open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mkoa wa Pangani

300px|thumbnail|Mkoa III Pangani wakati wa koloni ya Kijerumani katika Tanzania (hadi mwaka 1918)

**Mkoa wa Pangani** (kwa Kijerumani Bezirk Pangani) ulikuwa mkoa wa kihistoria katika koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ukahesabiwa kama mkoa wa tatu kati ya mikoa 24 ya koloni hilo lililojumlisha Tanzania bara, Rwanda na Burundi za kisasa. 

## Eneo
Ofisi kuu ya Mkoa ilikuwako mjini Pangani na ofisi ndogo Handeni. 

Mkoa ulikuwa na umbo la kanda lililoenea kutoka pwani ya Bahari Hindi kuelekea takriban kilomita 200 upande wa magharibi hadi milima ya Uluguru, wenye upana kati ya kilomita 60 na 80. 

Maeneo yake yalilingana takriban na wilaya za Pangani, Handeni na Kilindi. 

Mkoa wa kikoloni wa Pangani ulikuwa na eneo la km² 12,600. 

Upande wa kusini ulipakana na mkoa wa Bagamoyo, upande wa kaskazini na mkoa wa Tanga na upande wa magharibi na mkoa wa Kondoa-Irangi. Mpaka wa kusini ulifuata mwendo wa mto Mligasi. Mto mkubwa katikati ya mkoa ulikuwa mto Msangasi.

## Wakazi
Mwaka 1913 waliishi humo Waafrika 98,500 waliokuwa pamoja na wafanyakazi 6,000 waliohamia hapa kwa kazi ya mashamba makubwa kutoka sehemu nyingine, Wazungu 123 na wakazi "wenye rangi" (maana yake watu wasiokuwa Waafrika wala Wazungu) 1814. 

## Kilimo
Katika kilimo watu wengi walilima kwa ajili ya mahitaji yao lakini Wazungu kadhaa walianzisha mashamba makubwa baada ya Waarabu waliowahi kuwa na mashamba yaliyolimwa na watumwa karibu na miji ya Pwani. 

Mwaka 1913 kampuni 13 na walowezi 16 walilima hasa mkonge na mpira na maeneo ya mashamba haya ya Kizungu yalikuwa takriban km² 500. Mashamba hayo kulikuwa na ajira kwa wafanyakazi kutoka nje ya mkoa.

Mifugo ilikuwa kazi ya Waafrika. Serikali ilihesabu mwaka 1913:
*ng'ombe 57,860 
*kondoo 41,070
*mbuzi 48,575
*punda 1,218

## Marejeo
*[Mkoa wa Pangani katika Kamusi  ya Koloni za Kijerumani (1920)(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kamusi__ya_Koloni_za_Kijerumani_%281920%29) (kijerumani)]
Mkoani

**Mkoani** ni mji ulioko kwenye kisiwa cha Pemba, Tanzania, wenye postikodi namba 74100, na ni makao makuu ya Wilaya ya Mkoani. 

Mji upo upande wa magharibi wa Pemba ukitazama upanda wa Tanzania bara.

Kuna bandari muhimu zaidi ya Pemba ambako feri nyingi zinafika kutoka Unguja au kutoka Tanzania bara. 

Kuna hospitali kubwa ya Abdulla Mzee. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mkoani

Jamii:Miji ya Tanzania
Zamalek

250px|thumbnail|Kisiwa cha Jazira penye mtaa wa Zamalek mjini Kairo
**Zamalek** (Ar. الزمالك *(az-zamalek)* ni mtaa wa Kairo mji mkuu wa Misri. Iko kwenye kisiwa cha jazira kilichopo ndani ya Mto Naili kwenye eneo la Kairo. Kwenye kisiwa hiki zamalek ni sehemu ya kaskazini lakini wakati mwiongine kisiwa chote huitwa pia "Zamalek".

Zamalek ni eneo tajiri penye ofisi za makampuni ya kimataifa na balozi mbalimmbali.
Orodha ya volkeno nchini Tanzania

Hii ni orodha ya **volkeno nchini Tanzania** zilizokuwa hai katika kipindi cha miaka milioni 2.5 iliyopita. Tanzania inapitiwa na Bonde la Ufa ambako bamba la Afrika linaelekea kupasuka. Katika eneo hili ganda la dunia si nene kama kawaida na magma kutoka chini haina njia ndefu ya kufika juu. Hivyo volkeno za Tanzania ziko kwenye bonde la Ufa au kando lake.

 
Volkeno nyingine ni:

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Volcanoes of the World  »  Volcanoes of Africa and the Red Sea  »  Africa (eastern) Unterseite der Homepage des *Global Volcanism Program* der Smithsonian Institution
Ngozi (mlima)

Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama Ngozi (maana)
300px|thumbnail|Kasoko na ziwa la Mlima Ngozi, Mbeya
**Mlima Ngozi** (pia: **Ngosi**) ni volkeno bwete katika safu ya milima ya Uporoto iliyopo kati ya miji ya Mbeya na Tukuyu nchini Tanzania. 

Tangu kuporomoka kwa kichwa cha volkeno, Ngozi ina umbo la kasoko yenye ziwa ndani yake. Ziwa hili linalojulikana kwa jina la Ziwa Ngozi huhesabiwa kuwa ziwa la kasoko kubwa la pili barani Afrika. 

Sehemu ya juu zaidi ya mlima ni mita 2,622 juu ya UB. 

Mitelemko ya mlima upande wa kusini inafunikwa na misitu ya mvua yenye nyani aina ya mbega.
 
## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania

## Marejeo
Jamii:Milima ya Tanzania

Jamii:Volkeno za Afrika
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Nimattullah Kassab Al-Hardini

**Nimatullah Kassab Al-Hardini, O.L.M.**, (1808 - 14 Desemba 1858) alikuwa mmonaki padri na msomi wa Kanisa la Wamaroni nchini Lebanoni. 

Maarufu kwa roho ya sala na toba, aliwajibika kufundisha teolojia, kulea vijana na kufanya uchungaji .

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 10 Mei 1998 na mtakatifu tarehe 16 Mei 2004. 

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka siku ya kifo chake.

## Maisha
### Utoto na ujana
Jina lake la awali lilikuwa **Youssef Kassab**, mtoto mmojawapo kati ya saba wa Joji Kassab na Mariam Raad, binti wa padri wa Kimaroni. Alizaliwa mwaka 1808 katika kijiji cha Hardine, kaskazini mwa Lebanoni

Akiwa mtoto, Youssef alisoma katika shule iliyoendeshwa na wamonaki wa Utawa wa Kimaroni wa Lebanoni karibu na monasteri ya Mt. Antoni huko Houb. 

Alipomaliza masomo yake mwaka 1822, alijiunga na monasteri ya Mt. Antoni huko Qozhaya, akianza unovisi mnamo Novemba 1828 kwa jina la **Nimatullah**.

### Mmonaki
Nimatullah alichaguliwa na abati kujifunza kujaladia vitabu. Hata hivyo alitumia muda mwingi katika sala, akikesha pengine usiku karibu na ekaristi.

Aliweka nadhiri zake tarehe 14 Novemba 1830, akatumwa kwenye monasteri ya Watakatifu Sipriani na Justina huko Kfifan, wilaya ya Batroun, ili aendelee na masomo kwa ajili ya Upadrisho, aliopewa sikukuu ya Noeli 1833. 

Akiwa padri, abati alimpangia kufundisha katika seminari ya shirika na kulea waseminari, mmojawapo akiwa Charbel Makhlouf, ambaye pia sasa anaheshimiwa kama mtakatifu.

