open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jibondo

**Jibondo ** ni kata ya Wilaya ya Mafia katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61705**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 4,333 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,729  walioishi humo.

Kata ya Jibondo inajumlisha visiwa vidogo vya Juani, Jibondo na Chole. Idadi kubwa ya wakazi wako Jibondo. 

Watu hutegemea hasa uvuvi pamoja na kilimo kilichopo hasa Chole. Maji matamu hayapatikani kwenye visiwa hivi: ni lazima kuyabeba kila siku kutoka kisiwa kikuu cha Mafia isipokuwa wakati wa mvua ambako maji ya mvua hukusanywa. Chole imeunganishwa sasa na maji ya bomba kutoka Utende (kata ya Kiegeani) kwenye kisiwa cha Mafia.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya Bahari ya Hindi. 

Chole na Juani zilikuwa na miji muhimu katika historia ya visiwa hivi. Mji wa Chole kilikuwa mji mkuu wa Mafia yote hadi ukoloni wa Kijerumani. Hadi leo kuna maghofu ya majengo makubwa ya serikali ya kikoloni pamoja na nyumba za wafanyabiashara Waarabu, Waswahili na Wahindi waliokuwa na makampuni 14 pale Chole katika mwaka 1913. Mwaka ule makao makuu ya serikali ilihamishiwa Kilindoni kwenye kisiwa kikuu cha Mafia. Jengo la kituo cha forodha cha Kijerumani limekarabatiwa liko mahali ambako kivuko kutoka Utende - Kiegani kinafika.

Kisiwa cha Juani kina maghofu ya mji wa Kua uliokuwa mji muhimu wa biashara. Asili zake zimethibitishwa hadi karne ya 12 BK.

## Tazama pia
* Magofu ya Kua
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Jibondo, kwenye tovuti ya Lonely Planet
*Juani, kwenye tovuti ya Lonely Planet
*International Resources Group: Strategic Environmental Assessment of Mafia Island, FINAL REPORT, Volume II: Main Report (inapatikana kupitia google search, PDF)
 
 
Jamii:Wilaya ya Mafia   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Iyunga

**Iyunga** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 23,954 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,026  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53117.

Iyunga kuna kituo cha reli ya TAZARA cha Mbeya. Kituo kilijengwa na Wachina walijenga njia hii ya reli.

Karibu nacho iko shule ya sekondari ya kiserikali ya Iyunga Sekondari ambayo ni shule ya mabweni ya kusomesha wavulana tu hadi Form VI, Iliwahi kuanzishwa 1942 wakati wa ukoloni kwa jina la Mbeya School kwa wavulana Waingereza.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Figo

thumb|Figo ya binadamu.
**Figo** ni kiungo cha mwili ambacho ni cha kutatanisha: figo hufanya kazi mbalimbali muhimu katika mwili wa binadamu na wanyama wengi. Ila kazi yake kuu ni kusawazisha maji ndani ya mwili kwa kuchuja na kusitiri bidhaa za chembechembe kama vile urea na minerali katika damu na kuchuja hizo, pamoja na maji na mkojo. 

Kwa maana figo zimeumbwa kuhisi ukolezi wa plazma ya ioni kama vile sodiamu, potasiamu, hidrojeni, oksijeni, hewa na msombo kama vile asidi amino, kreatini, bikaboneti na glukosi, figo husawazisha shinikizo la damu, hali ya ujenzi wa glukosi katika chembechembe, na erithropoesisi yaani maendeleo ya kazi ya kutengeneza selidamu nyekundu). 

Sayansi ichunguzayo figo na maradhi ya figo inaitwa nefrolojia. Kiambishi awali "[nefro]" kimaanishacho figo kimetoka kwa lugha ya Kigiriki cha kale, "[nefros] [νεφρός]".

Utambi na kipimo chake ni sentimeta 9 mpaka 13 kwa kipenyo, kipimo cha figo la kushoto ni kikubwa kidogo kuliko cha la kulia. Yapo kwenye ukolezi wa mwiba T12 na L3. 

Upande wa sehemu za juu ya figo zimehifadhiwa na ubavu wa kumi na moja na wa kumi na mbili, katika kila figo pamoja na tezi ya adrenali zimefunikwa na ngozi mbili zenye mafuta na renal fascia inayosaidia kuimarisha figo. 

Watu wachache wamezaliwa na figo moja tu, hali hiyo hujulikana kama "unilateral agenesis" kwa Kiingereza, pia kuna watu wachache waliozaliwa bila figo lolote, hali hiyo inajulikana kama "bilateral agenesis". 

Figo hupata damu chafu kwenye mkole wa tumbo ambayo imegawika katika matawi mawili, ateri moja kwa upande wa kulia na nyingine kwa upande wa [kushoto]. Kisha damu ambayo imeshakwisha kuchujika inarudia tena kwenye vena ya damu safi, inayoelekea kwa vena kava ya chini ya kuendelea mpaka moyo. Damu safi ni kama asilimia 20-25 za uzalishaji wa moyo.

Jamii:Viungo vya mwili
Iwambi

**Iwambi** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Iko kati ya Iyunga na Mbalizi kando ya barabara kuu inayoelekea Vwawa na Zambia.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 19,798 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,387  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53115.

Iwambi ni kata ambayo kihistoria walipatikana kabila la Wasafwa ambao waliongea lugha yao ya Kisafwa pia waliongozwa na mwene Mpoli ambaye alifariki mwaka 2005 na alizikwa ndani ya Iwambi katika mtaa wa Ivwanga. 

Kati ya wenyeji mashuhuri wa Iwambi ni John Butler Walden (1939 – 2002) aliyekuwa kiongozi mmojawapo wa Jeshi la Wananchi Tanzania wakati wa Vita vya Kagera dhidi ya Uganda. Kaburi lake linapatikana Iwambi.

Katika kata ya Iwambi kuna shule mbili za msingi ambazo ni shule ya msingi Iwambi ipo katika mtaa wa Mayombo na shule ya msingi Iyunga ipo katika mtaa wa Isoko. Pia KUna shule moja ya sekondari Iwambi iliyoanzishwa mwaka 2006 chini ya uongozi wa rais Jakaya Mrisho Kikwete.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Itende

**Itende** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Itende ni kata iliyozaa kata za Kalobe na Iwambi. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 5,226 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,490. walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53112.

Wakazi wa kata hii ni Wasafwa wakichanganyikana kidogo na Wandali na Wanyakyusa. 

Shughuli zinazofanyika ni kilimo na biashara. Pia kuna maeneo ya starehe.
 
## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Isanga

**Isanga** inaweza kumaanisha

*Isanga (Mbeya) - kata ya jiji la Mbeya (Tanzania)
*Isanga (Maswa) - kata ya wilaya ya Maswa - Mkoa wa Shinyanga - Tanzania
*Isanga (Bariadi) - kata ya wilaya ya Bariadi - Mkoa wa Simiyu - Tanzania
Igawilo

**Igawilo** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Iko jirani na Uyole kando ya barabara inayopanda Uporoto kuelekea Tukuyu na Malawi. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 25,004 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17,300  walioishi humo. 

Wakazi wengi wa sehemu hii ni wakulima wa mazao ya chakula pamoja na bustani. Kuna shule ya sekondari ijulikanayo kama Igawilo.

Baadhi ya mamwene au machifu wa Kisafwa walioishi katika eneo hili ni: Mwene Male Mwashinga na Mwene Paul Mwashinga. 

Msimbo wa posta ni 53106.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Forest (Mbeya mjini)

**Forest** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania yenye Postikodi namba 53103. 

Forest iko ng'ambo ya barabara kuu ya TANZAM kati ya Mwanjelva na Mabatini. Imeanzishwa tangu miaka ya 1980 katika eneo lenye msitu wa milingoti ulioanza kando ya barabara kuu ukitazama Mabatini. Shabaha ya kuanzisha eneo hili ni kuwa na kitovu kipya cha manispaa ya Mbeya kwa sababu mji wa kale hauna nafasi tena kwa upanuzi wa huduma za serikali na biashara.

Kati ya majengo ya kwanza ya Foresti, mojawapo lilikuwa hospitali ya mkoa.  

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 9,774 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,649  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Miteja

**Miteja** ni kata ya Wilaya ya Kilwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65405.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,301 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,381   walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kilwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Majengo (Mbeya mjini)

*Kwa maana nyingine za jina hili angalia hapa*

**Majengo** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 2,958 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,314  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53110.

## Historia
Majengo ni kati ya sehemu za kale kabisa za mji wa Mbeya. Mbeya ilipoanzishwa na Waingereza mnamo mwaka 1927 ilipangwa kufuatana na kawaida ya miji wa kikoloni ya Afrika ya Mashariki kuwa na sehemu tatu: 
*Uzunguni kama sehemu ya nyumba za Wazungu na kando lake ofisi za serikali (District Officer, polisi, mahakama) 
*Uhindini kama mtaa wa biashara iliyokuwa hasa mkononi mwa wafanyabiashara wenye asili ya Uhindi ya Kiingereza na 
*Majengo kama sehemu kwa wafanyakazi Waafrika na familia zao.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
TANZAM

**TANZAM** (kifupi cha **Tanzania-Zambia-Highway**) ni barabara kuu kati ya Dar-es-Salaam (Tanzania) na Lusaka (Zambia).
 
## Sababu za kujengwa kwa TANZAM
Barabara hiyo ilipanuliwa na kuimarishwa kama barabara ya lami kati ya miaka 1968 hadi 1973. Kusudi lake lilikuwa la kisiasa maana Zambia ilitafuta njia ya mawasiliano na bandari ya baharini bila kutegemea tena Afrika Kusini. 

Kihistoria usafiri wa nje na biashara ya Zambia isiyo na pwani vilitegemea njia zilizopita katika Msumbiji au Afrika Kusini na nchi zote mbili hazikuwa bado nchi huru. Msumbiji ilikuwa koloni la Ureno na Afrika Kusini ilitawaliwa na serikali ya Apartheid.

Tanzania ilivutwa na mpango huo kwa sababu ilipinga ukoloni, pia ilitarajia faida za biashara na Zambia, Malawi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Nchi ilikuwa pia na haja ya kuboresha barabara zake na TANZAM inaunganisha pia nyanda za juu za kusini za Tanzania na Dar es Salaam.

## TANZAM ndani ya Tanzania 
TANZAM ina urefu wa kilomita 2,400 na zote zina lami. Katika Zambia huitwa *Great North Road* na ndani ya Tanzania ilikuwa na namba *T1*. Siku hizi sehemu ya Dar es Salaam - Iringa huitwa A7, na sehemu ya Iringa - Mbeya - Tunduma huitwa A104

Inaanza mjini Dar es Salaam ikipita katika mikoa ya Pwani, Mkoa wa Morogoro!Morogoro, Iringa na Mbeya. Kati ya Dar na Morogora njia inapita katika hifadhi ya Mikumi. 

Ndani ya Tanzania ina njiapanda 4 muhimu:
*mjini Chalinze iko chanzo ya barabara kuu inayoelekea Tanga na Kilimanjaro-Nairobi
*mjini Morogoro iko njiapanda ya barabara kwenda Dodoma inayoendelea magharibi hadi Mwanza na Kigoma
*mjini Makambako kuna njiapanda ya barabara kwenda Songea inayoendelea katika hali mbaya hadi Mtwara
*Uyole/Mbeya iko njiapanda ya barabara kwenda Malawi kupitia Tukuyu.

Kuanzia Makambako TANZAM inaendelea mara nyingi kando ya njia ya reli ya TAZARA.  

## TANZAM ndani ya Zambia
Mjini Tunduma TANZAM inavuka mpaka na kuingia Zambia. Sasa ni "Great North Road" ikielekea Kapiri Mposhi kupitia Nakonde na huko inapewa namba *T2*. Kapiri Mposhi inajiunga na barabara kuu ya Zambia kutoka Lumbumbashi (Kongo) kwenda Lusaka.

## Viungo vya Nje
*Historia ya Tanzam en 

Jamii:Kifupi
Ghana (Mbeya mjini)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama **Ghana (maana)***

**Ghana** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 3,844 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,885  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53102.

Ghana ni mojawapo ya maeneo ya zamani katika mji wa Mbeya. Eneo hili lilipewa jina la "Ghana" baada ya nchi ya Ghana kupata uhuru wake mwaka 1957. Wananchi wengi wa mji wa Mbeya wa wakati huo walihamasika sana kusikia habari za uhuru wa koloni la kwanza la Afrika na kulipa jina lile sehemu hiyo. Sehemu hii ilikuwa kwa ajili ya wafanyakazi wenye kipato kwa wakati huo wa mkoloni.
 
## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Uyole

**Uyole** ni moja ya vitongoji vya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Uyole iko kando ya eneo la halmashauri ya Mbeya takriban km 10 kutoka kitovu cha mji mahali penye njiapanda ambako barabara kuu ya TANZAM inaachana na barabara ya kuelekea Tukuyu na Malawi. Kitovu cha Uyole kipo katika njiapanda hiyo, hivyo basi jina maarufu la Uyole hupendwa kuitwa njiapanda ya Ulaya kutokana na umaarufu wa shughuli za mji huo. 

Uyole kwa sasa ina jumla ya kata 7 ambazo ni: Nsalaga, Itezi, Igawilo, Isyesye, Uyole, Iduda na Iganjo. Kwa sasa Uyole imepewa dhamana ya kuwa halmashauri ndani ya jiji la Mbeya kwa kuongezwa kata kadhaa za jiji hilo kama Ilemi na Ilomba. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ya Uyole tu ilikuwa na wakazi wapatao 11,543. Wakazi wa Uyole kwa sasa wanakadiriwa kuwa zaidi ya 100,000 na kuifanya kuwa miongoni mwa maeneo yenye wakazi wengi jijini Mbeya. 

Msimbo wa posta ni 53136.

Kuna huduma za kila aina kwa makazi ya kibinadamu kama ofisi, masoko, vituo vya uchukuzi na usafirishaji kama kituo cha reli cha TAZARA. Stendi ya mabasi ya Nanenane na vyuo mbalimbali kama Chuo cha Kilimo Uyole, Chuo cha Maendeleo ya Jamii Uyole na kadhalika.

Chuo cha Kilimo Uyole (Agricultural Research Institute -ARI- Uyole) kinafundisha wanafunzi na ni kitovu cha uchunguzi wa kisayansi wa mimea ya kilimo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini
Bundi-panga

**Bundi-panga** ni ndege mbuai wa jenasi mbalimbali za nusufamilia Surniinae katika familia Strigidae. 

Wengi baina ya ndege hawa wana ukubwa wa bundi, lakini wengine ni wadogo zaidi na wengine wakubwa zaidi. 

Wana rangi ya kahawia au kijivu na wengi wana miraba kwa kidari kama vipanga (hii na jinsi yao ya kuwinda ni sababu za jina lao). Spishi ndogo hula wadudu hasa, lakini spishi kubwa huwinda wanyama, ndege na watambaazi pia. Huwinda wakati wa jioni, usiku na alfajiri na pengine mchana. Mara nyingi wamfukuza windo lao kama kipanga. 

Jike huyataga mayai 2-6 katika shimo ndani ya mti.

## Spishi za Afrika
* *Mascarenotus grucheti*, Bundi-panga wa Réunion (Réunion Owl) - **imekwisha sasa (karne ya 17)**
* *Mascarenotus murivorus*, Bundi-panga wa Rodrigues (Rodrigues Owl) - **imekwisha sasa (kati ya karne ya 18)**
* *Mascarenotus sauzieri*, Bundi-panga wa Morisi (Mauritius Owl) - '*imekwisha sasa (kati ya karne ya 19)

## Spishi za mabara mengine
* *Ninox affinis* (Andaman Hawk Owl)
* *Ninox boobook* Southern Boobook)
* *Ninox burhani* Togian Boobook au Togian Hawk-owl]])
* *Ninox connivens* (Barking Owl)
* *Ninox forbesi* (Tanimbar Boobook)
* *Ninox hypogramma* (Halmahera Boobook)
* *Ninox ios* (Cinnabar Boobook)
* *Ninox jacquinoti* (Solomons Boobook)
* *Ninox japonica* (Northern Boobook)
* *Ninox meeki* (Manus Boobook)
* *Ninox natalis* (Christmas Boobook)
* *Ninox novaeseelandiae* (Morepork)
** *Ninox n. novaeseelandiae* (Morepork)
** *Ninox n. undulata* (Norfolk Island Morepork) – **imekwisha sasa (1996)**
** *Ninox n. albaria* (Lord Howe Island Morepork) – **imekwisha sasa (miaka 1950)**
* *Ninox obscura'' (Hume's Hawk Owl)
* *Ninox ochracea* (Ochre-bellied Hawk Owl)
* *Ninox odiosa* (New Britain Boobook)
* *Ninox philippensis* (Philippine Hawk Owl)
* *Ninox punctulata* (Speckled Boobook)
* *Ninox randi* (Chocolate Boobook)
* *Ninox rudolfi* (Sumba Boobook)
* *Ninox rufa* (Rufous Owl)
* *Ninox scutulata* (Brown Hawk Owl)
* *Ninox squamipila* Hantu Boobook)
* *Ninox strenua* (Powerful Owl)
* *Ninox sumbaensis* (Little Sumba Hawk Owl)
* *Ninox theomacha* (Papuan Boobook)
* *Ninox variegata* (New Ireland Boobook)
* *Sceloglaux albifacies* (Laughing Owl) – **imekwisha sasa** (1914?)
* *Surnia ulula* (Northern Hawk Owl)
* *Uroglaux dimorpha* (Papuan Hawk Owl)

## Spishi za kabla ya historia
* *Ninox* cf. *novaeseelandiae* (New Caledonian Boobook, mwisho wa Quaternary) – labda inaishi bado
* *Surnia capeki*  (Mwanzo wa Pleistocene)
* *Surnia robusta* (Mwisho wa Pliocene mpaka mwanzo wa Pleistocene) 

## Picha

Boobook at dusk.jpg|Southern boobook
Barking Owls (Ninox connivens).jpg|Barking owls
Nz boobook.JPG|Morepork
Ninox ochracea.jpg|Ochre-bellied hawk owls
Ninox rufa 1.jpg|Rufous owl
Brown Hawk Owl (40522136102).jpg|Brown hawk owl
Powerful Owl mt coottha.JPG|Powerful owl
Sceloglaux albifacies albifacies.jpg|Laughing owl

Jamii:Bundi na jamaa
Mabatini (Mbeya mjini)

**Mabatini** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania.

Eneo la Mabatini liko kati ya kitovu cha kale cha Mbeya na kitovu kipya kwenye eneo la Forest. Soko la Matola pamoja na shule ya sekondari ya Meta ni sehemu ya Mabatini.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 6,872 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,415  walioishi humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Masoko

**Masoko** ni jina linaloweza kutaja mambo mbalimbali kama vile

* wingi wa soko kama sehemu ya uuzaji
* masoko ya kidijiti
* ukaguzi wa masoko
*uuzaji wa biashara ya ndani

Pia mahali panapopata jina kutokana na kuwepo kwa soko
* Kilwa Masoko, Mkoa wa Lindi, Tanzania
* Masoko (Rungwe), Tanzania
* Masoko (Mbeya Vijijini), Tanzania

## Tanbihi
Lushoto (mji)

thumb|Ramani ya Wilaya ya Lushoto, Tanzania
thumb|Kikundi cha mazoezi ya kukimbia, Lushoto,Tanzania
**Lushoto** ni mji mdogo uliopo kwa kimo cha mita 1930 juu ya UB kwenye milima ya Usambara na ni makao makuu ya wilaya ya Lushoto. 

Kiutawala ni kata moja tu na kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 28,190 waishio humo. Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 21,870 . 

Kuna barabara ya lami kati ya Lushoto na Mombo inapounganika na barabara kuu B1 Arusha - Dar es Salaam.

Mazingira ya Lushoto yanafaa kwa kilimo; pia kuna vivutio vya utalii.

## Historia
Mji ulianzishwa na Wajerumani wakati wa koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani kwa jina la **Wilhelmstal** (*"bonde la Wilhelm"*). Jina lilichaguliwa kwa heshima ya kaisari Wilhelm II aliyekuwa mtawala wa Ujerumani hadi mwaka 1918.

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Lushoto District Homepage for the 2002 Tanzania National Census
*lushoto district website 

 
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Lushoto
Jamii:Miji ya Tanzania
Mchinga

**Mchinga** ni kata ya Wilaya ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65205. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,856 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,063 .

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya Bahari ya Hindi. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Kilolambwani

**Kilolambwani** ni kata ya Wilaya ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 2,913 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi ilikadiriwa kuwa 2,641. 

Msimbo wa posta wa kata hii ni 65223 . 

Kata hii ina vijiji mbalimbali pamoja na Dimba (Mpya), Kijiweni, Kilolambwani, Maloo, Mnang'ole, Mvuleni "A" na Mvuleni "B".

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mbanja

**Mbanja** ni kata ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Kata ina vijiji 6: Mbanja, Mambulu, Likong'o, Kikwetu, Nagiriki na Mto Mkavu.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,372 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,188  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni **65118**.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Sudi

thumb|300px|Mahali pa Sudi kati ya Lindi na Mtwara
thumb|Ramani ya Sudi (Ssudi) wakati wa ukoloni wa Kijerumani
**Sudi** ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,127 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,544 walioishi humo . 

Msimbo wa posta ni 65202. 

## Eneo na historia
Sudi iko kwenye mwambao wa Bahari ya Hindi kati ya Lindi na Mikindani-Mtwara, sehemu ambapo Mto Mambi unaishia baharini kwa mdomo mpana ambao ni hifadhi nzuri kwa jahazi. 

Kabla ya ukoloni na wakati wa utawala wa Kijerumani ilikuwa moja ya bandari za maana kwenye mwambao wa kusini mwa Tanzania ya leo. Inasemekana iliundwa na Mwarabu tajiri aliyefanya biashara huko. 

Mnamo mwaka 1900 ilikuwa na wakazi 2,000, mfanyabiashara mkuu akiwa Mohamed Chamdu . 

Wajerumani waliunda hapa ofisi ya forodha. Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Sudi ilikuwa kituo muhimu cha kijeshi cha Wajerumani; meli zilizoleta ramia na mahitaji ya kijeshi ziliweza kujificha katika hori ya Sudi inayofanywa na mdomo mpana wa Mto Mambi. Kwenye Septemba 1916 Sudi ilivamiwa na Waingereza.

## Marejeo
## Vitabu
*Rudolf Fitzner: Deutsches Kolonial-Handbuch, Band 1, toleo la 8, Berlin 1908, *Rochus Schmidt: Deutschlands Kolonien. Band 1, Berlin: Verlag des Vereins der Bücherfreunde Schall & Grund, 1898 (Reprint na Weltbild Verlag, Augsburg 1998, ISBN 3-8289-0301-0)
*Reinhard K. Lochner: Kampf im Rufiji-Delta. München, 1987, S. 356, ISBN 3-453-02420-6
* Makala "Ssudi", katika Kamusi ya Koloni za Kijerumani (Deutsches Kolonial-Lexikon / ed. Heinrich Schnee. - Leipzig : Quelle & Meyer 1920. - Vitabu 3,) online hapa 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Nachunyu

**Nachunyu** ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, kusini mwa Tanzania, yenye msimbo wa posta  **65201**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 9,753 .Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,713 walioishi humo.

Nachunyu inajumuisha vijiji viwili: kijiji cha Mmumbu na kijiji cha Nachunyu. Kata ya Nachunyu ni maarufu kwa mazao ya biashara kama vile korosho lakini pia ufuta. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mipingo

Kwa miti inayoitwa kwa jina hili, angalia mpingo

**Mipingo** ni kata ya Wilaya ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65221.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,542 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,926 . 

Kwenye kata ya Mipingo, karibu na kijiji cha Nambiranji, kuna kilima cha Tendaguru kilichojulikana kimataifa kama mahali pa kupatikana kwa visukuku bora, hasa mifupa ya dinosauri kutoka kipindi cha Jura.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Nyangao

**Nyangao** ni kata iliyokuwa Wilaya ya Lindi Vijijini lakini sasa inajulikana kama Halmashauri ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 11,920 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,835.  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65216.

## Mazingira
Nyangao imezungukwa na mito mikubwa miwili ambayo inatiririsha maji kwa vipindi vyote vya mwaka. Upande wa Kaskazini wa Nyangao unapendezeshwa na maji ya mto Lukuledi, maji ambayo yanatumika kwa shughuli za kilimo.  

Kadhalika upande wa Kusini wa Nyangao upo mto mwingine uliobeba jina na ardhi mama ya Nyangao, mto Nyangao, mto murua kabisa unaopita chini ya miti iliyokuzwa vema na Uoto asilia mwingi. 

## Vijiji
Kata ya Nyangao inaundwa na maeneo kama Nyangao A, Nyangao B, Mtakuja, Cheleweni, Kilimahewa, Chocholo, Mahiwa na Litingi. 

Makao makuu ya kata hii yapo Nyangao B, sehemu ambayo kuna ofisi zote kwa ngazi ya kata.  

Kata ya Nyangao, hususani makao makuu yake, ni kati ya sehemu inayokua kwa kasi kubwa katika halmashauri ya Mtama. 

Ndipo mahali ilipo Hospitali kubwa ya Mtakatifu Walburga ambayo ilirithiwa toka kwa wamisionari wa Kanisa Katoliki, na sasa ipo chini ya Jimbo Katoliki la Lindi. Uwepo wa hospitali hiyo imekuwa msaada sana kwa wakazi wa Nyangao na maeneo mengine ya jirani kwenye upatikanaji wa huduma bora za afya. Nyangao ni sahihi kusema haina changamoto kubwa ya huduma ya afya.

## Asili ya wakazi
Kwa asili wenyeji wa Nyangao ni watu wa kabila la Wamwera ambalo ni kabila kubwa linalopatikana mkoani Lindi, lakini shughuli za kijamii mbalimbali zimepelekea kuwepo kwa watu wa kabila la Wamakonde ambao kijiografia ni majirani na jamii ya watu wa Nyangao.

Yapo pia karibu kila kabila linalopatikana katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, hatua hii inafanya Nyangao kuwa kati ya sehemu chache katika mkoa wa Lindi ambazo zinakuwa kwa kasi kubwa.

## Shughuli za wakazi
Ni dhahiri kuwa asilimia kubwa ya wakazi wa Nyangao ni wakulima, zaidi wakitumia jembe la mkono na wachache sana wenye kuweza kutumia nyenzo nyingine za kisasa. Kilimo kama cha mpunga, mahindi na mtama hustawi vema kiasi maeneo hayo. Hiki kwao ni kilimo kwa jili ya chakula.  

Kwa upande wa mazao ya biashara wakazi wa Nyangao wameweka nguvu zao nyingi kwenye kilimo cha zao la korosho, kilimo ambacho unaweza kukipatia jina la 'Southern Diamon': hakika ni almasi ya Kusini maana korosho imekuwa mwokozi wa maisha ya watu wengi kwenye mikoa ya Lindi na Mtwara.  

Kati ya mazao makuu ya biashara ya eneo hilo kuna zao la ufuta pia. Kijiografia ya kilimo nchini ni dhahiri ufuta hulimwa kwa wingi katika eneo la mkoa wa Lindi, hivyo hakuna shaka kwa watu wa Nyangao kuwa sehemu ya jamii ya wakulima wa zao hilo ambalo ni la pili kwa ukubwa katika mikoa ya Tanzania Kusini.      

## Elimu
Kata ya Nyangao inajumuisha shule za msingi nne, zote zikiwa ni za serikali, na shule mbili tu za sekondari, moja ni binafsi.

Shule za Msingi ni: Nyangao (Vigaeni), Ng'awa, Mahiwa na Litingi.

Shule za Sekondari ni: Mahiwa High school (Serikali) na Nyangao High school (Binafsi)

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Nahukahuka

**Nahukahuka** ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65213.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,886 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,026 walioishi humo.

Shughuli za kiuchumi katika kata hiyo hutegemea sana kilimo kama vile cha korosho, ufuta, mahindi, mpunga pamoja na nazi, lakini kata hiyo ina fursa nyingine za kiuchumi kupitia biashara mbalimbali zinazokwenda vizuri na kuvutia watu wengi kuishi huko.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Chiponda

**Chiponda** ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65209.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,007 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,162 6,396. 

Wakazi asili wa kata ya Chiponda wengi wao hi kabila la Wamwera ambao walitokea sehemu za Wilaya ya Nachingwea na kuhamia eneo hilo hasa kipindi cha vita ya kwanza ya dunia kwa vile lipo sehemu ya milima.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Rutamba

**Rutamba** ni kata iliyopo Manispaa ya Lindi, Mkoa wa Lindi, kusini mwa Tanzania. 

Kijiografia, kata ya Rutamba inapatikana takriban kilomita 40 magharibi mwa mji wa Lindi. 

Msimbo wa posta ni 65208.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 12,801 . Kwa mujibu wa sensa ya mwaka wa 2012, kata ya Rutamba ilikuwa na wakazi wapatao 11,210.

Wakati Rutamba ni kata, kwa upande mwingine ni kijiji kinachojitegemea ambacho ndani yake kuna vitongoji vinne ambavyo ni: Rutamba ya Zamani, Rutamba ya Sasa, Michee na Chilala. Pamoja na hivyo ambavyo vipo ndani ya mipaka ya kijiji cha Rutamba, pia kuna vijiji vya Kinyope, Makangara, na Ruhoma ambavyo kwa pamoja vinaunda Kata ya Rutamba.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mnara (Mtama)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa mnara

**Mnara** ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 11,590 . Kwa mujibu wa makadirio ya wakazi wa mwaka 2016, kata ilikuwa na wakazi 4,565 . Kabla ya kumegwa, wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,899, waliongezeka kuwa 10,128 wakati wa sensa ya 2012 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Zakaria Kibona

** Zakaria Kibona** (alizaliwa 14 Machi 1990, jijini Dar es Salaam) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Tanzania, ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya Atlantis FC inayoshiriki katika ligi ya pili ya Ufini katika mji mkuu wa Helsinki nchini Ufini.

## Kuanza kwake mpira Ufini
Zakaria ni mshambuliaji matata wa kati ambaye alijiunga na Atlantis FC ya vijana  mwaka 2002 na alicheza na klabu hiyo hadi mwaka 2007 baada ya kocha wa klabu ya Atlantis FC ya watu wakubwa kuomba apandishwe katika timu ya wakubwa na baadae alionekana kuwa ni mchezaji mzuri ambae kwa sasa anacheza mechi nyingi nakuwa kiungo muhimu wa timu hiyo.

### Timu ya Taifa ya Tanzania
Bwana Zakaria Kibona aliichezea timu ya taifa ya Tanzania ya vijana wa umri mdogo ya miaka 15 na miaka 17 kabla ya mwaka 2006 kuitwa kuichezea timu ya Taifa ya Tanzania ya watu wakubwa na kwa sasa anamechi 15 na timu ya Taifa hiyo ya Tanzania.

## Uraia wake
Zakariba Kibona ana uraia wa nchi ya Tanzania na Ufini na alipata uraia wa Ufini kwani mchezaji huyo alienda Ulaya akiwa na umri mdogo nakukaa huko muda mrefu, na sio yeye tu ambae alichukua uraia katika wachezaji mpira kuna wachezaji mashuhuri ambao walichukua uraia kutokana na maslahi yao fulani kama kulipa ushuru au mengine na baadhi yao ni kama vile Ronaldinho, Samuel Eto'o na wengine pia.

## Zawadi
Kuchukua ubingwa pindi alipokua akichezea Atlantis FC ya vijana mwaka 2006 katika mashindano ya vijana.

## Viongo vya nje
* Kuhusu mchezaji katika klabu yake na baadhi ya picha zake
* Mchezaji huyu katika tovuti ya Playerhistory

Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji Mpira wa Afrika ya Mashariki
Mnero

**Mnero** ilikuwa kata ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,721 waishio humo. 

Kwa sasa kuna kata za Mnero Ngongo na Mnero Miembeni.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea
Nditi

**Nditi** ni kata ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Kata ya Nditi ina vijiji vya Nditi, Namanja, Nyambi A, Nyambi B na Ngangambo.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,777 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,721  walioishi humo. 

Msimbo wa Posta kwa Nditi ni 65322.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mkoka

**Mkoka** ni neno la kutaja
*kata ya Mkoka (Nachingwea) katika mkoa wa Lindi  (Tanzania)
*kata ya Mkoka (Kongwa) katika mkoa wa Dodoma  (Tanzania)
Naipanga

**Naipanga** ni kata ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Imepakana na kata ya Chiumbati Shuleni na ya Rahaleo.

Kata ya Naipanga imeundwa na vijiji vinne ambavyo ni Naipanga, Joshoni, Congo na Nagaga. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,038 . Kulingana na sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata hii ilikuwa na wakazi wapatao 10,665  walioishi humo. 

Msimbo wa Posta kwa Naipanga ni 65309. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mtua (Nachingwea)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Mtua (Mtama)

**Mtua** ni kata ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,544 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,759  walioishi humo. 

Shughuli kuu ya wakazi wa Mtua ni kilimo cha mazao kama ufuta, korosho.

Msimbo wa Posta kwa Mtua ni 65312.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Liwale Mjini

**Liwale Mjini** ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania na pia makao makuu ya wilaya hiyo. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 11,731 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,651  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65501.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Liwale 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Tunduma

**Tunduma** ni mji wa Tanzania kwenye mpaka wake na Zambia. Kuna vituo vya mpakani kwa ajili ya usafiri kwenye barabara kuu ya TANZAM na reli ya TAZARA. Mji unaendelea upande wa Zambia kwa jina hilohilo. Msimbo wa posta ni 53901.

Upande wa Tanzania Tunduma imekuwa halmashauri ya pekee katika mkoa wa Songwe; hadi mwaka 2012 ilikuwa kata ya Wilaya ya Mbozi. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, mji ulikuwa na wakazi wapatao 97,562 waishio humo, , waliongezeka hadi watu 142,943 mnamo 2016 na 219,309 katika sensa ya mwaka 2022 .

Pamoja na kuwa kituo cha mpakani ni pia njiapanda muhimu kwa sababu njia za kwenda Sumbawanga na wilaya ya Ileje zinaachana huko na barabara kuu ya TANZAM.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tunduma
T
Nambilanje

**Nambilanje** ni kata ya Wilaya ya Ruangwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 10,687 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 5,639 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ruangwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Chunyu

**Chunyu** ni neno la kutaja

*Chunyu (Ruangwa) katika mkoa wa Lindi (Tanzania)
*Chunyu (Mpwapwa) katika mkoa wa Dodoma (Tanzania)
Ndoro

**Ndoro** ni kata ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania, yenye postikodi namba **65103**-

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 1,672 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 1,836  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65103.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Makonde

**Makonde** inaweza kumaanisha

*Wamakonde, kabila ya Tanzania kusini na Msumbiji kaskazini
*Makonde (Ludewa), kata ya Wilaya ya Ludewa, Tanzania
*Makonde (Lindi mjini), kata ya Wilaya ya Lindi Mjini, Tanzania
Rahaleo

**Rahaleo**  inaweza kutaja mahali mbalimbali

*Rahaleo (Lindi mjini) - kata ya Wilaya ya Lindi Mjini - Tanzania
*Rahaleo (Mtwara Mjini) - kata ya Wilaya ya Mtwara Mjini - Tanzania
*Rahaleo (Zanzibar) - kata ya jiji la Zanzibar - Tanzania
* Raha leo (Nachingwea) - kata ya Wilaya ya Nachingwea - Tanzania
Mwenge

Kwa maana tofauti ya jina hili angalia hapa Mwenge (maana)

thumbnail|300px|Maandamano ya usiku nchini Uingereza, watu hubeba mienge
**Mwenge** (pia: **tochi**) ni kifaa cha kubebea moto kwa kusudi la kuangaza mazingira. 

Kwa kawaida ni fimbo lenye sehemu ya kuwaka upande mmoja; sehemu hii inapatikana kwa kupaka mafuta upande mmoja wa fimbo, au kuifunika kwa nta, au kuiviringisha kwa kitambaa chenye mafuta ndani yake. Mienge ya kisasa hutumia pia mafuta, gesi au kemikali mbalimbali.

Katika historia pasipo na taa za mafuta zinazoweza kubebwa na kabla ya kupatikana kwa umeme miengi ilitumiwa kuangaza njia gizani au pia nyumba. 

Katika kipindi cha zama za mwangaza mwenge ulitumiwa kama ishara ya mwangaza unaosambaza nuru ya akili na falsafa kwenye giza ya ujinga na ushirikina. Kwa maana hii Sanamu ya Uhuru huko New York inashika mwenge.

Siku hizi mienge hutumiwa 
* kwa burudani, pale ambako watu hutaka kuwa na angaza kwa muda tu au wakiona miembe ni njia ya kupamba bustani wakati wa sherehe

* katika hali ya dharura, kwa mfano wapanda mlima hubeba mienge ya rangi kama alama ya kuomba msaada, au askari wana akiba ya miembe kama tahadhari kama taa za umeme zinakwama

* kwa sherehe maalum, kwa mfano miembe ya kubeba moto ya Michezo ya Olimpiki kutoka Olimpia hadi mahali pa michezo; pia Mwenge wa Uhuru ambao ni ishara ya kitaifa nchini Tanzania.

## Maelezo
Jamii:Taa
Luchingu

**Luchingu ** ni kata ya Wilaya ya Newala Mjini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,503 . Kwa mujibu wa  sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 20,740 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Newala Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
I am Bad Man

**I am Bad Man** ni single pekee ya mwimbaji-rapa wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania - Dknob. Single ilitolewa ikiwa kama wimbo wa ziada kutoka kwenye albamu ya Bomoa Mipango, lakini haikuweza kuwa kwa kufuatia kuchelewa kwake katika kutoka. Single ilitolewa mnamo tar. 1 Desemba ya mwaka wa 2008, ikiwa imemshirikisha msanii machachari wa hip hop kutoka Kenya Bw. Cannibal.

## Maelezo ya wimbo
Kiitikio chacke kinasema

Single inaelezea namna Dknob anayvowabamba wapenzi zake, huku akiwa ana wahusia wale wanaojifanya hawataki kumkubali na kusema ya kwamba: Stay Away From Me kwa sababu wenzako wananiogopa kama UKIMWI.

## Video yake
Video yake ilianza kutengenezwa mwishoni mwa mwezi Septemba katika mwaka wa 2008, ikiwa chini ya uongozi wake mtayarishaji, mwongozaji, na mwandikaji muswaada andishi wa Visual Lab Bw. Adam Juma. Kwa pamoja walifanikisha kuifanya video hiyo na kuja kuitoa rasmi kunako tar. 24 Novemba ya 2008, halafu baada ya wiki moja ikatoka audio ya single yake. Waliouza sura kwenye video hii ni mwanadada Melisa ambaye pia msanii kutoka Kenya, G. Gangsta kutoka katika kundi la zamani la hip hop la  F.D.C, na baadhi ya wasanii wa Mj Records nao walionekana kwenye video hiyo.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*

Jamii:Nyimbo za 2008
Jamii:Nyimbo za Dknob
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Villy
Richard Stallman

**Richard Stallman** (alizaliwa 16 Machi 1953) ni mtaalamu wa programu za tarakilishi (kompyuta) aliyeanzisha harakati ya kuunda programu huria. 

Wakati wa miaka ya 1970 alikuwa mtungaji wa programu kwenye taasisi ya tarakilishi kwenye chuo kikuu cha MTI (Harvard USA). Alipoona ya kwamba makampuni ya kutunga programu zilianza kubana uhuru wa kubadilisha programu hizi aliamua kufuata njia tofauti.

Stallmann alianzisha mradi wa GNU na shirika la Free Software Foundation. Hata wikipedia inatumia mara nyingi laiseni ya GNU inayomruhusu kila mtu kubadilisha programu, picha na yaliyomo mengine kwenda mtandao au kwenye tarakilishi.

Jamii:Wataalamu wa Marekani
Masasi (mjini)

**Masasi** ilikuwa kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 34,172 waishio humo. 

## Marejeo 
Jamii:Mkoa wa Mtwara
Madhehebu

thumb|400px|Dini na madhehebu yake leo ulimwenguni
**Madhehebu** (kutoka Kiarabu مذهب *madhhab*) ni mafundisho, maadili na matendo ya ibada yaliyo ya msingi katika dini fulani. 

Hutumiwa pia kutaja makundi ndani ya dini fulani ambayo yanatofautiana bila ya kuvunja umoja wa msingi.

Historia inashuhudia hata leo kwamba madhehebu mbalimbali ya dini ileile yanaweza kushindana hata kupigana vita.

## Asili ya neno
Kiasili neno la Kiarabu *madhhab* limetaja makundi ndani ya mafundisho ya masharti ya Uislamu yaliyotofautiana juu ya vipengele fulani vya shari'a. Likaendelea kutumiwa kutaja pia makundi makubwa ndani ya Ukristo na baadaye katika dini nyingine.

## Madhehebu katika Ubanyani
Katika Ubanyani, tofauti ya madhehebu inategemea mungu yupi anaheshimiwa zaidi kati ya miungu mingi inayosadikiwa na waumini wa dini hiyo. Ndivyo yanavyotajwa Washaivi, Washakti, Wavaishnavi, Wasmarti na Wahalumatha.

## Madhehebu katika Uyahudi
Wakati alipoishi Yesu Kristo, dini ya Uyahudi ilikuwa na madhehebu yaliyoshindana sana, hasa Masadukayo, Mafarisayo na Waeseni.

Baada ya mwaka 70, Yerusalemu na hekalu lake vilipobomolewa, walibaki Mafarisayo tu, lakini leo Wayahudi wanatofautiana tena hasa kati ya walioshikilia imani sahihi kadiri ya mapokeo na wale wanaotaka kujilinganisha zaidi na hali ya ulimwengu wa kisasa.

## Madhehebu katika Ukristo
Wafuasi wa dini ya Ukristo, kutokana na wingi wao katika urefu wa historia na upana wa jiografia, wamegawanyika katika madhehebu mengi, kuanzia Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki hadi makundi elfu kadhaa ya Uprotestanti ambayo yalitokea hasa kuanzia karne XVI na yanazidi kuongezeka siku kwa siku.

Pengine madhehebu kadhaa yanayojitegemea yanaweza kutazamwa kama jamii moja kutokana na asili, historia na misimamo yake (k.mf. Ushirika wa Anglikana au riti za mashariki na magharibi za Kanisa Katoliki).

Baadhi ya Wakristo wanaona mafarakano hayo kuwa mabaya sana, wakizingatia ombi la Yesu kwamba wafuasi wake wawe na umoja ili ulimwengu upate kumuamini. Kwa sababu hiyo wanashughulikia ekumeni ili kurudisha umoja kamili kati yao bila kufuta tofauti zisizovuruga umoja wa msingi.

## Madhehebu katika Uislamu
Uislamu hugawiwa katika mikondo miwili mikubwa ambayo ni Wasunni na Washia. 

Washia ndani yao wamegawanyika katika makundi mengi zaidi. 

Kati ya Wasunni kuna madhehebu au madhhab manne yanayokubaliwa rasmi. Hali halisi makundi mengine ya Kisunni kama Wahabiyya yanaweza kuitwa madhehebu pia. Madhehebu manne yanayokubaliwa kati ya Wasunni ni Washafi'i, Wahanbali, Wamaliki na Wahanafi yaliyopokea majina kutokana na walimu wakuu wa kihistoria Muhammad ibn ldris ash-Shafi'i, Ahmad ibn Hanbal, Malik ibn Anas na Abu Hanifa.

Jamii:Dini
Jamii:Uhindu
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo
Jamii:Uislamu
Nanganga

**Nanganga** ni kata ya Wilaya ya Ruangwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,671 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,959  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65617.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ruangwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Nangomba

**Nangomba** ni kata ya Wilaya ya Nanyumbu katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania, yenye postikodi namba **63601**. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,785 .Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,178 waishio humo.

Nangomba inapitiwa na barabara ya A19 na hapa inaanza njia ya kwenda Msumbiji kupitia Daraja la Umoja.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nanyumbu
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Wilaya ya Masasi

[thumb|250px|Mahali pa Masasi (kijani) katika [mkoa wa Mtwara.]] 
**Wilaya ya Masasi** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Mtwara. Maeneo ya mji wa Masasi yalikuwa sehemu ya wilaya hii lakini tangu mwaka 2011 mji ulipata halmashauri yake kwa hiyo kama wilaya ya pekee.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 247,993   
 
Masasi ni wilaya kubwa ya Mtwara; inapakana na Mkoa wa Lindi upande wa kaskazini, Mkoa wa Ruvuma upande wa magharibi na nchi ya Msumbiji upande wa kusini. Upande wa mashariki kuna mpaka na wilaya ya Newala.

Eneo la wilaya ni 4,429 km² linajumlisha asilimia 23 ya eneo lote la Mkoa wa Mtwara.
 
Kuna majimbo ya uchaguzi wa bunge mawili ambayo ni Lulindi na Masasi.

Vitengo vya chini ni tarafa 5, kata 22, vijiji 170 na vitongoji 986..

## Uchumi
Wakazi walio wengi ni wakulima wadogo. Zao la biashara ni hasa korosho lenye soko zuri na mapato ya wakazi ni wastani TSHs 720,000 kila mmoja kwa mwaka 2010/11 . Mazao ya chakula ni pamoja na muhogo, mahindi, mpunga, mboga majani na matunda. Wengine hufuga mbuzi, ng'ombe, nguruwe na kuku.

Hakuna tasnia.

## Marejeo

Jamii:Wilaya za Mkoa wa Mtwara
Émile Durkheim

thumb||Emile Durkheim
**Émile Durkheim** (15 Aprili 1858 – 15 Novemba 1917) alikuwa mtaalamu kutoka  Ufaransa aliyeweka misingi ya sosholojia au sayansi ya jamii.

Aliunda mbinu za kuchunguza muundo wa jamii.

## Maisha
Durkheim alizaliwa na mwalimu wa Kiyahudi katika jimbo la Lorraine. 

Alisoma kwenye chuo cha École Normale Supérieure. 

Aliingia katika utumishi wa serikali na tangu mwaka 1902 alikuwa profesa wa ualimu kwenye chuo kikuu cha Sorbonne, Paris. 

Kutokana na kazi zake taasisi yake ilibadilishwa kuwa taasisi ya kwanza ya sayansi ya jamii duniani.

## Viungo vya nje 
* [Maisha ya Émile Durkheim kwa Kiingereza(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kiingereza)]

Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Elimu jamii
Adam Smith

thumb|right|Adam Smith

**Adam Smith** (16 Juni, 1723 - 17 Julai, 1790) alikuwa mwanafalsafa nchini Uskoti aliyeweka misingi kwa Sayansi ya Uchumi ya isasa.

Katika kitabu chake "Uchunguzi juu ya utajiri wa mataifa" (*An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*) alieleza ya kwamba kama kila mtu ana nafasi ya kufuatilia faida yake ya binafsi ni afadhali kwa maendeleo ya taifa lote. Aliona njia hii kuwa afadhali kuliko serikali kupanga mambo ya uchumi kwa sababu kila mtu anajua mwenyewe mahitaji na uwezo wake. Aliona ya kwamba 

Aliona ya kwamba msingi wa uchumi ni kazi ya watu inayoongeza thamani ya maliasili na arhi yenyewe. Kila mtu ana uwezo wa pekee na nafasi za pekee hivyo watu wanaelekea kuchagua sehemu ya nafasi zilizopo. Hii ni msingi wa ugawaji wa kazi mbalimbali kati ya watu. Nafasi ya kubadilishana mazao ya kazi kwenye soko huria inaleta matokeo bora kwa watu wote.

Nadharia hii imekuwa msingi wa falsafa ya ubepari lakini pia Karl Marx alitumia matokeo ya utafiti wa Smith kwa nadharia zake za usoshalisti.

## Viungo vya Nje 
* Wikisource page on Adam Smith 
* Wealth of Nations  from the Adam Smith Institute
* Works and Correspondence of Adam Smith  from the Online Library of Liberty
* The Theory of Moral Sentiments at the Library of Economics and Liberty 

Jamii:Wanafalsafa wa Uskoti
Jamii:Wanauchumi wa Uskoti
Michenjele

**Michenjele** ni kata ya Wilaya ya Tandahimba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzaniayenye postikodi namba **63310**. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,387 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,333 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tandahimba
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Mchauru

**Mchauru** ni kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,491 wanaoishi katika kaya 4,095. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,887 waishio humo.

## Jiografia 
Kijiji kiko katika latitudo ya -11.003 na longitudo ya 39.258 na kina mwinuko wa mita 242 juu ya usawa wa bahari.

## Mto Mchauru 
Mto huo ni tawimto la ukingo wa kushoto wa Mto Ruvuma, mdomo wake ukiwa karibu na kijiji cha Maparawe katika longitudo 11.141 kusini mwa longitudo 39.130 mashariki.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Masasi
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Shule

[thumb|right|350px|Shule ya msingi ya Holy Child, [Himo, Makuyuni (Monduli) - Tanzania.]]
[thumb|right|350px|Shule ya msingi [Kijiji|vijijini nchini Zambia.]]
**Shule** (kutoka Kijerumani: **Schule**; nchini Tanzania na Kenya, huko Zanzibar huitwa **skuli** kutoka Kiingereza "school") ni taasisi inayoongozwa na mfumo maalumu ambayo watu hufunzwa habari za elimu. Pia ni jina la majengo yake.

Leo hii katika nchi nyingi watoto na vijana wanatakiwa waende shule kujifunza mambo ya msingi ambayo watayahitaji kwa maisha yao ya baadaye.

Mambo hayo ni masomo. Kila somo lina fahamu zake tofauti katika kufundisha. Kwa mfano: kuandika, kusoma, na kuhesabu namba (hisabati).

Shule ni mahali ambapo watu hujifunza mambo mengi ambayo huwasaidia katika kuyakabili maisha hata kupata elimu juu ya jambo fulani. Elimu hiyo ndiyo itakayomsaidia kutatua jambo hilo.  

Watu wengi husema kwamba elimu haina mwisho, wakimaanisha kuwa elimu inaweza kutolewa kwa watu wote bila kujali kama ni watoto, vijana, watu wazima hata wazee.

Pia unaweza ukasema kwamba elimu ni ufunguo wa maisha ukimaanisha kuwa elimu ndiyo kila kitu kwenye maisha ya mwanadamu kwa kuwa huwezi kutatua tatizo fulani bila kupata elimu juu ya tatizo hilo.

Watu wanaopatikana shuleni ni wa aina tatu: wanafunzi, walimu na wafanyakazi wengine wanaotunza majengo na vifaa.

Katika nchi nyingi masomo ya shule hupangwa kwa ngazi kufuatana na umri wa wanafunzi:
# Shule ya chekechea au vidudu au watoto wadogo chini ya umri wa miaka 6
# Shule ya msingi kuanzia umri wa miaka 6 kwa muda usiopungua 4 hadi 8
# Shule ya sekondari (huitwa pia "Shule ya upili") inayofuata baada ya shule ya msingi inawafunza wanafunzi hadi umri wa miaka 17, 18 au zaidi. Kwenye ngazi ya sekondari kuna mikondo mbalimbali inayoweka uzito kwa maeneo tofautitofauti ya elimu kadiri ya vipaji na uwezo wa wanafunzi.

Ngazi ya juu inayopatikana katika mfumo huu ni mtihani unaoandaa kwa kuingia katika ngazi ya juu ya elimu kwenye vyuo na Chuo Kikuu.

Kwa kawaida, mbali ya shule zinazoendeshwa na serikali, zipo nyingi zinazoendeshwa na dini na taasisi za binafsi.

Pamoja na hayo kuna shule zinazowalenga watu wazima au watu ambao hawakuendelea moja kwa moja katika elimu yao. 

Nchi kadhaa huweka mkazo kwa shule ya ufundi inayolenga kuwapa wanafunzi wake elimu nzuri katika fani fulani ya biashara au ufundi.

Upatikanaji wa shule ni sehemu muhimu ya miundombinu wa kila nchi.

Jamii:Shule
Jamii:Elimu
Jamii:Majengo
Majengo (Mtwara Mjini)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Majengo

**Majengo** ni kata ya Manisipaa ya Mtwara katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania, yenye postikodi namba **63106**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 3,776 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,859 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtwara Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Shangani

**Shangani** inaweza kumaanisha

*Shangani (Mtwara) - kata ya mji wa Mtwara, Tanzania
*Shangani (Zanzibar) - kata ya jiji la Zanzibar, Tanzania
*Shangani, Zimbabwe - mji wa Zimbabwe