open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laila Gohar

**Laila Gohar** (alizaliwa 1988) ni msanii anayejulikana kimataifa ambaye hutumia chakula kama vyombo vya ubunifu wake.

Alizaliwa Misri, na amekaa na kufanya kazi Marekani kwa kipindi cha miongo miwili iliyopita. Kazi za Laila zimeonyeshwa katika makumbusho na nyumba za sanaa kote duniani. Pia anajulikana kwa ushirikiano wake wa kiwango cha juu, Amekuwa mtu wa kwanza kuunganisha wapenzi wa mitindo, usanifu, vyakula, na bidhaa za kifahari wanaotaka kuwafikia hadhira mpya kupitia chakula na hadithi zinazoweza kuonekana.

Uangalizi wake wa ubunifu, na uwezo wa kuunda maudhui yanayokamata hali ya sasa ya jamii, umempa wafuasi waaminifu wapatao 260,000 kwenye mtandao wa Instagram.

Zaidi ya hayo, kazi yake imeendelezwa hadi kwenye usanifu wa bidhaa, akianzisha chapa yenye jina la Gohar World pamoja na dada yake Nadia Gohar mwaka 2022. Laila pia ni mwandishi wa michango kwa FT HTSI, ambapo anaandika safu ya kawaida inayoitwa How To Host It.

Mnamo mwaka 2022, Laila alibuni mkusanyiko wa vifaa vya nyumbani kwa ajili ya kampuni mashuhuri ya usanifu ya Denmark, HAY. Mkusanyiko huo unaitwa 'Sobremesa' na unapatikana katika maduka ya HAY duniani kote, pamoja na mtandaoni. Vilevile, mwaka huo huo, alibuni mkusanyiko wa kapsuli kwa kampuni ya Byredo.

Laila anaishi New York lakini anafanya kazi kote duniani, mara nyingi katika miji ya London, Paris, Milan, na Venice.

## KAZI 
Washirikishi wa Laila Gohar ni pamoja na Prada, Hermès, Comme des Garçons, Perrier-Jouët, na Sotheby’s.

## GOHAR WORLD 
Iliyoanzishwa na dada Laila & Nadia Gohar mwaka 2020, Gohar World ni ulimwengu wa vyombo vya meza unaosherehekea ufundi, muda, mila, na ucheshi. Umeundwa katika warsha za kifamilia ili kuwaleta watu pamoja kuzunguka meza, huku vyombo vya meza vya kisurreal vikieleza hadithi za muda

## Viungo vya Nje
* Tovuti rasmi

## Marejeo
Jamii: Waliozaliwa 1988
Jamii: Watu Walio Hai
Jamii:Wasanii wa Misri
Uandishi wa mazingira

**Uandishi wa Mazingira** ni aina ya uandishi wa fasihi au kisayansi, iwe ya ukweli au ya kubuni, inayojikita katika mazingira ya asili. Mara nyingi hutegemea sana taarifa za kisayansi na ukweli wa kisayansi, huku pia ikijumuisha tafakari za kifalsafa juu ya vipengele mbalimbali vya asili . Vinyimbo vya uandishi huu mara nyingi huandikwa kwa mtazamo wa mwanaandishi mwenyewe  na vinajumuisha uchunguzi wa kibinafsi .

## Aina za Uandishi wa Mazingira
Uandishi wa Mazingira una aina mbalimbali, ikiwa ni pamoja na:

* **Historia ya asili:** kama vile miongozo ya mashamba.

* **Tafsiri za kifalsafa:** kuelezea maana ya asili kwa mtazamo wa fikra na maadili.

* **Shairi, insha, **na **simulizi za kusafiri:** zinatoa maelezo ya kina na taswira za mazingira.

## Historia ya Awali
Uandishi wa kisasa wa mazingira una mizizi yake katika vitabu vya historia ya asili vilivyoanza kupatikana kwa umaarufu mwishoni mwa karne ya 18 na kuendelea katika karne ya 19.

* **Gilbert White (1720–1793),** mtaalamu wa asili wa Uingereza, alijulikana kwa kitabu chake Natural History and Antiquities of Selborne (1789) , ambapo alikusanya kumbukumbu za viumbe zaidi ya 400 vya mimea na wanyama.

* **William Bartram (1739–1823),** mtaalamu wa asili wa Marekani, alisafiri Amerika na kuchunguza mimea na wanyama wa asili; kazi yake ilichapishwa mwaka 1791 chini ya jina Bartram’s Travels.

* Vitabu vingine vya mapema vya picha vya uandishi wa asili ni kama A History of British Birds na Thomas Bewick (1797–1804), ambacho kilikuwa mwongozo wa kwanza wa mashamba kwa wasio-wataalamu.

Viongozi wengine wa awali ni pamoja na William Turner, John Ray, William Derham, John James Audubon, Charles Darwin, Alfred Russel Wallace, Susan Fenimore Cooper, Henry David Thoreau, na Ralph Waldo Emerson.

## Karne ya 20 hadi Sasa
Karne ya 20 iliona ongezeko kubwa la uandishi wa mazingira, iwe kwa fiction au nonfiction. Viongozi wa mapema ni pamoja na John Moore, Henry Williamson (Tarka the Otter), Edward Abbey, Aldo Leopold, M. Krishnan, Margaret Hutchinson, na Rachel Carson (Silent Spring, 1962), aliyeleta mtindo mpya wa kuonya kuhusu hatari za mazingira kutokana na matumizi ya viua wadudu  .

Wandishi wa kisasa kutoka Uingereza ni Richard Mabey, Roger Deakin, Mark Cocker, na Oliver Rackham, ambao wanajadili uhusiano wa mwanadamu na asili, pamoja na ushirikiano wa jamii na mazingira.

Miongoni mwa wachangiaji wa Ujerumani ni Peter Wohlleben, aliyeandika The Hidden Life of Trees, iliyotafsiriwa na kuwa Bestseller ya New York Times mwaka 2016. Ujerumani pia ina tuzo ya kila mwaka kwa uandishi wa mazingira, ikitambua wanazuoni wanaotoa mchango mkubwa katika tasnia hii ya fasihi.

Mshairi wa Marekani, Mary Oliver, aliunda mashairi yaliyojaa maajabu na shukrani kwa mazingira ya asili, akipitia matembezi ya upweke na tafakari ya kina ya dunia ya wanyama na mimea.

## Marejeo
Mnguni

**Mnguni** alikuwa kiongozi wa taifa la Wanguni aliyesafiri kutoka Kaskazini hadi Kusini mwa Afrika. Zaidi ya hayo, alikuwa baba wa Mfalme wa Waxhosa, ambao leo wanachukuliwa kama kabila dogo ndani ya taifa la Wanguni, kihistoria waliitwa AbeNguni. Jina la Mnguni linatokana na neno 'Nguni', ambalo ni jina la kabila kuu Kusini mwa Afrika. Leo, jina hilo linahusisha Wazulu, Waxhosa, Wandebele wa Kusini, na Waswazi, miongoni mwa wengine.

Zaidi ya hayo, makabila mengi ya Wanguni yanajisifu kwa asili yao kutoka kwa Mnguni, Mfalme wa Muungano wa Wanguni Kusini mwa Afrika. Marais wa Waxhosa pia wana asili yao kutoka kwa Mnguni, kwani mwanzilishi wa Ufalme wa Xhosa alikuwa mrithi wake.

## Marejeo
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Wafalme wa Afrika Kusini
Broca's Brain (kitabu)

'''Broca's Brain'* (yaani: Ubongo wa Broca: Tafakari juu ya Upendo wa Sayansi) ni kitabu cha mwaka 1979 kilichoandikwa na mwanafizikia wa anga, Carl Sagan. Sura zake awali zilikuwa makala zilizochapishwa kati ya mwaka 1974 na 1979 katika magazeti mbalimbali, ikiwa ni pamoja na The Atlantic Monthly, The New Republic, Physics Today, Playboy, na Scientific American. Katika utangulizi, Sagan aliandika :

*"Tangu mwanzo wa binadamu, tumekuwa tukijibu maswali makuu na ya msingi… Ikiwa hatutajiua wenyewe, wengi wetu tutakuwa hai tukipata majibu. Wakati wa kusisimua zaidi na wa kuridhisha kuwa hai ni ule tunapopitia kutoka kwenye ujinga hadi maarifa juu ya masuala haya ya msingi."''

## Kichwa cha kitabu
Kichwa cha kitabu kinaheshimu daktari wa Kifaransa, Paul Broca (1824–1880), anayejulikana kwa kugundua kuwa sehemu tofauti za ubongo hufanya kazi tofauti. Broca aliamini kwamba kwa kuchunguza ubongo wa maiti na kulinganisha na uzoefu wa wamiliki wa ubongo huo, tabia za binadamu zinaweza kueleweka. Alihifadhi mamia ya ubongo wa binadamu ndani ya chupa za formalini; miongoni mwao ni ubongo wake mwenyewe. Sagan, alipouona katika Musée de l'Homme, aliuliza maswali yanayouliza dhana kuu za kuwepo kwa binadamu, akiwemo:

*"Ni kiasi gani cha yule mwanaume anayeitwa Paul Broca bado kinaweza kupatikana ndani ya chupa hii?"*

## Maudhui
Sehemu kubwa ya kitabu inahusu kupinga “wapambanaji wa mashaka” wanaoishi kwenye mpaka wa sayansi au hata ni udanganyifu. Mfano ni mjadala kuhusu mawazo ya Immanuel Velikovsky katika kitabu chake Worlds in Collision. Sehemu nyingine inajadili majina ya wanachama wa Mfumo wa Jua na sifa zao za kimwili. Sagan pia anajadili fasihi ya sayansi (science fiction), akitaja Robert A. Heinlein kama mmoja wa waandishi wake wa mapenzi ya utoto. Zaidi, Sagan anachambua uzoefu wa karibu na kifo na utata wake wa kitamaduni, na pia anakosoa mawazo ya kitabu cha Robert K. G. Temple, The Sirius Mystery.

Katika sehemu ya mwisho, "Maswali ya Mwisho", Sagan anaandika:

*"Nina imani ya dhati kwamba kama kuna mungu wa aina ya jadi, udadisi na akili yetu vimepewa na mungu huyo… kwa upande mwingine, kama mungu huyo haipo, basi udadisi na akili yetu ni zana muhimu kwa kuishi. Katika hali yoyote, jitihada za kupata maarifa ni muhimu kwa ustawi wa binadamu."*

## Kupokelewa
Mapitio ya Kirkus Reviews yaliyataja makala ya Sagan kuwa “si Bronowski,” na kwa ujumla waliona mkusanyiko huu kama “mchanganyiko wa maajabu ya kushtua.
” 

Watu wengine waliiona kuwa, mbali na sura ya “kugusa kwa namna ya ajabu” kuhusu ubongo ulihifadhiwa wa Broca, kitabu kwa ujumla “kinaruka,” ikiwa na “sayansi nyingi… lakini mapenzi kidogo. ”

## Marejeo
Jamii:vitabu
Muhammad XIII wa Granada

**Abu Abdallah Muhammad al-Zaghal** (Mjasiri) (takriban 1444 – takriban 1494) alikuwa mlingo wa 23 wa Nasridi katika Emirate ya Granada, Hispania. Wakristo walimjua kwa jina la **Mahoma XIII el Zagal**.

## Maisha
Muhammad alishiriki katika mapigano ya Vita vya Granada akiwa pamoja na kaka yake, Abu'l-Hasan Ali wa Granada, anayejulikana pia kwa jina la 'Muley Hacén'.

Alimrithi kaka yake mwaka 1485, kisha alijiuzulu mwaka 1486. Baada ya kumkabidhi kiti cha enzi mpwa wake, Muhammad XII wa Granada, anayejulikana pia kama Boabdil, el Zagal aliendelea kutawala sehemu zilizobaki za kifalme zilizovunjika katika siku zake za mwisho.

Wakati Muhammad XII alipokabidhi Harem ya Alhambra kwa Wafalme Wakatholiki, el Zagal alihama kwenda Afrika Kaskazini kukusanya jeshi. Huko alikamatwa na mlingo wa dinasti ya Wattasid, rafiki wa Boabdil, ambaye aliagiza asiruhusiwe kuona. (blinding).

Inakadiriwa alikufa kaskazini-magharibi mwa Algeria, katika mji wa Tlemcen, mwaka 1494.

## Marejeo
* Harvey, Leonard Patrick (1992), *Islamic Spain 1250 to 1500*, University of Chicago Press
* Irving, Washington (1832), *Tales of the Alhambra*, Éditions Phébus, 1998 (online edition)

Jamii: Waliofariki 1994

## Viungo vya Nje
* 
* Nasrid dynasty of Granada  بنو نصر/النصريون/بنو الأحمر في غرناطة
* Requiem for Granada, filamu ya TV
Mohammed Ali Salim

**Mohammed Ali Salim** (1935 – 28 Januari 2022) alikuwa mwanasiasa wa Libya ambaye, kwa siku moja, aliteuliwa kuwa Mwenyekiti wa Mwaka wa Kawaida wa Bunge Kuu la Kitaifa la Libya. Alipata nafasi hiyo kwa kuwa alikuwa mwanachama mzee zaidi wa bunge la kwanza la kidemokrasia la Libya, hadi Mohamed Yousef el-Magariaf kuteuliwa kuwa mwenyekiti wa kudumu.

Salim alifariki Tunisia mnamo 28 Januari 2022 akiwa na umri wa miaka 87.

## Marejeo
Jamii: Waliofariki 2022
Tarehe ya Lilius

**Tarehe ya Lilian** ni mfumo wa kuhesabu idadi ya siku zilizopita tangu kuanzishwa kwa Kalenda ya Gregori, tarehe 15 Oktoba 1582, ambayo inachukuliwa kama tarehe ya Lilian 1. Mfumo huo ulianzishwa na Bruce G. Ohms wa IBM mwaka 1986 na unajulikana kwa jina la Aloysius Lilius, mchunguzi aliyeunda Kalenda ya Gregori.

## Utangulizi
Kalenda ya Gregorian imekuwa msingi wa kuhesabu muda kwa zaidi ya karne moja, ikichukua nafasi ya Kalenda ya Julian. Ili kurahisisha hesabu za siku kati ya tarehe mbili zilizopita tangu kuanzishwa kwa kalenda hii, Bruce G. Ohms alianzisha mfumo wa tarehe ya Lilian. Mfumo huu unaruhusu watumiaji wa kompyuta kuhesabu idadi ya siku kwa urahisi bila kuingiliana na nyakati za saa au mikoa ya muda .

## Ufafanuzi wa Mfumo
Tarehe ya Lilian ni nambari ya siku iliyohesabiwa kuanzia tarehe 15 Oktoba 1582. Kwa mfano, Tarehe ya Lilian 1 inalingana na siku hiyo ya kwanza ya Kalenda ya Gregorian. Kwa kutumia nambari hii, mtu anaweza haraka kupata tofauti ya siku kati ya tarehe yoyote mbili zilizopatikana baada ya tarehe hiyo.

Mfumo huu ni tofauti na tarehe ya Julian, ambayo imeunganishwa na Muda wa Jumla  na mara nyingi huanza saa sita mchana. Tarehe ya Lilian haizingatii muda wa saa au mikoa ya muda, hivyo ni rahisi kwa kuhesabu tofauti za siku bila kuingiliana na masuala ya saa.

## Matumizi ya Mfumo wa Tarehe ya Lilian
Mfumo wa tarehe ya Lilian unatumika hasa katika programu za kompyuta, hasa katika:
 
* IBM Language Environment (LE)

* IBM AIX COBOL 

Mfumo huu husaidia katika mabadiliko ya tarehe na kuhesabu idadi ya siku kati ya tarehe mbili, jambo muhimu katika programu zinazohitaji usahihi wa muda au historia ya matukio.

## Hitimisho
Tarehe ya Lilian ni chombo rahisi na chenye manufaa kwa kuhesabu idadi ya siku tangu kuanzishwa kwa Kalenda ya Gregorian. Ingawa sio mfumo wa muda uliounganishwa na saa, una faida kubwa kwa hesabu za kompyuta na programu zinazohitaji uthabiti katika kuzingatia tarehe. Mfumo huu unathibitisha jinsi sayansi ya kompyuta inavyoweza kurahisisha hesabu changamano za kalenda na muda.

## Marejeo
Jonker Afrikaner

**Jonker Afrikaner** (3 Februari 1785 – 18 Agosti 1861) alikuwa Kapteni wa nne wa Orlam katika Afrika Kusini Magharibi, akichukua nafasi ya baba yake, Jager Afrikaner, mwaka 1823. Mara baada ya kuwa Kapteni, aliacha makazi ya baba yake huko Blydeverwacht akiwa na ndugu zake watatu na wafuasi wapatao 300, na kuhamia eneo linalojulikana leo kama Namibia ya kati. Kuanzia mwaka 1825 na kuendelea, yeye pamoja na baraza lake walichukua nafasi ya kisiasa yenye nguvu katika Damaraland na Namaland, na kuunda jimbo la *de facto*.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1785
Jamii:Waliofariki 1861
Jamii:watu wa Afrika Kusini
Mashine ya Meme

**Mashine ya Meme** ni kitabu cha maarifa maarufu  kilichoandikwa na Susan Blackmore mwaka 1999, chenye kujadili dhana ya meme. Katika kitabu hiki, Blackmore anajaribu kuifanya memetiki  iwe sayansi kamili kwa kuchunguza uwezo wake wa kiutafiti na kianaliti, pamoja na changamoto zinazokabili uwanja huo.

## Maudhui ya Kitabu
Nusu ya kwanza ya kitabu inalenga kufafanua kwa undani maana ya meme na kulifanya wazo hilo liwe wazi. Nusu ya pili inatoa maelezo ya memetiki kuhusu masuala mbalimbali, ikiwemo:

* Asili ya lugha,

* Asili ya ubongo wa binadamu,

* Masuala ya kijinsia,

* Mtandao wa intaneti, na

* Dhana ya nafsi .

Kwa maoni ya Blackmore, maelezo ya meme yanatoa ufafanuzi rahisi na wazi zaidi kuliko yale yanayotegemea maelezo ya kijeni.

## Historia ya Wazo la Meme
Dhana ya meme na neno lenyewe yalitolewa kwa mara ya kwanza na Richard Dawkins katika kitabu chake The Selfish Gene (1976). Blackmore analiendeleza wazo hilo na Dawkins mwenyewe aliandika dibaji  ya The Meme Machine.

## Changamoto na Nadharia
Blackmore anachunguza ugumu wa:

* kutambua meme ni nini,

* tofauti kati ya meme na jeni,

* na iwapo meme inaweza kuchukuliwa kama kizazi cha ulimwengu (universal replicator).

Kizazi cha ulimwengu huwa na sifa tatu kuu:

1. Uhakika wa kurudiwa kwa usahihi.

2. Kiwango kikubwa cha uzalishaji nakala.

3. Uhai mrefu.

Blackmore anadai kuwa meme zimefikia kiwango cha kutosha ili kuhesabiwa kama vizazi vya ulimwengu, ingawa hazina ufanisi sawa na jini.

Aidha, anapendekeza kwamba meme si tegemezi kwa jini pekee, bali huenda sasa meme zinaendesha mageuzi ya kijenetiki na ndiyo sababu ya ukubwa usio wa kawaida wa ubongo wa binadamu. Anaonyesha uhusiano kati ya kupanuka kwa ubongo na mwanzo wa uigaji  katika historia ya Homo sapiens  .

## Istilahi Muhimu Katika Kitabu
Blackmore anatengeneza msamiati maalum kwa memetiki, zikiwemo istilahi hizi:

* Kunakili bidhaa yenyewe (mfano: supu). Njia hii ina makosa zaidi kwani inahitaji kuchanganua na kutengeneza upya vipengele vyote.

* Kunakili maagizo: (mfano: mapishi ya supu). Njia hii ina makosa machache zaidi.

* Hofu kwamba binadamu ni vyombo vya kusambaza meme, jambo linalopingana na mtazamo wa uhuru wa kujichagulia 

* Makundi ya meme yanayosambazwa pamoja, kama vile dini au tamaduni .

* Nadharia ya memetiki ya ukarimu, inayodai kwamba tabia za ukarimu huenea zaidi kwa sababu watu huziona, huzipenda, na huiga zaidi kuliko tabia za ubinafsi.

## Mapokezi
Katika ukosoaji uliochapishwa na The New York Times, Robert Wright alisema kuwa ari ya Blackmore kuhusu meme ilimfanya kupuuza baadhi ya misingi ya kibiolojia na tafiti zilizokwishafanywa katika anthropolojia. Hata hivyo, alimpongeza kwa kutoa mitazamo mizuri kuhusu maisha ya kisasa na utamaduni.

## Hitimisho
Mashine ya Meme ni kitabu kilicholeta mjadala mkubwa kuhusu nafasi ya meme katika kuelewa jamii ya binadamu. Kinaendelea kuwa rejeleo muhimu katika mijadala ya memetiki, sayansi ya utamaduni, na falsafa ya fikra.

## Marejeo
Kisiwa cha Danubi

**Kisiwa cha Danubi** ni kisiwa cha mto Danubi ipo wilaya ya 21 na ya 22 Donaustadt huku Vienna, Austria.

## Kuhusu 
 *Donauinsel*, jukwaa kwa *Leopoldau*]]
Kisiwa la Danubi ni kisiwa imetengeneza na watu, leo mto ya Danubi ina sehemu tatu huko Vienna, Danubi na Danubi mpya, kisiwa la Danubi ni katikati.

Watu wengi wanaenda Kisiwani kufanya mazoezi kama jogingi, kutembea, kuendesha baiskeli na kuogelea au kupiga mbuzi. 

Kisiwa la Danubi ni muhimu kwa utalii pia. Kila mwaka kuna festivali inaitwa "Donauinselfest" juu ya Kisiwa.

Kufika Kisiwani ya Danubi inawezekana na Treni za mjini Vienna, mistari U1, (Kituo *Donauinsel*) na U6 (Kituo: *Neue Donau*).

## Viungo vyw nje 
* Ukurasa ya Kisiwa la Danubi
Hayat Ahmed

**Hayat Ahmed Mohammed** (alizaliwa 1982) ni mwanamitindo na mshindi wa taji la urembo kutoka Ethiopia. Jina lake kwa Kiarabu lina maana ya "maisha." Hayat Ahmed alikuwa mwakilishi wa kwanza wa Ethiopia katika shindano la Miss World. Wakati wa mashindano hayo, alikuwa mwanafunzi wa mwaka wa tatu katika Unity University College akichukua masomo ya Mfumo wa Usimamizi wa Habari.

Katika shindano la Miss World 2003 lililohusisha washiriki 100, Hayat aliingia nusu fainali na kupata taji la "Malkia wa Urembo wa Bara – Afrika." Mashindano hayo yalifanyika nchini China na yalitazamwa na watu bilioni moja.

Kwa sasa Hayat anajikita katika kuhamasisha matumizi ya kondomu na kuongeza uelewa wa VVU/UKIMWI katika sehemu mbalimbali za nchi. Juhudi hizi zimezua hasira na madai ya unafiki kwa kuwa yeye ni Mwislamu anayepigia debe ngono salama nchini Ethiopia, taifa lenye tamaduni za kihafidhina, kwa kutumia matangazo ya kuvutia ya kimaeneo ya kondomu kwenye mabango.

## Shughuli za hivi karibuni
Kwa sasa Hayat anaendesha Bellissima, kahawa ya kondomu yenye utata mjini Addis Ababa ambapo wateja wote hupewa kondomu pamoja na risiti yao. "Watu wengine wa Ethiopia hushangazwa wanapoletwa bili ikiwa na kondomu, wengine wakisema tunahamasisha uasherati," alisema mhudumu mwaka 2008.

## Marejeo 
Jamii:Mwanamitindo wa Ethiopia
Mary Boyoi

**Mary Boyoi** (alizaliwa 12 Mei, 1974) ni mwimbaji - mtunzi wa nyimbo na mwanaharakati wa kisiasa kutoka Sudan Kusini.

## Maisha ya awali 
Mary Boyoi alizaliwa Mei 12, 1974, mjini Malakal, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Sudan (sasa sehemu ya Sudan Kusini). Baba yake Boyoi, ambaye alikuwa chifu wa kabila la Murle people na kamanda wa kijeshi ndani ya Sudan People's Liberation Movement, aliuawa mwaka 1989. Baada ya kifo cha baba yake, yeye na familia yake walitumia miaka kadhaa kwenye kambi za wakimbizi wa ndani nchini Sudan na kambi za wakimbizi nchini Ethiopia ili kuepuka migogoro ya vita.

Alianza kuimba katika shule ya Jumapili. Aliendeleza masomo ya juu nchini Kenya na kukamilisha kozi kadhaa za diploma.

Kwa sasa, Boyoi ni mkurugenzi mtendaji na mwanzilishi wa Voice of the Peace (VOP), shirika lisilo la kiserikali la kitaifa linalotoa msaada wa kisaikolojia na njia za rufaa za huduma za kitabibu kwa manusura wa ukatili wa kijinsia (GBV).

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Sudan Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Sudan Kusini
Dyson sphere

**Dyson sphere** ni muundo wa kinadharia unaozunguka nyota, uliobuniwa kwa lengo la kunasa asilimia kubwa ya nishati inayozalishwa na nyota hiyo. 

Wazo hili liliibuliwa kama jaribio la kifikra na mwanafizikia Freeman Dyson mnamo 1960, ambaye alikiri mwenyewe alipata msukumo wa wazo hilo kutoka katika riwaya ya sayansi ya kubuni (*fiction science novel)* *Star Maker* (1937) iliyoandikwa na Olaf Stapledon.

Aina ya msingi ya Dyson sphere ambayo Dyson alipendekeza ni *Dyson Swarm* mkusanyiko wa miundo huru, kama satelaiti au vikusanyanuru, vinavyozunguka nyota katika obiti mbalimbali ili kukusanya nishati. 

Dyson alieleza kwamba wazo la ganda gumu (*solid shell*) linalozunguka nyota , ambalo mara nyingi huonyeshwa katika fasihi na michoro ya kisayansi, haliwezekani kimakanika kwa sababu ya changamoto za mvutano na upatikanaji wa nyenzo zinazoweza kuhimili shinikizo. 

Wazo la Dyson sphere pia linatumika katika utafiti wa uwepo wa viumbe wenye akili nje ya Dunia (ETI), kwani mfumo huo ungetarajiwa kutoa mionzi ya infra-red (joto) isiyo ya kawaida. Mwaka 2015, nyota ijulikanayo kama KIC 8462852 (inajulikana pia kama Nyota ya Tabby) ilizua mjadala mkubwa kutokana na mabadiliko yake yasiyo ya kawaida ya mwanga, na baadhi ya wanasayansi walipendekeza uwezekano wa miundo ya aina ya Dyson sphere kabla ya nadharia za asili kuthibitishwa 

Dhima ya Dyson sphere imekuwa maarufu katika kazi za sanaa na fasihi za sayansi ya kubuni, imeonekana katika kazi mbalimbali, ikiwemo vipindi vya televisheni kama *Star Trek: The Next Generation*..

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Mpangilio wa Majaribio

**Mpangilio wa Majaribio** (kiingereza: *DOE* – *Design of Experiments*) ni mbinu ya kisayansi inayopangwa kwa makini kwa lengo la kubuni na kutekeleza majaribio ili kuchunguza uhusiano wa kisababisho kati ya vigezo huru (*independent variables* au *input variables*) na vigezo tegemezi (*dependent variables* au *output variables*).

Msingi wa kinadharia wa DOE ulianzia na kazi za Charles S. Peirce mwishoni mwa karne ya 19, ambaye alisisitiza umuhimu wa upangaji nasibu (randomization) katika hitimisho la kitakwimu. Hata hivyo, mbinu kamili ya kisasa ya kuunda majaribio ilipendekezwa na Ronald Fisher katika vitabu vyake vya *The Arrangement of Field Experiments* (1926) na *The Design of Experiments* (1935). 

Kanuni kuu za Fisher ni pamoja na Ulinganisho (*Comparison*), Upangaji Nasibu (*Randomization*), na Urudiaji wa Kitakwimu (*Statistical Replication*), ambazo ni muhimu ili kuhakikisha uhalali, uaminifu, na uwezo wa kurudia matokeo ya jaribio. Upangaji nasibu unasaidia kupunguza mkanganyiko (confounding) ambao unaweza kusababisha athari zisizohusiana na matibabu au uingiliaji kati unaopimwa.

Majaribio yaliyoundwa kwa usahihi huchangia maendeleo ya maarifa katika sayansi asilia, sayansi ya jamii, na uhandisi. Moja ya malengo muhimu katika kuweka mpangilio wa jaribio ni kuepuka majibu ya uongo (*false positives*), ambazo zinaweza kutokea kutokana na "p-hacking"—yaani, jaribio la kufanya uchambuzi mbalimbali hadi matokeo yanayotarajiwa yapatikane. Hili linaweza kuzuiwa kwa kusajili utafiti mapema (*preregistering research*) kabla ya kukusanya data. Aina za mpangilio wa majaribio ni pamoja na *Full Factorial Design*, *Fractional Factorial Design*, na *Response Surface Methodology*, ambazo hutumika kwa ufanisi katika kutathmini athari na uwezekano wa miingiliano (*interactions*) ya vigezo kadhaa kwa wakati mmoja.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jim Bradley

**James J. Bradley** ECO (19 Februari 1945 – 26 Septemba 2025) alikuwa mwanasiasa wa Kanada katika jimbo la Ontario, Kanada. Alikuwa mbunge wa chama cha Liberal kwa muda mrefu katika Bunge la Ontario, akihudumu kama MPP kuanzia 1977 hadi 2018. Aliwakilisha jimbo la St. Catharines na pia aliwahi kuwa waziri katika baraza la mawaziri la David Peterson, Dalton McGuinty na Kathleen Wynne. Mnamo uchaguzi wa manispaa wa mwaka 2018 mjini St. Catharines, alichaguliwa kuwa diwani wa eneo. Alihudumu kama Mwenyekiti wa Halmashauri ya Mkoa wa Niagara kuanzia mwaka 2018 hadi kifo chake mnamo 2025.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Gregorio C. Brillantes

**Gregorio Concepcion Brillantes** (18 Desemba 1932 – 26 Septemba 2025) alikuwa mwandishi wa Ufilipino anayejulikana zaidi kwa hadithi fupi za Kiingereza. Hadithi yake fupi ya mwaka 1980 yenye kichwa “The Apollo Centennial” inachukuliwa hasa kuwa “hadithi ya kimapinduzi” katika fasihi ya sayansi ya kubuni ya Ufilipino.

Ametambulika sana kama mmoja wa sauti zenye ushawishi mkubwa katika fasihi ya Kiingereza ya Ufilipino, na alipokea tuzo nyingi katika maisha yake, zikiwemo Free Press Literary Awards, Gawad CCP Para sa Sining ya Kituo cha Utamaduni cha Ufilipino, Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas ya chama cha waandishi wa Ufilipino (Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas), na Tanghal ng Lahi Award ya Chuo Kikuu cha Ateneo de Manila. Pia alitunukiwa nafasi ya kuingizwa katika ukumbi wa heshima wa Carlos Palanca Memorial Awards for Literature.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Ufilipino
Tigran Keosayan

**Tigran Edmondovich Keosayan** ( Kirusi: Тигран Эдмондович Кеосаян; 4 Januari 1966 – 26 Septemba 2025) alikuwa mwongozaji wa filamu, mwigizaji na mtangazaji wa televisheni kutoka Urusi. Alikuwa mshindi wa tuzo za mashindano ya filamu ikiwemo TEFI, Kinotavr, na Window to Europe Film Festival mwaka 2001. 

## Wasifu 
Tigran Keosayan alikuwa mtoto wa mwongozaji filamu Edmond Keosayan na mwigizaji Laura Gevorkyan. Alisomea filamu katika taasisi ya VGIK.

Aliwahi kuongoza filamu kama *Katyka and Shiz* (1992), *Poor Sasha* (1997), *Lily of the Valley Silvery* (2005), na *Hare Over the Abyss* (2006). Pia alifanya video za muziki na kushirikiana na wasanii maarufu wa Urusi.

Keosayan pia alikuwa mtangazaji wa kipindi cha majadiliano cha kila siku (Jumatatu hadi Alhamisi) *With Tigran Keosayan* kilichorushwa na kituo cha televisheni binafsi cha REN-TV nchini Urusi.

Alifunga ndoa na Margarita Simonyan, mhariri mkuu wa kituo cha utangazaji kinachodhibitiwa na serikali ya Urusi, RT, pamoja na kundi la vyombo vya habari la serikali *Rossiya Segodnya*.

Keosayan alikuwa na matatizo ya moyo, akapata mashambulizi mwaka 2008 na 2010. Mnamo Januari 2025 aliingia kwenye koma na hakupata fahamu tena hadi kufariki tarehe 26 Septemba 2025.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi
Jamii:Waongozaji filamu wa Urusi
Jamii:Watangazaji
Martin Mansergh

**Martin George Southcote Mansergh** (31 Desemba 1946 – 26 Septemba 2025) alikuwa mwanasiasa wa Eire kutoka chama cha Fianna Fáil. Alikuwa Waziri wa Serikali kuanzia 2008 hadi 2011. Pia alihudumu kama Teachta Dála (TD) wa jimbo la Tipperary South kati ya 2007 na 2011, na Seneta kupitia Agricultural Panel kuanzia 2002 hadi 2007. Alikuwa na mchango mkubwa katika kuunda sera za Fianna Fáil kuhusu Ireland ya Kaskazini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Ireland
Pasquale Pistorio

**Pasquale Pistorio** (6 Januari 1936 – 26 Septemba 2025) alikuwa mtendaji wa kampuni kutoka Italia. Alikuwa rais wa STMicroelectronics na mwanachama wa bodi ya Confindustria. Kutoka 17 Aprili 2007 hadi 3 Desemba 2007, alihudumu kama rais wa Telecom Italia.

## Kazi 
Pasquale Pistorio alihitimu uhandisi wa umeme katika chuo cha Politecnico di Torino. Kazi yake ya awali ilikuwa katika kampuni ya Motorola, ambapo mwaka 1967 aliteuliwa kuwa mkurugenzi wa masoko Ulaya. Baadaye alihudumu kama Mkurugenzi wa Masoko ya Kimataifa, Makamu wa Rais wa Motorola Corporation, na Mkurugenzi Mkuu wa Idara ya Semikondakta ya Kimataifa, akihusika na upangaji, uzalishaji na masoko duniani kote isipokuwa Marekani.

Mnamo 1980, alirudi Italia kuongoza kikundi cha SGS, kampuni ya microelectronics iliyojumuishwa na tawi la semikondakta la kampuni ya Kifaransa Thompson, ikawa SGS-Thomson Microelectronics (sasa inajulikana kama STMicroelectronics). Chini ya uongozi wake, kampuni hiyo ikakua na kuwa mojawapo ya wazalishaji wakuu wa semikondakta duniani. Mnamo 2005, Pistorio alistaafu kama Mkurugenzi Mtendaji na kutangazwa kuwa rais wa heshima. Miaka miwili baadaye, aliteuliwa kuwa Rais wa Telecom Italia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wahandisi wa Italia
Esa Saario

**Esa Saario** (22 Novemba 1931 – 26 Septemba 2025) alikuwa mwigizaji kutoka Ufini aliyehudumu kwa zaidi ya miongo minne kwenye jukwaa na filamu. Alianza masomo yake Helsinki Theatre Academy mwaka 1956, na kwa sababu ya kipaji chake, aliruhusiwa kuruka mwaka mzima wa mafunzo na kumaliza masomo yake ndani ya miaka miwili tu.

Saario aliingia katika Finnish National Theatre mwaka 1956 na kubaki hapo hadi 1997. Katika kipindi hicho, aligusa kazi zaidi ya 100, akijumuisha majukumu ya tamthilia za kale, michezo ya watoto, drama za kisasa, muziki, na mashairi. Sauti yake pia ilitambulika kupitia filamu za katuni na kurekodiwa, na hivyo kumfanya kuwa kielelezo cha kipaji na mtu anayependwa sana katika utamaduni wa Finlandi. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waigizaji filamu wa Ufini
Dorota Tlałka-Mogore

**Dorota Tlałka-Mogore** (27 Aprili 1963 – 26 Septemba 2025) alikuwa mwanamichezo wa kutelezi milimani kutoka Polandi na baadaye wa Ufaransa, aliyeshiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Baridi ya 1984 na 1988. Alikuwa pacha wa mwanamichezo Małgorzata Tlałka-Mogore.

Wadada hao walizaliwa Zakopane katika familia ya michezo ya baridi: baba yao, Jan, alikuwa bingwa wa mara 16 wa kutelezi kwa kasi nchini Poland, huku mama yao Włada akiwa mchezaji wa msafara wa mbali. Wote walicheza mchezo wa kuteleza kwa barafu wakiwa watoto kuanzia umri wa miaka 12. Dorota alipata nafasi ya nne katika slalom kwenye Mashindano ya Dunia ya Kutelezi Milimani mwaka 1982.

Mnamo 1985, wadada hao waliamua kuondoka Poland kwa sababu hawakuridhika na fursa za mafunzo nchini humo. Awali walipanga kusomea na kuendelea na mafunzo Ufaransa huku wakishindania Poland, lakini mnamo Oktoba 1985 Dorota na Małgorzata waliolewa  Ufaransa na Christian na Christophe Mogore (mmoja alikuwa mwanahabari wa michezo, mwingine alikuwa mpanda baiskeli wa mashindano), na wakawa raia wa Kifaransa mnamo Juni 1986. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanamichezo wa Ufaransa
Jamii:Watu wa Polandi
Tony Harrison

**Tony Harrison** (30 Aprili 1937 – 26 Septemba 2025) alikuwa mshairi, mtafsiri na mwandishi wa michezo wa Uingereza. Alizaliwa Beeston, Leeds, na kusoma masomo ya kale  Leeds Grammar School na Chuo Kikuu cha Leeds.

Alikuwa mmoja wa waandishi mashairi mashuhuri Uingereza, na kazi zake nyingi zimeonyeshwa kwenye Royal National Theatre. Alijulikana kwa shairi lake "V" na tafsiri zake za michezo ya kale kama Oresteia, Lysistrata, The Misanthrope, na The Mysteries.

Pia alijulikana kwa kusema wazi maoni yake, hasa kuhusu Vita vya Iraq. Mnamo 2015 alitunukiwa tuzo ya David Cohen, na 2016 alipewa tuzo ya Premio Feronia huko Roma. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Robert Barnett

**Robert B. Barnett** (26 Agosti 1946 – 25 Septemba 2025) alikuwa mwanasheria wa Marekani na mshirika katika kampuni ya sheria ya Williams & Connolly.

## Familia, maisha ya awali, na elimu 
Robert Bruce Barnett alizaliwa 26 Agosti 1946 huko Waukegan, Illinois, mtoto wa Betty na Bernard Barnett. Baba yake aliendesha ofisi ya Waukegan ya Social Security Administration na alikuwa na kipindi cha redio kinachopokea simu za mashauriano kuhusu mafao ya kustaafu ya serikali.

Mnamo 1964, alihitimu Shule ya Upili ya Waukegan akiwa rais katika darasa lake. Mnamo 1968, alihitimu na shahada ya kwanza ya Kiingereza na Historia kutoka Chuo Kikuu cha Wisconsin-Madison, ambapo alikuwa mwanachama wa fraterniti ya Pi Lambda Phi. Mnamo 1971, alihitimu na shahada ya J.D. kutoka Chuo Kikuu cha Chicago na alikuwa mhariri wa maoni  University of Chicago Law Review.

Mnamo 10 Aprili 1972, alioana Rita Braver aliyekutana naye akiwa chuoni. Wana binti mmoja, Meredith Jane Barnett (alizaliwa 1978), ambaye aliolewa na Daniel Ross Penn mnamo 5 Aprili 2008.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasheria wa Marekani
Maisha Nje ya Dunia

**Maisha Nje ya Dunia** (maarufu kama **Viumbe wa Sayari Nyingine** au **Aliensi)** ni kiumbe chochote hai ambacho asili yake si sayari ya Dunia. Hadi leo, hakuna ushahidi wowote wa kisayansi uliothibitishwa kuwepo kwa maisha ya aina hiyo. Maisha haya yanajuisha kuanzia viumbe wadogo sana (kama vile bakteria) hadi viumbe wenye akili na ustaarabu, ambao huenda wakawa wameendelea zaidi au kuwa nyuma zaidi kulinganishwa na binadamu. Sayansi inayochunguza uwezekano wa maisha haya inajulikana kama  "Astrobiolojia" (Elimu ya Maisha katika Anga).

Dhana ya kuwepo kwa viumbe hai nje ya Dunia (Aliensi) ina historia ndefu. Kuanzia katikati mwa karne ya 20, utafiti hai ulianza kutafuta dalili za maisha nje ya Dunia. Uchunguzi katika Mfumo wa Jua umelenga sayari na miezi kama vile Mirihi (Mars), Europa (mwezi wa Mshtarii), na Titan (mwezi wa Zohali), kwa kuchunguza mambo muhimu yanayowezesha kiumbe hai kuishi. Wakati huo huo, programu za kutafuta akili nje ya Dunia (kama vile SETI) zimetumia redio na darubini kuchunguza ishara za mawasiliano. Kuongezeka kwa uthibitisho wa sayari zinazozunguka nyota nyingine (Exoplanets) kumeongeza idadi ya maeneo ya utafiti kwa kiasi kikubwa.

Uwezekano wa kuwepo kwa Maisha Nje ya Dunia unajadiliwa sana kupitia kanuni kama vile Mlinganyo wa Drake (Drake equation), unaokadiria idadi ya ustaarabu unaoweza kuwasiliana katika galaksi ya Milky Way. Wanasayansi wengi wanaunga mkono Kanuni isiyo Maalum (Mediocrity Principle), wakisema kuwa Dunia haina nafasi ya kipekee na ni ajabu kama uhai utapatikana mahali pamoja tu. Hata hivyo, wengine wanashikilia "Nadharia ya Dunia Adimu" (Rare Earth hypothesis), wakidai kwamba mchanganyiko wa mambo uliosababisha uhai changamano duniani (kama vile uwepo wa Mwezi na eneo katika galaksi) ni nadra sana kujirudia. Dhana ya viumbe nje ya Dunia imekuwa na athari kubwa katika utamaduni na tafiti za kisayansi, zikichochea mjadala kuhusu hekima ya kujaribu kuwasiliana na viumbe hao.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Juraj Bartusz

**Juraj Bartusz** (23 Oktoba 1933 – 25 Septemba 2025) alikuwa mchongaji wa sanamu kutoka Slovakia, anayejulikana kwa sanamu zake zinazochanganya muda na nafasi na kwa mtindo wake wa kipekee wa kutengeneza sanamu na vitu kuanzia miaka ya 1960 hadi kifo chake. 

## Maisha na kazi 
Juraj Bartusz alizaliwa 23 Oktoba 1933 katika kijiji cha Kamenín, wilaya ya Nové Zámky. Alisomea katika Academy of Fine Arts mjini Prague. Baada ya kumaliza masomo, alij settle Košice, ambapo alitumia maisha yake yote.

Mnamo miaka ya 1960, alikuwa sehemu ya Club of Concretists, kikundi cha sanaa ya konkreti kilichopewa na mhistoria wa sanaa Arsen Pohribny.

Mnamo 1972, alianza kutumia kompyuta katika sanaa kwa kushirikiana na mpangaji programu Vladimír Haltenberger. Walitumia curves zilizoundwa na kompyuta kama mwongozo wa kutengeneza sanamu zinazofanana na binadamu. Michoro ya awali ilichaguliwa kutoka mfululizo wa curves zilizoundwa nasibu na kompyuta.

Kazi zake zilijumuisha sanamu za konstruktivisti, sanaa ya kitendo na dhana, sanaa maalumu kwa mahali, na usakinishaji. Mnamo miaka ya 1980, alianza kuzingatia muda katika kazi zake, akitengeneza picha na michoro ya muda maalumu, na kuunda kazi zake kwa kutumia nguvu, mfano kurusha matofali kwenye plasta, au kupiga nyenzo kwa mbao au mikanda ya mpira, akionyesha nguvu ya ishara ya mwandishi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wasanii wa Slovakia
Kipimo cha Muda wa Kijiolojia

**Kipimo cha Muda wa Kijiojia (GTS)** ni mfumo rasmi wa upangaji nyakati unaotumiwa na wanasayansi wa dunia, hasa wanajiolojia na wanapaleontolojia, kuelezea mpangilio na uhusiano wa matukio katika historia ndefu ya Dunia. 

Kipimo hiki huwakilisha historia ndefu ya muda kwa kutumia rekodi ya miamba. GTS inajengwa juu ya kanuni za stratigrafia (elimu ya tabaka za miamba), hasa Sheria ya Kuwekana Tabaka (), ambayo inaeleza kwamba katika tabaka za miamba ambazo hazijavurugika, tabaka la zamani huwa chini na tabaka jipya huwekwa juu yake 

Tofauti na kalenda za kawaida, Kipimo cha Muda wa Kijiojia hugawanywa kulingana na matukio makuu ya kijiolojia au kibaiolojia, kama vile matukio ya kutoweka kwa spishi nyingi (*extinction events*), ambazo huashiria mipaka ya vipindi vipya.

Kipimo hiki kimegawanywa katika vitengo vya kiutaratibu (*hierarchical units*), kutoka vikubwa hadi vidogo. Kitengo kikubwa zaidi kinajulikana kama Eoni (*Eon*). Kuna Eoni nne zilizotambuliwa rasmi: *Hadean, Archean, Proterozoic,* na *Phanerozoic* (ambayo ni Eoni tunayoishi sasa, iliyoanza takriban miaka milioni 538.8 iliyopita na ina sifa ya maisha mengi yanayoonekana). Eoni zinagawanywa katika Enzi (Eras), ambazo huishia kwa Vipindi (Periods), Nyakati (Epochs), na hatimaye Umri (Ages). Majina ya Enzi katika Phanerozoic (kama vile Paleozoic - Maisha ya Kale, Mesozoic- Maisha ya Kati, na Cenozoic - (Maisha Mapya) yalichaguliwa kuakisi mabadiliko makuu katika historia ya uhai.

Ufafanuzi na uwekaji wa vitengo sanifu vya kimataifa vya muda wa kijiolojia ni jukumu la Tume ya Kimataifa ya Stratigraphy (ICS). Tume hii huamua mipaka ya chini ya vitengo vya wakati kwa kutumia pointi za marejeo zinazoitwa *Global Boundary Stratotype Section and Points (GSSPs)*, ambazo huwekwa kwenye tabaka maalum za miamba ulimwenguni kote. 

Katika nyakati za kale sana ambazo miamba inayoambatana na GSSPs haipatikani, mipaka huwekwa kwa kutumia Umri Sanifu wa Stratigraphic wa Kimataifa (GSSAs), ambazo ni marejeo ya nambari tu. Hivyo basi, Kipimo cha Muda wa Kijiojia ni zana muhimu inayounganisha stratigraphy (rekodi ya miamba) na geochronology (kipimo cha umri halisi) ili kutoa ratiba kamili ya sayari yetu.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Angelique Gerber

**Angelique Gerber** (alizaliwa 16 Aprili 1983) ni mwigizaji wa Afrika Kusini ambaye alizaliwa, anaishi na kufanya kazi Johannesburg. Aliwahi kukaa kwa muda nchini Kanada kuanzia mwaka 2001 hadi 2002 kwa ajili ya kurekodi filamu ya *Disposable Life*. Alisoma katika shule ya sekondari ya Hoërskool Hugenote huko Springs na anajulikana zaidi kwa nafasi yake katika tamthilia ya *7de Laan* kama Clara. Katika tamthilia ya *7de Laan* anaigiza kama Clara, msichana kijana kutoka Bucharest, Romania ambaye huzungumza Kiafrikana kwa kusitasita na wakati mwingine hupata ugumu wa kujieleza ipasavyo. Pia alikuwa na nafasi muhimu katika filamu ya Kanada ya mwaka 2002 *Disposable Life* akiigiza kama Emily.

Aidha, aliwahi kuwa mtangazaji wa tamthilia ya ''Boer soek 'n vrou'' kwenye chaneli ya KykNet.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Uhandisi wa Usafirishaji na Ugavi

**Uhandisi wa usafirishaji na ugavi** ni  fani ya uhandisi inayohusika na sayansi ya ununuzi, usafirishaji, uhifahi, usambazaji na ugawaji wa malighafi na bidhaa. Uhandisi wa usafirishaji na ugavi ni sayansi tata inayozingatia utendakazi katika usanifu wa vipengele/mifumo, uwezo wa matengenezo, mafunzo , akiba ya vipuri, historia ya mahitaji, vituo vya uhifadhi na usambazaji, ili kuhakikisha "kitu" kiko pale kinapohitajika,wakati kinapohitajika, na kinafanya kazi jinsi kinavyohitajika kwa gharama inayokubalika.

## Muhtasari 
Ugavi kwa ujumla inahusiana na shughuli za huduma kama vituo vya gharama ila hutoa thamani kupitia utendakazi ulioboreshwa na kuridhika kwa wateja. Mteja wa mwisho anaweza kujumuisha mchakato mwingine au kituo cha kazi ndani ya kituo cha utengenezaji, ghala ambapo vitu vimewekwa au mteja wa mwisho atakayetumia bidhaa hiyo.

## Elimu 
Vyuo vikuu vingi vya juu vinavyoongoza duniani hutoa programu za uhandisi wa usafirishaji na ugavi katika viwango vya shahada ya kwanza na wahitimu. Programu hizi kwa ujumla huunganisha mikakati, uendeshaji, usanifu wa miundombinu, teknolojia na usimamizi.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Uhandisi
Michael Turner (mwigizaji)

**Michael Turner** (19 Julai 1921 — 14 Julai 2012) alikuwa mwigizaji aliyezaliwa Afrika Kusini ambaye alionekana katika filamu na mfululizo wa tamthilia mbalimbali za televisheni ya Uingereza tangu miaka ya mapema ya 1950. Hizi ni filamu alizoshiriki *Callan (Mfululizo wa TV)*, *Emergency Ward 10*, *The Avengers (Mfululizo wa TV)*, *Z-Cars*, *Doctor Who* (katika sehemu inayoitwa *The Wheel in Space*), *Van der Valk (Mfululizo wa Tamthilia za televisheni mwaka 1972)*, *Crown Court (Mfululizo wa TV)*, *Dixon of Dock Green*, *The New Avengers (Mfululizo wa TV)*, *Within These Walls*, *Angels (Mfululizo wa Tv)*, *Cry Freedom*, *Boon (Mfululizo wa TV)*, *Pie in the Sky (Mfululizo wa TV)* na *The Bill*. Inawezekana, jukumu lake maarufu zaidi lilikuwa lile la mfanyabiashara tajiri J. Henry Pollard katika mfululizo wa muda mrefu wa TV wa Uingereza *Crossroads*, nafasi aliyoicheza mara kwa mara kuanzia mwaka 1980–1984.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Fadhel Jaziri

**Fadhel Jaziri** (1948 – 11 Agosti 2025) alikuwa mwigizaji na mwongozaji wa filamu kutoka Tunisia.

## Maisha na Kazi 
Fadhel Jaziri alizaliwa katika mji wa kale (medina) wa mji mkuu wa Tunisia mwaka 1948 katika familia ya tabaka la kati la juu ambayo ilikuwa ikijihusisha na biashara ya kutengeneza vijia (kofia za kitamaduni). Mbali na biashara nyingine zinazohusiana na sekta ya ukarimu, baba yake Jaziri pia alikuwa na duka la vitabu katika kitongoji cha Bab Souika. Hivyo basi, Fadhel akiwa mdogo alipata fursa ya kukutana na kuathiriwa na wanasanaa, wasanii wa maigizo na wanasiasa ambao baba yake mara nyingi alipata furaha ya kuwapokea.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tunisia
Harriet Manamela

**Harriet Manamela** (amezaliwa tarehe 13 Oktoba 1971), wakati mwingine huitwa **Harriet Lenabe**, ni mwigizaji kutoka Afrika Kusini. Anajulikana zaidi kwa kuigiza nafasi ya Meikie Maputla katika tamthilia ya Skeem Saam.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Senyaka (rapa)

**Senyaka** (anajulikana pia kama Thula Kekana; 13 Aprili 1956 – 25 Machi 2015) alikuwa msanii wa rap, nyota wa muziki wa kwaito, mtayarishaji wa muziki, na muigizaji kutoka Afrika Kusini. Akiwa mmoja wa waanzilishi wa rap ya Kiafrika katika miaka ya 1980, Senyaka alipata umaarufu mkubwa kitaifa kwa ugomvi wa kwanza wa muziki nchini Afrika Kusini alipomkejeli gwiji wa pop Brenda Fassie katika wimbo wake wa mwaka 1993, Ma-Gents.

## Wasifu 
Alizaliwa na mwanaharakati wa kisiasa Moses Kekana, ambaye alikuwa mwanachama wa Pan Africanist Congress of Azania na mpangaji wa migomo ya mabasi ya Evaton katika miaka ya 1950, Kekana alipewa jina la utani "Senyaka" (maana yake "kipande cha uji") na shangazi yake, aliyeshangazwa na umbo lake lililokuwa na nyama. Senyaka na familia ya Kekana wanatoka Sibitiela, inayojulikana pia kama Zebediela.

Senyaka alipata umaarufu katika miaka ya 1980 kupitia kibao chake maarufu "Go Away", akichanganya ucheshi wa kuvuka mipaka na hip-hop kali katika nchi ambayo bado haikuwa imezoea sauti za pop rap na ilikuwa ikikumbwa na vurugu za Apartheid. Kuanzia mwaka 1987 hadi 1991, Senyaka alitoa albamu kadhaa za kibinafsi zilizochanganya hip-hop na sauti mpya ya kwaito – na hatimaye kutoa albamu yake ya kwanza na BMG South Africa mwaka 1993, *Ma-Gents*.

Ni katika wimbo wa jina hilo ambapo Senyaka alifanya kitendo kilichoonekana kama dhambi ya kitamaduni – kumkejeli ikoni ya muziki wa taifa, Brenda Fassie, katika diss ya kwanza ya rap nchini Afrika Kusini. Katika "Ma-Gents", Senyaka alisema "Brenda ke mpara" na akaashiria uvumi wa tasnia kuhusu Fassie, akidai kuwa hakuvutiwa naye kwa sababu hakuhisi kama yeye ni "OG halisi". Fassie alijibu kwa kumwita sgatla mabhanti – "tapeli, unadhani mimi ni wa kawaida tu".

Urafiki wa Senyaka na gwiji wa tasnia Sello Chicco Twala ulisababisha kutengenezwa kwa filamu ya vichekesho *Moruti wa Tsotsi*, iliyotayarishwa na Chicco na kumshirikisha Senyaka kama nyota.

Senyaka alifariki kwa ugonjwa wa nimonia katika Hospitali ya Kopano huko Welkom tarehe 25 Machi 2015. Mtangazaji wa zamani wa Radio Sesotho, Thuso Motaung, anamkumbuka Senyaka: "Yule kijana – ukimhoji, lazima uwe makini sana! Uwe macho na usikilize kila anachosema – maana ukilegea, maneno machafu na ya matusi yataingia kwenye kipindi chako na yanaweza kukugharimu kazi. Yule kijana alitumia matusi sana na hakuwa na wasiwasi wowote! Ilikuwa ni tabia yake.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Jamii:Wanaume wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Waliofariki 2015
Hamdy Ahmed

**Hamdy Ahmed Mohamed Khalifa** (9 Novemba 1933, Sohag, Misri – 8 Januari 2016) alikuwa mwigizaji wa Kimisri. Anajulikana kwa nafasi yake kama *Mahjoub Abdel Dayem* katika filamu *Cairo 30* (1966).

Ahmed alikuwa mwakilishi wa bunge kwa jimbo la *Bulaq* wakati wa uhamisho wa lazima wa wakazi wa eneo hilo kwenda katika makazi ya umma katika wilaya ya *az-Zawiya al-Hamra*, pembezoni mwa mji wa Cairo.

Alikuwa mwanachama wa *Labour Party of Egypt*, lakini aliondoka mwaka 1984. Ahmed pia alikuwa mchambuzi (*columnist*) wa gazeti *Elosboa*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:waigizaji filamu wa Misri
Jamii:Wanaume wa Misri
Dayo Amusa

**Dayo Amusa** (alizaliwa 20 Julai 1983) ni mwigizaji, mwimbaji, mtangazaji wa televisheni na mfanyabiashara kutoka Nigeria. Anajulikana sana kwa uigizaji wake katika filamu za Nollywood hasa filamu za Kiyoruba.

## Maisha ya Awali na Kazi 
Dayo alizaliwa Lagos, Nigeria. Yeye ni mtoto wa kwanza katika familia ya watoto watano. Mama yake anatokea Jimbo la Ogun huku baba yake akiwa anatokea Lagos. Alisoma katika Shule ya Mayflower, Ikenne. Dayo alisomea Sayansi na Teknolojia ya Chakula katika Chuo cha Ufundi cha Moshood Abiola kabla ya kuanza taaluma yake ya uigizaji mwaka 2002. Dayo alifanya utayarishaji wake wa kwanza mwaka 2006. Ingawa mara nyingi huigiza katika filamu za Lugha ya Kiyouruba ndani ya Nollywood, pia ameigiza katika filamu za lugha ya Kiingereza. Dayo ni Mmiliki na Mkurugenzi wa Shule ya PayDab ambayo ina matawi mawili, moja likiwa Ibadan na jingine Lagos.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Nadège Beausson-Diagne

**Nadège Beausson-Diagne** (amezaliwa 18 Juni 1972 huko Paris) ni mwigizaji, mwimbaji na mchambuzi wa habari kutoka Ufaransa. Anajulikana zaidi kwa kuigiza kama mkuu wa polisi Sara Douala katika mfululizo wa tamthilia za **Plus belle la vie**. Pia ameonekana katika filamu zilizofanikiwa kama **Podium** iliyoongozwa na Yann Moix na **Nothing to Declare [Rien à déclarer]** iliyoongozwa na Dany Boon.

## Maisha ya awali 
Beausson-Diagne alizaliwa Ufaransa na baba mwenye asili ya kisenegali na mama mwenye asili ya Kisiwa cha Ivori costi (Côte d’Ivoire) na Breton. 

## Marejeo 
Jamii:Mbegu za waigizaji filamu
Jamii:Waliozaliwa 1972
Melt Sieberhagen

**Melt Sieberhagen** ni mwigizaji na mchekeshaji wa Afrika Kusini ambaye alizaliwa Ventersdorp

## Mafunzo 
Alipata shahada ya kwanza ya Sanaa ya Maigizo kutoka Chuo Kikuu cha Pretoria mwaka 2001.

## Maonyesho ya Televisheni 
Ameigiza katika tamthilia nyingi za Afrika Kusini pamoja na kipindi cha vichekesho cha Kiafrikaans kiitwacho *Kompleks II*. Pia yeye ni sehemu ya waigizaji wa kudumu wa kipindi cha *Proesstraat*. Ameonekana pia katika matangazo ya kibiashara ya televisheni kwa kampuni kama Cell C, TOPS @ Spar, Bioplus, McCarthy Call-a-car na Wimpy. Kama msanii wa sauti (voice over artist), amechangia katika vipindi mbalimbali vya televisheni, matangazo ya kibiashara, na pia ametangaza mara kwa mara kwenye redio.

## Maonyesho ya Filamu 
Ameonekana katika filamu zifuatazo:

* *Superhelde*
* *District 9*
* *Footskating 101*

## Marejeo 
Jamii:Wanaume
Jamii:Waigizaji Filamu
Jamii:Mbegu za waigizaji filamu
Robert Albert Wessels

**Robert Albert Wessels** ni msanii maarufu kutoka Afrika Kusini ambaye anajulikana kwa muziki wa Kiafrika na uigizaji. Yeye ni mmoja wa watu maarufu katika sekta ya burudani ya Afrika Kusini, hasa katika jamii ya Kiswahili inayozungumza Kiswahili.

## Wasifu wa muziki 
Robert Albert Wessels aliachia alibamu zifuatazo;

* *My Vissermanvriend se Pa* (2005)
* *Halley se Komeet* (2006)
* *Afrika Sonsak* (2009)
* *Kaalvoet* (2011)
* *Als Wat Ek Het* (2014)
* *Woestyn* (2017)
* *Staan Saam (2019)*
* *Die Sluise van die Hemel (2020)*
* *Hiep Hiep Hoera (2023)*
* *Racheltjie De Beer (2025)*

## Wasifu wa filamu 
Robbie Wessels aliigiza filamu zifuatazo:

* *Poena is Koning* (2007) – Poena Pieterse 
* *Jakhalsdans* (2010) – Himself 
* '''n Saak van Geloof* (2011) – Kallie Naudé
* *As Jy Sing* (2013) – Bertie Bredenkamp
* *100 Meter Leeuloop* (2013) – Manie Mol / Ronnie Wentzel / Gazi / Bobby Bobbejaanski / Barberboy
* *Poena* (2021) - Poena Pieterse
* *Poena & Poenie'' (2022) - Poena Pieterse

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Mbegu za waigizaji filamu
Jamii:Wanaume wa Afrika Kusini