open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hifadhi ya Taifa ya Orango

alt=Sehemu ya Kisiwa cha Orango|thumb|Sehemu ya Kisiwa cha Orango
**Hifadhi ya Taifa ya Orango** (    ) ni eneo lililohifadhiwa nchini Guinea-Bissau . Hifadhi hiyo ilianzishwa mnamo Desemba 2000.  Hifadhi hiyo ina eneo la kilomita za mraba 1,582, ambayo ni sehemu ya baharini.  

Inachukua sehemu ya kusini ya Visiwa vya Bissagos, haswa visiwa vya Orango, Orangozinho, Meneque, Canogo na Imbone, na bahari inayozunguka. Eneo la baharini halizidi mita 30 kwa kina.  Hifadhi hii inasimamiwa na *Instituto da Biodiversidade e das Áreas Protegidas da Guiné-Bissau* (Taasisi ya  Maeneo Tengefu ya Guinea-Bissau). Takribani eneo la kilomita za mraba 160 ya hifadhi imefunikwa na mikoko. Inachukua jukumu muhimu la uzalishaji wa moluska, samaki na kasa wa baharini. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Asili ya Lagoas de Cufada

**Hifadhi ya Asili ya Lagoas de Cufada** inapatikana Guinea-Bissau . Ilianzishwa mnamo 1 Desemba 2000. Ina eneo la kilomita za mraba 890.  Lilikuwa eneo la kwanza lenye ulinzi nchini Guinea-Bissau.

Sokwe wanaripotiwa kuishi katika Hifadhi hiyo ya taifa.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Asili ya Mikoko ya Mto Cacheu

**Hifadhi ya Asili ya Mikoko ya Mto Cacheu**, ni mbuga ya taifa  iliyoko kwenye Mto Cacheu nchini Guinea-Bissau . Ilianzishwa mnamo 1 Desemba 2000. Hifadhi hii ina eneo la kilomita za mraba 886. Hifadhi hii imeteuliwa kama sehemu ya Ramsar tangu 2015. 

Hifadhi hii inachukuliwa kuwa na mazingira makubwa zaidi ya mikoko huko Afrika Magharibi, kama vile 68% ya eneo hilo limefunikwa na mikoko.

Chini ya ulinzi wa mikoko, uzazi wa rasilimali za uvuvi na uhifadhi wa aina mbalimbali za mimea na wanyama huhakikishwa. Hifadhi hiyo hutoa makao kwa ndege wengi wanaohama katika eneo hilo. 

## Picha 

Faili:Guinea-Bissau physical map.svg|alt=Hifadhi ya Asili ya Mikoko ya Mto Cacheu|thumb|Hifadhi ya Asili ya Mikoko ya Mto Cacheu
Faili:Parque Natural dos Tarrafes do Rio Cacheu 02.jpg|Hifadhi ya Asili ya Mikoko ya Mto Cacheu
Faili:Trichechus senegalensis.jpg|Trichechus_senegalensis
Faili:Parque Natural dos Tarrafes do Rio Cacheu 01.jpg

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Guinea-Bisau
Hifadhi ya Taifa ya Upper Niger

alt=Picha ya Hifadhi ya Taifa ya Upper Niger|thumb|Picha ya Hifadhi ya Taifa ya Upper Niger
**Hifadhi ya Taifa ya Upper Niger** ni mbuga ya taifa nchini Guinea ambayo ilitangazwa kwenye gazeti la serikali mnamo Januari 1997  kuwa kama hifadhi ya taifa ikiwa na eneo la kilomita za mraba 554 .  

Hifadhi hii inalinda maeneo muhimu ya misitu na savanna, na inachukuliwa kuwa ni kipaumbele cha uhifadhi katika Afrika Magharibi kwa ujumla.

Maeneo yenye athari ndogo za binadamu ni nadra sana kwa sasa nchini Guinea, na yanapatikana tu katika maeneo yenye msongamano mdogo wa watu . Eneo mojawapo ni lile la Msitu wa Mafou, eneo la mwisho lililosalia la msitu mkavu nchini Guinea na mojawapo ya machache yaliyosalia Afrika Magharibi. Eneo hili lina idadi ndogo ya watu kwa sababu ya kuenea kwa matukio ya upofu wa mto na kama matokeo ya ukatili wa Samory Touré katika sehemu ya mwisho ya karne ya 19. Eneo hilo limekuwa na usumbufu mdogo katika miaka 50 iliyopita. Hifadhi hii inajumuisha kanda mbili, eneo la ulinzi na eneo la buffer ambalo watu wa ndani wanahimizwa kutumia rasilimali za sehemu hiyo kwa njia endelevu. Kilimo na ukusanyaji wa mazao ya misitu yasiyo ya mbao yanaruhusiwa. Serikali inasimamia uvuvi, uwindaji na uvunaji wa mbao kwa ushirikiano na jamii za wenyeji. Tangu 2005, eneo lililohifadhiwa linachukuliwa kuwa Kitengo cha Uhifadhi wa Simba . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:Mto Niger
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Badiar

**Hifadhi ya Taifa ya Badiar**, ni mbuga ya taifa nchini Guinea, iliyopo kwenye mpaka na Senegali na inapakana na Mbuga ya taifa ya Niokolo-Koba, hifadhi kubwa zaidi nchini Senegali.  

Ilianzishwa mnamo 30 Mei 1985 (kwa agizo la N°124/PRG/85), kama sehemu katika kukabiliana na wasiwasi wa Senegal kuhusu ujangili katika Hifadhi ya Taifa ya Niokolo-Koba. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Îles Ehotilé

alt=Picha ya Hifadhi ya Taifa ya Iles Ehotilé|thumb|Picha ya Hifadhi ya Taifa ya **Îles Ehotilé**
**Hifadhi ya Taifa Îles Ehotilé,** ni mbuga ya taifa ya Ivory Coast katika eneo la Sud-Comoé . Hifadhi hii ina visiwa vya chini na mikondo ya kati inayotenganisha Aby Lagoon na Bahari ya Atlantiki . 

Hifadhi hii ilianzishwa mnamo 1974 kwa mpango wa jamii za wenyeji ambao walitaka kulinda maeneo yao ya kihistoria. Visiwa vya Ehotile viliteuliwa kuwa sehemu ya Ramsar mwaka  2005 kwa jina la Îles Ehotilé-Essouman,  na pendekezo liliwasilishwa  UNESCO ili kuzingatiwa sehemu hiyo kama Hifadhi ya Urithi wa Dunia mwaka 2006.  Maeneo ya akiolojia na ya kihistoria kwenye visiwa pia yanalindwa. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Mkoa wa Sud-Comoé
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Baharini ya João Vieira na Poilão

**Hifadhi ya Taifa ya Baharini ya João Vieira na Poilão** (kwa ) ni mbuga ya kitaifa nchini Guinea-Bissau. Ilianzishwa mnamo Agosti 2000.  

Inachukua eneo la kilomita za mraba 495  na inajumuisha visiwa visivyo na makazi vya João Vieira, Cavalos, Meio na Poilão, katika sehemu ya kusini mashariki ya Visiwa vya Bijagós .  Fukwe za visiwa hivyo hutembelewa na kasa aina ya Chelonia mydas, Eretmochelys imbricata na Lepidochelys olivacea . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Guinea-Bisau
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Mont Sângbé

**Hifadhi ya Taifa ya Mont Sângbé** (pia hujulikana kama Hifadhi ya Taifa ya Mlima Sangbé,) ni mbuga ya taifa nchini Ivory Coast .    *Encyclopædia Britannica* inaiorodhesha kati ya "mbuga kuu za taifa ulimwenguni". Ilipata hadhi ya hifadhi ya taifa mwaka 1976.  

Hifadhi hii iko ndani ya Monts du Toura,  safu ya milima magharibi mwa Mto Sassandra .  Inashughulikia eneo la hekta 95,000 (km 950 2/360 sq m) kaskazini mwa Man, kati ya Biankouma na Touba . Hifadhi hii ina misitu ya savanna yenye mimea mingi yenye idadi kubwa ya wanyamapori kama tembo, nyati, nguruwe, swala na nyani. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Mont Péko

**Hifadhi ya Taifa ya Mont Péko** ni mbuga ya taifa nchini Côte d'Ivoire .

Mont Péko, ipo katika mwinuko wa mita 833 (futi 2723),  katika sehemu ya kaskazini ya mbuga hiyo.

Imekuwepo tangu mwaka 1968. 

Kuna milima miwili katika Hifadhi ya taifa ya Mont Peco. Mlima mrefu zaidi na maarufu zaidi ni mlima Mont Péko wenye kilele cha juu zaidi cha mita 997. 

Msitu unashughulikia 80% ya mbuga na  hujumuisha spishi za miti kama vile Triplochiton scleroxylon, Celtis spp ., Pterygota macrocarpa, na Mansonia altissima . Takriban aina 240 za ndege zimerekodiwa katika mbuga hiyo. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Marahoué

**Hifadhi ya Taifa ya Marahoué** ni mbuga ya taifa nchini Ivory Coast . Ilianzishwa mnamo 1968, na ina ukubwa wa eneo la kilomita za mraba 1,010   .

Hata hivyo, imepoteza karibu msitu wake wote katika miongo miwili ya kwanza ya karne ya 21. Kwa miaka mingi, mbuga hiyo imeharibiwa na kukaliwa na watu na haitoi tena makao yanayofaa kwa sokwe au wanyama wengine wengi wakubwa. 

## Historia 
Hifadhi hii ilianzishwa mwaka 1968, ikiwa imewahi kuwa hifadhi ya wanyamapori, na ina ukubwa wa eneo la kilomita za mraba 1,010 . Ilikuwa na anuwai kubwa ya makazi ikiwa ni pamoja na 60% ya msitu mnene, 15% ya msitu wa upili, 5% ya msitu wa nyumba ya sanaa na 17% ya savanna zilizotawanywa na sehemu za misitu. 

Kufikia 1975, karibu 3% ya eneo hilo lilikuwa limechukuliwa na mashamba ya kakao. Katika miongo michache kumekuwa na ukataji miti haramu na kukaa ndani ya mipaka ya mbuga, na ubadilishaji wa msitu kuwa ardhi ya kilimo. Hakuna hatua madhubuti zilizochukuliwa kuzuia uvamizi huu. 

Mnamo 2014, msitu ulikuwa umekwisha na kubaki na mabaki machache tu ya msitu wa sekondari (12%) na msitu wa nyumba ya sanaa (4%) ulibaki. Kati ya eneo lililobaki, 15% ilikuwa ardhi ya kilimo na mashamba makubwa, na iliyobaki ilikuwa savanna yenye vipande vya miti. 

## Mimea 
Katika misitu ya hifadhi kuna mabaki ya miti kama vile Triplochiton scleroxylon, Celtis spp., Khaya grandifoliola, Erythrophleum ivorense na Terminalia superba inapatikana. Katika pori la savanna, Diospyros mespiliformis, Afzelia africana, Lophira lanceolata na Daniellia oliveri  ambazo ilijulikana zaidi. 

## Wanyama 
thumb| Hakuna sokwe tena katika Mbuga ya taifa ya Marahoué.
Eneo hili lilikuwa na misitu mingi lakini kufikia mwaka 2009, iliripotiwa kuwa asilimia 93 ya misitu ilikuwa imepotea katika kipindi cha miaka sita iliyopita. Kutokana na kupungua kwa misitu kumepungua wanyama wanaoishi msituni huku idadi ya sokwe wa Afrika Magharibi ikipungua kwa kiasi kikubwa.  

Utafiti wa 2007 ulionyesha kuwa kulikuwa na sokwe chini ya 50 katika mbuga hiyo,  na kufikia 2018, waliripotiwa kuwa hakuna.  Mamalia wengine waliorekodiwa katika mbuga hiyo ni mnyama aina ya western red colobus, African bush elephant, African buffalo, tbongo,  Maxwell's duiker, duiker mwenye ubavu mwekundu, duiker mwenye backed yellow, bay duiker, kob, waterbuck na. nyumbu wa magharibi .  

Moto wa nyika na ujangili ni husababisha kiasi kwamba idadi ya swala na sokwe hupungua sana. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:Mkoa wa Marahoué
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Misitu wa Cantanhez

**Hifadhi ya Taifa ya Misitu wa Cantanhez** ( kwa Kireno : *Parque Nacional das Florestas de Cantanhez* ) ina ukubwa wa eneo la kilomita za mraba 1,057. Ni mbuga ya taifa nchini Guinea-Bissau . Ilianzishwa mnamo 1 Oktoba 2007.

Hifadhi hii ni nyumbani kwa mamalia kama sokwe ambao huvutia katika masomo ya kimataifa ikiwa ni pamoja na ile ya Claudia Sousa . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Guinea-Bisau
Fesikh

thumb|Chakula cha wamisri wa kale
**Fesikh** au *fseekh* (*Kiarabu cha Kimisri: فسيخ fisīḵ kinachotamkwa [fɪˈsiːx]*) ni mlo wa kitamaduni wa Wamisri. Huliwa wakati wa sherehe ya Sham el-Nessim nchini Misri, ambayo ni sherehe ya majira ya machipuo kutoka nyakati za Misri ya Kale na ni sherehe ya kitaifa nchini Misri. 

*Fesikh* inajumuisha mullet ya kijivu iliyochacha, iliyotiwa chumvi na kukaushwa ya jenasi Mugil, samaki wa maji ya chumvi anayeishi katika Mediterania na Bahari Nyekundu.

Mchakato wa kitamaduni wa kuandaa *fesikh* ni kukausha samaki juani kabla ya kuihifadhi kwenye chumvi. Mchakato huo ni wa kina kabisa, unapita kutoka kizazi hadi kizazi katika familia fulani. Kazi hiyo ina jina maalum huko Misri, fasakhani. Wamisri katika nchi za Magharibi wametumia samaki weupe kama mbadala.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:utamaduni wa Misri
Jamii:misri ya Kale
Echicha

alt=Bakuli lenye Echicha (Achicha)|thumb|Bakuli lenye Echicha
**Ẹchịcha** (pia: *Achịcha)* ni mlo wa asili wa sehemu ya Waigbo wa Nigeria inayojumuisha zaidi Cocoyam kavu, mgbụmgbụ (mbaazi ya Njiwa), na mafuta ya mawese. Kijadi huliwa kiangazi, wakati mboga mbichi ni ngumu kupatikana.

*Ẹchịcha* hutengenezwa kwa kuanika kakaamu iliyokaushwa na mgbụmgbụ hadi ziwe laini, kisha kuchanganya hivi viwili vizuri na mchuzi uliotengenezwa kwa mawese, ụgba (mbegu ya maharagwe ya mafuta), vitunguu, pilipili mbichi na chumvi.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Waigbo
Jamii:utamaduni wa Nigeria
Hifadhi ya Taifa ya Taï

alt=Picha ya Hifadhi ya Taifa ya Taï|thumb|Picha ya Hifadhi ya Taifa ya Taï
**Hifadhi ya Taifa ya Taï**,  ni mbuga ya taifa nchini Côte d'Ivoire ambayo ina mojawapo ya maeneo ya mwisho ya msitu wa mvua huko Afrika Magharibi . 

Iliwekwa kwenye orodha kama hifadhi ya Urithi wa Dunia mwaka 1982 kutokana na utofauti wake wa mimea na wanyama. Aina tano za mamalia wa Mbuga ya taifa ya Taï ziko kwenye Orodha nyekundu ya spishi zilizo hatarini kama vile kiboko wa pygmy, tumbili aina ya mizeituni, chui, sokwe na duiker wa Jentink .    

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Isangano

**Hifadhi ya Taifa ya Isangano,** ni mbuga ya taifa katika Mkoa wa Kaskazini wa Zambia . Inachukua eneo la kilomita za mraba 840. Hifadhi hiyo ilitangazwa kuwa mbuga ya taifa mnamo 1972. 

## Jiografia 
Hifadhi ya Taifa ya Isangano ina ukubwa wa kilomita za mraba 840. Iko katika wilaya za Luwingu na Kasama katika Mkoa wa Kaskazini nchini Zambia. Mandhari yake ni uwanda wa mafuriko,   yenye misitu yenye majimaji na nyanda za nyasi . Hifadhi hii ni sehemu ya Vinamasi vya Bangweulu, na imepakana na Mto Chambeshi upande wa mashariki na upande wa magharibi na Flats za Bangweulu .  Ina urefu wa mita 1100. 

## Historia 
Hifadhi ya taifa ya Isangano likuwa hifadhi mnamo 1957. Ilipewa hadhi ya mbuga ya taifa mwaka wa 1972 chini ya amri ya kisheria nambari 42.   Hifadhi hiyo ilidorora baada ya kupewa hadhi ya hifadhi ya taifa kwa kukosa msaada wa kifedha, ukosefu wa miundombinu, ujangili na makazi haramu ya watu.  Mnamo Julai 2007, serikali ya Zambia ilianza kuchukua hatua za kuwaondoa walowezi haramu katika mbuga hiyo chini ya azimio la Kamati ya Kuratibu Maendeleo ya Mkoa. Hili lilifanywa ili mbuga hiyo iweze kuanzishwa upya na kuwa na wanyamapori. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Taifa ya Kafue

**Hifadhi ya Taifa ya Kafue** ndiyo mbuga kubwa zaidi ya taifa nchini Zambia, inayochukua eneo la takribani kilomita za mraba 22,400 (sawa kwa ukubwa na Wales au Massachusetts ). Ni mojawapo ya mbuga kubwa zaidi barani Afrika na ni ina aina 152 tofauti za mamalia. 

## Historia 
Hifadhi ya taifa ya Kafue ilianzishwa katika miaka ya 1950 na Norman Carr, mhifadhi mwenye ushawishi mkubwa wa Uingereza mwenye asili ya Rhodesia. 

Kuanzishwa kuliwezekana baada ya serikali ya kikoloni ya Waingereza kuwahamisha wamiliki wa jadi wa eneo hilo, watu wa Nkoya wa (Mfalme) Mwene Kabulwebulwe, kutoka kwa uwindaji wao wa kitamaduni hadi Wilaya ya Mumbwa kuelekea mashariki mnamo 1924. Kutoridhika na kasi ya maendeleo katika Jimbo la Kati na kukosekana kwa manufaa ya utalii katika hifadhi hiyo kumesababisha wito wa viongozi wa Nkoya kuanzisha jimbo jipya katika eneo hilo ambalo walipendekeza kuliita  *Jimbo la Kafue* .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Hlane Royal

thumb| Vifaa vya msingi katika eneo la kujificha linaloangalia Dimbwi la Hippo katika sehemu ya kusini ya mbuga hiyo.
**Hifadhi ya Taifa ya Hlane Royal** ni mbuga ya taifa huko Eswatini, ipo takribani km 67 kaskazini mashariki mwa Manzini kando ya barabara ya MR3 .  

Kabla ya mbuga hiyo kuwa ya umma, ilikuwa uwanja binafsi wa uwindaji wa kifalme.  iliitwa na Mfalme Sobhuza II .   na inasimamiwa na mbuga kubwa za wanyama, shirika linalomilikiwa binafsi. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Jiografia ya Eswatini
Hifadhi ya Taifa ya Yoboki

**Hifadhi ya Taifa ya Yoboki** ni mbuga ya taifa nchini Djibouti inayozunguka mji wa Yoboki .

Mji wa Yoboki awali uliundwa kama ofisi ya posta ya jeshi la Ufaransa mwaka 1947. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Jibuti

**Hifadhi ya Taifa ya Djibouti** ni mbuga ya taifa katika milima ya Goda nchini Djibouti .

Miongoni mwa vivutio katika hifadhi hii ni pamoja na aina kadhaa za mimea ya kigeni kama vile *Euphorbia*, *Ficus* na *Ziziphus.* 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Lusaka

**Hifadhi ya Taifa ya Lusaka** iko kusini mashariki mwa jiji la Lusaka nchini Zambia . Ni mbuga mpya zaidi ya taifa huko Zambia, ilianzishwa mnamo 2011 na kufunguliwa rasmi mnamo 2015. 

Pia ni mbuga ndogo zaidi ya taifa nchini Zambia yenye ukubwa  hekta 6,715. Hifadhi hiyo ilianzishwa juu ya eneo ambalo hapo awali lilikuwa hifadhi ya msitu na limezungushiwa uzio.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Zambia
Jamii:Lusaka
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Lochinvar

**Hifadhi ya Taifa ya Lochinvar** iko kusini magharibi mwa Lusaka nchini Zambia, upande wa kusini wa Mto Kafue .

Makazi ambayo mbuga hii huyalinda ni sehemu kubwa ya uwanda wa mafuriko wa kusini wa Kafue Flats, ikiwa ni pamoja na Lagoon ya Chunga, na pori kavu linayotawaliwa na vilima vya mchwa . 

Lochinvar pia hupatikana chemchemi za maji moto, miamba inayorejea, mabaki ya makazi ya Neolithiki na kijiji cha Iron Age kwenye Sebanzi Hill, kinachojulikana pia kwa mapango yake, mbuyu wa kale na wanyamapori . 
thumb| Maeneo yaliyohifadhiwa ya Kafue Flats
Mpaka wa kaskazini wa hifadhi hiyo umetiwa alama na Mto Kafue. Kusini kuna vilima vya miti. Jumla ya eneo la hifadhi ni kilomita za mraba 428. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:IUCN Jamii II
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Utalii wa Afrika
Hifadhi ya Taifa ya Liuwa Plain

alt=Picha iliyopigwa Hifadhi ya Taifa ya Liuwa mwaka 2012|thumb|Picha iliyopigwa Hifadhi ya Taifa ya Liuwa mwaka 2012
**Hifadhi ya Taifa ya Liuwa Plain**, ina eneo la kilomita za mraba 3,369 za mbuga ya wanyama katika Mkoa wa Magharibi wa Zambia .  "Liuwa" maana yake ni "tambarare" katika lugha ya Walozi. Haya ni maeneo yaliyo hifadhiwa kwa ajili ya utunzi wa mazingira na uekezaji was kimbilio la watalii. Pia huitwa mfarani au mfani. 

## Historia 
Kabla ya mbuga ya taifa kuanzishwa, eneo hilo lilitumika kama uwanja wa uwindaji wa Lubosi Lewanika (1842-1916), ambaye alikuwa Litunga (mfalme au chifu mkuu ) wa watu wa Lozi huko Barotseland kati ya 1878 na 1916.   Lubosi Lewanika aliteua Liuwa Plain kama eneo lililohifadhiwa mwanzoni mwa miaka ya 1880. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Kinywaji laini cha bluu

Bluu ni alama ya tunda la juisi ya soda na vitamini zinazouzwa nchini Angola. Kinywaji kinapatikana katika ladha 10. Iliyotolewa mwaka wa 2005 na kampuni ya Refriango, kiongozi wa soko nchini Angola, ilitunukiwa Medali ya Dhahabu katika Ubora wa Kimataifa wa Uchaguzi wa Monde. Chapa ya Bluu inapatikana katika ladha tofauti ambazo vinywaji vingine vya kaboni vya Angola havitumii.

Kauli mbiu ya kinywaji hicho ni "maisha ni sikukuu".

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Vinywaji
Hifadhi ya Taifa ya Blue Lagoon

**Hifadhi ya Taifa ya Blue Lagoon** ni kimbilio dogo la wanyamapori katika sehemu ya kaskazini ya Kafue Flats katika Jimbo la Kati la Zambia . Ina eneo la kilomita za mraba 500 na inapatikana takribani km 100 magharibi mwa Lusaka.

## Ikolojia na wanyamapori 
left|thumb|250x250px| Ramani ya hifadhi
Njia kuu ya Mto Kafue ni takriban km 10 kusini mwa mpaka wa mbuga ya kusini.

Makundi ya Kafue Lechwe yanaonekana katika maeneo yaliyofurika maji, na idadi kubwa sana ya ndege inapatikana katika hifadhi hiyo, hasa ndege wa majini. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Lavushi Manda

**Hifadhi ya Taifa ya Lavushi Manda,** ni mbuga ya taifa katika mkoa wa Muchinga nchini Zambia yenye eneo la kilomita za maraba 1,500.  Ni ya 11 kwa ukubwa kati ya mbuga 20 za taifa nchini Zambia.  

Hifadhi hiyo hapo awali ilitangazwa kuwa hifadhi ya wanyama mwaka 1941.  na ilitangazwa kuwa Hifadhi ya Taifa mwaka wa 1972.  katika wilaya yenye jina moja ( Lavushimanda ), pamoja na Hifadhi ya taifa ya Luangwa Kusini katika Wilaya jirani ya Mpika .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Mosi-oa-Tunya

thumb| Mtazamo wa angani wa mbuga hiyo yenye kundi la nyati.
**Hifadhi ya Taifa ya Mosi-oa-Tunya**, ni hifadhi ya Urithi wa Dunia wa UNESCO  ambapo hupatikana nusu ya mto Mosi-oa-Tunya unaojulikana duniani kote kama Maporomoko ya maji ya Victoria kwenye Mto Zambezi . Mto huu unatengeneza mpaka kati ya Zambia na Zimbabwe, kwa hivyo maporomoko hayo yanashirikiwa na nchi hizo mbili, na mbuga hiyo ni 'pacha' na Mbuga ya taifa ya Victoria Falls upande wa Zimbabwe. 

'Mosi-oa-Tunya' imenatokana na lugha ya Kololo au Lozi na jina hilo sasa linatumika kote Zambia, na katika sehemu za Zimbabwe. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Luangwa Kaskazini

**Hifadhi ya Taifa ya Luangwa Kaskazini** ni mbuga ya taifa nchini Zambia,  iliyo kaskazini mwa bonde la Mto Luangwa . Ilianzishwa kama hifadhi mnamo 1938, ikawa mbuga ya taifa mnamo 1972 na sasa ina eneo la kilomita za mraba 4,636.

Wanyamapori wanaopatikana kwa wingi katika hifadhi ni pamoja na nyumbu wa Cookson, pundamilia wa Crawshay na swala na ndege wengi. Idadi ya tembo imepona kutokana na ujangili katika miaka ya 1970 na 1980. Mapambano dhidi ya ujangili katika mbuga hiyo yalielezwa na Delia na Mark Owens katika kitabu chao cha Jicho la Tembo . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Uwanja wa ndege wa Ondjiva Pereira

**Uwanja wa ndege wa Ondjiva Pereira** ni uwanja wa ndege unaohudumia Ondjiva (tahajia mbadala: Ongiva, Ngiva, N'giva) katika Mkoa wa Cunene, Angola. Uwanja wa ndege uko kilomita 38 kaskazini mwa mpaka wa Namibia .

Nuru ya N'giva isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **GI** ) ipo kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Cunene (mkoa)
Hifadhi ya Taifa ya Nsumbu

**Hifadhi ya Taifa ya Nsumbu** (pia huitwa **Sumbu** ) iko kwenye ufuo wa magharibi wa Ziwa Tanganyika karibu na ncha ya kusini, katika Mkoa wa Kaskazini wa Zambia . Ina eneo la kilomita za mraba 2000. 

## Wanyama 
Mamba, kiboko, bushbuck, nguruwe, sheshe, swala roan, swala sable, eland, kore, nyati, pundamilia, fisi mwenye madoadoa, mbweha, serval, impala, waterbuck, Reedbuck, tembo (mara kwa mara), simba (mara kwa mara), chui (mara kwa mara), duiker ya bluu (nadra), sitatunga (nadra) 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:Ziwa Tanganyika
Uwanja wa ndege wa Porto Amboim

**Uwanja wa ndege wa Porto Amboim** ni uwanja wa ndege unaohudumia Porto Amboim, mji wa pwani katika Mkoa wa Cuanza Sul, Angola .

Nuru ya Porto Amboim isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **PA** ) ipo uwanjani. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Cuanza Kusini
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Sanza Pombo

**Uwanja wa ndege wa Sanza Pombo** ni uwanja wa ndege unaotumiwa na umma unaohudumia Sanza Pombo, mji katika Mkoa wa Uíge, Angola. Njia ya ndege ina kilomita 7.5 kaskazini magharibi mwa mji.

Ujenzi wa hivi majuzi   unaweza kuwa umerefusha njia ya kurukia ndege inayoweza kutumika hadi takriban mita 1400 .

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Uige (mkoa)
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Taifa ya Luangwa Kusini

alt=Tembo wakivuka katika Mto Luangwa|thumb|Tembo wakivuka katika Mto Luangwa
**Hifadhi ya Taifa ya Luangwa Kusini** iko mashariki mwa Zambia, kusini mwa mbuga tatu za itaifa katika bonde la Mto Luangwa . Ni kimbilio maarufu la wanyamapori ambalo linajulikana kwa wenyeji kama "Hifadhi ya Kusini."  

Mkusanyiko wa wanyamapori kando ya Mto Luangwa unaopita katikati na mabwawa yake ni miongoni mwa maji yenye nguvu zaidi barani Afrika. Mto huo umejaa kiboko na mamba na hutoa njia ya kuishi kwa mojawapo ya aina mbalimbali kubwa zaidi za makazi na wanyamapori, unaotegemeza zaidi ya aina 60 za mamalia na zaidi ya aina 400 za ndege.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Uwanja wa ndege wa Saurimo

**Uwanja wa ndege wa Saurimo** (kwa  ni uwanja wa ndege unaotumika kwa umma unaohudumia jiji la Saurimo katika Mkoa wa Lunda Sul, Angola. Zamani ulijulikana kama **Uwanja wa Ndege wa Henrique de Carvalho** .

Saurimo VOR-DME (Kitambulisho: **VSA** ) kipo kwenye uwanja. Mwangaza usio wa mwelekeo wa Saurimo (Kitambulisho: **SA** ) upo mita 2,910 nje ya kizingiti cha Runway 13 .  

## Marejeo 
Jamii:lunda Kusini
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Sumbe

**Uwanja wa ndege wa Sumbe** ni uwanja wa ndege unaohudumia mji wa Sumbe katika Mkoa wa Cuanza Sul, nchini  Angola.

Nuru ya Sumbe isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **SU** ) ipo kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Cuanza Kusini
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Uíge/Carmona

**Uwanja wa ndege wa Uíge/Carmona** ni uwanja wa ndege unaotumiwa na umma upande wa magharibi wa Uíge, mji mkuu wa Mkoa wa Uíge nchini Angola .

Njia ya ndege pia ina mita 65 kizingiti kilichohamishwa kwa kila ncha.

Nuru ya Uíge isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **UG** ) iko maili 2.2 kusini mwa njia ya kurukia ndege. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Uige (mkoa)
Uwanja wa ndege wa Waku Kungo

**Uwanja wa ndege wa Waku Kungo**  ni uwanja wa ndege unaohudumia Waku-Kungo katika Mkoa wa Cuanza Sul, Angola . Njia ya kuruka na ndege ni kilomita 6.5 kusini mwa Waku-Kungo, karibu na kijiji cha Cela.

Nuru ya Wako Kungu isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **CE** ) ipo kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Cuanza Kusini
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Welwitschia Mirabilis

**Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Welwitschia Mirabilis** (    ) ni uwanja wa ndege unaohudumia mji wa bandari wa Atlantiki wa Moçâmedes, mji mkuu wa Mkoa wa Namibe nchini Angola . Njia ya kuruka na ndege ni kilomita 6.8 kusini mwa jiji.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Uwanja wa ndege wa Soyo

**Uwanja wa ndege wa Soyo** ni uwanja wa ndege unaohudumia Soyo, mji katika Mkoa wa Zaire nchini Angola .

Njia ya kurukia ndege ina kilomita 150, kizingiti kilichohamishwa kwa kila ncha, kwa jumla ya urefu wa lami wa mita 2,122 .

Nuru ya Soyo isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **SO** ) ipo kwenye uwanja.  

## Marejeo 
Jamii:Zaire (mkoa)
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Xangongo

**Uwanja wa ndege wa Xangongo**   ni uwanja wa ndege karibu na Xangongo, Angola. Ilijengwa na Wakuba mwaka wa 1988 kama kituo cha anga cha mbele wakati wa kampeni ya mwisho dhidi ya ubaguzi wa rangi Afrika Kusini katika Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Angola .

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Taifa ya Chizarira

**Hifadhi ya Taifa ya Chizarira,** ni mbuga ya taifa ambayo iliyoko Kaskazini mwa Zimbabwe . Ina eneo la kilomita za mraba 2,000, ni mbuga ya taifa ya tatu kwa ukubwa nchini Zimbabwe, na pia ni mojawapo zisizojulikana sana kwa sababu ya hali yake ya pekee kwenye eneo la Zambezi Escarpment . 

Ina idadi nzuri ya wanyamapori na mandhari nzuri. Jina la mbuga hiyo linatokana na neno la Batonga *chijalila*, ambalo hutafsiri kwa Kiingereza kama "kizuizi kikubwa", likirejelea Escarpment ya Zambezi, ambayo eneo la Chizarira ni sehemu yake. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Black River Gorges

alt=Hifadhi ya Taifa ya Black River Gorges|thumb|Hifadhi ya Taifa ya Black River Gorges
**Hifadhi ya Taifa ya Black River Gorges** ni mbuga ya taifa katika sehemu ya vilima kusini magharibi mwa Mauritius .     

Ilianzishwa mnamo Juni 15, 1994 na inasimamiwa na Huduma ya hifadhi ya taifa. Inachukua eneo la kilomita za mraba 67.54 ikijumuisha misitu yenye unyevunyevu juu ya nyanda za juu, misitu ya nyanda kavu zaidi na eneo lenye majimaji yenye maji mengi. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Taifa ya Mana Pools

alt=Mto Zambezi kutoka Mana Pools|thumb|Mto Zambezi kutoka Mana Pools
**Hifadhi ya Taifa ya Mana Pools** ni eneo la uhifadhi wa wanyamapori lenye hektari 219,600 na mbuga ya taifa kaskazini mwa Zimbabwe .  Ni eneo la chini ya Mto Zambezi nchini Zimbabwe ambapo uwanda wa mafuriko hubadilika na kuwa eneo pana la maziwa kila baada ya msimu wa mvua . Maziwa yanapokauka hatua kwa hatua na kupungua, eneo hilo huvutia wanyama wengi wakubwa kutafuta maji, na kuifanya kuwa mojawapo ya maeneo ya Afrika ya kutazama wanyamapori.

Hifadhi hiyo iliandikwa, kwa kushirikiana na Eneo la Sapi Safari (hekta 118,000) na Eneo la Chewore Safari (hekta 339,000) kama hifadhi mojawapo ya Urithi wa Dunia wa UNESCO (kwa jumla ya hekta 676,600) mwaka 1984.  Hifadhi ya taifa ya Mana Pools hifadhi ya Urithi wa Dunia kulingana na nyika yake safi na nzuri. Ni nyumbani kwa aina mbalimbali za mamalia, zaidi ya spishi 350 za ndege, na wanyamapori wa majini, na ni mojawapo ya maeneo ya kiikolojia yenye mwitu na yaliyohifadhiwa vyema zaidi. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:Mto Zambezi
Mbuga ya Wanyama ya Abdoulaye

**Mbuga ya Wanyama ya Abdoulaye** ni eneo lililohifadhiwa linalopatikana nchini Togo . Hifadhi hiyo Ilianzishwa mnamo 1951. Ina eneo la kilomita za mraba  300. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Taifa ya Fazao Malfakassa

alt=Muonekano wa mlima wa Hifadhi ya Taifa ya Fazao.|thumb|Muonekano wa mlima wa Hifadhi ya Taifa ya Fazao.
**Hifadhi ya Taifa ya Fazao Malfakassa**, ndiyo mbuga ya taifa kubwa zaidi kati ya mbuga tatu za nchini Togo,   nyingine zikiwa ni kama  Kéran na Fosse aux Lions . 

Iko kati ya Mkoa wa Kara na Mkoa wa Kati katika ardhi oevu yenye vilima, na ni sehemu ya mpaka na Ghana . Fondation Franz Weber iliidhinishwa na serikali kusimamia hifadhi hiyo kwa miaka 25, kuanzia mwaka 1990 na kumalizika mwaka 2015.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Simba ya Fosse aux

**Hifadhi ya Taifa ya Simba ya Fosse aux** (    ) ni mbuga ya wanyama katika Mkoa wa Savanes Kaskazini mwa Togo . Hifadhi hiyo ina takribani  kilomita za mraba 16.5 kwa ukubwa, na ilianzishwa kwanza kama msitu wa akiba mwaka 1954. 

Wakati mmoja, mbuga hiyo ilikuwa na idadi kubwa ya tembo wa Kiafrika katika miaka 1970 na 1980, lakini idadi yao imepungua hadi karibu sifuri kabisa. 

Mji mdogo wa Tandjouaré, Togo upo ndani ya hifadhi hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Bwabwata

alt=Picha ya Tembo toka katika Hifadhi ya Taifa ya Bwabwata|thumb|Picha ya Tembo toka katika Hifadhi ya Taifa ya Bwabwata
**Hifadhi ya Taifa ya Bwabwata** ni eneo lililohifadhiwa kaskazini mashariki mwa Namibia ambalo lilianzishwa mnamo 2007 na linajumuisha eneo la kilomita za mraba 6,274. Iliundwa kwa kuunganisha Mbuga ya Wanyama ya Caprivi na Hifadhi ya Wanyama ya Mahango.   

Na inapatikana katika mikoa ya Zambezi na Kavango Mashariki, kuelekea hadi kando ya Ukanda wa Caprivi . Imepakana na Mto Okavango upande wa magharibi na Mto Kwando upande wa mashariki. Angola iko kaskazini na Botswana iko kusini.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Mtori (shukrabenedic)

Mtori ni chakula maarufu nchini Tanzania kinachotengenezwa kwa kutumia ndizi na nyama, lakini pia huweza kuwa na viambato vingine ndani yake  (kama vile viazi, maziwa au kream). Chakula hiki asili yake ni kutoka katika eneo la mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania, hasa eneo la Wilaya ya Moshi na mkoa wa  Arusha.

Ndizi au ndizi za kijani mara nyingi huliwa katika eneo hili kama chanzo kikuu cha wanga. Katika utengenezaji wa Mtori, Kijadi fimbo maalum hutumiwa kusaga ndizi. Katika kipindi hiki cha baada ya kujifungua, wanawake hupewa hasa vyakula laini (laini) kula kama mtori.

Kwa sababu ni chakula chenye nguvu, kinaweza kutumiwa kama chakula kuu. kinaweza kuliwa wakati wa kifungua kinywa, chakula cha mchana, au chakula cha jioni.

Marejeo;

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Ambatovaky

alt=Hifadhi ya Ambatovaky|thumb|Hifadhi ya Ambatovaky
**Hifadhi ya Ambatovaky** ni msitu wa mvua wa kitropiki na hifadhi ya wanyamapori kaskazini-mashariki mwa Madagaska (hekta 65,000 = ekari 160,000). Imeteuliwa na *Bird Life International* kama Eneo Muhimu la Ndege kwa idadi kubwa ya spishi za kawaida za ndege.

## Jiografia 
Hifadhi hii ya mbali inaanzia pwani ya kaskazini-mashariki ya Madagaska hadi uwanda wa karstic wa Analamerana wenye mwinuko hadi mita 1,185(futi 3,888) katika Wilaya ya Soanierana Ivongo, mkoa wa Analanjirofo . Ni kati ya mto Marimbona, ambao unaunda mpaka wa kusini, na mto Simianona ambao unaunda mpaka wa kaskazini. Makao makuu ya hifadhi yako Soanierana Ivongo na mbuga hiyo inafikika kwa mtumbwi kando ya Mto Marimbona pekee.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Taifa ya Dorob

alt=Mwonekano wa Hifadhi ya Taifa ya Dorob|thumb|Mwonekano wa Hifadhi ya Taifa ya Dorob
**Hifadhi ya Taifa ya Dorob** ("nchi kavu")  ni eneo lililohifadhiwa huko Erongo, kando ya pwani ya kati ya Namibia, ambayo ina eneo la kilomita 1,600 kwa urefu. 

Ilitangazwa katika gazeti la serikali kama mbuga ya taifa chini ya Sheria ya Uhifadhi wa Mazingira Na.4 ya 1975 tarehe 1 Desemba 2010.  

Hifadhi hii inaanzia kutoka Kuiseb Delta (kusini mwa Ghuba ya Walvis  ), hadi kaskazini mwa Mto Ugab, na magharibi kutoka Bahari ya Atlantiki hadi  Eneo la taifa la Burudani la Watalii la Pwani ya Magharibi. Aina 75 za ndege humiminika kwenye ufuo huo, na karibu ndege milioni 1.6 wamerekodiwa kwenye ufuo huo. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Zombitse-Vohibasia

**Zombitse-Vohibasia** ni mbuga ya wanyama katika eneo la Atsimo-Andrefana kusini-magharibi mwa Madagaska . Ni 147km kaskazini-mashariki mwa mji wa Toliara Hifadhi hii ina eneo la hekari 36,308 kwenye maeneo matatu; msitu wa Zombitse ( hekari 89,720 ) na maeneo ya Isoky Vohimena ( hekari 3,293 ) na Vohibasia ( hekari 16,170 ).  Watu wa Bara na watu wa Mahafaly ndio makabila makuu katika eneo hilo. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Taifa ya Oti-Kéran

**Hifadhi ya Taifa ya Oti-Kéran**, iko kaskazini mwa Togo, katika eneo la Kara. Kuna barabara moja tu inayopitia eneo hilo. Hakuna watalii wengi wanaotembelea Togo kwani mbuga nyingi za wanyama zinapatikana zaidi nchini Ghana .

## Wanyama 
Uharibifu wa miaka ya 1990 ulisababisha kupungua kwa wanyama mbalimbali wa mbuga za taifa za Togo ikilinganishwa na zile za nchi jirani kama  Burkina Faso na Benin . Tathmini ya mwaka 2008 iliorodhesha spishi zifuatazo ingawa ikisema kuwa hali yao haina uhakika: 

* *Tembo wa Kiafrika* ( *Loxodonta africana* ) - Mwonekano na kivutio hicho katika miaka ya 1980, tembo pengine walikuwa karibu kutoweka katika miaka ya 1990. Uchunguzi wa angani mwaka 2003 haukuweza kupata tembo katika mbuga hiyo.  Leo, matukio ya hapa na pale ya watu binafsi na makundi yanayohama yanaripotiwa. Mradi wa UNDP kutoka 2010 unalenga kurejesha idadi ya wanyama wapatao 20 katika mbuga hiyo. 
* *Nyani wa mizeituni* ( *Papio anubis* )
* Tumbili wa Tantalus ( *Chlorocebus tantalus* ) - Mara nyingi huorodheshwa kama *Cercopithecus aethiops* .
* *Nyani Patas*  ( Erythrocebus patas ) - Uwepo wa spishi hii ulithibitishwa na uchunguzi wa angani mwaka wa 2003. 
* *Kindi wa ardhini* *mwenye mistari ( Xerus (Euxerus) erithropus erythropus* )
* Nguruwe mwenye vidole vinne ( *Atelerix albiventris* )

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Kitaifa ya Zahamena

alt=Hifadhi ya taifa Zahamena|thumb|Hifadhi ya taifa Zahamena
Hifadhi ya **Kitaifa ya Zahamena** ni hifadhi ya kitaifa ya Madagaska . Ilianzishwa mwaka 1997, inashughulikia eneo la 423km za mraba kati ya eneo la hifadhi ya jumla ya 643km za mraba .  Ni sehemu ya Tovuti ya Urithi wa Dunia wa UNESCO, Misitu ya Mvua ya Atsinanana, iliyoandikwa mwaka wa 2007 na inayojumuisha maeneo 13 mahususi yaliyo ndani ya mbuga nane za kitaifa katika sehemu ya mashariki ya Madagaska.   Mnamo 2001, *Bird Life International* ilitathmini avifauna ya spishi 112 ambapo spishi 67 zinapatikana Madagaska pekee. 

## Picha 

Faili:Begonia-IMG 0089sm.jpg
Faili:Polystichum setiferum0.jpg
Faili:Coua caerula.jpg
Faili:Philepitta castanea 1868.jpg
Faili:EutriorchisAsturKeulemans.jpg

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Taifa ya Etosha

alt=Picha ya wanyama kwenye shimo la maji la Nebrownii|thumb|Picha ya wanyama kwenye shimo la maji la Nebrownii
**Hifadhi ya Taifa ya Etosha** ni mbuga ya taifa iliyopo kaskazini magharibi mwa Namibia na moja ya mbuga kubwa zaidi barani Afrika.  

Ilitangazwa kuwa hifadhi mnamo Machi 1907 katika sheria ya 88 na Gavana wa Afrika Kusini Magharibi ya Ujerumani, Friedrich von Lindequist . 

Iliteuliwa kama Wildschutzgebiet mnamo 1958, na iliinuliwa hadi hadhi ya mbuga ya taifa mnamo 1967 na sheria ya bunge la Jamhuri ya Afrika Kusini .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Tsitongambarika

thumb|Tsitongambarika
**Tsitongambarika** ni msitu wa nyanda za chini kusini mwa Madagaska. Eneo hilo linategemeza spishi nyingi adimu za amfibia, ndege, Lemuri na reptilia, nyingi zikiwa endemic. 

Mnamo 2001, liliteuliwa kama Eneo Muhimu la Ndege na *BirdLife International* na mnamo 2015, eneo la km² 600 lilipata ulinzi wa mazingira na serikali. Hifadhi hiyo ndiyo inayopokea pesa zilizokusanywa na Rutland Birdfair ya 2016 .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Taifa ya Khaudum

right|thumb|200x200px| Mbuga za taifa za Namibia na Khaudum dhidi ya mpaka wa Botswana
**Hifadhi ya Taifa ya Khaudum** ni hifadhi ya mazingira iliyojitenga katika Jangwa la Kalahari magharibi mwa Kishoroba cha Caprivi, kaskazini mashariki mwa Namibia. Ni hifadhi ya mbali sana na haifikiki kirahisi lakini ni makazi ya wanyama wa ajabu kama vile simba na fisi. Hifadhi hiyo pia ina kambi ya wageni.

## Utalii 
Khaudum ametengwa. Kambi zote mbili na Hifadhi nzima ya taifa zilifungwa mnamo Mei 2013 hadi hapo tamko litakapo toka. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Namibia
Hifadhi ya asili ya Tsingy de Bemaraha Strict

**Hifadhi ya asili ya Tsingy de Bemaraha Strict** ni hifadhi ya asili iliyoko karibu na pwani ya magharibi ya Madagaska katika Mkoa wa Melaky huko.. Eneo hilo liliorodheshwa kama Tovuti ya Urithi wa Dunia wa UNESCO mnamo 1990 kwa sababu ya jiografia ya kipekee, misitu ya mikoko iliyohifadhiwa, na idadi ya ndege wa mwituni na lemur .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge 2021 in Tanzania
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Mbuga ya Wanyama ya Mahang

[right|thumb| [Kishoroba cha Caprivi|Ukanda wa Caprivi .]]
**Mbuga ya Wanyama ya Mahango** (pia inajulikana kama *Hifadhi ya Wanyama ya Mahango*  ) ni eneo lililohifadhiwa nchini Namibia ndani ya Mbuga ya taifa ya Bwabwata .  Iko katika mpaka wa mashariki wa nchi hiyo na Botswana katika tambarare za mafuriko ya bonde la Mto Okavango, karibu na Maporomoko ya Popa kwenye mto huo. 

Ukanda wa Caprivi hufunika sehemu ya magharibi ya mbuga hiyo.  Ilianzishwa mwaka 1986 na ina eneo la hektari 24,462. 

Ina zaidi ya aina 300 za ndege, imeteuliwa kuwa Eneo Muhimu la Ndege na shirika la BirdLife International . Takribani theluthi mbili ya spishi za ndege wanaopatikana Namibia wanapatikana hapa kwani inajumuisha aina zote mbili za ardhi oevu na za kitropiki za nchi kavu. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Taifa ya Mangetti

**Hifadhi ya Taifa ya Mangetti,** ni mbuga ya taifa inayopatikana kaskazini mwa Namibia . Hifadhi hiyo ilianzishwa na kutangazwa  mnamo 2008 na ina ukubwa wa kilomita za mraba 420. 

Iko katika misitu ya mashariki ya Kalahari kama kilomita 100 kusini-magharibi mwa Rundu . 

## Historia 
Hapo awali eneo hilo lilitumika kwa kufuga wanyama adimu na walio hatarini kutoweka.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Kitaifa ya Tsingy de Bemaraha

thumb|Hifadhi ya Kitaifa ya Tsingy de Bemaraha
**Hifadhi ya Kitaifa ya Tsingy de Bemaraha** ni mbuga ya kitaifa iliyoko katika Mkoa wa Melaky, kaskazini-magharibi mwa Madagaska . Hifadhi ya kitaifa inazingatia miundo miwili ya kijiolojia: *Tsingy Mkuu na Tsingy* *Mdogo* . Pamoja na Hifadhi ya Mazingira Mkali ya Tsingy de Bemaraha, Hifadhi ya Kitaifa ni Tovuti ya Urithi wa Dunia wa UNESCO .  

Inavuka Mto Manambolo .

## Picha 

Faili:Tsingy de Bemaraha National Park, Madagascar.jpg|Picha ya satelaiti ya hifadhi
Faili:Manambolorivier 09.JPG

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Kitaifa ya Tsimanampetsotsa

**Hifadhi ya Kitaifa ya Tsimanampetsotsa** pia iliandika **Tsimanampetsotse**, na inayojulikana kama Hifadhi ya **Mazingira ya Tsimanampetsotsa** ni 432.km 2  mbuga ya kitaifa kwenye pwani ya kusini-magharibi ya Madagaska katika eneo la Atsimo-Andrefana . Hifadhi hiyo ni 90km kusini mwa Toliara na 950km kusini mwa mji mkuu, Antananarivo . Route Nationales (RN) 10 hadi Faux Cap hupita bustani na uwanja wa ndege wa karibu uko Toliara. Hifadhi ya kitaifa  imepewa jina la Ziwa Tsimanampetsotsa .

## Picha 

Faili:Elephant bird Tsimanampetsotsa.jpg|Sanamu ya ndege mkubwa kwenye mlango wa Tsimanampetsotsa HT
Faili:Tsimanampetsotsa lakeshore.jpg|Ufukwe wa ziwa Tsimanampetsotsa
Faili:Saline flats Lake Tsimanampetsosa.jpg|Ziwa la chumvi Tsimanampetsosa
Faili:Dry forest on sandy soils.jpg|Msitu mkavu
Faili:Trail to lookout Tsimanampetsosa NP.jpg|njia ya kutazama kwenye Uwanda wa Mahafaly
Faili:Dry forest with baobabs.jpg|msitu mkavu na mbuyu
Faili:Tsimanampetsotsa Lake from Viewpoint.JPG|Mtazamo wa ziwa Tsimanampetsotsa
Faili:Mitoho Grotto.JPG|Mitoho Grotto (pango takatifu kwenye Hifadhi ya taifa ya Tsimanampetsotse)
Faili:Mitoho Cave Notice Board.JPG|Ubao wa matangazo wa pango la Mitoho wenye maelezo ya Typhleotris madagascariensis
Faili:Fony baobab.jpg|"Bibi" mbuyu
Faili:Banyan sign Tsimanampetsotsa.jpg|saini kwenye shimo la kuzama la mtini wa banyan
Faili:Banyan fig at sinkhole.jpg|Miti ya banyan kwenye shimo la kuzama
Faili:Radiated tortoise (Astrochelys radiata) Tsimanampetsotsa.jpg|Kobe aliye katika hatari ya kutoweka kabisa
Faili:Mungo1.jpg|Mongoose(Galidictis grandidieri) kwenye Hifadhi ya taifa ya Tsimanampetsotsa
Faili:Alluadia comosa Tsimanampetsotsa.jpg|Alluaudia comosa, spishi za mimea zinazopatikana SW Madagascar
Faili:Lake Tsimanampetsotsa NASA.jpg|Picha ya satelaiti ya ziwa Tsimanampetsotsa
Faili:Lemur catta 004.jpg
Faili:Commerson’s Leaf-nosed Bat, Tsimamampetsotsa, Madagascar.jpg
Faili:Typhleotris madgascarensis.jpg
Faili:Chris Gin - Lenny the Lemur (by).jpg
Faili:Propitheque Sifaka.jpg
Faili:Greater Flamingo 001.jpg
Faili:Radiated Tortoise - Astrochelys radiata - Madagascar.jpg
Faili:Pachypodium geayi in Tsimanampetsotsa, Madagascar.jpg|alt=Pachypodium geayi ya Tsimanampetsotsa|thumb|*Pachypodium geayi*  ya Tsimanampetsotsa

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Tsaratanana

**Hifadhi ya Tsaratanana** ni hifadhi ya asili ya Madagaska .  Hifadhi hiyo iko kwenye mwinuko wa juu na imefungwa kwa umma.  Hifadhi hutoa kiasi kikubwa cha maji kwa eneo hilo, na mito mingi ipo katika eneo hilo, kama vile Mto Bemarivo, Mto Sambirano na Mto Ramena au Mahavavy .  Hifadhi hiyo pia ina maporomoko mawili ya maji na bafu za joto.

Inajumuisha kilele cha Maromokotro ambacho ni mlima mrefu zaidi wa Madagaska wenye urefu wa  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska
Hifadhi ya Taifa ya Mudumu

alt=Hifadhi ya Taifa ya Mudumu|thumb|Hifadhi ya Taifa ya Mudumu
**Hifadhi ya Taifa ya Mudumu,** ni hifadhi ya taifa katika Mkoa wa Caprivi kaskazini mashariki mwa Namibia . Hifadhi hiyo ilianzishwa mnamo 1990. Inachukua eneo la kilomita za mraba 737. Mto Kwando unaunda mpaka wa magharibi na Botswana . Hifadhi mbalimbali za maeneo ya jumuiya na misitu ya jamii yanazungukwa na hifadhi ya taifa ya Mudumu. 

Eneo hili ni njia muhimu ya uhamiaji kutoka Botswana hadi Angola kwa wanyama wakubwa kama vile tembo wa Kiafrika .   

## Historia 
Mbuga ya taifa ya Mudumu ilianzishwa mwaka 1990, muda mfupi kabla ya uhuru wa Namibia .  Ingawa saizi iliyoidhinishwa ya mbuga hiyo ni kilomita za mraba 1,010, ila ukubwa halisi ni kilomita za mraba 737. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Uwanja wa ndege wa Nzagi

**Uwanja wa ndege wa Nzagi** ni uwanja wa ndege unaohudumia Nzagi (Andrada) katika Mkoa wa Lunda Kaskazini, kaskazini mashariki mwa Angola.

## Marejeo 
Jamii:lunda Kaskazini
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Hifadhi ya Kitaifa ya Sahamalaza

alt=ramani ya hifadhi ya taifa Sahamalaza|thumb|ramani ya hifadhi ya taifa Sahamalaza
**Hifadhi ya Kitaifa ya Sahamalaza** iko katika sehemu ya kaskazini-magharibi ya Madagaska katika mkoa wa Sofia, yenye hekta 26035.

## Jiografia 
Iko karibu na Ambanja katika Wilaya ya Ambanja ( Mkoa wa Diana ) na Analalava (mkoa wa Sofia).

## Picha 

Faili:Lepilemur sahamalazensis b.PNG
Faili:Lepilemur sahamalazensis d.PNG

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Madagaska