Nimatullah alitumia maisha yake yote kusali na kuhudumia shirika. Sehemu kubwa ya miaka 1845-1858 alikuwa katika halmashauri kuu, na kufikia cheo cha Makamu wa Abati mkuu kwa kuteuliwa na Ukulu mtakatifu, huko akiendelea na majukumu yake seminarini. Hata hivyo alikataa kuwa Abati mkuu. 

Kwake mwenyewe alikuwa mkali, lakini kwa wengine alikuwa kielelezo cha subira na uvumilivu, kiasi kwamba alishutumiwa kuwa mpole mno. Yeye alikubali hata hilo kama sehemu ya toba ya kimonaki.

Kwa sababu hiyo, ndugu yake wa damu, aliyekuwa ameacha monasteri na kwenda kuishi kama mkaapweke, alimshauri yeye naye ajitafutie hali ya upweke, lakini Nimatullah alikataa, akisema maisha ya kijumuia ndiyo changamoto halisi ya mmonaki.

### Kifo
Nimatullah alianza kuugua wakati wa baridi wa mwaka 1858, akafa baada ya wiki mbili za homa kali tarehe 14 Desemba. 

Mwaka 1864, kaburi lake lilifunguliwa ili kumzika upya, kumbe wamonaki walishangaa kukuta mwili wake haujaoza. Basi, kutokana na sifa ya utakatifu aliyokuwanayo akiwa hai, mwili wake ulionyeshwa hadharani mpaka mwaka 1927, ulipohamishiwa kikanisa fulani.

## Miujiza
Nimattulah Kassab anasadikiwa kutabiri mambo na kutenda miujiza mingi enzi ya uhai wake kutokana na maadili yake ya hali ya juu. 

## Heshima baada ya kifo
Kesi ya kumtangaza mtakatifu ilianza rasmi tarehe 7 Septemba 1978. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Vatican biography of Nimattullah Kassab Al-Hardini

Jamii:Wamaroni
Benedikto wa Aniane

**Benedikto wa Aniane, O.S.B.** (jina la kuzaliwa **Witiza**; huitwa pengine **Benedikto wa pili**; 747 hivi &ndash; 12 Februari 821) alikuwa mmonaki na mrekebishaji wa Utawa wa Mt. Benedikto, ambaye aliathiri sana hali ya Kanisa katika dola la Karolo Mkuu pia kwa kurekebisha liturujia ya Roma . 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka siku ya kifo chake.

## Maisha
Kadiri ya Ardo Smaragdus, aliyewahi kuandika maisha ya Benedikto, yeye alikuwa mtoto wa Aigulf, mtawala wa Kigoti wa Maguelonne mwaka 752. Jina lake la kikabila lilikuwa Witiza.

Alilelewa katika ikulu ya mfalme wa Wafaranki ya Pipino Mfupi, akaingia utumishi wake, halafu akamtumikia Karolo Mkuu, akishiriki kampeni yake nchini Italia mwaka 773, ambapo alinusurika kufa maji katika mto Ticino karibu Pavia wakati wa kujaribu kuokoa askari mwenzake. 

Baadaye aliacha ikulu awe mtawa katika monasteri ya Saint-Seine.

Mwaka 780 hivi, alianzisha jumuia iliyofuata umonaki wa mashariki huko Aniane, Languedoc, lakini haikustawi.  

Basi, mwaka 782 alianzisha hukohuko monasteri nyingine ikifuata Kanuni ya Mt. Benedikto, ambayo ilistawi na kumwezesha kuanzisha au kurekebisha monasteri kadhaa, na hatimaye kuwa kama abati wa monasteri zote wa dola la Karolo Mkuu.

Alikuwa mwenyekiti wa halmashauri ya maabati ambayo mwaka 817 huko Aachen ilitunga "Codex regularum", yaani mkusanyo wa taratibu za kufuatwa katika jumuia zao zote. 

Baadaye kidogo, aliandika "Concordia regularum", yaani ulinganifu wa kanuni 27 tofauti. 

Vitabu hivyo viwili viliathiri moja kwa moja umonaki wa magharibi. 

Benedikto alifariki huko Kornelimünster Abbey, monasteri ambayo mfalme Luis Mtawa alikuwa amemjengea aweze kusimamia urekebisho wake wote. 

## Maandishi
### Ya hakika
**Codex regularum monasticarum et canonicarum* in *Patrologia Latina*, CIII, 393-702;
**Concordia regularum*, PL 103:393-702
*Barua, PL 103:703-1380.

### Ya shaka
Maandishi mengine (yaliyomo PL 103:1381ff) hayaaminika kuwa ya kwake kweli.

*Ardo Smaragdus, *Life*, op. cit., CIII, 353 sqq.;
**Monumenta Germaniae Historica*: Script., XV, I, 200-220;
**Acta Sanctorum*, Feb., II, 606 sqq.;
*NICOLAI, *Der hl. Benedict, Gründer von Aniane und Cornelimünster* (Cologne, 1865);
*PAULINIER, S. ''Benoit d'Aniane et la fondation du monastere de ce nom* (Montpellier, 1871);
*FOSS, B*enedikt von Aniane* (Berlin, 1884);
*PUCKERT, *Aniane und Gellone* (Leipzig, 1899);
*HAUCK, *Kirchengesch.* Deutschlands (2nd ed., Leipzig, 1900), II, 575 sqq.;
*BUTLER, *Lives of the Saints'', 12 Feb.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Maandishi yake
*Opera Omnia by Migne Patrologia Latina with analytical indexes

Jamii:watawa waanzilishi
540 KK

Makala hii inahusu mwaka **540 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 6 KK
Black Panties

***Black Panties*** ni albamu mbili za R. Kelly, zilizotolewa mnamo tar. 6 December 2013.

## Orodha ya nyimbo 
1. "Legs Shakin" (featuring Ludacris)  

2. "Cookie"   

3. "Throw Money On You"     

4. "Prelude"   

5. "Marry the Pussy"   

6. "You Deserve Better"    

7. "Genius"   

8. "All the Way" (featuring Kelly Rowland)   

9. "My Story" (featuring 2 Chainz)   

10. "Right Back"   

11. "Spend That" (featuring Young Jeezy)  

12. "Crazy Sex"   

13. "Shut Up"

Jamii:Albamu za 2013
Anelidi

**Anelidi** ni faila ya wanyama wafananao na minyoo wenye mapingili kwa umbo wa pete. Katika faila hii kuna nyungunyungu, ruba na mwata. Wanatokea baharini, majini baridi na ardhini. Spishi nyingine huchimba katika ardhi au matope, nyingine huogelea majini. Ukubwa wao unaenda kutoka mm ≤1 hadi m 3. 

Kila pingili linabeba nywele fupi ngumu zinazowasaidia wanyama hawa ili kwenda mbele au nyuma juu ya tabaka ya chini au ndani ya matobo yao. Mapingili ya Polychaeta yana nywele nyingi ambazo zipo juu ya aina ya “miguu” inayoitwa parapodia (maana: “kama miguu”). Clitellata hawana parapodia na wana nywele chache au hawana nywele. Lakini hawa wana ogani maalum kwa sehemu ya mbele ya mwili inayoitwa clitellum (taz. chini).

Spishi nyingi za anelidi zinaweza kuongezeka bila kuzaa. Sehemu za mwili zinajitenga na kuota mpaka mnyama mzima. Licha ya hayo kuzaa ni jinsi ya kawaida ya kuongezeka. Spishi nyingi ni mahuntha na hutengeneza mayai na manii, lakini baina ya Polychaeta kuna spishi zenye madume na majike. Spishi za Clitellata zinaweka mayai yao ndani ya mfuko wa ute unaochozwa na clitellum.

## Picha

File:Arenicola marina.JPG|Daa
File:Lagis koreni (with and without tube).jpg|Mwata
File:Hirudo medicinalis.jpg|Ruba

Jamii:Anelidi
Makoma

**Nathalie Makoma** ilikuwa bendi ya muziki wa Injili kutoka nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Waliimba kwa Kilingala, Kiingereza na Kifaransa, na wakati mwingine Kiholanzi na Ujerumani.

Makoma iliundwa na:
*Nathalie Makoma
*Annie Makoma
*Pengani Makoma
*Tutala Makoma
*Duma Makoma
*Martin Makoma
*Patrick Badine
*Papaa Letoni

## Albamu
**Nzambe na Bomoyi* (Jesus For Life) (1999)
**Makoma* (2000)
**Mokonzi na Bakonzi* (King of Kings) (2002)
**Baby Come* (2002)
**Na Nzambe Te, Bomoyi Te* (No Jesus, No Life) (2005)
**My Sweet Lord (Gospel Edition)* (Makoma featuring Nathalie Makoma) (2005)
**Evolution* (2012)

## Nyimbo maarufu
*"Ola Ole" http://www.youtube.com/watch?v=tkU-lKgg6bo
*"Yo Wuti" http://www.youtube.com/watch?v=K-kH5kul-wA

## Marejeo
## Viungo vya nje
*www.makoma.co.uk

Jamii:Bendi za muziki
Jamii:Waimbaji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Sifongo-bahari

**Sifongo-bahari** ni wanyama sahili wa maji (bahari na baridi) katika faila Porifera (maana: walio na vinyweleo) ambao wamekazika chini, ijapokuwa spishi chache zinaweza kwenda kwa mbio wa mm 1-4 kwa siku. Spishi nyingi sana zina umbo wa yai, bonge au bomba. Kuna kipenyo kikubwa kiasi juu yao (osculum au kidomo) na vinyweleo vidogo vingi (ostia) kila sehemu ya mwili.

Mwili wa sifongo ni ukuta wa seli tu ambao unazunguka uwazi wa katikati. Ukuta huu umeumbwa kwa tabaka la kolajini (collagen) au mesohili (mesohyl) lililofunikwa na seli nje na ndani. Hata vinyweleo vimezungukwa na seli zinazoitwa porositi (porocytes). Seli zenye kijeledi (flagellum), ambazo huitwa koanositi (choanocytes), zisukuma maji kuelekea osculum na maji mengine yaingia kupitia ostia. Chembe za kulika zilizomo majini ziliwa kwa phagocytosis.

## Picha

File:Clathrina coriacea (Montagu, 1818), Diplosoma spongiforme (Giard, 1872).jpg|*Clathrina coriacea* (Calcarea)
File:Aphrocallistes beatrix.jpg|*Aphrocallistes beatrix* (Hexactinellida)
File:Haemulon flavolineatum and Callyspongia vaginalis.jpg|*Callyspongia vaginalis* (Demospongiae)
File:Oscarella lobularis (Schmidt, 1862).jpg|*Oscarella lobularis* (Homoscleromorpha)

Jamii:Sifongo-bahari
Viwakilishi

**Kiwakilishi** (pia: **viwakilishi**) ni neno/maneno yanayosimama badala ya nomino. Maneno hayo (viwakilishi) hutumika pale tu ambapo nomino haipo au haikutajwa huenda kwa kuwa imekwisha-tajwa hapo awali au inafahamika katika mazingira husika.
Mfano: 
***Hizi** zimeiva
***Chake** kimeliwa
***Mimi** ni mwalimu
***Wote** wamepotea
***Aliyegongwa** amepona

Wakati mwingine watu hawataji waziwazi majina ya watu wazo, hali au vitu fulani ambavyo wamekwisha-vizungumza/vitaja hapo awali au vinafahamika katika mazingira husika badala yake hutumika maneno mengine kuwakilisha - kusimama badala ya (majina hayo ambayo hawakuyataja) - maneno hayo ndiyo huitwa viwakilishi.

## Orodha ya viwakilishi
#Viwakilishi vya sifa
#Viwakilishi vya viashiria
#Viwakilishi vya idadi - vilevile **kiasi**
#Viwakilishi vya kuuliza
#Viwakilishi vya kuonesha
#Viwakilishi vya nafsi
#Viwakilishi vya kumiliki
#Viwakilishi vya unganifu
#Viwakilishi vya amba
#Viwakilishi vya urejeshi
#Viwakilishi vya pekee

## Tazama pia
*Lango:Lugha

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Addai

ya monasteri ya Mt. Katerina kwenye mlima Sinai, Misri.]]

**Addai**, kwa Kiaramu **ܐܕܝ**, ni mtakatifu anayeheshimiwa na madhehebu mengi ya Ukristo, hasa wa Mashariki, ingawa hakuna makubaliano ya wanahistoria kuhusu maisha yake.

## Masimulizi juu yake
Kadiri ya mapokeo, hasa ya kitabu *Mafundisho ya Addai*, alikuwa Myahudi mzaliwa wa Edessa, wakati ule sehemu ya Syria, siku hizi nchini Uturuki. 

Alipokwenda kuhiji Yerusalemu, alimsikiliza Yohane Mbatizaji na kubatizwa naye katika mto Yordani, akabaki Palestina. 

Baadaye akawa mfuasi wa Yesu, akachaguliwa naye kati ya wanafunzi 70 kwenda kuhubiri wawiliwawili.

Baada ya ufufuko wa Yesu na Pentekoste ya mwaka uleule, Addai alianza kuhubiri Injili huko Mesopotamia, Syria na Persia. 

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 5 Agosti, pamoja na mwanafunzi wake Mari.

Hata leo inatumika anafora yenye majina yao isiyo na simulizi la Karamu ya mwisho, tofauti na nyingine zote.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje

*Catholic Forum: *Saint Addai* 
*Saints Index: *Sts. Addai & Mari* 
*Catholic Encyclopedia: *The Legend of Abgar*
*Catholic Encyclopedia: *The Liturgy of Sts. Addeus and Maris*
*Catholic Encyclopedia: *Doctrine of St. Addai*
*Syriac Orthodox: *Doctrine of St. Addai*  - online text in English
*Thaddeus, Apostle of the Seventy - further Information 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 1

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Viwakilishi vya kuuliza

**Viwakilishi vya kuuliza** ni aina ya neno au maneno yanayosimama badala ya nomino iliyoulizwa.

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Viwakilishi vya idadi

**Viwakilishi vya idadi/kiasi** ni aina ya neno au maneno yanayojulisha idadi ya watu au vitu ambavyo havikutajwa majina. Idadi hiyo inaweza kuwa ya jumla au idadi hali/kamili.

## Tazama pia
* Lango:Lugha
* Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Mnyama-upupu

thumb|left|250px|Umbo wa wanyama-upupu; nyekundu: exodermi; kijivu: mesoglea; buluu: gasterodermi; samawati: uwazi wa mmeng'enyo
thumb|right|300px|Mzunguko wa maisha wa konyeza
**Wanyama-upupu** (kutoka Kiholanzi neteldier) ni wanyama sahili wa bahari au maji baridi ambao wana seli zinazochoma ngozi na zinazoweza kukamata samaki na wanyama wadogo wengine. Anthozoa kama matumbawe wamekazika chini lakini takriban wote wa Medusozoa huogelea majini. Spishi chache kiasi tu zinatokea majini baridi.

Mwili wa wanyama-upupu umeumbwa kwa tabaka la kolajini (collagen) na proteoglycans lililofunikwa na seli nje na ndani. Tabaka la nje la seli liitwa exodermi (exoderm) na tabaka la ndani liitwa gasterodermi (gastroderm). Kati ya mwili ni uwazi wa mmeng'enyo ulio na kipenyo kimoja kilikopo juu katika Anthozao na chini katika Medusozoa. Anthozoa wana minyiri mifupi kiasi kuzunguka kipenyo hiki, lakini minyiri ya konyeza ni mirefu.

## Picha 

File:A Thousand Hungry Mouths to Feed (2110755960).jpg|Wanyama-marija
File:Blue Starfish.jpg|Spishi mbalimbali za wanyama-marija (na kiti cha pweza)
File:Actinidae - Anemonia viridis.JPG|Ua-bahari njano
File:Cup coral at California Academy of Sciences.JPG|Ua-bahari kijani
File:Orange cup coral (Balanophyllia elegans) 01.jpg|Maua-bahari machungwa
File:Cubozoa.jpg|Konyeza-sanduku
File:Hydravulgaris.jpg|Hidra
File:Portuguese Man-O-War (Physalia physalis).jpg|Yavuyavu
File:Aurelia-aurita1 hg.jpg|Konyeza-masikio
File:Phyllorhiza punctata macro II.jpg|Konyeza madoa
File:Haliclystus antarcticus 1B.jpg|Konyeza-kikonyo
File:Haliclystus octoradiatus - Becherqualle an Seegras.jpg|Konyeza-kikonyo juu ya nyasi-bahari
File:Asolomoni.jpg|Kidusia cha kalambezi (Myxozoa)
File:Polypodium hydriforme C.jpg|*Polypodium hydriforme*

Jamii:Wanyama-upupu
Filipo mwinjilisti

'' ulivyochorwa na Rembrandt, 1626.]]
**Filipo mwinjilisti** ni Myahudi wa karne ya 1 anayejulikana hasa kutokana na Matendo ya Mitume.  

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Kanisa Katoliki na Anglikana tarehe 11 Oktoba, kumbe katika Makanisa ya Kiorthodoksi ni tarehe 6 Juni.

## Katika Biblia
Alikuwa mmojawapo kati ya wanaume saba wa lugha ya Kigiriki katika Kanisa mama la Yerusalemu waliochaguliwa kushughulikia mafukara kwa niaba ya Mitume wa Yesu (Mdo 6). 

Baadaye alijitokeza kama mhubiri na mtendamiujiza huko Samaria, alipoongoa na kubatiza wengi kati ya wakazi, bila kujali uadui wa jadi kati yao na Wayahudi (Mdo 8).

Baadaye aliongozwa na Mungu kuongozana na towashi muhimu wa Ethiopia akambatiza karibu na Gaza (Mdo 8).

Baadaye tena alikuwa akiishi Kaisarea Maritima, pamoja na mabinti wake wanne ambao walikuwa mabikira na manabii, Mtume Paulo alipopitia huko mwaka 58 akielekea Yerusalemu (Mdo 21).

## Katika mapokeo
Mapema alianza kuchanganywa na Mtume Filipo, pia kwa sababu ya utume mkubwa alioufanya. 

Mapokeo ya baadaye yanasimulia kwamba alikuwa askofu wa Trale katika Uturuki wa leo.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 79

## Viungo vya nje
*Apostle Philip the Deacon of the Seventy Orthodox icon and synaxarion
*Who is St. Philip the Evangelist 
*IVP New Testament Commentary on Philip in Acts 8 

Jamii:Manabii wa Agano Jipya
Viwakilishi vya kuonesha

**Viwakilishi vya kuonesha** (pia: **kiwakilishi cha kuonesha/kiwakilishi kioneshi**) ni neno/maneno yanayosimama badala ya nomino ili kujulisha/kudokeza ukaribu au umbali wa nomino hiyo ambayo hutoka kwa mzungumzaji.
Mfano: 
***Hili** limeiva
***Yule** ni mvivu
***Hicho** ni kitamu sana
***Huyu** ni kijana wangu
***Wale** wameondoka
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Anafora

.]]
 ya Kijelasi ya karne ya 8.]]
**Anafora** ni jina la matini ya sehemu muhimu zaidi ya Liturujia ya Kimungu (au Misa), ambapo vipaji vya mkate na divai pamoja na maji kidogo vinageuzwa na Roho Mtakatifu kuwa mwili na damu ya Yesu Kristo kadiri ya imani ya Wakristo wengi, hasa Wakatoliki na Waorthodoksi.

Jina hilo linatumiwa hasa katika Ukristo wa Mashariki, wakati madhehebu mengine yanasema zaidi sala ya ekaristi. 

"Anafora" ni neno la Kigiriki ἀναφορά, anafora, maana yake "kuchukua nyuma" au "kuchukua juu", na hivyo pia "toleo" hasa kwa maana ya sadaka inayotolewa kwa Mungu). 

Muundo wa anafora ni tofautitofauti, hasa kufuatana na mapokeo ambayo yalifikia hatua muhimu katika karne ya 4 na kufuatwa hata leo, ingawa Uprotestanti uliachana nayo kwa muda mrefu.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Texts of all the current Catholic Eucharistic Prayers
*Ethiopian Liturgy  Discusses the 14 official Anaphoras
*Historical Evolution of Ethiopian Anaphoras 
*Syriac Anaphoras
*Explanation of the Maronite Divine Liturgy and its Traditions  (broken link, retrieved 11-20-12)
*The Anaphora  Eparchy of Saint Maron Commentary on the Holy Mysteries (part 2)
*The Holy Mystery of Offering (Qorbono)  Eparchy of Saint Maron Commentary on the Holy Mysteries (part 1)
Ja Rule

**Jeffrey Atkins** (amezaliwa tar. 29 Februari, 1976), anafahamika kwa jina lake la kisanii **Ja Rule**, ni rapa kutoka nchini Marekani, mwimbaji, na vilevile mwigizaji kutoka mjini Queens, New York.

Alizaliwa mjini Hollis, Queens, alianza kutamba kunako mwaka wa 1999 akiwa na albamu ya *Venni Vetti Vecci* na kibao chake kikali cha "Holla Holla".  Kuanzia 1999 hadi 2005, Ja Rule amekuwa na vibao kadhaa vilivyoingia kwenye 20 bora ya chati za *Billboard* Hot 100, ikiwa ni pamoja na "Between Me and You" akishirikiana na Christina Milian, "I'm Real (Murder Remix)" na Ain't It Funny akiwa na Jennifer Lopez, ambazo zote zilitingisha katika chati za US *Billboard* Hot 100, kibao namba 1 kilichobahatika kuchaguliwa katika Tuzo za Grammy, "Always on Time" akiwa na Ashanti, "Mesmerize" nacho pia alikuwa na Ashanti, na "Wonderful" akiwa na R. Kelly na Ashanti.

Wakati wa miaka ya 2000, Ja Rule aliingia mkataba na The Inc. Records, ambayo awali ilikuwa ikitambulika kama Murder Inc. na ilikuwa ikiongozwa na Irv Gotti. Kutokana na vibao vyake na washirika wake, Ja Rule amepokea chaguzi nne za Grammy, na albamu zake sita zimeiingia katika kumi bora, mbili katika hizo ni *Rule 3:36* (2000) na *Pain Is Love* (2001), imegonga vyema katika chati za US *Billboard* 200. Pia anafahamika sana katika jamii kwa kuwa na mgogoro na baadhi ya marapa wengine kama vile (hasa 50 Cent na Eminem).

## Maisha ya awali
## Kazi ya muziki
## Diskografia
;Albamu za Studio
*1999: *Venni Vetti Vecci* 
*2000: *Rule 3:36* 
*2001: *Pain Is Love* 
*2002: *The Last Temptation*
*2003: *Blood in My Eye* 
;Albamu zingine
*2004: *R.U.L.E.*
*2012: *Pain Is Love 2*

;Albamu huru
*2009: *The Mirror

;Albamu za kompilesheni
*2005:  *Exodus* 
*2012:  *Icon''

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 
* The Inc. artist website (archived)
* 
* 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Wanamazingaombwe

**Wanamazingaombwe** ni watu wanaoendesha michezo ya kumfanya mtu aone kitu tofauti na kile kinachofanyika au kwa jina lingine kiinimacho. 

Kwa mfano unaweza kuona mwanamazingaombwe anamchunja mtu mbele ya umati wa watu lakini baada ya muda kidogo unamuona mtu yuleyule anatembea akiwa hana hata jeraha. 

Hali hii imekuwa ikihusiswha na imani za kishirikina. Hata hivyo, baadhi ya washiriki wa michezo hiyo wamekuwa wakitamba kuwa hawatumii ndumba za aina yoyote ile ila ni ujuzi na kipaji walichonacho.

Jamii:Utamaduni
Vivumishi

**Kivumishi** ni neno/maneno yanayotoa taarifa ya ziada katika nomino. Kivumishi hufanya kazi ya kufafanua/kuelezea zaidi kuhusu nomino ili kupambanua/kuitofautisha nomino husika miongoni mwa nomino nyingine.
  
Kiwakilishi ni aina ya maneno ambayo husimama kuwakilisha nomino. Kivumishi hutoa taarifa ya ziada kuhusu nomino, kiwakilishi (endapo nomino haipo) au kivumishi chenzake (endapo kuna vivumishi zaidi ya kimoja katika tungo husika). 
;Mifano:
*Kijana **yule** ana tabia **nzuri**
*Majumba kumi yamevunjika
*Mawingu meusi yametanda angani
*Yule mpole amesafiri
*Bata mweupe ni wa jirani

## Aina za vivumishi
#Vivumishi vya sifa
#Vivumishi vya idadi pia *vya kiasi*
#Vivumishi ya kuuliza
#Vivumishi vya kuonesha/Vivumishi vionyeshi/viashiria
#Vivumishi vya kumiliki
#Vivumishi vya -a unganifu
#Vivumishi vya urejeshi
#Vivumishi vya pekee
#Vivumishi vya jina kwa jina/nomino
#Vivumishi visisitizi

Inafanana kabisa na orodha ya viwakilishi, tofauti yake ni hali ya nafsi tu. Yaani, hakuna kivumishi cha nafsi.

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Vivumishi vya sifa

**Vivumishi vya sifa** ni neno/maneno ambayo hutaja maana ya sifa ya nomino au kiwakilishi cha nomino jinsi kilivyo.
;Mifano:
*Paka  mwizi amelala jikoni
*Ugonjwa hatari umeukumba dunia
*Gari zuri limegongwa
*Nyumba kubwa imejengwa bondeni
*Kijana mpole kasusa kula
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Vivumishi vya idadi

**Vivumishi vya idadi** (pia" **Vivumishi vya kiasi**) ni neno/maneno yanayotoa taarifa ya idadi ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino. Idadi hiyo inaweza kuwa ya jumla au idadi kamili au halisi. 
;Mifano:
*Wanafunzi  wawili wamelala darasani
*Wajumbe sita wamesimamishwa
*Nyoka wengi wana sumu kali
*Maembe machache yameiva
*Wananchi wengi wameandamana

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Konyeza-vichanio

thumb|right|300px|Muundo wa konyeza-vichanio; nyekundu: koromeo; kijani: mnyiri; njano: ala ya mnyiri; kijivu: mesoglea; ///: vichanio
**Konyeza-vichanio** (kutoka Kiing. comb jelly) ni wanyama wadogo hadi wakubwa kiasi wa bahari ambao huainishwa katika faila Ctenophora (kutoka Kiyunani κτείς = kichanio, na φέρειν = kubeba). Hawakaziki kamwe lakini huogelea majini kama konyeza wengine. Na kama wanyama-upupu wote mwili wa konyeza-vichanio umeumbwa kwa tabaka la kolajini (collagen) na proteoglycans lililofunikwa na seli nje na ndani, lakini unene wa matabaka haya ya seli ni seli mbili kinyume na matabaka ya wanyama-upupu ambayo yana seli moja tu. Tabaka la nje la seli liitwa epidermi (epiderm) na tabaka la ndani liitwa gasterodermi (gastroderm). Kati ya mwili ni uwazi ulio na kipenyo kikubwa kiasi juu (“mdomo”) na vipenyo vidogo viwili chini (“mikundu”). Kipande cha juu cha uwazi huu ni kama koromeo na mdomo wake unaweza kufungwa. Kipande cha chini ni kama tumbo. Takriban spishi zote zina safu nane za “vichanio” vilivyoumbwa kwa vijisinga vingi ambavyo vinapiga chini ili kusukuma mnyama mbele (asili ya jina lao). Spishi nyingi zina minyiri miwili inayotumika kwa kukamata mawindo kwa msaada wa seli za kunata (colloblasts).

## Picha 

File:Beroe ovata.jpg|*Beroe ovata* (Nuda)
File:Mnemiopsis leidyi.jpg|*Mnemiopsis leidyi* (Tentaculata)

Jamii:Konyeza-vichanio
972 KK

Makala hii inahusu mwaka **972 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 10 KK
Baruku

**Baruku** (kwa Kiebrania בָּרוּךְ, Barukh, "Mbarikiwa") ni jina la watu watatu katika Biblia:
* Nabii Baruku, mwana wa Neria, karani na msaidizi wa nabii Yeremia
* Baruku, mwana wa Zabbai, msaidizi wa Nehemia katika kujenga upya kuza za Yerusalemu
* Baruch, mwana wa Kol-Hozeh, mtu wa kabila la Yuda aliyehamia Yerusalemu 

Jamii:Watu wa Biblia
Nabii Baruku

ya Kirusian ya Baruku.]]
**Nabii Baruku mwana wa Neria** (kwa Kiebrania ברוך בן נריה) alikuwa mwandishi wa karne ya 6 KK, 
maarufu kama karani, mwanafunzi na rafiki mpendwa wa nabii Yeremia. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na madhehebu mbalimbali ya Ukristo.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 11 Oktoba.

## Maisha
Kadiri ya Yosefu Flavius, alikuwa sharifu wa Uyahudi, mwana wa Neria na ndugu wa Seraia mwana wa Neria, waziri wa mfalme Zedekia wa Ufalme wa Yuda.

Baruku aliandika maneno ya Yeremia alivyoagizwa naye akabaki mwaminifu kwake hata katika dhuluma. Yeremia alipokuwa mafichoni alimtuma kusoma katika Hekalu la Yerusalemu utabiri wa adhabu dhidi ya mfalme Yehoyakimu  Huenda kama shukrani kwa kutekeleza agizo hilo gumu, Yeremia alimtabiria mema.

Wote wawili walishuhudia maangamizi ya Yerusalemu (587 KK) wakabaki pamoja baada yakempaka walipopelekwa nchini Misri.

Uhusiano huo ulifanya Baruku aheshimiwe sana na vizazi vilivyofuata, hata vitabu viliandikwa kwa jina lake:
* *Kitabu cha Baruku* au *1 Baruku*, ambacho ni kati ya deuterokanoni, vinavyoheshimiwa na Kanisa Katoliki na wengineo kama sehemu ya Biblia ya Kikristo
* *2 Baruku*, au *Syriac Apocalypse of Baruch*
* *3 Baruku*, au *Greek Apocalypse of Baruch*
* *4 Baruku*, au *Paraleipomena of Jeremiah* 
 
## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Wright, J. Edward, *Baruch ben Neriah: From Biblical Scribe to Apocalyptic Seer* (University of South Carolina Press, 2003) ISBN 1-57003-479-6
*Avigad, Nahman, *Jerahmeel & Baruch,* *Biblical Archaeology Review* 42.2 (1979). 114-118.
*Shanks, Hershel, ''Jeremiah's Scribe and Confidant Speaks from a Hoard of Clay Bullae,* *Biblical Archaeology Review* 13.5 (1987) 58-65.
*Shanks, Hershel.  *Fingerprint of Jeremiah’s Scribe.*  Biblical Archeology Review 2 (1996): 36-38.
**The Seal of Seraiah,* *Eretz Israel'' 14 (1978, Ginsberg festschrift) 86-87.
* Baruku katika Catholic Encyclopedia.

## Viungo vya nje
*Prophet Baruch Eastern Orthodox icon and synaxarion

B
Viwakilishi vya sifa

**Viwakilishi vya sifa** ni neno/maneno ambayo hutaja sifa - yanayosimama badala ya nomino inayosifiwa.
;Mifano:
*Warefu wamesimama
*Mzuri amepita
*Kibaya kinajitembeza
*Mpole amekuja
*Mwerevu hukaa kimya

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Viwakilishi vya amba-

**Viwakilishi vya amba** ni neno/maneno yanayosimama badala ya nomino kwa kutumia mzizi wa amba-. 
;Mifano:
*Ambaye amemaliza aje
*Ambalo lina kutu litatupwa
*Ambazo zimeiva zitaliwa
*Ambayo imejengwa bondeni itabomolewa
*Ambacho kina sumu kitatupwa shimoni
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Viwakilishi vya -a unganifu

**Viwakilishi vya -a unganifu** ni neno/maneno ya sifa - yanayosimama badala ya nomino inayosifiwa kwa kutumia mzizi wa -a unganifu.
;Mifano:
*Ya moto yanaunguza
*Wa Mbeya ni mweupe
*Vya China ni imara sana
*Cha kukalia kimevunjika
*La saba wamehitimu

;Tokeo la matumizi ya juu
*Y a moto yanaunguza
*W a  Mbeya ni mweupe
*Vy a  China ni imara sana
*Ch a  kukalia kimevunjika
*L  a  saba wamehitimu
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Viwakilishi vya pekee

**Viwakilishi vya pekee** ni viwakilishi ambavyo hubainisha nomino ambayo hutajwa kwa kutumia viambishi vya -ote, -o-ote, -enye, -enyewe, na -ingine. Viwakilishi hivi huitwa vya pekee kwa sababu kila kimoja hutoa taarifa tofauti (ya peke yake) na chenzake. Kimsingi mizizi yake ipo mitano.
## Mchangunuo wa mizizi
### (i) -ote
Maana hasa ni hali ya "kutokubaki na kitu" ukiwa mazungumzoni. 
;Mifano:
*Yote yamemwagika
*Wote wameondoka
*Zote zimeoza
*Chote kimeliwa
*Sote tutafaulu
### (ii) -o-ote
Maana hasa ni hali ya kutokuchagua au "pasipo uchaguzi". 
;Mifano:
*Yeyote aje
*Chochote nitakula
*Lolote nitapanda
*Zozote zitaliwa
*Yoyote inampendeza
### (iii) -enye
Maana hasa ni hali ya "umiliki". Hudhihirisha dhana ya kuwa na, umilikaji wa mali, tabia, hali na cheo.
;Mifano:
*Mtungi wenye maji umepasuka
*Mwenye nyumba amehama
*Lenye kutu limetoboka
*Chenye rangi ni changu
*Vyenye sukari nyingi havifai

### (iv) -enyewe
Maana hasa ni hali ya "msisitizo". 
;Mifano:
*Mwenyewe amehama
*Lenyewe limetoka
*Yenyewe imebomoka
*Chenyewe kimechomoka
*Kwenyewe kumeanguka
### (v) -ingine
Maana hasa ni hali ya "nyongeza". 
;Mifano:
*Mwingine amehama
*Lingine limeliwa
*Nyingine imejengwa
*Kingine kimepotea
*Vingine vimeletwa

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Wapremontree

ya Wapremontree.]]

**Wapremontree** au **Wanorberti** au **Wakanoni Weupe** ni watawa wa shirika la kikanoni lililoanzishwa na Norbert wa Xanten mwaka 1120 huko Premontree, karibu na Laon.

Ufupisho wa jina la shirika ni *O.Praem* (Ordo Praemonstratensis).

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Wapremontree

## Tanbihi
 wa kike wa shirika hilo huko Imbramowice, Polandi.]]

## Marejeo
*Hippolyte Helyot, *Histoire des ordres réligieux* (1714).
*Max Heimbucher, *Orden u. Kongregationen* (1907), ii. 56.
*Wolfgang Grassl, *Culture of Place: An Intellectual Profile of the Premonstratensian Order*. Nordhausen: Bautz, 2012.

## Viungo vya nje
*Premonstratensian Home Page
*St Norbert College, Catholic Secondary School in the Norbertine Tradition)
*St. Norbert College - Private Catholic College (Norbertine Tradition)
*Archmere Academy - Catholic School in the Norbertine Tradition
*Archmere Alumni Association 
*The website for St. Michael's Abbey of the Norbertine Fathers in Silverado, California
*The website of the Norbertine Community of Our Lady of England Priory, Storrington, West Sussex, UK 
*Norbertines of Chelmsford, UK 
*Center for Norbertine Studies, St. Norbert College, De Pere, Wisconsin 


Jamii:Mashirika ya kitawa
Viwakilishi vya urejeshi

**Viwakilishi vya urejeshi** ni maneno yanayorejelea nomino ambayo haikutajwa. Maneno hayo huwa na kirejeshi kinanachorejelea nomino yenyewe haitajwi. 
;Mifano:
*Aliyemaliza aondoke
*Kilichoiva kitaliwa chote
*Iliyojengwa bondeni itabomolewa
*Asiyekujua hakuthamini
*Lililoiva sana litaliwa leo usiku
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Vivumishi vya kuonesha

**Vivumishi vya kuonesha** (pia: "vivumishi vya kuashiria") ni maneno yanayotoa taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino kwa kudokeza umbali au ukaribu wa nomino hiyo iliyotajwa kutoka kwa mzungumzaji. Umbali huo unaweza kuwa karibu, mbali kidogo, au mbali sana. Pia tunaweza kuvitupia katika wingi na umoja tukizingatia ngeli za nomino na upatanisho wa kisarufi. 
;Mifano:
*Kibuyu kile kina maziwa
*Jembe hili ni mali yangu
*Gari hilo limepata ajali
*Kitabu hiki ni kizuri
*Mambo haya siyawezi

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Vivumishi vya -a unganifu

**Vivumishi vya -a unganifu** ni maneno yanayotoa taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino kwa kuunganisha taarifa hiyo ya nomino kwa kutumia mzizi wa -a unganifu. 
;Mifano:
*Chakula ch-a mtoto hakijapikwa
*Jiko L-a kupikia limelipuka
*Mwalimu w-a Kiswahili amesafiri
*Ndizi z-a Bukoba ni tamu
*Gari y-a jirani imeibiwa
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Pombia Safari Park

**Pombia Safari Park** ni mbuga wa safari, zoo na eneo la burudani karibu na mji wa Pombia, Piemonte, kaskazini mwa Italia. 

Iliundwa mwaka 1976 ikapanushwa kuwa na eneo la mita za mraba 400.000 (hektari 40).

Kuna takriban wanyama 600 pamoja na simba, tiger, punda milia, twiga na wanayama wengine wa pori. 

## Picha

File:Ul Pavun da Pumbia.JPG|Tausi
File:Camerun Shine.JPG|Kondoo
File:Fuskantoni.JPG|Tiger 
File:Zuliz.JPG|Shorobo
File:Cini Cini.JPG|Rhea na mbuni
File:Pumpier Ti.JPG|Kifaru
File:Palciano.JPG|Ng'ombe za Watusi
File:Zoe Zebra.JPG|Punda milia
File:Toretto.JPG|Ngamia, twiga na kifaru
File:Safari 001.JPG|Farasi na Lama 
File:Dlo blanco lion.JPG|Simba weupe
File:Natale 2013 - Pombia 063.JPG|Korongo
File:Le roy tt.jpg|Lemuri

## Viungo vya Nje
*Official website

Jamii:Mbuga wa safari
Jamii:Piemonte
Mbuga wa safari

thumbnail|Twiga katika mbuga wa safari nchini Uholanzi
[thumbnail|Kifaru katika mbuga wa safari San Diego, [Kalifornia, Marekani]]
**Mbuga wa safari**  (ing.: **safari park**) ni aina ya zoo penye wanyama wa pori lakini yenye eneo kubwa ambako watu wanaweza kutembea kwa magari kati ya wanyama walio ndani ya vifungo vyao. Hii ni tofauti na zoo za kawaida ambako watalii wanatembea kwenye njia kati ya vifungo vya wanyama.

Sawa na zoo wanyama wanaoweza kuwindana au kupigana hawako pamoja ndani kifungo kimoja. Lakini maeneo ni makubwa zaidi kuliko zoo ya kawaida.

Mbuga za aina hii zilianzishwa huko Marekani mnamo mwaka 1953 katika jimbo la Florida ambako simba 12 waliwekwa ndani ya fensi katika eneo la hektari 1 na watalii waliweza kupita kwa gari.

1966 ikafuata mbuga mwingine huko Longleat, Uingereza ambako eneo la hektari 40 (ekari 99) lilitengwa kwa kusudi hili. Katika miaka ya 1970 mbuga mbalimbali zilijengwa Ulaya na Marekani na pia Asia zenye maeneo ya zaidi ya hektari 100 yaani kilometa ya mraba 1. Mahali pachache kama vile San Diego, Marekani (7.3 km²) na Cox Bazar, Bangla Desh (9.6 km²) kuna mbuga kubwa zaidi. Hizi zote ni ndogo kabisa kuliko mbuga za wanyama katika Afrika penye maeneo ya kilomita za mraba makumi hadi maelfu na hapa wanyama hawatengwi. Mbuga za Afrika zinalenga kuhifadhi wanyamapori katika mazingira asilia lakini mbuga za safari zinataka kuonyesha wanyamapori katika mazingira isiyo ya kiasili tena kwa makusudi ya kibiashara pamoja na kielimu na kiburudani.

Jamii:Zoo
Jim Morrison

thumb|Jim Morrison, 1968
**Jim Morrison** (*James Douglas Morrison*;8 Desemba 1943 – 3 Julai 1971) alikuwa mwimbaji kutoka Marekani.

Morrison, Jim
Morrison, Jim
Morrison, Jim
Jamii:The Doors
Jamii:Florida
Jamii:Muziki wa rock
Citeaux

**Citeaux** ni abasia (kwa Kifaransa: *Abbaye de Cîteaux*) ya Kanisa Katoliki huko Saint-Nicolas-lès-Cîteaux, kusini kwa Dijon, Ufaransa. Ni maarufu kama chanzo (1098) cha urekebisho wa umonaki wa Kibenedikto ulioenea haraka kila mahali katika karne ya 12, hasa kutokana na mvuto wa mwanashirika Bernardo wa Clairvaux.

Hata hivyo waanzilishi wake walikuwa Robati wa Molesme, Stefano Harding na Alberiko wa Citeaux.

Siku hizi inakaliwa na Watrapisti (ufupisho wa jina la Kilatini la shirika lao ni OCSO, *Ordo Cistercensium Strictae Observantiae*) wasiopungua 35. 

Wasitoo wengine wanaunda shirikisho la O.Cist..

## Marejeo
* Plouvier, M. and Saint-Denis, A. (eds.), 1998: *Pour une histoire monumentale de Cîteaux, 1098-1998* (*Commentarii cistercienses. Studia et documenta*, 8), Cîteaux.

## Viungo vya nje
* Official site (in French)
* History of Cîteaux Abbey (in French)

### Picha
* Photo 
* Abbey Stamp 
* Illumination of an Abbey Manuscript 

Jamii:Mashirika ya kitawa
Jamii:Wasitoo
Galatia

ya Anatolia wakati wa Dola la Roma.]]
**Galatia** ni jina la mkoa wa zamani katikati ya nchi inayoitwa leo Uturuki.

Galatia ilipata jina hilo baada ya kuvamiwa na kukaliwa na kabila la Wagali kutoka Ufaransa kupitia Bulgaria ya leo katika karne ya 3 KK. 

Mji mkuu wake ulikuwa Ancyra (leo Ankara, mji mkuu wa Uturuki).

## Tanbihi
## Marejeo 
*Encyclopedia, MS Encarta 2001, under article "Galatia".
*Barraclough, Geoffrey, ed. *HarperCollins Atlas of World History*. 2nd ed. Oxford: HarperCollins, 1989. 76–77.
*John King, Celt Kingdoms, pg. 74–75.
*The Catholic Encyclopedia, VI: Epistle to the Galatians.
*Stephen Mitchell, 1993. *Anatolia: Land, Men, and Gods in Asia Minor* vol. 1: "The Celts and the Impact of Roman Rule." (Oxford: Clarendon Press) 1993.  ISBN 0-19-814080-0. Concentrates on Galatia; volume 2 covers "The Rise of the Church". (Bryn Mawr Classical Review)
*David Rankin, (1987) 1996. *Celts and the Classical World* (London: Routledge): Chapter 9 "The Galatians".
*Coşkun, A., "Das Ende der "romfreundlichen Herrschaft" in Galatien und das Beispiel einer "sanften Provinzialisierung" in Zentralanatolien," in Coşkun, A. (hg), *Freundschaft und Gefolgschaft in den auswärtigen Beziehungen der Römer (2. Jahrhundert v. Chr. - 1. Jahrhundert n. Chr.)*, (Frankfurt M. u. a., 2008) (Inklusion, Exklusion, 9), 133–164.
* Justin K. Hardin: ''Galatians and the Imperial Cult. A Critical Analysis of the First-Century Social Context of Paul's Letter''. Mohr Siebeck, Tübingen, Germany 2008, ISBN 978-3-16-149563-2.

## Viungo vya nje
*Celtic Galatians 
*
*UNRV.com: Galatia 

Jamii:Mtume Paulo
Nomino za kawaida

**Nomino za kawaida** ni maneno yanayotaja majina ya watu, mahali au vitu ambavyo vina sifa ya kawaida tu. Watu na vitu hivyo huenda vinafanana kwa kuwa umbo sawa, sifa sawa, na matumizi sawa yanayofanana. Majina haya yanapoandikwa huanza kwa herufi ndogo - ila tu pale yatakapoanza mwanzoni mwa sentensi ndipo yataanzwa kwa herufi kubwa.

;Mifano:
*Dada
*Kaka 
*Mama
*Baba 
*Mjomba
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Nomino
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Vivumishi ya kuuliza

**Vivumishi vya kuuliza** ni maneno yanayouliza taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino husika.
;Mifano:
*Mzee yupi anaumwa?
*Miti mingapi imekatwa?
*Unafanya kazi gani?
*Chakula kipi kitamu?
*Mwalimu yupi anafundisha vizuri?

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Frigia

inayoonyesha Frigia katika rasi ya Anatolia.]]
**Frigia** *(kwa Kiing. Phrygia)* ni jina la ufalme wa zamani, halafu mkoa wa milki mbalimbali zilizotawala Anatolia ambayo leo hii inaunda sehemu kubwa ya nchi ya Uturuki.

Kati ya wafalme mashuhuri wa Frigia alikuwepo Midas anayekumbukwa kama tajiri kwa sababu inasimuliwa kwamba kila kitu alichokigusa kilibadilika kuwa dhahabu. 

Mji mkuu wa Frigia ilikuwa Gordion; mabaki yake yamegunduliwa na wanaakiolojia karibu na mji wa Eskishehir. Aleksander Mashuhuri alipita huko akakuta "fundo la Gordion" lililofanywa na kamba la kushika gari kwenye hekalu la mji; kulikuwa na utabiri uliosema "atakayefungua fundo hilo atatawala Asia". Aleksander alipopita akaangalia fundo akatoa upanga wake na kukata fundo.  

Wakazi walioitwa Wafrigia walitokea Ulaya na kuzungumza lugha iliyofanana kidogo na Kigiriki.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Phrygia at Ancient History Encyclopedia
*Phrygian Period in Anatolia 
*1911 Encyclopædia Britannica
*King Midas and Phrygia Cultural Center 

Jamii:Mtume Paulo
Nomino za dhahania

**Nomino za dhahania** ni maneno yanayotaja majina ya watu na vitu ambavyo ni vya kufikirika tu. Ni dhana iliyomo ndani ya akili ya mzungumzaji. Watu na vitu hivyo huwezi kuvigusa wala kuviona kwa macho isipokuwa unaweza kuvifahamu kupitia milango ya fahamu tu.

;Mifano:
*Upepo mkali umetokea kaskazini mwa bahari ya Hindi
*Kumetokea na wizi katika nyumba ya jirani 
*Wivu ukizidi unakera
*Mungu ndiye muumba wa vyote 
*Hewa chafu inatokea upande kushoto
## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Nomino
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Usama Mukwaya

thumb|Usama Mukwaya
**Usama "Osam" Mukwaya Nyanzi** (alizaliwa tarehe 12 Desemba, 1989) ni mkurugenzi, mtayarishaji, mwigizaji wa filamu kutoka Uganda. Mafanikio yake katika kazi ya filamu yalikuja na filamu fupi Hello iliyoshinda tuzo bora kabisa ya filamu katika tuzo za Wanafunzi wa MNFPAC za mwaka 2010. Dokezo lake la mwongozo lilikuwa Upendo, iliyotolewa mnamo Januari 2018. Filamu zake nyingine kuu ni pamoja na Bala Bala Sese, iliyoongozwa na Lukyamuzi Bashir ; Mukwaya anadaiwa kuwa mwandishi na mtengenezaji wa filamu hiyo. Filamu hiyo iliteuliwa na tuzo za Africa Movie Academy za Filamu Bora kwa lugha ya Kiafrika . Kufikia Novemba 2018, kwa sasa anahudumu kama afisa mkuu wa yaliyomo ya Stream Afrique. 

## Maisha ya mapema na historia
Mzaliwa wa Hospitali ya Mulago, Kampala, Uganda, Mukwaya ana asili ya Ganda, Ankole na Rwanda. Yeye ni mtoto wa kiongozi wa dini Abdullah Mukwaya na Aziidah Mariam. Baada ya kifo cha mama yake alipokuwa na umri wa miaka 8, shangazi Muk Muk alimpeleka; wakati alikufa pia, Mukwaya alilazimika kuishi na baba yake na baadaye kuendelea na babu yake. Kufikia tarehe 24 Aprili, 2019, Abdullah anahudumu kama Qadhi wa Wilaya ya Mbarara.

### Elimu
Usama ilianza masomo ya mapema kutoka shule ya Sayat Aisha Nursery na baadaye hadi Shule ya watoto wachanga ya Buraaq. Aliendelea kuhudhuria Shule ya Msingi ya Linnet wilayani Wakiso, kwa masomo yake ya shule ya msingi, Shule ya Sekondari ya Shuhada'e Islamic huko Mbarara kwa kiwango chake cha O na kupata udhibitisho wake wa kiwango cha A kutoka Shule ya Sekondari ya Nyamitanga.

Alisoma Mtandao wa Udhibitishaji wa Udhibiti wa Cisco, na Usimamizi wa LAN / WAN chini ya kitivo cha teknolojia ya habari katika Chuo Kikuu cha Makerere. Hivi sasa anafuatilia diploma katika Utawala wa Biashara katika Chuo Kikuu cha Cavendish.

## Filamu
## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* Official Twitter

Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji Filamu wa Uganda
Nomino za jumla

**Nomino za jumla** (pia: **Nomino za makundi**) ni maneno yanayotaja majina ya watu na vitu ambavyo vinapatikana katika makundi. Watu au vitu hivyo hutajwa kwa jina moja tu la jumla ambalo linawakilisha kundi lote. Ijapokuwa watu au vitu hivyo vinaweza kutenganishwa katika kitu kimoja na kikatajwa kwa jina lake la pekee.

;Mifano:
*Ngizi zikifungwa pamoja huitwaje
*Kwaya ya mtakatifu Thomas imeshinda tuzo
*Bunge la Afrika ya Mashariki limeanza vikao vyake rasmi 
*Jumuia ya Madola kazini
*Familia yangu imesafiri 
*Bendi ya Twanga Pepeta inatumbuiza

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Nomino
*Nomino za pekee 
*Nomino za kawaida
*Nomino za dhahania
*Nomino za wingi
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Nomino za wingi

**Nomino za wingi** ni aina ya nomino zinazotaja vitu visivyohesabika na hudokeza dhana ya wingi ilhali hazina umoja wala wingi.

**Nomino za wingi** aghalabu huwa zinaanza na silabi **"ma"** na kiambishi chake cha upatanisho wa kisarufi huwa ni **"ya-".** Ikumbukwe katika lugha ya Kiswahili viambishi **"ma-"** na **"ya-"** hudokeza dhana ya wingi. Na ndiyo maana hizi nomino huitwa za wingi.

;Mifano:
*Maji
*Maziwa
*Mazigazi
*Mafuta
*Mawaga
*Mazingira 
*Manukato 
*Mavi
*Mawasiliano 
*Madhumuni 
*Mahame
*Mavuno 
*Mavune 
*Mauzauza 
*Makato 
*Makao 
*Makamo 
*Maudhui 
*Mandhari 

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Nomino
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraini

[thumbnail|[Bendera ya Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Ukraini.]]
thumbnail|Nembo yake.
**Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraini** ilikuwa kati ya jamhuri wanachama 15 za Umoja wa Kisovyeti hadi mwaka 1991. 

Jina lake liliandikwa kwa alfabeti ya Kisirili katika lugha ya Kiukraini: "Українська Радянська Соціалістична Республіка, УРСР" (*Ukrainska Radyanska Sotsialistichna Respublika, URSR*) na pia kwa Kirusi "Украинская Советская Социалистическая Республика" (*Ukrainskaya Sovyetskaya Sotsialisticheskaya Riespublika, USSR*). 

Mji mkuu wa kwanza ulikuwa Kharkiv lakini serikali ilihamia Kiev mwaka 1934. 

Jamhuri hii ilikuwa moja ya nchi wanachama walioanzisha Umoja wa Mataifa. Hali halisi haikuwa na madaraka ya pekee kwa sababu ilikuwa chini ya usimamizi wa serikali kuu ya Moscow. 

Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti nchi ilipata uhuru wake na kuwa nchi Jamhuri ya Ukraini.

## Marejeo
Nomino za pekee

**Nomino za pekee** ni maneno yanayotaja majina mahususi ya watu, mahali au vitu ambavyo vina sifa ya pekee. Maneno hayo yanapoandikwa lazima yaanze na herufi kubwa mwanzoni.
;Mifano:
*Dar es Salaam kuna msongamano wa magari sana.
*Nairobi hakuna wakora wengi.
*Oliver amesafiri kutafuta maziwa ya mbuzi.
*Anna yupo shuleni kujifunza lishe bora.
*Mlima Kilimanjaro una miti mingi ya matunda.

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Nomino
*Vivumishi
*Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi