open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bunge

.]]
 ni Bunge la Ufalme wa Muungano.]]
**Bunge** ni chombo cha kutunga sheria na pia ni mmoja wa mihimili mitatu inayounda mfumo wa utawala kulingana na mgawanyo wa madaraka katika dola. Mihimili mingine ni mahakama na serikali. 

Bunge ni chombo kinachotokana na mfumo wa utawala wa Westminster, ambao umerithiwa na nchi nyingi duniani kutoka Uingereza. Kutokana na mfumo huo kuenea, mara nyingi Bunge la Uingereza huitwa "Mama wa Bunge" duniani. 

Bunge la kwanza nchini Uingereza liliundwa wakati wa utawala wa Mfalme Henri III katika karne ya 13. Bunge hilo lina sehemu mbili, Bunge la Makabwela na Bunge la Mabwanyeye. 

Katika nchi nyingi zinazofuata mfumo wa Westminster, Waziri Mkuu huwa ndio kiongozi mkuu wa serikali bungeni.

Shughuli za bunge husimamiwa na mbunge aliyechaguliwa kama mwenyekiti, rais au spika wa bunge.

Kuna aina mbili za bunge:
* Bunge la "chumba kimoja" ambako wawakilishi wote wa wananchi hukaa na kufanya maazimio pamoja
* Bunge la "vyumba viwili" ambako kitengo kikubwa zaidi kina kazi ya kutunga sheria na wabunge wake huchaguliwa moja kwa moja na wananchi katika majimbo ya uchaguzi yanayotakiwa kuwa takriban na idadi ya wapiga kura sawa. Kitengo kingine mara nyingi huitwa "senati" au "chumba cha juu" kwa kawaida ni kidogo zaidi, wabunge wake huchaguliwa ama na wawakilishi wa mikoa au majimbo au wanateuliwa pia kufuatana na kanuni za katiba (k.m. kwa shabaha ya kuwakilisha makundi maalumu katika jamii) na madaraka yake kwa kawaida ni madogo lakini inathibitisha au kukataa sheria zilizoamuliwa na bunge la kwanza; lakini hapa kuna tofauti nyingi kati ya nchi na nchi.

## Mabunge ya Afrika 
* Orodha ya Wabunge wa Tanzania

## Ona pia
* Bunge la Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*  Bunge la Tanzania 
*  Bunge la Afrika Kusini

* Bunge la Umoja wa Afrika 

*  Bunge la Ghana
*  Bunge la Uingereza 
*  Bunge la Ulaya 

*
Jamii:Siasa
Jamii:Sheria
Katiba

inayomwonyesha rais wa kwanza wa Marekani George Washington katika baraza la katiba la mwaka 1787 lililofanyika huko Marekani kwa mara ya kwanza.]]
**Katiba** ni sheria au kanuni zinazoaInisha jinsi ambavyo nchi, chama, au shirika vitakavyoendesha shuguli zao. 

Kwa upande wa nchi, katiba ni sheria mama inayoainisha misingi mikuu ya kisiasa na kuonyesha madaraka na majukumu ya serikali. Katiba za nchi pia huainisha haki za msingi za wananchi.

Kuna aina kuu mbili za Katiba ambazo ni:
*(a) Katiba isiyo ya maandishi (ya kimapokeo)
*(b) Katiba ya maandishi. 

Katiba ya India ndiyo katiba ndefu kuliko katiba yoyote duniani.

## Tazama pia
* Katiba ya Kenya

Jamii:Siasa
Jamii:Sheria
Bombwe (sanaa)

thumb|Mikono iliyo pakwa hina
**Bombwe** ni sanaa ya urembo wa kuchora mwilini, kama kuchora kwa hina na kuchora kwa piko, sanaa hii hutumika zaidi na wanawake.

## Tanbihi
Jamii:Sanaa
Jamii:Utamaduni
Desemba

**Desemba** ni mwezi wa kumi na mbili katika kalenda ya Gregori na ni kati ya miezi saba katika kalenda hiyo yenye siku 31. 

Tarehe 21 ya mwezi huo wa Desemba (katika miaka mingine inawezekana kuwa tarehe 20 au 22) ni siku ya solistasi ya Kusini (kutoka Kiingereza solstice), yaani wakati Jua linapokuwa kusini kabisa mwa Ikweta.

Neno Desemba limetokana na neno la Kilatini "decem" linalomaanisha "kumi." Desemba ulikuwa ni mwezi wa kumi katika kalenda ya Kirumi.

Jamii:Miezi
Jamii:Kalenda
Mmea

thumb|Aina mbalimbali za mimea.
**Mimea** (kwa Kiingereza: "plants", kutoka Kilatini "Plantae") ni moja kati ya makundi ya viumbe hai duniani likijumuisha miti, maua, mitishamba na kadhalika. Kuna zaidi ya aina 300,000 ya mimea.

Sayansi inayochunguza mimea huitwa botania ambayo ni kitengo cha biolojia. Kwenye uainishaji wa kisayansi mimea hujumlishwa katika himaya ya plantae kwenye milki ya Eukaryota (viumbehai vyenye kiini cha seli na utando wa seli).

Kwa hiyo mimea huwa na utando wa seli wenye selulosi. Mmea unapata sehemu kubwa ya nishati kutoka nuru ya jua kwa njia ya usanisinuru, yaani hujilisha kwa msaada wa nuru. Ndani ya majani ya mimea kuna klorofili, dutu ya rangi ya kijani, inayofanya kazi ya kupokea nuru na kupitisha nishati yake kwa sehemu nyingine ya mmea ambamo inatumiwa kujenga molekuli zinazotunza nishati kwa njia ya kikemia na kutumiwa katika metaboli ya mwili.

Mimea kadhaa imepoteza uwezo wa kutengeneza klorofili ya kutosha, hivyo inajipatia nishati kama vimelea kutoka kwa mimea au viumbehai wengine.

Mimea mingi inazaa kwa njia ya jinsia, yaani kwa kuunganisha seli za kiume na kike; mara nyingi viungo vya kiume na vya kike vinapatikana ndani ya mmea mmoja. Kuna pia mimea inayozaa kwa njia isiyo ya kijinsia, kwa mfano kwa kuotesha mzizi wa hewani ambao unaingia ardhini na kuendelea kama mmea wa pekee.

Mimea ni msingi muhimu kwa viumbehai wengine duniani kwa sababu sehemu kubwa ya oksijeni katika angahewa ya dunia inatengenezwa na mimea.. 

Mimea inatoa chakula kwa binadamu kama vile nafaka, matunda na mboga za majani, pia lishe kwa wanyama wa kufugwa.

## Picha 

File:Borassus flabellifer.jpg|Mvumo wa Asia Borassus flabellifer
File:Chestnut in Guntur.jpg|Mavumo Borassus flabellifer (yaitwayo Thaati Munjelu kwa kienyeji) yanayouzwa katika soko ya Guntur, Uhindi.
File:Turmericroot.jpg|Manjano
File:Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|Kiazi kitamu, *Ipomoea batatas*, Bustani ya Kibotaniki ya Maui Nui
File:Pandan wangi.JPG|Mkadi wa Asia (*Pandanus amaryllifolius*)
File:California Papaya ID.jpg|Papai la Kalifornia
File:Papaya sunset.jpg|Mapapai (*Carica papaya*), kultivari 'Sunset'
File:Prepared lemon grass.JPG|Mzumari (*Cymbopogon citratus*)
File:Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|*Pachyrhizus erosus*, aina ya tunguu. Situgede, Bogor, Java ya Magharibi, Indonesia.
File:KIKU brak-ontree.JPG|Tufaa aina ya Kiku
File:SauropusAndrogynus.jpg|Miche ya *Sauropus androgynus*
File:Ilaneer.jpg|Nazi (*Cocos nucifera*)
[...]

## Tanbihi
Jamii:Mimea
Jamii:Biolojia
Usanifu majengo

za Misri.]]
: Chrysler building, New York City, Marekani.]]
, Agra, India.]]
 mjini Roma - mfano wa usanifu majengo uliosimama karibu miaka 2000.]]
**Usanifu majengo** ni sanaa na sayansi ya kubuni muundo na sura ya majengo. Sanaa na sayansi hii inajumuisha pia mambo kama mipango miji, usanifu wa eneo la kujenga, na hata ubunifu wa samani zitakazotumika ndani ya jengo.

Watu wanaojihusisha na haya huitwa "wasanifu majengo". Wanahitaji elimu ya ujenzi, hesabu, sanaa, teknolojia, elimu jamii na historia. Msanifu wa kwanza anayejulikana kwa jina ni Imhotep wa Misri ya Kale.

Mbinu za usanifu hutegemea teknolojia inayopatikana, hali ya hewa, hali ya jamii, utaratibu wa siasa yake, hali ya uchumi na mengine mengine.

Nchi na tamaduni mbalimbali ziliunda aina tofauti za usanifu majengo.

Mbunifu anafikiria kama hii: Ukumbi mdogo wa kuingilia ni muhimu katika jengo ili kuzuia upepo na baridi au joto na mvua, lakini pia ni muhimu kuunda mabadiliko ya kuona kutoka nje hadi ndani. Niches za kulala zilizolindwa katika makao ya mapema ya pango hazikutumika tu kuelezea hamu ya watu kwa nafasi ndogo na za karibu zaidi kwa matumizi ya binafsi, lakini pia zilitoa ulinzi kutoka kwa rasimu au baridi. Majengo yetu mengi yaliyojengwa na mwanadamu yamejengwa kwa nyenzo asilia, na ni muhimu kukumbuka kwamba nyenzo hizi zina rangi asilia na maumbo ambayo kwa kawaida ni bora kuliko kitu chochote ambacho mwanadamu anaweza kuunda kwa njia isiyo ya kawaida.  Mbunifu anazingatia vipengele hivyo vyote, akizingatia utendaji, jengo lazima lisiporomoke, lazima lishikilie uadilifu wake, kama mifupa yenye nguvu, na lazima lionekane vizuri chini ya vizuizi ambavyo mmiliki anaweza kulipa.

## Tanbihi
Jamii:sanaa
Mipango miji

thumb|Mpango miji wa mji mkuu wa Minnesota
thumb|Mpango mji
**Mipango miji** ni sayansi na sera kuhusu maendeleo ya kijamii, kiuchumi, kimazingira katika miji na vitongoji vyake. Mgiriki Hippodamus anasemekana kuwa ndiye baba wa mipango miji kutokana na ubunifu wake wa mji wa Miletus ingawa kumekuwa na miji iliyopangwa kabla yake. 

Taaluma ya mipango miji imechipuka toka kwenye taaluma za usanifu majengo na uhandisi.

Jamii:Miji
Jamii:Ujenzi
Jamii:Sayansi ya Jamii
IRC

**Internet Relay Chat (IRC)** ni aina ya mawasiliano ya papo kwa hapo kupitia mtandao wa Intaneti. Teknolojia hii imeundwa hususan kwa ajili ya mawasiliano ya watu wengi kwa wakati mmoja, lakini pia mawasiliano ya mtu mmoja kwa mmoja yanawezekana.

Teknolojia hii ilitengenezwa na Jarkko Oikarinen Agosti 1998 ili kuchukua nafasi ya teknolojia nyingine kama hii iliyokuwa ikiitwa MUT huko Ufini.

IRC ilipata umaarufu pale ilipotumika kuripoti jaribio la kuipindua serikali ya Urusi mwaka 1991. Teknolojia hii ilitumiwa pia kuripoti uvamizi wa Kuwait na nchi ya Iraki.

## Viungo vya nje 
* - Tovuti ya IRC 

Jamii:Intaneti
Blogu za mkononi

**Blogu za mkononi** ni aina ya blogu zinazotumia zana zinazoshikika mkononi kama vile simu za mkononi. Kwahiyo, habari, maoni, au visa vinatolewa katika mtandao wa kompyuta kwa kutumia zana hizi. Teknolojia hii ilianza huko Japan ambapo simu za mkono zenye kamera zilianza kupatikana kwa urahisi. 

Inasemekana utumaji wa habari kwenye mtandao wa kompyuta toka katika zana za mkononi ulifanywa na Steven Mann hapo mwaka 1955 alipotumia kompyuta inayovalika.  Mwaka 2000 ndipo utumaji wa habari katika mtandao wa kompyuta toka katika simu ya mkono ulifanywa na Tom Paamand nchini Udeni. 

Adam Greenfield ndiye aliyeanzisha matumizi ya neno "blogu za mkononi." Aliandaa Mkutano wa Kwanza wa Kimataifa wa Blogu za Mkononi jijini Tokyo, Japani mwaka 2003.
Paul Simon

thumb|right|240px|Paul Simon, 1990
**Paul Simon** ni mwanamuziki wa country, anaimba na kupiga gitaa. Amewahi kushirikiana na wanamuziki wengi; moja ya makundi hayo ni Ladysmith Black Mambazo. Nyimbo alizowahi kuimba ni "Homeless", "Mother and child reunion" na "Diamond in the sole of her shoes".

Paul Simon alizaliwa tarehe 13 Oktoba 1941 katika mji wa Newark Height, New Jersey. Huko alifahamika kama muimbaji na mtunzi mwenye asili ya kiyahudi. Aliwahi kufunga ndoa mara tatu, ana watoto wanne. Mmojawapo ni mpigaji gitaa kama baba yake.

Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:New York City
Mbeya

thumbnail|right|200px|Muonekano wa mji wa Mbeya 

**Mbeya** ni jina la:

* Mji wa Mbeya
* Mkoa wa Mbeya katika Tanzania Kusini-Magharibi
* Wilaya za Mbeya mjini na vijijini
* Jimbo Kuu la Mbeya la Kanisa Katoliki

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Ladysmith Black Mambazo

thumb|Ladysmith Black Mambazo
**Ladysmith Black Mambazo** ni kundi la muziki ambalo linaimba bila kutumia ala za muziki. Kundi hili lipo Afrika ya Kusini. Neno "Mambazo" linamaanisha "shoka" kwa Kizulu. Na "Ladysmith" ni kitongoji katika jimbo la Natal alichotoka Joseph Shabalala kiongozi na mwanzilishi wa kundi hili.

Ladysmith Black Mambazo lina albamu zaidi ya 40.  Kundi hili lilipata umaarufu mkubwa liliposhirikiana na mwanamuziki wa Marekani Paul Simon kutoa albamu ya Graceland ambayo iliwashirikisha pia wanamuziki maarufu duniani kama Miriam Makeba na Hugh Masekela.
Arusha

**Arusha** ni neno la kutaja watu na mahali katika Tanzania kaskazini-mashariki:
*Kabila la Waarusha
*Mkoa wa Arusha
*Wilaya ya Arusha
*Mji wa Arusha ni makao makuu ya mkoa na wilaya, pia makao makuu ya Jumuiya ya Afrika ya Mashariki

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Mahakama

**Mahakama** ni mfumo wa wataalamu na kamati maalumu ambao unatafsiri na kutumia sheria katika jina la wananchi, la jamhuri au la mfalme.

Mahakama pia inatoa mfumo wa kutatua migogoro. Chini ya mfumo wa mgawanyo wa madaraka mahakama kwa ujumla haitungi wala haiundi sheria (ambayo ni kazi ya bunge) wala  kutekeleza sheria (ambayo ni wajibu wa serikali), bali inatafsiri sheria na kutumia na kutekeleza katika ukweli wa kila kesi.

Mahakama ina kazi ya kuhakikisha usawa mbele ya sheria kwa watu wote. 

Kwa kawaida kuna mahakama za ngazi mbalimbali; mahakama za juu zinapokea rufaa dhidi ya kesi za ngazi za chini hadi mahakama ya rufaa ya mwisho inayoitwa mahakama kuu au mahakama ya katiba. Tawi hili la mahakama lina uwezo wa kubatilisha sheria zisizolingana na katiba ya nchi.

Neno "mahakama" pia hutumika kumaanisha kwa pamoja maafisa ndani yake kama vile majaji, mahakimu na makarani wengine. 

## Mahakama na sheria
Kimsingi mahakama ina kazi ya kutumia sheria zilizopo na kuamua juu ya matumizi yao. Hali halisi sheria haziwezi kutaja kila kitu kinachoweza kutokea hivyo ni mahakama zinazoamua kwa njia ya kulinganisha kesi, sheria na maazimio ya mahakama yaliyotangulia.

Kwa hiyo mahakama zinashiriki kiasi katika kazi ya kutunga haki hasa pale ambako sheria za bunge zinaacha pengo.

Kidesturi muundo wa haki na sheria katika Uingereza na Marekani unaziachia mahakama nafasi kubwa zaidi kuendeleza taratibu za kisheria.

## Tazama pia
*Mgawanyo wa madaraka
*Serikali
*Bunge

## Masomo zaidi
*Cardozo, Benjamin N. (mwaka wa (1998). *The Nature wa mchakato wa kimahakam.*  New Haven: Yale University Press.
*Feinberg, Kenneth, Jack Kress, Gary McDowell, na Warren E. Burger (1986). *The High Cost and Effect of Litigation,*  matoleo 3. 
*Frank, Jerome (1985). *Law and the Modern Mind.*  Birmingham, AL: Legal Classics Library.
*Lawi, Edward H. (1949) *An Introduction to Legal Reasoning.*  Chicago: University of Chicago Press. 
*Marshall, Thurgood (2001). *Thurgood Marshall: His Speeches, Writings, Arg, maoni na Reminiscences.*  Chicago: Lawrence Hill Books. 
*McCloskey, Robert G., na Sanford Levinson (2005). *The American Supreme Court,*  toleo la 4. Chicago: University of Chicago Press. 
*Miller, Arthur S. (1985). *Politics,Democracyand the Supreme Court:Essays on the Future of Constitutional Theory.*  Westport, CT: Greenwood Press.
*Tribe, Laurence (1985). *God Save This Honorable Court: How the Choice of Supreme Court Justices Shapes our History.*  New York: Random House.
*Zelermyer, William (1977). *The Legal System in Operation.*  St Paul, MN: West Publishing.

## Maandiko ya Chini
Jamii:Sheria
*
Deutsche Welle

[thumb|Deutsche Welle, [Bonn]]
**Redio Deutsche Welle (DW)**, au **Sauti ya Ujerumani** ni kituo cha Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani kwa ajili ya matangazo ya nje.

Kituo kimeanzishwa mw. 1953 kilitoa matangazo ya Kijerumani kwa ajili ya Wajerumani kote duniani kwa njia ya SW. 
Leo (2005) kituo hutangaza kwa redio za SM na FM kwa lugha 30 halafu kwa TV kwa lugha 4. 
Makao makuu ndipo Köln; ofisi za DW-TV ziko Bonn na Berlin. 

Kwa www.dw-world.de ratiba na matangazo hupatikana pia katika mtandao.

Ukurasa wa matangazo ya Kiswahili upo Sauti ya Ujerumani .

Jamii:Ujerumani
Jamii:Redio ya kimataifa
Kilomita ya mraba

**Kilomita ya mraba** (km²) ni kipimo cha eneo; eneo lenye upana na urefu wa kilomita moja

Msingi wake ni mita ya mraba (m²). Kilomita ya mraba hutumika kwa upimaji wa maeneo makubwa duniani kama mji, mkoa, nchi au dunia yote.

Kilometa 1 ya mraba (km²) ni sawa na:
* eneo la mraba yenye urefu wa kilomita moja kila upande
* Mita ya mraba 1,000,000
* Hektari 100 
* Ekari 247.105 381 
* Maili ya mraba 0.386 102 

Au:
* Mita ya mraba 1 = kilometa ya mraba (km²) 0.000 001
* Hektari 1= kilometa ya mraba (km²) 0.01
* Maili ya mraba 1 = kilometa ya mraba 2.589 988
* Ekari 1 = kilometa ya mraba 0.004 047

Jamii:Vipimo vya eneo
Jamii:Hisabati
Usawa bahari wastani

**Usawa wa wastani wa maji ya bahari** hutumika kama kipimo cha kulinganisha kimo cha mahali duniani toka usawa wa bahari. Hali halisi usawa wa bahari hubadilika kati ya mahali na mahali na muda hadi muda. Kwa hiyo kuna kadirio la wastani wa vipimo hivyo inayotumika kuwa usawa bahari wastani.

Kawaida hutumika katika sentensi kama: "Nairobi iko mita 1644 juu ya usawa wa bahari."
Au: "Ndege inasafiri mita 11.000 juu ya usawa wa bahari"
Kifupi chake: UB

Jamii:Jiografia
Jamii:Bahari
Jamii:Vipimo
Mkoa wa Arusha

**Mkoa wa Arusha** ni mojawapo ya mikoa ya Tanzania uliopo kaskazini mwa nchi. Unapakana na Kenya upande wa kaskazini na mkoa wa Kilimanjaro na mkoa wa Manyara upande wa kusini na magharibi, pia mkoa wa Shinyanga na mkoa wa Mara. Makao makuu ya mkoa ni jiji la Arusha, ambalo ni kitovu cha utalii na biashara kwa kuwa kando yake kuna mbuga maarufu za wanyama kama Serengeti, Ngorongoro, na Mlima Kilimanjaro. Mkoa huo unajivunia utalii mkubwa unaochangia kwa kiasi kikubwa katika uchumi wake, pamoja na kilimo na viwanda vidogo. Mkoa wa Arusha una historia ndefu ya tamaduni mbalimbali zinazochangia utofauti wake wa kijamii na kiutamaduni.

Wakazi ni 2,356,255.

## Eneo
Eneo lake ni km za mraba 34,526 zikiwemo km² 707 za maji ya ndani.. 

Umepakana na Kenya upande wa kaskazini. Mikoa ya jirani, kufuatana na mwendo wa saa, ni: Kilimanjaro, Manyara, Shinyanga na Mara.

Wilaya zake ni Monduli, Longido, Meru, Arusha Vijijini, Arusha Mjini, Ngorongoro na Karatu. 

Makao makuu yapo Arusha mjini.

Kati ya milima yake Oldoinyo Lengai (m 2,878) ni volkeno hai bado, na mlima Meru ni volkeno iliyolala tangu mwaka 1910. 

Mvua hunyesha kati ya milimita 1,800 kwa mwaka mlimani Arusha hadi mm 508 kwa mwaka katika maeneo makavu.

## Uchumi
Mkoa wa Arusha ndio kitovu cha utalii Tanzania Bara. Kuna mbuga za taifa na hifadhi za wanyamapori Ngorongoro, Serengeti, Olduvai, Arusha, na Ziwa Manyara. Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro na Hifadhi ya Tarangire ziko karibu. 

Barabara ya lami Dar es Salaam-Nairobi inavuka eneo lake. Uwanja wa Kimataifa wa Ndege wa Kilimanjaro wahudumia miji ya Arusha na Moshi. 

Arusha hulimwa kahawa, nafaka, pareto, katani, pamba, alizeti. 

Fosfati inachimbuliwa Minjingu Mkoani Arusha, na takribani tani 48,000 kwa mwaka hutumiwa katika uzalishaji wa mbolea.

Kati ya wakazi asili wa mkoa ndio Waarusha, Wameru, Wairaqw na Wamasai.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
* Arumeru Magharibi: mbunge ni Noah Lembris (Chama Cha Mapinduzi)
* Arumeru Mashariki: mbunge ni Dkt. John D. Pallangyo (Chama Cha Mapinduzi)
* Arusha Mjini: mbunge ni Mrisho M. Gambo (Chama Cha Mapinduzi) 
* Karatu: mbunge ni Daniel Awack (Chama Cha Mapinduzi)
* Longido: mbunge ni Dkt. Steven Lemomo Kiruswa (Chama Cha Mapinduzi)
* Monduli: mbunge ni Fredrick Lowassa (Chama Cha Mapinduzi)
* Ngorongoro: mbunge ni Emmanuel Ole shangai (Chama Cha Mapinduzi)
 
## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha
* Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Mkoa wa Arusha

Arusha
Karne

**Karne** ni muda wa miaka mia moja. Karne 10 ni milenia moja. Inawezekana kugawa karne kwa miongo 10.

Neno hili limetokana na Kiarabu "ﻗﺮﻥ" linamaanisha kipindi cha miaka mia moja. Kwa kawaida karne si miaka 100 yoyote inayofuatana lakini kipindi kati ya miaka kama vile 1901-2000 au 1801-1900. 

Karne inakwisha katika mwaka wenye "00" mwishoni yaani 1700, 1800, 1900, 2000. Sababu yake ni kwamba hakuna mwaka "0" ya kuanzisha hesabu, hivyo karne ya kwanza ya hesabu ilianza kwa mwaka 1. Hali hii huleta kila karne majadiliano kwa sababu watu wengi husikia karne mpya inaanza wakati tarakimu ya mbele waliyozoea muda mrefu inabadilika. 

Hivyo watu wengi walisheherekea karne mpya mwanzoni wa mwaka 2000 iliyokuwa mwaka wa mwisho wa karne ya 20, si mwaka wa kwanza wa karne ya 21. Ingawa maoni ya wataalamu hayakueleweka au hayakupokelewa, watu wengine walisema haidhuru. 

Jamii:Vipimo vya wakati
Ubuntu

[thumb|[Sanamu ya tembo yenye mchoro wa Ubuntu, Florianópolis, Brazil.]]
**Ubuntu** ni falsafa ya Kiafrika inayosisitiza mahusiano na ushirikiano kama msingi wa maisha bora na amani katika jamii. Falsafa hiyo inaonesha nafasi ya mtu katika jamii iliyomzunguka. Ushirikiano ni njia bora ya kuishi kuliko ubinafsi.

Neno Ubuntu limetoka kwenye lugha za Kizulu na Kixhosa za Afrika Kusini. Neno la Kihaya "Obuntu" au kwa Kiswahili "Utu" linabeba, kwa kiasi fulani, maana hiyohiyo. 

Falsafa ya Ubuntu imetokana na mila na utamaduni wa Kiafrika ambao umejengwa juu ya maslahi ya jamii zaidi ya maslahi ya mtu binafsi . 

Msingi wa falsafa hiyo ni kamba, "mtu si mtu bila watu" (kwa Kizulu, "Umuntu ngumuntu ngabantu"; kwa Kihaya "Omuntu ti muntu ka ataliho bantu". Baadhi ya watu wanaiona falsafa ya Ubuntu kuwa na maana nzito ya kiroho na ya kidini kwa kuwa imejengwa juu ya upendo kwa watu wengine na hata kwa mazingira. 

## Viungo vya Nje
*ubuntu: Falsafa ya Kiafrika 
*Ubuntu na Sheria Afrika Kusini
*Bill Clinton Akisisitiza Kuhusu Ubuntu
*video 
*Makala Kuhusu Ubuntu na Dini
*Tafsiri ya Ubuntu Toka Kwa Askofu Desmond Tutu 
*Video: Mandela Akitafsiri Ubuntu 
*Video ya Mandela Akizungumzia Ubuntu 

Jamii:elimu jamii
Malik Zulu Shabazz

thumb|**Malik Zulu Shabazz**
**Malik Zulu Shabazz** (amezaliwa mwaka wa 1968 kwa jina la **Paris Lewis**) ni mwanasheria nchini Marekani na kiongozi wa kundi la *New Black Panther Party for Self Defence*.
New Black Panther Party for Self Defence

**New Black Panther Party for Self-Defense** ni kundi la wanaharakati weusi wenye siasa kali na mwamko wa kimapinduzi nchini Marekani.  Kundi hili lilianzishwa mwaka 1989 na mtangazaji wa redio, Aaron Michaels, huko Dallas, Texas.  Mwanzoni kundi hili lilichukua jina la "Black Panther Party" ambalo lilikuwa ni jina la kundi jingine lililokuwa na itikadi za kimapinduzi nchini Marekani.  Wanachama wa kundi la mwanzo la Black Panther walipinga matumizi ya jina hilo yanayofanya na kundi jipya la Aaron Michaels.  Michaels na wenzake walidai kuwa Black Panther haikuwa mali ya mtu binafsi bali jamii nzima ya watu weusi, hivyo hakuna ubaya jina hilo likatumika.  Hata hivyo waliamua kuongeza neno "New" katika jina hilo. 

Kundi hili linakua huku likifungua matawi sehemu mbalimbali nchini Marekani.  Wafuasi wengi waliojitenga na kundi jingine la Nation of Islam walijiunga na kundi hili wakimfuata aliyekuwa kiongozi wa New Black Panther Party, marehemu Khalid Abdul Muhammad.  Khalid Abdul Muhammad alikuwa ni mhubiri wa Nation of Islam kabla hajajiunga na New Black Panther Party. 

Falsafa za kundi hili ni mchanganyiko wa mahubiri ya Malcolm X, Marcus Garvey, itikadi za uzalendo wa Kiafrika, na uanaharakati wa kimapinduzi.
Alfu Lela U Lela

**Kitabu cha Alfu Lela U Lela** au Usiku Elfu na Moja (كتاب ألف ليلة وليلة kwa Kiarabu au هزار و یک شب kwa Kiajemi) ni mkusanyiko wa fasihi katika muundo wa visa kutoka Mashariki ya Kati. 
frame|Alfu Lela u Lela kwa maandishi ya Kiarabu
## Maandishi na historia yake 
Visa hivi vinatokana na kitabu cha zamani cha Kiajemi kiitwacho Hazâr Afsâna (Visa vya Ngano Elfu Moja). Inaaminika kuwa mtu aliyekusanya visa hivi na kutafsiri kwa Kiarabu ni mtambaji hadithi maarufu Abu abd-Allah Muhammed el-Gahshigar katika karne ya 14. Tafsiri ya kwanza ya Kiarabu ya kisasa ilichapwa Cairo, Misri mwaka 1835. 

Inasadikika kuwa visa hivi vilianza kukusanywa wakati Baghdad ilipokuwa kitovu cha biashara na siasa Mashariki ya Kati. Wafanyabiashara toka Uajemi (Persia), China, India, Afrika, na Ulaya walikuwa wakitembelea Baghdad kwa ajili ya biashara. 

## Masimulizi makuu ya Alfu Lela: Mfalme na Shahrazad 
Mwanzo wa visa hivi ni kuudhiwa kwa mfalme Shahryar wa "kisiwa kilichoko kati ya India na China," na kitendo cha mke wake kuwa na mahusiano ya kimapenzi nje ya ndoa. Shahryar aliamua kumuua mke wake. Kwa kuamini kuwa wanawake wote wako kama mke wake aliyemuua (yaani sio waaminifu) anamwamuru mtumishi wake awe anampatia mke kila usiku. Baada ya kulala na mke wake mpya usiku, kunapokucha anaamuru mke huyo auawe. 

Hali hii inaendelea hadi pale binti wa huyo mtumishi wake anapounda mbinu maalum na kuamua kujitolea kuwa mke wa mfalme. Binti huyo jina lake ni Shahrazad (Scheherazade au Shahrastini katika vitabu vya Kiingereza). Kila usiku baada ya ndoa yao, binti huyo anatumia masaa na masaa kumsimulia mfalme visa vitamu na vya kusisimua ambapo utamu wake unakuwa umekolea inapofika alfajiri (ule wakati wa kuuawa kwa mke wa mfalme). Kwa nia ya kujua mwisho wa kisa, mfalme alikuwa akiahirisha mauaji ya Shahrazad. Aliendelea kuahirisha kuuawa kwa mke wake hadi akapata naye watoto watatu! Ulipofika wakati huo aliamini kuwa mke wake huyo ni mwaminifu hivyo akabadili uamuzi wa kuua wake zake. 

## Mchanganyiko wa hadithi 
Visa vyenyewe ni mchanganyiko wa mapenzi, misiba, ucheshi, mashairi, na visa vya dini ya Kiislamu. Visa hivi vinajumuisha pia wanamazingaombwe na majini.Visa maarufu ni pamoja na Taa ya Alladin, Baharia Sindbad, Ali Baba na Wezi Arobaini. Kati ya majina mengi inayotajwa kuna pia majina ya Khalifa Harun ar-Rashid na mshairi Abu Nuwas. Inaaminika kuwa visa vya Alladin na Ali Baba viliingizwa katika mkusanyiko huo karne ya 18 na Antoine Galland ambaye alisikia visa hivyo toka kwa mtambaji hadithi wa Kimaroni tokea nchini Syria. 

## Viungo vya Nje 
* [- Tafsiri mbalimbali za Alfu Lela U Lela pamoja na tafsiri ya Sir Francis Burton(https://sw.wikipedia.org/wiki/Sir_Francis_Burton) na John Payne] 

* [Project Bartleby edition Tafsiri ya Lane(https://sw.wikipedia.org/wiki/Lane) na Poole]

* [- Tafsiri ya Jonathan Scott(https://sw.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Scott)]

### Viungo vya Filamu na Luninga 
* Kipindi cha luninga 

* Sinema ya Sinbad: Legend of the Seven Seas

Jamii:Fasihi
Bendera ya Tanzania

thumb|250px|Bendera ya Tanzania.

thumb|170px|right|Bendera ya Jamhuri ya Tanganyika tangu mwaka 1961 hadi 1964 iliyotangulia kuundwa kwa bendera ya Tanzania.

**Bendera ya Tanzania** ni ya mstatili unaokatwa pembe kwa pembe na kanda nyeusi yenye milia za njano kandokando.

Pembetatu ya juu ina rangi ya majani, pembetatu ya chini ni ya buluu.

Matumizi ya bendera inahifadhiwa chini ya sheria ya "The National Flag and Coat of Arms Act, 15-1971".

## Historia ya bendera
Bendera hii imepatikana tangu 30 Juni 1964 kutokana na muungano wa Tanganyika na Zanzibar. Bendera ya Tanganyika ilikuwa na rangi ya kijani ikiwa na kanda nyeusi katikati yenye milia za njano kando. Buluu imepatikana kutokana na bendera ya Zanzibar ya mwaka 1964 ikimaanisha bahari. Hata hivyo toka mwaka 2005, Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ilianza kutumia rasmi bendera ya Zanzibar. Hii ni mara ya kwanza toka kuungana kwa Tanganyika na Zanzibar kwa funguvisiwa la Zanzibar kuwa na bendera yake lenyewe. 

## Maana ya rangi
Rangi zinasemekana kuwa na maana zifuatazo: 
*Kijani kwa ajili ya mashamba, kilimo na misitu. Kijani ni pia rangi ya bendera ya chama cha TANU kilichokuwa chama tawala tangu uhuru. 
*Buluu kwa ajili ya bahari na visiwa. 
*Nyeusi ni rangi ya Waafrika. 
*Njano inakumbusha juu ya utajiri wa madini. Njano ya namna hiyo inaelezwa mara nyingine kuwa ni dhahabu , lakini maelezo rasmi mengine kwa Kiingereza yanataja rangi kuwa "Yellow Pantone 116c"

## Bendera za kihistoria tangu zamani za ukoloni
## Marejeo
Tanzania
Jamii:Tanzania
Mto Kagera

thumb|right|340px|Kagera kwenye maporomoko ya Rusumo. Mto ni mpaka, Tanzania upande wa kushoto na Rwanda upande wa kulia. Vituo vya mpakani vinaonekana darajani.
right|thumb|Ramani ya Mto Kagera.
**Mto Kagera** (kwa Kinyarwanda: Akagera) ni kati ya mito inayounda mto Nile, pia ni mto mkubwa kabisa wa kuingia ziwa la Viktoria Nyanza. 

Unaanzia Burundi inapounganika mito ya Nyawarongo na Ruvuvu ikiendela km 400 hadi kuingia ziwa Viktoria. 

Mto Kagera ukielekea kaskazini ni mpaka kati ya Tanzania na Rwanda; pale unapogeuka kuelekea mashariki karibu na mji wa Kikagati ni mpaka kati ya Tanzania na Uganda. Sehemu ya mwisho ya njia yake inaingia kabisa ndani ya eneo la Tanzania hadi kufika Viktoria Nyanza km kama 40 kaskazini kwa Bukoba. 

Jina la mto wa Kagera umekuwa pia jina la mbuga ya wanyama ya Akagera National Park huko Rwanda na pia la Mkoa wa Kagera katika Tanzania.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya Uganda
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kagera

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mto Kagera
Jamii:Mito ya Burundi
Jamii:Mito ya Rwanda
Jamii:Mito ya Uganda
Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Nile
Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Mediteranea
Kagera

**Kagera** ina maana mbalimbali:

* Kagera ni mto kaskazini mwa Tanzania
* Mkoa wa Kagera ni mkoa wa Tanzania kaskazini
* Kagera (Kigoma) ni kata ya Wilaya ya Kigoma Mjini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania
* Kagera (Ukerewe) ni kata ya wilaya ya Ukerewe kwenye mkoa wa Mwanza, Tanzania
Azania

**Azania** (kwa Kigiriki: Ἀζανία) ni jina la kihistoria la sehemu mbalimbali za pwani ya Afrika ya Mashariki. Asili yake ni zamani za Waroma na Wagiriki wa kale kwa eneo lililokuwa la watu wa Lugha za Kikushi.

## Mapokeo ya Waroma na Wagiriki wa Kale
Mara ya kwanza jina hili limepatikana katika mwandishi Mroma Plinio Mzee (Gaius Plinius Secundus) aliyeishi wakati wa karne ya 1 B.K.

Kufuatana na maelezo yake, Azania ni sehemu zile zilizoanza katika eneo la Adulis (leo: Eritrea) na kuelekea kusini.

Kitabu cha mwongozo kwa ajili ya mabaharia "Periplus ya Bahari ya Eritrea" (karne ya 2 BK) kinatoa maelezo zaidi zinazoonyesha ya kwamba jina la Azania labda lilimaanisha pwani ya Afrika ya Mashariki kutoka Eritrea hadi Tanzania ya leo.

Mwandishi Cosmas Indicopleustes wa karne ya 6 B.K. aliandika Azania ni nchi chini ya utawala wa ufalme wa Aksum, basi hapo isingeenea sana kusini kwa pembe la Afrika.

## Zanj ya Waarabu
Katika karne zilizofuata umbo la "Azania" halikutumika tena. Inawezekana ya kwamba sababu yake ilikuwa Waarabu Waislamu walichukua nafasi ya Wagiriki na Waroma wakitawala biashara ya nje ya pwani ya Afrika ya Mashariki. Kuna uwezekano ya kuwa Waarabu walitumia umbo tofauti la neno kuwa "Zanj" kwa ajili ya eneo lilelile.

Zanj imekuwa asili ya neno Zanzibar.

## Matumizi ya neno Azania katika karne ya 20
### Kuingia katika jina la "Tanzania"
Katika karne ya 20 jina la Azania limefufuka tena. Nchi huru za Tanganyika na Zanzibar ziliungana tarehe 26 Aprili 1964 kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar. Jina jipya lilitafutwa. Hapo jina lile la kihistoria "Azania" lilikumbukwa tena; kwa kuunganisha maneno ya Tanganyika, Zanzibar na Azania jina la nchi "Tanzania" limepatikana.

### Kutaja Afrika Kusini
Kwa namna tofauti jina la Azania lilitumika pia Afrika Kusini. Wakati wa siasa ya ubaguzi wa rangi sehemu ya wapinzani wa siasa hii hawakutaka kutumia jina rasmi la "South Africa / Zuid Afrika" tena. Walitafuta jina katika historia iliyotangulia kufika kwa Makaburu wakichukua jina la Azania. Ni hasa vyama vya PAC na Azanian People´s Organization waliotaka kubadilisha jina la Afrika Kusini kuwa Azania. Lakini chama kikubwa cha ANC haikukubali, hivyo mipango ilishindikana.

## Tanbihi
Jamii:Madola
Mzunguko wa Bahari ya Erithrea

thumb|350x350px|Majina, mahali na njia za biashara katika Periplus
**Mzunguko wa Bahari Nyekundu** (kwa Kiingereza: **Periplus of the Erythrean Sea**) ni kitabu cha mwongozo kwa ajili ya mabaharia kilichoandikwa mnamo mwaka 70 BK. 

"Periplous" ni neno la Kigiriki linalomaanisha tendo la kuzunguka bara kupitia bahari kwa merikebu; "Bahari ya Eritrea" ni jina la kale kwa ajili ya Bahari ya Shamu (hadi Bahari Hindi). Jina hilo lilitungwa na watu wa nchi za mashariki ya Bahari ya Kati na Misri waliotumia lugha ya Kigiriki miaka 2000 iliyopita.

Kitabu hicho kimeandikwa na mwenyeji wa Aleksandria / Misri uliokuwa mji mkubwa wakati ule na kitovu cha biashara ya kimataifa kati ya Dola la Roma, Afrika ya Mashariki na Bara Hindi.

Kitabu kinaeleza juu ya bandari kuanzia Misri hadi Afrika ya Mashariki kwa upande mmoja na hadi Bara Hindi kwa upande mwingine. Kinataja majina ya bandari, bidhaa zilizopelekwa huko na bidhaa zilizopatikana kila mahali. Pia kuna habari za kando juu ya watu, watawala na mila zao.

Maelezo ni mengi kuhusu pwani ya Eritrea na Somalia hadi Pembe ya Afrika; kuelekea kusini majina ya bandari ni machache; mwisho wa eneo lililojulikana ni mji wa Rhapta katika nchi za Azania, lakini hadi leo wataalamu hawajaelewana Rhapta na Azania zilikuwa wapi.

Jamii:Afrika ya Mashariki
Bahari ya Erithrea

thumb|Bahari ya Erithrea
**Bahari ya Erithrea** (kwa Kigiriki ερυθρά θάλασσα, erythrá thálassa) ni jina la kale la Bahari ya Shamu na Bahari Hindi. Neno "erythra" katika lugha ya Kigiriki inamaanisha rangi nyekundu ("thalassa" = bahari). Hivyo bahari ile iliitwa "Bahari Nyekundu" (linganisha Kiingereza "Red Sea"). Inasemekana ya kwamba jina hilo limetokana na aina ya mwani unaoonyesha rangi hiyo wakati mwingine. 

Inaonekana ya kwamba waandishi wa kale hawakutofautisha kati ya Bahari ya Shamu na Bahari Hindi. Merikebu za zamani zile zilisafiri muda wote karibu na pwani kwa sababu dira haikulikana bado nje ya Uchina. Hivyo haikuwa rahisi kuvuka bahari moja kwa moja na kupata picha kamili ya umbo la bahari.

Nahodha wa merikebu hizo walitumia maandiko kama Periplus ya Bahari ya Eritrea wakipanga safari zao.

Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Bahari ya Shamu
Bahari ya Shamu

thumb|256px|Eneo la Bahari ya Shamu ("Red Sea")
**Bahari ya Shamu** (kwa Kiingereza *Red Sea*; kwa Kiarabu البحر الأحمر *Baḥr al-Aḥmar, al-Baḥru l-’Aḥmar*; kwa Kiebrania ים סוף *Yam Suf*; kwa Kitigrinya ቀይሕ ባሕሪ *QeyH baHri*) ni ghuba kubwa ya Bahari ya Hindi. Jina la kihistoria katika lugha ya Kigiriki lilikuwa Bahari ya Eritrea (ερυθρά θάλασσα, *erythrá thálassa*). 

Kaskazini kuna rasi ya Sinai pamoja ghuba ndogo za Aqaba na Suez; pia kwa sasa imeunganika na Mediteranea kwa njia ya Mfereji wa Suez. Kusini Bahari ya Shamu imeunganika na Bahari Hindi kwa njia ya mlango wa bahari wa Bab el Mandeb. 

Ghuba yote ina urefu wa takriban kilomita 2000; upana wake ni kati ya km 300 na 20 tu kwenye Bab el Mandeb. Eneo lake ni km² 450,000. 

Vilindi vyake vinaelekea hadi mita 2500 chini ya uwiano wa bahari. Vilindi hivyo ni sehemu ya Bonde la Ufa. 

Halijoto ya maji ni kati ya 21-25&nbsp;°C.

## Nchi za kando 
Nchi zinazopakana na Bahari ya Shamu ni:

* Upande wa Kaskazini:
** Misri
** Israeli
** Yordani
* Upande wa Magharibi:
** Misri
** Sudan
* Upande wa Mashariki:
** Saudia 
** Yemen
* Upande wa Kusini:
** Eritrea
** Jibuti
** Somalia


Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Bahari ya pembeni
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar

na Pemba).]]
 haionyeshi umbali halisi kati ya visiwa).]]
 ya Zanzibar.]]
**Jamhuri ya Watu wa Zanzibar** ilikuwa jina rasmi la Zanzibar baada ya Mapinduzi ya tarehe 12 Januari 1964, yaliyomuondoa Sultan wa Kiarabu na kuanzisha serikali ya kijamaa chini ya uongozi wa Rais wa kwanza, Abeid Amani Karume. Mapinduzi hayo yaliungwa mkono na chama cha ASP (Afro-Shirazi Party) ambacho kilikuwa na uungwaji mkono mkubwa miongoni mwa Wazanzibari wa asili ya Kiafrika waliokuwa wakipinga utawala wa Wasultani na waasia wa Kiarabu. Serikali mpya ya mapinduzi ilianza mara moja kutekeleza sera za usawa wa kijamii, kuondoa mifumo ya kiaristokrasia, na kugawa ardhi upya kwa wakulima.

Hata hivyo, muda mfupi baada ya kuanzishwa kwa Jamhuri hiyo, Zanzibar iliungana na Tanganyika tarehe 26 Aprili 1964 na kuunda Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Muungano huo uliifanya Zanzibar kuwa sehemu ya Tanzania, ingawa imehifadhi mamlaka ya ndani kupitia Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar na Baraza la Wawakilishi. Hadi leo, historia ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar ni muhimu katika kuelewa maendeleo ya kisiasa ya visiwa hivyo, na bado inaathiri mijadala kuhusu mamlaka ya Zanzibar ndani ya muungano.

## Jina
*Etimolojia ya Neno Zanzibar
## Tazama pia
* Zanzibar 
* Zanzibar (jiji)
## Marejeo
Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:Zanzibar
Port Bell

**Port Bell** ni mji mdogo karibu na Kampala/ Uganda ufukoni wa ziwa la Viktoria Nyanza. Jina la mji limetokana na Sir Hesketh Bell aliyekuwa kamishna (gavana) Mwingereza huko Uganda kuanzia mwaka. 1905-1909.

Port Bell ni bandari kwa ajili ya Kampala. Feri zinatoka kwenda Jinja, Kisumu na Mwanza. 

Kuna viwanda kadhaa kama vile Kiwanda cha Bia cha Uganda Breweries; bia ya Bell Lager inatengenezwa hapa. Kuna pia kiwanda cha pombe kali aina ya Waragi na kiwanda cha chai.

Jamii:Kampala
Jamii:Wilaya ya Kampala
Athi

thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mto Athi 

**Athi** ni jina la mto katika kaunti ya Kitui, Kenya, Afrika Mashariki. Sehemu za mto hujulikana pia kwa majina ya **Galana** na **Sabaki**, kwa hiyo mto wote huitwa pia **Athi-Galana-Sabaki**.

Ina urefu wa kilomita 390, na beseni lenye eneo la Km² 70,000.

Mto wa Athi umeupatia jina lake mji wa Athi River karibu na Nairobi pia kwa kampuni ya Athi River Mining.

Athi inaanza karibu na Nairobi ikielekea Bahari Hindi. Inapita Mbuga ya Kitaifa ya Tsavo Mashariki pia tambarare ya juu ya Yatta ilipotafuta njia yake kuvukia eneo kubwa la mawe ya kivolkeno. 

Baada ya maporomoko ya maji ya Lugard inapokea mto Tsavo ikibadilika jina lake. Mto unaitwa kuanzia hapa kwa jina la Galana. Kabla ya kufika katika Bara Hindi karibu na Malindi upande wa kaskazini jina linabadilika tena kuwa Sabaki.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Kitui

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Mto Galana
Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Kaunti ya Kitui
Jomo Kenyatta

**Jomo Kenyatta** (1893-1978) alikuwa rais wa kwanza wa Kenya na baba wa Uhuru Kenyatta, rais wa nne. Jina lake halisi lilikuwa **Johnstone Kamau wa Ngengi**. Alipewa jina la utani ambalo ni *Mkuki wa Moto* (Burning Spear). Jina la Kenyatta lilitokana na mkanda aliopenda kuuvaa ambao ulitengenezwa kwa shanga. Wagĩkũyũ wanauita kenyaata. 

## Maisha
Alisoma katika shule ya kanisa la wamisionari wa Kiskoti.

Baada ya kuhitimu aliajiriwa kama karani na msoma mita wa manispaa ya Nairobi, alioa mke wake wa kwanza ambaye ni Grace Wahu.

Kabila lake lilikuwa ni Mgĩkũyũ. Azma yake ya kutaka kuikomboa ardhi ya Wagĩkũyũ ilimfanya aweze kuwaunganisha, naye akawa katibu wao mwaka 1928.

Mwaka 1930 alizuru Marekani na Uingereza ambako aliishi miaka kumi na mitano na hata kuoa mwalimu wa Kiingereza ambaye aliitwa Edna Kenyatta. 

Alirudi Kenya mwaka 1946 na alichaguliwa kuwa rais wa chama cha siasa cha Kenya African Union (KANU). Alihamasisha kukomeshwa ubaguzi wa rangi; kuwa na mwamko kisiasa pamoja na mambo mengine yanayompa Mwafrika heshima na utu. 

Aliandika kitabu kiitwacho Facing Mount Kenya kilichohusu ukombozi na historia ya Wagĩkũyũ. Alikuwa pia mwanzilishi na mhariri wa gazeti la kwanza kwa lugha ya Gĩkũyũ ambalo liliitwa Mũigũithania.

Kutokana na kuhusishwa na harakati za vita vya msituni vya kundi la Mau Mau alihukumiwa miaka saba jela mwaka 1952. Huwezi kuzungumza historia ya Kenyatta bila ya kuitaja Maumau. 

Baadaye alioa mke wa tatu aliyeitwa Mama Ngina Kenyatta ambaye alikuja kuwa mke wa rais wa kwanza na ambaye ndiye mama yake Uhuru Kenyatta, rais wa sasa. 

Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963. 

Tarehe 1 Juni 1963 Kenya ilipata madaraka na Jomo Kenyatta alitawazwa kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Kenya.

Mwaka mmoja baadaye, Kenyatta akawa rais wa kwanza wa Kenya juu ya uanzishwaji wa jamhuri.

Chama kidogo cha Kenya African Democratic Union (KADU), kilichowakilisha muungano wa makabila madogo ambayo yaliogopa utawala wa makabila makubwa, kilijitoa na kujivunja mwaka wa 1964 na wanachama wake wakajiunga na KANU.

Chama kidogo cha upinzani, Kenya People's Union (KPU), kilianzishwa mwaka 1966, kiongozi wake akiwa Jaramogi Oginga Odinga aliyewahi kuwa makamu wa rais  Kenyatta. KPU ilipigwa marufuku, na kiongozi kuwekwa kizuizini baada ya chachari za kisiasa zilizohusishwa na ziara za Kenyatta katika Mkoa wa Nyanza. Hakuna vyama vingine vya upinzani vilivyoanzishwa baada ya 1969, kupelekea Kenya kuwa mfumo wa chama kimoja chini ya KANU.

Kenyatta alifariki mjini Mombasa tarehe 18 Agosti 1978 na kuzikwa jijini Nairobi kwenye jengo la bunge.

## Marejeo 
!
Jamii:Waliozaliwa 1893
Jamii:Marais wa Kenya
Jamii:Waliofariki 1978
Kwanza (sarafu)

**Kwanza** (kifupi: **KZ**) ni pesa inayotumika kwa malipo halali katika nchi ya Angola. 

Wakati wa uhuru Angola ilirithi pesa ya escudo kutoka Ureno. Mwaka 1977 Kwanza yenye Lwei 100 imeingizwa nchini kama pesa ya kwanza ya kitaifa. Kutokana na kushuka kwa thamani ya fedha mara kwa mara pesa ya Kwanza imebadilishwa mara nne tangu 1977:
* 1977 Kwanza
* 1977 Kwanza Novo (Kwanza Mpya)
* 1995 Kwanza Reajustado (Kwanza iliyosahihishwa)
* 1999 Kwanza (Kwanza Reajustado milioni moja zilibadilishwa kuwa Kwanza mpya 1)

Sarafu za centavos 10 na 50 hazipatikani kwani hazinunui kitu tena. 

Jamii:Pesa
Jamii:Angola
Kwanzaa

**Kwanzaa** ni sikukuu inayosherehekewa kati ya Wamarekani Weusi nchini Marekani kwa muda wa siku saba toka tarehe 26 mwezi wa disemba hadi tarehe 1 mwezi wa Januari. Sikukuu hii ilianzishwa Kalifornia na Maulana Ron Karenga tarehe 26 Diesemba mwaka 1966. 

Karenga alitunga neno jipya "Kwanzaa" kutokana na neno la Kiswahili "Kwanza" inayochukuliwa kumaanisha "matunda ya kwanza". Herufi "a" iliongezwa katika neno hilo ili kulifanya neno hilo kuwa na herufi saba, sawa na idadi ya siku za kusherehekea sikukuu hii. 

Baadhi ya waamerika weusi huchukulia sikukuu hii kuwa na umuhimu sana kwao kama vile ilivyo Hanuka kwa Wayahudi au Krisimasi kwa Wakristo. Karenga aliagiza kutumia maneno kadhaa ya Kiswahili katika sikukuu hizi kwa kuonyesha uhusiano na utamaduni wa Afrika.  

Sherehe hii imejengwa juu ya maadili ya kitamaduni ya Kiafrika na huchukuliwa kuwa ni kama aina za sherehe za makabila mbalimbali Afrika wakati wa mavuno.  Maadili haya ya Kiafrika yamegawanywa katika dhana iitwayo Nguzo Saba.  Kwa siku saba, kila siku huwa na nguzo yake ya kukumbuka na kuenzi. Nguzo hizo ambazo zinafahamika kwa Kiswahili ni: Umoja, Kujichagulia, Ujima, Ujamaa, Nia, Kuumba, na Imani. Nguzo saba hizi hutumiwa kama moja ya njia ya kuimarisha umoja wa kifamilia miongoni mwa jamii za Wamarekani Weusi na pia njia ya kuwakumbusha historia na utamaduni wao.

Sikukuu hii inatumia alama kadhaa ambazo nazo zinatambulika kwa lugha ya Kiswahili. Alama hizo ni: 
* Mazao
* Mkeka
* Kinara
* Muhindi
* Mishumaa Saba
* Kikombe cha Umoja
* Zawadi

Kati ya shughuli zinazofanywa wakati wa sikukuu hii ni kuwasha mishumaa saba (mshumaa mmoja kila siku) na kutoa tambiko la kuenzi mababu na mabibi waliotangulia.  Mishumaa hii huwa ina rangi za kijani, nyekundu na nyeusi.  Mshumaa mweusi huwekwa katikati na ndio huwa wa kwanza kuwashwa. Huwashwa siku ya kwanza. Rangi nyeusi huwakilisha watu weusi, rangi nyekundu hukumbusha mapambano na masahibu yaliyowakumba walitangulia, na rangi ya kijani humaanisha utajiri wa bara la Afrika na pia matumaini mema ya watu weusi.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*  Tovuti Rasmi ya Kwanzaa
Visa vya Esopo

**Visa vya Esopo** vinatokana na masimulizi ya Esopo, ambaye inaaminika kuwa alikuwa ni mtumwa wa Kiafrika aliyeishi kati ya mwaka 620 na 560 Kabla ya Kristo katika Ugiriki wa Zamani.  Visa vyake hutumiwa kutoa mafunzo na kuburudisha.  Visa hivi hutumiwa kwa wingi katika vitabu vya watoto na vikaragosi. 

Historia ya Esopo haijulikani vyema.  Inaaminiwa kuwa alikuwa ni mtumwa aliyeachiliwa huru na baadaye alikuja kuuliwa na Wadeliphi. Baadhi ya wanazuoni wanaamini kuwa hakuna mtu aliyewahi kuishi katika historia aliyeitwa Esopo. 

## Viungo vya Nje
* Visa vya Esopo kupitia Mradi wa Gutenberg
Guinea

**Guinea** (pia: **Gine, Gini**; kwa Kifaransa: *Guinée*; kwa Kiingereza: *Guinea*; jina rasmi **Jamhuri ya Guinea**) ni nchi katika Afrika ya Magharibi. Pengine inatajwa kama **Guinea-Conakry** ili kuitofautisha na nchi za Guinea Bisau na Guinea ya Ikweta.

Imepakana na Guinea Bisau, Senegal na Mali upande wa kaskazini, Kodivaa, Liberia na Sierra Leone kusini halafu Bahari ya Atlantiki upande wa magharibi.

Eneo lake ni chanzo cha mito mikubwa ya Niger, Senegal na Gambia.

## Jina
Jina la "Guinea" liliwahi kutaja sehemu kubwa ya Afrika ya Magharibi kati ya jangwa la Sahara na Ghuba ya Guinea ya Atlantiki likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya Kiberberi.

## Watu
Idadi ya wakazi ni milioni 14 hivi. Makabila yaliyopo nchini ni 24. Kubwa zaidi ni lile la Wafulani (40%).

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini wakazi wanatumia zaidi lugha asilia kadiri ya makabila, hasa Kipular, Kimandinka, Kisusu, Kikisi, Kikpelle na Kiloma,

Upande wa dini, 85% ni Waislamu (hasa Wasuni), 8% ni Wakristo (hasa Wakatoliki) na 7% ni wafuasi wa dini asilia za Kiafrika.

## Picha 

File:Guinea_sat.png|Ramani ya Guinea
File:Dame_de_Mali_Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute_de_Tabouna_à_Kindia_01.jpg|Chute de Tabouna huko Kindia
File:Chute_de_Saala_vue_à_360°_Labé.jpg|Chute de Saala huko Labé
File:Chimpanzé_de_Bossou_33.jpg|Sokwe wa Bossou
File:Plage_de_Roume.jpg|Pwani ya [[Roume]

## Tazama pia 
* Orodha ya lugha za Guinea
* Orodha ya nchi kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kwa Pato la Taifa
* Demografia ya Afrika

## Viungo vya nje 
### Serikali 
* Serikali ya Guinea  
* Permanent UN Mission of the Republic of Guinea*  

### Habari 
* CIA World Factbook - Guinea  
* BBC News Country Profile - Guinea 

### Muziki 
* Cora Connection  West African music resources 

### Orodha 
* Open Directory Project - *Guinea*  directory category 
* Stanford University - Africa South of the Sahara: *Guinea* directory category 
* The Index on Africa - *Guinea*  directory category 
* University of Pennsylvania - African Studies Center: *Guinea* directory category 
* Yahoo! - *Guinea''  directory category 


Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika

Jamii:Nchi
Binyavanga Wainaina

**Binyavanga Wainaina** (18 Januari 1971 - 21 Mei 2019) alikuwa mwandishi kutoka nchini Kenya.

## Maisha
Alizaliwa Nakuru, nchini Kenya. Alihudhuria masomo ya msingi na sekondari nchini Kenya kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Transkei, Afrika Kusini. 

Baada ya kumaliza masomo yake alihamia katika jiji la Cape Town ambapo alifanya kazi kama mwandishi wa kujitegemea wa masuala ya chakula na utalii.

Mwezi Julai 2002 Binyavanga alishinda Tuzo ya Caine kwa Uandishi wa Kiafrika. Yeye ndiye mwanzilishi wa jarida la fasihi la Kwani?, ambalo linachukuliwa kuwa ndio gazeti kuu la masuala ya fasihi toka Afrika Mashariki. 

Aliaandika riwaya yake ya kwanza iitwayo *The Fallen World of Appearances*. Mwaka 2003 alipata tuzo toka Chama cha Wachapishaji wa Kenya (Kenya Publishers Association) kutokana na juhudi zake za kuendeleza fasihi ya Kenya.

Alisomea shahada ya pili ya Uandishi wa Ubunifu katika Chuo Kikuu cha East Anglia. Kazi zake zimetoka katika magazeti na majarida mbalimbali kama vile *National Geographic*, *The East African*, *The Sunday Times* (ya Afrika Kusini), *The Guardian* (ya Uingereza).

Baadhi ya kazi alizoandika ni:
* *Discovering Home* (Hadithi fupi, G21Net, 2001)
* *An Affair to Dismember* (Hadithi fupi)
* *Beyond the River Yei: Life in the Land Where Sleeping is a Disease* (Riwaya ya picha pamoja na Steven Torfinn, Kwani Trust).

## Kupata UKIMWI
Tarehe 1 Disemba 2016, katika siku ya UKIMWI Duniani, Wainaina alitangaza kupitia akaunti yake ya Twitter kwamba amethibitika kuwa na UKIMWI.

## Kifo
Wainaina amefariki dunia baada ya kupata ugonjwa majira ya saa nne usiku ya tarehe 21 Mei, 2019, katika Hospitali ya Aga Khan jijini Nairobi, hiyo ni kwa mujibu wa taarifa kutoka kwa wanandugu.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*  Hadithi fupi ya Discovering Home 
*  Mahojiano ya Binyavanga
*  Makala ya BBC kuhusu Binyavanga

Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Waandishi wa Kenya
Mkutano huria

**Mkutano huria** ni mkutano ambao unaendeshwa na wahudhuriaji au wajumbe badala ya mwandaaji au waandaaji wa mkutano. Katika mkutano wa aina hii hakuna watoa mada na wapokea mada, hakuna watoa hotuba na wasikilizaji. Wahudhuriaji wote ndio watoa mada na wapokea mada. Dhana hii imepewa umaarufu na wataalamu wawili wa programu ya tarakilishi, Lenn Pryyor na Dave Winer. 

## Viungo vya nje 
* Tofauti kati ya mkutano huria na mkutano wa kawaida

Jamii:Mikutano