open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mkoa wa Long An

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Long An katika Vietnam
**Long An** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Tân An. Eneo lake ni 4,491.2  km². Mwaka 2009 wakazi 1,436,066 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Nam Định

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Nam Định katika Vietnam
**Nam Định** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Nam Định. Eneo lake ni 1,669 km². Mwaka 2009 wakazi 1,828,111 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Nghệ An

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Nghệ An katika Vietnam
**Nghệ An** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Vinh. Eneo lake ni 16,487 km². Mwaka 2009 wakazi 2,912,041 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Ninh Bình

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Ninh Bình katika Vietnam
**Ninh Bình** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Hoa Lư. Eneo lake ni 1,400 km². Mwaka 2009 wakazi 898,999 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Kiên Giang

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Kiên Giang katika Vietnam
**Kiên Giang** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Rạch Giá. Eneo lake ni 6,299 km². Mwaka 2009 wakazi 1,688,248 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Kon Tum

thumb|right|260px|Mahali pa Kon Tum katika Vietnam
**Kon Tum** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Kon Tum. Eneo lake ni 9,614.5  km². Mwaka 2009 wakazi 430,133 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Phú Thọ

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Phú Thọ katika Vietnam
**Phú Thọ** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Việt Trì. Eneo lake ni 3,519.6 km². Mwaka 2009 wakazi 1,316,389 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Quảng Nam

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Quảng Nam katika Vietnam
**Quảng Nam** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Tam Kỳ. Eneo lake ni 10,406 km². Mwaka 2009 wakazi 1,422,319 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Sơn La

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Sơn La katika Vietnam
**Sơn La** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Sơn La. Eneo lake ni 14,055 km². Mwaka 2009 wakazi 1,076,055 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Tây Ninh

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Tây Ninh katika Vietnam
**Tây Ninh** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Tây Ninh. Eneo lake ni 4,029.6 km². Mwaka 2009 wakazi 1,066,513 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Thái Nguyên

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Thái Nguyên katika Vietnam
**Thái Nguyên** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Thái Nguyên. Eneo lake ni 3,526.2 km². Mwaka 2010 wakazi 1.131.300 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Thanh Hóa

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Thanh Hóa katika Vietnam
**Thanh Hóa** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Thanh Hóa. Eneo lake ni 11,133.4 km². Mwaka 2009 wakazi 3,400,595 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Thừa Thiên Huế

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Thừa Thiên - Huế katika Vietnam
**Thừa Thiên - Huế** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Huế. Eneo lake ni 5,053.99 km². Mwaka 2009 wakazi 1,087,420 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Tiền Giang

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Tiền Giang katika Vietnam
**Tiền Giang** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Mỹ Tho. Eneo lake ni 2,367 km². Mwaka 2009 wakazi 1,672,271 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Trà Vinh

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Trà Vinh katika Vietnam
**Trà Vinh** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Trà Vinh. Eneo lake ni 2,215.15 km². Mwaka 2009 wakazi 1,003,012 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Sóc Trăng

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Sóc Trăng katika Vietnam
**Sóc Trăng** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Sóc Trăng. Eneo lake ni 3,299.8 km². Mwaka 2009 wakazi 1,292,853 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Tuyên Quang

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Tuyên Quang katika Vietnam
**Tuyên Quang** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Tuyên Quang. Eneo lake ni 5,868 km². Mwaka 2009 wakazi 724,821 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Vĩnh Long

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Vĩnh Long katika Vietnam
**Vĩnh Long** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Vĩnh Long. Eneo lake ni 1,487 km². Mwaka 2009 wakazi 1,024,707 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Vĩnh Phúc

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Vĩnh Phúc katika Vietnam
**Vĩnh Phúc** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Vĩnh Yên. Eneo lake ni 1,371 km². Mwaka 2009 wakazi 999.786 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Mkoa wa Yên Bái

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Yên Bái katika Vietnam
**Yên Bái** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Yên Bái. Eneo lake ni 6,882.9 km². Mwaka 2009 wakazi 740,397 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Hai Phong

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Hai Phong katika Vietnam
**Hải Phòng** ni mji mkubwa wa tatu wa Vietnam. Eneo lake ni 1,507.57 km². Mwaka 2009 wakazi 1,837,173 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Can Tho

260px|thumb|right
thumb|right|260px|Mahali pa Cần Thơ katika Vietnam
**Cần Thơ** ni mji wa Vietnam. Eneo lake ni 1,389.60 km². Mwaka 2009 wakazi 1.188.435 walihesabiwa.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mikoa ya Vietnam
Will Lee

**William** "**Will**" **Lee** (6 Agosti, 1908 hadi 7 Desemba, 1982) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*
Muumba

**Muumba** ni sifa mojawapo ya Mwenyezi Mungu, kutokana na imani ya kwamba ndiye aliyesababisha vyote vianze na vidumu kuwepo. 

Imani hiyo katika Uyahudi na Ukristo inafafanua kwamba Mungu pekee ndiye aliyetokeza viumbe vyote kutoka utovu wa vyote.

Katika dini zisizomsadiki Mungu mmoja tu, kazi ya uumbaji inafikiriwa kutokana na wahusika zaidi ya mmoja.

## Katika Biblia
Kadiri ya Biblia, asili ya uhai wote ni Mwenyezi Mungu. “Hapo mwanzo Mungu aliziumba mbingu na nchi” (Mwa 1:1).

Mungu aliumba vyote kwa kutaka tu, bila kutumia chochote. “Nakusihi, mwanangu, inua macho yako utazame mbingu na nchi, ukaone vitu vyote vilivyomo; fahamu kwamba Mungu hakuviumba kwa vitu vilivyokuwapo. Na ndivyo alivyofanya wanadamu pia” (2Mak 7:28). Anaambiwa: “Najua ya kuwa waweza kufanya mambo yote, na ya kuwa makusudi yako hayawezi kuzuilika” (Ayu 42:2).

Mungu aliumba vyote bila kulazimika, kusudi tu adhihirishe na kushirikisha utukufu wake. “Mbingu zauhubiri utukufu wa Mungu, na anga laitangaza kazi ya mikono yake” (Zab 19:1). “Kwa kuwa vitu vyote vyatoka kwake, viko kwa uweza wake, tena vinarejea kwake. Utukufu una yeye milele. Amina” (Rom 11:36).

Baada ya kuumba, Mungu anazidi kushughulikia viumbe vyake, akividumisha na kuviongoza vyote vifikie lengo alilovipangia. “Ndani yake yeye tunaishi, tunakwenda na kuwa na uhai wetu” (Mdo 17:28). Tunamtegemea pande zote: angetuacha kidogo tungetoweka mara. Yesu alipolaumiwa kwa kuponya watu siku ya pumziko, alijitetea kwamba, “Baba yangu anatenda kazi hata sasa, nami ninatenda kazi” (Yoh 5:17). “Yeye hujishughulisha sana kwa mambo yenu” (1Pet 5:7).

Ikiwa Mungu anatushughulikia, tunapaswa kujiachilia mikononi mwake kwa moyo wa kitoto, tukiwajibika bila mahangaiko yanayowapata watu wasiomjua. “Waangalieni ndege wa angani, ya kwamba hawapandi, wala hawavuni, wala hawakusanyi ghalani; na Baba yenu wa mbinguni huwalisha hao. Ninyi je, si bora kupita hao?” (Math 6:26). “Nawe una nini usichokipokea?” (1Kor 4:7). “Nimrudishie Bwana nini kwa ukarimu wake wote alionitendea?” (Zab 116:12).

Mungu akiwa wema mkuu na mwenye uwezo wote, hakuumba ubaya wowote. Tena kila anapovumilia ule uliosababishwa na viumbe vyenye hiari (malaika na binadamu) anaufanya uzae mema makubwa zaidi kwa njia tusizoweza kuzifahamu vizuri hapa duniani. “Mimi ni Yusufu, ndugu yenu, ambaye mliniuza kwenda Misri. Basi sasa, msihuzunike, wala msiudhike nafsi zenu, kwa kuniuza huku; maana Mungu alinipeleka mbele yenu kuhifadhi maisha ya watu… Nanyi kweli mlinikusudia mabaya, bali Mungu aliyakusudia kuwa mema, ili itokee kuokoa taifa kubwa, kama ilivyo leo” (Mwa 45:4-5; 50:20).

## Viungo vya nje
*God: new evidence – a series of six videos exploring how evidence from cosmic fine tuning points to the reality of a creator God
*John Lennox: Evidence of a Creator in Nature (Oxford University) 
* Muumba
Utovu wa vyote

ya seti tupu katika hisabati.]]
**Utovu wa vyote** ni wazo la falsafa na la teolojia linalojaribu kueleza hali ya kufikirika iliyo kinyume cha ile iliyopo, ambayo ni ya kuwepo vitu vingi katika ulimwengu unaoonekana, mbali na vingine vinavyoweza vikasadikika kuwepo, kama vile roho.

Katika hisabati, hilo linawakilishwa na tarakimu sifuri.

## Viungo vya nje
* *The Nothing That Is*, Robert Kaplan
* *Il Nulla *
* *In Search of a Cyclops*, Fredrick Schermer
* *Zero *, Charles Seife
* *The Hole in the Universe * K. C. Kole

Jamii:Hisabati
Kipular

**Kipular** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Sierra Leone, Senegal na Mali inayozungumzwa na Wapular. Isichanganywe na Kipulaar ambacho huzungumzwa hasa nchini Senegal, Gambia na Mauretania. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kipular nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni mbili na nusu. Pia kuna wasemaji 178,000 nchini Sierra Leone, 150,000 nchini Senegal na 50,000 nchini Mali (1991). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipular iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kipular kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kipular
*lugha ya Kipular katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/fuf

Jamii:Lugha za Guinea
Jamii:Lugha za Sierra Leone
Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Mali
Kitemne

**Kitemne** (au **Kitimne**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sierra Leone inayozungumzwa na Watemne. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitemne imehesabiwa kuwa watu 1,230,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitemne kiko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitemne kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitemne
*lugha ya Kitemne katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tem

Jamii:Lugha za Sierra Leone
Kiyalunka

**Kiyalunka** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Senegal, Sierra Leone na Mali inayozungumzwa na Wayalunka. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiyalunka nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 55,500. Pia kuna wasemaji 30,000 nchini Sierra Leone (2002), 10,000 nchini Senegal (2007) na 9000 nchini Mali (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyalunka iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiyalunka kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiyalunka
*lugha ya Kiyalunka katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/yal

Jamii:Lugha za Guinea
Jamii:Lugha za Sierra Leone
Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Mali
Sipriani mfiadini

ya Mt. Sipriani.]]
**Sipriani** (kwa Kilatini: Thascius Caecilius Cyprianus; 210 hivi - 14 Septemba 258) alikuwa askofu wa Karthago na mwandishi muhimu kati ya Mababu wa Kanisa, ambaye vitabu vyake vya Kilatini viko hadi leo . 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Septemba pamoja na Papa Kornelio kwa kuwa waliungana kushuhudia upendo kwa ukweli ule ambao haukubali kuyumbishwa na ambao wao waliuungama mbele ya Kanisa la Mungu na ulimwengu nyakati za dhuluma .

## Maisha
Alizaliwa mwanzoni mwa karne ya 3 katika eneo la Afrika kaskazini, labda huko Karthago, alipopata elimu na kuwa mhubiri maarufu. 

Baada ya kuongokea Ukristo kwa msaada wa padri Sesili (245), alipata mapema kuwa shemasi, padri akachaguliwa kuwa askofu mwaka 249 na hatimaye akafia dini.

## Maandishi yake
Yanapatikana katika magombo 3 na 4 ya Patrologia Latina.

Kitabu chake muhimu zaidi ni *"De unitate ecclesiae"* (*Umoja wa Kanisa*). Humo aliandika: *"Hawezi kuwa na Mungu kama Baba yule asiye na Kanisa kama mama; . . . asiyekusanya katika Kanisa analitawanya Kanisa la Kristo"* (vi.); *"Hakuna nyumba nyingine kwa waamini isipokuwa Kanisa pekee"* (ix.). 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Marejeo
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 331-336
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 322-323
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 278-279
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 70-71

## Marejeo ya lugha nyingine
*Brent, Allen, editor and translator, "St Cyprian of Carthage: Selected Treatises," St. Vladimir's Seminary Press, 2007, ISBN 0-88141-312-7
*Brent, Allen, editor and translator, "St Cyprian of Carthage: Selected Letters," St. Vladimir's Seminary Press, 2007, ISBN 0-88141-313-5
*Daniel, Robin, "This Holy Seed: Faith, Hope and Love in the Early Churches of North Africa," (Chester, Tamarisk Publications, 2010: from www.opaltrust.org) ISBN 095385634
*Christian Classics Ethereal Library: Cyprian texts
*J.M. Tebes, "Cyprian of Carthage: Christianity and Social World in the 3rd. century", Cuadernos de Teología 19, (2000) 

## Viungo vya nje
**Cyprian and Roman Carthage * by Allen Brent(Cambridge, 2010).
*Pontius the Deacon (Pontius Diaconis), "The Life and Passion of Cyprian, Bishop and Martyr"
*"The Plague of AD 251" 
*Cyprian on the nature of the Church and Papacy by Dom John Chapman 
*Catholic Encyclopedia: *St. Cyprian*
*Works by Cyprian at the IntraText Digital Library, with concordance and frequency lists
*Acta proconsularia S. Cypriani
*Multilanguage Opera Omnia

Jamii:Waliozaliwa 210
Mchai

**Mchai** (*Camellia sinensis*) ni kichaka ambacho majani, na pengine matawi, yake hutumika kutengeneza chai. Spishi hii inatoka Asia ya Mashariki, ya Kusini-Mashariki na ya Kusini, lakini sikuhizi hupandwa mahali pengi pa kanda tropiki na nusutropiki.

## Picha

File:Camellia sinensis USDA.jpg|Kichaka
File:Tea flower.JPG|Ua
File:Tea gains.JPG|Matunda
File:Ac6.jpg|Uchumaji wa mchai
Camellia sinensis MHNT.BOT.2016.12.24.jpg|Camellia sinensis - Museum specimen

Jamii:Mdambi na jamaa
Jamii:Miti ipandwayo
Joe Maggard

**Joseph** "**Joe**" **Maggard** (amezaliwa tar. 8. Desemba, 1955) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Willard Scott

**Willard Herman Scott, Jr.** (amezaliwa tar. 7 Machi 1934) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*
Kibainouk-Gunyaamolo

**Kibainouk-Gunyaamolo** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wabainouk. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibainouk-Gunyaamolo imehesabiwa kuwa watu 6220. Pia kuna wasemaji 26,300 walio wakimbizi au wahamiaji nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibainouk-Gunyaamolo iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibainouk kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibainouk 
*lugha ya Kibainouk katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bcz

Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Gambia
Mpingo

**Mpingo** (*Dalbergia melanoxylon*) ni mti mdogo wenye ubao ulio mweusi kwa ndani ambao hutumika kutengeneza samani, sanamu na vipande vya ala za muziki kama nzumari, filimbi za Wazungu na mirija ya bagpipes. Ubao pia huitwa mpingo. Mara nyingi huitwa abunusi, lakini jina hili si sahihi; hii ni ubao wa mgiriti au mgombe (*Diospyros mespiliformis*).

Ubao huo ni mzito na mgumu sana upande wa ndani na huo ubao mweusi umetafutwa tangu siku za kale. Ubao wa nje una rangi kahawia-njano ni nyepesi na laini hauna thamani sana.

Mpingo una ushahidi katika Biblia kama bidhaa iliyopelekwa kutoka mbali, katika kitabu cha Ezekieli mlango wa 27,5 "mpingo" (הָבְנִים - håvnîm) unatajwa kama bidhaa iliyochukuliwa kutoka mji wa Dedani katika Uarabuni; ilhali mti haujulikani Uarabuni bali ni mti wa Afrika pekee inaonekana ilichukuliwa na Wadedani kutoka upande mwingine wa Bahari ya Shamu.

Mpingo wa *Dalbergia melanoxylon* ni mti wa Afrika ambao ni tofauti na mpingo wa Kihindi wa jenasi *Diospyros*. Zamani aina hizi mbili zilichanganywa na hii inaonekana kutokana na jina "ebony" katika lugha ya Kiingereza kwa mpingo wa Kihindi ingawa neno hili linatokana na Kimisri cha kale *hbny* na Kigiriki ἔβενος (ebenos). Neno hili la Wamisri wa Kale lilitaja ubao wa mpingo wa *Dalbergia melanoxylon* jinsi unavyopatikana katika makaburi ya Misri ya Kale.

Ubao wa mpingo hutafutwa sana hadi leo kwa hiyo miti inakatwa mno ni mti unaohatarishwa. Katika Tanganyika wakoloni Wajerumani walianza kuvuna mpingo kwa kiasi kikubwa na Waingereza waliendelea kuvuna miti mingi. Tangu miaka ya 1980 mti ulionekana uko hatarini ya kupotea na serikali ya Tanzania ilikataa kuuuza nje. Hata hivyo mahitaji ya wachongaji wa ubao kwa ajili soko la utalii yaliendelea kusababisha kukatwa kwa miti mingi na siku hizi miti mikubwa imekuwa haba sana. Kama mavuno ya ubao unaweza kubanwa zaidi wataalamu wanaona nafasi nzuri ya kupoa kwa mpingo.

## Marejeo
Jamii:Mharagwe na jamaa
Jamii:Ubao
Jamii:Mimea ya Biblia
Rose Marie

**Rose Marie Mazzetta** (amezaliwa tar. 15 Agosti 1923 – 28 Desemba 2017) alikuwa mwimbaji, mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Marie, Rose
Marie, Rose
Marie, Rose
Phyllis Diller

**Phyllis Ada Driver** (17 Julai, 1917 hadi 20 Agosti, 2012) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Maksai aktiki

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Maksai aktiki** (pia huitwa **Maksai maski** kutoka jina la Kiingereza "muskox"; Kisayansi: *Ovibos moschatus*) ni mnyama wa Aktiki wa jenasi *Ovibos* mwenye manyoya mengi na harufu ya maski. Maksai aktiki wanaishi maeneo ya Aktiki ya Kanada na Grinlandi, na pia nchini mwa Uswidi, Siberia na Norwe.

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Karen Disher

**Karen Disher** (alizaliwa 7 Agosti 1972) ni msanii wa kuchora kwa filamu kutoka nchini Marekani.

## Kazi 
Karen Disher alisoma elimu ya jadi ya katuni na roboti 2D katika Shule ya Sanaa ya NYU's. Baada ya kuhitimu, alijiunga na runinga ya MTV kama msanii wa mpangilio kwenye kipindi cha "Beavis and Butt-head". Kisha akabuni wahusika wakuu na alikuwa mkurugenzi anayesimamia safu iyo" Daria*. Wakati huohuo, alisimamia vipengee vya runinga vya safu hiyo, * Is It Fall Yet? "Mwaka 2000 na ufuatiliaji" Is It College Yet? * Mnamo mwaka 2002. 

Kisha akajiunga na Blue Sky Studios, ambapo alifanya kazi kama msanii wa hadithi kwenye filamu nyingi za uhuishaji, pamoja na * Robots (filamu ya 2005) | Robots *, "Ice Age: The Meltdown, *, ”Horton anasikia nani! (filamu) | Horton Amsikia Nani! *, * Ice Age: Dawn of the Dinosaurs *, * The Peanuts Movie *, na * Ferdinand ". Alikuwa pia mkuu wa hadithi juu ya "Rio (filamu ya 2011) | Rio", na kuelekeza filamu fupi ya vibonzo "Surviving Sid" na televisheni maalum * Ice Age: A Mammoth Christmas *, zote mbili ni sehemu ya * Ice Age (franchise) | Ice Age * franchise. Mbali na kupiga hadithi na kuongoza, alitoa sauti yake kwa wahusika wengine wadogo kwenye filamu alizofanya kazi, haswa kwa Scratte katika "Ice Age: Dawn of the Dinosaurs" Ice Age: Dawn of the Dinosaurs - Production 

### Runinga
### Michezo ya Video
## Maisha ya binafsi 
Mnamo mwaka 2001, Disher aliolewa na Robert Todd Partington, wakati huo ni msimamizi wa picha za kompyuta na teknolojia za uhuishaji za Mitandao ya MTV. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Arts and Feminism 2023
King Moody

thumb|Picha iliyopigwa ya King Moody kama Nahodha wa spacecraft katika Vijana kutoka Nafasi ya nje (1959)

**Robert** "**King**" **Moody** (6 Desemba, 1929 - 7 Februari, 2001) alikuwa mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Brian George

**Brian George** (amezaliwa tar. 1 Julai 1952) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Kibayot

**Kibayot** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal na Guinea-Bisau inayozungumzwa na Wabayot. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibayot nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 16,100. Pia kuna wasemaji 2190 nchini guinea-Bisau. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibayot iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kibayot kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibayot 
*lugha ya Kibayot katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bda

Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Guinea-Bisau
Quinton Flynn

**Quinton Joseph Flynn** (amezaliwa tar. 10 Oktoba, 1964) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Kijola-Kasa

**Kijola-Kasa** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal inayozungumzwa na Wajola. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kijola-Kasa nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 45,100. Pia kuna wasemaji wengine nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijola-Kasa iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kikasa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikasa 
*lugha ya Kikasa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/csk

Jamii:Lugha za Senegal
Buddy Hackett

**Leonard Hacker** (31 Agosti, 1924 - 30 Juni, 2003) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Waliofariki 2003
Kimaninkakan-Magharibi

**Kimaninkakan-Magharibi** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal, Mali na Gambia inayozungumzwa na Wamalinke. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimaninkakan-Magharibi nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 422,000. Pia kuna wasemaji 100,000 nchini Mali na 3300 nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaninkakan-Magharibi iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimaninkakan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimaninkakan 
*lugha ya Kimaninkakan katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mlq

Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Gambia
Kibalanta-Kentohe

**Kibalanta-Kentohe** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau na Gambia inayozungumzwa na Wabalanta. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibalanta-Kentohe nchini Guinea-Bisau imehesabiwa kuwa watu 397,000. Pia kuna wasemaji 26,000 katika nchi nyingine za jirani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibalanta-Kentohe iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kibalanta kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibalanta 
*lugha ya Kibalanta katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ble

Jamii:Lugha za Guinea-Bisau
Kixasonga

**Kixasonga** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali, Senegal na Gambia inayozungumzwa na Wakasonke. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kixasonga nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 120,000. Pia kuna wasemaji 9000 nchini Senegal na wengine nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kixasonga iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kixasonga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kixasonga
*lugha ya Kixasonga katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kao

Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Gambia
Ellen DeGeneres

**Ellen Lee DeGeneres** (amezaliwa 26 Januari 1958) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani. Maarufu kwa kipindi chake cha mazungumzo kinachokwenda kwa jina la Ellen Show, ni mama wa kwanza katika tasnia ya vipindi vya mazungumzo kujitokeza hadharani na kusema kwamba yeye anapenda mahusiano ya jinsia moja. Hatua hii ilipelekea kufukuzwa katika nyumba aliyokuwa anaishi na baba yake mzazi kwa kuhofia kuambukiza tabia hiyo mbaya kwa ndugu zake wa kike wengine wawili waliozaliwa baba mmoja lakini mama tofauti. Wengi walihisi huenda mama wa kufikia alitia fitina kati yake na baba yake ili aondoke, jambo ambalo lilimuumiza Ellen lakini hatimaye aliyamaliza hayo. 

Kwa mara ya kwanza aliuonesha umma wa watu wa Marekani kwamba yeye ni mpenzi wa mahusiano ya jinsia moja katika mfululizo wa TV wa Ellen uliokuwa unarushwa na TV ya ABC katika kisa maarufu "The Puppy Episode" kilichorushwa hewani tarehe 30 Aprili 1997. Kisa hicho kinamuelezea Ellen Morgan ana mahusiano na mwanamke mwenzake ambaye wakati huo alikuwa Laura Dern; kwa pamoja walipata tabu sana katika kazi zao za uigizaji, kazi zilipotea na wakaanza upya. Walitengwa na watu wengi, makundi mbalimbali wanaopinga mahusiano ya jinsia moja. Ilichukua muda sana hadi Ellen na mwenzake kurudi tena katika soko. Mwezi wa Agosti 2008, baada ya sheria ya kukinga ndoa za jinsia moja kuondolewa jijini Los Angeles, Ellen na Portia walioana rasmi kuwa mke na mke.

Mbali na vipindi vya TV na kadhalika, Ellen vilevile ni mwandishi wa vitabu mbalimbali, kama vile:
* 
* 
* 
* 

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Kibaga-Binari

**Kibaga-Binari** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea inayozungumzwa na Wabaga. Idadi ya wasemaji wa Kibaga-Binari imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaga-Binari iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibinari kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibinari 
*lugha ya Kibinari katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bcg

Jamii:Lugha za Guinea
Kibaga-Kaloum

**Kibaga-Kaloum** ilikuwa lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea iliyozungumzwa na Wabaga. Wasemaji wa Kibaga-Kaloum waliacha lugha yao na kuzungumza Kisusu badala yake. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaga-Kaloum iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikaloum kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikaloum 
*lugha ya Kikaloum katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bqf

Jamii:Lugha za Guinea
Kimaninka-Sankaran

**Kimaninka-Sankaran** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea inayozungumzwa na Wamaninka. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisankaran imehesabiwa kuwa watu 77,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisankaran iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisankaran kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisankaran 
*lugha ya Kisankaran katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/msc

Jamii:Lugha za Guinea
Kibangi-Me

**Kibangi-Me** ni lugha nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibangi-Me imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibangi-Me hakifanani na lugha nyingine kwa hiyo haiwezekani kusema iko katika kundi au familia gani ya lugha.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibangi-Me kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibangi-Me 
*lugha ya Kibangi-Me katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/dba

Jamii:Lugha za Mali
Kibobo-Madare-Kaskazini

**Kibobo-Madare-Kaskazini** (au **Kikonabere**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso na Mali inayozungumzwa na Wabobo. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibobo-Madare-Kaskazini nchini Burkina Faso imehesabiwa kuwa watu 35,000. Pia kuna wasemaji 25,000 nchini Mali. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibobo-Madare-Kaskazini iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kibobo-Madare kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibobo-Madare 
*lugha ya Kibobo-Madare katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bbo

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Mali
Kibomu

**Kibomu** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali na Burkina Faso inayozungumzwa na Wabomu. Mwaka wa 1976 idadi ya wasemaji wa Kibomu nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 102,000. Pia kuna wasemaji 56,000 nchini Burkina. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibomu iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kibomu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibomu 
*lugha ya Kibomu katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bmq

Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Kibozo-Hainyaxo

**Kibozo-Hainyaxo** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wabozo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibozo-Hainyaxo imehesabiwa kuwa watu 118,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibozo-Hainyaxo iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihainyaxo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihainyaxo 
*lugha ya Kihainyaxo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bzx

Jamii:Lugha za Mali
Kidogon, Ana Tinga

**Kidogon (Ana Tinga)** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kiana-Tinga imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiana-Tinga iko katika kundi la Kidogon.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiana Tinga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiana Tinga 
*lugha ya Kiana Tinga katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/dti

Jamii:Lugha za Mali
Kidogon, Bondum Dom

**Kibondum-Dom** (au **Kibondum**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibondum imehesabiwa kuwa watu 24,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibondum iko katika kundi la Kidogon.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibondum kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibondum 
*lugha ya Kibondum katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/dbu

Jamii:Lugha za Mali
Kiyanda

Jina la **Kiyanda** hurejea lugha mbili tofauti:

*lugha ya Kiyanda nchini Australia;
*lugha ya Kiyanda nchini Mali.
Kidogon-Jamsay

**Kijamsay** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wadogon. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kijamsay iko katika kundi la Kidogon.

Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kijamsay nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 130,000. Pia kuna wasemaji nchini Burkina Faso ambao idadi yao haijulikani. 

## Viungo vya nje
*lugha ya Kijamsay kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kijamsay 
*lugha ya Kijamsay katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/djm

Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Kifulfulde-Maasina

**Kifulfulde-Maasina** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wafulfulde. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Maasina nchini Mali imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Pia kuna wasemaji 7300 nchini Ghana na wasemaji 1200 nchini Cote d'Ivoire. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifulfulde-Maasina iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kimaasina kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimaasina 
*lugha ya Kimaasina katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ffm

Jamii:Lugha za Mali
Kikoromfe

**Kikoromfe** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso na Mali inayozungumzwa na Wakoromfe. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikoromfe nchini Burkina imehesabiwa kuwa watu 196,000. Pia kuna wasemaji 2000 nchini Mali. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoromfe iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kikoromfe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikoromfe
*lugha ya Kikoromfe katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kfz

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Mali
Kisenoufo-Mamara

**Kisenoufo-Mamara** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wasenoufo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimamara imehesabiwa kuwa watu 738,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimamara iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimamara kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimamara
*lugha ya Kimamara katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/myk

Jamii:Lugha za Mali
Kisenoufo-Supyire

**Kisenoufo-Supyire** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wasenoufo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisupyire imehesabiwa kuwa watu 350,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisupyire iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisupyire kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisupyire
*lugha ya Kisupyire katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/spp

Jamii:Lugha za Mali
Kisenoufo-Syenara

**Kisenoufo-Syenara** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wasenoufo. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisyenara imehesabiwa kuwa watu 137,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisyenara iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisyenara kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisyenara
*lugha ya Kisyenara katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/shz

Jamii:Lugha za Mali
Kikoyra-Chiini

**Kikoyra-Chiini** ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Mali inayozungumzwa na Wasonghay. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kikoyra-Chiini imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoyra-Chiini iko katika kundi la Kisonghay.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kijoyra kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikoyra 
*lugha ya Kikoyra katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/khq

Jamii:Lugha za Mali
Mindanao

thumbnail|Picha ya ramani kuonesha eneo la Mindanao
thumbnail|Wavuvi wa Mindanao
**Mindanao** ni kisiwa kikubwa cha pili katika Ufilipino ambayo ni nchi ya visiwa. Eneo la visiwa ni km² 97,530. Kuna wakazi milioni 22. Mji mkubwa ni Davao yenye wakazi milioni 1.5.

Jina hili latumiwa pia kutaja kundi la visiwa vya Ufilipino linayojumlisha kisiwa kikubwa cha Mindanao pamoja na funguvisiwa la Sulu.

## Jiografia 
Mindanao ni kisiwa ambacho kipo mashariki kabisa mwa eneo la Ufilipino na karibu zaidi na Borneo. 

Asili ya kisiwa hiki kama Ufilipino wote ni ya kivolkeno; ni sehemu ya milima ya kivolkeno iliyokua kuanzia vilindi vya bahari juu ya "pete ya moto" kando ya bamba la Pasifiki. 

Uso wa Mindanao ni ufuatano wa safu za milima na mabonde kati yake. Magma na majivu ya kivolkeno vilijaza mabonde kadhaa na kuwa nyanda za juu zenye sehemu za tambarare. Pwani huwa pia vipande vya tambarare vinavyokatwakatwa na milima inayoelekea hadi baharini.

Mlima mkubwa ni Apo unaofikia kimo cha mita 2,954, ni pia mlima mkubwa wa Ufilipino. 

Kuna malighafi nyingi ambazo hajakutumiwa kiuchumi kutokana na ugumu wa mawasiliano na hali ya kisiasa kisiwani hasa uhaba wa usalama kutokana na uasi wa wakazi Waislamu dhidi ya serikali.

## Wakazi 
Wakazi wanatumia lugha mbalimbali. Watu wa kusini mwa kisiwa ni zaidi Waislamu walio theluthi 1 ya wakazi wa Mindanao. Sehemu kubwa zaidi ya 60% ni Wakristo, hasa Wakatoliki. Vikundi vidogo vilitunza dini na tamaduni asilia.

Jamii:Visiwa vya Ufilipino
Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Kibwamu-Cwi

**Kibwamu-Cwi** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso inayozungumzwa na Wabuamu. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibwamu-Cwi imehesabiwa kuwa watu 24,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibwamu-Cwi iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kicwi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kicwi 
*lugha ya Kicwi katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bwy

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Kitamasheq

**Kitamasheq** ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Mali na Burkina Faso inayozungumzwa na Waberber. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitamasheq nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 250,000. Pia kuna wasemaji 31,200 nchini Burkina na wengine nchini Algeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitamasheq iko katika kundi la Kiberber.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitamasheq kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitamasheq
*lugha ya Kitamasheq katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/taq

Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Kibirifor-Malba

**Kibirifor-Malba** (au **Kibirifor-Kaskazini**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso na Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wabirifor. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kibirifor-Malba nchini Burkina imehesabiwa kuwa watu 108,000. Idadi ya wasemaji nchini Cote d'Ivoire haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibirifor iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalba kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalba 
*lugha ya Kimalba katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bfo

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kijalkunan

**Kijalkunan** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso inayozungumzwa na Wajalkunan. 
Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kijalkunan iko katika kundi la lugha za Kimande.

Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kijalkunan imehesabiwa kuwa watu 500 tu. 

## Viungo vya nje
*lugha ya Kijalkunan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kijalkunan 
*lugha ya Kijalkunan katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bxl

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Azad

**Azad Azadpour** (amezaliwa 1 Januari 1974) ni rapa kutoka nchini Ujerumani. Ana asili ya Kikurdi, lakini shughuli zake anafanyia mjini Frankfurt am Main.

Aliwasili nchini Ujerumani akiwa mtoto mdogo wa umri wa miaka 10 - akitokea Iran, alipenda sana hip hop, rap, beatboxing na graffiti. Mwaka wa 1988 amejiunga na D-Flame (Daniel Kretschmer), A-Bomb, na Combad kwenye **Cold-N-Locco**. Bendi hiyo ilibadilishwa jina mnamo mwaka wa 1990 na kuwa Asiatic Warriors na kuanza kuchanganya manyimbo yao kwa lugha ya Kijerumani, Kiingereza, Kiajemi na Kikurdishi na kupata umaarufu kabambe kwa kuingia mkataba na studio ya Ruff'n'Raw na EP *Told Ya!*. Tofauti za kindani baina ya wanachama wa Asiatic Warriors imepelekea kundi kuvunjika.

## Diskografia 
### Albamu 
### Single zake 
## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Azad Official website 
*Bozz Music Official website 

Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Ujerumani
Bass Sultan Hengzt

**Fabio Ferzan Cataldi** (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama **Bass Sultan Hengzt**; amezaliwa 14 Agosti 1981) ni rapa kutoka nchini Ujerumani. Ana asili ya Kituruki/Kiitalia.

Tangu mwaka wa 2001, aliingia mkataba na studio ya I Luv Money Records akiwa kama mwanachama wa kundi la rap lililokuwa linachipukia Berlins Most Wanted (BMW) ambamo alifanya kazi pamoja na Bushido na King Orgasmus One. Ilivyofika mwaka wa 2003, akatoa albamu yake ya kwanza ya kujitegemea iliyokwenda kwa jina la *Rap braucht kein Abitur*, 2004 akatoa albamu iliyokwenda kwa jina la *Bezirk zu Bezirk* akiwa na MC Bogy. 

## Viungo vya nje 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Ujerumani
Kiliguria

**Kiliguria** ni mojawapo kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya inayozungumzwa na watu 450,000 hivi hasa Italia Kaskazini Magharibi, lakini pia Monako, Ufaransa na kokote walikohamia watu kutoka eneo hilo asili, k.mf. Argentina.

Kihistoria asili yake ni lugha ya Kilatini, hivyo inahesabiwa kati ya lugha za Kirumi. 

## Viungo vya nje 
*ACADÉMIA LIGÙSTICA DO BRÉNNO (Kiliguria)
*Official Orthography and Alphabet (Kiliguria)
*makala za OLAC kuhusu Kiliguria 
*lugha ya Kiliguria katika Glottolog
* Ethnologue
*A Compagna 
*GENOVÉS.com.ar - Ligurian language & culture, literature, photos and resources to learn Ligurian  
*GENOVÉS.com.ar  
*Kiliguria: mashairi 
*Firefox Kiliguria

Jamii:Lugha za Italia
Jamii:Lugha za Kirumi
Kikaraboro-Mashariki

**Kikaraboro-Mashariki** (au **Kikar**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso na Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wakaraboro. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikar nchini Burkina imehesabiwa kuwa watu 35,000. Pia kuna wasemaji 5610 nchini Cote d'Ivoire. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikar iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikaraboro kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikaraboro
*lugha ya Kikaraboro katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/xrb

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Jumatano ya Majivu

**Jumatano ya Majivu**, katika kalenda ya mwaka wa Kanisa la Magharibi, ni siku ya kwanza ya kwaresima, walau kwa madhehebu mengi (katika liturujia ya Milano Kwaresima inaanza Jumapili inayofuata, hivyo majivu yanapakwa siku hiyo, si Jumatano). 

## Jina
Jina linatokana na desturi katika Kanisa Katoliki ya kumpaka mtu majivu kichwani pamoja na kumtamkia maneno ya kumhimiza afanye toba inavyotakiwa na kipindi hicho cha liturujia kinachoandaa Pasaka. Desturi hiyo inatokana na matumizi ya tangu amani za majivu kwa ajili ya kuonyesha huzuni au toba. 

## Majivu katika Biblia
Tamari alipobakwa na kaka yake, alijimwagia majivu kichwani, akararua nguo yake akaficha uso wake mikononi mwake akilia hadharani (2 Sam 13:19). 

Nabii Yeremia alipohimiza toba, alisema: "Binti wa watu wangu, jivike gunia, jizungushe majivuni" (Yer 6:26). 

Ayubu alipotokewa na Mungu alimjibu: "Nilikuwa nimesikia habari zako, lakini sasa nimekuona. Ndiyo sababu najichukia na kutubu katika mavumbi na majivu" (Ayu 42:5–6). 

Kitabu cha Yona (Yon 3:6) inasimulia kwamba baada ya nabii huyo kutisha wakazi wa Ninawi, wao walifunga chakula na maji pamoja na kuvaa majivu na magunia. Hapo Mwenyezi Mungu aliwasamehe. Mwanahistoria Eusebi wa Kaisarea (260/265 - 339/340) alisimulia jinsi mwasi aliyetubu alivyojimwagia majibu wakati wa kumuomba Papa Zefirino amrudishe kwenye ushirika wa Kanisa.

Kufikia mwisho wa karne ya 10 huko Ulaya Magharibi majivu yalikuwa yakitumika kuanza mfungo wa Kwaresima. Mwaka 1091 Papa Urban II alieneza utaratibu huo kwa Kanisa la Roma. Muda mfupi baadaye siku hiyo ikaanza kuitwa na vitabu vya liturujia "Feria Quarta Cinerum" (yaani Jumatano ya Majivu)."
, Brooklyn Museum.]]
## Mfungo
Kwa kawaida siku hiyo unaanza mfungo wa siku 40 kabla ya sherehe ya Pasaka. Kipindi hicho kinatunza kumbukumbu ya Yesu kufunga chakula siku arubaini jangwani baada ya kubatizwa na Yohane Mbatizaji na kabla ya kuanza utume wake mwenyewe.

## Tarehe 
 wa Polandi wa mwaka 1881 ukimuonyesha padri akimwaga majivu kichwani namna iliyozoeleka katika nchi hiyo, Italia, Hispania na sehemu za Amerika ya Kilatini.]]
Tarehe ya Jumatano ya Majivu hutegemea ile ya Pasaka. Ni siku ya kufunga ya 40 kabla ya Pasaka; ilhali katika desturi hii siku za Jumapili hakuna kufunga, ni siku ya 46 kabla ya sikukuu, maana kuna Jumapili 6 ndani ya Kwaresima.  

Tarehe ya mapema inayowezekana ni 4 Februari, tarehe ya mwisho inayoweza kutokea ni 10 Machi.

## Filamu
**Ash Wednesday (1958 film)*
**Ash Wednesday (1973 film)*
**Ash Wednesday (2002 film)*

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 33

## Viungo vya nje 
* A Roman Catholic Ash Wednesday Service
* An Episcopal Ash Wednesday Service
* The Text This Week: Ash Wednesday
* Upper Room Ministries: Biblical Significance of Ash Wednesday 
* Dates of Ash Wednesday from 1583–9999 
* Lent: Ash Wednesday – All Saints' King's Lynn 

Jamii:Liturujia
Kugeuka sura

ya Kugeuka sura, Monasteri ya Mt. Katerina, Mlima Sinai, Misri.]]
 wa Kugeuka sura katika Injili ya Marko, 1300.]]
 wa karne ya 12.]]
, 1594: wanaoonekana pamoja na Yesu ni Eliya, Musa na Mitume wa Yesu watatu.]]
, 1824.]]

 juu ya Mlima Tabor, Israeli, unaohesabiwa na wengi kuwa mahali pa tukio.]]
**Yesu kugeuka sura** ni sikukuu ya liturujia ya Ukristo inayoadhimisha fumbo la maisha ya Yesu linalosimuliwa katika Agano Jipya

Hivyo Wakristo wanaona tukio hilo kama dhihirisho la Mwana pekee wa Mungu, mpendwa wa Baba wa milele, lililokusudiwa kuonyesha hadi miisho ya dunia kwamba hali duni ya binadamu aliyoitwaa imekombolewa kwa neema na kwamba jinsi ilivyoumbwa kwa mfano wa Mungu, sasa imeumbwa upya katika Kristo baada ya uharibifu uliosababishwa na Adamu .

Tukio linaheshimiwa hasa na Ukristo wa Mashariki na wamonaki wanaoliona mwaliko wa kutazama utukufu wa Mungu uliofichama katika malimwengu, kumbe kwa sala unadhihirika kwa macho ya imani.

Fumbo hilo linaadhimishwa kila mwaka kama sikukuu tarehe 6 Agosti. Pia linazingatiwa katika Rozari kama tendo la nne la mwanga.

## Picha
### Ukristo wa Mashariki

File:Icon of transfiguration (Spaso-Preobrazhensky Monastery, Yaroslavl).jpg|Picha takatifu huko Yaroslavl, Russia, 1516
File:Preobrazhenie.jpg|Shule ya Novgorod, karne ya 15
File:Preobrazhenie.jpeg|Theofane Mgiriki, karne ya 15
File:Andrey Ivanov 006.jpg|Picha takatifu iliyochorwa na Andrey Ivanov, 1807

### Ukristo wa Magharibi

File:Giovanni bellini, trasfigurazione di napoli 01.jpg|Giovanni Bellini, 1490 hivi
File:Pietro Perugino cat52c.jpg|Pietro Perugino, 1500 hivi
File:Transfiguration Raphael.jpg|Raphael, 1520 hivi
File:Gherardi, Cristofano - Transfiguration - 1555.jpg|Cristofano Gherardi, 1555

### Makanisa na monasteri

Image:Ortodosse107.jpg|Mnara wa kengele wa monasteri ya Kiorthodoksi juu ya Mlima Tabor
File:Basilika at Tabor.jpg|Basilika la Kugeuka sura, Mlima Tabor
File:Basilique Transfiguation Thabor.jpg|Basilika hiyohiyo tena
File:Cimiter Fransesc079.jpg|Shamba la Mungu la Wafransisko juu ya Mlima Tabor

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 268-271
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 269-270
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 229-231
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 62

## Viungo vya nje
* "The Transfiguration of Our Lord", ''Butler's Lives of the Saints''
* 
* The Mountain of the Transfiguration  by Michele Piccirillo
* Pope Benedict XVI on Transfiguration of Jesus
* The Holy Transfiguration of our Lord God and Savior Jesus Christ Orthodox icon and synaxarion

Jamii:Miujiza ya Yesu
Jamii:Rozari
Mapouka

**Mapouka** (pia inajulikana kwa jina la **Macouka**) ni ngoma ya dansi ya kimila ambayo inatokea katika eneo la Dabou huko mjini kusini-mashariki mwa nchi ya Côte d'Ivoire. Wakati mwingine ngoma hii huchezwa pia wakati wa sherehe za kidini. Pia inajulikana kwa jina la "La danse du fessier" au "dansi ya kinyumenyume".

Dansi hii huwa na koreografia yenye mtawasha wa kimahaba hakuna tena mfano. Dansi hii hasa uhusisha wanawake wakitingisha matako yao, nginjanginja, huku wakiyalekeza upande wa watazamaji wao. Katika miaka ya 1980, wasanii wengi wa Ivory Coast walijaribu kuupatia umaarufu mtindo huu, lakini hawakufanikiwa kabisa. Miongoni mwa makundi yaliyowahi kupata umaarufu ni pamoja na Tueuses de Mapouka.

Kuna aina mbili ya dansi hii, ile ya awali na ya hii ya kisasa. Dansi ya kisasa huchezwa na vijana wadogo ambao wengi wametia chumvi kupindukia hadi kuonekana kama sivyo inavyotakiwa ichezwe kulingana na pendekezo la chimbuko la ngoma hii.

Mwaka wa 1998, serikali ya Côte d'Ivoire imeamua kukataza kabisa utumbuizaji wake katika umma. Ni mwiko kufanya mbele ya hadhara, na kwa kufuatia ukatazaji huu umepelekea dansi hii kukua kwa kasi kimataifa, hasa katika nchi za Jangwa la Sahara na mataifa mengine ya magharibi yenye idadi kuwa ya wasemaji wa Kifaransa.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Afrika
Jamii:Muziki wa dansi
Jamii:Cote d'Ivoire