open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unitatis Redintegratio

Kurudisha umoja kati ya Wakristo wote ni lengo kuu mojawapo la Mtaguso wa pili wa Vatikano.

Matengano yaliyokata vipandevipande mwili wa Kristo ni kinyume cha matakwa yake na yanakwaza ulimwengu usiweze kuamini.

Mtaguso uliona siku hizi Mungu amewahurumia Wakristo na kuwatia hamu ya umoja hata ukatokea tapo la ekumeni.

Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 (kwa kura 2137 dhidi ya 11) ilitolewa hati maalumu inayoitwa kwa Kilatini "Unitatis Redintegratio" (yaani "Urudishaji wa Umoja").

Kwa hati hiyo Kanisa Katoliki linawajibika kushirikiana na madhehebu yoyote ya Kikristo lisije likazuia kazi hiyo ya Roho Mtakatifu.

## Sura ya kwanza 
Sura ya kwanza inaeleza msimamo wa Kanisa Katoliki kuhusu ekumeni.

Imani yake ni kwamba Kanisa ni moja tu, nalo limekabidhiwa kwa waandamizi wa mitume chini ya waandamizi wa Petro.

Mtaguso unakiri kuwa mafarakano yaliyotokea kati ya Wakristo yalisababishwa na makosa ya pande zote.

Waliolelewa Kikristo nje ya Kanisa Katoliki hawawezi kulaumiwa, tena ni Wakristo halisi na ndugu za Wakatoliki, ingawa ushirika wao si kamili.

Wakatoliki wawaheshimu pamoja na mema yao mengi ambayo yanatokana na Mungu na kuelekea ujenzi wa Kanisa.

Makanisa yao au jumuia zao vinatumiwa na Mungu kama vyombo vya wokovu, ila katika Kanisa Katoliki tu unapatikana ukweli mzima na vifaa vyote vya wokovu.

Hata hivyo Mtaguso ulikiri kwamba Wakatoliki hawatumii vizuri neema hizo hata wanawakwaza wenzao; basi, wanapaswa kulenga ukamilifu wa Kikristo ili Kanisa ling’ae mbele ya wote.

Mbali ya matendo ya kupendana ni muhimu pia majadiliano ya kiteolojia na mikutano ya sala ya pamoja.

## Sura ya pili 
Sura ya pili inaeleza utekelezaji ikisisitiza kuwa unawapasa waamini wote, kwa njia ya kurekebisha Kanisa, kuongoka, kusali, kushirikishana sakramenti, kufahamiana, kueleza imani kwa usahihi na bila ya kudharau madhehebu mengine, kushirikiana katika kutetea haki na amani na kuleta maendeleo.

## Sura ya tatu 
Sura ya tatu inaeleza kifupi historia ya mafarakano kwa kutofautisha sana yale yanayohusu Waortodoksi na yale yanayohusu Waprotestanti, hasa kutokana na makundi hayo mawili kudumu kuwa au kutokuwa na daraja halisi na hivyo kuwa au kutokuwa na sakramenti ya ekaristi. Kwa msingi huo kiteolojia baadhi yanastahili kuitwa "Makanisa", baadhi "jumuia za Kikanisa" tu.

Uhusiano wa Wakatoliki na makundi hayo ni tofauti, na uwezekano wa kushirikiana katika sakramenti ni mkubwa kwa Waortodoksi, bali ni mdogo kwa Waprotestanti.

Mwishoni hati hii inakiri kuwa ekumeni inapita uwezo wa binadamu, kwa hiyo tegemeo lote ni katika sala ya Yesu kwa Kanisa, katika upendo wa Baba na katika uwezo wa Roho Mtakatifu.

## Viungo vya nje 
* Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili

Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Hati za Vatikano II
Christus Dominus

**Christus Dominus** ni maneno mawili ya kwanza ya hati iliyotolewa kwa Kilatini na Mtaguso wa pili wa Vatikano kuhusu kazi ya maaskofu. Maneno hayo yana maana ya "Kristo Bwana".

Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2319 dhidi ya 2 tu. 

Baada ya kufundisha juu ya daraja ya uaskofu katika hati "Lumen Gentium" mtaguso mkuu ulitunga hati hii kuhusu kazi ya maaskofu katika ngazi tatu: 
*ngazi ya kanisa katoliki duniani
*ngazi ya jimbo (dayosisi)
*uhusiano kati ya maaskofu wa majimbo jirani (kanda na nchi)

Kwanza kila askofu atazamiwa kuwa kiungo cha kundi la maaskofu ambalo linaongozwa na askofu wa Roma na kuwajibika kulichunga Kanisa zima. Wajibu huo unatimizwa kwa kushiriki katika mtaguso mkuu, ambako ni haki ya maaskofu wote, kuchangia muundo mpya wa sinodi ya maaskofu, kushughulikia kwa hali na mali misheni na majimbo yasiyo na mapadri au mali za kutosha, kuwaombea maaskofu wafungwa na wanaodhulumiwa, kuchangia katika ofisi za papa.

Pili, ni wajibu wa baadhi ya maaskofu kuchunga kwa jina la Bwana sehemu fulani ya taifa la Mungu wakitimiza kazi za kufundisha, kutakasa na kuongoza kama wachungaji halisi, ingawa wanapaswa kuheshimu mamlaka ya papa, patriarki na maaskofu wakuu. Chini ya askofu wake jimbo ni Kanisa maalumu ambamo Kanisa pekee linaishi na kutenda. Hati hiyo inaelekeza namna ya kutimiza wajibu huo (pamoja na kuagiza utungwe mwongozo maalumu ambao ufafanue zaidi), inaagiza mipaka ya majimbo irekebishwe yasiwe makubwa mno wala madogo mno, na inaratibu uhusiano na maaskofu waandamizi na wasaidizi, nafasi ya makamu na halmashauri za askofu, uhusiano na maparoko na mapadri wengine. Suala lingine gumu ni uhusiano na watawa hasa walio mapadri, ambao wamehimizwa sana kuishi kweli kama viungo vya jimbo na kujihusisha na maendeleo yake ya Kiroho na ya kitume kwa kushirikiana na askofu, mapadri na walei pamoja na watawa wengine. Pia maaskofu wazee au wenye shida nyingine wanahimizwa kujiuzulu.

Tatu, maaskofu wanahimizwa kuchangia ustawi wa Kanisa katika maeneo yao kupitia sinodi, mtaguso wa kanda au wa nchi, baraza la maaskofu, ushirikiano katika kanda, pia na maaskofu waliopewa kazi tofauti na jimbo (k.mf. uchungaji wa askari wote wa nchi yao).
Maagizo yote ya hati hiyo yalikusudiwa kuongoza marekebisho ya sheria za Kanisa.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano kwa lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Optatam Totius

Siku ileile (28-10-1965) ambayo Mtaguso wa pili wa Vatikano uliyotoa hati kuhusu uchungaji wa maaskofu na kuhusu urekebisho wa watawa, ilitolewa nyingine tena inayohusu malezi ya kipadri: toka mwanzo hayo yanatiwa maanani sana kwa kusema urekebisho unaotumainiwa wa Kanisa lote unategemea kwa kiasi kikubwa upadri ukitimizwa kwa roho ya Yesu Kristo.

Hati hiyo ilipata kura 2318 dhidi ya 3 tu kati ya washiriki wa mtaguso huo, ikatolewa na Papa Paulo VI. Jina lake kwa Kilatini ni "Optatam Totius", yaani "Kuchagua Yaliyo Bora".

Kuhusu malezi hayo mtaguso mkuu ulikusudia kulinganisha mang’amuzi ya karne zilizopita na mahitaji mapya.

Kwa kuwa malezi yanapaswa kuwa tofauti kwa kila mtu na kila aina ya watu, basi maagizo ya hati hiyo yanayolenga kulinda umoja wa upadri, yatekelezwe kwa namna tofauti kadiri ya mazingira, madhehebu na aina ya mapadri (watawa, wanajimbo waseja na wenye ndoa).

Kwanza jumuia nzima inapaswa kuwajibika kwa malezi ya vijana na ustawi wa miito hasa kwa njia ya sala. Wakurugenzi wa miito wasishindanie vijana, bali tujifunze wote kuwa na mtazamo wa Kikanisa na wa kimataifa. Njia ya kawaida ya kuotesha mbegu za miito ni seminari ndogo. Hizo si za lazima, kinyume na seminari kuu ambapo malezi yote yanalenga upadri moja kwa moja. Walezi wachaguliwe kati ya mapadri bora, kwa kuwa malezi yanawategemea hasa wao. Waseminari waendelee kuchambuliwa kwa imani ya kwamba Mungu hatakubali Kanisa likose wahudumu ikiwa wasiofaa wanaelekezwa kwingine.

Namba nyingine zinahusu malezi ya kiroho, upendo kwa Kanisa, malezi ya kijinsia, ukomavu wa kiutu na uwezekano wa marekebisho ya sheria. Yanafuata maagizo kuhusu masomo yenyewe ambayo moyo wake uwe ni Biblia, na masomo ya juu. Pia inasisitizwa kuwa masomo na malezi hayo yote yanalenga uchungaji katika nyanja zote.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Mwari

**Wari** (pia **miari** au **wali**) au **wendambize** ni ndege wakubwa wa maji wa jenasi *Pelecanus*, jenasi pekee ya familia Pelecanidae, wenye domo kubwa na rangi nyeupe au kijivu. Ndege hawa huvua samaki kwa makundi. Domo lao la chini ni ngozi inayoweza kunyoka na kuumba mfuko ili kuuwekea samaki kwa kitambo. Jike huyataga mayai mawili ardhini au kwa tago la matete na matawi kati ya matete, juu ya mti mrefu au juu ya mwamba wa bahari.

## Spishi za Afrika 
* *Pelecanus crispus*, Mwari wa Ulaya (Dalmatian Pelican)
* *Pelecanus onocrotalus*, Mwari Mweupe (Great White Pelican)
* *Pelecanus rufescens*, Mwari Mgongo-pinki (Pink-backed Pelican)

## Spishi za mabara mengine 
* *Pelecanus conspicillatus* (Australian Pelican)
* *Pelecanus erythrorhynchos* (American White Pelican)
* *Pelecanus occidentalis* (Brown Pelican)
* *Pelecanus philippensis* (Spot-billed Pelican)
* *Pelecanus thagus* (Peruvian Pelican)

## Picha 

2005-11-01 Pelecanus crispus.JPG|Wari wa Ulaya
Pelecanus onocrotalus0.jpg|Mwari mweupe
Pink-backed.pelican.750pix.jpg|Wari mgongo-pinki
Pelecanus conspicillatus 01.jpg|Australian pelican
White pelican02 - natures pics.jpg|American white pelican
Brown Pelican, Pelagic Boat Trip.jpg|Brown pelican
Spotbilled pelican.jpg|Spot-billed pelican
Perupelican.jpg|Peruvian pelican

Jamii:Wari na jamaa
Apostolicam Actuositatem

Mtaguso wa pili wa Vatikano uliwaongelea walei katika hati mbalimbali ukionyesha nafasi yao katika maisha ya Kanisa (liturujia, upashanaji habari, ekumeni n.k.). 

Hata hivyo uliona umuhimu wa kuwaandikia hati maalumu iwaongoze hasa katika utume ili watimize wajibu wao kwa wokovu wa ulimwengu.

Karibu waamini wote wa Yesu ni walei, tena ndio wanaoshirikiana zaidi na watu wowote katika yote: hivyo wasipotoa mchango wao, utume wa Kanisa utakuwa mlemavu, hasa siku hizi. 

Si kwamba wanapaswa kufanya utume kutokana na uhaba wa mapadri na watawa, bali kutokana na wito walioupata katika ubatizo na kipaimara.

Hati hiyo, ilitolewa tarehe 18 Novemba 1965 kwa kura 2340 dhidi ya 2 tu, inaanza na maneno "Apostolicam Actuositatem" (katika Kilatini yana maana ya "Utendaji wa Kitume"). 

## Sura ya kwanza
Sura ya kwanza inaeleza wito huo katika Kanisa na roho itakayowawezesha kuutimiza kitakatifu, kwa sababu wito wao ni tofauti na ule wa mapadri na watawa, hivyo maisha ya Kiroho pia yanapaswa kuwa tofauti.

## Sura ya pili
Sura ya pili inaeleza malengo makuu ya utume wa walei, kwamba sio tu kueneza ujumbe wa Yesu Kristo, bali pia kuratibu malimwengu yafuate matakwa ya Mungu, kutimiza matendo ya huruma na kushuhudia upendo.

## Sura ya tatu
Sura ya tatu inafafanua zaidi nafasi mbalimbali za utume wao: jumuia za Kikanisa, familia, vijana, jamii, taratibu za kitaifa na za kimataifa.

## Sura ya nne
Sura ya nne inaeleza namna za kutimiza utume, kuanzia ule wa mtu mmojammoja hadi ule wa pamoja katika vyama mbalimbali ambavyo walei wana haki ya kujiundia, na katika miundo maalumu iliyoanzishwa na wachungaji wao.

## Sura ya tano
Sura ya tano inaeleza utaratibu wa kufuatwa katika utume ili ufanyike si kwa wivu na mashindano bali kwa upendo na ushirikiano, kwanza na maaskofu, mapadri na wahudumu wengine mpaka na Wakristo wa madhehebu tofauti na wasio Wakristo. Kwa ajili hiyo katika ngazi zote iwepo halmashauri.

## Sura ya sita
Hatimaye sura ya sita inasisitiza haja ya [malezi bora kuanzia [utoto na ujana na katika nyanja zote zinazohusu utu na Ukristo. Halafu yawepo malezi maalumu kwa ajili ya shughuli maalumu.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano kwa lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Presbyterorum Ordinis

Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano tarehe 7-12-1965, siku ya mwisho kabla ya kufunga, kwa kura 2390 dhidi ya 4 tu. 

Jina lake kwa Kilatini ni "Presbyterorum Ordinis", maana yake "Daraja ya Mapadri".

Lengo lake ni kufafanua tena mambo kadhaa yaliyokwishaelezwa katika hati nyingine kuhusu viongozi wa daraja ya pili wa Kanisa Katoliki.

## Sura ya kwanza
Sura ya kwanza inahusu upadri katika utume wa Kanisa, jinsi unavyounganisha mapadri na maaskofu kwa ajili ya taifa la Mungu.

## Sura ya pili
Sura ya pili inaeleza kwanza zile kazi tatu za mapadri, yaani kufundisha, kutakasa na kuongoza.

Halafu inasisitiza uhusiano wao na askofu, kati yao, tena na walei.

Mwishowe inafikiria la kufanya ili kuwe na mapadri wa kutosha: hiyo haitegemei tu bidii kwa ajili ya miito, bali pia ugawaji mzuri wa watenda kazi katika shamba la Bwana.

## Sura ya tatu
Sura ya tatu inaingia zaidi katika maisha yao ikisisitiza wanavyopaswa kwa namna ya pekee kulenga utakatifu, na kuutafuta hasa kwa kutekeleza vema huduma zao na kuziunganisha katika kutimiza matakwa ya Baba kama Yesu alivyofanya.

Kati ya maadili wanayoyahitaji, hati inaeleza hasa mashauri ya Kiinjili ya utiifu, useja na ufukara ambayo kwao yanalenga ubora wa huduma za kipadri (tofauti na watawa wanaoyashika kwanza ili kujipatia utakatifu).

Kwa sababu hiyo, la kwanza kwa mapadri ni utiifu, kumbe useja si wa lazima (tunavyoona katika Kanisa la mwanzoni na katika Makanisa ya Mashariki mpaka leo).

Baada ya hapo hati inakabili suala la kuwasaidia kwa namna mbalimbali: kwanza katika maisha ya Kiroho, halafu kuhusu elimu hasa ya kidini, lakini pia kuhusu malipo ya haki na bima wasije wakahangaika.

Mwishoni mapadri wanatiwa moyo katika magumu yanayowakabili siku hizi, kwa kukumbusha kinachojulikana kwa imani tu, kwamba Mungu na Kanisa wapo pamoja nao.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Nostra Aetate

Kutokana na mchanganyiko wa watu ambao siku hizi unaongezeka mahali pengi, Mtaguso wa pili wa Vatikano uliona haja ya kutoa tamko juu ya uhusiano wa Kanisa Katoliki na dini mbalimbali ili kujenga umoja kadiri ya mpango wa Mungu.

Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2221 dhidi ya 88 za washiriki wa mtagusoi huo. Ina hadhi ya "tamko" tu na kuitwa kwa Kilatini "Nostra Aetate", yaani "Wakati Wetu".

Tamko hilo linasema kwanza juu ya dini za kimila, halafu juu ya dini zilizoendelea pamoja na elimu (k.mf. Ubaniani na Ubudha): Kanisa linaheshimu dini hizo, ambazo ni tofauti sana na ya kwake, ila linazidi kuwatangazia wote kuwa Yesu ndiye njia, ukweli na uzima.

Katika nafasi ya pekee unasifiwa Uislamu kwa tunu zake nyingi. Mtaguso mkuu ukizingatia magomvi ya zamani kati ya Wakristo na Waislamu umewahimiza wote kusahau yaliyopita na kuanza kuelewana na kushirikiana.

Mwishoni tamko linasifu Israeli likihimiza wote kufahamiana vizuri na Wayahudi na kuacha kuwalaumu kwa makosa wasiyonayo. Kanisa linalaani dhuluma yoyote dhidi yao ambao toka zamani wameteswa mno hata na Wakristo na kwa visingizio vya Kiinjili. Kumbe bado ni wapenzi wa Mungu, na Wakristo wanalishwa na utomvu wa mizizi yao.

Basi ni wajibu kuondoa ubaguzi wowote na kujenga udugu ili tuwe kweli wana wa Mungu.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Gravissimum Educationis

**Gravissimum Educationis** ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI pamoja na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2290 dhidi ya 35) tarehe 28 Oktoba 1965. Tafsiri ya jina hilo ni **"Uzito wa Malezi".**

Hilo ni la kwanza kati ya "matamko" matatu ya mtaguso huo, nalo linazingatia umuhimu wa malezi kwa mtu binafsi, kwa jumuia zake, kwa nchi yake na kwa Kanisa lenyewe.

Watu wa leo wanaelewa zaidi umuhimu huo kwa watoto, vijana na hata watu wazima; ndiyo maana wanafanya mipango mingi wakitumia pia njia mpya zilizoletwa na maendeleo.

Kanisa Katoliki linataka kuchangia juhudi hizo kufuatana na wajibu wake kwa watu wote na kwa mtu mzima (mwili na roho).

Hati hiyo inasisitiza haki ya kila mtu kupata malezi ya kumfaa; halafu waamini wote wana haki ya kupata malezi ya Kikristo, hasa vijana, tumaini la Kanisa.

Wazazi ndio walezi wakuu kwa watoto wao: wasipoutimiza wajibu huo mkubwa, si rahisi kujaza pengo hilo. Familia isaidiwe na jamii na Kanisa kwa njia mbalimbali, hasa shule: walimu waone kazi yao kuwa ni wito. Ni juu ya wazazi kuchagua kwa hiari aina ya shule inayohakikisha watoto wao walelewe wanavyopenda wazazi wenyewe.

Serikali haina haki ya kulazimisha wote kupata malezi ya aina moja, bali inapaswa kusaidia shule huru za wazazi na za kidini.

Kanisa liwashughulikie Wakristo wanaosomea shule zozote, lakini lijitahidi kuwaanzishia shule za kwake likiwahimiza wazazi kuwaandikisha watoto wao katika shule hizo. Katika shule katoliki elimu ya kawaida itolewe katika mazingira ya imani ili kijana alelewe bila ya mgawanyiko wa ndani. Shule katoliki zinaweza kupokea pia wanafunzi wasio wa dini hiyo na kuwa za namna mbalimbali na za ngazi zote, kuanzia za chekechea hadi vyuo vikuu, pamoja na vyuo vya kufundishia dini tu. Kati ya shule hizo zote ushirikiano ni muhimu.

## Viungo vya nje
*Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano
Dignitatis Humanae

"Dignitatis Humanae" ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2308 dhidi ya 70) tarehe 7 Desemba 1965 kuhusu uhuru wa dini. Tafsiri ya jina hilo ni "Hadhi ya Binadamu".

Tamko hilo la mwisho la mtaguso mkuu huo lilisababisha mijadala mikali wakati wa mtaguso na baada yake hata likachangia kwa kiasi kikubwa farakano la askofu Marcel Lefebvre.

Sababu ni kwamba linasisitiza haki ya binadamu ya kufuata ukweli wa kidini kadiri alivyoujua, wakati mafundisho ya zamani ya Kanisa Katoliki yalikuwa yakisisitiza kuwa imani ya Kikristo ni ya lazima kwa wokovu.

Lakini masisitizo hayo hayapingani, kwa maana ni wajibu wa kila mtu kuutafuta ukweli na kuufuata, ila Wakristo hawawezi kumlazimisha asiyejaliwa bado imani au mwanga wa kutosha, bali wanapaswa kuendelea kumtangaza Yesu kwa wokovu wa watu.

Kinyume cha baadhi ya matendo ya Wakristo wa zamani, Kanisa linaamini kwamba Ukristo unapaswa kuenea kwa nguvu ya ukweli wake, sio kwa upanga, kwa kuwa Mungu mwenyewe anamheshimu binadamu na hiari yake. 

Mfano bora ni ule wa Yesu Kristo na wa mitume wake.

Basi, kila mtu na kila serikali waheshimu uhuru wa kufuata dini yoyote. Haki hiyo inahusu mtu binafsi na makundi pia.

## Viungo vya nje 
* Hati za Mtaguso wa pili wa Vatikano katika lugha mbalimbali, kikiwemo Kiswahili, katika tovuti rasmi ya Vatikano

Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Hati za Vatikano II
Upasteurishaji

thumb|Utunzaji wa maziwa
**Upasteurishaji** ni mbinu wa kutunza vyakula visiharibike haraka. Mbinu huu umeitwa kufuatana na mwanasayansi Mfaransa Louis Pasteur aliyeugundua mwaka 1862.

Vyakula kwa mfano maziwa hupashwa joto kiasi cha 70-90 °C kwa muda mfupi. Kwa njia hii sehemu kubwa ya vijidudu au vidubini kama bakteria ndani yake inauawa. Uharibifu wa chakula husababishwa na na vidubini hivi. Lakini joto la muda mfupi hautoshi kubadilisha sana ladha au sifa nyingine za vyakula. 

Kama chakula unatunzwa baadaye katika chombo bila hewa pamoja na na vidubini vya hewani kuingia hakuna uharibifu mpya unaoweza kutokea. Lakini mbinu wa Pasteur hauui vidubini vyote kwa hiyo bado vyakula hivi vinaanza kuharibika lakini baada ya muda mrefu kulingana na kutopasha moto.

Vyakula vinavyouzwa ilhali vimepata upasteurishaji ni hasa vinywaji kama vile maziwa, maji ya matunda, bia, au divai.
Maziwa iliyopasteurishwa ikitunzwa ndani ya chombo chake inakaa kwenye friji kwa muda wa siku 5-7. Lakini muda huu unategemea kama baridi imetunzwa kweli kwenye hatua zote kati ya kiwanda, duka na nyumbani. Kama maziwa imekaa kwenye joto au kubebwa kwenye gari katika mazingira ya joto uharibifu unaweza kutokea haraka zaidi.

Jamii:Chakula
Jamii:Vinywaji
Louis Pasteur

thumb|right|Louis Pasteur.
[thumb|right|Pasteur katika [maabara.]]
**Louis Pasteur** (27 Desemba 1822 – 28 Septemba 1895) alikuwa mwanasayansi kutoka Ufaransa. Aliweka misingi ya mikrobiolojia yaani utaalamu wa viumbe vidogo sana ambavyo huonekana kwa hadubini tu.

Pamoja na mke wake alifanya utafiti ulioonyesha ya kwamba mara nyingi magonjwa yanasababishwa na vidubini kama vile bakteria. 

Aliendelea kugundua njia za kuongeza kinga cha mwili dhidi ya magonjwa kwa njia ya chanjo, akagundua chanjo dhidi ya kichaa cha mbwa na kimeta.
 
Aligundua pia mbinu ya kutunza vyakula kama maziwa kwa muda mrefu na mbinu hiyo huitwa upasteurishaji kwa heshima yake. Kuharibika kwa vyakula kunazuiliwa kwa kupasha vyakula joto kiasi cha 70 °C na kuvifunga katika chombo bila hewa kuingia.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

## Viungo vya nje
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Wafransisko
Royan

thumb|Bandari ya Royan
	
left|60px
**Royan** ni mji wa Ufaransa ya magharibi. Iko kwenye mwambao wa Atlantiki upande wa kazkazini wa mdomo wa mto Gironde. Royan ina wakazi 18 202 (mwaka wa 2006).

## Historia 
Royan ni mji wa kale lakini iliharibiwa kabisa wakati wa vita kuu ya pili ya dunia ikajengwa upya baada ya vita kwa hiyo karibu nyumba zote ni mpya.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi
* Fou d'Royan - Royan katika karne ya 20 
* Souvenirs de Royan, livres de témoignages et photos 
* Tovuti ya Royan na mazingira yake

Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Poitou-Charentes
Wu Cheng'en

thumb|Kurasa mojawapo ya riwaya ya Safari kwenda Magharibi	

'''Wu Cheng'en** (mnamo 1500–1582) aliyeitwa pia  **Ruzhong'* alikuwa mwandishi wa Kichina na mshairi wakati wa nasaba ya Ming. Alizaliwa Huaian kwenye jimbo la Jiangsu. Alipata elimu kwenye chuo kikuu cha Nanjing kwa muda wa miaka 10.

Riwaya yake mashuhuri zaidi ni *Safari kwenda Magharibi'' inayosimulia habari za mmonaki anayesafiri kwenye milima ya jimbo la Xinjiang kuelekea Uhindi. Riwaya hii imependwa katika China tangu karne kadhaa ni kitabu kinachojulikana kote nchini. 

Riwaya imetafsiriwa kwa lugha mablimbali na filamu kadhaa zinasimulia habari zake.

Jamii:Waandishi wa China
Jamii:Waliofariki 1582
Dola (pesa)

[thumb|right|350px|[Noti ya dola 20 za Marekani]]
**Dola** ni kitengo cha sarafu kinachotumika katika nchi kadhaa, zikiwemo Marekani, Kanada, Australia, na Singapuri, miongoni mwa nyingine. Kila dola ya taifa fulani hutumika kama sarafu tofauti yenye thamani, muundo, na sera yake ya kifedha. Kawaida, dola huundwa kwa mfumo wa desimali na hugawanywa katika vitengo vidogo 100, kama senti. Ingawa dola ya Marekani (USD) ndiyo inayotambulika zaidi na kutumiwa sana katika biashara ya kimataifa, sarafu zingine za dola zina umuhimu mkubwa wa kiuchumi katika maeneo na masoko ya kimataifa. Thamani ya dola hubadilika kulingana na hali ya kiuchumi ya nchi, viwango vya mfumuko wa bei, na mabadiliko ya viwango vya ubadilishaji wa sarafu.

Dola ya Marekani au US-Dollar ndiyo inayojulikana zaidi, lakini kuna nchi zaidi ya 20 zinazotumia neno "Dollar" kwa pesa yao.

## Nchi zinazotumia dola 
## Historia 
Asili ya jina hilo ni neno la Kijerumani "taler" (au: thaler) kwa ajili ya sarafu ya fedha iliyotolewa kwenye mji wa Joachimsthal kule Bohemia (Ucheki) mnamo mwaka 1518. 

Wakati ule migodi ya Joachimsthal ilikuwa na fedha nyingi kiasi kwamba mji ulianza kutoa pesa zake. Pesa hizo zilitwa (kufuatana na mji) "Joachimsthaler", iliyofupishwa kuwa "taler" tu. 

Taler ilikuwa pesa iliyopendwa sana Ulaya ikasambaa kote. 

Hispania ilitumia jina hilo kwa "dolaro" yake kuanzia mwaka 1575. Dolaro ya Hispania ilikuwa baadaye pesa ya kisheria ya Marekani ilipojitenga na Uingereza na kuanzisha pesa yake mwaka 1792.

Jamii:Pesa
Mikromita

**Mikromita** ni sehemu ya 1,000,000 ya mita moja. Alama yake ni **µm**. Ni sawa na sehemu ya 1,000 ya milimita moja. Inakubaliwa ndani ya muundo wa vipimo sanifu vya kimataifa. 

Neno limetokana na maneno mawili ya Kigiriki **μικρός** (mikrós) = ndogo na **μέτρον** (métron) = kipimo. 

Mikromita hutumiwa kama kipimo cha masafa ya mawimbi (ing. *wavelength*) ya mnururisho au pia katika mikrobilojia. Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha mikromita 1.

Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo sanifu vya kimataifa
Kuba (jengo)

thumb|200px|Muundo wa kuba
**Kuba** (Kar. قبة *kubba*) ni sehemu ya jengo inayoonekana kama nusu tufe iliyoko juu ya jengo fulani.

Ni sifa inayolenga kuonyesha umuhimu maalum wa jengo hili. Hivyo ni hasa makanisa, misikiti na majengo makubwa ya serikali zinazopambwa kwa kuba juu yake. Pamoja na hayo kuba inaweza kupazia sauti ya mseamji chini yake hivyo imesaidia kwa kusudi la kuwahotubia watu wengi.

Kati ya Waswahili wa Afrika ya Mashariki kuna desturi ya kupamba makaburi ya watu muhimu kama mashehe kwa kujenga kuba juu yake.

## Historia 
Kuba zilijulikana tangu zama za kale katika Uhindi na katika mazigira ya Mediteranea. Hekalu ya Pantheon katika Roma ya Kale ilikuwa kuba kubwa duniani kwa miaka mingi. Katika karne ya 6 kanisa kuu la Hagia Sofia lilijengwa mjini Konstantinopoli. Kanisa hili ilikuwa kielelezo cha makanisa mengi yaliyojengwa baadaye. Baada ya kuingia kwa Waturuki katika eneo la Konstantinopoli walitumia kuba lake pia kama mfano kwa ajili ya misikiti mikubwa na hivyo kuba imekuwa sifa ya misikiti mingi.

## Picha 

Image:Pantheon opeion.jpg|Pantheon mjini Roma ilikuwa kielelezo cha kuba nyingi
Image:Ayasofya-Innenansicht.jpg|Hagia Sofia mjini Konstantinopoli (Istanbul) imekuwa kielelezo cha makanisa na misikiti
Image:DomeOfTheRock.jpg|Kuba ya Mwamba mjini Yerusalemu ni jengo la Kiislamu la kale kabisa duniani
Image:GolGumbaz2.jpg|Gol Gumbaz ni kaburi na msikiti wa karne ya 17 huko Bijapur (Uhindi ya Kusini)
Image:StPetersDomePD.jpg|Kanisa Kuu la Mt. Petro (Roma)
Image:St-Pauls Cathedral 1 db.jpg|Saint Paul mjini London
Image:US Capitol Dome High Res Jan 2006.jpg|Bunge la Kapitolo la Washington (Marekani)
Image:Selimiye Mosque, Dome.jpg|Kuba la msikiti wa Selimiye mjini *Edirne* (Uturuki) imepamwa kwa mozaiki

Jamii:Usanifu
Bijapur

thumb|Mji na usultani wa kale wa Bijapur katika Uhundi Kusini
thumb|Jengo la Gol Gumbaz mjini Bijapur

**Bijapur** ni mji kwenye jimbo la Karnataka katika kusini ya Uhindi. Mji upo kwenye nyanda za juu za Dekkan takriban kilomita 490 kusini-mashariki ya Mumbai na kilomita 470 kaskazini ya Bangalore kwa 16.83 N na 75.71 E. Kuna wakazi 271,064 (2005).

Kihistoria Bijapur ilikuwa muhimu kama mji mkuu wa Usultani wa Bijapur kati ya 1490 hadi 1686. Kumbukumbu ya wakati ule ni jengo zuri la Gol Gumbaz lenye kuba kubwa ambalo ni kaburi la sultani pamoja na msikiti.

Jamii:Miji ya Uhindi
Jamii:Karnataka
Yosafat wa Polotsk

na ameshika tawi la mtende, ishara ya kifodini.]]
**Yosafat wa Polotsk** (1580 hivi – 1623) alikuwa askofu wa Polotsk (leo nchini Belarus). 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 12 Novemba.

## Maisha 
Yosafat Kuntsevych (kwa Kibelarus Язафат Кунцэвіч, *Jazafat Kuncevič*) alizaliwa Wlodzimierz Wolynski katika mkoa wa Volinia (ulikuwa sehemu ya Lithuania, leo ni ya Ukraina) mwaka 1580 au 1584 katika familia ya Waorthodoksi akaitwa Yohane katika ubatizo.

Baada ya kusoma Vilnius (Lithuania), mwaka 1604 alijiunga na Wakatoliki wa mashariki waliokubali mapatano ya Muungano wa Brest yaliyoanzisha Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina. Akajiunga na wamonaki wa mtakatifu Basili Mkuu kwa jina la kitawa Yosafat. 

Alipata upadri, akateuliwa kuwa askofu wa Polotsk. Alijitahidi kutunza kwa makini liturujia ya Kiorthodoksi na kuhimiza wote kwa ari ya kudumu kwenye umoja na Kanisa Katoliki kwa jumla. 

Alifanya kazi kubwa sana kutunza urithi huo wa pekee wa Kanisa lake hadi mwaka 1623 alipouawa na umati wa Waorthodoksi waliopinga umoja huo, akifa kwa ajili ya Kanisa Katoliki na ukweli wake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 418-420
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 400-401
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 353-355

## Viungo vya nje 
* [Maisha yake kwa Kiingereza(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kiingereza) katika Catholic Forum] 
* *St. Josaphat Kuncevyc* katika Catholic Encyclopedia
* Patron Saints Index: *Saint Josaphat* 

Jamii:Waliozaliwa 1580
Jamii:Waliofariki 1623
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Belarus
Jamii:Watakatifu wa Ukraine
Kioo

[thumb|200px|[Stempu ya mwaka 1921 ikionyesha utengenezaji wa kioo.]]
**Kioo** ni dutu imara na ngumu inayopatikana kwa umbo lolote. Kwa kawaida ni kiangavu na wazi maana yake kinaruhusu kuona yale yaliyopo nyuma yake. Inatengenezwa pia kwa rangi mbalimbali kwa mfano kwa ajili ya madirisha ya makanisa. Kioo ni dutu hobela, hakina fuwele ndani yake.

Matumizi ya kila siku ni katika chupa na madirisha ya kioo. 

Kioo hutokea kiasili kama silika, inapashwa joto kali zaidi ya sentigredi 2,000. Watu walikuta kioo cha aina hiyo baada ya milipuko ya volkeno au moto asilia mkali. Walijifunza kuitengeneza kwa kuongeza viungo kadhaa vinavyopunguza kiwango cha kuyeyuka.

## Picha za kioo 

Image:Roman diatretglas.jpg|Bilauri ya Roma ya Kale
Image:Glas halbvoll.JPG|
Image:Glass-Ball.jpg|
Image:Chartres2006 046.jpg|Madirisha ya kanisa kuu la Chartres

## Viungo vya nje 
* Corning Museum of Glass
* A comprehensive guide to art glass and crystal around the world 
* Working Description Furnace & Moleria - Murano Glass
* Informative website about the glass industry
* Substances used in the Making of Colored Glass 
* Almost 400 articles and images about glass (mostly art glass) 

Jamii:Kemia
Mbizi

**Mbizi** au **michemba** ni ndege wa maji wa jenasi *Anhinga*, jenasi pekee ya familia Anhingidae. Wana shingo refu na domo refu lenye ncha kali na makali ya menomeno. Huzamia chini ya maji ili kuwakamata samaki wakiuliza domo lao kama mkuki. Huzaa kwa makoloni na hujenga tago lao la vitawi mitini au kwa matete.

## Spishi ya Afrika 
* *Anhinga rufa*, Mbizi (African Darter)
** *Anhinga r. rufa*, Mbizi wa Afrika
** *Anhinga r. vulsini*, Mbizi wa Madagaska

## Spishi za mabara mengine 
* *Anhinga anhinga* (Anhinga)
* *Anhinga melanogaster* (Oriental Darter)
* *Anhinga novaehollandiae* (Australian Darter)

## Spishi za kabla ya historia 
* *Anhinga subvolans* (Mwanzo wa Miocene ya Thomas Farm, MMA) – zamani iliainishwa katika *Phalacrocorax*
* *Anhinga* cf. *grandis* (Kati ya Miocene ya Kolombia mpaka mwisho wa Pliocene ya Amerika Kusini)
* *Anhinga* sp. (Kati ya Miocene ya Mátraszõlõs, Hungaria)
* *Anhinga fraileyi* (Mwisho wa Miocene mpaka mwanzo wa Pliocene ya Amerika Kusini)
* *Anhinga minuta* (Mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene ya Amerika Kusini)
* *Anhinga pannonica* (Mwisho wa Miocene/mwanzo wa Pliocene ya Tataruş-Brusturi, Hungaria na Libiya, Tunisia, Pakistan na Uthai)
* *Anhinga grandis* (Mwisho wa Miocene mpaka mwisho wa Pliocene ya MMA)
* *Anhinga malagurala* (Mwanzo wa Pliocene ya "Charters Towers", Australia)
* *Anhinga* sp. (Mwanzo wa Pliocene ya "Bone Valley", MMA)
* *Anhinga hadarensis* (Mwisho wa Pliocene/mwanzo wa Pleistocene ya Afrika ya Mashariki)
* *Anhinga* sp. (Mwanzo wa Pleistocene ya Coleman, MMA) – labda ni moja na *Anhinga* sp. "Bone Valley"

## Picha 

Image:Anhinga b.jpg|Anhinga
Image:Darter I IMG 8115.jpg|Oriental darter
File:GtCorm SwanRiver.jpg|Australian darter

Jamii:Ndegejinga na jamaa
Action Concept

thumb|right|300px|Logo ya Action Concept.
**Action Concept Film- und Stuntproduktion GmbH** ni kampuni ya filamu kutoka nchini Ujerumani. Inashughulika hasa mambo ya stant na aksheni. Kampuni ilianzishwa mnamo mwaka wa 1992 ikiwa na na waajiriwa wapatao 150 na biashara ya Euro milioni 40 kwa mwaka. Ilijipatia sifa kwa ajili ya stant katika filamu za TV za Kijerumani. 2003 kampuni ilipewa tuzo ya World Stunt Award kwa kazi yake katika filamu za series "Wild Angels" kwa "stant bora ya filamu isiyo ya Kiingereza“. Ilipata pia Taurus Awards kwenye miaka ya 2004, 2005 na 2007. Kampuni inafundisha waigizaji wa STUNT ikiendesha kozi zake yenyewe.

## mifululizo ya TV 
* 112 – Sie retten Dein Leben (2008) 
* Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei (1996–)
* Alarm für Cobra 11 – Einsatz für Team 2 (2003/2005)
* Der Clown (1996–2001)
* Lasko – im Auftrag des Vatikan – Die Serie (2007)
* Fast Track (2007)
* Wilde Engel (2002–2003/2005)
* Die Motorrad Cops (2000–2002)

## filamu za TV 
* Schlagwetter (AT) (2007)
* Fast Track - No Limits (AT) (2007)
* Dekker – Der Trucker (2006/2007)
* Crash Kids (2006)
* Hammer und Hart (2006)
* Good Girl Bad Girl (2005)
* Final Contract: Death on Delivery (2005)
* Lasko – Im Auftrag des Vatikans (2005)
* Megalodon – Haialarm auf Mallorca (2003)
* Kimme und Dresche (2003)
* Der Superbulle und die Halbstarken (2000)
* Maximum Speed – Renn um dein Leben (2000)
* Der Träumer und das wilde Mädchen – Hetzjagd durch Deutschland (2000)

## filamu za sinema 
* Der Clown (2005)
* Kampfansage (2003)

## majarida ya TV 
* Europe's Greatest Stunts (2006)
* The Big Screen (2005)
* und action... – Action- und Spotmagazin aus dem Spessart (2005)
* Stuntteam (1994)

## filamu ya maelezo 
* Action Concept – Action Made in Germany (2003)

## Video ya Muziki 
* Perzonal War – My Secret (2004)

## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi ya Action Concept (inahitaji uwe na Plugin za Flash)

Jamii:Studio za filamu
Jamii:Studio za Ujerumani
Lady Jay Dee

**Judith Daines Wambura Mbibo** (anafahamika zaidi kwa jina la kisanii kama **Lady Jay Dee**; amezaliwa mkoani Shinyanga 15 Juni 1979) ni mwanamuziki wa Bongo Flava-Afro pop kutoka nchini Tanzania.

## Maisha ya awali
Judith Wambura alizaliwa na Martha na Lameck Isambua Mbibo ambao ndio wazazi wake. Alianza kuimba akiwa na umri wa miaka saba. Alianzia kuimba kanisani kama ilivyo kwa wasanii wengi. Baada ya kumaliza shule, Lady Jaydee aliwahi kufanya kazi Clouds FM kabla ya kuamua kujiingiza kwenye masuala ya muziki hapo mnamo miaka ya 2000.

## Ushirikiano wa Kibiashara 
* Mnamo mwaka 2009, alisaini mkataba na Zain Tanzania (ambayo sasa inajulikana kama Airtel Tanzania) kuwa balozi wao.
* Mnamo mwaka 2010, aliteuliwa na *Comprehensive Community Based Rehabilitation In Tanzania* (CCBRT) kuwa balozi wao kwa ajili ya kusaidia wanawake wanaosumbuliwa na ugonjwa wa fistula.
* Mnamo mwaka 2012, alikuwa balozi wa NMB (National Microfinance Bank) Tanzania katika mradi uliofahamika kama "PESA FASTA".
* Mnamo Machi 2014, alisaini mkataba na kampuni ya kimataifa ya vipodozi Oriflame Sweden kuwa mmoja wa mabalozi wa chapa hiyo.
* Mnamo mwaka 2014, aliteuliwa na Marie Stopes Tanzania kuwa Balozi wa Uzazi wa Mpango Tanzania.
* Mnamo Juni 2015, alisaini mkataba na mgodi wa dhahabu wa Geita (Geita Gold Mine) kuwa Balozi wa Mfuko wa Changamoto wa Geita Gold Mine dhidi ya VVU/UKIMWI.

## Shughuli za muziki 
Alianza kujibebea heshima katika medani ya muziki kunako mwaka wa 2000 baada ya kutoa albamu yake ya kwanza iliyokwenda kwa jina la "Machozi" na kutoa single kadhaa kutoka katika albamu hiyo na kumfanya kuwa mwanamama wa kwanza katika bongo flava kwa kutumia gharama kubwa ya ujenzi wa albamu katika historia ya muziki wa kizazi kipya.

Lady Jay Dee ni msanii mwenye kumiliki studio yake mwenyewe ya kurekodia. Studio inakwenda kwa jina la Jag Records.

Jay Dee, alishawahi kuchaguliwa kuwa Mwanamuziki Bora wa Kike wa Tanzania kwa muziki wa R&B mnamo 2002, na kutumbuiza katika Kora All Africa Designers Competition, na kutuzwa "Albamu Bora ya R&B" katika Tuzo za Muziki Tanzania kunako tar. 6 Agosti 2004. Kunako mwezi wa Julai 2005, ameshinda tuzo ya "video bora ya msanii wa kike kwa Afrika Kusini".

## Muziki 
### Albamu zake 
Jay Dee, ametoa albamu saba za muziki:
* Machozi (2000)
* Binti (2003)
* Moto (2005)
* Shukrani (2007)
* Ya 5. The Best of Lady Jaydee (2012)
* Nothing But The Truth (2013)
* Woman (2017)

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* JD kwenye Facebook
* Swahili Remix 
* Bongo Flava 
* Brief biography
* http://bongo5.com/lady-jaydee-aonjesha-ujio-wa-album-mpya-woman-02-2017/

Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
Karoli Borromeo

thumb|right|Karoli Borromeo
**Karoli Borromeo** (2 Oktoba 1538 – 3 Novemba 1584) alikuwa kardinali na askofu mkuu wa Milano nchini Italia. 

Aliongoza jimbo hilo kubwa kama mchungaji halisi tena makini kwa mahitaji wa Kanisa la wakati wake: aliitisha na kuongoza sinodi mbalimbali, alianzisha seminari kwa ajili ya malezi ya waklero, alitembelea mara kadhaa kundi lake lote ili kustawisha maisha ya Kikristo akatoa sheria nyingi ili kuokoa milele watu . 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 4 Novemba.

## Maisha 
Karoli Borromeo alizaliwa katika mji wa Arona katika mkoa wa Lombardia nchini Italia mwaka 1538.

Baada ya kupata shahada ya tatu katika sheria za serikali na za Kanisa, alifanywa kardinali na mjomba wake, Papa Pius IV, akachaguliwa kuwa askofu mkuu  wa Milano.

Hata hivyo aliishi maisha magumu ya kifukara, hata alifananishwa kwa mbwa katika nyumba ya bwana wake.

Alikuwa mchungaji bora wa kundi lake. Mara kwa mara alipitia parokia zote jimboni mwake, aliitisha mikutano, hasa sinodi 11, aliweka sheria za kufaa kwa watu, na alijitahidi kuhimiza maadili ya Kikristo.

Alitoa huduma nyingi kwa maskini, kama vile shule za bure, mabweni, nyumba za wasichana ili kuwatoa katika ukahaba, n.k.

Ndiye aliyefanikisha zaidi sehemu ya mwisho wa Mtaguso wa Trento na utekelezaji wake, kama vile uanzishaji wa seminari kwa ajili ya malezi ya mapadri wapya.

Alianzisha pia shirika la Oratorio jimboni mwake.

Alifariki dunia tarehe 3 Novemba 1584.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 408-410
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 389-390
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 343-344

## Marejeo ya lugha nyingine
* A. Sala, *Documenti circa la vita e la gesta di Borromeo* (4 vols., Milan: 1857–1859)
* Chanoine Silvain, *Histoire de St Charles Borromeo* (Milan: 1884)
* A. Cantono, "Un grande riformatore del secolo XVI" (Florence: 1904); "Borromus" in Herzog-Hauck, *Realencyklopädie* (Leipzig: 1897).

## Viungo vya nje
* The Life of St. Charles Borromeo, Confessor and Archbishop of Milan 
* University of San Carlos, Cebu City, Philippines Official Site 
* Saint Charles Borromeo Seminary, Archdiocese of Philadelphia
* Pietro Canetta, "Biography of Carlo Borromeo" (in Italian), *Magazzeno Storico Verbanese*
* "St. Charles Borromeo", *Catholic Encyclopedia*
* "St. Charles Borromeo, Cardinal, Archbishop of Milan, Confessor", ''Butler's Lives of the Saints''

Jamii:Waliozaliwa 1538
Jamii:Waliofariki 1584
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Ansgar Mtakatifu

[thumb|200px|Mt. Ansgari akiwahubiri [Waswidi.]]
**Mtakatifu Ansgar** (Amiens, Ufaransa, labda 8 Septemba 801 – Bremen, Ujerumani, 3 Februari 865) alikuwa askofu mmisionari huko Skandinavia. 

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 3 Februari.

## Maisha 
Ansgar alijiunga na monasteri huko Corbie. 

Mwaka 826 alikwenda kuhubiri Injili nchini Denmark, ambako hakufanikisha sana, hivyo akaenda Uswidi. 

Alikuwa askofu wa Hamburg, halafu akaongezewa Bremen pia, upande wa kaskazini wa Ujerumani. Ndipo alipofariki kutokana na uchovu wa kazi zake, Pia alikuwa balozi wa Papa Gregori IV katika Denmark na Uswidi. 

Alivumilia magumu mengi sana katika kazi ya uenezaji Injili, asikate tamaa. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 44-45

## Marejeo ya lugha nyingine
* Pryce, Mark. *Literary Companion to the Festivals: A Poetic Gathering to Accompany Liturgical Celebrations of Commemorations and Festivals.*  Minneapolis: Fortress Press, 2003.
* Tschan, Francis J. *History of the Archbishops of Hamburg-Bremen*.  New York: Columbia University Press, 1959.
* Wood, Ian.  *The Missionary Life: Saints and the Evangelisation of Europe, 400 – 1050*.  Great Britain: Longman, 2001.

## Viungo vya nje 
* Ansgar at Birka History of Birka 
* Vita Ansgari, English translation from Medieval sourcebook 
* German History Forum 

Jamii:Waliozaliwa 801
Jamii:Waliofariki 865
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Jamii:Watakatifu wa Denmark
Jamii:Watakatifu wa Uswidi
Fransisko wa Paola

[thumb|200px|Mt. Fransisko alivyochorwa na [Murillo.]]
**Fransisko wa Paola** (kwa Kiitalia *Francesco da Paola*; 27 Machi 1416 – 2 Aprili 1507) alikuwa mtawa nchini Italia. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Leo X kuwa mtakatifu kuanzia mwaka 1519. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 2 Aprili, pia ni sikukuu yake.

## Maisha 
Fransisko alizaliwa kwa muujiza katika mji wa Paola, mkoa wa Calabria, Italia, mwaka 1416. Wazazi wake walikuwa wamefikia uzee bila ya kuweza kuzaa, lakini walimuomba Fransisko wa Asizi na kuweka nadhiri kuwa mtoto wao ataitwa Fransisko. Ndipo walipojaliwa kuzaa.

Tangu utotoni alishika maisha magumu ya sala na toba upwekeni.

Alianzisha shirika la watawa wakaapweke, ambalo baadaye likawa Utawa wa Wadogo Kabisa, likapata kibali kutoka kwa Papa mwaka 1506. Pamoja na kuahidi mashauri ya Kiinjili matatu ya kawaida, wanaahidi pia kuishi daima kwa toba kama wakati wa Kwaresima.

Kanuni yake ni ya pekee, ingawa inafuata kwa jumla ile ya Ndugu Wadogo ikiiongezea malipizi makali ya mababu wa jangwani na katazo la kugusa pesa. Badala yake alitaka hao Waminimi waishi kwa kupokea misaada bila kumiliki chochote

Kaulimbiu yake ilikuwa neno "caritas" (kwa Kilatini, "upendo").

Fransisko alifariki mwaka 1507 huko Tours, Ufaransa alipokuwa ametumwa na Papa kwa ombi la mfalme Alois XI aliyemtaka karibu naye wakati wa kufa .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 104-106
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 110-111
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 96-97

## Viungo vya nje
*FrancescoDiPaola.info  , Official website
*Catholic-Forum.com , site on Francis of Paola
*Catholic.org, Online entry for Francis of Paola
*NewAdvent.org, His entry at the *Catholic Encyclopedia*
*Herbert Thurston, *The Physical Phenomena of Mysticism,* pp.&nbsp;174–75
* SaintPetersBasilica.org, Founder Statue in St Peter's Basilica

Jamii:Waliozaliwa 1416
Jamii:Waliofariki 1507
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Waminimi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Polotsk

thumb|Polotsk katika Belarusi
[thumb|Polotsk kando la [mto Dunava (picha ya kihistoria ya 1912)]]

**Polatsk** (Kibelarusi Полацк *polatsk* au Полацак polatsak, Kirusi Полоцк Polotsk) ni mji katika kaskazini ya Belarusi. 2004 ilikuwa na wakazi 86,000. Mji uko kando la mto Dunava ni makao makuu ya wilaya ya Polotsk. 

Kihistoria ilikuwa kitovu cha utemi uliofuata milki ya Kiev wakati wa Enzi ya Kati. Kwa muda mrefu eno lake lilkuwa chini ya Lizthuania, baadaye Polandi na Urusi.

Jamii:Belarus
Polikarpo Mtakatifu

thumb|right|Polikarp Mtakatifu
**Mtakatifu Polikarpo** (takriban 69-155) alikuwa askofu katika mkoa wa Asia (Uturuki wa leo).

Tangu kale anatambuliwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kuwa mtakatifu kama mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 23 Februari.

## Maisha
Polikarpo alikuwa mwanafunzi wa mtume Yohane na askofu wa mji wa Smirna (leo Izmir nchini Uturuki). Pengine barua kwa malaika wa Kanisa la Smirna inayopatikana katika Kitabu cha Ufunuo ilimlenga na kumsifu yeye.

Alikuwa rafiki wa Ignasi wa Antiokia ambaye alimuandikia barua maarufu. 

Alikwenda Roma, Italia, kuzungumza na Papa Anicetus kuhusu maadhimisho ya Pasaka ili kudumisha umoja wa Kanisa katika tofauti za desturi.

Mwaka 155, chini ya makaisari Antoninus Pius na Komodo, aliifia dini yake kwa kuchomwa moto katika uwanja wa michezo mbele ya gavana na umati wa watu . Habari za kifodini hicho zinasifiwa kwa uzuri wake .

## Sala yake wakati wa kufia dini
Ee Bwana, Mwenyezi Mungu,
Baba wa Mwanao mpenzi na mbarikiwa Yesu Kristo,
ambaye kwa njia yake tumekufahamu;
Mungu wa malaika na wa wenye uwezo, wa kila kiumbe
na wa kizazi chote cha waadilifu wanaoishi mbele yako:
mimi nakubariki kwa kuwa siku hii na saa hii umenijalia
nishiriki kikombe cha Kristo wako pamoja na wafiadini wote,
kwa ufufuo wa roho na wa mwili katika uzima wa milele,
katika hali ya kutoharibika kwa njia ya Roho Mtakatifu.

Niweze leo kupokewa pamoja nao mbele yako
kama sadaka nono na ya kupendeza,
kama vile wewe, Mungu usiye na hila na msemakweli, ulivyoiandaa
ukanionyesha mapema na sasa umeitimiza.

Kwa sababu hiyo na kwa mambo yote mimi nakusifu, nakuhimidi, nakutukuza pamoja na kuhani wa milele na wa kimbingu Yesu Kristo,
Mwanao mpenzi, ambaye kwa njia yake kwako na kwa Roho Mtakatifu
uwe utukufu sasa na nyakati zijazo. Amina.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 64-66
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 57-59
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 15-16

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Waliozaliwa 69
Jamii:Waliofariki 155
Peter Chanel

thumb|right|Mt. Peter Chanel.
**Petro Shanel** (Cuet, Ufaransa, 12 Julai 1803 &ndash; Futuna, Oseania, 28 Aprili 1841) alikuwa padri mmisionari wa Kanisa Katoliki.

Ametambuliwa rasmi na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri tarehe 17 Novemba 1889, halafu na Papa Pius XII kuwa mtakatifu kama mfiadini tarehe 12 Juni 1954.

Sikukuu yake ni tarehe 28 Aprili.

## Maisha
Baada ya kupata upadrisho alishughulika na uchungaji nchini mwake kwa miaka michache, akiwajibika hasa kwa ajili ya wakulima na malezi ya vijana.

Halafu aliingia Shirika la Maria, akatumwa akatumwa katika visiwa vya Oceania pamoja na wenzake kadhaa kuhubiri Injili mahali ambapo ilikuwa haijatangazwa.

Licha ya matatizo mengi alifaulu kwa upole wake kuwaongoa watu kadhaa katika kisiwa cha Futuna, akiwemo mwana wa mfalme. Kwa sababu ya kuchukiwa kwa imani ya Ukristo, huyo kwa hasira aliagiza akamatwe na kuuawa kwa kupigwa rungu .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 130-133
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 147-148
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 126-127

Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1841
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Oceania