Mwanamke

akimpima kobe wa jangwani kabla hajamuachilia.]]
 maalumu ya jinsia yake kadiri ya utamaduni wa sehemu nyingi.]]
 ya mwanamke.]]
 wa mwanamke.]]
**Mwanamke** ni mtu mzima wa jinsia ya kike, tofauti na msichana ambaye ni mtoto au kijana wa kike ambaye bado hajafikia utu uzima. Kibiolojia, mwanamke kwa kawaida huwa na kromosomu mbili za X na viungo vya uzazi kama vile ovari, mfuko wa uzazi, na matiti kubwa kuliko za mwanaume. Wanawake hupitia mabadiliko ya kimwili wakati wa kubalehe, kama vile kuanza kwa hedhi na uwezo wa kushika mimba, ingawa si wanawake wote wanaopata au kuchagua kupata watoto. Kijadi na kijamii, wanawake wamekuwa na nafasi muhimu katika familia, jamii, na maendeleo ya binadamu.

Katika muktadha wa kisasa wa kijamii na kijinsia, dhana ya “mwanamke” pia imepanuka kujumuisha wale wanaojitambulisha kama wanawake bila kujali jinsia waliyopewa wakati wa kuzaliwa. Hii inahusisha wanawake wa kubadili jinsia (transgender), ambao wanatambuliwa kama wanawake kwa mujibu wa utambulisho wao wa kijinsia. Jamii zingine za sasa hunatambua utofauti huu kisheria na kijamii.

Kabla ya hapo huwa anaitwa mtoto wa kike, binti, mwanamwali au msichana.

Baada ya kuzaa anaitwa kwa kawaida mama, jina lenye heshima kubwa katika utamaduni wa aina nyingi.

Akianza kupata wajukuu, anajulikana pia kama bibi.

Wanawake ni takriban nusu ya binadamu wote, wengine huwa wanaume. Ndizo jinsia mbili ambazo zinahesabiwa kwa kawaida kati ya binadamu. 

Mwanamke ana tabia zake za pekee upande wa mwili, nafsi na roho, na tofauti kati yao na wanaume hujitokeza kwa namna mbalimbali katika utendaji.

Katika maumbile ya mwili wanawake huwa na viungo vya uzazi vya kike ambavyo ni vya pekee na kulindwa kwa jumla ndani ya mwili. 

Msingi wa tofauti hizo ni hasa chembeuzi cha jinsia, yaani wanaume wana jozi la chembeuzi "X" na "Y" ndani ya seli zao zote, lakini wanawake wana jozi la "X" mbili. Chembeuzi Y inabeba habari zote zinazomfanya mwanadamu kukua kama mwanaume badala ya mwanamke.

Lakini si tofauti za mwilini pekee zinazosababisha wanawake kuwa tofauti na wanaume. Kuna pia tabia za kiakili na za kiroho za pekee zinazoonekana wazi kati ya wanawake wengi. 

Hata hivyo tofauti nyingi zinategemea pia utamaduni kwa sababu mara nyingi watu wamepanga shughuli na pia namna ya maisha tofauti kwa wanaume na wanawake, hivyo watu wamezoea kuchukua matokeo ya mapatano hayo kama jambo la kimaumbile hata kama ni la kiutamaduni tu.

Pamoja na hayo, kuna wanawake wenye tabia zinazotazamiwa kuwa za kiume. Sababu kuu ni kwamba miili yao huwa na viwango vya homoni tofauti na kawaida. Kuna watu kadhaa wenye mwili wa kike wanaojisikia kuwa wanaume, pengine kutokana na matukio ya utotoni au athari nyingine za kisaikolojia.

## Tazama pia 
* Wanawake wa Angola

## Marejeo
*Chafe, William H. , "The American Woman: Her Changing Social, Economic, And Political Roles, 1920–1970", Oxford University Press, 1972. ISBN 0-19-501785-4
* *Roget’s II: The New Thesaurus*, (Boston: Houghton Mifflin, 2003 3rd edition) ISBN 0-618-25414-5
* McWhorter, John. 'The Uses of Ugliness', *The New Republic Online*, January 31, 2002. Retrieved May 11, 2005 ["bitch" as an affectionate term]
* McWhorter, John. *Authentically Black: Essays for the Black Silent Majority* (New York: Gotham, 2003) ISBN 1-59240-001-9 [casual use of "bitch" in ebonics]
* *Routledge international encyclopedia of women*, 4 vls., ed. by Cheris Kramarae and Dale Spender, Routledge 2000
* *Women in world history : a biographical encyclopedia*, 17 vls., ed. by Anne Commire,  	Waterford, Conn. [etc.] : Yorkin Publ. [etc.], 1999–2002

## Viungo vya nje
;Historia
* Women's History in America 
*A History of Women’s Entrance into Medicine in France  studies and digitized texts by the BIUM  (Bibliothèque interuniversitaire de médecine et d'odontologie, Paris) see its digital library Medic@ .
;Dini
* Women and Christianity: representations and practices
* Women in Islam 

Jamii:Watu
Jamii:Jinsia
Jamii:Biolojia
Jamii:Saikolojia