open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lebanoni

**Lebanoni** (kwa Kiarabu: ** لبنان **) ni nchi ndogo ya Mashariki ya Kati katika Asia ya Magharibi kando ya Bahari ya Mediteranea. 

Imepakana na Syria na Israeli.

## Jiografia 
Kuna kanda nne za kijiografia:
* Kiini cha nchi ni safu ya milima ya Lebanoni inayopanda hadi kimo cha m 3000 na kuelekea sambamba na pwani ya Mediteranea. 
* Kuna kanda jembamba la pwani kati ya milima na bahari. 
* Upande wa mashariki kwa milima kuna tambarare ya Beka'a inayofaa kwa kilimo
* Safu ya milima ya Lebanoni ndogo mpakani kwa Syria

Mto mrefu ni Litani wenye mwendo wa km 140 unaoishia baharini karibu na mji Tyros (Sur).

## Miji
Miji mikubwa ni (kadirio ya idadi ya wakazi kwa mabano):
* Beirut (mji mkuu -  2.100.000)
* Tripoli (500.000)
* Zahlé (200.000)
* Sidon (100.000)
* Tyros (70.000)

## Historia
Baada ya kusambaratika kwa milki ya Waturuki Waosmani kutokana Vita Vikuu vya Kwanza vya Dunia, Lebanoni iliwekwa na Shirikisho la Mataifa iwe chini ya usimamizi wa Ufaransa. 

Nchi hiyo ilipokuwa chini ya Ujerumani wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia. Lebanoni ilijitangazia uhuru wake mwaka 1943. 

## Watu
Zaidi ya nusu ya wakazi hukaa katika rundiko la jiji la Beirut. 

Wenyeji wana damu mchanganyiko sana, lakini lugha ya kawaida na lugha rasmi ni Kiarabu.

Kati ya nchi za Waarabu Lebanoni ni nchi pekee yenye wakazi wengi ambao ni Wakristo wa madhehebu mengiː walau ilikuwa hivyo hadi miaka ya karibuni, kabla ya vita vya wenyewe kwa wenyewe kuzuka.

Ni kwamba zaidi ya nusu ya Walibanoni wote wamehamia nje ya nchi, wakiwemo hasa Wakristo.

Kinyume chake, nchi imewapokea wakimbizi zaidi ya milioni 1. 

Makadirio ya mwaka 2014 yanadai kwa sasa 54% ni Waislamu (27% Wasuni na 27% Washia), 40.5% ni Wakristo (21% Wakatoliki Wamaroni, 8% Waorthodoksi Wamelkiti, 5% Wakatoliki Wamelkiti, 1% Waprotestanti), 5.6% ni Wadruzi n.k.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje
*Lebanon  *الجمهورية اللبنانية*
*Lebanon *Lebanon – Country Profile*
*
*
*


Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Maeneo ya Biblia
Jamii:Mashariki ya Kati
Yordani

**Yordani**, rasmi kama **Ufalme wa Kihashemi wa Yordani**, ni nchi katika Mashariki ya Kati, inayopakana na Syria kaskazini, Iraq kaskazini-mashariki, Saudi Arabia mashariki na kusini, Israeli na Palestina magharibi. Ina idadi ya watu takriban milioni 11.5, ikiwa ya 80 duniani. Jiji lake kubwa zaidi na mji mkuu ni Amman. Yordani imegawanyika katika mikoa 12. Inajulikana kwa  mji wa kale wa Petra

Jina la nchi limetokana na mto Yordani ambao ni mpaka wake upande wa magharibi na Israeli na eneo la Palestina ya leo.

Jina rasmi ni **Ufalme wa Kihashemi wa Yordani** (kwa Kiarabu: المملكة الأردنية الهاشمية ) kutokana na familia ya kifalme. 

Imepakana na Syria, Iraq, Saudi Arabia, Palestina na Israeli. 

Ina pwani fupi kwenye Ghuba ya Aqaba ya Bahari ya Shamu.

Mji mkuu ni Amman.

## Jiografia
Sehemu kubwa ya nchi ni jangwa. 
 ina kiwango kikubwa cha chumvi, kiasi kwamba watu wanaweza kuelea juu yake bila juhudi yoyote.]]

## Historia 
Nchi ya sasa ilianzishwa kwa jina la "Transjordan" (ng'ambo ya mto Yordani) kama sehemu ya eneo la Palestina lililotawaliwa na Uingereza kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa baada ya mwaka 1918. 

Waingereza waliamua kutenganisha eneo hilo na Palestina upande wa magharibi wa mto Yordani na kuiweka tangu mwaka 1921 chini ya mamlaka ya Abdullah bin al-Husayn wa familia ya Wahashemi aliyekuwa mtoto wa Sharif wa Makka wa mwisho kabla ya mji huu kutwaliwa na Wasaudi. 

Kwa hatua hiyo Uingereza ililenga kuimarisha uhusiano wake na makabila ya Waarabu wa jangwa. Abdullahi alitawala awali kwa cheo cha emir baadaye kama mfalme wa "Transjordan".

Jeshi lake lilishiriki katika vita ya mgawanyo wa Palestina na Israeli miaka 1948-1949 na kushika sehemu ya Palestina isiyotawaliwa na Israeli. 

Baada ya vita ya siku sita ya mwaka 1967 maeneo yote upande wa magharibi wa mto Yordani yaliyotawaliwa na mfalme Hussein II mwandamizi wa Abdallah tangu mwaka 1952. 

Mwishowe aliacha madai yote ya utawala juu ya sehemu hizo.
 yenye wakimbizi 80,000 kutoka Syria.]]
## Watu
Wenyeji walio wengi (95-97%) ni Waarabu wenye undugu mkubwa kijenetikia na Waashuru Wakristo ambao ni 0.8%. 

Kuna umati wa wakimbizi kutoka Palestina (ingawa wengi wamepata uraia) na miaka ya mwisho kutoka Iraki na Siria. Wageni wote ni 30% za wakazi.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiarabu.

Upande wa dini, 95% ni Waislamu (karibu wote Wasuni), 4% ni Wakristo (hasa Waorthodoksi na Wakatoliki), 1% ni Wadruzi na wachache ni Bahai.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 
* Jordan national TV channel (live)
* 
* Jordan Corruption Profile from the Business Anti-Corruption Portal
* 
* Jordan profile from the BBC News
* 
* Key Development Forecasts for Jordan from International Futures.

Yordani
Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Maeneo ya Biblia

Jamii:Nchi
Ciudad Bolívar

thumb|Kitovu cha kihistoria ya Ciudad Bolivar pamoja na daraja la Orinoco
**Ciudad Bolívar** ni mji mkuu wa jimbo la Bolivar katika Venezuela. Mji ulianzishwa 1764 kwa jina "Angostura" ukabadilishwa jina mwaka 1846 kwa heshima ya Simon Bolivar. Idadi ya wakazi ni 312,691 (mwaka 2000).

Mji ulianzishwa mahali ambako mto pana Orinoco ni nyembamba kiasi mwenye upana wa 1.6&nbsp;km pekee. Hali hii iliwezesha kuvuka mto na kuanzisha mji ulioitwa awali kwa jina kamili 'Santo Tomé de Guayana de Angostura del Orinoco' ("Mt. Tomasi wa Guayana kwenye sehemu nyembamba wa Orinoco") yaani jina fupi "Angostura" lilimaanisha "sehemu nyembamba". Daraja la kwanza la mto Orinoco likajengwa hapohapo.

Leo hii mji ni kati ya vitovu vya kiuchumi vya beseni ya Orinoco.

Jamii:Miji ya Venezuela
Karne ya 7 KK

**Karne ya 7 KK** (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 700 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 601 KK.

## Wakati wa karne ya 7 KK 
*689 KK: Senakeribu, mfalme wa Asiria anateka Babuloni.
*687 KK: Manase anashika nafasi ya baba yake, Hezekia, katika ufalme wa Yuda.
*668 KK: Ninawi inakuwa mji mkubwa kuliko yote duniani
*668 KK: Misri inaasi utawala wa Waashuru.
*631 KK: Wagiriki wanaunda Kurene huko Libia.
*626 KK: Nabopolasar anaanzisha ufalme mpya wa Babuloni.
*622 KK: Katika hekalu la Yerusalemu kinapatikana kitabu cha sheria ya Musa kutoka Israeli kaskazini. Mwanzo wa urekebisho wa mfalme Yosia.
*612 KK: Ninawi inatekwa na Wababuloni na Wamedi. Babuloni inakuwa mji mkubwa duniani.
* 604 KK: Nebukadreza II aanza utawala wake kama mfalme wa Babeli akimfuata baba yake Nabopolassar.
* Sarafu za kwanza zinazojulikana duniani zinatolewa Lydia kwenye pwani ya magharibi ya Anatolia - wakati ule eneo la Wagiriki wa Kale.
* Ujenzi wa Ukuta Mkubwa wa China unaanza utakaoendelea kwa karibu miaka 2000

## Matukio 
*609 KK: Kifo cha mfalme Yosia: Ufalme wa Yuda unaelekea kikomo chake kama nabii Yeremia na wengineo wanavyobashiri.

## Watu 
* 641 KK-609 KK: Mfalme Yosia huko Yerusalemu
* Nabii Sefania katika ufalme wa Yuda.
* Nabii Yeremia katika ufalme wa Yuda.
* Nabii Nahumu katika ufalme wa Yuda.
* Nabii Habakuki katika ufalme wa Yuda.

## Viungo vya nje 
Jamii:Karne ya 7 KK
Yangon

thumb|Jengo la Manispaa ya Yangon
**Yangon** (pia:**Rangun**) ni mji mkubwa wa Myanmar. Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi 2005.

Kuna wakazi zaidi ya milioni 4. Mji uko kando la mto Hlaing karibu na bahari. 

## Picha za Rangun 

Image:Yangon View South.jpg
Image:Sule-Pagoda by-Night.jpg
Image:Karaweik-Palace.JPG
Image:Yangoon-south.jpg
Image:Shwedagon-Pagoda-Night.jpg

Jamii:Miji ya Myanmar
Jenerali

thumb|Jenerali wa nyota 4 George S. Patton mnamo 1945, mwishoni mwa Vita vya Kidunia vya pili
**Jenerali** ni cheo kikuu cha kijeshi katika nchi nyingi za dunia. Jenerali huwa kiongozi wa ngazi ya juu katika jeshi.

Idadi ya majenerali si kubwa. Kazi yao ni kuongoza na kupanga kazi ya jeshi. Kwa kawaida hawashiriki wenyewe katika mapigano. 

Neno limeingia katika Kiswahili kutoka lugha ya Kiingereza. Asili yake ni Kilatini "*generalis*" yenye maana ya "kwa ujumla".
Cheo

mwenye cheo cha Uenyekiti katika chama cha siasa cha CHAUMA akiwa na msanii NASH MC]]
**Cheo** ni rejeo linaloongezwa kwa jina la mtu kuonyesha heshima, wadhifa au kazi yake.

Pia ni kimo cha kitu fulani, kama vile vazi.

Tena ni jina la vifaa mbalimbali: mti wa kufulia nazi, ubao mwembamba wa kushonea mkeka, kifimbo cha kuagulia ambacho mganga wa jadi anatafuta vitu.

*
Jamii:vifaa
1598

Makala hii inahusu mwaka **1598 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 13 Aprili - Mfalme Henri IV wa Ufaransa atoa tamko la Nantes linalowapa Waprotestant haki sawa na Wakatoliki nchini Ufaransa na kumaliza vita ya kidhehebu.
* Agosti: Wapinzani wa Ueire wanashinda jeshi la Uingereza katika vita ya miaka tisa kati ya Ueire na Uingereza.

## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Mtakatifu Jordano Ansalone, padri kutoka Italia na mfiadini nchini Japani

## Waliofariki 
* 13 Septemba - Mfalme Filipo II wa Hispania (* 1526)

Jamii:Karne ya 16
Lord Rayleigh

left|80px
thumb|right|Lord Rayleigh
**Lord Rayleigh** (12 Novemba 1842 – 30 Juni 1919) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa **John William Strutt**. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua elementi ya agoni. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.

Jamii:Waliozaliwa 1842
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Naypyidaw

[thumb|right|Mahali pa Pinyama nchini [Myanmar.]]
**Naypyidaw**, maana yake "Makao ya Wafalme", awali: **Pyinmana**, ni mji wa tatu katika Myanmar karibu na Mandalay. Tangu mwaka 2005 ni mji mkuu wa nchi.

## Historia
Pyinmana ilikuwa makao makuu ya "Jeshi la Uhuru wa Burma" wakati wa ukoloni na vita kuu ya pili ya dunia. Kwa wanajeshi wengi wa nchi ni kama mahali patakatifu.

Mwaka 2005 serikali ya kijeshi iliamua kuhamisha mji mkuu kutoka Yangon kuja Pyinmana. 

Ilitajwa kama faida ya kuwa Pyinmana iko karibu zaidi na kitovu cha nchi kuliko Yangon (Rangun) ambayo iko kando.

Sababu nyingine inayotajwa na wapinzani wa serikali ni kwamba ofisi za serikali ziko sasa mbali na watu wa Yangon walioandamana mara kwa mara na kudai demokrasia.

Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Myanmar
Jamii:Naypyidaw
Wilhelm Röntgen

left|80px
thumbnail|Wilhelm Röntgen
**Wilhelm Conrad Röntgen** (27 Machi 1845 – 10 Februari 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa ugunduaji wa mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Elementi sintetiki ya Roentgeni ilipewa jina kwa heshima yake Roentgen.

Jamii:Waliozaliwa 1845
Jamii:Waliofariki 1923
Jamii:Wanafizikia wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Mfalme

: buluu, kijani, njano na machungwa; **Ufalme**: **nyekundu** Ufalme wa kikatiba ambapo mfalme ana madaraka madogo tu ya kisiasa **zambarau**:Ufalme wa kikatiba ambapo mfalme ana madaraka makubwa **dhambarau nyeusi**: mfalme ana madaraka yote asibanwe na katiba**Mengine**: Utawala wa chama kimoja au kamati ya kijeshi]]
**Mfalme** ni mtawala wa kiume juu ya nchi katika utaratibu wa ufalme. Kwa kawaida amerithi cheo chake kutoka kwa mzazi wake aliyekuwa mfalme pia. Lakini kuna pia wafalme waliochaguliwa au kuteuliwa kwa namna nyingine, hasa kama mfalme aliyetangulia alikufa bila kuacha mrithi.

Utawala wa kifalme ulikuwa wa kawaida katika nchi nyingi za dunia kwa muda mrefu. 

Mwanamke anayeshika nafasi ya mfalme huitwa "malkia".

Kama cheo kinaendelea katika ukoo mmoja kutoka mababa kwa watoto wao familia hiyo huitwa nasaba.

## Madaraka ya mfalme
Madaraka ya wafalme yalitofautiana kati ya nchi na nchi na kati ya kipindi na kipindi cha historia. Mifano ni:
* Mfalme wa kikatiba imekuwa hali ya kawaida katika karne ya 19 na 20 pale ambapo utaratibu wa kifalme umeendelea. Mfalme hatekelezi tena shughuli za serikali. Serikali inachaguliwa na bunge kwa msingi wa kura za raia wote jinsi ilivyopangwa katika katiba ya nchi. Nafasi ya mfalme inafanana na ile ya rais katika jamhuri. Kuna tofauti kama mfalme ana athira katika siasa au kama cheo chake ni cha heshima tu na hana uwezo wa kuingilia kati kazi za bunge na serikali. Mifano yake ni wafalme wa Skandinavia au pia utaratibu wa Uingereza na nchi nyingine za Jumuiya ya Madola zisizo jamhuri. Nafasi ya mfalme iko hasa kama vikundi ndani ya bunge havikubaliani kuhusu serikali mpya na hakuna upande wenye kura nyingi kabisa. Lakini wafalme wa nchi kama Moroko na Yordani wana athira kubwa zaidi. 
* Mfalme mwenye mamlaka yote bila kufungwa na katiba alikuwa wa kawaida zamani lakini leo hii wamebaki wachache sana. Falme za aina ni Saudia, Omani, Qatar, Eswatini na Brunei.
*Mfalme wa sehemu ya taifa tu: mifano yake ni Kabaka wa Buganda huko Uganda au Asantehene wa Ashanti katika Ghana. Wafalme hao wa jadi bado wanaheshimiwa na kuwa na athira kwa sababu wanatambuliwa na watu wao hata ndani ya jamhuri kubwa zaidi kuliko eneo la kabila au kundi lao.

## Wafalme na watawala wengine
Katika Kiswahili hakuna utaratibu sanifu mtawala gani anastahili kuitwa "mfalme". Kwa kawaida anasimamia eneo au nchi ya kujitegemea lakini wengine huweka pia masharti kuhusu ukubwa wa eneo lake.

Kwa maeneo fulani kuna vipindi katika historia ambapo si rahisi kutofautisha kati ya wafalme na watawala wadogo wengine kama watemi, machifu n.k.. 
Mara nyingi watawala wa Waswahili ambao hawakuwa na mamlaka nje ya eneo dogo la mji wao walijiita Sultani na Wareno waliwaita "reyes" (wafalme).  
Hali hii ililingana na mifano mingine kama kati ya Wagiriki wa Kale ambapo vilevile watawala wadogo juu ya miji walitumia cheo cha "mfalme".

## Tazama pia
*Kaisari
*Mtemi

Jamii:Cheo
Rais

, John Magufuli (Kulia) akiwa na Dr. Salem Al Ismaily wa Oman]]
**Rais** (kutoka Kiarabu: رئیس) ni cheo cha mkuu wa nchi katika serikali ya jamhuri, na pengine mkuu wa taasisi fulani ("mwenyekiti"). Katika baadhi ya mifumo, rais pia huwa mkuu wa serikali. Majukumu yake hutofautiana kulingana na katiba ya nchi husika, yakiwemo uongozi wa serikali, uwakilishi wa taifa kimataifa, na utekelezaji wa sheria. Pia, neno "rais" hutumika kumaanisha mkuu au mwenyekiti wa taasisi, shirika, au chombo kingine rasmi.

Rais wa nchi huwa anachaguliwa na wananchi wote au na bunge. Katika nchi kadhaa kuna mkutano maalumu unaojishugulisha na uchaguzi wa rais pekee, kama vile Marekani au Ujerumani .

Kuna aina mbili za rais kufuatana na katiba za nchi mbalimbali:

* rais kama mkuu wa serikali, jinsi ilivyo Marekani na pia katika nchi nyingi za Afrika (serikali ya kiraisi).
* rais kama mkuu wa nchi asiyeshughulikia mambo ya serikali, jinsi ilivyo Ujerumani au Uhindi (serikali ya kibunge)

Katika muundo wa serikali ya kibunge shughuli za serikali zinasimamiwa na waziri mkuu. Madaraka ya rais katika muundo huo hufanana na madaraka ya mfalme wa kikatiba isipokuwa ni kwa muda wa urais wake. 

Katika nchi chache, yaani Uswisi, San Marino na Uruguay, kazi za rais hazitekelezwi na mtu mmoja ila na kamati ya viongozi kwa ujumla, kama Halmashauri ya Shirikisho ya Uswisi.

## Marejeo

Jamii:Cheo
Jamii:Siasa
Bhutan

thumb|left|250px|Ramani ya Bhutan
**Bhutan** ni nchi ndogo ya Bara Hindi katika milima ya Himalaya. 
  
Nchi imepakana na Uhindi na jimbo la Tibet la China. 

Imetawaliwa na mfalme Jigme Khesar Namgyel Wangchuck tangu 2006.

Kuna wakazi takriban lakhi saba unusu. 

Mji mkuu unaitwa Thimphu.

## Jiografia 
Bhutan ni nchi ya milima, na zaidi ya 80% za eneo la Bhutan ziko juu ya kimo cha mita 2,000. Mpakani kwa China kuna milima ya juu ya Lunana. Kula Kangri ni mlima mkubwa wenye kimo cha mita 7,553. Kusini tu kuna kanda nyembamba ya tambarare ya Duar. 

Watu walio wengi hukalia eneo la milimani kati ya mita 2,000 hadi 3,000 juu ya UB.  

Zaidi ya theluthi mbili za nchi zimefunikwa na misitu.

## Historia 
Bhutan ilianzishwa mwaka 1644 na mmonaki Mbuddha Shabdrung Ngawang Namgyel. 

Nchi iliweza kutunza uhuru wake hadi leo, lakini ililazimishwa kukubali maeneo ya kusini yatwaliwe na Waingereza na kuunganishwa na Uhindi wa Kiingereza. Uingereza ilishughulikia pia mahusiano ya nje ya Bhutan. 

Uhusiano huu umeendelea na India kulingana na mkataba wa urafiki wa tarehe 8 Agosti 1949. 

Tarehe 12 Februari 1971 Bhutan ikapokewa kama nchi mwanachama wa UM.  

## Wakazi na Utamaduni 
thumb|left|Mbhutan
[thumb|left|[Ngoma ya kinyago ya Bhutan]]
Wabhutan walio wengi huishio mlimani wako karibu kiutamaduni na kilugha na watu wa Tibet na Burma. Hao hufuata dini ya Ubuddha (74.7%) ambayo ndiyo dini rasmi. Lugha za jamii hiyo zinazotumika nchini humo ni 23. Mojawapo, Kidzongkha, ndiyo lugha rasmi.

Watu wa kusini wanafanana zaidi na watu wa Nepal na hutumia Kinepali, mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Wanafuata dini ya Uhindu (22.6%).

Bhutan inajitahidi kutunza utamaduni wake. Hadi mwaka 1974 watalii hawakuruhusiwa kutembelea nchi. Baadaye imewezekana lakini si rahisi kupata kibali.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
*  Tovuti ya serikali 
*  The Bhutan Times (gazeti)
* 
* Bhutan Links  at the National Library of Bhutan.
* Bhutan profile, BBC News.
* Bhutan  from *UCB Libraries GovPubs*.
* Bhutan, *Encyclopædia Britannica* entry.
* 
* 
* Tourism Council of Bhutan 
* Key Development Forecasts for Bhutan from International Futures.

Jamii:Bhutan
Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Himalaya

Jamii:Nchi
Jamhuri ya shirikisho

**Jamhuri ya shirikisho** ni muundo wa kisiasa ambako jamhuri hutazamiwa kama maungano wa maeneo ndani yake -kwa kawaida huitwa "majimbo"- yenye haki zao zisizopewa wala zisizonyanganywa na serikali kuu ya kitaifa. 

Katika muundo huu taifa hatawaliwi na serikali moja katika mambo yote lakini madaraka hugawiwa kati ya madaraka ya serikali ya kitaifa na madaraka ya majimbo.

Mara nyingi maazimio kuhusu mambo ya utamaduni hubaki kwenye ngazi ya jimbo lakini pia sehemu za kodi na sisasa ya kiuchumi. Siasa ya nje na mambo ya jeshi hushikwa na serikali kuu. Mambo mengine hutegemea na utaratibu wa kikatiba katika kila nchi.

Mifano ya jamhuri za shirikisho:

*Afrika Kusini
* Argentina
* Austria tangu 1918, tena 1945
* Brazil
* Ethiopia
* Komori
* Marekani tangu 1776
* Meksiko
* Nigeria
* Ujerumani
* Uhindi tangu 1947
* Urusi
* Uswisi tangu 1848

Si lazima ya kwamba kila shirikisho ni jamhuri. Mifano ya falme ya shirikisho ni Falme za Kiarabu na Malaysia; kihistoria pia Dola la Ujerumani hadi 1918.
Malkia

Kuhusu kete ya sataranji tazama: Malkia

**Malkia** ni mtawala wa kike juu ya nchi katika utaratibu wa ufalme. Kwa kawaida amerithi cheo chake kutoka kwa mzazi wake aliyekuwa mfalme au malkia pia. 

Lakini kuna pia malkia waliochaguliwa au kuteuliwa kwa namna nyingin,e hasa kama mtawala aliyetangulia alikufa bila mrithi. 

Mara nyingi malkia alipatikana kwa njia ya ndoa halafu alishika utawala kama mumewe mfalme mwenyewe alikufa au kugonjeka.

## Kukubaliwa au kutokubaliwa kwa mtawala wa kike
Katika historia kuna tofauti kubwa kama nchi iliweza kukubali kutawaliwa na mwanamke. Nchi mbalimbali zilibadilisha sheria zao walipoona ya kwamba mfalme alikosa watoto wa kiume ilhali viongozi waliogopa matatizo ya uchaguzi wa mfalme kutoka familia nyingine. 

Mfano wa tofauti hizo ni maungano ya kifalme ya Uingereza na Hannover kati ya 1714 na 1837. Mtemi Georg Ludwig wa Hannover alirithi cheo cha mfalme wa Uingereza na watoto wa kiume wa familia waliendelea kuwa wakuu wa nchi zote mbili. Baada ya kifo cha mfalme William IV, Uingereza ulimteua mpwa wake Viktoria kuwa malkia mpya. Lakini sheria za Hannover hazikukubali mwanamke kama mtawala, hivyo maungano ya kifalme kati ya nchi hizo mbili yalikwisha.

Katika jamii mbalimbali za Afrika mtawala wa kike alikubaliwa tu. Mifano mashuhuri wa malkia wa Kiafrika ni "Negiste Negest" Zauditu wa Uhabeshi (alitawala 1916-1930) au Farao wa kike katika historia ya Misri.  

## Malkia ya heshima
Kuna pia matumizi ya kiheshima ya neno malkia kwa kumtaja mke wa mfalme hata asiposhika madaraka ya kiutawala.

## Tazama pia:
*Mfalme
Waziri Mkuu

thumbnail|right|200px|Kasimu Majaliwa, Waziri Mkuu wa Tanzania
**Waziri Mkuu** ni cheo cha kiongozi wa serikali. Neno lasema ya kwamba yeye ni mkubwa kati ya Mawaziri wa Serikali. Madaraka yake hutegemea na katiba ya nchi. Kwa kawaida cheo hiki kipo katika nchi ambako mkuu wa dola ambaye mara nyingi huitwa rais au pia mfalme (malkia) hashughuliki mwenyewe mambo ya serikali.

Lugha inaweza kuwa tofauti kati ya nchi na nchi. Anaweza kuitwa pia "Rais wa Mawaziri", "Mwenyekiti wa Halmashauri ya Mawaziri" au "Chansella".

Kuna hasa aina mbili za Mawaziri Wakuu kufuatana na katiba za nchi mbalimbali:

## Waziri Mkuu katika muundo wa serikali ya kibunge 
Waziri Mkuu kama kiongozi wa siasa ya nchi anachaguliwa na bunge.

Mifano: Ethiopia, Uhindi, Uingereza au Ujerumani.

Katika muundo huu nafasi ya rais au ya mfalme ni cheo cha heshima kama ishara ya umoja wa taifa. Waziri Mkuu hutegemea kabisa idadi ya wabunge wanaoshikamana naye. Mkuu wa dola anaongezeka umuhimu kama bunge limegawanywa na hakuna uwingi ulio wazi kwa mgombea mmoja wa nafasi ya Waziri Mkuu.
Katiba zinatofautiana kama mawaziri wote wako tu kwa mapenzi ya Waziri Mkuu au kama bunge linawachagua mmoja-mmoja. Hii inamaanisha tofauti kama waziri ana msimamo mbele ya Waziri Mkuu au kama hana.

## Waziri Mkuu katika muundo wa serikali ya kiraisi au kifalme 
Waziri Mkuu kama kiongozi wa serikali tu chini ya usimamizi wa rais au mfalme anayeshika madaraka makubwa.

Mifano: Tanzania, Ufaransa.

Katika muundo huu rais huchaguliwa na wananchi wote. Yeye anamteua Waziri Mkuu, mara nyingi hata mawaziri wenyewe. 

Katiba inaweza kusema ya kwamba rais ni huru kumchagua Waziri Mkuu hata bila kujali idadi ya wabunge wake bungeni.

Katika mfumo huu Waziri Mkuu ni zaidi kama meneja wa kazi ya serikali.

Lakini kuna mifano ambako katiba inampa rais na pia Waziri Mkuu kila mmoja madaraka yake. Kwa mfano rais kusimamia mambo ya jeshi na usalama pamoja na siasa ya nje na Waziri Mkuu kusimamia siasa ya ndani na ya kiuchumi. Hapo Waziri Mkuu atakuwa na uhuru zaidi mbele mkubwa wake.

## Mifano ya nchi wenye Mawaziri Wakuu 
* Australia (chini ya mfalme, mfumo wa kibunge)
* Kanada (chini ya mfalme, mfumo wa kibunge)
* Singapuri (chini ya rais)
* Tanzania(chini ya rais)
* Uthai (chini ya mfalme)
* Ethiopia (chini ya rais, mfumo wa kibunge)
* Uhindi (chini ya rais, mfumo wa kibunge) 
* Ujerumani (chini ya rais, mfumo wa kibunge)
* Uingereza (chini ya mfalme, mfumo wa kibunge)
* Ufaransa (chini ya rais) 
* Misri (chini ya rais)

Jamii:Siasa
!
Popocatepetl

thumb|250px|Mlima Popocatepetl.
**Popocatrpetl** ni volkeno hai pia mlima mkubwa wa pili nchini Meksiko. 

Kwa lugha ya Kiazteki "Popocatepetl" inamaanisha "mlima unaotoa moshi". 

Ina kimo cha mita 5,462 juu ya UB, hivyo ni volkeno kubwa ya pili katika Amerika ya Kaskazini.

Safari iliyopita ililipuka tarehe 21 Desemba 1994 baada ya kukaa kimya kwa miaka 50.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Volkeno
Jamii:Milima ya Mexiko
Iztaccihuatl

thumb|300px
**Iztaccíhuatl** ni mlima mkubwa wa tatu nchini Meksiko. Jina lake kwa Kinahuatl lamaanisha "mwanamke mweupe" kutokana na umbo la mlima na theluji juu yake. Ina pemne mme na pembe kubwa inafikia 5,230 m juu ya UB.
Upo karibu na mji wa Meksiko.

Jamii:Volkeno
Jamii:Milima ya Mexiko
Baghdad

thumb|Muonekano wa jiji la Baghdad, Machi 2017

**Baghdad** (Kar.: بغداد‎ ​) ni mji mkuu pia mji mkubwa nchini Iraq. Iko kando la mto Tigris.

Baghdad iliundwa na Waarabu badala ya mji mkuu wa kale Ktesiphon katika karne ya 8. Ilikuwa mji mkuu wa dunia ya Uislamu wakati wa ukhalifa wa Abbasiyya. Mwaka 1258 mji uliharibiwa na jeshi la Mongolia.

Baadaye ilikuwa makao makuu ya utawala wa Mesopotamia katika Dola la Uturuki. Tangu 1921 ilitawaliwa na Uingereza pamoja na Iraq yote. Tangu 1936 ilikua mji mkuu wa Iraq kama nchi ya kujitegemea.

Mji uliharibiwa na Vita ya Ghuba na vita ya wenyewe kwa wenywe nchini Iraq.

Jamii:Miji ya Iraq
Jamii:Miji Mikuu Asia
Mesopotamia

thumb|350px|Ramani ya Mesopotamia
**Mesopotamia** ni jina la kihistoria kwa mabonde ya mito Frati na Hidekeli yanayogawiwa leo kati ya nchi za Uturuki, Syria na Irak. 

Neno limetoka katika lugha ya Kigiriki "Μεσοποταμία" kutokana na maneno asilia ya μεσο *meso* (kati ya) na ποταμός *potamos* (mto), hivyo ni "nchi kati ya mito". Mito hii ni Frati *(Euphrates)* na Hidekeli *(Tigris)*.

Mesopotamia ilikuwa ya kwanza kati ya nchi zilizokuwa kitovu cha ustaarabu wa binadamu kwa kuanza uzalishaji, kujenga miji ya kwanza kabisa duniani, kama vile Sumeri na Babeli, kuwa na serikali na sheria, na kubuni mwandiko.

Jamii:Mesopotamia
Jamii:Iraq
Jamii:Syria
Jamii:Uturuki
Jamii:Maeneo ya Biblia
Hidekeli

**Mto Hidekeli** (pia: **Tigris**; Kiajemi: *tigr*, kar.: دجلة, *dijla*, kituruki/Kikurdi: *dicle*, Kiaramu: *deqlath*, Kiebrania: חידקל *hidekel*) ni mto wa Asia ya magharibi. Pamoja na Frati ni mto mkubwa wa Mesopotamia.

## Etimolojia 
Jina la Kiswahili lina asili yake katika Kiebrania cha Biblia kinachohifadhi jina la kale kabisa cha Kiakkadi linaloendelea pia katika maumbo la jina hili kwa Kiarabu, Kituruki, Kikurdi na Kiaramu.

## Mwendo 
Hidekel ina chanzo chake katika milima ya Uturuki ya Mashariki. Kwa kilomita chache inapita eneo la Syria halafu inaingia katika Iraq. Baada ya kuvuka milima ya Kurdistan inapita mji wa Mossul na kuingia katika tambarare ya Mesopotamia. Inafika Baghdad na kuendelea katika Iraq ya kusini hadi kuungana na mto Frati katika Shatt al Arab ambayo ni mpaka kati ya Iraq na Uajemi. Mdomo uko katika pembe la Ghuba ya Uajemi.

## Mito ya kando 
Mito ya kando muhimu ni:
* katika Uturuki: mto Batman
* katika Iraq: mto Zab
* katika Uajemi: mto Karun

## Malambo 
Uturuki na pia Iraq zimejenga malambo mbalimbali hasa kwa kusudi la maji ya kumwagilia maeneo makavu. Wataalamu wanaona hatari ya kuhatarisha ekolojia ya mto kwa njia hii. Lakini mazingira ya sehemu kubwa ya mwendo wa mto ni kavu sana na mahitaji ya maji ni makubwa. Faida ya malambo imekuwa mwisho wa mafuriko yaliyotokea zamani hasa katika mwezi wa Aprili wakati wa kuyeyuka kwa theluji milimani.

### Malambo katika Uturuki 
* lambo la Kralkızı
* lambo la Dicle
* lambo la Cizre
* lambo la Ilısu 
* lambo la Garzan
* lambo la Kayser
* lambo la Silvan

### Malambo katika Syria 
Syria inapanga kujenga vituo vya kuvuta maji kutoka Hidekeli

### Malambo katika Iraq 
* lambo la Mossoul 
* lambo la Samara 
* lambo la Kut
* lambo la Makhul

Jamii:Mito ya Iraq
Jamii:Mito ya Asia
Jamii:Mito ya Syria
Jamii:Mito ya Uturuki
Jamii:Mito ya Biblia
Jamii:Mesopotamia
Jamii:Ghuba ya Uajemi
Sumeri

[thumb|300px|[Hati ya Kisumeri inayoonyesha mapatano ya kuuza nyumba na shamba. Maandishi ni mwandiko wa kikabari.]]
**Sumeri** ilikuwa kati ya tamaduni za juu za kwanza katika Asia ya Magharibi na hasa Mesopotamia (Iraq ya leo). Labda ilikuwa utamaduni wa kwanza wa kujenga miji.

Sumeri ilianzishwa na kuendelea kwenye nchi yenye rutuba kati ya mito Frati na Hidekeli tangu mwaka 3500 KK. Elimu ya akiolojia imeweza kuthibitisha ya kwamba Wasumeri walijenga miji na kuendeleza maandishi. 

Maandishi yao yamehifadhiwa kwa sababu waliandika mengi kwa kutumia mwandiko wa kikabari kwenye vigae vya mwandiko wa kikabari, yaani vipande vya udongo mbichi wa ufinyanzi na kuvichoma. 

Imetambuliwa pia ya kwamba waliweka misingi muhimu ya kalenda za leo kwa kugawa siku katika saa 24 na saa katika dakika 60. Pia waliweka kumbukumbu ya mifugo na mazao katika maandishi.

Wasumeri waliishi katika dola-miji iliyotawaliwa na wafalme au makuhani.

Jamii:Mesopotamia
Jamii:Historia ya Iraq
Jamii:Ustaarabu
Saa

Kwa chombo cha kupimia wakati tazama Saa (ala)
thumb|Saa ya Mshale
**Saa** ni kipimo cha wakati. Si kipimo cha SI kamili kama ilivyo sekunde lakini ni kawaida kote duniani pia katika matumizi ya kisayansi.

Saa inagawiwa kwa dakika 60 na sekundi 3,600. Siku ina takriban masaa 24. 

## Historia 
Asili ya hesabu hiyo ni katika utamaduni wa Sumeri na Misri ya Kale uliogawa mchana na pia usiku katika vipindi vya masaa 12.

Jamii:Wakati
Jamii:Vipimo vya wakati
Dakika

**Dakika** ni kipimo cha wakati. Si kipimo cha SI kamili kama ilivyo sekundi. Dakika ni sehemu ya 60 ya saa moja. Dakika yenyewe hugawiwa kwa sekundi 60.

Jamii:Wakati
Jamii:Vipimo vya wakati
Sekunde

**Sekunde** (alama: **s**; pia: **nukta, sekundi, sekondi**) ni kipimo cha wakati na kati ya vipimo vya kimsingi wa SI.

Kiasili ilihesabiwa kama sehemu ya 60 ya dakika moja lakini kisayansi inapimwa sasa kulingana na mwendo wa mnurulisho wa atomi za sizi -133. 

Sekunde sitini (60) ni dakika moja, na sekunde elfu tatu na mia sita (3,600) ni saa moja.

Kisasili siku iligawiwa kwa masaa, masaa kwa dakika na dakika kwa sekundi. Imeonekana ya kwamba hesabu hii haitoshi kwa matumizi ya kisayansi kwa sababu muda wa siku si sawa kamili kutokana na mwendo wa dunia yetu. Hivyo kipimo kamili cha sekunde ilitafutwa kinachopimika katika fizikia na sasa muda wa vipimo vingine vya wakati inahesabiwa kwenye msingi wa sekunde siyo kinyume. Tokeo mojawapo ni ya kwamba siku hailingani tena kamili na masaa 24.

Kwa vipimo vya kisayansi ni muhimu kutaja sehemu za sekunde na hapa viambishi awali vya vipimo sanifu hutumiwa: milisekunde, nanosekunde, femtosekunde.  Viambish awali kwa uwingi wa sekunde si kawaida.

 

Jamii:Wakati
Jamii:Vipimo vya wakati
Epsilon

**Epsilon** (ἒ ψιλόν - "e ya kawaida") ni herufi ya tano katika alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa **Ε** (herufi kubwa mwanzoni) au **ε** (herufi ndogo ya kawaida).

Jina la "e ya kawaida" limetokea kwa kuitofautisha na herufi "αι" zilizokuwa na matamshi yaleyale.

Jinsi ilivyo kawaida kwa herufi mbalimbali za Kigiriki inatumiwa kama kifupisho kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fizikia.

Pesa ya Euro inatumia epsilon yenye mistari miwili kama alama yake.

Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Alfa

**Alfa** *(kwa Kiingereza: alpha)* ni herufi ya kwanza ya Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa **Α** (herufi kubwa ya mwanzo) au **α** (herufi ndogo ya kawaida).

Katika Ugiriki ya Kale ilihesabiwa pia kama namba "1".

Jinsi ilivyo kawaida na herufi mbalimbali za Kigiriki inatumiwa kama kifupi kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fisikia. Kundinyota hili limejulikana hasa kama jina la pembe ya kwanza katika pembetatu. 

Katika astronomia inatumiwa kuanza hesabu ya nyota katika kundinyota. Kwa mfano nyota yetu jirani katika ulimwengu inaitwa "Alfa Centauri". Imeitwa hivyo kwa sababu inang'aa kushinda nyota zote za kundinyota ya Centaurus. Inayofuata ni "beta Centauri" na kadhalika.

Alfa ikiwa herufi ya kwanza ya alfabeti ya Kigiriki hutumiwa pia kwa kutaja mwanzo. Hivyo ni kinyume cha mwisho au omega. Usemi wa Biblia ya Kikristo hujulikana kuhusu Mungu kuwa ni "Alfa na Omega, mwanzo na mwisho" (Ufunuo wa Yohane 21:6).

Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Pai (herufi)

**Pai** ni herufi ya kumi na sita katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa kama **Π** (herufi kubwa cha mwanzo) au **π** (herufi ndogo ya kawaida). Pai ni asili ya herufi ya P katika alfabeti ya Kilatini.

Katika Ugiriki ya Kale ilihesabiwa pia kama tarakimu kwa namba "80".

Katika elimu ya hisabati herufi pai inatumiwa kutaja **namba pai** ambayo ni namba ya duara.

Jamii:Mwandiko
Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Malindi (maana)

**Malindi** inaweza kumaanisha:

*Malindi, mji wa pwani, kaskazini kwa Mombasa, Kenya
*Malindi, kata ya Wilaya ya Lushoto - mkoa wa Tanga, Tanzania
*Malindi (Zanzibar), kata ya jiji la Zanzibar, mkoa wa Unguja Mjini Magharibi, Tanzania
Frati

**Mto Frati** (Kigiriki: Ευφράτης *euphrátēs*; Kiakkadi: Pu-rat-tu; Kiebrania: פְּרָת *Pĕrāth*; Kiaramu: ܦܪܬ *Prâth*; Kar.: الفرات *al-furāt*; Kituruki: Fırat; Kikurdi: فرهات, Firhat) ni mto mkubwa uliopo Asia ya magharibi. 

Frati ina urefu wa takriban 2,781&nbsp;km. 

Baada ya kutoka katika nyanda za juu za Uturuki unaingia katika tambarare ya jangwa la Shamu na kuendelea katika Iraq unapopita kwenye maghofu ya Babeli. 

Pamoja na Hidekeli (Tigri), ambao pia unatoka katika milima ya Uturuki ya Mashariki, unaunda eneo la Mesopotamia (yaani "kati ya mito"; leo kwa kiasi kikubwa inalingana na Iraq).

Karibu na mji wa Basra mito hiyo inaungana na kuitwa Shatt al Arab hadi mdomo wake katika Ghuba ya Uajemi.

thumb|left|350px|Malambo kwenye Frati *(Eufrate)* na Hidekeli *(Tigri)*
Mto Frati unapita katika maeneo yasiyo na mvua, hivyo nchi zote unapopita zinajaribu kutumia maji yake kwa vituo vya kuvuta maji na malambo mbalimbali yaliyounda maziwa makubwa.

Katika Biblia umetajwa kama mto mmojawapo wa bustani walipoumbwa Adamu na Eva.

Jamii:Mito ya Iraq
Jamii:Mito ya Asia
Jamii:Mito ya Syria
Jamii:Mito ya Uturuki
Jamii:Mito ya Biblia
Jamii:Mesopotamia
Jamii:Ghuba ya Uajemi
Ur

thumb|300px|Picha kutoka Ur
**Ur** ilikuwa mji katika Mesopotamia ya kale. Mahali pake ni katika Iraq ya leo kusini ya Baghdad. Inaaminiwa ilikuwa kati ya miji ya kwanza kabisa duniani. 

Iliwanzishwa na watu wa Sumeri katika milenia ya tatu KK. 

Jamii:Mesopotamia
Jamii:Historia ya Iraq
Galana (mto)

thumb| Mto Galena
**Galana** ni jina la mto Athi nchini Kenya kati ya maporomoko ya Lugards Falls unapoungana na mto Tsavo hadi kuishia katika Bahari Hindi karibu na mji wa Malindi.

Sehemu ya mwisho ya Galana inaitwa pia mto Sabaki.

Jamii:Mito ya Kenya
Ugiriki ya Kale

thumbnail|right|280px|Athena,Ugiriki
**Ugiriki ya Kale** ni kipindi cha historia ambapo Ugiriki ulipanuka katika eneo kubwa la Mediteraneo na Bahari Nyeusi, na kudumu kwa karibu milenia moja, hadi Ukristo ulipoanza. Wakati wa Yesu, kitovu cha ustaarabu huo kilikuwa mji wa Aleksandria (Misri).

Unadhaniwa na wanahistoria wengi kuwa ni utamaduni anzilishi wa ustaarabu wa magharibi lakini iliathiri pia elimu ya Waislamu. 

Wanafalsafa na wataalamu wake wa fani mbalimbali waliweka misingi muhimu ya maendeleo ya sayansi katika karne zilizofuata. 

Hata baada ya Ugiriki kuingizwa katika Dola la Roma, utamaduni wa Kigiriki ulikuwa na nguvu kubwa ya ushawishi. 

Maendeleo ya elimu katika himaya ya Uislamu yalitegemea kwa kiasi kikubwa kazi ya ufasiri wa vitabu vya Wagiriki kwenda lugha ya Kiarabu.

Ugiriki ya kale umeathiri pia lugha, siasa, mifumo ya elimu, falsafa, sayansi, sanaa, ufundi sanifu wa Dunia ya kisasa, na kuchochea Mwamko Mpya katika Ulaya Magharibi; na kuchipuka tena katika vipindi mbalimbali vya uamsho wa tamaduni za kisasa za Kigiriki, ndani ya karne ya 18 na ya 19 katika Ulaya na Amerika. 


Jamii:Historia ya Ulaya
Jamii:Historia ya Asia
Jamii:Historia ya Afrika
Bamba la Amerika ya Kaskazini

thumb|right|350px|Bamba la Amerika ya Kaskazini kwa rangi ya kahawia

**Bamba la Amerika ya Kaskazini** ni kati ya mabamba makubwa ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya bara la Amerika ya Kaskazini pamoja na Greenland ikielekea upanda wa mashariki hadi mgongo kati wa Atlantiki na upande wa magharibi hadi Japani na milima ya safu ya Cherskiy katika Siberia. 

Chini ya Atlantiki linaachana na bamba la Afrika na bamba la Ulaya-Asia na mstari huu ni mahali pa sehemu ya kaskazini ya mgongo kati wa Atlantiki.

Upande wa kusini linakutana na mabamba madogo ya Karibi na Cocos. 

Mpaka wa magharibi hufuata mstari wa pwani la Amerika ya Kaskazini kwa kupakana na bamba la Pasifiki hadi pinde la visiwa vya Aleuti. Mpaka huu umesababisha katika kaskazini-magharibi kutokea kwa visiwa vya Aleuti na pia visiwa vya Kurili kati ya Siberia na Japani.

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Jamii:Gandunia
Jamii:Sayansi za dunia
Jamii:Jaribio
Jurawa

**Jurawa** ni spishi mbalimbali za ndege wadogo za jenasi *Passer* katika familia Passeridae ambao wanafanana na shomoro wenye kichwa kijivu. Ndege hawa wana domo fupi na nene lifaalo kula mbegu, lakini hula wadudu wadogo pia hasa wanapokuwa makinda. Spishi hizi zinatokea Afrika tu.

## Spishi za Afrika 
* *Passer diffusus*, Jurawa Kusi (Southern grey-headed sparrow)
* *Passer gongonensis*, Jurawa Domo-nene (Parrot-billed sparrow)
* *Passer griseus*, Jurawa Kaskazi (Northern grey-headed sparrow)
** *P. g. ugandae*, Jurawa wa Uganda (Uganda sparrow)
* *Passer suahelicus*, Jurawa Swahili (Swahili sparrow)
* *Passer swainsonii*, Jurawa wa Swainson (Swainson's sparrow)

## Picha 

Southern Grey-headed Sparrow (Passer diffusus).jpg|Jurawa kusi
2009-grey-headed-sparrow.jpg|Jurawa domo-nene
Northern grey-headed sparrow (Passer griseus ugandae).jpg|Jurawa wa Uganda
Swahili Sparrow (Passer suahelicus) (32715460468).jpg|Jurawa Swahili
Swainson's sparrow (Passer swainsonii).jpg|Jurawa wa Swainson

Jamii:Shomoro na jamaa
Tokyo

thumbnail|right|280px|Mji wa Tokyo

left|80px|Bendera ya Tokyo
thumb|260px|Mahali pa Tokyo katika Japani
[thumb|[Shibuya]]
[thumb|[Marunouchi]]
thumb|Idadi ya wakazi

**Jiji la Tokyo** (東京都) ni mji mkuu wa Japani. Takriban watu milioni 12 huishi katika jiji hilo ambao ni sawa 10% ya Wajapani wote. Rundiko la mji lina wakazi milioni 35 na ni rundiko kubwa duniani.

Tokyo ni kitovu cha Japani upande wa biashara, uchumi na siasa.

Mahali pa jiji ni tambarare ya Kanto kando ya hori ya Tokyo. 

## Historia 
Awali Tokyo iliitwa "Edo". Wakati ule Kyoto ilikuwa mji mkuu rasmi na mahali pa Tenno au Kaisari wa Japani. Edo ilikuwa mwanzoni bandari ndogo tu. Ilianza kukua baada ya kuwa makao makuu ya Mashogun waliokuwa viongozi wa kijeshi katika Japani. 

Katika karne ya 19 Tenno Meiji alihamisha mji mkuu kwenda Edo iliyoitwa "Tokyo" yaani "mji mkuu wa mashariki". Mji ulikuwa na tayari mwishoni mwa karne ya 19 ulikuwa mji mkubwa wa pili duniani baada ya London.

Tokyo iliharibiwa na moto katika historia yake, pia na matetemeko ya ardhi na mabomu wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Ilijengwa upya na kukua kuwa jiji kubwa duniani.

Ilikuwa mahali pa michezo ya Olimpiki ya mwaka 1964. 

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Miji ya Japani
Jamii:Miji ya Olimpiki
Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Kantō
Swali

**Swali** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "question") ni usemi wa lugha unaouliza habari. 

Kwa kawaida, habari inayoombwa na swali hutolewa na jibu.
Moscow

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Moscow
thumb|Mahali pa Moscow
right|thumb|250px|Kanisa Kuu la Vasili Blazeni na mnara wa Spasski wa Kremlin
**Moscow** (Kirusi: **Москва - Moskva**) ni mji mkuu wa Urusi. Ina wakazi milioni 10.5 na hivyo ni mji mkubwa wa Ulaya. 

## Jiografia 
Iko katika sehemu ya kiulaya ya Urusi kwa 55°75'N na 37°62'E. Eneo lake ni kwa kimo cha 156 m juu ya UB. Mazingira ni ya vilima vidogo kando la mto Moskva unaobeba maji yake kwa mto Okra unaoishia katika Volga.

## Historia 
Mji ulianzishwa mwaka mnamo 1147. Kuanzia 1326 ilikuwa kitovu cha utemi wa kujitegemea. Watemi wa Moscow waliendelea kuwa watawala wa maeneo makubwa zaidi hadi kusimamia Urusi wote. Iwan III. alimwoa binti kutoka familia ya makaisari wa Bizanti na baada ya Bizanti kutwaliwa na Waturuki Moscow ilijaribu kuchukua nafasi yake kama mji mkuu wa Ukristo wa Kiorthodoksi ("Roma ya Tatu").

Mwaka 1703 mji mkuu wa Urusi ulihamishwa kwenda Sankt Petersburg. Baada ya mapinduzi ya kikomunisti mwaka 1918 serikali ikarudi Moscow iliyokuwa tena mji mkuu na kubaki hivyo.

## Utamaduni 
Jengo kuu la Moscow ni boma la Kremlin (Кремль) lenye makanisa na majengo mengine mazuri pamoja na makumbusho muhimu. Nje ya 
Kremlin uko uwanja mwekundu ambao ni uwanja mkubwa mjini unaotumiwa kwa ajili ya maandamano na paredi. 

Makumbusho ya Moscow yanasifiwa kote duniani. Pia nyumba zake za maigizo na taasisi za sanaa zinajulikana kimataifa.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Urusi
Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Olimpiki
Jamii:Moscow Oblast
Mji Haramu

thumb|250px|Dari za mji haramu
**Mji Haramu** ni mtaa ndani ya mji wa Beijing (China) ni  eneo la nyumba za makaisari wa China. Familia za kifalme za Ming na Qing ziliishi humo hadi mapinduzi ya 1911. 

Watu raia walikataliwa kuingia kabla ya mapinduzi ya China hivyo jina la "mji haramu" lilipatikana. Nje ya ukuta wa mji haramu uko uwanja wa Tiananmen.

Eneo lake ni 720,000 m² kuna majengo 800 yenye vyumba 8,886.

Mji Haramu umeandikishwa katika orodha la UNESCO la Urithi wa Dunia.

## Picha za Mji Haramu wa Beijing

Image:Beijing-forbidden4.jpg|Jumba la Kaisari wa China
Image:Peking_Tempel_in_der_Verbotenen_Stadt.jpg|Ngazi mbele ya hekalu katika mji haramu
Image:Sunset of the Forbidden City 2006.JPG|Mnara wa kaskazini
Image:Beijing-forbidden9.jpg|Watalii hutembelea makumbusho
Image:Forbidden city 05.jpg|Majengo ya makumbusho wa jumba la Kaisari
Image:Ceiling of building in Imperial garden - Forbidden City.jpg|Dari ya jengo la bustani ya mji haramu
Picha:Neun-Drachen-Mauer.jpg|Majoka wa kifalme
Image:Forbidden City August 2012 28.JPG|Kiti cha Kaisari

Jamii:Beijing
Jamii:Historia ya China
Jamii:Urithi wa Dunia
Beijing

thumb|Beijing
**Beijing** (pia: **Peking**) ni mji mkuu wa China. Uko kaskazini-mashariki mwa nchi. Kiutawala jiji la Beijing pamoja na maeneo ya jirani hutawaliwa kama mkoa wa nchi wenye eneo la km² 16,800. Tangu karne sita imekuwa kitovu cha utawala wa China. Jina lenyewe lamaanisha "Mji Mkuu wa Kaskazini" kwa sababu China iliwahi kuwa na vitovu mbalimbali hasa Nanjing (mji mkuu wa kusini). Kutokana na historia ndefu kuna majengo mengi mazuri yanayohifadhiwa hata kama mitaa mingine inabadilika haraka. Sehemu inayohifadhiwa ni pamoja na Uwanja wa Tianamen, Mji Haramu pamoja na nyumba za makaisari wa China na mahekalu mbalimbali. 

Rundiko la jiji lina wakazi wapitao milioni 22. Hivyo leo hii Beijing ni mji mkubwa wa tatu katika China baada ya Chongqing na Shanghai. Katika historia iliwahi kuwa mji mkubwa zaidi duniani katika karne ya 13 hadi ya 18.
 
Mwaka 2008 Beijing ilikuwa mwenyeji wa michezo ya Olimpiki.

## Picha

Beijing-Tiananmen-84-Fahne-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Halle der zentralen Harmonie-04-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-98-Halle des unendlichen Gluecks-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-84-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-016-gje.jpg
Beijing-Nationalmuseum-50-Avalokitesvara-Bodhisattva-Song-2012-gje.jpg
Beijing-Liulichang Dongjie-24-Fahrrad-Rikschas-gje.jpg
Beijing-72-Peking-Ente-2012-gje.jpg

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya China
Jamii:Miji Mikuu Asia

Jamii:Miji ya Olimpiki
Mlima Everest

thumb|200px|Mlima Everest
thumb|400px|Mlima Everest na theluji
**Mlima Everest** *(Kinepali: सगरमाथा Sagaramāthā Kitibeti: ཇོ་མོ་གླང་མ Chomolungma )* ni mlima mrefu zaidi duniani, ukiwa na kimo cha 8,848.86 mita (29,031.7 fiti) juu ya usawa wa bahari, kulingana na vipimo rasmi vya mwaka 2020 vilivyofanywa na Nepal na China. Unapatikana katika safu ya *"Mahalangur Himal" * ndani ya Himalaya, mpakani mwa Nepal na Mkoa wa Tibet wa China. Katika Kitibeti, unajulikana kama "**Chomolungma" **, ikimaanisha "Mama wa Dunia," huku kwa Kinepali ukiitwa **" Sagarmatha" **, maana yake "Kichwa cha Anga." Edmund Hillary kutoka Nyuzilandi na Tenzing Norgay kutoka Nepal walikuwa wa kwanza kuupanda mnamo Mei 29, 1953. Everest umeendelea kuwa alama ya ustahimilivu wa binadamu na azma ya utafiti wa miinuko.

Kupanda Everest ni changamoto kubwa inayohitaji maandalizi makali kutokana na hali mbaya ya hewa, ukosefu wa oksijeni, na hatari za kiafya kama "*pulmonary edema"*. Zaidi ya mita 8,000 juu ya usawa wa bahari, sehemu inayoitwa "eneo la mauti", binadamu hukumbana na mazingira magumu sana. Pamoja na maendeleo ya kiteknolojia, Everest bado ni uwanja wa ushindi mkubwa na pia msiba kwa wengi. Changamoto za msongamano na uchafuzi wa mazingira zimezua mijadala kuhusu maadili ya safari za kibiashara za kupanda mlima huu. Hata hivyo, Everest unasalia kuwa ishara ya roho isiyoshindwa ya binadamu katika kutimiza ndoto za utafiti na ushindi wa kilele cha dunia.

## Jina 
Wenyeji upande wa Nepal huuita mlima "Sagarmatha" (सगरमाथा, Mungu mama wa anga) na majirani upande wa Tibet huuita "Qomolangma" ("Mama wa dunia"). 

Wazungu waliokuwa wa kwanza wa kuchora ramani ya sehemu zile wakauita mwaka 1852 "Mlima XV“. Jina la Everest lilianza kutumiwa na Waingereza tangu mwaka 1865 kwa heshima ya Sir George Everest aliyekuwa mpimaji mkuu wa ramani wa Uingereza kwa sababu alikuwa ameonyesha bidii kubwa katika upimaji wa Uhindi wa Kiingereza.
## Marejeo
Jamii:Milima
Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Himalaya
Jamii:Nepal
Jamii:Tibet
Jamii:Uchina
Ibn Battuta

thumb|220px|
**Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta** (kwa Kiarabu: أبو عبد الله محمد بن بطوطة) alikuwa mpelelezi na mtaalamu Mwarabu wa karne ya 14. Kwa usafiri mgumu wa siku zile alitembelea nchi mbalimbali na kuvuka umbali mkubwa kushinda mtu yeyote wa siku zile anayejulikana. Kutoka kwake tunayo taarifa ya kwanza kuhusu mji wa Kilwa Kisiwani.
## Maisha
Alizaliwa tarehe 24 Februari 1304 mjini Tanger (Moroko). 

Mwaka 1325 alihiji kwenda Makka na baada ya hajj hakurudi bali aliendelea kusafiri. Alitembelea karibu nchi zote zilizokaliwa na Waislamu. Kwa jumla alisafiri kwa miaka 30 akivuka umbali wa karibu km 120,000 (hii ni kama kuzunguka dunia yote mara tatu).

Habari zake zimepatikana katika taarifa yake aliyoiandika mwenyewe.

Katika safari yake ya kwanza alikwenda Makka kupitia Misri, Yerusalemu na Dameski. Baada ya kumaliza hajj akajiunga na msafara kwenda Baghdad akaona ufalme wa Khan wa Il na kutembelea Uajemi kabla ya kurudi Moroko.

Safari yake ya pili ilianza tena kama hajj na safari hii akaendelea kuangalia maeneo ya Bahari ya Shamu na pwani ya Afrika ya Mashariki. Akafika hadi Kilwa, kisha akarudi Makka kupitia Omani.

Baada ya kupumzika Makka alikata shauri kuona himaya ya Sultani wa Delhi (Uhindi).

Aliamua kujaribu njia kupita Uturuki kwa sababu alisikia ya kwamba palikuwa na misafara kati ya Waturuki Waseldjuki na Uhindi. Baada ya kuvuka Bahari Nyeusi alifika katika milki ya Kundi la Dhahabu akaendelea katika msafara wa Khan wa nchi. Alipofikia mji mkuu Astrakhan aliombwa na Khan wa Kundi la Dhahabu mwenyewe kumsindikiza mke wake aliyetaka kutembelea ndugu nyumbani kwake Konstantinopoli. Hivyo Ibn Battuta alifika kwa mara ya kwanza katika nchi nje ya zile za Kiislamu.

Mwishowe alifika Uhindi ambapo alipewa kazi ya qadi au hakimu. 

Baada ya miaka kadhaa akatumwa kama balozi wa sultani kwenda China. Akisafiri kwa jahazi alipita nchi na visiwa vya Asia ya Kusini-Mashariki hadi China.

Kutoka hapa alirudi Moroko kupitia Makka.

Safari za baadaye zikampeleka hadi Afrika ya Magharibi alipotembelea ufalme wa Mali.

Ibn Battuta aliaga dunia mnamo 1377 huko Moroko.

Jamii:Wapelelezi wa Afrika
Jamii:Wapelelezi wa Uhindi
Jamii:Wapelelezi kutoka Moroko
Jamii:Waarabu
Sokotra

right|thumb|350px|Mahali pa Sokotra kati ya Afrika na Bara Arabu

**Sokotra** (Kar: سقطرى suquṭra) (iliyojulikana zamani kama Mahara) ni funguvisiwa ndogo ya Yemen katika Bahari Hindi kati ya Somalia na Bara Arabu. Sokotra ni hasa jina la kisiwa kikubwa cha funguvisiwa hii. 

## Jiografia 
Kijiolojia funguvisiwa ni sehemu ya Afrika lakini kiutamaduni na kihistoria ni sehemu ya kusini ya Bara Arabu. Kiutawala ni sehemu ya wilaya ya 'Adan ya jamhuri ya Yemeni.

* Kisiwa kikuu cha **Sokotra** kina eneo la 3,579 km² na wakazi 80,000.
* Visiwa vitatu vya **Abd al-Kuri** (162 km² na wakazi 300), **Samha** (45 km² na wakazi 100) na **Darsa** (10 km², haina wakazi)

Umbali kati ya Adb al-Kuri hadi Somalia ni takriban 100 km. 

Hali ya hewa ni kama jangwa. 

### Makazi 
Karibu miji na vijiji vyote viko kwenye pwani la kaskazini. Katikati kuna milima makavu inayofikia kimo cha 1,500 m juu ya UB. Makao makuu ni mji wa **Al Hadibu** (au: Tamrida) wanapokaa zaidi ya nusu ya wakazi ya kisiwa chote (takriban watu 45,000 - 50,000). Uwanja wa ndege mpya umejengwa karibu na **Qadub**. 

## Uchumi 
Mabonde ya pwani yana nafasi ya mimea inayowezesha ufugaji wa ng'ombe na mbuzi. Kuna pia maeneo madogo kwa mashamba. Menginevyo wenyeji tangu zamani huvuna uvumba kutoka miti ya kieneyeji na kuuuza nje. Wengi hupata maisha kama wavuvi.

## Historia 
Sokotra imejulikana tangu zamani za Wagiriki wa Kale kama kituo cha biashara kati ya nchi za Bahari ya Shamu na Uhindi. Katika Periplus ya Bahari ya Eritrea inaitwa "Dioskouridou". Mtaalamu G.W.B. Huntingford amedai ya kwamba asili ya jina ni lugha ya Kihindi Sanskrit "dvipa sukhadhara" (kisiwa cha heri).

Sokotra ilijulikana kwa karne nyingi kama kisiwa cha Wakristo wa dhehebu la Kisiryan cha Mashariki (Kinestorio). Msafiri Mwarabu Abu Mohammed Al-Hassan Al-Hamdani aliandika wakati wa karne ya kumi BK ya kwamba idadi kubwa bado walikuwa Wakristo. Mnamo 1507 Wareno walitwaa mji mkuu wa Suk ikaonekana Wakristo kahdaa bado walikuwepo. Taarifa za karne ya 19 zaonyesha ya kwamba wakazi wote walikuwa Waislamu.

Baada ya kuondoka kwa Wareno funguvisiwa ikatawaliwa na masultani wa Mahra katika kusini ya Bara Arabu tangu 1511. Pamoja na usultani huu kisiwa kilifika chini ya utawala wa Kiingereza baada ya 1866. Wakati wa uhuru wa Yemen ya Kusini mwaka 1966 usultani ulifutwa ukawa sehemu ya Yemen Kusini pamoja na Sokotra. Leo hii imekuwa sehemu ya Yemen iliyounganishwa.

Hadi leo wenyeji wanatumia luha ya pekee ya Kisokotra ambayo ni lugha ya Kisemiti inayofanana na lugha nyingine za Bara Arabu Kusini katika Yemen na Dhofar.

Jamii:Yemen
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi