Fredrick Kúmókụn Adédeji Haastrup

**Fredrick Kúmókụn Adédeji Haastrup** alizaliwa katika karne ya 19 katika familia ya mshiriki wa nyumba ya kifalme ya zamani ya Bilaro ya Ileṣa. Ni mojawapo kati ya familia nne zinazotawala za Ileṣa (Biládù, Bilágbayọ, Biláro na Biláyiréré) [] na imekuwa, tangu enzi ya Owá Ọbọkun Atakumosa miaka 900 iliyopita. Baada ya utawala wake, upeanaji wa kiti cha enzi ulipitishwa, kwa upande wake, kati ya wanawe wanne, mfumo ambao unaendelea hadi sasa: kutawazwa kumezungukwa kati ya familia nne zinazotawala huko Ijéṣaland. Kufuatia utawala wa Kúmókụn, familia ya Bilárọ ilichukua jina Ajímọkọ Haastrup. Ajímọkọ hutumiwa tu na mwanachama anayetawala wa familia. Asili ya sehemu mbili za jina la familia imeelezewa zaidi.

**Hadithi ya Familia**

Wakati wa miaka ya 1820 na 1830 alipokuwa na umri wa miaka 14, Kúmókụn alikamatwa na Wa-Ilin alipokuwa njiani na baadaye akauzwa kama mtumwa. [] [] Alihamishwa kutoka soko moja hadi lingine mwishowe alifika pwani ambapo aliwekwa kwenye meli ya watumwa iliyofungwa kwa minyororo kwa watumwa wengine. Meli hiyo ilipeperusha bendera ya Uingereza ingawa ilikuwa meli ya Kidenmaki. Akiwa baharini, Kúmókụn aliugua. Katika hadithi za kifamilia, nahodha wa meli alikuwa Dane ambaye jina lake lilikuwa Haastrup. [] Alimchukua kijana mdogo, akamwachilia huru na kumtunza. Wakati wa baharini, Uingereza ilikomesha utumwa na chombo baadaye kilipoteza bima yake ya kisheria. Chombo cha watumwa baadaye kilikamatwa na jeshi la wanamaji ya Briteni ya Man-O'-War [] na watumwa walihamishiwa Sierra Leone. Nchini Sierra Leone, Kúmókụn alikua wadi ya Kapteni Haastrup ambaye alifadhili [4] masomo yake. Mazoezi huko Freetown wakati huo yalikuwa kwa watumwa wote waliokuja walio huru watengenezwe ili wasiwe mzigo kwenye makazi. Vijana walichukuliwa au kuwekwa katika kambi za elimu sahihi. Kúmókụn alisomea, na kupata leseni katika Mipango ya Miji. []

**Utafiti**

Toleo la pili lilipatikana na binti ya Sir Adedokun mnamo 2013 kutoka kwa Profesa wa Shule ya Mafunzo ya Mashariki Profesa John David Yeadon Peel. Prof Peel alitumia miaka mingi huko Ileṣa, Ibadan na Ile-Ife. Wakati alikuwa Ileṣa, aliwahoji washiriki kadhaa wa familia ya Haastrup kwa kitabu chake Ijeṣas na Wanaigeria: Kuingizwa kwa Ufalme wa Yoruba, 1890 hadi 1970. Ilibitishwa kuwa Kúmókụn kweli alinaswa kama kijana na wailori jirani, [6] katika miaka ya 1820 na maelezo zaidi yaliyopatikana kupitia barua yetu ya barua-pepe, kwamba ilikuwa kutoka shamba katika eneo la Iléṣa kwa jina la Oke Ibde. Ọwa [Mfalme] mpya alikuwa mtu wa nyakati, aliyechaguliwa vyema na vikosi viwili vikubwa vya siasa za Ijesha, wafuasi wa Ogedengbe na wale Ijesha ambao, kama wafanyabiashara kando ya Lagoon, wanarejea kutoka utumwa wa watu wenye elimu, alikuwa na uhusiano na Jumuiya ya Ekitiparapo huko Lagos. Alikuwa Frederick Kumokun alias Haastrup, ambaye katika maisha yake marefu - alikuwa na zaidi ya sabini - alikuwa ameshiriki kikamilifu katika dhiki za nchi yake. Alikamatwa na Wairori katika miaka ya 1830 aliuzwa utumwani na, kwa njia zingine, baadaye alijikuta yuko Sierra Leone, ambapo akawa Mkristo. Sehemu ya utafiti huo ulijumuisha maswali kwa Jumba la kumbukumbu la Bahari la Denmark ili kudhibitisha uwepo wa Nahodha Haastrup Benjamin Assmusen, msimamizi wa jumba la kumbukumbu wakati wa kuuliza aliandika yafuatayo: Jina la Haastrup linawezekana linatokana na kijiji cha Haastrup (au Hastrup katika Kidenmaki cha kisasa) kwenye kisiwa cha Fyn. [] Hapo zamani ilikuwa kawaida kwa watu kubeba jina la mahali pao pa kuzaliwa kama jina la mwisho, kwa hivyo wakati fulani katika historia ya familia yako, kuna uwezekano mkubwa alikuja kutoka kijiji hicho.

Nimetafuta rekodi zetu, lakini kwa bahati mbaya hakuna habari ya nahodha wa jina hilo aliyejitokeza. Ikiwa babu yako kweli alikuwa nahodha wa meli ya watumwa mnamo 1830, ingewezekana kuwa hakuna rekodi, kwani biashara ya watumwa ya transatlantic na Danes ilifutwa mnamo 1803.

Kuhusu rev. Niels Christian Haastrup: Inaonekana kuna rekodi zinazopatikana kumhusu yeye na mkewe Johanne Helene, ambaye jina lake lilikuwa Hopf kabla ya ndoa, zinapatikana kwenye jalada la Jimbo la Kidenmaki, pamoja na barua, shajara, bili, hati, akaunti za kusafiri pamoja na karatasi anuwai za kibinafsi. Rekodi hizo zinaweza kuonekana kwenye Jumba la kumbukumbu la Jimbo la Kusini mwa Jutland katika mji wa Aabenraa. []

Kuna uwezekano mkubwa kwamba familia ilipata jina lao kupitia mmishonari huyu; ilikuwa kawaida kuchukua jina la mtu ambaye ulibatizwa na wewe katika nyakati hizo. Kumokun, ambaye sasa ana jina la Haastrup, alirudi nyumbani Ijeṣaland haswa mji wa Ileṣa kupitia Lagos. Alianzisha tena mawasiliano na mrahaba wa Ijeṣa wakati mwingine mnamo 1860. Huko Lagos, alipata sehemu kubwa za mali ambazo zilijulikana kama Igbo Obi Haastrup, iliyopewa mkataba hadi leo Igbobį, huko Ibeju Lekki ambapo alilima Kola-karanga katika Kiyoruba = obi, Shamba = igbo) kwa kiwango cha kibiashara. [] Igbobi ni eneo linalojulikana sana la Lagos. Masilahi yake ya kibiashara yalimaanisha kuwa mara nyingi alichukua meli juu na chini kwenye biashara ya njia za maji katika samaki kavu na bidhaa zingine. Katika moja ya safari hizi, alisaidia sana kuongoza chombo kwa usalama. Alijielezea mwenyewe kama anaendesha meli kwa njia ya Caucasian: Ajimọkọ bi oyinbo. []

## Maisha ya baadaye
Frederick Kumokụn Haastrup alijulikana huko Ijesaland wakati wa vita vya Kiriji (1877-1893), [] wakati alikuwa mshiriki wa kikundi cha mshikamano wa pariti cha Ekiti huko Lagos. Shirika lilitoa silaha kwa wapiganaji wa Ijeṣa ambao walikuwa wanapigana na Ibadan. Baadaye alikuwa muhimu katika kumshauri Owa (Mfalme) wakati wa mazungumzo ya amani na Waingereza na Ibadan ambayo ilisimamisha uhasama.

Mnamo Aprili 1896, wakati alikuwa na umri wa miaka sabini, Frederick Kumokun Haastrup alikua Owa Obokun (Mfalme) wa Ijeṣaland na kuchukua jina Ajimọkọ I (inayotokana na jina lake la utani: 'Ajimọkọ bi Oyinbo'. Mkristo wa kwanza Ọba wa ardhi ya Wayoruba, alikuwa amekuwa mshiriki wa kanisa la Ebute Ero huko Lagos. []

Uteuzi wake ulitokana na kuungwa mkono na vikosi viwili vikubwa vya siasa za Ijeṣa: wafuasi wa Ogedengbe (nguvu kuu katika vita vya Kiriji) na wafanyabiashara wa Ijeṣa na waliorejea kutoka utumwani ambao walikuwa na uhusiano na Ekitiparapos chama ambacho Kúmókụn alikuwa mwanachama mwanzilishi huko Lagos. []

Alikuwa mtawala wa kisasa: aliamini kuwa kuishi na ustawi wa ufalme wake haukutegemea tu juu ya udhibiti wa rasilimali za kimkakati na udanganyifu uliofanikiwa wa miungano ya kisiasa, lakini kwa Ijeṣa kuwa imebadilishwa kwa ndani yaani kuwa tayari kupitisha utamaduni mpya. Alikuwa Mkristo aliyejitolea, ingawa mitala yake ilikuwa kero kwa makasisi. Alikataa kutekeleza ibada nyingi za kitamaduni za ufalme. Shule ilianzishwa katika Afin (Ikulu), ambayo Wakuu wake walituma watoto wao bila kusita chini ya shinikizo kutoka kwa Ọwa (Mfalme). Ilisimamiwa na binti yake aliyezaliwa na mkewe wa Sierra Leone, Princess Adenibi aka Bibi Isabella Macaulay. []

Ajimọkọ Nimepewa sifa ya kutumia ujuzi wake wa Upangaji Miji kwa kuboresha mpangilio wa mji [] ambao leo una sifa ya gridi kama uundaji wa barabara. Alianzisha Methodism huko Ijeṣaland mnamo 1896 na ujenzi wa Kanisa la Weslyan Methodist Society Church [] kwenye tovuti ya msitu ulio karibu na mwamba tambarare (Otapete) ambapo kaburi, kwa wale Ijesas ambao walifuata dini ya Yoruba Ifa, ilikuwa iko. Familia inaendelea kuwa wafuasi wakubwa wa Umethodisti, hivi karibuni na ufadhili wa jengo la kanisa la kisasa la Wamethodisti na Adédokun Haastrup, Shujaa wa Kanisa la Methodist na mwanadiplomasia wa taaluma, aliyewekwa wakfu mnamo Januari 2001 huko Osogbo.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa karne ya 19
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor