open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papa Alexander VIII

thumb|right|Papa Aleksanda VIII.
**Papa Alexander VIII** (22 Aprili 1610 – 1 Februari 1691) alikuwa Papa kuanzia tarehe 6/16 Oktoba 1689 hadi kifo chake. Alitokea Venezia, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Pietro Vito Ottoboni*. 

Alimfuata Papa Inosenti XI akafuatwa na Papa Inosenti XII.

## Wasifu 
Pietro Vito Ottoboni alizaliwa mwaka 1610 katika familia ya kiungwana ya Venezia. Alikuwa mtoto wa mwisho kati ya watoto tisa wa Marco Ottoboni (1554-1646), aliyekuwa kansela mkuu wa Jamhuri ya Venice, na mke wake Vittoria Tornielli. Alikuwa mjukuu wa Marcantonio Ottoboni na Dianora Besalù.

Familia yake ilikuwa na uhusiano mkubwa na tabaka la juu la Venice, ikiwa miongoni mwa familia zilizopewa heshima ya kifalme baada ya Vita ya Zonchio (1499). Katika karne ya 17, familia yao ilikidhi vigezo vya kifedha ili kutambuliwa rasmi kama wenye cheo cha kiungwana, kutokana na mafanikio yao katika huduma za kidiplomasia.

Pietro Vito Ottoboni alisoma kwa ubora wa hali ya juu katika Chuo Kikuu cha Padova, ambako mwaka 1627, alipata Shahada ya Udaktari katika Sheria ya Kanuni na Sheria ya Kiraia.

Baada ya masomo, alihamia Roma wakati wa utawala wa Papa Urban VIII, ambapo alihudumu kama Referenda wa Apostolic Signatura. Pia, aliteuliwa kuwa Gavana wa miji ya Terni, Rieti, Città di Castello, na Spoleto. 

Hatimaye, alihudumu kama mkaguzi wa Mahakama ya Kanisa la Roma (Sacred Roman Rota), nafasi muhimu katika utawala wa Sheria ya Kanisa Katoliki.
thumb|260x260px|Papa Alexander VIII taswira juu ya dhahabu quadruple Italia scudo kutoka 1689. Watakatifu Petro na Paulo juu ya reverse. Ilichongwa na Antonio Travani, mfua dhahabu na mshindi wa medali huko Roma.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Aleksanda VIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1610
Jamii:Waliofariki 1691
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Klementi X

thumb|right|Papa Klementi X.
**Papa Klementi X** (13 Julai 1590 – 22 Julai 1676) alikuwa Papa kuanzia tarehe 29 Aprili/11 Mei 1670 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Emilio Bonaventura Altieri*. 

Alimfuata Papa Klementi IX akafuatwa na Papa Inosenti XI.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Klementi X katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1590
Jamii:Waliofariki 1676
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Klementi IX

thumb|right|Papa Klementi IX.
**Papa Klementi IX** (28 Januari 1600 – 9 Desemba 1669) alikuwa Papa kuanzia tarehe 20/26 Juni 1667 hadi kifo chake. Alitokea Pistoia, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giulio Rospigliosi*. 

Alimfuata Papa Aleksanda VII akafuatwa na Papa Klementi X.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Klementi IX katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1600
Jamii:Waliofariki 1669
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Innocent X

thumb|right|Papa Inosenti X.
**Papa Innocent X** (6 Mei 1574 – 7 Januari 1655) alikuwa Papa kuanzia tarehe 15 Septemba/4 Oktoba 1644 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giovanni Battista Pamphilj*. 

Alimfuata Papa Urbano VIII akafuatwa na Papa Aleksanda VII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
Papa Innocent X katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1574
Jamii:Waliofariki 1655
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Urban VIII

thumb|right|Papa Urbano VIII.
**Papa Urban VIII** (Aprili 1568 – 29 Julai 1644) alikuwa Papa kuanzia tarehe 6 Agosti/29 Septemba 1623 hadi kifo chake. Alitokea Firenze, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Maffeo Barberini*. 

Alimfuata Papa Gregori XV akafuatwa na Papa Inosenti X.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Urban VIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1568
Jamii:Waliofariki 1644
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Gregori XV

thumb|right|Papa Gregori XV.
**Papa Gregori XV** (9 Januari 1554 – 8 Julai 1623) alikuwa Papa kuanzia tarehe 9/14 Februari 1621 hadi kifo chake. Alitokea Bologna, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Alessandro Ludovisi*. 

Alimfuata Papa Paulo V akafuatwa na Papa Urbano VIII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Gregori XV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1554
Jamii:Waliofariki 1623
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Paulo V

thumb|right|Papa Paulo V.
**Papa Paulo V** (17 Septemba 1550 – 28 Januari 1621) alikuwa Papa kuanzia tarehe 16 Mei/29 Mei 1605 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Camillo Borghese*. 

Alimfuata Papa Leo XI akafuatwa na Papa Gregori XV.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Paulo V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1550
Jamii:Waliofariki 1621
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Leo XI

thumb|right|Papa Leo XI.
**Papa Leo XI** (2 Juni 1535 – 27 Aprili 1605) alikuwa Papa kuanzia tarehe 1/10 Aprili 1605 hadi kifo chake. Alitokea Firenze, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa ''Alessandro de' Medici*. 

Alimfuata Papa Klementi VIII akafuatwa na Papa Paulo V.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Leo XI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki''

Jamii:Waliozaliwa 1535
Jamii:Waliofariki 1605
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Klementi VIII

thumb|right|Papa Klementi VIII.
**Papa Klementi VIII** (24 Februari 1536 – 3 Machi 1605) alikuwa Papa kuanzia tarehe 30 Januari/9 Februari 1592 hadi kifo chake. Alitokea Fano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Ippolito Aldobrandini*. 

Alimfuata Papa Inosenti IX akafuatwa na Papa Leo XI.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Klementi VIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1536
Jamii:Waliofariki 1605
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
889

Makala hii inahusu mwaka **889 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 9
Papa Alexander VII

thumbnail|right|Papa Aleksanda VII.
**Papa Alexander VII** (13 Februari 1599 – 22 Mei 1667) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/18 Aprili 1655 hadi kifo chake. Alitokea Siena, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Fabio Chigi*. 

Alimfuata Papa Inosenti X akafuatwa na Papa Klementi IX.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Alexander VII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1599
Jamii:Waliofariki 1667
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
887

Makala hii inahusu mwaka **887 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 26 Agosti - Koko, mfalme mkuu wa Japani (884-887)

Jamii:Karne ya 9
Papa Innocent XI

thumb|right|Mwenye heri Papa Inosenti XI.
**Papa Innocent XI** (16 Mei 1611 – 12 Agosti 1689) alikuwa Papa kuanzia tarehe 21 Septemba/4 Oktoba 1676 hadi kifo chake. Alitokea Como, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Benedetto Odescalchi*. 

Alimfuata Papa Klementi X akafuatwa na Papa Aleksanda VIII.

Papa Pius XII alimtangaza mwenye heri tarehe 7 Oktoba 1956. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Innocent XI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1611
Jamii:Waliofariki 1689
Jamii:Papa
Jamii:Wenye heri wa Italia
871

Makala hii inahusu mwaka **871 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*Iraq - jeshi la watumwa wa Zanj lateka mji wa Basra

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 9
867

Makala hii inahusu mwaka **867 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 10 Juni - Uda, mfalme mkuu wa Japani (887-897)

## Waliofariki 
*13 Novemba - Papa Nikolasi I

Jamii:Karne ya 9
865

Makala hii inahusu mwaka **865 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*3 Februari - Ansgar Mtakatifu, Askofu wa Hamburg

Jamii:Karne ya 9
883

Makala hii inahusu mwaka **883 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* Agosti - uasi wa watumwa wa Zanj nchini Iraq unakandamizwa na jeshi la khalifa wa Waabbasi

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* Agosti - Ali bin Muhammad kiongozi wa watumwa wa Zanj katika Iraq aliyejitangaza kuwa mahdi auawa mjini Mukhtara na jeshi la khalifa wa Baghdad

Jamii:Karne ya 9
850

Makala hii inahusu mwaka **850 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Seiwa, mfalme mkuu wa Japani (858-876)

## Waliofariki 
* 6 Mei - Ninmyo, mfalme mkuu wa Japani (833-850)

Jamii:Karne ya 9
849

Makala hii inahusu mwaka **849 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 9
824

Makala hii inahusu mwaka **824 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*11 Februari - Papa Paskali I
* 4 Agosti - Heizei, mfalme mkuu wa Japani (806-809)

Jamii:Karne ya 9
821

Makala hii inahusu mwaka **821 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 12 Februari - Mtakatifu Benedikto wa Aniane, O.S.B., abati nchini Ufaransa

Jamii:Karne ya 9
826

Makala hii inahusu mwaka **826 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 22 Januari - Montoku, mfalme mkuu wa Japani (850-858)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 9
816

Makala hii inahusu mwaka **816 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Papa Formosus

## Waliofariki 
*12 Juni - Papa Leo III

Jamii:Karne ya 9
814

Makala hii inahusu mwaka **814 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa
## Waliofariki
*28 Januari - Karolo Mkuu, Mfalme wa Wafranki, na Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma

Jamii:Karne ya 9
806

Makala hii inahusu mwaka **806 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 5 Februari - Kanmu, mfalme mkuu wa Japani (781-806)

Jamii:Karne ya 9
795

Makala hii inahusu mwaka **795 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*26 Desemba - Uchaguzi wa Papa Leo III

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*25 Desemba - Papa Adrian I

Jamii:Karne ya 8
Papa Gregori XIV

thumb|right|Papa Gregori XIV.
**Papa Gregori XIV** (11 Februari 1535 – 16 Oktoba 1591) alikuwa Papa kuanzia tarehe 5/8 Desemba 1590 hadi kifo chake. Alitokea Somma Lombarda, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Niccolò Sfondrati*. 

Alimfuata Papa Urbano VII akafuatwa na Papa Inosenti IX.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Gregori XIV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1535
Jamii:Waliofariki 1591
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Urban VII

thumb|right|Papa Urbano VII.
**Papa Urban VII** (4 Agosti 1521 – 27 Septemba 1590) alikuwa Papa kwa siku chache kuanzia tarehe 15 Septemba 1590 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giambattista Castagna*. 

Alimfuata Papa Sixtus V akafuatwa na Papa Gregori XIV. 

Alipatwa na malaria na kufariki kabla hajavishwa taji la Kipapa.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Urban VII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1521
Jamii:Waliofariki 1590
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Sixtus V

thumb|right|Papa Sixtus V.
**Papa Sixtus V, O.F.M.Conv.** (13 Desemba 1521 – 27 Agosti 1590) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Aprili/1 Mei 1585 hadi kifo chake. Alitokea Grottammare, Ascoli Piceno, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Felice Peretti*. 

Alimfuata Papa Gregori XIII akafuatwa na Papa Urbano VII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Sixtus V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1521
Jamii:Waliofariki 1590
Jamii:Wafransisko
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Pius V

[thumb|right|Mt. Pius V alivyochorwa na [El Greco.]]
**Papa Pius V, O.P.** (17 Januari 1504 – 1 Mei 1572) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/17 Januari 1566 hadi kifo chake. Alitokea Alessandria, Italia. 

Alimfuata Papa Pius IV akafuatwa na Papa Gregori XIII.

Umuhimu wake katika historia ya Kanisa ni kwamba ndiye alishughulikia kwa moyo wa ibada na bidii ya kitume utekelezaji wa Mtaguso wa Trento kwa ajili ya urekebisho wa Kikatoliki, ukiwa pamoja na vitabu vya liturujia, katekesi na maadili, ili kueneza imani .

Anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Aprili.

## Maisha
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa **Antonio Ghislieri**.

Baadaye alijiunga na shirika la Wahubiri.

Kama kardinali, Ghislieri alijulikana kwa kutanguliza usahihi wa imani kuliko vyeo vya watu, akihukumu maaskofu wanane wa Ufaransa kwa uzushi. Vilevile alipinga upendeleo wowote kwa ndugu wa ukoo, akimkemea mtangulizi wake Papa Pius IV alipotaka kumfanya kardinali mtoto wa miaka 13 kwa kuwa ni ndugu yake, tena alipotaka kumsaidia ndugu mwingine kwa fedha za hazina ya Papa. 

Kwa hati "Regnans in Excelsis" ya mwaka 1570, Pius V alitenga na Kanisa Katoliki malkia Elizabeth I wa Uingereza kwa uzushi na kwa kudhulumu Wakatoliki wa nchi yake. 

Mwaka 1571 aliunganisha nchi za Kikatoliki katika "Liga Sancta" ambayo katika mapigano ya Lepanto, ingawa ilizidiwa na Dola la Osmani kwa idadi ya wanajeshi, ilifaulu kulizuia lisiteke Ulaya nzima. Pius V aliona ushindi huo umetokana na maombezi ya Bikira Maria aliyekuwa ameombwa sana kwa rozari siku zile, akaanzisha sikukuu ya Bibi Yetu wa Ushindi. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 150-151

## Viungo vya nje 
*Papa Pius V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1504
Jamii:Waliofariki 1572
Jamii:Wadominiko
Jamii:Papa
Jamii:Watakatifu wa Italia
Papa Paulo IV

thumb|right|Papa Paulo IV.
**Papa Paulo IV** (28 Juni 1476 – 18 Agosti 1559) alikuwa Papa kuanzia tarehe 23/26 Mei 1555 hadi kifo chake. Alitokea Capriglia, Avellino, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Gian Pietro Carafa*. Alimsaidia Gaetano wa Thiene kuanzisha shirika la Wateatini.

Alimfuata Papa Marcello II akafuatwa na Papa Pius IV.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Paulo IV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1476
Jamii:Waliofariki 1559
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wateatini
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Marcello II

thumb|right|Papa Marcello II.
**Papa Marcello II** (6 Mei 1501 – 1 Mei 1555) alikuwa Papa kuanzia tarehe 9/10 Aprili 1555 hadi kifo chake. Alitokea Montefano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Marcello Cervini*. 

Alimfuata Papa Julius III akafuatwa na Papa Paulo IV.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Marcello II katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1501
Jamii:Waliofariki 1555
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Innocent IX

thumb|right|Papa Inosenti IX.
**Papa Innocent IX** (20 Julai 1519 – 30 Desemba 1591) alikuwa Papa kwa wiki chache kuanzia tarehe 29 Oktoba/3 Novemba 1591 hadi kifo chake. Alitokea Bologna, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giovan Antonio Facchinetti*. 

Alimfuata Papa Gregori XIV akafuatwa na Papa Klementi VIII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Inosenti IX katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1519
Jamii:Waliofariki 1591
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Pius IV

thumb|right|Papa Pius IV.
**Papa Pius IV** (31 Machi 1499 – 9 Desemba 1565) alikuwa Papa kuanzia tarehe 26 Desemba 1559/6 Januari 1560 hadi kifo chake. Alitokea Milano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giovan Angelo Medici*. 

Alimfuata Papa Paulo IV akafuatwa na Papa Pius V.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 

## Viungo vya nje 
*Papa Pius IV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1499
Jamii:Waliofariki 1565
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Milano
Sinodi

**Sinodi** (kwa Kiingereza "synod", kutoka maneno ya Kigiriki σύν, syun, "pamoja" na όδος, odos, "njia" = syunodos, yaani kufuata "njia ya pamoja", kwa hiyo "mkusanyiko" au "mkutano") ni mkutano wa Kanisa la Kikristo ambao huunganisha wawakilishi kutoka sehemu mbalimbali za Kanisa au eneo maalumu ndani ya Kanisa kama sinodi.

Kiasili sinodi ilikuwa mkutano wa maaskofu wa eneo fulani.

Wakati mwingine neno "mtaguso" hutumiwa kwa kutaja sinodi ya maaskofu wote, kwa mfano mtaguso mkuu ni mkutano wa maaskofu wote wa Kanisa Katoliki duniani.

Mara nyingi mkutano mkuu wa dayosisi au wa jimbo la Kanisa huitwa pia "sinodi". 

Katika madhehebu ya Kiprotestanti sinodi hujumlisha wachungaji pamoja na walei.

Wapresbiteri hutumia neno "sinodi" kwa ajili ya mikoa yao ikitawaliwa na sinodi, yaani mkutano wa wajumbe kutoka shirika mbalimbali.

## Viungo vya nje
*GCatholic.org 
*Pope Benedict holds first synod
*"Synod" at the Catholic Encyclopedia
*Synod of Diamper
*The synod of Constantinople in Byzantine times (in German) 
*Calculating the Synod? A network analysis of the synod of Constantinople in Late Byzantine times 
* *Sobor* in *Encyclopedia of Ukraine*
* Photograph of American *sobor* 
*Synod of Bishops on the Family 2014 

Jamii:Sinodi
Jamii:Sheria za Kanisa
Jamii:Historia ya Ukristo
Mpagazi

Kwa matumizi mengine ya jina Hamali angalia hapa Hamali (kundinyota)
[thumb|200px|Msafara wa wapagazi wanaobeba vifaa na vyakula kwa kambi la kuchimbua mifupa ya [dinosauri pale Tendaguru, Lindi, Tanzania. Picha ilichukuliwa na kiongozi wa msafara Walter Janensch kati ya miaka 1909 na 1912.]]

[thumb|200px|right|Hamali wa [kabila la Sherpa akibeba ubao katika milima ya Himalaya karibu na Mount Everest.]] 
**Mpagazi** (pia: **mchukuzi, hamali, kuli**) ni mtu anayembebea mtu mwingine mizigo yake. 

## Mahamali kihistoria 
Katika historia ya binadamu watu, yaani wapagazi, walitumika kusafirisha mizigo kwa muda mrefu. Katika Asia, Ulaya na Afrika ya Kaskazini walipatikana wanyama walioweza kufanya kazi hii kama vile farasi, punda, ng'ombe au ngamia. Lakini katika sehemu kubwa ya Afrika na pia Amerika utamaduni asilia ulitegemea nguvu ya wapagazi wa kibinadamu. Pia katika maeneo yenye milima mikali au misitu minene yenye matope wanyama wa kubebea mizigo walishindwa, hivyo mizigo ilitegemea nguvu ya binadamu.

Katika Afrika kusini kwa Sahara biashara ya misafara ilitegemea hasa wapagazi.

## Wapagazi siku hizi 
Siku hizi wapagazi wanapatikana kwenye vituo vya usafiri vyenye watu wengi kama vile kituo cha reli, cha mabasi au uwanja wa ndege. Kuna pia mahamali wanaosaidia wateja kwenye masoko makubwa. 

Katika nchi zilizoendelea sana mahamali karibu wamepotea kwa sababu gharama ya maisha imesababisha kupanda kwa mishahara hadi watu wamependelea kubeba mizigo yao wenyewe. Katika nchi kama hizo mikokoteni ya mzigo iko tayari kila mahali ichukuliwe na wateja au wasafiri kwa hiari yao. 

## Wapagazi kwenye safari za milimani 
Hadi leo kuna wapagazi katika maeneo yasiyo na barabara hasa mlimani. Wasafiri, wapelelezi, wanasayansi au watalii hupaswa kuwakodisha wakitaka kusafiri katika mazingira hayo.

Watu wanaopanda Mlima Kilimanjaro hupaswa kuwa na mwenyeji atakayewaongoza lakini kwa kawaida wanakwenda pia na hamali anayewabebea mzigo. Sababu kuu ni kwamba mtu asiye mwenyeji hukosa nguvu za kubeba mizigo katika kimo kikubwa kwa kuwa hajazoea wala kimo wala hewa, hivyo humhitaji mwenyeji. Mtu anayeishi kwenye kimo cha juu anazoea kupumua hewa yenye kiwango kidogo zaidi cha oksijeni. 

Watu wanaotoka kwenye maeneo mengine ya dunia wanahitaji muda wa wiki kadhaa au hata miezi mpaka mwili uwe umezoea hali hiyo. 

Katika milima ya Himalaya, ambayo ni mirefu kushinda Kilimanjaro, wapagazi wenyeji ni wa lazima kabisa. Mara nyingi huitwa kwa jina la "sherpa" ambalo kiasili ni jina la kabila fulani lakini siku hizi neno latumiwa pia kwa maana ya "mpagazi" au "hamali".

Jamii:Usafiri
Jamii:Kazi
Somalia ya Kiitalia

thumb|right|Somalia ya Kiitalia ndani ya Somalia ya leo.
**Somalia ya Kiitalia** ilikuwa koloni la Italia kwenye eneo la Somalia tangu miaka ya 1880 hadi 1960, mwaka wa uhuru.

Kuanzia mwaka 1888 Italia ilijipatia mikataba ya ulinzi na masultani mbalimbali waliotawala maeneo madogo kwenye Pembe ya Afrika. Walitangulia 1889 na sultani ya bandari ya Hobyo na mtawala wa usultani wa Majerteen. 

Mwaka 1892 Usultani wa Zanzibar ulikodisha bandari ya Banadir kati ya Mogadishu hadi Brava kwa Italia. Mwaka 1905 Italia ilinunua eneo hili kutoka Zanzibar na kulitangaza kuwa koloni na Mogadishu kuwa mji mkuu. 

Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Waitalia walikabidhiwa  na Uingereza eneo la Kismayu. Walilitawala kwa jina la "Oltre Giuba" (''ng'ambo ya mto Juba'') na kuliunganisha na Somalia ya Kiitalia tarehe 30 Juni 1926.

Wakati uleule waliamua kumaliza hali ya sultani za Majarteen na Hobyo kuwa nchi lindwa na kuzifanya sehemu kamili za koloni. Mipango hiyo ilisababisha vita kali ya miaka miwili kwa sababu masultani waliona mikataba yao ya ulinzi ilivunjwa wakapinga jeshi la Italia.

Mwaka 1936 Somalia ikaunganishwa na Ethiopia kuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kiitalia. 

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia makoloni ya Italia yalivamiwa na Uingereza uliotawala Somalia tangu 1941. 

Mwaka 1949 Somalia ilirudishwa mikononi mwa Italia ilisimamie kwa niaba ya Umoja wa Mataifa. 

Mwaka 1960 utawala wa kikoloni ulikwisha na Somalia ikapata uhuru wake.

Jamii:Historia ya Somalia
Jamii:Makoloni ya Italia
Hargeisa

**Hargeisa** (kwa Kisomalia: Hargeysa; kwa Kiarabu: **هرجيسا**) ni mji mkuu wa Somaliland iliyojitenga na Somalia mwaka 1991. Iliwahi kuwa mji mkuu wa Somalia ya Kiingereza kuanzia 1941 hadi 1960. Kati ya 1960 hadi 1991 ilikuwa mji mkubwa wa pili wa Somalia.

Mji uko katika bonde kwenye kimo cha mita 1260 juu ya UB. Kimo kinasababisha hali ya hewa ya kupoa yaani hakuna joto kali jinsi ilivyo kwenye pwani ya Somaliland upande wa Ghuba ya Aden. Umbali na bandari ya Berbera ni km 160 kwa barabara.

Idadi ya wakazi hukadiriwa kuwa 760,000 (2015).

## Historia
Hargeisa kilikuwa ni kituo cha kijeshi cha Waosmani na Wamisri walipotawala Somalia ya Kaskazini. Tangu 1884 Waingereza walichukua nafasi ya Misri. Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia 1940 Italia ilivamia Hargeisa pamoja na Somalia ya Kiingereza kutoka Ethiopia. Baada ya kuwafukuza Waitalia mnamo mwaka 1941 Waingereza walihamisha mji mkuu wa koloni kutoka Berbera kwenda Hargeisa. Mnamo mwaka 1960 Hargeisa ilikuwa mji wa Somalia mpya baada ya maungano ya Somaliland na Somalia katika Kusini.

Katika miaka ya mwisho wa serikali ya dikteta Siad Barre Hargeisa ilikuwa kitovu cha upinzani wa watu wa kaskazini dhidi ya serikali ya Mogadishu. Mwaka 1988 mji uliharibiwa na mabomo ya jeshi la anga la Barre na watu 50,000 waliuawa. Somalia ilipoporomoka baada ya kifo cha Barre kuanzia mwaka 1990 eneo la Somaliland ikajitenga na Somalia. Hargeisa imeona kipidi kirefu cha utulivu na usalama ikaendelea kukua na kustawi.

## Picha

File:Hargeisa street.jpg|thumb|300px|Mtaa wa Hargeisa.
File:Hargeisa capital of Somaliland.jpg|Mtazamo wa angani wa Hargeisa.
File:Hargaysa3.jpg|Hargeisa.
File:Naasa Hablood - Virgin's Breast Mountain, Hargeisa, Somalilanad.jpg|Milima ya Naasa Hablood kando ya Hargeisa.
File:Hargeysa plane monument.jpg|Kumbukumbu ya vita katika kitovu cha Hargeisa.
File:Hargeisa capital 4.jpg|Hargeisa capital. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Somalia

Jamii:Miji ya Somalia
Jamii:Miji ya Somaliland
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Chama cha Wananchi

**Chama cha Wananchi** au **Civic United Front** (**CUF**) ni chama cha kisiasa nchini Tanzania. CUF iliwasilishwa rasmi mnamo Januari 1993.

CUF ilianzishwa mwaka 1992 kutokana na maungano ya shirika mbili. Hizi zilikuwa
# **KAMAHURU** kikundi cha kupambania demokrasia kwenye visiwa vya Unguja na Pemba
# **Civic Movement** iliyokuwa kundi la kupigania haki za binadamu la Tanzania bara.

Kama ilivyo katika vyama vingine vipya vya Tanzania, viongozi wengi waliwahi kuwa wanachama wa CCM.

## Uongozi
*Mwenyekiti : Profesa Ibrahim Lipumba
*Makamu Mwenyekiti: Machano Khamis Ali 
*Katibu Mkuu: 

## Kura
CUF ilishiriki katika chaguzi za kitaifa pia za Zanzibar.

Ilifaulu vizuri kwenye visiwa vya Zanzibar, hasa Pemba, lakini ilibaki hafifu Tanzania bara. Hata hivyo ni chama cha pili cha upinzani katika bunge la Tanzania chenye wabunge 30 kati ya 324 kwa jumla.

### Zanzibar
Katika kura za Zanzibar CUF ilifikia tokeo rasmi la 49.76% mwaka 1994 na 46.07% mwaka 2000. Watazamaji waliona kila kura ilikuwa na kasoro na CUF haikukubali matokeo ikidai ya kwamba serikali ya SMZ ilibadilisha matokeo ya kweli.

Baada ya uchaguzi wa 2005 CUF ilikuwa na wabunge 19 katika bunge la Zanzibar.
E pluribus unum

**E Pluribus Unum** ni kaulimbiu ya Marekani inayopatikana kwenye nembo la taifa na kwenye noti ya dolar moja. 

Kaulimbiu hiyo ni kutoka lugha ya Kilatini likimaanisha "Moja kutoka wengi" yaani Umoja umetokana na maungano ya pande mbalimbali. Neno limechaguliwa kwa sababu lilionyesha umoja wa makoloni 13 yaliyoasi Uingereza na kuwa chanzo cha Marekani.
Maporomoko ya Viktoria

thumb|right|250px|Maporomoko ya Viktoria.
thumb|250px|Mosi oa Tunya.
**Maporomoko ya Viktoria** (pia: **Victoria Falls** au **Mosi-oa-Tunya**) ni maporomoko ya mto Zambezi mpakani mwa Zambia na Zimbabwe.

Mto Zambezi wenye upana wa mita 1170 unafika penye ngazi ya mwamba na maji yote yaanguka kimo cha takriban mita 110 yanapoendelea katika mfereji wa mwamba wenye upana wa m 120 pekee. Maporomoko hayo ni makubwa kabisa katika Afrika. 

## Jina
Wenyeji wameyaita "mosi oa tunya" (moshi wa ngurumo) kwa sababu manyunyizo wa maji yaonekana juu ya maporomoko kama wingu la moshi na sauti ya anguko la maji yasikika mbali. 

Jina la Victoria Falls limetokana na David Livingstone aliyekuwa Mzungu wa kwanza kuona maajabu hayo mwaka 1856. Alichagua jina hilo kwa heshima ya malkia Viktoria wa Uingereza.

Tangu mwaka 1989 Victoria Falls imepokewa katika orodha ya "urithi wa dunia" wa UNESCO.

## Utalii 
Kuna miji miwili inayopokea wageni wanaopenda kutembelea maporomoko hayo. Upande wa Zambia kuna mji wa Livingstone na upande wa Zimbabwe ni mji wa Victoria Falls. 

Victoria Falls imewahi kuwa kitovu hasa, lakini tangu kuporomoka kwa uchumi wa Zimbabwe chini ya serikali ya Mugabe idadi kubwa ya watalii hufika upande wa Zambia.

## Tazama pia 
* Maporomoko ya Iguazu
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

## Tazama
Jamii:Maporomoko
Jamii:Maporomoko ya Zambia
Jamii:Maporomoko ya Zimbabwe
Jamii:Mito ya Zambia
Jamii:Mito ya Zimbabwe
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Victoria Falls (mji)

**Victoria Falls** ni mji mdogo wa mkoa wa Matabeleland Kaskazini nchini Zimbabwe mwenye wakazi 35,199 (2022). Uko kando ya mto Zambezi mahali unapotelemka kwenye maporomoko ya Victoria Falls. 

"Vic Falls" jinsi inavyoitwa kwa kifupi ina mawasiliano kwa barabara na reli kwenda Hwangwe (km 109) na Bulawayo (km 440) upande wa kusini-mashariki. Mji wa karibu ni Livingstone katika Zambia ng'ambo ya mto. Daraja launganisha miji yote miwili.

Mji ulianzishwa mwaka 1901 ukastawi kama kituo cha reli karibu na maporomoko. Ulikuwa kitovu cha utalii kwenye maporomoko. Tangu mwaka 2000 utalii umerudi nyuma kutokana na matatizo ya kiuchumi ya Zimbabwe.

## Picha

Victoria Falls Station Baboons.jpg
Victoria Falls Public-Library.jpg
Victoria Falls Waterfall-West.jpg

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Matabeleland Kaskazini
Livingstone (mji)

right|225px|Location of Livingstone in Zambia
[thumb|right|250px|Memorial to [David Livingstone]]
thumb|right|250px|Livingstone, main street
**Livingstone** ni mji na makao makuu ya mkoa wa Kusini wa Zambia, kando ya mto Zambezi, wenye wakazi 110,000 (2005). 

Mji ni kitovu cha utalii wa Maporomoko ya maji ya Victoria Falls upande wa Zambia. Pia ni kituo cha mpakani kwenye daraja la Zambezi kwenda Zimbabwe. 

Mji ulianzishwa penye mpito wa mto Zambezi, kidogo juu ya maporomoko, mwaka 1897. Jina lake limetolewa kwa heshima ya mmisionari na mpelelezi David Livingstone.

Ulikuwa makao makuu ya kampuni ya Cecil Rhodes iliyotawala Rhodesia ya Kaskazini, baadaye mji mkuu wa koloni hadi mwaka 1935 serikali ilipohamishwa kwenda Lusaka.

Baada ya uhuru wa Zimbabwe, watalii wengi waliotaka kuona maporomoko walipendelea kukaa upande wa Zimbabwe lakini tangu miaka ya nyuma matatizo ya kiuchumi na ya kisiasa ya Zimbabwe yalisababisha kupanda kwa idadi ya watalii upande wa Zambia. 

## Viungo vya Nje 
* Zambia National Tourist Bureau page
* Livingstone Tourism website 

Jamii:Miji ya Zambia
Matabeleland Kaskazini

[thumb| na [mikoa ya Zimbabwe|mikoa mingine ya Zimbabwe.]]
**Matabeleland Kaskazini** ni mkoa wa Zimbabwe upande wa kaskazini wa Bulawayo. Mkoa umepakana na Bulawayo, Matabeleland Kusini, Midlands na Mashonaland Magharibi. Kuna mipaka ya kimataifa na Zambia upande wa kaskazini kwenye mto Zambezi na Botswana upande wa kusini-magharibi. 

Kuna wakazi 828,000 (2022) katika eneo la kilomita za mraba 75,025.

Makao makuu ya mkoa yapo mjini Lupane. 

Miji mikubwa kidogo ni Hwangwe na Victoria Falls.

Mkoa unavutia watalii hasa kwa maporomoko ya Victoria Falls na hifadhi ya taifa ya Hwangwe.

## Utawala 
Matabeleland Kaskazini kuna wilaya 7:
* Wilaya ya Binga
* Wilaya ya Bubi
* Wilaya ya Hwange
* Wilaya ya Lupane
* Wilaya ya Nkayi
* Wilaya ya Tsholotsho
* Wilaya ya Umguza

## Tanbihi
Jamii:Mikoa ya Zimbabwe
Jamii:Matabeleland Kaskazini
Kitabu cha Esta

[thumb|[Gombo la kitabu cha Esta kwa Kiebrania.]]
 wa Aert de Gelder.]]
**Kitabu cha Esta** (jina lake huandikwa pia *Ester* na "Esther") ni kitabu cha Biblia ya Kiebrania, na hivyo pia cha Agano la Kale, ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo. Kiliandikwa kwanza kwa Kiebrania.

Tafsiri ya kitabu cha Esta inavyopatikana katika Septuaginta imeongezewa sana; nyongeza hizo za Kigiriki zinahesabiwa na Kanisa Katoliki na wengineo kuwa sehemu za kitabu yenye uvuvio wa Roho Mtakatifu ingawa si sehemu za hadithi asili. Ni katika nyongeza hizo tu kwamba Mungu anatajwa na mtazamo wa imani unajitokeza.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Wakati wa kuandikwa 
Mwandishi wake hajulikani, lakini kufuatana na mapokeo ya Wayahudi, kitabu kiliandikwa takriban mwaka wa 400 KK, muda usio mrefu baada ya matukio kinayoyasimulia. Sababu za mwelekeo huo ni zifuatazo: Sherehe ya Purim ilikuwa husherehekewa kila mwaka wakati wa kuandikwa kwa kitabu, lakini Mfalme Ahasuero hutajwa kama mfalme aliyepita. Ukamilifu wa maelezo kuhusu mila na desturi za dola la Waajemi unadokeza kuwa kitabu kimeandikwa kabla dola hilo halijavamiwa na kuangamizwa na Iskanda Mkuu takriban mwaka wa 330 KK. 

## Yaliyomo 
Kitabu cha Esta kinahusika na wakati wa taifa la Israeli unaojulikana kama wakati wa baada ya Uhamisho wa Babeli. Kinasimulia Wayahudi walivyoishi katika dola la Waajemi. Wayahudi hao walibaki uhamishoni badala ya kurudi kwao hata baada ya Waajemi kuangamiza utawala wa Babuloni mwaka 539 KK, ambapo Mfalme Koreshi alishinda na kuteka Babeli.

Ingawa Koreshi aliwaruhusu Wayahudi waliofungwa warudi katika nchi yao, wengi wao waliamua kubaki Babeli au Uajemi. Wao walihakikishiwa usalama na uhuru fulani katika nchi ya kifungo chao, kwa hiyo hawakutaka kukabiliana na wasiwasi na ugumu wa maisha mapya huko Yerusalemu. Pamoja na watoto wao waliendelea kuongeza mafanikio ya namna mbalimbali, lakini hawakuonyesha nia ya kuimarisha upya dini yao iwe nguvu ya kiroho katika maisha yao ya kitaifa. Hata hivyo, kadiri Wayahudi walivyoendelea kufuata sheria zao za kidini walisumbuliwa sana na wenyeji. Lakini Mungu alikuwa akiendelea bado kuwalinda watu wake, wawe wamemkubali au sivyo, asiruhusu waangamizwe.

Hivyo kitabu kinaeleza hasa jinsi Hamani, waziri mkuu wa mfalme Artashasta, alivyopanga kuwaangamiza Wayahudi wote. Wakati huohuo, malkia wa Uajemi alikuwa Esta, Myahudi. Pamoja na Mordekai, baba mlezi wake, Esta alifaulu kuzuia mipango ya Hamani. Ushindi huo wa Wayahudi ulianzisha sherehe ya Purim ambayo imekuwa sikukuu maarufu ya Wayahudi ikiadhimishwa kabla ya Pasaka.

Wataalamu wengi wanakubaliana kusema hii ni hadithi tu, si habari ilivyotokea katika historia. 

## Muhtasari wa sehemu ya Kiebrania 
1:1-2:23	Kuinuliwa kwa Esta kuwa malkia

3:1-7:10	Mikakati ya kuwaangamiza Wayahudi

8:1-10:3	Shangwe ya Wayahudi

Jamii:Vitabu vya Agano la Kale
Papa Paulo III

thumb|right|Papa Paulo III.
**Papa Paulo III** (29 Februari 1468 – 10 Novemba 1549) alikuwa Papa kuanzia tarehe 13 Oktoba/3 Novemba 1534 hadi kifo chake. Alitokea Canino, Viterbo, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Alessandro Farnese*. 

Alimfuata Papa Klementi VII akafuatwa na Papa Julius III.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Paulo III katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1468
Jamii:Waliofariki 1549
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Klementi VII

thumb|right|Papa Klementi VII.
**Papa Klementi VII** (kwa Kilatini: *Clemens VII*; kwa Kiitalia: *Clemente VII*; 26 Mei 1478 – 25 Septemba 1534) alikuwa Papa na mtawala wa Dola la Papa kuanzia tarehe 19/26 Novemba 1523 hadi kifo chake. Alitokea Firenze, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa ''Giulio di Giuliano de' Medici*. 
Akitajwa kuwa "papa aliyekuwa na bahati mbaya zaidi," utawala wake ulikuwa na mfululizo wa migogoro ya kisiasa, kijeshi, na kidini mingi ikiwa imeanza kabla ya enzi yake iliyokuwa na athari kubwa kwa Ukristo na siasa za dunia.

Alishiriki katika vita kati ya Kaizari Karoli V wa Ujerumani-Hispania na Mfalme Fransisko I wa Ufaransa, akisimama kwanza na kaizari, baadaye na mfalme. Mwaka 1527 alikamatwa baada ya Roma kutekwa na jeshi la kaizari. Katika amani ya mwaka 1529, wakati wa mashambulio ya Waturuki dhidi ya Vienna, alirudishwa uhuru wake pamoja na utawala juu ya Dola la Papa katika Italia ya Kati, akikubali kipaumbele cha kaizari juu ya Italia ya Kaskazini. Mwaka 1530 alimwekwa Karolo V wakfu kama kaizari wa Dola Takatifu la Kiroma.  

Katika miaka 1529 hadi 1534 Klementi VII aliwasiliana mara kwa mara na Mfalme Henry VIII wa Uingereza aliyetaka kibali cha Papa kutengana na mke wake wa kwanza. Papa alipokataa, mfalme aliagiza bunge lake kutangaza uhuru wa Kanisa la Uingereza; hatimaye Papa alimtenga mfalme Henry na Kanisa Katoliki kwenye mwaka 1534.

Alimfuata Papa Adrian VI akafuatwa na Papa Paulo III.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Klementi VII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki''

Jamii:Waliozaliwa 1478
Jamii:Waliofariki 1534
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Adrian VI

thumb|Papa Adrian VI alivyochorwa na Jan van Scorel.thumb|Papa Adrian VI alivyochorwa mwaka 1568.
thumb|Nyumba ya kuzaliwa ya Papa Adrian na shairi linaloandamana. Maelezo ya mchongo wa 'Wanaume na Wanawake Maarufu wa Uholanzi'.
**Papa Adrian VI** (2 Machi 1459 – 14 Septemba 1523) alikuwa Papa kuanzia tarehe 9 Januari/31 Agosti 1522 hadi kifo chake. Alitokea Utrecht, Uholanzi. Alikuwa Mholanzi pekee kuwa Papa, na alikuwa Papa wa mwisho asiye Mwitalia hadi Papa Yohane Paulo II kutoka Polandi alipochaguliwa miaka 455 baadaye .

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Adriaan Florensz*, hivyo hakubadili jina la ubatizo alipochaguliwa kuwa Papa, tofauti na watangulizi na waandamizi karibu wote wa milenia ya pili. 

Alimfuata Papa Leo X akafuatwa na Papa Klementi VII.

## Maisha
Mzaliwa wa Utrecht (leo nchini Uholanzi), Adriano alisoma katika chuo kikuu cha Leuven akawa mwalimu wa teolojia na makamu wa gombera huko. 

Mwaka 1507 akawa mlezi wa atakayekuwa kaisari Karolo V wa Dola Takatifu la Roma (Ujerumani), ambaye baadaye alimtumia katika nafasi muhimu.

Mwaka 1516, Adriano akawa askofu wa Tortosa, Hispania, halafu hakimu mkuu wa imani wa falme za Aragona na Castilya. 

Mwaka 1517 Papa Leo X alimteua kuwa kardinali na mwaka 1522 akachaguliwa kuwa mwandamizi wake. 

Adriano alianza upapa wake katikati ya matatizo makubwa ajabu, uenezi wa Walutheri upande wa kaskazini, na wa Waturuki Waosmani upande wa mashariki. 

Kuhusu mafundisho ya imani, alikataa kukubaliana na Walutheri, akidai Martin Luther ahukumiwe kuwa mzushi. Hata hivyo, alijitahidi kurekebisha Kanisa Katoliki. Juhudi zake zilishindikana kwa sababu ya kupingwa na makardinali na maaskofu wengi waliofuata anasa kadiri ya mtindo wa Renaissance, tena kwa sababu aliwahi kufa. 

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Maandishi yake
* Kwa Kilatini.
* Barua kwa Francesco Chieregati, 25 Novemba 1522

## Tanbihi
## Marejeo
* Luther Martin. ''Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters,* 2 vols., tr. and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. vol.I (1507–1521) and vol.2 (1521–1530) from Google Books. Reprint of Vol.1, Wipf & Stock Publishers (Machi 2006). ISBN 1-59752-601-0
* Gross, Ernie. *This Day In Religion.* New York:Neal-Schuman Publishers, Inc, 1990. ISBN 1-55570-045-4.
* Malerba Luigi. *e maschere*, Milan: A. Mondadori, 1995. ISBN 88-04-39366-1
*  Karl Mittermaier, *Die deutschen Päpste. Benedikt XVI. und seine deutschen Vorgänger*, 2006

## Marejeo mengine
* 
* 
* 
* {{citation | last = Frey  | first = Rebecca Joyce  | author-link = | title = Fundamentalism | publisher = Infobase Publishing | year = 2007 | location = New York| isbn = 0-8160

## Viungo vya nje 
* Papa Adrian VI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki''
* Luther, uozo ndani ya Kanisa Katoliki, haja ya urekebisho n.k.
* Pope Hadrian VI kwenye tovuti Catholic-Hierarchy.org

Jamii:Waliozaliwa 1459
Jamii:Waliofariki 1523
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Uholanzi
Papa Julius III

thumb|right|Papa Julius III.
**Papa Julius III** (10 Septemba 1487 – 23 Machi 1555) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7 Februari 1550 hadi kifo chake. Alitokea Roma, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giovanni Maria Ciocchi del Monte*. 

Alimfuata Papa Paulo III akafuatwa na Papa Marcello II.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Julius III katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1487
Jamii:Waliofariki 1555
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Watu kutoka Roma
Papa Pius III

thumb|right|Papa Pius III.
**Papa Pius III** (29 Mei 1439 – 18 Oktoba 1503) alikuwa Papa kwa siku chache kuanzia tarehe 22 Septemba/1/8 Oktoba 1503 hadi kifo chake. Alitokea Siena, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Francesco Todeschini Piccolomini*. 

Alimfuata Papa Aleksanda VI akafuatwa na Papa Julius II.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Pius III katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1439
Jamii:Waliofariki 1503
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
787

Makala hii inahusu mwaka **787 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
786

Makala hii inahusu mwaka **786 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 10 Oktoba - Saga, mfalme mkuu wa Japani (809-823)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
Papa Leo X

[thumb|right|Papa Leo X alivyochorwa na [Raphael|Raffaello.]]
**Papa Leo X** (11 Desemba 1475 – 1 Desemba 1521) alikuwa Papa kuanzia tarehe 11/19 Machi 1513 hadi kifo chake. Alitokea Firenze, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa ''Giovanni di Lorenzo de' Medici*. 

Alimfuata Papa Julius II akafuatwa na Papa Adrian VI. 

Leo X ndiye aliyemtenga Martin Luther na Kanisa Katoliki tarehe 3 Januari 1521.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Leo X katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki''

Jamii:Waliozaliwa 1475
Jamii:Waliofariki 1521
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Julius II

thumbnail|right|Papa Julius II.
**Papa Julius II** (kwa Kilatini: Iulius II; kwa Kiitalia: Giulio II; 5 Desemba 1443 – 21 Februari 1513) alikuwa Papa na mtawala wa Dola la Papa kuanzia tarehe 1 Novemba/26 Novemba 1503 hadi kifo chake. Alitokea Albisola, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giuliano della Rovere*. 

Alimfuata Papa Pius III akafuatwa na Papa Leo X.

Akiwa na majina ya utani ya Papa Shujaa, Papa wa Vita au Papa wa Kutisha, mara nyingi inakisiwa kwamba alichagua jina lake la upapa si kwa heshima ya Papa Julius I bali kwa kumudu Julius Caesar. Mmoja wa mapapa wenye nguvu na ushawishi mkubwa, Julius II alikuwa mtu wa kati wa Renaissance ya Juu na aliacha urithi mkubwa wa kitamaduni na kisiasa.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Julius II katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1443
Jamii:Waliofariki 1513
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
772

Makala hii inahusu mwaka **772** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*24 Januari - Papa Stefano III

Jamii:Karne ya 8
771

Makala hii inahusu mwaka **771 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
**bila tarehe**
* Mtakatifu Remigius wa Rouen, waziri mkuu wa Wafaranki

Jamii:Karne ya 8
762

Makala hii inahusu mwaka **762 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* Baghdad inafanywa mji mkuu wa milki ya makhalifa Waabbasi; inabaki hivyo hadi 1258

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
**bila tarehe**
*Li Bai, mshairi kutoka China

Jamii:Karne ya 8
754

Makala hii inahusu mwaka **754 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 5 Juni - Mtakatifu Bonifas, askofu Mkatoliki na mfiadini nchini Ujerumani na Uholanzi.

Jamii:Karne ya 8
752

Makala hii inahusu mwaka **752** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 23 Machi - Stefano, padre mjini mwa Roma, aliteuliwa kuwa papa; akafa baada ya siku tatu lakini, kabla hajawekwa wakfu

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*22 Machi - Papa Zakarya
* 26 Machi - Papa mteule Stefano, kabla hajawekwa wakfu

Jamii:Karne ya 8
751

Makala hii inahusu mwaka **751 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
742

Makala hii inahusu mwaka **742** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa
*2 Aprili - Karolo Mkuu, Mfalme wa Wafranki, na Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
737

Makala hii inahusu mwaka **737** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Kanmu, mfalme mkuu wa Japani (781-806)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
712

Makala hii inahusu mwaka **712 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Tu Fu, mshairi kutoka China

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
708

Makala hii inahusu mwaka **708** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*4 Februari - Papa Sisinnio

Jamii:Karne ya 8
683

Makala hii inahusu mwaka **683 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*28 Juni - Papa Leo II

Jamii:Karne ya 7
Papa Sixtus IV

thumb|right|Papa Sisto IV.
**Papa Sixtus IV, O.F.M.** (21 Julai 1414 – 12 Agosti 1484) alikuwa Papa kuanzia tarehe 1/9/25 Agosti 1471 hadi kifo chake. Alitokea Celle, Savona, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Francesco della Rovere*. 

Alimfuata Papa Paulo II akafuatwa na Papa Inosenti VIII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Sixtus IV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1414
Jamii:Waliofariki 1484
Jamii:Wafransisko
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Innocent VIII

**Papa Innocent VIII** (kwa Kilatini: *Innocentius VIII*; kwa Kiitalia: *Innocenzo VIII*; 1432 – 25 Julai 1492) alikuwa Papa na mtawala wa Dola la Papa kuanzia tarehe 29 Agosti/12 Septemba 1484 hadi kifo chake. Alitokea Genova, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Giovanni Battista Cybo (au Cibo)*. 

Alimfuata Papa Sixtus IV akafuatwa na Papa Aleksanda VI.

Akiwa mwana wa naibu mfalme wa Napoli, Cybo alitumia miaka yake ya awali katika mahakama ya kifalme ya Napoli. 

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Innocent VIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1432
Jamii:Waliofariki 1492
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Mahikeng

thumbnail|right|280px|Mahikeng, South Afrika

**Mahikeng** ni jina la mji mkuu wa jimbo la Kaskazini-Magharibi la Afrika Kusini. Siku hizi mji uliunganishwa na mji jirani wa Mmabatho na kuhesabiwa kama sehemu yake.

Mafeking ilianzishwa na Waingereza waliopewa hapa ardhi na chifu wa Barolong. Jina latokana na lugha ya KiTswana likimanisha "mahali pa mawe".

Wakati wa Vita ya pili ya Waingereza dhidi ya Makaburu mji ulizungushwa na jeshi la makaburu lakini ulitetewa na Robert Baden-Powell aliyeanzisha baadaye harakati ya maskauti.

Kati ya 1894 hadi 1965 mji ulikuwa makao makuu ya utawala wa Bechuanaland (Botswana ya leo).

Wakati wa siasa za bantustan Mafeking ilikuwa pia mji mkuu wa Bophuthatswana lakini serikali yake ilihamishwa baadaye kwenda mji jirani wa Mmabatho uliokuwa kwenye eneo la bantustan.

Mwaka 1994 Mahikeng na Mmabatho ziliunganishwa kiutawala na kuwa mji mkuu wa jimbo jipya la Kaskazini-Magharibi linalounganisha maeneo ya majimbo ya awali ya Transvaal na Rasi (Cape) pamoja na sehemu kubwa ya bantustan ya Bophuthatswana.

Jamii:Miji ya Afrika Kusini
Papa Pius II

[thumb|right|Papa Pius II alivyochorwa na [Pintoricchio.]]
**Papa Pius II** (kwa Kilatini: *Pius PP. II*, kwa Kiitalia: *Pio II*; 18 Oktoba 1405 – 14 Agosti 1464) alikuwa Papa wa Kanisa Katoliki na mtawala wa Dola la Papa kuanzia tarehe 19 Agosti/3 Septemba 1458 hadi kifo chake. Alitokea Corsignano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Enea Silvio Piccolomini* (Kilatini: *Aeneas Silvius Bartholomeus*).

Alimfuata Papa Kalisti III akafuatwa na Papa Paulo II. 

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Pius II katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1405
Jamii:Waliofariki 1464
Jamii:Papa
Jamii:Wanahistoria wa Italia
Papa Callixtus III

thumb|right|Papa Kalisti III.
**Papa Callixtus III** (31 Desemba 1378 – 6 Agosti 1458) alikuwa Papa kuanzia tarehe 8/20 Aprili 1455 hadi kifo chake. Alitokea Jativa, Hispania. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Alonso Borja*. 

Alimfuata Papa Nikolasi V akafuatwa na Papa Pius II.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Callixtus III katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1378
Jamii:Waliofariki 1458
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Hispania
Papa Nikolasi V

**Papa Nikolasi V** (15 Novemba 1397 &ndash; 24 Machi 1455) alikuwa Papa kuanzia tarehe 6/19 Machi 1447 hadi kifo chake. Alitokea Sarzana, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Tommaso Parentucelli*.

Alimfuata Papa Eugenio IV akafuatwa na Papa Kalisti III.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Nikolasi V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Eugenio IV

thumb|right|Papa Eugenio IV.
**Papa Eugenio IV, Can.Reg.** (1383 – 23 Februari 1447) alikuwa Papa kuanzia tarehe 3/11 Machi 1431 hadi kifo chake. Alitokea Venezia, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Gabriele Condulmer*. 

Alimfuata Papa Martino V akafuatwa na Papa Nikolasi V.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Eugenio IV katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1383
Jamii:Waliofariki 1447
Jamii:Wakanoni
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Martin V

thumb|right|Papa Martino V.
**Papa Martin V** (takriban 1368 – 20 Februari 1431) alikuwa Papa kuanzia tarehe 11/21 Novemba 1417 hadi kifo chake. Alitokea Genazzano, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Oddone Colonna*. 

Alimfuata Papa Gregori XII akafuatwa na Papa Eugenio IV.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Martin V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1368
Jamii:Waliofariki 1431
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Paulo II

thumb|right|220px|Papa Paulo II.
**Papa Paulo II** (23 Februari 1417 – 26 Julai 1471) alikuwa Papa wa Kanisa Katoliki na mtawala wa Dola la Papa kuanzia tarehe 30 Agosti/16 Septemba 1464 hadi kifo chake. Alitokea Venezia, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Pietro Barbo*. 

Alimfuata Papa Pius II akafuatwa na Papa Sixtus IV.

Alipoona mjomba wake, Papa Eugenio IV, akichaguliwa, aliacha mafunzo ya biashara na kuingia katika masomo ya dini. Kupanda kwake madarakani ndani ya Kanisa kulikuwa kwa haraka, na alipochaguliwa kuwa Papa mwaka 1464, alikusanya kwa wingi sanaa na vitu vya kale. 

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Paulo II katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1417
Jamii:Waliofariki 1471
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia