open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kituo cha reli

[300px|thumb|Kituo cha reli Kigoma kwenye mwisho wa [reli ya kati]]
300px|thumb|Kituo kipya cha reli ya SGR mjini Nairobi
**Kituo cha reli** (pia: **kituo cha garimoshi**) ni mahali ambako abiria wanaweza kuingia na kutoka kwenye treni, na ambako mizigo inaweza kupakiwa au kutolewa.

## Kituo cha abiria
Mara nyingi kituo cha reli huwa na angalau jukwaa moja la kupandia kwenye treni na jengo ambako tiketi zinauzwa pamoja na chumba ambako wasafiri wanaweza kusubiri. Vituo vikubwa huwa pia na huduma ya chakula au maduka kwa mahitaji ya abiria. Vituo vidogo vinapatikana bila jengo, ni jukwaa pekee penye paa ndogo kama hifadhi ya mvua na mashine ya kuuza tiketi.

Vituo muhimu ni vile vinavyohudumia abiria wengi vikiwa na nafasi ya kubadilisha treni, kwa mfano kituo cha njiapanda ambako njia mbili au zaidi ya treni zinakutana. Mara nyingi kituo muhimu iko pamoja na stendi kubwa ya mabasi ya kieneo au mjini. 

Vituo vya treni hudumia treni za kila aina kama treni za mbali, za kimkoa, za mjini au za metro. Vinapatikana kama majengo kwenye ardhi au pia chini ya ardhi, wakati mwingine pia vikiinuliwa juu ya majengo mengine.

## Vituo vikubwa duniani
*Kituo cha reli kinachopokea abiria wengi ni Kituo cha Shinkuju jijini Tokyo, Japani, kinachotumiwa na abiria milioni 3.5 kila siku
*Kituo cha Grand Central Terminal mjini New York kina majukwaa 44 
*Kituo cha Clapham Junction jijini London kinapitiwa na treni kila baada ya sekunde 20 kwenye saa kadhaa.

## Kituo cha mizigo
thumb|300px|Kituo cha kupanga mabehewa ya mizigo huko Ujerumani
Kituo cha kupanga mabehewa ya mizigo (Kiing. *classification yard* au *marshalling yard*) ni kituo ambako treni za mizigo hupangwa na kupokewa. Mizigo hupakiwa kwenye behewa, siku hizi mara nyingi kwa kontena; mabehewa yanayotakiwa kusafiri na kufika pamoja hupangwa katika treni moja. 

Hivyo kituo cha kupanga mabehewa kina njia za reli kandokando zilizounganishwa na kuruhusu kuhamisha mabehewa kutoka njia moja kwenda nyingine ili kuunda treni.

Penye mitandao mikubwa ya reli, vituo hiyi hutumia eneo kubwa kwa idadi kubwa ya teri zinazoweza kuelekezwa mahali pengi.

## Picha

Image:Luxulyan.jpg|Kituo cha Luxulyan huko Cornwall ni kituo kidogo
Image:Gare de Lyon (nojhan).jpg|Kimoja kati ya vituo vikuu sita jijini Paris
Image:Rush hour at Shinjuku 02.JPG|Kituo cha Shinjuku mjini Tokyo kinaona kila siku abiria wengi kuliko vyote

## Marejeo
Jamii:Vituo vya reli
Mkoa wa Bismarckburg

[350px|thumb|[Ramani ya Mkoa wa Bismarckburg (Kasanga) DOA.]]
**Mkoa wa Bismarckburg** ulikuwa mkoa mmojawapo kati ya mikoa 21 ya koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania (bara), Rwanda na Burundi za leo. Makao makuu yalikuwa Bismarckburg, Kasanga (Ufipa) ya leo. 

Maeneo yake yalikuwa sehemu ya Mkoa wa Ujiji na kuwa mkoa wa kujitegemea tangu mwaka 1913.

## Eneo na mipaka
Mkoa huo ulikuwa na eneo la kilomita za mraba 90,400. Eneo hilo lililingana na Mikoa ya Rukwa na Katavi pamoja na sehemu za Kigoma na Tabora ya leo. Bismarckburg ilikuwa mkoa wa kawaida tangu mwaka 1913, ilianzishwa kama mkoa wa kijeshi chini ya utawala wa afisa mkuu wa jeshi la Schutztruppe katika eneo hilo.

Makao makuu (kwa Kijerumani: Bezirksamt) yalikuwepo kiasili pale Bismarckburg (leo Kasanga) kwenye mwambao wa Ziwa Tanganyika. 

Mkoa huu ulipakana na
* Mkoa wa Ujiji (DOA)  - (XIII kwenye ramani) upande wa kaskazini 
* Mkoa wa Tabora (XIV) upande wa kaskazini-mashariki
* Mikoa ya Dodoma (XV) na Iringa (XX) upande wa mashariki
* Mkoa wa Langenburg (Tukuyu) upande wa kusini- mashariki
* Koloni la Rhodesia (Zambia) upande wa kusini
* Kongo ya Kibelgiji upande wa magharibi, ng'ambo ya Ziwa Tanganyika

## Wakazi
Mwaka 1913 kulikuwa na wakazi Waafrika 81,700 pamoja na Wazungu 76 na Wahindi au Waarabu 47. 

## Uchumi
Takwimu ya 1913 haikutaja idadi ya walowezi Wazungu waliofuga jumla ya ng'ombe 810, kondoo au mbuzi 431 na nguruwe 157. Waafrika walikuwa na ng'ombe 2,180, kondoo 22,680 na mbuzi 14,200 

Mjini Bismarckburg kulikuwa na maduka 5 ya Wahindi. Mji uliunganishwa na waya ya telegrafu  Ujiji - Cape Town (Afrika Kusini), iliyoruhusu mawasiliano pia na Dar es Salaam kupitia Afrika Kusini na Zanzibar.

## Marejeo
*["Bismarckburg", makala katika Kamusi ya Koloni za Kijerumani(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kamusi_ya_Koloni_za_Kijerumani)]

Jamii:Mkoa wa Rukwa
Jamii:Mkoa wa Katavi
Jamii:Mkoa wa Tabora
Jamii:Mkoa wa Kigoma
Antoni wa Lerins

thumbnail|right|200px|Mt. Antoni wa Lerins
**Antoni wa Lerins** (Hungaria, 468 hivi - Lerins, leo nchini Ufaransa, 520 hivi) alikuwa mmonaki maarufu kwa utakatifu na miujiza yake.

Baada ya kulelewa na Severino wa Noriko, alipofikia umri wa miaka 20 alijiunga na monasteri huko Ujerumani, halafu akawa mkaapweke katika Italia Kaskazini. 

Kwa kuwa alizidi kupata wafuasi na heshima kutokana na adabu na ujuzi wake, miaka miwili kabla hajafa alihamia Lerins ili kupata faragha aliyoitamani.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 28 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamonaki
Theodori na Theofane

wa Mt. Theodori.]]
thumb|Picha takatifu ya Mt. Theofane.
**Theodori na Theofane** (Yerusalemu, leo nchini Israeli/Palestina, 775/778 hivi - Hisarlik, Bitinia, leo nchini Uturuki, 842 hivi / Nisea, leo nchini Uturuki, 845) walikuwa ndugu wamonaki katika monasteri ya Mar Saba, ambao walidhulumiwa na serikali ya Dola la Roma Mashariki kwa sababu ya kutetea heshima kwa picha takatifu. 

Kisha kupigwa mijeledi, kufungwa, kupelekwa uhamishoni na kuchanjwa maneno kadhaa katika paji la uso, hatimaye padri Theodori alifariki gerezani kutokana na majeraha aliyotiwa.

Kumbe mdogo wake akawa askofu mkuu wa Nisea kuanzia mwaka 842 hadi kifo chake. Pia alipata umaarufu kwa kutunga tenzi nyingi.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 27 Desemba, lakini katika Ukristo wa Mashariki Theofane anaheshimiwa peke yake tarehe 11 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Theodorus and Theophanes at the Catholic Encyclopedia
*Santiebeati
*Catholic Online

Jamii:Waliozaliwa karne ya 8
Jamii:Waliofariki karne ya 9
Jamii:Wamonaki
Jamii:mapadri
Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:Watakatifu wa Palestina
Trofimo wa Arles

[200px|thumb|[Sanamu ya Mt. Trofimo, Buis-les-Baronnies.]] 
**Trofimo wa Arles** (aliishi karne ya 3 BK) alikuwa askofu wa kwanza wa Arles (leo nchini Ufaransa).

## Maisha
Kadiri ya wanahistoria Wakristo. chini ya kaisari Decius (250 BK), Papa Fabian alituma maaskofu 7 kutoka Roma kwenda Gallia (Ufaransa wa leo) wakahubiri Injili: Grasyano huko Tours, Trofimo huko Arles, Paulo huko Narbonne, Saturnini huko Toulouse, Denis huko Paris, Austremoni huko Clermont na Martial huko Limoges. 

Tangu kale Trofimo anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*TROPHIMUS of Arles
*Saint Trophime: numerous photos of the Romanesque architecture
* Saint Trophime

Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Martiniani wa Milano

ya Mt. Martiniani wa Milano]]
**Martiniani wa Milano** (pia: *Martini*; alifariki Milano, Italia, 435 hivi) alikuwa askofu wa 15 wa mji huo tangu mwaka 423 hadi kifo chake .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Marselo wa Konstantinopoli

**Marselo wa Konstantinopoli** (Apamea, Sirya, karne ya 5 – Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 485) alikuwa mmonaki, halafu abati wa tatu wa monasteri ya Waakemeti jijini Konstantinopoli walioimba Zaburi mfululizo usiku na mchana. 

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Alban Butler, Il primo grande dizionario dei santi secondo il calendario, 2001, Ed. PIEMME S.p.A., Casale Monferrato, ISBN 88-384-6913-X
Ebrulfi

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Ebrulfi** (pia: **Ebrulf, Ebrulfo, Eberulfus, Ebrulfus, Ebrulphus, Evroldus, Évroult, Evroult, Evroul, Evrou, Yvrou**; Bayeux, 517 - Exmes, 29 Desemba 596) alikuwa mmonaki, halafu mkaapweke na hatimaye abati wa monasteri ya Ouche, kaskazini mwa Ufaransa, wakati wa mfalme Kildabati, akaanzisha monasteri 15 kwa jumla.

Kabla ya hapo alikuwa afisa na mtu wa ndoa, lakini baadaye alikubaliana na mke wake aende kuishi msituni kati ya wanyama wakali na majambazi.  

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Les Saints qui guérissent en Normandie*, Gancel, 1998, ISBN 2-7373-2293-6

## Viungo vya nje
*Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome

Jamii:Waliozaliwa 517
Jamii:Waliofariki 596
Jamii:wakaapweke

Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Mkoa wa Ujiji

350px|thumb|Mkoa wa Ujiji (XIII) katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
**Mkoa wa Ujiji** (tahajia rasmi hadi mwaka 1918: **Udjidji**) ulikuwa mkoa mmojawapo kati ya mikoa 21 ya koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania bara, Rwanda na Burundi za leo. 

## Eneo na mipaka
Mkoa huo ulikuwa na eneo la kilomita za mraba 37,200. Eneo lake lililingana kimsingi na Mkoa wa Kigoma wa leo.  

Makao makuu (kwa Kijerumani Bezirksamt) yalikuwepo pale Ujiji (Wajerumani waliandika "Udjidji") iliyokuwa kituo muhimu cha biashara kwenye Ziwa Tanganyika na mwisho wa njia ya misafara kuanzia bandari kama Bagamoyo, Pangani na Saadani zilizotazama Zanzibar hadi hapa. 

Mkoa huu (XIII kwenye ramani) ulipakana na
* Mkoa wa Bismarckburg (Kasanga (Ufipa) - XII kwenye ramani) upande wa kusini 
* Mkoa wa Tabora (XIV) upande wa mashariki
* Eneo la Bukoba (XXII) upande wa kaskazini-machariki
* Eneo la Urundi (Burundi - XXIV) upande wa kaskazini 
* Kongo ya Kibelgiji upande wa magharibi, ng'ambo ya ziwa

## Mawasiliano
Ujiji ilikuwa na kituo cha posta kilichounganishwa na simu ya telegrafu kwenda Cape Town; hivyo iliwezekana kuwasiliana na Dar es Salaam kupitia Afrika Kusini na Zanzibar. Boma la Ujiji lilikuwa kambi ya kombania 6 ya jeshi la Schutztruppe.

Ilhali bandari ya Ujiji haikuwa nzuri, Wajerumani walianzisha bandari mpya kwenye hori ya Kigoma kilomita 8 upande wa kaskazini. Bandari hiyo ilikuwa kituo cha mwisho cha reli ya kati kutoka Dar es Salaam iliyofika hapa mwaka 1913.

## Wakazi
Mwaka 1913 kulikuwa na wakazi Waafrika 240,800 pamoja na Wazungu 172 na Wahindi au Waarabu 294. 

## Uchumi
Takwimu ya Wajerumani ya mwaka 1913 ilihesabu walowezi Wazungu 4. Mjini Ujiji kulikuwa na kampuni 9 za Waarabu, 7 za Wahindi na 2 za Wazungu.
 
Wenyeji Waafrika walikuwa na ng'ombe 95,700 na mifugo wadogo kama mbuzi na kondoo waliokadiriwa kuwa milioni 1.
 
## Marejeo
*["Udjidji", makala katika Kamusi ya Koloni za Kijerumani(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kamusi_ya_Koloni_za_Kijerumani)]

Jamii:Mkoa wa Kigoma
Hermes wa Vidin

**Hermes wa Vidin** (alifariki  Vidin, mwanzoni mwa karne ya 4) alikuwa Mkristo mzinguaji wa Mesia (kati ya Bulgaria na Romania za leo) aliyeuawa kwa ajili ya imani yake. Labda ni yuleyule anayetajwa pamoja na Gayo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 30 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Les RR PP Bénédictins de Paris (ed), Vie des saints et des bienheureux. Tome XII. Décembre, Paris 1956, p 803.

## Viungo vya nje
* https://doxologia.ro/viata-sfantului-mucenic-hermes

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Bulgaria
Anisi wa Thesalonike

**Anisi wa Thesalonike** (alifariki 406 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kaskazini mwa Ugiriki kuanzia mwaka 383 hadi kifo chake .

Mapapa walimfanya makamu wao kwa Iliriko yote wakati wa kaisari Theodosi Mkuu.

Alitetea imani sahihi kuhusu umungu wa Yesu Kristo na ubikira wa kudumu wa Bikira Maria. Kwa ajili hiyo alisifiwa sana na Ambrosi .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Book of Saints - Anysius
*Catholic Encyclopedia:  Bonosus
Perpetui wa Tours

[thumb|Mt. Perpetui katika [mavazi ya ibada ya kiaskofu.]]
**Perpetui wa Tours** (alifariki Tours, leo nchini Ufaransa, 30 Desemba 490 BK) alikuwa askofu wa 6 wa mji huo kwa miaka 30 baada ya ndugu yake Eustoki wa Tours na kabla ya ndugu yake mwingine, Volusiano wa Tours.

Alijenga basilika la Mt. Martino na makanisa mengine mengi kwa heshima ya watakatifu pamoja na kurudisha jimboni mwake desturi ya kufunga chakula na kukesha .

Gregori wa Tours aliandika juu yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Saint Patrick's Saint Index: April 8 - St.Perpetuus 
* Catholic Encyclopedia: *St. Perpetuus*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jeremari wa Fly

[thumb|[Sanamu yake katika kanisa la monasteri yake.]]
**Jeremari wa Fly** (Vardes, karne ya 7 - Saint-Germer-de-Fly, 30 Desemba 658) alikuwa abati wa monasteri aliyoianzisha karibu na Beauvais, leo nchini Ufaransa, mwaka 655, baada ya kuacha cheo chake katika ikulu na familia yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waortodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe ya kifo chake. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 658
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Sugar Ray Robinson

right|thumb| Sugar Ray Robinson (1965)
**Sugar Ray Robinson** (alizaliwa akiitwa **Walker Smith Jr.**, 3 Mei 1921 - 12 Aprili 1989) alikuwa bondia kutoka Marekani. Alishinda ubingwa wa ulimwengu wa uzito wa welter na uzani wa kati.

Baadhi ya wanahistoria wa mchezo wa ngumi wamemtaja kama bondia bora aliyewahi kuishi.

## Maisha ya awali 
Robinson alizaliwa huko Ailey, Georgia akiwa mdogo wa watoto watatu. Babake alikuwa mkulima aliyehamia baadaye Detroit, mji mkubwa katika kaskazini ya Amrekani, alipopata kazi ya ujenzi.  

Baada ya kutengana kwa wazazi, Robinson pamoja na mamake alihamia Harlem, New York akiwa na umri wa miaka 12. Kiasili alikuwa na ndoto ya kuwa daktari lakini baada ya kupata matatizo shuleni, aliamua kuingia katika mchezo wa ngumi. Alikuwa bado mdogo hivyo alitumia hati ya kuzaliwa ya rafiki yake Ray Robinson akaendelea kutumia jina lake.

## Bondia 
Wakati wa kuwa bondia wa ridhaa hakudhindwa hata mara moja. Tangu 1940 alikuwa bondia wa kulipwa akashinda taji la uzito wa welter kutoka kwa Johnny Bratton mnamo 1946. Kisha akamshinda Jake LaMotta kwa ubingwa wa uzani wa kati mnamo 1951. Alipoteza na kupata tena cheo kutoka kwa Randy Turpin kabla ya kujaribu, na kushindwa na Joey Maxim kwa ubingwa wa uzani wa uzito mdogo mnamo 1952. Alistaafu baadaye mwaka huo. Aliamua kurudi tena akashinda taji la uzani wa kati tena mnamo 1955. 1957 alishindwa na Gene Fullmer lakini alirudia kumshinda katika mchezo wa marudiano. Baadaye mwaka uleule, Carmen Basilio alimshinda Robinson kwa taji lile, lakini Robinson alirudi kumshinda mnamo 1958 ili kupata ubingwa tena.

## Kifo 
Robinson aliendelea kupigana hadi miaka ya 1960. Alikufa kwa ugonjwa wa kisukari na ugonjwa wa Alzheimer akiwa na umri wa miaka 67 huko Culver City, California mnamo 1989.

## Viungo vya nje 
* Boxing record 
* The Official Site of Sugar Ray Robinson 

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Waliozaliwa 1921
Jamii:Wapiga ngumi wa Marekani
Ranieri wa Forcona

**Ranieri wa Forcona** (alifariki 30 Desemba 1077) anakumbukwa kama askofu wa Forcona (Italia) aliyepongezwa na Papa Aleksanda II kwa utendaji wake, hasa uadilifu katika kusimamia mali .

Anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
* *Il martirologio romano. Riformato a norma dei decreti del Concilio ecumenico Vaticano II e promulgato da papa Giovanni Paolo II*, LEV, Città del Vaticano 2004.
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

Jamii:Waliofariki 1077

Jamii:Watakatifu wa Italia
Msinduzi

**Msinduzi** (*Croton talaeporos*) ni mti wa nusufamilia Crotonoideae katika familia Euphorbiaceae. Unatokea pwani ya Kenya na Somalia ya Kusini katika misitu wazi na nyika yenye miti au vichaka.

## Maelezo
Spishi hii ni kichaka au mti mdogo wa urefu wa m 2-10. Gome lake ni kijivu na lina nyufa. Majani yana umbo la yai pana, msingi mviringo au wa umbo la moyo, ncha kali au butu, ukingo wenye meno ya mviringo, sm 4-16 kwa 3-15, yenye nywele chache lakini baadaye bila nywele. Maua ni meupe au njano iliyofifia yenye urefu wa mm 2-3, yenye jinsia moja au mbili, katika vishada vya urefu wa sm 8-20 (yote ya kiume au ya jinsia zilizochanganywa). Matunda mekundu au kahawia, karibu umbo la donge au ndewe tatu, mm 20-28 kwa 22-25 mm, yenye nywele. 

## Matumizi
Mizizi hutumika kama dawa ya mafua na ya malalamiko ya tumbo.

## Marejeo
Jamii:Mwenda-usiku na jamaa
Katerina Labouré

).]]
**Katerina Labouré** (Fain-les-Moutiers, Côte-d'Or, Ufaransa, 2 Mei 1806 - Enghien-les-Bains, Oise, 31 Desemba 1876) alikuwa bikira wa Kanisa Katoliki katika shirika la Wavinsenti ambaye alimheshimu kwa namna ya pekee Mama wa Mungu aking'aa kwa unyofu, upendo na subira .

Alipata umaarufu kwa njozi alizosema alijaliwa na Bikira Maria kwamba alimkabidhi medali ya miujiza ili aieneze duniani kote. 

Baada ya hapo alihudumia kwa upendo wazee na wagonjwa miaka 40.

