open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iceman (komiki)

**Iceman** (Kiswahili: *Mtu-Barafu*, **Robert "Bobby" Louis Drake**) ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics na alikuwa mwanachama wa pili wa X-Men. Iceman ana uwezo wa kriokinesi yaani uwezo wa kuganda kitu chochote na uwezo wa kuwa barafu vilevile.

Jamii:Katuni
Warren Worthington III

**Warren Kenneth Worthington III** ni mtu wa hadithi wa ulimwengu wa Marvel Comics. **Angel** (Kiswahili: *Malaika*) na baadaye anajulikana kama **Archangel** (*Malaika Mkuu*) alikuwa mmoja wa wanachama wa asili wa X-Men. Kwa asili Angel alikuwa na mabawa kama ndege, lakini kama Archangel alikuwa na mabawa ya metali.

Jamii:Katuni
Jean Grey

**Jean Grey** ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics. Anajulikana kama **Marvel Girl** (Kiswahili: *Msichana-Ajabu*) na baadaye kama **Phoenix** (*Finiksi*) na **Dark Phoenix** (*Finiksi wa Giza*) na alikuwa mmoja wa wanachama wa asili wa X-Men. Jean Grey ni mutanti mwenye uwezo wa telepathi na telekinesi.

Jamii:Katuni
Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania

**Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania (KMKMT)** (kwa Kiingereza: Moravian Church in Tanzania - South West Province **MCTSWP**) ni jimbo la Kanisa la Moravian Tanzania hasa katika wilaya za Mbeya, Mbozi, Chunya na Mbarali wa mikoa ya Mbeya na Songwe. Pia shirika mpya za Moravian kaskazini mwa Tanzania ziko chini ya jimbo hili ambazo ni Arusha, Kilimanjaro, Tanga, Dodoma na Manyara.

## Historia
Jimbo hili lilianza rasmi tarehe 18 Desemba 1976 kutokana na kuongezeka kwa shirika na kazi ya uenezi wa Injili. Kabla ya kuanza kwa Jimbo hili Wamoravian wa Mbeya, Chunya, Mbozi , Mbarali walikuwa wakihudumiwa na Jimbo la Kusini lenye makao yake makuu Rungwe. Jimbo la Kusini Magharibi Makao yake makuu yako Mbeya.

Viongozi wa kwanza wa Jimbo hili waliochaguliwa mwaka huohuo 1976 walikuwa Mchungaji Tulinawo Msinjili - Mwenyekiti, Mchungaji Yohana Wavenza - Makamu wa Mwenyekiti na Mchungaji Hezron Mwalupembe - Katibu Mkuu. Wajumbe wa Halmashauri Kuu wa Kwanza walikuwa ni Mwinjilisti L. Sikana, Mchungaji Tenson Sikaponda, Mchungaji Philip Cheyo, Ndugu Zebedayo Mkisi na Ndugu Yoram Mtemi.

Askofu wa kwanza Yohana Wavenza aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo hili tarehe 24 Julai 1983. Askofu wa pili wa Jimbo hili Alinikisa Cheyo aliwekwa wakfu tarehe 12 Agosti 2001 katika uwanja wa mpira Sokoine Mbeya.

## Utawala
Kama majimbo yote ya kanisa la Moravian, jimbo hili linaongozwa na Kamati ya Utendaji inayochaguliwa na sinodi ya kanisa. Watendaji wakuu ni mwenyekiti, makamu wake na katibu mkuu. Wanatoa taarifa kwa halmashauri kuu inayochaguliwa pia na sinodi ikikutana kati ya mikutano ya ile bodi kuu. Watendaji wakuu wanasaidiana na makatibu wa idara mbalimbali wanaoteuliwa na halmashauri ya kanisa.

Jimbo hili tangu mwaka 2008 linaongozwa na watendaji wafuatao: Mchungaji Nosigwe Buya - Mwenyekiti, Mchungaji Zakaria Sichone - Makamu Mwenyekiti na Mchungaji Daudi Nsweve Katibu Mkuu.

Pamoja na kazi ndani ya kanisa kama vile Vijana, Wanawake, Elimu ya Kikristo, jimbo hili lina miradi na huduma zifuatazo: 
*Taasisi za Elimu: Chuo cha Mafunzo ya Ufundi cha Moravian - MVTC (Mbeya mjini), Chuo cha Mafunzo ya Ufundi Chunya, Chuo cha Mafunzo ya Ufundi Ilindi, Chuo cha Mafunzo ya Ufundi Sadock Simwanza Tunduma), Shule ya Sekondari ya Mbozi, Chuo cha Ualimu Mbeya Moravian, Chuo cha Theolojia Utengule, Taasisi ya Afya Yohana Wavenza - Yohana Wavenza Health Institute

* Taasisi za Afya:   Hospitali ya Misheni ya Mbozi, Kituo cha afya cha Nkanga, Zahanati ya Kapele, Zahanati ya Iyendwe

* Miradi ya kijamii: Mradi wa Watoto Yatima na wenye maisha magumu - Nsalaga, Dawati la VVU, Idara ya Gereza na Hospitali

*Miradi mingine kama vile Kituo cha Baraka FM Redio na Studio, Msaada wa Kisheria (hasa kwa wanawake mkoani Songwe), Hosteli ya Vijana wa Moravian Mbeya, Moravian SACCOS

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
*Tovuti rasmi

Jamii:Moravian
M
Havok

**Havok** (Kiswahili: *Uangamizi*; ** Alexander "Alex" Summers **) ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics, mwanachama wa X-Men na ndugu wa Cyclops. Havok ana uwezo wa ajabu wa kufyonza nishati ya ulimwengu ili kupiga mionzi ya utegili kutoka mikono yake.

Jamii:Katuni
Ruth First

**Ruth First** (4 Mei 1925 - 17 Agosti 1982) alikuwa mwanaharakati na mwandishi wa Afrika Kusini. Mwaka wa 1963, kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi alikamatwa na kutiwa ndani bila kesi. Alikuwa mhariri wa magazeti mbalimbali zilizopigwa marufuku, kama *The Guardian*, *New Age* na *Fighting Talk*. Alihamia Uingereza na baadaye Msumbiji ambapo alifundisha katika Chuo Kikuu cha Maputo. Aliuawa na bomu lililofichwa ndani ya kifurushi cha posta.

## Maandishi yake
* *South West Africa* (1963)
* *117 Days* (1965)
* *No Easy Walk to Freedom* (1965, mhariri wa hotuba za Nelson Mandela)
* *Olive Schreiner* (1980, wasifu pamoja na Ann Scott)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 1982
Athol Fugard

**Athol Fugard** (amezaliwa 11 Juni 1932 na alikufa mnamo 8 Machi 2025) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika tamthiliya. Baadhi ya tamthiliya zake zimetumiwa kwa kubuni filamu. Naye pia aliigiza katika filamu mbalimbali, k.m. katika *Gandhi* Fugard aliigiza Jenerali Jan Smuts.

## Maandishi yake
* *No-Good Friday* (1958)
* *Nongogo* (1959)
* *The Blood Knot* (1961)
* *Hello and Goodbye* (1966)
* *People are Living There* (1968)
* *Boesman and Lena* (1969)
* *Sizwe Bansi is Dead* (1972, pamoja na John Kani na Winston Ntshona)
* *The Island* (1973, pamoja na John Kani na Winston Ntshona)
* *A Lesson from Aloes* (1981)
* *My Children! My Africa!* (1990)
* *Playland* (1992)
* *Master Harold and the Boys* (1993)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Watu walio hai
Kakakuona

**Kakakuona** (kwa Kiingereza: *pangolin*) ni wanyama wa familia Manidae ambao wamepambika na magamba na wana mkia mrefu. Wakitaka kujikinga dhidi ya wanyama mbuai wanajikunja. 

Huishi katika shimo la kina cha hadi mita 3.5 au katika mti mvungu.

