Vilen Martyrosian

**Vilen Arutiunovych Martyrosian** (22 Septemba 1940 – 19 Julai 2023) alikuwa jenerali wa jeshi la Ukraini na mwanasiasa mwenye asili ya Azerbaijan. Alihudumu kama Naibu wa Watu katika Umoja wa Kisovyeti kati ya 1989 na 1991. Martyrosian alikuwa mwanachama wa Harakati ya Watu wa Ukraini (Rukh) na pia alihudumu kama makamu mwenyekiti wa chama hicho kati ya 1989 na 1991. Pia alikuwa mmoja wa waasisi wa Jeshi la Ukraini.

## Maisha yake ya kazi 
Vilen Harutyuni Martirosyan alizaliwa tarehe 22 Septemba 1940 huko Ganja, Azerbaijan, katika familia ya Kiarmenia. Alijiunga na Jeshi la Umoja wa Kisovyeti mwaka 1963 na kusoma katika Shule ya Kijeshi ya Kyiv Suvorov. Kati ya 1963 na 1968, alihudumu katika Wilaya ya Kijeshi ya Transcaucasia kabla ya kuteuliwa kuwa kamanda wa kikosi mnamo 1972. Aliendelea kupanda vyeo ndani ya Wilaya ya Kijeshi ya Transbaikal kati ya 1972 na 1985. Mnamo 1985, Martyrosian alianza kuhudumu katika Wilaya ya Kijeshi ya Carpathian kama kamanda wa kikosi cha mawasiliano kilichokuwa katika mji wa Rivne.

## Kazi ya kisiasa 
Martyrosian alijiunga na baraza la jiji la Rivne mwaka 1987 na alihudumu kwa mwaka mmoja. Katika uchaguzi wa bunge la Umoja wa Kisovyeti mwaka 1989, alichaguliwa kuwa Naibu wa Watu wa Umoja wa Kisovyeti akiwakilisha Mkoa wa Rivne kama mgombea huru. Hata hivyo, alikabiliwa na upinzani mkali kutoka kwa serikali ya kikomunisti ya eneo hilo, ambayo ilijaribu kumzuia asisajiliwe na kuendesha kampeni ya upotoshaji dhidi yake.

Martyrosian alikuwa na mwelekeo wa kisiasa unaoegemea Harakati ya Watu wa Ukraini (Narodnyi Rukh Ukrainy, au kwa kifupi *Rukh*), na kati ya 1989 na 1991 alihudumu kama makamu mwenyekiti wa shirika hilo. Pia alikuwa na uhusiano wa karibu na vikundi vya kutetea haki za wanawake, na mnamo tarehe 17 Machi 1991, wakati wa mkutano wa wanaharakati wa kike, alitangaza hadharani upinzani wake dhidi ya kura ya maoni ya Umoja wa Kisovyeti ya mwaka 1991.

## Msingi wa Vikosi vya Wanajeshi wa Ukraini 
Baada ya Matukio ya Januari 1991, ambapo Jeshi la Kisovyeti lilijaribu kuivamia Lithuania ili kuzuia uhuru wake—japokuwa jaribio hilo lilishindwa na hakuna wanajeshi wa Ukraini waliohusika—kulizuka hofu miongoni mwa upinzani wa Ukraini kwamba wanajeshi wa Kiukraini wangeweza kutumiwa katika migogoro ya baadaye. Hali hii ilimfanya Viacheslav Chornovil, kiongozi wa harakati za kupinga utawala wa Kisovyeti nchini Ukraini, kuunda *Military Collegium* ya Rukh, kundi lililojumuisha yeye mwenyewe, Martyrosian, Ihor Derkach, Vitalii Lazorkin, na Mykola Porovskyi.

Martyrosian, ambaye alikuwa kamanda wa kijeshi anayejulikana kwa misimamo yake ya wazi ya kutetea demokrasia, alichukua jukumu muhimu katika kundi hilo. Chini ya uongozi wake, *Union of Officers of Ukraine* (UOU) ilianzishwa ili kusaidia maandalizi ya kuunda Jeshi la Ukraini. Haki hii ilikuwa imehakikishwa chini ya *Tamko la Ukuu wa Serikali ya Ukraini*, na kati ya tarehe 27–28 Julai 1991, mkutano wa wanachama 300 wa UOU ulifanyika Kyiv, ukidai kuwa vikosi vyote vya kijeshi vilivyopo Ukraini (ikiwemo majeshi ya ndani na *militsiya*) viondolewe siasa na viwekwe chini ya mamlaka ya serikali ya Ukraini.

Wakati wa jaribio la mapinduzi ya Kisovyeti mnamo Agosti 1991, Martyrosian alikataa kutekeleza maagizo ya kusaidia mapinduzi hayo na badala yake alitangaza kwamba Kikosi cha 55 cha Mawasiliano (*55th Signal Regiment*) na Jeshi la 13 sasa lingeapa utii kwa Ukraini. Akiwa na wanajeshi wa Kikosi cha 55, alisafiri hadi Kyiv kwa lengo la kulinda *Supreme Soviet* (sasa Verkhovna Rada) dhidi ya vikosi viwili vya kijeshi vilivyodhaniwa kuwa vilikuwa vinaunga mkono Kamati ya Hali ya Dharura, iliyoongoza jaribio hilo la mapinduzi. Martyrosian alipata msaada kutoka kwa Rais wa Urusi Boris Yeltsin na Konstantin Kobets, waliomuunga mkono katika hatua hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wanasiasa wa Ukraine
Jamii:watu wa Armenia