Tarehe 28 Mei 1933 Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri na tarehe 27 Julai 1947 Papa Pius XII alimtangaza mtakatifu bikira.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 421-423

## Marejeo ya lugha nyingine
* *Saint Catherine Labouré of the Miraculous Medal*, by Joseph I Dirvin, CM, TAN Books and Publishers, Inc, 1958/84. ISBN|0-89555-242-6
* *Saint Catherine Labouré and the Miraculous Medal*, Alma Power-Waters, Ignatius Press, San Francisco, 1962. ISBN|0-89870-765-X
* *The Life of Chatherine Labouré*, by René Laurentin, Collins, 1980. ISBN|0-00-599747-X

## Viungo vya nje 
*  (full text of official biography)
* 
* 

Jamii:Wavinsenti
Donata, Paulina na wenzao

**Donata, Paulina na wenzao** Rogata, Dominanda, Serotina, Saturnina na Hilaria (walifariki Roma, Italia, labda karne ya 1) walikuwa wanawake wa Roma ya Kale waliouawa kwa ajili ya imani yao ya Kikristo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 31 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Kolomba wa Sens

[200px|thumb|[Sanamu ya Mt. Kolomba.]]
**Kolomba wa Sens** (Santa Colomba de Sanabria, Hispania, 257 - Sens, leo nchini Ufaransa, 273) alikuwa bikira wa Hispania ambaye alihamia Galia akabatizwa na hatimaye akauawa kwa ajili ya imani ya Kikristo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Cox, Virginia. (2011). ''The Prodigious Muse: Women's Writing in Counter-Reformation Italy*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN|978-1-4214-0160-7. OCLC 794700422
* Poska, Allyson M. (2005). *Women and Authority in Early Modern Spain: The Peasants of Galicia''. Oxford, England: Oxford University Press. ISBN|978-0-19-151474-6. OCLC&nbsp;253008869

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Zotiko wa Konstantinopoli

[thumb|[Kifodini cha Mt. Zotiko.]]
**Zotiko wa Konstantinopoli** (labda Roma, Italia, karne ya 4 - Konstantinopoli, katika Uturuki wa leo, 350) alikuwa padri aliyesemekana kuwa alimfuata Konstantino Mkuu katika mji wake mpya ili kumsaidia kuuanzisha.

Huko kwa miaka ishirini alishughulikia mayatima na maskini na kuwajengea hospitali kama ilivyoagizwa na Mtaguso wa kwanza wa Nisea.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu, pengine mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 350

Jamii:Watakatifu wa Italia
Melania Kijana

[350px|thumb|Mchoro mdogo ukimuonyesha Mt. Melania kama [mmonaki.]]
**Melania Kijana** (Roma, Italia, 383 hivi - Yerusalemu, Israeli/Palestina, 31 Desemba 439) alikuwa mwanamke Mkristo wa mmojawapo kati ya koo maarufu zaidi za mji huo na mjukuu wa Melania Mzee.

Aliolewa mapema na Piniani, ambaye pia alikuwa Mkristo wa mmojawapo kati ya koo maarufu zaidi za mji huo, akazaa watoto wawili na alipofiwa nao, alikubaliana na mumewe kuishi kama watawa.

Baada ya kurithi mali ya wazazi waliofariki, waliitoa kwa Kanisa na kwa maskini wakaelekea Sisilia (408), halafu Afrika (410) walipofunga urafiki na Augustino wa Hippo na kuanzisha monasteri dabo. 

Mwaka 417 walihamia Nchi Takatifu kwenye Mlima wa Mizeituni walipoanzisha tena monasteri na kufuata kanuni kali iliyoandaliwa na Melania mwenyewe .
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu pamoja na mumewe. 

Sikukuu yao ni tarehe 31 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Marejeo mengine
* Elizabeth A. Clark, *The Life of Melania the Younger*. New York, 1984.
* Rosemary Ruether, "Mothers of the Church: Ascetic Women in the Late Patristic Age," in *Women of Spirit: Female Leadership in the Jewish and Christian Traditions*, Rosemary Ruether and Eleanor McLaughlin, eds., New York, Simon and Schuster, 1979.

## Viungo vya nje
*Orthodox Church in America

Jamii:Waliozaliwa 383
Jamii:Waliofariki 439
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Egwini wa Evesham

ya mtakatifu Egwini katika dirisha la kioo cha rangi.]]
**Egwini wa Evesham, O.S.B.** (Worcester, Uingereza, karne ya 7 - Evesham, 30 Desemba 717 hivi) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka Mercia (Uingereza) aliyefanywa askofu wa 3 wa jimbo la Worcester. 

Alijitahidi kurekebisha maadili ya mapadri na walei na kwa ajili hiyo alipingwa sana.

Hatimaye alianzisha monasteri ya Evesham.

Anaheshimiwa tangu kale na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 

## Marejeo mengine
*

## Viungo vya nje
* The Benedictines of Stanbrook. *Saint Egwin and His Abbey of Evesham*
* Butler, Alban. *The Lives of the Saints*, Vol. I, 1866

Jamii:wamonaki

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Barbasiani wa Ravenna

[thumb|[Mozaiki inayoonyesha sura yake.]]
**Barbasiani wa Ravenna** (alifariki Ravenna, Emilia-Romagna, Italia, karne ya 5) alikuwa padri mmonaki wa mji huo wa Italia Kaskazini .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*Anonimo, *Vita sancti Barbatiani Ravennae presb.* (Biblioteca Hagiographica Latina, ms. 972), (collocazione)

## Marejeo mengine
* Santi Muratori, *I sarcofagi ravennati di san Rainaldo, di san Barbaziano e del beato Pietro Peccatore e le ultime ricognizioni*, in "Bollettino d'arte del Ministero della p. istruzione", a. 2, n. 9 (set. 1908).
* Francesco Lanzoni, Gli "Acta sancti Barbatiani presbiteri et confessoris", in "Rivista di scienze storiche", VI, (1909), pp. 636-658 e 713-734
* Sante Ghigi, *Chiesuola dei ss. Giovanni Battista e Barbaziano in Ravenna, secolo V e traslazioni del corpo di s. Barbaziano*, in "Rivista di scienze storiche", VI (1909).
* Alessandro Testi-Rasponi, *La Chiesa di Ravenna da Onorio a Teodorico*, in "Felix Ravenna", XXX (1925), pp. 5-22.
* Vio Cornacchia, ''Due santi medici romagnoli poco noti sant'Ursicino e san Barbaziano*, in "La piè", n.7-8 luglio agosto 1953.
* Lucchesi, voce: *Barbaziano di Ravenna*, in *Bibliotheca Sanctorum*, II, coll. 772-774
* Giuseppe Bovini, *La recente identificazione del "Monasterium sanctorum Johannis et Barbatiani" d'età placidiana a Ravenna'', in "Starinar, revue de l'Institut archeologique de Beograd", nouvelle serie, XX (1969), pp. 23-24. 
* Giovanni Gardini, ''Le sepolture di Rinaldo, Barbaziano e Pietro Peccatore a Ravenna. Il culto e gli arredi funerari alla luce delle ricognizioni e dei documenti d'archivio'', in "Studi romagnoli", LXIII (2012), pp. 781-804.

Jamii:Waliofariki karne ya 5
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamonaki
Skrinikugusa

[thumb|[Simujanja yenye skrinikugusa inayotelezesha kidole]]
**Skrinikugusa** (pia: **skrini ya kugusa**; kwa Kiingereza: *touchscreen* au *touch screen*) ni viwambo vinavyoweza kuwa kitumi cha kiingizio au kitumi cha kitoleo ambavyo vinawekwa juu ya kitumi cha kielektroniki kama vile kompyuta bapa au simujanja. Kwa kawaida, uonyesho wa srinikugusa ni LCD au OLED. 

## Tanbihi
## Marejeo 
* Kiputiputi, Omari (2011). Kamusi sanifu ya kompyuta. Taasisi ya Taaluma za Kiswahili, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, K.602.

Jamii:Kompyuta
Jumba la Maajabu

350px|thumb|Jumba la Maajabu.
**Jumba la Maajabu** (kwa Kiarabu : **Beit-al-Ajaib**, بيت العجايب) ni jengo la kihistoria katika Mji Mkongwe, Zanzibar. Ni jengo kubwa na refu zaidi la Mji Mkongwe lililojengwa mnamo mwaka 1883 kwa amri ya Sultani Sayyid Bargash. Linatazama Bustani ya Forodhani kwenye ukingo wa bahari, karibu na boma la Wareno na ikulu ya zamani ya Sultani.  Jumba la Maajabu lilikuwa na Makumbusho ya Historia na Utamaduni wa Zanzibar hadi kufungwa kwa shughuli za matengenezo yaliyoanza mwaka 2019 kwa msaada kutoka Oman. Tarehe 25 Desemba 2020 sehemu kubwa ya jengo iliporomoka.

## Historia 
right|thumb| Jumba la Maajabu mwanzoni mwa karne ya 20.
Jumba hilo lilijengwa mnamo mwaka 1883 kwa amri ya Barghash bin Said, Sultani wa pili wa Zanzibar.   Ilikusudiwa kuwa jumba la sherehe na ukumbi rasmi wa mapokezi. Likapokea jina la "Nyumba ya Maajabu" kwa sababu ya kuwa jengo la kwanza huko Zanzibar kuwa na umeme na eleveta.  Ubunifu wa jumba hilo umetokana na mhandisi Mwingereza aliyeingiza staili mpya kama roshani pana zinazozunguka jengo lote na nguzo za chuma. Vinginevyo ujenzi ulitumia vifaa vya kawaida katika ujenzi wa Waswahili kama mawe ya matumbawe na boriti za mikoko. 

Jumba liliathiriwa na kufyatuliwa na manowari za Waingereza tarehe 27 Agosti 1896 wakati wa Vita ya Uingereza dhidi Zanzibar. Lilikarabatiwa mwaka uliofuata na wakati ule lilipokea nyongeza ya mnara wenye saa kubwa. Wakati ule sultani alihamia hapa pamoja na maharimu wake. 

Baada ya mapinduzi jengo hilo lilikuwa makao makuu ya Chama cha Afro-Shirazi na baadaye makumbusho. Lilipokelewa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCOna kuwa kivutio cha watalii.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Idara ya Nyaraka, Makumbusho na Mambo ya Kale, Nyumba ya Jumba la Makumbusho
* Abdul Sheriff na Paul Voogt, *Nyumba ya Makumbusho ya Nyumba ya Zanzibar*
* *Nyumba ya Maajabu *
* *Ziara ya Mji Mkongwe *
* *Mji Mkongwe wa Zanzibar*
* *Ukweli na picha za Nyumba ya Maajabu*

Jamii:Urithi wa Dunia katika Zanzibar


Jamii:Vivutio vya kitalii Zanzibar
Mto Akagoma (Mwaro)

'''''' unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Mwaro).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Mwaro
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Mwaro
A
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Steve Wembi

**Steve Wembi** (alizaliwa Kindu, Mkoa wa Maniema huko Zaire, sasa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 20 Julai 1984) ni mtaalam wa uhalifu na mwandishi wa habari za uchunguzi anayeishi Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Nairobi, Kenya. Amefanya kazi kama mchangiaji wa New York Times, Al Jazeera na Xinhua. Yeye ni Mkurugenzi wa shirika la mawasiliano Consulting Media Agency (CMA).
## Wasifu 
### Utoto na elimu 
Steve Wembi alipita utoto wake huko Kalemie kaskazini mwa jimbo la Katanga. Mwaka 1997, yeye alifanyiwa mafunzo ya kijeshi uko Kamalenge wakati kuingia ya uasi *AFDL* wakiongozwa na Laurent Kabila kabla ya kurejea sekondari katika Taasisi ya Ibanda huko Bukavu, katika mkoa wa Kivu Kusini. Amefanya kazi kama mtayarishaji kweye televisheni na wavuti ya Al Jazeera, CNN; na kama mwandishi wa shirika la habari la Umoja wa Mataifa Mtandao wa Habari za Kieneo (*IRIN*), jarida la *The Economist,* Financial Times, televisheni ya NRK ya Norwei na Jarida la *The Wall Street Journal*.

Katika eneo la mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Steve Wembi alishughulikia maasi kadhaa, pamoja na yale ya M23 na CNDP; lakini pia, alitembelea maeneo haswa huko Kasai, mkoa ambao wataalam wawili wa UN Zaida Catalan na Michael Sharp waliuawa mnamo Machi 2017. Mwaka huo huo, aligundua makaburi zaidi ya mia katika eneo la Ngaza. Baada ya uchunguzi na mashahidi kadhaa kutoka Kasaï, ambao walimfunulia habari juu ya mauaji ya wataalam hawa wawili, alichapisha kitabu "''Ce que j'ai vu et entendu au Kasai''".

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Steve Wembi kwenye Twitter
* Steve Wembi kwenye Instagram
* Steve Wembi kwenye Al Jazeera

Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mto Bwinjira

'''''' ni mto wa Burundi mashariki (mkoa wa Rutana) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Rutana
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Rutana
B
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Joseph Garang

**Joseph Ukel Garang Wel** (28 Julai 1932-  1971) alikuwa mwanasiasa wa Sudan, upande wa Sudani Kusini.

## Elimu na Taaluma 
Garang alisoma shule ya ''St. Antony's Bussere* (1944-1948) na *Rumbek Secondary School'' (1949-1953). Mnamo mwaka 1957,alikuwa mwanamume wa kwanza Msudani kupata shahada ya sheria wakati akihitimu katika chuo kikuu cha Sudani cha University of Khartoum. 

Muda mfupi baada ya kuhitimu masomo yake, alikataa kuwa mwanasheria mkuu na badala yake alitaka kufanya kazi ya kujitolea kama mwanasheria huku akiendeleza kazi yake ya kuwa mwanasiasa.

## Siasa 
Joseph Garang alikuwa mwanachama wa chama cha siasa cha Sudanese Communist Party, na kuhudumu kama waziri katika serikali ya watu wa Sudan.

Mnamo mwezi Julai mwaka 1971, Garang pamoja na watu wengine, waliuliwa kutokana na kupatikana na tuhuma ya kula njama za uhaini  wa kimapinduzi dhidi ya serikali ya rais Gaafar Nimeiry.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 1971
Jamii:Wanasiasa wa Sudan
Patrick Raphael

**Patrick Raphael** ni gavana wa jimbo la Gbudwe, katika nchi ya Sudani Kusini, tangu tarehe 24 Disemba 2015. Ni gavana wa kwanza katika jimbo hilo ambalo liliteuliwa kuwa jimbo na rais   Salva Kiir Mayardit mnamo tarehe 2 Oktoba 2015.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Sudan
Hitomi Sekine

**Hitomi Sekine**（関根 瞳, Sekine Hitomi, alizaliwa 9 Mei 2000) ni mwigizaji wa sauti kutoka Meieki, Tokyo, Japani.  

Anashirikiana na kampuni ya "I'm Enterprise Co." inayokuza waimbaji nchini Japani.

## Filamu alizoigiza
**Anime**
;2018
* *Tonari no Kyūketsuki-san* -  msichana
;2019
* *Girly Air Force* - Mtoto
* *Toaru Kagaku no Accelerator* - School Girl
;2020
* *Ahiru no Sora* - School Girl
* *Fruits Basket* - School Girl
;2021
* * Cells at Work!* - Platelet
 
**Video**
;2018
* *THE IDOLM@STER SHINY COLORS* - Mano Sakuragi

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*[agency profile](https://www.imenterprise.jp/profile.php?id=43　Official) 

Jamii:Waigizaji filamu wa Japani
Jamii:Wanamuziki wa Japani
Anna Elisha Mghwira

**Anna Elisha Mghwira** (23 Januari 1959 - 22 Julai 2021) alikuwa mwanasiasa wa Tanzania. Aliwahi kuwa mwenyekiti wa Alliance for Change and Transparency (ACT) aliyegombea urais wa nchi katika uchaguzi mkuu mnamo mwaka 2015.

Baada ya kuteuliwa kuwa Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro, alihamia chama cha CCM mnamo mwaka 2017.

## Maisha ya awali na elimu 
Anna Elisha Mghwira alizaliwa tarehe 23 Januari 1959 katika Hospitali ya Mkoa wa Singida, Kata ya Mungumaji - Kitongoji cha Irao katika Manispaa ya Singida-Mjini. Miaka yake ya mapema alikuwa mtoto wa nyumbani kwa sababu ya matatizo ya kiafya yaliyomchelewesha kutembea.  Alijiunga na shule ya msingi ya Nyerere katika miaka ya 1968- 1974. Kisha akasoma  shule ya Sekondari Ihanja kutoka 1975 hadi 1978 kabla ya kujiunga na Seminari ya Kilutheri kwa masomo ya A-level 1979 hadi 1981. Alipata shahada yake ya kwanza katika theolojia kutoka Chuo Kikuu cha Tumaini kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam alipoongeza shahada ya sheria (LLB) mnamo 1986. Kwenye Chuo Kikuu cha Essex huko Uingereza aliendelea kusoma shahada ya uzamili ya sheria (LLM) mnamo mwaka 2000. 

Mghwira alifanya kazi kwa mashirika ya kimataifa na ya Kitanzania yanayoshughulikia uwezeshaji wanawake, maendeleo ya jamii na wakimbizi. 

## Maisha ya siasa
Baba yake alikuwa diwani kupitia TANU.  

Anna alijiunga na umoja wa vijana wa chama hicho. mnamo mwaka 1970 alipunguza kazi yake ya kisiasa ili aweze kuzingatia masomo yake na familia.

Mnamo mwaka 2009 alirudi katika siasa na kujiunga na Chama cha Demokrasia na Maendeleo, CHADEMA. Bi Mghwira alishikilia nyadhifa tofauti kama katibu wa wilaya wa chama na baadaye mwenyekiti wa wilaya wa chama.

Mnamo mwaka 2012, alishindwa na Joshua Nassari katika uteuzi wa Chadema kwa uchaguzi mdogo wa jimbo la Arumeru Mashariki. Alifanikiwa kugombea kiti cha Bunge la Afrika Mashariki mwaka huo huo, bila kuchaguliwa.

Mnamo Machi 2015, alihama Chadema kwenda chama kipya cha ACT-Wazalendo, ambapo baadaye aliteuliwa kuwa mwenyekiti wa kitaifa wa chama wakati wa mkutano mkuu wa kwanza wa chama. Katika uchaguzi mkuu wa mwaka ule aligombea urais wa Tanzania. 

Mwaka 2017 aliteuliwa kuwa Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro akaacha ACT-Wazalendo akahamia Chama cha Mapinduzi (CCM).

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Waliozaliwa 1959
Baba Medan Konya

**Baba Medan Konya** alikuwa gavana wa jimbo la Boma tangu tarehe 24 Disemba 2015. 

Medan Konya ni gavana wa kwanza wa jimbo hilo lilotangazwa kuwa jimbo na rais Salva Kiir Mayardit mnamo tarehe 2 Oktoba 2015.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Sudan
Guy Loando Mboyo

**Guy Loando Mboyo** (alizaliwa Bokungu, jimbo la Tshuapa, zamani Grand-Équateur, huko Zaire, sasa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 5 Februari 1983) ni mwanasheria, mwanasiasa wa Kongo na mwanzilishi wa *Widal Foundation.*

## Wasifu 
Guy Loando Mboyo alikuwa mwanachama wa Harakati Katoliki inayoitwa kwa kawaida Kizito-Anuarite.

Guy Loando Mboyo alichaguliwa katika uchaguzi wa seneta wa Aprili 2019 katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, seneta wa jimbo la Tshuapa. Alichapisha safu yake yenye jina "*Baada la COVID-19 inajiandaa sasa !*" (*l’Après COVID-19 se prépare dès maintenant !)*

## Widal Foundation 
Kupitia muundo huu wa kibinadamu *Widal Foundation*, iliyoundwa mnamo Septemba 2018 na mkewe Déborah Linda Loando, anafuata dhamira yake ya kuwa katika huduma ya wengine kabisa kwa kusaidia kupunguza umaskini, kwa kusaidia maelfu Wakongo ambao wanahitaji kupata musaada katika maisha. Jumapili 5 Mei 2019 katika manispaa ya Limete (Kinshasa) wakati wa uzinduzi rasmi wa msingi huo, Guy Loando anaelezea malengo na dhamira ambayo ni kusaidia walio hatarini zaidi katika jamii ya Kongo kwa kuwafundisha kuwa wafanyabiashara, kwa kushirikiana na washirika wa kitaifa na kimataifa.

## Maisha ya binafsi 
Guy Loando ni mwanasheria, mkurugenzi wa kampuni ya mwanasheria wa biashara na wanasheria katika migodi na uchimbaji mawe inayojulikana kama "GLM & Associates" mjini Kinshasa, msimamizi wa makampuni na mwenyekiti wa *Widal Foundation*. Yeye ni seneta tangu 2019 kwa jimbo la Tshuapa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* Guy Loando Mboyo kwenye Twitter

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Senati (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)
Jamii:Guy Loando Mboyo
Marcus Paus

**Marcus Paus** (; amezaliwa 14 Oktoba 1979) ni mtunzi wa Kinorwe. Yeye ni mmoja wa watunzi mashuhuri wa Scandinavia leo na anajulikana kwa umakini wake juu ya mila. Anaandika muziki wa chumba, kazi za kwaya, kazi za solo, matamasha, kazi za orchestra, opera, symphony na muziki wa sinema.

## Tanbihi
Jamii:Watunzi wa Norwei
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Bokungu

**Bokungu** ni mji mkuu wa jimbo la Tshuapa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Iko katika ukingo wa kulia wa mto Tshuapa, kilomita 256 mashariki mwa mji mkuu wa jimbo Boende.

## Angalia pia 
* Bokungu (wilaya)
* Mkoa wa Tshuapa

## Marejeo 
## Viungo vya nje
Jamii:Miji_ya_Jamhuri_ya_Kidemokrasia_ya_Kongo
Jamii:Mkoa wa Tshuapa
Widal Foundation

**Widal Foundation** (jina rasmi: ***Widal Fondation***) ni shirika la umma lililoundwa tangu Septemba 2018 na seneta wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Guy Loando Mboyo pamoja na mkewe *Déborah Linda Loando*.

## Maelezo 
### Waanzilishi 
* Guy Loando Mboyo, mwanasheria na mwanasiasa wa Kongo. Amechaguliwa seneta wa  jimbo la Tshuapa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu 2019.
* Déborah Linda Loando, mkewe.

### Dhamira 
Dhamira ya Widal Foundation ni kupunguza umaskini wa wakaaji wa Mkoa wa Tshuapa, Kinshasa na majimbo mengine katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

### Malengo 
*Widal Foundation* inafuata malengo yafuatayo: 

### Udhamini Pierre Mboyo Loando 
Ijumaa 8 Novemba 2019 katika mji wa Gombe huko Kinshasa, Seneta Guy Loando Mboyo azindua udhamini "Pierre Mboyo Loando" ili kuwasaidia wanafunzi katika jimbo la Tshuapa, wanafunzi sita walipewa udhamini huu.

### Msaada katika janga la COVID-19 
Katika kipindi cha janga la Covid-19, *Widal Foundation* ilishiriki katika hatari Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Seneta Guy Loando Mboyo atatoa aligawanya seti ya vinyago 50,000 na pumbao, iliyotolewa na msingi wake, kwa mkoa wa Equateur.

## Picha 

|Guy Loando Mboyo akiwa ameshika vinyago vya kinga.
|Mchango wa vinyago vya kinga.
|Widal Foundation inafadhili wafanyabiashara wachanga wa Kongo.
|Cheti kinachotolewa na Widal Foundation kwa wanachama.
|Seneta Guy Loando Mboyo, mwanzilishi wa Widal Foundation.
|Ujenzi wa shule na Widal Foundation huko Tshuapa.
|Déborah Linda Loando na Guy Loando Mboyo.
|Widal Foundation.

## Marejeo 
## Viungo cha nje 
* Widal Foundation kwenye Twitter
* Widal Foundation kwenye YouTube
* Widal Foundation kwenye Facebook

Jamii:Guy Loando Mboyo
Jamii:Mashirika
Jamii:Malezi
Zaituni Njovu

**Zaituni Njovu** ni mwanzilishi wa shirika lisilo la kiserikali liitwalo Zaina Foundation lililoanzishwa mwaka 2017. Makao makuu ya shirika hilo yapo Dar es Salaam. Lengo kuu la kuanzishwa shirika hili ni kuwawezesha wanawake katika teknolojia haswa kupitia warsha na mafunzo mbalimbali ya elimu ya kidijitali na kutafsiri programu mbalimbali za teknolojia kwa lugha ya Kiswahili. Zaituni Njovu ni mhamasishaji wa matumizi ya intaneti nchini Tanzania.

## Maisha ya Awali
Zaituni alizaliwa mkoani Tanga lakini asili yake ni Mkoa wa Ruvuma. Alipata elimu ya msingi mkoa wa Tanga na baadae alifaulu hadi kufika Chuo Kikuu cha Arusha ambapo alisoma ualimu wa kufundisha kompyuta. Zaituni ni mpenzi wa kusoma teknolojia, kusafiri na kukutana na marafiki wapya, mara nyingi akitumia teknolojia kuwakutanisha watu na kujenga urafiki.

## Tuzo
Mwaka 2018 Zaituni alishinda tuzo ya Mtetezi Bora wa Haki za Binadamu barani Afrika tuzo ambayo ilitolewa na shirika la kimataifa la Kutetea haki za binadamu katika wakati wa kidijitali liitwalo *Access Now.*

Njovu alipatiwa tuzo hiyo ya heshima Tunisi Juni 2019 wakati wa *Rightcon Tunis 2019* , kutokana na kazi yake ya kuwasaidia wanawake kuweza kutumia teknolojia kwa lugha ya Kiswahili ambapo Zaina Foundation imekuwa ikitafsiri programu mbalimbali ambazo zimekuwa zikitumiwa na wanawake wa  Tanzania na Afrika Mashariki. 

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Kisiwa cha Bering

250px|thumb|Kisiwa cha Bering (Picha ya angani); rangi nyeupe inaonyesha jinsi kinavyofunikwa na barafu wakati wa majira baridi
250px|thumb|Kaburi la Vitus Bering
**Kisiwa cha Bering** (kwa Kirusi: о́стров Бе́ринга, *ostrov Beringa*) ni kisiwa cha Kirusi kilichopo ndani ya Bahari ya Bering takriban kilomita 230 upande wa mashariki wa Rasi ya Kamchatka.

Ni sehemu ya Visiwa vya Kamanda vinavyotazamwa kuwa sehemu ya magharibi ya pinde la Visiwa vya Aleuti.

Kisiwa cha Bering kina eneo la km² 1,660; umbo lake ni jembamba kikiwa na urefu wa km 92 na upana wa km 14-15.

Hakuna miti kwenye kisiwa hicho kutokana na hali ya hewa ambayo ni baridi mno pamoja na kuwa na upepo mkali, ukungu mzito na mitetemeko ya ardhi. Hapakuwa na wakazi wa kudumu katika historia, lakini tangu mnamo 1826 kuna kijiji cha wavuvi kinachoitwa Nikolskoye chenye watu 800.

Kisiwa kilipokea jina lake kwa kumbukumbu ya kamanda Vitus Bering aliyejiokoa hapa baada ya kuangamizwa baharini aliporudi kutoka Alaska kwenye mwaka 1741. Bering pamoja na mabaharia 28 alikufa kisiwani humo kutokana na ugonjwa wa kiseyeye. Mabaharia wengine waliweza kujiokoa kwa kula mwani na kujenga boti kwa kutumia vipande vya meli iliyovunjika. 

## Picha

File:Bering island-1.jpg
File:Bering island-2.jpg
File:Bering island-3.jpg
File:Bering island-4.jpg
File:Арка Стеллера.JPG

## Viungo vya Nje
* Beringa, makala katika kamusi elezo ya www.oceandots.com (Kiingereza) - iliangaliwa Januari 2021 kupitia archive.org

Jamii:Visiwa vya Urusi
Jamii:Kamchatka Krai
Vitus Bering

[right|thumb|247x247px|[Stempu ya posta ya Umoja wa Kisovyeti ya mwaka 1981 iliyotolewa kwa kumbukumbu ya miaka 300 kuzaliwa kwa Bering]]
**Vitus Jonassen Bering** (aliitwa pia jina la Kirusi: **Ivan Ivanovich Bering**; 1681 - 1741)  alikuwa baharia na mpelelezi kutoka nchini Denmark aliyejiunga na jeshi la majini la Urusi mnamo mwaka 1704. Wakati wa Vita Vikuu vya Kaskazini alijipatia sifa na kupandishwa cheo kuwa kamanda. 

## Msafara wa kwanza wa Kamchatka 
Mnamo mwaka wa 1639 wawindaji Warusi walivuka Bahari Pasifiki kutoka Siberia hadi Amerika ya Kaskazini .  Tsar Peter I wa Urusi aliposikia kuhusu safari hiyo alitaka kuwa na uhakika kuhusu ukweli wake. Mnamo 1724 alituma msafara wa kwanza kwenda Kamchatka (1725-30) ulioongozwa na Bering. Shabaha moja ilikuwa kuona kama Siberia imeunganika na Amerika Kaskazini. Walisafiri kwanza hadi Rasi ya Kamchatka ambapo walijenga meli kwa ajili ya upelelezi. Mnamo 1728 Bering alisafiri kaskazini kwa kutosha ili kugundua kuwa Siberia na Amerika Kaskazini (Alaska) haziunganiki.  Hapo aliona sehemu ya bahari inayotenganisha Asia na Amerika iliyopokea baadaye jina la Mlangobahari wa Bering kwa heshima yake.

## Msafara wa pili wa Kamchatka 
Msafara wa pili wa Kamchatka (1733-43) ilikuwa safari kubwa sana ya kisayansi. Iliongozwa pia na Bering. Msafara huo, ulipokuwa njiani, ulituma makundi madogo ya wapelelezi kwenda pande mbalimbali waliochora kwa mara ya kwanza ramani za pwani za Siberia na Bahari Pasifiki. Bering alituma pia meli hadi Japani na Amerika. Bering mwenyewe alifikia Alaska mnamo 1741. Katika safari ya kurudi ilibidi wasimame kwenye kisiwa kilichopokea baadaye jina la Kisiwa cha Bering. Walipokaa kisiwani karibu nusu ya mabaharia wote walifariki, pamoja na Bering. 

Mnamo 1991, wataalamu wa akiolojia kutoka Denmark walikuta kaburi lake.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1741
Jamii:Waliozaliwa 1681
Jamii:Wapelelezi wa Denmark
Visiwa vya Aleuti

300px|thumb|Ramani ya upinde wa Visiwa vya Aleuti kati ya Alaska na Siberia
**Visiwa vya Aleuti** (kwa Kiingereza: *Aleutian Islands*, kwa lugha ya wazawa: *Tanam Unangaa*) ni safu ya visiwa 150 hivi vyenye asili ya kivolkeno kaskazini mwa Bahari Pasifiki.

Vinaenea kwa kilomita za mraba 17,666 na safu hiyo ina urefu wa kilomita 1900 kutoka Rasi ya Alaska (Marekani) hadi Rasi ya Kamchatka katika Siberia (Urusi). Upinde wa visiwa hivyo unatenganisha Bahari ya Bering na sehemu nyingine ya Bahari Pasifiki.

Mara nyingi hugawiwa katika makundi kama vile (kuanzia Rasi ya Alaska) Fox Islands, Islands of Four Mountains, Andreanof Islands,  Rat Islands, Near Islands upande wa Marekani, halafu Visiwa vya Komandorski upande wa Urusi.

Kila kisiwa ni mlima wa volkeno unaoenea juu ya uso wa bahari. Safu hii imetokea kama sehemu ya pete ya moto ya Pasifiki; hapa bamba la Pasifiki linasukumwa chini ya bamba la Amerika Kaskazini na hivi kusababisha nafasi kwenye koti la dunia inayowezesha joto na magma kupanda juu.

Upande wa Alaska kuna wakazi wasiozidi 8,200 wanaoishi kwenye visiwa 7. Sehemu ya Kirusi huitwa Visiwa vya Kamanda (au Komandorski) yenye wakazi 800 hivi kwenye Kisiwa cha Bering.

## Viungo vya Nje 
* Aleutian Islands, makala katika kamusi elezo ya Oceandots (Kiingereza) 

Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Visiwa vya Alaska
Jamii:Visiwa vya Urusi
Kiseyeye

**Kiseyeye** (pia: **hijabu**; kwa Kiingereza *scurvy*) ni ugonjwa unaosababishwa na uhaba wa vitamini C mwilini. Dalili zake ni pamoja na kutokea kwa madoa kwenye ngozi. Meno yanaanza kuchezacheza na kupotea. Watu wanaweza kutokwa na damu mdomoni na puani. Viungo vya mwili huuma. Mgonjwa atakuwa dhaifu.

Zamani kiseyeye kilikuwa ugonjwa hasa wa mabaharia waliokaa muda mrefu kwenye maji bila kula matunda au chanzo kingine cha vitamini C. Kabla ya kugundua kwamba akiba ya limau ni dawa njema mabaharia wengi walikufa kutokana na kiseyeye.

## Picha za dalili za kiseyeye

File:Scorbutic tongue (cropped).jpg|Vidonda kwenye ulimi kutokana na uhaba wa vitamini C.
File:ASM-30-325-g001.jpg|Alama kwenye ngozi.
File:ASM-30-325-g002.jpg|Kivua chenye shimo (pectus excavatum) inaweza kutokea kwa watoto wanaokosa vitamini kwa muda mrefu.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Magonjwa
Taasisi ya Sanaa na Utamaduni Bagamoyo

**Taasisi ya Sanaa na Utamaduni Bagamoyo** (kwa kifupi *TASUBA*) ni taasisi ya kiserikali ya mafunzo, utafiti na ushauri katika sanaa. Taasisi hiyo ilianzishwa rasmi na serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ikiwa na lengo la kutoa elimu ya sanaa, kutangaza sanaa na utamaduni, kutoa elimu ya kimaadili kwa wasanii, elimu ya filamu na elimu nyingine kwa faida ya jamii na wasanii.

## Historia
TASUBA ilianzishwa rasmi chini ya tangazo namba 30 la wakala wa utendaji ya mwaka 1997  na kutolewa tangazo la serikali namba 220 la mwaka 2007.

Taasisi hiyo ni zao la Chuo cha Sanaa Bagamoyo, kilichoanzishwa mwaka 1962 

## Marejeo
Jamii:Utamaduni
Jamii:Sanaa
Jamii:Wilaya ya Bagamoyo