open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wikidata

thumb|180px|right|Nembo ya Wikidata
**Wikidata**, ni grafu ya maarifa ya lugha mbalimbali iliyohaririwa kwa ushirikiano unaosimamiwa na taasisi ya Wikimedia. Ni chanzo muhimu cha data wazi ambapo miradi ya Wikimedia kama vile Wikipedia, na mtu mwingine yeyote, anaweza kutumia chini ya leseni ya "CC0 public domain". Wikidata ni wiki inayoendeshwa na programu ya MediaWiki, na pia inaendeshwa na seti ya viendelezi vya grafu vya MediaWiki vinavyojulikana kama Wikibase.

## Dhana
thumb|upright=2.74|center|Mchoro huu unaonyesha maneno muhimu zaidi yanayotumiwa katika Wikidata.

Wikidata ni hifadhidata inayolenga hati na vipengee, vinavyowakilisha aina yoyote ya mada, dhana au kitu. Kila kipengee kimetengewa kitambulishi cha kipekee na endelevu chenye nambari kamili inayoanishwa na herufi kubwa Q, herufi hii inayojulikana kama "QID". Hii huwezesha maelezo ya kimsingi yanayohitajika ili kubainisha mada ambayo kipengee kinashughulikia kutafsiriwa bila kupendelea lugha yoyote.

Mifano wa dhana, mtu au kitu ni pamoja na *1988 Summer Olympics (Q8470)*, *love (Q316)*, *Johnny Cash (Q42775)*, *Elvis Presley (Q303)*, na *Gorilla (Q36611)*.

Lebo za dhana,mtu au kitu hazihitaji kuwa za kipekee. Kwa mfano, kuna vitu viwili vinavyoitwa "Elvis Presley": *Elvis Presley (Q303)*, ambayo inawakilisha mwimbaji na mwigizaji wa Marekani, na *Elvis Presley (Q610926)*, ambayo inawakilisha albamu yake binafsi. Hata hivyo, mchanganyiko wa lebo na maelezo yake lazima yawe ya kipekee. Ili kuepuka utata, kitambulishi cha kipekee cha kipengee ( *QID* ) kwa hivyo kimeunganishwa kwenye mseto huu.

### Sehemu kuu
alt=Wikidata screenshot|center|700px|thumb|Mpangilio wa vipengele vinne vikuu vya ukurasa wa Wikidata wa awamu ya 1: lebo, maelezo, lakabu na viungo vya lugha..

Kimsingi,hujumuisha vitu vifuatavyo:

* Wajibu, kitambulisho (QID), kinachohusiana na lebo na maelezo.
* Kwa hiari, lakabu nyingi na idadi fulani ya taarifa (na mali na maadili).

## Marejeo 
Jamii:Wikimedia
Uwanja wa Michezo wa Education City

**Uwanja wa michezo wa education city**, (kwa kiarabu استاد المدينة التعليمية) ni uwanja wa mpira wa miguu ambao upo kwenye mji wa Al Rayyan nchini Qatar. Na ni moja kati ya viwanja vitakavyotumika katika michuano ya kombe la dunia la FIFA la 2022 litakalofanyika nchini Qatar. Kufuatia kombe la dunia la FIFA, uwanja utahifadhi viti 25,000 kwa ajili ya matumizi ya timu za riadha za chuo zilizopo karibu na uwanja huo.
## Marejeo
Jamii:Viwanja vya michezo Qatar
Uwanja wa Michezo wa Al Janoub

**Uwanja wa michezo wa Al Janoub** (kwa Kiarabu استاد الجنوب) ni uwanja wa mpira wa miguu uliopo katika mji wa Al-Wakrah nchini Qatar na ulizinduliwa rasmi 16 Mei 2019. Ni moja kati ya viwanja vitakavyo tumika katika michuano ya kombe la dunia la FIFA 2022 .

Muundo wa uwanja uliundwa na msanifu majengo kutoka nchini Iraq Zaha Hadid pamoja na kampuni ya AECOM. Uwanja wa Al Janoub unauwezo wa kubeba watu 40,000 na kwasasa ni uwanja rasmi wa klabu ya Mpira wa miguu ya Al-Wakrah SC..
## Marejeo
Jamii:Viwanja vya michezo Qatar
Uzazi nchini Ghana

**Uzazi nchini Ghana** mara nyingi huonekana kama tukio la furaha katika jamii, kwa kuwa watoto huwakilisha mali, hadhi, na mwendelezo wa ukoo. Wanawake wajawazito mara nyingi hupewa upendeleo maalum na hutazamwa kuwa warembo, dhaifu, na wanaoweza kuathiriwa na pepo wabaya. Kwa hiyo, wanawake wanaweza kutafuta mwongozo kutoka kwa kiongozi wa kidini au wa kiroho ili kulinda kijusi chake au kuongeza nafasi ya kushika mimba. 

Kwa mfano, Waakan wanaweza kubeba wanasesere wa akuaba, kama ishara ya uzazi, wakati wa ujauzito ili kuhakikisha kwamba watazaa mtoto mwenye afya na mzuri anayefanana na sifa za kupita kiasi za mwanasesere.

## Marejeo 
Jamii:Utamaduni wa Ghana
Jamii:uzazi
Jamii:Moro April 2022
Ririkumutima

**Mwamikazi Nidi Ririkumutima Bizama hitanziza Mwezi** (alifariki 28 Julai 1917) alikuwa Malkia wa Burundi kuanzia 1908 hadi kifo chake.

## Tanbihi
## Marejeo 
* "Kingdom of Burundi". *Encyclopædia Britannica* (Online ed.). Retrieved 15 October 2016.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 19
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Waliofariki 1917
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jeanne d'Arc Kagayo

'''Jeanne d'Arc Kagayo''' (alizaliwa 1963) ni mwanasiasa na mwalimu wa Burundi. Alihudumu kama waziri wa utawala bora kutoka 2018 hadi 2020.

Baada ya kazi yake kama mkuu wa shule, alijihusisha na siasa, akajiunga na Green Party-Intwari baada ya Mkataba wa Arusha kukomesha Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Burundi. Kama mwanachama wa muungano wa Amizero y'Abarundi, aliteuliwa kuwa waziri wa maendeleo ya jamii mnamo 2015, kisha waziri wa utawala bora mnamo 2018.

## Tanbihi
## Marejeo 
# Harerimana, Égide (2019-09-04). "Burundi achieved positive results in combating corruption, says Good Governance Minister". IWACU English News. Retrieved 2020-12-21.
# *. Ngabire, Elyse (2015-09-17). "Portraits : le camp Rwasa au gouvernement". Iwacu (in French). Retrieved 2020-12-21*

Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Carl Thomas (mwimbaji)

thumbnail|right|200pc|Carl Thomas
**Carl Neron Thomas** (alizaliwa 15 Juni 1972) ni mwimbaji wa R&B wa Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Waimbaji wa Marekani
Jamii:USW CBE
Lucie Nizigama

**Lucie Nizigama** (1 Mei 1957 – Septemba 2010) alikuwa mwanasheria wa Burundi na mtetezi wa haki za wanawake. 

## Wasifu 
Nizigama alizaliwa katika jimbo la Ruyigi. Baada ya kifo cha baba yake, mama yake alikuwa katika vita vya kisheria na wakwe zake na alipitia kesi ndefu za mahakama ili kupata fursa ya kurithi ardhi ya familia yao. Mama yake Lucie aliweza kumsomesha. Alikuwa na ndugu wengine watatu. Aliendelea na shule ya sheria miaka kadhaa baadaye. 

## Marejeo 
# "Burundi: Lucie Nizigama est partie. | Les nouvelles du Burundi – Burundi Africa Generation". *burundi-agnews.org*. Retrieved 2017-11-08.
# "Lucie Nizigama: A great loss for the African human rights community". *Database of Press Releases related to Africa – APO-Source*. 2010-09-22. Retrieved 2017-11-08.

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Wanawake wa Burundi
Marie-Louise Sibazuri

**Marie-Louise Sibazuri** (Alizaliwa 2 Januari 1960)  ni mwanaharakati wa haki za wanawake wa Burundi na mwalimu ambaye alijitolea wakati wake kuandika tangu 1993. Mbali na kuwa mwandishi mahiri wa tamthilia, anajulikana sana kama mwandishi wa redio maarufu.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Waandishi wa Burundi
Akua Asabea Ayisi

**Akua Asabea Ayisi** (3 Aprili 1927 - 21 Aprili 2010) alikuwa mpenda maendeleo ya wanawake, Jaji wa zamani wa Mahakama Kuu na mwanahabari wa kwanza mwanamke kutoka Ghana.   

Wakati wa kuibuka kwa vuguvugu la kupigania uhuru wa Ghana, Akua Asabea Ayisi alifunzwa kama mwandishi wa habari na Mabel Dove-Danquah na Kwame Nkrumah, ambaye baadaye alikuwa waziri mkuu na Rais wa kwanza wa nchi.

Nafasi ya Ayisi kama mhariri wa safu ya wanawake, ambayo iliangazia masuala ya wanawake, katika gazeti la *Accra Evening News* ilionekana ni hatua kubwa kwa wakati huo. 

## Familia na maisha 
Akua Asabea Ayisi alizaliwa tarehe 3 Aprili 1927, huko Mampong Akwapem na alikuwa mtoto wa nane kati ya kumi kwa wazazi wao Mercy Adebra Mensah na Okyeame Kofi Ayisi.

Kofi Ayisi alikuwa  mwanaisimu (mtaalamu wa lugha) wa Mfalme,  pia alikuwa jamaa yake na mfalme. Baadhi ya wajomba zake Akua Asabea Ayisi walikuwa waganga wa kifalme. Kofi Ayisi alikuwa na watoto 70, Mercy Adebra alikuwa na 10 kati ya hao. 

Mama yake Ayisi, babu yake Mercy Adebra, Tetteh Quarshie alipanda mti wa kwanza wa kakao nchini Ghana. Mercy Adebra, mwanamke shupavu aliyetaka kujitegemea, hatimaye alimwacha Kofi Ayisi na kuhamia Accra kuwa karibu na familia yake iliyokuwa Gas . 
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Waandishi wa Ghana
Jamii:Wanaharakati wa Ghana
Jamii:Moro April 2022
Larry Brunk

**Larry Brunk** ( 9 Februari 1883 - 22 Novemba 1956) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Alihudumu kama muweka hazina wa jimbo la Missouri kuanzia 1929 hadi 1933.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1883
Jamii:Waliofariki 1956
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:USW CBE
Jamii:Siasa
Mariam Alhassan Alolo

alt=Picha ya Hajia Mariam Alolo|thumb|Picha ya Hajia Mariam Alolo
**Hajia Mariam Alhassan Alolo** anayejulikana kama "Haji Mariam" ni mwanamke mfanyabiashara na mmisionari wa Kiislamu aliyezaliwa Changli, eneo la karibu na Tamale, Ghana mnamo 1957. Alianzisha Kituo cha Kiislamu cha Mariam huko Sabonjida mnamo 1981 ili kutoa mafunzo kwa wahubiri wanawake katika dini ya Kiislamu.

## Tuzo 
Haji Mariam alikuwa mpokeaji wa Tuzo ya ''Nana Asma'u Bint Fodio ya Ubora katika Ukuzaji wa Kusoma na Kuandika'' aliyopewa mwaka 2008 na Shirika la Al furqaan, ni shirika la tuzo za umahiri linalowaheshimu Waislamu wenye juhudi binafsi katika dini na mashirika nchini Ghana .  

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wamisionari wa Kiislamu
Jamii:Viongozi wa dini
Jamii:Moro April 2022
Marguerite Barankitse

**Marguerite (Maggie) Barankitse** (aliyezaliwa Ruyigi, jimbo la Ruyigi, Burundi, 1957) ni mwanaharakati wa haki za kibinadamu ambaye anafanya kazi ili kuboresha ustawi wa watoto na kupinga ubaguzi wa kikabila nchini Burundi. Baada ya kuwaokoa watoto 25 kutokana na mauaji, alilazimika kushuhudia migogoro kati ya Wahutu na Watutsi nchini mwake mwaka 1993.

## Marejeo 
# The Huffingtonpost,"Burundi's Great Mother: Maggie Barankitse", October 2013 https://www.huffingtonpost.com/katherine-marshall/burundis-great-mother-mag_b_3813440.html.
# Council on Foreign Relations, Burundi Political Crisis, https://www.cfr.org/interactives/global-conflict-tracker#!/conflict/political-crisis-in-burundi.

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jeanne Gapiya-Niyonzima

**Jeanne Gapiya-Niyonzima** (aliyezaliwa 12 Julai 1963, mjini Bujumbura) ni mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka Burundi. Yeye ni mwenyekiti na mwanzilishi wa Chama cha Kitaifa cha Kusaidia Watu Wenye VVU(ANSS) na alikuwa mtu wa kwanza kutoka nchini humo kukiri hadharani kuwa ana VVU. 

## Marejeo 
# ''Welle (www.dw.com), Deutsche, "Avant d'être infectés, nous sommes des hommes, nous sommes des femmes." | DW | 02.12.2019 (in French), retrieved 2020-02-05*
# *Jacques, Francois (2016-03-10). "« J'ai refusé que l'on condamne mon bébé qui venait de mourir »". Coalition PLUS (in French). Retrieved 2020-02-04.''
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Wanaharakati wa Burundi
Ketty Nivyabandi

**Ketty Nivyabandi** (Amezaliwa 1978) ni mshairi wa Burundi na mwanaharakati wa haki za binadamu anayeishi uhamishoni nchini Kanada. Alizaliwa Ubelgiji na kukulia mjini Bujumbura, Burundi, ambako alisomea Mahusiano ya Kimataifa na kufanya kazi kama mwandishi wa habari.
Nivyabandi alikua mwanaharakati wakati wa mgogoro wa kikatiba wa Burundi wa 2015. Aliongoza maandamano ya kwanza ya wanawake pekee nchini Burundi na alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Vuguvugu la Wanawake na Wasichana la Amani na Usalama nchini Burundi. Alilazimika kukimbia nchi alipolengwa na serikali. Ametoa ushahidi wake mbele ya Kamati Ndogo ya House of Commons ya Kanada kuhusu Haki za Kibinadamu na ukiukwaji wa haki za binadamu nchini Burundi, na mara kwa mara alizungumzia kuhusu haki za binadamu, hasa haki za wanawake na madhara ya migogoro katika maisha ya wanawake. Mnamo 2016 alijumuishwa katika Rad Women Worldwide ya Kate Schatz.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Washairi wa Burundi
Jamii:Waandishi wa habari
Mariya Nzigiyimana

**Mariya Nzigiyimana** (alizaliwa 1934) ni mkunga kutoka Burundi. Aliolewa na mwalimu na mwanaharakati Abel Binyoni. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Burundi
Mercy Oduyoye

**Mercy Amba Oduyoye** (alizaliwa 1934) ni mwanatheolojia wa Methodisti wa Ghana anayejulikana kwa kazi yake katika teolojia ya wanawake wa Kiafrika. Kwa sasa ni mkurugenzi wa Taasisi ya Wanawake wa Kiafrika katika Dini na Utamaduni katika Seminari ya Teolojia ya Utatu nchini Ghana.

## Wasifu 
Mercy Amba Ewudziwa Oduyoye alizaliwa kwenye shamba la kakao la babu yake huko Amoanna, karibu na Asamankese, Ghana, mnamo Oktoba 1934.  Jina lake, Ewudziwa ni la asili ya Akan na alipewa kwa heshima ya babu yake.  Oduyoye ana ndugu wanane katika familia yake.  :  Akiwa msichana mdogo, dhana kama vile Jinsia na uzazi zilianza kumtengeneza kuwa mwanamke mchanga. Oduyoye anazungumza juu ya umuhimu wa ukaribu kwenye masuala ya uzazi  Matrilineal  na katika malezi ya nchini  Ghana ambapo wanawake walikuwa na sehemu muhimu katika familia zao, na watoto walikuwa wakirithi majina kutoka kwa mama zao  :  Hata hivyo, baadaye, aliolewa katika undugu wa baba na mume wake wa Nigeria kama sehemu ya utamaduni wa Kiyoruba .  :  Oduyoye hakuwahi kupata watoto.

Akiwa msichana mdogo, hakumbuki madhara ya mfumo wa kijinsia kwa sababu yeye na kaka zake, kwa pamoja walifanya kazi za nyumbani sawasawa.   Kwa hivyo, ujenzi wa jinsia ulikuwa jambo jipya kwa Oduyoye kwa sababu haujawahi kuwepo katika kaya yake. Ingawa, tofauti kuu anayokumbuka ni jinsi mzaliwa wa kwanza katika familia za Kiafrika, binti mkubwa alivyokuwa “mama wa pili” bila kukosea.   Kwa mantiki hii, desturi za kitamaduni zikawa mojawapo ya masuala makuu kwa Oduyoye kukosoa katika miaka yake ya baadaye. Ingawa familia yake ilikuwa kubwa, Watoto wote walikwenda kuendelea na elimu  baada ya sekondari, na baadhi yao walifunzwa kama wauguzi.  

## Kusoma Zaidi 
* 
* 
## Marejeo
Jamii:Ukristo barani Afrika
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Moro April 2022
Nyumba Ntobhu

**Nyumba Ntobhu** (maana yake "nyumba bila mwanamume") ni aina ya muungano wa jadi usio wa mapenzi ya jinsia moja miongoni mwa wanawake wa Kikuria wa Mkoa wa Mara nchini Tanzania; ushirikiano huundwa kati ya wanawake wakubwa, kwa kawaida wajane wasio na vizazi vya kiume, na wanawake wadogo wasio na watoto, wanaojulikana kama mokamööna (mabinti wakwe). 

## Marejeo 
Jamii:Utamaduni wa Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mara
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Kal Ghur

**Kal Ghur** (Kiajemi: كل غور, pia ni Kiromania Kal Ghūr; pia inajulikana kama Kalah Ghūr) ni kijiji katika wilaya ya Rostam-e Yek vijijini, katika wilaya ya Kati ya Kaunti ya Rostam, Mkoa wa Fars, Iran. Katika sensa ya 2006, idadi ya wakazi ilikuwa 56, katika familia 14.

## Marejeo 
Jamii:USW CBE
Wieblitz-Eversdorf

**Wieblitz-Eversdorf** ni kitongoji cha mji wa Salzwedel nchini Ujerumani. 

Awali ilikuwa kijiji katika wilaya ya Altmarkkreis Salzwedel kwenye jimbo la Saksonia-Anhalt, Ujerumani, ilijumuisha vijiji vidogo vya Eversdorf, GroB Wieblitz na Klein Wieblitz. 

Tarehe 1 Januari 2011, iliunganishwa katika mji wa Salzwedel.

## Marejeo 
Jamii:Saksonia-Anhalt
Tarimba Gulam Abbas

**Tarimba Gulam Abbas**  ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Kinondoni kwa miaka 2020 – 2025. Kwa taaluma yeye ni mwanasheria. Alifanya kazi kama mkurugenzi wa bodi la kusimamia bahati nasibu katika serikali ya Zanzibar hadi 2017. Baadaye aliendelea Tanzania Bara akiwa diwani katika halmashauri ya Kinondoni.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Sagini Jumanne Abdallah

**Sagini Jumanne Abdallah ** (alizaliwa 4 Februari 1968) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha  CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa  Butiama  kwa miaka 2020 – 2025.  
Kielimu yeye ni mwalimu. Tangu mwaka 2022 aliteuliwa kuwa naibu waziri wa mambo ya ndani.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Jamii:Tanzania
Salim Alaudin Hasham

**Salim Alaudin Hasham** (amezaliwa tarehe 4 Aprili 1984) ni mwanasiasa mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM) tangu mwaka 2008. Amechaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Ulanga kwa miaka 2020 – 2025.  Mnamo mwaka 2021 mpaka 2023 alikua ni mwanachama wa kamati ya nishati na madini nchini Tanzania
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Jamii:Tanzania
Shashank Chandrakar

**Shashank Chandrakar** (alizaliwa 13 Mei 1994) ni mchezaji wa kriketi wa Uhindi. Alionekana kwa mara ya kwanza katika timu ya kriketi ya Chhattisgarh katika mashindano ya Vijay Hazare 2017–18 mnamo 5 Februari 2018. Alicheza mechi yake ya kwanza ya daraja la kwanza 3 Januari 2020, akichezea Chhattisgarh katika mashindano ya Ranji Trophy ya 2019-20.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wachezaji wa India
Gornji Gajtan

**Gornji Gajtan** ni kijiji katika manispaa ya Medveđa, Serbia. Kulingana na sensa ya mwaka 2002, kijiji hicho kina wakazi 87.
## Demografia 
## Marejeo 
Jamii:Miji ya Serbia
Jamii:Mbegu
Mohammed Maulid Ali

**Mohammed Maulid Ali** ni mwanasiasa, mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Alichaguliwa kuwa mbunge wa kata ya Kiembesamaki, Wilaya ya Magharibi Unguja katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja nchini Tanzania kwa miaka 2020 – 2025.  Mnamo mwaka 1975 mpaka 1979 alifanya kazi kama mhasibu msaidizi katika taasisi ya Kibo Paper Industries ya Dar es salaam na ilipofika mwaka 1980 mpaka 2016 alifanya kazi kama mwongoza meli za kigeni katika *Shirika la Meli la Zanzibar*.
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Maulid Saleh Ali

**Maulid Saleh Ali** ni mwanasiasa mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Welezo kwa miaka 2020 – 2025.  Mnamo mwaka 2005 mpaka 2005 alikua ni karani katika shirika la *Risk Department* ilipofika mwaka 2008 hadi 2010 alifanya kazi katika ofisi ya mawaziri. mnamo 2011 mpaka 2020 alikua Mhasibu wa Ofisi ya Makamu wa Pili wa Rais.
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Jamii:Tanzania
Khamis Kassim Ali

**Khamis Kassim Ali** (Amezaliwa 20 Agosti 1978) ni mwanasiasa mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha Chama cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Wawi kwa miaka 2020 – 2025.  Mnamo mwaka 2011 mpaka 2020 alikua Inspekta mkuu wa vyombo vya usafiri - ChakeChake kwenye wizara ya miundombinu, mawasiliano na usafirishaji ya Zanzibar.
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Wanawake wa Tanzania

[thumbnail|right|200px|Wanawake [Wamasai wa Tanzania.]]
**Wanawake wa Tanzania** wanazidi kupata nafasi katika maisha ya jamii, kama ilivyothibitishwa na uwepo wa rais Samia Suluhu Hassan. Vilevile mwaka 2022 wanashika asilimia 36 ya wabunge wote, na kwa mara ya pili Bunge limepata Spika mwanamke, tena kuna mawaziri tisa na wakuu wa mikoa wanne wanawake. Kwa upande mwingine, kati ya wenyeviti wa vijiji 11,915, asilimia 2.1 tu ni wanawake, kati ya wenyeviti wa mitaa 4,171, asilimia 12.6 tu ni wanawake na kati ya wenyeviti wa vitongoji 62,612 ni asilimia 6.7 tu ambao ni wanawake; tena kwa wabunge, kati ya wale wa majimbo 238, asilimia 9.1 tu ndiyo wanawake.

Pia usalama wa wanawake nchini Tanzania umeimarika kwa kiasi kikubwa tangu karne ya 20, hata hivyo taifa linasalia kuwa jamii yenye mfumo dume ambapo wanawake wanakabiliwa na viwango vya juu vya ukatili wa kijinsia 

## Marejeo 
Jamii:Jinsia
Jamii:Wanawake wa Afrika
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jeremiah Mrimi Amsabi

**Jeremiah Mrimi Amsabi**, ni mwanasiasa mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Serengeti mnamo mwaka 2020 – 2025.  Mwaka 2012 mpaka 2013 alikua meneja wa shule ya sekondari ya Imani. Mnamo mwaka 2011 mpaka 2020 alikua Mhadhiri Msaidizi katika Chuo Kikuu cha Dodoma.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania 2020
Evelyn Amarteifio

**Dr. Evelyn Mansa Amarteifio** (1916-1997) alikuwa mratibu wa wanawake wa Ghana.  

Mnamo 1953 alianzisha Shirikisho la Kitaifa la Wanawake wa Gold Coast (NFGCW).

## Maisha ya awali 
Evelyn Amarteifio alizaliwa 22 Mei 1916 mjini Accra. Wazazi wake, dada zake wawili pamoja na baadhi ya shangazi zake walijihusisha na shughuli za kijamii na kazi za kujitolea katika miaka ya 1920 na 1930. Alisoma katika shule ya wasichana ya Accra na chuo kati cha Achimota.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanaharakati wa Ghana
Jamii:Waliozaliwa 1916
Jamii:Waliofariki 1997
Mireille Kamariza

**Mireille Kamariza** (aliyezaliwa 1989) ni Mwanasayansi wa Marekani aliyezaliwa Burundi na Mshirika wa Harvard Junior. Utafiti wake unazingatia magonjwa ya kuambukiza, ukuzaji wa uchunguzi wa gharama ya chini wa utunzaji na afya ya kimataifa. 

## Marejeo 
# ''Tess Sohngen (July 18, 2017). "Meet the Intrepid Female Scientist from Burundi Fighting the World's Deadliest Disease". Global Citizen. Retrieved 2019-11-14.* 
# *Esther Landhuis (January 7, 2017). "They Never Told Her That Girls Could Become Scientists". NPR.org. Retrieved 2019-11-14.''  

Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Burundi
Wabunge wa kuteuliwa

**Mbunge wa kuteuliwa** ni **mbunge** ambaye hakuchaguliwa na wananchi lakini ameteuliwa bila uchaguzi.

Nchi mbalimbali huwa na wabunge wa kuteuliwa lakini katika nchi nyingi hawako. 

Kwa kawaida idadi ya wabunge wa kuteuliwa ni ndogo ikilinganishwa na wabunge wa kuchaguliwa. 

Mara nyingi haki ya kuteua wabunge imo mkononi mwa mkuu wa dola. Katika nchi kadhaa kuna kamati mbalimbali zinazoshughulika uteuzi.

## Kusudi 
Kusudi la utaratibu huo unaelezwa kwa namna tofauti
* ni njia mojawapo ya kuingiza bungeni makundi ambayo yasingepatikana kwa njia ya kisiasa, kwa mfano wataalamu, wasanii, wawakilishi wa jumuiya ndogo
* katika nchi zenye mfumo wa Uingereza (Westminster) mawaziri wanateuliwa kutoka kwa wabunge; mfumo wa wabunge wa kuteuliwa unampa rais au mkuu wa serikali nafasi ya kumpa mteule uwaziri hata kama mtu huyu hakuchaguliwa au hakupatikana kwa mfumo wa siasa wa kawaida
* kwa vyovyote, uteuzi kama mbunge ni namna ya kumzawadisha mfuasi mwaminifu au kuendelea na mwanasiasa aliyefeli kwenye uchaguzi

## Tanzania
Nchini Tanzania ibara 66, 1e ya katiba inampa rais haki ya kuteua wabunge wasiozidi 10; angalau 5 kati yao ni wanawake. 

## Kenya
Bunge la Kenya huwa na wabunge wa kuteuliwa 12 pamoja na 237 wanaochaguliwa. Wabunge hao wanateuliwa na vyama vya kisiasa kufuatana na idadi ya wabunge waliochaguliwa kwa vyama hivyo.

## Singapur
Nchini Singapur kuna wabunge wa kuteuliwa 9 pamoja na wabunge 95 waliochaguliwa. Majina yanapendekezwa na kamati ya bunge na kuteuliwa na rais kwa kipindi cha miaka 2 na nusu. Kusudi la kuteua ni kuongeza mawazo ya raia wenye utaalamu fulani au michango maalum katika jamii; wabunge wa kuteuliwa hawana haki ya kupiga kura katika maazimio ya bunge lakini wana haki ya kuchangia maoni.

## Uhindi
Katika bunge la wananchi la Uhindi Lok Sabha kuna wabunge 2 wa kuteuliwa na rais, katika bunge la majimbo Rajya Sabha kuna wabunge 12 wa kuteuliwa katika jumla ya 250. Utaratibu unaelezwa katika ibara 4 na 80 za katiba. Rais anateua raia 12 wenye michango maalumu katika sanaa, sayansi, fasihi au huduma za kijamii.

## Zambia
Bunge la Zambia lina wabunge wa kuteuliwa 8, pamoja na wabunge wanaochaguliwa 156. Uteuzi umo mikononi mwa rais.

## Marejeo
Jamii:Siasa
Efua Sutherland

**Efua Sutherland Sutherland** (27 Juni 1924 - 2 Januari 1996 ) alikuwa mwandishi wa tamthilia, mwongozaji wa filamu, mwigizaji, mwandishi wa watoto, mshairi, msomi, mtafiti, mtetezi wa watoto, na mwanaharakati wa kitamaduni wa nchini Ghana. 

Kazi zake ni pamoja na tamthilia za *Foriwa* (1962),*Edufa*(1967),na alimuoa *Anansewa.* Alianzisha Studio ya Kuigiza ya Ghana,  Chama cha Waandishi cha Ghana,  Jumba la Majaribio la Ghana, na mradi wa jumuiya uitwao Kodzidan (Nyumba ya Hadithi).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1924
Ama Ata Aidoo

**Ama Ata Aidoo** (née **Christina Ama Aidoo**; alizaliwa 23 Machi 1942) ni mwandishi, mshairi, mtunzi wa tamthilia na msomi wa Ghana. 

Alikuwa Waziri wa Elimu chini ya utawala wa Jerry Rawlings. Mnamo mwaka 2000, alianzisha Mbaasem Foundation ili kukuza na kuunga mkono kazi za waandishi wanawake wa Kiafrika.

## Kazi zilizochaguliwa 
### Kama mhariri 
* *African Love Stories: An Anthology*, Ayebia Clarke Publishing, 2006. .

## marejeo
Jamii:waandishi wa Ghana

Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:WikiGap JWK 2026
Clotilde Niragira

**Clotilde Niragira** (1968 - 19 Februari 2021) alikuwa mwanasiasa na mwanasheria wa Burundi. Alihudumu kama mkuu wa wizara tatu tofauti katika serikali ya Pierre Nkurunziza na alikuwa Katibu Mkuu wa Tume ya Ukweli na Maridhiano ya nchini Burundi.

Clotilde Niragira alizaliwa katika Jumuiya ya Bugenyuzi katika Mkoa wa Karuzi, mnamo mwaka 1968. Aliolewa na alikuwa na watoto watatu na alikuwa wakili kabla ya kuingia kwenye siasa. Mwaka 2005 aliteuliwa kuwa Waziri wa Sheria na Mlinzi wa Mihuri ya Serikali katika Baraza la Mawaziri la nchi hiyo na Rais Pierre Nkurunziza. Mnamo 2006, Niragira aliidhinisha kuachiliwa kwa wafungwa 3,300. Aliteuliwa kuwa Waziri wa Utumishi wa Umma, Kazi na Usalama wa Jamii, na Nkurunziza katika mabadiliko ya baraza la mawaziri tarehe 14 Novemba 2007.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Jamii:Moro April 2022
Wanawake nchini Burundi

**Women in Burundi.** Kufuatia mapendekezo ya Mapitio ya Muda kwa Wote (UPR) mwaka 2008, Burundi iliidhinisha Mkataba wa Kimataifa wa Ulinzi wa Watu Wote dhidi ya Kutoweka kwa Kulazimishwa (ICCPED), Itifaki ya Hiari ya Mkataba wa Kutokomeza Aina Zote za Ubaguzi dhidi ya Wanawake (OP-CEDAW), na Itifaki ya Hiari ya Mkataba dhidi ya Mateso na Unyanyasaji au Adhabu nyingine za Kikatili, Kinyama au Adhabu  (OPCAT).

Hata hivyo, Wanawake nchini Burundi wana uwakilishi mdogo sana katika ngazi zote za kufanya maamuzi serikalini. Hali ya ukatili wa kijinsia, haswa dhidi ya wanawake na watoto, ni ya kawaida nchini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Moro April 2022
Ministry of Women and Children's Affairs

'''Ministry of Women and Children's Affairs''', yaani Wizara ya Masuala ya Wanawake na Watoto (MWCA) au Wizara ya Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii (MGCSP) ya Ghana, ni wizara ya serikali inayohusika na utungaji wa sera zinazokuza uanzishwaji na maendeleo ya masuala ya wanawake na watoto.

Wizara hiyo iliundwa mwaka wa 2001 na utawala wa John Kufuor.

## Marejeo 
Jamii:Siasa ya Ghana
Jamii:Moro April 2022
Mjukuu

**Mjukuu** ni mtoto wa mwanao, bila kujali jinsia yako wala yake. Yeye anakuita babu au bibi.

Mtoto wake tena anaitwa kitukuu, mtukuu au kusukuu.

## Marejeo 
Jamii:Familia
Stella Saaka

**Stella Saaka** ni mwanaharakati wa haki za wanawake aliyejikita katika mji wa Talensi uliopo nyanda za juu kusini mwa Ghana. Inafahamika wanawake wa nyanda za juu kusini hukumbana na changamoto za umiliki wa ardhi.   

Pia yeye anajulikana kama mwanamke pekee aliyefanikiwa kuwashawishi viongozi wa kimila na desturi kutoa ardhi ya hekari 29 kwa ajili ya mashamba ya wanawake 30 kutokea mji wa Talensi mnamo mwaka 2019,  alitunukiwa tuzo ya mwanamke mwenye ushawishi mkubwa kutokea Ghana na Stephanie Sullivan aliyekua balozi wa Ulaya.  

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanaharakati wa Ghana
Jamii:Watu walio hai
Kitukuu

**Kitukuu** (pia: mtukuu au kusukuu) ni mtoto wa mjukuu, bila kujali jinsia.

Mtoto wake tena anaitwa kilembwe, na mjukuu wake kilembekweza, kilembwekeze au kining'ina.

## Marejeo 
Jamii:Familia
Deloris Frimpong Manso

**Deloris Frimpong Manso** (hujulikana sana kama "**Delay**") ni mjasiriamali, mtangazaji wa televisheni na redio, mtayarishaji filamu, muongeaji wa hadhara, na wakili wa wanawake nchini Ghana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanaharakati wa Ghana
Kafingbe

**Kafingbe** ni kijiji kilichoko magharibi mwa Benin, katika Bantè commune, Wilaya ya Collines.

Miji na vijiji vilivyo karibu ni pamoja na Amou, Okpedie, Aloba, Gbede, Sako, Abidzi, na Konfouda.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*Satellite map at Maplandia.com

Jamii:Miji ya Benin
Uchaguzi Mkuu wa Kenya, 2017

**Uchaguzi mkuu ulifanyika nchini Kenya tarehe 8 Agosti 2017** ili kumchagua Rais, wanachama wa Bunge la Kitaifa na Seneti. Uchaguzi huo uliambatana na uchaguzi wa mashinani nchini Kenya wa 2017 ambao ulichagua Magavana na wawakilishi katika serikali za ugatuzi

Jamii:Uchaguzi nchini Kenya
Jamii:2017
Nairobi National Museum

**Makumbusho ya Kitaifa ya Kenya** (NMK) ni shirika la serikali linalosimamia makumbusho, mahali na makaburi nchini Kenya. 

Inafanya utafiti wa urithi, na ina utaalamu katika masomo kuanzia paleontolojia, ethnografia na utafiti na uhifadhi wa viumbe hai. 

Makao makuu yake na Jumba la Makumbusho la Kitaifa (**Makumbusho ya Kitaifa ya Nairobi**) kwenye Mlima wa Makumbusho, karibu na Barabara kuu ya Uhuru kati ya Wilaya ya Biashara ya Kati na Westlands jijini Nairobi. Jumba la Makumbusho la Kitaifa la Kenya lilianzishwa na Jumuiya ya Historia ya Asili ya Afrika Mashariki (E.A.N.H.S.) mnamo 1910. Lengo kuu la Jumuiya siku zote limekuwa kufanya uchunguzi wa kina wa kisayansi unaoendelea wa sifa asilia za makazi ya Afrika Mashariki. Jumba la makumbusho lina makusanyo, na maonyesho ya muda na ya kudumu. Hivi leo Jumba la Makumbusho la Kitaifa la Kenya linasimamia zaidi ya makumbusho 22 ya kanda, tovuti nyingi, na makaburi kote nchini.

Jamii:Makumbusho ya Kenya
Jamii:Nairobi
Aleksanda wa Lyon

**Aleksanda wa Lyon** ni jina la wafiadini Wakristo wawili:
* Aleksanda wa Lyon (+ 177)
* Aleksanda wa Lyon (+ 178)
Lauren Ridloff

**Lauren Ridloff** (née Teruel; alizaliwa Chicago, Illinois, Aprili 6, 1978) ni mwigizaji wa viziwi wa Marekani anayejulikana kwa majukumu yake katika mfululizo wa TV kutembea wafu na wa milele wa filamu. Jukumu lake la mafanikio lilikuwa mwaka 2018 na utendaji wake wa kuongoza katika Broadway wanacheza watoto wa Mungu mdogo, ambao alichaguliwa kwa tuzo kadhaa, ikiwa ni pamoja na tuzo ya Tony kwa mwigizaji bora katika kucheza. Alikuwa amekwisha kutupwa katika wafu wa kutembea kama Connie katika msimu wake wa tisa uliofanywa mwishoni mwa mwaka 2018. Kwa milele, alitolewa mwaka wa 2021, alicheza Superhero Makkari.

## Maisha ya awali na elimu 
Lauren Ridloff alizaliwa viziwi kwa kusikia wazazi, baba ya Mexican na Amerika na mama wa Afrika na Amerika. Alikuwa pia mwanamuziki, na mama wa kuondoa alikuwa msanii. Ridloff alikua katika eneo la jumuiya ya Chicago ya Hyde Park. Wazazi wake walidhani watoto wao wachanga walikuwa na ucheleweshaji wa maendeleo, lakini wakati alipokuwa na umri wa miaka miwili, walijifunza kwamba alikuwa kiziwi. Walijifunza lugha ya ishara pamoja naye na kumwandikisha katika shule ya Katoliki na watoto wa kusikia. Alifanya vizuri shuleni. Alipokuwa na umri wa miaka 13, aliacha kutumia sauti yake ili watu waweze kuacha kuhukumu akili yake kulingana na uelewa wake wa sauti. Alifuatilia shule ya Katoliki, alihudhuria Shule ya Sekondari ya Model kwa Wasiwi huko Washington, DC, ambako alikuwa kati ya wenzao wa kusikia na wasio na kusikia. Alianza kuchunguza sanaa, kuanzia na keramik na kuhusishwa na mchezo. Katika uzalishaji wa shule ya wiz, alicheza Dorothy. Alikuwa pia kwenye timu ya cheerleading na akawa mmoja wa wapiganaji wa kwanza wa Waislamu wa Marekani kushindana kimataifa. ambao katika majumuia ni kusikia na mtu mweupe. Kama sehemu ya Mkurugenzi wa Chloé Zhao njia ya kupanua uwakilishi wa kutupa, kutupwa kwa Ridloff atakayepinga tabia kuwa mwanamke wa rangi ya rangi.

Mnamo mwaka wa 2020, Ridloff alipokea tuzo ya Sag-Aftra Harold Russell kwenye tuzo za kufikia vyombo vya habari vya 41. Katika mwaka huo huo, Academy ya Uingereza ya Sanaa ya Filamu na Televisheni iliyochaguliwa kama mfanyakazi wa mafanikio 2020 pamoja na talanta nyingine 33 katika filamu, televisheni, na michezo.

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Ben Starkie

**Ben Anthony Swakali** (anajulikana kama **Ben Starkie**; alizaliwa nchini Uingereza, 23 Julai 2002) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama kiungo cha kujihami kwa Spalding United. Anacheza kwa timu ya taifa ya Tanzania.

## Kazi ya Klabu. 
Bidhaa ya vijana ya mji wa rugby na Wilhelmshaven, Starkie alihamia Dynamo ya Shepshed tarehe 16 Julai 2021. Mnamo tarehe 13 Novemba 2021, alihamisha spalding umoja.

## Kazi ya Kimataifa 
Starkie aliitwa hadi kuwakilisha Tanzania U17s tarehe 30 Januari 2019, kuwa wito wa kwanza wa kimataifa kutoka mji wa rugby F.C .. Aliwakilisha U20s Tanzania katika Kombe la Mataifa 2021 ya U-20. Aliitwa hadi timu ya Taifa ya Tanzania kwa seti ya marafiki Machi 2022. Alianza na Tanzania katika ushindi wa kirafiki wa 3-1 juu ya Jamhuri ya Afrika ya Kati ya 24 Machi 2022.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Jamii:USLW Iringa
International Standard Serial Number

**Namba sanifu ya kimataifa ya machapisho ya mara kwa mara** (kifupi cha Kiingereza: **ISSN**) ni nambari ya mfululizo ya tarakimu nane inayotumiwa kutambua machapisho ya mfululizo, kama vile jarida. ISSN inasaidia hasa kutofautisha kati ya mfululizo na mada sawa. ISSN hutumika katika kuagiza, kuorodhesha, mikopo ya maktaba, na desturi nyingine zinazohusiana na fasihi mfululizo.

Mfumo wa ISSN uliandaliwa kwa mara ya kwanza kama kiwango cha kimataifa cha Shirika la Kimataifa la Kuweka Viwango (ISO) mwaka wa 1971 na kuchapishwa kama ISO 3297 mwaka wa 1975. Kamati ndogo ya ISO TC 46/SC 9 inawajibika kudumisha kiwango.

Wakati mfululizo ulio na maudhui sawa unachapishwa katika zaidi ya aina moja ya midia, ISSN tofauti huwekwa kwa kila aina ya midia. Kwa mfano, mfululizo nyingi huchapishwa katika vyombo vya habari vya kuchapisha na vya elektroniki. Mfumo wa ISSN hurejelea aina hizi kama chapa ISSN (p-ISSN) na ISSN ya kielektroniki (e-ISSN), mtawalia. Kwa hiyo, kama inavyofafanuliwa katika ISO 3297:2007, kila mfululizo katika mfumo wa ISSN pia umepewa ISSN inayounganisha (ISSN-L), kwa kawaida sawa na ISSN iliyogawiwa mfululizo katika njia yake ya kwanza iliyochapishwa, ambayo inaunganisha pamoja ISSN zote zilizokabidhiwa. kwa mfululizo katika kila kati.

Jamii:Vyombo vya habari
Mafungamano ya kimataifa

**Mahusiano ya kimataifa** ni taaluma ambayo inasoma mifumo ya kisiasa na kiuchumi ya ulimwengu na nyanja inayochunguzwa. Katikati ya uwanja huo kuna michakato tofauti ya utandawazi wa kisiasa kuhusiana na maswali ya nguvu ya kijamii.

Taaluma hiyo inachunguza uhusiano kati ya miji, mataifa-taifa, mataifa ya nje, mashirika ya kimataifa, mashirika yasiyo ya kiserikali na mashirika ya kimataifa. Maeneo ya sasa ya majadiliano ni pamoja na udhibiti wa migogoro ya kitaifa na kikabila, demokrasia na siasa ya kujitawala kitaifa, utandawazi na uhusiano wake na demokrasia, masomo ya migogoro na amani, siasa linganishi, uchumi wa kisiasa, na uchumi wa kisiasa wa kimataifa wa mazingira. Eneo moja muhimu la siasa za kimataifa ni mashindano katika nyanja ya kisiasa ya kimataifa kuhusu uhalali.

Siasa za kimataifa zinasemwa na wengine kuwa tofauti na uga wa siasa za kimataifa (zinazoonekana kwa kawaida kama tawi la mahusiano ya kimataifa [1]), kwani "hazisisitizi ubora wa mahusiano kati ya serikali na miamala". Tofauti hii hata hivyo haijawahi kuwa kati ya waandishi na wanasayansi wa kisiasa, ambao mara nyingi hutumia neno "siasa za kimataifa" kumaanisha siasa za kimataifa.

Jamii:Siasa
Daylight saving time

Wakati wa kuokoa mchana (DST), unaojulikana pia kama wakati wa kuokoa mchana au wakati wa mchana (Marekani, Kanada, na Australia), na wakati wa kiangazi (Uingereza, Umoja wa Ulaya, na wengineo), ni desturi ya kuendeleza saa (kawaida kwa moja. saa) wakati wa miezi ya joto ili giza lianguke wakati wa saa ya baadaye. Utekelezaji wa kawaida wa DST ni kuweka saa mbele kwa saa moja katika majira ya kuchipua ("spring forward"), na kuweka saa nyuma kwa saa moja katika vuli ("fall back") ili kurudi kwa muda wa kawaida. Matokeo yake, kuna siku moja ya saa 23 mwishoni mwa majira ya baridi au mwanzo wa spring na siku moja ya saa 25 katika vuli.

Wazo la kuoanisha saa za kuamka na saa za mchana ili kuhifadhi mishumaa lilipendekezwa kwa mara ya kwanza mnamo 1784 na mtafiti wa polima wa Marekani Benjamin Franklin. Katika barua ya kejeli kwa mhariri wa Jarida la Paris, Franklin alipendekeza kwamba kuamka mapema wakati wa kiangazi kungepunguza matumizi ya mishumaa na kukokotoa akiba kubwa.[1][2] Mnamo 1895, mwanainolojia wa New Zealand na mwanaastronomia George Hudson alipendekeza wazo la kubadilisha saa kwa saa mbili kila masika hadi kwenye Jumuiya ya Falsafa ya Wellington.[3] Mnamo 1907, mkazi wa Uingereza William Willett aliwasilisha wazo kama njia ya kuokoa nishati. Baada ya kufikiria kwa uzito, haikutekelezwa.[4]

Mnamo 1908 Port Arthur huko Ontario, Kanada, ilianza kutumia DST. [5][6] Kuanzia Aprili 30, 1916, Milki ya Ujerumani na Austria-Hungary kila moja ilipanga utekelezaji wa kwanza wa nchi nzima katika mamlaka zao. Nchi nyingi zimetumia DST kwa nyakati tofauti tangu wakati huo, haswa tangu shida ya nishati ya miaka ya 1970. DST kwa ujumla haizingatiwi karibu na Ikweta, ambapo nyakati za macheo na machweo hazitofautiani vya kutosha kuhalalisha jambo hilo. Baadhi ya nchi huitazama tu katika baadhi ya maeneo: kwa mfano, sehemu za Australia huitazama, wakati sehemu nyingine haziioni. Kinyume chake, haizingatiwi katika baadhi ya maeneo ya latitudo za juu, kwa sababu kuna tofauti kubwa za nyakati za macheo na machweo na zamu ya saa moja haiwezi kuleta tofauti kubwa. Marekani huiona, isipokuwa kwa majimbo ya Hawaii na Arizona (ndani ya majimbo ya mwisho, hata hivyo, Taifa la Wanavajo hulizingatia, likipatana na mazoezi ya shirikisho).[7] Idadi ndogo ya watu duniani wanatumia DST; Asia na Afrika kwa ujumla hawana.
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Jamhuri za kibahari

ya Jeshi la majini la Italia, ikionyesha alama za jamhuri za kibahari muhimu zaidi (kutoka juu kushoto kwa kufuata mshale wa saa): Venezia, Genova, Pisa na Amalfi.]]
**Jamhuri za kibahari** (kwa Kiitalia: *Repubbliche marinare*; kwa Kiingereza: *Maritime republics*) katika Karne za Kati zilikuwa jamhuri zilizoundwa na miji yenye bandari katika Bahari ya Kati, hasa nchini Italia ili kujihami na wavamizi na kufanya biashara hadi maeneo ya mbali. 

Kuanzia karne ya 10 safari za meli zao nyingi zilifufua mahusiano na Afrika na Asia na kuleta mabadilishano ya kiutamaduni.

Jamhuri hizo zilichangia sana Vita vya msalaba upande wa Wakristo.

Maarufu zaidi ni Venezia, Genova, Pisa na Amalfi; nyingine ni Dubrovnik, Gaeta, Ancona na Noli.

## Tanbihi
## Marejeo
;Maritime republics
* Adolf Schaube, *Storia del commercio dei popoli latini del Mediterraneo sino alla fine delle Crociate,* Unione tipografico-editrice Torinese, 1915
* Armando Lodolini, *Le repubbliche del mare*, edizioni Biblioteca di storia patria, (Ente per la diffusione e l'educazione storica), Rome 1967
* G. Benvenuti, *Le Repubbliche Marinare. Amalfi, Pisa, Genova, Venezia*, Newton & Compton editori, Roma 1989.
* Marc'Antonio Bragadin, *Storia delle Repubbliche marinare*, Odoya, Bologna 2010, 240 pp., ISBN|978-88-6288-082-4.

;Duchy of Amalfi
* Umberto Moretti, ''La prima repubblica marinara d'Italia: Amalfi : con uno studio critico sulla scoperta della bussola nautica*, A. Forni, 1998

;Republic of Genoa
* Aldo Padovano; Felice Volpe, *La grande storia di Genova,* Artemisia Progetti Editoriali, 2008, Vol. 2, pp.&nbsp;84, 91
* Carlo Varese, *Storia della repubblica di Genova: dalla sua origine sino al 1814'', Tipografia d'Y. Gravier, 1836

;Republic of Pisa
* Gino Benvenuti, *Storia della Repubblica di Pisa: le quattro stagioni di una meravigliosa avventura*, Giardini, 1961

;Republic of Venice
* Alvise Zorzi, *La repubblica del leone: Storia di Venezia*, Bompiani 2002
* Samuele Romanin, *Storia documentata di Venezia* editore Naratovich 1854

;Republic of Ancona
* Various authors, *Ancona repubblica marinara, Federico Barbarossa e le Marche*; Arti grafiche Città di Castello, 1972

;Republic of Ragusa
* Sergio Anselmi e Antonio Di Vittorio, *Ragusa e il Mediterraneo: ruolo e funzioni di una repubblica marinara tra Medioevo ed età Moderna*, Cacucci, 1990

Jamii:Mediteranea
Jamii:Historia ya Italia
Jamii:Karne za Kati
Wilaya ya Central (Botswana)

**Wilaya ya Kati** ni wilaya kubwa zaidi ya Botswana kWa eneo na idadi ya watu. Inajumuisha kwa asili watu wa Bamangwato. 

Wilaya inapakana na wilaya za Botswana za Chobe upande wa kaskazini, Kaskazini-Magharibi upande wa kaskazini-magharibi, Ghanzi upande wa magharibi, Kweneng kusini-magharibi, Kgatleng upande wa kusini na Kaskazini-Mashariki upande wa kaskazini-mashariki, pamoja na Zimbabwe pia kaskazini-mashariki (Matabeleland). Kaskazini na Matabeleland Kusini Majimbo) na Afrika Kusini katika kusini mashariki (Mkoa wa Limpopo). 

Hadi mwaka 2011, jumla ya wakazi wa wilaya hiyo walikuwa 576,064 ikilinganishwa na 501,381 mwaka 2001. Kiwango cha ukuaji wa watu katika muongo huo kilikuwa 1.40. Idadi ya watu katika wilaya hiyo ilikuwa asilimia 28.45 ya watu wote nchini. Vituo kuu vya idadi ya watu katika Kati ni pamoja na Palapye na Serowe, vijiji viwili vikubwa zaidi vya kitamaduni barani Afrika. Wilaya pia ina vijito vya Mto Limpopo, ambavyo vinakumbwa na mafuriko wakati dhoruba za ghafla hunyesha kuelekea mashariki hadi Limpopo. Wilaya inasimamiwa na utawala wa wilaya na halmashauri ya wilaya ambayo inawajibika kwa utawala wa mitaa. Jumla ya wafanyakazi walikuwa 186,943 wanaume 95,717 na wanawake 91,221, huku wengi wao wakifanya kazi katika sekta ya uchukuzi na mawasiliano.

Baadhi ya Watswana waliounganishwa zaidi kisiasa wametoka Wilaya ya Kati, wakiwemo maais wa zamani Sir Seretse Khama, Festus Mogae, na Lt. Jenerali Seretse Ian Khama. 
Jamii:Wilaya za Botswana
Keith Richards

alt=Richards mnamo 2018|thumb|Richards mnamo 2018

##### **Keith Richards** (matamshi: [kiθ ˈɹɪt͡ʃədz]; amezaliwa Dartford, Kent, Uingereza, 18 Disemba 1943) ni mwanamuziki, mtunzi wa nyimbo na mpiga gitaa wa Uingereza. Ni mwanzilishi mwenza, mnamo 1962, pamoja na Mick Jagger, Brian Jones na Ian Stewart, wa bendi ya rock The Rolling Stones. Pamoja na Mick Jagger, kwa ushirikiano waliouita The Glimmer Twins, alitunga idadi kubwa ya repertoire ya awali ya bendi. Yeye pia ni muigizaji, 
Akiwa amecheza sana babake Jack Sparrow (aliyechezwa na Johnny Depp ambaye kwa kiasi kikubwa alihamasishwa naye tangu mwanzo kwa mavazi yake) katika filamu mbili katika mfululizo wa Pirates of the Caribbean.

Keith Richards amejijengea sifa mbaya kutokana na uchezaji wake wa gitaa (matumizi ya uchezaji wa gitaa wazi, kuondoa nyuzi za 6 za ala2), ambayo ilimfanya kuwa mvumbuzi mashuhuri wa riffs, kutokana na idadi kubwa ya vibao vya kimataifa alizotunga na Mick Jagger (nyimbo 14 kati ya wawili hao ni kati ya nyimbo 500 kubwa zaidi za wakati wote za jarida la Rolling Stone, ambalo pia linamweka katika nafasi ya 4 ya mpiga gitaa bora wa wakati wote).

Vilevile kwenye maisha yake yenye matukio, shida zake nyingi na mfumo wa haki katika nchi kadhaa zilitokana. kwa uraibu wake wa heroini katika miaka ya 1970. Anatoa muhtasari wa maisha yake katika wasifu wake wa Maisha uliochapishwa mwaka wa 2010, ambao ulikuwa wa mafanikio makubwa katika maduka ya vitabu na ambapo anasema: "Nitastaafu nitakapovunja bomba langu".

Keith Richards ni mmoja wa watu wa kwanza na watu mashuhuri kuvaa pete ya fuvu.

Inakaribia miaka sitini ya kazi, wanamuziki watatu ambao bado wanaishi wa kikundi cha Stones - baada ya kifo cha Charlie Watts -, waimbaji wote, wanaendelea kutumbuiza kwenye jukwaa na kwa mafanikio ulimwenguni kote na hawaonyeshi nia ya kukomesha. kwa kundi lao.

Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Uuaji wa Abdirahman Abdi

**Kifo cha Abdirahman Abdi** mwenye asili ya Somalia na Kanada kilitokea 24 Julai 2016, katika kitongoji cha Hintonburg huko Ottawa, Ontario. Abdi alifariki katika tukio lililomhusisha na jeshi la polisi la Ottawa.

## Historia 
Abdi aliwasili Kanada akitokea Somalia mwaka 2009. Alihudumu katika kituo cha kuoshea magari japokuwa alikuwa hajaajiriwa mpaka pale mauti ilipomkuta. 

Wakati wa kifo chake alikuwa na umri wa miaka 37. kufuatia kifo chake familia ya Abdi ilimuelezea kama mtu aliekua na matatizo ya akili.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa karne ya 20
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Watu wa Somalia
Jamii:USLW Iringa
Kim Jong-hyun

thumb|304x304px|Kim Jong-hyun
**Kim Jong-hyun** (alizaliwa Aprili 8, 1990 - Desemba 18, 2017) alikuwa mwimbaji na mtunzi wa nyimbo wa Korea Kusini, mtayarishaji wa rekodi, mtangazaji wa redio, na mwandishi chini ya lebo ya SM Entertainment. Alikuwa mwimbaji mkuu wa Boy Band Shinee. Kwa miaka tisa, alitoa albamu kumi na mbili na kikundi katika Kikorea na Kijapani. Alishiriki pia katika kikundi cha mradi wa SM Entertainment, SM the Ballad, kwa kutolewa kwa albamu mbili za EP.

Jonghyun pia alikuwa msanii wa pekee, kuanzia Januari 2015 na kutoa albamu yake ya kwanza ya EP, Base Ilishika nafasi ya kwanza kwenye Chati ya Albamu za Dunia za Billboard (*Billboard* World Albums Chart) akiwa na Albamu ya Gaon. Mnamo Septemba 17 mwaka huo huo, Jonghyun alitoa albamu ya mkusanyiko, *Story Op.1*. Albamu yake ya kwanza studio *She Is*, ilitolewa 24 Mei, 2016, ikifuatiwa na albamu yake ya pili, *Story Op.2*, tarehe 24 Aprili 2017. Jonghyun alianza ziara yake ya kwanza ya tamasha la solo, The Story by Jonghyun, tarehe 2 Oktoba 2015. Hii ilifuatiwa na ziara tatu zaidi za tamasha katika miaka ya baadaye. Alichukuliwa kuwa mmoja wa waimbaji bora zaidi nchini Korea Kusini. Pia alipokea sifa kwa udhibiti wake wa kisanii na kuhusika katika uundaji wa muziki wake, ambao ni nadra katika K-pop.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Waimbaji wa Korea Kusini
Jamii:USLW Iringa
Kampeni Sifuri

**Kampeni Sifuri** (kwa Kiingereza: *Campaign Zero*) ni kampeni ya mageuzi ya polisi wa Marekani iliyozinduliwa tarehe 21 Agosti 2015.  

Mpango huo una mapendekezo kumi, ambayo yote yanalenga kupunguza ghasia za polisi. Timu ya kupanga kampeni ni pamoja na Brittany Packnett, Samuel Sinyangwe, DeRay Mckesson, na Johnetta Elzie. Wanaharakati waliotoa mapendekezo hayo walifanya hivyo kwa kujibu wakosoaji waliowauliza watoe mapendekezo mahususi ya sera. 

Wakosoaji waliofuata wa Kampeni Sifuri na mradi wao wa 8 Can't Wait wanaeleza kuwa baadhi ya sera inazopendekeza tayari ziko kama sera za utendaji bora katika idara nyingi za polisi. Baadhi ya haya ni pamoja na uchunguzi wa polisi wa Milwaukee na sheria ya PRIDE. Hata hivyo, utafiti wa 2016 wa Campaign Zero uligundua kuwa ni mapendekezo matatu tu kati ya nane ya sera yaliyopitishwa na idara ya polisi ya wastani na kwamba hakuna chombo cha kutekeleza sheria kilichopitisha yote manane.

## Marejeo
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:USLW Iringa
Uuaji wa John Crawford III

**Uuaji wa John Crawford III** ulitokea mnamo Agosti 5, 2014. Crawford alikuwa mwanaume Mmarekani mwenye asili ya Afrika mwenye umri wa miaka 22 aliyepigwa risasi na kuuawa na afisa wa polisi katika duka la Walmart. huko Beavercreek, Ohio, karibu na Dayton, alipokuwa ameshikilia bunduki aina ya BB iliyokuwa ikiuzwa katika duka hilo. Risasi hiyo ilinaswa kwenye video ya uchunguzi na kusababisha maandamano ya vikundi vikiwemo NAACP na vuguvugu la Black Lives Matter.

Baraza kuu la mahakama lilikataa kuwafungulia mashtaka maafisa hao wawili wanaohusika na mashtaka ya uhalifu. Jiji la Beavercreek hatimaye lilitatua madai ya kiraia kwa kifo kisicho sahihi kilicholetwa na mali na familia ya Crawford.

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanaume wa Marekani
Uuaji wa Rekia Boyd

**Rekia Boyd** alikuwa mwanamke Mmarekani mweusi mwenye umri wa miaka 22 ambaye aliuawa mnamo Machi 21, 2012 huko Chicago, Illinois, kwa kupigwa risasi na Dante Servin, mpelelezi wa polisi wa Kihispania ambaye hakuwa kazini.

## Uuaji 
Servin, afisa wa polisi ambaye hakuwa kazini, aliendesha gari lake hadi Douglass Park kwenye Upande wa Magharibi wa Chicago baada ya kuwaita polisi kufanya malalamiko ya kelele.  Kisha akakaribia kundi la watu wanne waliokuwa wakishiriki sherehe katika bustani  na wakawa na aina fulani ya mabishano ya matusi kati yao. Familia ya Boyd ilijibu haraka kwamba kifaa hicho kwa hakika kilikuwa simu ya mkononi.Hakuna silaha iliyowahi kupatikana kwenye eneo la tukio. 

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wanawake wa Marekani
Uuaji wa Deborah Danner

**Deborah Danner** aliuwawa kwa kupigwa risasi na sajenti wa polisi wa New York Hugh Barry mnamo Oktoba 18, 2016, nyumbani kwake huko Bronx, New York. Kulingana na vyanzo vya polisi, alikuwa na silaha, mkasi na mpira wa besiboli. Barry alishtakiwa kwa kuua bila kukusudia mnamo Mei, 2017. Aliachiliwa huru mnamo Februari 2018.

## Historia 
Danner alikuwa mgonjwa wa akili na alikuwa ameandika insha, "Living with Schizophrenia", mwaka wa 2012. Alikuwa paroko ambaye mara kwa mara alihudhuria  ChurchTrinity Wall Street, na alikuwa hai katika vikundi na huduma za jumuiya hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:USLW Iringa