open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mfumo wa neva

.]]
**Mfumo wa neva** ni sehemu ya mwili wa wanyama ambayo inaratibu matendo yake ya hiari na yasiyo ya hiari na kutuma taarifa kati ya viungo mbalimbali. 

Kwa mara ya kwanza tishu za neva zilitokea katika wadudu wa jamii ya minyoo (Ediacara biota) miaka milioni 550 hadi 600 hivi iliyopita.  

Spishi nyingi za wanyama zina sehemu kuu mbili, sehemu ya kati ya neva na sehemu ya pembeni. Sehemu ya kati ya neva inajumuisha ubongo na mrija wa uti wa mgongo na sehemu ya pembeni inajumuisha neva zilizofungwa kwenye kambabando zilizounganishwa kwenye sehemu ya kati ya neva na sehemu nyingine za mwili.Sehemu ya kati ya neva hupeleka taarifa kutoka kwenye chanzo cha taarifa kupitia uti wa mgongo mpaka kwenye neva za ubongo. Pia sehemu nyingine za mwili zina neva ambazo hupeleka taarifa.  

Jamii:Mwili
Jamii:Neva
Kilema

**Kilema** ni neno linaloweza kumaanisha:
* Ulemavu au hata mlemavu
* Kilema (maadili)
* Kilema Kaskazini
* Kilema Kati
* Kilema Kusini
Upumuo

[thumb|Video ya [mnyama wa kike jamii ya mamba akipumua.]]
**Upumuo** ni kitendo cha kuvuta hewa ndani ya mapafu au oksijeni kupitia viungo vingine kama vile matamvua ya samaki, halafu kutoa gesi ya CO2 pamoja na hewa iliyotumiwa.

Kuna pia upumuo wa ndani ambayo ni kazi ya seli za mwili kupokea oksijeni na kuitumia kwa mchakato wa oksidisho ndani yao.
thumbnail|**Kazi ya mapafu katika upumuo** (Njia ya hewa inaanza mdomoni na puani ; musuli za kiwambo tumboni (njano-nyekundu) zinajikaza au kulegeza na hivyo kupanua au kupunguza ukubwa wa mapafu (bluluu nyeupe/zambarau)

## Hewa ya kuvutwa ndani na ya kutoka nje
Binadamu hupumua takriban mara 23,000 kila siku akihamisha mita za mjazo 12.5 kwa jumla. 
*Hewa tunayovuta ndani ya mapafu ni hewa ya kawaida yenye asilimia 78 % za nitrojeni, 21 % za oksijeni, mvuke wa maji, gesi adimu kwa viwango vidogo na 0,04 % dioksidi kabonia (CO2).
*Hewa tunayotoa nje bado ina asilimia 78 % za nitrojeni, lakini ni 16 % za oksijeni pekee zilizobaki na dioksidi kabonia imekuwa 4 %. 
*Asilimia kubwa ya oksijeni iliyopungua imeoksidisha na glukosi ndani ya seli za mwili kwa kutengeneza nishati. 

## Njia za upumuo
Jumla ya sehemu za mwili zinazohusika na upumuo huitwa mfumo wa upumuaji.

Kwa wanyama wenye mapafu hewa inavutwa ndani kupitia mdomo au pua. Hewa hii huitwa pumzi. 

Kazi hii inatekelezwa kwa njia ya kukaza au kulegea kwa musuli za kiwambo cha tumboni kinachotenganisha tumbo na nafasi ya mapafu. Mabadiliko haya yanabadilisha nafasi ya mapafu na shindikzo ndano yao na kusababisha kuvutwa au kusukumwa kwa hewa.

Kwa samaki na wanyama wengine wanaoishi chini ya maji wenye matamvua maji yenye hewa ndani yake inapitishwa kwenye majani ya ngozi zinazofanya matamwua na hewa inapokelewa na vyombo vya damu kupitia ngozi ya matamvua ambayo ni nyembamba sana. Kuna pia wadudu kadhaa kwenye nchi kavu wenye matamvua.

Wadudu huwa na mabomba membamba *(ing. trachea)* yanayoelekea ndani ya miili yao na hewa inaingia hapa; ngozi nyembamba ndani ya mwili inaruhusu kuingia kwa oksijeni mwilini.

Wanyama wadogo sana wanatosheleka kupokea oksijeni kupitia ngozi pekee kwa hiyo hawana mapafu wala trachea. Wote wanaotumia njia hii wana umbo bapa sana au umbo la minyoo pia wanaishi katika mazingira penye unyevu. Mfano ni nyungunyungu.

## Marejeo
*  *Full text*

Jamii:Mwili
Marudio (fizikia)

thumbnail|Mfano wa taa inayowaka kwa marudio ya a) f = 0,5\,\text{Hz}, b)f = 1\,\text{Hz} na c)  f = 2\,\text{Hz}.. f ni alama ya Hz katika fomula; 1 Hz inamaanisha ya kwamba taa inawaka mara 1 kila sekunde. 0.5 Hz inamaanisha inawaka kila sekunde 2 = mara 0.5 kila sekunde 2; 2 Hz inawaka mara 2 kila sekunde. T (alama ya *tempus*, *time*) ni alama ya wakati katika fomula, inataja kipindi cha marudio yaani ni sekunde ngapi kutoka kuwaka hadi kuwaka.

**Marudio** (ing. *frequency*, alama yake ni **f**) ni kipimo kichachosema ni mara ngapi tukio linatokea tena na tena kila baada ya kipindi fulani. 

Kwa mfano ukikaa kando la bwawa au bahari penye mawimbi unaweza kuhesabu ni mawimbi mangapi yanayopita kwako katika dakika moja. Namba hii ni marudio ya mawimbi haya.

Kipimo cha SI kwa marudio ni **Hezi** (alama Hz). 

## Marudio katika mazingira yetu
Vitu vingi katika dunia hutokea kwa marudio maalumu. Kutambua marudio ya mawimbi ya nuru, sauti, mawimbi ya sumakuumeme na kadhalika kumekuwa msingi kwa sehemu kubwa ya teknolojia tunayotumia, kuanzia redio, televisheni hadi simu na kompyuta.

Kwa hiyo marudio ni kipimo muhimu sana katika sayansi na teknolojia ya kisasa.

Marudio yanaweza kutajwa kwa matukio yote ambayo yanatokea mara kwa mara kufuatana na mfumo maalumu. 
*Marudio ya badiliko la mchana na usiku ni  \tfrac1{24\;\mathrm h} \ \approx 10^{-5}\;\mathrm{Hz\,.} 
*Moyo wa binadamu ina mapigo 50-90 kila dakika hii inalingana na marudio ya 0.83–1.5 Hz). 
*katika bendi au okestra wapiganaji wote wanahitaji kupanga ala zao kwa sauti ya  marudio yaleyale, mara nyingi kwa 440 Hz. 
*Sikio la kibinadamu hutambua sauti zenye marudio baina ya 20 Hz na 20.000 Hz, ilhali kiwango cha juu hupungua kuluingana na kuzidi kwa umri wa msikiliziaji.
* Jicho la kibinadamu huona nuru kati ya 400 THz na 750 THz (terahezi).
* Mawimbi ya sumakuumeme *(ing. electromagnetic waves)* hutumiwa kwa mawasiliano kwa redio au simu bila waya kuanzia 100 kHz na GHz kadhaa.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*Conversion: frequency to wavelength and back 
*Conversion: period, cycle duration, periodic time to frequency
*Keyboard frequencies = naming of notes - The English and American system versus the German system
*Teaching resource for 14-16yrs on sound including frequency 
*A simple tutorial on how to build a frequency meter 
*Frequency - diracdelta.co.uk  – JavaScript calculation.
Kemia isiyokaboni

thumbnail|right|200px|Kemia isiyokaboni

**Kemia isiyokaboni** (au: **Kemia isiyo ya kikaboni**, pia **kemia siogania**; *ing. inorganic chemistry*) ni tawi la kemia linalochunguza yote ambayo si kemia kaboni yaani lisilotazama kampaundi za kaboni.

Kwa hiyo inaangalia michakato ya elementi zote isipokuwa kaboni na kampaundi zao yaani isiyo kampaundi ogania.

Asili ya kugawa kemia kwa matawi ya kemia kaboni na isiyo kaboni ilikuwa nia ya kutazama kwa pekee dutu zilizopatikana kiasili katika mazingira bila athira ya uhai pekee na dutu zinatokea na michakato ya viumbehai.

Kimsingi kuna tofauti kati ya 
***kemia chunganuzi** *(ing. analytical chemistry)* inayouliza: Je kuna elementi na kampaundi gani katika dutu yoyote, na kwa viwano gani?
***kemia sanisi** *(ing. synthetical chemistry)* inayochunguza njia za kuunda dutiu mpya kwa kutengenezea kampaundi katika maabara au pia viwandani.

## Tazama pia
*Metali
*Kemia kaboni
Kemia kaboni

**Kemia kaboni** (pia: **Kemia ya kikaboni, Kemia ogania, Kemia mahuluku**; kwa Kiingereza *organic chemistry*) ni tawi la sayansi ya Kemia linalochunguza kampaundi za kikemia zinazojengwa na kaboni.

Inaitwa pia kemia ogania kwa sababu miili ya viumbehai wote inafanywa kwa maji na kampaundi ogania (= kampaundi kikaboni). 

Moja kati ya tabia za kaboni ni uwezo wake wa kujiunga na elementi nyingi, hivyo kuunda molekuli kubwa. Kwa sasa kuna takriban milioni 40 za miungano ya kikemia.

Mbali na kuelewa michakato ya uhai katika miili ya viumbehai, kemia ya kikaboni imekuwa muhimu pia kwa uchumi, maana vifaa na dutu zinazidi kutengenezwa kwa kutumia kemia hii, kwa mfano madawa, uzalishaji wa nishati (biofueli) na katika fani zote za bioteknolojia.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*Organic chemistry for dummies 
*Organic Chemistry introduction 
*What is organic chemistry?
*Portal site on Organic Chemistry 
*Organic Chemistry Help! 
*Organic Chemistry: An Introduction 
*MIT.edu, OpenCourseWare: Organic Chemistry I
*HaverFord.edu, Organic Chemistry Lectures, Videos and Text
**Journal of Organic Chemistry* (subscription required) (Table of Contents)
**Organic Letters* (Pubs.ACS.org, Table of Contents)
*Thime-Connect.com , Synlett
*Thieme-Connect.com , Synthesis
*Organic-Chemistry.org, Organic Chemistry Portal - Recent Abstracts and (Name)Reactions
*Orgsyn.org, Organic Chemistry synthesis journal
*Ochem4free.info, Home of a full, online, peer-reviewed organic chemistry text
*CEM.MSU.edu , Virtual Textbook of Organic Chemistry
*Organic Chemistry Resources WorldWide - A collection of Links 
*Organic.RogerFrost.com, Roger Frost's Organic Chemistry - mechanisms and animation for teaching and learning, typically for ages 15–19
*ChemHelper.com , Organic chemistry help

Jamii:Uhai
Utumbo mpana

300px|thumbnail|Sehemu za utumbo mpana: **1.** Sikamu *(caecum)* na kibole *(appendix)*, **2.** utumbo mpana wa kupanda *(ascending colon)*,  **3.** utumbo mpana wa kulala *(transverse colon)*, **4.** utumbo mpana wa kutelemka *(descending colon),* **5.** utumbo mpana wa sigma *(sigmoid colon)*, **puru** *(rectum)*, **mkundu** *(anus)*
**Utumbo mpana** *(kwa Kiingereza large intestine)* ni sehemu ya utumbo kati ya utumbo mwembamba na mkundu. Hivyo unapatikana karibu na mwisho wa mfumo wa mmeng'enyo wa chakula. 

## Kazi ya utumbo mpana
Chakula kinachotoka katika utumbo mwembamba na kuingia utumbo mpana huwa ni kile ambacho hakikuweza kumeng’enywa au kile ambacho kimeng’enywa lakini hakikusharabiwa. Sehemu ndogo tu ya chakula kilichomeng’enywa husharabiwa na utumbo mpana. Sehemu kubwa ya maji iliyotokana na mmeng’enyo wa chakula husharabiwa na utumbo mpana. Sehemu iliyobaki ya chakula huelekea kwenye rektamu na kutolewa nje kupitia njia ya haja kubwa (mkundu) kama kinyesi.

## Muundo wa utumbo mpana
Urefu wake ni takriban mita 1.5 hivyo ni fupi kuliko utumbo mwembamba. Lakini ilhali ni nene zaidi huitwa "utumbo mpana". Umepangwa karibu kama duara inayoviringisha utumbo mwembana uliopo katikati.

Utumbo mwembamba unaunganishwa na utumbo mpana katika sehemu ya **sikamu** *(ing. caecum)*. Upande wa chini ya sikamu kuna **kibole** (pia: kidole cha tumbo, *ing. appendix)*). Hii ni sehemu ya tumbo inayoweza kukabiliwa na ambukizo la hatari na tiba mara yningi ni upasuaji tu.

Kutoka hapa utumbo mpana unapanda juu hadi chini ya tumbo, baadaye unavuka nafasi ya tumbo kwa kulala, halafu unatelemka chini. Sehemu ya mwisho unapoelekea katikati ya mwili  una umbo la "S" kwa hiyo huitwa utumbo wa sigma *(ing. sigmoid colon)*. 

Shemu ya mwisho ni **puru** au rektamu *(rectum)* na **mkundu** ambako mabaki ya chakula hutolewa kwa umbo la kinyesi.

## Viungo vya Nje
* Overview and diagrams at seer.cancer.gov
* 
* Photo at mgccc.cc.ms.us 
*
Maada

**Maada** (kutoka Kiarabu; pia: **mata** kutoka Kiingereza *matter*) ni neno pana linalojumlisha vyote vinavyoweza kuonekana, kusikika, kuguswa, kuchunguzwa n.k., ikiwemo hasa *maada ya kawaida* inayoundwa na atomi ambazo tena zinaundwa na kiini cha protoni na neutroni, kikizungukwa na wingu la elektroni.  
Hivyo maada ni kitu chochote chenye uzito na kinachoweza kuchukua nafasi. 

Tangu karne ya 20 ufafanuzi sahihi wa maada umeshindikana kutokana na maendeleo ya sayansi, nayo si tena jambo la msingi katika fizikia kama ilivyokuwa awali.

Maada inapatikana kwa kawaida katika hali nne: mango, kiowevu, gesi na utegili. Maada huweza kubadilika pale tu halijoto inapobadilika. Badiliko la maada linaweza kuwa kutoka gesi kwenda yabisi mfano mvuke kuwa barafu, yabisi kwenda gesi mfano barafu kuwa mvuke, kimiminika kuwa yabisi mfano maji kuwa barafu n.k.

Hivyo matawi mbalimbali ya sayansi yanatumia neno maada kwa maana tofautitofauti.

Falsafa pia inatumia neno hilo, hasa kwa kutofautisha maada na roho, na hivyo ulimwengu unaoonekana na ule ambao hauonekani, lakini unasadikika kuwepo.

## Tanbihi
## Marejeo 
*
*
*
*
* Stephen Toulmin and June Goodfield, *The Architecture of Matter* (Chicago: University of Chicago Press, 1962).
* Richard J. Connell, *Matter and Becoming* (Chicago: The Priory Press, 1966).
* Ernan McMullin, *The Concept of Matter in Greek and Medieval Philosophy* (Notre Dame, Indiana: Univ. of Notre Dame Press, 1965).
* Ernan McMullin, *The Concept of Matter in Modern Philosophy* (Notre Dame, Indiana: University of Notre Dame Press, 1978).

## Viungo vya nje 
* Visionlearning Module on Matter 
* Matter in the universe  How much Matter is in the Universe?
* NASA on superfluid core of neutron star
* Matter and Energy: A False Dichotomy – Conversations About Science with Theoretical Physicist Matt Strassler

Jamii:Fizikia
Jamii:Falsafa
Kiikobi

**Kiikobi** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waikobi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiikobi imehesabiwa kuwa watu 1570. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiikobi iko katika kundi la Kikaser.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiikobi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiikobi 
*lugha ya Kiikobi katika Glottolog
*lugha ya Kiikobi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Capone-N-Noreaga

**Capone-N-Noreaga** (pia wanajulikana kama **C-N-N**) ni jina la kutaja kundi la muziki wa hip  linaloendeshwa na watu wawili kutoka mjini Queens, New York City, New York. Kundi lilianzishwa mnamo mwaka wa 1995. Wawili hawa wanaunganishwa na marapa kutoka East Coast hip hop, Capone na Noreaga.

## Historia
Mnamo 1995, Capone-N-Noreaga walionekana kwenye jarida la *The Source* mnamo mwezi October wakiwa hawajapata mkataba na studio yoyote ile. Mwaka wa 1996, wawili hawa wakapata kuingia mkataba na studio ya Penalty Records. Mwaka wa 1996, kabla albamu ya kumalizika kwa albamu ya kwanza ya kundi, Capone akapigwa kifungo cha nje kwa kuleta fujo, na Noreaga akamalizia albamu yao ya kwanza ya *The War Report*, kwa msaada wa wasanii wenzi wao kadhaa wa kutoka mjini New York City hip-hop kama vile Mobb Deep na Tragedy Khadafi. Albamu ilipata mafanikio makubwa kitahakiki na kifedha vilevile; pia iliona joto ya jiwe inayoendelea wa East Coast-West Coast hip hop kati ya Death Row Records na Bad Boy Entertainment, ikaufanya mzozo wa East Coast/West Coast  kuzidi kuwa mkubwa, wakiwajibu kundi lingine lenyewe watu wawili la West Coast hip hop Tha Dogg Pound na kibao chao cha "New York, New York", na ngoma yao ngumu ya "L.A L.A".
## Diskografia
### Albamu za studio
### Albamu za kompilesheni
### Kandamseto
### Vibao vyao
## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* 
* 
* 
* website to DJ EFN, A&R of Channel 10 

Jamii:Wanamuziki wa hip hop
Jamii:Makundi ya gangsta rap
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Kikate

**Kikâte** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakâte. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikâte imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikâte iko katika kundi la Kihuon.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikâte kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikâte 
*lugha ya Kikâte katika Glottolog
*lugha ya Kikâte kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Uti wa mgongo

thumbnail|Sehemu za uti wa mgongo
**Uti wa mgongo** ni nguzo ya mifupa ambayo ni kiini cha kiunzi cha mifupa katika miili ya vetebrata kama binadamu, mamalia wote na pia wanyama wengine wengi kama samaki, reptilia na ndege.

## Kazi ya uti wa mgongo
Nguzo hii ya uti wa mgongo inashikamanisha mifupa yote kwa pamoja kuanzia fuvu na mabavu hadi mifupa ya chini inayokutana katika fupanyonga.

Pamoja na kuwa kiini cha kiunzi cha mifupa, uti wa mgongo huwa na kazi ya pili muhimu: inatunza ndani yake neva za ugwemgongo zinazofikisha amri za ubongo mwilini mwote. Neva za ugwembongo ni nyeti sana; hivyo uharibifu kwenye uti wa mgongo unaoathiri neva hizo kiasi unaweza kusababisha maumivu makali au hata ulemavu kama neva zinakatika na sehemu za mwili hazipokei tena amri kutoka ubongo.

## Sehemu za uti wa mgongo 
Uti wa mgongo unafanywa na pingili au vetebra 33-35, kutegemeana na umri wa mtu; tofauti hutokea kwenye sehemu ya kifandugu. Pingili 24 za juu zinatenganishwa na visahani vya vetebra. Huangaliwa na matibabu kuwa sehemu kuu tano:

* **Uti wa shingoni** *(ing. cervical, lat. pars cervicalis)* : inashika fuvu la kichwa (nyekundu). Ina pingili 7. Mbili za juu zinaunganisha fuvu na uti wa mgongo.

* **Uti wa kifuani** *(ing. thoracic, lat. pars thoracica)*: sehemu hii (buluu) inashika mabavu yote mahali pake. Ina pingili 12.

* **Uti wa kiuno** *(ing. lumbar, lat. pars lumbalis)*: sehemu hii inaunganisha mwili wa juu na mwili wa chini. Inamwezesha mwanadamu kugeuza mwili bila kusogeza miguu. Ina pingili 5 (njano).

* **Uti wa nyonga** *(ing. sacrum, lat. os sacrum)* inashika nyonga. Ni pingili tano ambazo kwa kawaida zimeungana kama mfupa mmoja - (kibichi)

* **Kifandugu** *(ing. coccyx)* - inashika misuli kadhaa (zambarau), ina pingili 3-5.

## Marejeo 
* Gray's Anatomy: The Vertebral Column - The 1917 Gray's Anatomy is available via the Bartleby project. It is available with full colour diagrams. The initial version of this article was copied and pasted from the 1917 Gray's anatomy, which is in the public domain.

## Viungo vya Nje 
* North American Spine Society  is a multidisciplinary medical organization that advances quality spine care through education, research and advocacy.
* Spinal anatomy and back pain
* Spine anatomy illustrations
* Spine anatomy 
* Vertebral column basics
Kiwere

**Kiwere** hurejea majina tofauti yafuatayo:

*Kiwere (Iringa), kata kwenye Wilaya ya Iringa Vijijini, nchini Tanzania;
*lugha ya Kiwere nchini Papua Guinea Mpya.
Msamaha

**Msamaha** (kutoka neno la Kiarabu) ni uamuzi wa Mungu au mtu wa kutofuatilia makosa ambayo ametendewa.

Ni kinyume kabisa cha kisasi lakini pia ni tofauti na kutetea, kusahau na kupatana. Kwa kawaida unaendana na ombi la mtu aliyekiri makosa.

Pengine neno msamaha linatumika kwa uamuzi wa rais au mtawala mwingine wa kutoa gerezani baadhi ya watu kabla adhabu yao haijakamilika, hasa katika nafasi ya kuingia madarakani au ya sikukuu nyingine. Vilevile kuhusu ondoleo la deni au wajibu mwingine.

Elimunafsia inaonyesha kwamba utoaji wa msamaha unaleta nafuu kwa mtu anayeutoa, na nafuu hiyo inaweza kuenea kutoka nafsini hata mwilini, 

Dini nyingi zinasisitiza umuhimu wa kusamehe wengine kuhusiana na haja ya kusamehewa nao lakini pia na Mungu kutokana na ukosefu unaomuathiri kila binadamu.

## Tanbihi
Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Jamii:Dini
Mama yetu wa Coromoto

**Mama yetu wa Coromoto** (kwa Kihispania : *Nuestra Señora de Coromoto*, pia inajulikana kama **Bikira wa Coromoto** (kwa Kihispania: Virgen de Coromoto) ni picha takatifu ya Bikira Maria inayoheshimiwa wa Wakatoliki hasa wa Venezuela. 

Mwaka 1942, yeye ilitangazwa mlezi wa Venezuela.

## Mzimu 
Wakati mji wa Guanare (makao makuu ya jimbo la Portuguesa) ulipoanzishwa mwaka 1591, kabila la Waindio waliokuwa wenyeji wa kanda, Cospes, walikimbilia msituni kaskazini. Wakati Kanisa Katoliki lilipoanza kuinjilisha, jitihada zake zilikutana mara ya kwanza na upinzani. 

Kuna hadithi kwamba Bikira Maria alionekana mara mbili kwa wakuu wa kabila wa mitaa, mara moja katika 1651 katika mto au korongo wakati yeye alimwambia kubatizwa, tena wakati yeye alikuwa bado anakataa ubatizo, tarehe 8 Septemba 1652, wakati yeye alionekana katika kibanda chake. Wakati huu yeye alisema wamejaribu kunyakua yake na yeye kutoweka kabisa, na kuacha nyuma mchoro mdogo wa kwake.

## Heshima 
Maaskofu wa Venezuela walimtangaza msimamizi wa Venezuela tarehe 1 Mei 1942, ambayo ilikuja kuridhiwa na Papa Pius XII tarehe 7 Oktoba 1944. 

Kanisa la Mama yetu wa Coromoto, katika Guanare iliwekwa wakfu kama patakatifu pa taifa tarehe 7 Januari 1996. 

Papa Benedikto XVI alipapatia patakatifu pa paifa pa Mama yetu wa Coromoto cheo cha Basilika Ndogo.

Jamii:Kanisa Katoliki Venezuela
Orodha ya mikoa ya Tanzania kwa eneo

Hii ni **orodha ya mikoa ya Tanzania** katika mpangilio wa: 
*jumla ya eneo, 
*eneo la nchi kavu, na 
*eneo la maji. 

Taarifa hii inalingana na uanzishwaji wa mikoa mipya, ambao umefikisha jumla ya idadi ya kuwa 31. 

## Mikoa ya Tanzania - Jumla ya eneo
**Tanzania Bara (Tanganyika)**
(Bofya kwenye pembetatu ndogo kupanga jedwali kwa a-b-c au namba)

**Tanzania Visiwani (Zanzibar)**

## Eneo la nchi kavu
## Eneo la maji
Angalizo: Taarifa zinazopatikana ni za mikoa kumi na mbili tu. Mikoa mingine iliyobakia haina maziwa yenye maana au umuhimu au vyanzo vya maji.

## Vyanzo
Taarifa kwa ajili ya mikoa ya Tanzania bara zinatolewa na Utoaji wa Takwimu 2011, Ofisi ya Taifa ya Takwimu Tanzania . Taarifa kwa ajili ya mikoa ya Tanzania visiwani, yaani, Unguja na Pemba hutolewa na Regions of Tanzania, Statoids.

Kwa takwimu za kisasa angalia 17 Population Distribution and Average Annual Intercensal Growth Rate by Region, Tanzania, Tanzania in Figures, tovuti ya Tanzania National Bureau of Statistics 

## Tanbihi
Teknolojia ya nano

**Teknolojia ya nano** ni neno la teknolojia mpya inayohusu matumizi ya vitu vidogo sana na miundo yake ambayo inapimwa kuwa kati ya nanomita 1-100.

## Maana ya nano
Asili ya neno ni kipimo cha nanomita ambayo ni sehemu ya bilioni moja ya mita. Hii inamaanisha vitu ambavyo ni vikubwa kuliko atomi na vidogo mara 1000 kuliko upana wa unywele. 

Hivyo teknolojia ya nano inalenga kupanga atomi na molekuli moja kwa moja na pia nje ya hali jinsi zilivyoweza kupangwa hadi sasa.

Pale ambapo wataalamu wanafaulu kushughulikia mata yenye vipimo hivi vidogo sana, vinapatikana vitu vingi vinavyoonyesha tabia mpya ambavyo havikujulikana bado. Au vitu vinaweza kutegengenezwa ambavyo vimetazamwa kiasili hapa na pale lakini haikuwezekana kuvitengeneza kwa matumizi ya binadamu.

## Mifano ya kiasili
Watu walishangaa tangu kale kuona ni namna gani wadudu wanaweza kutembea kwenye uso wa ukuta bila kuanguka. Watungaji wa hadithi za katuni kama Spiderman waliwaza ya kwamba labda mtu angeweza kutumia mbinu ileile lakini hii ilitazamwa kama ndoto tupu. 

Tangu wataalamu wametambua siri hii ya nzi inajulikana ya kwamba  uwezo wao unatokana na nywele nyingi ndogo zenye urefu wa nanomita kadhaa ambazo zinaongeza sana eneo la uso wa miguu linalogusana na uso wa ukuta. 

Kadiri ya uwezo unapatikana kutengeneza nyuzi nyembamba kiasi hiki kuna tayari makadirio kwa vifuniko kwa miguu na mikono vitakavyowezesha watu kutambaa ukutani.

Mfano mwingine ni majani ya mimea mbalimbali ambayo hayawezi kuloweshwa kwa maji. Muundo wa uso wa majani hayo unakataa maji kukaa juu yake. 

Wanasayansi wameanza kuiga muundo huu na tokeo lake ni nyuso za vitu visivyochafuka. Kutokana na maua ya yungiyungi tabia hii inaitwa "tabia ya yungiyungi" *(kwa Kiingereza lotus effect)*.
Kikobol

**Kikobol** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakobol. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikobol imehesabiwa kuwa watu 720. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikobol iko katika kundi la Kipihom.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikobol kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikobol 
*lugha ya Kikobol katika Glottolog
*lugha ya Kikobol kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Liu Gang

**Liu Gang** (amezaliwa 30 Januari 1961) ni mwanahisabati, mwanafizikia, na mwanasayansi wa kompyuta kutoka nchi ya China.

Ni pia kiongozi wa harakati ya kuleta demokrasia nchini China. 

Baada ya kupingwa, mwaka 1996 alihamia Marekani. Liu wamemaliza Chuo Kikuu cha Columbia, hasa alichunguza linear programu.

Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasayansi wa Uchina
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Neverland Ranch

thumbnail|right|280px|Picha ya Mji wa Neverland Ranch 

**Neverland Ranch** ni eneo la jimbo la California nchini Marekani.

Umaarufu wake hasa ni kama mahali pa kufariki kwa Michael Jackson (1958-).

## Marejeo
Jamii:California
Kiherero

right|thumb|Enezi la Kiherero nchini Namibia
thumb|Kiherero
**Kiherero** ni lugha ya Kibantu nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Waherero. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiherero imehesabiwa kuwa watu 206,000 nchini Namibia na watu 31,000 nchini Botswana. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiherero iko katika kundi la R30.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiherero kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiherero 
*lugha ya Kiherero katika Glottolog
*lugha ya Kiherero kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Namibia
Jamii:Lugha za Botswana
Kihaiǁom

right|thumb|Enezi la Kihaiǁom
**Kihaiǁom** (pia **Kiheikom**) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia inayozungumzwa na Wahaiǁom. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kihaiǁom nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 18,400. Hata hivyo kuna Wahaiǁom 30,000 nje ya Namibia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihaiǁom kiko katika kundi la Kikhoekhoe.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihaiǁom kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihaiǁom 
*lugha ya Kihaiǁom katika Glottolog
*lugha ya Kihaiǁom kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Namibia
Kituo cha umeme

huko Bavaria]]
]]

**Kituo cha umeme** ni kiwanda ambako umeme unatengenezwa. Kwa kawaida kina idadi ya majenereta yanayotumia teknolojia ya sumakuumeme. Mara nyingi nguvu ya kuzungusha jenereta inapatikana kwa kutumia mvuke wa maji yaani mwendo wa mvuka huzungusha rafadha inayoendesha jenerata.

Mvuke huu hutengenezwa kwa moja ya njia zifuatazo:
* kuchoma fueli kisukuu kama makaa mawe, gesi asilia au petroliamu ili kuchemsha maji 
* Tanuri la nyuklia na joto lake linachemsha maji hadi kuwa mvuke
* kutumia Joto kutoka ardhi kwa kuchemsha maji
* kutumia joto la jua kwa mitambo inayokusanya joto hili kuchemsha maji 

Vituo vingine vinatumia miendo asilia kama vile
* Umememaji ambako nguvu ya mwendo wa maji kutoka mahali pa juu kutelemka chini inazungusha rafahda za jenereta 
* Kutumia nguvu ya upepo vilevile na vituo vyake vimeenea katika miaka ya nyuma kwa uzalishaji umeme

Injini ya mwako ndani inaweza pia kuendesha majenereta. 

Katika miaka iliyopita vituo vikubwa vya umemejua vimejengwa na vimekuwa vyanzo muhimu vya umeme katika nchi mbalimbali.
Kikung-Ekoka

**Kikung-Ekoka** ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Angola inayozungumzwa na Wakung-Ekoka. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikung-Ekoka nchini Angola imehesabiwa kuwa watu 3400. Pia kuna wasemaji 1760 nchini Namibia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikung-Ekoka kiko katika kundi la Kikx'a.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikung-Ekoka kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikung-Ekoka 
*lugha ya Kikung-Ekoka katika Glottolog
*lugha ya Kikung-Ekoka kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Namibia
Jamii:Lugha za Angola
Khitini

hufunkikwa kwa mabapa ya khitini ngumu; tumbo hufunkiwa kwa ganda nyembamba ya khitini ambayo ni laini kiasi. Mabwawa wake ni pia ngozi nyembamba zaidi ya khitini.]]

 ni khitini]]

**Khitini** (ing. *chitin*, kutoka gir. χιτών *khiton* "ganda, kinga") ni dutu ngumu nusu angavu inayofanya kiunzi nje ya wadudu na arithropodi wengine.

Inapatikana pia katika kuta ya seli za fungi. 

Kikemia ni aina ya polisakaridi yaani molekuli ndefu ya kabohidrati ya (C8H13O5N)n.

## Marejeo 
## Other websites 
* Chitin Product Information from China GreatVista Chemicals 
* Horseshoe Crab Chitin Research 

## Viungo vya Nje 
* Horseshoe Crab Chitin Research 
* Information about Chitin (Heppe Medical Chitosan)
*
Pembe kali

**Pembe kali** *(ing. acute angle)* ni pembe ambayo kiwango chake ni kubwa kuliko nyuzi 0° lakini pungufu ya nyuzi 90°.

## Mifano

Acute angle Symbol 3px.png|Pembe kali
Angle acute.svg|Pembe kali daima huwa ndogo kuliko 90°
Ángulo agudo.svg|pia pembe kali

## Viungo vya Nje
Acute angles on math-is-fun

Jamii:jiometria
Pembe butu

**Pembe butu** *(ing. obtuse angle)* ni pembe ambayo ni kubwa kuliko pembe mraba (=nyuzi 90°) na ndogo kuliko nyuzi 180°.

## Mifano ya pembe butu

Angle obtuse1.svg
130 degrees.svg
140 degrees.svg
150 degrees.svg

## Viungo vya Nje
Obtuse angles on math-is-fun

Jamii:jiometria
Pembe nyoofu

**Pembe nyoofu** *(ing. straight angle)* ni pembe ambayo kiwango chake ni nyuzi 180° kamili.

Kama hujui ni pembe inaonekana kama mstari nyoofu.

## Mifano

Angle straight1.svg
Angulo180.svg
VelikostUhlu.jpg

## Viungo vya Nje
Straight angles on math-is-fun

Jamii:jiometria
Pembe kuu

**Pembe kuu** *(ing. reflex angle)* ni pembe ambayo kiwango chake ni kubwa kuliko nyuzi 180° lakini pungufu ya nyuzi 360°.

## Mifano

270 degree angle.svg
45, -315, and 405 co-terminal angles.svg
Ángulo cóncavo.svg

## Viungo vya Nje
Reflex angles on math-is-fun

Jamii:jiometria
Manii

iliyokuzwa sana ya spermatozoo wakati inapojaribu kuingia ndani ya kijiyai cha mwanamke.]]
[300px|thumbnail|Shahawa jinsi inavyoonekana kwa [hadubini.]]
**Manii** (pia: **shahawa**; kwa Kiing. *sperm, spermatozoa*) ni mbegu za madume wa wanyama zinazozalishwa katika korodani. Kila chembe ya manii (spermatozoo) ni seli inayoweza kusogea nje ya mwili.

Kazi yake ni kubeba kromosomu zenye taarifa za jenetikia (yaani sifa za mwili inakotoka) na kupitia uterasi ya jike na kuingia ndani ya virijaova (virija vya uzazi vya jike) huko ndani ya yai. Kuingia kwa spermatozoo ndani ya yai kunasababisha ungano la ADN ya yai na spermatozoo na mgawanyo wa yai ambalo ni chanzo cha kiumbehai mpya.

Umbo la spermatozoo linaundwa na "kichwa" kidogo kinachobeba ADN na mkia mrefu ambao mwendo wake unasogeza seli mbele. Umbo hilo linafanana na kiluwiluwi mdogo lakini ni seli 1 tu.

Manii ya binadamu huzalishwa katika korodani za mwanamume. Kila seli ya manii ina kromosomu 23. Seli za mwili huwa na kromosomu 46, kwa hiyo spermatozoo inabeba nusu ya taarifa zinazohitajika kwa kuanzisha kiumbe kipya. Nusu nyingine inapatikana katika yai la mwanamke ambako spermatozoo inaelekea kuingia.

Wakati wa tendo la ndoa manii yanachanganyika kwa viowevu kutoka kibofushahama na tezi za shahawa na mchanganyiko huo unafyatuliwa nje ya mboo. Kama hii inatokea ndani ya kuma ya mwanamke, shahawa inasambaa na kuenea ndani ya kuma. Ilhali idadi ya spermatozoo ni kubwa sana, yaani seli zaidi ya milioni mia nne (400,000,000), uwezekano ni mkubwa kwamba seli kadhaa zitafika hadi virijaova na kukuta yai lililo tayari. Si zaidi ya seli 100 kati ya milioni zilizotoka ambazo zinafika kwenye yai.

Yai lililo tayari linapokea spermatozoo moja tu. Hapo kromosomu 23 ndani ya yai zinaunganishika na kromosomu 23 za spermatozoo na kufanya jumla ya 46 zinazotosha kuanzisha kiumbe kipya.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Slower conception 'leads to boys'
* Human Sperm Under a Microscope

Jamii:uzazi
Vigano

akiwasimuliwa watoto hadithi]]
**Vigano** ni hadithi fupifupi zinazosimuliwa kwa lengo la kueleza makosa au maovu ya watu fulani ili kutoa maadili mema yanayofaa kwa wanajamii. 

Masimulizi ya vigano mara nyingi hutumia methali kama msingi wake wa maadili. Methali hiyo ndiyo hujengewa masimulizi yanayolenga kumwonya mwanajamii anayetenda kinyume na maadili ya jamii yake. 

Kwa kawaida vigano hujengwa juu ya tukio (kisa kimoja) moja ambalo hutumiwa kuelezea maisha halisi ya jamii husika. 

## Tazama pia
*Fasihi simulizi

Jamii:Fasihi
Jamii:Sanaa
Maigizo

wa jukwaani wa awali kabisa, Sarah Bernhardt, akicheza kama Hamlet.]]
**Maigizo** (kwa Kiingereza: *drama*, kutoka Kigiriki: *δράμα*, *dráma*) ni mpangilio wa maneno unaombatana na utendaji wa wahusika. Wahusika huwa wanaiga mambo ambayo yanafanywa na jamii husika na kuyaonesha mbele ya hadhira. Pia maneno yanayosemwa na wahusika yanalingana na yale ya jamii husika. 

Hivyo basi katika sanaa hii hutumika vitendo, misegeo/mijongeo ya mwili na miondoko mbalimbali kwa umbo lenye kuvutia hadhira. Wakati mwingine maigizo huambatana na nyimbo. Utanzu wa maigizo hujumuisha vipera kama vile: matambiko, majigambo, ngonjera, ngoma, vichekesho, michezo ya jukwaani na kadhalika.

## Tazama pia
*Fasihi

## Vyanzo
* Boleslavsky, Richard. 1933 *Acting: the First Six Lessons*. New York: Theatre Arts, 1987. ISBN 0-87830-000-7.
* Brustein, Robert. 2005. *Letters to a Young Actor* New York: Basic Books. ISBN 0-465-00806-2.
* Csapo, Eric, and William J. Slater. 1994. *The Context of Ancient Drama.* Ann Arbor: The U of Michigan P. ISBN 0-472-08275-2.
* Darius, Adam. 1998. *Acting&nbsp;– A Psychological and Technical Approach.* Kolesnik Production OY, Helsinki. ISBN 952-90-9146-X
* Hagen, Uta. 1973. *Respect for Acting*. New York: Macmillan. ISBN 0-02-547390-5.
* Hodge, Alison, ed. 2000. *Twentieth Century Actor Training*. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-19452-0.
* Marston, Merlin, ed. 1987. *Sanford Meisner on Acting* New York: Random House. ISBN 0-394-75059-4.
* O'Brien, Nick. 2010. *Stanislavski In Practise*. London: Routledge. ISBN 978-0415568432.
* Spolin, Viola 1963. "Improvisation for the Theater" Northwestern University press, Illinois
* Stanislavski, Konstantin. 1938. *An Actor’s Work: A Student’s Diary.* Trans. and ed. Jean Benedetti. London: Routledge, 2008. ISBN 978-0-415-42223-9.
* Zarrilli, Phillip B., ed. 2002. *Acting (Re)Considered: A Theoretical and Practical Guide*. Worlds of Performance Ser. 2nd edition. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-26300-X.

## Viungo vya nje
* Backstage Magazine&nbsp;– Large website and subscription service for actors.

Jamii:Fasihi
Kisakale

**Kisakale** (vilevile: **tarihi**) ni hadithi fupifupi zinazosimulia matukio ya maalumu ya kihistoria. Matukio haya yanaweza kuwa ya kweli au ya kubuni. Tarihi inaweza kuhusu historia ya wafalme, koo za utawala, kumbukumbu za kutokea kwa koo fulani, magonjwa, vita, njaa na kadhalika. Hivyo basi wahusika wake mara nyingi huwa ni binadamu ambao hupewa uwezo mkubwa au mdogo mno kulingana na matukio yanayosimuliwa.
Dhima ya tarihi ni kuikumbusha au kuitahadharisha jamii juu ya tukio fulani ili lieziwe au likomeshwe. Kama ilivyo ngano, tarihi, pia huanza kwa "Paukwa.... pakawa".... 

Mara nyingi wahusika wake ni binadamu, lakini hupewa uwezo mkubwa au mdogo sana kutegemea na tukio linalosimulia. 

Mambo yanayosimulia katika tarihi ni kama vile:

* njaa,
* maafa,
* mafuriko n.k

## Tazama pia
*Fasihi simulizi

Jamii:Fasihi
Jamii:Sanaa
Mari

[300px|thumbnail|Eneo la [milki ya Mari mnamo 2500 KK.]]
**Mari** (leo hii Tell Hariri nchini Syria) ilikuwa dola-mji wa ustaarabu wa Mesopotamia baina ya miaka 2900 - 1760 hivi KK.

Mji huo ulikuwa kando ya mto Frati, takriban katikati ya kitovu cha Mesopotamia na pwani ya Mediteranea na hivyo kitovu muhimu cha biashara ya kimataifa ya wakati ule.

Ulikuwa pia kitovu muhimu cha utamaduni na sanaa na kwa vipindi kadhaa ulitawala milki kubwa, ukishindana hasa na Ebla.

Katika mabaki yake yamepatikana maandishi mengi katika vigae.

## Sanaa kutoka Mari

File:Cylinder seal battle Louvre AO18359.jpg|Mihuri kutoka Mari
File:Statue of lion-AO 19520 19824-P5280748-gradient.jpg|Sanamu ya simba kutoka Mari 
File:Deesse au vase (Mari).jpg|Mungu wa kike mwenye chombo kutoka Mari
File:Bust orant Louvre AO17557.jpg|Sanamu ya mwombaji iliyopatikana katika hekalu la Mari

## Marejeo
*  
*   
*
*
* 
*
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*

Jamii:Mesopotamia
Jamii:Historia ya Syria
Jamii:Historia ya kale
Kinakame

**Kinakame** (au **Kinakama**) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanakame. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kinakame imehesabiwa kuwa watu 980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinakame iko katika kundi la Kifinisterre.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinakame kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinakame 
*lugha ya Kinakame katika Glottolog
*lugha ya Kinakame kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Oscar Fanuel Joshua

**Oscar Fanuel Joshua** (alizaliwa 1986) ni mchezaji wa kandanda kutoka Tanzania akicheza nafasi ya beki wa kushoto. Pia anaichezea klabu mashuhuri nchini Tanzania Yanga S.C. 

## Kuhusu timu ya taifa
Oscar amewahi kuitwa katika kikosi cha timu ya Taifa ya Tanzania huku akicheza michezo 14 ya Timu ya taifa (Taifa stars) mchezo wa mwisho kucheza Oscar wa timu ya Taifa ulikuwa ni mchezo kati ya Taifa Stars dhidi ya Misri ambapo Taifa stars ilifungwa magoli matatu bila katika mchezo huo

## Klabu alizowahi chezea
*Moro United-2006-2009
*Ruvu Shooting-2010-2011
*Yanga Sc-2012-

## Viungo vya nje
*picha ya Oscar Fanuel Joshua ndani ya timu ya Yanga 

Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Kiǃxóõ

**Ki!xóõ** (au **Kitsasi**) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia na Botswana inayozungumzwa na Wa!xóõ. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Ki!xóõ nchini Botswana imehesabiwa kuwa watu 2000. Pia kuna wasemaji 500 nchini Namibia (2014). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Ki!xóõ kiko katika kundi la Kituu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Ki!xóõ kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Ki!xóõ
*lugha ya Ki!xóõ katika Glottolog
*lugha ya Ki!xóõ kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Namibia
Jamii:Lugha za Botswana
Kiseroa

**Kiseroa** ilikuwa lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini iliyozungumzwa na Waseroa. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiseroa tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiseroa kiko katika kundi la Kituu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiseroa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiseroa
*lugha ya Kiseroa katika Glottolog
*lugha ya Kiseroa kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Afrika Kusini
Historia andishi

ya karne ya 26 KK.]]
**Historia andishi** ni kipindi cha historia ya binadamu kuanzia walipobuni uandishi miaka 3,300 hivi KK huko Mesopotamia.

Hatua hiyo imewezesha kutunza kumbukumbu kwa makusudi na hivyo kuchangia sana maendeleo ya fani ya historia.

## Marejeo
*
* 

## Viungo vya nje
* Taarifa zaidi kuhusu maandishi ya zamani katika tovuti Ancientscripts.com

Jamii:Historia
Moluska

**Moluska** ni wanyama wasio na mifupa ambao wanaishi zaidi majini, ambamo ni asilimia 23 za wanyama wote walioainishwa. Lakini wengine wanaishi katika nchi kavu, kama vile konokono wengi. Baharini wako pia kama kome na chaza.

Siku hizi kuna spishi 85,000 za wanyama hao, nazo ni tofauti sana. Spishi nyingine zimekoma.

Jina lilienea kuanzia Kifaransa *mollusque*, kutoka neno la Kilatini *molluscus*, ambalo mzizi wake ni mollis, yaani laini. Aristotle aliwahi kutumia neno la Kigiriki *τα μαλακά*, ta malaka, "vitu laini", kwa aina ya mnyama wa baharini wa jamii ya pweza.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Researchers complete mollusk evolutionary tree; 26 October 2011
* Hardy's Internet Guide to Marine Gastropods
* Rotterdam Natural History Museum Shell Image Gallery
*Mussel Watch Programme 
*Online biomonitoring of bivalve activity, 24/7: MolluSCAN *eye*
Orodha ya wakuu wa nchi Guinea

Ifuatayo ni orodha ya wakuu wa nchi wa Guinea tangu imekuwa huru kutoka kwa Ufaransa mnamo 1958.

## Orodha ya Wakuu wa Nchi wa Guinea
## Orodha ya Makamu wa Rais wa Guinea 
:

## Tazama pia
*Guinea

## Viungo vya nje
; Serikali
*Official site of the Guinean government  
*Guinea's state structure
Ahmed Sékou Touré

thumb|Sekou Toure.
**Ahmed Sékou Touré** (au **Ahmed Sheku Turay**; 9 Januari 1922 - 26 Machi 1984) alikuwa kiongozi wa kisiasa; mkuu wa PDG kutoka nchini Guinea. 

Alichaguliwa kama Rais wa kwanza wa Guinea akatumikia kuanzia mwaka 1958 hadi kifo chake 1984. Touré alikuwa miongoni mwa wazalendo wa awali wa Guinea waliojishughulisha katika harakati za kupigania uhuru wa nchi kutoka mikononi mwa Wafaransa. 

Mwaka wa 1960, alitangaza chama chake cha Parti démocratique de Guinée (PDG) kuwa chama halali pekee nchini humo na kuongoza tangu hapo kwa utawala wa kiimla. Alichaguliwa kwa maneno tu kwa vipindi saba vya miaka saba, lakini Guinea haikuwa na chama kingine cha kisiasa, na aliwafunga au kuwafukuza nchini viongozi wakubwa wa upinzani dhidi yake .  

Alikuwa kitukuu wa Samori Ture, mwanzilishi wa Dola la Wasulu.

Mnamo Oktoba 2021, kwenye hafla ya maadhimisho ya miaka 50 ya mauaji ya Oktoba 1971, jamaa za watu 70 wa Guinea walioangamizwa chini ya utawala wa Sekou Touré walimwomba Rais Mamady Doumbouya ukarabati na mazishi ya heshima kwa waathiriwa.

## Marejeo
* Henry Louis Gates, Anthony Appiah (eds). *Africana: The Encyclopedia of the African and African*, "Ahmed Sékou Touré," pp1857–58. Basic Civitas Books (1999). ISBN 0-465-00071-1
* Molefi K. Asante, Ama Mazama. *Encyclopedia of Black Studies*. Sage Publications (2005) ISBN 0-7619-2762-X
*  Ibrahima Baba Kake. *Sékou Touré. Le Héros et le Tyran*. Paris, 1987, JA Presses. Collection Jeune Afrique Livres. 254 p
* Lansiné Kaba. "From Colonialism to Autocracy: Guinea under Sékou Touré, 1957–1984;" in *Decolonization and African Independence, the Transfers of Power, 1960-1980*. Prosser Gifford and William Roger Louis (eds). New Haven: Yale University Press, 1988.
* Phineas Malinga. "Ahmed Sékou Touré: An African Tragedy" 
* Baruch Hirson. "The Misdirection of C.L.R. James", *Communalism and Socialism in Africa,* 1989.
* John Leslie. Towards an African socialism, International Socialism (1st series), No.1, Spring 1960, pp.&nbsp;15–19.
*  Alpha Mohamed Sow, "Conflits ethnique dans un État révolutionnaire (Le cas Guinéen)", in *Les ethnies ont une histoire,* Jean-Pierre Chrétien, Gérard Prunier (ed), pp.&nbsp;386–405, KARTHALA Editions (2003) ISBN 2-84586-389-6
* Parts of this article were translated from French Wikipedia's :fr:Ahmed Sékou Touré.

## Viungo vya Nje
* http://www.time.com/time/covers/0,16641,19590216,00.html  1959 Time Magazine cover story about Sékou Touré
* WebGuinee - Sekou Toure  Publishes full text of books and articles as well photos of Sekou Toure
* Camp Boiro Memorial. Extensive list of reports and articles on the notorious political prison where thousands of victims of the dictatorship of Sekou Toure disappeared between 1960 and 1984.
* More information about Ahmed Sékou Touré (French) 
* BBC Radio: President Sekou Toure Defends One-Party Rule (1959).
* Conflict history: Guinea , 11 May 2007. International Crisis Group.
*1st page on the French National Assembly website
*2nd page on the French National Assembly website

Jamii:Viongozi wa Afrika
Muungano wa Madola ya Afrika

za Afrika jumlisha eneo lililokuwa na mgogoro la Sahara Magharibi]]
**Muungano wa Madola ya Afrika** ni wazo lililopendekezwa kwa ajili ya shirikisho la baadhi ya nchi zote huru 54 za katika bara la Afrika. 

Wazo hili linatokana na shairi la Marcus Garvey la mwaka wa 1924, *Hail, United States of Africa*.

Kiongozi wa zamani wa Libya Muammar al-Gaddafi, ambaye 2009 alikuwa mwenyekiti wa Umoja wa Afrika (UA), aliendeleza wazo la Muungano wa Madola ya Afrika katika mikutano mwili ya kanda ya Afrika: wa kwanza mwezi Juni 2007 mjini  Conakry, Guinea, halafu tena mnamo mwezi wa Februari mwaka 2009 mjini Addis Ababa, Ethiopia. Gaddafi awali alisukuma kuanzishwa kwa suala hili katika mkutano uliofanyika mwaka 2000 mjini Lomé, Togo, aliealeza UA kama kushindwa kwa baadhi ya mambo; Gaddafi alidai ya kwamba muungano wa kweli pekee ndiyo unaweza kutupatia uthabiti na utajiri kwa Afrika yetu. 
Baadhi ya viongozi wakuu wa UA walikubaliana na shirikisho lililopendekezwa, wakiamini ya kwamba ingeliweza kuleta amani katika Afrika mpya. Alpha Oumar Konaré, Rais wa zamani wa Mali na mwenyekiti wa zamani wa Tume ya Umoja wa Afrika, alizungumzia wazo hili katika sherehe za Siku ya Afrika, mnamo Mei 25, 2006.

## Tazama pia
* Umoja wa Afrika
* Umoja wa Waarabu
* Demografia ya Afrika

## Marejeo
Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika

**Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika** ni mkuu wa Tume ya Umoja wa Afrika.

## Historia
## Orodha
## Tazama pia
*Mwenyekiti wa Umoja wa Afrika

## Marejeo
Kinobonob

**Kinobonob** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanobonob. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kinobonob imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinobonob iko katika kundi la Kihanseman.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinobonob kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinobonob
*lugha ya Kinobonob katika Glottolog
*lugha ya Kinobonob kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Benedictus

wa Domenico Ghirlandaio, karne ya 15, Kikanisa cha Tornabuoni, Italia).]]
) kwenye Kanisa la Mt. Yohane Mbatizaji Mlimani, Ein Karem, kijiji anakosadikika kuwa alizaliwa.]]
.]]
.]]
**Benedictus** ni neno la Kilatini lenye maana ya "Asifiwe". Ni maarufu kama jina la wimbo wa Kiinjili unaotumika kila siku katika Masifu ya asubuhi ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo. 

Jina hilo linatokana na kwamba ndilo neno la kwanza katika tafsiri ya Kilatini ya wimbo huo ambao, kadiri ya Lk 1:68-79, Zakaria aliutunga siku ya kumtahiri ya mtoto wake, Yohane Mbatizaji. Katika nafasi hiyo alifungua tena kinywa chake na kutoa unabii. 

Kabla ya hapo, kwa zaidi ya miezi tisa Zakaria alikuwa bubu na kiziwi kama adhabu ya kutosadiki mara maneno ya Malaika Gabrieli aliyetumwa na Mungu kumpasha habari ya kwamba sala zake na za mke wake Elisabeti zimekubalika, hivyo watazaa mtoto wa kiume, ingawa wote wawili ni wakongwe na Elisabeti ni tasa.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* List of available settings at Choral Public Domain Library.
* Order for Morning Prayer in the *Book of Common Prayer*
* Pope John Paul II, "Reflection on Canticle of Zechariah", General Audience, October 1, 2003

Jamii:Yohane Mbatizaji
Jamii:Injili ya Luka

Jamii:Yesu Kristo
Magnificat

- Brooklyn Museum, Marekani.]]
 Kanisa la Ziara.]]
**Magnificat** (neno la Kilatini lenye maana ya: "Inatukuza") ni jina la utenzi unaotumika sana katika liturujia ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo, hasa katika Masifu ya jioni . Jina hilo linatokana na neno la kwanza la wimbo huo katika tafsiri ya Kilatini.

Wimbo huo ni maarufu pia kama **Wimbo wa Maria**, kutokana na mtunzi wake kadiri ya Injili ya Luka 1:46-55.

Ni mmojawapo kati ya nyimbo nne zinazopatikana katika Injili hiyo.  

Humo tunasoma kwamba Bikira Maria alitoa moyoni maneno hayo ya sifa kwa Mwenyezi Mungu akiwa na mimba ndogo ya Yesu baada ya kumshangiliwa na jamaa yake Elisabeti aliyeangazwa na Roho Mtakatifu kuhusu hali yake ya ujauzito na kuhusu ukuu wa mtoto huyo hata akamuita "Mama wa Bwana wangu". Elisabeti alimpongeza Maria kwa baraka hiyo aliyoipata, kubwa kuliko ile ya wanawake wengine wote. Pia alimpa heri kwa imani yake.

Maneno yake ni haya: 
Nafsi yangu yatangaza ukuu wa Bwana, 
roho yangu inamshangilia Mungu, mwokozi wangu; 
kwa sababu ameona unyonge wa mtumwa wake. 

Tangu sasa vizazi vyote vitanipongeza, 
Kwa sababu Mwenyezi amenitendea makuu; 
jina lake takatifu, 
ne rehema zake hufikia uaminifu wake 
kutoka kizazi hadi kizazi. 

Hufanya ushujaa kwa mkono wake: 
huwatawanya wenye kiburi moyoni, 
huwaangusha wenye nguvu kutoka katika viti vyao vya enzi 
na kuwainua wanyonge, 
huwashibisha wenye njaa vitu vyema, 
na matajiri huwafukuza mikono mitupu, 

Umsaidie Israeli, mtumishi wake, 
akikumbuka rehema kama alivyowaahidi baba zetu. 
Kwa neema ya Ibrahimu  
na kizazi chake milele. 

## Tazama pia
* Ziara ya Bikira Maria

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* *The Magnificat*
* Exegesis and Sermon Study of Luke 1:46-55: *The Magnificat*, by Curtis A. Jahn 
* ChoralWiki: *Magnificat* 
* 
* Officium pro defunctis, following the unrevised Vulgate text

Jamii:Injili ya Luka
Nunc dimittis

, 1700–1710 hivi.]]
**Nunc dimittis** (kwa Kilatini "Sasa ruhusu") ni maneno ya kwanza ya wimbo wa mzee Simeoni (Lk 2:29-32) katika tafsiri ya Kilatini.
Ndiyo sababu yanatumika kama jina la wimbo huo, mmojawapo kati ya zile nne zinazopatikana mwanzoni mwa Injili ya Luka.

Nafasi asili ya wimbo huo ni kwamba Yosefu na Bikira Maria walikwenda hekaluni Yerusalemu kwa ajili ya utakaso uliotakiwa na sheria ya Musa kwa kila mwanamke aliyejifungua. 

Ilikuwa siku 40 baada ya Maria kumzaa Yesu na kwa kuwa mtoto huyo alikuwa wa kiume na wa kwanza kwa mama yake ilibidi atolewe kwa Mungu halafu kukombolewa kwa sadaka ya kondoo au, kwa mafukara, njiwa wawili (Kut 13:12-15; Law 12:1-8).

Kumbe, walipoingia hekaluni, mzee Simeoni, akiongozwa na Roho Mtakatifu, aliwalaki, akamtambua mtoto kuwa ndiye Masiya aliyetarajiwa, akampakata  ili kumbariki, akamuomba kwa furaha Mungu amruhusu afe, mradi amemuona aliye wokovu wa mataifa yote.

Maneno yake yalivyoripotiwa na Luka mwinjili ndiyo yanayotumika katika liturujia ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo, hasa katika Sala ya mwisho kabla ya kwenda kulala.

Jamii:Biblia
Jamii:Liturujia
Jamii:Injili ya Luka
Gloria

za Kigregori.]]
**Gloria** (kwa Kilatini *Utukufu*; kirefu ni **Gloria in excelsis Deo**, yaani *Utukufu kwa Mungu juu kabisa*) ni mwanzo wa wimbo maarufu wa Misa ambao unatokana na kunyambua ule wa malaika ambao, kadiri ya Injili ya Luka (2:14), waliwapasha wachungaji habari njema ya kuzaliwa Yesu katika zizi la Bethlehemu.

Inasemekana kwamba wimbo huo ulitafsiriwa na Hilari wa Poitiers kutoka Kigiriki.

Kwa sasa maneno yake ni haya: 
:Glória in excélsis Deo
:et in terra pax homínibus bonae voluntátis.
:Laudámus te,
:benedícimus te,
:adorámus te,
:glorificámus te,
:grátias ágimus tibi propter magnam glóriam tuam,
:Dómine Deus, Rex cæléstis,
:Deus Pater omnípotens.
:Dómine Fili Unigénite, Iesu Christe,
:Dómine Deus, Agnus Dei, Fílius Patris,
:qui tollis peccáta mundi, miserére nobis;
:qui tollis peccáta mundi, súscipe deprecatiónem nostram.
:Qui sedes ad déxteram Patris, miserére nobis.
:Quóniam tu solus Sanctus, tu solus Dóminus, tu solus Altíssimus,
:Jesu Christe, cum Sancto Spíritu: in glória Dei Patris. Amen.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*

Jamii:Injili ya Luka