open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ziara ya Bikira Maria

wa Kiorthodoksi katika kanisa la Mt. George huko Kurbinovo, Masedonia Kaskazini.]]
**Ziara ya Bikira Maria** (pia: *Maamkio*) ni ile iliyofanywa na Mama wa Yesu, alipokuwa mjamzito tangu siku chache, kwa Elizabeti, aliyekuwa na mimba ya miezi sita katika uzee wake (Lk 1:39–56). Lengo lilikuwa kumhudumia hadi ajifungue mtoto, Yohane Mbatizaji, miezi mitatu baadaye. 

Kadiri ya Injili, walipokutana tu, Roho Mtakatifu alimjaza kwanza Yohane Mbatizaji awe nabii, tena zaidi ya nabii (Math 11:9), naye aliruka kwa shangwe tumboni mwa mama yake, tena Elizabeti mwenyewe aliyetambua ujauzito wa Maria na hivyo kumpongeza kuwa mbarikiwa kuliko wanawake wote na mwenye heri kwa kuwa alisadiki kwamba aliyoambiwa na Bwana yatatimia.

Akiitikia unabii wao, Maria alimtolea Mwenyezi Mungu utenzi wa sifa maarufu kwa jina la neno lake la kwanza katika Kilatini, Magnificat .

Tukio hilo la kusisimua linaadhimishwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo tarehe 31 Mei au 2 Julai katika Ukristo wa Magharibi na 30 Machi  au Jumapili mojawapo ya Majilio  katika Ukristo wa Mashariki. 

Katika Rozari linakumbukwa kama fumbo la pili la furaha.

Pia limekuwa asili ya kazi nyingi za huruma na sanaa ya Kikristo.

## Habari katika Injili
Siku zile Mariamu aliondoka, akaenda upesi eneo la milimani katika mji wa Yuda; Aliingia katika nyumba ya Zakaria na kumsalimia Elizabeti. Ikawa, mara Elizabeti aliposikia salamu ya Mariamu, mtoto tumboni mwake akaruka kwa furaha; na Elizabeti akajazwa Roho Mtakatifu; na akasema kwa sauti kuu, akasema: «Umebarikiwa wewe katika wanawake na mzao wa tumbo lako amebarikiwa; na anijilie wapi mama wa Bwana wangu? Kwa maana, mara sauti ya salamu yako ilipofika masikioni mwangu, mtoto tumboni mwangu aliruka kwa furaha. Mwenye furaha yule ambaye ameamini kwamba yale aliyoambiwa kutoka kwa Bwana yatatimizwa!” (Injili ya Luka 1:39-45)

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 187-188
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 156-157
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 54

## Viungo vya nje 
* The Meeting of the Mother of God and Saint Elizabeth – Orthodox icon and synaxarion
Maneno saba

wa James Tissot, 1890 hivi.]]

**Maneno saba** katika Ukristo ni yale ambayo Yesu aliyatamka akiwa msalabani na yamerekodiwa katika Injili nne. 

Kati yake, matatu yanapatikana katika Injili ya Luka tu, mawili katika Injili ya Yohane tu. Lingine linapatikana katika Injili ya Mathayo na Injili ya Marko vilevile. Lingine tena limerekodiwa na Yohane lakini Mathayo na Marko wamelidokeza. 

Katika Mathayo na Marko, Yesu Kristo anamlilia Mungu. Katika Luka, yeye anawasamehe wauaji wake, anamfariki mhalifu aliyetubu, na kumkabidhi Baba roho yake. Katika Yohane, Yesu anasema na mama yake na mwanafunzi mpendwa, anatokeza kiu yake, na kutangaza utimilifu wa kazi na maisha yake yote kadiri ya mpango wa Mungu.

Maneno ya buriani ya mtu yeyote yanatiwa maanani sana. Yanaweza kusaidia kuelewa nini ilikuwa muhimu kwake. Ilikuwa hivyo hasa kwa Yesu aliyeweza kusema machache tu kutokana na hali yake.

Tangu karne ya 16 maneno hayo yametumika sana katika mahubiri ya madhehebu mbalimbali siku ya Ijumaa kuu, na vitabu vingi vimetungwa kuyafafanua. 

Watunzi mbalimbali waliyatia katika muziki.

Mpangilio wa kawaida ni huu:

# Lk 23:34 
# Lk 23:43
# Yoh 19:26–27
# Math 27:46 na Mk 15:34
# Yoh 19:28
# Yoh 19:30
# Lk 23:46

## Tanbihi
## Marejeo
* ''The Reader's Encyclopedia'', Second Edition 1965, publisher Thomas Y. Crowell Co., New York, editions 1948, 1955, pp. 917–18

## Viungo vya nje
* The Seven Last Words of Christ, Rev. Dr. Mark D. Roberts, Patheos
*
Ike Nwala

**Ike Nwala** (*アイクぬわら*, amezaliwa Brooklyn, New York City, 3 Juni 1986) ni mchekeshaji na mwimbaji kutoka Marekani.

## Maisha yake
Wakati Ike aliongozwa na programu ya televisheni ya Kijapani, aliamua kuwa mchekeshaji na kwenda Japani. 

Hivi sasa anafanya kazi kama mshiriki wa kikundi kinachoitwa Choshinjuku.

## Filmografia
**Yo-kai Watch: Soratobu Kujira to Double no Sekai no Daibōken da Nyan!* 
**Yo-kai Watch Shadowside: Oni-ō no Fukkatsu* (2017) 

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*Profaili rasmi
*Ike Nwala on Instagram 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Wafiadini wa Kapadokia waliovunjwa miguu

'''''' (walifia dini Kapadokia, katika Uturuki wa leo, 303 hivi) walikuwa Wakristo ambao waliuawa namna hiyo wakati wa dhuluma ya kaisari Maximian.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 23 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Anibale Maria di Francia

ya Mt. Anibale Maria di Francia huko Bay, Laguna.]]
**Anibale Maria di Francia** (Messina, Sicilia, Italia, 5 Julai 1851 &ndash; Messina, 1 Juni 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki aliyeanzisha mashirika mawili ya kitawa ili kumuomba Mungu alijalie Kanisa lake lizae mapadri watakatifu wengi: Mapadri Warogasyonisti na Mabinti wa Ari ya Kimungu. 

Pia alijenga nyumba kadhaa kwa ajili ya mayatima na kuwanyoshea fukara wote mikono yenye huruma ya Mungu.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 7 Oktoba 1990 halafu mtakatifu tarehe 16 Mei 2004.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint Hannibal Mary Di Francia Apostle of the Divine Will
*Hannibal Mary Di Francia bio
*Hannibal Mary Di Francia bio
*Address of John Paul II to the Rogationist Fathers, May 16, 1997
*Homily of John Paul II, May 16, 2004
Filipo Smaldone

yake.]]
**Filipo Smaldone** (Napoli, Campania, Italia, 27 Julai 1848 &ndash; Lecce, Puglia, 4 Juni 1923) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki aliyeshughulikia maisha yake yote malezi ya kiutu na ya Kikristo ya mayatima, mabubu na viziwi akaanzisha shirika la kitawa la Masista Wasalesiani wa Mioyo Mitakatifu . 

Alikuwa pia na uwezo mkubwa wa kuhubiri na kutoa katekesi.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 12 Mei 1996 halafu Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Oktoba 2006.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Saints SQPN
* Catholic Forum
* Salesian Missions
Rafaeli Guizar

[thumb|250px|[Kaburi la Mt. Rafaeli Guízar Valencia huko Jalapa.]]
'''''' (Cotija, Meksiko, 26 Aprili 1878 - Mji wa Meksiko, 6 Juni 1938) alikuwa askofu mkuu wa Veracruz-Jalapa kuanzia mwaka 1919.

Kwa kuwa alijihusisha na vita vya Cristeros aliondolewa jimboni mwake ikambidi aishi na kuendelea na uchungaji wake mafichoni jijini Mji wa Meksiko hadi kifo chake .

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 29 Januari 1995, halafu Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Oktoba 2006. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Meksiko
Umbo la baobonye

thumb|490x490px|Umbo la baobonye linaloitwa "QWERTY".
**Umbo la baobonye** (kwa Kiingereza: *keyboard layout*) ni mpangilio wa vibonyezo vya baobonye la tarakilishi au la taipureta.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Kompyuta
Kigogo

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia makala ya kigogo (maana)
250px|thumb|Vigogo
250px|thumb|Vyelezo kwenye mto Volga, Urusi
**Kigogo** ni shina la mti lililokatwa. Kiuchumi kigogo ni chanzo cha ubao unaokatwa kwa matumizi ya kibinadamu. 

Kigogo huwa pia chanzo cha mtumbwi (chombo kidogo cha usafiri wa majini) na chelezo ambacho ni vigogo vilivyounganishwa.

## Maana ya ziada
Kutokana na ukubwa na uzito wa kigogo neno hili linatumiwa pia kumtaja mtu muhimu katika jamii.

Jamii:miti
Kigogo (maana)

**Kigogo** inaweza kumaanisha
* Kigogo, sehemu kubwa ya shina la mti
* kutokana na maana ya juu "kigogo" inamtaja pia mtu muhimu, mkubwa katika jamii
* Kigogo (lugha) ni lugha nchini Tanzania
* Kigogo, kata ya wilaya ya Kinondoni, Dar es Salaam
Karitoni na wenzake

ya Kirusi ya Mt. Yustino, mwalimu wao.]]
'''''' Karito, Evelpisto, Gerasi, Peoni na Liberiani (walifariki Roma, Italia, kati ya 162 na 168) walikuwa wanafunzi sita wa Yustino ambao waliuawa pamoja naye kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya Dola la Roma.

Hati za mateso yao zimetunzwa hadi leo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Roma ya Kale

Jamii:Watakatifu wa Italia
Prokolo wa Bologna

ya Mt. Prokolo iliyochongwa na Michelangelo, Bologna, Italia.]]
**Prokolo wa Bologna** (alifariki Bologna, leo katika mkoa wa Emilia-Romagna, Italia, 304 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa kupigiliwa misumari minene wakati wa dhuluma ya kaisari Diocletian dhidi ya ukweli wa imani hiyo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Fortunati wa Montefalco

[thumb|250px|[Mchoro wa ukutani ukimuonyesha Mt. Fortunati.]]
**Fortunati wa Montefalco** alikuwa padri wa Kanisa Katoliki aliyeishi kati ya karne ya 4 na ya 5 katika Italia ya Kati, akifanya uchungaji kama paroko pamoja na kufanya kazi kwa bidii ili kujitegemea na kusaidia fukara wenzake, akitoa hivyo maisha yake kuhudumia wengine.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Convento di San Fortunato with frescoes by Gozzoli

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 400
Kaprasi wa Lerins

na monasteri ya Lérins.]]
; kile cha Mt. Honorati kiko kushoto.]]
**Kaprasi wa Lerins** (alifariki Lerins, Provence, Ufaransa, 430) alikuwa mkaapweke wa Kanisa Katoliki aliyeanzisha monasteri katika kisiwa kidogo kisichokaliwa na watu kati ya visiwa vya Lerins pamoja na Honorati wa Arles ili kufuata mifano ya Mababu wa jangwani kadiri ya kanuni ya Pakomi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Online: Caprasius
*Saint of the Day, June 1  at *SaintPatrickDC.org*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 430

Jamii:Wamonaki
Jamii:watawa waanzilishi
Simeoni wa Siracusa

lake huko Trier.]]
**Simeoni wa Siracusa** (pia: **wa Trier**; Siracusa, Sicilia, Italia, 987; Trier, Rheinland-Pfalz, Ujerumani, 1035) alikuwa mkaapweke na shemasi mwenye asili ya Ugiriki aliyeishi sehemu mbalimbali za Palestina na katika Mlima Sinai.

Baada ya matukio mengi aliishia Ujerumani amejifungia katika mnara hadi kifo chake.

Tarehe 5 Januari 1047, Papa Klementi II alimtangaza mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni au 1 Mei .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Eberwin, ‘De sancto Symeone, recluso in porta Trevirensi’, Acta Sanctorum, Jun 1, cols 0089A-0101E.
* Maurice Coens, ‘Un document inédit sur le culte de S. Syméon, moine d’orient et reclus a Trèves’, Analecta Bollandiana 68 (1950), 181-96.

## Viungo vya nje
* Trier people over 2025 years

Jamii:Waliozaliwa 987
Jamii:Waliofariki 1035

Jamii:Wamonaki
Jamii:Mashemasi

Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Eneko wa Onya

wa Francisco de Goya y Lucientes.]]
**Eneko wa Onya, O.S.B.** (pia: **Íñigo, Enecus, Ennecus, Innicus, Enecón**; Calatayud, 1000 hivi; Oña, 1 Juni 1068) alikuwa mkaapweke wa Hispania kabla hajaanza urekebisho wa monasteri ya Wabenedikto kwa ombi la mfalme na kuishia kama abati wa Oña.

Mtu wa amani, alipofariki alililiwa na Wayahudi na Waislamu pia.

Papa Aleksanda IV alimtangaza mtakatifu tarehe 18 Juni 1259.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Juan Bautista Dameto, José María Sánchez Molledo, and Francisco Javier Lorenzo de la Mata. 2000. *Historia de San Íñigo, Abad del Real Monasterio de San Salvador de Oña*. Calatayud: Departamento de Cultura, ISBN 84-606-3013-7.
*Ángel Canellas López. 1979. "García Sánchez de Nájera, Rey de Pamplona (1035–1054)." *Cuadernos de investigación: Geografía e historia*, 5(2):135–156.

Jamii:Waliozaliwa 1000
Jamii:Waliofariki 1068

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Erasmo wa Formia

cha Mt. Erasmus, Poussin.]]
**Erasmo wa Formia** (pia: **Elmo**; alifariki Formia, leo katika mkoa wa Lazio, Italia, 303 hivi) alikuwa askofu aliyeuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian dhidi ya imani hiyo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 2 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* *The Golden Legend (Saint Erasmus)* – e-text adapted from Wynken de Worde's edition of 1527.
* Saint of the Day, June 2: *Erasmus of Formia*  at *SaintPatrickDC.org*

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Nikola wa Trani

ya Mt. Nikola wa Trani.]]
**Nikola wa Trani** (Steiri, Beotia, Ugiriki, 1075 - Trani, Puglia, Italia, 2 Juni 1094) aliishi ujana wake bila makao maalumu, akishika msalaba mikononi na kukariri daima "Kyrie, eleison" ("Bwana, utuhurumie"). Jambo hilo lilimfanya adharauliwe na kudhulumiwa na wengi, lakini yeye hakupotewa na utulivu wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 2 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Cioffari, Gerardo, 1994: *San Nicola Pellegrino*. Levante editore
*Archdiocese of Trani, Barletta, Bisceglie and Nazareth (publ.), 2004: *San Nicola il Pellegrino: Atti, testimonianze e liturgie in occasione dei festeggiamenti del IX centenario della sua morte. 10 anni dopo*. Trani

## Viungo vya nje
*Santiebeati.it: San Nicola il Pellegrino
*Traniviva.it (official portal of the municipality of Trani): account of Saint Nicholas of Trani
Klotilda malkia

.]]
**Klotilda malkia** (pia: **Chrotechildis**, **Chrodigilde** au **Rotilde**; Lyon, Ufaransa 475 - Tours, Ufaransa, 3 Juni 545) alikuwa mtoto wa Kilperiko II, mfalme wa Burgundy, halafu mke wa Klovis I, mfalme wa Wafaranki, ambao wazao wake wakaja kutawala kwa miaka zaidi ya 200. 

Tangu alipoolewa (493) alijitahidi kumvuta mumewe kwenye Ukristo hadi akafaulu kwa sala zake kumfanya abatizwe (496). Tukio hilo likawa na matokeo makubwa kwa historia ya Kanisa na ya Ulaya nzima, kwa kuwa kabila lote lilimfuata kuingia Kanisa Katoliki bila kupitia Uario uliowahi kufuatwa na makabila mengine ya Kijerumani. Ushirikiano wa Wafaranki na Mapapa ukaandaa mwanzo wa Dola Takatifu la Kirumi wakati wa Karolo Mkuu. 

Baada ya kufiwa mumewe alikwenda kuishi monasterini asitazamwe tena kama malkia, bali tu kama mtumishi wa Bwana, pamoja na kusaidia maskini na kujenga makanisa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Viungo vya nje
Lifardi

.]]
**Lifardi** (Mans, Ufaransa, karne ya 6 - Meung-sur-Loire, Orleans, 570 hivi) alikuwa gavana wa Orleans ambaye kufikia umri wa miaka 40 aliacha utawala akawa shemasi, halafu mkaapweke, padri na baadaye alianzisha monasteri ambapo alifariki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Juni..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Les Vies des saints pour tous les jours de l'année, tirées des auteurs les plus célèbres avec des réflexions chrétiennes sur chacune d'icelles, Claude Proust, chez Nicolas de Lacourt, 1724.
* La Vie Des Saints Pour Tous Les Jours De L'Année, Robustel, 1714.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Wakaapweke

Jamii:Mapadri
Jamii:watawa waanzilishi
Butare

thumbnail|right|280px|Sehemu mojawapo katika mji wa Butare
 	thumb|ramani ya mi wa Butare
'''''' ni mji ulioko kusini mwa Rwanda.

Mwaka 2005 ulikuwa na wakazi 89,600.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Kusini (Rwanda)
Byumba

thumb|Picha ikionesha wakazi wa Byumba.

thumb|Picha ya ramani ikionesha eneo la Byumba nchini Rwanda
'''''' ni mji ulioko kaskazini mwa Rwanda.

Mwaka 2005 ulikuwa na wakazi 70,593.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Rwanda)
Wafiadini wa Plovdiv

'''''' (walifariki Plovdiv, Bulgaria ya leo, 304 hivi) walikuwa Wakristo 38 waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya makaisari Diokletian na Maximian. 

Majina ya wenyeji ni: Gayo, Timotheo, Palmato, Mesto, Nikoni, Difilo, Domesi, Masimo, Neofito, Vikta, Rino, Saturnini, Epafrodito, Kercas, Zotiko, Kronio, Anto, Oro, Zoilo, Tirano, Agatho, Pastene, Akile, Panteri, Krisanti, Atenodoro, Pantaleone, Teosebe na Genetlio. 

Wengine kutoka Bizanti walikuwa: Orione, Anatilino, Molia, Eudoimone, Silvano, Sabino, Eustasi, Stratone na Bosba.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 24 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Gisenyi

thumbnail|right|280px|Pembezoni mwa Ziwa Kivu katika mji wa Gisenyi. 
thumb|Taxi huko stesheni.
	thumb|Rammani ya Gisenyi

**Gisenyi** au **Kisenyi** ni mji ulioko magharibi mwa Rwanda na unapatikana katika wilaya ya Rubada. Mji unajumuisha na Goma na upo mpakani wa Rwanda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka, 2005 ulikuwa na wakazi 83,623.

Pia umepitiwa na Ziwa Kivu ambalo linapelekea uwepo wa michezo ya majini, hoteli. Pia mji huu ni makazi  ya kiwanda cha Bralirwa ambacho hutegeneza vinywaji baridi kama Primus, Guinness, Amstel na kuna kiwanda kama Coca-Cola ambacho nacho hufanya kazi ya kuzalisha vinywaji baridi. 

Gisenyi ni mji mdogo ukilinganisha na mji wa jirani Goma lakini mji wa Gisenyi umeendelea kwa kiasi kikubwa mnamo mwaka 2011 ambapo kulikuwa na barabara na huduma nyingine nyingi.                     

Mlima Nyiragongo ni mlima wa volkano kati ya Gisenyi na Goma ambao uliwahi kulipuka mwaka 1977, tena mwaka 2002 na mji uliathiriwa kwa 15% kati ya 40% ya janga hilo lakini hawatodhurika sana endapo janga hilo litatokea tena.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Magharibi (Rwanda)
Cyangugu

thumb|Cyangugu

 katika mji wa Cyangugu.]]
'*** (awali: **Shangugu*') ni mji ulioko magharibi mwa Rwanda. Unaundwa na Cyangugu yenyewe na Kamembe.

Ndiyo makao makuu ya wilaya ya Rusizi. Mto Ruzizi unatenganisha mji huo na mji wa Bukavu ulioko mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Mwaka 2015 ulikuwa na wakazi 63,883.

## Kamembe
Kamembe ni moja ya sehemu mbili zinazounda mji huo ulioko magharibi mwa Rwanda kwenye umbali wa karibu km 250 (maili 155) kutoka mji mkuu wa Rwanda, Kigali. Hakuna umbali kati ya Kamembe na mpaka wa Jamhuri ya Burundi. 

Kamembe ni mmoja kati ya miji ya Rwanda ambako ziwa Kivu linapatikana.

Mji wa Kamembe una uwanja wa ndege ulio wa pili kwa ukubwa nchini Rwanda. Kupeana kwake mpaka na Bukavu, DRC na kukaa kwake karibu na Burundi kuliwavutiya wahamiaji wengi kutoka nchi hizi zote mbili ambao walifanya Kamembe kuwa makazi yao ya kudumu. 

Wahamiaji wengine waliokuwa Kamembe walikuwa Waarabu ambao walikuja na kukaa Kamembe aidha kama vile wakimbizi wa vita vilivyowahi kutokea huko visiwa vya Unguja au wafanyabiashara waliojihusisha na biashara ya bidhaa kama vile kahawa na ngozi wa ng'ombe. Biashara ya bidhaa hizo ilishamiri sana katika miaka ya 1930 hadi mwishoni mwa miaka ya 1970. 

Mchanganyiko huo wa raia kutoka nchi jirani, uhamiaji wa Waarabu na kushamiri kwa biashara ya bidhaa hizo, kulifanya Kamembe kuwa na hali ya pekee ukilinganisha na miji mingine ya nchini Rwanda. 

Hali ya pekee kubwa ya mji wa Kamembe ni matumizi ya lugha ya Kiswahili. Tofauti na kwingineko kote Rwanda ambako lugha inayotumika ni lugha ya taifa ya Rwanda, yaani Kinyarwanda, Kamembe ndiko utumiaji wa lugha ya Kiswahili ulizagaa kwa vikubwa. 

Tofauti nyingine ni kuenea sana kwa dini ya Uislamu. Ukilinganisha na kwingineko Rwanda, ambako dini kubwa ni Ukristo wa madhehebu ya Uprotestanti na Ukatoliki, zaidi ya asilimia 95 za wakaaji wa mji wa Kamembe ni Waislamu. Utumiaji wa Kiswahili na kujiri kwa dini hiyo vilifanya Kamembe kutofautiana kabisa na mahala pengine nchini Rwanda, kimila na kiutamaduni. 

Huku kulifanya wanasiasa waliyoitawala Rwanda kabla ya serikali ya sasa iliyoko nchini Rwanda kuwashika raia wa Kamembe kama vile raia wasio wa Rwanda. Kwa serikali hizo raia wa Kamembe waliitwa Waswahili. Hii ilisababisha wanyimwe haki zao mbalimbali za kiraia. Japo kuwa haya yalibadilika wakati serikali ya sasa ikiongozwa na RPF iliingia madarakani nchini Rwanda mnamo mwaka wa 1994. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Waswahili
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Magharibi (Rwanda)
Asha Rashid

**Asha Rashid Mwalala** (alizaliwa 1 Januari 1989).Ni mchezaji wa kandanda au mpira wa miguu, akiichezea klabu ya wanawake ya *Yanga Princess ya Tanzania* na timu ya Taifa  ya wanawake *Twiga Stars* nchini Tanzania.

Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Nyagatare

thumb|Ramani ya Nyagatare
thumb|Nyagatare
'''''' ni mji ulioko mashariki mwa Rwanda.

Ni makao makuu ya wilaya ya Nyagatare.

Mwaka 2005 ulikuwa na wakazi 10,427.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Mashariki (Rwanda)
Gisozi

**Gisozi** (pia: **Kisozi**) ni mji wa mkoa wa Mwaro nchini Burundi. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Burundi

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Burundi
Jamii:Mkoa wa Mwaro
Kituokazi

[thumb|366x366px|Kituokazi kinachoitwa [Sun Microsystems|Sun SPARCstation 10 kwenye CRT monitor, mwaka 1990.]]
Katika utarakilishi, **kituokazi** (kwa Kiingereza: *workstation*) ni tarakilishi inatumika ili kufanya programu ya matumizi ya kifundi au ya kisayansi

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Kicukiro

thumb|Picha ya ramani ikionesha eneo la  mji wa Kicukiro, Kigali nchini Rwanda
'''''' ni mji wa mkoa wa Kigali nchini Rwanda. Ni wilaya au kitongoji cha huo mji mkuu wa nchi. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Wilaya za Rwanda
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Kigali
Kamonyi

thumb|Kamonyi
thumb|Kamonyi
'*** (pia: **Gihinga*') ni mji wa mkoa wa Kusini nchini Rwanda. 

Ndiyo makao makuu ya wilaya ya Kamonyi.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Kusini (Rwanda)
Nyaruguru

[thumb|[Ramani ikionyesha eneo la Wilaya ya Gisagara (nyekundu) katika mkoa (waridi) na nchi.]]
'''''' inapatikana katika mkoa wa Kusini nchini Rwanda. 

Makao makuu yako Kibeho.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Wilaya za Rwanda
Jamii:Mkoa wa Kusini (Rwanda)
Umutara

thumb|Picha ya ramani ikionesha eneo la Umutara,Rwanda
thumb|Umutara,Rwanda
'''''' ni mji wa mkoa wa Mashariki nchini Rwanda. 

Mwaka 2005 ulikuwa na wakazi 10,427.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Mashariki (Rwanda)
Kinihira

thumb|Mgawanyiko wa utawala wa Rwanda

'''''' ni mji wa mkoa wa Kaskazini nchini Rwanda. 

Ni makao makuu ya mkoa huo.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Rwanda)
Wilaya ya Musanze

thumb|Picha ya ramani ikionesha eneo la Wilaya ya Musanze
	thumb|Sehemu ya Wilaya ya Musanze

'''''' inapatikana mkoa wa Kaskazini nchini Rwanda. 

Makao makuu yako Ruhengeri.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Wilaya za Rwanda
Jamii:Mkoa wa Kaskazini (Rwanda)
Lugha Panufu ya Matini (XML)

[thumb|311x311px|Mfano wa [Hati (lugha ya programu)|hati ya LPM.]]
Katika utarakilishi, **Lugha Panufu ya Matini** (kifupi: **LPM**; kwa Kiingereza: **Extensible Markup Language**, **XML**) ni lugha ya kutunga inayoeleza kanuni za kusimba waraka pepe katika umbizo jalada linalosomeka kwa binadamu na kwa tarakilishi vilevile.

## Mfano ya LPM 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu ! ».
```xml
Jambo Ulimwengu !
```

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Jamii:Mawasiliano
Hati (lugha ya programu)

[thumb|Hati inaandikwa kwa lugha ya programu inaitwa [JavaScript.]]
Katika utarakilishi, **hati** (kwa Kiingereza: *script of programming language*) ni waraka pepe unaotumika ili kutekeleza kazi kwenye lugha ya programu. Kwa kawaida, mwanaprogramu anaandika hati ili kutunza msimbo wake.

## Mifano ya hati 
Hati kwa kuchapa "Jambo Ulimwengu !" kwa C++ :
```c++
#include 

int main()
{
    using std::cout;

    cout   
      
    Programu kwa kupata factoria  
      
      
      
        Ingia namba:  
          
          
      
    ";  
            //start loop  
            for ($i = 1; $i ";  
        }  
    ?>  
      
    
```

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Lugha za programu
Jamii:Kompyuta
Usawanyi maneno

thumb|608x608px|Mfano wa usawanyi maneno.
Katika utarakilishi na kichakata matini, **usawanyi maneno** (kwa Kiingereza: *word wrap* au *line wrap*) ni kuvunja kifungu cha matini ili yalingane na upana unaopatikana wa ukurasa.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Kompyuta
Jamii:Uandishi
Ingizo la shajara

thumb|305x305px|Ingizo la shajara la John Murray.
Katika biashara, **ingizo la shajara** (kwa Kiingereza: *journal entry*) ni tendo la kuzishika au kuzirekodi shughuli za kibiashara za kiuchumi au zile zisizo za kiuchumi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Biashara
Jamii:Uchumi
Jamii:Kompyuta
Monica Bonvicini

**Monica Bonvicini** (alizaliwa Venezia, 1965) ni mchongaji wa Italia.
## Marejeo
*monicabonvicini.net
 

Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachongaji wa Italia
Isabella Cortese

chake.]]
**Isabella Cortese** alikuwa mwandishi, tabibu na mwanakemia wa Italia wakati wa karne ya 16 (*renaissance*) Aliandika *I secreti della signora Isabella Cortese* (1561) .

## Marejeo
Jamii:Wanakemia wa Italia
Jamii:Waandishi wa Italia
Laura Esquivel

**Laura Esquivel Valdés** (Mexico, 30 Septemba 1950) ni mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Mexico.

## Vitabu
* *Como agua para chocolate* (1989)
* *La ley del amor* (1995)
* *Íntimas suculencias* (cuentos) (1998)
* *Estrellita marinera* (1999)
* *El libro de las emociones* (2000)
* *Tan veloz como el deseo* (2001)
* *Malinche* (2006)
* *A Lupita le gustaba planchar* (2014)
* *El diario de Tita* (2016)
* *Mi negro pasado* (2017)

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Mexiko
Jamii:Washairi wa Mexiko
Jamii:Wanasiasa wa Mexiko
Ngororero

thumb|Ramani ya Ngororero,Rwanda
'''''' ni mji wa mkoa wa Magharibi nchini Rwanda. 

Ndiyo makao makuu yako wilaya ya Ngororero.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Rwanda

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Rwanda
Jamii:Mkoa wa Magharibi (Rwanda)
Rozalén

concert, Madrid, 2018.]]
**María de los Ángeles Rozalén Ortuño** (maarufu kama **Rozalén**; alizaliwa Albacete 12 Juni 1986) ni mwimbaji kutoka nchi ya Hispania.

## Diskografia
* *Con derecho a...* (2013)
* *Quién me vio...* (2015)
* *Cuando el río suena...* (2017)

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*[https://www.rozalen.org/ ]

Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wanamuziki wa Hispania
Jamii:Watu walio hai
Jérémie Kisling

**Jérémie Tschanz** (maarufu kama **Jérémie Kisling**; alizaliwa Lausanne, 27 Februari 1976) ni mwimbaji kutoka nchi ya  Uswisi.

## Diskografia
**Monsieur Obsolète*, 2003
**Le Ours*, 2005
**Antimatière*, 2009
*''Tout m'échappe*, 2013
**Malhabiles'', 2016

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu wa Uswisi
Jamii:Watu walio hai
Yitzhak Yedid

**Yitzhak Yedid** (kwa Kiebrania: * יצחק ידיד*; alizaliwa Yerusalemu, 29 Septemba 1976) ni mwimbaji kutoka nchi ya  Australia/Israeli.

## Diskografia
* 2012 : *Visions, Fantasies and Dances*, Music for String Quartet
* 2008 : *Oud Bass Piano Trio*, Between the lines
* 2006 : *Reflections upon six Images*, Between the lines
* 2005 : *Passions & Prayers*, Between the lines
* 2003 : *Myth of the cave*, Between the lines
* 2002 : *Inner outcry* – Yedid trio, Musa records
* 2002 : *Ras Deshen* – con Abate Berihun, Ab
* 2000 : *Full moon Fantasy* – solo piano, Musa Records
* 1998 : *Trio avec Masashy Harada & Bahab Rainy*
* 1997 : *Duo Paul Bley & Yitzhak Yedid*

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Waimbaji wa Israeli
Jamii:Waimbaji wa Australia
Jamii:Watu walio hai
Gijsbertus Craeyvanger

**Gijsbertus Craeyvanger** (Utrecht, 21 Oktoba 1810 - Amsterdam, 17 Julai 1875) alikuwa mchoraji mashuhuri nchini Uholanzi wakati wa karne ya 19.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1810
Jamii:Waliofariki 1895
Jamii:Wachoraji wa Uholanzi
Henry Odera Oruka

**Henry Odera Oruka** (Nyanza, 1 Juni 1944 - Nairobi, 9 Desemba 1995) alikuwa mwanafalsafa wa Kenya.

## Vitabu
* *Ethics*, 1998
* *Practical Philosophy*, 1997
* *The Philosophy of Liberty*, 1996
* *Philosophy, Humanity and Ecology*, 1994
* *Sage Philosophy. Indigenous Thinkers and Modern Debate on African Philosophy*, 1990
* *Trends in contemporary African Philosophy*, 1990 
* *Punishment and Terrorism in Africa*, 1985

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waliofariki 1995
Jamii:Wanafalsafa wa Kenya
Jamii:Waandishi wa Kenya
Pahali pa kuchopekeza

thumb|417x417px|Pahali pa kuchopekeza.
Katika utarakilishi, **pahali pa kuchopekeza** (kwa Kiingereza: *insertion point*) ni pahali ambapo mtumiaji anaweza kuandika au kuingiza chochote katika maandishi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Kiolwa chope

**Kiolwa chope**  (kwa Kiingereza: *Inline*) ni msemo unaotumika kwa kawaida ili kumaanisha "katika mstari" au "kupangiliwa" —ndani ya mstari— katika utarakilishi.

Kwa mfano, shughuli chope kwenye C na C++ au taswira chope.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Kompyuta
Wilhelm Ziehr

**Wilhelm Ziehr** (alizaliwa Berlin, 21 Novemba 1938) ni mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ujerumani.

## Vitabu
* *Schweizer Lexikon*, 1991–1993, 
* *Weltreise*, 1970–1974
* *Gletscher, Schnee und Eis. Das Lexikon zu Glaziologie, Schnee- und Lawinenforschung in der Schweiz*. 1993
* *Diario del asedio de la fortaleza de San Felipe en la isla de Menorca*, 2004
**Flügel der Ferne*, 2017
**Zwischen Mond und ästhetischer Maschine*, 2018

## Marejeo
## Viungo vya nje
*wilhelm-ziehr.de/

 Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Watu walio hai
 Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Pío Baroja

**Pío Baroja y Nessi** (San Sebastián, 28 Desemba 1872 - Madrid, 30 Oktoba 1956) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Hispania.

## Vitabu
***Tierra vasca**
**1900: *La casa de Aitzgorri*.
**1903: *El mayorazgo de Labraz*.
**1909: *Zalacaín el aventurero*.
***La lucha por la vida**
**1904: *La busca*.
**1904: *Mala hierba*.
**1905: *Aurora Roja*.
***La raza**
**1911: *El árbol de la ciencia*.
**1908: *La dama errante*.
**1909: *La ciudad de la niebla*.
***El pasado**
***La feria de los discretos*
***Los últimos románticos*
***Las tragedias grotescas*
***La vida fantástica**
**1901: *Aventuras, inventos y mixtificaciones de Silvestre Paradox*.
**1901: *Camino de perfección (pasión mística)*.
**1906: *Paradox rey*.
***Las ciudades**
**1910: *César o nada*.
**1912: *El mundo es ansí*.
**1920: *La sensualidad pervertida: ensayos amorosos de un hombre ingenuo en una época de decadencia*.
***El mar**
**1911: *Las inquietudes de Shanti Andía*.
**1923: *El laberinto de las sirenas*.
**1931: *Los pilotos de altura*.
**1930: *La estrella del capitán Chimista*.
***Los amores tardíos**
**1926: *El gran torbellino del mundo*.
**1927: *Las veleidades de la fortuna*.
**1942: *Los amores tardíos*.
***La selva oscura**
**1932: *La familia de Errotacho*.
**1932: *El cabo de las tormentas*.
**1932: *Los visionarios*.
***La juventud perdida**
**1934: *Las noches del Buen Retiro*.
**1937: *Locuras de carnaval*.
**1936: *El cura de Monleón*.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1872
Jamii:Waliofariki 1956
Jamii:Waandishi wa Hispania
Atlas (maana)

**Atlas** inaweza kutaja

* Atlasi (atlas) - mkusanyiko wa ramani katika kitabu kimoja; "atlasi ya Dunia"
* Milima ya Atlas - mfumo wa safu za milima unaopita katika Moroko na Aljeria hadi Tunisia
* Atlas (mitholojia) - mungu mmojawapo katika mitholojia ya Ugiriki ya Kale aliyedhaniwa kubeba anga kwa mabega yake
Taipureta

thumb|457x457px|Taipureta inayoitwa Burroughs Typewriter L 6100.
**Taipureta** (kwa Kiingereza: *Typewriter*) ni mashine ya makanika na ya umememakanika inayotumika kuandika herufi kama zile zinazotolewa na kichapishi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1)

Jamii:Kompyuta
Jamii:Uandishi
Jamii:Vifaa
Makanikaumeme

[thumb|432x432px|[Rilei yenye sehemu za kiumeme na kimakanika]]
**Makanikaumeme** (kwa Kiingereza: *electromechanics*) ni tawi la uhandisi linalounganisha elimu ya umeme na umakanika.  Umuhimu wake ni hasa katika matumizi ya nguvu ya umeme kwa kuendesha mashine na vifaa vya kimakanika. 

Vifaa vya aina hiyo ni vingi, kuanzia mkono wa saa unaosogezwa kwa nguvu ya umeme hadi mota ya umeme inayoendesha gari, lakini viendeshi diksi au pinta katika teknolojia ya kompyuta.

## Marejeo 
*Omari M. Kiputuputi, Kamusi Sanifu ya Kompyuta, TATAKI, Dar es Salaam 2011, ISBN 9789987531127

Jamii:Kompyuta
Jamii:Uhandisi
Jeanjos Parfait

**Jean Joseph Parfait Niyonkuru**, anayejulikana kama **Jeanjos Parfait**, ni msanii wa injili wa Burundi, mwimbaji, mwandishi wa nyimbo na mpangaji . Mnamo mwaka wa 2019, ameteuliwa kama msanii wa ubunifu nchini Burundi katika *Top10* ya BeTV .  

## Utoto na elimu 
Jean Joseph Parfait Niyonkuru, amezaliwa Oktoba 2, 1991 huko Gitega, ni mtoto wa tisa wa Niyonkuru Egide (mtaalam wa Taasisi ya Sayansi ya Sayansi ya Uarabuni - ISABU ) na mama mwalimu Nayuguhora Dorothée. Alifanya masomo yake ya sekondari katika Shule ya Kimataifa ya Gitega na akafuata kozi mbili, uhandisi wa umma na sayansi ya afya, Chuo Kikuu.  

## Kazi 
### Kazi ya mpira wa miguu 
Jeanjos Parfait ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu mtaalam wa Burundi . Akiwa na kaka zake wawili wakubwa, alicheza katika timu inayoitwa *Maika* na aliitwa "Bebeto" kwa sababu ya bebeto nyota wa Brazil, akiunda miaka ya 1990 mchezaji alinalomchukiza la Brezil pamoja Romário . Mnamo 2005, alisaini mkataba katika mgawanyiko wa kwanza wa *FC Fuso* huko Gitega, kwa sasa ni mji mkuu wa kisiasa wa Burundi .  

### Kazi ya muziki 
Chini ya ushawishi wa kaka yake mkubwa, Jeanjos baadaye aliachana na shirikisho baada ya kucheza michezo mitatu tu ili kuwa chorist katika *Kanisa La Living la Gitega* . Alibatizwa mwaka huo huo chini ya jina la *Joseph Joseph* . Alijifunza kucheza gitaa la msingi na kufanya kazi kama mhandisi wa sauti kwa kwaya ambayo aliimba.  

Mnamo 2013, alikua mshiriki wa *Timu* ya *Ubunifu na Sanaa* ya *CLM ya* Wizara ya Maisha ya Kanisa la Uingereza. Mwaka mmoja badala yake, aliunda bendi ya wachezaji wa bass na Adjanga Dieu Grâce na François Niyonkuru ambayo haikufanya kazi kama ilivyopangwa. Anastaafu na anaanza kuandika nyimbo zake mwenyewe. Mnamo mwaka wa 2016 chini ya jina la Jeanjos Parfait, alitoa wimbo wake wa kwanza wa kazi yake uitwao "Urakoze mana", wimbo ambao unazungumza juu ya ndoa kama zawadi kutoka kwa Mungu.  Wimbo wake wa pili, uliopewa jina la "Uwera" (kutoka kirundi linalomaanisha "Mtakatifu"), uliachiliwa mnamo 2017.  

Baada ya kuzinduliwa kwa video rasmi ya "Urakoze Mana" mnamo Januari 23, 2019, wimbo ulishinda fainali ya Top10 ya Televisheni ya Entraitement Best nchini Burundi - BeTV .  Alionekana na kampuni ya rekodi ya Burundi ya *Grand Picha Production* ambayo ilitangaza kwamba imemsaini kwa mkataba wa miezi 6. Matangazo hayo yalitolewa wakati wa mkutano na waandishi wa habari kwenye vituo kadhaa vya runinga vya ndani ikijumuisha BETV Burundi, Indundi TV, NICKO TV na Bujahit TV, n.k.   Chaguo la kusaini Jeanjos Parfait, aelezea mkuu wa lebo na mkurugenzi Landry SB, ni thawabu kwa msanii huyo kwa kazi yake ya ajabu katika tasnia ya muziki ya Burundi.  

Jeanjos Parfait huunda lebo yake mwenyewe, *Pigania ndoto zako*, mnamo Agosti 2019. Chini ya lebo yake mpya, anatoa wimbo wake wa kwanza uitwao "''Nd'Uwunesha* " (ambayo inamaanisha "mimi ni mshindi").  

## Unyanyasaji 
### Wimbo 
* 2017 : *Urakoze mane* 
* 2017 : *Uwera* 
* 2019 : *Nd'Uwunesha'' 

## Tuzo 
* 2019   : Mshindi wa Juu10 wa Burundi  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Jeanjos Parfait kwenye YouTube 
Jamii:Wanamuziki wa Burundi
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Atlas (mitholojia)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili tazama Atlas (maana)
250px|thumb|Atlas akibeba anga (sanamu ya Kiroma, karne ya pili BK)
**Atlas** (kutoka Kigiriki:  Ἄτλας *atlas*) alikuwa mungu mmojawapo katika dini ya Ugiriki ya Kale aliyehesabiwa katika nasaba ya miungu ya Watitani. 

Katika masimulizi ya Wagiriki alikuwa mwana wa Iapetos na Asia, binti Okeanos. Baada ya vita ya Watitani dhidi ya miungu Waolimpo Atlas alipewa adhabu ya kusimama kwenye kona ya magharibi ya Dunia na kumbeba Urano, yaani anga. Hivyo Zeu alitaka kuzuia Urano (anga) kukutana tena na Gaia (Dunia, ardhi) na kuzaa.

Ilhali Mlango wa Gibraltar (kati ya Afrika Kaskazini na Ulaya) ulikuwa mwisho wa Dunia iliyojulikana na Wagiriki wa Kale, mitholojia ya Atlas iliunganishwa na milima mirefu kaskazini mwa Moroko ya leo. Milima hiyo hadi leo huitwa milima ya Atlas. 

Tangu kuunganishwa na Afrika ya Kaskazini-Magharibi, Atlas aliendelea katika masimulizi mengine ya Waroma wa Kale kuwa mfalme wa Mauretania aliyesifiwa kwa elimu na hekima yake. 

Mwanajiografia Gerardus Mercator alikusanya ramani nyingi katika kitabu kimoja akaita mkusanyo huo kwa heshima ya huyo mfalme "Atlas" na tangu hapo jina la atlasi linapatikana hadi leo kwa kitabu cha ramani.

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Apollodorus, *Apollodorus, The Library, with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.* Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. Online version at the Perseus Digital Library.
*Robert Graves, *The Greek Myths*, London: Penguin, 1955; Baltimore: Penguin. ISBN 0-14-001026-2
* Hesiod, *Theogony*, in *The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White*, Cambridge, Massachusetts., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. Online version at the Perseus Digital Library.
* Hesiod; *Works and Days*, in *The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White*, Cambridge, Massachusetts., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. Online version at the Perseus Digital Library.
*Smith, William; *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, London (1873). "Atlas"
Mitalojia

**Mitalojia** *(kutoka Kiingereza metrology)* ni *elimu ya upimaji*. Inalenga kuweka msingi kwa maelewano kuhusu vizio na matumizi yake ambayo ni jambo la msingi kwa shughuli za kimataifa.

## Jina
Neno limeundwa na "mita" (kipimo cha kimataifa cha umbali; kiasili Kigiriki μετρον) na "lojia", ambayo ni kiambishi kinachotaja sayansi au elimu ya jambo fulani
 
## Asili
Asili ya sayansi ya upimaji ya kisasa ilipatikana wakati wa mapinduzi ya Kifaransa. Wakati ule wingi wa vizio vya urefu vilivyokuwa kawaida, mara nyingi kwa kutumia vizio vya kimwili, wataalamu walipendekeza kutumia kizio kilichorejelea chanzo cha kimazingira yaani sehemu ya mzingo wa Dunia. Hii iliunda mfumo wa vizio vilivyokadiriwa kidesimali mnamo mwaka 1795. Mfumo huo ulianza kutumiwa pia na nchi nyingine na hatimaye kuleta mfumo wa vipimo sanifu vya kimataifa.

## Matawi ya mitalojia
Wataalamu wa mitalojia huangalia hasa mambo matatu:

1. Ufafanuzi wa vizio vya upimaji. Huu unahusu hasa kurejelea vizio vya upimaji kwa vizio vya kifizikia, tofauti na vizio vya kimazingira kama awali. Mfano mita ilifafanuliwa kiasili kama sehemu moja ya milioni ya umbali kutoka ncha ya kaskazini hadi ikweta. Baadaye imetambulikana kwamba umbo la Dunia si tufe kamili, umbali kati ya ncha hiyo na ikweta ni tofauti kutegemeana na sehemu unapopimwa. Hivyo umbo la Dunia halifai tena kwa ufafanuzi wa kizio sahihi. Wataalamu walitafuta ufafanuzi wa kifizikia ambao hautegemei vizio vinavyoweza kubadilika. Mwaka 1983 Kongamano la 15 la Uzani na Vipimo (General Conference on Weights and Measures; kifupi: CGPM) uliamua kufafanua mita kulingana na kasi ya nuru ikiwa sawa na umbali unaopitiwa na nuru katika sehemu ya 1/299 792 458 ya sekunde moja. 

2. Kuhakikisha na kutathmini matumizi ya vizio hivi katika tasnia na biashara

3. Matumizi ya vizio vya upimaji katika sheria za nchi na za kimataifa.

## Marejeo
Jamii:Sayansi
George Floyd

thumb|Picha ya George floyd
**George Floyd** (1973 - 25 Mei 2020) alikuwa Mmarekani Mweusi kutoka Minnesota aliyefariki dunia kufuatia askari polisi mweupe wa Minneapolis, aliyejulikana kwa jina la Derek Chauvin kumbana Floyd kwa kupiga goti juu ya upande wa nyuma wa shingo ya Floyd kwa muda wa takribani dakika 8 na sekunde 46 kadiri ya maelezo yaliyomo kwenye faili la malalamiko ya jinai lilofunguliwa dhidi ya Chauvin..

## Kifo chake
Mnamo 25 Mei, 2020, George Floyd aliuawa katika jiji la Minneapolis nchini Marekani na Derek Chauvin, afisa wa polisi mzungu mwenye umri wa miaka 44. Floyd alikamatwa kwa tuhuma za kutumia noti ghushi ya $20. Chauvin alipiga magoti kwenye shingo ya Floyd kwa zaidi ya dakika tisa huku Floyd akiwa amefungwa pingu na kulala kifudifudi barabarani. Maafisa wengine wawili wa polisi, J. Alexander Kueng na Thomas Lane, walimsaidia Chauvin kumzuia Floyd. Lane pia alikuwa ameelekeza bunduki kwenye kichwa cha Floyd kabla ya Floyd kufungwa pingu. Afisa wa nne wa polisi, Tou Thao, aliwazuia watu waliokuwa karibu na eneo hilo kuingilia kati.

## Marejeo
Jamii:Wamarekani Weusi
Interahamwe

thumb|Bendera ya Interahamwe
**Interahamwe** ilikuwa kundi la wanamgambo lililoanzisha mauaji ya kimbari nchini Rwanda mnamo 1994. Katika mauaji hayo, takriban milioni moja ya raia, hasa Watutsi lakini pia Wahutu wasiochukiana nao, waliuawa. 

Interahamwe ilianzishwa mnamo 1990 kama tawi la vijana la National Republican Movement for Democracy and Development (MRND kwa kifupi chake cha Kifaransa).

Interahamwe walifukuzwa Rwanda na jeshi la Rwandan Patriotic Front (RPF) katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Julai 1994. Wametangazwa kuwa kundi la kigaidi na serikali nyingi za Afrika na kimataifa. Interahamwe na makundi yaliyotokana nayo wanaendelea kupiga vita ya msituni dhidi ya Rwanda kutoka vituo vyao katika nchi jirani.  

## Mbinu 
Interahamwe mara nyingi walitumia mapanga ('mupanga' kwa Kinyarwanda) kwa kutekeleza mauaji, lakini bunduki, mabomu na zana nyingine zilitumika pia. 

## Marejeo
Jamii:Historia ya Rwanda
Desibeli

**Desibel** (kutoka Kiingereza: *decibel*; kifupi: **dB**) ni kizio cha upimaji wa nguvu au ukali. Kinalinganisha vipimo viwili kwa kutumia logi. 

Matumizi yake ni hasa katika upimaji wa sauti na katika teknolojia ya umeme kwa kutaja kuongezeka au kupungua kwa volteji au sauti. 

Kizio cha msingi ni "bel" na desibel ni sehemu yake ya kumi. 

Nyongeza ya desibeli 3 inalingana takriban na kuzidisha nguvu mara mbili.   

Kizio cha msingi cha bel kilipata jina lake kwa kumbukumbu ya Alexander Graham Bell aliyekuwa mmoja wa wabunifu wa simu.  

Mara nyingi, desibeli hutumiwa kutaja ukubwa wa sauti kulingana na jinsi tunavyoisikia.  

Decibel si kipimo sanifu cha SI.  

Baadhi ya mifano ya sauti ni: 

## Marejeo 
Jamii:Vipimo
Mlima Mtorwe

thumb|Mlima Mtorwe katika nyanda za juu za kusini za Tanzania|alt=|300x300px
**Mlima Mtorwe** (pia: **Mtove**, **Mtorwi**) ni mlima mrefu katika milima ya kusini mwa Tanzania. Unainuka juu ya uwanja wa Kitulo na kuhesabiwa kuwa sehemu ya Milima ya Kipengere.

Unatajwa kuwa na kimo cha mita 2961 juu ya UB, hivyo ni juu kidogo kuliko Mlima Rungwe (m 2960). Mguuni pa Mtorwe mto Kimani unashuka kupitia maporomoko kwenda Bonde la Usangu.

## Marejeo
Jamii: Milima ya Tanzania
Lockheed Martin

thumb| Nembo ya Lockheed Martin
**Lockheed Martin** ni kampuni ya Marekani ambayo hutengeneza ndege na makombora ya kijeshi. Ina pia kitengo cha kutengeneza vyombo vya anga-nje, kama Orion inayokusudiwa kusafiri hadi Mwezi na sayari ya Mirihi.  

Mnamo mwaka wa 2011 ilizalisha faida ya dolar bilioni 2.6. Makao makuu ya kampuni ya Lockheed Martin yako mjini Bethesda, Maryland. 

Ni kampuni kubwa zaidi ya kuuza silaha kimataifa.  

## Mifano ya teknolojia ya Lockheed-Martin

F22_Combat_Hammer.jpg|F22 Combat Hammer
F35A Prototyp AA1 3.jpg|Ndege ya jaribio F35A - AA1
C-130_and_Rear_of_C-5.jpg|C-130 (Ndege ya mizigo ya kijeshi)
Hubble telescope 2009.jpg|Darubini ya anga-nje Hubble

## Marejeo 
## Tovuti nyingine 
* 

Jamii:kampuni za Marekani
Jamii:silaha
Orion (chombo cha angani)

250px|thumb|Orion pamoja na kitengo cha huduma cha ESA (uchoraji)
**Orion** ni chombo cha angani kinachotengenezwa na kampuni ya Lockheed Martin kwa ajili na NASA na ESA. Inakusudiwa kubeba hadi wanaanga sita mpaka Mwezi na hata sayari ya Mirihi. Kazi ya kuipanga ilianza mwaka 2005. Chombo cha Orion kitazinduliwa kwa roketi ya Space Launch System inayotarajiwa kupatikana mnamo mwaka 2021 .  

Orion ambayo ni sehemu ya kubeba wanaanga inaunganishwa na kitengo cha huduma penye injini, tangi, betri na teknolojia ya kusafisha hewa *(European Service Module)* iliyopangwa na ESA na kutengenezwa na Airbus huko Ujerumani. 

Safari zake zimepangwa kutoka kwenye kituo cha Kennedy Space Center huko Cape Canaveral, Florida, Marekani.  

Kwa asili Orion ilipangwwa kwa mradi wa "Constellation" ya NASA iliyofutwa mnamo 2011. Katika mradi mpya Orion ilibaki lakini sasa inatarajiwa kurushwa kwa roketi mpya ya Space Launch System inayolenga kupeleka wanaanga hadi Mwezi na Mirihi hadi mwaka 2033.  

## Tazama pia 
* NASA 
* ESA 

## Marejeo 
Jamii:Vyombo vya angani