open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emma Quinones

**Emma Quinones** (alizaliwa 7 Oktoba 2003) ni rapa na mwimbaji wa Marekani kutoka Middletown, New York. Alianza kuunda muziki akiwa na umri wa miaka 14 na anashawishiwa na wasanii kama vile Post Malone na Lil Tjay. Mbali na kazi yake ya sauti, yeye hucheza fidla. Quinones alipata umaarufu kwa wimbo wake "She's Lit She's Hot." ikionyeshwa kwa mara ya kwanza katika nambari 14 kwenye chati ya iTunes ya St. Vincent na kutazamwa zaidi ya milioni 2.5 kwenye Instagram.

## Marejeo 
Jamii:marapa wa Marekani
Utamaduni wa Liberia

**Utamaduni wa Liberia** unaakisi mchanganyiko wa urithi wa Kiafrika na athari za ulowezi wa Wamerekani Weusi waliowasili nchini humo katika karne ya 19. Nchi hii ina zaidi ya makabila 16, yakiwemo Wakpelle, Wabassa, Wavai, Wamandingo, Wagola, na Waloma, kila moja likiwa na lugha na desturi zake. Kiingereza ni lugha rasmi, lakini lugha za asili hutumika sana katika maisha ya kila siku, hasa katika maeneo ya vijijini.

## Sherehe 
Sherehe za jadi kama Poro (kwa wanaume) na Sande (kwa wanawake) ni taasisi za siri zinazofundisha maadili, mila, na ujuzi wa kijamii. Ingawa wengi hujiunga na dini rasmi kama Ukristo au Uislamu, imani za jadi kuhusu mizimu, uchawi, na dunia ya kiroho bado zina nafasi kubwa katika maisha ya kila siku. Muziki wa Liberia hujumuisha ala za jadi kama saa saa (ganda la kalabashi lenye shanga), ngoma, na yomo gor (aina ya xilofoni), huku mitindo ya kisasa kama Hipco (rap ya Kiliberia) ikipata umaarufu miongoni mwa vijana.

## Sanaa 
Sanaa ya Liberia hujumuisha uchongaji wa vinyago na ufinyanzi wa kijadi.  Fasihi ya Liberia imechangia sana katika harakati za haki za binadamu na utambulisho wa Kiafrika, ikiwa na waandishi mashuhuri kama Wilton Sankawulo na Bai T. Moore.

## Chakula 
Chakula cha Liberia ni mchanganyiko wa mapishi ya ndani na athari za Marekani. Sahani maarufu ni fufu, ubwabwa wa jollof, kisamvu, domoda (mchuzi wa karanga), na samaki wa kukaanga. 

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Liberia
Utamaduni wa Morisi

**Utamaduni wa Morisi** ni mseto wa tamaduni za Asia, Afrika, Ulaya, na visiwa vya Bahari ya Hindi, unaoonyesha historia ya uhamiaji, biashara, na ukoloni. Nchi hii ina jamii zenye asili ya Uhindi, Afrika, Uchina, na Ufaransa, na kila kundi limechangia katika lugha, dini, mavazi, na mapishi ya taifa. Krioli ya Morisi ndiyo lugha inayotumika zaidi katika maisha ya kila siku, ingawa Kiingereza na Kifaransa hutumika rasmi katika serikali na elimu.

## Sherehe 
Sherehe za kidini na kitamaduni huadhimishwa kwa amani na kuvumiliana. Diwali, Eid al-Fitr, Krismasi, na Thaipusam Cavadee ni miongoni mwa sikukuu zinazoadhimishwa kitaifa. Muziki wa jadi kama sega huchezwa kwa ala za kienyeji kama ravanne na triangle, ukieleza maisha ya kihistoria ya wakulima na watumwa. Sanaa ya Morisi hujumuisha uchoraji wa kitropiki, ususi wa mikeka, na utengenezaji wa vinyago vya mbao.

## Chakula 
Chakula cha Morisi ni mchanganyiko wa mapishi ya Kihindi, Kichina, Kifaransa, na Kiafrika. Upishi maarufu ni dholl puri (chapati laini yenye dengu), biryani, samaki wa tanuri, na gateaux piments (keki za pilipili). 

## Marejeo 
* 

M
Jamii:Utamaduni wa Morisi
Jamii:Afrocrowd 2025
Utamaduni wa Mali

**Utamaduni wa Mali** ni mseto wa urithi wa kihistoria wa Dola la Mali, tamaduni za makabila zaidi ya 20, na athari za Uislamu na ukoloni wa Kifaransa. Makabila kama Wabambara, Wafulani, Wadogon, Watuareg, na Wasoninke huunda msingi wa tamaduni za Mali, kila moja likiwa na lugha, mavazi, muziki, na mila zake. Kifaransa ni lugha rasmi, lakini Kibambara ndiyo lugha inayotumika zaidi katika maisha ya kila siku, pamoja na lugha nyingine za kikabila.

## Muziki 
Muziki wa Mali ni maarufu duniani, hasa kupitia mitindo ya jadi kama griot (wahifadhi wa historia), kora (zeze ya nyuzi 21), na balafon (xilofoni ya mbao). Wasanii kama Ali Farka Touré, Salif Keita, na Oumou Sangaré wamechangia sana katika kukuza utamaduni wa muziki wa Mali. Sherehe za kitamaduni kama Festival sur le Niger na Biennale artistique et culturelle du Mali huadhimisha muziki, ngoma, sanaa, na mshikamano wa kitaifa.

## Sanaa 
Sanaa ya Mali hujumuisha uchongaji wa vinyago, uchoraji, na usanifu wa majengo ya udongo kama Msikiti Mkuu wa Djenné, ambao ni Tovuti ya Urithi wa Dunia wa UNESCO. Fasihi ya Mali ina historia ndefu ya simulizi, mitholojia, na maandiko ya kihistoria, hasa kutoka kwa jamii za Dogon na Tuareg.

## Chakula 
Chakula cha Mali kinategemea nafaka kama mtama, mahindi, na wali, pamoja na mchuzi wa karanga, mboga za majani, na nyama ya ng’ombe au samaki. Sahani maarufu ni tô (ugali wa mtama), maafe (mchuzi wa karanga), na riz gras (wali wa mafuta na viungo). Vyakula hivi huandaliwa kwa viungo vya kienyeji na huliwa kwa mikono katika familia au sherehe.

## Dini 
Dini kuu nchini Mali ni Uislamu, unaofuatwa na zaidi ya asilimia 90 ya wakazi, hasa wa madhehebu ya Sunni. Ukristo na imani za jadi huendelea kuwepo, hasa katika jamii za Dogon na maeneo ya milimani. Ibada za Kiislamu huambatana na maisha ya kila siku, mavazi ya heshima, na sherehe kama Eid al-Fitr na Eid al-Adha.

## Marejeo 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Mali
Utamaduni wa Mauritania

**Utamaduni wa Mauritania** umejengwa juu ya urithi wa Uislamu, maisha ya jangwa, na mila za Waarabu-Berber na Waafrika wa Kusini mwa Sahara. Nchi hii ina historia ndefu ya biashara ya karne ya kati, hasa kupitia Chinguetti, mji wa kihistoria wa elimu ya Kiislamu. Uislamu wa Sunni ndio dini kuu, na unaathiri kwa kiasi kikubwa mavazi, ibada, sheria, na maisha ya kila siku. Sherehe kama Eid al-Fitr, Eid al-Adha, na Mawlid al-Nabi huadhimishwa kwa sala, karamu, na mikusanyiko ya kijamii.

Maisha ya kuhamahama (nomadic) bado yana nafasi katika utambulisho wa kitaifa, hasa miongoni mwa jamii za Bedouin na Berber. Sherehe ya *Nouakchott International Festival of Nomadic Culture* huonyesha ngoma, mbio za ngamia, na sanaa za mikono za jamii hizi. Muziki wa jadi hutumia ala kama ardine (zeze ya wanawake), tidinit (zeze ya wanaume), na nyimbo za griot (wahifadhi wa historia), huku dansi za kijadi zikifuatana na mashairi ya Kiislamu na simulizi za kifamilia.

Chakula cha Mauritania ni mchanganyiko wa ladha za Kiarabu na Afrika Magharibi. Sahani maarufu ni thieboudienne (samaki wa viungo na wali), mbeyu (keki za muhogo), na couscous ya nyama au mboga. Chai ya mnanaa yenye sukari nyingi ni sehemu ya utamaduni wa ukarimu, na huandaliwa kwa mizunguko mitatu ya kikombe kama ishara ya urafiki. Mila ya kula kwa mkono wa kulia na kuheshimu wazee huendelea kuheshimiwa, hasa nje ya miji mikubwa.
## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Mauritania
Utamaduni wa Niger

, Niger.]]
**Utamaduni wa Niger** ni mseto wa tamaduni za makabila mbalimbali, urithi wa Uislamu, na athari za ukoloni wa Kifaransa. Makabila makuu ni Wahausa, Wazarma-Songhai, Watuareg, Wafulani, Wakanuri, na Watoubou, kila moja likiwa na lugha, mila, na desturi zake. Kifaransa ni lugha rasmi, lakini Hausa na Zarma hutumika sana katika maisha ya kila siku. Uislamu wa Sunni ndio dini kuu, ukifuatwa na zaidi ya asilimia 99 ya wakazi, na unaathiri kwa kiasi kikubwa maisha ya kijamii, ibada, mavazi, na sherehe.

## Muziki 
Muziki wa Niger hujumuisha mitindo ya jadi kama griot (wahifadhi wa historia), kakaki (tarumbeta ndefu), algaita (filimbi ya pande mbili), na molo (zeze ya Hausa). Jamii ya Tuareg huimba mashairi ya mapenzi kwa ala za tinge ngoma na violi. Mitindo ya kisasa kama hip hop, reggae, na pop hupendwa na vijana mijini. Sherehe maarufu kama Gerewol ya Wodaabe huadhimisha uzuri wa wanaume kupitia ngoma, mapambo, na mashindano ya kuvutia.

## Sanaa 
Sanaa ya Niger hujumuisha uchongaji wa vinyago, ususi wa mikeka, uchoraji wa mawe, na utengenezaji wa vinyago vya kitamaduni. Miji kama Agadez na Zinder inaonyesha usanifu wa jadi wa adobe, hasa Msikiti Mkuu wa Agadez ambao ni jengo la juu zaidi la udongo duniani. 

## Chakula 
Chakula cha Niger kinategemea nafaka kama mtama, mahindi, na wali, pamoja na mchuzi wa karanga, mboga za majani, na nyama ya ng’ombe au samaki. Pishi maarufu ni thieboudienne (wali wa samaki), maafe (mchuzi wa karanga), beignets, na porridge ya mtama. Vyakula hivi huandaliwa kwa viungo vya kienyeji na huliwa kwa mikono katika familia au sherehe.

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Niger
Utamaduni wa São Tomé na Príncipe

**Utamaduni wa São Tomé na Príncipe** unaakisi mchanganyiko wa urithi wa Kiafrika, athari za ukoloni wa Kireno, na mila za visiwa vya Bahari ya Guinea. Nchi hii ina makundi ya kikabila kama Forros (wazawa wa watumwa waliopata uhuru), Angolars (wazao wa watumwa waliotoroka), Tongas (wafanyakazi wa mkataba kutoka Afrika), na Serviçais (wafanyakazi wa mashamba), kila moja likiwa na historia na tamaduni zake. Kireno ni lugha rasmi, lakini lugha za asili kama Kiforro, Angolar, na Kiprincipense hutumika katika maisha ya kila siku, hasa katika simulizi, muziki, na ibada.

## Muziki 
Muziki wa São Tomé na Príncipe hujumuisha mitindo ya jadi kama dêxa, ússua, na socopé, ambayo huambatana na dansi za kitamaduni zilizoathiriwa na ngoma za Kiafrika na dansi za Kireno. Tamasha maarufu kama Festa de São João huadhimisha mtakatifu mlinzi wa visiwa, kwa maandamano, ngoma, na karamu za kijamii. Sanaa ya visiwa hivi hujumuisha uchoraji wa mandhari ya kitropiki, uchongaji wa vinyago, na utengenezaji wa papa figo filimbi ya jadi ya ganda la tikiti au mianzi.

## Chakula 
Chakula cha São Tomé na Príncipe ni mchanganyiko wa mapishi ya Kireno na Kiafrika. Sahani maarufu ni calulu (kitoweo cha samaki au nyama kilichopikwa na mboga na viungo), feijoada (mchuzi wa maharage na nyama), arroz doce (wali mtamu wa nazi au mahindi), na samaki wa tanuri unaoandaliwa kwa viungo vya baharini. Vyakula hivi huandaliwa kwa viungo vya asili kama pilipili, nazi, na mboga za majani, na huliwa kwa mikono katika familia au sherehe.

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
S
Jamii:Utamaduni wa Sao Tome na Principe
Utamaduni wa Senegal

**Utamaduni wa Senegal** ni mseto wa urithi wa makabila zaidi ya 20, athari za ukoloni wa Kifaransa, na mila za Kiislamu na Kisufi. Wolof ndio kabila kubwa zaidi, wakifuatiwa na Wafula, Waserer, Wajola, Wamandinka, na Wasoninke, kila moja likiwa na lugha, muziki, na desturi zake. Kifaransa ni lugha rasmi, lakini Wolof hutumika sana kama lugha ya mawasiliano ya kitaifa. Uislamu wa Sunni ndio dini kuu, hasa kupitia undugu wa Kisufi kama Tijaniyya na Muridiyya, ambao huathiri sana maisha ya kiroho, elimu, na sherehe za kijamii.

## kiini cha utamaduni 
Dhana ya Teranga, ukarimu wa Kisenegali ni kiini cha utamaduni wa taifa. Wageni hupewa heshima na chakula, na jamii hujivunia mshikamano na maelewano ya kidini. Sherehe maarufu kama Grand Magal wa Touba huwaleta pamoja maelfu ya wafuasi wa Muridiyya kwa hija ya kiroho, huku Tamkharit (Ashura) na Tabaski (Eid al-Adha) zikiadhimishwa kwa sala, karamu, na sadaka.

## Muziki 
Muziki wa Senegal ni maarufu duniani, hasa kupitia mitindo kama mbalax, inayochanganya midundo ya jadi ya sabar na mitindo ya kisasa kama jazz na pop. Wasanii kama Youssou N'Dour na Oumou Sangaré wamechangia sana katika kukuza utambulisho wa muziki wa Senegal. Ngoma za jadi huchezwa katika harusi, mavuno, na tamasha za kijamii, zikifuatana na mashairi ya griot wahifadhi wa historia na fasihi simulizi.

## Chakula 
Chakula cha Senegal ni tajiri kwa ladha na viungo vya baharini. Sahani maarufu ni thieboudienne (samaki wa wali na viungo), yassa (kuku au samaki wa limao na vitunguu), maafe (mchuzi wa karanga), na beignets (keki za mafuta). Vyakula hivi huandaliwa kwa viungo vya asili kama pilipili, tangawizi, na nyanya, na huliwa kwa mikono katika familia au sherehe.

## Marejeo 
# 
# 
# 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Senegal
Pier Giorgio Frassati

**Pier Giorgio Frassati** (Torino, 6 Aprili 1901 – Torino, 4 Julai 1925) alikuwa mvulana wa Italia aliyejiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Dominiko na vyama mbalimbali vya kitume pamoja na kusaidia kwa ukarimu na uchangamfu wahitaji wa mji wake.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II tarehe 20 Mei 1990. Papa Fransisko alitoa kibali mnamo Julai 2024 ili atangazwe mtakatifu tarehe 27 Aprili 2025, ila mwenyewe alifariki kabla ya tarehe hiyo, hivyo tukio liliahirishwa.  Hatimaye Papa Leo XIV alimtangaza tarehe 7 Septemba 2025.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Saints SQPN
* Santi e Beati
* piergiorgiofrassati.org
* Pier Giorgio Frassati's official website
* Frassati Catholic High School

Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Wadominiko
Jamii:Watakatifu wa Italia
Utamaduni wa Shelisheli

**Utamaduni wa Shelisheli** unajumuisha mchanganyiko wa tamaduni za Wafaransa, Waafrika, Wahindi, Wachina, na Waarabu, kutokana na historia ya uhamiaji, biashara ya baharini, na ukoloni. Visiwa hivi vya Bahari ya Hindi vina jamii ya watu waliounganika kwa lugha ya Krioli ya Shelisheli, ambayo ni lugha ya kitaifa inayotokana na Kifaransa na lahaja za Kiafrika. Kifaransa na Kiingereza hutumika rasmi katika elimu na serikali, huku Kiswahili na Kihindi zikitumika katika baadhi ya jamii.

Sherehe za kitaifa kama Festival Kreol huadhimisha urithi wa Krioli kwa muziki, dansi, mavazi ya kitamaduni, na vyakula vya kienyeji. Muziki wa Shelisheli hujumuisha mitindo ya jadi kama moutya na sega, inayochezwa kwa ala kama ngoma za mikono, filimbi, na zeze. Ngoma, na zeze. Ngoma hizi huambatana mashairi ya kihistoria, nyimbo za kihistoria, nyimbo za mapenzi, simulizi za mapenzi na kijamii. 

Mapishi ya Shelisheli ni mchanganyiko wa Krioli, Kishi ya Krioli, Kihindi, na Kiarabu. Pishi maarufu ni (kitoweo cha ndizi au viazi vitamu vilivyopikwa na na nazi), kari ya samaki), chatne ya nazi, mchuzi wa mboga. 

Dini kuu ni Ukristo, hasa Kanisa Katoliki linalofuatwa na zaidi ya asilimia 75 ya wakazi. Uislamu na imani za jadi huendelea kuwepo. Hasa miongoni mwa jamii za Wahindi na Waarabu. 
## Marejeo 
* Britannica: Utamaduni wa Shelisheli
* Seychelles Tourism Board – Culture 
* UNESCO: Utamaduni wa Creole Shelisheli

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Shelisheli
Utamaduni wa Sierra Leone

**Utamaduni wa Sierra Leone** unaakisi urithi wa makabila zaidi ya 15, historia ya ukoloni wa Waingereza, na mila za jadi za Afrika Magharibi. Makabila makuu ni Wamende, Watemne, Walimba, Wakono, Waloko, na Wafula, kila moja likiwa na lugha, desturi, na sherehe zake. Kiingereza ni lugha rasmi, lakini Krio lugha ya Krioli yenye msingi wa Kiingereza inaeleweka na karibu watu wote nchini. Uislamu na Ukristo huishi kwa amani, huku sherehe za kidini kama Eid, Krismasi, na Pasaka zikiadhimishwa kitaifa.

## Jamii 
Jamii za jadi kama Poro (kwa wanaume) na Sande (kwa wanawake) huandaa mafunzo ya maadili, mila, na ujuzi wa kijamii kwa vijana wanaovuka utu uzima. Ngoma za kitamaduni huchezwa kwa mdundo wa ala kama balafon, ngoma, na xylophone, huku vinyago vya mbao vikitumika katika ibada na sherehe za siri. Sierra Leone National Dance Troupe ni maarufu kimataifa kwa kuonyesha miondoko ya makabila mbalimbali.

## Sanaa 
Sanaa ya Sierra Leone hujumuisha uchongaji wa vinyago, uchoraji, ususi wa mikeka, na utengenezaji wa nguo za kitamaduni. Kinyago cha Sande kinachovaliwa na mchezaji mkuu wa sherehe za wanawake ni alama ya taifa. 

## Chakula 
Chakula cha Sierra Leone kinategemea sana mihogo, mahindi, na mboga za majani. Pishi maarufu ni kisamvu, mchuzi uliongwa na karanga, fufu, na samaki wa tanuri. 

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Sierra Leone
Utamaduni wa Sudan

**Utamaduni wa Sudan** ni mseto wa tamaduni za Kiarabu, Kiafrika, Kinubi, na Kisufi, unaoonyesha historia ndefu ya ustaarabu, dini, na siasa. Nchi hii ina zaidi ya makabila 500, kila moja likiwa na lugha, mila, na desturi zake. Kiarabu ni lugha rasmi, lakini Kiingereza na lugha za kikabila hutumika katika maeneo mbalimbali. Uislamu wa Sunni ndio dini kuu, hasa kupitia undugu wa Kisufi kama Ansar na Khatmiyya, ambao huathiri maisha ya kila siku.

## Jamii 
Jamii za Sudan zina mifumo tofauti ya kijamii na kisiasa. Jamii ya Fur ina muundo wa kifalme ulioongozwa na sultani, huku Baqqārah wakifuata mfumo wa koo wa kihistoria unaotegemea ufugaji wa ng’ombe. Wanuba wa milimani huishi kwa mshikamano wa kijamii unaotegemea jamii za kilima, huku Waotoro wakizingatia mkataba wa amani kati ya koo. Sherehe za maisha kama harusi, kutahiri, na mazishi huadhimishwa kwa ngoma, nyimbo, na ibada za kijadi au Kiislamu.

## Muziki 
Muziki wa Sudan hujumuisha ala kama oud, tambour, riq, na saa-saa. Midundo ya Kisufi huambatana na nyimbo za kiroho na dansi za mdundo wa taratibu. Sanaa ya Sudan hujumuisha kaligrafia ya Kiarabu, vinyago vya kuchora, uchongaji wa vinyago, na usanifu wa majengo ya udongo kama Msikiti wa Al-Mahdi na Msikiti Mkuu wa Omdurman.

## Chakula 
Chakula cha Sudan ni mchanganyiko wa mapishi ya Kiarabu na Kiafrika. Sahani maarufu ni ful medames (maharage ya fava), aseeda (uji wa mtama), kisra (chapati ya mtama), na mullah (kitoweo cha mboga au nyama). Chai ya mnanaa na kahawa ya kiasili huandaliwa kwa heshima ya wageni, na huliwa kwa mikono katika familia au sherehe.

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Sudan
Ignas Maloyan

**Ignas Maloyan** (8 Aprili 1869 – 11 Juni 1915) alikuwa askofu wa Mardin wa Kanisa Katoliki la Armenia kuanzia mwaka 1911 hadi kifodini chake kilichompata kwa sababu ya kukataa katakata mara kadhaa kusilimu.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 7 Oktoba 2001, Papa Leo XIV akamtangaza mtakatifu tarehe 19 Oktoba 2025.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Charles E. Frazee (1983), *Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire, 1453–1923*, Cambridge University Press. 
* *Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa*. Richard G. Hovannisian (ed.) UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2006.
* Jacques Rhétoré (2015), *Les chrétiens aux bêtes: souvenirs de la guerre sainte proclamée par les Turcs contre les chrétiens*, Paris.

## Vyanzo
* 
* 

## Viungo vya nje
* "ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԻ ՆԱՀԱՏԱԿ ԻԳՆԱՏԻՈՍ ԱՐՔ. ՄԱԼՈՅԱՆ (Archbishop Ignatius Maloyan, Martyr of the Great Calamity)." *Azg*. October 18, 2001.
* Saints and Blesseds of the Armenian Catholic Church
*The View from the Roofs of Mardin: What Everyone Saw in the ‘Year of the Sword’ by David Gaunt. *The Armenian Weekly*, January 7, 1915.
* vatican.va Entry on Blessed Ignatius Maloyan

Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1915
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:watakatifu wa Armenia
Jamii:watakatifu wa Uturuki
Utamaduni wa Sudan Kusini

**Utamaduni wa Sudan Kusini** unaakisi urithi wa makabila zaidi ya 60, historia ya vita na amani, na mila za jadi za Afrika ya Kati. Makabila kama Dinka, Nuer, Shilluk, Bari, na Zande yana lugha, desturi, na sherehe za kipekee, huku Kiingereza ikiwa lugha rasmi ya taifa. Lugha za kikabila hutumika sana katika ibada, muziki, na mawasiliano ya kijamii. Ukristo ndio dini kuu, hasa kupitia makanisa ya Anglikana, Katoliki, na Pentekoste, huku Uislamu na imani za jadi zikiendelea kuwepo katika baadhi ya jamii.

## Sherehe 
Sherehe za kitamaduni hujumuisha ngoma, nyimbo, na mavazi ya rangi kama njia ya kuadhimisha harusi, mavuno, na mikusanyiko ya kijamii. Tamasha kama Siku ya Utamaduni wa Sudan Kusini huwaleta pamoja wawakilishi wa makabila mbalimbali kwa maonyesho ya ngoma, ala za muziki kama kpaningbo (marimba ya kienyeji), na dansi za kijadi. Sherehe hizi hutumika pia kama njia ya kuimarisha amani na mshikamano wa kitaifa baada ya miongo ya migogoro.

## Sanaa 
Sanaa ya Sudan Kusini hujumuisha uchongaji wa vinyago, ususi wa mikeka, na uchoraji wa mandhari ya kijiji. Vinyago vya mbao hutumika katika ibada za kitamaduni na sherehe za kuaga wafu. 

## Chakula 
Chakula cha Sudan Kusini kinategemea nafaka kama mtama, mahindi, na muhogo, pamoja na mboga za majani, nyama ya ng’ombe, na samaki wa tanuri. Sahani maarufu ni asida (uji wa mtama), mchuzi wa karanga, na mboga za kienyeji. 

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Sudan Kusini
Fred Brathwaite

**Fred Brathwaite** (anajulikana zaidi kama *Fab 5 Freddy*; amezaliwa Agosti 31, 1959) ni msanii wa Marekani, mtengenezaji wa filamu, na painia wa hip hop. Anachukuliwa kuwa mmoja wa wasanifu wa harakati za sanaa za mitaani. Freddy aliibuka katika eneo la ubunifu la jiji la New York mwishoni mwa mwaka 1970 kama msanii wa graffiti. Alikuwa ni msanii daraja kati ya eneo la rap lililokuwa likiendelea na eneo la sanaa la *No Wave*. Alipata kutambuliwa zaidi mwaka wa 1981 wakati Debbie Harry aliporap ''"Fab 5 Freddy told me everybody's fly"'' kwenye wimbo wa Blondie "Rapture". Mwishoni mwa miaka ya 1980, Freddy alikua mtangazaji wa kwanza wa onyesho kubwa la video la muziki wa hip-hop lililotambulika ka **Yo! MTV Raps**.

## Tanbihi
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Debbie Harry

**Deborah Ann Harry** (alizaliwa kama Angela Trimble, Miami, Florida, Julai 1, 1945) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo na mwigizaji wa Marekani, anayejulikana zaidi kama mwimbaji mkuu wa bendi ya Blondie. Nyimbo zake nne na bendi zilifikia nambari 1 kwenye chati za Marekani kati ya 1979 na 1981.

Dada huyu alichukuliwa kama mtoto mchanga na alilelewa huko Hawthorne, New Jersey. Baada ya chuo kikuu alifanya kazi mbalimbali—kama dansi, Bunny wa Playboy, na katibu (pamoja na BBC huko New York)—kabla ya mafanikio yake katika tasnia ya muziki. Alishirikiana kuunda bendi ya Blondie mnamo 1974 huko New York City. Bendi hiyo ilitoa albamu yake ya kwanza ya eponymous mnamo 1976 na ilitoa Albamu zingine tatu za studio kati ya wakati huo na 1979, pamoja na Parallel Lines, ambayo ilitoa nyimbo sita, pamoja na "Moyo wa Kioo". Albamu yao ya tano ya studio, Autoamerican (1980), ilitoa vibao vikiwemo kava ya "The Tide Is High", na "Rapture", ambayo inachukuliwa kuwa wimbo wa kwanza wa kufoka kushika nafasi ya kwanza nchini Marekani.

## Tanbihi
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Mazahr Makatemele

**Mazahr Makatemele** (takriban 1846–1903) alikuwa mfanyakazi wa nyumbani mwenye asili ya Afrika aliyeishi Uswidi. Alikuwa mtu maarufu katika historia ya mji wa Kalmar na anajulikana kama mmoja wa wanawake wa kwanza wenye asili ya Kiafrika nchini Uswidi ambao maisha yao yameandikwa na kuhifadhiwa katika kumbukumbu rasmi.

Alizaliwa katika koloni la Natal, na inaripotiwa kuwa alitoka katika kabila la Watswana au Wasotho. Alitekwa na kuwekwa utumwani na Makaburu mnamo mwaka 1857 au 1858. Hatimaye alikuwa mfanyakazi wa nyumbani wa mfanyabiashara wa Kiswidi aitwaye Alarik Forssman, aliyekuwa akitembelea Afrika Kusini na familia yake.Mazahr aliajiriwa kama mfanyakazi huru na mlezi wa watoto katika familia ya Forssman. Mnamo Mwaka 1862, alisafiri pamoja nao hadi Kalmar, Sweden. Alipofika, alihudumiwa na Swedish Mission Society akabatizwa kuwa Mkristo. Ubatizo wake ulipewa umaarufu mkubwa na ulileta sifa nzuri kwake. Kuanzia mwaka 1864, Mazahr Makatemele aliajiriwa kama mfanyakazi wa ndani na Cecilia Fryxell aliyekuwa na shule ya wasichana.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Utumwa
Subuk

**Subuk** (alifariki takribani mwaka 922) alikuwa ghulam (mtumwa wa kijeshi) ambaye alipata ugavana wa Azabajani mwaka 919 na kuushikilia kwa muda wa miaka mitatu.

Mwaka 919, bwana wake Subuk, Sajid Yusuf Ibn Abu’l-Saj, alikamatwa na majeshi ya kalifa, ambaye alikuwa akiwania vita naye. Ili kulinda maslahi ya Yusuf, Subuk alichukua udhibiti wa Azabajani. Baada ya kushinda jeshi la kalifa, alitambuliwa kama gavana wa jimbo hilo na al-Muqtadir. Kwa kipindi cha miaka mitatu iliyofuata, alisubiri kurudi kwa Yusuf. Yusuf aliachiliwa kutoka gerezani na kurejea Azabajani mwaka 922; Subuk alikuwa amefariki kufikia wakati huo.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:utumwa
Taasisi ya Ironbridge

**Taasisi ya Ironbridge** ni kituo kinachotoa kozi za uzamili na maendeleo ya kitaaluma katika urithi wa kitamaduni, kilichopo katika eneo la Ironbridge Gorge katika Shropshire, Uingereza.

Taasisi hiyo iko Coalbrookdale, nje tu ya Ironbridge na karibu ya mji wa Telford.

Ni ushirikiano kati ya Chuo Kikuu cha Birmingham na Ironbridge Gorge Museum Trust.

Ironbridge Gorge, iliyo kwenye Mto Severn, ilikuwa eneo muhimu la viwanda wakati wa Mapinduzi ya Viwanda nchini Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Elimu ya Uingereza
Utamaduni wa Malawi

**Utamaduni wa Malawi** unaakisi urithi wa makabila mbalimbali, historia ya ukoloni wa Waingereza, na mila za jadi za Kiafrika. Nchi hii ina zaidi ya makabila 10, yakiwemo Wachewa, Wayao, Watumbuka, Walomwe, Wangoni, Wamanganja, na Wasena, kila moja likiwa na lugha, desturi, na sherehe zake za kipekee. Kiingereza ni lugha rasmi, lakini Chichewa hutumika sana kama lugha ya kitaifa, pamoja na lugha nyingine za kikabila.

## Sherehe 
Sherehe maarufu ya kitamaduni ni Gule Wamkulu, ngoma ya siri ya jamii ya Wachewa inayochezwa na wanaume waliopitia mafunzo ya jandoni. Wachezaji huvaa kinyago na mavazi ya kutisha, wakicheza kwa mdundo wa ngoma ili kuwasilisha ujumbe wa kijamii, kiroho, au maadili. Ngoma nyingine kama Chitelela na Malipenga huchezwa katika sherehe za harusi, mavuno, au mikusanyiko ya kijamii. Sanaa ya Malawi hujumuisha uchongaji wa vinyago, ususi wa mikeka, na ufinyanzi wa jadi.

## Chakula 
Chakula cha Malawi kinategemea sana kilimo na uvuvi. Sahani kuu ni nsima (ugali wa mahindi), inayoliwa na mchuzi wa mboga, nyama ya ng’ombe au kuku, na samaki kama chambo kutoka Ziwa Nyasa. Vyakula vya kienyeji kama mbatata (viazi vitamu), mchele wa nazi, na mchicha wa pori huandaliwa kwa viungo vya asili na huliwa kwa mikono katika familia au sherehe.

## Dini 
Dini nchini Malawi hujumuisha Ukristo (hasa Wakatoliki na Waprotestanti), Uislamu (hasa miongoni mwa Wayao), na imani za jadi. Ibada za Kikristo huambatana na nyimbo za injili kwa lugha za kienyeji, huku baadhi ya jamii zikiendelea kuhifadhi ibada za mizimu na matambiko ya jadi. Shule za madrasah na makanisa ya misheni huendelea kuwa sehemu ya maisha ya kijamii na elimu.

## Marejeo 
* 
* 
* 

Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Utamaduni wa Malawi
St James Mill

**St James Mill** ni kiwanda cha Mapinduzi Uingereza huko Norwich.

Kiwanda hiki kilijengwa kati ya 1836 na 1839 kama sehemu ya juhudi za kampuni ya Norwich Yarn Company (ilioanzishwa mwaka 1833 na Samuel Bignold) kuzuia kuanguka kwa biashara ya nguo katika eneo hilo. Mjenzi wa jengo hili alikuwa John Brown. Eneo hilo awali lilikuwa linamilikiwa na White Friars (Wakarmeli) katika karne ya 13, na tao la awali pamoja na chumba cha chini ya ardhi bado vipo hadi leo.

Wakati biashara ya nguo ilipoendelea kudorora, St James Mill ilinunuliwa na Jarrold & Sons Ltd mwaka 1902 kwa ajili ya idara yake ya uchapishaji. Baadaye, jengo hilo lilipangishwa kwa Caley's, kampuni ya chokoleti, kisha likauzwa kwa serikali mwaka 1920 ili litumike kama kiwanda cha mafunzo kwa wanajeshi waliorejea kutoka vitani.

Jarrolds walilinunua tena jengo hilo mwaka 1933, na leo linatumika kama majengo binafsi ya ofisi. Miongoni mwa mashirika yaliyoko hapo ni pamoja na Virgin Wines na Norfolk Community Foundation.

Kiwanda hiki ni sehemu ya mradi wa kihistoria ujulikanao kama Norwich 12.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Historia ya Uingereza
Jamii:Kampuni
Siasa ya Zambia

thumb|Bendera ya zambia
**Siasa ya Zambia** ni ya mfumo wa demokrasia ambapo Rais ni mkuu wa nchi na serikali. Mfumo huu unajumuisha mihimili mitatu: Utawala wa Rais, Bunge, na Mahakama, na umejengwa juu ya katiba ambayo imepitia mabadiliko kadhaa tangu uhuru mwaka 1964.

## Uhuru na Mfumo wa Chama Kimoja 
Zambia ilipata uhuru kutoka Uingereza tarehe 24 Oktoba 1964, ikiwa chini ya chama cha United National Independence Party (UNIP) kilichoongozwa na Kenneth Kaunda, ambaye alikua Rais wa kwanza wa nchi. Mwaka 1972, Zambia ilitangazwa kuwa nchi ya chama kimoja, ikiondoa ushindani wa vyama vya siasa kwa lengo la kudumisha umoja wa kitaifa. UNIP kilidumu madarakani hadi mwaka 1991.

## Mpito wa Demokrasia ya Vyama Vingi 
Mnamo 1991, baada ya shinikizo kutoka kwa raia na jamii ya kimataifa, Zambia ilirejea kwenye mfumo wa vyama vingi. Katika uchaguzi wa kihistoria wa mwaka huo, chama kipya cha Movement for Multi-Party Democracy (MMD) chini ya Frederick Chiluba kilishinda, na hivyo kumaliza utawala wa miongo mitatu wa Kenneth Kaunda.

## Mabadiliko ya Katiba 
Zambia imefanya marekebisho ya katiba mara kadhaa. Marekebisho ya mwaka 1996 yalibadilisha masharti ya kugombea urais, jambo lililoonekana kuwabagua baadhi ya wagombea. Katiba mpya ya mwaka 2016 ilileta maboresho kama:

* Kuweka idadi maalum ya siku kwa kampeni
* Kuanzisha mfumo wa 50 +1 kwa ushindi wa urais
* Kuweka nafasi ya Makamu wa Rais kuchaguliwa pamoja na Rais

## Mihimili ya Utawala 
#### Rais 
Rais ndiye mkuu wa nchi na serikali. Huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa kipindi cha miaka mitano, na anaweza kutumikia kwa awamu mbili pekee. Rais anateua mawaziri na viongozi wa serikali, huku akiwa na mamlaka makubwa ya kiutendaji.

#### Bunge 
Bunge la Zambia ni la kikamara kimoja lenye wajumbe wanaochaguliwa kutoka majimbo mbalimbali. Bunge ndilo lenye mamlaka ya kutunga sheria, kuidhinisha bajeti, na kusimamia serikali. Mbunge mmoja huchaguliwa kuwa Spika wa Bunge.

#### Mahakama 
Mahakama ya Zambia inafanya kazi kwa uhuru, na inajumuisha Mahakama Kuu, Mahakama ya Rufaa, na Mahakama ya Katiba.
* Patriotic Front (PF) – chama kilichotawala kuanzia 2011 hadi 2021, kilichoongozwa awali na marehemu Michael Sata kisha Edgar Lungu.
* MMD – chama kilichokuwa maarufu katika miaka ya 1990 hadi 2000.

## Uchaguzi 
Tume Huru ya Uchaguzi (Electoral Commission of Zambia – ECZ) inasimamia chaguzi. Uchaguzi mkuu hufanyika kila baada ya miaka mitano na hujumuisha urais, wabunge, na madiwani. Mfumo wa uchaguzi wa rais ni 50% + 1, ambapo mgombea lazima apate zaidi ya asilimia 50 ya kura ili kushinda katika raundi ya kwanza. Iwapo hakuna atakayefikia kigezo hicho, duru ya pili ya uchaguzi huandaliwa.

## Demokrasia na Changamoto 
Zambia inatambulika kama mojawapo ya nchi chache barani Afrika zilizo na mabadiliko ya amani ya madaraka kupitia uchaguzi. Hata hivyo, kumekuwepo na changamoto kama:

* Matumizi ya vyombo vya dola kisiasa
* Udhibiti wa vyombo vya habari
* Tuhuma za ufisadi
* Ukosefu wa usawa katika kampeni

Serikali ya sasa imeahidi kuimarisha utawala bora, kupambana na rushwa, na kuheshimu haki za binadamu.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa
Jamii:Siasa ya Zambia
Alkasum Abba

**Alkasum Abba** (amezaliwa Yola, Jimbo la Adamawa, 20 Mei 1953) ni profesa na mwandishi wa Nigeria, makamu mkuu wa zamani wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Adamawa.

## Maisha ya awali na elimu 
Alihudhuria Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello, Zaria ambapo alipata shahada ya kwanza (shahada ya heshima) katika historia na serikali mwaka wa 1977.  Alipata shahada ya uzamili na Shahada ya Uzamivu katika chuo kikuu kimoja. Ameandika vitabu kumi na mbili na zaidi ya machapisho hamsini ya kitaaluma na kuhudhuria mikutano mingi ya kitaifa na kimataifa. 

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Waandishi wa Nigeria
Nyota Nyeusi ya Afrika

**Nyota Nyeusi ya Afrika** ni nyota nyeusi yenye ncha tano **(★)** inayowakilisha Afrika kwa ujumla na Ghana kwa namna ya pekee. Black Star Line, iliyoundwa mnamo mwaka 1919 na Marcus Garvey kama sehemu ya harakati ya kurejea Afrika, ilichukua jina lake kwa kulinganisha na White Star Line, ikabadilisha rangi kutoka nyeupe kwenda nyeusi ili kuashiria umiliki wa watu weusi badala ya watu weupe. Nyota nyeusi ikawa alama ya Uafrika na upinzani dhidi ya ukoloni. Ikitajwa kama "Nyota ya Mwongozo ya Uhuru wa Afrika", nyota hiyo nyeusi ilitumika mnamo mwaka 1957 na Theodosia Okoh katika usanifu wa Bendera ya Ghana.

## Ghana 
Waghana wameanza kuichukulia Nyota Nyeusi kama alama mahsusi ya Ghana badala ya Afrika kwa ujumla. Mbali na kuwa kwenye bendera, nyota hiyo pia inaonekana kwenye nembo ya taifa; kwenye Lango la Nyota Nyeusi lililoko katika Uwanja wa Nyota katika mji mkuu, Accra; na kwenye Kiti cha Taifa ndani ya Bunge, ambacho Rais hukikalia wakati wa hafla rasmi. Timu ya taifa ya soka ya Ghana huitwa kwa jina la utani "Nyota Nyeusi". Bendera ya meli ya kampuni ya zamani ya usafirishaji wa taifa la Ghana, Black Star Line, pia ilikuwa na nyota hiyo.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Afrika
Jamii:Nyota
Jamii:Ghana
Mapishi ya Jamhuri ya Afrika ya Kati

thumb|350x350px|Supu ya viazi na ndizi za kumchesha. Chakula cha Jamhuri ya Afrika ya Kati.
**Mapishi ya Jamhuri ya Afrika ya Kati** yanatokana na utamaduni wa kipekee wa wakazi wa nchi hiyo, ambao hutumia zaidi vyakula vinavyopatikana kirahisi katika mazingira yao. Mapishi mengi hujikita kwenye vyakula vya asili kama mizizi, matunda ya porini, nafaka, na nyama ya pori. 

Afrika ya Kati ina aina mbalimbali ya vyakula ikiwa ni pamoja na; Gozo ni chakula kikuu kinachofanana na ugali lakini hutengenezwa kwa unga wa muhogo uliosafishwa. Watu wengi hula Gozo wakiwa na mchuzi wa mboga, samaki au nyama ya pori. 

Kingine ni Moambe ambapo ndani yake kuna mchuzi maarufu wa karanga unaopikwa kwa kusaga karanga hadi ziwe laini na kupika pamoja na nyama kama kuku au samaki. Moambe ni miongoni mwa mapishi yanayoonekana pia katika nchi nyingine za Afrika ya Kati lakini yana umaarufu mkubwa nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati.

Kadhalika kuna Mabusu ambapo hupikwa na ndizi mbichi za kupika ambazo huchemshwa au kukaangwa. Mara nyingi huandaliwa kwa kuongeza mafuta ya mawese au nazi kulingana na mila za jamii mbalimbali. 

Wakazi wa Jamhuri ya Afrika ya Kati pia hupenda vyakula vya misituni kama vile uyoga pori, majani ya maboga, na matunda ya asili. Nyama ya pori kama vile swala, nyani, au ndege wa mwituni hutumika mara kwa mara katika mapishi ya kila siku, hasa vijijini. 

Vinywaji vya asili kama divai ya mnazi na uji mzito wa mahindi uitwao Mbokoko pia ni sehemu ya urithi wa mapishi wa nchi hii.

## Marejeo
* Béchacq, C. (2010). *Central African Republic*. Editions L'Harmattan.
* Kanner, E. (2019). *A Taste of Africa: Culinary Traditions from Central Africa*. Global Gourmets Publishing.
* BBC Food (2022). Chicken Moambe Recipe. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:Utamaduni wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Afrika Kusini

[thumb|350x350px|[Bunny chow iliyonakshiwa na mbogamboga.]]
**Mapishi ya Afrika Kusini** yanaakisi mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Wazulu, Waxhosa, na Wasotho. Kuna wenyeji wenye asili ya nje kama vile Waholanzi, Wafaransa, Wahindi, na Waingereza. Mchanganyiko huu umezaa urithi wa vyakula vyenye ladha na mitindo tofauti ya upishi.

Chakula maarufu kinachotambulika kimataifa ni braai, aina ya nyama ya kuchoma. Braai ni sehemu muhimu ya mikusanyiko ya kijamii nchini humo, ambapo nyama kama ng’ombe, kondoo na kuku huandaliwa kwa mkaa au kuni.

Bobotie ni chakula kingine maarufu chenye asili ya Maboer (Waholanzi wa kale). Hupikwa kwa nyama ya kusaga iliyochanganywa na viungo mchanganyiko, tangawizi, na zabibu kavu, kisha kuokwa juu yake na mchanganyiko wa mayai na maziwa.

Bunny chow ni chakula chenye asili ya Wahindi wa Durban, ambapo mkate hukatwa katikati na kujazwa mchuzi wa viungo anuwai wenye nyama au mboga. Ni maarufu kwa kuwa mlo wa haraka na wa bei nafuu.

Mlo wa kawaida wa familia nyingi ni pamoja na ugali (unaojulikana kama pap) unaoliwa na nyama au mboga za majani. Katika maeneo ya vijijini, mapishi ya jadi kama mchuzi wa mihogo, mahindi na mboga za kienyeji bado yanahifadhiwa.

## Marejeo
* Van Wyk, B. (2012). *South African Culinary Heritage*. Cape Town: Struik Publishers.
* BBC Food (2023). Bobotie Recipe. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Eat Out South Africa (2021). The History of Bunny Chow. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* South African Tourism (2020). What’s on the Menu – A South African Food Guide. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Afrika Kusini
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Algeria

[thumb|Kuskusi ya Kialjeria katika mji wa [Kabylia.]]
**Mapishi ya Algeria** yanaonyesha urithi wa mchanganyiko wa tamaduni za Kiarabu, Kiberber, Kifaransa, na Kiosmani. Vyombo vyao vya chakula vimejaa viungo vya asili, nafaka, mboga, na nyama, hasa kondoo na kuku. Mapishi ya Algeria yanahusisha mlo wa familia pamoja na chakula cha sherehe.

## Aina za vyakula
### Couscous
Couscous (pia *kuskusi*) ni chakula maarufu zaidi nchini Algeria. Hutengenezwa kwa nafaka ya ngano ndogo ndogo (semolina), inayopikwa kwa mvuke. Hupikwa na mboga kama karoti, malenge, na viazi, pamoja na nyama ya kondoo, kuku au samaki. Couscous ni mlo wa familia na huandaliwa mara nyingi siku ya Ijumaa au wakati wa sherehe.

### Chorba
Chorba ni supu ya kitamaduni ya Algeria inayopikwa hasa wakati wa mfungo wa Ramadhani. Huandaliwa kwa kutumia nyama, nyanya, vitunguu, celery, na viungo vya korosho. Wakati mwingine chorba huongezewa pasta ndogo ndogo aina ya vermicelli.

### Merguez
Merguez ni soseji nyekundu ya nyama ya kondoo au ng’ombe, yenye viungo vikali kama pilipili na paprika. Ni maarufu katika miji mikubwa na huuzwa pia katika migahawa ya mitaani au kuchomwa wakati wa hafla za kijamii.

### Makroud
Makroud ni aina ya keki au tamtam inayotengenezwa kwa semolina na tende. Makroud hukatwa katika umbo la almasi, kukaangwa au kuokwa, na kupakwa asali. Ni chakula cha asili ya mkoa wa Maghreb lakini maarufu sana Algeria.

### Khobz el dar
Khobz el dar ni mkate wa kienyeji wa Algeria, unaookwa nyumbani kwa kutumia semolina au unga wa ngano. Huliwa pamoja na mchuzi au supu kama chorba.

## Marejeo
* Benkheira, M. (2015). *La cuisine algérienne: Tradition et modernité*. Algiers: ENAG Editions.
* BBC Food (2022). Algerian Couscous Recipe. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Aljeria
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Rigathi Gachagua

**Geoffrey Rigathi Gachagua** (alizaliwa 28 Februari 1965) ni mwanasiasa wa nchini Kenya ambaye tangu mnamo 2022 alihudumu kama Naibu Rais wa nchi hiyo chini ya Rais William Ruto kabla ya kutolewa madarakani mnamo Oktoba 2024. 

Pia alikuwa Mbunge wa jimbo la Mathira kuanzia  2017 hadi 2022. Gachagua ni miongoni mwa wanasiasa wenye ushawishi mkubwa kutoka eneo la Mlima Kenya.

## Maisha ya awali na elimu 
Gachagua alizaliwa katika familia ya Nahashon Gachagua Reriani na Martha Kirigo katika Kaunti ya Nyeri. Familia yao ilikuwa miongoni mwa waliounga mkono Mau Mau wakati wa harakati za uhuru wa Kenya.

Alisoma katika shule ya msingi ya Kabiruini, kisha akajiunga na Shule ya Upili ya Kianyaga. Baadae alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi akiwa na Shahada ya sayansi ya siasa na utawala wa umma.

Baada ya chuo kikuu (2001 -2006), alihudumu kama katibu binafsi wa George Saitoti, Waziri wa mambo ya ndani. Baadae alijihusisha na biashara binafsi hasa za huduma na usambazaji wa vifaa serikalini, jambo ambalo lilizua maswali kuhusu uhalali wa mali zake.

## Maisha ya siasa 
Gachagua alichaguliwa kuwa Mbunge wa Mathira mwaka 2017 kwa tiketi ya Chama cha Jubilee. Alijitokeza kuwa mkosoaji wa aliyekuwa Rais wa nchi hiyo Uhuru Kenyatta na kuwa mfuasi wa karibu wa William Ruto.

Mnamo mwaka 2022, aliteuliwa kuwa mgombea mwenza wa Ruto kupitia muungano wa Kenya Kwanza. Baada ya ushindi katika uchaguzi wa urais, alikula kiapo kuwa Makamu wa Rais mnamo 13 Septemba 2022.

## Mijadala na utata 
Gachagua amekuwa akizua mijadala kutokana na kauli zake kuhusu ugavi wa rasilimali na siasa za kikanda. Pia alikumbwa na kesi ya madai ya utakatishaji fedha ambapo mahakama iliagiza fedha zaidi ya KSh 200 milioni zikabidhiwe kwa serikali, ingawa alikanusha na kusema ni njama za kisiasa.

## Maisha binafsi 
Gachagua ameoa mkewe Dorcas Rigathi, ambaye ni mchungaji. Wana watoto wawili. Ameshikilia msimamo wa kidini na maadili ya kifamilia katika maisha yake ya kisiasa.

## Tazama pia 
* Siasa za Kenya

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Niger

thumb|Bendera ya Niger
**Siasa ya Niger:** Jamhuri ya Niger ni nchi ya Afrika Magharibi inayofuata mfumo wa serikali ya urais wa kidemokrasia, ingawa historia yake imekuwa na mfululizo wa mapinduzi ya kijeshi na mabadiliko ya kisiasa. Mfumo wa kisiasa wa Niger umeathiriwa na urithi wa kikoloni, changamoto za kiusalama, na migogoro ya ndani.

## Historia ya Kisiasa 
Baada ya kupata uhuru kutoka kwa Ufaransa mwaka 1960, Niger iliongozwa na Rais wa kwanza Hamani Diori katika mfumo wa chama kimoja. Mwaka 1974, utawala wake ulipinduliwa na Jeshi chini ya Luteni Kanali Seyni Kountché, ambaye alitawala hadi kifo chake mwaka 1987.

Miaka ya 1990 ilishuhudia mabadiliko ya kidemokrasia, ambapo katiba mpya ilipitishwa mwaka 1992, na uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi kufanyika mwaka 1993. Tangu wakati huo, Niger imekuwa ikipitia vipindi vya demokrasia na mapinduzi ya kijeshi kwa kupokezana.

## Mapinduzi ya Mara kwa Mara 
Tangu uhuru, Niger imekumbwa na mapinduzi takriban saba, yakiwemo yale ya:

* 1996: Luteni Ibrahim Baré Maïnassara alichukua madaraka kwa nguvu.
* 1999: Aliuawa katika mapinduzi mengine, yaliyosababisha kurejeshwa kwa demokrasia.
* 2010: Rais Tandja Mamadou aliondolewa madarakani kwa jaribio la kubadili katiba na kuongeza muda wa urais.
* 2023: Jeshi lilimpindua Rais Mohamed Bazoum, na kutangaza kusimamisha katiba, hali iliyozua msukosuko wa kimataifa.

## Muundo wa Serikali 
Kwa mujibu wa katiba ya awali, Niger ilikuwa na muundo wa serikali ya urais, unaojumuisha:

* Rais: Mkuu wa nchi na serikali, huchaguliwa kwa kipindi cha miaka mitano.
* Waziri Mkuu: Kiongozi wa serikali ya kila siku, huteuliwa na Rais.
* Bunge: Chombo cha kutunga sheria, chenye wawakilishi waliowekwa kwa njia ya kura.

Hata hivyo, mapinduzi ya kijeshi ya mara kwa mara yamevuruga utekelezaji wa katiba hii.

## Vyama vya Siasa 
Niger ina vyama vingi vya kisiasa. Baadhi ya vyama maarufu ni:

* Parti Nigérien pour la Démocratie et le Socialisme (PNDS-Tarayya) – chama cha Mohamed Bazoum.
* Mouvement National pour la Société de Développement (MNSD-Nassara) – chama kilichoongoza awali.

Vyama hivi hushindana katika uchaguzi wa wabunge na urais, japokuwa uchaguzi huru umeathiriwa na machafuko ya kijeshi.

## Changamoto za Kisiasa 
Siasa ya Niger hukumbwa na changamoto zifuatazo:

* Uingiliaji wa jeshi katika siasa
* Migogoro ya kikabila na kijiografia
* Mashambulizi ya makundi yenye itikadi kali, hasa kaskazini na mashariki mwa nchi.
* Udhaifu wa taasisi za kiraia na uhuru mdogo wa vyombo vya habari

## Mwelekeo wa Kisasa 
Licha ya changamoto, kumekuwa na juhudi za kurejesha utawala wa kiraia, huku mashirika ya kimataifa na jumuiya za kikanda kama ECOWAS zikihimiza kurejea kwa demokrasia. Mwelekeo wa kisiasa wa Niger unategemea uthabiti wa ndani na msaada wa nje katika kuimarisha taasisi za kikatiba.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Namibia

thumb|Bendera ya Namibia
**Siasa ya Namibia** inafanyika ndani ya mfumo wa jamhuri ya kidemokrasia yenye mihimili mitatu: Utawala, Bunge, na Mahakama. Tangu uhuru mwaka 1990, Namibia imekuwa mojawapo ya nchi zinazoheshimiwa kwa utulivu wa kisiasa barani Afrika.

## Historia ya Kisiasa 
Namibia ilipata uhuru mnamo 21 Machi 1990 baada ya vita virefu vya ukombozi vilivyoongozwa na chama cha SWAPO (South West Africa People's Organization). Katiba ya kwanza ya kidemokrasia ilipitishwa mwaka huohuo, ikisisitiza uhuru wa vyombo vya habari, haki za binadamu, na uchaguzi wa wazi.

## Mfumo wa Utawala 
Namibia ina mfumo wa rais wa taifa ambaye pia ni kiongozi wa serikali. Rais huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa kipindi cha miaka mitano na anaweza kuhudumu kwa awamu mbili mfululizo. Rais huteua Waziri Mkuu, ambaye husaidia katika shughuli za serikali za kila siku.

Baraza la Mawaziri hujumuisha mawaziri wa sekta mbalimbali, wanaowajibika kwa rais na bunge.

## Bunge 
Namibia ina bunge la kitaifa lenye mabaraza mawili:

* Bunge la Taifa (National Assembly) – lenye wajumbe wanaochaguliwa moja kwa moja na wengine kuteuliwa.
* Baraza la Taifa (National Council) – lenye wawakilishi kutoka majimbo ya utawala, wakitoa ushauri kwa Bunge la Taifa.

Chaguzi hufanyika kila baada ya miaka mitano kwa kutumia mfumo wa uwiano wa uwakilishi (proportional representation).

## Vyama vya Siasa 
Chama kikuu cha siasa ni SWAPO, ambacho kimekuwa madarakani tangu uhuru. Vyama vingine vinavyoshiriki katika siasa ni pamoja na:

* Popular Democratic Movement (PDM)
* Landless People's Movement (LPM)
* National Unity Democratic Organisation (NUDO)
* Rally for Democracy and Progress (RDP)

Ingawa SWAPO kimekuwa kikitawala kwa muda mrefu, vyama vya upinzani vinaendelea kushiriki kikamilifu katika mchakato wa kisiasa.

## Mahakama 
Namibia ina mahakama huru zinazojumuisha:

* Mahakama Kuu
* Mahakama ya Rufaa
* Mahakama ya Katiba (Supreme Court)

Mahakama zina wajibu wa kuhakikisha katiba inaheshimiwa na kutoa haki kwa wananchi wote  bila upendeleo.

## Haki na Demokrasia 
Katiba ya Namibia inalinda uhuru wa maoni, vyombo vya habari, na haki za kiraia. Tume ya Uchaguzi ya Namibia (ECN) inasimamia chaguzi kwa uwazi, jambo ambalo limeifanya Namibia kupewa sifa ya kuwa na demokrasia thabiti na mazingira ya kisiasa yaliyo huru.

## Ushiriki wa Kimataifa 
Namibia ni mwanachama wa mashirika mbalimbali ya kikanda na kimataifa kama:

* Umoja wa Afrika (AU)
* Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC)
* Umoja wa Mataifa (UN)

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Msumbiji

thumb|Bendera ya Msumbiji
**Siasa ya Msumbiji** inafanyika katika mfumo wa kidemokrasia, ambapo rais ni mkuu wa nchi na pia mkuu wa serikali. Mfumo huu unajumuisha mihimili mitatu ya dola: Utendaji, Bunge, na Mahakama, huku uchaguzi wa kidemokrasia ukiwa njia ya kuchagua viongozi. Tangu kupata uhuru kutoka kwa Ureno mwaka 1975, siasa ya Msumbiji imepitia vipindi vya utawala wa chama kimoja, vita vya wenyewe kwa wenyewe, hadi kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi.

## Enzi ya Chama Kimoja (1975–1990) 
Baada ya kupata uhuru mwaka 1975, chama cha FRELIMO (Frente de Libertação de Moçambique) kilichokuwa mstari wa mbele kwenye harakati za uhuru kilichukua uongozi chini ya rais wa kwanza Samora Machel. Msumbiji ikawa nchi ya ujamaa, yenye mfumo wa chama kimoja. FRELIMO ilitawala kwa misingi ya kijamaa, ilipiga marufuku vyama vya upinzani na kuimarisha udhibiti wa dola.

Hata hivyo, miaka ya 1980 nchi hii iliandamwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya serikali ya FRELIMO na waasi wa RENAMO (Resistência Nacional Moçambicana) walioungwa mkono na baadhi ya mataifa ya kigeni kama Afrika Kusini na Rhodesia ya wakati huo. iliyoweka msingi wa mfumo wa vyama vingi na uchaguzi wa kidemokrasia. Mkataba wa amani wa Roma ulitiwa saini mwaka 1992, na kufikisha mwisho vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Uchaguzi wa kwanza wa kidemokrasia ulifanyika mwaka 1994, ambapo Joaquim Chissano wa FRELIMO alishinda dhidi ya Afonso Dhlakama wa RENAMO. Tangu wakati huo, uchaguzi hufanyika kila baada ya miaka mitano.

## Vyama vya Siasa na Uchaguzi 
* FRELIMO: Kimeendelea kushinda uchaguzi wote wa rais na bunge tangu 1994.
* RENAMO: Ni chama kikuu cha upinzani, kikiwa na nguvu zaidi katika maeneo ya kaskazini na kati ya nchi.
* MDM (Movimento Democrático de Moçambique): Kimeibuka kama chama mbadala katika baadhi ya maeneo mijini.

Uchaguzi wa mwisho ulifanyika mwaka 2019, ambapo Filipe Nyusi wa FRELIMO alichaguliwa kwa muhula wa pili. Hata hivyo, chaguzi zimekosolewa na upinzani kwa madai ya kasoro na vitisho.

## Mgogoro wa Usalama na Hali ya Kisiasa 
Tangu mwaka 2017, mkoa wa Cabo Delgado umekumbwa na mashambulio kutoka kwa makundi yenye itikadi kali za kiislamu. Serikali ya Msumbiji kwa kushirikiana na vikosi vya kimataifa, ikiwemo kutoka Rwanda na SADC, imekuwa ikijaribu kudhibiti hali hiyo.

Licha ya changamoto hizi, Msumbiji imeendelea kuboresha taasisi za kisiasa, kukuza uhuru wa vyombo vya habari, na kushiriki juhudi za kikanda za kulinda amani.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025