maritzburg, ambapo alimaliza masomo akiwa Mkuu wa Wanafunzi (Head Prefect) na nahodha wa timu ya kwanza ya rugby (First XV) mwaka 1921. Nel alipata heshima ya kipekee ya kapa ya rugby ya Natal (open) akiwa bado shuleni.

Alifanya debi yake kwa Springboks dhidi ya All Blacks mwaka 1928, na kuwa nahodha wa timu mwaka 1933 katika mechi dhidi ya Wallabies, pamoja na kwenye ziara ya ushindi wa jumla ya Australia na New Zealand mwaka 1937. Tukio hili, likijulikana kwa heshima kama "The Greatest Springboks", linafanya timu ya 1937 kuwa timu pekee ya Springboks kuwahi kushinda mfululizo wa mechi za majaribio (test series) nchini New Zealand.

## Marejeo
Jamii: Waliozaliwa 1902
Jamii: Waliofariki 1984
Essozimna Marguerite Gnakade

**Essozimna Marguerite Gnakade** ni mwanasiasa wa Togolese. Mnamo 1 Oktoba, 2020 aliteuliwa kuwa waziri wa ulinzi wa Togo, na kuwa mwanamke wa kwanza kushikilia wadhifa huo.

Gnakade hakuwa na uzoefu wa kijeshi awali. Alikuwa mke wa Ernest Gnassingbé, ndugu wa marehemu wa rais wa Togo, Faure Gnassingbé.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Togo
Jamii: Siasa
Barbara Gonzalez (mtendaji mkuu wa biashara)

**Barbara Jaime Gonzalez** (amezaliwa tarehe 18 Februari 1990) anayejulikana zaidi kama **Barbara Gonzalez** ni mtendaji wa biashara ya michezo kutoka Tanzania na alikuwa Afisa Mtendaji Mkuu wa zamani wa klabu ya soka ya Simba Sports Club.

## Muhtasari wa maisha 
Barbara Gonzalez ni binti wa baba Mkolombia na alikulia jijini Dar es Salaam. Alisomea uchumi nchini Marekani, na usimamizi wa maendeleo nchini Uingereza. Alifanya mafunzo kadhaa kwa vitendo katika Umoja wa Mataifa kabla ya kurejea Tanzania mwaka 2014 na kufanya kazi kama mshauri wa sekta ya umma kwa kampuni ya kifedha. Mwaka 2016, bilionea Mohammed Dewji alimpa kazi kama mkuu wa taasisi yake na mkuu wa wafanyakazi. Mwaka 2018 alijiunga na bodi ya Simba S.C., na mwezi Septemba 2020 akiwa na umri wa miaka 30, aliteuliwa kuwa Afisa Mtendaji Mkuu wa klabu hiyo.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1990
Jamii: Tanzania
Jamii: Watu walio hai
Mafuriko ya Jimbo la Benue ya mwaka 2017

[thumb|Katika mwezi wa [Mafuriko]]
**Mafuriko ya Jimbo la Benue ya mwaka 2017** yalitokea mwezi Septemba mwaka huo katika Jimbo la Benue, nchini Nigeria. Mafuriko hayo yaliua watu zaidi ya 100,000, na kuharibu zaidi ya nyumba 2,000.

## Sababu 
Wiki kadhaa za mvua zilizosababisha mafuriko, maji na mito kufurika katika Jimbo la Benue lililo Kaskazini-kati mwa Nigeria. Maeneo 21 kati ya 23 ya serikali za mitaa katika jimbo la  Benue yaliathiriwa. Mafuriko katika eneo hilo ni hali ya kawaida kutokana na mvua kubwa na Mto Benue unaopita katika eneo hilo.

## Athari kwa Mabadiliko ya Tabia ya nchi 
Mafuriko hayo yalifananishwa na yale ya mwaka 2012. Mafuriko hayo yalizamisha madaraja makubwa mawili kwenye Mto Guma huko *Tor Kpande* na *Mande Ortom.* Mashamba na ghala za chakula pia ziliharibiwa katika maeneo hayo. Barabara mpya za *Daudu-Gbajimba*, na barabara ya  *Chuo Kikuu cha Kilimo* *Makurdi*  hazikusalimika kwa kuwa  sehemu kadhaa za barabara hizo zilisombwa na maji ya mafuriko. Kilimo huko Jimbo la Benue kinakabiliwa na changamoto kadhaa ambazo zinatishia mustakabali wa kilimo. Kiwango cha mvua kilionekana kuongezeka na kupungua kwa taratibu. Kiwango cha wastani cha utiririshaji katika kituo cha maji cha Makurdi kilikuwa *3468.24 m3s⁻¹*, na kiwango cha juu zaidi cha mtiririko wa kilele kilikuwa *16,400 m3s⁻¹*. Kiwango cha juu cha joto cha kila siku na wastani wa joto la kila mwaka huongezeka taratibu, na kusababisha kuongezeka kwa joto. Uchambuzi ulionyesha kuwa udongo una rutuba wa wastani lakini, unahitaji uwekaji mzuri wa mbolea za viwandani na asilia ilikuboresha shughuli kuu za kiuchumi katika eneo hilo zinatokana na kilimo.

## Mafuriko ya Benue mwaka 2024 
Tarehe 7 Mei 2024, kulitokea mafuriko huko Makurdi, Jimbo la Benue, ambayo yaliathiri jamii mbalimbali na kuwahamisha watu wengi. Tukio hilo lililemea nyumba, biashara na miundombinu. Huko kwa kusababisha uharibifu wa majengo, rasilimali za kijamii na kilimo katika mazingira ya karibu.

## Marejeo 
Jamii:2017
Jamii:Jimbo la Benue
Jamii:maafa asilia
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Lilly Platt

**Lilly Platt** (amezaliwa 18 Aprili 2008) ni mwanamazingira Mholanzi aliyezaliwa Uingereza. Platt anajulikana kwa udogo wa umri katika kufanya mgomo wa amani inayolenga kutoa sauti juu ya masuala ya uharibifu wa mazingira. Yeye ni balozi wa kimataifa wa *YouthMundus*, *Earth.org*, na *WODI*; balozi wa vijana wa muungano wa uchafuzi wa plastiki na *How Global*; na balozi mtoto wa siku ya Usafi Duniani. Awali Platt alipata umaarufu kwenye mitandao ya kijamii baada ya kurusha picha za takataka za plastiki alizookota na kuzipanga ipasavyo. Kwa miaka mingi ameokota zaidi ya vipande 100,000 vya takataka.

Platt alizaliwa Uingereza. Familia yake ilihamia Uholanzi alipokuwa na umri wa miaka saba.

## Utuzaji wa Mazingira 
Mnamo mwaka wa 2015, Platt alivyokuwa akitembea kando ya bustani huko Uholanzi na babu yake aliona takataka za plastiki zimetawanyika chini. Aliamua kuzihesabu ili kufanya mazoezi yake ya lugha ya Kiholanzi. Walikusanya vipande 91 vya plastiki ndani ya dakika 10. Tukio hilo ndio liliyosemekana kama  lilianzisha mpango wake wa mazingira, na akiwa na umri wa miaka 7, alianza ''Lilly's Plastic Pickup*. Kupitia *Lilly's Plastic Pickup* , yeye huchukua taka na kuzipanga kwa uangalifu. Aliziweka kwenye mitandao ya kijamii ili kuongeza ufahamu kuhusu suala hilo. Tokea kupata umaarufu kwa kasi mradi wake umepata sifa ya kimataifa.

Tangu alipokuwa mtoto, Platt alionyesha upendo kwa wanyama, hasa wale wanaoonekana kuwa wasiovutia. Alionewa shuleni kwa sababu ya hili, na ni mmoja tu kati wenzake wa rika lake aliyeonyesha kupendezwa na shughuli zake za usafishaji. Kisha Platt alihamia *The King's School'' ambapo wanafunzi wenzake wengi walishiriki katika jitihada zake za kusafisha mazingira.

Katika uchaguzi wa Uholanzi wa mwaka 2019, babu yake na Platt alipiga kura kwa niaba yake, alipokuwa akifanya kampeni ya kupiga marufuku plastiki. Platt alichukua video na kuwatia moyo wengine kufanya vivyo hivyo.

Mnamo septemba mwaka 2018, Platt aliona maandamano ya Greta Thunberg nje ya bunge la Uswidi kuhusu utekelezaji wa Makubaliano ya Paris. Alitiwa moyo na kuamua kugoma. Baada ya wiki chache, Greta Thunberg alijiunga na mgomo wa Platt nchini Uholanzi, ikizingatiwa Uholanzi ilikuwa mojawapo ya watoaji wa juu zaidi wa gesi chafu katika Umoja wa Ulaya. Wote wawili walialikwa Brussels ambako walihudhuria mkutano wa hali ya hewa nje ya Bunge la Ulaya.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Uholanzi
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Orodha ya wafalme wa Nabatea

**Orodha ya wafalme wa Nabatea** inataja waliotawala Ufalme wa Nabatea (pia huitwa *Nabataea* au *Nabathea*), eneo lililokaliwa na Wanabatea, lililoko katika maeneo ya leo ya Yordani, kusini-mashariki mwa Syria, kusini mwa Israeli, Rasi ya Sinai (Misri) na kaskazini-magharibi mwa Saudia.

Malkia wa kipindi cha baada ya Ufalme wa Nabatea walionekana wakiwa pamoja na waume zao kama watawala wenza kwenye sarafu zao.

## Orodha 
## Tazama pia 
*Orodha ya viongozi

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Yordani
Jamii:Historia ya Syria
Jamii:Historia ya Israeli
Jamii:Historia ya Saudia
Jamii:Historia ya Misri

## Vyanzo 
**Jewish Virtual Library*
*Martha Ross, *Rulers and Governments of the World – Vol1, Earliest Times to 1491*. London & New York: Bowker Publishing Company, 1978.