open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MP4

thumb|MPEG-4 Sehemu ya 14 inapanua juu ya Umbizo Msingi la Faili la Midia la ISO (MPEG-4 Sehemu ya 12).

**MP4** ni kifupi cha **MPEG-4 Part 14**, ambayo ni fomati ya faili ya midia inayotumika kuhifadhi video, sauti, manukuu, na metadata nyingine. Kiendelezi cha faili hii kwa kawaida huwa **.mp4.**

MP4 ni mojawapo ya fomati maarufu na zinazotumika sana kwa ajili ya kusambaza video kupitia mtandao, kwenye vifaa vya rununu, kompyuta, televisheni janja na hata mitandao ya kijamii. Hii ni kwa sababu ya ukubwa mdogo wa faili unaotokana na uwezo wake wa kutumia mbinu ya *compression* (kama vile H.264 au H.265), bila kupoteza sana ubora wa picha au sauti.

Faili ya MP4 ni aina ya *container format*, yaani hufungasha vipande mbalimbali vya data (kama video, sauti na manukuu) kwa pamoja katika faili moja. Inaruhusu sauti katika fomati kama AAC, MP3, au ALAC na video katika fomati ya MPEG-4 au H.264.

Tofauti na MP3, ambayo ni kwa sauti pekee, MP4 inaweza kushughulikia vipengele mbalimbali vya midia. Pia, ni tofauti na AVI, ambayo ni fomati ya zamani zaidi ya video na haifanyi compression kwa ufanisi sawa.

## Marejeo
* Britannica – MP4 File Format 
* Tanenbaum, A. S. & Wetherall, D. J. (2011). "Computer Networks". Pearson. 

## Viungo vya nje
Jamii:Faili za video
Jamii:Kompyuta
Jamii:Muziki
Jamii:Teknolojia
Disketi

duara|240px|thumb|Disketi ya inchi 3.5, maarufu katika miaka ya 1990
**Disketi** (pia huitwa **floppy disk**) ni kifaa cha kuhifadhi data kilichotumika sana katika kompyuta kuanzia miaka ya 1970 hadi mwanzoni mwa miaka ya 2000. Disketi ni sahani nyembamba ya plastiki yenye tabaka la sumaku ambalo linaweza kurekodiwa au kusomewa na kiendesha disketi (*floppy disk drive*).

Disketi za kwanza zilianzishwa na kampuni ya IBM mnamo mwaka 1971 na zilikuwa na kipenyo cha inchi 8 (takriban cm 20). Baadaye zilipungua hadi inchi 5.25 na hatimaye inchi 3.5, ambayo ndiyo iliyokuwa maarufu zaidi kabla ya kutoweka kwa matumizi yake. Disketi ya inchi 3.5 ilikuwa na uwezo wa kuhifadhi kati ya kilobaiti 720 hadi megabaiti 1.44 hadi megabaiti 2.88 za data.

Ingawa zilikuwa kifaa cha mapinduzi katika kuhifadhi na kusafirisha data, disketi zilikuwa na uwezo mdogo wa hifadhi, kasi ndogo, na zilikuwa hazihimili mikiki. Urahisi wa kuharibika kwa data ulifanya teknolojia mpya kama CD, DVD, flash drive na hifadhi ya wingu kuzichukua nafasi yake.

Katika matumizi ya kawaida, disketi zilitumika kuhifadhi hati za maandishi, programu ndogo, au hata mfumo wa uendeshaji mzima kwa kompyuta za zamani. Kwa mfano, MS-DOS mara nyingi ilipakiwa kwa kutumia disketi kadhaa.

Hadi mwanzoni mwa miaka ya 2000, kompyuta nyingi zilikuwa bado zikiwa na sehemu ya kusoma disketi, lakini kwa sasa zimekuwa nadra sana na hutumika zaidi katika mazingira ya kihistoria, makumbusho, au miradi ya kurudisha kumbukumbu kutoka kwa kompyuta za zamani.

## Marejeo
* Ceruzzi, Paul (2003). "A History of Modern Computing". MIT Press. 
* IBM Archives – History of the Floppy Disk 

## Viungo vya nje
* oldcomputers.net – Disk drives and formats 
* PCMag Encyclopedia – Floppy Disk Definition 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Hifadhi ya data

thumb|Vifaa mbalimbali vya kielektroniki vya hifadhi ya data, pamoja na sarafu kwa kipimo cha ukubwa
**Hifadhi ya data** ni mchakato wa kuhifadhi taarifa za kielektroniki kwa ajili ya matumizi ya baadaye. Hii ni sehemu muhimu ya kompyuta na teknolojia ya habari, ikiruhusu taarifa kuhifadhiwa, kufikiwa, na kuchakatwa kwa ufanisi. Hifadhi ya data inaweza kuwa ya muda mfupi (kama RAM) au ya kudumu (kama diski kuu, SSD, au kadi ya kumbukumbu).

Aina za hifadhi ya data:
* **Hifadhi ya ndani (local storage)** – huhifadhi data moja kwa moja kwenye kifaa cha mtumiaji, kama vile kompyuta au simu.
* **Hifadhi ya nje (external storage)** – vifaa vya kuhifadhi data vinavyoweza kuunganishwa kama USB flash drive, diski za nje, n.k.
* **Hifadhi ya wingu (cloud storage)** – huduma ya mtandaoni inayoruhusu kuhifadhi na kufikia data kupitia intaneti (kwa mfano, Google Drive, Dropbox, OneDrive).
* **Hifadhi ya mtandao (network storage)** – inajumuisha mifumo kama NAS (Network Attached Storage) na SAN (Storage Area Network) inayotumika sana katika vituo vya data.

Hifadhi ya data hutumika katika nyanja nyingi ikiwa ni pamoja na:
* Uhifadhi wa kumbukumbu za taasisi
* Kuhifadhi picha, video, na nyaraka binafsi
* Programu za biashara na mifumo ya uendeshaji
* Huduma za intaneti na kompyuta wingu

## Marejeo
* IBM – Data Storage Overview 
* TechTarget – What is Storage? 
* Microsoft – What is Cloud Storage? 

## Tazama pia
* Kompyuta
* Diski kuu
* Diski ya hali imara
* Kadi ya kumbukumbu
* Uhifadhi wa wingu
* Kituo cha data
* Baiti

Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Diski mweko

[thumb|duara|Diski mweko mbalimbali zinazotumia kiunganishi cha [USB.]]
**Diski mweko** ni kifaa kidogo cha kuhifadhi data ambacho hutumia teknolojia ya hifadhi ya data mweko kwa ajili ya kusafirisha au kuhifadhi faili kutoka kifaa kimoja hadi kingine. Diski hizi huunganishwa kwa kawaida kupitia mlango wa USB (Universal Serial Bus) na zinajulikana pia kama "**USB flash drive"**, "**thumb drive"**, au "**memory stick".**

Diski mweko ni maarufu kutokana na:
* Uwezo wake wa kubebeka kwa urahisi
* Kasi nzuri ya kusoma na kuandika data
* Kukosa sehemu zinazohama (kutetemeka hakuiharibu kirahisi)
* Kutokuwa na haja ya chanzo cha nishati ya nje – hujitosheleza kwa umeme kutoka kwenye kifaa cha kompyuta

Zinapatikana kwa ukubwa wa uwezo wa kuhifadhi unaotofautiana, kutoka MB chache hadi mamia ya gigabaiti au hata terabaiti.

Kwa sababu ya ukubwa wake mdogo na urahisi wa matumizi, diski mweko hutumika sana kwa:
* Kusafirisha nyaraka, picha, video, na programu
* Kufanya hifadhi nakala ya faili muhimu
* Kusakinisha mifumo ya uendeshaji (bootable drives)

## Marejeo
* Kingston – USB Flash Drives 

## Tazama pia
* Hifadhi ya data
* USB
* Kadi ya kumbukumbu
* Diski kuu
* Diski ya hali imara
* Kompyuta

Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Kompyuta
USB

thumb|duara|USB aina C ya MacBook.
**USB** (kifupi cha **Universal Serial Bus**) ni teknolojia ya mawasiliano ya data na umeme inayotumika sana katika vifaa vya kielektroniki kama vile kompyuta, diski mweko, kibodi, kipanya, kamera dijitali, na mengineyo. USB hutoa njia ya kuunganisha vifaa kwa urahisi kwa kutumia viunganishi maalum na waya.

Teknolojia ya USB ilianzishwa mwishoni mwa miaka ya 1990 ili kurahisisha muunganiko wa vifaa vya pembeni na kompyuta, ikichukua nafasi ya viunganishi vya zamani kama serial port, parallel port, na PS/2.

Aina kuu za USB ni:
* **USB 1.0** na **1.1** – kasi ya chini (Low Speed) na ya kawaida (Full Speed)
* **USB 2.0** – kasi ya juu (High Speed)
* **USB 3.0** na **3.1** – kasi zaidi (Super Speed)
* **USB 4.0** – kizazi kipya chenye uwezo mkubwa zaidi, kikiunganisha teknolojia ya Thunderbolt

Pia kuna aina tofauti za viunganishi, kama vile:
* USB-A (ya kawaida)
* USB-B (hutumika kwenye vifaa kama printa)
* USB-C (ya kisasa, inayoweza kuunganishwa kwa pande zote mbili)

Mbali na kusambaza data, USB hutumika pia kusambaza nishati, kwa mfano kuchaji simu na vifaa vingine vidogo vya kielektroniki.

## Tazama pia
* Diski mweko
* Hifadhi ya data
* Kadi ya kumbukumbu
* Kompyuta
* Teknolojia ya habari

## Marejeo
* www.usb.org – Official USB Documentation 
* Intel – USB Overview 

Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Kompyuta
Eksabaiti

**Eksabaiti** ni kipimo cha kiasi cha data katika teknolojia ya habari kinacholingana na baiti 10^18 au 1,000,000,000,000,000,000 (moja ikifuatiwa na sifuri kumi na nane). Kwa mujibu wa mfumo wa kimataifa wa vipimo (SI), eksabaiti moja (EB) ni sawa na:
 
:**1 EB = 1,000 PB = 1,000,000 TB = 1,000,000,000 GB**

Katika mfumo wa kibibaiti (binari), kipimo sambamba kinajulikana kama **exbibaiti** (EiB), ambapo:
 
:**1 EiB = 1,048,576 TB = 2^60 baiti**

Eksabaiti hutumika kufafanua kiasi kikubwa sana cha data, kama vile kiwango cha data kinachosafirishwa kupitia intaneti duniani kote kwa siku moja, au uwezo wa kuhifadhi wa makampuni makubwa ya teknolojia katika vituo vya data vyao.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo
* Techtarget – Exabyte Definition 
* IBM – Byte and storage units 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Zetabaiti

**Zetabaiti** ni kipimo kikubwa cha data kinacholingana na baiti 10^21 au 1,000,000,000,000,000,000,000 (sifuri 21). Kwa mujibu wa mfumo wa kimataifa wa vipimo (SI), zetabaiti moja (ZB) ni sawa na:

:**1 ZB = 1,000 EB = 1,000,000 PB = 1,000,000,000 TB**

Katika mfumo wa kibibaiti (binari), kipimo cha karibu ni **zebibaiti** (ZiB), ambapo:

:**1 ZiB = 2^70 baiti = 1,180,591,620,717,411,303,424 baiti**

Zetabaiti hutumika hasa kuelezea viwango vya data katika kiwango cha kimataifa, kama vile makadirio ya data yote duniani inayohifadhiwa, kutumwa au kupokelewa katika kipindi fulani, kwa mfano kupitia intaneti.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo
* Techtarget – Zettabyte Definition 
* IBM – Data Volumes and Units 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Petabaiti

thumb|Seva yenye ukubwa wa 1.2 petabaiti.

**Petabaiti** (kwa kifupi **PB**) ni kipimo cha kiasi cha data kinachotumika katika teknolojia ya habari na hifadhi ya data. Petabaiti moja ni sawa na terabaiti 1,000 (kulingana na mfumo wa SI), au biti trilioni 8,000,000,000,000.

Katika mifumo inayotumika kupima data za kompyuta:
* 1 petabaiti = 1,000,000,000,000,000 baiti (kulingana na mfumo wa desimali)
* 1 petabaiti ≈ 1,125,899,906,842,624 baiti (kulingana na mfumo wa kibibaiti – binari, yaani 10245 baiti)

Petabaiti hutumika kufafanua uwezo wa kuhifadhi data kwenye kituo cha data, seva kubwa, au shirika linaloshughulikia kiasi kikubwa cha taarifa, kama vile kampuni za mitandao ya kijamii, taasisi za utafiti, au huduma za video mtandaoni kama YouTube na Netflix.

Mfano:
* Kituo kikubwa cha data kinaweza kuwa na uwezo wa kuhifadhi mamia ya petabaiti za data.
* Makadirio ya data yote inayozalishwa duniani kila siku sasa hupimwa kwa petabaiti hadi eksabaiti.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo
* Britannica – Petabyte 
* TechTarget – Definition of Petabyte 
* IBM Documentation – Petabyte 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Elfu moja na mia moja na ishirini

**Elfu moja na mia na ishirini** ni namba inayoandikwa **1120** kwa tarakimu za kawaida na MCXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1119 na kutangulia 1121.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1120 KK na 1120 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Kituo cha data

[thumb|Kituo cha data cha [ARSAT mnamo 2014]]
**Kituo cha data** ni sehemu maalum iliyoandaliwa kwa ajili ya kuhifadhi, kusimamia, na kusindika data kwa kutumia vifaa vya kielektroniki kama seva, vifaa vya hifadhi ya data, na miundombinu ya mawasiliano. Vituo hivi ni kiini cha mifumo ya teknolojia ya habari ya kisasa, na vinatumika na mashirika, makampuni, serikali na taasisi mbalimbali.

Kituo cha data kinaweza kuwa kidogo – chumba kimoja chenye seva chache – au kikubwa kama jengo zima lenye maelfu ya seva zinazofanya kazi usiku na mchana. Vituo vikubwa vya data hujulikana kwa kutumia kiwango kikubwa cha umeme, kuwa na mifumo ya ubaridi wa hali ya juu, pamoja na miundombinu yenye viwango vikubwa vya usalama wa hali ya juu.

Baadhi ya huduma zinazotolewa katika vituo vya data ni:
* Uhifadhi wa data (backup & storage)
* Uendeshaji wa programu na mifumo ya biashara (enterprise applications)
* Huduma za wavuti kama tovuti na barua pepe
* Mifumo ya wingu (cloud computing)

Kampuni kubwa kama Google, Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure, na Meta huendesha vituo vikubwa vya data vilivyoenea kote duniani, kwa ajili ya kutoa huduma kwa mamilioni ya watumiaji.

## Marejeo
* IBM – What is a Data Center? 
* TechTarget – Definition of Data Center 
* Cisco – What is a Data Center? 

## Tazama pia
* Kompyuta
* Seva
* Hifadhi ya data
* Uhifadhi wa wingu
* Petabaiti
* Mtandao wa kompyuta

Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Umaskini nchini Tanzania

**Umaskini nchini Tanzania** bado ni changamoto kubwa licha ya miaka ya ukuaji wa uchumi na mageuzi ya maendeleo. Tanzania imepiga hatua katika kupunguza umaskini, hasa kati ya mwaka 2007 na 2018, lakini mamilioni ya wananchi bado wanaishi chini ya mstari wa umaskini wa kitaifa. Kwa mujibu wa Benki ya Dunia takriban asilimia 49.1 ya Watanzania wanaishi chini ya mstari wa Umaskini wa Kimataifa, huku kulingana na Ofisi ya Taifa ya Takwimu ya Tanzania (NBS) kufikia mwaka 2023, takriban asilimia 26.4 ya Watanzania waliishi chini ya mstari wa umaskini wa taifa, ikilinganishwa na asilimia 28.2 mwaka 2018. Hata hivyo, maeneo ya vijijini yanakumbwa na umaskini kwa kiwango kikubwa zaidi, ambapo zaidi ya asilimia 31 ya kaya za vijijini zinachukuliwa kuwa maskini, ikilinganishwa na chini ya asilimia 10 katika maeneo ya mijini kama Dar es Salaam.

Pato la taifa kwa kila mtu nchini Tanzania ilikuwa takriban Dola za Kimarekani 1,150 mwaka 2023 (Kawaida), ikiweka nchi katika kundi la kipato cha chini cha kati. Hata hivyo, usawa wa kiuchumi bado ni suala linalotia wasiwasi, huku Kiashiria cha Gini kikiwa takriban 38.2, kinachoashiria usawa wa wastani. Vichocheo vikuu vya umaskini ni utegemezi kwenye kilimo chenye tija ndogo, ukosefu wa ajira ya kudumu, upatikanaji mdogo wa elimu na huduma bora za afya, na hatari zinazotokana na mabadiliko ya tabianchi. Kielezo cha Maendeleo ya Binadamu (HDI) cha nchi kilikuwa 0.549 mwaka 2022, ikiifanya ishikilie nafasi ya 160 duniani, kwa mujibu wa Mpango wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa (UNDP).

## Sababu na Changamoto
Sababu mbalimbali za kimfumo na kijamii-kiuchumi zinachangia kuendelea kwa umaskini nchini Tanzania. Sekta ya kilimo, ambayo inaajiri zaidi ya asilimia 65 ya wananchi, bado inategemea kilimo cha kujikimu, chenye teknolojia duni na upatikanaji mdogo wa masoko. Upatikanaji wa umeme, huduma za kisasa za usafi wa mazingira, na huduma za afya bado ni mdogo katika maeneo ya vijijini. Aidha, ukosefu wa ajira kwa vijana ni mkubwa, ambapo takriban asilimia 11 ya vijana wenye umri wa miaka 15–24 hawakuwa na ajira mwaka 2022.

Hatari za mazingira kama mafuriko na ukame, na zinaendelea kuhatarisha usalama wa chakula na kipato cha wananchi. Juhudi za serikali kama Mpango wa Tano wa Maendeleo wa Taifa (2021–2026) zinalenga kupunguza umaskini kwa kukuza viwanda, miundombinu na rasilimali watu, lakini utekelezaji na tofauti za kimaeneo bado ni changamoto.

## Tazama pia 
* Uchumi wa Tanzania
## Marejeo
Jamii:Umaskini nchi kwa nchi
Jamii:Uchumi wa Tanzania
Elfu moja na mia moja na ishirini na moja

**Elfu moja na mia na ishirini na moja** ni namba inayoandikwa **1121** kwa tarakimu za kawaida na MCXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1120 na kutangulia 1122.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1121 KK na 1121 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Sophie Leigh Stone

**Sophie Leigh Stone** (alizaliwa 1981 hivi) ni mwigizaji wa jukwaa na wa televisheni wa Uingereza.

Tangu kuhitimu, ameigiza jukumu la Kattrin katika Mother Courage and Her Children katika Theatre ya Kitaifa  na kufanya kazi na makampuni mengine ya uigizaji

Alikuwa mwanafunzi wa kwanza kiziwi kushinda nafasi katika shule ya drama ya RADA.  anajulikana sana kwa majukumu yake kama Louise katika Milango Miwili Chini na Doctor Who kama Cass. Mnamo 2022, alijiunga na waigizaji wa safu mpya ya upelelezi ya Acorn TV The Chelsea Detective, akicheza kama afisa wa uchunguzi wa uchunguzi Ashley Wilton. Aliendelea kucheza nafasi hiyo katika msimu wa 3 mnamo 2025. 

## Maisha na kazi 
Sophie Stone alizaliwa na mpiga gitaa Martin Stone,  alikulia London Mashariki, na amekuwa kiziwi tangu kuzaliwa.  Alihudhuria Shule ya Sarufi ya Mary Hare kwa Viziwi.  Alipata nafasi katika RADA baada ya kuzaliwa kwa mwanawe Phoenix (ambaye yeye ni mama asiye na mwenzi), na gharama ya ziada ya masomo yake ikifadhiliwa na Snowdon Trust. Tangu kuhitimu, ameigiza jukumu la Kattrin katika Mother Courage and Her Children katika Theatre ya Kitaifa  na kufanya kazi na makampuni mengine ya uigizaji.

## Marejeo 
Jamii:waigizaji filamu wa Uingereza
SATA

[thumb|Vishimo vya SATA kwenye [bodimama.]]

**SATA** (kifupi cha **Serial ATA** – Serial Advanced Technology Attachment) ni kiunganishi cha mawasiliano ya data kati ya kompyuta na vifaa vya hifadhi kama vile diski kuu, diski ya hali imara (SSD), na CD-ROM. Teknolojia ya SATA ilianzishwa kuchukua nafasi ya kiunganishi cha zamani cha PATA (Parallel ATA).

SATA hutumia mawasiliano ya mfuatano (serial communication) ambayo huruhusu kasi kubwa ya uhamisho wa data na kebo nyembamba zaidi kulinganisha na PATA. Tangu kuanzishwa kwake mwaka 2003, SATA imekuwa kiwango kikuu katika kompyuta nyingi za matumizi ya kawaida.

Toleo la kawaida la SATA ni:
* **SATA I** – kasi hadi 1.5 Gbit/s
* **SATA II** – kasi hadi 3.0 Gbit/s
* **SATA III** – kasi hadi 6.0 Gbit/s

Mbali na kiunganishi cha data, SATA pia hutumia kebo ya umeme tofauti kwa ajili ya usambazaji wa nishati kwenye kifaa cha hifadhi.

## Tazama pia
* Diski kuu
* Diski ya hali imara
* PATA
* NVMe
* Kompyuta
* Hifadhi ya data

## Marejeo
* Serial ATA International Organization (SATA-IO) 

Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Kompyuta
Jamii:Viunganishi vya kompyuta
CD-ROM

thumb|duara|CD-ROM ya kawaida ya programu ya kompyuta.
**CD-ROM** ni kifupi cha **Compact Disc Read-Only Memory**. Ni aina ya diski ya macho inayotumiwa kuhifadhi data ya kudumu ambayo haiwezi kufutwa wala kuandikwa upya kwa kutumia vifaa vya kawaida. CD-ROM hutumika kusambaza programu za kompyuta, michezo, data, muziki, na maandiko mengine.

CD-ROM inaweza kusomwa na kisoma diski lakini haiwezi kuandikwa tena kwa kutumia kifaa hicho isipokuwa ni CD-R au CD-RW. Diski hizi zina uwezo wa kuhifadhi takriban MB 650 hadi 700 za data.

CD-ROM ilianzishwa mapema miaka ya 1980 na kutumika sana miaka ya 1990 hadi mwanzoni mwa miaka ya 2000 kabla ya kupitwa na teknolojia mpya kama DVD, USB, na uhifadhi wa kidijitali kupitia wingu.

## Tazama pia
* DVD
* Blu-ray
* CD-R
* CD-RW
* Kibadilishaji diski
* USB
* Hifadhi ya data

## Marejeo
* HowStuffWorks – How CDs Work 
* Encyclopædia Britannica – CD-ROM 

Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Kompyuta
Jamii:Diski za macho
Kisoma diski

**Kisoma diski** ni kifaa cha kompyuta kinachotumia teknolojia ya leza kusoma au kuandika data kwenye diski za macho kama CD, DVD, na Blu-ray. Kwa Kiingereza, kifaa hiki hujulikana kama **optical disc drive (ODD)**.

Kuna aina kuu mbili za visoma diski:
* Kisoma tu – vinaweza kusoma data lakini haviwezi kuandika, mfano: CD-ROM, DVD-ROM
* Kisomaji na kiandika – kinaweza kusoma na pia kuandika data kwenye diski maalumu kama CD-R, DVD-R, au Blu-ray; mfano: CD-RW, DVD-RW, Blu-ray Writer

Visoma diski vilikuwa maarufu sana kuanzia miaka ya 1990 hadi mwanzoni mwa miaka ya 2010, lakini kwa sasa matumizi yake yamepungua kutokana na ujio wa USB, hifadhi ya wingu, na diski ya hali imara.

## Tazama pia
* CD-ROM
* DVD
* Blu-ray
* CD-RW
* Hifadhi ya data
* USB
* Kompyuta

## Marejeo
* HowStuffWorks – How CD Drives Work 
* Encyclopædia Britannica – Optical Disc 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Vifaa
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Diski za macho
DVD

thumb|Logo ya DVD
thumb|Mwonekano wa DVD iliyowekwa wazi
**DVD** (kifupi cha **Digital Versatile Disc** au **Digital Video Disc**) ni aina ya diski-macho inayotumika kuhifadhi data kama vile video, muziki, programu, na nyaraka. DVD ni maendeleo ya teknolojia baada ya CD na ina uwezo mkubwa wa kuhifadhi data.

DVD ya kawaida inaweza kuhifadhi kati ya GB 4.7 hadi 8.5 kulingana na kama ni ya upande mmoja au pande mbili na kama ina safu moja au mbili za kuhifadhi data. DVD hutumika kwa matumizi ya nyumbani kama vile kutazama sinema, pamoja na matumizi ya kitaalamu kama kuhifadhi nakala za programu.

DVD husomwa kwa kutumia kisoma diski kilichotengenezwa kwa teknolojia ya leza inayoweza kusoma safu ya data kwa usahihi mkubwa. Pia kuna DVD zinazoweza kuandikwa na kufutwa tena, kama vile DVD-RW.

## Tazama pia
* CD
* Blu-ray
* CD-R
* DVD-RW
* Hifadhi ya data
* Kisoma diski
* Kompyuta
* Diski macho

## Marejeo
* Encyclopædia Britannica – DVD 
* HowStuffWorks – How DVDs Work 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
Blu-ray

thumb|Logo ya Blu-ray
thumb|Mwonekano wa Blu-ray kwa nyuma

**Blu-ray** ni aina ya diski macho iliyotengenezwa kwa ajili ya kuhifadhi kiasi kikubwa cha data, hasa video zenye ubora wa hali ya juu kama HD (High Definition = Mwonekano Angavu) na 4K. Jina lake limetokana na miale ya samawati (*blue-violet laser*) inayotumika kusoma na kuandika data, ambayo ina urefu wa mawimbi mafupi zaidi kuliko leza nyekundu inayotumika kwenye CD na DVD.

Blu-ray inaweza kuhifadhi hadi GB 25 kwa diski ya safu moja (single-layer), na hadi 50 GB kwa diski ya safu mbili (dual-layer). Kuna matoleo ya uwezo mkubwa zaidi kama vile 100 GB na 128 GB katika Blu-ray za hali ya juu (BDXL).

Diski hizi hutumika sana katika:
* Filamu za ubora wa hali ya juu (HD na 4K)
* Michezo ya video
* Hifadhi ya data ya muda mrefu

Blu-ray husomwa kwa kutumia kisoma diski chenye uwezo wa kusoma leza ya Blu-ray. Haziwezi kusomwa na visomaj vya kawaida kama CD au DVD.

## Tazama pia
* DVD
* CD
* Hifadhi ya data
* Diski macho
* Kisoma diski
* USB
* Teknolojia ya habari

## Marejeo
* Blu-ray.com – Blu-ray Disc Info 
* Encyclopædia Britannica – Blu-ray 
* HowStuffWorks – How Blu-ray Works 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
PATA

thumb|Kebo ya PATA (IDE) yenye pini 40

**PATA** (kifupi cha **Parallel ATA**) ni teknolojia ya zamani ya kiunganishi cha mawasiliano kati ya kompyuta na vifaa vya hifadhi ya data kama diski kuu na CD-ROM. PATA ilijulikana pia kama **IDE** (Integrated Drive Electronics) na baadaye kama **EIDE** (Enhanced IDE).

Teknolojia hii ilianzishwa na kampuni ya Western Digital mwanzoni mwa miaka ya 1980, na ilitumiwa sana hadi ilipoanza kubadilishwa na SATA (Serial ATA) kuanzia mwanzoni mwa miaka ya 2000. PATA hutumia mawasiliano ya sambamba (parallel communication), ambapo data husafirishwa kwa biti nyingi kwa wakati mmoja kupitia kebo yenye pini 40 au 80.

Kwa kawaida, kebo ya PATA huweza kuunganisha vifaa viwili vya hifadhi kwenye kiunganishi kimoja cha kompyuta, na hutumia mipangilio ya "master" na "slave" kudhibiti vifaa hivyo.

## Tazama pia
* SATA
* Diski kuu
* Kompyuta
* NVMe
* Hifadhi ya data
* Kadi ya kumbukumbu

## Marejeo
* HowStuffWorks – How IDE Controllers Work 

Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Kompyuta
Jamii:Viunganishi vya kompyuta
Gracie Abrams

right|200px|thumb|Abrams (2022)
**Gracie Madigan Abrams** (alizaliwa 7 Septemba 1999) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*
NVMe

thumb|Nembo ya NVMe.

**NVMe** ni kifupi cha **Non-Volatile Memory Express**, ni itifaki ya kisasa ya mawasiliano kati ya hifadhi ya data ya hali imara (kama SSD) na kompyuta kupitia PCI Express (PCIe). NVMe imebuniwa mahsusi kwa ajili ya kutumia kikamilifu kasi ya kumbukumbu zisizopoteza data (non-volatile memory), ikilinganishwa na itifaki kongwe kama vile SATA na AHCI.

NVMe inawezesha kasi ya kusoma na kuandika data kuwa juu zaidi, muda mdogo wa kusubiri (latency) na utendaji bora kwa ujumla. Hii inafanya NVMe kufaa zaidi kwa matumizi yanayohitaji kasi kama vile:
* Uchezaji wa michezo ya video ya kisasa
* Uhariri wa video na picha
* Utendaji wa seva na kituo cha data

Diski za NVMe huja katika miundo mbalimbali kama vile M.2, U.2, PCIe add-in cards, na hata EDSFF kwa mazingira ya kitaalamu.

## Tazama pia
* SSD
* SATA
* PATA
* PCI Express
* Kompyuta
* Hifadhi ya data
* Diski ya hali imara

## Marejeo
* NVM Express – Official site 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Diski za hali imara
PCI Express

thumb|Nembo ya PCI Express
**PCI Express** au **PCIe** ni kiunganishi sanifu cha viambatanisho vya kompyuta vinavyotumika kuwasiliana kati ya bodi kuu (motherboard) na vifaa vya ziada kama vile kadi za picha (graphics cards), hifadhi ya data (kama SSD za NVMe), na vifaa vingine vya mtandao au sauti.

PCIe hutumia njia za mawasiliano za mfululizo wa kasi ya juu (*serial high-speed*), na ina viwango mbalimbali vya kasi na upana wa bendi (lane) kama x1, x4, x8, na x16. Tofauti na viunganishi vya zamani vya sambamba (parallel) kama vile PCI na AGP, PCIe hutoa ufanisi mkubwa zaidi na kasi ya juu.

Toleo la kwanza la PCIe lilitolewa mwaka 2003 na tangu wakati huo imeboreshwa mara kadhaa, ikiwa na toleo la hivi karibuni la PCIe 5.0 na hata PCIe 6.0 inayotarajiwa kuwa na kasi mara mbili ya toleo la 5.0.

PCIe ni muhimu kwa teknolojia za kisasa kwani inawezesha vifaa vya kompyuta kufanya kazi kwa utendaji wa hali ya juu.

## Tazama pia
* NVMe
* SSD
* Bodimama
* Kadi ya picha
* Hifadhi ya data
* Kompyuta

## Marejeo
* PCI-SIG – Official PCI Express Specifications 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia ya habari
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Viunganishi vya kompyuta
ŽKK Play Off Sarajevo

**ŽKK Play Off Sarajevo**, kwa sasa inajulikana kama **ŽKK Play Off Meridianbet** kwa sababu za udhamini, ni klabu ya mpira wa kikapu ya wanawake yenye makao yake Sarajevo, Bosnia na Herzegovina. Timu hii hushiriki katika Mashindano ya Mpira wa Kikapu ya Wanawake ya Bosnia na Herzegovina na hucheza mechi zake za nyumbani katika *Kituo cha Utamaduni na Michezo cha Ilidža*, ambacho kina uwezo wa kuchukua watazamaji 2,700.

Ni jambo la kushangaza kwamba ndani ya kipindi cha miezi 15 tu tangu kuanzishwa kwa timu ya wanawake, klabu ilifanikiwa kushinda Ligi ya A1 (mashindano ya daraja la pili) katika msimu wa 2012/2013, na kisha kumaliza katika nafasi ya pili kwenye ligi kuu ya kitaifa mwaka uliofuata.

Miongoni mwa mafanikio yake mashuhuri ni kutwaa mataji matatu ya ubingwa wa kitaifa wa Bosnia na Herzegovina pamoja na ushindi mmoja wa Kombe la Bosnia na Herzegovina. ŽKK Play Off pia imeshiriki katika Ligi ya Adriatic, ambapo ilikabiliana na baadhi ya timu bora kutoka eneo hilo.

## Tuzo
;Ubingwa wa Bosnia na Herzegovina
**Mshindi (3):* 2016, 2017, 2022
**Mshindi wa pili (3):* 2014, 2015, 2018

;Kombe la Bosnia na Herzegovina
**Mshindi (1):* 2017
**Mshindi wa pili (3):* 2016, 2018, 2022

## Msimamo wa msimu
## Wachezaji maarufu
Ifuatayo ni orodha ya wachezaji maarufu waliotoa mchango mkubwa kwa mafanikio ya klabu.

## Makocha maarufu
* Goran Lojo

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi
* Profaili kwenye tovuti ya eurobasket.com
Jamii:Mpira wa kikapu 
Jamii:michezo nchini Bosnia na Herzegovina
DVD-RW

thumb|Diski za DVD-RW zikiwa kwenye mtungo.
**DVD-RW** ni kifupi cha **Digital Versatile Disc ReWritable**, yaani diski ya dijitali inayoweza kuandikwa na kufutwa mara nyingi. Tofauti na DVD-R ambayo inaweza kuandikwa mara moja tu, DVD-RW inaruhusu kufuta na kuandika data hadi mara takriban 1,000.

DVD-RW hutumia tabaka maalum la nyenzo ambayo inaweza kubadilishwa hali kati ya fuwele na fuwele zisizo na mpangilio kwa kutumia leza yenye nguvu tofauti. Mabadiliko haya huruhusu data kufutwa na kuandikwa upya.

DVD-RW hutumika kuhifadhi:
* Video na filamu
* Hifadhi ya nakala (backup)
* Faili kubwa kama nyaraka, picha, na programu

Kwa kawaida, DVD-RW inaweza kuhifadhi hadi 4.7 GB ya data katika upande mmoja wa diski. Zipo pia diski za safu mbili (dual-layer) zenye uwezo wa hadi 8.5 GB.

DVD-RW husomwa na kuandikwa kwa kutumia kisoma diski chenye uwezo wa kuandika DVD (DVD writer).

## Tazama pia
* DVD
* DVD-R
* CD-RW
* Blu-ray
* Kisoma diski
* Hifadhi ya data

## Marejeo
* HowStuffWorks – How DVD-R and DVD-RW Work 
* Encyclopædia Britannica – DVD 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
DVD-R

thumb|Diski ya DVD-R.
**DVD-R** (Digital Versatile Disc Recordable) ni aina ya DVD inayoweza kuandikwa data mara moja tu. Tofauti na DVD-RW ambayo inaweza kufutwa na kuandikwa tena mara nyingi, DVD-R huruhusu uandikaji wa kudumu—yaani, mara data imeandikwa haiwezi kufutwa au kubadilishwa.

Diski za DVD-R hutumika sana kwa kuhifadhi:
* Video na filamu
* Faili za ofisi
* Hifadhi ya muda mrefu ya data (backup)
* Programu au mitambo ya programu

DVD-R inaweza kuhifadhi hadi 4.7 GB ya data kwa safu moja, au 8.5 GB ikiwa ni safu mbili (dual-layer). Uandikaji unafanywa kwa kutumia kisoma diski chenye uwezo wa kuandika DVD, na diski inaweza kusomwa na vifaa vya kawaida vinavyosoma DVD.

Kwa kawaida, DVD-R ni nafuu na hupatikana kwa wingi katika maduka ya vifaa vya elektroniki. Diski nyingi huuza zikiwa zimefungwa kwa pamoja kwenye mtungo (kibebea cha mviringo chenye mhimili wa kati).

## Tazama pia
* DVD
* DVD-RW
* CD-R
* CD-RW
* Blu-ray
* Kisoma diski
* Hifadhi ya data

## Marejeo
* Encyclopædia Britannica – DVD 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
Elfu moja na mia moja na ishirini na mbili

**Elfu moja na mia moja na ishirini na mbili** ni namba inayoandikwa **1122** kwa tarakimu za kawaida na MCXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1121 na kutangulia 1123.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1122 KK na 1122 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja na mia moja na ishirini na tatu

**Elfu moja na mia moja na ishirini na tatu** ni namba inayoandikwa **1123** kwa tarakimu za kawaida na MCXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1122 na kutangulia 1124.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1123 KK na 1123 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja na mia moja na ishirini na nne

**Elfu moja na mia moja na ishirini na nne** ni namba inayoandikwa **1124** kwa tarakimu za kawaida na MCXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1123 na kutangulia 1125.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1124 KK na 1124 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
CD-RW

thumb|Nembo ya Compact Disc-ReWritable (CD-RW).
[thumb|CD-RW ikiwa na uso wa data wa rangi ya giza zaidi kuliko [CD-R na CD-ROM iliyochapishwa kiwandani.]]

**CD-RW** ni kifupi cha **Compact Disc ReWritable** yaani diski ya mkebe inayoweza kuandikwa na kufutwa tena mara nyingi. Tofauti na CD-R inayoweza kuandikwa mara moja tu, CD-RW inaweza kufutwa na kuandikwa upya hadi mara zaidi ya 1,000 kwa kutumia vifaa maalum vya kuandika diski.

CD-RW hutumia leza ya nguvu maalum kubadilisha hali ya kimwili ya nyenzo za kwenye diski, jambo linalowezesha data kufutwa na kurekodiwa tena. Teknolojia hii ilianza kutumika kwa upana kuanzia mwishoni mwa miaka ya 1990, ikiwa njia ya kuhifadhi data kabla ya ujio wa USB na hifadhi ya wingu.

CD-RW husomwa na kuandikwa kwa kutumia kisoma diski chenye uwezo wa kuandika (CD writer au kichoma CD) pamoja na programu maalum za kurekodi data.

## Tazama pia
* CD
* CD-R
* DVD
* Blu-ray
* Kisoma diski
* Hifadhi ya data

## Marejeo
* Encyclopædia Britannica – CD-RW 
* HowStuffWorks – How CD Burners Work 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
Elfu moja na mia moja na ishirini na sita

**Elfu moja na mia moja na ishirini na sita** ni namba inayoandikwa **1126** kwa tarakimu za kawaida na MCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1125 na kutangulia 1127.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1126 KK na 1126 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja na mia moja na ishirini na saba

**Elfu moja na mia moja na ishirini na saba** ni namba inayoandikwa **1127** kwa tarakimu za kawaida na MCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1126 na kutangulia 1128.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1127 KK na 1127 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja na mia moja na ishirini na nane

**Elfu moja na mia moja na ishirini na nane** ni namba inayoandikwa **1128** kwa tarakimu za kawaida na MCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1127 na kutangulia 1129.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1128 KK na 1128 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja na mia moja na ishirini na tisa

**Elfu moja na mia moja na ishirini na tsa** ni namba inayoandikwa **1129** kwa tarakimu za kawaida na MCXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1128 na kutangulia 1130.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1129 KK na 1129 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja na mia moja na ishirini na tano

**Elfu moja na mia moja na ishirini na tano** ni namba inayoandikwa **1125** kwa tarakimu za kawaida na MCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1124 na kutangulia 1126.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1125 KK na 1125 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja na thelathini

**Elfu moja mia moja na thelathini** ni namba inayoandikwa **1130** kwa tarakimu za kawaida na MCXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1129 na kutangulia 1131.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1130 KK na 1130 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja therathini na moja

**Elfu moja mia thelathini na moja** ni namba inayoandikwa **1131** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1130 na kutangulia 1132.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 373.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1131 KK na 1131 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja therathini na mbili

**Elfu moja mia thelathini na mbili** ni namba inayoandikwa **1132** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1131 na kutangulia 1133.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 373.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1132 KK na 1132 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja thelathini na tatu

**Elfu moja mia thelathini na tatu** ni namba inayoandikwa **1133** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1132 na kutangulia 1134.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1133 KK na 1133 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja thelathini na nne

**Elfu moja mia moja thelathini na nne** ni namba inayoandikwa **1134** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1133 na kutangulia 1135.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1134 KK na 1134 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja therathini na sita

**Elfu moja mia moja thelathini na sita** ni namba inayoandikwa **1136** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1135 na kutangulia 1137.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1136 KK na 1136 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja thelathini na tano

**Elfu moja mia moja thelathini na tano** ni namba inayoandikwa **1135** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1134 na kutangulia 1136.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1135 KK na 1135 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja thelathini na saba

**Elfu moja mia moja thelathini na saba** ni namba inayoandikwa **1137** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1136 na kutangulia 1138.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1137 KK na 1137 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja thelathini na tisa

**Elfu moja mia moja thelathini na tisa** ni namba inayoandikwa **1139** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1138 na kutangulia 1140.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1139 KK na 1139 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
CD-R

thumb|Diski ya CD-R.
**CD-R** ni kifupi cha **Compact Disc-Recordable** yaani diski ya mkebe inayoweza kuandikwa mara moja pekee. CD-R inaruhusu mtumiaji kurekodi data kama muziki, faili, picha au video, lakini haiwezi kufutwa wala kuandikwa upya baada ya mchakato wa uandikaji kukamilika.

CD-R hutumia tabaka maalum la nyenzo inayobadilika kimwili (kama rangi ya dye) chini ya uso wa plastiki. Leza yenye nguvu huichoma sehemu hiyo ili kuunda alama zinazowakilisha data. Data hiyo inaweza kusomwa na vifaa vyote vya kawaida vya kisoma diski kama vile CD-ROM, DVD na Blu-ray vyenye uwezo wa kusoma CD.

Diski hizi zilipata umaarufu mkubwa kuanzia miaka ya 1990 hadi 2000 kama njia nafuu ya kuhifadhi na kusambaza data kabla ya kuenea kwa USB na hifadhi ya mtandaoni.

## Tazama pia
* CD
* CD-RW
* DVD
* Blu-ray
* Kisoma diski
* Hifadhi ya data

## Marejeo
* HowStuffWorks – How CD Burners Work 
* Encyclopædia Britannica – Compact Disc 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Hifadhi ya data
Jamii:Teknolojia ya habari
Elfu moja mia moja thelathini na nane

**Elfu moja mia moja thelathini na nane** ni namba inayoandikwa **1138** kwa tarakimu za kawaida na MCXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1137 na kutangulia 1139.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1138 KK na 1138 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na moja

**Elfu moja mia moja arobaini na moja** ni namba inayoandikwa **1141** kwa tarakimu za kawaida na MCXLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1140 na kutangulia 1142.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1141 KK na 1141 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na tatu

**Elfu moja mia moja arobaini na tatu** ni namba inayoandikwa **1143** kwa tarakimu za kawaida na MCXLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1142 na kutangulia 1144.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1143 KK na 1143 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na tano

**Elfu moja mia moja arobaini na tano** ni namba inayoandikwa **1145** kwa tarakimu za kawaida na MCXLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1144 na kutangulia 1146.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1145 KK na 1145 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na nne

**Elfu moja mia moja arobaini na nne** ni namba inayoandikwa **1144** kwa tarakimu za kawaida na MCXLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1143 na kutangulia 1145.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1144 KK na 1144 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na sita

**Elfu moja mia moja arobaini na sita** ni namba inayoandikwa **1146** kwa tarakimu za kawaida na MCXLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1145 na kutangulia 1147.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1146 KK na 1146 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja na arobaini

**Elfu moja mia moja na arobaini** ni namba inayoandikwa **1140** kwa tarakimu za kawaida na MCXL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1139 na kutangulia 1141.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1140 KK na 1140 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na nane

**Elfu moja mia moja arobaini na nane** ni namba inayoandikwa **1148** kwa tarakimu za kawaida na MCXLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1147 na kutangulia 1149.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1148 KK na 1148 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na tisa

**Elfu moja mia moja arobaini na tisa** ni namba inayoandikwa **1149** kwa tarakimu za kawaida na MCXLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1148 na kutangulia 1150.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1149 KK na 1149 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini

**Elfu moja mia moja hamsini** ni namba inayoandikwa **1150** kwa tarakimu za kawaida na MCL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1149 na kutangulia 1151.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1150 KK na 1150 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na moja

**Elfu moja mia moja hamsini na moja** ni namba inayoandikwa **1151** kwa tarakimu za kawaida na MCLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1150 na kutangulia 1152.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1151 KK na 1151 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na mbili

**Elfu moja mia moja hamsini na mbili** ni namba inayoandikwa **1152** kwa tarakimu za kawaida na MCLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1151 na kutangulia 1153.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1152 KK na 1152 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na tatu

**Elfu moja mia moja hamsini na tatu** ni namba inayoandikwa **1153** kwa tarakimu za kawaida na MCLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1152 na kutangulia 1154.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1153 KK na 1153 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na nne

**Elfu moja mia moja hamsini na nne** ni namba inayoandikwa **1154** kwa tarakimu za kawaida na MCLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1153 na kutangulia 1155.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1154 KK na 1154 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na tano

**Elfu moja mia moja hamsini na tano** ni namba inayoandikwa **1155** kwa tarakimu za kawaida na MCLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1154 na kutangulia 1156.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1155 KK na 1155 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja arobaini na saba

**Elfu moja mia moja arobaini na saba** ni namba inayoandikwa **1147** kwa tarakimu za kawaida na MCXLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1146 na kutangulia 1148.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1147 KK na 1147 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na sita

**Elfu moja mia moja hamsini na sita** ni namba inayoandikwa **1156** kwa tarakimu za kawaida na MCLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1155 na kutangulia 1157.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1156 KK na 1156 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na saba

**Elfu moja mia moja hamsini na saba** ni namba inayoandikwa **1157** kwa tarakimu za kawaida na MCLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1156 na kutangulia 1158.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1157 KK na 1157 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na nane

**Elfu moja mia moja hamsini na nane** ni namba inayoandikwa **1158** kwa tarakimu za kawaida na MCLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1157 na kutangulia 1159.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1158 KK na 1158 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja hamsini na tisa

**Elfu moja mia moja hamsini na tisa** ni namba inayoandikwa **1159** kwa tarakimu za kawaida na MCLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1158 na kutangulia 1160.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1159 KK na 1159 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini

**Elfu moja mia moja sitini** ni namba inayoandikwa **1160** kwa tarakimu za kawaida na MCLX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1159 na kutangulia 1161.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1160 KK na 1160 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia sitini na moja

**Elfu moja mia moja sitini na moja** ni namba inayoandikwa **1161** kwa tarakimu za kawaida na MCLXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1160 na kutangulia 1162.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1161 KK na 1161 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini na mbili

**Elfu moja mia moja sitini na mbili** ni namba inayoandikwa **1162** kwa tarakimu za kawaida na MCLXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1161 na kutangulia 1163.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1162 KK na 1162 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini na tatu

**Elfu moja mia moja sitini na tatu** ni namba inayoandikwa **1163** kwa tarakimu za kawaida na MCLXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1162 na kutangulia 1164.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1163 KK na 1163 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja sitini na nne

**Elfu moja mia moja sitini na nne** ni namba inayoandikwa **1164** kwa tarakimu za kawaida na MCLXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1163 na kutangulia 1165.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1164 KK na 1164 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Kampuni ya Sukari ya Kilombero

**Kampuni ya Sukari ya Kilombero** (kwa Kiingereza: Kilombero Sugar Company Limited - KSCL) ni mzalishaji mkubwa wa sukari nchini Tanzania, inayojulikana kwa chapa yake maarufu "Bwana Sukari". Kampuni hiyo ni sehemu ya Illovo Sugar Africa, ambayo tena ni sehemu ya Associated British Foods PLC (ABF), kampuni iliyoorodheshwa kwenye Soko la Hisa la London.
 
