open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Virutubishi

[thumb|upright|Vyakula vilivyo na wingi wa [magnesi.]]
[thumb|Vyakula vilivyo na wingi wa [shaba.]]
**Virutubishi** (kutoka neno "rutuba") ni sehemu ya vyakula ambavyo viumbehai huishi na kukua. Virutubishi hutoa nishati kwa wingi kwa viumbe hai wanaohitaji kwa kufanya kazi. Virutubisho huwapa ufadhili muhimu wa kimetaboli. Aina zote za virutubisho zinaweza kupatikana kutoka kwenye mazingira. Virutubisho hutumiwa kujenga na kutengeneza tishu na kudhibiti michakato ya mwili wakati virutubisho vinabadilika, na kutumika kwa nishati. 

Mbinu za ulaji wa virutubisho ni tofauti kwa mimea na wanyama. Mimea hupata virutubisho moja kwa moja kutoka kwenye udongo kupitia mizizi na majani yake. Wanyama wana mifumo maalum ya kupungua ambayo hufanya kazi ya kuvunja virutubisho kwa nishati na kwa kutumia virutubisho kwa umetaboli na anabolizimu (awali ya kujenga) katika mwili.

Vidonge vya kimwili vinajumuisha, mafuta, protini (au vitalu vya ujenzi, asidi amino), na vitamini. 

Mchanganyiko wa kemikali kama vile madini ya chakula, maji (H2O), na oksijeni pia inaweza kuchukuliwa kuwa virutubisho.

Virutubisho inachukuliwa kuwa muhimu kama inapaswa kupatikana kutokana na chanzo cha nje au kwa sababu viumbe hawawezi kuifanya au kwa sababu hakuna kiasi cha kutosha kinachozalishwa. Maji yanahitajika kwa kiasi kidogo sana huitwa micronutrients wakati wale wanaohitaji kwa kiasi kikubwa wanaitwa macronutrients. 

Madhara ya virutubisho ni tegemezi-mtegemezi; uhaba unaitwa upungufu.

## Tazama pia 
Madini (Virutubishi)

## Marejeo
Jamii:Chakula
Jamii:Biolojia
Jamii:Afya
Jules Bernard Luys

[thumb|[Jules Bernard Luys.]]
**Jules Bernard Luys** (17 Agosti 1828 - 21 Agosti 1897) alikuwa Mfaransa mchunguzi wa neva aliyetoa michango muhimu katika maeneo ya nyuroanatomia na nyurosaikolojia.

## Maisha
Alizaliwa mjini Paris tarehe 17 Agosti 1828 akawa daktari wa dawa mwaka 1857 na alifanya utafiti wa kina juu ya anatomia, ugonjwa na kazi za mfumo mkuu wa neva. 

Mnamo mwaka wa 1865 alichapisha mkataba unaoitwa *Mafunzo juu ya muundo*, kazi na magonjwa ya mfumo wa Cerebro-spinal, kitabu hiki kilifuatana na atlas tatu-dimensional atlas ya ubongo. Ilikuwa ndani ya kitabu hiki kwamba Luys alitoa maelezo ya kwanza ya muundo ambayo sasa huitwa *kiini cha subthalamic*. Luys alitaja kiini hiki bandelette accessoire des olives supérieures (bandia ya mazao bora) na alihitimisha kuwa ilikuwa kituo cha kueneza kwa ushawishi wa cerebellar juu ya striatum.

Luys pia alifuatilia makadirio kutoka kiini cha subthalamic kwenye globus pallidus na makadirio ya kiini cha subthalamic kutoka kwenye kiti cha ubongo. Leo hizi njia na miundo hufikiriwa kuwa ni muhimu kwa pathophysiology ya ugonjwa wa Parkinson, kiini cha subthalamic kuwa mojawapo ya malengo makuu ya kina cha kusisimua ubongo.

Kwa kutambua ugunduzi wa Luys Auguste Forel (1848-1931) alitoa kiini hiki kiitwacho corpus Luysii (mwili wa Luys), jina bado linatumika leo.

Mwaka wa 1873 Luys alichapisha atlas ya kwanza ya picha kwenye ubongo na mfumo wa neva: Iconographie Photographique des Centers Nerveux. Atlas ilikuwa na safu sabuni za albamu za sehemu za ubongo za mbele, za saggital, na za usawa. Baadhi yao yalikuwa na darubini, lakini wengi waliwakilisha neuroanatomy kubwa. Licha ya umaarufu wa kupiga picha kama chombo kipya cha visualization, uchapishaji wa Iconographie haukusababisha kuenea kwa athari za picha za neva katika miongo iliyofuata. Hata hivyo, Edward Flatau alichapisha atlas hiyo mwaka 1894.

Kwa kushirikiana na rafiki yake Benjamin Ball, alianzisha mwaka wa 1881 jarida "L'Encéphale".

Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1897
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Ufafanuzi

**Ufafanuzi** (kutoka kitenzi "kufafanua") ni kazi ya kueleza wazi maana ya maneno kadhaa, kwa mfano ya sheria, au vitabu vya dini, falsafa n.k. 

Ufafanuzi sahihi una masharti yake unaohusu kwanza misingi yenyewe ya fani hizo.

Msimamo wa kutokubali ufafanuzi wowote unatambulisha "itikadi kali".

Jamii:Lugha
Jamii:Sheria
Jamii:Dini
Jamii:Falsafa
Aje

**"Aje"** ni jina la wimbo uliotoka 2016 wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Ali Kiba. Wimbo umetayarishwa na Abby Daddy ukiwa wimbo wa pili kufanya pamoja nae baada ya ule wa Chekecha Cheketua. Awali walifanya nyimbo kadhaa lakini hazikufuzu kuingia katika orodha ya nyimbo rasmi za Kiba. Aje ni wimbo wa kwanza wa Ali Kiba kusambazwa na Sony Music Entertainment kwa ushirikiano na lebo mwenza ya Kiba Rockstar4000 ambayo Kiba ana hisa. 

Aje ni mchanganyiko wa Afro-pop na Bongo Flava iliyo na hisia kali kwa msikilizaji. Kiba ameonesha ufundi wa hali ya juu si tu katika sauti, bali pia katika utengenezwaji wa video yake. Video imeongozwa na Meji Alabi kutoka nchini Nigeria - na ndiye huyuhuyu aliyeongoza video ya Chekecha Cheketua. Mnamo tarehe 16 Februari, 2017, Kiba akatoa remix ya Aje iliyomshirikisha rapa wa Kinigeria  M.I. Video imeongozwa na Meji Alabi lakini kwa bahati mbaya M.I. hajaonekana kwenye video. Ila tu inasifika kwa kutumia maneno ya Kiswahili kwa msanii huyo wa Nigeria - kitu ambacho kilileta hamasa kubwa kwa wazungumzaji wa Kiswahili. Kingine remix ya Aje inasifika kwa Ali kufanya ubobishi mwishoni mwa video. Mambo ambayo hakufanya hapo awali katika video zake.
## Tazama pia
*Zilipendwa
*Too Much
*Utaniua
*Muziki
## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Fumbo

**Fumbo** (kutoka kitenzi "kufumba"; kwa Kiingereza "mystery", kutoka neno la Kigiriki μυστήριον, myusterion, ambalo mzizi wake ni μύω, myuo, "nanyamaza") ni jambo ambalo linanyamazisha watu kwa jinsi linavyozidi uwezo wa akili yao kuelewa.

Mbele ya fumbo, kila mmoja anaweza kulikubali kwa imani au kulikataa. Hoja haziwezi kutosha kumfanya aamue la kwanza au la pili.

Hata hivyo, baada ya kuamini, pengine mtu anaweza kutumia akili na hoja ili kujaribu kuelewa na kueleza kwa kiasi fulani fumbo lenyewe, mradi kwanza amelikubali kama limefunuliwa na Mungu.

Ufafanuzi huo unategemea hasa maandiko matakatifu ya dini husika, kwa mfano Biblia kwa Wakristo.

Jamii:Dini
Jamii:Ukristo
Jamii:Teolojia
Mwana (wimbo)

**"Mwana"** ni jina la wimbo uliotoka Disemba 18 2014 wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Ali Kiba. Wimbo umetayarishwa na Man Walter ukiwa wimbo wa kwanza kutoka tangu kusimama kutoa kazi za kujitegemea miaka mitatu iliyopita. 

Vilevile huhesabiwa kama wimbo wa kwanza kutolewa akiwa na ushirikiano na lebo ya Rockstar4000 na Rockstar Publishing - ambayo Kiba ana hisa. Video ya wimbo huu iliongozwa na Godfather Production kutoka Afrika Kusini. Hii ni video ya kwanza ya Kiba kupiga nchi za nje na ya kwanza kwa gharama kubwa tangu kurudi kwake katika muziki. 

Kulingana na mtayarishaji wa wimbo huu Man Walter, anasema wimbo huu ulikaa studio bila kutolewa miaka minne. Hadi hapo aliporudi tena na kuanza kuchagua baadhi ya nyimbo kwa ajili ya ujio mpya. Msanii mwingine ni Mr. blue wimbo wake wa Nipende Kama Nilivyo umekaa miaka mitano, alisema Man Walter.

## Tazama pia
*Nagharamia
*Nasema Nawe
*Nana
## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Akoliti

, 1842.]]
 akishika "ripida".]]
 akimshikilia askofu kitabu cha ibada wakati wa kuweka wakfu altare.]]

**Akoliti** (kwa Kiingereza "acolyte", kutoka Kigiriki ἀκόλουθος, *akoluthos*, yaani "msindikizaji") ni Mkristo anayemsaidia askofu, padri au shemasi anapoongoza ibada fulani.  

## Katika Kanisa la Kilatini
Katika Kanisa la Kilatini tangu mwaka 1972, pamoja na usomaji, ni mojawapo kati ya huduma mbili za lazima ambazo wale wote wanaojiandaa kupata daraja takatifu wazipate na kuzitekeleza kwa muda fulani.

Kati ya kazi muhimu za akoliti, mojawapo ni kuwagawia waamini wenzake sakramenti ya ekaristi.

Kuanzia mwaka 2021 wanawake pia wanaweza kupewa kazi hiyo, baada ya Papa Fransisko kurekebisha kanuni 230 ya Mkusanyo wa Sheria za Kanisa. 

## Tanbihi
## Marejeo
* John N. Wall. *A Dictionary for Episcopalians*.  Cambridge, MA: Cowley Publications, 2000.
Stola

akimpa mgonjwa sakramenti wa Mpako huku amevaa stola ya rangi ya dhahabu (sehemu ya mchoro wa Rogier van der Weyden *Sakramenti saba*, [1445]).]]
**Stola** (kutoka Kigiriki στολή, *stolē*, "vazi", kupitia Kilatini "stola",) ni vazi linalotumiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo katika liturujia, hasa kutambulisha makleri na daraja zao.

Umbo lake ni kama ukanda mrefu ambao askofu na padri wanavaa shingoni, kumbe shemasi begani pa kushoto.

Jamii:Mavazi
Jamii:Liturujia
Chekecha Cheketua

**"Chekecha Cheketua"** ni jina la wimbo uliotoka 29 Juni 2015 wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Ali Kiba. Wimbo umetayarishwa na Abby Daddy ukiwa wimbo wa pili kutolewa tangu kusimama kutoa kazi za kujitegemea miaka mitatu iliyopita. Video ya wimbo huu imeongozwa na Meji Alabi ambaye Kiba anamsifia kwa kusema anamuelewa sana kupita maelezo. Huu ulikuwa wimbo wa kwanza kufanya kazi na Meji ukafuatiwa na Aje kisha Aje Remix. Vilevile ni video ya pili kufanyiwa nchini Afrika Kusini. Hadi wimbo huu kutoka, Kiba bado ameweza kushikilia misingi ya Bongo Flava bila kutia vionjo vya nyimbo au uigizaji wa nyimbo za Afrika Magharibi. Wakati sehemu kubwa ya wasanii wa Tanzania wamekuwa wakiangukia mikononi mwa muundo wa muziki wa Nigeria na Ghana.

## Tazama pia
*Aje
*Mwana
*Nana

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Amikto

**Amikto** (kutoka Kilatini "amictus", "vazi") ni kitambaa cheupe cha kitani chenye mikanda ambacho katika madhehebu mbalimbali ya Ukristo makleri au watumishi wengine wanavaa kabla ya mavazi mengine ya ibada.

Kwa asili inavaliwa kichwani kama helmeti, halafu inaachwa iangukie begani, lakini siku hizi wengi wanaivaa moja kwa moja shingoni hadi mgongoni.

Lengo ni hasa kufunika nguo za kiraia zisitokeze kutoka chini ya kanzu nyeupe (alba).

Jamii:Mavazi
Jamii:Liturujia
Kokoro (wimbo)

**"Kokoro"** ni jina la wimbo uliotoka 22 Novemba, 2016 wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Rich Mavoko akishirikiana na Diamond Platnumz. Huu ndio wimbo wa kwanza kushirikiana na Diamond tangu kujiunga na WCB na wa pili kutolewa baada ya wa kwanza Ibaki Story iliyotoka mwezi Juni, 2016.

Wimbo umetayarishwa na watayarishaji wawili tofauti. Awali ulifanywa nusu na Abby Daddy ukaja kumaliziwa na Laizer katika studio za Wasafi Records. Wimbo huu ndio ulioleta mtafaruku baina ya Ali Kiba na mtayarishaji wake Abby Daddy. Kulingana na Abby, Kiba ilionekana kutaka kumdhibiti Abby asitengeneze nyimbo na mtu mwingine yeyote isipokuwa yeye au iwe mwingine lakini si WCB. Kitendo hiki kilimuumiza sana Abby na kutoa ya moyoni.

## Tazama pia
*Ibaki Story
*Follow Me
*Mpe Habari
*Show Me
*Sheri
*Pacha Wangu
*Aje
*Mwana
*Nana

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Nini Chanzo

**Nini Chanzo** ni jina la kutaja albamu ya kwanza ya msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Juma Nature. Albamu ilitolewa mwaka wa 2001 ikiwa imetayarishwa chini ya P. Funk Majani lakabu Kinyewele Kimoja. Albamu ilisambazwa na Wananchi Stores ya Dar es Salaam. Hii ni albamu ya kwanza ya Nature tangu aingie katika tasnia ya muziki, na ndiyo mwanzo wa albamu bora za baadaye. 

Albamu imeshirikisha wasanii kibao ikiwa ni pamoja na T.I.D katika Hili Game kaimba kiitikio, A.Y. katika "Tumepigika", Mr. Paul katika Kighettoghetto, KR Mullah katika "Wimbi la Njaa Remix 2001 (upo katika albamu tu), Mack D. katika "Haya We" na wengine kibao. 

