open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George William Kyeyune

Profesa **George William Kyeyune** (alizaliwa 1962) ni msanii na profesa katika Chuo Kikuu cha Makerere, Kampala, Uganda. Anatoa mafunzo ya michoro ya sanamu na historia ya sanaa ya Afrika katika Chuo cha Uhandisi, Ubunifu na Teknolojia hapo Chuo Kikuu cha Makerere, huku akijikita katika sanaa ya kisasa na teknolojia ya kutengeneza chuma.Aidha, yeye ni kasisi mkuu wa Kanisa Kuu la Namirembe nchini Uganda.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wasanii wa Uganda
Gloria Musu-Scott

Gloria Maya Musu-Scott ni mwanasiasa wa zamani na jaji wa Liberia, ambaye aliwahudumu kama Rais wa Mahakama Kuu kuanzia mwaka 1997 hadi 2003. Yeye pamoja na wanajamii wengine watatu walihukumiwa kwa mauaji mwaka 2023, kutokana na kifo cha mpwa wake. Baada ya rufaa, yeye na wanajamii wake walitolewa dhamana na Mahakama Kuu.

## Maisha ya awali na elimu 
Scott alizaliwa Monrovia na ni mwanajamii wa kabila la Grebo. Ana shahada ya kwanza katika Uchumi na shahada ya Sheria kutoka Chuo Kikuu cha Liberia, pamoja na shahada ya uzamili ya Sheria kutoka Shule ya Sheria ya Harvard mwaka 2017.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Liberia
Jamii:Wanasiasa wa Liberia
Beth Wambūi Mūgo

**Beth Wambūi Mūgo** (alizaliwa 11 Julai 1939 katika kaunti ya Kiambu) ni mwanasiasa kutoka Kenya. Anahusiana na Chama cha Party of National Unity na alichaguliwa kuwakilisha Kata ya Dagoretti katika Bunge la Kitaifa la Kenya katika uchaguzi wa bunge wa mwaka 2007

## Kazi ya 
Beth Mūgo amekuwa na kazi yenye mafanikio katika siasa. Alikuwa mbunge mwenza (nominated member) wa Seneti kati ya tarehe 21 Machi 2013 hadi 16 Julai 2017. Pia alikuwa mbunge wa Dagoretti kwa niaba ya Chama cha Party of National Unity. Alikuwa Naibu Waziri wa Elimu (nchini) kati ya mwaka 2006 na 2007. Kati ya Januari na Julai 2003, alikuwa Naibu Waziri wa Utalii.

Hivi sasa, yeye ni Seneta aliyechaguliwa (nominated Senator). Alianza kazi yake tarehe 31 Agosti 2017. Beth Mūgo pia ni mwanachama wa Chama cha Jubilee kuanzia Januari 2017. Mwisho, yeye ni mwanachama wa muungano wa Jubilee Alliance.

## Kazi nyingine 
Yeye ndiye mwanzilishi na Mwamini (Trustee) wa( The Beth Mūgo Cancer Foundation. Seneta Beth Mūgo) ana uzoefu mpana wa kibinafsi na wa kitaalamu katika masuala yanayohusiana na saratani. Wakati alipopatiwa wadhifa wa Waziri wa Afya ya Umma na Usafi wa Mazingira nchini Kenya, Seneta Mūgo aliongoza maendeleo ya Mkakati wa Kitaifa wa Kudhibiti Saratani (2011-2016), kupitishwa kwa Sheria ya Kuzuia na Kudhibiti Saratani (2012), na kuanzishwa kwa Taasisi ya Kitaifa ya Saratani ya Kenya. Pia alipanua mapambano yake dhidi ya saratani kote barani Afrika alipokuwa Mwenyekiti wa Bunge la Afrika na Mawaziri wa Afya dhidi ya Saratani ya Matiti, Kifua na Prostate (2012-2014).

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Waliozaliwa 1939
Sara Korere

**Sara Paulata Korere** ni mwanasiasa kutoka Kenya. Yeye ni mbunge wa Jimbo la Laikipia Kaskazini. 

## Siasa 
Mnamo 2013, aliteuliwa kuwa mbunge wa jimbo la Laikipia Kaskazini. Anajulikana kuwa na vita vya kimwili na Mbunge wa zamani wa Laikipia Kaskazini, Mathew Lempurkel baada ya uteuzi wake. Alishinda kiti hicho wakati wa uchaguzi mkuu wa 2017 na akaapishwa kuingia ofisini.

Mnamo Septemba 18, 2017, anajulikana kutoa ushahidi dhidi ya Mathew Lempurkel kwa kumshambulia mnamo Novemba 21, 2016.

Alichaguliwa tena katika uchaguzi mkuu wa Kenya wa 2022.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Emma Mitchell (mwanasiasa)

**Emma Mitchell** ni mwanasiasa wa Ghana na mtetezi wa masuala ya jinsia. Alihudumu kama Waziri wa Biashara na Viwanda wa Ghana kati ya mwaka 1993 na 1996Alimwelezea *Rawlings* kama mtu ambaye mtindo wake wa uongozi ulijengwa juu ya makubaliano badala ya utawala wa kiimla.

## Waziri wa Biashara na Viwanda 
*Mitchell* alijiuzulu kutoka serikali ya *Rawlings* mnamo Februari 1996. Aliripoti kuwa hatua hiyo ilitokana na kutofautiana kwa maoni na Rais *Jerry Rawlings*. Alieleza kuwa baada ya kuondoka serikalini na ukweli wa mzozo huo kuwekwa wazi, *Rawlings* alimualika kurejea serikalini, lakini alichagua kubaki nje ya serikali

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Watu walio hai
Rachael Kaki Nyamai

**Rachael Kaki Nyamai** ni mwanasiasa wa Kenya. Yeye ni Mbunge wa jimbo la Kitui Kusini katika Kaunti ya Kitui chini ya Chama cha Jubilee.

## Miaka ya Awali na Elimu 
Nyamai alizaliwa mwaka 1976 katika Kaunti ya Kitui . Alipata elimu yake ya msingi na sekondari katika Shule ya Msingi ya Kyatune na Muthale Girls High School kwa mtiririko huo. Baadaye alisomea katika Chuo Kikuu cha Kenyatta, ambako alipata shahada ya kwanza (Bachelor’s) katika Elimu na shahada ya uzamili ya Sosholojia. Kati ya mwaka 2006 na 2009, alisomea katika Chuo Kikuu cha Aarhus, Shule ya Elimu ya Denmark na kupata Daktari wa Filosofia. 

## Kazi 
Alikuwa mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Kenyatta na Chuo Kikuu cha Kusini Mashariki cha Kitui. Alichaguliwa katika bunge la 11 mwaka wa 2013 kwa tiketi ya party NARC na mwaka wa 2017 alishinda uchaguzi tena katika Jubilee chama. Alikuwa Mbunge wa jimbo la Kitui Kusini mnamo 2013, na mjumbe wa Kamati ya Uhusiano ya Bunge la Kitaifa na Kamati ya Biashara ya Bunge. 

## Maisha Binafsi 
Ameolewa na Titus Mavui Ngumu na ana watoto. Pia ni Mkristo shupavu na mzee wa kanisa. Alitoa wimbo wa injili kwa ushirikiano na Justus Myello.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Charity Kathambi Chepkwony

**Charity Kathambi Chepkwony** ni mwanasiasa nchini Kenya aliyezaliwa na kukulia katika kijiji cha Kangeta, Kaunti ya Meru. Alipata elimu yake ya msingi katika Shule ya Msingi Kaongo ka Mau na elimu yake ya sekondari katika Shule ya Upili ya Wasichana ya Mukinduri. Baadaye aliendelea na masomo katika Chuo Kikuu cha Jomo Kenyatta cha Kilimo na Teknolojia ambapo alihitimu na kupata cheti cha Utawala wa Kaunti. Mwaka 2004, alimaliza masomo yake katika Chuo Kikuu cha Nairobi akipata diploma ya Mauzo na Masoko. Pia alihudhuria Chuo Kikuu cha Kenya Methodist na Chuo Kikuu cha Mt. Kenya ambapo alipata shahada ya kwanza katika Utawala wa Biashara na shahada ya uzamili katika Masomo ya Maendeleo.

## Taaluma 
Mwaka 2017 alichaguliwa kuwa Mbunge wa Jimbo la Njoro. Pia aliwahi kufanya kazi kama Karani wa SACCO katika Signon Freight Limited, mwakilishi wa mauzo katika Benki ya Consolidated, na mjumbe wa bodi ya Kenya Literature Bureau chini ya Wizara ya Elimu.

## Siasa 
Mwaka 2013 Chepkwony aligombea kiti cha ubunge Jimbo la Njoro kwa mara ya kwanza lakini hakufanikiwa, Aligombea tena katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2017 na kushinda, akiwashinda wagombea watano wa kiume waliogombea kwa tiketi binafsi. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Flore Maltine Ramarozatovo

Flore Meltine Ramarozatovo ni mwanasiasa wa Madagaska (Malagasy). Ni mjumbe wa Bunge la Taifa la Madagaska, na alichaguliwa kama mbunge kupitia chama cha Tiako I Madagasikara katika Uchaguzi wa Bunge wa Madagaska wa mwaka 2007. Aliwakilisha Jimbo la Soavinandriana.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Madagaska
Etweda Cooper

Etweda Ambavi Gbenyon Cooper, anayejulikana kwa jina la Sugars, ni mwanasiasa na mwanaharakati wa amani kutoka Liberia. Ameelezewa kama “mama mkubwa (doyenne)” na “mama wa harakati” wa harakati za wanawake nchini Liberia. Mwaka 2010, alichaguliwa kuwa meya wa mji wa Edina, Liberia. Baadaye alihudumu kama msimamizi mkuu wa Kaunti ya Grand Bassa kuanzia mwaka 2012 hadi 2015.

## Maisha ya awali na elimu 
Etweda Cooper alizaliwa mjini Edina, katika familia ya tabaka la juu iliyotokana na watumwa waliokuwa wameachiliwa huru, waliotoka Marekani na kuhamia Liberia katika karne ya 19. Alikulia akizungumza Kibassa na Kiingereza cha Liberia. Cooper anajulikana kote nchini kwa jina lake la utani, Sugars. Aliondoka Liberia akiwa kijana na kwenda kusoma chuo kikuu mjini Bern, Uswisi.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Liberia
Jamii:Wanasiasa wa Liberia
Doris Asibi Seidu

Doris Asibi Seidu alikuwa mtaalamu wa elimu, mfanyakazi wa kijamii, na mwanasiasa kutoka Ghana, ambaye alihudumu kama Mbunge wa Jimbo la Chereponi kuanzia mwaka 2005 hadi 2009, alipofariki akiwa bado madarakani. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuwakilisha jimbo hilo katika Bunge la Ghana.

## Maisha ya awali na elimu 
Doris Asibi Seidu alizaliwa mwaka 1969 mjini Accra, Ghana. Alisoma katika Chuo cha Mafunzo ya Walimu cha Bimbilla kuanzia mwaka 1986 hadi 1990, na baadaye akaendelea katika Chuo cha Mafunzo ya Walimu cha Tamale, ambako alipata Cheti cha Ualimu 'A' mwaka 1995.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Chelule Liza

**Chelule Chepkorir Liza** ni mwanasiasa wa Kenya ambaye kwa sasa ni Mwakilishi wa Wanawake wa Kaunti ya Nakuru katika Bunge la Kitaifa.

Kati ya mwaka 2013 na 2017, alikuwa mjumbe wa Seneti ya Kenya, na alichaguliwa kuwa Mwakilishi wa Wanawake wa Nakuru katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2017. Anatarajiwa kuchaguliwa tena mwaka 2022.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Elma Dienda

**Elma Jane Dienda** (alizaliwa 16 Novemba 1964 huko Upington, Northern Cape, Afrika Kusini) ni mwanasiasa na mwalimu wa Namibia. Hivi sasa ni mwanachama wa Democratic Turnhalle Alliance, aliyejiunga na chama hicho miaka minne baada ya kujiuzulu kutoka CoD. Dienda alikuwa mwanachama wa Bunge la Taifa la Namibia tangu alipochukua nafasi ya mwisho ya CoD mwaka 2004 hadi CoD kushindwa kupata kura za kutosha kwake kuchaguliwa upya mwaka 2009. Ana asili ya Afrika Kusini na Malawi.

## Kazi 
Dienda ni mwalimu kwa taaluma, akiwa amepata astashahada ya elimu katika Chuo cha Elimu cha Windhoek na kufanya kazi katika shule ya upili ya Eldorado iliyopo Khomasdal. Pia ana astashahada ya sheria (paralegal) kutoka Legal Assistance Centre. Amehitimu pia mafunzo ya kuwa mshauri katika Catholic AIDS Action. Hivi sasa anahudumu kama Kiongozi Mkuu wa Wafuasi (Chief Whip) wa Popular Democratic Movement bungeni.

## Nafasi za Kisiasa 
Dienda alijiunga na Congress of Democrats (CoD) mwaka 1999, mwaka wa kuanzishwa kwa chama hicho. Pia alishikilia wadhifa wa katibu wa Chama cha Wanawake wa Democrats. Mwaka 2007, aliupinga uchaguzi wa Ben Ulenga kuwa rais wa chama.

Dienda aliiongoza kampeni katika Bunge la Taifa iliyopendekeza ugawaji wa kondomu kwa wafungwa kama njia ya kuzuia kuenea kwa VVU/AIDS. Dienda na wanasiasa wengine wa upinzani walikamatwa kwa kelele na kutowezekana kuzungumza, huku Utoni Nujoma na Petrus Iilonga wakipinga wazo hilo kwa sauti. Wajumbe kadhaa wa SWAPO walikanusha kwamba shughuli za ngono zimewahi kufanyika kwenye gereza.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:wanasiasa wa Namibia
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jumuiya ya Michezo Nyota Nyekundu

**Sociedade Desportiva Crvena Zvezda** (cirílico sérvio: Спортско друштво Црвена звезда, lit. *“Sociedade Desportiva Estrela Vermelha”*), geralmente abreviada como SD Crvena zvezda (cirílico sérvio: СД Црвена звезда) e conhecida internacionalmente como Red Star Belgrade, é um clube multiesportivo sediado em Belgrado, Sérvia.

Os clubes que integram o SD Crvena zvezda conquistaram um total de 901 troféus, incluindo 5 títulos intercontinentais, 12 títulos europeus, 19 títulos regionais, 608 campeonatos nacionais, 237 taças nacionais e 20 Supertaças nacionais e Taças da Liga.

Além disso, atletas do SD Crvena zvezda conquistaram 43 medalhas olímpicas, sendo 7 de ouro, 23 de prata e 13 de bronze.

Como resultado desses sucessos, o SD Crvena zvezda é amplamente reconhecido como o clube multiesportivo mais bem-sucedido da Sérvia.

## Vilabu 
SD Crvena zvezda ina vilabu vya michezo katika taaluma zifuatazo:
Marcella Liburd

**Dame Marcella Althea Liburd** (alizaliwa Julai 1953) ni mwanasiasa kutoka Saint Kitts na Nevis.Yeye ni gavana mkuu wa tano wa Saint Kitts na Nevis tangu 2023. Alipata mafunzo ya ualimu na kisha akasomea sheria na kuwa wakili. Liburd alikuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu kama spika wa bunge la kitaifa la Saint Kitts na Nevis  wakati huo huo akiwa gavana mkuu, na pia alikuwa  gavana mkuu wa kwanza kuteuliwa na mfalme Charles III (badala ya kuhamishwa kutoka utawala wa malkia Elizabeth II). Amehudumu katika nyadhifa mbalimbali za uwaziri ikiwa ni pamoja na kaimu waziri mkuu na mwenyekiti wa upinzani wa Chama cha Labour. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu kama mwenyekiti katika historia ya shirika hilo lenye umri wa miaka 81.

