Winnie Madikizela-Mandela

right|thumb|200px|Winnie Madikizela-Mandela
**Winnie Madikizela-Mandela** (jina la kuzaliwa: **Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela**; 26 Septemba 1936 - 2 Aprili 2018) alikuwa mwanasiasa wa Afrika Kusini. Alijulikana kimataifa kama mpinzani wa siasa ya ubaguzi ya apartheid na mke wa Nelson Mandela. 

Baada ya mwisho wa apartheid alichukua nafasi za uongozi serikalini na katika chama cha ANC lakini alipaswa kujiuzulu baada ya mashtaka dhidi yake kupatikana. 

Alikuwa maarufu kama mpiganaji wa haki wa watu weusi wa nchi yake. Wafuasi wake walimwita 'Mama wa Taifa'. Lakini alihusishwa pia katika mauaji wakati wa mapambano dhidi ya apartheid, hususani baada ya kukumbana na mashtaka mbalimbali kama vile, kukiukwa kwa haki za binadamu kama vile kumtesa na hatimaye kuuawa kwa mtoto wa miaka 14, aliyeitwa Stompie Moeketsi mwaka 1989. Baadaye alihusishwa na udanganyifu na wizi. 

Kwa hiyo kumbukumbu yake ni ya mchanganyiko akiwa kama shujaa wa kupigania uhuru na pia mtu mwenye kasoro nyingi.

## Miaka ya awali, elimu
Jina lake la asili la Kixhosa ni Nomzamo linalomaanisha „Anayejaribu“. Alizaliwa katika kijiji cha Mbogoweni, sehemu ya Bizana katika Mkoa wa Pondo ambayo sasa ni mkoa wa Eastern Cape huko Afrika Kusini. Baadaye alipokea ajira na kuishi katika sehemu mbalimbali kama Bantustan ya Transkei, Banzana, Shawbury na Johannesburg .

Alikuwa mtoto wa nne kati ya nane waliokuwa saba wa kike na mmoja wa kiume. Wazazi wake Columbus na Getrude walikuwa walimu. Mama aliaga dunia wakati Winnie alikuwa na miaka 8 na watoto waligawiwa kati ya ndugu wa wazazi. 

Winnie-Nomzamo alisoma elimu ya sekondari huko Bizana na pia aliendelea kusoma ustawi wa jamii mjini Johannesburg alipopewa stashahada yake 1956 akapata ajira katika huduma za jamii. Miaka ya baadaye aliongeza shahada ya awali (B.A.) katika somo la mahusiano ya kimataifa kwenye Chuo Kikuu cha Witwatersrand.

## Ndoa na familia
Alipofanya kazi ya huduma za jamii alikutana na mwanasheria na mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi, Nelson Mandela, mwaka wa 1957. Walifunga ndoa mwaka wa 1958 na kujaliwa kupata binti wawili, Zenani (aliyezaliwa mwaka wa 1959) na Zindzi (aliyezaliwa mwaka wa 1960).
Mumewe alikamatwa na serikali ya apartheid mwaka 1962 akaendelea kukaa gerezani hadi 1990. Katika muda huu mrefu Winnie Mandela alijihusisha zaidi na upinzani wa siasa za ubaguzi wa rangi. Wakati mumewe akitoka gerezani ndoa yao ilikuwa matatani; walitengana rasmi mwaka 1992 hadi kumalizana kwa  talaka kisheria mwaka 1996.

## Upinzani dhidi ya sera ya ubaguzi ya apartheid
Aliibuka kama mpinzani muhimu wa siasa ya ubaguzi wa rangi iliyoweka mamlaka yote katika mikono ya watu weupe nchini Afrika Kusini. Kwa jitihada zake aliwekwa mara kadhaa gerezani au alizuiliwa mwendo huru nje ya mji au mtaa fulani akipaswa kukaa kwa miaka kadhaa Brandfort katika eneo la Orange Free State. Ni mara chache tu aliruhusiwa kumtembelea mumewe katika gereza la Robben Island.

Katika miaka ya 1980 na miaka ya 1990, alivuta hisia za taifa na mataifa kwa ujumla, na alikuwa akifanyiwa mahojiano na  waandishi wa habari wa kitaifa na kimataifa. Chama cha ANC kilichokuwa maarufu ndani ya Afrika Kusini kilimtumia kama uso wa upinzani dhidi ya apartheid mbele ya umma wa kimataifa. 
Rais Thabo Mbeki alitaja nafasi hii katika barua ya mwaka 2008:
*„Katika muktadha wa mapambano ya kimataifa kwa ajili ya uhuru wa wafungwa wa kisiasa katika nchi yetu, harakati yetu ilichukua uamuzi wa kimakusudi kutumia jina la Nelson Mandela kama kielelezo cha wafungwa hawa. Hivyo tulitumia pia wasifu wake wa kibinafsi wa kisiasa, pamoja na mateso ya mkewe wa awali, Winnie Mandela, kuonyesha dunia na jamii ya Afrika Kusini ukatili wa mfumo wa ubaguzi wa rangi.“*

## Kushtakiwa kwa unyanyasaji na mauaji
Heshima yake ilishuka, kutokana na kile ambacho wengi wanaamini kua kiu ya damu. Mfano halisi wa hali hii ni hotuba yake aliyoitoa katika eneo la Munsieville katika siku ya tarehe 13/04/1985, ambapo alikubali na kupitisha adhabu ya kuua watu kwa kuwavalisha matairi na kuweka mafuta ya Petrol na kisha kuwasha moto, katika harakati za kumaliza na kutokomeza mfumo wa Apartheid. Alisema kuwa, kwa kutumia viberiti vetu na cheni zetu tutabadilisha nchi yetu.

Mambo zaidi yaliyoshusha heshima yake, ni mashataka aliyoshtakiwa na mlinzi wake  binafsi, Jerry Richardson, kuwa Winnie Madikezela Mandela aliagiza kukamatwa na kuuliwa tarehe 29/12/1989. Richard alimteka mtoto wa miaka14, aiyeitwa James Seipei pia alijulikana kama Stompie Moeketsi, na watoto wengine watatu, kutoka katika nyumba ya Waziri mchungaji Paul Verryn. Mrs Mandela alidai kuwa aliwachukua wototo hao na kuwapeleka katika nyumba yake, kutokana na kuhisi kuwa Mchungaji huyo alikuwa akiwanyanyasa kijinsia  watoto hao. Watoto hao wanne walipigwa sana ili wakubali kuwa  walikuwa wakifanya mapenzi na mchungaji huyo. Pia Saipei alikuwa akidaiwa kuwa alikuwa mpelelezi. Mwili wa Saipei ulikutwa katika eneo la wazi ukiwa na vidonda vya kuchomwa mnamo tarehe 06/01/1990.

Mwaka 1991 alikamatwa na kushtakiwa kwa makosa ya kuteka nyara na kuwa nyongeza katika mateso yaliyosababisha kifo cha Saipei. Kifungo chake cha miaka sita kilipunguzwa na kuwa kulipa faini baada ya kutokana na kukata rufaa.

## Kabla ya Mfumo wa ubaguzi / Apartheid
Wakati wa mabadiliko ya Afrika ya kusini kuwa serikali ya Kidemokrasia, Winnie alikuwa kidogo anawapendelea wazungu kuliko mume wake. Pamoja na kuwa na mume wake wakati akiachiwa huru mwakan1990. Miaka 38 ya ndoa ilimalizika walipaochana mwezi wa nne mwaka1992 baada ya kugundulika kuwa alikuwa sio mwaminifu kwa kipindi ambacho Mandela alikuwa gerezani. Wawili hao walitalikiana mwezi wa tatu mwaka 1996 lakini alikuwa tayari keshapata jina la pili la Madikizela-Mandela. Alichaguliwa kuwa waziri wa sanaa, utamaduni, sayansi na tekinolojia kama madaraka yake ya kwanza katika seriakali baada ya sera ya ubaguzi nchi humo yaani Apartheid mwezi wa tano mwaka 1994, lakini alinyang'anywa wadhifa huo miezi kumi na moja baadae baada ya kushutumiwa kwa kula rushwa.
Alibakia maarufu kwa wnachama wengi wa chama cha ANC, na mwezi wa kumi na mbili mwaka1993 alichaguliwa kugombea nafasi ya Uraisi kwa tiketi ya chama ca ANC, chama cha wanawake japokuwa alijivua wadhifa huo na kuwa makamu mwenyekiti wa Raisi wa chama hicho, katika harakati kwenye mkutano wa Mafikeng mwezi wa kumi na mbili mwaka 1997. 
Mwaka 1997, alijitokeza katika baraza la Ukweli na Mapatano. Mchungaji Desmond Tutu, alitambua umuhimu wake na nafasi yake katika harakati za kupigania uhuru na usawa lakini alimwomba akubali makosa yake na aweze kuomba msamaha. Katika kujibu alisema na kukubali kuwa mambo yalikwenda vibaya sana.

## Mashtaka ya udanganyifu
Tarehe 24/04/2003, alikutwa na hatia ya mashtaka 43 ya udanganyifu, 25 ya wizi, na msaidizi wake Addy Moolman, alishtakiwa kwa makosa 58 ya udanganyifu na 25 ya wizi. Wote wawili walikana mashtaka yanayotokana na fedha zilizopotea kutokana na maombi ya mkopo na gharama za mazishi, maombi ambayo waliomba na hawakuyapata licha ya fedha kutolewa. Medikizela-Mandela alihukumiwa kifungo cha miaka mitano jela. .
Muda mfupi baada ya kuhukumiwa alistaafu nafasi zote alizokuwa nazo katika chama cha ANC cha wanawake.
Mwishoni mwa mwaka 2003, rafiki yake wa karibu, Hazel Crane aliuwawa. Crane hapo mwazo alitaka kununua nyumba ya Madikizela-Mandela.
Mwezi wa saba mwaka 2000, japo kwa mahakama kuu ya Pretoria alisema kuwa, makosa hayawezi kufanywa ili kumfaidisha mtu. Jaji huyo alimfutia mashtaka ya wizi na kuacha na mshtaka ya udanganyifu na hivyo kufanya kifungo chake kiwe cha miaka mitatu na miezi sita.

## Kunyimwa visa ya kuingia Canada
Mwezi wa sita mwaka 2007, ubalozi wa Kanada nchini Afrika ya Kusini, ulikataa kumpa viza Winnie Mandela ya kusafiri hadi Toronto, Kanada ambapo alikuwa amepangiwa kushiriki katika tamasha la harambee lilopangwa na kituo cha sanaa cha Music Noir, ambacho kilijumuisha kuoneshwa kwa mara ya kwanza kwa tamthiliya ya "The Passion of Winnie" iliyokuwa imeigizwa kuendana na maisha yake. .

## Kurudi katika siasa
Wakati chama cha ANC, kilipotangaza uchaguzi wa bodi ya uchaguzi ya taifa tarehe 21/12/2007. Winnie Mandela alishika nafasi ya kwanza kwa kuwa na kura 2845.

## Msamaha kwa wahanga wa maandamano
Mandela aliyapinga mandamano yenye fujo ya kuanzia mwezi wa tano hadi mwezi wa sita mwaka 2008, yaliyoanza katika jiji la Johannesburg na kuenea katika nchi nzima na kuilaumu serikali kwa kutokuwa na kushindwa kutoa huduma ya makazi kwa waathirika wa maandamano.
Pia aliomba msamaha kwa waathirika waliopata matatizo kutokana na maandamano.. Halikadhalika alikwenda kuwatembelea waathirika hao katika mji wa Alexandra.
Pia alijitolea nyumba yake kwa ajili ya wahamiaji kutoka nchi ya jamuhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alionya kuwa wapenda maandamano wangeweza kuvamia katika mfumo wa reli ya Gauteng.

## Uchaguzi mkuu wa mwaka 2009
Mandela alishika nafasi ya tano katika uchaguzi ANC, kwa ajili ya uchaguzi wa mwaka 2009, waliokuwa mbele yake walikuwa ni pamoja na Raisi wa sasa wa Afrika ya Kusini Jacob Zuma, aliyekuwa raisi wa Afrika ya kusini Kgalema Motlante, Makamu wa raisi wa Afrika Kusini Baleka Mbete na Waziri wa fedha Trevo Manuel. Makala katika gazeti la the Observer, lilisema kuwa, suala la Winnie kupata nafasi ya juu katika chaguzi hiyo inaonesha kuwa, chama chake bado kina imani nae sana na pia yeye ni hazina katika chama hicho hususani kwa watu masikini.

## Muonekano wake katika filamu na televisheni
Tina Lifford anamwelezea Mandela, mwaka 1997, katika tamthilia ya Mandela and De Klerk, Sophia Okedo anamwelezea Mandela  katika tamthiliya katika kituo cha televishei cha BBC.
Jennifer Hudson atacheza nafasi ya mama Mandela katika mchezo unaofuatia na utakaoigizwa kurekodiwa mwaka 2010. Jennifer Hudson amekuwa akicheza nafasi ya Mandela katika filamu ya inayoitwa "Winnie" iliyoongozwa na Darrel J. Roodt. Andre Pieterse, Roodt na Paul L. Johnson iliyoegemea katika mwongozo wa Anne Marie du Preez Bezdrob inayohusu historia ya maisha yake  "Winnie Mandela: A life"
 Umoja wa wafanyakazi wa Afrika ya kusini, walipinga mpango huu, na kueleza kuwa wangefungua mashtaka kupinga filamu hiyo iwapo mpangilio wa waigizaji hautabadilishwa.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* "Fall of Winnie Mandela Began Nearly 2 Years Ago; Erratic Behavior Preceded Recent Violence" , Washington Post, 18 Februari 1989
* "Winnie Mandela on bank fraud charges" , Telegraph, 15 Oktoba 2001
* "Mrs Mandela defies accusers" , Telegraph, 5 Desemba 1997
* "Winnie Mandela 'had hand in boy's murder'" , Telegraph, 9 Desemba 1997
* "The Lady: the life and times of Winnie Mandela" , by Emma Gilbey. London: Vintage, 1994. ISBN 0-09-938801-4
* NEC STATEMENT ON MANDELA FOOTBALL CLUB , 19 Februari 1989
* "Winnie Madikizela-Mandela Biography Summary
* [WINNIE MANDELA AND THE MOFFIES](http://links.jstor.org/sici?sici=0164-2472(199723%2F24)52%2F53%3C161%3AQCWMAT%3E2.0.CO%3B2-Z)

Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Nelson Mandela