open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orodha ya mito ya wilaya ya Arua

**Orodha ya mito ya wilaya ya Arua** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Madi-Okollo.
 
* Mto Acha (lat 2,94, long 31,34)  
* Mto Acha (lat 2,93, long 31,27)  
* Mto Adoi  
* Mto Agoi  
* Mto Agoiva  
* Mto Aiivu  
* Mto Ajei  
* Mto Aji  
* Mto Akaliyo  
* Mto Akayo  
* Mto Akedo  
* Mto Akpava  
* Mto Ala  
* Mto Anyau  
* Mto Awia  
* Mto Avudra  
* Mto Azakuwa  
* Mto Balala  
* Mto Baria  
* Mto Chadiri  
* Mto Chanva  
* Mto Davide  
* Mto Diowa  
* Mto Draju  
* Mto Ega  
* Mto Emuleva  
* Mto Enyau  
* Mto Imvetre  
* Mto Iriova  
* Mto Iriya  
* Mto Isa  
* Mto Isi  
* Mto Jukari  
* Mto Kalubi  
* Mto Karan  
* Mto Lakiri  
* Mto Linna  
* Mto Linya  
* Mto Maniya  
* Mto Mbolo  
* Mto Mora  
* Mto Nambili  
* Mto Nara  
* Mto Nyakafondo  
* Mto Nyara  
* Mto Ocharo  
* Mto Odrawa  
* Mto Odro  
* Mto Odruiva  
* Mto Oigbo  
* Mto Oje  
* Mto Okabi  
* Mto Okami  
* Mto Okani  
* Mto Olido  
* Mto Olika  
* Mto Omia  
* Mto Onzoro  
* Mto Orasi  
* Mto Ore  
* Mto Oru  
* Mto Orunge  
* Mto Otul  
* Mto Oya  
* Mto Oyo  
* Mto Oyu  
* Mto Ozo  
* Mto Rabiya  
* Mto Uru  
* Mto Usu  
* Mto Uzuva  
* Mto Wariki  
* Mto Yazi  
* Mto Yelula  
* Mto Zakizava  
* Mto Zerwa  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Arua
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Orodha ya mito ya wilaya ya Dokolo

**Orodha ya mito ya wilaya ya Dokolo** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.
 
* Mto Alwenyi  
* Mto Aminkwac  
* Mto Atipa  
* Mto Enguri  
* Mto Kachung  
* Mto Ochamayom  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Dokolo
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Orodha ya mito ya wilaya ya Gulu

**Orodha ya mito ya wilaya ya Gulu** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini kabla ya kumegwa ili kuunda wilaya mpya ya Omoro.
 
* Mto Abagedo 
* Mto Abera 
* Mto Abole 
* Mto Abolo 
* Mto Abongonyara 
* Mto Abucunye 
* Mto Abwoc 
* Mto Acayo 
* Mto Acoo 
* Mto Agago 
* Mto Agugura 
* Mto Agwedola 
* Mto Agwo 
* Mto Agwok 
* Mto Ajola 
* Mto Ajony 
* Mto Ajuri 
* Mto Akidikidi 
* Mto Akore 
* Mto Amalac 
* Mto Aming 
* Mto Amolo 
* Mto Angwemadel 
* Mto Anyuka 
* Mto Aoka 
* Mto Apiiyie 
* Mto Aromo 
* Mto Aruya (lat 3,15, long 32,24) 
* Mto Aruya (lat 3,12, long 32,32) 
* Mto Aruya (lat 3,11, long 32,25) 
* Mto Atega 
* Mto Awac 
* Mto Awic 
* Mto Awicpalaro 
* Mto Aworanga 
* Mto Ayakilete 
* Mto Ayugi (lat 3,07, long 32,28) 
* Mto Ayugi (lat 2,84, long 32,45) 
* Mto Balyia 
* Mto Bungatira 
* Mto Burcoro 
* Mto Chai 
* Mto Chudi 
* Mto Gimore 
* Mto Gulu 
* Mto Gulugulu 
* Mto Gung 
* Mto Kibule 
* Mto Kirombe 
* Mto Kuluodyek 
* Mto Kuluromo 
* Mto Kulutido 
* Mto Kulutogo 
* Mto Kulutugu 
* Mto Kwaleng 
* Mto Laban 
* Mto Labora 
* Mto Lacani 
* Mto Laciri 
* Mto Ladwar 
* Mto Lagada 
* Mto Lagude 
* Mto Laktar 
* Mto Lakwakwalo 
* Mto Lakwiny 
* Mto Lamin Lokola (lat 2,95, long 32,23) 
* Mto Lamin Lokola (lat 2,92, long 32,23) 
* Mto Laminabili 
* Mto Laminakeca 
* Mto Laminalenga 
* Mto Laminamak 
* Mto Laminayila 
* Mto Lamindyang 
* Mto Laminiwel 
* Mto Laminlabwa 
* Mto Laminlamak 
* Mto Laminlupapo 
* Mto Laminogura 
* Mto Laminokure 
* Mto Laminonger 
* Mto Laminongole 
* Mto Laminopaya (lat 2,66, long 32,36) 
* Mto Laminopaya (lat 2,59, long 32,40) 
* Mto Laminotuke 
* Mto Laminowek 
* Mto Lanyakalem 
* Mto Larido 
* Mto Layamo 
* Mto Layee 
* Mto Layibi 
* Mto Lokome 
* Mto Loyoboo 
* Mto Lukome 
* Mto Luronyo 
* Mto Lutongo 
* Mto Lwalakwar 
* Mto Madiwo 
* Mto Minakulu 
* Mto Minobule 
* Mto Munurac 
* Mto Nalayibi 
* Mto Ocaga 
* Mto Ochanga 
* Mto Odek 
* Mto Ogony 
* Mto Olapo 
* Mto Ologolyec 
* Mto Olula 
* Mto Omoro 
* Mto Opaka 
* Mto Orapabaci 
* Mto Otwala 
* Mto Owalo 
* Mto Pager
* Mto Pajulu 
* Mto Palany 
* Mto Palwok 
* Mto Paminlukoro 
* Mto Paminlunguru 
* Mto Paminoko 
* Mto Pamintoo 
* Mto Panyaogo 
* Mto Pece 
* Mto Peka 
* Mto Putongo 
* Mto Rakok 
* Mto Rwotobila 
* Mto Tochi 
* Mto Togo 
* Mto Tyenakaya 
* Mto Watlabwor 
* Mto Wong 
* Mto Woro 
* Mto Yame 
* Mto Yima 

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Gulu
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Asklepios

200px|thumb|Sanamu ya Asklepios akishika fimbo ya nyoka
200px|thumb|Bendera ya Shirika la Afya Duniani (WHO) inaonyesha fimbo ya Asklepios
**Asklepios** (kwa Kilatini: Askulapius) alikuwa nusu mungu katika mitholojia ya Kigiriki. Alitazamiwa ni mwana wa Apollo na mama wa kibinadamu. Alikuwa mungu wa dawa na tiba. 

Katika masimulizi ya Wagiriki Asklepios alijifunza siri za tiba kutoka babake mungu Apollo (mungu mlezi wa sanaa na elimu yote pamoja na tiba). Alitembea duniani akawa mganga mashuhuri. Alipofaulu kumfufusha mtu aliyekufa tayari Hades (mungu wa kuzimu) alilalamika juu yake kwa baba wa miungu Zeus na hapo Zeus alimwua Asklepios.

Miji mbalimbali ilikuwa na mahekalu ya Asklepios yaliyokuwa pia vitovu vya elimu ya tiba iliyopatikana nyakati za kale. Asklepios alionyeshwa mara nyingi katika sanamu na picha akionekana kama mwanaume mwenye ndevu anayeshika fimbo lililoviringishwa na nyoka. Fimbo hili la Asklepios hadi leo ni ishara ya tiba, mahali pengi linaonekana kwenye maduka ya dawa. Liko pia katika bendera ya Shirika la Afya Duniani (WHO).

## Marejeo
* Farnell, Lewis Richard. *Greek Hero Cults and Ideas of Immortality*, (Oxford Clarendon Press, 1921).
* Grimal, Pierre, *The Dictionary of Classical Mythology*, Wiley-Blackwell, 1996, pp.&nbsp;62&ndash;63 ISBN|978-0-631-20102-1. 
* Hart, Gerald D. MD. *Asclepius: The God of Medicine* (Royal Society of Medicine Press, 2000)
William G. Morgan

**William George Morgan** (23 Januari 1870 - 27 Desemba 1942) alikuwa mwanzilishi wa mchezo wa mpira wa wavu. Kwa jina la asili mchezo huu unaitwa "Mintonette", jina linalotokana na mchezo wa badminton ambalo baadaye alikubali kubadilisha ili kuleta hali nzuri ya mchezo. 

## Maisha
William Morgan alizaliwa huko Lockport, New York, Marekani.

Jamii:Wanamichezo wa Marekani
Mikael Lustig

thumbnail|right|200px| Mikael Lustig
**Carl Mikael Lustig** (alizaliwa 13 Desemba 1986) ni mshambuliaji wa Uswidi ambaye anachezea timu ya taifa ya  Sweden. Aliwakilisha nchi katika mashindano ya UEFA Euro 2012, UEFA Euro 2016 na Kombe la Dunia la FIFA 2018.

## Kazi ya klabu
Lustig alianza kazi yake na klabu ya Sandåkerns SK. Kisha akahamia katika klabu ya Umeå FC, ambapo alicheza kwa takribani miaka miwili.

## GIF Sundsvall
Lustig alihamia katika klabu ya Allsvenskan GIF Sundsvall katika msimu wa mwaka 2005, akifunga mara mbili katika michezo nane.Lustig akiwa amecheza mechi 57 hadi msimu wa mwaka 2008 katika klabu hiyo ya Allsvenskan.

## Rosenborg BK
Wakati wa majira ya joto lustig alihamia katika klabu iiliyopo Norway iitwayo Rosenborg BK.Baada ya misimu minne akiwa na klabu ya Rosenborg, Lustig alitoka katika klabu hiyo mnamo Novemba 2011.Alijiunga na klabu ya Uingereza ya Ligi Kuu ya iitwayo Fulham.

Jamii:waliozaliwa 1986
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uswidi
Aymeric Laporte

**Aymeric Gerard Alphonse Laporte** (alizaliwa 27 Mei 1994 ) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza kama beki wa kati wa klabu ya Manchester City.

Alianza kazi yake na klabu ya Athletic Bilbao mwaka 2010 akiwa na umri wa miaka 16, alikuwa mchezaji wa pili wa Kifaransa  baada ya Bixente Lizarazu kuwachezea, aliendelea kufanya mashindano zaidi ya 200 na kufunga mabao 21. Mnamo Januari 2018, alijiunga na Manchester City kwa ada iliyoripotiwa kuwa £ milioni 57.

Mzaliwa wa Ufaransa, Laporte aliichezea nchi hiyo mechi 51 katika viwango vya kimataifa vya vijana, na aliitwa kwenye timu ya wakubwa mara mbili lakini akabaki kuitwa timu ya taifa 2021, baada ya kupokea uraia wa HIspania na idhini kutoka kwa FIFA kubadilisha timu za kitaifa, Laporte aliwekwa katika kikosi cha Uhispania kwa UEFA Euro 2020. Kisha kukiwakilisha taifa kwenye Kombe la Dunia la FIFA la 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Filip Helander

thumbnail|right|200px|Filip Helander
**Filip Viktor Helander** (alizaliwa 22 Aprili  1993) ni mshambuliaji wa Uswidi ambaye anacheza kama beki wa timu ya taifa ya Uswidi na klabu ya Bologna F.C..

## Kazi ya Klabu
### Bologna
Mnamo tarehe 31 Agosti 2016, Helander alijiunga na klabu ya Bologna kwenye mpango wa mkopo wa muda mrefu, akiwa amejiunga mwishoni mwa msimu. 

Helander alicheza michezo 29 bila ya kufunga, tofauti na msimu uliopita. Msimu huo ulimalizika mapema mwezi Aprili 2018 kwa sababu ya kuumia, lakini bila kuhatarisha kutocheza Kombe la Dunia ambalo alishiriki .

## Kazi ya kimataifa
Helander aliitwa katika kikosi cha Sweden cha kwanza ili kukabiliana na Moldova mnamo Oktoba 2015. 

Mnamo Mei 2018 alitajwa katika kikosi cha watu 23 wa kuwakilisha sweden katika Kombe la Dunia la FIFA 2018 nchini Urusi.

Jamii:waliozaliwa 1993
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uswidi
Alexander Fransson

**Alexander Fransson** (alizaliwa 2 Aprili  1994) ni mshambuliaji wa timu ya taifa ya soka ya Uswidi ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya IFK Norrköping.

## Kazi ya klabu
### Basel
Mnamo 2 Januari 2016, FC Basel ilitangaza kuwa walikuwa wamemsaini Fransson kwa mkataba wa miaka minne (4) na nusu hadi 30 Juni 2020.

Alicheza ligi kwa mara ya kwanza akiwa na klabu ya Basel tarehe 14 Februari 2016 katika ushindi wa 4-0 dhidi ya Klabu ya Grasshopper akiingia kama mbadala katika dakika ya 90.

Alifunga goli lake la kwanza la ligi akiwa na Basel mnamo 21 Februari  wakati wa kushinda nyumbani kwa magoli 5-1 dhidi ya klabu ya Vaduz.Chini ya kocha Urs Fischer,Fransson alisaidia klabu yake kushinda michuano ya Uswisi Super League mwishoni mwa msimu wa 2015-16  na mwishoni mwa msimu wa 2016-17 Super League.Pia walishinda Kombe la Uswisi kwa muda wa miaka kumi na mbili, ambayo ina maana kwamba wameshinda mara mbili ukizidisha na sita kwenye historia ya klabu.

Tarehe 26 Desemba 2017 FC Basel ilitangaza kwamba Fransson atapewa mkopo kwenda katika klabu ya Lausanne-Sport ili kupata uzoefu zaidi wa timu yake ya pili.

### IFK Norrköping
Mnamo 4 Julai 2018, IFK Norrköping ilitangaza kwamba walikuwa wamemsaini Fransson katika mkataba wa miaka mitatu (3) hadi 30 Juni 2021. 

## Kazi ya kimataifa
Fransson aliwakilisha timu yake ya  Taifa chini ya umri wa miaka 19 kati ya mwaka 2012 na 2013. Mnamo Novemba 2014, Fransson alicheza mchezo mechi ya kwanza kwenye Timu ya taifa ya Sweden chini ya umri wa miaka 21.

Jamii:waliozaliwa 1994
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uswidi
Delta Force

**Delta Force** ni mchezo wa kompyuta uliotengenezwa na kuchapishwa na NovaLogic. 

Mchezo huu ulifunguliwa kwa ajili ya Microsoft Windows mwaka 1998, na ulitolewa upya kwenye Steam mwaka 2009. 

Jamii:Michezo ya kompyuta
Marco Bizot

thumbnail|right|200px|Marco Bizot
**Marco Bizot** (alizaliwa 10 Machi 1991) ni mchezaji wa timu ya taifa ya Uholanzi ambaye anacheza kama kipa wa klabu ya AZ katika Eredivisie ya Uholanzi.

## Kazi ya klabu
### Genk
Mnamo 22 juni 2014, ilitangazwa kuwa klabu ya Groningen imemuuza Bizot kwa upande wa Ubelgiji katika klabu ya Racing Genk. Alisaini mkataba kwa miaka mitatu(3).

## Kazi ya kimataifa
Bizot alipata nafasi ya ya kwanza kamili katika kikosi cha kimataifa cha Uholanzi mwaka 2018 Machi.

Jamii:waliozaliwa 1991
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uholanzi
Pablo Rosario

alt=Pablo Rosario akichezea Nice mnamo 2022|thumb|Pablo Rosario akichezea Nice mnamo 2022
**Pablo Paulino Rosario** (alizaliwa 7 Januari 1997) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Uholanzi ambaye anacheza katika klabu ya PSV na timu ya taifa ya Uholanzi kama kiungo.

## Kazi ya klabu
### Almere City
Mwaka 2014 Rosario alihamia katika klabu ya Almere City FC. Tarehe 7 Agosti 2015 alicheza kwa mara ya kwanza katika timu hiyo katika mechi waliotoka sare 3-3 nyumbani dhidi ya VVV-Venlo.Aliweza kuingia katika dakika ya 59 kama mbadala wa Soufyan Ahannach.

### PSV Eindhoven
Tarehe 25 Julai 2016, Pablo Rosario alisaini mkataba wa miaka minne(4) katika klabu  PSV Eindhoven iiliyopo Uholanzi.

Jamii:waliozaliwa 1997
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uholanzi
Divock Origi

thumb|304x304px|Origi akiwa Liverpool.
**Divock Okoth Origi** (alizaliwa 18 Aprili 1995) ni mchezaji wa soka wa Ubelgiji ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Liverpool FC na timu ya taifa ya Ubelgiji. 

Origi ana asili ya Kenya: ni mtoto wa mchezaji wa zamani wa kitaifa wa Kenya Mike Origi ambaye ni wa jamii ya Waluhya.

Origi alianza kazi yake ya kucheza mpira wa miguu katika akademia ya vijana wa Genk ambako alitumia miaka tisa na baadae kusaini Lille 2010, akiwa na umri wa miaka 19 alikataa maombi ya kusaini mkataba na Manchester United F.C. kwa sababu zisizojulikana.

Tarehe 29 Julai 2014, klabu ya Liverpool ilisaini mkataba wa miaka mitano kwa £ milioni 10. Mkataba wake utaisha mwishoni mwa msimu wa 2019-20.

Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ubelgiji
Albin Ekdal

**Albin Ekdal** (alizaliwa 28 Julai 1989) ni mshambuliaji wa Uswidi ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Sampdoria iliyopo Serie A ya Italia.

## Kazi ya klabu
### Brommapojkarna
Albin Ekdal alianza kazi yake ya kucheza akiwa na klabu ya Brommapojkarna mwanzoni mwa msimu wa 2007 Allsvenskan. Alicheza hasa kama kiungo mkabaji lakini pia kama kiungo mshambuliaji.

### Juventus
Mnamo tarehe 23 Mei 2008, alisaini mkataba wa miaka minne na klabu Juventus F.C .. Ekdal alikata kusaini katika klabu nyingine, ikiwa ni pamoja na Chelsea na Inter, kabla ya kusaini makataba na klabu ya Juventus FC.
Ekdal alicheza Serie A kwa maraya kwanza mnamo 18 Oktoba 2008 katika mechi ambayo walifungwa 1-2 dhidi ya klabu ya Napoli wakati aliingia kama mchezaji wa akiba dakika ya 75, akichukua nafasi ya Christian Poulsen.

### Siena
Mnamo tarehe 15 Julai 2009, A.C. Siena walimsaini Ekdal kwa mkopo kutoka katika klabu ya Juventus F.C. alcheza mechi 27. 

### Bologna
Tarehe 28 Juni 2010, Juventus F.C. waliuza 50% ya hisa zao Ekdal katika klabu ya Bologna. 

### Cagliari Calcio
Tarehe 21 Agosti 2011 aliuzwa katika mpango wa ushirikiano na klabu ya Serie A wenzake Cagliari Calcio. Mnamo tarehe 28 Septemba 2014, Ekdal alifunga goli lake la kwzanza katika klabu ya Cagliari baada ya ushindi wa 4-1 dhidi ya Inter Milan.

### Hamburger SV
Mnamo tarehe 18 Julai 2015,alisajiliwa katika  klabu ya Ujerumani itwayo Hamburger SV alisaini  kutoka katika klabu ya Cagliari kwenye mpango wa miaka minne(4) kwa pauni 4.5 milioni a.Alipewa jezi ya namba 20. Tarehe 3 Machi 2017, Ekdal alifunga goli lake la kwanza katika ligi ya Bundesliga katika ushindi wa 1-0 dhidi ya klabu yaHertha BSC.

### Sampdoria
Mnamo 14 Agosti 2018, baada ya miaka mitatu (3) akiwa na klabu ya Hamburger SV, Ekdal alirudi tena Serie A kwa kusaini mkataba  katika klabu ya Sampdoria. 

## Kazi ya kimataifa
Ekdal alicheza kwa mara ya kwanza katika Timu ya taifa ya Uswidi mnamo 10 Agosti 2011 katika mchezo wa kirafiki dhidi ya Ukraine.Mnamo Mei 2018 alitajwa katika kikosi cha watu 23 kwa ajili ya kuiwakilisha nchi ya Uswidi katika Kombe la Dunia la FIFA 2018 nchini Urusi.

Jamii:waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uswidi
Luuk de Jong

thumbnail|right|200px|Luuk de Jong
**Luuk de Jong** (alizaliwa 27 Agosti 1990) ni mchezaji wa Uholanzi anayekuwa nahodha wa klabu ya Eredivisie PSV Eindhoven. Yeye pia ni mwanachama wa timu ya taifa ya Uholanzi.

## Newcastle United
Mnamo tarehe 29 Januari 2014, De Jong alikamilisha saini ya mkopo na upande wa Premier League Newcastle United hadi mwisho wa msimu wa 2013-14

## PSV Eindhoven
Mnamo tarehe 12 Julai 2014, De Jong alisaini mkataba wa miaka mitano na PSV Eindhoven kwa ada ya € 5.5m. [25] Baada ya kuhamia PSV, De Jong alisema alihisi kuwa amefanya kosa kwa kuhamia Ujerumani.

Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
Wilbur Smith

**Wilbur Addison Smith** (Kabwe, leo nchini Zambia, 9 Januari, 1933 - 13 Novemba 2021) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza.

## Vitabu
**When the Lion Feeds*, 1964
**Dark of the Sun*, 1965
**The Sound of Thunder*, 1966
**Gold Mine*, 1970
**The Diamond Hunters*, 1971
**The Sunbird*, 1972
**Eagle in the Sky*, 1974
**The Eye of the Tiger *, 1975
**Cry Wolf*, 1976
**A Sparrow Falls*, 1977
**Hungry as the Sea*, 1978
**Wild Justice*, 1979
**A Falcon Flies*, 1980
**Men of Men*, 1981
**The Angels Weep*, 1982
**The Leopard Hunts in Darkness*, 1984
**The Burning Shore*, 1985
**Power of the Sword*, 1986
**Rage*, 1987
**A Time to Die*, 1989
**Golden Fox *, 1991
**Elephant Song *, 1993
**River God *, 1995
**The Seventh Scroll *, 1997
**Birds of Prey *, 1999
**Monsoon *, 2001
**Warlock*, 2003
**Blue Horizon*, 2005
**The Triumph of the Sun*, 2007
**The Quest*, 2009
**Assegai *, 2011
**Those in Peril*, 2013
**Vicious Circle*, 2014
**Desert God*, 2014
*Golden Lion*, 2015
**Predator*, 2016
**Pharaoh'', 2016

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* www.wilbursmithbooks.com

Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Waandishi wa Zambia
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Mto Laminotuke

'''''' unapatikana kaskazini mwa Uganda. 

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya wilaya ya Gulu

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Gulu
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum

**Orodha ya mito ya wilaya ya Kitgum** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.
 
* Mto Abilgiri  
* Mto Aboloo  
* Mto Abwor  
* Mto Agulupwam  
* Mto Agweng  
* Mto Akuna  
* Mto Akwara  
* Mto Alango  
* Mto Alilit  
* Mto Aloto  
* Mto Amorpi  
* Mto Araa  
* Mto Arika (lat 3,21, long 33,19)  
* Mto Arika (lat 3,52, long 33,38)  
* Mto Aringa  
* Mto Aringalyok  
* Mto Aruya  
* Mto Atem  
* Mto Ateng Gwete  
* Mto Atyamakilyok  
* Mto Auma  
* Mto Awer  
* Mto Awuch  
* Mto Ayul  
* Mto Buloji  
* Mto Bungaladyel  
* Mto Gula  
* Mto Gulugwen  
* Mto Kabokotum  
* Mto Kaceri  
* Mto Kadukuye  
* Mto Kalatapyong  
* Mto Kalumudong  
* Mto Kalyec  
* Mto Kerekilet  
* Mto Kipinyo  
* Mto Kiye  
* Mto Koloayita  
* Mto Kolwe  
* Mto Komukai  
* Mto Kotutwo  
* Mto Kulukwac  
* Mto Lagwal  
* Mto Lakwoo  
* Mto Lakwor  
* Mto Lalacchar  
* Mto Lalano  
* Mto Lalekan  
* Mto Lalum  
* Mto Laminlurwat  
* Mto Laminmolo  
* Mto Lanyabonyo  
* Mto Lanyatono  
* Mto Lanywang  
* Mto Lareca  
* Mto Laruta  
* Mto Latapwa  
* Mto Lawodokal  
* Mto Lawoi  
* Mto Lodokedanglobey  
* Mto Lokatete  
* Mto Lokipawa  
* Mto Lokokorai (lat 3,38, long 33,43)  
* Mto Lokokorai (lat 3,32, long 33,48)  
* Mto Lokokwayi  
* Mto Lokom (mto na korongo)
* Mto Lolili  
* Mto Lolire  
* Mto Longelia  
* Mto Lopur (lat 3,31, long 33,02)  
* Mto Lopur (lat 3,25, long 33,21)  
* Mto Loraya  
* Mto Loroboi  
* Mto Lumungole  
* Mto Lunyunai  
* Mto Lura  
* Mto Lutek  
* Mto Lutukumini  
* Mto Luyoro  
* Mto Lyenlakop  
* Mto Mugul  
* Mto Obaragungo  
* Mto Odyeka  
* Mto Ogwapoke  
* Mto Ojuma  
* Mto Okorong  
* Mto Omoro  
* Mto Orabul  
* Mto Orakoo  
* Mto Oraokwer  
* Mto Orap-Abwang  
* Mto Orapura  
* Mto Orara  
* Mto Orawinyo  
* Mto Oromo  
* Mto Otuli  
* Mto Owilkitiko  
* Mto Pager
* Mto Pako  
* Mto Palukipye  
* Mto Palukweny  
* Mto Palurwat  
* Mto Pongdwongo  
* Mto Porokoc  
* Mto Wangali  
* Mto Wangkwogo  
* Mto Wangodeyogwok  
* Mto Warogali  
* Mto Winyorac  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Wilaya ya Kitgum
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Justus von Liebig

thumb|272x272px|Justus von Liebig.
**Justus Freiherr von Liebig** (12 Mei 1803 - 18 Aprili 1873) alikuwa mkemia wa Ujerumani ambaye alitoa mchango mkubwa katika kemia ya kilimo na biolojia, na anachukuliwa kuwa mwanzilishi wa kemia hai (organic chemistry). 

Kama profesa katika Chuo Kikuu cha Giessen, alipanga mbinu za mafunzo ya kisasa ya maabara, na kwa ubunifu ule, anaonekana kama mmoja wa walimu bora wa kemia wakati wote huko Ujerumani.

Liebig alianzisha mbinu mpya za uchambuzi wa vifaa vya kikaboni. Alionyesha kuwa, ili mimea ikue inahitaji maji, jua kaboni dioksidi, madini na nitrojeni. Aligundua kuwa nitrojeni ilikuwa kirutubisho muhimu cha mimea, na alitengeneza mbolea ya kwanza ya nitrojeni. Alielezea pia athari za virutubisho vingine kwenye mimea.

Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1873
Jamii:Wanakemia wa Ujerumani
Quincy Promes

thumbnail|right|200px|Quincy Promes
**Quincy Anton Promes** (alizaliwa 4 Januari  1992) ni mchezaji wa soka wa Uholanzi ambaye anacheza kama winga au mshambuliaji wa klabu ya Hispania iitwayo Sevilla na timu ya taifa ya Uholanzi.

## Kazi ya klabu
### Sevilla
Tarehe 31 Agosti 2018, Promes alijiunga na La Liga katika klabu ya Sevilla kwa mkataba wa miaka mitano (5). Hatua hiyo iliripotiwa ni gharama ya € 20M, ambayo ni mauzo ya rekodi ya klabu ya Spartak Moscow. 

Jamii:waliozaliwa 1992
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uholanzi
May Balisidya

**May Lenna Balisidya Matteru** (alizaliwa tarehe 10 Mei 1947) alikuwa mwandishi wa vitabu vya Kiswahili nchini Tanzania. 

## Elimu yake
Alisoma shule ya msingi na sekondari mkoani Dodoma. Alipata shahada ya Sanaa katika chuo kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania mwaka 1970. 

Mwaka 1978 alitunukiwa shahada ya uzamili ya fasihi simulizi chuo kikuu cha Dar es Salaam, shahada ya uzamivu ya fasihi za Afrika chuo kikuu cha Wisconsin-Madison Novemba  mwaka 1987.   ==
* *Shida* (riwaya)
*  *Ayubu* (tamthilia)
*  *Tujifunze Kusoma*

## Kifo chake
Alifariki mnamo mwaka 1987 akiwa na umri wa miaka 40. 

## Marejeo
Kawaka Nzige

**Kawaka Nzige** (alizaliwa na kukulia Bagamoyo nchini Tanzania) ni msanii ambaye yupo tayari kutumia ujuzi wake kuleta manufaa katika jamii na kwa sasa yupo nchini Australia ili kupanua ujuzi wake juu ya sanaa. 

## Maisha
Alianza kupiga ngoma akiwa bado mdogo katika shule ya msingi na jinsi alivyozidi kukua alifanikiwa kushiriki katika kucheza ngoma na kuimba kwa ajili ya bendi ya Kijiji alichotokea kila siku ya jumamosi usiku ambapo alikua akitumbuiza kwa ajili ya tafrija mbalimbali ndani na nje ya Kijiji alichotokea.

Mnamo mwaka 2007, Kawaka aliweza kuhamia jijini Arusha ambapo huko aliweza kujiunga katika kikundi cha Sanaa ya upigaji ngoma kilichotambulika kwa jina la Kikundi cha asili cha Kucheza ngoma Africa(Africa Traditional Dance Group)kwa Zaidi ya miaka mitano. Katika kikundi hicho Kawaka alifanikisha kuweza kupiga ngoma za asili za makabila na pia kuweza kucheza staili tofauti za ngoma kutoka kwa makabila tofauti tofauti kutoka vijiji mbalimbali Tanzania. Katika kundi hilo la Africa Dace Group, Kawaka alifanikiwa kufanya warsha wa nchi mbalimbali ikiwemo Uswizi, Uholanzi, Ujerumani na Kenya. Pia aliweza kushiriki katika warsha za kusaidia jamii katika kuleta ufahamu kuhusu UKIMWI, kusaidia watoto na pia kupinga unyanyasaji dhidi ya wanawake.

Kwa sasa Kawaka ni mpiga ngoma ambaye anahusishwa na ngoma maarufu ya jadi kutoka katika kabila la kimakonde itokayo kusini mwa Tanzania iitwayo Sindimba. Pasi na kuwa msanii wa muziki wa jadi pia Kawaka ni msanii wa muziki wa taarabu kutokea Zanzibar. 

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Henry Mdimu

**Henry Mdimu** (amezaliwa 4 Agosti 1976) ni mwanzilishi wa shirika la Imetosha Foundation, shirika linaloelimisha na kuwasaidia maalbino nchini Tanzania juu ya namna ya kujitambua pamoja na masuala ya kiafya yanayowakumba. 

## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Tanzania
Ngaira Mandara

**Ngaira Mandara** ni msanii mbunifu kutoka nchini Tanzania anayetumia kipaji chake kuelimisha jamii juu ya mabadiliko ya hali ya hewa na athari zinazotokana na mabadiliko hayo. .

## Elimu yake
Mandara alisoma katika chuo kikuu cha United States International University (USIS) kilichopo nchini Kenya.

## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Mwanaidi Mayowela

**Mwanaidi Mayowela** ni mwanamke mjasiriamali ambaye hapo awali alikuwa anaombaomba maeneo ya posta kulingana na changamoto ya viungo vya mwili wake (ulemavu).

Kwa kuona ni kwa jinsi gani anaweza kujikwamua kimaisha kwa kutumia mikono yake, mwanamke huyu ndipo akajiunga na kikundi cha wamama wenzie waliokua wanajishuhulisha na kazi za mikono. 

Mwanaidi Mayowela pia alionesha nia ya kutaka kufanya biashara yoyote ambayo ingeweza kumsaidia, aliweza kuanza kutengeneza bangili za asili (utamaduni) pamoja na mikoba ambayo alikuwa anauzia maeneo yale aliyokuwa anaombaomba.

## Tuzo
Mnamo Aprili 2017 alipata Tuzo ya heshima na katika tuzo za Malkia wa Nguvu zinazoratibiwa na Clouds Media Group na washirika wake.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wajasiriamali wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Maria Naganawa

**Maria Naganawa**（長縄　まりあ,　Naganawa Maria,  alizaliwa 5 Agosti 1995) ni mwigizaji wa sauti kutoka Meieki, Mkoa wa Aichi, Japani.  

Anashirikiana na kampuni ya "I'm Enterprise Co." inayokuza waimbaji nchini Japani.

## Filamu Alizoigiza
**Anime**
;2017
* ''Miss Kobayashi's Dragon Maid* -  Kanna Kamui
;2018
* *Cells at Work!* - Platelet

*'Video's'*
;2017
* *Azur Lane* - USS Laffey
* *Magia Record'' - Mito Aino

## Viungo vya nje 
*[agency profile](http://www.imenterprise.jp/profile.php?id=70　Official) 

Jamii:Watu wa Japani
Jamii:Wanamuziki wa Japani
Mlamani

na ndama wawili wakila majani]]

**Walamani** (kwa Kiingereza: *herbivores*) ni wanyama wanaokula mimea pekee au hasa. Maumbile yao yanalingana na chakula cha kimea na yanahusu hasa mdomo au viungo vya kukatakata chakula halafu matumbo yaani viungo vya kumeng’enya chakula. Viungo hivi ni tofauti baina ya walamani na walanyama.

Walamani wanashirikiana mara nyingi na bakteria maalumu wanaoishi katika matumbo na kuzalisha vimeng'enya vinavyowawezesha kuvunja kwa mfano selulosi ya mimea. 

Spishi nyingi za walamani hula hasa aina fulani za mimea. Mfano ni panda mkubwa anayekubali majani ya mwanzi pekee. 

Kuna walamani wanaokula wakati mwingine pia protini, kwa mfano mayai. Mlanyasi kama ng'ombe hula pia wadudu waliopo kwenye nyasi.

Wanyama wanaoweza kula nyama pamoja na majani wakifanya hivyo mara kwa mara hawahesabiwi kati ya walamani bali huitwa walavyote.

Kuwepo kwa walamani ni msingi kwa kuwepo kwa walanyama. Kiekolojia walamani hutumia nishati iliyokusanywa ndani ya mimea kwa njia ya usanisinuru halafu wanawindwa na walanyama.

## Marejeo
Jessica Chastain

**Jessica Michelle Chastain** (alizaliwa Sacramento, California, 2 Machi 1977) ni mwigizaji wa filamu kutoka Marekani.

Chastain alianza kazi ya uigizaji tangu akiwa na umri mdogo. Mnamo 1998, alianza uigizaji wake kwenye tamthilia ya Shakrespeare ya *Romeo & Juliet*. Mnamo 2012, Chastain alishinda tuzo ya Golden Globe kwa ajili ya uhodari wake wa uigizaji kwenye filamu ya *Zero Dark Thirty*.

Chastain ameolewa na Gian Luca Passi de Preposulo, na wawili hao wana mtoto mmoja.

## Filamu
## Televisheni
## Tamthilia
## Muziki
## Tuzo
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Juvenal Habyarimana

**Juvénal Habyarimana** (8 Machi 1937 &ndash; 6 Aprili 1994) alikuwa rais wa pili wa Rwanda. Alitawala karibu mikaka 20 kuanzia 1973 hadi 1994. Alitoka katika jumuiya ya Wahutu akaongoza serikali iliyolenga kuzuia kurudi kwenye mamlaka kwa Watutsi ambao ni kundi kubwa la pili nchini Rwanda. 

Kwa lugha ya Kinyarwanda aliitwa "Kinani" inayomaanisha "asiyeshindwa". Habyarimana alitawala kama dikteta na watazamaji hamini alidanganya katika kila uchaguzi aliosimamia.

Alikufa tarehe 6 Aprili 1994 wakati ndege yake ilipigwa na makombora aliporejea Kigali kutoka majadiliano ya amani pale Dar es Salaam. Ndege hii ilimbeba pia rais wa Burundi, Cyprien Ntaryamira. 
Haijulikana kama makombora yalifyatuliwa na Wahutu wakali waliochukia siasa yake au na wanamgambo Watutsi wa RPF waliokuwa wamefika karibu na Kigali wakati ule.

Tukio hili lilichukuliwa na Wahutu wakali kama ishara ya kushambulia Watutsi kote Rwanda pamoja na Wahutu wasioshikamana nao na hivyo kuanzisha mauaji ya kimbari ya Rwanda. Katika kipindi cha siku 100 zilizofuata, idadi ya Warwanda 800,000 hadi milioni 1 waliuawa.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
James Gayo

**James Gayo** ni msanii kutoka nchini Tanzania anayejulikana sana kwa uchoraji wa katuni ya Kingo. Amejipatia umaarufu kwa katuni hii ya Kingo kufuatiliwa katika nchi mbalimbali zikiwemo Kenya, Uganda na Zambia. 

## Elimu 
Gayo alisoma huko jijini Mwanza na kufanikiwa kumaliza elimu yake ya msingi. 

Alipata nafasi ya kuendelea kielimu na kujiunga na shule ya sekondari hukohuko jijini Mwanza. Katika elimu yake ya sekondari alikutana na mtaalamu katika uchoraji RJ Kapera aliyeweza kumsaidia kukuza kipaji chake baada ya kuacha shule.

Alifanya kazi pamoja na Kapera kwa takribani miaka mitatu. Baadaye Gayo aliweza kujiunga na Chuo cha Ufundi Stadi mnamo mwaka 1980 mpaka mwaka 1982 ambapo alitunukiwa diploma katika ubunifu na uchoraji. 

Gayo hakuishia hapo, aliweza kujiunga na Chuo cha Ushauri wa Sanaa kilichopo katika jiji la Dar es Salaam kwa miaka mitatu na kuacha baada ya kupata ufadhili wa masomo wa kwenda nchini Uswisi na kuwa mmoja kati ya Watanzania wawili waliofanikiwa kuhitimu kujifunza nchini Uswidi. 

## Kazi
Pindi aliporudi nchini Tanzania kutokea Uswidi, Gayo aliweza kufanya kazi na mojawapo ya kampuni zilizopo jijini Dar es Salaam huku akiwa anafanya kazi kama mfafanusi wa michoro. 

Mwishoni mwa mwaka 1990, Gayo aliamua kutilia msisitizo katika uchoraji wa katuni zake ambazo aliamini kwamba zitamfikisha mbali.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Thobias Minzi

**Thobias Minzi** (alizaliwa kijiji cha Iseni katika mkoa wa Mwanza, kaskazini mwa Tanzania, 1984) , mbali na kuwa mchoraji maarufu na ni mtengezaji filamu ambaye hutumia namna yake ya kisanii kutoa kazi sanifu. Ni mmoja kati ya wasanii walioweza kujizolea sifa za kuongeza ubunifu katika sanaa za uoni, kitu ambacho kilimpatia tuzo kutoka kwa Rangery Gall.

## Elimu
Minzi alianza shule ya msingi mnamo mwaka 1994 katika shule ya Iseni. 

Mwaka 2000 Minzi alifanikiwa kuhitimu elimu ya msingi akasafiri kutokea jijini Mwanza kuelekea jijini Dar es Salaam kwa ajili ya sanaa ya uchoraji. 

Mnamo mwaka 2002, Minzi alijiunga na kundi la wapaka rangi liitwalo Namanga Art Studio. 

## Kazi
Minzi aliweza kutengeneza namna ya kisanaa ya kutumia uzi na nguo kufikisha picha na hisia. Michoro ya Minzi inaonyesha wanawake na watoto, majukumu wanayoyafanya katika Maisha ya kila siku ya kiafrika pamoja na changamoto wanazozikumba na kukabiliana nazo katika nchi zinazoendelea. 

## Marejeo
Theodore Sindikubwabo

**Theodore Sindikubwabo** (Butare, 1928; 1998) alikuwa tabibu na mwanasiasa kutoka nchini Rwanda. Baada ya kuuawa kwa Juvénal Habyarimana alikuwa rais wa nchi kuanzia tarehe 9 Aprili hadi 19 Julai 1994. 

Wakati wa kifo cha rais Habyarimana kwenye tarehe 6 Aprili alikuwa mwenyekiti wa bunge. Baada ya kifo cha rais kikatiba waziri mkuu Agathe Uwilingiyimana angechukua nafasi ya rais lakini Uwilingiyimana aliuawa na wanajeshi tarehe 7 Aprili. Sindikubwabo aliteuliwa na kamati ya kijeshi kuwa rais mpya akaapishwa tarehe 9 Aprili.

Mauaji ya kimbari ya Rwanda yalitokea wakati wa urais wake. Mnamo watu 800,000 waliuawa katika kipindi cha siku 100. Sindikubwabo anakumbukwa jinsi alivyotembelea mji wake wa nyumbani Butare tarehe 19 Aprili 1994 akakosolea viongozi wa mji wasioanza bado kuua Watutsi na kuwapa amri "waanze kazi".  

Katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Rwanda Sindikubwabo pamoja na serikali yake walitoka Kigali mwezi Mei wakahamia Gitarage, kwenye Juni walipaswa kuhama tena kwenda Gisenyi. Tarehe 18 Julai jeshi la RPF liliteka pia Gisenyi na Sindikubwabo alikimbilia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Tarehe 19 Julai Pasteur Bizimungu alitangazwa kuwa rais mpya wa Rwanda pale Kigali akiteuliwa na RPF washindi wa vita.

Pale Kongo viongozi wa jeshi la awali waliokimbia pia, waliamua kwamba wangeendelea katika upinzani wao dhidi ya RPF bila kujali wanasiasa wa awali. Hakuna habari za uhakika kuhusu miaka ya mwisho ya Sindikubwabo: anaaminiwa alikufa JD Kongo mnamo 1998 hajashtakiwa kwa michango yake katika mauaji. 

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Rwanda
Raphaël Cishugi

**Raphaël Cishugi Rugamika** (4 Juni 1967 - 21 Juni 2018) alikuwa mfanyabiashara wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mjasiriamali na mwanzilishi wa Foundation ya GDIBU; pia alikuwa mkurugenzi wake mpaka kufa kwake mwaka 2018. Ndiye baba mzazi wa mwandishi wa Kongo Amini Cishugi.

## Maisha yake na kazi
Raphaël Cishugi Rugamika alizaliwa 4 Juni 1967 huko Walungu (mji wa Kivu Kusini), Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alisoma usimamizi wa biashara shuleni la sekondari na kupata ujuzi wa kuendelea na masomo yake huko Bukavu (mji mkuu wa jimbo) kutoka mzunguko wa nne hadi sita wa sekondari. Alihitimu mwaka wa 1986 katika Shule ya Ubelgiji ya Athens Bukavu. Kazi yake ya kwanza ilifanyika katika kusafirisha sukari ya Kiliba katika eneo la Uvira. Mwanzoni mwa miaka 90, alianza kufanya kazi kama mhasibu katika kampuni ya India Kotesha.

Aliondoka na kuasha kazi katika Kotesha mwaka 2004 baada ya vita vya Kivu. Kisha akafungua duka na kuanza kusafiri kwenda nje ya nchi (Thailand, Dubai, China, India) kununua bidhaa na baada aliwekeza katika ugavi wa maji safi katika wilaya ya Walungu. Katika mwaka 2006, alianzisha GDIBU (msingi wa usaidizi) ambako alikuwa msimamizi mkuu mpaka kifo chake Juni 21, 2018 akiwa na umri wa miaka 51. Mke wake anaitwa Georgine Machozi Nyahengwa na pia yeye alikuwa baba mzazi wa watoto nane.

## Tanbihi
## Viungo vya njə
* Tovuti ramsi ya Instagram
* Tovuti ramsi ya Facebook

Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Monduli

**Monduli** ni jina la Kimaasai linaloweza kumaanisha

* Mji wa Monduli
* Wilaya ya Monduli, Mkoa wa Arusha nchini Tanzania
* Kata ya Monduli Juu katika wilaya hii
Julian Assange

thumb
**Julian Paul Assange**  (alizaliwa **Julian Paul Hawkins**; 3 Julai 1971) ni mtaalamu wa kompyuta toka Australia aliye mwanzilishi na mkurugenzi wa WikiLeaks. 

Hivi sasa anashikiliwa na polisi London, Uingereza baada ya kukamwata tarehe 11 Aprili 2019 kwa kutotii masharti ya dhamana aliyopewa mnamo Desemba 2010. Kabla ya kukamatwa, alikuwa akiishi katika ubalozi wa Ecuador tangu mwaka 2012.

Assange alianzisha WikiLeaks mwaka 2008 akaanza kujulikana duniani mwaka 2010 wakati WikiLeaks ilipochapisha siri za serikali ya Marekani zilizofichuliwa na Chelsea Manning (akijulikana wakati huo kama Bradley Manning). Siri hizo zilijumuisha video ya *Collateral Murder* (Aprili 2010),. Kutokana na kuchapishwa kwa siri hizo, serikali ya Marekani ilianzisha uchunguzi wa jinai na kutaka nchi marafiki kuisaidia.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*
*Why Judge Baltasar Garzon has taken on the defense of Julian Assange
*Habari ya kukamatwa kwa Julian Assange toka BBC

Jamii:Watu wa Australia
Siku ya kimataifa ya vijana

wa vijana walioshiriki mwaka 2013 huko Rio de Janeiro, Brazil.]]

**Siku ya kimataifa ya vijana** (kwa Kiingereza: **World Youth  Day**; kifupi: **WYD**) ni tukio linaloandaliwa na Kanisa Katoliki kwa ajili ya rika hilo. Kila mwaka siku ya vijana inaadhimishwa ama katika majimbo tu kwenye Jumapili ya matawi, ama kimataifa katika mji fulani. 

Mpango huo ulianzishwa na Papa Yohane Paulo II mwaka 1985 kwa kufuata mang'amuzi yake nchini Polandi  ukaendelezwa na waandamizi wake, Papa Benedikto XVI  na Papa Fransisko.

Misa ya kumalizia adhimisho hilo mjini Manila, Ufilipino, mwaka 1995 ilihudhuriwa na watu milioni 5. 

## Tanbihi 
## Marejeo
* Yago de la Cierva, *Communication on Church Events. The making of WYD Madrid 2011*, Edusc, 2014.
* Juan Narbona, Daniel Arasa, *Mass religious events as opportunities for tourism promotion. An analysis of users’ visits to the website of World Youth Day 2016 in Krakow*, in *Church, Communication and Culture* 3 (2018), pp. 379-388.

## Viungo vya nje
* Official World Youth Day website
* Vatican World Youth Day website
* WYD Lisbon 2022
* WYD Sydney 2008 
* WYD Panama 2019 
* WYD page from United States Conference of Catholic Bishops 
* World Youth Day Photo Slideshows, Themesongs and Small Movie (English/Dutch/German)
Sinodi ya maaskofu

**Sinodi ya maaskofu** (kwa Kiingereza: *Synod of Bishops*) katika Kanisa Katoliki leo ni mkutano maalumu unaofanyika mara kwa mara ili kumshauri Papa kwa niaba ya maaskofu wote duniani. 

Sinodi hiyo ina sekretarieti ya kudumu mjini Roma.

Papa Fransisko ameendelea sera za watangulizi wake wa kuongeza mamlaka na athari ya sinodi hiyo katika Kanisa lote. Kuanzia mwaka 2023 waumini kadhaa wasio maaskofu wala mapadri pia watakuwa na haki ya kupiga kura.

## Tazama pia
* Urika wa maaskofu

## Tanbihi
## Vyanzo
* .
* Papa Paulo VI (15 Septemba 1965), hati Apostolica sollicitudo: http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19650915_apostolica-sollicitudo_en.html
* 

Jamii:Sinodi
Odoo

**Odoo** ni programu yenye uwezo wa kufanya mambo mbalimbali kama vile biashara ya mtandao, malipo, akaunti, bohari, hesabu ya biadhaa, tovuti, n.k. Programu hii ina matoleo mawili, Community ambayo ni bure, na Enterprise ambayo inauzwa. 

## Jamii
Mwaka 2013, shirika lisilo la kiserikali Odoo Community Association  lilianzishwa ili kuimarisha maendeleo na matumizi ya programu hii. 

## Vitabu 
Vitabu kadhaa vimeandikwa kuhusu Odoo. some covering specific areas such as accounting or development.

## Historia 
Mwanzilishi na mkurugenzi wa Odoo ni Fabien Pinckaers ambaye mwaka 2005 alitengeneza programu yake ya kwanza TinyERP. Miaka mitatu baadaye ilibadilishwa jina na kuitwa OpenERP. 

### Historia ya matoleo 

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*Tovuti rasmi
*Majadiliano kuhusu ubora na upungufu wa programu hii
*Ushauri wa huduma za kuhifadhi programu

Jamii:Kompyuta
WikiLeaks

**WikiLeaks** ni shirika la kimataifa lisilo la kiserikali linalochapisha habari za siri zinazofichuliwa na watu wasiojitambulisha (kwa Kiingereza: news leaks and classified media provided by anonymous sources). 

Tovuti yake, iliyofunguliwa na Sunshine Press mwaka 2006 huko Iceland , ina nyaraka milioni 10. 

Mwanzilishi wake ni Julian Assange. Toka mwaka 2018, Kristinn Hrafnsson ni mhariri wake mkuu.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Courage Foundation official website  An organization that supports whistleblowers and political prisoners 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Mawasiliano
Rula

thumb|Rula.
**Rula** (kutoka Kiingereza *ruler*) ni kifaa kinachotumika kupima urefu wa kitu na kuchora. Kizio cha kawaida cha kupima urefu ni Mita (m). 

Hata hivyo, mita si kizio pekee cha kupima urefu, kuna vizio vingine kama vile Kilometa, sentimeta, Milimita na vilevile Maili n.k. ambavyo hutumika kupima urefu.

## Aina 
Rula hutengenezwa kwa aina mbalimbali na urefu tofauti. Baadhi ni za mbao, chuma au plastiki. Rula fupi ni bora kwa kuweka mfukoni, wakati nyingine ni ndefu kwa matumizi mbalimbali. 

## Historia 
 na zana nyingine zilizopatikana karne ya 16.]]
Rula zilianza kutumika miaka mingi iliyopita. Ufito wa shaba wa kupimia wa kale kabisa ni wa mwaka 2650 KK na ulivumbuliwa na Mjerumani *Eckhard Unger* huko Nippur.

Rula zilizotengenezwa kwa pembe ya ndovu zilitumiwa kwenye Ustaarabu wa Bonde la Indus kabla ya 1500 KK. Rula ya aina hii ilipatikana wakati wa uchimbaji huko Lothal (2400 KK) ikiwa na milimita 1.6.

Anton Ullrich alivumbua rula ya kukunja mwaka 1851. Frank Hunt alivumbua rula inayopindika mwaka 1902.
 
## Marejeo
Jamii:Vifaa
Mkoa wa Dodoma (DOA)

400px|thumb|Maeneo ya Mkoa wa Dodoma wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
**Mkoa wa Dodoma** ulikuwa mmojawapo kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (D.O.A., Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo.

Mkoa huu ulikuwa na eneo la kilomita za mraba 70,700. Ulianzishwa baada ya kujengwa kwa reli ya kati kwa kuunganisha sehemu za mikoa ya awali ya Mpwapwa na Kilimatinde. 

Makao makuu (kwa Kijerumani Bezirksamt) yalikuwepo Dodoma iliyoanzishwa mwaka 1910 kama kituo cha karakana kwenye reli iliyoanza kusafirisha abiria hadi hapo tangu 1 Novemba 1910. Ofisi ndogo ya mkoa (Bezirksnebenstelle) ilikuwepo Mpwapwa. Kombania ya 4 ya Jeshi la Ulinzi wa Koloni ilikaa Kilimatinde, kikosi kidogo Singida. 

Mkoa huu ulipakana na
* Mkoa wa Kondoa-Irangi (XVI kwenye ramani) upande wa kaskazini 
* Mkoa wa Tabora (XIV) upande wa kaskazini-magharibi
* Mkoa wa Bismarckburg (Kasanga - Ufipa) (XII) upande wa magharibi
* Mkoa wa Iringa (XX) upande wa kusini
* Mkoa wa Morogoro (V) upande wa mashariki

Mwaka 1913 kulikuwa na wakazi Waafrika 299,400 pamoja na Wazungu 117. 

Takwimu ya Wajerumani ilihesabu walowezi Wazungu 5 waliofuga ng'ombe 875, kondoo au mbuzi 248, nguruwe 1305 na punda 67. Kwa jumla km² 106 zilitawaliwa na walowezi wa makampuni ya Wazungu. Wenyeji Waafrika walikuwa na ng'ombe 392,250 kondoo na mbuzi 318,660 na punda 6,000.

Kabla ya 1914 yalikuwepo makampuni ya biashara ya kizungu 3 nje ya walowezi 9, halafu maduka au nakanuni 45 ya Wahindi na Waarabu.

Jamii:Mikoa ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Cate Blanchett

**Cate Blanchett** (amezaliwa na jina la **Catherine Elise Blanchett**; mnamo 14 Mei 1969) ni mwigizaji wa kutoka nchini Australia.

Blanchett ameshinda tuzo nyingi, ikiwa ni pamoja na Academy Award mara mbili, Golden Globe Award tatu, na BAFTA Award tatu. Blanchett alianza kuigiza nchini Australia kwenye filamu ya *Electra* mnamo 1992 na *Hamlet* mnamo 1994. Blanchett alianza kujulikana ulimwengu pindi alipoigiza kama Malkia Elizabeth kwenye filamu ya *Elizabeth*, ambapo alipata uteuzi wake wa kwanza wa Academy Award.

## Filamu
## Televisheni
## Tuzo
#### Academy Awards 
#### American Film Institute
#### Australian Academy of Cinema and Television Arts Awards 
#### British Academy of Film and Television Arts Awards
#### British Film Institute
#### Golden Globe Awards
#### Independent Spirit Awards
#### National Board of Review Awards
#### Screen Actors Guild Awards
#### Tuzo nyingine 
#### Boston Society of Film Critics
#### Critics' Choice Movie Awards
#### London Film Critics' Circle
#### Los Angeles Film Critics Association
#### National Society of Film Critics
#### New York Film Critics Circle
#### New York Film Critics Online
#### Tuzo nyingine
## Tuzo nyingine
;Tuzo za kutoka kwenye vyuo vikuu
* *Honorary Doctor of Letters* kutoka kwa University of Sydney
* *Honorary Doctor of Letters* kutoka kwa Macquarie University
* *Honorary Doctor of Letters* kutoka kwa University of New South Wales

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Australia
Abdel Fattah Abdelrahman Burhan

**Abdel Fattah Abdelrahman Burhan** (kwa Kiarabu: عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان *ʿabd al-fattāḥ ʿabd ar-raḥmān al-burhān*) ni mwanajeshi kutoka nchini Sudan aliyekuwa mwenyekiti wa Halmashauri ya Kijeshi ya Mpito tarehe 14 Aprili 2019 baada ya kupinduliwa kwa rais rais Omar al-Bashir na kujiuzulu kwa jenerali Ibn Auf kutoka Halmashauri ya Mpito. Katika nafasi hii amekuwa hali halisi mkuu wa dola la Sudan.. 

## Maisha ya awali
Burhan alizaliwa mnamo mwaka 1960 katika kijiji cha Gandatu upande wa kaskazini wa Khartoum. Burhan alisoma katika chuo cha kijeshi cha Sudan akaendelea pale Misri na Yordani. Ameoa ana watoto watatu. 

## Mwanajeshi
Alipanda ngazi jeshini katika vita za wenyewe kwa wenyewe kwenye Sudan Kusini, pia katika jimbo la Darfur. Aliendelea kuwa na vyeo vya uongozi katika jeshi na mwaka 2011 aliteuliwa kuwa mkuu wa jeshi la ardhi. Katika nafasi alisimamia pia vikosi vya Sudan vinavyoshiriki katika vita ya Saudia nchini Yemen tangu mwaka 2015. Mwezi wa Februari 2018 aliteuliwa na rais Bashir kuwa mkuu wa jeshi lote..

## Mwenyekiti wa Halmashauri ya Kijeshi ya Mpito
Baada ya kuwa mwenyekiti wa halmasahuri ya kijeshi Burhan alitangaza kuwa lengo la halmashauri yake ni kurudisha serikali ya kikatiba na kiraia. 

## Tazama pia 
* Sudan

## Marejeo
Usafi wa mazingira ulioboreshwa

**Usafi wa mazingira bora** ni neno ambalo linatumiwa kutofautisha aina au ngazi ya Usafi wa mazingira kwa lengo la ufuatiliaji. Neno hili liliundwa na Mpango wa ufuatiliaji wa pamoja (JMP) kwa usambazaji wa maji na Usafi wa mazingira wa UNICEF na WHO katika mwaka wa elfu mbili na mbili ili kusaidia kufuata maendeleo kuelekea lengo la saba la Malengo ya maendeleo ya milenia (MDG). Neno kinyume la “usafi wa mazingira ulioboreshwa” ni “usafi wa mazingira ambayo hajaboreshwa” katika ufafanuzi wa JMP. 

Mpango wa ufuatiliaji wa pamoja (JMP) kwa usambazaji wa maji na Usafi wa mazingira huchapisha habari za hali ya usafi wa mazingira duniani kila mwaka. Kwa mfano, katika mwaka wa elfu mbili na kumi na tano iliripotiwa kwamba asilimia sitini na nane ya idadi ya watu duniani ilikuwa na upatikanaji wa usafi wa mazingira ulioboreshwa. 

Katika mwaka wa elfu mbili na kumi na saba, JMP iliunda neno jipya: “huduma ya msingi ya usafi”. Neno hili linatajwa kama matumizi ya vifaa vya usafi ambavyo wa bora ambavyo hazikushirikiwa na kaya nyingine. 

Kiwango cha chini cha huduma sasa inaitwa “huduma ya usafi ya ndogo” ambayo inahusu matumizi ya vifaa vya usafi ambavyo vimeboreshwa ambavyo ni vinatumia kati ya kaya mbili au zaidi. 

Kiwango cha juu cha huduma inaitwa “usafi wa mazingira unaosimamiwa salama”. Hii ni aina ya huduma ya usafi wa msingi inahitajika kuwa salama katika situ au zinasafirishwa na kuchukuliwa mahali pengine. 

## Ufafanuzi 
### Mdogo, msingi, na kusimamiwa salama usati wa mazingira 
Katika mwaka wa elfu mbili na kumi na sita, JMP iliunda maneno matatu mapya: Kifaa hiki si sawa na usafi wa mazingira endelevu. 

Kuruhusu kulinganisha duniani kote ya makadirio ya ufuatiliaji Malengo ya maendeleo ya milenia (MDG), Mpango wa ufuatiliaji wa pamoja (JMP) kwa usambazaji wa maji na Usafi wa mazingira inafafanua "usafi wa mazingira ulioboreshwa" kama aina za vyoo zifuatazo:

*Choo cha kusafisha
* Choo cha kuungana na mfumo wa septic
* Flush / kumwaga maji-flush katika choo cha shimo
* Choo cha shimo na slab
* Choo cha shimo na ufunguzi wa hewa
* Choo cha mbolea

### Usafi wa mazingira ambayo hayajaboreshwa 
[thumb|Mfano usiohifadhiwa wa usafi wa maji: [Choo cha shimo bila slabi huko Lusaka, Zambia.]]
Vifaa vya usafi wa mazingira ambayo siyo “kuboreshwa” (unaitwa "hayajaboreshwa" pia) ni:

* Choo cha umma au cha pamoja (maana ya choo ambacho ni hutumia kati ya zaidi ya moja ya kaya).
* Flush / kumwaga maji-flush katika mahali pengine (sio ndani maji taka, shimo, au tank ya septic). 
* Choo cha shimo bila slab
* Choo cha ndoo
* Choo kilichoinuliwa 
* Hakuna vifaa / kichaka / shamba 

## Marejeo 

Jamii:Afya
Stratolaunch Roc

400px|thumb|Ulinganifu wa Stratolaunch Roc na ndege kubwa zingine:
**Stratolaunch Roc** (ing. *:en:Scaled Composites Stratolaunch "Roc"*) ni eropleni kubwa zaidi duniani tangu kuruka mara ya kwanza katika mwezi wa Aprili 2019. 

## Mfumo
Ndege hii imetengenezwa kwa kutumia ndege mbili za Boeing 747-400 ilhali injini, chumba cha rubani, magurudumu na haidroli za ndege hizi ilitumiwa. Ndege mpya ina upana mkubwa wa mabawa wa mita 117. Chini ya mabawa kuna sehemu mbili za pekee, na mzigo wa roketi utabebwa katikati chini ya mabawa.

Marubani hutumia chumba kwenye sehemu ya kulia, ilhali chumba cha rubani upande mwingine ni tupu.

Hata kama Stratolaunch Roc ni ndege kubwa duniani kufuatana na vipimo vyake, ndege ya  Antonov An-225 kutoka Ukraine inabeba mzigo ulio sawa.

## Kurusha hewani
Ilijengwa na kampuni ya Stratolaunch Systems kwa kusudi la kubeba roketi zinazorushwa hewani na kulenga anga-nje. Mbinu huu unapunguza gharama kwa kurusha roketi kuanzia kimo cha mita 10,500.

## Jina
Ilhali stratolaunch ni jina la kampuni, Roc ni kifupi cha "rocket carrier" na wakati huohuo mchezo wa neno maana katika fasihi ya Uarabuni na Ulaya ndege-dubwana Rok (pia Roc, Rokh au Rukh, ar. رُخّ *rukh*) alikuwa ndege mkubwa wa ajabu anbaye chakula chake kilikuwa tembo, pia aliweza kubeba jahazi pamoja na watu wake.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 
* 
* 
* 
* 
*