## Maisha ya Awali 
Marcella Liburd alizaliwa Julai, 1953 katika eneo la Basseterre, Saint Kitts na Nevis kwa Anne Eliza na Clement Liburd. Baada ya kusoma shule ya wasichana , ndipo alihitimu shule ya elimu ya sekondari ya Basseterre. Yeye alipata Shahada ya Awali ya Sanaa katika Chuo Kikuu cha West Indies mwaka 1976. Liburd alihudumu hadi mwaka 2008, alipogombea kama mgombea wa jimbo nambari 2, St. Kitts na akachaguliwa kuwa mbunge. Mnamo mwaka 2015, Chama cha Labour kiliondolewa ofisini kwa mara ya kwanza katika kipindi cha miaka ishirini, na kumfanya kuwa mwanachama wa upinzani. Alikuwa naibu kiongozi wa kwanza mwanamke wa Chama cha Labour mwaka 2018 na akateuliwa kuwa Naibu wa Gavana Mkuu mwaka 2022. Liburd aliwekwa kama mwanamke wa kwanza kuwa Gavana Mkuu wa Shirikisho la St Kitts na Nevis mnamo februari 2023. Baadaye wiki hiyo, aliteuliwa kuwa Dame Grand Cross kwa Amri ya Mtakatifu Michael and Mtakatifu George.

## Marejeo 
Jamii:WikiGap JWK 2026
Jamii:Waliozaliwa 1953
Amjad Abu Alala

**Amjad Abu Alala** (Kiarabu: أمجد أبو العلا, alizaliwa Dubai) ni mkurugenzi wa filamu, mwandishi wa muswada na mtayarishaji wa filamu kutoka Sudan, aliyezaliwa na anayeishi katika Umoja wa Falme za Kiarabu. Alipata umaarufu wa kimataifa kupitia filamu yake ya kwanza ya urefu kamili, *You Will Die at Twenty*, iliyotolewa mwaka 2019.

Filamu hiyo ilikuwa kazi ya kwanza kabisa kutoka Sudan kuwasilishwa kuwania Tuzo za Academy katika kipengele cha “Filamu Bora ya Kimataifa”, ingawa haikuchaguliwa katika hatua ya mwisho. Hata hivyo, filamu hiyo imeshinda tuzo katika tamasha mbalimbali za kimataifa za filamu na imeonyeshwa katika nchi nyingi duniani.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu nchi kwa nchi
Barbara Oteng Gyasi

**Barbara Oteng Gyasi** (alizaliwa 5 Oktoba 1964) ni mwanasiasa wa Ghana na aliyewahi kuwa Mbunge wa jimbo la Prestea–Huni Valley katika Mkoa wa Magharibi wa Ghana. Ni mwanachama wa chama cha New Patriotic Party (NPP), na aliwahi kuwa Naibu Waziri wa Ardhi na Maliasili nchini Ghana, pamoja na kuwa Waziri wa Utalii, Utamaduni na Sanaa za Ubunifu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Wanasiasa
Samantha Biffot

**Samantha Biffot** (alizaliwa 1985) ni mwandishi wa skrini, mzalishaji wa filamu na mkurugenzi wa filamu kutoka Gabon na Ufaransa.

## Wasifu
Biffot alizaliwa mwaka 1985 mjini Paris. Wakati wa utoto wake aiishi Gabon, Korea Kusini na Ufaransa, na malezi yake ya kitamaduni mchanganyiko yaliathiri kazi yake ya baadaye ya utengenezaji filamu.

Baada ya kupata stashahada yake ya sekondari (baccalauréat), alisoma katika École Supérieure de Réalisation Audiovisuelle mjini Paris ambako alipata shahada ya filamu mwaka 2007. Baada ya kuhitimu, alikamilisha mafunzo ya vitendo (internships) katika televisheni na filamu nchini Ufaransa.

Biffot alirejea Gabon mwaka 2010 ambako alianzisha kampuni ya uzalishaji iitwayo "Princesse M Production" pamoja na Pierre-Adrien Ceccaldi. Mwaka 2011, aliandaa warsha za uandishi wa miswada ya filamu, uzalishaji, picha na uhariri kama sehemu ya Tamasha la Kimataifa la Filamu fupi za shule lililofanyika Libreville.
Mwaka 2013, mfululizo wake wa televisheni ''L'Œil de la cité* (Jicho la Jiji) ulipokea tuzo ya mfululizo bora wa Afrika katika Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou. Mfululizo huo uliangazia uhalifu wa kimila pamoja na matatizo ya kimazingira na kijamii, huku kila sehemu ikiwa na mafunzo ya kimaadili mwishoni. Alisema alivutiwa na mfululizo wa Marekani *Tales from the Crypt*, na kazi yake ilitengenezwa na Taasisi ya Gabon ya Picha na Sauti.

Mwaka 2016, Biffot alitoa filamu ya kumbukumbu *The African Who Wanted to Fly*, inayoelezea maisha ya bingwa wa kung fu kutoka Gabon, Luc Bendza. Filamu hiyo ilipokea Tuzo Maalum ya Majaji katika Tamasha la Escales Documentaires de Libreville na pia ilitambuliwa kama filamu bora ya kumbukumbu katika Tamasha la Kimataifa la Filamu na Sauti la Burundi mwaka 2017. Pia ilionyeshwa katika Internationales Dokumentarfilmfestival München pamoja na Tamasha la Filamu la Afrika huko New York.

Mwaka 2016, alishirikiana kuandika na kutayarisha toleo la Kiafrika la mfululizo wa televisheni *Parents mode d’emploi*.

Mwaka 2017, aliongoza mfululizo maarufu *Taxi Sagat*, ambamo mchekeshaji Sagat hucheza nafasi ya dereva wa teksi anayewaweka abiria katika hali za kuchekesha.

Biffot alishirikiana na Oliver Messa katika mfululizo wa televisheni wa mwaka 2019 *Sakho & Mangane'', unaohusu polisi wawili wanaoshughulikia kesi zenye mambo ya kimiujiza. Mfululizo huo ulirekodiwa Dakar na ulitumia miaka mitatu kukamilika.

Mnamo Novemba 2019, aliongoza warsha kwa watoto wa Samba kupitia shirika lisilo la kiserikali la Samba Labs, akiamini kuwa vijana nchini Gabon hawapati fursa za kutosha za kujieleza.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Gabon
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
David Kwaku Ziga

**David Kwaku Ziga** (1922–?), alikuwa mwanasiasa na mfinyanzi kutoka Ghana. Alikuwa mbunge wa jimbo la Afadzato kuanzia mwaka 1965 hadi 1966. Pia alikuwa mmiliki na msimamizi mkuu wa Ziga Pottery and Ceramic Works, kampuni iliyojihusisha na utengenezaji wa vyombo vya udongo na kauri.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Wanasiasa
Emiline Rakotobe

**Emiline Rakotobe** ni mwanasiasa kutoka Madagascar. Amewahi kuwa mjumbe wa Baraza la Seneti la Madagascar akiwakilisha eneo la Alaotra Mangoro, na ni mwanachama wa chama cha kisiasa cha Tiako I Madagasikara.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Madagaska
Jamii:Wanasiasa
Fatuma Achani

**Fatuma Mohamed Achani** ni mwanasiasa wa Kenya na Gavana wa Kaunti ya Kwale tangu mwaka 2022. Awali aliwahi kuhudumu kwa miaka kumi kama Naibu Gavana, na ndiye gavana wa kwanza mwanamke Mwislamu nchini Kenya. 

## Maisha 
Achani alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Moi na kuwa mwanasheria pamoja na wakili wa Mahakama Kuu. Katika hatua za awali za taaluma yake, alifanya kazi katika makampuni ya sheria na mashirika ya kutetea haki za binadamu. Baadaye aliajiriwa na Shirikisho la Wanasheria Wanawake la Kenya (FIDA), shirika linalojihusisha na kuwasaidia wanawake na wasichana kupata haki ndani ya mfumo wa sheria.

Katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2013, Salim Mvurya aligombea ugavana wa Kaunti ya Kwale kwa tiketi ya Orange Democratic Movement (ODM), huku Achani akiwa mgombea mwenza wake kama naibu gavana. Tiketi hiyo ilishinda uchaguzi kwa kupata zaidi ya nusu ya kura zote zilizopigwa.

Mnamo Septemba 2016, Mvurya alitangaza kuondoka ODM na kueleza kuwa yeye pamoja na Achani wangewania tena uongozi kupitia Jubilee Alliance katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2017. Uamuzi huo ulipingwa na ODM, ambao uliwatuhumu kwa kushindwa kutekeleza wajibu wao ipasavyo katika Kaunti ya Kwale.

Baada ya Salim Mvurya kuhudumu kwa mihula miwili kama gavana, Achani alichukua nafasi hiyo baada ya kuchaguliwa kuwa Gavana wa Kaunti ya Kwale katika uchaguzi wa mwaka 2022. Kabla ya hapo, alikuwa amejijengea sifa nzuri akiwa naibu gavana, ingawa safari yake ya kuwania ugavana ilikumbwa na upinzani uliotokana na jinsia na dini yake. Hata hivyo, alipata uungwaji mkono mkubwa kutoka kwa Salim Mvurya, William Ruto na chama chao, hali iliyomsaidia kupata ushindi mkubwa. Aliapishwa na Jaji Olga A. Sewe, na kwa ushindi huo akawa gavana wa kwanza mwanamke Mwislamu nchini Kenya.

Achani pia alikuwa miongoni mwa magavana saba wanawake waliochaguliwa nchini Kenya katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2022. Wengine ni pamoja na Susan Kihika wa Nakuru, Gladys Wanga wa Homa Bay, Cecily Mutitu Mbarire wa Embu, Wavinya Ndeti wa Machakos, Anne Waiguru wa Kirinyaga, na Kawira Mwangaza wa Meru. Kwa pamoja, wamekuwa wakijulikana kama **“G-7”** ya magavana wanawake nchini Kenya.

Mnamo mwaka 2024, Achani alitoa fedha za ufadhili kwa ajili ya kusaidia wanafunzi 2,700 waliokuwa wakisoma katika shule za kitaifa. Fatuma Masito, akiwa mwakilishi wa wanawake, alieleza kuwa ufadhili huo ulikuwa na umuhimu mkubwa kwa wanafunzi na familia zao.

Mnamo Julai 2025, Achani alishiriki katika uzinduzi wa kituo kipya cha kuzalishia samaki huko Shimoni, pamoja na Waziri wa Uchumi wa Bluu na Masuala ya Baharini, Hassan Joho, na Betsy Njagi. Fatuma Masito pia alikuwa miongoni mwa viongozi waliohudhuria hafla hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Gifty Eugenia Kwofie

**Gifty Eugenia Kusi** (jina la awali Kwofie) (alizaliwa 11 Februari 1958) ni mwanasiasa kutoka nchini Ghana.

Alikuwa mbunge wa Bunge la Nne la Jamhuri ya Nne ya Ghana akiwakilisha jimbo la Tarkwa-Nsuaem kuanzia mwaka 2001 hadi 2017. Pia ni msaidizi mkuu wa utafiti katika Idara ya Afya ya Jamii katika Shule ya Tiba ya Chuo Kikuu cha Ghana, Korle-Bu.

## Siasa
Kusi alianza safari yake ya kisiasa mwaka 2001, alipogombea na kushinda kiti cha ubunge wa Jimbo la Tarkwa-Nsueam kupitia Chama Kipya cha Uzalendo (NPP). Aliendelea kulishikilia jimbo hilo kwa kipindi cha miaka 16, na hivyo kuwa mbunge katika mabunge ya 3, 4, 5 na 6 ya Jamhuri ya Nne ya Ghana.

Katika shughuli zake za kisiasa na kibunge, amehudumu kama mjumbe wa Kamati ya Nidhamu ya Chama Kipya cha Uzalendo (NPP), Kamati ya Biashara ya Bunge la Ghana, Kamati ya Jinsia na Watoto, pamoja na Kamati ya Afya. Aidha, aliwahi kuwa Naibu Waziri wa Mkoa wa Magharibi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanasiasa
Hassan Khan (Msanii)

**Hassan Khan** (alizaliwa mwaka 1975) ni msanii, mwanamuziki na mwandishi wa asili ya Misri aliyezaliwa Uingereza. Kazi zake zinachanganya nyanja mbalimbali kama vile sanaa ya usakinishaji, vyombo vya kielektroniki, maonesho ya moja kwa moja, sauti, sanamu na video. Mazoea yake ya kisanii yanachunguza miundo ya siasa za kitamaduni na kijamii pamoja na uhusiano wake na sanaa, hasa katika mazingira ya mijini. Anaishi na kufanya kazi mjini Cairo na Berlin. He resides and works in Cairo and Berlin.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Wasanii wa Misri
Jacob Chemla

**Jacob Chemla** (Kiarabu: يعقوب شملا; 1858–1938) alikuwa msanii wa kauri Myahudi kutoka Tunisia, pamoja na kuwa mwandishi, mwandishi wa habari na mtafsiri katika Kiarabu cha Kiyahudi cha Kitunisia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1858
Jamii:Waandishi
Joyce Akoh Dei

**Joyce Adwoa Akoh Dei** (alizaliwa 12 Oktoba, 1964) ni mwanasiasa wa nchini Ghana na mwanachama wa chama cha siasa cha *New Patriotic Party (NPP)*. Aliwahi kuwa mbunge wa jimbo la Bosome-Freho katika mkoa wa Ashanti, Ghana.

## Maisha ya awali na elimu 
Joyce Adwoa Akoh Dei alizaliwa tarehe 12 Oktoba 1965 huko Asiwa, Mkoa wa Ashanti. Ana diploma katika Huduma ya Kikristo, na shahada ya NVQ Level 3 kutoka Baraza la Kitaifa la Sifa za Ufundi na Jiji na Vyama 7306 kutoka Jiji na Vyama. 

## Kazi 
Akoh Dei ni mfanyabiashara na mwanasiasa wa Ghana katika Chama Kipya cha Uzalendo (NPP). Ana cheti cha Ualimu cha ngazi ya 3/Watu Wazima na Elimu Zaidi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Wanasiasa
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Kingwa Kamencu

**Kingwa Kamencu** ni mwandishi kutoka Kenya ambaye alijulikana sana kwa kutangaza nia yake ya kuwania urais katika uchaguzi wa urais wa Kenya wa mwaka 2013. Mnamo Septemba 2011, alizua mjadala mkubwa kwenye siasa za Kenya akiwa mwanamke mchanga zaidi kutangaza azma yake ya kuwania urais akiwa na umri wa miaka 27. Hata hivyo, hatimaye hakutuma rasmi nyaraka zake kuingia katika kinyang'anyiro hicho. 

## Elimu 
Alisoma historia na fasihi katika Chuo Kikuu cha Nairobi, akihitimu kwa heshima ya daraja la kwanza. Mnamo 2009 alipata Udhamini wa Rhodes kusoma katika Chuo cha Wolfson, Oxford. Ana shahada za uzamili katika masomo ya Kiafrika na uandishi wa ubunifu kutoka Chuo Kikuu cha Oxford ambapo alikuwa Rais wa Jumuiya ya Kiafrika.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanasiasa
Leopoldina dos Santos

**Leopoldina dos Santos** alikuwa mwanasiasa kutoka Msumbiji. Mnamo mwaka 1977, alikuwa miongoni mwa kundi la wanawake wa kwanza walioteuliwa kuwa wabunge wa Bunge la Watu (People's Assembly).

## Wasifu
Dos Santos alikuwa mgombea wa chama cha FRELIMO katika uchaguzi wa bunge wa mwaka 1977, ambapo aliteuliwa kuwa mmoja wa wanawake 27 wa kwanza kuingia Bunge la Watu.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Msumbiji
Jamii:Wanawake wa Msumbiji
Phylis Jepkemoi

**Phylis Jepkemoi Bartoo** ni mwanasiasa wa Kenya. Ni mwanachama wa chama cha United Democratic Alliance (UDA) na mbunge wa jimbo la Moiben tangu mwaka 2022. Bartoo aliwahi kuwa mkuu wa kitivo cha sanaa na sayansi za kijamii katika Chuo Kikuu cha Egerton. Alisomea shahada ya kwanza ya Ualimu (B.EdArts) na shahada ya uzamili (master's) katika fani ya fiziolojia ya tiba katika Chuo Kikuu cha Kenyatta. Pia alisoma katika Chuo Kikuu cha Egerton Kenya ambapo alipata shahada ya uzamivu (MA) katika lugha na isimu. Zaidi ya hayo, alisoma katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand nchini Afrika Kusini, ambako alipata shahada ya uzamivu ya Ph.D. katika isimu. Kabla ya kuwa profesa mkuu katika isimu, alikuwa mwenyekiti wa Idara ya Fasihi, Lugha, na Isimu. Amekuwa profesa katika Chuo Kikuu cha Egerton kwa zaidi ya miaka kumi na tano.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanasiasa
Selby Mvusi

**Selby Mvusi** (1929–1967) alikuwa msanii kutoka Afrika Kusini. Alizaliwa Richmond, KwaZulu-Natal, tarehe 18 Juni 1929. Mnamo mwaka 1961 alichukua kazi katika Clarke College, Atlanta, Georgia, Marekani. Alifariki dunia katika ajali ya gari karibu na Nairobi, Kenya, tarehe 10 Desemba 1967. Mnamo mwaka 2015, Elza Miles aliandika wasifu kuhusu Mvusi, uitwao *Selby Mvusi: To Fly with the North Bird South*.

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Waliofariki 1967
Jamii:Waliozaliwa 1929
Annie Noëlle Bahounoui Batende

**Annie Noëlle Bahounoui Batende** (alizaliwa 25 Januari 1963 huko Douala) ni hakimu kutoka Kameruni. Aliteuliwa tarehe 10 Agosti 2020 kuwa rais wa Mahakama Maalum ya Jinai (TCS). Yeye ni mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo tangu mahakama hiyo ianzishwe mwaka 2012. 

## Maisha ya awali na elimu 
Bahounoui Batende alizaliwa Januari 25, 1963, huko Douala. Yeye ni binti wa Léon Bahounoui Batende, mtumishi mwandamizi wa zamani wa umma wa Cameroon, mkurugenzi wa Forodha (1971 hadi 1976), mkurugenzi wa Benki ya Maendeleo ya Cameroon na naibu wa CPDM katikati, (1997 hadi 2002).

Baada ya kupata shahada yake ya kwanza katika shule ya upili ya Général-Leclerc huko Yaoundé, alijiunga na kitivo cha sheria cha Chuo Kikuu cha Paris na hapo, alipata Stashahada ya Masomo ya Juu Maalum katika Sheria (DESS).

Alirudi Kamerun na akashindwa mtihani wa mdomo wa Shule ya Kitaifa ya Utawala na Mahakimu (ENAM) alioupata katika ubalozi wa Kamerun nchini Ufaransa. Alianza kazi kama mthibitishaji na alifanya kazi kwa mwaka mmoja katika kampuni ya mali isiyohamishika kama mshauri wa kisheria. Alichukua shindano la ENAM tena, hatimaye alichaguliwa na kujiunga na shule mwaka wa 1988.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanasheria wa Kamerun
Jamii:wanawake wa Kamerun
Carine Mambou

**Carine Mambou** (alizaliwa 7 Septemba 1984 huko Bafoussam, Kamerun) ni mwandishi wa habari na mwandishi wa vitabu kutoka Kameruni.

Yeye ni mwanzilishi wa shirika lisilo la kiserikali CAD AID Foundation,lililoanzishwa mwaka 2017, na pia ni Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya MEMA GROUP LTD. 

## Kazi 
* Vitabu vya 2017 ː Toleo Langu la Ukweli na Toleo la Ma Des Faits vilivyochapishwa na desiranger.,
* 2021: Mhariri wa vitabu Débout na Udhaifu huu, Nguvu yangu! Na ndoto zangu zinatimia kupitia CAD Publishing,
* 2023: Utalii na Biashara "Unda Bila Mtaji, Gundua kwa Shauku" inachapishwa kwa sasa,
* 2023: Ufeministi Wangu ni Ubinadamu unaochapishwa kwa sasa.

## Tuzo na utambuzi 
* 2018 ː Alishika nafasi ya pili mwanamke baada ya kuigwa Cameroon kupitia shughuli zake katika jarida la Femmes Update,
* 2019: Nishani ya utambuzi kwa kujitolea kwake kwa jamii.
* 2020 ː Asasi Isiyo ya Kiserikali Bora yenye Wakfu wa CAD AID nchini Ireland,
* 2020 ː Tuzo ya kwanza ya CWENA Tuzo kwa mjasiriamali bora mwenye alama ya kimataifa mbele ya wanawake wengine 7 wa biashara wanaoshindana Afrika Kusini,
* 2020 hadi 2022: Yuko kwenye ukurasa wa mbele wa majarida kadhaa ikiwa ni pamoja na, Jarida la Bisous mara mbili (Jalada na tahariri), Jarida la uchumi Valeurs Ajoutées, jarida la LMD, Jarida la Le Messager na MUTATIONS za kila siku nchini Kamerun,
* 2022: Alipokea Tuzo za tatu za CWENA kwa mjasiriamali bora mwenye alama ya kimataifa mbele ya wanawake wengine 20 wa biashara wanaoshindana Afrika Kusini,
* 2023ː Aliteuliwa kuwa Kijana wa Mwezi wa Machi na Umoja wa Afrika/CIEFFA.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waandishi wa Kamerun
Jamii:Wanawake wa Kamerun
Nathalie Beatrice Chinje

**Nathalie Beatrice Chinje**(pia anajulikana kama **Dkt. Nath**) ni mjasiriamali na mshauri wa kimataifa. Yeye ni mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya Upbeat Marketing, na amekuwa akifanya kazi kwa zaidi ya miaka 20 kukuza maendeleo ya sekta binafsi, uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje, na ujasiriamali wa wanawake barani Afrika.

Dkt. Nath ni mjumbe wa Kamati ya Utetezi na Mawasiliano ya Bodi ya Mamlaka ya Sifa za Afrika Kusini (SAQA), ni mtaalamu kwenye Tume ya Umoja wa Afrika (AUC) na Tume ya Kiuchumi ya Umoja wa Mataifa ya  Afrika (UNECA), na pia ni mshauri wa Benki ya Maendeleo ya Afrika (AFDB). 

## Maisha ya kitaaluma 
### Kazi 
Kama mshauri wa kimataifa, Dkt. Nath amekuwa akizishauri taasisi mbalimbali za umma na binafsi katika sekta za huduma za kifedha, habari, mawasiliano na teknolojia, pamoja na rejareja na madini. Ushauri wake umejikita katika masuala ya ujasiriamali, uwezeshaji wa wanawake kiuchumi, ujumuishaji wa jinsia na maendeleo ya sekta binafsi barani Afrika. Tangu mwaka 2016, amekuwa akishauriana na Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB). Pia ni mjumbe wa bodi ya Chama cha Wanawake Wafanyabiashara cha Afrika Kusini, chenye wanachama zaidi ya 25,000, ambako anaongoza kamati ya chapa, masoko na mawasiliano.

Dkt. Nath pia amefanya kazi kimataifa katika kuimarisha mahusiano ya kibiashara kati ya Afrika, Marekani na Ulaya. Amechangia kwa kiasi kikubwa katika kujenga ushirikiano wenye manufaa kwa pande zote, kuwezesha upatikanaji wa masoko mapya, na kutoa ushauri wa kimkakati katika masoko, usimamizi wa biashara, biashara ya kimataifa pamoja na msaada wa kiufundi kwa mashirika na washirika wao barani Afrika.

Mwaka 2004, Dkt. Nathalie Chinje alianzisha kampuni ya UPbeat Marketing. Mbali na kazi yake ya ushauri, pia anatafutwa sana kama mzungumzaji wa kimataifa katika mada zinazohusu ujasiriamali, wanawake wafanyabiashara wa Afrika, biashara ya kimataifa, mnyororo wa ugavi wa kimataifa, biashara barani Afrika na ukombozi wa kiuchumi wa wanawake.

## Marejeo 
Jamii: Wanawake wa Kamerun
Jamii:Watu walio hai
Nacera Belaza

**Nacera Belaza** ni mcheza ngoma na mtengenezaji wa ngoma kutoka Algeria. Anajulikana kwa kutengeneza maonyesho ya ngoma yenye harakati zilezile zinazojirudia, bila mapambo mengi, kwa kutumia mtindo wa kawaida na makini. 

## Wasifu 
Belaza alizaliwa Médéa, Algeria na kuhamia Ufaransa akiwa na umri wa miaka 5. Akiwa mtoto hakuhudhuria madarasa ya densi, badala yake alicheza densi chumbani kwake. Alisoma fasihi ya Kifaransa katika Chuo Kikuu cha Reims Champagne-Ardenne na kisha akaanzisha kampuni yake ya densi mnamo 1989, Kampuni ya Nacera Belaza. Anadumisha uhusiano wake na Algeria,

## Marejeo 
Jamii:wanamuziki wa Algeria
Jamii:Wanawake wa Algeria
Maporomoko ya Maji ya Sapuk

**Maporomoko ya Maji ya Sapuk** (kwa Kiingereza: *Sapuk Waterfalls*) ni kivutio cha utalii kinachopatikana katika Wilaya ya Arumeru, Mkoa wa Arusha, nchini Tanzania. Maporomoko haya yanatokana na vyanzo vya maji vinavyotiririka kutoka katika Mlima Meru. Ni moja ya vivutio vya asili vilivyopo karibu na jiji la Arusha vinavyopendwa kwa utalii wa kutembea kwa miguu (kiing. hiking).

## Jiografia na Mazingira 
Eneo hili lina sifa ya kuwa na ubaridi na uoto wa asili wa kijani kibichi mwaka mzima kutokana na unyevunyevu wa mlima Meru. Maporomoko haya yamezungukwa na misitu ya asili na mashamba ya kahawa yanayomilikiwa na wenyeji wa kabila la Wameru na Wamasai. Mazingira ya hapa yanatoa fursa nzuri kwa wapenzi wa asili kuona ndege mbalimbali na mimea ya kitropiki.

## Jinsi ya Kufika 
Ili kufika katika maporomoko haya, mgeni anapaswa kufuata hatua zifuatazo:
* Kutokea Arusha Mjini: Msafiri anaweza kutumia usafiri wa umma (daladala) zinazoelekea Tengeru au Moshi
* Kuelekea Kijiji cha Sapuk: unapanda na njia ya ofisi ya mkuu wa wilaya kabla ujafiia mataa ya philips Kutoka barabara kuu (Arusha - Moshi Road), unachukua usafiri wa bodaboda au gari binafsi kuelekea kijiji cha Sapuk. Safari hii inapita kwenye barabara za vumbi zinazopita katikati ya mashamba ya ndizi na kahawa, ikichukua takriban dakika 15 mpaka 20.
* Kutembea kwa miguu (kiing. hiking): Hatua ya mwisho inahusisha matembezi ya miguu kwa dakika 30 mpaka 45 kupitia njia yenye mteremko na kupanda. Inashauriwa kuvaa viatu imara vya michezo au vya kupanda milima kwa sababu njia inaweza kuwa na utelezi, hasa wakati wa majira ya mvua.

## Utalii na Uchumi 
Maporomoko ya Sapuk yanatoa fursa za kiuchumi kwa jamii ya kijiji cha Sapuk kupitia:
* Ada ya kuingia: Fedha zinazokusanywa hutumika kwa ajili ya miradi ya maendeleo ya kijiji na utunzaji wa mazingira.
* Ajira: Vijana wa eneo hilo hufanya kazi kama waongozaji watalii (local guides) na kutoa maelezo ya kina ya historia ya eneo hilo.
* Biashara: Wenyeji hupata fursa ya kuuza bidhaa za asili na mazao kama kahawa safi kwa watalii wanaotembelea eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:wilaya ya Arumeru
Jamii:Maporomoko ya Tanzania
Jamii:Utalii wa Tanzania
Gertrude Rwakatare

**Gertrude Pangalile Rwakatare** (31 Desemba 1950 - 20 Aprili 2020) alikuwa mwanasiasa wa Chama cha Mapinduzi (CCM), mbunge, na kiongozi wa kiroho nchini Tanzania. Alifahamika zaidi kama mwanzilishi wa makanisa ya Mikocheni B Assemblies of God (Mlima wa Moto) na mmiliki wa mtandao wa shule za St. Mary’s.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Dkt. Rwakatare alipata elimu yake ya juu katika fani ya maendeleo ya jamii na utawala. Alikuwa na Shahada ya Uzamivu (Ph.D.) katika masuala ya Maendeleo ya Jamii na Elimu ya Kikristo kutoka chuo cha Moody Bible Institute nchini Marekani.

## Utumishi wa Kiroho na Jamii 
Mnamo mwaka 1995, alianzisha kanisa la Mikocheni B Assemblies of God ambalo lilikuja kujulikana sana kama "Mlima wa Moto". Alikuwa mmoja wa wanawake wa kwanza nchini Tanzania kuwa na ushawishi mkubwa kama Askofu.

Mbali na dini, alijikita katika kusaidia jamii kupitia:
* **Elimu:** Alianzisha shule za St. Mary’s ambazo zinatoa elimu kuanzia ngazi ya awali hadi sekondari katika mikoa mbalimbali ya Tanzania.
* **Ustawi wa Jamii:** Alianzisha vituo vya kulelea watoto yatima na wanaoishi katika mazingira magumu.

## Kazi ya Siasa 
Dkt. Rwakatare aliteuliwa kuwa Mbunge wa Viti Maalum kupitia Chama cha Mapinduzi (CCM). Katika utumishi wake bungeni, alijulikana kwa kutetea haki za wanawake, watoto, na kuboresha sekta ya elimu na ustawi wa jamii.

## Kifo na Urithi 
Dkt. Gertrude Rwakatare alifariki dunia tarehe 20 Aprili 2020 katika hospitali ya Rabininsia jijini Dar es Salaam. Kifo chake kilitajwa kuwa pigo kubwa kwa sekta ya dini, siasa, na elimu nchini Tanzania. Hadi sasa, kazi zake zinaendelezwa na familia yake na viongozi wa taasisi alizoziacha .

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Viongozi wa dini wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:waliozaliwa 1950
Jamii:Waliofariki 2020
Abubakar Zubeir bin Ally

**Abubakar Zubeir bin Ally** (alizaliwa mkoa wa Tanga, 1953) ni kiongozi mkuu wa dini ya Uislamu nchini Tanzania, akihudumu kama Mufti na Sheikh Mkuu wa Tanzania. Alichaguliwa kushika wadhifa huo tarehe 10 Septemba 2015 na Baraza la Ulamaa la Baraza Kuu la Waislamu Tanzania (BAKWATA).

## Maisha ya Awali na Elimu 
Sheikh Abubakar Zubeir alipata elimu yake ya dini na ya kawaida nchini Tanzania na nje ya nchi. Ana Shahada ya Uzamivu (PhD) ya heshima kutokana na mchango wake katika uongozi na jamii. Kabla ya kuwa Mufti, alitumikia Baraza la Ulamaa kwa zaidi ya miaka 20 na kushika nafasi mbalimbali za uongozi ndani ya BAKWATA.

* Maboresho ya Kiutawala: Alianzisha Ofisi ya Mufti na kuimarisha mifumo ya kidigitali ndani ya BAKWATA kwa ajili ya usimamizi bora wa mali za Waislamu.
* Elimu: Amekuwa mstari wa mbele kuhimiza Waislamu kusoma elimu ya dini na ile ya dunia. Mnamo mwaka 2024 na 2025, alisisitiza umuhimu wa kuzalisha wataalamu kama madaktari na wahandisi miongoni mwa waumini.
* Ushirikiano wa Kimataifa: Ameimarisha mahusiano kati ya Tanzania na nchi kama Misri, ambapo amekuwa akihudhuria mikutano ya kimataifa ya mafuati (fatwa).
* Maadili ya Jamii: Amekuwa sauti thabiti dhidi ya vitendo vinavyokiuka maadili ya jamii na dini.

## Shughuli za Sasa (2025 - 2026) 
Hadi kufikia mwanzoni mwa mwaka 2026, Mufti Zubeir anaendelea kuongoza jitihada za:  

1. **Maadhimisho ya Miaka 10 ya Uongozi:** Mnamo Septemba 2025, Tanzania iliadhimisha muongo mmoja wa uongozi wake uliotajwa kuwa wa "Mafanikio na Maboresho Makubwa". 

2. **Miradi ya Maendeleo:** Anasimaia ukamilishaji wa miradi mikubwa ya BAKWATA ikiwemo ujenzi wa vyuo vya Kiislamu na vituo vya afya katika mikoa mbalimbali. 

3. **Uongozi wa Kiroho:** Anaendelea kutoa darsa za Tafsiri ya Kurani na kusimamia kamati za mwandamo wa mwezi nchini.

## Marejeo 
Jamii:Waislamu
Jamii:watu wa Tanzania
A. K. Ranganathan

**A. K. Ranganathan** ni mwanasiasa wa India na aliyewahi kuwa Mbunge wa Bunge la Jimbo la Tamil Nadu. Alichaguliwa kama mbunge kupitia chama cha All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam katika uchaguzi wa Bunge la Jimbo la Tamil Nadu wa mwaka 1971, akiwakilisha jimbo la uchaguzi la Vellore.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa
Dennis A'Court

'''Dennis George A'Court''' (27 Julai 1937 – 23 Mei 2021) alikuwa mchezaji wa kriketi mzaliwa wa Wales aliyekipiga kwa klabu ya Gloucestershire. Alikuwa mpiga mpira wa kasi ya kati kwa mkono wa kulia na mpiga mpira wa mkono wa kulia aliyekuwa akicheza nafasi za mwisho katika upigaji. Alicheza kriketi ya daraja la kwanza kwa Gloucestershire kati ya mwaka 1960 na 1963. Alizaliwa Markham, katika jimbo la Monmouthshire, kijiji cha zamani cha wachimbaji wa migodi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2021
Cecilia Akua Edu

**Cecilia Akua Edu** ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa mjumbe wa Bunge la kwanza la Jamhuri ya Nne ya Ghana, akiwakilisha jimbo la Abura/Asebu/Kwamankese chini ya chama cha National Democratic Congress (NDC).

Baada ya kumaliza muhula wake wa miaka minne madarakani, Cecilia alipoteza uteuzi wa chama chake kwa mwenzake wa chama hicho, J. E. Afful. Katika uchaguzi mkuu wa Ghana wa mwaka 1996, J. E. Afful alimshinda Andrew Kingsford Mensah wa chama cha National Patriotic Party (NPP), aliyepata kura 13,088 sawa na asilimia 28.50 ya kura halali zote zilizopigwa, pamoja na Emmanuel F. Appiah-Kubi wa chama cha Convention People’s Party (CPP), aliyepata kura 235 sawa na asilimia 0.50 ya kura halali zote. J. E. Afful alipata kura 20,262 sawa na asilimia 44.10 ya kura halali zote na baadaye alichaguliwa rasmi tarehe 7 Januari 1997.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa
Akanvariva Lydia Lamisi

**Akanvariva Lydia Lamisi** (pia anajulikana kama Lydia Akanvariba Lamisi na Lydia Lamisi Akanvariva) ni muuguzi, mwanasiasa, na mbunge wa Jimbo la Tempane katika eneo la kimila la Kusaug, mkoa wa Juu mashariki ya Ghana. Aligombea katika Uchaguzi Mkuu wa Ghana wa mwaka 2020 katika jimbo lake na kushinda kiti cha ubunge. Aliteuliwa na Rais John Dramani Mahama kuwa Waziri wa Nchi anayeshughulikia Mageuzi ya Sekta ya Umma.

## Maisha ya awali na elimu 
Alizaliwa tarehe 7 Oktoba 1973 katika Tempane, na ni Mkristo. Alisomea Uuguzi na pia ana Shahada ya Sheria.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Christian Aagaard

**Christian O. Aagaard** (22 Januari 1937 – 8 Januari 2022) alikuwa mwanasiasa wa Denmark. Alikuwa mbunge wa Folketing kwa niaba ya chama cha Conservative People’s Party kuanzia mwaka 1984 hadi 1994, na tena kutoka 1997 hadi 1998. Aagaard alifariki tarehe 8 Januari 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Wanasiasa
Tommy Aaron

**Thomas Dean Aaron** (alizaliwa 22 Februari ) ni mchezaji wa zamani wa gofu wa kulipwa kutoka Marekani. Alikuwa mwanachama wa PGA Tour katika miaka ya 1960, 1970 na 1980. Aaron anajulikana zaidi kwa kushinda mashindano ya Masters ya mwaka 1973. Pia anakumbukwa kwa kosa lililotokea katika Masters ya mwaka 1968, ambapo aliandika alama 4 badala ya 3 kwenye kadi ya alama ya Roberto De Vicenzo, jambo lililomzuia De Vicenzo kushiriki katika mchujo wa kuwania ubingwa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Fredrick Shoo

**Fredrick Onael Shoo** ni kiongozi mwandamizi wa dini nchini Tanzania aliyekuwa Mkuu wa Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania (KKKT) kuanzia mwaka 2015 hadi Januari 2024. Pia ni Askofu wa Dayosisi ya Kaskazini (Moshi). Anafahamika kimataifa kwa jitihada zake za kupambana na mabadiliko ya tabianchi.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Askofu Shoo alizaliwa mkoani Kilimanjaro. Alipata elimu yake ya teolojia nchini Tanzania na baadaye nchini Ujerumani ambako alitunukiwa Shahada ya Uzamivu (Ph.D.). Elimu yake nchini Ujerumani ilimsaidia kujenga mahusiano ya karibu kati ya KKKT na makanisa ya Kilutheri ya Ulaya na duniani kote kupitia Shirikisho la Kilutheri Duniani (LWF).

## Uongozi wa Kanisa 
Mnamo mwaka 2015, alichaguliwa kuwa Mkuu wa Kanisa la KKKT akichukua nafasi ya Askofu Alex Malasusa. Chini ya uongozi wake:
* Alisimamia umoja ndani ya dayosisi 28 za kanisa hilo nchini Tanzania.
* Aliongoza maadhimisho ya miaka 500 ya Matengenezo ya Kanisa (Reformation) mwaka 2017.
* Alijulikana kwa kutoa matamko ya kijamii na kisiasa yaliyolenga kuhimiza haki, amani, na utawala bora nchini Tanzania.

## Harakati za Mazingira 
Askofu Shoo amepata umaarufu mkubwa kama "Askofu wa Miti". Amekuwa akihimiza waumini na wananchi kwa ujumla kupanda miti kama sehemu ya ibada na utunzaji wa mazingira. Jitihada zake zimelenga zaidi kuokoa barafu za Mlima Kilimanjaro zinazotoweka kutokana na ongezeko la joto duniani. Kupitia kampeni zake, mamilioni ya miti yamepandwa mkoani Kilimanjaro.

## Kustaafu 
Mnamo mwezi Januari 2024, Askofu Shoo aling'atuka katika nafasi ya Mkuu wa Kanisa (KKKT) baada ya kumaliza muda wake kisheria na kumkabidhi kijiti Askofu Alex Malasusa. Anaendelea na utumishi wake kama Askofu wa Dayosisi ya Kaskazini.

## Marejeo 
Jamii:Viongozi wa dini wa Tanzania
Hanna Abboud

**Hanna Abboud** (Kiarabu: حنا عبود) ni mwandishi, mkosoaji, mtafsiri na mtaalamu wa mitholojia. Alizaliwa mwaka 1937 katika kijiji cha Qalatiyya, wilaya ya Tal Kalakh, mkoa wa Homs. Alipata elimu yake mjini Homs, kisha akahitimu kutoka Chuo Kikuu cha Damascus kwa shahada ya kwanza katika Lugha na Fasihi ya Kiarabu. Alifanya kazi kama mwalimu, sambamba na kazi yake ya uhariri katika jarida la *“Foreign Literature”* na jarida la *“The Literary Attitude”* linalotolewa na Muungano wa Waandishi wa Kiarabu mjini Damascus. Ni mwanachama wa Jumuiya ya Ukosoaji wa Fasihi ya Muungano wa Waandishi wa Kiarabu.

Anachukuliwa kuwa miongoni mwa wakosoaji muhimu wa ushairi katika nusu ya pili ya karne ya ishirini. Ameandika vitabu vingi kuhusu ukosoaji wa fikra za kifalsafa na kisiasa, uchumi wa fasihi, pamoja na tafsiri za ukosoaji na nadharia za fasihi.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi
Sidney Abbott

**Sidney Abbott** (11 Julai 1937 – 15 Aprili 2015) alikuwa mwanaharakati wa kike wa Marekani, mtetezi wa haki za wasagaji, na mwandishi. Alikuwa mwanachama wa zamani wa kundi la Lavender Menace. Kwa kushirikiana na Barbara Love, aliandika kitabu *Sappho Was a Right-on Woman: A Liberated View of Lesbianism*. Abbott alikuwa miongoni mwa wanachama waliokuwa wazi, wenye sauti na wenye ushawishi mkubwa ndani ya shirika la National Organization for Women (NOW), akisaidia kulielekeza shirika hilo si tu kwenye haki za wanawake kwa ujumla, bali pia kwenye haki za wasagaji.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Waandishi
Mohsen Abdel Hamid

**Mohsen Abdel Hamid** (aliyezaliwa 1937; Kiarabu: محسن عبد الحميد) ni mwanasiasa na msomi wa Kiislamu kutoka Iraq. Alikuwa mwanachama wa Baraza la Mpito la Uongozi la Iraq, lililoanzishwa baada ya uvamizi wa Marekani nchini Iraq mwaka 2003. Mnamo Februari 2004, alihudumu kama rais wa baraza hilo. Pia aliwahi kuwa Rais wa Baraza la Uongozi la Iraq, akihesabiwa kama Waziri Mkuu wa 42 wa Iraq.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Wanasiasa
Serikbolsyn Abdildin

**Serikbolsyn Abdildaevich Abdildin** (Kazakh: Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин; 25 Novemba 1937 – 31 Desemba 2019) alikuwa mtaalamu wa uchumi na mwanasiasa kutoka Kazakhstan. Alihudumu kama Katibu Mkuu wa Chama cha Kikomunisti kuanzia mwaka 1996 hadi 2010, na alikuwa mwanachama wa Mazhilis (bunge la chini la Kazakhstan) kati ya mwaka 1999 na 2004. Abdildin pia alikuwa mgombea wa urais katika uchaguzi wa mwaka 1999.

Anatajwa mara nyingi kama "baba wa taifa" kwa mchango wake katika kuanzisha mfumo wa bunge na kuandaa katiba ya kwanza ya Kazakhstan wakati wa miaka ya mwanzo ya uhuru wa nchi hiyo. Kama mwanachama wa Chama cha Kikomunisti, Abdildin alikuwa mkosoaji makini wa demokrasia na aliitaka serikali kuanzisha mfumo wa vyama vingi na utawala wa sheria.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Wanasiasa
Hayel Abdul Hamid

**Hayel Abdul Hamid**, anayeitwa Abu al Hol (Kiarabu: هايل عبد الحميد; 1937–1991), alikuwa Mpalestina na mwanachama wa kundi la Fatah. Alifanya kazi katika taasisi mbalimbali za Fatah na alikuwa mkuu wa usalama wa kundi hilo. Alitekwa maisha katika nyumba yake huko Carthage, Tunisia, tarehe 14 Januari 1991 pamoja na wanachama wengine wa Fatah, Salah Khalaf na Fakhri Al Omari.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 1991
Elia Mpanzu

**Elia Mpanzu** (alizaliwa mnamo 2002) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Kwa sasa, anatumikia klabu ya Simba SC ya nchini Tanzania akicheza katika nafasi ya winga wa mashambulizi.

## Maisha ya Soka 
Mpanzu alianza kujipatia umaarufu nchini kwao Kongo akiwa na klabu mashuhuri ya AS Vita Club ya jijini Kinshasa. Akiwa na AS Vita, alionyesha uwezo mkubwa wa kasi, chenga, na kupiga krosi zilizowavutia maskauti wa klabu mbalimbali barani Afrika. Uwezo wake wa kucheza nafasi zaidi ya moja mbele ulimfanya kuwa mchezaji muhimu katika kikosi hicho.

## Kujiunga na Simba SC 
Mnamo mwaka 2024, Elia Mpanzu alisajiliwa na klabu ya Simba SC ya Tanzania ili kuimarisha safu yao ya ushambuliaji kwa ajili ya mashindano ya Ligi Kuu ya Tanzania (NBC Premier League) na mashindano ya kimataifa. Usajili wake ulipokelewa kwa matumaini makubwa na mashabiki wa klabu hiyo kutokana na rekodi yake nzuri akiwa na AS Vita.

## Sifa za Uchezaji 
Mpanzu anajulikana kwa sifa zifuatazo uwanjani:
* **Kasi:** Ana uwezo mkubwa wa kukimbia na mpira na kuwacha walinzi wa timu pinzani.
* **Chenga:** Ni fundi wa kupiga chenga za kuudhi zinazofungua mianya kwenye safu ya ulinzi.
* **Ushirikiano:** Pamoja na ufungaji, amekuwa akitengeneza nafasi nyingi za mabao kwa washambuliaji wenzake.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Elia Mpanzu kwenye Transfermarkt

Jamii:Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Wachezaji wa Simba S.C.
Jamii:Waliozaliwa 2002
Farooq Abdullah

**Farooq Abdullah** (alizaliwa 21 Oktoba 1937) ni mwanasiasa wa India ambaye kwa sasa ni rais wa chama cha Jammu & Kashmir National Conference. Amehudumu kama waziri mkuu wa Jammu na Kashmir mara kadhaa kuanzia mwaka 1982 hadi 2002, na pia alikuwa waziri wa umoja wa Nishati Mpya na Mbadala kati ya mwaka 2009 na 2014. Baba yake, Sheikh Abdullah, alikuwa waziri mkuu wa kwanza aliyeteuliwa wa Jammu na Kashmir. Farooq Abdullah ni baba wa Omar Abdullah, ambaye kwa sasa ni waziri mkuu wa Jammu na Kashmir.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1937
Jamii:Wanasiasa
Tahrunessa Abdullah

**Tahrunessa Ahmed Abdullah** (alizaliwa 21 Aprili 1937) ni mwandishi na mtetezi wa haki za binadamu kutoka Bangladesh. Anajulikana kwa utafiti wake na mchango wake mkubwa katika kuboresha maisha ya wanawake vijijini Bangladesh kupitia ushirikiano wake na Taasisi ya Maendeleo ya Vijijini Bangladesh (Bangladesh Academy for Rural Development). Mnamo mwaka 1978, alikuwa Mbangladeshi wa kwanza kupokea Tuzo ya Ramon Magsaysay katika kundi la uongozi wa jamii.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waandishi