Ni moja kati ya albamu za hip hop za miaka ya 2000 za muda wote. 
## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zilizopo katika albamu hii.
#Kighettoghetto
#Sonia	
#Wimbi la Njaa (remix 2001)	
#Jinsi Kijana	
#Tumepigika	
#Nini Chanzo	
#Juu kwa Juu	
#Hili Game
#Jinsi Kijana (remix)
#Haya We
#Wimbi la Njaa (orijino 2000)

## Viungo vya Nje
*[http://www.awesometapes.com/juma-nature-nini-chanzo/ ] katika wavuti ya AwesomeTapes From Africa
Jamii:Albamu za 2001
Jamii:Albamu za Juma Nature
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na P. Funk
Jamii:Albamu za hip hop za wasanii wa Tanzania
Jinsi Kijana

"**Jinsi Kijana**" ni jina la wimbo kwenye tepu ya kwanza ya albamu ya *Nini Chanzo* kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Juma Nature. Wimbo umetayarishwa na P. Funk ndani ya Bongo Records. Wimbo huu ndio uliomtambulisha Nature kurudi kwake baada ya kupiga kimya kwa muda mrefu karibia mwaka kasoro kidogo. Kipindi hiki Nature alikuwa anaongoza kwa kushirikishwa katika nyimbo za watu. Hasa miaka ya 2000 mwanzoni hadi mwishoni. Lakini muda akawa hajasikika, pindi aliposikika kikatoka kibao hiki.

## Viungo vya Nje
*[http://www.awesometapes.com/juma-nature-nini-chanzo/ ] katika wavuti ya AwesomeTapes From Africa
*

Jamii:Nyimbo za 2001
Jamii:Nyimbo za Juma Nature
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na P. Funk
Nagharamia

**"Nagharamia"** ni jina la wimbo uliotoka 19 Disemba 2015 wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Ali Kiba akiwa na mfalme wa masauti Christian Bella. Wimbo umetayarishwa na Abby Daddy ukiwa wimbo wa tatu kutolewa tangu kusimama kutoa kazi za kujitegemea miaka mitatu iliyopita. Vilevile huhesabiwa kama wimbo wa kwanza kumshirikisha mtu tangu kurudi kwake katika muziki mazima. Bella kafanya balaa zito humu kupita kiasi. Ujibizanaji baina ya waimbaji ni wa kipekee tangu Unanitega ya Noorah na Mwana FA na ya hivi karibuni iliyofanywa na Roma na Stamina Hivi Ama Vile. Video ya wimbo huu iliongozwa na Enos Olik kutoka Kenya na ndiye aliyekuja kuongoza video ya kucheza dansi la wimbo wa Sauti Sol wakiwa na Kiba Unconditionally Bae uliotoka Machi 10, 2016.

## Tazama pia
*Aje
*Mwana
*Nana
## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Alba

wa Anglikana amevaa begani stola ya rangi juu ya alba.]] 
**Alba** (kwa Kiingereza "alb", kutoka Kilatini "alba", yaani "nyeupe") ni kanzu inayotumiwa na yeyote anayehudumia katika ibada za madhehebu mbalimbali ya Ukristo.

Kwa asili ilikuwa vazi la kawaida la Warumi wa kale, lakini inalingana na vazi jeupe la washindi ambao walionekana na Yohane kuwepo mbinguni.

Jamii:Liturujia
Jamii:Mavazi
Lugha fasaha

**Lugha fasaha** (kutoka maneno ya Kiarabu) ni lugha inayozingatia kanuni za matamshi, muundo na mantiki katika lugha hiyo.

## Misingi ya lugha fasaha
*utamkaji wa maneno
*miundo ya tungo
*utumiaji sahihi wa misamiati

## Umuhimu wa ufasaha wa lugha
*husaidia kuelewana baina ya watu
*hudumisha taratibu za kisarufi
*hufikisha ujumbe katika hali ya uwazi
*hukuza hadhi ya lugha 
*hufanya lugha kuwa ya mvuto
*hufanya lugha katika misingi yake sahihi
*huleta urahisi wa lugha kufahamika kwa wengi

Jamii:Lugha
Jamii:Fasihi
Wimbi la Njaa

"**Wimbi la Njaa**" ni jina la wimbo wa Juma Nature akiwa na kundi lake la F.S.G kutoka Temeke, Dar es Salaam, Tanzania. Wimbo umetoka mwaka 2000. Wimbo huu ni wimbo wa pili kurekdi akiwa na F.S.G na umepata kuonekana kwenye tepu ya kwanza ya albamu ya Juma Nature *Nini Chanzo*. Baadaye ukaja kufanyiwa remix akiwa na KR Mullah na kuwekwa katika albamu tu. Wakati huu muziki kutoka TMK ulikuwa unapamba moto. Juma Nature aliinua TMK vya kutosha kuanzia 2000 hadi 2006. Ngoma kibao alipata kushirikishwa na wasanii wengi kutoka TMK na wengine mahali pengine pa Dar. 
## Viungo vya Nje
*[http://www.awesometapes.com/juma-nature-nini-chanzo/ ] katika wavuti ya AwesomeTapes From Africa

Jamii:Nyimbo za 2000
Jamii:Nyimbo za Juma Nature
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na P. Funk
Kighettoghetto

"**Kighettoghetto**" ni jina la wimbo wa Wababe Crack wakiwa na Juma Nature kutoka Temeke, Dar es Salaam, Tanzania. Wimbo huu wa awali ulitayarishwa na Henrico wa Soundcrafters. Ndani yake anakuja King Sapeto, Biko na Juma Nature. Hili ni toleo la kwanza la wimbo kabla kufanyiwa remix na P. Funk na kuja kuonekana kwenye  tepu ya kwanza ya albamu ya Juma Nature *Nini Chanzo*. Wimbo ulitoka mwaka 2000. Remix kiitikio kiliimbwa na Mr. Paul wa Four Crewz Flavour.
## Viungo vya Nje
*[http://www.awesometapes.com/juma-nature-nini-chanzo/ ] katika wavuti ya AwesomeTapes From Africa

Jamii:Nyimbo za 2000
Jamii:Nyimbo za Juma Nature
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na P. Funk
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Henrico
Ibaki Story

**"Ibaki Story"** ni jina la wimbo uliotoka 2 Juni, 2016 wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Rich Mavoko. Huu ndio wimbo wa kwanza kutolewa tangu kujiunga rasmi na WCB.

Wimbo umetayarishwa na watayarishaji wawili tofauti. Awali ulifanywa nusu na Tudd Thomas ukaja kumaliziwa na Laizer Classic katika studio za Wasafi Records.  Video yake iliongozwa na Niki kutoka Afrika Kusini. Ndiye aliyeongoza Kokoro, Bado, Watora Mari, Salome, Unaionaje.  

## Tazama pia
*Follow Me
*Mpe Habari
*Show Me
*Sheri
*Pacha Wangu
*Aje
*Mwana
*Nana

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Michael Schumacher

thumb|Michael kushinda magari ya Formula 3 mwaka 1990.
thumb|Schumacher mwaka 1991.
**Michael Schumacher** (amezaliwa Hürth-Hermülheim, Ujerumani, 3 Januari 1969) alikuwa dereva wa Formula 1 kutoka Kerpena katika Porajnju.

Ndiye dereva wa wakati wote aliyepata mafanikio zaidi katika Formula 1. 

Jamii:Wanamichezo wa Ujerumani
Mzee wa Busara

**Mzee wa Busara**, ni jina la tepu ya albamu ya kwanza ya kundi bab-kubwa la muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Wachuja Nafaka. Hili lilikuwa kundi maalumu kwa ajili ya mradi maalumu wa nyimbo kadhaa kabla ya kuvunjika. Kundi halijadumu sana tangu kuanzishwa kwake. Kundi linaunganishwa na wasanii kama vile Juma Nature, Doro na KR Mullah. 

Albamu hii ilitamba sana na kibao chake cha Mzee wa Busara ambacho kilitolewa mara mbili. Kimoja kiliimbwa na Nature na KR, remix yake iliimbwa na Nature na Inspector Haroun ambacho kilitumika kama sehemu ya kuwaunganisha pamoja wasanii hawa waliokuwa na ugomvi kipindi cha nyuma. Albamu ilisambazwa na GMC.

## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zilizopo katika albamu hii.
*A1 - Mzee Wa Busara	
*A2 - Album Intro 	
*A3 - Dingi 	
*A4 - Wachuja Nafaka 	
*A5 - Ukweli Na Uwazi 	
*B1 - Ladhia 	
*B2 - Dhiki 	
*B3 - Mapato 	
*B4 - Mzee Wa Busara (remix) 	
*B5 - Ya Leo Kali Interlude 	
*B6 - Ya Leo Kali

## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/Mzee-Wa-Busara-Wachuja-Nafaka/release/9519974 ] katika wavuti ya Discogs

Jamii:Albamu za 2002
Jamii:Albamu za Juma Nature
Jamii:Albamu za Wachuja Nafaka
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na P. Funk
Jamii:Albamu za hip hop za wasanii wa Tanzania
L'Animal

'''"L'Animal"''' ni jina la albamu ya kwanza kutoka kwa rapa Khalid Kumbuka (KK) wa Kwanza Unit Foundation.  Albamu ilitolewa mnamo tarehe 26 Julai, 2017. Albamu imetayarishwa na watayarishaji mbalimbali ikiwa ni pamoja na Henry Muoria Jr, Ivan "Odie" Oduol, Othman "Palla" Palla,  Rodgers "RAW" Charles, Luciano "Lucci" Tsere, Alfred "Throneboy" Rodgers na kufanyiwa uchangaji na uboreshwaji na Emmanuel Mtui. Albamu imeshirikisha wasanii mbalimbali wa hip hip Tanzania ikiwa ni pamoja na KBC, Zaiid, Brian Simba, Throneboy, Naomisia, Chi na Damian Soul.

Utayarishaji wa albamu imerekodiwa kwa kipindi kama cha miaka miwili na nusu; kuanzia Disemba 2014 hadi Mei 2016 (kwa kurekodiwa katika mastudio mbalimbali katika kipindi hiki chote). Mnamo Juni 2016, KK alisafiri nchini Uingereza kwa muda wa wiki 3 na akiwa huko alirekodi nyimbo 10, sita katika hizo zimeonekana katika albamu. Kuanzia Julai 2016, muda alikuwa akichagua nyimbo zipi zitafaa kwa ajili ya albamu - ambazo nyengine alirekodi tangu 2014 hadi hapo alipoanza kazi ya kuzifanyia uchanganyaji na kuziboresha, picha za promesheni na makasha yake na mipango mingine kwa ajili ya utoezi wa albamu. Albamu alitoa kwa kuonesha umma kama anatoka katika asili ya hip hop halisi ya Tanzania. Ukizingatia KK ni mdogo wa hayati Nigga One ambaye pia alikuwa miongoni mwa waanzilishi wa hip hop ya Tanzania na mmoja kati ya waliotoa wazo la awali la uanzishwaji wa Kwanza Unit. Adili au Nigga One alifariki na ajali ya gari mnamo mwaka wa 1993 jijini Dar es Salaam. Mnamo nwaka 2015 alitoa singo ya kwanza kutoka katika albamu Defiant na tarehe 24 Agosti alitoa  Ready to Go aliyourekodi akiwa Uingereza na video kupigiwa hukohuko.

## Historia ya albamu
thumb|left|Upande wa nyuma wa kasha la albamu ya L'Animal.
KK anaeleza kuwa madhumuni ya albamu hii kwanza ikiwa kazi ambayo ni binafsi kwake, tangu alivyoanza harakati hizi za rap. Suala la kutoa albamu lilikuwa moyoni yake ipo siku atatoa albamu ambayo itaelezea maisha yake, njia alizopitia kwenye tasnia hadi sasa, vikwazo na changamoto za maisha alizopita na kadhalika. Nia hasa ilikuwa kuionesha jamii iliyomzunguka kuwa inawezekana kupambana na hali yako bila kukata tamaa. 

Pili alitaka kuhamasisha wasanii wachanga kutokata tamaa kwani kama una nia njia itaonekana tu na wala hakuna haja ya kujishtukia na kadhalika - huku akisisitiza subira ndiyo msingi wa mafanikio kwani nae pia ilimchukua muda mrefu hadi kufikia malengo yake. Tatu alitaka kuwakilisha Kwanza Unit na Nigga One kwani anadhani tasnia imesahau mchango wao, jambo ambalo aliona kama aibu vile; pia alitaka kuingiza midundo mipya katika tasnia ya muziki wa hip hop ya Tanzania. Vilevile alitaka kuona ma-DJ na wasanii wenzake watambue umuhimu wa wao kukua kimziki na kutengeneza mabadiliko ya midundo ya Tanzania iendane na soko la dunia na bara la Afrika kwa ujumla.

## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zinazopatikana katika albamu hii na maelezo ya watayarishaji wake.

## Viungo vya Nje
*[http://africologymedia.com/kk-unleashes-lanimal-album/ ]  katika Africology

Jamii:Albamu za 2017
Kidudu mtu

**Kidudu mtu** (kwa Kiingereza: African apefly) ni jina linalotumiwa kwa ajili ya kutaja bundo la vipepeo wa jenasi *Spalgis*. Bundo hilo lina umbo ambalo linafanana kidogo na uso wa binadamu (au sokwe). Kama mabundo yote, linaendelea kubadilika mdudu kamili ambayo ni kipepeo.
	
Anapatikana sehemu kadhaa za Tanzania na nchi nyingi za Afrika. Hupendelea mazingira yenye majani mapana, hasa katika sehemu nyingi za ukanda wa ziwa Viktoria. Huzungukwa na poda nyeupe sehemu zote.

Katika wilaya ya Bukombe hutokea wakati wa kiangazi na kusababisha uvumi usio kweli kuwa yanaleta madhara kiafya kwa kusababisha mauti au vidonda kwenye mdomo pindi mboga hizo zinapotumika kwa chakula kwa hoja kwamba ana sumu kali.

Serikali ya wilaya hiyo imetangaza kuwa wadudu hao ni rafiki wa mkulima kwa sababu viwavi wao wanakula wadudu waharibifu wa vidung'ata (*mealybugs*) wanaoshambulia mazao mbalimbali kama vile mihogo, mipapai, mbaazi, nyanya, pamba na mipera.

Vipepeo hawa wana uhusiano na mbawabuluu, lakini viwavi wao hawaingii makoloni ya sisimizi. Hata hivyo, sisimizi hawawashambulii.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Spalgis jacksoni*
* *Spalgis lemolea*

## Picha

Apefly (Spalgis epeus) (38228232355).jpg|Mdumili wa *Spalgis epius*
Apefly Spalgis epius larva (3621364914).jpg|Kiwavi wa *Spalgis epius*

## Marejeo
## Viungo vya nje
* With images.

Jamii:Vipepeo na jamaa
Nyimbo za jadi

thumb|Nyimbo za Jadi

**Nyimbo za jadi** ni nyimbo zinazoimbwa na watu wa kabila fulani kama sehemu ya utamaduni wao. Jamii huimba  nyimbo hizo kama sehemu ya utamaduni wao lakini pia huwaburudisha kutokana na staili zao za uchezaji na hata uimbaji pia. Nyimbo za asili zina umuhimu mkubwa katika maisha kwani humfanya mtu afurahie kwa kuwa katika kabila lenye nyimbo nzuri na za kuvutia.

Kwa mfano Tanzania kuna makabila yanayoadhimisha na kuimba nyimbo hizo: Wamakonde huimba sindimba, Wapogoro huimba sangura n.k. Makabila mbalimbali huimba nyimbo hizo kwa lengo la kuburudika, kufurahia jambo n.k.

## Faida ya kuimba nyimbo za asili
*1) Kuburudisha jamii
*2) Kudumisha utamaduni wa jamii husika
*3) Ni utambulisho wa jamii na taifa ambapo mtu huweza kumtambua kutokana na anavyoimba
*4) Kuelimisha jamii
*5) Kutumika katika kuwaenzi viongozi wao
*6) Kutolea mafunzo kwa wengine

## Lini nyimbo za asili zinapoimbwa
*1) Wakati wa kuwakaribisha wageni 
*2) Wakati wa sherehe za unyago na jando
*3) Wakati watu wanapooana
*4) Wakati wa kazi na baada ya kazi ili kufanya imalizike kwa urahisi
 

Jamii:Nyimbo
Jamii:Utamaduni
Jamii:Jadi
Tafsida

**Tafsida** ni tamathali za semi ambazo ni za adabu na huwa zinatumika kupunguza ukali wa maneno.

Neno tafsida lina kisawe tauria. Ni mojawapo ya tamathali za semi. Ni utumiaji wa lugha ya adabu na heshima ili kuondoa ukali, matusi au fedheha na lugha tovu kiadabu. Tafsida hutumika hususan katika mazungumzo na hata katika fasihi andishi kama vile riwaya, tamthilia na ushairi.

Mifano: 
*Badala ya kusema "Mama yule ana mimba." Sema "Mama yule ni mjamzito."
*Badala ya kusema "Mama anakaribia kuzaa mtoto." Sema "Mama anakaribia kujifungua mtoto."

Jamii:Lugha
Makubi

**Makubi** ni aina ya kitoweo ambayo uleta ladha wakati wa kula. 

Hiyo mboga hupikwa kwa kutumia vitu vifuatavyo: nyama ya kusaga, spinachi, kitunguu, karoti na nyanya.

## Namna ya kupika
Wakati wa kupika kwanza unachemsha nyama yako, halafu unaandaa vitu vilivyotajwa hapo juu; ukishamaliza unawasha moto wako au gesi yako, halafu unatenga sufuria yako jikoni. Hapo unaanza kupika: cha kwanza kabisa katika mapishi yetu unaanza kuweka mafuta, unaacha yapate moto kidogo. Baada ya hapo unaweka vitunguu; hivyo vitunguu unaacha mpaka viwe vya kawahia. Baada ya hapo unaweka nyanya, nazo unaziacha mpaka zilainike. Ukishamaliza unaweka nyama yako uliyoisaga, unaacha vichemke mpaka nyama itakapoiva. Ukishamaliza unaweka spinachi yako, halafu unaigeuza kidogo, halafu unaiacha ichemke. Na wakati inapochemka hayatakiwi maji mengi: yenyewe inatakiwa iwe nzito. Hapo mboga imeshakwishaiva, unaiweka kwenye chombo safi, baada ya hapo ipo tayari kwa kula. Hii ni njia fupi ya kupika makubi.

Jamii:Chakula
Chainizi

**Chainizi** (yaani "ya China", kutoka Kiingereza "Chinese leaf" au "Chinese cabbage"; jina la kisayansi: "Brassica rapa") ni aina ya mboga ya majani jamii ya kabichi za Ulaya. Kutoka China, ilipoanza kulimwa zamani sana, imeenea duniani kote.

Inatupatia afya katika miili yetu, hasa kwa sababu ina wingi wa vitamini A na C.

Mboga ya chainizi wakati wa kupikwa huwekwa vitu vifuatavyo: nyanya, kitunguu, karoti na pilipili hoho; hivyo ni vitu ambavyo huwekwa kwenye mboga ya chainizi.

## Jinsi ya kupika mboga ya chainizi
Kwanza kabisa unawasha moto wako wa mkaa au gesi. Ukimaliza unaweka sufuria yako kwenye jiko, halafu unaweka mafuta ila unaayaacha yapate moto kwanza. Yakipata moto unaweka kitunguu na unaacha mpaka kiwe cha kahawia. Ukishamaliza unaweka karoti unaacha mpaka iwe ya njano. Baada ya hapo unaweka pilipili hoho; ukisha weka hoho unaweka nyanya na unaacha zichemke kama dakika mbili. Ikisha chemka unaweka mboga yetu ambayo ni chainizi, unaikoroga kidogo, halafu unaacha ichemke kama dakika mbili. Baada ya hapo unatafuta chombo kizuri cha kuwekea mboga yetu. Hivo ndivyo mboga yetu inavyopikwa. Kaa tayari kula.

Jamii:Mimea
Jamii:Chakula
Sakafu

[thumb|Watu wakitengeneza [sakafu ya mbao.]]
**Sakafu** ni sehemu ya chini ya nyumba au jengo lingine lolote iliyotandazwa na kupigiliwa vizuri kwa kuchanganya mawe, mchanga na simenti. Sakafu huweza pia kujengwa kwa mbao. 

## Aina
Aina ya sakafu inategemea mahitaji ambayo yanahitajika katika maisha ya mtu. Aina kuu ni:
*Sakafu ya viwanda
*Sakafu ya barabara

Kulingana na mahali ndani au nje ya majengo. kuna:
*Sakafu ya ndani
*Sakafu ya nje

Kulingana na malighafi iliyotumika kutengeneza sakafu, kuna:-
* sakafu ya ardhi
* sakafu ya mbao
* sakafu ya mianzi
* sakafu ya kokoto na saruji
* sakafu ya mawe
* sakafu ya matofali
* sakafu ya vigae kama vile za kauri, kioo, kaolini, n.k.
* sakafu ya mitale
* sakafu ya tarazo
* sakafu ya PVC
* sakafu ya lami

## Viungo vya nje
Jamii:Majengo
Kobe (kundinyota)

350px|thumb|Nyota za  Kobe (Corona australis) katika sehemu yao angani

**Kobe** (**Corona Australis** kwa Kilatini na Kiingereza)  ni jina la kundinyota kwenye angakusi ya Dunia.

## Mahali pake
Kobe ni kundinyota dogo linapakana na Mshale (pia Kausi au lat. *Sagittarius*) upande wa kaskazini na Nge (pia Akarabu, lat. *Scorpio*) upande wa magharibi, , Darubini (Telescopium) upande wa kusini, na Madhabahu (Ara) upande wa kusini magharibi. 

## Jina
Kobe lilijulikana kwa jina hili kwa miaka mingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota kutafuta njia baharini wakati wa usiku.
Jina la Kobe lilipokelewa na Waarabu walioijua zamani kwa jina la قبه *qubba* kutokana na umbo lake maana nyota hukaa kama nusuduara. Umbo hili linaweza kufafanishwa na umbo la mnyama kobe.

Wagiriki wa Kale waliona hapa shada la heshima la majani jinsi walivyowapa washindi wa michezo. Shada la heshima liliendelea baadaye kutazamiwa kama taji na hapo asili ya jina la kimataifa “Corona” linalomaanisha taji. Ilhali kuna kundinyota mbili zinazoitwa Corona zinatofautishwa kwa kuitwa ya kaskazini na ya kusini, hivyo Kobe ni Corona Australis (zamani pia Corona Austrina, kwa maana hiyohiyo).
 
Kobe ni kati ya makundinyota yiliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK kwa  jina la Στεφανος νοτιος *stefanos notios* (Shada la Kusini).  Iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Corona Australis. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'CrA­'.

## Nyota
Kobe ina nyota 21 zinazoweza kuangaliwa kwa macho matupu lakini hazingai sana. 

## Tanbihi
## Marejeo
* Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 75 ff (online hapa kwenye archive.org)
* Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7, ISSN 1031-2331
* Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
Nguruwe Mweusi wa Iberia

thumb|upright=1.25|Nguruwe wa Iberia au *Nguruwe weusi*.
**Nguruwe Mweusi wa Iberia** ni uzao wa jadi wa nguruwe-kaya (*Sus scrofa domesticus*) ambayo ni asili ya Rasi ya Iberia. 

Asili ya aina hii ya nguruwe inaweza kuwa nyuma ya *Neolithiki*, wakati ufugaji wa wanyama ulipoanza. 

Kwa sasa hupatikana sehemu ya kusini na kati ya Ureno na Hispania.

Nadharia iliyokubalika zaidi ni kwamba nguruwe wa kwanza waliletwa kwenye Peninsula ya Iberia na Wafoinike kutoka pwani ya Mashariki ya Mediterania, ambao waliingia na nguruwe mwitu. Ni mfano wa nadra katika uzalishaji wa nguruwe ulimwenguni. Uzazi wa Iberia kwa sasa ni moja ya mifano michache ya uzazi wa ndani ambao umebadilishwa na mazingira ya wachungaji ambao ni matajiri wa ardhi hasa katika rasilimali za asili.

Jamii:Nguruwe na jamaa
Jamii:Mamalia
Mpira wa mkono

**Mpira wa mkono** (kwa Kiingereza: Handball) ni mchezo ambapo timu mbili za wachezaji saba kila moja (wachezaji sita wa nje na kipa) hupiga mpira kwa kutumia mikono yao kwa lengo la kuutupa katika lango la timu nyingine. 

Mechi ya kawaida ina vipindi viwili vya dakika 30, na inachezwa kwenye kiwanja maalumu cha mita 40 kwa 20 (futi 131 kwa 66), na lango katikati ya kila mwisho. 

Malango yamezungukwa na eneo la mita 6 (futi 20) ambako kipa huyo anayelilinda ni karuhusiwa tu. Malengo yanapaswa kufanywa kwa kutupa mpira kutoka nje ya eneo au wakati wa "kupiga mbizi" ndani yake. 

Mchezo huu huchezwa ndani ya nyumba, lakini tofauti za nje zipo katika fomu ya uwanja wa mpira wa miguu na wa kikapu cha Kicheki (ambacho kilikuwa cha kawaida zaidi) na mpira wa pwani. Mchezo huu ni wa haraka na wa juu: timu za kitaaluma sasa zina mafanikio.

Mpira wa mkono kati ya malengo 20 na 35 kila mmoja, ingawa alama za chini hazijitokea hadi miongo michache iliyopita. Mawasiliano ya mwili yanaruhusiwa na watetezi wanajaribu kuacha washambuliaji wasifikia lengo.

## Historia
Mchezo huo ulianzishwa mwishoni mwa karne ya 19 kaskazini mwa Ulaya na Ujerumani. Sheria ya kisasa ya mchezo ilichapishwa mnamo mwaka wa 1917 nchini Ujerumani, na ilikuwa na marekebisho kadhaa tangu hapo. 

Mechi za kwanza za kimataifa zilichezwa chini ya sheria hizi kwa wanaume mwaka wa 1925 na kwa wanawake mwaka wa 1930. Mpira wa mkono wa wanaume ulichezwa mara ya kwanza katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 1936 huko Berlin kama nje, na wakati ujao katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 1972 huko Munich kama ndani, na umekuwa mchezo wa Olimpiki tangu hapo. Kwa timu ya wanawake uliongezwa katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 1976.

Shirika la Kimataifa la Mpira wa mkono lilianzishwa mwaka wa 1946 na kufikia mwaka wa 2016 limekuwa na mashirika ya wanachama 197. Mchezo huu unajulikana sana katika nchi za bara la Ulaya, ambazo zilishinda medali zote ila moja katika michuano ya dunia ya wanaume tangu 1938. Katika michuano ya dunia ya wanawake, nchi mbili tu zisizo za Ulaya zimeshinda jina: Korea Kusini na Brazil. Mchezo pia unapata umaarufu katika Mashariki ya Mbali, Afrika Kaskazini na sehemu za Amerika ya Kusini.

Jamii:Mpira wa mkono
Maudhui katika kazi ya kifasihi

**Maudhui katika kazi ya kifasihi** ni jumla ya mambo yanayozungumziwa na mtunzi katika kazi yake ya kifasihi ambayo anapenda kuyafikisha kwa hadhira.

## Vipengele vya maudhui
*dhamira
*ujumbe
*falsafa
*migogoro
*msimamo

Jamii:fasihi
Mpiji Magohe

**Mpiji Magohe** ni kijiji kimojawapo ndani ya mkoa wa Dar es Salaam, kata ya Mbezi. 

Jamii ya Wagogo na Wachaga hupatikana kwa wingi, hasahasa mtaa wa Kalifonia na Tanzanite.

Jamii:Mkoa wa Dar es Salaam
Zawadi

**Zawadi** ni kitu anachopewa mtu bila matarajio ya malipo au kurudisha. Kipengee si zawadi, ikiwa bidhaa hiyo, yenyewe, tayari inamilikiwa na yule anayepewa. Zawadi inaweza kutaja kitu chochote kinachofanya mtu mwingine kuwa na furaha au huzuni, hasa kama neema, ikiwa ni pamoja na msamaha na wema. 

Katika nchi nyingi, tendo la kubadilishana pesa, bidhaa, n.k. huweza kuendeleza mahusiano ya kijamii na kuchangia ushirikiano wa kijamii. 

Wanauchumi wamefafanua uchumi wa kutoa zawadi katika dhana ya uchumi. 

Zawadi zinawasilishwa pengine kwa wakati maalumu, kama siku ya kuzaliwa na, katika utamaduni wa Magharibi, Krismasi na matukio mengine.

Jamii:Utamaduni
Jamii:Uchumi
Jamii:Elimu jamii
Imani ya Kanisa

ya Mtaguso I wa Nisea, imani ya Kanisa ilipojitokeza dhidi ya uzushi wa Ario.]]

**Imani ya Kanisa** (kwa Kilatini: *fides Ecclesiae*; kwa Kiingereza: *Faith of the Church*) ni wazo la msingi la teolojia ya Kanisa Katoliki. Maana yake ni kwamba imani si kazi ya Mkristo binafsi kwanza, bali ya Kanisa lote kwa pamoja.

Kanisa ndilo lilipokea amana au hazina ya imani (*depositum fidei*) kwa Yesu Kristo kupitia Mitume wake. Likiongozwa na Roho Mtakatifu, alivyoahidi Yesu mwenyewe (Yoh 16:12-14), Kanisa linazidi kukumbuka na kuelewa yale yote yaliyofunuliwa naye, ili kwamba yawe hai karne hata karne. 

Hata yakitokea mapungufu au kukosekana uwiano mzuri katika ufundishaji wa imani wakati fulani au katika eneo fulani, Kanisa zima linasadikika kuwa haliwezi kupotewa na ukweli, bali linazidi kuufahamu kikamilifu. 

Vilevile, tendo la Mkristo kumsadiki Mungu na ufunuo wake linabebwa na imani ya taifa lake lote kama mtoto anavyobebwa na mama yake na kufundishwa naye kujua na kusema.

Hivyo Mkatoliki anahimizwa kushiriki zaidi na zaidi imani ya Kanisa lote (la nyakati zote na la mahali kote) ili azidi kusadiki kwa hakika, mbali na tafsiri binafsi zinazoweza kuathiriwa na umimi, na utamaduni n.k.

## Tazama pia
*Imani sahihi

## Tanbihi
## Chanzo 
*Catechism of the Catholic Church No. 166-169

Jamii:Kanisa Katoliki
Ukuta

*Kwa makala juu ya taasisi ya UKUTA, nenda UKUTA.*

300px|thumb|Ukuta wa Berlin
**Ukuta** ni muundo wima unaopakanisha nafasi kuwa tofauti, kama maeneo ya ndani na nje au vyumba ndani ya jengo. 

## Ukuta nje ya jengo
Nje ya jengo ukuta hujengwa kwa kuonyesha mipaka ya eneo na kuzuia watu au wanyama kuingia ndani. Vivyo hivyo unaweza kulenga kuwazuia wasitoke. Katika matumizi haya ukuta unafanana na madhumuni ya fensi lakini ni imara zaidi. 

Uwanja wa nyumba mara nyingi huzungushwa kwa ukuta kwa kuongeza usalama. Ukuta wa Berlin ulijengwa katikati ya jiji la Berlin wakati wa ugawaji wa Ujerumani ili wakazi wa sehemu chini ya utawala wa kidikteta upande wa mashariki wasikimbilie upande wa magharibi.

Katika mazingira ya ugomvi ukuta hujengwa pia kwa kuzuia mashambulio na kwa kusudi la kusaidia utetezi. Katika historia kuna mifano kadhaa ya kuta kubwa kama Ukuta wa China au kuta za mpakani wa Uajemi na Dola la Roma. Mara nyingi kwa kusudi hili miji ilizingirwa kwa ukuta (ngome).

Ukuta una matumizi tofauti tena kwa kuzuia banguko na miporomoko ya ardhi. 
*Kwenye mtelemko mkali ukuta unaweza kuzuia kuteleza kwa ardhi au mawe ya juu kushuka chini, mfano baada ya mvua, na kuharibu barabara au nyumba chini yake
* Milimani ukuta unasaidia kuzuia uharibifu kutokana na banguko la theluji.

## Ukuta ndani ya jengo
Ukuta ndani ya jengo huwa na madhumuni mawili:
* kutenganisha vyumba
* kubeba uzito wa sehemu za juu kama ghorofa au dari.

## Aina za maunzi ya kujenga kuta
Kuna aina nyingi za maunzi yanayotumiwa kujenga kuta:
* Ukuta wa zege
* Ukuta wa udongo
* Ukuta wa matofali
* Ukuta wa mawe
* Ukuta wa kioo
* Ukuta wa miti/mbao
* Ukuta wa chuma n.k.

Jamii:Majengo
Mtumbwi

[thumb|[Mtu wa Australia akiendesha mtumbwi.]]
**Mtumbwi** ni chombo kilichotengenezwa kutokana na kigogo cha mti ambacho kina shimo na hakina mkuku, lakini kina tezi na omo kama mashua. 

Mtumbwi hutumika zaidi katika usafiri wa masafa mafupi, kama vile kuvuka mto, ziwa, au bahari ndogo. Mara nyingi, mtumbwi huchukuliwa kuwa chombo kidogo na kinachofaa kwa safari fupi.

Mara nyingine, neno "mtumbwi" linaweza kutumika kwa muktadha wa lugha ya kisanii au mithali kuelezea hali fulani au safari ya maisha.

Jamii:vyombo vya majini
Nyanya chungu

thumb|Ngogwe Habeshi
thumb|Ngogwe za Afrika
**Nyanya chungu** (pia **ngogwe** au **nyanyamshumaa**) ni tunda la mngogwe, jamii ya mbiringani, ambalo linatumika kama mboga. 

Ina wingi wa vitamini (A, B, C, K) na madini, hivyo inasaidia sana afya.

Ina ladha chunguchungu na huliwa kwa ugali, lakini ngogwe Habeshi inaweza kuliwa mbichi pia.

Mboga ya nyanya chungu wakati wa kupikwa huwekwa vitu vifuatavyo kama: nyanya, kitunguu, karoti na pilipili hoho, lakini pia bamia. 

## Jinsi ya kupika
Unawasha moto wako au gesi yako; ukishamaliza unaweka sufuria yako kwenye jiko na unaacha ipate moto kidogo. Ikishapata moto unaweka mafuta, unaacha yapate moto, halafu unaweka kitunguu. Ukishaweka unaacha mpaka kiwe cha kahawia. Kikishaiva unaweka pilipili hoho, ikishaiva unaweka karoti. Baada ya hapo unaacha vichemke. Vikishachemka unaweka nyanya, unaacha mpaka ziive. Nyanya zikishaiva unaweka nyanya chungu zako, halafu unatia maji kidogo na unafunika ili zichemke.

Jamii:Matunda
Jamii:Chakula
Taarifa

**Taarifa** (kutoka neno la Kiarabu) ni habari maalumu inayowasilishwa ama kwa mdomo ama kwa maandishi.

Pia ni takwimu zilizochakatwa ambazo zina maana kamili inayoweza kutumika katika kufanya maamuzi fulani.

Mfano: 
*1, 2, 3, 4, 5, 6... ni takwimu. Lakini 
*Orodha ya namba shufwa 2, 4, 6... ni taarifa.

Taarifa hutofautiana kulingana na muktadha kama ilivyo kwa takwimu.

Taarifa ya habari ni wasilisho la maelezo ya tukio au hali maalumu kwa jamii nzima linalopitia njia yoyote: redio, gazeti, runinga, mbiu au mikutano.

## Tazama pia
*Data

## Viungo vya nje
*https://www.google.ca/search?hl=sw&dcr=0&q=taarifa+ya+habari&sa=X&ved=0ahUKEwib5cS_kufZAhWFo1kKHYGlDQIQ1QIIsAEoAw&biw=1920&bih=974

Jamii:Habari
Jamii:Kompyuta
Ventriko

thumb|300px|9. ventriko ya kushoto; 10. ventriko ya kulia.
**Ventriko** ni chumba kikubwa cha moyo ambacho hufanya kazi ya kupokea damu kwenye auriko na kuipeleka kwenye mishipa ambayo hufanya kazi ya kuipeleka damu kwenye sehemu za mwili hadi kwenye mapafu. 

Pia ventriko imegawanyika katika sehemu mbili ambazo ni: ventriko ya kulia na ventriko ya kushoto. Ventriko ya kulia ina ukuta mkubwa kuliko ya kushoto kwani huzuia damu  kwa nguvu kubwa kuliko ya kushoto, kwani ya kushoto yenyewe haifanyi kazi ya kuzuia bali huelekeza damu kwenye ateri ya mapafu.

Jamii:Moyo
Jamii:Damu
Uso

**Uso** ni sehemu ya mwili inayoweza kumtambulisha zaidi mtu au mnyama. 

Kwa kawaida uso hupatikana sehemu ya mbele ya kichwa cha mnyama au wanadamu; ingawa si wanyama wote wanaoona, uso ni muhimu kwa utambulisho wa kibinadamu.

Jamii:viungo vya mwili
Jamii:Kichwa
Uzushi

**Uzushi** ni hali ya kueneza habari zisizo na ukweli au habari za uongo kabisa. Mtu anayeeneza uzushi huwa na madhumuni ya kumdhalilisha mwingine, kumuharibia sifa yake na kadhalika.

Uzushi huweza kumfanya mtu aliyezushiwa jambo kuwa na hofu, kutojiamini, kujitenga na watu, kutokuwa na uhuru, kutofanya maamuzi sahihi. 

Pia uzushi au uongo huweza kutumiwa na watu katika kueneza imani potofu, kuhimiza watu kufanya mabaya na kadhalika.

Uongo hutumiwa zaidi na wanasiasa katika kujitafutia kura kutoka kwa wananchi.

Kwa matumizi ya istilahi hii kuhusu mafundisho ya kidini, ona Uzushi wa kidini.

Jamii:Elimu jamii
Jamii:Maadili
Jamii:Dini
Mlo kamili

thumb|Mkusanyiko wa vyakula vinavyo unda mlo kamili
**Mlo kamili** ni mkusanyiko wa vyakula mbalimbali ambavyo kwa pamoja huimarisha na kuujenga mwili wa binadamu na wanyama kwa sababu vinaleta virutubishi vyote vinavyohitajika.

Kuna makundi matatu ya vyakula, nayo ni:
*1) vyakula vinavyojenga mwili
*2) vyakula vinvyoupa mwili nguvu
*3) vyakula vinavyoupa mwili joto.

Katika makundi hayo tunatoa aina za vyakula, nazo ni:
*1) protini
*2) mafuta
*3) wanga (kabohidrati)
*4) vitamini
 
## Protini
Protini ni kundi dogo la chakula linalofanya kazi ya kuujenga mwili. Protini hufanya kazi ya kuyaziba majeraha ambayo mtu ameyapata katika mwili wake.

Ili tuweze kuijenga miili yetu inatubidi tule vyakula vyenye protini kwa wingi. Vyakula hivyo ni kama: samaki, nyama, senene, maharage, mayai n.k.

Protini ni chakula cha kwanza kumeng'énywa tumboni (pepsini).

## Mafuta
Mafuta ni kundi dogo la chakula linalofanya kazi ya kuipa miili yetu joto. Vyakula hivi ni muhimu kwa watu wanaokaa maeneo yenye baridi, kwa mfano Ulaya, Asia Kaskazini n.k.

Mfano wa vyakula vinavyoipa miili yetu joto ni: alizeti, karanga, mafuta ya kupikia, ufuta, nazi, machikichi (mawese) n.k

## Wanga
Wanga ni kundi dogo la chakula linalofanya kazi ya kuiipa miili yetu nguvu. Vyakula vya wanga ni muhimu kwa sababu huipa miili yetu nguvu ambayo tunaitumia katika kufanya kazi mbalimbali; mfano wa kazi hizo ni: kulima, kubeba mizigo, kujenga, kuwinda, kutengeneza vitu mbalimbali n.k.

Vyakula hivi ni muhimu kwa watu wanaofanya kazi nzito kwani huhitaji nguvu nyingi kwa ajili ya kazi hizo.

Mfano wa vyakula vinavyoipa miili yetu nguvu ni: ugali, wali, viazi, mihogo, mkate, andazi, kande n.k.

## Vitamini
Vitamini ni kundi dogo la vyakula linalofanya kazi ya kuilinda miili yetu dhidi ya magonjwa mbalimbali.

Vyakula hivi ni muhimu sana katika miili yetu kwa kuwa bila vyakula hivi tunaweza kupata magonjwa mengi na hatimaye kufa.

Kuna vyakula vingi vyenye vitamini kama vile: nanasi, embe, karoti,papai, chungwa n.k.

Kuna vitamini A, B, C, D, E, B/1, B/2 n.k.

Vyakula vyenye vitamini A huzuia ugonjwa uitwao anemia ambao ni ukosefu wa vitamini hivyo, vyakula vyenye vitamini B huzuia ugonjwa wa beriberi, vyakula vyenye vitamini C huzuia ugonjwa wa kiseyeye, vyakula vyenye vitamini D huzuia ugonjwa wa matege na vyakula vyenye vitamini E huzuia ugojwa wa via vya uzazi.

Kwa hiyo tule mlo bora ili kuimarisha na kuijenga miili yetu.

Jamii:Afya
Jamii:Chakula
Malighafi

.]]
**Malighafi** (kutoka maneno ya Kiarabu "mali" + "ghafi"; kwa Kiingereza "raw material") ni kitu chochote ambacho kinatumika katika utengenezaji wa bidhaa. 

Mfano wa bidhaa na malighafi zake ni ngozi ambayo hutumika kutengenezea viatu, mkanda, begi na kadhalika. 

Mfano mwingine ni matunda ambayo hutumika kutengeneza vinywaji mbalimbali. 

Vilevile mbale hutumika kupata metali safi; mfano kuyeyusha mbale wa chuma kupata chuma na feleji. 

Bara la Afrika lina 30% za akiba zote za malighafi zisizo nishati duniani, lakini utajiri huo umeathiri vibaya wakazi wake. Tatizo hilo linaitwa kwa Kiingereza "Dutch disease" au "resource curse" (yaani laana ya kuwa na vyanzo vya maliasili). 

Laana hii imekuwa wazi hasa katika eneo ambalo kwa sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambalo lina malighafi nyingi ajabu, ambazo zimesababisha ukoloni, dhuluma, vita vya wenyewe kwa wenyewe kwa wingi n.k. hadi leo (ukoloni mamboleo).
## Marejeo
Jamii:Uchumi
Maunzilaini

**Maunzilaini** (pia: **maunzi laini**, kwa Kiingereza *software*) ni jumla ya programu na data zinazodhibiti utendaji wa kazi ya kompyuta. Ni tofauti na mashine ya kompyuta yenyewe inayotajwa kama maunzingumu (hardware).

## Kujenga programu 
Katika mfumo wa programu, programu ni kipande cha data kinachotumiwa na prosesa ili kuendesha operesheni mbalimbali za kompyuta kulingana na maagizo yaliyotolewa. Programu huwa na maelekezo yanayowasilisha taratibu za kutekeleza kazi tofauti za kompyuta kama vile kuchakata data, kudhibiti vifaa, na kusimamia rasilimali za mfumo. Sifa za programu ni pamoja na uwezo wake wa kubadilika, ufanisi katika kutekeleza majukumu, na uwezo wa kufanya kazi katika mazingira tofauti ya kompyuta. Programu pia inaweza kuwa na sifa za kuegemea, usalama, na ushirikiano.

## Tanbihi
## Marejeo
* Kiputuputi, Omari (2011). Kamusi Sanifu ya Kompyuta, Taasisi ya Taaluma za Kiswahili, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Toleo la Kwanza 2011, ISBN 978 9987 531 127

Jamii:Kompyuta
Hivi Ama Vile

**"Hivi-Ama-Vile"** (pia unajulikana kama **Watani wa Jadi**) ni jina la wimbo uliotoka 18 Agosti, 2017 wa wasanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania - Rostam, yaani Roma na Stamina ndiyo kifupi cha **Rostam**. Wimbo umetayarishwa na Mr. T. Touch ukiwa wimbo wa kwanza kutolewa kama Rostam. Wimbo una majibizano ya nani ni nani, na nani zaidi kuliko nani. Wametajwa wasanii, wanasiasa na watu wengine wenye athira kubwa katika jamii ya Watanzania. Wimbo umetoka siku nane tangu kutolewa wimbo wa Roma wa "Zimbabwe", yaani ulitoka tarehe 10 Agosti 2017 na huu ukatoka tarehe 18 Agosti 2017. Video ya wimbo huu umeongozwa na Nicklass aliyeongoza wimbo wa Zimbabwe pia.

## Tazama pia
*Zilipendwa
*Too Much
*Utaniua
*Muziki

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
Ni Mimi

**Ni Mimi**, ni jina la albamu ya kwanza kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop wa Dar es Salaam, Tanzania maarufu kama II Proud.  Albamu imetoka mwaka 1995 - ikiwa kama albamu ya kwanza ya rap iliyotungwa kwa Kiswahili kwa utunzi wa rapa mwenyewe bila kunakili nyimbo za nje wala kuimba Kiingereza. Kuanzia utayarishaji mpaka mashairi ni ubunifu kamili ya rap ya Kiswahili. Albamu ya kwanza ya Kiswahili (lakini midundo na melody ni ya nyimbo za nje - Marekani ilikuwa ya Saleh Jabri iliyotoka mwaka 1991). Albamu zingine zilikuja baadaye kama vile Kwanza Unit (1994), Mabishoo ya Contish kutoka Zanzibar (1993). 

II Proud alikuja kivingine sana. Mwitiko kutoka kwa hadhira ulikuwa mkubwa sana ukapelekea kutoka albamu nyingine mwaka uliyofuata Ndani ya Bongo. 

## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo katika albamu ya ''''''':

## Kikosi kazi
*Usanifu: Douglas Mpoto, Jackson N., Shilla Shanda
*Mtayarishaji: Hardblasters Crew, II Proud na Marlone Linje

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/II-Proud-Ni-Mimi/release/8703607 ] katika wavuti ya Discogs
Jamii:Albamu za 1995
Jamii:Albamu za II Proud
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Marlone Linje
Jamii:Albamu za hip hop za wasanii wa Tanzania