open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ugonjwa wa Parkinson

[thumb|[Mchoro wa mwaka 1907 ukionyesha mtu mwenye ugonjwa wa Parkinson.]]
**Ugonjwa wa Parkinson** (kwa Kiingereza: Parkinson's_disease) ni ugonjwa wa ubongo ambapo mtu hukosa homoni ya dopamini. Hili hutokea baada ya seli zinazotengeneza dopamini kuharibika. 

Dalili ya ugonjwa huu ni kutetemeka kwa mikono (hand tremors), pamoja na shida ya kutembea. Huenda pia mtu akawa na shida za kufikiria. Wagonjwa wa Parkinson huwa na huzuni, utovu wa usingizi pamoja na wasiwasi mwingi. 

Ugonjwa huu ulipewa hili jina kwa heshima ya yule anayeaminika kuwa mvumbuzi wake, James Parkinson, aliyeandika mengi kuhusu watu wenye ugonjwa huu katika maandishi aliyoyaita 'An Essay on the Shaking Palsy'.

## Kiini cha ugonjwa wa Parkinson 
Haijulikani haswa kiini cha ugonjwa huo lakini yakisiwa kwamba hurithiwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine. Sababu za kimazingira huweza pia kuchangia ugonjwa huo; kwa mfano yasemekana kwamba wanaofanya kazi za kupuliza kemikali kwenye mimea huenda wakaupata kwa urahisi. Wanaume huwa kwa hatari kubwa kuupata ugonjwa huu kuliko wanawake.

## Matibabu ya ugonjwa wa Parkinson 
Kwa sasa, hamna njia ya kutibu ugonjwa huu lakini kuna dawa ambazo wagonjwa hupewa ili kudhibiti dalili zake. Matibabu hayo ni kama levodopa na sinemet ambayo husaidia kudhibiti mtetemeko, ukosefu wa usingizi, wasiwasi pamoja na dalili nyinginezo za ugonjwa huu. Dawa hizo hufanya kazi kwa muda fulani tu na baadaye huwa hazifanyi. Kifikapo kipindi hicho, wagonjwa hushauriwa kula vizuri na kufanya mazoezi ambayo husaidia pia kudhibiti ugonjwa.

Suala kuhusu matumizi ya bangi iliyoondolewa THC (kiungo kinachomfanya mtu alewe anapovuta bangi) yamekuwa yakijadiliwa ikisemekana kwamba cbd oil husaidia katika kudhibiti kiwango cha dopamini mwilini.

## Vifaa maalumu vya wagonjwa wa Parkinson 
Kwa sababu ya kutetemeka, pamoja na shida ya kutembea, wagonjwa wa Parkinson huwa na vifaa maalumu ambavyo wanatumia kuwawezesha kumudu maisha. 

Kwa mfano, kuna vijiko vinavyowasaidia kula chakula hata kama wanatetemeka kwa mikono (parkinson spoons ). Vijiko hivi huenda vikawa na uzito mwingi kuliko vijiko vya kawaida au viwe na teknolojia ya hali ya juu hivi kwamba vinaweza kujua upande ulioko mdomo na kwa hivyo kudhibiti mtetemeko wa mgonjwa hadi atakapokielekeza chakula kwa mdomo. 

Kuna vikombe pia za kusaidia mgonjwa aweze kunywa kinywaji bila ya kumwagika. Vikombe hivyo hutengenezwa kwa muundo utakaoweza kumudu mtetemeko wa mgonjwa wa Parkinson.

Vifaa vingine ni vijiti vya kumsaidia mgonjwa aweze kutembea bila kuanguka kwa kujishikilia wakati wa kutembea.

## Watu mashuhuri waliokuwa na ugonjwa wa Parkinson 
*Muhammad Ali (bondia)
*Janet Reno (Attorney General USA)
*Michael J Fox

## Tanbihi
Jamii:Maradhi ya ubongo‎
Mkunga Mfyonzaji

thumb|right|Kinywa cha mkunga mfyonzaji wa bahari, *Petromyzon marinus*
**Mikunga wafyonzaji** ni wanyama wa oda Petromyzontiformes katika ngeli Hyperoartia wanaofanana na mikunga wa kawaida lakini ni wanyama tofauti sana. Wao ni ukoo wa kale wa samaki bila mataya. Mkunga mfyonzaji aliyekomaa anaweza kuainishwa kwa kuwa na kinywa cha kufyonzia kwa umbo wa mpare kilicho na meno makali. Pamoja na mikunga-ute (ngeli Myxini) wanaunda ngeli ya juu Cyclostomata (maana: wenye kinywa cha mviringo).

Kuna spishi 18 za mikunga wafyonzaji zilizopo. Spishi hizi ni vidusia waladamu na hula kwa kuchochea ndani ya mwili wa samaki wengine ili kufyonza damu yao. Spishi 9 baina hizi huhamia kutoka kwa maji ya chumvi hadi maji baridi ili kuzaliana (baadhi yao pia wana idadi za maji baridi) na tisa wanaishi katika maji baridi tu. Katika ngeli Hyperoartia kuna spishi 20 nyingine zisizofyonza damu na hizi ni spishi za maji baridi. Waliokomaa wa spishi hizi hawali; wanaishi wakila akiba waliyopata kwa njia ya kuchuja chakula kutoka maji wakati walikuwapo lava au amoseti (Kiing. ammocoetes).

## Msambazo
Mikunga wafyonzaji huishi zaidi katika maji ya pwani, ingawa spishi kadhaa (k.m. *Geotria australis*, *Petromyzon marinus* na *Entosphenus tridentatus*) husafiri umbali mkubwa kiasi katika bahari wazi kama inavyothibitishwa na ukosefu wao wa kutengwa kwa uzazi kati ya idadi. Spishi kadhaa hupatikana katika maziwa yaliyozungukwa kwa ardhi. Hupatikana katika maeneo mengi ya wastani lakini hawatokei katika Afrika. Lava zao (amoseti) zina uvumilivu mdogo kwa maji ya joto kiasi, ambalo linaweza kueleza kwa nini hawasambawi katika kanda za tropiki.

## Mofolojia
Waliokomaa hufanana kijuujuu na mikunga kwa kuwa wana mwili mrefu bila magamba na huweza kuwa na urefu wa sm 13-100. Mikunga wafyonzaji waliokomaa wana macho makubwa, tundu moja la pua juu ya kichwa na matundu saba ya matamvua kila upande wa kichwa, lakini wanakosa jozi za mapezi. Koromeo limegawanyika, sehemu ya chini ikiunda neli ya kupumua ambayo imetengewa kinywa kwa vali inayoitwa velo (velum).

Tabia za kipekee za kimofolojia za mikunga wafyonzaji, kama vile kiunzo chao cha gegedu, huonyesha kuwa ni kundi la dada la vertebrata wote walio na mataya (Gnathostomata). Mara nyingi huchukuliwa kama kundi la msingi la vertebrata
. Badala ya pingili za uti wa mgongo za kweli wana mfululizo wa miundo ya gegedu inayoitwa arkualio iliyopangwa hapo juu ya ugwe wa neva.

## Picha

Lamprey (Geotria australis), Northland.jpg|Geotriidae (*Geotria australis*)
Mordacia lapicida (Lamprea Chilena).JPG|Mordaciidae (*Mordacia lapicida*)
Jõesilmud2.jpg|Petromyzontidae (*Lampetra fluviatilis*)

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Mikunga wafyonzaji kwenye hifadhidata ya samaki 

Jamii:Samaki
Shiraz

**Shiraz** ni mji mkubwa na muhimu nchini Uajemi (Iran). Ni jiji lenye watu milioni 1.4 hivi na mji mkuu wa eneo la Farsi.

## Historia
Jina la Shiraz linaonekana tayari kwenye vigae vya mwandiko wa kikabari vilivyokutwa katika maghofu ya Persepolis. 

Wakati wa uvamizi wa Waarabu Waislamu mnamo mwaka 650 BK mji ilikuwa kitovu cha Uajemi kusini.

Mnamo mwaka 1000 Shiraz ilikuwa mji mkuu wa nasaba ya Wabuya waliotawala sehemu kubwa za Iran na Irak pamoja na pwani ya Ghuba ya Uajemi *(Persian Gulf)*.  Katika kipindi hiki iko pia asili ya masimulizi kuhusu "Washirazi" waliosemekana kutoka "Shiraz" na kukimbilia pwani ya Afrika ya Mashariki.

Jamii:Miji ya Uajemi
MV Nyerere

'*MV *Nyerere''''' ni jina la kivuko kilichokuwa kinafanya kazi zake katika Ziwa Viktoria nchini Tanzania ambapo tarehe 20 Septemba 2018 kilizama kikiwa kati ya visiwa vya Ukerewe na Ukara. 

## Kivuko 
MV Nyerere ilikuwa feri ndogo iliyotengenezwa mnamo mwaka 2004. Ilipangiwa kubeba tani 25 ya mizigo. Iliweza kusafirisha magari madogo matatu kama sehemu ya mzigo wake na abiria 100. Ilihudumia mawasiliano kati ya kisiwa kikuu cha Ukerewe na kisiwa kidogo cha Ukara.

Wamiliki wa feri walikuwa Mamlaka ya Huduma za Umeme, Makanika na Elektroniki (TEMESA). 

Kivuko hicho kilianza kuzama umbali wa mita chache kabla ya kufika katika kituo kilipotakiwa kumaliza safari yake katika kisiwa cha Ukerewe. Maafisa wa Tanzania hawana uhakika bado na idadi kamili ya abiria waliokuwemo ndani ya chombo hicho kutokana na mhusika wa kugawa na kutunza tiketi za kusafiria katika chombo hicho kuzama, na pia mashine ya kurekodi idadi ya abiria kupotea katika purukushani hiyo.

Siku iliyofuata, wakati wa mkutano na vyombo vya habari kuhusu ajali hiyo, Rais wa Tanzania John Magufuli alitangaza idadi ya vifo ilikuwa 131, na wengine 40 waliweza kuokolewa na kupelekwa ufukweni salama. Kama sehemu ya zoezi la uokoaji, polisi kwa kushirikiana na jeshi la wanamaji walipelekwa eneo la tukio ili kutafuta watu ambao bado walikuwa hawajapatikana. Hata hivyo, kutokana na kuwepo kwa idadi ya abiria ambao bado walikuwa hawajatambuliwa walipo, idadi ya vifo ilihofiwa kufikia zaidi ya 200.

Mnamo tarehe 23 Septemba 2018 (siku tatu baada ya tukio la ajali kutokea) rais John Magufuli alitangaza tena kuwa idadi ya vifo ilikuwa imefikia 224, na alisisitiza uamuzi wake wa awali wa kukamatwa kwa menejimenti iliyohusika na tukio hilo ikiwa ni pamoja na kukamatwa kwa nahodha wa chombo hicho. 

## Mwitikio wa jamii
Magufuli alielezea kusikitishwa kwake na hivyo kutangaza siku 4 za maombolezo ya Kitaifa kufuatia ajali hiyo mbaya ya kupinduka kwa kivuko hicho. Pia aliamuru kukamatwa kwa menejimenti iliyohusika na kivuko hicho akiwatuhumu kwa uzembe wa kuzidisha mizigo katika chombo hicho ikilinganishwa na uwezo wa chombo chenyewe ambapo ilielezwa kuwa chombo kilikuwa na uwezo wa kubeba abiria 101.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*Watersheds of Africa: A10 Nile | Lake Viktoria  

Jamii:Wilaya ya Ukerewe
Turubali

**Turubali** ni kifaa kinachotumika kwa mchezo ujulikanao kwa lugha ya Kiingereza kama *Trampoline*.

Turubali huwa na kipande cha nguo nzito iliyotandazwa juu ya chuma na chini yake kukawekwa springi. Kirukio hutumika kwa kujifurahisha wakati unaporuka. Huenda pia turubali ikatumika kwa mashindano ya kubaini atakayeruka juu zaidi kuliko mwenzake.

Nguo ambayo mtu hurukia kwa turubali haina uwezo wa kumfanya aweze kurukaruka. Springi zilizo chini ya hio nguo ndizo zilizo na uwezo ule wa kumfanya mtu arukeruke.

## Historia ya turubali
Mchezo unaofanana na ule wa turubali ulianzishwa na watu wa Inuit. Walikuwa wakiwarusha wanadensi kwa hewa mtu mmoja baada ya mwingine. Kuna ushahidi pia kuwa watu wa Uropa walikuwa wakirushwa juu na wenzao kwa kutumia blanketi kama adhabu.

Kuna ushahidi pia ya wazima moto kutumia aina ya virukio kuwashika waliokuwa wakipotea moto kwa ghorofa za juu mwaka wa 1887.

## Uvumbuzi wa turubali ya kisasa
Turubali ya kwanza ya kisasa kama tunavyoijua leo ilivumbuliwa na George Nissen na Larry Griswold mwakani 1936.

## Usalama wa turubali
Utumizi wa turubali waweza kuwa na ajali zake. Yafaa kirukio kiwe na povu ili unaporukaruka usije ukaanguka kwa chuma na kuumia vibaya.

Kulingana na kikundi cha madakatri wa watoto nchini Amerika, kirukio chafaa kutumiwa kwa uangalifu mwingi. Wanakanya kuwa watoto walio chini ya umri wa miaka sita wasitumie kirukio.

Mengine ya kuzingatia kuhakikisha kuwa kirukio chatumika kwa usalama ni kama:

1.      Kuwa watoto wasifanye mitindo inayoweza wahatarisha

2.      Kuwepo na mtu mzima wa kusimamia watoto wanaporukaruka kwa turubali

3.      Kwa kila wakati iwe ni mtoto mmoja tu anayerukaruka kwa turubali

## Viungo vya nje 
# History of trampolines
# Trampolines can cause serious injuries
# .Are trampolines safe for toddlers

Jamii:Michezo
Jamii:Vifaa
Pango (kodi)

, Taiwan.]]

**Pango** (kutoka kitenzi "kupanga") au **kodi ya kupanga** (kwa Kiingereza: *lease* au *rent*) ni pesa ambayo inatakiwa kulipwa kwa wakati kadiri ya mkataba kati ya mwenye nyumba au ardhi na anayepanga mali hiyo. 

Kwa kawaida, kodi ya nyumba za kuishi au jengo la biashara hulipwa baada ya muda fulani ambao mwenye mali ile na anayekodi wamekubaliana. Kutolipa kodi ili huenda anayepanga akafurushwa nje au akachukuliwa hatua za kisheria kwa kutotimiza wajibu wake katika mkataba waliowekeana na mwenye nyumba. Mwenye mali kwa upande wake anafaa ahakikishe kwamba mahala pale pamefanyiwa ukarabati, anawajibika anapotakikana na mpangaji.

## Sababu za kukodi au kupanga nyumba 
* Huenda anayekodi hana pesa za kununua nyumba yake, kujenga au ardhi na kwa hiyo inambidi akodi.
* Huenda ukawa unahitaji nyumba au ardhi kwa muda mfupi na kwa hiyo hamna maana ya kununua mali ile ikiwa kuna anayekodisha.
* Huenda mpangaji anataka kumwachia mwenye mali kazi za kurekebisha na kukarabati mali ile na kwa hiyo anaonelea heri asinunue bali akodishe.
* Huenda anayekodi akahofia kupata hasara kwa kununua kwani mali ile inaweza kushuka bei baada ya muda fulani kwa hiyo anaonelea heri akodishe kuliko kununua.

## Masuala ibuka katika kodi 
Hivi leo, biashara ya kukodisha mali imekuwa kubwa sana. Kulingana na Shelter Afrique, kikundi kinachojishughulisha na mambo ya makao mema kwa Waafrika, yakadiriwa kuwa kila mwaka nyumba bilioni mbili hutengenezwa kila mwaka na kukodishwa kwa watu. Mwaka 2016, walikadiri pia kuwa asilimia arobaini (40%) ya Waafrika walikuwa wakiishi katika miji mikuu na kwa hivyo walihitaji kukodishiwa nyumba.

## Kukodi ofisi za kazi 
Watu wamekuwa wakikodi ofisi za kufanyia kazi kwa muda mrefu haswa katika miji ambapo wataweza kuwasiliana na wateja wao kwa urahisi. Hivi leo, kumekuwa na ofisi za kukodisha ambapo mpangaji hupata kuwa kila kitu kama samani, mtandao, simu, ukarabati wafanywa kwa ofisi yake. Anapohitajika ni kulipa tu kodi na aanze kufanya kazi kwa ile ofisi. Hatahitaji kununua fenicha, kuweka nyaya za umeme au za simu katika ofisi ile. Pia usafi wafanywa na mwenye nyumba. Pengine wapangaji ofisi hawataki kuchoka wakishinda wakipamba ofisi zao. Wataka wewe uwafanyie yote hayo.

## Mtandao na kodi 
Matumizi ya intaneti yamerahisisha utafutaji wa nyumba au ardhi za kukodisha. Wenye mali ya kukodisha wanaweka makala ya mali yao katika mitandao nao wapangaji wanaweza kuwasiliana na wenyewe kwa urahisi zaidi. Kulingana na utafiti uliofanywa na YouGov, asilimia sabini na sita (76%) wanaosaka mali ya kukodi wataangalia kwa mtandao kwanza kama mali wanayotafuta ipo.
## Viungo vya nje 
* Mambo muhimu ya kufahamu kabla ya kupanga nyumba

Jamii:Uchumi
Pango (jiolojia)

[thumb|right|[Mapango ya Amboni kwa ndani.]]
, New Mexico, Marekani.]]
**Pango** (kwa Kiingereza: "cave") katika jiolojia ni sehemu kubwa yenye uwazi iliyopo ardhini, kwenye mwamba au pia ndani ya mti mkubwa.

Mara nyingi linakuwa mahali pa kufichama au kufichia vitu. 

Pia limedhaniwa na tamaduni mbalimbali kama za Afrika kuwa mahali pa kufichama au kuishi kwa mizimu n.k.

## Tazama pia
* Pango la Noeli
* Pango hai
 

Jamii:Jiolojia
Naomi Osaka

[250px|thumbnail|Osaka kwenye [Mchuano wa Wimbledon 2017.]]
**Naomi Osaka** (kwa Kijapani: 大坂 なおみ; alizaliwa 16 Oktoba 1997) ni mchezaji wa mpira wa tenisi kutoka Japani na Marekani mwenye asili ya Haiti ambaye hivi sasa ndiye bingwa wa US Open kwa upande wa wanawake.

## Viungo vya nje
* Naomi Osaka kwenye Twitter
* Naomi Osaka kwenye Instagram
* Naomi Osaka kwenye Facebook
* Naomi Osaka  – Japan Tennis Association

Jamii:Wachezaji wa Japani
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Japani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Orodha ya mito ya kaunti ya Embu

**Orodha ya mito ya kaunti ya Embu** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la katikati ya Kenya.

* Mto Ena  
* Mto Gichangai  
* Mto Ikindu  
* Mto Isagana  
* Mto Itabua  
* Mto Itembogo  
* Mto Ithangaini  
* Mto Kabingashi  
* Mto Kaena  
* Mto Kamathiaka  
* Mto Kambogo  
* Mto Kamwangi  
* Mto Kandega  
* Mto Kanjikeru  
* Mto Karati  
* Mto Karatina  
* Mto Karuruma  
* Mto Karutuwe  
* Mto Kathanguni  
* Mto Kathita  
* Mto Katimo  
* Mto Keria  
* Mto Kiathoni  
* Mto Maragua  
* Mto Marivoe  
* Mto Matakari  
* Mto Mbonjuki  
* Mto Muthini  
* Mto Ngenge  
* Mto Ngenjeru  
* Mto Nyanjara  
* Mto Rithanga  
* Mto Rugu  
* Mto Ruguti  
* Mto Ruikithia  
* Mto Rututu  
* Mto Thambana  
* Mto Thuchi  
* Mto Thura  
* Mto Wanjoga  
* Mto Zangani  

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Embu
Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Bahari ya Hindi
Mto Ena (Embu)

'''''' unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.

Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Embu

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Embu
Jamii:Mto Tana
Jamii:Bahari ya Hindi
Orodha ya mito ya kaunti ya Garissa

**Orodha ya mito ya kaunti ya Garissa** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya mashariki.

* Mto Barafin (korongo)
* Mto Bilgis
* Mto Faf Jelu (korongo)
* Mto Golana Gof (korongo)
* Mto Jilango (korongo)
* Mto Kaeri Tabaken
* Mto Kisirep
* Mto Laga Doi (korongo)
* Mto Laga Kundi (korongo)
* Mto Lak Afwein (korongo)
* Mto Lak Mura (korongo)
* Mto Lak Telangor (korongo)
* Mto Male Burai
* Mto Ndivi

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Garissa
Jamii:Mito ya Kenya
Orodha ya mito ya kaunti ya Lamu

**Orodha ya mito ya kaunti ya Lamu** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya kusini mashariki.

*Mkondo Bargoni
*Mkondo wa Balesangh (korongo)
*Mkondo wa Chumburu (korongo)
*Mkondo wa Daitti (korongo)
*Mkondo wa Gorjji (korongo)
*Mkondo wa Matomo (korongo)
*Mkondo wa Mkumbi (korongo)
*Mkondo wa Mkuyuni (korongo)
*Mkondo wa Muuni (korongo)
*Mkondo wa Nure
*Mkondo wa Nyangoro
*Mkondo wa Sakuto
*Mkondo Wama
*Mkondo wa Koreni
*Mto Marumbi (Lamu)

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Lamu
Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Bahari ya Hindi
Mto Ibrahim Uri

'''''' ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Wajir, kaskazini mashariki mwa Kenya.

Maji yake yanaishia katika mto Juba ambao unaingia katika Bahari ya Hindi nchini Somalia.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Wajir

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Wajir
Jamii:Mto Jubba
Jamii:Bahari ya Hindi
Orodha ya mito ya kaunti ya Wajir

**Orodha ya mito ya kaunti ya Wajir** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya kaskazini mashariki.

* Mto Ibrahim Uri (korongo)
* Mto Lag Engeria (korongo)
* Mto Laga Badoda (korongo)
* Mto Laga Bor (korongo)
* Mto Laga Chamu (korongo)
* Mto Laga Har (korongo)
* Mto Laga Jara (korongo)
* Mto Laga Jarti Guda (korongo)
* Mto Laga Kulume (korongo)
* Mto Lagh Awaro (korongo)
* Mto Lagh Bogal (korongo)
* Mto Lagh Dima (korongo)
* Mto Lagh Haro (korongo)
* Mto Lagh Kutulo (korongo)
* Mto Lagh Libahili (korongo)
* Mto Lagh Shubwarabwe (korongo)

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Wajir
Jamii:Mito ya Kenya
Orodha ya mito ya kaunti ya Mandera

**Orodha ya mito ya kaunti ya Mandera** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya kaskazini mashariki, mipakani kwa Ethiopia na Somalia.

* Mto Kauwa Il Boji 
* Mto Laga Burudi (korongo)
* Mto Laga Gada (korongo)
* Mto Lagh Ali Wando (korongo)
* Mto Lagh Duko (korongo)
* Mto Lagh Hachini (korongo)
* Mto Lagh Shangalla (korongo)
* Mto Lagh Sure (korongo)
* Mto Lagh Umul (korongo)
* Mto Lagh Warenkar (korongo)

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Mandera
Jamii:Mito ya Kenya
Lassana Diarra

thumb|293x293px|Diarra kulia akiwa amesimama na Ozil (2012).
**Lassana Diarra** (pia unaweza kumuita **Lass**; alizaliwa 10 Machi 1985) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anachezea klabu ya Paris Saint Germain F.C. (PSG) na timu ya taifa ya Ufaransa. Yeye hucheza kama kiungo mkabaji lakini pia kama beki wa kulia.

Katika kazi yake Diarra amechezea klabu ya Chelsea, Arsenal, Portsmouth na Real Madrid na sasa PSG. Mfaransa huyo pia alichezea klabu za Kirusi Anzhi Makhachkala na Lokomotiv Moscow.
Bakaye Dibassy

**Bakaye Dibassy** (alizaliwa 11 Agosti 1989) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza katika klabu ya Amiens na timu ya taifa ya Mali. 

## Kazi ya kimataifa
Dibassy alizaliwa nchini Ufaransa na ni mchezaji mwenye asili ya Mali.

Dibassy alicheza mechi yake katika timu ya soka ya taifa ya Mali katika kufuzu kwa Kombe la Dunia la FIFA na kufungwa 6-0 mwaka 2018 na timu ya taifa ya Morocco mnamo 1 Septemba 2017.

Jamii:waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Paulo Ferreira

thumb|Paulo Ferreira
**Paulo Ferreira** (alizaliwa 18 Januari 1979) ni mchezajimstaafu wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Ureno na klabu ya Chelsea anayecheza nafasi ya beki wa kushoto.

Aliichezea Chelsea kuanzia mwaka 2004 hadi 2013.

Jamii:Wachezaji mpira wa Ureno
Orodha ya mito ya kaunti ya Isiolo

**Orodha ya mito ya kaunti ya Isiolo** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la katikati ya Kenya.

* Mto Barberess 
* Mto Benane 
* Mto Bibi (korongo)
* Mto Bowa 
* Mto Bule Shilme 
* Mto El Maeng 
* Mto Engare Sirgon 
* Mto Garba Tula 
* Mto Iresikunor (korongo)
* Mto Isiolo 
* Mto Kakungu 
* Mto Kandagochi 
* Mto Kilewe 
* Mto Kiolou 
* Mto Kipsing (korongo)
* Mto Kiroftu 
* Mto Kithui 
* Mto Kobato 
* Mto Kortikora (korongo)
* Mto Kubi Kalo (korongo)
* Mto Kurru 
* Mto Laga Batana (mto) na (korongo)
* Mto Laga Dima (korongo)
* Mto Laga Inyafaraka (korongo)
* Mto Laga Kom (korongo)
* Mto Laga Lako 
* Mto Laga Loko Mdogo 
* Mto Laga Mado Gali (korongo)
* Mto Laga Matokone (korongo)
* Mto Laga Merille (korongo)
* Mto Laga Nyachisa (korongo)
* Mto Laga Siribdi (korongo)
* Mto Larisoro 
* Mto Lembolio 
* Mto Lewa 
* Mto Liliaba 
* Mto Loborua 
* Mto Lodas Auwo 
* Mto Lokolmon 
* Mto Lolkoitoi 
* Mto Longopito 
* Mto Lopekadorr 
* Mto Mado Kamba 
* Mto Mado Yaka (korongo)
* Mto Madodubdera (korongo)
* Mto Maji ya Chumvi 
* Mto Makathea 
* Mto Marania Magharibi 
* Mto Matagone 
* Mto Merutano 
* Mto Mlunguni 
* Mto Morire 
* Mto Mugur Nanyeri 
* Mto Mulbe 
* Mto Mulika 
* Mto Murera (korongo)
* Mto Mwengumbi 
* Mto Nagoruworu 
* Mto Nderera 
* Mto Ndirindera 
* Mto Ngaramara (korongo)
* Mto Ngorok 
* Mto Njoro Nadwa 
* Mto Olboi Burh 
* Mto Olkeju Letale 
* Mto Oluko 
* Mto Palaglan 
* Mto Rhobdo 
* Mto Rojewero (korongo)
* Mto Sasaab 
* Mto Sesia 
* Mto Shub Kigersa (korongo)
* Mto Toge 
* Mto Trisnamdera 
* Mto Ura 
* Mto Wamahatho (korongo)

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Isiolo
Jamii:Mito ya Kenya
Aston Villa F.C.

**Aston Villa F.C.** (majina ya utani: Villa, The Villa, The Villans na Lions) ni klabu ya mpira wa miguu iliyoko huko Aston katikati ya mji wa Birmingham, Uingereza. Klabu ya soka ya Aston Villa iliundwa mwezi Machi 1874. Waanzilishi wanne wa Aston Villa walikuwa Jack Hughes, Frederick Matthews, Walter Price na William Scattergood. 

## Marejeo
Jamii:Vilabu Mpira vya Uingereza
Stanley N'Soki

thumbnail|right|200px|Stanley N'Soki (2019)
'''Stanley Pierre N'Soki''' (alizaliwa 9 Aprili 1999) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama beki katika klabu ya PSG.

N'Soki iliendelezwa na Chuo cha PSG. Alicheza Ligue 1 mara ya kwanza tarehe 20 Desemba 2017 dhidi ya Caen. Aliingia badala ya Marquinhos katika dakika ya 65 na kushinda kwa 3-0.
Wilfried Bony

thumb|Wilfried Bony (2013)
**Wilfried Bony** (alizaliwa 10 Desemba 1988) ni mchezaji wa soka wa Ivory Coast ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Swansea City na timu ya taifa ya Ivory Coast.

Baada ya kuanza kazi yake katika Issia Wazi, Bony alihamia Sparta Prague mwaka 2007, akiwasaidia cheo cha Kicheki cha Kwanza cha Ligi ya Mwaka 2009-10. Mnamo Januari 2011, alisainiwa na klabu ya Uholanzi Vitesse, ambako alikuwa mchezaji bora katika Eredivisie mwaka 2012-13, na kusababisha £ 12 milioni kuhamisha klabu ya Swansea City. 

Bony alifunga mabao 35 katika maechi 70 kwa Swansea na Januari 2015, alijiunga na Manchester City kwa £ 28 milioni 28. Hata hivyo, Bony alijitahidi kwa muda wa mechi huko Manchester City, na baada ya kufika kwa Pep Guardiola katikati ya 2016, alijiunga na Stoke City kwa mkopo kwa msimu wa 2016-17. Bony alirudi Swansea tarehe 31 Agosti 2017.

Kimataifa kamili tangu mwaka 2010, Bony alichaguliwa katika kikosi cha Ivory Coast kwa Kombe la Dunia ya FIFA ya 2014 na michuano mitatu ya Kombe la Mataifa ya Afrika, na kuwasaidia kushinda katika toleo la 2015.

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cote d'Ivoire
Moussa Doumbia

thumb|Moussa Doumbia (2017)	

**Moussa Doumbia** (alizaliwa 15 Agosti 1994) ni mchezaji wa soka wa Mali ambaye sasa anacheza katika Ligue 1 huko Ufaransa klabu ya Reims. Anacheza kama **kiungo mshambuliaji** au winga wa kushoto.

## Kazi Klabu
Tarehe 16 Juni mwaka 2014, Doumbia ilisaini mkataba wa miaka minne katika klabu ya FC Rostov Ligi Kuu ya Urusi. 

Mnamo tarehe 25 Februari mwaka 2017, Doumbia alijiunga na  klabu ya Tula kwa mkopo katika msimu wa mwaka 2016-17. 

Tarehe 27 Juni mwak 2018, alisaini mkataba wa miaka minne na klabu ya Kifaransa iitwayo Reims.

Jamii:waliozaliwa 1994
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Martin Olsson

thumbnail|right|200px|Martin Olsson
**Martin Olsson** (alizaliwa 17 Mei 1988) ni mchezaji wa soka wa Sweden ambaye anacheza kama beki wa kushoto kwa klabu ya Swansea City na timu ya taifa ya Sweden.

Olsson amesajiliwa Blackburn Rovers kutoka Högaborgs BK mwezi Januari 2006. Mwaka 2013, upande wa Ligi Kuu ya Norwich City alisainiwa kwa ada isiyojulikana. Mnamo Januari 2017, alitoka Norwich kujiunga na Swansea.

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uswidi
Paulo Bento

thumb|Bento mwaka 2011.
**Paulo Jorge Gomes Bento** (alizaliwa 20 Juni 1969) ni mchezaji wa soka wa Ureno aliyestaafu, na pia ni meneja wa timu ya taifa ya Korea Kusini.

Paulo Bento alikuwa mchezaji mwenye kujihami na uwezo wa kukabiliana na hali yoyote katika mchezo, alicheza timu mbili kuu katika nchi yake, akiwa na jumla ya michezo 284 na mabao 16 baada, na pia alicheza Hispania kwa miaka minne. Aliwakilisha timu yake ya taifa ya Ureno kwenye Kombe la Dunia la FIFA na michuano ya Ulaya.

Jamii:waliozaliwa 1969
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ureno
Sikou Niakaté

**Sikou Niakaté** (alizaliwa 10 Julai 1999) ni mchezaji wa soka wa timu ya taifa ya Mali mwenye asili ya Ufaransa ambaye anacheza kama beki wa klabu ya Ufaransa Valenciennes, kwa mkopo kutoka katika klabu ya En Avant de Guingamp.

## Kazi ya kimataifa
Niakaté aliitwa katika klabu ya mpira wa miguu chini ya miaka 18 mnamo Desemba 2015, akiwa mchezaji wa kwanza katika historia ya klabu ya Évreux FC 27 kufanya hivyo.  

Niakaté aliitwa kwenye timu ya taifa ya Mali katika mechi ya kufuzu Kombe la Dunia la FIFA mwaka 2018 dhidi ya Gabon.

Jamii:waliozaliwa 1999
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Mto Laga Jarti Guda

'''''' ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Wajir, kaskazini mashariki mwa Kenya.

Maji yake yanaishia katika mto Juba ambao unaingia katika Bahari ya Hindi nchini Somalia.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Wajir

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Wajir
Jamii:Mto Jubba
Jamii:Bahari ya Hindi
Mike van der Hoorn

thumbnail|right|200px|Mike van der Hoorn (2017)
**Mike Adrianus Wilhelmus van der Hoorn** (alizaliwa 15 Oktoba 1992) ni mchezaji wa soka wa Uholanzi ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya  Swansea City. Amefanya mafanikio kumi na tatu kwa timu ya walio chini ya miaka 21 Uholanzi.

## Kazi 
### FC Utrecht 
Van der Hoorn alizaliwa huko Almere, Flevoland ambapo alijiunga na klabu ya kwanza SC Buitenboys, kufuatiwa na FC Omniworld kabla ya kuajiriwa katika timu ya vijana ya FC Utrecht mwaka 2006. Alicheza ligi yake ya kwanza kwa timu ya kwanza tarehe 15 Mei 2011, katika mechi ya nyumbani dhidi ya AZ.

Mechi hiyo ilimaliza ushindi wa 5-1, na Van der Hoorn akija kama nafasi katika dakika ya 77 kwa Mark van der Maarel. Msimu uliofuata Van der Hoorn alionekana katika mechi 12 za ligi wakati akifunga mara mbili. Malengo yake mawili ya kwanza kwa Utrecht yalikuja katika mechi hiyo.

Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
El Clásico

thumb|448x448px|El Clasico mwaka 2014.
**El Clásico** (matamshi ya Kihispania: [el klasiko]; ya Kikatalani: El Classsic, kwa Kiingereza "The Classic") ni jina la mechi kati ya wapinzani wenye nguvu wa nchini Hispania Real Madrid FC na FC Barcelona.

Inachukuliwa kuwa moja ya mechi kubwa za soka duniani, Mechi hii inajulikana kwa kiwango chake kwa sababu huzikutanisha timu hizo bora.

## Mafanikio yao 
Kwa sasa, kumbukumbu za Real Madrid na FC Barcelona kama zinalingana kwa kiasi kikubwa.

Real Madrid imeshinda: makombe 32 ya La Liga, makombe 19 ya Copa Espana, makombe 13 ya Ligi ya Mabingwa wa Ulaya na vikombe 3 vya Intercontinental championship.

FC Barcelona imeshinda: makombe 24 ya La Liga, makombe 28 ya Copa Espana, makombe 5 ya Ligi ya Mabingwa wa Ulaya na makombe 4 ya Intercontinental championship.

Jumla ta mechi zilizochezeka ni 271, Real Madrid imeshinda 99 na Barcelona 112, Sare 60.
Jefferson Montero

thumb|Jefferson Montero
**Jefferson Antonio Montero Vite** (alizaliwa Babahoyo, mkoa wa Los Ríos, 1 Septemba 1989) ni mchezaji wa soka wa Ecuadorian ambaye anacheza kama winga katika klabu ya Welsh Welsh Swansea na timu ya taifa ya Ecuador.

## Kazi ya klabu 
Alianza kucheza kwa ustadi na Emelec, lakini kwanza alivutiwa wakati wa Independiente del Valle katika Serie B ya Ecuador.

Muda mfupi baada ya kufika alikopwa kwa klabu ya Mexican Dorados de Sinaloa, ambayo ilikuwa inahamasisha kukuza kwa Liga MX. Alisaini pamoja na mwenzake José Madrid.

## Villarreal 
Mnamo tarehe 27 Aprili 2009, Villarreal kutoka Hispania walimsajili Montero mwenye umri wa miaka 20 kwa mkataba wa miaka mitano, kuanzia mwanzo wa kampeni ya 2009-10 huko La Liga. Montero alikuwa na akiba katika Segunda División, akiwa mmoja wa muhimu sana vipengele vya kushambulia kama walivyozidi msimu wao wa kwanza katika ngazi hiyo na kumalizia saba.

Jamii:waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ekwado
Kristoffer Nordfeldt

thumbnail|right|200px|Kristoffer Nordfeldt
**Kristoffer Nordfeldt** (alizaliwa 23 Juni 1989) ni mchezaji wa soka wa Sweden ambaye anacheza kama kipa wa klabu ya Swansea City na timu ya taifa ya Sweden.

## Kazi ya klabu 
### Brommapojkarna
Nordfeldt alianza kazi yake katika timu ya Brommapojkarna. Alipandishwa kwa timu ya kwanza kwa msimu wa 2006, wakati timu ilicheza huko Superettan. Nordfeldt hakuweza kucheza mechi yoyote ya ligi mwaka huo, au mwaka uliofuata wakati timu ilicheza kwa mara ya kwanza huko Allsvenskan.

Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uswidi
Wakaribi

alt=Bendera ya Karibi|thumb|246x246px|Bendera ya Karibi
**Wakaribi** ni watu waliozaliwa au wakazi wa kanda ya Karibi au watu wa asili ya Karibi wanaoishi nje ya Karibi. 

Kanda ya Karibi ilikuwa mwanzoni mwa Waindio kutoka kwa makabila mbalimbali ya *Carib* na *Arawak*. Vikundi hivi viliharibiwa na mchanganyiko wa utumwa na ugonjwa ulioletwa na wakoloni wa Ulaya. 

Wazawa wa *Arawak* na makabila ya *Carib* wapo mpaka hivi leo huko Karibi na mahali pengine lakini kwa kawaida huwa wa asili ya Kiamerindia.

Jamii:Karibi
Mamadou Samassa

thumb|Mamadou Samassa

**Mamadou Samassa** (alizaliwa 16 Februari 1990) ni mchezaji wa soka wa Mali aliyezaliwa Ufaransa ambaye anacheza katika kiwango cha juu kama kipa wa klabu ya Ufaransa iitwayo Troyes katika Ligue 1.

Yeye ni kijana wa Ufaransa wa kimataifa na aliwakilisha Ufaransa chini ya miaka 18, pamoja na chini ya 19, na chini ya miaka 20.

Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Leroy Fer

thumbnail|right|200px|Leroy Fer
**Leroy Johan Fer** (alizaliwa 5 Januari 1990) ni mchezaji wa soka wa Uholanzi ambaye anacheza kama kiungo wa kati wa klabu ya Swansea City na timu ya taifa ya Uholanzi.

Katika ujana wake, aliitwa jina la "De Uitsmijter" ("Bouncer") na kocha wa vijana wa Feyenoord Jean-Paul van Gastel kwa kuonekana kwake kwa nguvu. Majina mengine ni jina la "Lerra" na "Ferovic".

Cor Pot, kocha wa timu ya taifa ya chini ya umri wa miaka 21 ya Uholanzi, ikilinganishwa na Fer na Patrick Vieira. Kwa mujibu wa Pot, wachezaji wote wawili wanaonyesha kufanana kwa wengi, juu na nje ya nchi.

Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
Raphaël Guerreiro

thumb|Raphaël Guerreiro, 2018
**Raphaël Adelino José Guerreiro** (alizaliwa 22 Desemba 1993) ni mchezaji wa soka wa Ureno ambaye anacheza klabu ya Ujerumani Borussia Dortmund na timu ya taifa ya Ureno.  

Alizaliwa nchini Ufaransa, alianza kazi yake Caen, akiwa mnamo mwaka 2013 na Lorient ambako alicheza Ligue 1. Mnamo Juni 2016 alijiunga na Borussia Dortmund.

Guerreiro aliwakilisha Ureno kiwango cha juu, akionekana kwanza mwaka wa 2014. Alikiwa katika kikosi chao katika Kombe la Dunia la FIFA 2018 na Euro 2016,na kushinda mashindano hayo ya mwisho.

Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ureno
Tilla Durieux

alt=Tilla Durieux|thumb|Tilla Durieux
**Tilla Durieux** (Vienna, 18 Agosti 1880 - Berlin, 21 Februari1971) alikuwa mwigizaji wa filamu wa Austria katika miaka ya awali ya karne ya 20.

Jamii:Waigizaji filamu wa Austria
Abdoul Danté

**Abdoul Danté** (alizaliwa 29 Oktoba 1998) ni mchezaji wa soka wa Mali ambaye anaheza kama beki wa klabu ya FK Panevėžys iliyopo nchini Lituanya na timu ya taifa ya Mali.

## Kazi ya kimataifa
Dante alianza kucheza katika timu ya taifa ya Mali chini ya miaka 17 mwaka 2015 katika kombe la Timu za taifa barani Afrika chini ya miaka 17.

## Viungo vya nje 
* alyga.lt site
* SOCCERWAY
* Transfermarkt
* lietuvosfutbolas.lt
* Globalsportsarchive

Jamii:waliozaliwa 1998
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Francisco Gento

thumb|288x288px|Gento akiwa Real Madrid.
**Francisco Gento López** (pia unaweza kumuita **Paco**; alizaliwa 21 Oktoba 1933) ni mchezaji wa zamani wa soka wa Hispania, ambaye alicheza kama winga wa kushoto katika timu ya Real Madrid.

Gento alianza kazi yake na Racing Santander mwaka wa 1952 na akahamia Real Madrid msimu uliofuata.

Katika kazi ya kitaifa ya miaka 14, Gento alipata kofia 43 za Hispania, alicheza Kombe la Dunia mwaka 1962 na 1966. Kufuatia kifo cha Alfredo Di Stéfano, Gento alichaguliwa kuwa nahodha au kiongozi wa Real Madrid.
Coventry City F.C.

thumb|259x259px|Uwanja wa mpira wa miguu wa Coventry City F.C.

**Coventry City F.C.** ni klabu ya mpira wa miguu iliyoko huko Coventry katika mji wa West Midlands, Uingereza.

Klabu hii ilianzishwa mwaka 1883 kwa jina la Singers F.C. na Willie Stanley, mfanyakazi wa mzunguko wa Singer Motors. 

Mwaka wa 1898, jina likabadilishwa na kuwa Coventry City F.C.

 
Jamii:Vilabu Mpira vya Uingereza
Marco Reus

thumb|Marco Reus
**Marco Reus** (alizaliwa 31 Mei 1989 
) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anachezea klabu ya Borussia Dortmund, ambapo yeye ni nahodha wa klabu, na timu ya taifa ya Ujerumani. 

Yeye anajulikana kwa ushujaa, kasi na mbinu zake.  

Reus alitumia kazi yake ya ujana huko Borussia Dortmund, kabla ya kuondoka kwa Rot Weiss Ahlen. Amechezea klabu tatu katika kazi ya soka , hasa hasa-na kwa ushawishi mkubwa-huko Borussia Dortmund wa Bundesliga.Reus anacheza  kama mshambulizi wa kushoto wa klabu hiyo.Kutokana na uwezo wake wa kudhibiti mpira kwa miguu miwili. 

2012 ulikuwa msimu wake wa mafanikio wakati, akifunga mabao 18. Reus alikubali kuhamia klabu yake ya nyumbani Borussia Dortmund mwishoni mwa msimu huo na chini ya mkataba wa BVB hadi 2023.Reus amevaa jezi namba 11 kwa Dortmund.Kwa Dortmund, Reus alishinda DFL-Supercup ya 2013 na Kombe la Ujerumani mwaka 2017. 

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Ujerumani
Mark Addy

thumbnail|right|280px|Mark Addy.
**Mark Ian Addy** (alizaliwa 14 Januari 1964) ni mwigizaji Mwingereza. 

Anajulikana kwa kazi mbalimbali katika televisheni ya Uingereza, ikiwa ni pamoja na filamu ya *Detective Constable Gary Boyle*, pia katika *sitcom The Thin Blue Line* (1995-1996) na *Hercules* katika fantasia ya mfululizo wa filamu ya *Atlantis* (2013-2015).

Alifanya filamu yake ya kwanza kama *Dave Horsefall* katika *The Full Monty* (1997), na kupata uteuzi kwa BAFTA tuzo ya *Best Actor*. 

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Adama Niane

**Adama Niane** (alizaliwa 16 Juni 1993) ni mchezaji wa soka wa Mali ambaye anacheza katika klabu ya Charleroi.Adama amewakilisha Mali katika ngazi ya kimataifa.

## Club Olympique de Bamako
Alizaliwa Bamako, Niane alianza kazi yake katika klabu ya Olympique, alijiunga na klabu hiyo kama mchezaji wa vijana mwaka 2003.

Jamii:watu walio hai
Jamii:waliozaliwa 1993
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Oliver McBurnie

thumbnail|right|200px|Oliver McBurnie

**Oliver Robert McBurnie** (aliyezaliwa 4 Juni 1996) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama mshambuliaji wa Swansea City na Scotland.

McBurnie alianza kazi yake na Bradford City, akitumia maelekezo mawili ya mkopo huko Chester. 

Baadaye alijiunga na Swansea City, akitumia wakati wa mkopo huko Newport County, Bristol Rovers na Barnsley.

## Kazi ya klabu 
### Bradford City 
Msaidizi wa Rangers wakati wa utoto, McBurnie alianza chuo cha Leeds United tangu umri mdogo, akicheza na Lewie Coyle na Tyler Denton waliopenda katika uanzishwaji wa vijana, kabla ya kutolewa katika ngazi ya chini ya 14. Alijiunga na taasisi ya Bradford City, lakini alicheza Manchester United katika Kombe la Maziwa ya 2013.

Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uskoti
James Fox

alt=James Fox|thumb|James Fox
**William Fox** (anayejulikana kwa ustadi kama **James Fox**; alizaliwa 19 Mei 1939) ni mwigizaji Mwingereza, kutoka kwa familia inayojulikana. 

Alionekana katika filamu kadhaa za kuvutia za miaka ya 1960 na mapema ya 1970.

Fox inajulikana katika kazi yake katika  *Sexy Beast*,*The Lost World*, Patriot Games n.k. huko Marekani anajulikana zaidi kwa nafasi yake kama Mr Salt katika *Charlie Tim Burton* na *Chocolate Factory*.

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Hugo Sánchez

thumb|Hugo Sánchez Mwaka 1988
**Hugo Sánchez Márquez** (alizaliwa 11 Julai 1958) ni mchezaji mstaafu wa soka wa Meksiko ambaye alicheza kama mshambuliaji katika timu ya Real Madrid. 

Mchezaji huyu aliyejulikana sana kwa ajili ya mchezo na uwezo wake wa ajabu, Sánchez anaonekana sana kama mchezaji bora wa Meksiko wa wakati wote katika kizazi chake.

Sánchez alianza kazi yake katika klabu ya Universidad Nacional mwaka wa 1976, na kwa muda mfupi akaenda kwa mkopo kwa Sockers San Diego, Mwaka 1981 alihamia Hispania kuchezea Atlético Madrid, baadae alihamia Real Madrid, ambapo alitumia miaka hiyo kupata mataji mengi.
Richard Ayoade

alt=Richard Ayoade at Soho Hotel|thumb|Richard Ayoade at Soho Hotel
**Richard Ellef Ayoade** (IPA: [aɪ.oʊɑːdiː]; alizaliwa London, 12 Juni 1977) ni mwigizaji wa Uingereza, mkurugenzi na mchezaji. 

Anajulikana sana kwa kucheza nafasi ya Maurice Moss katika kikundi cha televisheni cha IT IT.

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Paul Richter

thumb|Paul Richter
**Paul Richter** (1 Aprili 1895 - 30 Desemba 1961) alikuwa mwigizaji wa filamu wa Austria. 

Alikuwa na umaarufu mkubwa katika filamu za Kijerumani na wakurugenzi wake Joe May na Fritz Lang.

Jamii:waigizaji filamu wa Austria
Issaka Samake

**Issaka Samaké** (alizaliwa 20 Oktoba 1994) ni mchezaji wa soka wa klabu ya Stade malian na timu ya taifa ya Mali ambaye hucheza kama beki.

Jamii:waliozaliwa 1994
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Mats Hummels

thumb|Huyu ni Mats Hummels (2011)
**Mats Julian Hummels**  (alizaliwa 16 Desemba 1988) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anacheza kama mlinzi katika klabu ya Bayern Munich na timu ya taifa ya Ujerumani.

Alianza kucheza katika chuo cha vijana wa Bayern Munich kabla ya kujiunga na Borussia Dortmund kwa mkopo Januari 2008 na kusaini rasmi Dortmund mwezi Februari 2009 kwa euro milioni 4. Utukufu wake katika klabu hujumuisha vyeo viwili vya ligi na kumaliza kama mchezaji katika Ligi ya Mabingwa ya UEFA 2012-13. Mnamo Mei 2016, Hummels alitia saini ya makubaliano na Bayern. 

Hummels ameanza kuchezea timu ya taifa tangu 2010,na kupata zaidi ya magoli 60 na kuwakilisha Ujerumani katika UEFA Euro 2012, 2014 FIFA Kombe la Dunia, UEFA Euro 2016.

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Aly Malle

**Aly Mallé** (alizaliwa 3 Aprili  1998) ni mchezaji wa soka wa Mali ambaye anacheza kama winga wa kushoto katika klabu ya Italia iitwayo Udinese Calcio na timu ya taifa ya Mali.

Jamii:waliozaliwa 1998
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Bersant Celina

thumb| Bersant Celina
**Bersant Edvar Celina** (alizaliwa 9 Septemba 1996) ni mchezaji wa soka wa Kialbania wa Kosovo ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Welisi Swansea na timu ya taifa ya Kosovo.

## Kazi ya klabu 
### Manchester City 
Mnamo 1 Julai 2014. Celina alijiunga mkataba wa  miaka mitatu na Manchester City. Wakati huo, Celina alijeruhiwa na alikuwa na upasuaji; baada ya kurudi kutokana na majeraha, alibakia na timu ya vijana huku akisimamia.

Mwishoni mwa Desemba 2014. Celina aliitwa timu ya kwanza na kocha mkuu Manuel Pellegrini kutokana na ratiba ya Krismasi iliyofanya kazi sana ambayo Manchester City ilicheza michezo minne kwa zaidi ya wiki. 

Celina hakuwa amechaguliwa katika kikosi cha wanachama 18 kwa mechi tatu katika Ligi Kuu, lakini katika mechi ya nne halali kwa mechi ya tatu ya Kombe la FA dhidi ya Sheffield Jumatano tarehe 4 Januari 2015. Celina alibaki kwenye benchi kwa mechi nzima, ambayo ilimaliza ushindi wa 2-1.

Jamii:Wachezaji mpira wa Kosovo
Mto Barberess

'''''' unapatikana katika kaunti ya Isiolo, katikati ya Kenya.

Maji yake yanaishia katika mto Juba ambao unaingia katika Bahari ya Hindi nchini Somalia.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Isiolo

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Isiolo
Jamii:Mto Jubba
Jamii:Bahari ya Hindi
Nusukaputi

thumb|Mgonjwa akiwa emewekewa gesi ya chroloform wakati wa upasuaji
**Nusukaputi** (kwa Kiingereza *General anaesthesia*, kutoka maneno ya Kigiriki a-, "bila" na aesthetos, "inayoonekana, inayoweza kujisikia") ni dutu ambayo madaktari hutumia kuwawekea watu. Lengo ni kuondoa maumivu, au kufanya kwenda kwenye usingizi mzito kabisa wakati wa upasuaji. 

Nusukaputi inaweza kupakwa kwenye ngozi, iliyotolewa na sindano au, kupewa gesi ya kupumua. Nusukaputi inawezesha wagonjwa kufanyiwa upasuaji na taratibu nyingine bila dhiki na maumivu ambayo kwa kawaida wangejisikia. 

Jamii:Tiba
PLO Lumumba

**Patrick Loch Otieno Lumumba** (alizaliwa 17 Julai 1962) ni Mkenya aliyekuwa Mkurugenzi wa Tume ya Kupambana na Rushwa ya Kenya kutoka Septemba 2010 hadi Agosti 2011  na sasa ni Mkurugenzi wa Shule ya Sheria ya Kenya tangu mwaka 2014.

Lumumba ni mwanasheria mwenye ujuzi wa kuzungumza hadharani, na ana shahada ya Udaktari wa Falsafa katika sheria za bahari kutoka Chuo Kikuu cha Ghen nchini Ubelgiji. 

## Maandishi
Profesa Lumumba ameandika vitabu kadhaa kuhusu sheria na siasa:
*Kenya's Quest for a Constitution: The Postponed Promise
*Call for political hygiene in Kenya
*An Outline of Criminal Procedure in Kenya
*Judicial review in Kenya
*Call for Hygiene in Kenyan Politics
*The Quotable P.L.O. Lumumba
*Judicial review of administrative actions in Kenya
*A handbook on criminal procedure in Kenya
*Stolen Moments
*The Constitution of Kenya, 2010: An Introductory Commentary
*Mhhh Afrika!!!
*Ang'o marach?

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Video ya hotuba ya Prof PLO Lumumba kwenye 3rd Anti Corruption Convention
*Video ya hotuba ya Prof. Lumumba nchini Nigeria
*Capital Talk PLO Lumbumba - sehemu ya 1
*Prof Lumumba akiongea kwenye 2nd ASARECA GeneralAssembly
*

Jamii:Wanasheria wa Kenya
Kizurizuri

**Kizurizuri** ni samaki wa maji baridi wa nusufamilia Petrocephalinae katika familia Mormyridae na ngeli Actinopterygii (mapezi yenye mihimili) ambao wanatokea Afrika tu. Nusufamilia hii ina jenasi moja, *Petrocephalus*, yenye spishi 46. Spishi hizi hazina pua ndefu na mdomo wa chini ni mfupi, lakini zina ogani za umeme kama binamu katika nusufamilia Mormyrinae. Kwa hivyo ubongonyuma wao ni mkubwa pia na unatumia nishati nyingi (tazama domodomo).

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Petrocephalus catostoma*, Kizurizuri wa Rovuma au Ntachi (Chuchill)
* *Petrocephalus degeni*, Kizurizuri wa Katonga (Katonga River mormyrid)
* *Petrocephalus steindachneri*, Kizurizuri wa Msola (Msola mormyrid)
* *Petrocephalus stuhlmanni*, Kizurizuri wa Kingani (Kingani mormyrid)
* *Petrocephalus tanensis*, Kizurizuri wa Tana au Kiawara (Tana River churchill)

## Marejeo
* Rashid Anam & Edoardo Mostarda (2012) *Field identification guide for the living marine resources of Kenya.* FAO, Rome.
* Gabriella Bianchi (1985) *Field guide to the commercial marine brackish-water species of Tanzania.* FAO, Rome.

Jamii:Samaki
Orodha ya mito ya kaunti ya Taita-Taveta

**Orodha ya mito ya kaunti ya Taita-Taveta** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya.

* Mto Boro Boro 
* Mto Bura  
* Mto Chiemu  
* Mto Enchorro  
* Mto Kishusi  
* Mto Makoma  
* Mto Mawora  
* Mto Mbololo  
* Mto Mukui  
* Mto Mwanyanymala  
* Mto Mwatate  
* Mto Mzima  
* Mto Ollaioni  
* Mto Pwani  
* Mto Sainte  
* Mto Sibu 
* Mto Sigaso  

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Taita-Taveta
Jamii:Mito ya Kenya
Mto Boro Boro (Taita-Taveta)

'''''' unapatikana katika kaunti ya Taita-Taveta, kusini mwa Kenya.

Maji yake yanaishia katika mto Pangani na hatimaye katika Bahari Hindi.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Taita-Taveta

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Taita-Taveta
Jamii:Mto Pangani
Jamii:Bahari ya Hindi
Hanithi

**Hanithi**, **hanisi** au **mkizi** ni samaki wa baharini wa jenasi *Elops* katika familia Elopidae. Jina la Kiingereza, “tenpounder”, ni kioja kwa sababu uzito wa kipeo wa samaki hawa ni kg 10.

Hanithi ni samaki wakazi wa pwani yanayopatikana katika maeneo ya tropiki na nusutropiki, na mara kwa mara huingia katika maji ya wastani. Kutaga mayai na kuunganisha na shahawa kunafanyika baharini na lava wa samaki huhamia barani katika maji ya chumvi kidogo. Chakula chao ni samaki wadogo na gegereka (uduvi). Kwa kawaida ukubwa wa kipeo wa spishi zote ni takriban m 1 na uzito wa kipeo kg 10. Mwili una umbo la dulabu na mkato wa upande hadi upande una umbo la yai. Macho yao ni makubwa na yamefunikwa kwa sehemu kwa kope nono.

Kama wale wa mikunga, lava ni wa uwazi, wenye kusisitiza na kama utepe. Baada ya ukuaji wa awali, hupungua na kisha hupangilia katika maumbile ya waliokomaa.

Familia hii inavuliwa lakini mwili una miiba mingi na kwa hiyo samaki hawa hawafai sana kwa ulaji. Huvuliwa na kutumika kama chambo au wanaweza kusagwa kwa makusudi ya unga wa samaki.

## Spishi za Afrika
* *Elops lacerta*, Hanithi Magharibi (West African ladyfish)
* *Elops machnata*, Hanithi Mashariki (Tenpounder)
* *Elops senegalensis*, Hanithi wa Senegali (Senegalese ladyfish)

## Spishi za mabara mengine
* *Elops affinis* (Pacific ladyfish)
* *Elops hawaiensis* (Hawaiian ladyfish)
* *Elops saurus* (Ladyfish)
* *Elops smithi* (Malacho)

## Spishi za kabla ya historia
* *Elops bultyncki*
* *Elops miiformis*

## Picha

Elops machnata 01.jpg|Hanithi mashariki

## Marejeo
* Rashid Anam & Edoardo Mostarda (2012) *Field identification guide for the living marine resources of Kenya.* FAO, Rome.
* Gabriella Bianchi (1985) *Field guide to the commercial marine brackish-water species of Tanzania.* FAO, Rome.

## Viungo vya nje
* Hanithi kwenye hifadhidata ya samaki 

Jamii:Samaki