## Makao Makuu na Uzalishaji
KSCL iko katika Bonde la Kilombero, Mkoa wa Morogoro, na ina viwanda viwili vya sukari: Msolwa na Ruembe, vilivyopo katika Wilaya za Kilombero na Kilosa, vinavyounganishwa na daraja la chini la Mto Ruaha Mkuu. 

Kampuni ina shamba lenye ukubwa wa hekta 26,000, ambapo hekta 10,000 ni za KSCL na takribani hekta 16,000 zinamilikiwa na wakulima wadogo wa Kilombero. KSCL huzalisha tani 126,000 za sukari kwa mwaka na inasaidiwa na wakulima 8,000 wanaosambaza takribani tani 600,000 za miwa kila mwaka. 

## Upanuzi na Maendeleo
Mnamo mwaka 2021, KSCL ilitangaza mradi mkubwa wa upanuzi wa sukari wenye thamani ya Tsh bilioni 571.6 ($238.5 milioni), unaolenga kuongeza uzalishaji wa sukari kutoka tani 126,000 hadi tani 271,000 kwa mwaka. Mradi huu pia unalenga kuongeza usambazaji wa miwa kutoka kwa wakulima wadogo kutoka tani 600,000 hadi tani 1,700,000, na kuongeza idadi ya wakulima kutoka 7,500 hadi kati ya 14,000 na 16,000.

## Bidhaa na Huduma
KSCL huzalisha sukari ya rangi ya hudhurungi na pombe ya kinywaji (ethanol) inayotumika katika soko la ndani na la kimataifa la Afrika Mashariki. Kampuni pia hutengeneza umeme kwa kutumia mabaki ya miwa (bagasse), ambayo hutumika kukidhi mahitaji ya kiwanda na pia kuuzwa kwa gridi ya taifa. 

Jamii:kampuni za Tanzania
Saeeda Etebari

**Saeeda Etebari** (alizaliwa 1988/1989) ni msanii wa vito wa Afghanistan.  Etebari alipatwa na ugonjwa wa uti wa mgongo uliomfanya kuwa kiziwi.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Afghanistan

Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania Phase 2
Felicia Schroeder

**Felicia Waldock** (pia anajulikana kama **Schroeder**; amezaliwa 3 Desemba 1986) ni mchezaji mstaafu wa mpira wa miguu wa Marekani ambaye aliichezea timu ya Åland United. Alizaliwa akiwa kiziwi, pia alipokea medali za dhahabu katika Michezo ya Viziwi ya 2009 na 2013 akiwa na timu ya taifa ya viziwi ya Marekani ya wanawake.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wachezaji mpira wa Marekani

Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania Phase 2
Kitty Barry Blackwell

**Katherine "Kitty" Barry Blackwell** (alizaliwa 1848) alikuwa mhamiaji wa Ireland kwenda Marekani akiwa binti wa kuasili wa Elizabeth Blackwell, mwanamke wa kwanza kupata shahada ya matibabu nchini Marekani.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ireland

Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania Phase 2
Elfu moja mia moja arobaini na mbili

**Elfu moja mia moja arobaini na mbili** ni namba inayoandikwa **1142** kwa tarakimu za kawaida na MCXLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1141 na kutangulia 1143.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1142 KK na 1142 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Kadi ya picha

[thumb|alt=Picha ya kadi ya picha ya AMD Radeon RX 6900 XT|Kadi ya picha ya kisasa ya kiwango cha juu: [Radeon RX 6900 XT kutoka AMD.]]
**Kadi ya picha** (kwa Kiingereza ***graphics card***) ni kifaa cha elektroniki kinachotumiwa na kompyuta ili kuchakata na kutoa picha kwenye monita. Kadi hii ina GPU (Kitengo cha Uchakataji Picha), kumbukumbu ya video, na sehemu za kuunganisha na bodimama kupitia PCI Express au AGP. Kadi za picha hutumiwa sana katika michezo ya video, uhariri wa video, muundo wa picha, na uchambuzi wa data.

## Muundo
Kadi ya picha ina vipengele kadhaa muhimu:
* **GPU** (Kitengo cha Kuchakata Picha) – Hiki ndicho kiini cha kadi ya picha kinachochakata data ya picha.
* **Kumbukumbu ya video** – Hifadhi ya muda inayotumiwa kuhifadhi data ya picha kabla ya kuonyeshwa.
* **Mfumo wa kupoza** – Feni za na kupunguza joto zinazosaidia kupunguza joto la GPU.
* **Sehemu za kuunganisha** – HDMI, DisplayPort, VGA, na DVI kwa kuunganisha na monita.

## Historia
Kadi za picha zilianza kama sehemu za msingi za kuonyesha maandishi kwenye skrini. Katika miaka ya 1980, IBM ilianzisha MDA na CGA, ambazo zilitoa picha za msingi. Miaka ya 1990 ilileta vichapuzi pembetatu kama Voodoo Graphics ya 3dfx, na baadaye NVIDIA na AMD zilianza kutawala soko la kadi za picha.

## Matumizi
Kadi za picha hutumiwa katika:
* **Michezo ya video** – GPU huwezesha uchezaji wa michezo yenye picha za hali ya juu.
* **Uhariri wa video** – Programu kama Adobe Premiere Pro hutegemea GPU kwa uchakataji wa video.
* **Muundo wa picha** – Autodesk Maya na Blender hutumia GPU kwa uundaji wa picha za 3D.
* **Uchambuzi wa data** – GPU hutumiwa katika kujfiunza kwa mashine na AI kwa uchakataji wa data kubwa.

## Watengenezaji wakuu
Baadhi ya kampuni zinazotengeneza kadi za picha ni:
* NVIDIA – Inajulikana kwa GeForce na RTX.
* AMD – Inajulikana kwa Radeon.
* Intel – Inatengeneza Intel Arc.

## Marejeo
Jamii:Kompyuta
Elfu moja mia moja sitini na moja

**Elfu moja mia moja sitini na moja** ni namba inayoandikwa **1161** kwa tarakimu za kawaida na MCLXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1160 na kutangulia 1162.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1161 KK na 1161 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia