open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pambo

, karne ya 17, Makumbusho ya Taifa, New Delhi, India.]]
**Pambo** (wingi: **Mapambo** kutoka kitenzi: *kupamba*) ni kitu au kifaa kinachotumika kuongezea urembo au uzuri wa mtu, nyumba, au kitu kingine chochote. 

Tangu zamani za kale binadamu ameonyesha kipaji chake cha usanii kwa kupamba vitu mbalimbali, hasa vile vinavyomhusu zaidi, kama vile mavazi yake na mwili wake mwenyewe.

## Mapambo katika ujenzi
Katika ujenzi na sanaa ya mapambo ni zana zinazotumika kutia nakshi eneo au kitu fulani. Mapambo kwa ajili ya majengo huchongwa kutoka kwenye mawe, mbao au vito vya thamani, udongo, au pia mengine huchorwa juu yake, k.mf. juu ya kitambaa.

Mitindo mbalimbali ya mapambo imegunduliwa kupitia sanaa na ujenzi, ikiwemo ya ufinyanzi, samani na kazi za uhunzi pia. Kwenye nguo, kuta na vitu vingine ambapo mapambo yaweza kuwa kitu pekee kinachosaidia kuwepo kwake, michoro na miundo pia hutumika zaidi. 

Miundo mbalimbali inayotumika katika michoro ya mapambo hutolewa katika maumbo ya kijiometri, na maumbo ya maua, picha, michoro mbalimbali kama ya mimea na wanyama pia.

## Aina za mapambo anayovalia binadamu 
Mara nyingi katika jamii, binadamu, haswa mwanamke, anapenda sana kujitia nakshi kwa mapambo yaliyotengenezwa kwa vito au hata plastiki za rangi. Hii imekuwa jambo la kawaida katika jamii. Mapambo hayo kwa wanawake wa Kiafrika ni kama vile:

#Herini/kipuli ni pambo linalotengenezwa kwa madini ya dhahabu, shaba au fedha linalovaliwa sikioni.
#Mkufu ni pambo lenye umbo la mnyororo mwembamba lililotengenezwa kwa aina fulani ya madini linalovaliwa shingoni.
#Kikuba kinachovaliwa nyweleni.
#Kipini ni kichuma chenye rangi ya dhahabu, shaba au fedha kinachovaliwa puani.
#Bangili ni pambo la mviringo linalovaliwa mkononi.
#Utaji ni ushungi unaotiwa maua ya kung'ara unaovaliwa kichwani.
#Kidani ni pambo linalovaliwa shingoni.
#Koja ni shada la mtungo mrefu wa maua au shanga linalovaliwa shingoni.
#Udodi ni uzi mwembamba unaotengenezwa kutokana na ngozi au chuma unaovaliwa mkononi.
#Kikukuni pambo linalotengezwa kwa madini ya dhabu, shaba au fedha linalovaliwa mguuni.
#Chupio ni kifaa cha chuma au plastiki kinachofanana na pini kinachotumiwa kubania nywele.

## Tanbihi
Jamii:Sanaa
Nakshi

ya karne ya 18 ya mtindo wa Rococo, Bavaria, Ujerumani.]]
 juu ya kifaa cha Kituruki.]]
 ya China yenye mchoro wa joka.]]
 cha Wendel Dietterlin, 1598.]]
 juu ya mlango madrasa wa Kairo, Misri.]] 
**Nakshi** ni kitu chochote kinachotumika kuongeza mvuto wa uzuri wa kitu fulani.

Toka zamani za kale binadamu ameonyesha kipaji chake cha usanii kwa kutia nakshi vitu mbalimbali alivyotengeneza au alivyotumia.

Nakshi zilitumika kwa namna ya pekee upande wa dini, katika maabadi na katika vifaa vya ibada, kama vile mavazi.

Jamii:Sanaa
Sabini na mbili

**sabini na mbili** ni namba inayoandikwa **72** kwa tarakimu za kawaida na LXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 71 na kutangulia 73. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 72 KK na 72 BK.

## Tanbihi
Sabini na nne

**Sabini na nne** ni namba inayoandikwa **74** kwa tarakimu za kawaida na LXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 73 na kutangulia 75. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 37.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 74 KK na 74 BK.

## Tanbihi
Sabini na tano

**sabini na tano** ni namba inayoandikwa **75** kwa tarakimu za kawaida na LXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 74 na kutangulia 76. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 75 KK na 75 BK.

## Tanbihi
Sabini na sita

**Sabini na sita** (au **sita na sabini**) ni namba inayoandikwa **76** kwa tarakimu za kawaida na LXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 75 na kutangulia 77. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 76 KK na 76 BK.

## Tanbihi
Sabini na saba

**Sabini na saba** (au **saba na sabini**) ni namba inayoandikwa **77** kwa tarakimu za kawaida na LXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 76 na kutangulia 78. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 77 KK na 77 BK.

## Tanbihi
Sabini na nane

**Sabini na nane** ni namba inayoandikwa **78** kwa tarakimu za kawaida na LXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 77 na kutangulia 79. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 78 KK na 78 BK.

## Tanbihi
Sabini na tatu

**Sabini na tatu** ni namba inayoandikwa **73** kwa tarakimu za kawaida na LXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 72 na kutangulia 74. 

**73** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 73 KK na 73 BK.

## Tanbihi
Ziwa Ladoga

**Ziwa Ladoga**  (Kirusi:Ладожское озеро, *Ladozhskoe ozero,*  yaani, *Ziwa Ladozhskoe;*)  ni ziwa la Urusi. Liko baina ya mkoa wa Leningrad Oblast na Karelia. 

Lina ukubwa wa kilomita za mraba zipatazo 17,870.

## Tazama pia 
* Orodha ya maziwa ya Urusi

## Tanbihi
Jamii:Maziwa ya Urusi
Orodha ya milima ya Urusi

Maandishi madogo[thumb|right|220px|[Elbrus]]

Hii ni **orodha ya milima ya Urusi** yenye kimo cha zaidi ya mita 5,000.

Jamii:Milima ya Urusi
Jamii:Milima ya Ulaya
Jamii:Milima ya Asia
Bahari ya Azov

thumb|Bahari ya Azov
**Bahari ya Azov** ni bahari ya pembeni ya Bahari Nyeusi. Iko kati ya Ukraine, Urusi, Krim na Bahari Nyeusi. 

Eneo lake ni km2 39 000 hivi.

Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Urusi
Jamii:Jiografia ya Ukraina
Bahari ya Barents

[thumb|300px|[Ramani ya Bahari ya Barents.]]
**Bahari ya Barents** (Kinorwei: Barentshavet; Kirusi: Баренцево море *Barentsevo More*) ni tawi la Bahari ya Aktiki, na iko kaskazini kwa Urusi, Norwei na funguvisiwa la Svalbard pamoja na Kisiwa cha Dubu. Visiwa vya Novaya Zemlya vinaitenganisha na Bahari ya Kara.

Eneo lake ni la km² 1,424,000. Jina limetokana na baharia Mholanzi Willem Barents. 

Sehemu hii ya bahari haina kina kirefu, kwa wastani ni mita 230 pekee. Kiuchumi ni muhimu kwa uvuvi na uchumbaji wa gesi na mafuta ya petroli.

Hata kama ni sehemu ya Bahari ya Aktiki, inaweza kupitiwa na meli karibu mwaka wote kwa sababu inapokea maji ya vuguvugu kutoka Mkondo wa Ghuba wa Bahari Atlantiki unaoishia hapa. Maji ya vuguvugu ni msingi kwa kuota kwa planktoni ambayo ni lishe kwa aina nyingi za samaki.

Jamii:Aktiki
Jamii:Bahari ya pembeni
Bahari Nyeupe

thumb|Ramani ya Bahari Nyeupe (ing. White Sea)
thumb|Picha za Bahari Nyeupe jinsi inavyoonekana kutoka angani
**Bahari Nyeupe** ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki upande wa kaskazini ya Urusi ya Kiulaya ikipakana na mikoa ya Murmansk Oblast, Karelia na Arhangelsk Oblast. Inazungukwa na nchi kavu pande tatu hivyo ni kama ghuba kubwa la Bahari ya Barents. Eneo lake ni la km² 90,800.

Bandari muhimu ni Arkhangelsk. Kupitia mito na mifereji kuna njia za maji hadi Bahari Baltiki na Bahari Nyeusi.

Jamii:Bahari
Jamii:Aktiki
Bahari ya Chukchi

thumb|Bahari ya Chukchi
**Bahari ya Chukchi** ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi na Alaska. Eneo lake ni км² 589.600. 

Jamii:Bahari
Jamii:Aktiki
Uislamu nchini Lesotho

**Uislamu nchini Lesotho** katika mwaka wa 2013 ulikadiriwa kuwa na wafuasi 3,000 kati ya wakazi milioni 2 nchi nzima. 

Sehemu kubwa ya jamii ya Kiislamu nchini humo ni kutoka Asia ya Kusini (India, Pakistan, Bangladesh, na Sri Lanka), lakini pia kuna idadi kubwa ya wakazi kutoka Mashariki ya Kati, kama vile Afghanistan. 

Waislamu wenye asili ya Asia Kusini, wamekuwa mashuhuri mno hasa kwa kuweza kuanzisha jumuia na taasisi za Kiislamu kadha wa kadha na kufanya biashara vilevile. 

## Marejeo
Uislamu nchini Liberia

mjini Voinjama.]]

**Uislamu nchini Liberia** unakadiriwa kufuatwa na watu karibia asilimia 12.2 ya idadi ya wakazi wote wa nchini humo. 

Sehemu kubwa ya Waislamu wa Liberia ni wale wanaofuata mafundisho ya Maliki dhehebu la Sunni, kukiwa na idadi kiasi ya Shia na Ahmadiyya. Kundi kubwa la Waislamu nchini humo ni la kabila la Wavai na Mandingo lakini pia  Wagbandi, Kpelle na jamii zingine ndogondogo.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Globalsecurity.org report on religion in Liberia
* "The Status of Liberia Muslims And The Advocacy For Sharia Courts" 15 November 2002 
* "Religion And Power in Liberia" 17 June 2005 
* Islamicpopulation.com: Liberian Muslims

Jamii:Dini nchini Liberia
Uislamu nchini Libya

wa Mawlai Muhammad mjini Tripoli.]]
**Uislamu nchini Libya** ndio dini inayongoza kwa wingi wa wafuasi.

Sehemu kubwa ya waumini wa Libya ni wale wanaofuata dhehebu la Sunni, ambapo hutoa mafunzo ya kidini na mwongozo wa sera za utawala wa nchi na serikali kwa ujumla. Ni vigumu kubagusha dhana hii kwani hata kwa wale ambao hawakuamini Uislamu kikamilifu nao wamekuwa wafuasi wa utaratibu huu nchini humo. 

Libya, wameweka vipaumbele juu ya thamani ya Uislamu na mafunzo yake, yaani, kuanzia utamaduni, mafunzo ya Kurani kwa kiwango cha juu mno, kiasi kwamba nchi hufuata miongozo ya sharia za Kiislamu. 

Libya ina sehemu ndogo sana ya wafuasi wa Ahmadiyya na Shia hasa inahusisha wahamiaji kutoka Pakistani, kupitia majimbo yasiyojulikana nchini nzima.

## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Libyan Quran Reciter  with live Quran for streaming.
Robert Huth

[thumbnail|right|260px|Robert Huth akichezea [Middlesbrough F.C.|Middlesbrough mwaka  2009]]
**Robert Huth** (alizaliwa Biesdorf, mashariki mwa Berlin, Ujerumani, tarehe 18 Agosti 1984) ni mchezaji wa mpira.

## Maisha
Utotoni alichezea soka katika timu ya mtaani Vfb Forfuna Biesdorf, kisha Feunion  Berlin.

Alichezea timu za Chelsea, pia Bayern Munich walimtaka lakini hawakufanikiwa, akaenda Middlesbrough. 

Baada ya miaka miwili akaenda Stoke City aliichezea mechi ya 100 katika ligi kuu ya Uingereza dhidi ya Evarton mnamo 4 Oktoba 2009. 

Msimu wa 2010/2011 aliisaidia Stoke City kucheza fainali za FA na kufungwa na Manchester City goli 1-0 na Huth alitangazwa kuwa mchezaji bora wa Stoke City.

Mwaka 2013 aliumia na kufanyiwa operesheni ambazo zilimweka nje msimu mzima na mwanzoni mwa 2014/2015 akaumia tena na kukaa nje kwa miezi miwili ambapo alirudi 9 Desemba 2014 akacheza dhidi ya Arsenal.

Kwa misimu 6 alikuwa amechezea mechi 188. 

Tarehe 2 Februari 2015 hult alitua Leicester City kwa mkopo mpaka mwishoni mwa msimu: kuwasili kwa Huth kulisababisha washinde mechi 9 za mwisho na kubaki ligi kuu.

Baada ya kusajiliwa na Leicester tarehe 24 Juni 2015, Huth amekuwa tegemeo kubwa kwenye kikosi hadi kukiwezesha kuchukua ubingwa wa ligi kuu ya Uingereza mwaka 2016. 

Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Kipaji

thumb|Cristiano Ronaldo ni mreno mwenye kipaji kikubwa cha mpira wa miguu
thumb|Usain Bolt ni Mjamaika mwenye kipaji cha riadha
**Kipaji** (kutoka kitenzi "ku-pa"; kwa kuwa watu wa dini huamini kipaji mtu hupewa na Mungu katika uumbaji) ni sehemu ya uwezo wa kufanya jambo fulani kwa ngazi ya juu. Kipaji kinaweza kuwa cha kimwili au cha kiakili. 

Kipaji ni uwezo wa kuzaliwa nao wa kufanya kazi fulani lakini kinaweza kikandelezwa au kutoendelezwa. Kipaji hakirithishwi wala huwezi kujifunza sehemu yoyote.

Ni uwezo, ujuzi ulioendelezwa, maarifa au uhodari na mtazamo alionao mtu. 

Asili ya ndani ya kipaji ni kuonyesha ujuzi na mafanikio, ambayo huwakilisha maarifa au uwezo unaopatikana kupitia kujifunza.

Kipaji huweza kuishi ndani ya mtu bila kupotea. Kadiri kinavyozidi kutumiwa ndivyo huzidi kuimarika.

Mfano wa vipaji ni: kuchora, kutambua na kuvumbua vitu kwa haraka.

Jamii:Elimu jamii
Jamii:Saikolojia
Jimbo Kuu la Juba

**Jimbo Kuu la Juba** (kwa Kilatini Archidioecesis Iubaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Malakal, Rumbek, Tombura-Yambio, Torit, Wau na Yei.  

Askofu mkuu wake ni Stephen Ameyu Martin Mulla.

## Historia
* 1927: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Bahr el-Gebel 
* 1951: Kupandishwa cheo kuwa Apostolic Vicariate
* 1974: Kufanywa jimbo kuu

## Uongozi
Viongozi wote wa jimbo mpaka leo wamepatikana katika shirika la Wamisionari la mtakatifu Daniel Comboni.

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 25,137, ambapo kati ya wakazi 945,000 (2013) Wakatoliki ni 745,000 (sawa na 78.8%). Parokia ziko 12, mapadri ni 60 na watawa 76, 

## Hati rasmi za Papa kwa Kilatini
* Breve *Expedit ut*, AAS 19 (1927), p. 405
* Bolla *Si uberes fructus*, AAS 43 (1951), p. 583
* Bolla *Cum in Sudania*, AAS 67 (1975), p. 164

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Juba
Mwanasheria Mkuu

**Mwanasheria Mkuu** ni mtaalamu wa sheria mwenye kazi ya kushauri serikali au mahakama katika utekelezaji wa majukumu yake.

Nafasi hii inapatikana katika nchi mbalimbali hasa kama zinazothiriwa na haki ya Uingereza yaani katika koloni zake za zamani.

Anaweza kuchaguliwa na bunge, na rais au kamati za pekee. 

## Tanzania
Kufuatana na kifungu 79 cha katiba ya Tanzania mwanasheria mkuu anashiriki katika mikutano ya baraza la mawaziri, kazi yake ni kuwa mshauri mkuu wa serikali katika masuala ya kisheria, kuwakilisha na kutetea serikali mahakamani au hata kutoa shauri la kisheria kwa mahakimu.

Mwanasheria mkuu wa Tanzania anateuliwa na rais tu. Anaweza kuwa mbunge kutokana na wahifadhi wake na atashika madaraka yake mpaka uteuzi wake utakapofutwa na rais au mara tu kabla ya rais mteule kushika madaraka.

Wafuatao waliwahi kuwa mwanasheria mkuu wa Tanzania:
*Roland Brown	1964 - 1965
*Mark Bomani	1965 - 1976
*Joseph Warioba	1976 - 1985
*Damian Lubuva	1985 - 1993
*Andrew Chenge	1993 - 2005
*Johnson Mwanyika	2005 - 2009.
*Frederick Werema	2009 - 2014
*George Masaju	2015 - 2018
* Adelardus Kilangi 2018 - 

Kilangi alirudishwa katika nafasi hiyo tarehe 5 Novemba 2020 akithibitishwa katika cheo chake na rais John Pombe Magufuli. 

## Marejeo
Jimbo Katoliki la Rumbek

**Jimbo la Rumbek** (kwa Kilatini Dioecesis Rumbekensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.  

Askofu wake wa mwisho alifariki mwaka 2011 na tangu hapo hakukuwa na mwingine hadi Machi 2021 alipoteuliwa Christian Carlassare, M.C.C.I.

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 60,000, ambapo kati ya wakazi 1,561,000 (2017) Wakatoliki ni 182,000 (sawa na 11.7%). Parokia ziko 13, mapadri ni 29 na watawa 64. 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Jimbo la Maziwa
Jimbo Katoliki la Tombura-Yambio

**Jimbo la Tombura-Yambio** (kwa Kilatini Dioecesis Tomburaënsis-Yambioensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.  

Askofu wake ni Edward Iiboro Kussala (tangu mwaka 2008).

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 81,321, ambapo kati ya wakazi 1,691,000 (2014) Wakatoliki ni 1,072,000 (sawa na 63.4%). Parokia ziko 12, mapadri ni 32 na watawa 37, 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Yambio
Kabuku Ndani

**Kabuku Ndani** ni kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 16,575 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,551 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Handeni Vijijini
Uislamu nchini Madagascar

mkuu mjini Antananarivo.]]

**Uislamu** umeanzishwa vyema katika nchi ya leo ijulikanayo kama Madagaska. Kwa karne na karne na leo hadi leo hii Waislamu nchini humo wanawakilisha karibia asilimia 7 ya jumla ya wakazi wote wa nchini humo. 

Karibia Waislamu wote wa Madagascar wanafuata dhehebu la Sunni katika mafundisho ya [Imamu]] Shafi, huku kukiwa na idadi ndogo ya wafuasi wa Ahmadiyya ambao walianza kuingia kwenye miaka ya 1980.

## Marejeo
Jimbo Katoliki la Malakal

**Jimbo la Malakal** (kwa Kilatini Dioecesis Malakalensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.  

Askofu wake wa mwisho (hadi 2009) alikuwa Vincent Mojwok Nyiker, lakini kwa sasa hakuna mwingine.

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 238,000, ambapo kati ya wakazi 4,562,000 (2013) Wakatoliki ni 898,000 (sawa na 19.7%). Parokia ziko 16, mapadri ni 22 na watawa 27, 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Malakal
Uislamu nchini Malawi

mjini Zomba.]]

**Uislamu nchini Malawi** ni dini ya pili kwa ukubwa baada ya Ukristo. 

Karibia Waislamu wote wa Malawi ni wafuasi wa dhehebu la Sunni.Japokuwa ni vigumu kukadiria, kwa mujibu wa CIA Factbook, mnamo mwaka wa 2008 karibia asimilia 12.8 ya idadi ya wakazi nchini humo ni Waislamu; kiasi kidogo kama hicho kimekataliwa na jumuia za Kiislamu nchini humo, ambao wamelalamikia ya kwamba kiasi halisi ni asilimia 30-35 (ambacho kilielezewa kama "fikra za kujitakia"). 

Kwa mujibu wa Mradi wa Dini wa Malawi unaoendeshwa na Chuo Kikuu cha Pennsylvania, mnamo 2010 makadirio ya idadi ya Waislamu ilikuwa asilimia 25, imetazamiwa hasa katika maeneo ya Mkoa wa Kusini.

## Tazama pia
*Uislamu barani Afrika

## Tanbihi
## Jisomee zaidi
*
Jimbo Katoliki la Torit

**Jimbo la Torit** (kwa Kilatini Dioecesis Toritensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.  

Askofu wake wa mwisho amefariki mwaka 2013 na tangu hapo jimbo halina mwingine. .

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 76,000, ambapo kati ya wakazi 891,000 (2010) Wakatoliki ni 682,000 (sawa na 76.5%). Parokia ziko 19, mapadri ni 54 na watawa 43, 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Torit
Jimbo Katoliki la Wau

**Jimbo la Wau** (kwa Kilatini Dioecesis Vavensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.  

Askofu wake ni Rudolf Deng Majak (tangu mwaka 1995).

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 134,572, ambapo kati ya wakazi 4,000,000 (2013) Wakatoliki ni 2,800,000 (sawa na 70%). Parokia ziko 19, mapadri ni 43 na watawa 62, 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Wau
Jimbo Katoliki la Yei

**Jimbo la Yei** (kwa Kilatini Dioecesis Yeiensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.  

Askofu wake ni Erkolano Lodu Tombe (tangu mwaka 1985).

## Takwimu
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 46,000, ambapo kati ya wakazi 740,250 (2012) Wakatoliki ni 348,620 (sawa na 47.1%). Parokia ziko 7, mapadri ni 18 na watawa 11.

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Yei
Uislamu nchini Mali

, moja kati ya majengo makubwa ya udongo duniani, hutazamiwa kama mtindo bab-kubwa wa ujenzi wa Sudano-Saheli. Msikiti wa kwanza katika eneo hili ulijengwa tangu karne ya 13; muundo wa sasa umeanzia 1907. Hapa pamoja na jiji la Djenné, palichaguliwa kuwa kama sehemu ya Urithi wa Dunia na UNESCO]]

**Uislamu nchini Mali** ndiyo dini inayoongoza. Waislamu kwa sasa wanakadiriwa kuwa asilimia 90 ya jumla ya wakazi wote wa nchini Mali. 

Sehemu kubwa ya Waislamu wa Mali ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya Imamu Maliki, wenye athira ya Usufii.Matawi ya Ahmadiyya na Shia nayo yapo.

## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

## Tanbihi
## Marejeo
* US State Department
Uislamu nchini Moroko

.]]

**Uislamu nchini Moroko** ni dini kubwa sana, ikiwa inachukua asilimia zaidi ya 99 ya jumla ya wakazi wote nchini. 

Sehemu kubwa ya Waislamu wa Moroko ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuta mafundisho ya imamu Maliki.

## Marejeo
## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

Jamii:Dini nchini Moroko
Uislamu nchini Mozambique

**Uislamu nchini Mozambique** ni dini inayokadiriwa kuwa na wafuasi wakifikiao asilimia 17.9 ya wakazi wote wa nchini humo. 

Sehemu kubwa ya Waislamu wa Mozambique ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya imamu Shafi, japokuwa kuna Waislamu wachache wa dhehebu la Shia ambao pia wamejisajili.
 
Waislamu nchini wanajumuishwa na Wamozambique wenyewe, raia wenye asili ya Asia Kusini (Wahindi na Wapakistani), na idadi ndogo kabisa ya wahamiaji wa Afrika Kaskazini na Mashariki ya Kati.
 katika  Kisiwa cha Mozambique|thumb|180px]]
## Tazama pia
*Dini nchini Msumbiji
*Uislamu kwa nchi

## Marejeo
## Bibliografia
*Liazzat Bonate, « Dispute over Islamic funeral rites in Mozambique. A Demolidora dos Prazeres by Shaykh Aminuddin Mohamad », *LFM. Social sciences & missions *, no.17, Dec.2005, pp.&nbsp;41–59
*Liazzat Bonate, « Matriliny, Islam and Gender in Northern Mozambique », *Journal of Religion in Africa*, vol.36, no.2, pp.&nbsp;2006, pp.&nbsp;139–166
*Lorenzo, Macagno, *Outros muçulmanos : Islão e narrativas coloniais*, Lisbon (Portugal) : Imprensa de Ciências Sociais, 2006
*Eric Morier-Genoud, « L’islam au Mozambique après l’indépendance. Histoire d’une montée en puissance », *L’Afrique Politique 2002*, Paris: Karthala, 2002, pp.&nbsp;123–146
*Eric Morier-Genoud, « The 1996 ‘Muslim holiday’ affair. Religious competition and state mediation in contemporary Mozambique », *Journal of Southern African Studies*, Oxford, vol.26, n°3, Sept. 2000, pp.409–427.
*Eric Morier-Genoud, “A Prospect of Secularization? Muslims and Political Power in Mozambique Today”, Journal for Islamic Studies (Cape Town), no. 27, 2007, pp.&nbsp;233–266
*Eric Morier-Genoud, “Demain la sécularisation? Les musulmans et le pouvoir au Mozambique aujourd’hui”, in R. Otayek & B. Soares (ed.), ''Etat et société en Afrique. De l'islamisme à l'islam mondain?'' (Paris: Karthala, 2009), pp.&nbsp;353–383

## Viungo vya Nje
*Sofala in the 1911 Encyclopædia Britannica
*2009 Mozambique International Religious Freedom Report
*Religion in Mozambique
Uislamu nchini Namibia

**Uislamu nchini Namibia** ni dini ya tatu kwa ukubwa baada ya Ukristo na dini za jadi za wenyeji.

Idadi kamili ya Waislamu nchini humo ina mgogoro kidogo; makadirio yanaonesha kuna asilimia chini ya 1 hadi 3 ya wakazi wote wa nchini humo.

Karibia Waislamu wote wa Namibia ni wa dhehebu la Sunni.

## Marejeo
Dead Can Dance

**Dead Can Dance** ni bendi ya muziki kutoka Melbourne, Australia iliyoanzishwa mwaka 1981.

## Diskografia
* *Dead Can Dance* (1984)
* *Spleen and Ideal* (1985)
* *Within the Realm of a Dying Sun* (1987)
* ''The Serpent's Egg* (1988)
* *Aion* (1990)
* *Into the Labyrinth* (1993)
* *Spiritchaser* (1996)
* *Anastasis* (2012)
**Dionysus'' (2018)

## Viungo vya nje 
* Tovuti
* Discogs
* IMDb

Jamii:Bendi za muziki wa Australia
Kideleko

**Kideleko** ni kata ya Wilaya ya Handeni Mjini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,037 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,414 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Handeni Mjini
Uislamu nchini Mauritania

[thumb|Vijana wanachukua mafunzo ya [Kurani nchini Mauritania]]

**Uislamu nchini Mauritania** ndiyo dini inayoongoza. Kwa ujumla watu wa Mauritania wote ni Waislamu wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya Maliki. 

Tangu uhuru mnamo 1960, Mauritania imekuwa jamhuri ya Kiislamu. 

Toleo la Katiba la 1985 linataja kuwa ni nchi ya Kiislamu na wanafuata sharia za Kiislamu katika kuongoza serikali.

## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

## Marejeo
Mauritania
Jamii:Dini nchini Mauritania
Mauritania
*
Uislamu nchini Morisi

**Uislamu nchini Mauritius** na taasisi zake unakadiriwa kuwa asilimia 17.3 ya idadi yote ya wakazi nchini humo. 

Waislamu wengi wa Mauritius ni wale wenye asili ya India; hata hivyo, kuna idadi kubwa inayoongezeka hasa ya wale wanaobadili dini na kwenda Uislamu katika idadi ya jamii ijulikanayo kama Kreole na wengine kutoka Sino vilevile wale wenye asili ya Kichina. Ubadilishaji huu umesukuma jumuia za Kiislamu na kupanua wigo wa utamaduni wake.

## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Islamic revivalism and political opposition among minority Muslims in Mauritius
Namba asilia

moja, mbili, tatu n.k.]]
 kubwa N yenye mistari miwili inayoikata ni kidokezo cha namba asilia zote.]]
**Namba asilia** (ing. *natural numbers*) katika hisabati ni namba zinazotumika kwa kuhesabu (kama hivi "kuna sarafu tatu mezani") na kwa kupanga (kama hivi "huu ni mji wa tatu kwa ukubwa hapa nchini"). Katika lugha za Kizungu, maneno yanayotumika kuhesabia huitwa "namba kadinali".

Baadhi ya waandishi huanza kuhesabu namba asilia na 0, wakifuatia na namba kamili zisizo hasi 0, 1, 2, 3...., ambapo wengine huanza na 1, kisha wakifuatia na namba kamili chanya 1, 2, 3..... Maandishi yatokanayo na namba asilia yasiyohusisha sifuri mara nyingine humaanisha namba asilia pamoja na namba nzima, lakini katika maandishi mengine, neno hili linatumika badala ya namba nzima (ikiwa ni pamoja na namba nzima hasi).

Namba asilia ni msingi ambao katika huo makundi mengine ya namba yameundwa kwa kupitia upanuzi: namba nzima, namba kamili, namba wiano, namba halisi na nyingine nyingi. Minyororo hii ya upanuzi hufanya namba asilia (kutambuliwa) katika mifumo mingine ya namba.

Tabia za namba asilia, ni kama kugawanyika na mgawanyiko wa namba tasa, husomwa katika nadharia ya namba.

Katika lugha ya kawaida, kwa mfano kwenye shule ya msingi, namba asilia zinaweza kuitwa namba za kuhesabia, kuelezea utofauti ya namba za kuhesabia na mwendelezo wa vipimo, ulioanzishwa na namba halisi.

*
Jamii:Hisabati
Sabini na tisa

**Sabini na tisa** (au **tisa na sabini**) ni namba inayoandikwa **79** kwa tarakimu za kawaida na LXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 78 na kutangulia 80. 

**79** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 79 KK na 79 BK.

## Tanbihi
Themanini

**Themanini** (kutoka Kiarabu ثمانون) ni namba inayoandikwa **80** kwa tarakimu za kawaida na LXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 79 na kutangulia 81. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 80 KK na 80 BK.

## Tanbihi
Themanini na moja

**Themanini na moja** ni namba inayoandikwa **81** kwa tarakimu za kawaida na LXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 80 na kutangulia 82. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 3 (au 34).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 81 KK na 81 BK.

## Tanbihi
Themanini na mbili

**Themanini na mbili** ni namba inayoandikwa **82** kwa tarakimu za kawaida na LXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 81 na kutangulia 83. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 41.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 82 KK na 82 BK.

## Tanbihi
Themanini na tatu

**Themanini na tatu** ni namba inayoandikwa **83** kwa tarakimu za kawaida na LXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 82 na kutangulia 84. 

**83** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 83 KK na 83 BK.

## Tanbihi
Themanini na tano

**Themanini na tano** ni namba inayoandikwa **85** kwa tarakimu za kawaida na LXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 84 na kutangulia 86. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 85 KK na 85 BK.

## Tanbihi
Themanini na sita

**Themanini na sita** (au **sita na themanini**) ni namba inayoandikwa **86** kwa tarakimu za kawaida na LXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 85 na kutangulia 87. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 43.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 86 KK na 86 BK.

## Tanbihi
Nkongoi

**Nkongoi** ni kata ya Wilaya ya Bumbuli katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 10.280 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,208 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Bumbuli
Themanini na saba

**Themanini na saba** (au **saba na themanini**) ni namba inayoandikwa **87** kwa tarakimu za kawaida na LXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 86 na kutangulia 88. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 29.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 87 KK na 87 BK.

## Tanbihi
Themanini na nane

**Themanini na nane** ni namba inayoandikwa **88** kwa tarakimu za kawaida na LXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 87 na kutangulia 89. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 88 KK na 88 BK.

## Tanbihi
Themanini na tisa

**Themanini na tisa** (au **tisa na themanini**) ni namba inayoandikwa **89** kwa tarakimu za kawaida na LXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 88 na kutangulia 90. 

**89** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 89 KK na 89 BK.

## Tanbihi
Kyelele

**Kyelele** ni kijiji ambacho kipo katika Kyerwa mkoa wa Kagera, Tanzania.

Hii sehemu ina sifa nyingi: hizo sifa zimeifanya kuwa sehemu ya mvuto. Sifa hizo ni:

1\ Iko karibu na Game Reserve ya Rumanyika: hii imekiletea kijiji hiki hali ya hewa nzuri; mvua hunyesha mwaka mzima. Hii mvua imeweza kuwapa mavuno mazuri. Mazao ambayo hupandwa ni kama
vile maharage, mahindi, ndizi, kahawa na kadhalika.

2\ Iko karibu na mto. Huo mto huitwa mto Chigeya na umeiletea maendeleo maana watu wa sehemu hiyo huutumia kupikia pombe ambayo huweza kuuzwa ili kujikimu mahitaji yao kama vile kusomesha, kupata mavazi na kadhalika.

3\ Ina migomba mingi. Watu wa sehemu hii hula ndizi kama chakula mama, kwa hiyo migomba huzalisha ndizi ambayo hutumika kama chakula. 

4\ Ardhi yenye rutuba. Hii sehemu katika Tanzania hakika imejaliwa. Watu wa sehemu hiyo hutumia vizuri maana huweza kulima mazao mengi, 

Kuna pia matatizo yanayokikumba kijiji hiki, kama: 
1\ ukosefu wa barabara
2\ ukosefu wa shule ya sekondari
3\ kuingiliwa na wanyama kutoka kwenye Game reserve
4\ kutopata huduma nyingi za kijami
   
Ila hiki ni kijiji kizuri cha kuwekeza katika mambo mengi, kama vile ukulima wa kahawa, kwa sababu mvua hunyesha kwa misimu miwili, jinsi ambavyo kahawa huhitaji.

Jamii:Wilaya ya Kyerwa
Themanini na nne

**Themanini na nne** ni namba inayoandikwa **84** kwa tarakimu za kawaida na LXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 83 na kutangulia 85. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 84 KK na 84 BK.

## Tanbihi
Tisini

**Tisini** (kutoka Kiarabu تسعون) ni namba inayoandikwa **90** kwa tarakimu za kawaida na XC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 89 na kutangulia 91. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 90 KK na 90 BK.

## Tanbihi
Tisini na moja

**Tisini na moja** ni namba inayoandikwa **91** kwa tarakimu za kawaida na XCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 90 na kutangulia 92. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 91 KK na 91 BK.

## Tanbihi
Tisini na mbili

**Tisini na mbili** ni namba inayoandikwa **92** kwa tarakimu za kawaida na XCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 91 na kutangulia 93. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 92 KK na 92 BK.

## Tanbihi
Tisini na tatu

**Tisini na tatu** ni namba inayoandikwa **93** kwa tarakimu za kawaida na XCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 92 na kutangulia 94. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 31.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 93 KK na 93 BK.

## Tanbihi
Tisini na nne

**Tisini na nne** ni namba inayoandikwa **94** kwa tarakimu za kawaida na XCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 93 na kutangulia 95. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 47.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 94 KK na 94 BK.

## Tanbihi
Tisini na tano

**Tisini na tano** ni namba inayoandikwa **95** kwa tarakimu za kawaida na XCV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 94 na kutangulia 96. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 95 KK na 95 BK.

## Tanbihi
Tisini na sita

**Tisini na sita** (au **sita na tisini**) ni namba inayoandikwa **96** kwa tarakimu za kawaida na XCVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 95 na kutangulia 97. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 3.

## Tanbihi
Tisini na nane

**Tisini na nane** ni namba inayoandikwa **98** kwa tarakimu za kawaida na XCVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 97 na kutangulia 99. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 98 KK na 98 BK.

## Tanbihi
Tisini na tisa

**Tisini na tisa** (au **tisa na tisini**) ni namba inayoandikwa **99** kwa tarakimu za kawaida na XCIX au IC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 98 na kutangulia 100. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 99 KK na 99 BK.

## Tanbihi
1941 KK

Makala hii inahusu mwaka **1941 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 20 KK
Tisini na saba

**Tisini na saba** (au **saba na tisini**) ni namba inayoandikwa **97** kwa tarakimu za kawaida na XCVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 96 na kutangulia 98. 

'''97 ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 97 KK na 97 BK.

## Tanbihi
Namba halisi

ya kundi la **namba halisi** ni (ℝ).]]
.]]
**Namba halisi** (kwa Kiingereza: "Real numbers") katika hisabati ni thamani inayowakilisha kiasi katika mstari wa kuendelea. Kivumishi *halisi* kwa mantiki hii kilianzishwa kwenye karne ya 17 na Mfaransa Descartes, ambaye alitofautisha namba halisi na namba changamano.

Namba halisi zinajumuisha namba wiano, kama vile nambakamili −5 na sehemu 4/3, na namba zisizowiani, kipeo cha pili cha 2, na aljebra). Ikijumuisha na zisizowiani ni namba zisizo na mwisho, kama pai (3.14159265…). 

Namba halisi zinaweza kuwa kama pointi katika mstari mnyoofu unaoitwa mstari wa tarakimu au mstari halisi, ambapo pointi za namba halisi ambazo zimeachiana nafasi sawa. 

Jamii:Namba
Jamii:Hisabati
Miaka ya 1890 KK

ֱ

Makala hii inahusu muongo wa miaka 1899 - 1890 KK.

## Matukio 
## Utamaduni 
## Sayansi 
## Watu 
## Viungo vya nje
Mwanahisabati

**Mwanahisabati** ni mtaalamu anayetumia ujuzi mpana wa hisabati katika kazi yake, ili kutatua mafumbo ya kihisabati.

### Wanahisabati maarufu kwa mpangilio wa tarehe

Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg|Archimedes, 287 KK hivi – 212 KK
1983 CPA 5426 (1).png|Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī, 780 – 850 hivi
Omar Khayyam Profile.jpg|Omar Khayyám, 1048 – 1131
Fibonacci.jpg|Leonardo Fibonacci, 1170 - 1240
Jerôme Cardan.jpg|Gerolamo Cardano 1501 - 1576
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|René Descartes, 1596 – 1650
Pierre de Fermat.jpg|Pierre de Fermat, 1601 – 1665
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|Isaac Newton, 1642 – 1727
Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg|Gottfried Wilhelm von Leibniz, 1646 – 1716
Leonhard Euler.jpg|Leonhard Euler, 1707 – 1783
Maria Gaetana Agnesi.jpg|Maria Gaetana Agnesi, 1718 – 1799
Joseph-Louis_Lagrange.jpeg|Joseph-Louis Lagrange, 1736 – 1813
Carl Friedrich Gauss.jpg|Carl Friedrich Gauss, 1777 – 1855
Niels Henrik Abel.jpg|Niels Henrik Abel, 1802 – 1829
Evariste galois.jpg|Évariste Galois, 1811 – 1832
Georg_Friedrich_Bernhard_Riemann.jpeg|Bernhard Riemann, 1826 – 1866
Felix_Klein.jpeg|Felix Klein, 1849 – 1925
JH Poincare.jpg|Henri Poincaré, 1854 – 1912
Hilbert.jpg|David Hilbert, 1862 – 1943
Noether.jpg|Emmy Noether, 1882 – 1935
Hermann_Weyl_ETH-Bib_Portr_00890.jpg|Hermann Weyl, 1885 – 1955
Srinivasa_Ramanujan_-_OPC_-_1.jpg|Srinivasa Ramanujan, 1887 – 1920

Wengineo ni: Brahmagupta, Johann Bernoulli, Jacob Bernoulli, Aryabhata, Bhāskara II, Hasan Ibn Haytham, Bonaventura Cavalieri, Alexander Grothendieck, Paul Erdős, Blaise Pascal, John von Neumann, Alan Turing, Tullio Levi-Civita Kurt Gödel, Augustin-Louis Cauchy, Georg Cantor, William Rowan Hamilton, Carl Jacobi, Nikolai Lobachevsky, Andrey Kolmogorov, Joseph Fourier, Giuseppe Peano na Pierre-Simon Laplace.

Jamii:Elimu
Jamii:Hisabati
Namba hasi

kikionyesha joto hasi la Selsiasi (−7°C).]]
**Namba hasi** katika hisabati ni namba halisi ambayo ni pungufu ya namba 0. 

Namba hasi huwakilisha kinyume. Kama namba chanya inawakilisha elekea kulia, namba hasi inamaanisha elekea kushoto. Kama namba chanya inawakilisha juu ya usawa wa bahari, basi namba hasi inawakilisha chini ya usawa wa bahari. Kama namba chanya inawakilisha kuweka, namba hasi inawakilisha kutoa. 

Mara nyingi huwakilisha ukubwa wa deni au upungufu.
500px|left|thumb|Skeli ya namba hasi (nyekundu) na namba chanya (buluu).
Sewa Haji Paroo

**Sewa Haji Paroo** (Bagamoyo, 1851 - mjini Zanzibar, 10 Februari 1897) alikuwa mfanyabiashara mwenye asili ya Uhindi. Alimfanyia biashara Sultani wa Zanzibar. Huko Bagamoyo alifadhili ujenzi wa shule na hospitali. Pia alianzisha ujenzi wa Hospitali ya Sewa Haji mjini Dar es Salaam iliyoendelea na kuwa hospitali ya Muhimbili. 

Sewa Haji huangaliwa kama mfadhili mkuu katika Afrika Mashariki, k.mf. alichangia ujenzi wa shule, msikiti na visima mbalimbali mjini Bagamoyo. Pia aliifadhili safari ya Henry Morton Stanley.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1851
Jamii:Waliofariki 1897
Jamii:Watu wa historia ya Tanzania
Jamii:Wafanyabiashara wa Tanzania
Magamba Kwalukonge

Kwa matumizi mengine ya jina hili, tazama Magamba.

**Magamba Kwalukonge** ni kata ya Wilaya ya Korogwe Vijijini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,108 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,314 waishio humo. 

Msimbo wa posta ni 21622.

Magamba Kwalukonge iko takriban kilomita 12 kusini magharibi kwa Mombo, hivyo karibu na barabara kuu Tanga - Moshi. Upande wa kusini eneo lake linavuka mto Pangani.

Kata hiyo inaundwa na vijiji vitatu ambayo ni Makole, Changalikwa pamoja na Magamba. 

Kwalukonge Magamba inapakana na kijiji cha Makole upande wa kaskazini magharibi na mlima Mafi upande wa magharibi.  

Kuna shule moja ya msingi na shule ya sekondari iitwayo Mkalamo ambayo imeanzishwa mwaka 2003 na shule hii inachukua wanafunzi waliofaulu mtihani wa darasa la saba kutoka katika shule ya msingi Magamba.

Kijiji cha Kwalukonge - Magamba kilishawahi kushika ushindi mbalimbali wa kiserikali wakati nchi ya Tanzania bado ilikuwa inafuata siasa ya ujamaa na kujitegemea. Kijiji hiki kimezungukwa na mikonge pande zote nne za dunia.

Mazao yanayolimwa katika kijiji cha Kwalukonge ni mahindi, maharage, kunde, mihogo na karanga. Hivi karibuni zao la ngwasha limekuwa likilimwa kama zao la biashara na limekuwa likileta kipato kikubwa kwa wanakijiji waishio maeneo hayo. Wanakijiji wa Kwalukonge wanaishi kijamaa ambapo hutegemea katika shughuli mbalimbali za kijamii kama vile mazishi, ngoma, sherehe na mambo mengine ya kijamiii.

Shughuli za kijamaa katika kijiji cha Kwalukonge zilianzishwa na marehemu Adam Philipo Mwilongo pamoja na wazee wengine ambao waliamua kuanzisha ushirika (mfumo wa ujamaa) ambao unahusisha shughuli za maendeleo zaidi na kuanzisha miradi mbalimbali. 

Changamoto ya uhaba wa maji kwa hii miaka ya karibuni imekikumba kijiji cha Kwalukonge kutokana na mabadiliko ya hali ya hewa yanayoendelea. Hivyo wanakijiji wanafanya jitihada tofauti ili kuhakikisha wanakabiliana nayo na pia kushawishi serikali kusaidia kuondokana na tatizo hilo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga   
Jamii:Wilaya ya Korogwe Vijijini
Korogwe (mji)

**Korogwe** ni mji upande wa Kaskazini-Mashariki wa Tanzania ambao ni makao makuu ya Wilaya ya Korogwe. Tangu kupata halmashauri yake ni moja kati ya wilaya 11 za Mkoa wa Tanga kwenye pwani ya Tanzania. 

Mwaka 2012 mji ulikuwa na wakazi 68,308 walioishi katika kata 8 za eneo lake.

Mwaka 2012 eneo la mji wa Korogwe lilitengwa na Wilaya ya Korogwe ya awali na kuwa na halmashauri yake ya pekee.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 86,551 .

Pia ni makao makuu ya Dayosisi ya Kanisa la Anglikana ya Tanga.

## Historia
Korogwe ilianza kama makazi ya kundi la Wasigua (waliojiita pia Waruvu) kwenye kisiwa cha mto Ruvuma. Hapa palikuwa na mkutano wa njia mbili za misafara kutoka Ziwa Viktoria Nyanza  na nyingine kutoka Ugogo.

Wakati wa ukoloni wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani kulikuwa na kituo cha posta, wakati wa koloni ya Tanganyika Korogwe ilikuwa makao makuu ya wilaya .

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Korogwe Mjini
Tunguli

**Tunguli** ni kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kata hiyo imeanzishwa mnamo mwaka 2011, na ina vijiji vifuatavyo: Tunguli, Manyinga, Mtolo, Msamvu, na Lusane.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 10,902 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,774 waishio humo. 

Jamii yake hujihusisha sana na kilimo cha mahindi, maharagwe, kwa wingi; pia wana kilimo cha mazao jamii ya mbaazi. Wakazi hao pia hujihusisha na ufugaji wa mbuzi, ng'ombe na kondoo.

Kata ya Tunguli ina shule za msingi nne, ambazo ni: Mjimpya, Lusane, Manyinga, na Tunguli. Pia ina shule moja ya sekondari ya Tunguli, lakini bado jitihada zinaendelea ili kuongeza shule ya pili.

Kituo cha afya cha Tunguli kinachomilikiwa na kanisa la Anglikana kinahudumia kata nzima na nyingine. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga   
Jamii:Wilaya ya Kilindi
Maudhui

**Maudhui** katika kazi ya fasihi ni jumla ya mawazo yote yanayozungumzwa pamoja na mtazamo wa mwandishi juu ya mawazo hayo. Maudhui hujumuisha mawazo pamoja na mafunzo mbalimbali yaliyomsukuma msanii hadi akatunga na kusanii kazi fulani ya kifasihi. Vipengele vya maudhui ni pamoja na dhamira, migogoro, falsafa ujumbe na msimamo.

#**Dhamira**; hili ni wazo kuu au mawazo mbalimbali yanayojitokeza katika kazi ya fasihi. Dhamira ni sehemu tu ya maudhui na aghalabu dhamira kuu ndio hujenga kiini cha kazi ya fasihi. Dhamira zimegawanyika katika makundi mawili, kuna dhamira kuu na dhamira ndogondogo.
#**Migogoro**; hii ni mivutano na misuguano mbalimbali katika kazi za fasihi. Migogoro inaweza kuwa kati ya wahusika, familia zao, matabaka yao, au hata katika nyadhifa mbalimbali. Vilevile migogoro yaweza kuwa ya kiuchumi, kijamii, mogogoro ya nafsi, na migogoro ya kisiasa ambayo hujitokeza katika mitazamo tofauti kulingana na mtiririko wa visa na matukio yanavyopangwa na mwandishi.
#**Ujumbe**; mwandishi anapoandika kazi yake huwa na ujumbe ambao hutaka uifikie jamii aliyoikusudia. Ujumbe katika kazi fasihi ni mafunzo mbalimbali ambayo hupatikana baada ya kusoma kazi ya fasihi. Katika kazi ya fasihi dhamira kuu hubeba ujumbe wa msingi na dhamira ndogondogo hubeba ujumbe ambao husaidia kuujenga au kuupa uzito zaidi ujumbe wa msingi.
#**Msimamo**; katika kazi ya fasihi, mawazo, mafunzo na falsafa ya msanii hubainisha msimamo wake kuhusu masuala mbalimbali ya kijamii. Msimamo ni ile hali ya mwandishi kuamua kufuata na kushikilia jambo fulani. Jambo hili huweza kukataliwa na wengi lakini akalishikilia tu. Msimamo ndio huweza kuwatofautisha wasanii wawili au zaidi wanaoandika kuhusu mazingira yanayofanana. Kwa mfano, katika tamthilia ya “Pesa zako zinanuka” mwandishi anamsimamo wa kimapinduzi kwani amejadili matatizo yanayochangia kukwama kwa ujenzi wa jamii mpya.
#**Falsafa** ni mawazo ya busara yenye kutawaliwa na misingi mahususi juu ya asili na maana ya ulimwengu na maisha ya mwanadamu. Ni msimamo wa msanii katika maisha juu ya utatuzi wa matatizo katika jamii. Falsafa ya mwandishi inaweza kujulikana kwa kusoma kazi zake zaidi ya moja.
#**Mtazamo** ni hisia au uelewa wa mwandishi juu ya jambo fulani. Kwa mfano anaweza kutazama jambo fulani kwa mtazamo wa kidini, au anaweza kutazama jambo fulani kwa mtazamo wa kisiasa au kisayansi.
#**Mafunzo**; ni mawazo ya kuelimisha yanayopatikana katika dhamira mbalimbali za kazi ya fasihi. 
## Tazama pia
*Lugha

## Viungo vya Nje
*[https://www.shuledirect.co.tz/notes/list_notes/4/21994#22032 ]  Katika Shule Direct

Jamii:Fasihi
Kisiwa cha Mombasa

[right|thumb|240x240px|[Mchwa katika kahawia, iliyopatikana kwenye Kisiwa cha Mombasa, kikiwa maonyeshoni katika Houston Makumbusho ya Sayansi ya Asili.]]
**Kisiwa cha Mombasa** kinapatikana kwenye bahari ya Hindi karibu sana na pwani ya nchi ya Kenya na kinaunganishwa na bara kupitia "Makupa Causeway" upande wa Magharibi, daraja la Nyali upande wa Kaskazini na kivuko cha Likoni upande wa Kusini.

Jiji la Mombasa linapatikana kisiwani.

## Historia 
Mji wa kale wa Mombasa upo upande wa Mashariki mwa ufuo wa kisiwa hicho. Kilindini na Port Reitz ndiyo bandari za kisasa zenye vina virefu na zinatenganisha kisiwa na bara la Kenya kwa upande wa kusini. 

Bandari ya kale inayojulikana kama Tudor na ilitumika kulinda Fort Jesus na Tudor Creek zinatenganisha kisiwa na bara upande wa Kaskazini. Maeneo ya kisasa ya makazi na maeneo ya viwanda yanapatikana kwenye sehemu nyingine za kisiwa.

Bandari ya Tudor na Tudor Creek zilipata majina yake kutoka kwa nahodha Owen Tudor wa Royal Navy ambaye alikuwa wa kwanza kutafiti eneo hilo.

## Utawala 
Kisiwa cha Mombasa ni moja kati ya tarafa nne za Kaunti ya Mombasa na kinagawanywa katika migawanyiko sita
* Ganjoni
* Reli
* Tononoka
* Tudor
* Majengo
* Mji wa Kale

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya

## Tanbihi 
Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Mombasa
Jamii:Kaunti ya Mombasa
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Theluthi

300px|thumb|Theluthi moja
**Theluthi** (kutoka neno la Kiarabu ثلث *thulth*; pia **thuluthi**) ni namba wiano inayotaja sehemu ya tatu ya jumla fulani. Theluthi tatu zinafanya 1.

Inaweza kuandikwa kama **\tfrac{1}{3}** au **1/3**.

Kama desimali inakaribia 0.33333333333.

Inalingana na takriban 33.33%.

Hesabu: (1 ⁄ 3) · ((100 ⁄ 3) ⁄ (100 ⁄ 3)) = (100 ⁄ 3) ⁄ 100 ≈ 33.33 ⁄ 100 ≈ asilimia 33.33.
Bosha

**Bosha** ni moja ya kata zilizopo Wilaya ya Mkinga Mkoani Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,754 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,585  waishio humo. 

Kabila kubwa la wakazi wa kata ya Bosha ni Wasambaa ingawa kuna mchanganyiko wa Wazigua, Wabondei na makabila mengine.

Kata ya Bosha imezungukwa na milima ya Usambara pande zote nne. 

Kata hii ina vijiji vilivyosajiliwa kiserikali vinne ambavyo ni Bosha Kwemtindi, Kuze Kibago, Muzi Kafishe, na Kwamtili. 

Kata ya Bosha ina shule za msingi za serikali 7 ambazo ni Bosha, Kuze, Kwamtili, Kwemtindi, Muzi, Vumbu na Kibago.

Upande wa huduma za afya Bosha ina zahanati moja inayopatikana kijiji cha Kuze Kibago, ingawa kwa sasa serikali, kupitia halmashauri ya wilaya ya Mkinga inajenga zahanati nyingine 3 katika vijiji vya Muzi, Bosha (makao makuu ya kata) na Kwemtindi.

Asilimia 90 ya wakazi wa kata ya Bosha hutumia kilimo kama njia ya kujiendeleza kiuchumi na kupata chakula. Ufugaji wa nyuki kwenye misitu ya hifadhi ya Nilo na mifugo mingine ya nyumbani pia inasaidia kuinua uchumi wa wakazi.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Mkinga
Mayomboni

**Mayomboni**  ni kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,610 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,001  waishio humo. 

Mayomboni ni kata ya kaskazini-mashariki kabisa ya Tanzania ikiwa kwenye ufuko wa Bahari Hindi pale ambako mpaka wa Kenya na Tanzania inafika baharini. 

Zamani barabara kuu ya Mombasa - Tanga ilipita hapa na kuvuka mpaka kwenye kijiji cha Yasini. 

Wakati wa ukoloni wa Kijerumani kulikuwa hapa kituo cha forodha. 

Kwenye Januari 1915 yalitokea hapa mapigano ya Yasini kati ya jeshi la Schutztruppe ya Kjerumani na jeshi la Kihindi-Kiingereza.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Mkinga
Elbrus

[thumb|right|220px|Mlima Elbrus mnamo [Mei 2008.]]
**Elbrus** (kwa Kirusi **Эльбрус**) ni mlima mkubwa kabisa nchini Urusi na Ulaya kwa jumla (ingawa wengine wanaupanga upande wa Asia). 

Urefu wake ni m 5,642.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Urusi

Jamii:Milima ya Urusi
Jamii:Milima ya Ulaya
Jamii:Milima ya Asia
Orodha ya visiwa vya Urusi

[thumb|right|220px|[Sahalin]]
[thumb|right|220px|[Novaya Zemlya (kiingereza)]]
Hii ni orodha ya visiwa vya Urusi vyenye eneo la zaidi ya km2 5.000.

Jamii:Orodha za kijiografia
U
Jamii:Visiwa vya Urusi
Lumbiji

**Lumbiji** ni kata ya Wilaya ya Kilosa katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67426. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 9,300 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,891  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Kilosa
Angarsk

thumb|Angarsk
**Angarsk** (Kirusi: **Ангарск**) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 247.118. Iko katika mkoa wa Irkutsk Oblast.
## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Urusi

Jamii:Miji ya Urusi