open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chura (nyota)

Kwa mnyama mwenye jina hili angalia hapa Chura

400px|thumb|Chura (Diphda) katika kundinyota lake la Ketusi – Cetus  jinsi inavyoonekana kwa mtazamaji  wa Afrika ya Mashariki
 
**Chura** (ing. na lat. **Diphda** pia **β Beta&nbsp;Ceti**, kifupi **Beta Cet**, **β&nbsp;Cet**) ni nyota angavu  zaidi  katika kundinyota la Ketusi (*Cetus*). Ni pia nyota angavu  ya 14 kwenye anga ya usiku.  Mwangaza unaoonekana unacheza kati ya mag 0.75 na 0.95.

## Jina
Chura ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wakitafsiri jina lao  الضفدع  *al-difda* linalomaanisha "chura". Hakuna uhakika juu ya asili ya jina hili, maana kuna pia jina tofauti   ذنب ألقيتوس ألجنوب    *dhanab al-qaitus al-janubi*  yaani „mkia wa kusini wa Ketusi“.  Jina la “Difda” (chura) linatumiwa na Waarabu pia kwa ajili ya nyota ya  Kinywa cha Hutu ( Fomalhaut) kwa hiyo Chura inaitwa kwao "Difda ya pili“ . 

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulifuata mapokeo ya Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Diphda"  .

Chura hutajwa kwa jina la Bayer kama β Beta Ceti yaani kwenye nafasi ya pili ingawa ni nyota angavu zaidi katika kundinyota 
lake.

## Tabia
Chura - Diphda ni nyota jitu jekundu yenye  mwangaza unaoonekana wa mag 2.04.   Iko kwa umbali na Dunia wa miaka nuru 96.   
Masi ya Chura ni M☉ 2.8 na nusukipenyo chake R☉ 15  (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi  ni -0.13 ikiwa katika kundi la spektra "K0 III".
 
Mng’aro wa III katika "K0 III“ unamaanisha ya kwamba hii ni nyota jitu iliyoishiwa tayari hidrojeni katika kitovu chake ikapanuka kuwa jitu jekundu na sasa inapata nishati yake kwa myeyungano wa heliamu kwenye kitovu. Itaendelea kufanya hivyo kwa miaka milioni 100 inayofuata.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Cetus
*Cetus the sea monster, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 59 (online kwenye archive.org)
*Berio, P.; et al. (November 2011), "Chromosphere of K giant stars. Geometrical extent and spatial structure detection", Astronomy & Astrophysics, 535: A59 online hapa
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
 * Sägesser, S. N.; Jordan, C. (March 2005). "Emission measures for the single giant β Ceti". In Favata, F.; Hussain, G. A. J.; Battrick, B. Proceedings of the 13th Cambridge Workshop on Cool Stars, Stellar Systems and the Sun, held 5–9 July 2004 in Hamburg, Germany. European Space Agency. p. 931. online hapa
 

Jamii:Nyota
Faka

400px|thumb|Faka (Alphecca) katika kundinyota yake ya Kasi ya Masakini – Corona Borealis  jinsi inavyoonekana kwa mtazamaji  wa Afrika ya Mashariki
 
**Faka** (ing. na lat. **Alphecca** pia **α Alpha&nbsp;Coronae Borealis**, kifupi **Alpha CrB**, **α&nbsp;CrB**) ni nyota angavu  zaidi  katika kundinyota la Kasi ya Masakini (*Corona Borealis*). Ni pia nyota angavu  ya 14 kwenye anga ya usiku.  Mwangaza unaoonekana unacheza kati ya mag 0.75 na 0.95.

## Jina
Faka ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema hapa فكة  *fakka* ambayo ni kifupi cha jina kamili  نير الفكه  *nayir al-fakka* .  „Fakka“ inamaanisha „iliyovunjika" waliona hapa bakuli iliyokatika maana duara ya nyota za kundinyota yake si kamili, „nayir“ inamaanisha „inayong’aa“. Zamani „fakka“ ilitaja kundinyota yote ya Kasi ya Masakini  lakini sasa jina hili hutumiwa kwa nyota angavu zaidi tu au. 

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulifuata mapokeo ya Waarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Alphecca"  (kutoka al-fakka).

Kutokana na urithi wa Roma ya Kale kuna pia jina la Gemma (lat. kwa kito au almasi) 

## Tabia
Faka - Alphecca ni nyotamaradufu yenye mwangaza unaoonekana wa Vmag 2.2.   Iko kwa umbali na Dunia wa miakanuru 75.  Nyota zake mbili zinazoonekana katika darubini kubwa zinaitwa α CrB A (Faka A) na α CrB B (Faka B), zote mbili ni nyota za safu kuu. Zinazungukana katika muda wa siku 17.36.

Masi ya Faka A ni M☉ 2.58 na nusukipenyo chake R☉ 3  (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi  ni +0.16 ikiwa katika kundi la spektra A0 V.
 
Nyota ya Faka B ina masi ya M☉ 0.92 na nusukipenyo cha R☉ 0.9  (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi  ni +5.05 ikiwa katika kundi la spektra G5. 

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide: Corona Borealis
*Alphecca (Alpha Coronae Borealis), "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 59 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Lane, Edward William : An Arabic - English  Lexicon by  in eight parts – 1872 (Perseus Collection Arabic Materials  Digitized Text Version v1.1   of reprint  Beirut – Lebanon 1968) online hapa
Tomkin, J.; Popper, D. M. (June 1986). "Rediscussion of eclipsing binaries. XV - Alpha Coronae Borealis, a main-sequence system with components of types A and G". Astronomical Journal. 91: 1428. online hapa 

Jamii:Nyota
Citizen TV

**Citizen TV** ni kituo cha kurushia matangazo ya televisheni kutoka nchini Kenya. Kituo kinamilikiwa na kampuni ya Royal Media Services ya nchini Kenya. Ni Kituo cha Habari kinachotazamwa Zaidi Nchini Kenya 

## Programu
### Programu za hivi sasa
* *Inspekta Mwala* (2007- hadi sasa)
* *Tahidi High*
* *Papa Shirandula* (2007- hadi sasa)
* *Machachari* (2011- hadi sasa)
* *Mother-in-law* (2007- hadi sasa)

## Orodha ya Stesheni za Redio
## Usimamizi
### Meneja
Samuel Kamau Macharia

### Mkuu wa operesheni
**Farida Karoney**

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Tovuti Rasmi ya Citizen 

Jamii:Televisheni za Kenya
Jamii:Televisheni
Jamii:Royal Media Services
Royal Media Services

**Royal Media services Ltd** ni kampuni ya magazeti, redio na televisheni nchini Kenya kwa lugha za Kiswahili, Kiingereza na Lugha mama.

Inachapisha magazeti ya Citizen Weekend na Monday Special.

Pia ina kituo kimoja cha televisheni, Citizen Tv na vituo vya redio kumi na nne.

Jamii:Kampuni za Kenya
Dangerspin (Kandamseto)

**Dangerspin** ni jina la kandamseto ya kwanza ya dijei wa Kenya, DJ LYTMAS. Kandamseto ilianza kutolewa tarehe 26 Machi 2017.
## Kandamseto Chini Ya Dangerspin
* Kandamsteo ya Vybz Kartel
* Kandamseto ya Konshens
* Kandamseto ya Diamond Platnumz
Bembea

thumb|Mtoto akicheza na Bembea	
'''''' ni mchezo asilia wa watoto wa Afrika Mashariki na sehemu nyingine ya dunia.

Jamii:Michezo
Jamii:Utamaduni wa Afrika
Tarrus Riley

**Tarrus Riley** (amezaliwa na jina la **Omar Riley** mnamo 26 Aprili 1979 mjini Kingston, nchini Jamaika) ni msanii wa Reggae na mwanachama wa vuguvugu la Rastafari.

## Wasifu
## Diskografia
**Challenges* (2004), VP Records
**Parables* (2006), VP Records
**Contagious* (2009), VP Records
**Mecoustic* (2012), VP Records
**To the Limit* (2013)
**Love Situation* (2014), Zojak World Wide

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Jamaika
Mkazivae Unit

**Mkazivae Unit** (kwa jina halisi anaitwa **Antony Makenzi**; amezaliwa Nairobi, Kenya, 9 Desemba 1993) ni mmiliki wa *Mkazivae Unit clothing line* na blogu ya Mitego Sasa.

## Maisha na kazi
Antony Makenzi alianzisha blogu Mitego Sasa mwaka 2015 ambayo imemfanya akajulikane sana. Blogu hiyo ni maarufu Afrika Mashariki kwa mambo ya kitamaduni kama muziki na imesaidia vijana hasa kukuza vipaji vyao na kuibua vipaji vipya kwenye sekta ya muziki na burudani.

## Masomo
Mkazivae Unit amesomea uandishi wa habari katika taasisi ya mawasiliano ya Kenya KIMC mjini Nairobi South B na kuhitimu kwa stashahada - diploma ya *Broadcast Journalist* mwaka 2016

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Tovuti halisi ya Mitego 
* Mitego Sasa kwenye Facebook
* Mitego kwenye Twitter
* Mitego kwenye Instagram
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari
Kizuizi cha hamu ya chakula

**Kizuizi cha hamu ya chakula** (kwa Kiingereza: anorectic au anorexic) ni aina ya dawa ambayo mtu hupewa ili kupunguza uchu wa chakula na kwa njia hiyo kumwezesha kupunguza uzani.

Kwa watu wanaotaka kupunguza uzani mwilini (weight losers), kuzuia hamu ya chakula ni jambo muhimu. Unapozuia hamu ya chakula, utapata kula kidogo bila ule uchu wa kutaka chakula kingi hata wakati huna njaa.

Jamii nyingi za Afrika, hasa kule Kusini kunako jangwa la Kalahari, wamebobea katika kula matunda aina ya Hoodia Gordooni ambayo huwafanya wahisi kana kwamba hawana njaa, hivyo kuweza kuendelea kwa muda mrefu katika malisho yao bila ule uchu wa kutaka kula.

Tunda linalofanana na mboga la "garcinia cambogia" limekuwa likitumika pia kwa muda mrefu kwa kuzuia hamu ya chakula.

Vizuizi hivi hufanya ubongo wa mwanadamu uhisi kana kwamba hana njaa hata wakati tumbo lake linaponguruma.

Wanaotaka kupunguza uzani hufurahishwa na jambo hili kwa maana wanaweza kula chakula kidogo bila hamu ya kuzidisha. Vizuizi hivi pia huwafanya wasiage chakula kidogo walichokula na kutoa nguvu mwilini za mazoezi.

Baadhi ya madawa haya ya kuzuia hamu ya chakula ni pamoja na "Unique hoodia" kutokana na mmea wa Hoodia goodoni, "Garcinia extra" kutokana na mboga ya Garcinia cambogia. Mengine ni phenq na phen375 kutokana na phentamine.

Kabla ya kumeza tembe hizi za kuzuia hamu ya chakula, wagonjwa kwanza hupewa dawa au kinywaji cha kusafisha tumbo. Dawa hii huufanya utumbo uondoe ufuta na vitu vingine vilivyokuwa vikifanya mwili wa mtu uitishe chakula kingi. Baada ya kusafisha mwili, mtu huweza kudhibiti chakula anachokila.

## Viungo vya nje 
Anorectic

Jamii:Chakula
Jamii:Afya
PBU

**Parliamentary Broadcasting Unit** (kifupi **PBU**) ni mtandao wa televisheni za Kenya ambao uliundwa mwaka 2009 na Bunge la Kenya kwa msaada wa USAID kwa lengo la kupanua nafasi ya demokrasia. Mtandao wa PBU hutangaza mijadala ya Bunge la Kenya. 

Mtandao wa PBU una stesheni mbili za televisheni: **Bunge TV,** ambayo hutangaza vikao vya Bunge la Taifa la Kenya moja kwa moja, na **Senate TV**, ambayo hutangaza vikao vya Seneti ya Kenya moja kwa moja. Stesheni zote mbili zinapatikana kwenye Signet.

## Marejeo 
Jamii:Televisheni
Jamii:Siasa ya Kenya
Bunge la Kenya

**Bunge la Kenya** ni bunge la kutunga sheria ya Jamhuri ya Kenya yenye muundo wa mabunge mawili: Bunge la Kitaifa na Seneti. Bunge lina jukumu la kutunga sheria, kuwakilisha wananchi, kusimamia serikali kuu, na kuidhinisha matumizi ya serikali. Linazingatia Katiba ya Kenya ya mwaka 2010, ambayo ilibadilisha mfumo wa sheria na kurejesha Seneti.

## Historia
Asili ya mfumo wa bunge nchini Kenya inarejea enzi za ukoloni. Baraza la Kutunga Sheria (LegCo) lilianzishwa mwaka 1907 chini ya utawala wa Waingereza, likiwa na uwakilishi mkubwa wa wakoloni wa Kizungu. Kadri muda ulivyopita, Waafrika walianza kupata uwakilishi zaidi, na hatimaye Kenya ikapata uhuru mwaka 1963. Baada ya uhuru, Kenya ilikuwa na Bunge la Kitaifa lenye mfumo wa chumba kimoja hadi Katiba ya 2010 iliporejesha Seneti.

## Muundo wa Bunge
1. **Bunge la Kitaifa**
Bunge la Kitaifa ni baraza la chini katika mfumo wa bunge. Linajumuisha:

*Wabunge 290 waliochaguliwa kutoka maeneobunge
*Wawakilishi wanawake 47 walioteuliwa kutoka kaunti
*Wanachama 12 walioteuliwa kuwakilisha makundi maalum (vijana, walemavu, na wafanyakazi)
*Spika wa Bunge, ambaye ni mwanachama wa kudumu lakini si mbunge wa kawaida

Bunge la Kitaifa lina jukumu la kupitisha sheria, kuidhinisha bajeti ya taifa, na kuisimamia serikali kuu.

2. **Seneti**
Seneti ni baraza la juu katika mfumo wa bunge. Linajumuisha:

*Maseneta 47 waliochaguliwa kutoka kila kaunti
Wanawake 16 walioteuliwa na vyama vya siasa
*Wanachama 4 walioteuliwa kuwakilisha vijana na watu wenye ulemavu
*Spika wa Seneti, ambaye ni mwanachama wa kudumu lakini si seneta wa kawaida

Seneti linawakilisha kaunti na kuhakikisha maslahi yao yanazingatiwa katika sheria za kitaifa. Pia lina jukumu katika mchakato wa kuwashtaki viongozi wa umma, pamoja na kusimamia ugawaji wa rasilimali kwa kaunti.

## Majukumu 
Bunge la Kenya lina majukumu muhimu yafuatayo:

*Utungaji wa Sheria – Kupitisha sheria zinazosimamia nchi
*Usimamizi wa Serikali – Kusimamia utendaji wa serikali kuu na kuwawajibisha viongozi
*Kuidhinisha Bajeti – Kupitisha mapato na matumizi ya serikali
*Uwakilishi – Kuwakilisha wananchi katika maamuzi ya kitaifa
*Kushtaki Viongozi – Bunge lina mamlaka ya kumuondoa madarakani kiongozi yeyote wa umma, akiwemo Rais
## Uchaguzi na Uanachama
Wabunge na maseneta huchaguliwa kila baada ya miaka mitano kupitia uchaguzi mkuu unaosimamiwa na Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC). Vyama vya siasa vina nafasi kubwa katika kuunda uwakilishi wa bunge.

## Marejeo
Jamii:Kenya
Jamii:siasa

## Angalia pia 
* Bunge

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Bunge la Kenya
Jamii:Bunge
Jamii:Siasa ya Kenya
Qurnat as Sawda'

thumbnail|right|200px|Mlima Qurnat as Sawda' 

**Qurnat as Sawda**' (kwa Kiarabu: القرنة السوداء‎) ndio mlima wa juu kati ya milima ya Lebanoni, ukiwa na kimo cha mita 3,088 juu ya UB. 

Kuanzia mwezi Novemba hadi Aprili hufunikwa na theluji iliyosababisha milima kuitwa "leban" yaani nyeupe. 

Jamii:Milima ya Lebanoni
Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Milima ya Biblia
Hermoni

thumb|Mlima Hermoni kutoka mbali.
**Hermoni** (kwa Kiarabu: **جبل الشيخ**, *jabal-ash-Shaikh*, yaani "mlima wa shehe"; kwa Kiebrania: הר חרמון‎‎, Har Hermon) ni mlima wa Siria na Lebanoni ulio mrefu kuliko yote ya safu ya Lebanoni Ndogo na ya Siria nzima, ukiwa na kimo cha m 2,814 juu ya UB.

Kileleni kuna theluji ya kudumu na ni chanzo cha mto Yordani.

Unatajwa katika Biblia (Zaburi 42; 133:3; Wimbo Ulio Bora 4:8).

Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Milima ya Syria
Jamii:Milima ya Lebanoni
Jamii:Milima ya Biblia
Mlima Upton

'''''' ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,520 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Milima ya Kanada
Seneti ya Kenya

**Seneti** ni chumba cha juu cha Bunge la Kenya. Seneti ilianzishwa mara ya kwanza katika katiba ya Kenya ya mwaka 1963. Baada ya kupigwa marufuku mwaka 1966, Seneti ilirudishwa katika katiba mpya ya Kenya, mwaka 2010.

## Seneti ya Kwanza, 1963-1966 
Katiba ya Kenya ya 1963 ilitengeneza Seneti iliyokuwa na maseneta 41 waliochaguliwa kwa muda wa miaka sita, na theluthi moja ya wajumbe wa kustaafu kila baada ya miaka miwili. Timotheo Chokwe alikuwa spika wa kwanza wa Seneti hiyo. Seneti ilifanywa marufuku mwaka wa 1966, wakati wa uanachama wake uliunganishwa pamoja na ule wa Jumba la wawakilishi kuunda Bunge lenye chumba kimoja.

## Seneti ya Kisasa, 2013–sasa 
Mwaka wa 2013, uchaguzi wa Seneti ulifanyika tarehe 4 Machi 2013. Chini ya katiba mpya, ambayo ilipitishwa wakati wa kura ya maoni ya mwaka 2010, uchaguzi mkuu wa 2013 ndio ulikuwa wa kwanza kujumuisha Maseneta wanaowakilisha kaunti 47. Ulikuwa pia uchaguzi mkuu wa kwanza wa Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC). 

Kulingana na sehemu yao ya nafasi za kuchaguliwa, vyama vya siasa viliteua wanawake 16. Uteuzi wa ziada ulifanyiwa wajumbe wawili kuwawakilisha vijana na wawakilishi wawili kuwakilisha watu wenye ulemavu. Spika, ambaye si seneta, huchaguliwa na Maseneta na kuapishwa katika siku ya kwanza ya kikao cha Seneti.

## Nguvu 
* Ina uwezo wa kuwakilisha maslahi ya kaunti na serikali zake
* Hushiriki katika utungaji wa sheria kwa kuzingatia, kujadili na kuidhinisha miswada zinazohusu kaunti
* Huamua ugawaji wa pato la taifa kwa kaunti
* Ina nguvu ya kutoa mashtaka dhidi ya Rais, Naibu Rais, Magavana wa Kaunti na Naibu Magavana

## Marejeo 
Anwani ya kijiografia: 1°17′20″S 36°49′22″E&#xFEFF; / &#xFEFF;1.2888°S 36.8227°E&#xFEFF; / -1.2888; 36.8227

Jamii:Bunge la Kenya
Jamii:Siasa ya Kenya
Nyashinski

thumbnail|right|200px|Nyashinski

**Nyashinski** (kwa jina halisi **Nyamari Ongegu**) ni mwanamuziki wa Swahili pop kutoka Kenya.

## Maisha ya awali
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Kenya
Basili wa Ostrog

ya Mt. Basili.]]
**Basili wa Ostrog** (kwa Kiserbokroatia Vasilije Ostroški/Василије Острошки; jina la awali *Stojan Petrović Stojanović Jovanović*; 28 Desemba 1610 — 1671) alikuwa askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Serbia kwa jimbo la Zahumlje na Herzegovina. 

Anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*
*
*

## Viungo vya nje
*St Basil the Bishop of Ostrog in Montenegro, Serbia Orthodox icon and synaxarion
*Text about St Basil in montenegrin language 

Jamii:Maaskofu
Chad wa Mercia

la kioo cha rangi, Holy Cross Monastery, West Park, New York.]]
**Chad** (au **Ceadda**; alifariki 2 Machi 672) alikuwa abati wa monasteri mbalimbali za Uingereza, halafu askofu wa York na hatimaye wa Lichfield. 

Alijitahidi kufanya uchungaji kwa ukamilifu wa maisha kufuatana na mifano bora ya Mababu wa Kanisa.

Pamoja na kaka yake Cedd anasifiwa kwa kuingiza Ukristo katika ufalme wa Mercia ambao wakati huo ulikuwa na ufukara mkubwa..

Wote wawili wanaheshimiwa tangu kale kama watakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 26

## Marejeo ya lugha nyingine
*Bassett, Steven, Ed. *The Origins of the Anglo-Saxon Kingdoms*. Leicester University Press, 1989. ISBN|978-0-7185-1367-2
*Fletcher, Richard. *The Conversion of Europe: From Paganism to Christianity 371–1386*. HarperCollins, 1997. ISBN|0-00-255203-5
*Mayr-Harting, Henry. *The Coming of Christianity to Anglo-Saxon England*. 1991. Pennsylvania State University Press. ISBN|978-0-271-00769-4
*Rudolf Vleeskruijer *The Life of St.Chad, an Old English Homily edited with introduction, notes, illustrative texts and glossary by R. Vleeskruyer*, North-Holland, Amsterdam (1953)

## Viungo vya nje
Bernardo Tolomei

thumbnail|right|200px|Bernardo Tolomei alivyochorwa.
**Bernardo Tolomei, O.S.B.** (10 Mei 1272 – 20 Agosti 1348) alikuwa padri mmonaki wa Italia maarufu kama mwanateolojia na mwanzilishi wa urekebisho wa Wabenedikto wa Monte Oliveto.

Alijitahidi kuhamasisha nidhamu ya kitawa afafariki Siena katika monasteri iliyopatwa na tauni iliyoenea kote Italia.

Papa Inosenti X alimtangaza mwenyeheri tarehe 24 Novemba 1644, halafu Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 26 Aprili 2009.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au jana yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Bernardo wa Menthon

yake juu ya mlima Piccolo San Bernardo.]]
 ya kikundi fulani.]]
**Bernardo wa Menthon, C.R.S.A.** (au **Bernardo wa Montjoux**; Aosta, Italia, 1020 - Novara, Italia, 12 Juni 1081) alikuwa padri Mwaugustino mwanzilishi wa shirika la kitawa ambalo lipo hadi leo likiwa na wanachama 40 wenye nadhiri.

Baada ya kuwa shemasi mkuu wa Aosta, aliishi miaka mingi katika vilele vya Alpi alipoanzisha monasteri na hosteli mbili za kupokelea wageni.

Tangu kale aliheshimiwa kama mtakatifu; hatimaye mwaka 1681 Papa Inosenti XI alithibitisha sifa hiyo.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Tovuti rasmi
*Adrian Fletcher’s Paradoxplace Gran San Bernardo Pass Photos
Bruno wa Querfurt

ukionyesha kifodini cha Mt. Bruno (kwa kukatwa kichwa).]]
**Bruno wa Querfurt, O.S.B.Cam.** (Querfurt, leo katika Saxony-Anhalt, Ujerumani, 974 hivi – Moravia Mashariki, 14 Februari au 9/14 Machi 1009) alivutiwa na karama ya Romwaldo akaamua kuwa mmonaki wa urekebisho wa Wabenedikto wa Camaldoli alipofika Italia kuongozana na kaisari Oto III. 

Aliporudi Ujerumani alifanywa askofu na Papa Yohane X. Katifa safari ya kimisionari aliuawa na Wapagani pamoja na wenzake 18 huko Ulaya mashariki (kati ya Lituania na Ukraina).

Tangu kale Bruno na wenzake wanaheshimiwa kama watakatifu. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*San Bruno Bonifacio di Querfurt 
*A. Bumblauskas. Lithuania’s Millennium –Millennium Lithuaniae Or What Lithuania Can Tell the World on this Occasion. *Lietuvos istorijos studijos*, 2009, t. 23, p.&nbsp;127–158.
*D. Baronas. ST BRUNO OF QUERFURT: THE MISSIONARY VOCATION. *LITHUANIAN  HISTORICAL  STUDIES*, 2009, t. 14.  p.&nbsp;41–52.

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Bruno wa Segni

wa mwaka 1630 hivi ukionyesha Mt. Bruno akiongea na Papa Urban II. Ni mmoja kati ya Mapapa wanne ambao Bruno alikuwa mshauri wao.]]
**Bruno wa Segni, O.S.B.** (Solero, Italia Kaskazini, 1045 hivi – Segni, Italia ya Kati, 18 Julai 1123) alikuwa padri, mmonaki, halafu askofu wa Segni na kwa muda abati wa Montecassino..

Hata maandishi yake ya kufafanulia Biblia yanaheshimiwa sana.

Tarehe 5 Septemba 1181 Papa Lucius III alimtangaza kuwa mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* New Advent
* Santi e Beati
* Catholic Online
* Saints SQPN

Jamii:wanateolojia wa Italia
Birinus

la kioo cha rangi huko Dorchester Abbey.]]
**Birinus** (pia: **Birin, Berin**; 600 hivi – 649) alikuwa mmonaki Mfaranki aliyetumwa na Papa Honori I huko Britania akafanywa askofu wa kwanza wa Dorchester.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na kuitwa "mtume wa Wasaksoni wa Magharibi" kutokana na juhudi zake za kueneza kati yao ujumbe wa wokovu hata akafaulu kuingiza ufalme wa Wessex katika Ukristo .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Desemba au 4 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje
*
*
*
*

Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Uhodhisoko

hiyo ya Art Young inaripoti jibu la J. P. Morgan alipoulizwa na Pujo Committee kuhusu ushindani katika biashara.]]
**Uhodhisoko** (kutokana na kitenzi "kuhodhi" na neno "soko"; kwa Kiingereza "monopoly", kutoka maneno mawili ya Kigiriki: monos, yaani "pekee", na polein, yaani "kuuza") ni hali ya uchumi ambapo watu wachache au kampuni chache, kama si moja tu, hudhibiti soko la bidhaa fulani kiasi kwamba washindani hawawezi kuliingilia. Hali hiyo inaathiri upangaji wa bei na mambo mengine yanayohusu bidhaa hiyo.

## Tanbihi
Jamii:Uchumi
Cuthbert wa Lindisfarne

la kioo cha rangi la kanisa kuu la Gloucester.]]
**Cuthbert wa Lindisfarne** (634 hivi – 20 Machi 687) alikuwa Mkristo mwenye juhudi kama mmonaki, kama askofu na hatimaye kama mkaapweke  mipakani mwa Uingereza na Uskoti wa leo .

Alifaulu kupatanisha msimamo mkali wa Ukristo wa Kiselti na desturi za Kanisa la Roma .

Tangu kale anaadhimishwa kama mtakatifu, hasa tarehe 20 Machi,  lakini pia 31 Agosti na 4 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 97-98
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 82-83
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 30

## Marejeo ya lugha nyingine
* Battiscombe, C. F. (ed), *The Relics of Saint Cuthbert*, Oxford University Press, 1956, including R. A. B. Mynors and R. Powell on 'The Stonyhurst Gospel'
* Brown (2003), Brown, Michelle P., *The Lindisfarne Gospels: Society, Spirituality and the Scribe*, 2003, British Library, ISBN|978-0-7123-4807-2
* Bede, *Prose Life of Saint Cuthbert*, written c. 721, online English text from Fordham University 
* B. Colgrave (ed), *Two Lives of St. Cuthbert* (Cambridge, 1940).
* Crumplin, Sally, "Cuthbert the cross-border saint in the twelfth century," in Boardman, Steve, John Reuben Davies, Eila Williamson (eds), ''Saints' Cults in the Celtic World* (Woodbridge, Boydell Press, 2009) (Studies in Celtic History),
* Farmer, David Hugh, *Benedict's Disciples*, 1995, Gracewing Publishing, ISBN|0-85244-274-2, ISBN|978-0-85244-274-6, Google books
* Marner, Dominic, *St. Cuthbert: His Life and Cult in Medieval Durham* (Toronto, University of Toronto Press, 2000).
* Mechthild Gretsch, "Cuthbert: from Northumbrian Saint to Saint of All England," in Idem, *Aelfric and the Cult of Saints in Late Anglo-Saxon England'' (Cambridge, CUP, 2006) (Cambridge Studies in Anglo-Saxon England, 34),

## Viungo vya nje
* A Brief Life and History of St. Cuthbert  by John Butcher, Melrose Historical Society
* Bede's *Life of Cuthbert* 
*  ()
* St. Cuthbert Hagiography

Jamii:Wakolumbani
Mpasuaji

[thumb|[Sanamu ya daktari Mhindi wa kale, Sushruta, mpasuaji wa kwanza katika kumbukumbu za dunia, ambaye huchukuliwa kama 'Baba wa Utabibu wa Upasuaji' na mmoja wa waanzilishi wa Upasuaji wa plastiki ambao kazi yake kubwa ni kurekebisha viungo vya mwili na hata kwa urembo hasa miaka ya karibuni.]]
**Mpasuaji **ni daktari wa tiba ambaye hufanya shughuli za upasuaji katika viungo mbalimbali vya binadamu. 

Pia kuna upasuaji katika utabibu wa meno na utabibu wa mifugo.

## Historia 
[thumb|Al-Zahrawi, aliyeishi [Nyakati za dhahabu za Kiislamu (Islamic Golden Age), ni daktari anayechukuliwa kuwa '"Baba wa Upasuaji wa Kisasa".]]
Mtu wa kwanza kuwekwa kwenye kumbukumbu kama daktari mpasuaji ni Sushruta aliyeishi karne ya 6. Yeye alifanya upasuaji wa plastiki peke yake. Hati yake muhimu kabisa: *Suśruta-saṃhitā* ni moja ya hati muhimu zaidi za kale zilizoko kuhusu matibabu na huchukuliwa kama nakala msingi ya Ayurveda na upasuaji. Hati hii huongea kuhusu mambo yote ya matibabu ya kijumla, lakini mtafsiri G. D. Singhal alimwita Suśruta "baba wa upasuaji" kwa sababu ya usahihi usio wa kawaida na wa kina uliomo katika hati hizo.

Upasuaji ulipuuziwa kijumla hadi "Nyakati za dhahabu za Kiislamu" ambapo mpasuaji Al-Zahrawi (936-1013) alistawisha matibabu ya upasuaji. Yeye huchukuliwa kama mpasuaji mkuu zaidi wa kale aliyetoka Ulimwengu wa Kiislamu. Mchango wake mkubwa kwa matibabu ni *Kitab al-Tasrif*, kamusi elezo ya matibabu yenye juzuu thelathini.
Yeye alikuwa daktari wa kwanza kuelezea hali ya mimba kutoka chungu cha mtoto, na daktari wa kwanza kutambua asili ya kijenetikia ya *haemophilia*.

Michango yake kwenye tasnia ya taratibu za upasuaji na zana ilichangia kwa kiasi kikubwa upasuaji lakini haikuwa hadi karne ya 19 ambapo upasuaji ulichukuliwa kama tasnia kivyake katika matibabu huko Ulaya na ulimwengu wa Magharibi.

Katika Ulaya, upasuaji mara nyingi ulihusishwa na vinyozi-wapasuaji waliotumia zana zao za kunyoa nywele kufanya upasuaji, mara nyingi katika vita na pia kwa wadhamini wao wa kifalme. 

Pamoja na maendeleo katika dawa na tiba, fani ya vinyozi na wapasuaji zilitengana; kwa karne ya 19 vinyozi-wapasuaji walikuwa karibu kutoweka, na wapasuaji walikuwa madaktari waliohitimu ambao walishikilia upasuaji pekee. 

## Wapasuaji waanzilishi 
[thumb|Mpasuaji [Urusi|Mrusi Nikolay Pirogov - mwanzilishi wa upasuaji wa vitani]]
[thumb|Victor Horsley mwanzilishi wa upasuaji wa [uti wa mgongo na seli za hisia]]
* Sushruta
* Alfred Blalock (alifanya upasuaji wazi wa kwanza kwenye moyo uliofanikiwa 1994)
* Christiaan Barnard (alifanya upandikizi wa kwanza wa moyo)

## Marejeo 
Jamii:Kazi
Jamii:Tiba
Ghorofa

right|thumb|250x250px|Mpango wa ghorofa
**Ghorofa** ni jengo la ngazi ambalo linaweza kutumiwa na watu (kwa ajili ya maisha, kazi, ghala, burudani, n.k.). 

Sakafu inayogusana na ardhi huitwa "ghorofa la chini" katika maeneo mengi. 

## Maelezo 
Majengo ya kawaida huwa sakafu moja au mbili tu. Jengo refu zaidi katika dunia, Burj Khalifa, lina sakafu 163.

Urefu wa kila ghorofa hulingana na urefu wa dari za vyumba pamoja na unene wa sakafu kati ya kila dirisha. Maghorofa ndani ya jengo hayana haja ya kuwa na urefu mmoja.

Kuna maegesho ya magari yaliyo ya ghorofa, hujulikana pia kama gereji la kuegeshea, na hata mashamba ya Mungu ya maghorofa.

## Jinsi ya kuhesabu 
Nambari ya ghorofa huhesabiwa kutumia mfumo wa kuhesabu ghorofa. 
* Mfumo mmoja mkuu ni ule unaotumika Ulaya pamoja na Uhindi na nchi kadhaa zilizokuwa koloni za Uingereza au Ufaransa ambao huhesabu sakafu ya chini (inayogusa ardhi) kama nambari 0 au 'G' (ground floor) na sakafu zilizo juu yake kuhesabiwa kutoka nambari 1 kwenda juu.
* Ule mwingine unatumika Marekani, Kanada na sehemu za Asia ambapo huhesabu nambari ya sakafu kutoka inayogusa ardhi.

## Vitufe vya Lifti 
[thumb|Vitufe vya [Eleveta|lifti]]
Katika Kenya, na maeneo yanayotumia mfumo wa Uropa, lebo ya kitufe cha sakafu ya chini huwa 'G'. Sakafu zinazofuata huhesabu nambari 1 na kuendelea. Sakafu zilizo chini ya ardhi huhesabu kutoka B1 kuendelea unavyoshuka.

## Angalia pia 
* Sakafu
* Lifti

## Marejeo 
Jamii:Majengo
Shinikizo

alt=A figure showing pressure exerted by particle collisions inside a closed container. The collisions that exert the pressure are highlighted in red.|right|thumb|250x250px|Shinikizo kutoka migongano ya chembe ndani ya chombo kilichofungwa
**Shinikizo** (kwa Kiingereza "pressure"; ishara yake ni *p* au *P*. Matumizi ya *P* au *p* inategemea tasnia au taaluma. Mapendekezo ya IUPAC ya kuonyesha shinikizo ni herufi 'p' ndogo. Hata hivyo, herufi *P* kubwa hutumika sana.) ni kani inayotumika kutoka juu moja kwa moja kwenye uso wa kitu kwenye eneo kani hiyo imesambaziwa 

## Vipimo
right|thumb|Safu ya Zebaki.
Vipimo mbalimbali hutumika kuonyesha shinikizo. Baadhi yake hutokana na kipimo cha kani kugawanywa na kipimo cha eneo hilo; kipimo cha SI cha shinikizo, Pascal (Pa), kwa mfano, ni nyutoni moja kwa kila mita ya mraba (N/m2, au kilo·m-1·s-2). Jina la kipimo hiki liliongezewa mwaka 1971; mbeleni, shinikizo katika SI ilionyeshwa kama nyutoni kwa kila mita ya mraba.. 

Shinikizo inaweza pia kuonyeshwa kama shinikizo la anga la kawaida; anga (atm) ni sawa na shinikizo hili, na torr hufafanuliwa kama &#x20; ya hii. 

Vipimo *manometric* kama vile sentimita ya maji, milimita ya zebaki, na inchi ya zebaki hutumika kueleza shinikizo kwa suala la urefu wa safu ya kiowevu fulani katika manometer.

## Fomula 
right|200x200px
Kihisabati:
: p = F/A
ambapo:
: p ni shinikizo,
: F ni ukubwa wa kani ya kawaida,
: A ni eneo la uso juu ya kugusana.

## Inapotumika 
* Majimaji ya breki
* Shinikizo la damu
* Mfumo wa majimaji
* Nguvu za seli za mimea

## Marejeo 
Jamii:Fizikia
Dagobert II

**Dagobert II** (650 hivi - 23 Desemba 679) alikuwa mfalme wa Austrasia (676–679).

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Desemba, siku alipouawa.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Ökumenisches Heiligenlexikon*: Dagobert II (in German)
**Lexikon des Mittelalters*: III.429 (in German)
*BBC2: "From Merovingians to Carolingians : Dynastic Change in Frankia"
* *Da Vinci Declassified*, 2006 TLC documentary

## Marejeo mengine
*Wallace-Hadrill, J.M. 1962. *The Long-Haired Kings, and Other Studies in Frankish History*, (London: Methuen & Co.)
*Ian Wood, *The Merovingian Kingdoms 450-751*(Longman, 1993)

Jamii:Wafalme wa Ufaransa
Damiani wa Afrika

**Damiani wa Afrika** alikuwa askari aliyeuawa kwa ajili ya imani yake ama Aleksandria ama sehemu nyingine ya Afrika Kaskazini.

Anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki, Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini, pengine pamoja na watoto wawili, Modesti na Amoni.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
**Acta SS. Februarii*, II, Anversa 1858.
*Agostino Amore, voce *Damiano*, in *Bibliotheca Sanctorum*, IV, Roma, rist.1987.
*Angelo L.Stoppa, *Fara Novarese, terra di collina*, Fara Novarese 1979.
*Alberto Demarchi, *San Damiano Martire, patrono di Fara Novarese*, a cura del Centro Studi Fara Langobardorum, Quadernetto n.10, Fara Novarese 2002.

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Danilo II

, Monasteri ya Peć.]]
**Danilo II** (kwa Kiserbia: Данило II) alikuwa askofu mkuu wa Waserbia miaka 1324-1337. 

Akiwa kwanza mmonaki, aliandika kumbukumbu za watu na matukio mbalimbali ambazo ni kati ya maandishi muhimu ya Kiserbia. 

Anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*
*
*

## Marejeo mengine
*
*

## Viungo vya nje
* https://www.rastko.rs/kosovo/pecarsija/ljudi/vl_sava-danilo_II_l.html

Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Serbia
Daudi wa Wales

, Castell Coch, Cardiff.]]
**David wa Wales** (kwa Kiwelisi 'Dewi Sant'; 500 hivi - 589 hivi) alikuwa mmonaki wa Welisi, halafu askofu wa Mynyw (sasa inaitwa St Davids kwa heshima yake).

Alitunga kanuni ya kimonaki kwa monasteri aliyoianzisha kwa kufuata mfano na desturi za mababu wa mashariki na alipinga vikali Upelaji. Wafuasi wake wengi waliinjilisha Welisi na nchi za kandokando (Ireland, Cornwall na Bretagne)..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na msimamizi wa Wales. Mwaka 1120 Papa Kalisti II alithibitisha heshima hiyo. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 25

## Marejeo ya lugha nyingine
**Vitae Sanctorum Britanniae et Genealogiae* (Latin), ed. Arthur W. Wade-Evans. Cardiff: University of Wales Press, 1944.
* St. David the Briton , in *St. Joseph of Arimathea at Glastonbury Or the Apostolic Church of Britain* by Lionel Smithett Lewis, page 198
* St. David's Day section of *Observations on the popular antiquities of Great Britain: chiefly illustrating the origin of our vulgar customs, ceremonies and superstitions*, Volume 1 (Google Books facsimile) by John Brand, page 102
* St. David's Day section of *Observations on popular antiquities, chiefly illustrating the origin of our vulgar customs, ceremonies and superstitions : Arranged and rev., with additions*, Volume 1 (ASCII text) by John Brand

## Viungo vya nje
*St David &mdash; patron saint of Wales
*Saints SQPN.com » Saint David of Wales

Jamii:Waliozaliwa 500

Jamii:watawa waanzilishi
Deklan wa Ardmore

la Mt. Deklan, Ardmore.]]
**Deklan wa Ardmore** (kwa Kieire **Declán mac Eircc**; pia **Declan Noyes**) alikuwa Mkristo wa Eire katika karne ya 5.

Pamoja na kufanya umisionari, alianzisha monasteri ya Ardmore (*Ard Mór*) akawa askofu wa kwanza wa eneo hilo . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo vikuu
*Latin *Life* of St Declán, ed. Charles Plummer, *Vitae sanctorum Hiberniae*. Vol. 2. Oxford, 1910. pp.&nbsp;32–59. Available from the Internet Archive.
*Irish *Life* of St Declán, ed. and tr. Rev. Patrick C. Power, *Life of St. Declan of Ardmore, with an Introduction, Translation and Notes*. Irish Texts Society 16. London, 1914. Based on the Brussels MS, with variants from RIA MS 23 M 50. Edition and translation transcribed at CELT. Another transcription can be found at Electronic Text Center , University of Virginia Library.

## Vyanzo vingine
*Breen, Aidan. "St Declan (Déclán)." *Dictionary of Irish Biography*. Accessed: 28 Jan 2010.
*Kelly, Fergus (2000). *Early Irish Farming*. Early Irish Law Series IV. Dublin: DIAS.
*Sharpe, Richard (1991). ''Medieval Irish Saints' Lives: An Introduction to 'Vitae Sanctorum Hiberniae'*. Oxford.
*Johnston, Elva (2004). "Munster, saints of (act. *c*.450–*c*.700)." *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press, Sept 2004. Accessed: 14 Dec 2008.
*Ó Cathasaigh, Tomás (1984). "The Déisi and Dyfed." *Éigse'' 20. pp.&nbsp;1–33.
*Ó Riain-Raedel, Dagmar (1998). "The Question of the 'Pre-Patrician' Saints of Munster." In *Early Medieval Munster. Archaeology, History and Society*, ed. M.A. Monk and J. Sheehan. Cork. 17–22.

## Marejeo mengine
*Byrne, Francis John (1973). *Irish kings and high-kings*. London.
*Byrne, Francis John (1994–95). "Dercu: the feminine of Mocu." *Éigse* 28. pp.&nbsp;42–70.
*De Paor, Liam (2003). ''Saint Patrick's World: The Christian Culture of Ireland's Apostolic Age*. Dublin: Four Courts Press.
*Ó Cadhla, Stiofán (2002). *The Holy Well Tradition: The Pattern of St Declan, Ardmore, County Waterford, 1800–2000*. Maynooth Studies in Local History 45. Dublin: Four Courts Press.
*Ó Conchúir, Dónal (2001). *Ardmore and Lismore: the Christian Antiquities of Ardmore and the Legacy of the Lismore Monastery''. Waterford.
*Ó Riain, Pádraig (2002). "Irish Saints' Cults and Ecclesiastical Families." In: *Local Saints and Local Churches in the Early Medieval West*, ed. Alan Thacker and Richard Sharpe. Oxford. pp.&nbsp;291–302.

## Viungo vya nje
* 
* Rev. Power's translation is available online from Christian Classics Ethereal Library
Denis wa Paris

ya Mt. Denis akishika fuvu la kichwa chake, Notre Dame de Paris, Ufaransa.]]
 cha Mt. Denis na wenzake, Basilika la Mt. Denis.]]
**Denis wa Paris** alikuwa Mkristo wa karne ya 3 kutoka Roma (Italia). 

Kadiri ya wanahistoria Wakristo. chini ya kaisari Decius (250 BK), Papa Fabian alituma maaskofu 7 kutoka Roma kwenda Gallia (Ufaransa wa leo) wakahubiri Injili: Grasyano huko Tours, Trofimo huko Arles, Paulo huko Narbonne, Saturnini huko Toulouse, Denis huko Paris, Austremoni huko Clermont na Martial huko Limoges. 

Akiwa askofu wa Paris (Ufaransa) aliuawa pamoja na padri Eleuteri na shemasi Rustiko kwa kukatwa kichwa kwa sababu ya imani yake . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 350
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 307
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 78

## Marejeo ya lugha nyingine
* .
* .
*
*
*
*

## Viungo vya nje
*The Life, Miracles and Martyrdom of St. Denis (Dionysius, Dennis, Denys) Bishop & Martyr of the Church 
*Catholic Encyclopedia: *St. Denis*
*St. Denis and Companions provides information about their feast on 9 October
*Saint Denis at the Christian Iconography web site
*Here Followeth the Life of St. Denis in Caxton's translation of the Golden Legend.

Jamii:Wamisionari
Mauzo

aikijaza mafuta kwenye gari la mteja.]]

**Mauzo** ni shughuli inayohusiana na kuuza au kiasi cha bidhaa au huduma zinazouzwa katika muda fulani.

Muuzaji humaliza kitendo cha uuzaji baada ya kujibu mwito wa ununuzi. Kuna kupitisha umiliki wa bidhaa na kulipa, ambapo kuna makubaliano ya bei ambayo italipiwa bidhaa ile. Muuzaji ndiye anayefanya tendo lile la uuzaji na uzo lile linaweza kumalizika kabla ya mnunuzi kumaliza kulipa. 

## Ufafanuzi 
Mtu au shirika linaloonyesha nia ya kupata bidhaa ya thamani inayotolewa linajulikana kama mnunuzi au mteja mtarajiwa. Kununua na kuuza ni lile tendo la kubadilishana umiliki. Kununua ni kupokea umiliki wa kinachouzwa ilhali kuuza ni kupitisha umiliki kwa mnunuzi baada ya malipo. Muuzaji na mnunuzi huafikiana ili kukamilisha ubadilishaji wa thamani.

Katika mauzo kunaweza kuwa na kujadiliana bei au bei inaweza kuwa isiyobadilika. Sanasana bei ya bidhaa au huduma hukuliwa na haja ya wanunuzi na wingi wake sokoni. Kwa biashara zinazolenga wanunuzi fulani, hasa matajiri, muuzaji anaweza kuiweka bei ya bidhaa bila kuzingatia bei ya ile bidhaa au huduma sokoni.

## Mbinu 
Mauzo yanaweza kuwa:
* Ya moja kwa moja
* Yasiyo ya moja kwa moja
* Ya kupitia mawakala
* Ya rejareja
* Ombi la pendekezo
* Biashara kwa biashara
* Ya kielektroniki

### Mawakala wa mauzo 
Mawakala katika mchakato wa mauzo wanaweza kuwakilisha upande wowote; kwa mfano:
# Wakala wa mauzo (kama vile kupitia mauzo shirikishi)
# Wakala mnunuzi
# Wakala anayewakilisha pande zote mbili
# Wakala wa kuangalia shughuli tu
# Uwakilishi wa nje wa mambo ya mauzo
# Msimamizi wa mauzo wa kutekeleza mikakati ya mauzo na kuratibu idara ya mauzo
# Mfanyabiashara muuzaji
# Wataalamu wa mauzo mtandaoni

### Aina za uuzaji 
# uso kwa uso (P2P)	
# uso kwa biashara (P2B)	
# biashara kwa biashara (B2B)		 

### Aina za mauzo kijiografia 
# mauzo ya ndani	
# mauzo ya serikali
# mauzo ya nchi
# mauzo ya kimataifa

## Marejeo 
Jamii:Uchumi
Mlima Galatea

thumbnail|right|200px|Mlima Galatea 
'''''' ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,185 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Milima ya Kanada
Demetrius I wa Aleksandria

**Demetrius I wa Aleksandria** (alifariki 22 Oktoba 232) alikuwa Patriarki wa 12 wa jiji hilo la Misri lililowahi kuinjilishwa na Mtakatifu Marko.

Kabla ya hapo alikuwa mkulima na kuishi na mke na ndugu.

Klementi wa Aleksandria alipoacha kuongoza shule ya Aleksandria, Demetrius alimchagua kama mwandamizi wake kijana Origen, ila baadaye alimlaumu kwa kuhubiri akiwa mlei, tena kwa kupewa upadrisho bila idhini yake.

Demetrius aliongoza Kanisa miaka 42 akafa akiwa na umri wa miaka 105.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki, Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
Kinywa cha Hutu

400px|thumb|Kinywa cha Hutu (Fomalhaut) katika kundinyota lake la Hutu – Piscis  jinsi inavyoonekana kwa mtazamaji  wa Afrika ya Mashariki

**Kinywa cha Hutu** (ing. na lat. **Fomalhaut** pia **α Alpha&nbsp;Piscis Austrini**, kifupi **Alfa PsA**, **α&nbsp;PsA**) ni nyota angavu  zaidi  katika kundinyota la Hutu Junubi (*Piscis Austrinus*). Ni pia nyota angavu  ya 19 kwenye anga ya usiku.

## Jina
Kinywa cha Hutu ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wakitafsiri jina lao  فم الحوت  *fum al-haut* linalomaanisha „kinywa / mdomo wa Samaki". 

Waarabu walitumia pia jina la „Difda“ yaani „chura“. Kwa kuitofautisha na Chura katika kundinyota la Ketusi (Cetus), waliita „Difda al-auwal", yaani "Chura wa kwanza“.

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulifuata mapokeo ya Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Fomalhaut"  .

Alfa Piscis Austrinus ni jina la Bayer maana ina nafasi ya kwanza kufuatana na mwangaza katika kundinyota lake. 

## Tabia
Kinywa cha Hutu - Fomalhaut ni nyota maradufu yenye pacha 2-3 zinazotajwa kama  α Piscis Austrini A, B na C. Iko kwa umbali na Dunia wa miakanuru 25.   

α Piscis Austrini A ni Fomalhaut yenyewe, iko kwenye safu kuu  yenye  mwangaza unaoonekana wa Vmag 1.17.   
Masi ya Kinywa cha Hutu (nyota A)  ni M☉ 1.92 na nusukipenyo chake R☉ 1.84   (vizio vya kulinganisha na Jua letu) . Mwangaza halisi  ni  1.1  ikiwa katika kundi la spektra A3 V..

Nyota hii inazungukwa na wingu la vumbi kuna dalili ya kwamba ina pia sayari moja.
 
## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Piscis Austrinus
*Piscis Austrinus the Southern Fish, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 345 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Mamajek, E.E. (August 201) "On the Age and Binarity of Fomalhaut". Astrophysical Journal Letters. 754 (2): L20. arXiv:1206.6353   online hapa

Jamii:Nyota
Sekunde ya tao

**Sekunde ya tao** (ing. arc second) ni kipimo cha pembe. Inataja sehemu ya 3600 ya nyuzi moja.

Sekunde 60 za tao zinalingana na dakika moja ya tao. Dakika 60 za tao zinalingana na nyuzi moja. Nyuzi 360 ni sawa na duara kamili.

Kifupi chake ni **arcsec** au alama ya **"**.

Katika astronomia na upimaji wa Dunia pia kuna migawanyo midogo zaidi ya sekunde ya tao:
***milisekunde ya tao** au **mas** ni sehemu ya elfu moja (0.001″) ya sekunde moja ya tao 
***mikrosekunde ya tao** au **µas** ni sehemu ya milioni moja ya sekunde ya tao.

Kipimo cha kawaida cha umbali katika astronomia (pamoja na kizio astronomia na mwakanuru) ni parsek inayofafanuliwa kuwa umbali kati ya Jua na gimba la angani linaoonekana kwa pembe ya paralaksi la sekunde moja ya tao (1 arcsecond).
 
## Mifano
*sekunde za tao 60 (=dakika 1 ya tao) zinalingana na pembe jinsi tunavyoona kiolwa chenye upana wa mita moja kwa umbali wa mita 3,438.
*sekunde za tao 20 zinalingana na pembe jinsi tunavyoona kiolwa chenye upana wa sentimita moja kwa umbali wa mita 100. 
*milisekunde ya tao 1 inalingana takriban na pembe jinsi tunavyoona umbali wa mita 1.9 kwenye uso wa Mwezi.
Mwangaza halisi

**Mwangaza halisi** (kwa Kiingereza *absolute magnitude*) ni kipimo cha ukali wa nuru ya nyota au magimba mengine ya anga jinsi itakavyoonekana kwa mtazamaji aliye kwa umbali sanifu wa miakanuru 32.6 au parsek 10. 

Mwangaza halisi ni tofauti na mwangaza unaoonekana jinsi tunavyoona nyota kutoka Dunia. Maana mwangaza tunaoona unategemea na ukubwa wa nyota, umbali wake na mambo mengine. Nyota ndogo na hafifu iliyo karibu nasi katika anga-nje itaonekana angavu kuliko nyota kubwa iliyo mbali. Hii ni sawa na kuangalia taa iliyo karibu au mbali. 

Kipimo hiki kwa kutumia umbali sanifu kinawaruhusu wanaastronomia kulinganisha uang'avu wa magimba.

Jamii:Vipimo