Hula mchwa na sisimizi na pengine wadudu wengine ambao huwakamata kwa ulimi wao mrefu wenye kunata. 

Kakakuona-nyika anapatikana Hifadhi ya Serengeti.

## Mnyama lindwa
Huzaa kidogo sana, na hiyo imechangia kufanya wapungue sana. Sababu nyingine ni ushirikina unaodai wanaleta bahati njema, hasa magamba yao. Ndiyo sababu nchini Tanzania wanalindwa na sheria kali hata wasikamatwe. 

## Uwindaji haramu
Hata hivyo, kakakuona wanawindwa sana wakiwa katika hatari ya kupotea. Kwenye Desemba 2019 magazeti yalitoa taarifa kuwa uwindaji haramu wa kakakuona unaongezeka hasa kwa sababu wanatafutwa kwenye masoko ya Asia. Katika nchi kama China na Vietnam nyama yao hutazamwa chakula kitamu, magamba yao hutumiwa katika dawa za jadi na ngozi hutumiwa kwa viatu au nguo. Tangu kupigwa marufuku kwa biashara ya spishi za kakakuona za Asia, biashara inalenga spishi za Afrika. Mwaka 2019 tani 6 za magamba ya kakakuona zilikamatwa na maafisa wa wizara ya maliasili katika Mkoa wa Morogoro.

## Spishi za Afrika
* *Phataginus tetradactyla*, Kakakuona Mkia-mrefu (Long-tailed Pangolin)
* *Phataginus tricuspis *, Kakakuona-miti (Tree Pangolin)
* *Smutsia gigantea*, Kakakuona Mkubwa (Giant Pangolin)
* *Smutsia temminckii*, Kakakuona-nyika (Ground Pangolin)

## Spishi za mabara mengine
* *Manis crassicaudata*, Kakakuona wa Uhindi (Indian Pangolin)
* *Manis culionensis*, Kakakuona wa Ufilipino (Philippine Pangolin)
* *Manis javanica*, Kakakuona wa Malay (Sunda Pangolin)
* *Manis pentadactyla*, Kakakuona wa Uchina (Chinese Pangolin)

## Picha

Manis tetradactyla (29681383195).jpg|Kakakuona mkia-mrefu
Manis tricuspis San Diego Zoo 03.2012.jpg|Kakakuona-miti
Em - Smutsia gigantea - 2.jpg|Kakakuona mkubwa katika Jumba la Makumbusho la Historia ya Asilia la London
Steppenschuppentier1a.jpg|Kakakuona-nyika akijikinga

IndianPangolin.jpg|Kakakuona Mhindi
Pangolin borneo.jpg|Kakakuona wa Malay
Zoo Leipzig - Tou Feng.jpg|Kakakuona wa Uchina

## Tanbihi
Jamii:Kakakuona na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Kabila

Kwa matumizi tofauti ya jina hilo angalia Kabila (maana)

 
**Kabila** ni jamii ya binadamu yenye umoja fulani upande wa lugha na utamaduni, si lazima upande wa eneo na utawala wa siasa.

Kwa mfano, katika nchi ya Tanzania kuna makabila zaidi ya 120, kama vile kabila la Wachaga, la Waluguru n.k. Nchini Kenya kuna Wakikuyu, Waribe n.k.

Wengine wanaeleza kwamba makabila yalitokea kabla ya madola na yanaendelea kujitegemea kwa kiasi fulani ndani ya dola.Lakini wengine wanatumia neno hilo kwa upana zaidi.

## Tanbihi
## Marejeo
* Benveniste, Émile. *Indo-European Language and Society*, translated by Elizabeth Palmer. London: Faber and Faber 1973. ISBN 0-87024-250-4.
* Benveniste, Émile. *Origines de la formation des noms en indo-européen*, 1935.
* Fried, Morton H. *The Notion of Tribe*. Cummings Publishing Company, 1975. ISBN 0-8465-1548-2.
* Helm, June, ed., 1968. Essays on  the Problem of Tribe, Proceedings, American Ethnological Society, 1967 (Seattle: University of Washington Press).
* 
* 
* Nagy, Gregory, *Greek Mythology and Poetics*, Cornell University Press, 1990. In chapter 12, beginning on p.&nbsp;276, Professor Nagy explores the meaning of the word origin and social context of a tribe in ancient Greece and beyond.
* Sutton, Imre, *Indian Land Tenure: Bibliographical Essays and a Guide to the Literature* (NY: Clearwater, 1975): tribe—pp.&nbsp;101–02, 180–2, 186–7, 191–3.
* Renfrew, Colin, and Paul G. Bahn. *Archaeology: Theories, Methods and Practice*. New York: Thames and Hudson, 2008.

## Viungo vya nje 
* Survival International
* Chiefdom: Precursor of the Tribe?
* Moroccan Tribes
Kalivari

[thumb|Mahali pa Kalivari kadiri ya [mapokeo ni ndani ya Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu.]]
[thumb|right|[Altare iliyopo panaposadikiwa kuwa Golgotha. Wahiji wanainama na kubusu nyota inayoonyesha mahali ambapo, kadiri ya mapokeo msalaba wa Yesu ulisimamishwa.]]

**Kalivari** au **Golgotha** ni mahali mjini Yerusalemu panaposadikiwa Yesu alisulubiwa na kuzikwa. 

majina hayo mawili yana maana moja: *mahali pa fuvu la kichwa*, ambapo paliitwa hivyo kutokana na sura ya mwinuko wake. 

Jina la pili ni jina la Kiaramu lilivyotoholewa katika Kigiriki (Γολγοθᾶ[ς], Golgotha[s], kutoka golgolta; kwa Kiebrania gulgōleṯ), la kwanza ni tafsiri ya Kilatini (Calvariæ Locus, kutoka ufafanuzi wa neno asili uliotolewa na wainjili Marko na Mathayo: Κρανίου Τόπος, Kraníou Tópos).

Zamani za Uyahudi ya Kale na Roma ya Kale sehemu ya kuua wakosaji ilikuwa nje ya mji wenyewe. Injili ya Yohane 19:20 inaeleza mahali palikuwa "nje ya mji", yaani nje ya ukuta wa mji wakati ule. Waraka kwa Waebrania 13:12 unataja "nje ya lango" . 

Mapokeo ya karne ya 3 yalisema ni ndani ya sehemu ambako Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu lilijengwa, maana kufuatana na mapokeo hayo kaburi lilikuwa karibu na Golgotha. Leo hii eneo linapatikana ndani ya ukuta wa mji wa kale uliopo uliojengwa katika karne ya 16.
 
## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Golgotha (Calvary) Hill-Photo: white stones, here visible right and left in the underground  
* The Hill of Calvary (Golgotha) shown in its original state 
* Location of Golgotha
* Web site for European Sacred Mountains, Calvaries and Devotional Complexes 

Jamii:Mahali pa Biblia
Jamii:Yesu Kristo
Jamii:Yerusalemu
Elisha

, kwenye monasteri ya Kizhi, Russia).]]
 katika mchoro wa mwanzo wa karne ya 20.]]
**Elisha** (kwa Kiebrania **אֱלִישַׁע**, *Elisha*, yaani "Mungu wangu ni wokovu", kwa Kigiriki **Ἐλισσαῖος**, *Elissaios* au **Ἐλισαιέ**, *Elisaie*, kwa Kiarabu **الْيَسَع** *Elyasaʿ*) alikuwa nabii anayetajwa katika Biblia na katika Qur'an.

Mwanafunzi wa Elia, ingawa hakuacha maandishi, alitabiri wokovu ujao wa mataifa yote kwa miujiza aliyowafanyia watu wasio Waisraeli.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Juni.

## Katika Biblia
Elisha alifanya unabii wake katika ufalme wa kaskazini wa Israeli wakati wa wafalme Yoram, Yehu, Yehoahaz na Yehoashi 

Elisha alikuwa mwana wa Shaphat kutoka Abel-meholah aliyepata kuwa mfuasi wa nabii Elia (Kitabu cha kwanza cha Wafalme 19:16–19).

Baada ya huyo kuchukuliwa mbinguni katika upepo wa kisulisuli (Kitabu cha pili cha Wafalme 2:9), Elisha alikubaliwa kama mkuu wa wanafunzi wake ("wana wa manabii") akajulikana nchini kwa karama zake, zikiwa ni pamoja na uponyaji. 

Kwa miaka karibu sitini (892 – 832 hivi KK) alikuwa nabii (2Fal 5:8), akijihusisha sana na siasa akaombwa shauri na wafalme mbalimbali hata wa nchi za nje. Kwa kumpaka mafuta Yehu alianzisha mapinduzi dhidi ya ukoo wa Ahabu na kukomesha upotoshaji wake wa imani. Mapinduzi hayo yakaenea kusini kwa kumuua Atalia, binti wa Yezebeli, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa Daudi (mtoto Yoashi tu alinusurika).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* – Animated depiction of the life of Elisha
*"Eliseus" article from *The Catholic Encyclopedia*
*Prophet Elisha in Carmelite Tradition 
*Prophet Elisha Orthodox icon and synaxarion

Jamii:Waliozaliwa karne ya 10 KK
Jamii:Waliofariki 832 KK

Jamii:Watakatifu wa Israeli

Jamii:Manabii katika Uislamu
Giza

**Giza** inaweza kumaanisha

*hali pasipo na nuru
*hali ya kutojua, kutoelewa au kutoamini ("wako gizani juu ya jambo hili")
*mji wa Giza (Misri) na mji mkuu wa mkoa wa Giza nchini Misri penye piramidi mashuhuri karibu na mji mkuu Kairo
Kiongozi Kalenda

thumb|400px|Maneno ya kiongozi Kalenda kwa tarehe 1 Januari 2011
**Kiongozi Kalenda** ni kijitabu chenye chaguo cha maneno kutoka Biblia kwa kujisomea kila siku. Maneno haya hutazamiwa kama "maneno ya mwongozo wa kiroho" kwa ajili ya siku husika. Hutolewa na Kanisa la Moravian katika nchi nyingi duniani kwa lugha zisizopungua 50. Jina lake la Kiingereza ni "*Daily Watchwords*"  na kwa Kijerumani "*Losungen*". Hutolewa upya kila mwaka.

## Historia
Kalenda hii ilianzishwa tar. 3 Mei 1728 huko Herrnhut, Ujerumani  na hadi leo ni mwongozo wa kiroho inayosomwa na watu wengi kila siku. Ingawa tangu mwanzo ilitolewa na Kanisa la Moravian leo hii hutumiwa katika nchi mbalimbali pia na Wakristo wasio Wamoravian. Kwa jumla makala milioni 1.5 huchapishwa na kuuzwa kila mwaka ambayo ni zaidi kuliko jumla la Wamoravian duniani.

Aliyeanzisha kalenda ni Nikolaus Ludwig von Zinzendorf aliyewapa ndugu wa ushirika wa kwanza wa Moravian neno la Biblia kama mwongozo kwa siku ya 3 Mei. Tangu siku ile ndugu moja alizunguka kila asubuhi katika nyumba zote 32 za kijiji cha Herrnhut akiwaambia wenzake neno lililowahi kuteuliwa kwa siku ile. Mwaka 1732 maneno ya Biblia yalitolewa mara ya kwanza kwa siku zote za mwaka na kuchapishwa kama orodha katika kitabu.

Mwanzoni von Zinzendorf mwenyewe alichagua maneno kwa ajili ya kila siku. Kwa kila siku ya mwaka aliteua aya ya Biblia pamoja na beti ya nyimbo ya kiroho. Baadaye uteuzi huu ulufanywa katika mkutano wa ushirika wa Herrnhut.

## Kuteuliwa kwa maneno ya mwongozo
Siku hizi kuna kamati ya watu 6 inayokutana huko Herrnhut kila mwaka karibu na tarehe ya 3 Mei ambayo ni tarehe ya kihistoria ambako neno la mwongozo la kwanza lilitolewa. Kati ya hao watu 6 kuna watumishi wa kamati kuu ya Wamoravian wa Ulaya Bara pamoja na wakristo wengine. Wanafungua mkusanyo wa ayat 1.829 kutoka Agano la kale zilizoteuliwa kwa ajili ya kalenda na kuandikwa juu ya vikaratasi. Kwa kila siku wanatoa karatasi 1 bila kuisoma kwanza. Baadaye kamati inatafuta neno kutoka Agano Jipya linalolingana na maana ya neno la kwanza na pia beti ya wimbo la kiroho linalofaa au maneno ya sala.

Kazi hii hufanywa miaka miwili na nusu kabla ya mwaka husika kwa sababu muda inahitajika kuandika chaguo, kuituma katika nchi zote ambako maneno ya mwongozo hutolewa kwa lugha nyingine hadi kuchapishwa. Kwa mfano maneno ya mwaka 2012 yalitolewa tar. 23 Aprili 2009 huko Herrnhut.

Katika Tanzania kuna kamati ya KMT inayotumia orodha ya kiingereza na kuchagua ayat ya Biblia ya Kiswahili ipasavyo. toleo la kiswahili hadi sasa haina maneno ya sala au mabeti ya nyimbo. Kuna sehemu nyingine za Biblia zinazopendekezwa kwa wasomaji wanaopenda kujisomea Biblia kufuatana na utaratibu fulani.

## Maneno ya Kiongozi Kalenda kwa lugha mbalimbali 
## Marejeo
*Kiongozi kalenda katika intaneti kwa lugha ya Kiswahili 
*Huduma ya Kanisa la Moravian Marekani inayotuma neo la mwongozo kila siku kwa barua pepe
----
Alinikisa Cheyo

**Alinikisa Cheyo** (alizaliwa Ndawa, kijiji cha Mwembe, Wilaya ya Mbozi, mkoa wa Mbeya, 27 Machi 1960) ni askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi.

Alizaliwa katika familia yenye watoto 9 yeye akiwa wa 6. Baba yake Felick Cheyo na mama yake Ndimbumi Sinyanga ni wakulima na ni Wakristo wa Kanisa la Moravian Tanzania.

## Elimu yake
Alisoma Shule ya Msingi Mwembe tangu mwaka 1969 na kisha alijiunga na shule ya kati Haloli mjini Vwawa Mbozi. Baada ya hapo alijiunga na Chuo Cha Biblia cha Kanisa la Africa Inland cha Majahida kilichopo wilaya ya Bariadi Mkoa wa Shinyanga mwaka 1979 hadi 1981. Mwaka 1983 alijiunga na Chuo Cha Theologia cha Kanisa la Moravian kilichopo Mbeya (Motheco) ambapo alimaliza masomo mwaka 1986 na kutunukiwa cheti cha theologia. Akiwa Mbeya aliweza kujiendeleza kielimu kwa kujiunga na masomo ya Sekondari na mwaka 1987 aliweza kufanya mtihani wa kidato cha nne katika shule ya sekondari Mbeya Day. Alifanya tena mtihani wa sekondari katika kituo hicho hicho cha Mbeya Day Secondary mwaka 1999 na kutunukiwa cheti.

Mwaka 1994 mwishoni alikuwa nchini Ujerumani akichukua kozi ya lugha ya Kijerumani katika Taasisi ya Goethe Schwaebisch Hall ambako alihitimu mwaka 1995 na kutunukiwa cheti. Mwaka huohuo 1995 alijiunga na Chuo Cha Diakonia - Martin-Luther-Kolleg nchini Austria katika mji wa Feldkirchen karibu na Klagenfurt. Alimaliza masomo yake ya diakonia  mwaka 1997 na kurudi Tanzania. Mwaka 2003 alijiunga na Chuo Kikuu Cha St. Paul Limuru Kenya na Kutunukiwa Shahada ya Kwanza ya Theologia (BD) mwaka 2006. Mwaka 2007 alijiunga na Catholic University of Eastern Africa na kutunukiwa shahada ya Uzamili katika Theologia (Master's in Theology) mwaka 2010. Mwaka huohuo 2010, aliendelea na masomo ya shahada ya uzamivu (doctorate) hapohapo Catholic University.

## Askofu
Amechaguliwa kuwa askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi tangu mwaka 2000. Amekuwa Mkuu wa Chuo Kikuu cha Teofilo Kisanji tangu mwaka 2011.

Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wanaume wa Tanzania
Jamii:Maaskofu
Yeriko

thumb|right|300px|Yeriko kutoka kusini.
**Yeriko** (kwa Kiebrania יְרִיחוֹ, kwa Kiarabu أريحا, maana yake "wenye kunukia") ni mji wa kale sana, ulioanzishwa miaka 9000 hivi KK karibu na mto Yordani. 

Mwaka 2006 ulikuwa na wakazi 20,400

## Upekee wake
Umaarufu wake unatokana na kuwa chini ya usawa wa bahari kuliko miji yote duniani. 

Unasadikiwa pia kuwa mmojawapo kati ya miji ya zamani zaidi kukaliwa mfululizo hadi leo.

Akiolojia imekuta chini ya ardhi zaidi ya miji 20 iliyojengwa kwa nyakati tofauti mahali pale, kuanzia miaka 11,000 iliyopita.

## Katika Biblia
Katika Biblia unatajwa kama "Mji wa Mitende": chemchemi mbalimbali ndani na kandokando yake zilivuta binadamu tangu milenia nyingi. 

Katika Agano la Kale unatajwa kwa namna ya pekee kuhusiana na Yoshua kuingiza Waisraeli waliotoka Misri katika nchi ya Kanaani kwa kuvuka mto Yordani mkabala wa Yeriko na kuuteka kwa maandamano ya ibada (Yos 6) kabla ya miji mingine yoyote.

Katika Agano Jipya unatajwa kuhusiana na Yesu ambaye huko alimuongoa mtozaushuru tajiri Zakayo (Luk 19) na kumponya kipofu ombaomba Bartimayo (Mk 10).

## Tanbihi 
## Marejeo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Jericho (Ariha) - History  Studium Biblicum Franciscum - Jerusalem.
* Telepherique & Sultan Tourist Center
* Jericho Municipality Official Website 
* Jericho Municipality Official Website Historical site 
* Resources on Biblical Archaeology 
* Archaeological History of Jericho 
* Jericho: Tel es-Sultan 
* The walls of Jericho fell in 1550 BCE

Jamii:Miji ya Palestina
Jamii:Miji ya Biblia
Jamii:Akiolojia
Yohane Hus

thumb|200px|Jan Hus.
300px|thumbnail|Kuchomwa kwa Hus akiwa hai; kutoka kitabu cha Tarihi ya Spiez, mnamo 1485.jpg
**Yohane Hus** (Husinec (Bohemia) 1371 hivi - Konstanz (Ujerumani)
6 Julai 1415) alikuwa padri na mwanateolojia wa Ukristo ambaye alilenga urekebisho wa Kanisa Katoliki kwa kufuata mafundisho ya John Wyclif. 

## Maisha
Padri Yohane Hus alikuwa mwalimu wa teolojia kwenye Chuo Kikuu. Mwaka 1412 alihubiri kwa nguvu sana kule Praha (leo mji mkuu wa Ucheki), akafundisha ya kwamba mamlaka kuu Kanisani ni katika Biblia si katika maamuzi ya maaskofu au Papa. 

Mwaka 1411 maaskofu wakamtangaza kuwa mzushi akatengwa na Kanisa. Alishtakiwa mbele ya mfalme lakini wengi walimfuata. Akahifadhiwa na kufichwa na kabaila katika boma lake. 

Miaka 1414-1418 kulikuwa na Mtaguso mkuu wa Kanisa Katoliki kule Konstanz, Ujerumani.  Hus akaitwa kujitetea mbele ya mkutano huo, akaahidiwa ulinzi wa mfalme, yaani kwamba ataweza kurudi tena hata akionekana kuwa mzushi. Lakini kinyume cha ahadi alikamatwa akahukumiwa kuwa mwasi na mzushi, akachomwa moto akiwa hai.

## Urithi
Wafuasi wake katika mikoa ya Bohemia na Moravia (leo Ucheki) wakasikitika mno. Wengine wakachukua silaha wakataka kutenga nchi yao kutoka uongozi wa Kanisa. 

Vita vya miaka mingi vilianza kati ya Wahus na askari wa mfalme na maaskofu. Alama ya Wahus ilikuwa kikombe cha Ekaristi kwani Hus alifundisha ya kwamba Wakristo wote wanapaswa kupokea kikombe kanisani (katika karne XII Kanisa Katoliki lilianza desturi ya kutoa kikombe kwa mapadri tu). 

Mwishoni Ukristo wa Bohemia na Moravia uligawanyika. Wahus wakali waliojaribu kuunda utaratibu wa kisiasa juu ya mahubiri ya Yesu na kuwalazimisha wote kuufuata kwa silaha wakashindwa. Wengine wakafuata Wahus wasio wakali waliopatana na wakubwa wa nchi. Wengine wakabaki ndani ya Kanisa Katoliki, wakaruhusiwa kuwa na ibada ya Misa (chakula cha Bwana) wakipokea sakramenti katika maumbo ya mkate na divai.

Mwaka 1457 kikundi kidogo cha wafuasi wa Hus waliochoka uuaji na vita vya kidini walianzisha jumuiya ya Kikristo iliyoitwa "Umoja wa Ndugu", wakajaribu kuishi kama ndugu wakikaa pamoja, kufanya kazi na kusali pamoja. Mwanzoni hawakupokea matajiri waliotaka kujiunga nao. 

Mbinu hii ilifanana na watawa aina ya Wafransisko lakini walikuwa jumuiya ya watu wenye ndoa na watoto. Waliona muhimu wasiwe na taratibu za utawala katika Kanisa, lakini viongozi wawe kama ndugu na watumishi wa wengine. Hawakutaka kumlazimisha yeyote katika mambo ya imani kama ilivyokuwa katika maeneo ya Wakatoliki na ya Wahus wengine. 

Mwanzoni walihudumiwa kiroho na mapadri wa Kanisa Katoliki, lakini mwaka 1467 waliamua kuchagua watumishi wao wenyewe, wakiwemo mpaka leo mashemasi, makasisi na maaskofu. Umoja huo ulienea Bohemia na Moravia ukawa chanzo cha madhehebu ambayo yalistawi upya kuanzia mwaka 1722 na yanaitwa ya "Wamoravia" (leo wengi wao wanaishi nchini Tanzania).

Jamii:Waliozaliwa 1371
Jamii:Waliofariki 1415
Jamii:Wanateolojia wa Ucheki
Jamii:Mapadri
William Wellington Gqoba

thumb|William Wellington Gqoba

**William Wellington Gqoba** (Agosti 1840 - 26 Aprili 1888) alikuwa mwalimu, mhubiri wa kanisa na mwandishi kutoka Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Kuanzia 1884 hadi kifo chake alihariri gazeti la *Isigidimi samaXhosa*.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1840
Jamii:Waliofariki 1888
Stephen Gray

**Stephen Gray** (amezaliwa 1941 mjini Cape Town) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika mashairi na riwaya. Hadi 1992 alikuwa profesa wa Kiingereza katika chuo kikuu mjini Johannesburg.

## Maandishi yake
**Southern African Literature: An Introduction* (1979)
**Hottentot Venus and Other Poems* (1979)
*''Caltrop's Desire* (1980)
**Love Poems: Hate Poems* (1982)
**Time of Our Darkness* (1988)
**Accident of Birth* (1993)
**Selected Poems: 1960-92* (1994)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures'', University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Mafika Gwala

**Mafika Pascal Gwala** (amezaliwa 1946 karibu na Durban) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa alifanya kazi kama mwalimu na mshairi akiandika kwa Kiingereza na Kizulu.

## Maandishi yake
*''Jol'iinkomo* (1977)
**No More Lullabies* (1982)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures'', University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu walio hai
John Tengo Jabavu

**John Tengo Jabavu** (11 Januari 1859 - 10 Septemba 1921) alikuwa mwandishi na mwanasiasa wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Kama William Gqoba, alikuwa mhariri wa gazeti la *Isigidimi samaXhosa*. Baadaye alikuwa mhariri wa kwanza wa gazeti la *Imvo Zabantsundu*. Alianzisha chuo cha Kiafrika kilichoitwa *Fort Hare* baadaye.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1859
Jamii:Waliofariki 1921
John Michael Wright

**John Michael Wright** (1617 - 1694) alikuwa mchoraji kutoka Ufalme wa Muungano. 

## Mifano ya picha zake 

Image:Thomas Hobbes by John Michael Wright.jpg|*Thomas Hobbes* 
Image:Elizabeth Claypole (née Cromwell) by John Michael Wright.jpg |*Elizabeth Claypole* (1658)
Image:Charles II in garter robes.jpg |*Charles II* (c. 1660-1665)

Jamii:Waliozaliwa 1617
Jamii:Waliofariki 1694
Jamii:Wasanii wa Ufalme wa Muungano
Kige'ez

thumb|right|Ukurasa wa "wedase Maryam", kitabu cha maisha ya Maria inayoonyesha picha ya Maria na mtoto Yesu pamoja na maelezo yaliyoandikwa kwa Ge'ez
'''Kige'ez''' (kwa maandishi ya Kiamhari: ግዕዝ; matamshi: gē-ĕz) ni lugha ya kale ya Ethiopia iliyozungumzwa zamani za ufalme wa Aksum. Baadaye ilikuwa lugha ya kimaandishi nchini Ethiopia hadi karne ya 19 na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la orthodoksi la Ethiopia.

Huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti za kusini. Hutazamiwa kama lugha mama ya lugha za kisasa kama Kiamhari na Kitigrinya na Kitigre nchini Ethiopia na Eritrea.

Maandishi ya Kige'ez ni aina ya abugida yenye herufi 26 za konsonanti na 4 za vokali zinazounganishwa kuwa alama 202 kwa silabi zote zinazowezekana. Mifano ya kwanza inyojulikana ni kutoka karne ya 4 BK.

Jamii:lugha za Ethiopia
Jamii:lugha za Eritrea
Jamii:lugha za Kisemiti
Chui (Pantherinae)

**Chui** ni wanyama mbuai wakubwa wa nusufamilia Pantherinae katika familia Felidae. Isipokuwa spishi moja (simba), wanyama hawa wana madoa au milia. Spishi nyingi zinatokea misitu au maeneo mengine yenye miti katika Afrika, Asia na Amerika, nyingine zinatokea savana na hata milima.

## Spishi za Afrika 
* *Panthera leo*, Simba (Lion)
* *Panthera pardus*, Chui (Leopard)
** *Panthera p. pardus*, Chui wa Afrika (African Leopard)

## Spishi za mabara mengine 
* *Neofelis diardi*, Chui madoa-mawingu wa Sunda (Sunda Clouded Leopard)
* *Neofelis nebulosa*, Chui madoa-mawingu (Clouded Leopard)
* *Panthera onca*, Chui wa Amerika au Jagwa (Jaguar)
* *Panthera pardus*, Chui (Leopard)
** *Panthera p. ciscaucasica*, Chui wa Uajemi (Persian Leopard)
** *Panthera p. delacouri*, Chui wa Malay (Indo-Chinese Leopard)
** *Panthera p. fusca*, Chui Mhindi (Indian Leopard)
** *Panthera p. japonensis*, Chui wa Uchina (North Chinese Leopard)
** *Panthera p. kotiya*, Chui wa Sri Lanka (Sri Lankan Leopard)
** *Panthera p. melas*, Chui wa Java (Javan Leopard)
** *Panthera p. nimr*, Chui Arabu (Arabian Leopard)
** *Panthera p. orientalis*, Chui wa Amur (Amur Leopard)
** *Panthera p. sindica*, Chui wa Baluchistan (Baluchistan Leopard)
** *Panthera p. tulliana*, Chui wa Anatolia (Anatolian Leopard)
* *Panthera tigris*, Chui milia (Tiger)
* *Panthera uncia*, Chui-theluji (Snow Leopard)

## Picha 

File:Pair of lions v2.jpg|Dume na jike wa simba
File:Leopard, Serengeti.jpg|Chui wa Afrika

File:Borneo clouded leopard.jpg|Chui madoa-mawingu wa Sunda
File:Neofelis nebulosa.jpg|Chui madoa-mawingu
File:Wild jaguar.jpg|Chui wa Amerika
File:Panther.jpg|Chui mhindi

File:SrilankaLeopard in wild.jpg|Chui wa Sri Lanka

File:MP-panthera pardus orientalis 8.jpg|Chui wa Amur
File:Panthera tigris tigris.jpg|Chui milia

Jamii:Paka na jamaa
Concepción, Chile

70px|left
thumb|250px|right|Ramani ya Concepción
Miji ya **Concepción** ni jina la mji mkuu wa mkoa wa Biobío katika Chile. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2002, mji una wakazi wapatao 216,061 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 12 kutoka juu ya usawa wa bahari.

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi

Jamii:Miji ya Chile
Jamii:Miji mikuu ya mikoa ya Chile
Jamii:Mkoa wa Biobío
Bohemia

thumb|Ngome ya Karlštejn huko Ucheki
thumb|200px|Bohemia kwenye ramani ya Ucheki
**Bohemia** (kwa Kicheki na Kislovakia: Čechy; kwa Kijerumani: Böhmen; kwa Kipolandi: Czechy) ni mkoa wa kihistoria katika magharibi ya Ucheki. 

Jina limetokana na neno la Kilatini kwa ajili ya eneo la kabila la "Boio" (*"Boiohaemum" = eneo la Waboio, baadaye: "Bohemia"*) lililowahi kukalia sehemu zile zamani za Roma ya Kale.

Pamoja na Moravia eneo la Bohemia ni sehemu muhimu ya Ucheki ambayo ni nchi iliyoanzishwa mwaka 1993 baada ya Slovakia kutoka katika Chekoslovakia. Bohemia imepakana na Polandi upande wa kaskazini, Ujerumani upande wa kaskazini na magharibi, Austria upande wa Kusini na mkoa wa Moravia upande wa mashariki.

Mji mkuu wa Bohemia ni Praha (kwa Kiingereza: Prague), ambao ni pia mji mkuu wa taifa.

Jamii:Ucheki
Jamii:Dola Takatifu la Kiroma
Zinzendorf

**Zinzendorf** inaweza kumaanisha

* kijiji cha Zinzendorf katika Bavaria (Ujerumani), sasa sehemu ya mji wa Wörth an der Donau 
* mtu aliyebeba jina la familia ya kikabaila ya Zinzendorf, wenye asili katika Austria, kati ya 1114 na 1817 
** Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (1700–1760), mwanzilishaji wa Kanisa la Moravian
** Erdmuthe Dorothea von Zinzendorf (1700–1756), aliyekuwa mke wa Nkolaus na mtungaji wa nyimbo za kikristo 
*** Renatus von Zinzendorf (1727–1752), aliyekuwa wana wao na pia mtungaji wa nyimbo za kikristo
Nomino

**Nomino** (kutoka Kilatini: *nōmen*, jina) ni aina ya maneno inayotaja jina la mtu, mnyama, kitu, mahali, sifa au wazo. Nomino hutokea kwa umbo la umoja au uwingi: kitu, vitu; mtu, watu.

Nomino pamoja na kitenzi hufanya sentensi, mfano:  **mtu** anatembea.

## Makundi ya nomino
Nomino zimeainishwa katika makundi mbalimbali - kutegemeana na mitazamo ya wataalamu. Pamoja na kuwepo kwa msigano baina yao, bado wataalamu wengine wameziainisha nomino (majina) katika makundi matano:

#Nomino za pekee 
#Nomino za kawaida - (vilevile **jamii**) 
#Nomino za dhahania - (vilevile **maarifa**) 
#Nomino za jumla 
#Nomino za wingi

## Tazama pia
*Lango: Lugha

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Nabii

[right|thumb|200px|*Nabii [Isaya*. alivyochorwa na Michelangelo katika Cappella Sistina, Vatikani.]]
Neno **nabii** (kwa Kiebrania נביא *nevì*, kwa wingi נְבִיאִים ''nevi'ìm*, kwa Kiarabu نبي) linatumika kumtajia binadamu anayesema kwa niaba ya Mungu, hasa kwa kusudi la kuelekeza wenzake wafuate imani na maadili sahihi.

Katika lugha nyingi, mtu huyo anaitwa kwa jina linalotokana na neno la Kigiriki *προφήτης* [*prophētēs*], maana yake "*anayesema mbele*", yaani *hadharani* (mbele ya wasikilizaji), au *kabla ya (jambo kutokea)*.

Watu wa namna hiyo wanapatikana katika dini nyingi, hususan katika Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

Katika matumizi ya kawaida, neno hilo linatumika hasa kwa mtu ambaye anatabiri jambo, bila ya kujali asili ya maarifa yake.

## Katika Uyahudi 
Katika Tanakh (Biblia ya Kiebrania) tunakuta vitabu vingi vinavyojumlishwa katika jina "manabii", kuanzia Yoshua hadi Malaki. Katika Ukristo baadhi ya vitabu hivyo vinahesabiwa kuwa "vitabu vya historia", kumbe kile cha Danieli kinapangwa kati ya "manabii wakuu" pamoja na Isaya, Yeremia na Ezekieli, wakati Wayahudi wanacho kati ya "maandiko (mengine)". 

## Katika Ukristo 
Ukristo unakubali manabii wote wa Agano la Kale, lakini upande wa Agano Jipya ni wachache wanaoitwa hivyo, kwa mfano Agabo anayetajwa katika Matendo ya Mitume.

Kwa jumla ni kwamba Wakristo wote wanahesabiwa kuwa manabii kutokana na wajibu wa kutangaza Neno la Mungu kwa nguvu ya Roho Mtakatifu.

## Katika Uislamu 
Katika Islam mtume Muhammad anapewa nafasi ya pekee kati ya manabii wengi waliotumwa na Mungu kwa binadamu wa nyakati na mahali tofauti. Ndiye anayesadikiwa na Waislamu wengi kuwa nabii wa mwisho na wa kudumu ("mhuri wa manabii" - *khātim al-nabiyyīn* (*Kurani'', XXXIII:40).

Uislamu unakubali manabii wa Biblia pamoja na wengine wasiotajwa katika kitabu hicho, kama vile Mwarabu Salih.

## Katika dini nyingine 
Dini nyingine zinatokana na mafundisho ya mtu anayehesabiwa nabii, kama vile:
* Zarathustra (Uajemi, 628 KK - 551 KK). 
* Mahavira (Vardhamana) (India, 599 KK - 527 KK). 
* Mani (Manes) (Uajemi, (216 - 277). 
* Bab (Siyyid Mírzá 'Alí-Muhammad) (Uajemi, 1819 - 1850). 
* Bahaullah (Mirza Hosaynali Nuri) (Uajemi, 1817 - 1892).

Jamii:Dini
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo
Jamii:Uislamu
Lindesberg

thumb|350px|Kungsgatan (Mfalme wa Mitaani) katika Lindesberg
thumb|250px|
**Lindesberg** ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 8,752 (mwaka 2005). 

## Jiografia 
Eneo lake ni 7.85 km². Umbali na Jiji la Stockholm ni 200 &nbsp;km.

Picha:Lindes turistbyrå.jpg| *Ofisi ya utalii katika Lindesberg*
Picha:Suecia 2-051 ; Lindesberg.jpg|*Lindesberg mnamo mwaka wa 1690*

## Viungo vya nje 
* www.lindesberg.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Kiruna

thumb|350px|Kiruna
thumb|250px|
**Kiruna** (kisami ya kaskazini: *Giron*; Kifini: *Kiiruna*) ni mji na manispaa ya kaskazini kabisa nchini Uswidi. Kuna wakazi 18,154 (mwaka 2005). 

Kiruna ni mji ulioanzishwa 1899 kama kituo cha migodi ya kuchimba chuma. Mwaka uleule njia ya reli ilikamilishwa hadi mahali pa mji mpya iliyokuwa lazima kwa kubeba madini ya chuma. Mji uko katikati ya milima miwili yenye asilimia kubwa ya madini ya chuma. 

Uchimbaji chuma umeshamaliza akiba juu ya uso wa ardhi na kuendelea chini ya ardhi. Kwa sababu hiyo mji uliojengwa juu ya madini utahamishwa umbali wa kilomita 5 ili kuwezesha kuchimbwa chini ya mji wa sasa.

## Jiografia 
Eneo lake ni 15.95 km². 

Picha:Kiruna-sentrum.jpg |Lindesberg mnamo mwaka wa 1690

## Viungo vya nje 
* www.kiruna.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Ulricehamn

thumb|350px|Strandgatan (Mapwa wa Mitaani) katika Ulricehamn
thumb|250px|
**Ulricehamn** ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 9,250 (mwaka 2005). 

## Jiografia 
Eneo lake ni 6.09 km². 

Picha:Rådhuset Ulricehamn.jpg|Ukumbi wa Ulricehamn

## Viungo vya nje 
* www.ulricehamn.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Enya

**Enya** (amezaliwa tar.  16 Mei 1961 mjini Gweedore, Donegal) ni mwanamuziki wa Pop na mwigizaji kutoka nchini Éire.

## Albamu alizotoa 
Enya ametoa albamu 7. Albamu hizo ni kama ifuatavyo:
# *Watermark* (1988)
# *Shepherd Moons* (1991)
# *The Celts* (1993)
# *The Memory of Trees* (1995)
# *A Day Without Rain* (2000)
# *Amarantine* (2005)
# *And Winter Came...* (2008).

### Tovuti zake zilizo rasmi 
* Official site 

Jamii:Wanamuziki wa pop
Jamii:Wanamuziki wa Eire
Mtaji

**Mtaji** hurejelea rasilimali zilizotengenezwa na binadamu zinazotumika katika uzalishaji wa bidhaa na huduma. Hizi ni pamoja na Mtaji wa kimwili kama vile mashine,Vifaa, majengo, na miundombinu, pamoja na mali za kifedha zinazounga mkono shughuli za kiuchumi. Mtaji ni dhana ya msingi katika taaluma ya uchumi na huchukuliwa kuwa miongoni mwa sababu kuu nne za uzalishaji, sambamba na ardhi, kazi, na ujasiriamali. Tofauti na kazi au ardhi, mtaji lazima uzalishwe kwanza kabla ya kutumika kuzalisha thamani ya kiuchumi.

## Aina za Mtaji
Katika uchambuzi wa kiuchumi, kuna aina mbalimbali muhimu za mtaji:
* Mtaji wa kimwili ni mali zinazoonekana kama viwanda, mashine, vifaa, na teknolojia zinazochangia moja kwa moja kwenye mchakato wa uzalishaji.

* Mtaji wa kifedha ni fedha na mali za kifedha kama akiba, hisa, na hati fungani, zinazotumika kufadhili uwekezaji katika miradi ya uzalishaji.

* Mtaji wa binadamu ni maarifa, ujuzi, na elimu aliyonayo mtu ambayo huongeza uwezo wake wa uzalishaji na mchango wake wa kiuchumi.

*  Mtaji wa kijamii ni mitandao, mahusiano, na taratibu za kijamii zinazowezesha ushirikiano na uratibu wa pamoja kati ya watu au makundi.

Kila aina ya mtaji ina mchango wa kipekee katika maendeleo na ukuaji wa uchumi.

## Umuhimu 
Mtaji ni muhimu sana katika kuendeleza uchumi kwa sababu huongeza ufanisi wa kazi na kuchochea ubunifu. Uwekezaji katika mtaji huwezesha biashara kuongeza uzalishaji, kupunguza gharama, na kuboresha ubora wa bidhaa au huduma. Katika uchumi wa kitaifa, mkusanyiko wa mtaji umehusishwa kwa karibu na viwanda na kisasa. Serikali na sekta binafsi mara nyingi huwekeza katika uundaji wa mtaji kupitia akiba, uwekezaji, na ujenzi wa miundombinu ili kuchochea ukuaji wa uchumi.

Mtaji pia huchangia katika uzalishaji wa kipato na ajira. Hata hivyo, usambazaji usio sawa wa mtaji unaweza kusababisha tofauti kubwa za kiuchumi, hivyo kuibua mijadala kuhusu usawa wa fursa za uwekezaji na upatikanaji wa mtaji.
## Tazama pia
* Rasilimali
## Marejeo
Jamii:Uchumi
Evans Wadongo

**Evans Wadongo** (amezaliwa 11 Machi 1986) ni mhandisi kutoka nchini Kenya, mwenyekiti wa chama kisicho cha serikali "Sustainable Development For All-Kenya (SDFA-Kenya)" na mvumbuzi wa taa ya solar kwa ajili ya watu wanaoishi mashambani bila umeme.

Evans Wadongo alizaliwa kama mtoto wa wazazi walimu katika wilaya ya Kakamega, Kenya. Alisoma shule ya msingi Bisunu akaendelea baadaye kwenye sekondari ya Kakamega High School alipomaliza kati ya wanafunzi bora wa Kenya akishika wastani ya A kwenye Kenya Certificate of Secondary Education mwaka 2002. Akajiunga na Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology akamaliza mwaka 2009 kama bachelor of science.

Alipokuwa mwanafunzi alivumbua 2004 taa ya solar aliyoita "MwangaBora" akiwaza matumizi ya nishati ya jua kuwa njia njema ya kuhifadhi mazingira, kupunguza kukatwa kwa miti na kuboresha maisha ya watu mashambani wanaoishi katika mazingira pasipo na umeme jinsi ilivyokuwa katika kijiji chake wakati alipokuwa mtoto mwenyewe. Hakuvumbua taa za solar lakini alitumia teknolojia iliyokuwepo katika nchi zilizoendelea na kuilinganisha na mazingira ya Kenya. Pamoja na wengine aliunda chama kisicho cha serikali Sustainable Development For All-Kenya (SDFA-Kenya) kilichoendelea kusambaza wazo la kutumia nishati ya jua kwa kuboresha maisha ya watu. Taa ya solar inatengenzwa kwa bei nafuu na wafundi Wakenya kwa kutumia mabaki ya metali kutoka viwandani na karahana na diodi za LED zinazotumia umeme kidogo.

Mwaka 2010 shirika la habari la CNN ilitambua sifa zake kwa kumpatia cheo cha "Mshujaa wa CNN" katika ya chaguo la "top ten heroes of 2010".  Mwaka 2011 alikabidhiwa tuzo la mfuko wa Mikhail Gorbachev kwa  "watu waliobadilisha dunia".

## Viungo vya Nje
*About Evans Wadongo - kwenye tovuti ya SDFA-Kenya 
*Kenyan lands prestigious Gorbachev award (Daily Nation 30-03-2011)
*
*
*
Nabii Nahumu

[thumb|Nabii Nahumu katika picha ya [Waorthodoksi ya karne XVIII.]]
**Nabii Nahumu** (kwa Kiebrania **נחום**, yaani "Aliyefarijiwa na Mungu") alikuwa nabii mjini Yerusalemu katika karne ya 7 KK, wakati wa mfalme Yosia, aliyetawala Yuda kati ya mwaka 640 KK na 609 KK. 
 
Mahubiri yake yanatunzwa katika Kitabu cha Nahumu ambacho ni kimojawapo kati ya vitabu 12 vya gombo la Manabii wadogo katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo. 

Kitarehe kinashika nafasi kati ya kile cha nabii Mika na kile cha Habakuki. 

Kinashangilia kwa ufasaha wa kishairi ujio wa maangamizi ya dola la Waashuru na ya makao yao makuu, Ninawi (612 KK): hivyo maadui wa taifa na wa Mungu hatimaye wataadhibiwa.

Kwa jumla alitangaza kwamba Mwenyezi Mungu ndiye anayetawala nyakati zote na kuhukumu mataifa kwa haki.

Tangu kale Nahumu anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya Nje 
*Nahum article from *The Catholic Encyclopedia*
*Renovation - Al Qush Synagogue and the Tomb of Nahum 
*Prophet Nahum Orthodox icon and synaxarion

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7 KK
N
N
N
Laholm

thumb|350px|Kanisa la Laholm
thumb|250px|
thumb|250px|
**Laholm** ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 5 835 (mwaka 2005). Iko kando ya mto Lagan.

## Jiografia 
Eneo lake ni 4.12 km². Umbali na Jiji la Malmö ni 100&nbsp;km.

Picha:Laholmskraftverk.jpg|*Nguvu kupanda katika Laholm
Picha:Laholmbro1.jpg|*Umri wa daraja''

## Viungo vya nje 
* www.laholm.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Juba

Juba ni neno linalomaanisha mara nyingi
* Juba, Sudan Kusini - mji mkuu wa Sudan Kusini

Neno laweza kumaanisha pia

## Watu 
* Juba I wa Numidia mfalme aliyetawala 85 BC–46 BC 
* Juba II wa Numidia mfalme aliyetawala 52 KK - 23
* Juba wa Mauretania mfalme wa karne ya 2 
* Titus Desticius Juba - Mroma wa karne ya 3

## Mahali 
* Juba -  kijiji katika wilaya ya Võru, Estonia
* Juba - jina la mikoa ya Somalia karibu na mto Jubba inayoandikwa pia kama "Juba" 
* mto Jubba katika Somalia (pia: Juba)
* Chuo Kikuu cha Juba katika Juba, Sudan Kusini
Rhythm Divine

"**Rhythm Divine**" ni single ya kwanza iliyotolewa na Enrique Iglesias kutoka katika albamu yake ya lugha ya Kiingereza, *Enrique*. Kibao hiki kilitungwa na kutayarishwa na kikosi kilekile kilichotayarisha kibao chake kikali cha "Bailamos", Paul Barry, Mark Taylor na Brian Rawling. Video ya wimbo huu iliongozwa na Francis Lawrence.

## Mapokeo ya kitahikiki
Kulingana na http://www.billboard.com katika tahakiki ya single, Enrique Iglesias ameleta "ufahamu wa jitihada za kuweza kudumu kwenye chati za 40", kibao hiki ni mfano tosha kwa "wasanii wa crossover kujipatia nafasi ya kupanda ngazi ya mafanikio". Naye hufananishwa na mwimbaji mwenzake wa Kilatini Ricky Martin: "Tofauti na mwenzake Ricky Martin, Iglesias yupo mbali sana kwa kujulikana.

## Orodha ya nyimbo
; UK CD1
# "Rhythm Divine" - 3:29
# "Bailamos" (Eric Morillo Main Vocal Mix) - 6:30
# "Rhythm Divine" (Video) - 3:29

; UK CD2
# "Rhythm Divine" (Morales Radio Mix) - 3:13
# "Rhythm Divine" (Fernando G Club Mix) - 5:37
# "Rhythm Divine" (Mijango's Extended Mix) - 6:57

## Michakaliko ya chati
Kibao hiki hakikupata mafanikio kama jinsi ilivyokuwa kwa "Bailamos", hata hivyo imejikongoja na kufikia katika 50 Bora huko nchini Marekani, Uingereza, Ufaransa, Ujerumani, Australia na Uholanzi. Toleo la Kihispania la kibao hiki, -liitwa "Ritmo Total" imeshika nafasi ya kwanza kwenye *Billboard* Hot Latin Tracks (kwa majuma manne) na Hispania. Kibao hiki kimekwenda katika platinumu nchini Urusi kwa kuuza nakala 200,000.

## Marejeo
Jamii:Nyimbo za 1999
Jamii:Nyimbo za Enrique Iglesias
Enrique Iglesias (albamu)

***Enrique Iglesias*** ni jina la kutaja albamu ya kwanza ya msanii wa muziki wa pop Enrique Iglesias. Albamu ilitolewa mnamo mwaka wa 1995. Albamu ilipata mafanikio kwa kiasi kikubwa na kushika nafasi za juu katika chati za Kilatini na pia ilirekodiwa kwa lugha ya Kireno na Kiitalia. Albamu imejipatia Tuzo za Grammy kwa ajili ya Best Latin Pop Album kunako mwaka wa 1996.

Albamu ilijapatia Dhahabu katika thibitisho za Kireno baada ya majuma matano ya mauzo yake, na imeuza zaidi ya nakala milioni 8 kwa hesabu ya dunia nzima.  Huko Marekani ilitunukiwa dhahabu mnamo 11 Juni 1996 na kwenda katika ngazi ya platinumu mnamo 18 Novemba 1996, na RIAA.

Vibao vinato kutoka katika albamu hii vimeshika nafasi ya kwanza kwenye chati za *Billboard* Hot Latin Tracks: "Si Tú Te Vas", "Experiencia Religiosa", "Por Amarte", "No Llores Por Mí" na "Trapecista", ni zaidi albamu yoyote ya Kilatini, imevunja rekodi ya awali iliyowekwa na kina Selena na Jon Secada wakiwa nafasi ya juu katika chati nne tofauti.

Kibao cha "Inventame" kilirekodiwa upya kunako mwaka wa 1999 na mtunzi wake bwana Marco Antonio Solís na kikaingizwa katika albamu ya *Trozos de Mi Alma*. Toleo hili limeshika nafasi ya 36 katika chati za Nyimbo za Kilatani.

## Orodha ya nyimbo
# No Llores Por Mí (Enrique Iglesias/Roberto Morales) — 4:00
# Trapecista (Rafael Pérez-Botija) — 4:28
# Por Amarte (Enrique Iglesias/Roberto Morales) — 4:05
# Si Tú Te Vas (Enrique Iglesias/Roberto Morales) — 4:00
# Si Juras Regresar (Rafael Pérez-Botija) — 4:21
# Experiencia Religiosa (Chein García-Alonso) — 5:28
# Falta Tanto Amor (Enrique Iglesias/Roberto Morales) — 3:54
# Inalcanzable (Enrique Iglesias/Roberto Morales) — 3:34
# Muñeca Cruel (Rafael Pérez-Botija) — 4:20
# Invéntame (Marco Antonio Solís) — 3:50

## Michakaliko katika chati
## Tanbihi
Jamii:Albamu za 1995
Jamii:Albamu za Enrique Iglesias
Jamii:Albamu za Fonovisa Records
Jamii:Albamu za kwanza
Devanagari

[thumb|[Rigveda, example of abugida script]]

**Devanāgarī** ni mwandiko unaotumiwa kwa kuandika lugha za Uhindi Kaskazini kama vile Sanskrit, Kibangla, Kihindi, Kimarathi, Kisindhi, Kibihari, Bhili au Kinepali cha Nepal. Wakati mwingine hata Kikashmiri huandikwa nayo.

Devanagari huhesabiwa kati ya miandiko ya Abugida inayounganisha alama kwa herufi na alama kwa silabi. Mwandiko mtangulizi wake ulikuwa mwandiko wa Brahmi.

## Viungo vya Nje 
* Unicode

Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya
Jamii:Mwandiko
Abugida

[right|thumb|Ukurasa wa [biblia iliyoandikwa kwa ''Ge'ez* ambayo ni mwandiko wa  **abugida**]]

**Abugida** *(kutoka Ge‘ez አቡጊዳ   **’**a**b**u**g**i**d**a)'' ni muundo wa mwandiko mwenye alama kwa silabi yaani konsonanti pamoja na vokali. Ni mwandiko wa kawaida kwa lugha za Ethiopia na Uhindi ya Kaskazini. 

Jina latokana na herufi nne za kwanza ya mwandiko wa Ge'ez ambayo ni lugha ya kale ya Ethiopia.

Tofauti yake na alfabeti kama mwandiko wa Kilatini ni ya kwamba hapa kuna alama za pekee kwa vokali na konsonanti zinazounganishwa kufuatana na mahitaji ya lugha. Tofauti na miandiko ya abjadi kama Kiarabu au Kiebrania ni ya kwamba abjadi mara nyingi haziandiki vokali.
 
Kwa mfano wa mwandiko wa Devanagari ya Kihindi kuna alama ya क ambayo ni "k" na pia silabi "ka". Kwa kuongeza mstari mdogo juu silabi mpya ya के ke inapatikana. Ule mstari mdogo unaomaanisha "e" haupatikani peke yake bali pamoja na alama ya konsonanti pekee.

Kutoka alama ल "l" / "la" kuna uwezekano wa kupata alama kwa ला lā, लि li, ली lĪ, लु lu, लू lū, ले le, लै lai, लो lo na लौ lau. 

## Tazama pia 
* Devanagari
* Ge'ez
Silabi

**Silabi** ni kipashio cha kifonolojia kinachohusu matamshi ambapo sauti za lugha hutamkwa mara moja kwa pamoja kama fungu moja la sauti. Ama ni fungu la fonimu linalotamkika kwa pamoja na kwa mara moja. Kwa mfano katika neno *kaka* mna mafungu mawili: *ka* na ka.

Maneno kufanywa na silabi. Maneno mafupi huwa na silabi 1 pekee. Maneno mengine huwa na silabi zaidi kama 2, 3 au nyingi. Silabi fupi sana inaweza kuwa vokali 1 pekee au konsonanti 1 kama "m" katika "m-to-to".

Kama silabi inaishia kwa konsonanti inaweza kuitwa silabi iliyofungwa, kama inaishia kwa vokali inaweza kuitwa silabi wazi.

Kuna lugha zilizo na silabi nyingi zilizofungwa kama Kiingereza. Kiswahili kinapendelea silabi wazi, lakini "m" na "n" zinaweza kuwa mwishoni kwa silabi au kuwa silabi peke yake. Lugha kama Kijapani takriban hazina silabi za kufungwa.

Mifano ya maneno yenye silabi 1:
* tu
* na
 
Maneno mengi ya Kiswahili huwa na silabi mbili au zaidi:
* ne-nda 
* ku-ja 
* shu-le
* hi-i
* ma-a-na
* ra-fi-ki
* se-ko-nda-ri
* se-ri-ka-li
* i-li-yo-fu-ngwa
* m-to-to
* m-ke
* daf-ta-ri
* lab-da
 
Kuna lugha zinazotumia mwandiko wa silabi badala ya alfabeti, kwa mfano abugida.

Jamii:Sarufi