Masomo ya Jinsia

**Masomo ya jinsia** ni taaluma shirikishi inayochunguza utambulisho wa kijinsia na uwakilishi wa kijinsia katika jamii. Asili ya masomo haya ni katika taaluma ya masomo ya wanawake, ambayo ilihusiana na wanawake, uanaharakati wa kike (feminism), jinsia, na siasa. Kwa sasa, masomo ya jinsia yanahusiana kwa karibu na masomo ya wasagaji na mashoga (queer studies) pamoja na masomo ya wanaume. Kuongezeka kwa umaarufu wa masomo haya, hasa katika vyuo vikuu vya Magharibi baada ya mwaka 1990, kulikwenda sambamba na kuongezeka kwa nadharia ya ujenzi mpya wa dhana (deconstruction).

Taaluma mbalimbali zinazochangia masomo ya jinsia ni pamoja na fasihi, isimu, jiografia ya binadamu, historia, sayansi ya siasa, akiolojia, uchumi, sosholojia, saikolojia, anthropolojia, filamu, muziki, mawasiliano ya vyombo vya habari, maendeleo ya binadamu, sheria, afya ya jamii, na tiba. Masomo ya jinsia pia yanachunguza jinsi rangi, kabila, eneo, tabaka la kijamii, utaifa, na ulemavu vinavyoingiliana na dhana za jinsia na ujinsia.

Katika masomo haya, neno "jinsia" mara nyingi hutumika kurejelea ujenzi wa kijamii na kitamaduni wa hali ya kiume na ya kike, badala ya kuangazia vipengele vya kibaiolojia vya jinsia ya kiume au ya kike. Hata hivyo, mtazamo huu haukubaliki na wanazuoni wote wa masomo ya jinsia..

Jinsia ni dhana muhimu katika taaluma mbalimbali kama nadharia ya fasihi, masomo ya maigizo, nadharia ya filamu, nadharia ya utendaji, historia ya sanaa ya kisasa, anthropolojia, sosholojia, isimu ya kijamii, na saikolojia. Kwenye siasa, jinsia inaweza kuchukuliwa kama wazo msingi linalotumiwa na wanasiasa ili kujielekeza kwenye masuala mbalimbali.

Masomo ya jinsia pia yanajitegemea kama taaluma, kwa kutumia mbinu na mitazamo kutoka katika taaluma mbalimbali. Taaluma nyingi zimeanza kuona jinsia kama kitendo au utendaji, dhana inayojulikana kama "utendaji wa jinsia" (gender performativity). Nadharia ya kike ya saikolojia ya uchambuzi wa kinafsia, iliyoelezewa hasa na Julia Kristeva na Bracha L. Ettinger, na iliyoathiriwa na Sigmund Freud, Jacques Lacan, pamoja na nadharia ya mahusiano ya kiobjekti (object relations theory), imekuwa na ushawishi mkubwa katika masomo ya jinsia.

## Athari 
**Nadharia ya Saikolojia ya Uchambuzi (Psychoanalytic Theory) katika Masomo ya Jinsia**

Taaluma ya masomo ya jinsia imeathiriwa kwa kiasi kikubwa na wanadharia kadhaa wa saikolojia ya uchambuzi, wakiwemo Sigmund Freud, Jacques Lacan, Julia Kristeva, na Bracha L. Ettinger. Kila mmoja kati yao ana mtazamo wake juu ya jinsia.

Katika mfumo wa Freud, wanawake huonekana kama waliokatwa (mutilated) na wanapaswa kujifunza kukubali ukosefu wao wa uume, ambao Freud aliuona kama "ulemavu". Kwa upande mwingine, Jacques Lacan hupanga dhana za kike na za kiume kulingana na miundo tofauti ya fahamu isiyotambuliwa. Wanaume na wanawake hushiriki katika uundaji wa kijinsia wa "phallic", ambapo upande wa kike wa sexuation (hali ya kijinsia) si kinyume wala mfanano wa ule wa kiume, bali ni wa nyongeza (supplementary).

Lacan pia anatumia dhana ya sexuation, inayodai kwamba uundaji wa majukumu ya kijinsia hutokea katika utotoni kupitia mchakato wa kijamii na kisaikolojia, kinyume na mtazamo kuwa utambulisho wa kijinsia ni wa asili au wa kibaiolojia.

Julia Kristeva anasisitiza kuwa tamaduni za mfumo dume, kama vile watu binafsi, hulazimika kuondoa na kukataa kipengele cha kike na cha mama ili ziweze kuwepo.

Bracha L. Ettinger alileta mabadiliko katika uchambuzi wa saikolojia ya kisasa kwa dhana yake ya Matrixial (mfumo wa mama na wa upendo wa awali), akibadilisha mtazamo wa mhusika wa kibinadamu kwa kuzingatia uhusiano wa kina wa mtu na mama yake tangu enzi za ujauzito.

### Nadharia ya Saikolojia ya Uchambuzi katika Uanaharakati wa Kike 
Wanadharia wa kike kama Juliet Mitchell, Nancy Chodorow, Jessica Benjamin, Jane Gallop, Bracha L. Ettinger, Shoshana Felman, Griselda Pollock, Luce Irigaray, na Jane Flax walitengeneza nadharia ya saikolojia ya uchambuzi ya kike. Wanaamini kuwa saikolojia ya uchambuzi ni muhimu kwa harakati za wanawake, lakini inapaswa kukosolewa na kurekebishwa ili kuondoa athari za mfumo dume.

Shulamith Firestone, katika kitabu chake The Dialectic of Sex, anadai kuwa Freud alikuwa sahihi karibu kabisa, isipokuwa kwamba kila mahali aliposema "uume", alipaswa kusema "nguvu".

Wakosoaji kama Elizabeth Grosz wanamlaumu Lacan kwa kuendeleza mtazamo wa kibaguzi wa jinsia katika saikolojia ya uchambuzi. Lakini wanazuoni kama Judith Butler, Bracha L. Ettinger, na Jane Gallop wameutumia mtazamo wa Lacan kwa njia mpya ili kuendeleza masomo ya jinsia.

Judith Butler ana wasiwasi juu ya mtazamo wa saikolojia ya uchambuzi unaodai kuwa tofauti za kijinsia ni jambo lisilopingika, huku ukiyatafsiri majaribio ya kuhoji ukweli huu kuwa ni upotovu wa kisaikolojia.

### Nadharia ya Fasihi na Masomo ya Jinsia 
Ufeministi wa kifaransa wenye mwelekeo wa kisaikolojia ulishughulikia nadharia za fasihi na sanaa za maonyesho. Urithi wa Virginia Woolf na mwito wa Adrienne Rich kuhusu wanawake kurekebisha maandiko ya fasihi na historia umechochea kizazi cha waandishi wa kike kutoa maandiko yao wenyewe.

Griselda Pollock na wanaharakati wengine wa kike wamechambua mitholojia, ushairi, fasihi, na sanaa kutoka kwa mtazamo wa jinsia.

## Marejeo 
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania