open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andreas Kaplan

**Andreas Kaplan** (alizaliwa 5 Oktoba 1977) ni msomi wa Ujerumani aliyebobea katika mageuzi ya kidijiti, mitandao ya kijamii, na akili mnemba.  Ni profesa katika Chuo Kikuu cha Kühne Logistics, ambako amehudumu kama rais tangu mwaka 2023.

## Utafiti na mchango
Utafiti wa Kaplan unahusu mitandao ya kijamii, mageuzi ya kidijitali, na akili bandia, kwa kuzingatia athari zake kwa mashirika na jamii.
Anajulikana zaidi kwa kuandika kwa ushirikiano na Michael Haenlein makala ya mwaka 2010 yenye kichwa “Users of the world, unite! The challenges and opportunities of Social Media.” Makala hiyo ilipendekeza mfumo wa uainishaji wa mitandao ya kijamii na hunukuliwa mara nyingi katika fasihi ya kitaaluma.
Kulingana na orodha iliyochapishwa na PLoS, Kaplan ameorodheshwa miongoni mwa wanasayansi bora 2% duniani. 

## Machapisho yaliyochaguliwa
* Kaplan, Andreas & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of Social Media. Business Horizons.
* Kaplan, Andreas (2026) The Virtual Universe – Unlocking the Possibilities of the Metaverse, Columbia University Press, New York. 
* Kaplan, Andreas (2023) Business Schools Post-Covid-19: A Blueprint for Survival, Taylor & Francis, UK. 
* Kaplan, Andreas (2022) Artificial Intelligence, Business, and Civilization: Our Fate Made in Machines, Routledge, UK. 
* Kaplan, Andreas (2022) Digital Transformation and Disruption of Higher Education, Cambridge University Press.
* Kaplan, Andreas, Michael Haenlein (2020) Rulers of the world, unite! The challenges and opportunities of artificial intelligence, BUSINESS HORIZONS, 63(1), 37-50. 
*Haenlein, Michael, Andreas Kaplan (2019) A brief history of AI: On the past, present, and future of artificial intelligence, California Management Review, 61(4), 5-14.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:wanasayansi wa Ujerumani
Olakunle George

**Olakunle George** ni msomi wa Nigeria na Profesa wa Kiingereza na Masomo ya Kiafrika katika Chuo Kikuu cha Brown. Awali,George alishikilia nafasi ya Profesa Msaidizi wa William A. Dyer Jr. katika Chuo Kikuu cha Brown kuanzia mwaka 1996 hadi 2002. Nyadhifa zake za awali ni pamoja na Profesa Msaidizi katika Chuo Kikuu cha Oregon (1992–1996) na Chuo Kikuu cha Northwestern (1992–1996).

## Marejeo
Umaru Gomwalk

**Umaru D. Gomwalk**(alifariki 12 Mei 2019) alikuwa msomi wa Nigeria, Makamu Mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Teknolojia Owerri (FUTO) na Msimamizi Pekee wa Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka (UNN) kati ya mwaka 1994 na 1998.  Pia,Gomwalk alikuwa Profesa Mstaafu wa Tiba katika Chuo Kikuu cha Nigeria Nsukka akimtangulia Ginigeme Francis Mbanefoh kama msimamizi wa taasisi hiyo.  Uongozi wake ulikabiliana na migogoro tangu alipochukua nafasi ya Makamu wa Chuo kutoka kwa Oleka Udeala hadi alipokabidhi madaraka mnamo 1999 kwa Ginigeme Francis Mbanefoh. Gomwalk aliwahi kuwa mwalimu, Mwenyekiti wa Baraza la Ushauri la Rais, na Mwenyekiti wa Baraza la Uongozi la Tuzo ya Sifa ya Kitaifa ya Nigeria. 

## Marejeo
Rosemund Dienye Green-Osahogulu

**Rosemund Dienye Green-Osahogulu** (alizaliwa 12 Aprili 1956 Falme ya Bonny ) ni Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Elimu cha Ignatius Ajuru (IAUE) kilichopo Rumuolumeni, Port Harcourt, Jimbo la Rivers nchini Nigeria.
## Marejeo
Akii Ibhadode

**Akii Ibhadode** (alizaliwa 13 Septemba 1957) ni msomi wa Nigeria. Alikuwa Makamu Mkuu wa tatu wa chuo kikuu cha Shirikisho cha Rasilimali za Petroli Effurun (FUPRE) mnamo Aprili 14–15, 2015, baada ya kuteuliwa na baraza la chuo hicho, na alikabidhi madaraka kwa Profesa Akpofure Rim-Rukeh mnamo mwaka 2020.

## Marejeo
Joseph Fuwape

**Joseph Adeola Fuwape** (alizaliwa 11 Novemba 1957) ni msomi wa Nigeria aliyehudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo wa saba wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Teknolojia, Akure (FUTA) kuanzia Mei 2017 hadi Mei 2022. Uteuzi wake uliidhinishwa na baraza la uongozi la taasisi hiyo tarehe 18 Mei 2017 akimrithi Prof. Adebiyi Daramola; kabla ya hapo, alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo katika Chuo Kikuu cha Salem.
 

## Marejeo
Ibrahim Garba

**Ibrahim Garba** ni mtaalamu wa jiolojia wa Nigeria na msimamizi wa chuo kikuu. Garba alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello (ABU), Zaria akirithiwa na Kabir Bala. Pia, alihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Jimbo la Kano (KUST), Wudil. Garba anatokea Riruwai katika Jimbo la Kano.

## Marejeo
Francis Idachaba

**Francis Sulemanu Idachaba**, (4 Desemba 1943 – 15 Agosti 2014) alikuwa profesa wa Nigeria wa Uchumi wa Kilimo, Mwenyekiti wa Bodi ya Uongozi ya Tuzo ya Sifa ya Kitaifa ya Nigeria na Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Kogi. Idachaba alikuwa Makamu Mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu cha Kilimo, Makurdi, nafasi aliyoishikilia kuanzia mwaka 1988 hadi 1995.

## Marejeo
Isoken Henrietta Igbinosa

**Isoken Henrietta Igbinosa** ni profesa na mtafiti katika Chuo Kikuu cha Benin, Jiji la Benin, Nigeria. Igbinosa amebobea katika utafiti wake kwenye nyanja ya ushujaa wa vimelea dhidi ya dawa na usalama wa chakula.

## Kazi
Igbinosa anafundisha katika Idara ya Usimamizi wa Mazingira na Toksikolojia katika Chuo Kikuu cha Benin,Nigeria

## Marejeo
Miriam Ikejiani-Clark

**Miriam Odinchezo Iruaku Ikejiani-Clark** (1949 - 2011) alikuwa Profesa wa Nigeria wa Sayansi ya Siasa katika Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka (UNN), Jimbo la Enugu, ambaye pia alihudumu kama Waziri wa Nchi wa Eneo la Mji Mkuu wa Shirikisho (FCT - Abuja).

## Marejeo
Okechukwu Ikejiani

**Okechukwu Ikejiani** (1917 - 2007) alikuwa daktari bingwa wa ganzi na usaidizi wa upumuaji na daktari wa matibabu wa Nigeria aliyeheshimika sana, ambaye baadaye alijihusisha na siasa wakati wa Jamhuri ya Kwanza ya Nigeria. Ikejiani aliteuliwa kuwa Mwenyekiti wa Shirika la Reli mnamo mwaka 1960 pamoja na hayo, marehemu Okechukwu Ikejiani alikuwa na uhusiano wa karibu na nchi za Mashariki ya Kati, akizingatia hasa uzalishaji wa mafuta.

## Marejeo
Jamii:Waigbo
Samuel A. Ilori

**Samuel A. Ilori** ni profesa wa Nigeria wa Hisabati katika Kitivo cha Hisabati, Chuo Kikuu cha Ibadan, Nigeria.  Ilori alikuwa Mkuu wa zamani wa Idara ya Hisabati, Dekani wa Kitivo cha Hisabati, Mkuu wa zamani wa Chuo cha Sayansi na Teknolojia, na Rais wa zamani wa Kitaifa wa Chama cha Hisabati cha Nigeria (MAN) pia,Ilori ni mwanachama wa Akademia ya Sayansi ya Afrika (AAS).

## Marejeo
Abraham Imogie

**Profesa Abraham Inanoya Imogie**, mwenye asili ya Afemai (Jimbo la Edo), ni msomi mashuhuri wa Nigeria na anashikilia taji la Profesa Mstaafu. Imogie alikuwa Katibu wa Elimu katika serikali ya mpito ya muda mfupi ya Ernest Shonekan.
Wakati wa uongozi wake,Imogie alijaribu kupunguza udhibiti mkubwa wa serikali ya shirikisho juu ya shule na kuondolewa kwa vikwazo vya kigeni dhidi ya Nigeria ili kuhakikisha ushirikiano mzuri kati ya Nigeria na taasisi za elimu za nje.

## Marejeo
Mustapha Ahmad Isa

**Mustapha Ahmad Isa** ni msomi na alikuwa Makamu Mkuu wa pili wa Chuo Kikuu cha Yusuf Maitama Sule, Kano (YUMSUK). Mustapha alihudumu kwa kipindi cha miaka mitano kuanzia mwaka 2015 hadi 2020, na alirithiwa na Profesa Mukhtar Atiku Kurawa.

## Marejeo
Tanko Ishaya

**Tanko Ishaya** ni Profesa wa Nigeria wa Sayansi ya Kompyuta na Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jos (UNIJOS), Aliteuliwa kushika wadhifa huo mnamo Desemba 2021.
## Marejeo
Benedict Iserom Ita

**Benedict Iserom Ita** (alizaliwa Aningeje, Akamkpa, Jimbo la Cross River, 10 Aprili 1967) ni msomi wa Nigeria ambaye amekuwa akihudumu kama Makamu wa Chuo Kikuu cha Arthur Jarvis tangu mwaka 2023.

Ita alipata elimu yake ya msingi katika Shule ya Msingi ya Presbyterian huko Akim Qua Town, Calabar, ambako alipata Cheti cha Kumaliza Elimu ya Msingi mwaka 1979. Baadaye, aliendelea na masomo katika Seminari ya Immaculate Conception huko Mfamosing na kupata Cheti cha Jumla cha Elimu (GCE) mwaka 1984.

## Marejeo
Mélissa Bethi

**Mélissa Bethi** (jina lake kwa Kiarabu: **ميليسا بتحي**; alizaliwa 18 Novemba 2005) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa anayekipiga katika nafasi ya kiungo (midfielder) kwa klabu ya FC Nantes inayoshiriki Première Ligue ya wanawake nchini Ufaransa. Akiwa amezaliwa Firminy, Ufaransa, anaishi na wazazi wa asili ya Algeria na anaiwakilisha timu ya taifa ya wanawake ya Algeria katika ngazi ya kimataifa. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2005
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Nabila Idoughi

**Nabila Idoughi** (kwa Kiarabu: نبيلة ادوغي; alizaliwa 3 Novemba 1986) ni mchezaji wa zamani wa soka mwenye uraia wa Ufaransa na Algeria aliyekuwa akicheza katika nafasi ya beki. Amewahi kuwa mjumbe wa timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Habiba Sadou

**Habiba Sadou** (kwa Kiarabu: حبيبة سعدو; alizaliwa 1 Novemba 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kimataifa kutoka Algeria anayekipiga katika nafasi ya beki. Anachezea klabu ya Afak Relizane na pia ni mjumbe wa timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria. Aliiwakilisha Algeria katika Kombe la Mataifa ya Afrika kwa Wanawake mwaka 2018, akicheza mechi mbili katika mashindano hayo.

Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Nassira Rezig

**Nassira Rezig** (kwa Kiarabu: نصيرة رزيق; alizaliwa 4 Novemba 1983) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka Algeria aliyekuwa akicheza katika nafasi ya golikipa. Amewahi kuwa mwanachama wa timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Amina Chahinez Hemour

**Amina Chahinez Hemour** (kwa Kiarabu: أمينة شاهينيز حمور; alizaliwa 4 Agosti 1983) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Algeria aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mshambuliaji kwa klabu ya Afak Relizane. Amewahi kuwa mjumbe wa timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria.

Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Madina Ramdani

**Madina Ramdani** (kwa Kiarabu: مدينة رمضان; alizaliwa 13 Mei 1991) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Algeria anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji. Anachezea klabu ya AS Sûreté Nationale na pia anaiwakilisha timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria.

Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Amina Haleyi

**Amina Haleyi** (kwa Kiarabu: حاليي أمينة; alizaliwa 10 Septemba 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Algeria anayekipiga katika nafasi ya golikipa. Anachezea klabu ya ASE Alger Centre na pia ni mjumbe wa timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria.

## Marejoe 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Kenza Hadjar

**Kenza Hadjar** (kwa Kiarabu: كنزة حجار; alizaliwa 24 Desemba 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Algeria anayekipiga katika nafasi ya kiungo. Anachezea klabu ya Al-Shoulla nchini Saudi Arabia na pia anaiwakilisha timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Algeria.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Ibrahim Umar

**Ibrahim Umar** ni profesa wa Ulinzi wa Mazao na Makamu Mkuu wa tisa wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Teknolojia cha Modibbo Adama, Yola (MAUTECH) wa Nigeria.

Umar alikuwa Mkuu wa Chuo cha Politekniki cha Jimbo la Adamawa kabla ya kuteuliwa kwake katika mkutano wa 17 wa baraza la uongozi la MAUTECH, kufuatia kumalizika kwa muhula wa mtangulizi wake, Abdullahi Liman Tukur.

## Marejeo
Judith Adem Owigar

**Judith Adem Owigar** (alizaliwa 1985) ni mjasiriamali na mwanaharakati wa teknolojia kutoka Kenya, anayejulikana kwa kuhamasisha usawa wa kijinsia katika sekta ya teknolojia barani Afrika. Pia ni mwanzilishi mwenza na rais wa AkiraChix, shirika linalolenga kuwawezesha wanawake kupitia teknolojia na mwanzilishi wa JuaKali Workforce, jukwaa linalowaunganisha vijana na kazi za muda mfupi katika sekta isiyo rasmi nchini Kenya.       Zaidi ya hayo, Owigar anafanya kazi na UN-Habitat kama mshauri katika masuala makubwa.

## Maisha ya Awali na Elimu
Owigar alizaliwa na kukulia nchini Kenya. Aliendeleza hamasa yake katika teknolojia na uhandisi alipokuwa mdogo na alipofika chuo kikuu alisomea Sayansi ya Kompyuta. Baadae Judith alipata shahada ya Sayansi ya Kompyuta kutoka chuo kikuu cha Nairobi mnamo mwaka 2008. Baadae alipata shahada yake ya pili katika masuala ya matumizi ya Computing, kutoka chuo kikuu cha Nairobi pia mwaka 2016.

## Marejeo
Jamii:wajasiriamali wa Kenya
Raeesah Noor-Mahomed

**Raeesah Noor-Mahomed** ni mwanaharakati wa Afrika Kusini anayeshughulikia masuala ya mabadiliko ya tabia ya nchi mwenye makao yake mjini Cape Town nchini Afrika Kusini.

## Wasifu
Katika miaka ya 2020 alihamasishwa na matendo ya Greta Thunberg na matishio yaliyosimamishwa na wildfires za Australia.   Akiwa mwanafunzi wa miaka 17 katika shule ya wasichana ya Parktown, Alijiunga na majukwaa kama Extinction Rebellion na Fridays for Future na kuandamana nje ya bunge la Gauteng

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Afrika Kusini
Mamadou Loum

'''Mamadou Loum N'Diaye''' (aliyezaliwa tarehe 30 Desemba, 1996) ni mchezaji wa soka wa kulipwa raia wa Senegal anayekipiga kama kiungo wa ulinzi kwa klabu ya Hispania Sporting Gijón pamoja na timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu
Loum alicheza mechi yake ya kwanza ya kulipwa katika Segunda Liga akiwa na S.C. Braga B tarehe 15 Agosti, 2015, katika mchezo dhidi ya Gil Vicente F.C., akiingia kama mchezaji wa akiba dakika ya 70 kuchukua nafasi ya Carlos Fortes.Aliitwa mara moja kwenye kikosi cha S.C. Braga kwa ajili ya mchezo wao wa Primeira Liga ugenini dhidi ya F.C. Paços de Ferreira tarehe 23 Aprili, 2017, lakini hakutumika katika kipigo cha 3–1. Siku moja kabla ya kumbukumbu ya mwaka mmoja tangu mchezo huo, alitolewa nje kwa kadi nyekundu mwishoni mwa sare ya 2–2 nyumbani dhidi ya Académico de Viseu FC.

## Kazi ya Kimataifa
Loum aliwakilisha timu ya taifa ya Senegal chini ya umri wa miaka 20 katika Kombe la Dunia la FIFA la U-20 la 2015. Alifanya mechi yake ya kwanza katika timu ya taifa ya Senegal tarehe 26 Machi, 2019 katika mchezo wa kirafiki dhidi ya timu ya taifa ya Mali, akicheza dakika zote 90 katika ushindi wa 2–1 uliochezwa Dakar.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Joseph Lopy

**Joseph Romeric Lopy** (aliyezaliwa tarehe 15 Machi, 1992) ni mchezaji wa kulipwa wa soka kutoka Senegal anayekipiga kama kiungo wa ulinzi.

## Kazi ya Klabu
Mzaliwa wa Boutoupa, Lopy alikulia katika akademi ya Diambars FC. Alisaini mkataba wa mafunzo na FC Sochaux-Montbéliard, kisha akasaini mkataba wa kitaaluma na klabu hiyo ya Ligi 1 mwaka 2012.Baada ya miaka mitano akiwa na klabu ya Montbéliard, mkataba wake haukuongezwa, na hivyo akajiunga na US Boulogne inayoshiriki daraja la tatu la ligi ya soka ya Ufaransa.

## Kazi ya kimataifa
Lopy alicheza mechi yake ya kwanza kwa timu ya taifa ya Senegal tarehe 9 Oktoba, 2020 katika mechi ya kirafiki dhidi ya timu ya Morocco.

Alikuwa sehemu ya kikosi cha Senegal katika Kombe la Mataifa ya Afrika 2021; Simba wa Teranga waliendelea kushinda mashindano hayo kwa mara ya kwanza katika historia yao.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Dion Lopy

**Dion Lopy** (aliyezaliwa 2 Februari, 2002) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu kutoka Senegal anayekipiga kama kiungo wa ulinzi kwa klabu ya Hispania UD Almería na timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu 
### Reims 
Lopy alianza kucheza mpira wa vijana katika Oslo Football Academy, inayoshiriki daraja la tatu la soka la Senegal, kabla ya kusajiliwa kwa ada ya fidia na klabu ya Ufaransa Stade de Reims mwaka 2020 baada ya kuiwakilisha Senegal kwenye Kombe la Dunia la FIFA la Wachezaji Chini ya Miaka 20 la 2019

Lopy alicheza kwa muda mfupi katika timu ya pili ya Reims inayoshiriki Championnat National 2, kabla ya kufanya debuti yake ya Ligue 1 katika sare ya 2–2 dhidi ya Stade Rennais tarehe 4 Aprili, 2021.

### Almería
Mnamo tarehe 5 Agosti, 2023, Lopy alitangazwa kujiunga na klabu ya La Liga Almería kwa mkataba wa miaka sita.

## Kazi ya Kimataifa 
Lopy aliichezea Senegal katika ngazi zote za vijana, akiuwakilisha taifa hilo kwenye Kombe la Dunia la FIFA la Wachezaji Chini ya Miaka 20 la 2019 na Kombe la Mataifa ya Afrika la Chini ya Miaka 20 la 2019, ambako walimaliza nafasi ya pili.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Mbaye Leye

**Mbaye Leye** (alizaliwa 1 Desemba, 1982) ni kocha wa soka kutoka Senegal na alikuwa mchezaji wa soka wa kitaalamu ambaye aliichezea nafasi ya shuti. Yeye ni msaidizi wa kocha katika klabu ya Belgian Pro League KAA Gent|Gent. Alizaliwa Senegal, Leye alianza kazi yake ya kitaalamu Ufaransa kabla ya kuhamia Ubelgiji mwaka 2007. Aliendelea kucheza huko Ubelgiji hadi alipojistaafu mwaka 2019, akimalizia kazi yake ya kucheza na Royal Excel Mouscron. Kama mchezaji, aliichezea timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya Ucheza 
Leye aliichezea Standard Liège kutoka 2010 hadi 2012, akifunga mabao 11 katika michezo 56. Aliwasaidia kushinda Kombe la Ubelgiji mwaka 2011.

Pia alishinda Kombe la Ubelgiji akiwa na K.A.A. Gent mwaka 2010 na mwaka 2017 akiwa na S.V. Zulte Waregem ambapo alicheza vipindi vitatu.

Katika muda wote wa kazi yake ya kitaalamu Ubelgiji, Leye alifunga mabao 124 katika michezo 369 ya ligi ya juu ya Ubelgiji na pia alionekana katika mechi 21 za vikombe vya Ulaya akifunga mabao matatu.

Kikomo cha kimataifa, aliichezea timu ya taifa ya Senegal mara saba.

## Kazi ya Ukocha 
Leye alianza kazi yake ya ukocha Juni 2019 katika klabu yake ya zamani, Standard Liège.

## Kazi ya Ucheza 
Leye aliichezea Standard Liège kutoka 2010 hadi 2012, akifunga mabao 11 katika michezo 56. Aliwasaidia kushinda Kombe la Ubelgiji mwaka 2011.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Seth Accra Jaja

**Seth Accra Jaja** ni Profesa wa Sayansi ya Usimamizi na msomi mashuhuri wa Nigeria. Jaja aliteuliwa na Serikali ya Shirikisho la Nigeria mnamo mwaka 2016 kuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa pili wa Chuo Kikuu cha Shirikisho, Otuoke, Jimbo la Bayelsa, Nigeria, akimrithi Bolaji Aluko.

## Marejeo
Onwuchekwa Jemie

**Onwuchekwa Jemie** ni msomi, mshairi, mwandishi wa habari, na profesa wa Nigeria.

## Wasifu
Jemie alizaliwa katika Jimbo la Abia, Nigeria, na alipata elimu yake katika Taasisi ya Mafunzo ya Hope Waddell huko Calabar pia alipata Shahada ya kwanza ya Sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Columbia, na shahada ya uzamili kutoka Chuo Kikuu cha Harvard, kabla ya kurejea Chuo Kikuu cha Columbia kwa ajili ya Shahada ya Uzamivu (PhD) katika Kiingereza na fasihi linganishi.
## Marejeo
Sofia Guellati

**Sofia Sarah Guellati** (kwa Kiarabu: صوفيا غيلاتي; alizaliwa 9 Julai 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa anayekipiga katika nafasi ya beki wa kati kwa klabu ya EA Guingamp inayoshiriki Première Ligue. Akiwa amezaliwa nchini Ufaransa, anaiwakilisha na pia anayeongoza timu ya taifa ya wanawake ya Algeria kama nahodha.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Munzali Jibril

**Munzali Jibril** ni profesa mstaafu wa Nigeria wa Kiingereza, na aliyekuwa Katibu Mtendaji wa Tume ya Vyuo Vikuu vya Kitaifa (NUC) Pia, alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Bayero, Jimbo la Kano, Nigeria. Jibril alikuwa mratibu wa Chuo cha Polisi cha Nigeria kilichopo Wudil. Aliteuliwa mwaka 2010 na Rais wa Nigeria, Goodluck Jonathan.
## Marejeo
Idris Shaaba Jimada

**Idris Shaaba Jimada** ni msomi wa Nigeria na Mkurugenzi wa Arewa House mjini Kaduna pia ni profesa wa historia na Naibu Dekani wa Kitivo cha Sanaa katika Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello (ABU).

## Wasifu
Jimada anatokea Jimbo la Kwara. Alipata shahada yake ya uzamili (MA) na uzamivu (PhD) kutoka Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello. Utafiti wake unajikita katika mahusiano kati ya makundi na tafiti linganishi za kisasa, kitaifa na kimataifa, kuhusu harakati za kijamii na kisiasa.

## Marejeo
Sambo Junaidu

**Profesa Sambo Wali Junaidu** ni msomi wa Uislamu na Fasihi ya Kiarabu akiwa ni Wazirin Sokoto wa 13 na Mwenyekiti wa Kamati ya Ushauri kuhusu Masuala ya Kidini na Kamati ya Kuandama kwa Mwezi katika Baraza la Usultani la Sokoto. Junaidu alikuwa mhadhiri wa zamani katika Idara ya Masomo ya Kiarabu katika Chuo Kikuu cha Usmanu Danfodiyo, Sokoto, akiimrithi kaka yake mkubwa, Alhaji Usman Junaidu, OFR, ambaye alikuwa Waziri wa 12 wa Sokoto na aliyefariki dunia mwaka 2017.

## Marejeo
Jaroslav Boroš

**Jaroslav Boroš** (aliyezaliwa 5 Novemba 1947) ni mshambuliaji wa zamani wa soka kutoka Slovakia ambaye aliichezea klabu ya mji wake Vranov nad Topľou na kuanzia umri wa miaka 18 aliichezea VSS Košice kuanzia 1965 hadi 1977. Alicheza mechi 230 na kufunga mabao 29 katika maisha yake ya soka kwenye Ligi Kuu ya Czechoslovakia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Josef Bouška

**Jozef Bouška** (aliyezaliwa tarehe 25 Agosti 1945) ni mchezaji wa zamani wa soka na mkufunzi kutoka Jamhuri ya Czech. Alishiriki katika mashindano ya wanaume ya Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1968. Ndugu yake ni mchezaji wa zamani wa soka na meneja, Svatopluk Bouška.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Emeka Ed Keazor

**Emeka Ed Keazor** ni mwanasheria wa Nigeria, mwandishi, mwanahistoria na mtengenezaji wa filamu za makala, aliyezaliwa na Kenneth Keazor na Victoria Keazor. Kwa sasa Keazor anahudumu kama mkurugenzi wa Taasisi ya Nsibidi. Mnamo mwaka 2022, alikuwa mwenyekiti wa Piql West Africa.

## Marejeo
Jan Brumovský

**Jan Brumovský** (aliyezaliwa tarehe 26 Juni 1937 mjini Levice) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Jamhuri ya Czech aliyekuwa akicheza kama mshambuliaji. Alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1964. Katika ngazi ya klabu, alicheza katika Ligi Kuu ya Czechoslovakia akiwa na Dukla Prague, akishiriki mechi 229 na kufunga mabao 42. Brumovský aliichezea timu ya taifa ya Czechoslovakia mara nne, akianza kwa mara ya kwanza katika sare ya 1–1 dhidi ya Italia mnamo Desemba 1958.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Jaroslav Červený

**Jaroslav Červený** (1 Juni 1895 – 4 Mei 1950) alikuwa mchezaji wa soka kutoka Jamhuri ya Czech aliyewakilisha Czechoslovakia. Alishiriki katika mashindano ya wanaume ya Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1924. Katika ngazi ya klabu, aliichezea AC Sparta Prague.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1950
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Herbert C. Kodilinye

**Herbert C. Kodilinye** alikuwa Makamu Mkuu wa nne wa Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka (UNN). Moja ya machapisho yake ya kitaaluma lilihusu saratani ya macho kwa watoto na nyanja yake ya utaalamu ilikuwa ofthamolojia tiba ya macho.

Kodilinye aliingizwa kama mwanachama mwanzilishi wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria mwaka 1977.

 
## Marejeo
Djanet Lachmet

**Djanet Lachmet** (alizaliwa 1948) ni mwandishi wa riwaya na mwigizaji kutoka Aljeria.

## Maisha
Djanet Lachmet alizaliwa katika mji mdogo nchini Algeria. Alilazimishwa kuolewa akiwa na umri wa miaka 16, lakini alitalikiana baada ya miezi mitatu. Kwa kuwa alitamani kuwa mwigizaji wa vichekesho, alisoma masomo ya maigizo kwa miaka minne huko Bordj El Kiffan. Kuanzia mwaka 1968 hadi 1972 aliishi nchini Kanada, kisha baadae alihamia Paris kufanya kazi ya uigizaji.

## Kazi
* *Le Cow-Boy*. Paris: Belfond, 1983. Ikatafsiriwa katika lugha ya kiingereza na Judith Still kwa jina la *Lallia*,mnamo mwaka 1987.
* 'Une Composante de l'underground français', ''Actualités de l'émigration'' 80, 11 March 1986

## Marejeo
## Kusoma zaidi
* Ammar-Khodja, Soumya. 'Djanet Lachmet. Le cow boy & Hafsa Zinaï-Koudil. La fin d'un rêve'. In Christiane Achour (ed.) ''Diwan d'inquiétude et d'espoir. La littérature féminine algérienne de langue française'', ENAG/Éditions, 1991, pp.&nbsp;390–411
* Still, Judith 'Body and Culture: The representation of sexual, racial and class differences in Lachmet's *Le Cow-boy*.' In Margaret Atack & Phil Powrie (eds.) *Contemporary French Fiction by Women: Feminist Perspectives*, Manchester: Manchester University Press, 1990, pp.&nbsp;71–83
* Still, Judith. 'Djanet Lachmet's *Le Cow-Boy*: Constructing self - Arab and female', *Paragraph* 8 (October 1986), pp.&nbsp;55–61

Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Algeria
Jamii:Wanawake wa Algeria
Ibrahim Adamu Kolo

**Ibrahim Adamu Kolo** (29 Oktoba 1956 – 3 Novemba 2018) alikuwa msomi wa Nigeria, aliishi katika Eneo la Serikali ya Mtaa ya Mokwa, Jimbo la Niger.

Kolo alisoma katika Shule ya Msingi ya UMCA na Shule ya Msingi ya Anglican ya St. Johns, Alihudhuria elimu ya sekondari katika Chuo cha Serikali cha Bida na akapata shahada ya juu kutoka Chuo cha Elimu cha Sokoto, Chuo Kikuu cha Bayero (Kano), na Chuo Kikuu cha Jos.

## Marejeo
Abisogun Leigh

**Chifu Abisogun Leigh**,ni msomi na mtawala wa Nigeria alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Lagos (LASU) kuanzia mwaka 2001 hadi 2005. Leigh alimrithi Fatiu Ademola Akesode, aliyefariki dunia kabla ya kumalizika kwa muhula wake mnamo Machi 2001; aliteuliwa na Bola Tinubu (ambaye wakati huo alikuwa Gavana wa Jimbo la Lagos).

## Marejeo
Saadatu Hassan Liman

**Saadatu Hassan Liman** ni profesa wa Nigeria wa Masomo ya Kiislamu na kwa sasa ni Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Nasarawa, Keffi (NSUK).

## Elimu
Saadatu alipata shahada yake ya kwanza katika Masomo ya Kiislamu kutoka Chuo Kikuu cha Jos mwaka 1998.
## Marejeo
Martin Lynn

**Martin Lynn** (31 Agosti 1951 – 15 Aprili 2005) alikuwa mwanahistoria na msomi wa Uingereza na Nigeria, aliyebobea katika Historia ya Afrika. Baada ya kufundisha katika Chuo Kikuu cha Ilorin,Lynn alihamia Chuo Kikuu cha Queen's Belfast mwaka 1980. Hapo, Lynn alifundisha historia ya Uingereza na Milki yake, na baadaye historia ya Afrika na China. Utaalamu wake mahususi wa kitaaluma ulikuwa katika historia ya kiuchumi ya Afrika Magharibi. Mwaka 2002,Lynn aliteuliwa kuwa Profesa wa Historia ya Afrika akiwa mtu wa kwanza kushika nafasi ya uprofesa wa historia ya Afrika nchini Ireland.

## Marejeo
Ľudovít Cvetler

**Ľudovít Cvetler** (aliyezaliwa tarehe 17 Septemba 1938 mjini Bernolákovo) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Slovakia. Aliichezea timu ya taifa ya Czechoslovakia, akicheza mechi mbili. Aliichezea klabu ya ŠK Slovan Bratislava kwa misimu kumi. Aliisaidia klabu hiyo kufika fainali ya Kombe la Washindi wa Kombe la Ulaya mwaka 1969, ambapo alifunga bao la kwanza katika ushindi wa mabao 3–2 dhidi ya Barcelona. Baadaye Cvetler alihamia Ubelgiji kabla ya kucheza misimu mingine miwili katika Ligi Kuu ya Czechoslovakia akiwa na klabu ya Brno.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Anthony Kirk-Greene

**Anthony Hamilton Millard Kirk-Greene,** (16 Mei 1925 – 8 Julai 2018) alikuwa mwanahistoria na mtaalamu wa ethnogrofia wa Uingereza, anayejulikana zaidi kwa kazi zake kuhusu historia ya Nigeria na historia ya utawala wa kikoloni wa Uingereza barani Afrika. 
## Marejeo
Wence Madu

**Wence Madu** ni kiongozi wa elimu na haiba wa Nigeria akiwa ni mkuu wa zamani katika Chuo cha Politekniki cha Jimbo la Imo.
## Vioungo vya nje
*Wasifu wa Wence Madu  katika Politekniki cha Jimbo la Imo

## Marejeo
Marnia Lazreg

**Marnia Lazreg** (10 Januari 1941 – Januari 13, 2024) alikuwa msomi kutoka Algeria. Kazi zake zililenga hasa masuala ya wanawake katika ulimwengu wa Kiislamu, akijikita zaidi katika hali ya wanawake wa Algeria.

## Maisha ya awali 
Lazreg alizaliwa Mostaganem na kukulia Algeria wakati wa ukoloni wa Kifaransa. Alilelewa na wazazi wake, mama akiwa mama wa nyumbani na baba mfanyabiashara wa bidhaa kavu. Akiwa mtoto, alikataa kuvaa hijabu. Alisoma katika shule ya watoto wa Kifaransa na mwaka 1960 alipata cheti cha Baccalauréat katika Falsafa na Hisabati, wakati wa Vita vya Uhuru wa Algeria.

Baada ya vita, familia yake ilihamia Algiers, ambako alifanya kazi katika halmashauri ya jiji. Mwaka 1966 alipata shahada ya kwanza katika Fasihi ya Kiingereza kutoka Chuo Kikuu cha Algiers. Baadaye alifanya kazi katika kampuni ya Sonatrach, na mwaka 1967 alitumwa New York.

Akiwa New York, aliendelea na masomo katika Chuo Kikuu cha New York (NYU), ambako alipata shahada ya uzamili mwaka 1970 na shahada ya uzamivu katika sosholojia mwaka 1974.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Algeria
Jaroslav Findejs

**Jaroslav Findejs** (aliyezaliwa tarehe 25 Septemba 1943) ni mchezaji wa soka kutoka Czechoslovakia. Alishiriki katika mashindano ya wanaume ya Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1968.

Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Otonti Amadi Nduka

**Otonti Amadi Nduka** (alizaliwa 9 Mei 1926) ni mwanaelimu wa Nigeria na msemaji wa taifa la kabila la Ikwerre. Otonti amemwoa Pamela Nduka na kwa pamoja wana watoto watano. Otonti na mke wake bado wanaishi nchini Nigeria hadi sasa, Walisherehekea kumbukumbu ya miaka 60 ya ndoa yao mnamo mwaka 2018...
## Marejeo
David Mbah

**David Mbah** ni profesa wa Uhandisi Mitambo katika Chuo Kikuu cha Lagos (UNILAG) akiwa ni mwanachama wa kitaaluma wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria, ambapo alichaguliwa kujiunga na akademia hiyo katika Mkutano Mkuu wa Mwaka uliofanyika mnamo Januari 2015. Mwaka 2010, alishinda Tuzo ya Ludwig Mond kwa mchango wake uliotukuka katika nyanja ya Uhandisi.
## Marejeo
Ginigeme Francis Mbanefoh

**Ginigeme Francis Mbanefoh** alikuwa msomi wa Nigeria, alihudumu kama Makamu Mkuu wa 11 wa Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka (UNN). Ginigeme anatokea Eziowelle, Idemili katika Jimbo la Anambra. Alimrithi Umaru Gomwalk, akichukua uongozi wakati chuo hicho kikisemekana kuwa katika mgogoro mkubwa. 
## Marejeo
Kalu Mosto Onuoha

**Kalu Mosto Onuoha** (alizaliwa 17 Julai 1947) ni Profesa Mstaafu wa Nigeria wa Jiolojia. Mnamo Januari 2017,Kalu alikuwa rais wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria baada ya kuhudumu hapo awali kama mweka hazina (2010–2013), makamu wa rais (2013–2015), na rais mteule mwaka 2016.

## Marejeo
Hilda Saeed

**Hilda Saeed** (14 Novemba 1936 - 14 Mei 2025) alikuwa mwanaharakati wa haki za wanawake, mwandishi wa habari, na mwanasayansi wa Pakistan aliyekuwa mmoja wa watu wa msingi katika harakati za ufeministi nchini humo. Kwa karibu miongo mitano, alikuwa mstari wa mbele katika mapambano ya haki za kijamii nchini Pakistan, hasa kama mwanzilishi mwenza wa Women's Action Forum (WAF) ambalo ni jukaa la harakati la wanawake,  na mwenyekiti wa muda mrefu wa Kituo cha Rasilimali za Wanawake cha Shirkat Gah ambalo hili  hulenga kuweka haki na usawa wa jinsia. Kazi yake ilijulikana kwa mbinu ya pande nyingi iliyochanganya maandamano ya mitaani dhidi ya sheria kandamizi pamoja na ujenzi wa taasisi za afya ya wanawake, msaada wa kisheria, na uwezeshaji wa kisiasa.

Kabla ya kuwa mwanaharakati wa muda wote, Saeed alijenga taaluma yenye mafanikio katika sayansi. Anatambulika kama mwanamke wa kwanza wa Pakistan kuwa mtaalamu wa serolojia. Kazi yake mwishoni mwa miaka ya 1970 ndiyo iliyochochea mwelekeo wa maisha yake. Jukumu lake katika kuanzisha Idara ya kwanza ya Sayansi za Forensiki ya serikali ya Sindh lilimfanya akutane moja kwa moja na ushahidi wa uhalifu wa kikatili dhidi ya wanawake. Uzoefu wa kuthibitisha kisayansi uhalifu huo huku akiona wahanga wakikosa haki chini ya Hudood Ordinances  sheria zilizotungwa kipindi hicho,ulimletea mgongano mkubwa wa kimaadili, na kumfanya aache maabara na kuingia katika harakati za kisiasa.

## Maisha ya Awali na Historia Binafsi
### Familia na Malezi
Hilda Josiah alizaliwa Baroda (sasa Vadodara), India, tarehe 14 Novemba 1936, akiwa mtoto wa kwanza kati ya watano wa Alfred na Suman Josiah. Familia yake ilihamia Karachi Oktoba 1937 alipokuwa na umri wa miezi 11.

Aliendelea na chuo kikuu cha  University of Karachi mwaka 1958. Pia alipata Shahada ya Uzamili ya Kazi za Jamii mwaka 1960.

### Ndoa ya Dini Tofauti
Mwaka 1962 aliolewa na Mazhar Saeed, Muislamu, jambo lililokumbana na upinzani wa familia. Aliendelea kubaki Mkristo maisha yake yote.

### Miaka ya 1980: Mwanaharakati na Mjenzi wa Taasisi
Alijiunga na Shirkat Gah mwaka 1978 na kuanzisha Women's Action Forum mwaka 1981.

### Miaka ya 1990: Mtaalamu wa Kimataifa
Alifanya kazi kama mshauri kwa mashirika ya kimataifa kama UNICEF na Population Council.

## Urithi
Hilda Saeed aliacha urithi mkubwa kama mmoja wa waanzilishi wa harakati za kisasa za wanawake nchini Pakistan. Taasisi alizosaidia kuanzisha zinaendelea kutoa msaada wa kijamii, kisheria na kisiasa hadi leo.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Pakistan
Jamii:WikiGap JWK 2026
Ozo-Mekuri Ndimele

**Ozo-Mekuri Ndimele** ni mwanataaluma na aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Elimu cha Ignatius Ajuru (IAUE) baada ya kuteuliwa na aliyekuwa Gavana wa Jimbo la Rivers, Nyesom Wike, mnamo tarehe 23 Novemba 2016.

## Maisha ya Awali na Elimu
Ndimele alizaliwa tarehe 13 Agosti 1963 huko Akirika, Eneo la Serikali ya Mtaa ya Etche katika Jimbo la Rivers nchini Nigeria. Ndimele alipata elimu yake ya sekondari katika Shule ya Sekondari ya St. Joseph. 
## Marejeo
Jude Njoku

**Jude Nzochukwu Njoku**, anayejulikana zaidi kama Jude Njoku, ni profesa wa Nigeria wa Uchumi wa Kilimo. Alihudumu kama Makamu Mkuu wa nne wa Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Shirikisho, Owerri (FUTO) kuanzia mwaka 2000 hadi 2005.

## Marejeo
Andrew Jonathan Nok

**Andrew Jonathan Nok** (11 Februari 1962 – 21 Novemba 2017) alikuwa Profesa wa Nigeria wa Bailojia-Kemia na Katibu wa Masuala ya Umma wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria. Mnamo mwaka 2010,Andrew alitunukiwa Nishani ya Kitaifa ya Sifa ya Nigeria (NNOM) katika kundi la Sayansi, na mwaka 2013 alishinda Tuzo ya Alexander von Humboldt. Andrew alifariki dunia tarehe 21 Novemba 2017 baada ya kuugua kwa muda mfupi.

## Marejeo
Hilda Flavia Nakabuye

**Hilda Flavia Nakabuye** (alizaliwa Aprili 15, 1997) ni mwanaharakati wa haki za mazingira na mazingira kutoka Uganda ambaye alianzisha harakati ya Ijumaa kwa ajili ya Wakati Ujao nchini Uganda. Pia anatetea usawa wa kijinsia na utofauti wa rangi na asili katika harakati za mabadiliko ya tabianchi.  Mojawapo ya wasiwasi wake wa kimazingira ni kuokoa Ziwa Victoria, ambalo linaunganisha Uganda na nchi za jirani.  Kama sehemu ya harakati zake, Nakabuye hutembelea shule na jamii ili kuwawezesha wanawake zaidi kujiunga na mapambano dhidi ya mabadiliko ya tabianchi, akisema kwamba "janga la tabianchi halina mipaka".  Pia aliunda Climate Striker Diaries,  jukwaa la mtandaoni la kuhimiza uelewa wa kidijitali kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa .

Nakabuye amekuwa akiandamana mjini Kampala, Uganda, tangu mwaka 2017 baada ya kuvunja lango la mazungumzo ya hali ya hewa na Kampeni ya Hali ya Hewa ya Kijani Afrika (GCCA) katika Chuo Kikuu cha Kampala .  Tukio hili ndilo lililomfanya atambue kwamba mabadiliko ya tabianchi ndiyo yaliyosababisha hali mbaya ya hewa iliyoharibu shamba la bibi yake. Alianza kujitolea na GCCA kama mtetezi wa haki za kibiolojia lakini hivi karibuni alihisi hitaji la harakati imara zaidi ili kuleta mabadiliko yenye ufanisi.

## Maisha ya Awali na Elimu
Hilda alisoma chuo kikuu cha kimataifa cha Kampala na alipata shahada yake ya kwanza katika masuala ya Ununuzi na Ugavi.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Uganda
Ganiyu Oboh

**Ganiyu Oboh** ni Profesa wa Nigeria wa Bailojia-Kemia Tumizi katika Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Shirikisho, Akure (FUTA), Jimbo la Ondo. Kwa sasa Ganiyu ni mkuu wa Kitengo cha Maabara ya Chakula Tiba na Nutraceutical katika Idara ya Bailojia-Kemia, na amependekeza mbinu za kutibu ugonjwa wa kisukari. Mnamo mwaka 2021, alitunukiwa tuzo ya Mtafiti Bora kulingana na faharisi ya kisayansi ya Alper-Doger Scientific Index.

## Marejeo
Yakubu Ochefu

**Profesa Yakubu Aboki Ochefu**, mtoto wa marehemu Kanali Anthony Ochefu, ni Katibu wa Kamati ya Makamu Wakuu wa Vyuo Vikuu nchini Nigeria (CVCNU) akiwa ni profesa wa Historia ya Uchumi wa Afrika na Masomo ya Maendeleo katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Benue tangu mwaka 2003. Yakubu ni mshika nafasi wa zamani wa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Benue, aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Kwararafa, Jimbo la Taraba, Nigeria, na Rais wa Umoja wa Wahitimu wa Chuo Kikuu cha Calabar.

## Marejeo
Ebunoluwa Oduwole

**Ebunoluwa Olufemi Oduwole** ni profesa wa Falsafa ya Kiafrika na Maadili. Ebunoluwa aliteuliwa kuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Ajayi Crowther mnamo mwaka 2025. Profesa Oduwole ni Makamu Mkuu wa Chuo wa kwanza wa kike kuteuliwa na baraza la uongozi la chuo hicho. Alipata Shahada yake ya Uzamivu (PhD) katika Chuo Kikuu cha Ibadan.

## Marejeo
Salisu Usman Ogbo

**Salisu Usman Ogbo** (alizaliwa 25 Oktoba 1972) ni msimamizi wa kitaaluma na mwanasiasa wa Nigeria. Salisu ni Mkuu wa Chuo cha Politekniki cha Jimbo la Kogi kilichopo Lokoja, Nigeria, baada ya kuteuliwa kwanza katika nafasi ya kaimu mwaka 2020 na kuthibitishwa rasmi mwaka 2021.

## Marejeo
Abdullahi Mustapha

**Abdullahi Mustapha** (alizaliwa 1 Februari 1948) ni Profesa wa Nigeria wa Kemia ya Dawa na aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello (ABU), Zaria. Abdullahi alirithiwa na Ibrahim Garba katika nafasi hiyo ya Makamu wa Chuo pia alishika nafasi hiyo wakati wa utawala wa aliyekuwa Rais Umar Musa Yar'adua, lakini aliteuliwa tena na Rais wa wakati huo wa Nigeria, Mheshimiwa Goodluck Jonathan.
 
## Marejeo
Mohammed Mustapha Namadi

**Mohammed Mustapha Namadi** ni profesa na Dekani wa Kitivo cha Sayansi ya Jamii katika Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Kashere, Jimbo la Gombe, Nigeria. Hapo awali,Mohammed alihudumu kama Kamishna wa Elimu ya Juu na Kamishna wa Kilimo na Rasilimali za Asili katika Jimbo la Kano, Nigeria. Mnamo Mei 2021, Namadi aliteuliwa na Rais Muhammadu Buhari kuwa mjumbe wa Baraza la Uongozi la Kituo cha Kitaifa cha Raia Waandamizi.
 

## Marejeo
James Ogbonna

**Profesa James Chukwuma Ogbonna** ni mwanataaluma wa Nigeria pia ni Makamu Mkuu wa Chuo wa sasa na mwanzilishi wa Chuo Kikuu cha Jimbo cha Sayansi ya Tiba na Sayansi Tumizi (SUMAS) katika Jimbo la Enugu. Ogbonna alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo katika Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka (UNN) chini ya uongozi wa Benjamin Chukwuma Ozumba kuanzia mwaka 2014 hadi 2019.

## Marejeo
Tuzo ya Sayansi ya Mahathir

**Tuzo ya Sayansi ya Mahathir** (**Mahathir Science Award**) ni tuzo inayotolewa kwa kutambua michango bora katika sayansi na teknolojia inayolenga kutatua masuala yanayohusiana na maeneo ya tropiki. Wakfu huu ulianzishwa tarehe 17 Agosti 2004 kwa heshima ya aliyekuwa Prime Minister of Malaysia Mahathir Mohamad. Tuzo hii hutolewa na Wakfu wa Tuzo ya Sayansi ya Mahathir (Mahathir Science Award Foundation).

## Washindi wa tuzo
* Alimuddin Zumla
* Hugh Possingham
* Rita R. Colwell
* Alan Cowman
* Yuan Longping

## Marejeo
Jamii:Tuzo
O. M. Ogbulu

**Onyemachi Maxwell Ogbulu** (alizaliwa 18 Julai 1956 katika Jimbo la Lagos, Nigeria), anayejulikana zaidi kama O. M. Ogbulu, ni mwanataaluma wa Nigeria. Akihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo wa nane wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Abia, Uturu (ABSU) kuanzia Desemba 2021 hadi Novemba 2024. 
 
## Marejeo
Ode Ogede

**Ode Ogede** (mara nyingi hujulikana kama O. S. Ogede au Ode S. Ogede) ni msomi mzaliwa wa Nigeria mwenye uraia wa Marekani ambaye ni profesa wa Fasihi ya Kiafrika na aliwahi kuwa mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello (ABU), Zaria.

## Marejeo
Ogwo E. Ogwo

**Ogwo Ekeoma Ogwo**, anayejulikana zaidi kama Ogwo E. Ogwo, ni Profesa wa Nigeria wa Masoko katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Abia, Uturu (ABSU). Alihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Abia, Uturu kuanzia Septemba 2000 hadi Septemba 2005 Ogwo anatokea Igbere katika eneo la serikali ya mtaa ya Bende, Jimbo la Abia.

## Marejeo
Sophia Obiajulu Ogwude

**Sophia Obiajulu Ogwude** ni Profesa wa Nigeria wa Kiingereza na Fasihi Linganishi katika Kitivo cha Sanaa, Chuo Kikuu cha Abuja, Gwagwalada. Sophia alihudumu kama Dekani wa Kitivo cha Sanaa katika Chuo Kikuu cha Abuja. Pia, alihudumu kama Mkurugenzi wa Kituo cha Masomo ya Jumla katika Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Shirikisho, Owerri (FUTO). Aidha, Sophia alikuwa Mkurugenzi wa Kituo cha Masomo ya Usalama wa Jinsia na Maendeleo ya Vijana katika Chuo Kikuu cha Abuja.

## Marejeo
Jude Uzoma Ohaeri

**Jude Uzoma Ohaeri** ni profesa wa Saikolojia ya Tiba katika Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka (UNN) akiwa ni mwanachama mwandamizi wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria, ambapo alichaguliwa kujiunga na akademia hiyo katika Mkutano Mkuu wa Mwaka uliofanyika mnamo Januari 2015.

## Marejeo
Ján Geleta

**Ján Geleta** (aliyezaliwa tarehe 13 Septemba 1943) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Kislovakia.

Geleta alicheza maisha yake yote ya taaluma ya ligi kwa Dukla Prague. Alishiriki katika mechi 283 za ligi na kufunga mabao 27. Mwanzoni, Geleta alikuwa Dukla ili kutumikia huduma yake ya kijeshi ya miaka miwili. Baada ya kumaliza majukumu yake ya kijeshi, alibaki klabuni na kucheza hapo hadi mwaka 1976.

Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Siti Hasmah Mohamad Ali

**Hasmah binti Mohamad Ali** (alizaliwa tarehe 12 Julai 1926), anayejulikana kwa jina la heshima Siti Hasmah, ni daktari na mtumishi wa umma wa Malaysia ambaye alikuwa mke wa Waziri Mkuu wa Malaysia kuanzia mwaka 1981 hadi 2003, na tena kuanzia 2018 hadi 2020, akiwa mke wa Mahathir Mohamad. Nchini Malaysia, Siti Hasmah anaheshimiwa kwa jina la **Ibu Negara** (Mama wa Taifa). Katika umri wa miaka 99, kwa sasa yeye ndiye mwenza aliye hai mwenye umri mkubwa zaidi kuwahi kuwa mke wa Waziri Mkuu wa Malaysia.

Amezaliwa katika Klang, Selangor, Siti Hasmah aliwahi kuwa chansela wa Multimedia University. Akiwa daktari katika jimbo la Kedah, alihamasisha kwa bidii afya ya umma na afya ya vijijini kwa kuandaa mipango ya kuboresha usafi, kuhimiza mtindo wa maisha wenye afya, na kutoa chanjo kwa watoto.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Malaysia
Miloš Herbst

**Miloš Herbst** (6 Mei 1942 – 2 Mei 2024) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Chekoslovakia. Alishiriki katika mashindano ya wanaume kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1968.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Wachezaji mpira wa Ucheki
František Hochmann

**František Hochmann** (2 Aprili 1904 – 4 Machi 1986) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Chekoslovakia. Alishiriki katika mashindano ya wanaume kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1924. Katika ngazi ya klabu, alichezea klabu ya AC Sparta Prague.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Waliofariki 1986
Jamii:Wachezaji mpira wa Ucheki
Jeleel Ojuade

**Jeleel Olasunkanmi Ojuade** ni profesa wa Nigeria wa masomo ya dansi, Profesa wa kwanza wa Kidini (Yoruba) wa dansi, nchini Nigeria, na Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Crown-Hill, Ilorin tangu Januari 2023. Baada ya kuapishwa kwa Ojuade mnamo Januari 2023, Chuo Kikuu cha Crown-Hill kilibadilishwa jina na kuwa Chuo Kikuu cha Ojaja, kufuatia ununuzi wa chuo hicho uliofanywa na Kansela Mkuu, mfalme wa Kiyoruba, Ooni wa Ife, Oba Adeyeye Ogunwusi Enitan Ọjájá II mnamo Mei, 2023.

## Marejeo
Antonín Hojer

**Antonín Hojer** (31 Machi 1894 – 20 Oktoba 1964) alikuwa mchezaji wa zamani wa soka kutoka Chekoslovakia. Aliichezea timu ya taifa ya soka ya Chekoslovakia katika michezo 35 na kufunga mabao 3. Hojer aliwakilisha Chekoslovakia katika Michezo ya Olimpiki ya 1920 na ya 1924. Ndugu yake mdogo, František, naye pia alikuwa mchezaji wa soka wa Chekoslovakia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1894
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Wachezaji mpira wa Ucheki
František Hojer

**František Hojer** (27 Aprili 1896 – 16 Desemba 1940) alikuwa mchezaji wa soka kutoka Chekoslovakia. Aliichezea timu ya taifa ya soka ya Chekoslovakia katika michezo 5. Hojer aliwakilisha Chekoslovakia katika Michezo ya Olimpiki ya mwaka 1924 pamoja na kaka yake, Antonín.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1896
Jamii:Waliofariki 1940
Jamii:Wachezaji mpira wa Ucheki
Július Holeš

**Július Holeš** (18 Machi 1939 – 19 Agosti 2021) alikuwa mchezaji wa soka kutoka Slovakia. Alishiriki katika mashindano ya wanaume kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1968. Holeš alifariki tarehe 19 Agosti 2021 akiwa na umri wa miaka 82.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wachezaji mpira wa Slovakia
Tume ya Uhalifu wa Kivita ya Kuala Lumpur

**Tume ya Uhalifu wa Kivita ya Kuala Lumpur** (**Kuala Lumpur War Crimes Commission**, **KLWCC**), pia inajulikana kama **Mahakama ya Uhalifu wa Kivita ya Kuala Lumpur** (**Kuala Lumpur War Crimes Tribunal**, **KLWCT**), ni shirika la Malaysia lililoanzishwa mwaka 2007 na aliyekuwa waziri mkuu wa nchi hiyo Mahathir Mohamad kwa madai ya kufanya uchunguzi wa upande mmoja kuhusu uhalifu wa kivita. KLWCC ilianzishwa kama mbadala wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai iliyoko The Hague, ambayo Mahathir aliishutumu kwa upendeleo katika uteuzi wa kesi zake. Mahakama hii haitambuliwi na Umoja wa Mataifa, na maamuzi yake yana thamani ya kiishara pekee.

## Utawala
Chombo cha utawala cha KLWCC kilianzishwa kusimamia na kuchunguza malalamiko kutoka kwa waathiriwa wa vita na migogoro ya silaha kuhusiana na uhalifu dhidi ya amani, uhalifu wa kivita, uhalifu dhidi ya ubinadamu, na makosa mengine yanayotambuliwa chini ya sheria za kimataifa. Wanachama wa chombo cha utawala ni pamoja na:
*Mahathir Mohamad (Mwenyekiti)
*Alfred Webre
*Richard Falk
*Zacharia Yatim – jaji mstaafu wa Mahakama ya Shirikisho ya Malaysia
*Tunku Sofiah Jewa – wakili na msomi wa sheria za kimataifa
*Salleh Buang – aliyekuwa Mshauri wa Shirikisho katika Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Malaysia
*Niloufer Bhagwat
*Shad Saleem Faruqi – msomi wa sheria wa Malaysia
*Michel Chossudovsky – msomi mstaafu (tovuti ya Global Research)

Mnamo Mei 2012, baada ya kusikiliza ushuhuda kutoka kwa waathiriwa wa mateso katika Abu Ghraib na Guantanamo, Mahakama iliwahukumu kwa kauli moja bila uwepo wao aliyekuwa Rais wa Marekani George W. Bush，aliyekuwa Makamu wa Rais wa Marekani Dick Cheney, aliyekuwa Waziri wa Ulinzi wa Marekani Donald Rumsfeld, aliyekuwa Naibu Mwanasheria Mkuu wa Marekani John Yoo na Jay Bybee, aliyekuwa Mwanasheria Mkuu wa Marekani Alberto Gonzales, na washauri wa zamani wa Marekani David Addington na William Haynes II kwa kula njama ya kufanya uhalifu wa kivita, hasa mateso. Mahakama iliwasilisha matokeo yake kwa mwendesha mashtaka mkuu wa International Criminal Court huko Hague, na kwa United Nations Security Council.

Mnamo Novemba 2013, Mahakama ilipata Israeli na hatia ya mauaji ya kimbari dhidi ya Wapalestina.

## Uhalali
KLWCC haikuwa na uungwaji mkono wa serikali yoyote. Haina mamlaka kutoka kwa Umoja wa Mataifa，wala haitambuliwi na UN. Haina uwezo wa kuamuru kukamatwa au kutoa adhabu, na haijulikani iwapo maamuzi yake yana athari yoyote zaidi ya kuwa ya kiishara.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* The Kuala Lumpur Foundation to Criminalise War (KLFCW)  - Affiliated organization also founded by Mahathir Mohamad
Jamii:Malaysia
Jamii:Kuala Lumpur
Sunny Edet Ohia

**Sunny Edet Ohia** ni profesa wa Famakolojia katika Chuo Kikuu cha Texas Kusini nchini Marekani akiwa ni mwanachama mwandamizi wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria, ambapo alichaguliwa kujiunga na akademia hiyo katika Mkutano Mkuu wa Mwaka uliofanyika mnamo Januari 2015.

## Marejeo
Nlerum Sunday Okogbule

**Nlerum Sunday Okogbule** ni Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Rivers (RSU), aliteuliwa kuwa Makamu wa Chuo mnamo mwaka 2021 na Mtukufu Nyesom Ezenwo Wike (aliyekuwa Gavana wa Jimbo la Rivers). Kabla ya kuchukua nafasi hiyo, Profesa Okogbule alishika nafasi ya Dekani wa Shule ya Masomo ya Uzamili na hapo awali alihudumu kama Dekani wa Kitivo cha Sheria katika chuo hicho.
   
## Marejeo
David Okali

**David Okali** ni Profesa Mstaafu wa Nigeria wa Ekolojia ya Misitu katika Chuo Kikuu cha Ibadan na aliyekuwa Rais wa Akademia ya Sayansi ya Nigeria, ambapo alimrithi Profesa Gabriel Babatunde Ogunmola mnamo mwaka 2006.
## Marejeo
Antonín Janda

**Antonín Janda-Očko** (21 Septemba 1892 – 21 Januari 1960) alikuwa mchezaji wa kimataifa wa soka aliyewakilisha Chekoslovakia na kucheza kwa klabu ya Sparta Prague kama mshambuliaji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1892
Jamii:Waliofariki 1960
Jamii:Wachezaji mpira wa Ucheki
Carlos Alzamora

**Carlos Sebastián Alzamora Esquivel** (alizaliwa 27 Septemba 1986) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka Chile aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mshambuliaji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Chile
Cristian Amarilla

**Cristian Damián Amarilla** (alizaliwa 8 Novemba 1993) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji wa kati (centre-forward) wa klabu ya Club Olimpo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Argentina