open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Richard Lupembe

'''''' (amezaliwa tarehe 26 Aprili 1966) ni mbunge wa viti maalumu katika bunge la taifa  nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
## Tazama pia
*Wabunge wa Tanzania
## Marejeo
## Viungo vya nnje
* Tovuti ya Bunge la Tanzania

Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio haiJamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Oratorio

**Oratorio** ni jina la:
*Oratorio''' - jengo dogo kwa ajili ya sala na ibada ya familia au jumuia fulani.
*Oratorio - jengo la Kanisa Katoliki kwa ajili ya malezi ya vijana hasa wa mjini.
*Oratorio - jina la mashirika kadhaa ya maisha ya kitume.
*Oratorio - tungo la muziki wa kidini.
*Oratorio - bendi christian metal ya Ufini
*Oratorio - kijiji cha Guatemala
Uwanja wa michezo wa Türk Telekom

thumbnail|right|280px|Uwanja wa mpira wa miguu Türk Telekom Arena 

**Uwanja wa michezo wa Türk Telekom Arena** ni uwanja wa mpira wa miguu kutoka Şişli mwa mji wa Istanbul, Uturuki. Kwakuwa uwanja huo huwa na kawaida ya Uturuki Ligi kuu za mabingwa, ukapelekea kuitwa jina la Aslantepe. Katika uwanja wa Türk Telekom kuna timu mbili za mkoa huwa zinachezea katika uwanja huo. Moja kati ya timu hizo ni Galatasaray na Uturuki tangu msimu wa mwaka 2010/2011 wanachezea katika uwanja wao wa nyumbani. Uwanja una viti vipatavyo 52.652 Wakati Istanbul la mwaka 2011 lililochezewa nchini Uturuki, uwanja wa Allianz pia ulitumiwa. Inasemekana kuwa, uwanja huo uligharimu takriban Euro milioni 160
.

## Picha mbalimbali za uwanja wa Türk Telekom Arena 
* Picha zinazoonyesha baadhi ya maeneo ya uwanja Türk Telekom Arena:

Jamii:Istanbul
Jamii:Uturuki
Jamii:Galatasaray
Ezekiel Magolyo Maige

**Ezekiel Magolyo Maige** (amezaliwa tarehe 28 Machi 1970) ni mbunge wa jimbo la Masalala kupitia katika Chama cha Mapinduzi kwenye bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania 2005

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Bunge la Tanzania

Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Mustafa Mkulo

**Mustafa Haidi Mkulo** (26 Septemba 1946 - 3 Mei 2024) alikuwa mbunge wa jimbo la Kilosa katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania akitokea katika chama cha CCM. Aliwahi kuwa waziri wa fedha.

## Tazama pia
*Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2024
Lucy Thomas Mayenga

'''''' (amezaliwa tarehe 23 Agosti 1977) ni mbunge wa viti maalumu katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
## Tazama pia
*Wabunge wa Tanzania
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Kichiga (lugha)

**Kichiga** ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wachiga. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kichiga imehesabiwa kuwa watu 1,580,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kichiga iko katika kundi la J10.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kichiga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kichiga 
*lugha ya Kichiga katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/cgg

Jamii:Lugha za Uganda
Jamii:Lugha za Kibantu
Kinyoro

**Kinyoro** inaweza kumaanisha:
* Kinyoro (lugha), lugha ya Uganda
* Kinyoro (Trans-Nzoia), kata ya Kenya
Orodha ya lugha za Kamerun

Orodha hii inaorodhesha lugha za Kamerun:

*Kiabar
*Kiafade
*Kiaghem
*Kiakoose
*Kiakum
*Kiambele
*Kiatong
*Kiawing
*Kibaba
*Kibabanki
*Kibafanji
*Kibafaw-Balong
*Kibafia
*Kibafut
*Kibaka
*Kibakaka
*Kibakoko
*Kibakole
*Kibaldemu
*Kibalo
*Kibamali
*Kibambalang
*Kibambili-Bambui
*Kibamenyam
*Kibamukumbit
*Kibamun
*Kibamunka
*Kibana
*Kibangandu
*Kibangolan
*Kibankon
*Kibarombi
*Kibasaa
*Kibassossi
*Kibata
*Kibatanga
*Kibati
*Kibeba
*Kibebe
*Kibebele
*Kibebil
*Kibeezen
*Kibefang
*Kibekwil
*Kibeti
*Kibikya
*Kibishuo
*Kibitare
*Kibokyi
*Kibomwali
*Kibonkeng
*Kibubia
*Kibuduma
*Kibulu
*Kibum
*Kibung
*Kibusam
*Kibusuu
*Kibuwal
*Kibyep
*Kicaka
*Kicung
*Kicuvok
*Kidaba
*Kidama
*Kidek
*Kidenya
*Kidii
*Kidimbong
*Kidoyayo
*Kiduala
*Kidugun
*Kidugwor
*Kiduli
*Kiduupa
*Kidzodinka
*Kiejagham
*Kielip
*Kieman
*Kiesimbi
*Kieton
*Kievant
*Kiewondo
*Kifali-Kaskazini
*Kifali-Kusini
*Kifang-Wum
*Kifang
*Kife'fe'
*Kifulfulde-Adamawa
*Kifulfulde-Kano
*Kigavar
*Kigbaya-Kaskazini
*Kigbaya-Mbodomo
*Kigey
*Kighomala'
*Kigidar
*Kigimme
*Kigimnime
*Kigiziga-Kaskazini
*Kigiziga-Kusini
*Kiglavda
*Kigude
*Kigvoko
*Kigyele
*Kihausa
*Kihdi
*Kihijuk
*Kihya
*Kiiceve-Maci
*Kiipulo
*Kiisu
*Kiisubu
*Kiiyive
*Kijimi
*Kijina
*Kijukun-Takum
*Kikako
*Kikamkam
*Kikanuri-Kati
*Kikarang
*Kikare
*Kikemezung
*Kikendem
*Kikenswei-Nsei
*Kikenyang
*Kikera
*Kikol
*Kikolbila
*Kikom
*Kikoma
*Kikoonzime
*Kikorop
*Kikoshin
*Kikuk
*Kikung
*Kikuo
*Kikutep
*Kikwa'
*Kikwaja
*Kikwakum
*Kikwanja
*Kikwasio
*Kila'bi
*Kilagwan
*Kilaimbue
*Kilamnso'
*Kilefa
*Kileti
*Kilimbum
*Kilongto
*Kiluo
*Kimada
*Kimafa
*Kimajera
*Kimakaa
*Kimalgbe
*Kimalimba
*Kimambai
*Kimambila
*Kimanta
*Kimasana
*Kimaslam
*Kimatal
*Kimazagway
*Kimbedam
*Kimbembe-Tigon
*Kimbo
*Kimbo'
*Kimbonga
*Kimbu'
*Kimbuko
*Kimbule
*Kimbum
*Kimedumba
*Kimefele
*Kimendankwe-Nkwen
*Kimengaka
*Kimengisa
*Kimenka
*Kimerey
*Kimesaka
*Kimeta'
*Kimfumte
*Kimina
*Kimmaala
*Kimmen
*Kimofu-Kaskazini
*Kimofu-Gudur
*Kimokpwe
*Kimoloko
*Kimom-Jango
*Kimono
*Kimpade
*Kimpiemo
*Kimpongmpong
*Kimser
*Kimundabli
*Kimundang
*Kimundani
*Kimungaka
*Kimusey
*Kimusgu
*Kimuyang
*Kinagumi
*Kinaki
*Kincane
*Kindai
*Kindaktup
*Kinda'nda'
*Kindemli
*Kindoola
*Kingamambo
*Kingambay
*Kingemba
*Kingie
*Kingiemboon
*Kingomba
*Kingombale
*Kingong
*Kingoshie
*Kingwe
*Kingwo
*Kinimbari
*Kinjen
*Kinjyem
*Kinkongho
*Kinomaande
*Kinoone
*Kinubaca
*Kinugunu
*Kinyong
*Kinzakambay
*Kinzanyi
*Kioblo
*Kioku
*Kioroko
*Kiosatu
*Kipam
*Kipana
*Kiparkwa
*Kipeere
*Kipeve
*Kipinyin
*Kipol
*Kipsikye
*Kisaari
*Kisamba-Leko
*Kisharwa
*Kiso
*Kisuga
*Kitibea
*Kitikar
*Kitiv
*Kito
*Kitsuvan
*Kituki
*Kitunen
*Kituotomb
*Kitupuri
*Kitwendi
*Kiusaghade
*Kivame
*Kivemgo-Mabas
*Kivengo
*Kivute
*Kiwandala
*Kiwawa
*Kiweh
*Kiwumboko
*Kiwushi
*Kiwuzlam
*Kiyamba
*Kiyambeta
*Kiyangben
*Kiyasa
*Kiyemba
*Kiyeni
*Kiyukuben
*Kizhoa
*Kizizilivakan
*Kizulgo-Gemzek
*Kizumaya
Lugha za Ulaya:
* Lugha ya Kifaransa
* Lugha ya Kiingereza
* Lugha ya Kijerumani
* Lugha ya Kihispania
* Lugha ya Kireno 

## Tazama pia
*Kamerun
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/CM

*
Kamerun
Kiso (lugha)

**Kiso** ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:

*lugha nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo;
*lugha nchini Kamerun.
Jimbo katoliki la Tanga

**Jimbo Katoliki la Tanga** (kwa Kilatini "Dioecesis Tangaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Roma.

Makao makuu yake yako katika mji wa Tanga na linahusiana na Jimbo Kuu la Dar-es-Salaam.

Askofu wa jimbo ni Thomas John Kiangio.

## Historia
* 18 Aprili 1950: Kuanzishwa kama Apostolic Prefecture ya Tanga kutokana na Apostolic Vicariate ya Kilimanjaro
* 24 Februari 1958: Kufanywa jimbo kamili.

## Uongozi
* Maaskofu wa Tanga 
** Thomas John Kiangio (7 Juni 2023 - )
** Anthony Banzi (10 Juni 1994 - 20 Desemba 2020)
** Telesphore Mkude (18 Januari 1988 – 5 Aprili 1993)
** Maurus Gervase Komba (15 Desemba 1969 – 18 Januari 1988)
** Eugène Cornelius Arthurs, I.C. (24 Februari 1958 – 15 Desemba 1969)
* Prefect Apostolic wa Tanga 
** Askofu Eugène Cornelius Arthurs, I.C. (9 Juni 1950 – 24 Februari 1958)

## Takwimu
Eneo la jimbo ni km2 26,807, ambapo kati ya wakazi 1,650,000 (2004) kulikuwa na Wakatoliki 180,000 (10.9%).

## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Tanga
Jimbo Katoliki la Mahenge

**Jimbo katoliki la Mahenge** (kwa Kilatini Dioecesis Mahengensis) ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Roma.

Makao makuu yake yako Mahenge katika mkoa wa Morogoro.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Dar es Salaam.

Askofu wake ni Agapiti Ndorobo.

## Historia
* 21 Aprili 1964: Kuanzishwa kama Dayosisi ya Mahenge kutokana na jimbo kuu la Dar-es-Salaam
* 2012: Maeneo ya Jimbo Katoliki la Ifakara yalitengwa na jimbo la Mahenge

## Maaskofu
** Agapiti Ndorobo (tangu 1995.03.03)
** Patrick Iteka (1973.06.14 – 1993.08.22)
** Nikasius Kipengele (1970.06.25 – 1971.12.07)
** Elias Mchonde (1964.04.21 – 1969.06.13)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 39,498, ambapo kati ya wakazi 531,237 (2004) Wakatoliki ni 465,696 (97.7%). 

## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Morogoro
Jimbo Katoliki la Iringa

la Iringa mjini, Tanzania.]]

**Jimbo Katoliki la Iringa** (kwa Kilatini "Dioecesis Iringaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Makao makuu yake yako Iringa katika mkoa wa Iringa. 

Kanisa kuu limewekwa wakfu kwa Moyo Mtakatifu wa Yesu.

Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mbeya kuanzia tarehe 21 Desemba 2018.

Askofu wake mteule ni Romanus Elamu Mihali (28 Januari 2025).

Anwani ya posta ni: P.O. Box 133, Iringa, Tanzania.

## Historia
* 3 Machi 1922: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Iringa kutokana na Apostolic Vicariate ya Dar-es-Salaam
* 8 Januari 1948: Kupandishwa cheo kuwa Apostolic Vicariate ya Iringa
* 25 Machi 1953: Kufanywa dayosisi

## Uongozi
* Maaskofu wa Iringa
** Tarcisius Ngalalekumtwa (1992.11.21 - 2025.1.28)
** Norbert Wendelin Mtega (1985.10.28 – 1992.07.06)
** Mario Epifanio Abdallah Mgulunde (1969.10.23 – 1985.03.09)
** Attilio Beltramino, I.C.M. (1953.03.25 – 1965.10.03)
* Vicar Apostolic wa Iringa
** Attilio Beltramino, I.C.M. (1948.01.08 – 1953.03.25)
* Prefect Apostolic wa Iringa  
** Attilio Beltramino, I.C.M. (1936.02.18 – 1948.01.08)
** Padri Francesco Cagliero, I.C.M. (1922.05.10 – 1935)

## Takwimu
Baada ya kumegwa ili kuzaa Jimbo Katoliki la Mafinga tarehe 22 Desemba 2023, eneo lake ni la kilometa mraba 32,202, ambapo kati ya wakazi 2,172,101, Wakatoliki ni 530,094 (24.4%) katika parokia 28. Mapadri ni 99, wakiwemo wanajimbo 81 na watawa 18. Kwa wastani kila mmoja anahudumia waamini 5,354. Shemasi ni 1, mabruda ni 155 na masista 599.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* Catholic Hierarchy
* www.catholic-hierarchy.org alla pagina http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dirin.html
* Hati *Quae rei sacrae*, AAS 14 (1922), uk. 221
* Hati *Digna sane*, AAS 40 (1948),uk. 306
* Hati *Quemadmodum ad Nos*, AAS 45 (1953), p. 705
* http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/irin0.htm kwenye www.gcatholic.com
* http://tecdirectory.tripod.com/diringa.htm  kwenye tovuti la Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania

Jamii:Mkoa wa Iringa
Jimbo Kuu la Dar-es-Salaam

**Jimbo Kuu la Dar-es-Salaam** (kwa Kilatini Archidioecesis Daressalaamensis) ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Zanzibar, Tanga, Morogoro, Mahenge, Ifakara, na Bagamoyo.

Askofu mkuu wake ni Yuda Thaddeus Ruwa'ichi, O.F.M.Cap.

## Historia
* 16 Novemba 1887: Kuanzishwa kwa Prefekturi ya Kitume ya Dar-es-Salaam kutokana na Vikarieti ya Kitume ya Nairobi
* 15 Septemba 1902: Kupandishwa hadhi kuwa Vikarieti ya Kitume ya Dar-es-Salaam
* 25 Machi 1953: Kufanywa dayosisi (jimbo kuu)
* 7 Machi 2025: Kumegwa ili kuzaa Jimbo la Bagamoyo

## Uongozi
* Maaskofu Wakuu wa Dar-es-Salaam
** Yuda Thaddeus Ruwa'ichi (tangu 2019)
** Kardinali Polycarp Pengo (1992 - 2019)
** Kardinali Laurean Rugambwa (1968 – 1992)
** Edgar Aristide Maranta OFMCap (1953 – 1968) 
* Vikari ya Kitume wa Dar-es-Salaam
** Edgar Aristide Maranta OFMCap (1930 – 1953)
** Joseph Gabriel Zelger OFMCap (1923 – 1929)
** Thomas Spreiter OSB (1906 – 1920)
** Cassian Spiß OSB (1902 – 1905)
* Prefekti ya Kitume wa Dar-es-Salaam
** Padri Maurus Hartmann OSB (1894 – 1902)
** Padri Bonifatius Fleschutz OSB (1887 – 1891)

## Takwimu
Baada ya kumegwa, eneo la jimbo lina kilometa mraba 39,849, ambapo kati ya wakazi 6,907,307 Wakatoliki ni 1,800,395 (sawa na 26.1%).

Parokia ziko 147, zikihudumiwa na mapadri 365 (110 wanajimbo na 255 watawa), watawa wanaume wasio mapadri ni 42. Masista kabla ya jimbo kumegwa walikuwa 669.

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy 
* www.gcatholic.org 

Dar-es-Salaam
Jamii:Dar es Salaam
Jamii:Mkoa wa Dar es Salaam
Jamii:Mkoa wa Pwani
Clemence Beatus Lyamba

'''''' (amezaliwa tar. 16 Februari 1946) ni mbunge wa jimbo la Mikumi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
## Tazama pia
*Wabunge wa Tanzania
## Marejeo
## Viungo vya nnje
* Tovuti ya Bunge la Tanzania

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jimbo Katoliki la Kigoma

**Jimbo Katoliki la Kigoma** (kwa Kilatini "Dioecesis Kigomaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Tabora.

Askofu wake ni Joseph Mlola, ALCP/OSS.

## Historia
* 1880: Kuanzishwa kwa Apostolic Vicariate ya Kigoma kutokana na Apostolic Vicariate ya Khartum
* 1953: Kufanywa dayosisi

## Uongozi
* Maaskofu wa Kigoma
** Joseph Mlola (tangu 10 Julai 2014)
** Protase Rugambwa (2008 - 2012)
** Paul Ruzoka (1989 – 2006)
** Alphonse Daniel Nsabi (1969 – 1989)
** James Holmes-Siedle MAfr (1958 – 1969)
** John van Sambeek MAfr (1953 – 1957)
* Vicar Apostolic wa Kigoma
** John van Sambeek MAfr (1946 – 1953)
* Vicar Apostolic wa Tanganjika  
** John van Sambeek MAfr (1936 – 1946)
** Joseph-Marie Birraux MAfr (1920 – 1936)
** Adolphe Lechaptois MAfr (1891 – 1917)
** Léonce Bridoux MAfr (1888 – 1890)
** Jean-Baptiste-Frézal Charbonnier MAfr (1887 – 1888)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 42,000, ambapo kati ya wakazi 1,901,000 (2006) Wakatoliki ni 456,765 (24.0%). 

## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi 
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Kigoma
Jimbo Kuu la Mbeya

**Jimbo Kuu la Mbeya** (kwa Kilatini "Archidioecesis Mbeyaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linasimamia jimbo Katoliki la Iringa, Jimbo Katoliki la Sumbawanga na Jimbo Katoliki la Mafinga.

Askofu mkuu wake wa kwanza amechaguliwa Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga tarehe 21 Desemba 2018.

## Historia
* 1932: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Mbeya kutokana na Apostolic Vicariate ya Tanganjika
* 1949: Kupandishwa hadhi kuwa Apostolic Vicariate ya Mbeya
* 25 Machi 1953: Kufanywa dayosisi
* 21 Desemba 2018: Kupandishwa hadhi kuwa Jimbo kuu

## Uongozi
* Maaskofu wa Mbeya
** Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga (2018- )
** Evaristo Marc Chengula MC (1996-2018)
** James Dominic Sangu (1966 – 1996) 
** Antoon van Oorschoot MAfr (1953 – 1964)
* Vicar Apostolic wa Mbeya
** Antoon van Oorschoot MAfr (1949 – 1953)
* Prefect Apostolic wa Mbeya  
** Antoon van Oorschoot MAfr (1947 – 1949)
** Ludwig Haag MAfr (1938 – 1947)
** Max Theodor Franz Donders MAfr (1932 – 1938)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 60,348, ambapo kati ya wakazi 2,082,000 (2006) Wakatoliki ni 347,347 (16.7%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Mkoa wa Songwe
Jimbo Katoliki la Mbinga

**Jimbo katoliki la Mbinga** (kwa Kilatini Dioecesis Mbingaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea.

Askofu wake ni John Chrisostom Ndimbo.

## Historia
* 1986: Kuanzishwa kwa jimbo ya Mbinga kutokana na jimbo ya Songea

## Uongozi
* Maaskofu wa Mbinga
** John Chrisostom Ndimbo (since 2011)
** Emmanuel Mapunda (1986 – 2011)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 11,400, ambapo kati ya wakazi 524,945 (2006) Wakatoliki ni 392,871 (74.8%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Ruvuma
Jimbo Katoliki la Mbulu

[thumb|300px|[Kanisa la jimbo la Mbulu.]]
**Jimbo Katoliki la Mbulu** (kwa Kilatini "Dioecesis Mbuluensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Arusha.

Askofu wake ni Anthony Lagwen.

## Historia
* 1943: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Mbulu kutokana na Apostolic Vicariate ya Dar-es-Salaam
* 1952: Kupandishwa cheo kuwa Apostolic Vicariate ya Mbulu
* 25 Machi 1953: Kufanywa dayosisi

## Uongozi
* Maaskofu wa Mbulu
** Anthony Lagwen (tangu 22 Mei 2018)
** Beatus Kinyaiya OFMCap (2005 - 2014)
** Juda Thadaeus Ruwa’ichi OFMCap (1999 – 2005)
** Nicodemus Atle Basili Hhando  (1971 – 1997)
** Patrick Winters SAC (1953 – 1971)
* Vicar Apostolic wa Mbulu
** Patrick Winters SAC (1952 – 1953)
* Prefect Apostolic wa Mbulu  
** Patrick Winters SAC (1944 – 1952)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 16,057, ambapo kati ya wakazi 1,250,417 (2016) Wakatoliki ni 339,619 (27.2%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Manyara
Jimbo Katoliki la Moshi

**Jimbo Katoliki la Moshi** (kwa Kilatini "Dioecesis Moshiensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Arusha.

Askofu wake Isaac Amani Massawe, alihamishiwa Arusha kama askofu mkuu mwaka 2018.

Tarehe 2 Desemba 2019 askofu Ludovic Minde alihamishwa kutoka Kahama kwenda Moshi.

## Historia
* 1910: Kuanzishwa kwa Apostolic Vicariate ya Moshi kutokana na Apostolic Vicariate ya Bagamoyo
* 25 Machi 1953: Kufanywa dayosisi

## Uongozi
* Maaskofu wa Moshi
** Ludovic Minde, ALCP/OSS (2019-)
** Isaac Amani Massawe (2007-2018)
** Amedeus Msarikie (1986 – 2007)
** Joseph Sipendi (1968 – 1985)
** Joseph Kilasara CSSp (1960 – 1966)
** Joseph James Byrne CSSp (1953 – 1959)
* Vicar Apostolic wa Moshi
** Joseph James Byrne CSSp (1932 – 1953)
** Henry Aloysius Gogarty CSSp (1923 – 1931)
** Marie-Joseph-Aloys Munsch CSSp (1910 – 1922)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 5,029, ambapo kati ya wakazi 950,000 (2006) Wakatoliki ni 674,541 (71.0%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jimbo Katoliki la Mpanda

**Jimbo Katoliki la Mpanda** (kwa Kilatini "Dioecesis Mpandensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Tabora.

Tarehe 21 Desemba 2018 Askofu wake Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga alipandishwa cheo kuwa askofu mkuu wa Mbeya. 

Badala yake tarehe 13 Mei 2020 ameteuliwa askofu Eusebius Alfred Nzigilwa, ambaye kwa miaka 10 alikuwa askofu msaidizi wa Jimbo Kuu la Dar es Salaam. Ametawazwa tarehe 2 Agosti 2020.

## Historia
* 2000: Kuanzishwa kwa jimbo la Mpanda kutokana na jimbo la Tabora

## Uongozi
* Maaskofu wa Mpanda
**Eusebius Alfred Nzigilwa (2020 - )
** Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga (2014 - 2018 alipohamishwa)
** William Pascal Kikoti (2000 - 2012 alipofariki)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 46,346, ambapo kati ya wakazi 609,327 (2016) Wakatoliki ni 329,622 (54.1%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Katavi
Jimbo Katoliki la Njombe

**Jimbo Katoliki la Njombe** (kwa Kilatini "Dioecesis Niombena") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea. 

Kwa sasa Askofu wake ni Eusebius Kyando.

## Historia
* 1968: Kuanzishwa kwa jimbo la Njombe kutokana na jimbo la Iringa na jimbo la Songea

## Uongozi
* Maaskofu wa Njombe
** Eusebius Kyando (14-01-2024 -)
** Alfred Leonhard Maluma (2002 - 2021)
** Raymond Mwanyika (1971 – 2002)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 20,860, ambapo kati ya wakazi 717,000 (2006) Wakatoliki ni 294,100 (41.0%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Njombe
Jimbo Katoliki la Rulenge-Ngara

**Jimbo katoliki la Rulenge-Ngara** (kwa Kilatini "Dioecesis Rulengensis-Ngaraensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.

Askofu wake ni Severine Niwemugizi.

## Historia
* 1929: Kuanzishwa kwa Apostolic Vicariate ya Rulenge-Ngara kutokana na Apostolic Vicariate ya Tabora
* 25 Machi 1953: Kufanywa dayosisi

## Uongozi
* Maaskofu wa Rulenge-Ngara
** Severine Niwemugizi (since 1996)
** Christopher Mwoleka (1969 – 1996)
** Alfred Lanctôt MAfr (1953 – 1969)
* Vicar Apostolic wa Rulenge-Ngara
** Alfred Lanctôt MAfr (1951 – 1953)
** Laurent Tétrault MAfr (1947 – 1951)
** Burkhard Huwiler MAfr (1929 – 1946)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 13,004, ambapo kati ya wakazi 767,359 (2006) Wakatoliki ni 344,054 (44.8%). 

## Marejeo
* Padre Joseph B. Kalem'imana, Wilaya ya Ngara 1600-1960 - Historia, Utawale, Uchumi na Utamaduni, Mkuki wa Nyota, Dar es Salaam, 2023, ISBN 978-9987-449-32-3, kur. 137-145

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Chato
Jimbo Katoliki la Geita

**Jimbo katoliki la Geita** (kwa Kilatini "Dioecesis Geitaensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mwanza.

Askofu wake ni Flavian Kassala.

## Historia
* 1984: Kuanzishwa kwa Jimbo katoliki la Geita kutokana na jimbo ya Mwanza

## Uongozi
* Maaskofu wa Geita
** Flavian Kassala (tangu 28 Aprili 2016)
** Damian Dalu (14 Aprili 2000 - 14 Machi 2014)
** Aloysius Balina (1984 – 1997)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 41,311, ambapo kati ya wakazi 1,908,000 (2006) Wakatoliki ni 398,000 (20.9%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Geita
Jimbo Katoliki la Kahama

**Jimbo Katoliki la Kahama** (kwa Kilatini Dioecesis Kahamaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Tabora.

Askofu wake ni Christopher Ndizeye Nkoronko tangu tarehe 23 Juni 2022.

## Historia
* 1983: Kuanzishwa kwa Jimbo katoliki la Kahama kutokana na jimbo ya Tabora

## Uongozi
* Maaskofu wa Kahama
** Christopher Ndizeye Nkoronko (2022 - hadi sasa)
** Ludovic Minde, ALCP/OSS (2001 - 2019)
** Matthew Shija (1983 – 2001)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 19,946, ambapo kati ya wakazi 1,277,000 (2006) Wakatoliki ni 298,421 (23.4%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Geita
Jimbo Katoliki la Singida

**Jimbo katoliki la Singida** (kwa Kilatini "Dioecesis Singidaensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Dodoma.

Askofu wake ni Edward Mapunda tangu mwaka 2015.

## Historia
* 1972: Kuanzishwa kwa jimbo la Singida kutokana na jimbo la Tabora

## Uongozi
* Maaskofu wa Singida
** Edward Mapunda (tangu 2015)
** Desiderius Rwoma (1999 - 2013)
** Bernard Mabula (1972 – 1999)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 49,341, ambapo kati ya wakazi 1,522,000 (2013) Wakatoliki ni 283,307 (15.6%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Singida
Jimbo Katoliki la Shinyanga

**Jimbo Katoliki la Shinyanga** (kwa Kilatini "Dioecesis Shinyangaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 37 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.

Askofu wake ni Liberatus Sangu tangu mwaka 2015.

## Historia
* 25 Machi 1953: Kuanzishwa kwa jimbo la Shinyanga kutokana na jimbo la Musoma.
* 8 Januari 2026: Kumegwa kwa jimbo ili kuzaa jimbo jipya la Bariadi.

## Uongozi
* Maaskofu wa Shinyanga
* Liberatus Sangu (tangu 2015)
** Aloysius Balina (1997 - 2012)
** Castor Sekwa (1975 – 1996)
** Edward Aloysius McGurkin MM (1956 – 1975)

## Takwimu
Baada ya jimbo kuzaa jimbo la Bariadi eneo ni la kilometa mraba 14,862 ambapo kati ya wakazi 3,280.000 (2021) Wakatoliki ni 514,000 (15.95%) katika parokia 24. Mapadri ni 63, wakiweno 53 wanajimbo na 10 watawa. Mabradha ni 7 na masista ni 44.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Shinyanga
Jimbo Katoliki la Tunduru-Masasi

**Jimbo katoliki la Tunduru-Masasi** (kwa Kilatini "Dioecesis Tunduruensis-Masasiensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea.

Askofu wake ni Filbert Felician Mhasi tangu tarehe 17 Februari 2019.

## Historia
* 1986: Kuanzishwa kwa jimbo ya Tunduru-Masasi kutokana na jimbo ya Nachingwea

## Uongozi
* Maaskofu wa Tunduru-Masasi
** Filbert Felician Mhasi (2019 - )
** Castor Paul Msemwa (2005 - 2017)
** Magnus Mwalunyungu (1992 – 2005)
** Polycarp Pengo (1986 – 1990)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 22,730, ambapo kati ya wakazi 725,000 (2006) Wakatoliki ni 101,114 (13.9%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Mkoa wa Mtwara
Okonkwo

**Okonkwo** ni mhusika mkuu katika riwaya *Mambo Huangamia* iliyoandikwa na Chinua Achebe na kutolewa mwaka wa 1958.

Jamii:Fasihi ya Nigeria
Kibakole

**Kibakole** ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabakole. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibakole imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibakole iko katika kundi la A20.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibakole kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibakole 
*lugha ya Kibakole katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kme

Jamii:Lugha za Kamerun
Kibulu

Neno au jina la **Kibulu** laweza kurejea mambo mbalimbali, k.m.:

*lugha nchini Gabon;
*lugha nchini Kamerun.
*lugha nchini Papua Guinea Mpya.
Kibeti

Neno au jina la **Kibeti** laweza kurejea mambo mbalimbali, k.m.:

*lugha nchini Kamerun;
*lugha nchini Cote d'Ivoire;
*Sayari kibeti kama Pluto;
*aina ya paa katika spishi ya Cervidae.
Hajj

thumb|Kaaba tarehe 1 Januari 2003 (wakati wa hajj) mjini Makka, Saudia]]
thumb|300px|Ramani ya vituo vya haji
**Hajj** au **Haji** (Ar. **حج**‎) ni hija ya Waislamu kwenda Makka penye jengo la Kaaba. Inafanywa wakati wa mwezi Dhul-hijja ambayo ni mwezi wa 12 wa kalenda ya Kiislamu, hasa tarehe 8 - 12 za mwezi. Katika Uislamu hija hii ni wajibu kwa kila Mwislamu mwenye uwezo wa kuifanya angalau mara moja maishani mwake.

Hajj inaanza siku ya 8 ya Dhul-hijja kwa kuingia katika hali ya ihram; hii inafanywa kwa kuoga kufuatana na masharti ya dini na kwa wanaume kwa kuvaa nguo za hajj ambazo ni vitambaa viwili vyeupe pekee. Viatu haviruhusiwi isipokuwa kandambili. Wanawake hawana masharti kuhusu mavazi isipokuwa hawaruhusiwi kufunika uso. Hapo wanaingia Makka mjini wakifanya tawaf yaani kuzunguka Kaaba mara saba. Baadaye wanaelekea kwenda bonde la Mina wanapolala katika hema zilizoandaliwa. Wengine wanatangulia kufika Mina kabla ya tarehe hii.

Siku ya 9 Dhul-hijja wanaelekea mlima wa Arafat kwa umbali wa kilomita 10 wanapokaa wakisimama na kusali hadi jioni. Baada ya machweo wanaenda Muzafila wanapolala.

Kabla ya macheo siku ya 10 Dhul-hijja wanarudi Mina ambako wanafanya ibada ya kumrushia sheitani mawe. Ishara ya sheitani inayotupiwa mawe ilikuwa nguzo ya mwamba inayoitwa jamarat lakini baada ajali nyingi ambako watu walikosa nguzo na kuwapiga wenzao kwenye upande mwingine kuna sasa ukuta. Baada ya kurusha mawe 7 wanaume wanakata nywele zote za kichwani (wanawake nywele kadhaa pekee). Halafu wanachinja sadaka maana siku hii ni sikukuu ya Idd ul Adha. Siku hizi kondoo 1 anachinjwa na wachinja wanaoajiriwa kwa kila haji. Sehemu kubwa ya nyama inawekwa katika friza na kutumwa baadaye kwa watu maskini kote duniani.

Baadaye wanarudi Makka kwa tawaf ya pili kwa kuzunguka Kaaba mara saba. Kutoka hapa wanaenda "sa'i" wanapotembea mara saba kati ya vilima vya Safa na Marwa wakifuata nyayo za Hagar aliyetafuta hapa maji kwa mtoto wake Ismail. 

Siku zinazofuata wanakaa tena Mina wanarusha mara ya pili mawe kenye kuta za jamarat.

Hajj inakwisha kwa kuzunguka Kaaba mara ya tatu na mwisho.

Mahujaji wengi wanatumia nafasi kutembela mji wa Madina baada ya hajj na kuona msikiti wa mtume.

Mwislamu aliyetimiza safari hii anapewa cheo cha heshima alhaji au hajja kwa wanawake.

Safari ya kutembela Makka nje ya siku za hajj huitwa umrah haina cheo sawa na hajj yenyewe.

Idadi ya mahujaji inaelekea kuwa milioni tatu kila mwaka. Hadi mwaka 2006 ajali nyingi zilitokea kutokana msongamano mkubwa wa watu lakini baadaye serikali ya Saudia imeajiri wataalamu kutoka kote duniani kupanga njia salama kwa mahujaji hasa kwa kutenganisha watu wanaoelekea pande mbalimbali na njia za kufika na kuondoka. Siku hizi mahali ambako watu wengi wanatakiwa kuzunguka sehemu moja zimejengewa majengo ambako watu wanaweza kutembea kwenye ghorofa wakati mmoja.

## Marejeo
Jimbo Katoliki la Zanzibar

la Mt. Yosefu, Zanzibar.]]

**Jimbo Katoliki la Zanzibar** (kwa Kilatini "Dioecesis Zanzibarensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, likienea katika visiwa vya Unguja na Pemba vya Tanzania visiwani, jumla kilometa mraba 2,332. 

Kama majimbo yote 36 ya Kanisa Katoliki nchini linafuata mapokeo ya Kiroma.

Makao makuu yake ni katika mji wa Zanzibar na linahusiana na Jimbo kuu la Dar-es-Salaam.

Kanisa kuu limewekwa wakfu kwa heshima ya Mtakatifu Yosefu.

Askofu wa jimbo ni Augustine Ndeliakyama Shao, C.S.Sp.

## Historia
Ukristo ulianzishwa na wamisionari wa Shirika la Mt. Agostino kutoka Ureno walioongozana na Vasco da Gama mwaka 1499 hadi Zanzibar. 

Huko walijenga konventi ya shirika lao ili kuhudumia kiroho Wakristo toka Ulaya tu. 

Misheni ilipingwa na Waarabu Waislamu na kukoma mwaka 1698, kisiwa hicho kilipotekwa na Waarabu wa Oman.

Uinjilishaji ulianza upya katika sehemu ya pili ya karne ya 19 ambapo tangu mwaka 1860 Zanzibar ilikuwa makao makuu ya Vikarieti ya Kitume iliyoenea hata bara.

Jimbo liliundwa rasmi tarehe 28 Machi 1980 baada ya kujitegemea tangu 12 Desemba 1964 kama Apostolic Administration. 

## Takwimu
Waumini ni 12,794 (2010) kati ya wakazi 1,221,000 (sawa na 1%), wengi wao wakiwa Waislamu.

Mapadri ni 20, ambao kati yao 18 ni wanajimbo na 2 ni watawa. Hivyo kwa wastani kila mmoja anahudumia waumini 639 katika parokia 7.

Mabruda jimboni ni 6, na masista 48.
 
## Maaskofu
* Edgard Aristide Maranta, O.F.M.Cap. † (12 Desemba 1964 - 1966 kujiuzulu)
* Joseph Sipendi † (1966 - 1968 kujiuzulu)
* Adriani Mkoba † (16 Julai 1968 - 26 Januari 1973 kujiuzulu)
* Bernard Martin Ngaviliau, C.S.Sp. † (28 Machi 1980 - 30 Novemba 1996 kustaafu)
* Augustine Ndeliakyama Shao, C.S.Sp., tangu 30 Novemba 1996

## Viungo vya nje
*www.catholic-hierarchy.org katika ukurasa http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dzanz.html
*www.katolsk.no katika ukurasahttp://www.katolsk.no/utenriks/kronologi/tanzania.htm
* http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/zanz0.htm kwenye www.gcatholic.com
* http://tecdirectory.tripod.com/dzanzibar.htm  kwenye tovuti ya Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
*Hati *Quo aptius*, AAS 57 (1965), uk. 336
*Hati *Cum Administratio*

Jamii:Zanzibar
Mwerezi

**Mwerezi** ni mti wenye historia katika nchi ya Lebanon. 

Historia ya mwerezi wa Lebanon inaanzia miaka mingi nyuma kabla Yesu [hajazaliwa, kwa mfano katika [Zaburi 92:12, "Wenye haki watastawi kama mtende]], watakuwa kama mwerezi wa Lebanoni". 

Ni mti unaostahimili hali za baridi kali na joto pia. 

Mwerezi hukua taratibu sana na hivyo kuufanya kuwa mti wenye mbao imara. Kwa sababu hiyo mierezi ya Lebanon imekuwa ikikatwa kwa wingi tangu enzi za mfalme Suleiman (na wafalme wengine pia) ambaye aliitumia mierezi ya Lebanon katika ujenzi wa hekalu la Yerusalemu. 

Mierezi ya Lebanon imekuwa pia ikitumiwa na wenyeji wake kutengenezea mashua ambazo ziliwawezesha kuwa wafanyabiashara wa kwanza wa kimataifa. 

Kutokana na ukataji uliokithiri, mierezi imekuwa michache sana katika nyakati hizi. Kwa mfano kusini mwa Lebanon ni ngumu hata kuamini kwamba kuliwahi kuwa na misitu yenye miti mikubwa na kuiletea sifa nchi ya Lebanon. Imebaki miti michache katika maeneo ya kaskazini karibu na mpaka wa Syria. 

Kutokana na historia iliyotukuka ya mwerezi, mti huo umewekwa katikati ya bendera ya nchi ya Lebanon na kuwa miongoni mwa alama muhimu za taifa la Lebanon.

Jamii:Miti
Jamii:Mimea ya Biblia
Mikoa na wilaya za Irani

thumb|Ramani ya mikoa na wilaya za Uajemi
**Mikoa na wilaya za Irani** ni vitengo vya utawala wa nchi hiyo. Irani megawiwa kwa mikoa 30 inayoitwa kwa Kifarsi *ostān* ( استان wingil استان‌ها *ostānhā*).  Kila mmoja huwa na makao makuu yake ambayo kwa kawaida yako kwenye mji mkubwa wa mkoa na kuitwa مرکز *markaz* au kitovu cha mkoa. Mkuu wa mkoa anaitwa ostandar anateuliwa na waziri wa mambo ya ndani kwa kibali cha halmashauri ya mawaziri. Mikoa hugawiwa kwa wilaya zinazoitwa "shahrestan".

## Jedwali la mikoa ya Irani
## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Statistical Centre, Government of Iran
Alhaji

**Alhaji**  (Ar. **الحاجّ**; pia: **hujaji**) au **hajja** kwa wanawake ni neno la kumtaja Mwislamu aliyetimiza safari ya hajj. Haikubaliki kwa mtu yeyote aliyefika Makka lakini kwa hao pekee waliofanya hija hii wakati wa siku maalumu kwenye mwezi wa Dhul-hijja na kutekeleza ibada zote zinazotakiwa.

Alhaji hutumiwa pia kama cheo cha heshima na kuwa kama sehemu ya jina la mtu.

## Matumizi nje ya Uislamu
Neno latokea pia katika lugha kadhaa zilizoathiriwa na utamaduni wa Kiislamu kama sehemu ya majina ya watu wasio Waislamu. Kuna Wagiriki na Wabulgaria wengi wenye Χατζής (*Khatzís*) kwa Kigiriki na Хаджи (*Khadji*) au Хаджия (*Khadjiya* - ya kike)  kwa Kibulgaria kama sehemu ya majina ya familia yao. Hii ni dalili ya kwamba babu fulani wa ukoo huu alifanya hija ya kwenda Yerusalemu penye mahali patakatifu pa Ukristo.

Jina kama hili linatokea kwa mfano kama *Иван Хаджипетров* yaani "Ivan Khadjipetrov". 
 
Kuna matumizi ya kulingana kati ya Wayahudi wa Uajemi. Myahudi wa kule aliyefika Yerusalemu na kusali mbele ya ukuta wa maombolezo huitwa pia "haji"

## Marejeo
Jeremiah Solomon Sumari

**Jeremiah Solomon Sumari** (2 Machi, 1943 hadi 19 Januari, 2012) alikuwa mbunge wa jimbo la Arumeru Mashariki (Akheri) katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Felix Christopher Mrema

**Felix Christopher Mrema** (amezaliwa tar. 3 Agosti 1946) ni mbunge wa jimbo la Arusha katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Rita Louise Mlaki

**Rita Louise Mlaki** (amezaliwa tarehe 10 Desemba 1954) ni mbunge taifa huko Tanzania
  Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Jimbo Katoliki la Kondoa

**Jimbo Katoliki la Kondoa** (kwa Kilatini "Dioecesis Kondoaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, katika mkoa wa Dodoma, hususan wilaya ya Kondoa.

Kama majimbo hayo yote, linafuata mapokeo ya Kilatini ya Kanisa la Roma.

## Historia
Jimbo hilo liliundwa rasmi tarehe 12 Machi 2011 kutokana na Jimbo Katoliki la Dodoma kupewa kama askofu wake wa kwanza Bernardine Mfumbusa.

Linahusiana na jimbo kuu la Dodoma.

## Takwimu
Waamini wake ni 46.067 kati ya wakazi 541.345 (sawa na 8.5%) wa eneo lake la kilometa mraba  13,210, ambao wengi wao ni Waislamu.

Jimbo lina mapadri 17, ambao kati yao 15 ni wanajimbo na 2 tu ni watawa. Hivyo kwa wastani kila padri anahudumia Wakatoliki 2.710 katika parokia 9.

Jimbo lina masista 87.

## Viungo vya nje
*Catholic Hierarchy katika ukurasa http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dkond.html
*[Hati ya Papa Benedikto XVI(https://sw.wikipedia.org/wiki/Papa_Benedikto_XVI) *Cum ad provehendam*]

Jamii:Kondoa
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Abbas Zuberi Mtemvu

**Abbas Zuberi Mtemvu** (alizaliwa 1 Novemba 1959) ni mbunge wa jimbo la Temeke (Mkoa wa Dar es Salaam) katika bunge la taifa la Tanzania tangu mwaka 2005. Anatokea katika Chama cha Mapinduzi (CCM).

Abbas Zuberi Mtemvu ni mmoja wa wanasiasa tajiri anayetajwa kama maarufu. Kulingana na utafiti wa Forbes juu ya biashara zake, thamani ya mali zake ni takribani Dola za Marekani milioni 1.5.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Zubain Muhaji Mhita

**Zubain Muhaji Mhita** (amezaliwa 9 Septemba 1950) ni mbunge wa jimbo la Kondoa Kaskazini katika bunge la kitaifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Job Yustino Ndugai

**Job Yustino Ndugai** (21 Januari 1960 – 6 Agosti 2025) alikuwa mbunge wa jimbo la Kongwa katika Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Alikuwa mwanachama wa Chama Cha Mapinduzi (CCM).

## Maisha na kazi
Job Ndugai alihudumu kama mbunge wa jimbo la Kongwa kuanzia mwaka 2000 hadi kifo chake mwaka 2025. Tangu tarehe 17 Novemba 2015 hadi 6 Januari 2022 alikuwa Spika wa Bunge la Tanzania. Kabla ya hapo, alikuwa Naibu Spika wa Bunge hilo kuanzia mwaka 2010.

Mnamo Januari 2022, alijiuzulu wadhifa wake wa uspika baada ya kutokea mvutano wa kisiasa na rais Samia Suluhu Hassan.

## Elimu
Job Ndugai alipata elimu yake ya sekondari katika shule ya Sekondari ya Kibaha na baadaye kujiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, ambako alisomea sayansi ya wanyama. Pia alisomea masuala ya bunge katika vyuo vya kimataifa ikiwa ni pamoja na India na Ujerumani.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania
* Spika wa Bunge la Tanzania
* Bunge la Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wabunge wa Tanzania
William Jonathan Kusila

**William Jonathan Kusila** (amezaliwa tar. - ) ni mbunge wa jimbo la Bahi katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania
* Tovuti ya Bunge la Tanzania
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Joseph James Mungai

**Joseph James Mungai** (24 Oktoba 1943 - 8 Novemba 2016) alikuwa mbunge wa jimbo la Mufindi Kaskazini  katika bunge la kitaifa nchini Tanzania akitokea katika chama cha CCM.

Aliwahi kuwa waziri wa elimu.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Kidimbong

**Kidimbong** ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wadimbong. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kidimbong imehesabiwa kuwa watu 140 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidimbong iko katika kundi la A50.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidimbong kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidimbong 
*lugha ya Kidimbong katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/dii

Jamii:Lugha za Kamerun
Ruth Blasio Msafiri

**Ruth Blasio Msafiri** (amezaliwa 4 Oktoba 1962) alikuwa mbunge wa jimbo la Muleba Kaskazini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania kwa miaka kumi. Anatokea katika chama cha CCM. 

Mwaka 2015 aliteuliwa kuwa mkuu wa wilaya ya Kibondo iliyopo Kigoma na 2016 alihamishiwa Njombe kuwa mkuu wa wilaya ambapo alikaa kwenye cheo hicho kwa miaka mitano na kustaafu 2021.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Wilson Masilingi

**Wilson Mutagaywa Masilingi** (amezaliwa tar. 12 Julai 1956) ni mbunge wa jimbo la Muleba South katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Peter Joseph Serukamba

**Peter Joseph Serukamba**  (amezaliwa tar. 6 Juni 1972) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa chama cha kisiasa cha  CCM. Amechaguliwa kuwa mbunge wa  Kigoma Kaskazini  kwa mwaka 2015 – 2020. . 

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Aggrey Deaisile Joshua Mwanri

**Aggrey Deaisile Joshua Mwanri**, (alizaliwa 17 Julai 1955) aliwahi kuwa mkuu wa mkoa wa Tabora, na aliwahi kuwa mbunge wa jimbo la Siha katika bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Anatokea katika Chama Cha Mapinduzi (CCM).

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Mudhihir Mohamed Mudhihir

**Mudhihir Mohamed Mudhihir** (amezaliwa tar. 1 Januari 1950) alikuwa mbunge wa jimbo la Mchinga katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM. Amehitimu Shahada ya Sheria katika Chuo Kikuu Huria cha Tanzania.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Bernard Kamilius Membe

**Bernard Kamilius Membe** (Rondo, Chiponda, Wilaya ya Lindi Vijijini, 9 Mei 1953 - Dar es Salaam, 12 Mei 2023) alikuwa mwanasiasa wa Tanzania aliyewahi kuwa Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimaitaifa chini ya rais Jakaya Kikwete pamoja na kuwa mbunge wa jimbo la Mtama katika bunge la kitaifa. Mwaka 2016 alitaka kugombea urais kwa tiketi ya chama cha CCM akashindwa kupata nafasi.

Mnamo 2018 alilaumiwa katika gazeti la Tanzanite kuwa alijaribu kumzuia rais John Magufuli asipewe nafasi ya kugombea tena mwaka 2020. Membe alifungua kesi ya machafuko jina dhidi ya gazeti na mhariri wake. 

Mwaka 2019 Membe aliitwa mbele ya kamati kuu ya CCM na kuhojiwa kuhusu mashtaka ya kula njama dhidi ya rais akafukuzwa katika chama.

Baada ya kufukuzwa katika chama hicho alihamia chama cha ACT Wazalendo akawa mgombea urais kwa tiketi ya chama hicho mwaka 2020. Katika kampeni alionyesha juhudi kidogo tu. Baada ya uchaguzi aliondoka tena katika ACT .

Mwaka 2021 Membe aliripotiwa kuwa alijitahidi kurudi CCM. Kwenye Oktoba 2021 alishinda kesi yake ya mwaka 2018 dhidi ya Cyprian Musiba mhariri wa Tanzanite aliyehukumiwa kumlipa Membe TSh bilioni 6.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2023
Basil Pesambili Mramba

**Basil Pesambili Mramba** (15 Mei 1940 - 17 Agosti 2021) alikuwa mbunge wa jimbo la Rombo katika bunge la kitaifa nchini Tanzania. Alikuwa anatokea katika chama cha CCM.

Miaka 1995-2000 alikuwa Mkuu wa Mkoa wa Mbeya, na pia mbunge. Alichaguliwa kuwa mbunge wa Rombo tangu 1980 hadi 1987 na tena kuanzia mwaka 1995 akaendelea kurudi bungeni hadi mwaka 2015. 

Aliporudi bungeni mwaka 1995 aliteuliwa na rais Benjamin William Mkapa kuwa Waziri wa Viwanda na Biashara, lakini alibadilishwa kuwa mkuu wa Mkoa wa Mbeya hadi mwaka 2000. Baada ya kurudi bungeni alikuwa Waziri wa Fedha kuanzia mwaka 2000 hadi mwaka 2005. Mwaka 2006, aliteuliwa kuwa Waziri wa Miundombinu, na mwaka huohuo alipelekwa Wizara ya Viwanda, Biashara na Masoko hadi mwaka 2008..

Mwaka 2015 alihukumiwa kwenda jela miaka 3 katika kashfa ya mikataba ya ukaguzi wa dhahabu pamoja na aliyewahi kuwa waziri wa nishati, Daniel Yona kwa makosa ya matumizi mabaya ya madaraka na kulisababishia taifa hasara ya Tsh bilioni 11.7 ($ milioni 5). Baada ya miezi 6 aliweza kutoka gerezani akipewa kazi ya kijamii.

Aliaga dunia akiwa na umri wa miaka 81 kutokana na ugonjwa wa Covid-19.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*HISTORIA FUPI YA BASIL PESAMBILI MRAMBA , tovuti ya Jfivetv.com, tar., 17.08.2021, iliangaliwa Agosti 2021
*Member of Parliament CV, tovuti ya bunge ya tanzania, Januari 2014, kupitia archive.org.

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Stephen Wasira

**Stephen Masato Wassira** (amezaliwa 1945) ni mbunge wa Chama Cha Mapinduzi wa jimbo la Bunda katika bunge la kitaifa nchini Tanzania..

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Vedastus Mathayo Manyinyi

**Vedastus Mathayo Manyinyi** (amezaliwa tar.  - ) ni mbunge wa jimbo la Musoma Mjini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM. Alikuwa mbunge mara ya kwanza miaka 2005-2010 alirudi tena mwaka 2015 Amehitimu katika Chuo Kikuu Huria cha Tanzania https://www.parliament.go.tz/administrations/197          

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania
Nimrod Elireheemah Mkono

**Nimrod Elireheemah Mkono** (amezaliwa Busegwe, 18 Agosti 1943) ni mbunge wa jimbo la Musoma Vijijini alianza ubunge mwaka 2000~2015 bado ni mbunge katika bunge la kitaifa nchini Tanzania. Katika uchaguzi wa mwaka 2010 alipita bila kupingwa. Amechaguliwa kuwa mbunge wa Butiama kwa miaka 2015 – 2020. Pia ni wakili wa kimataifa wa kujitegemea.

Nimrod Mkono ni mwana maendeleo kwa sababu amejenga shule nyingi baadhi ya shule ni chief ihunyo iliyopo kijiji cha busegwe, shule ya msingi busegwe, chief wanzagi, chief oswald mang'ombe, shule ya sekondari Butuguri, shule ya sekondari kasoma na nyingine nyingi.  

Nimrod Mkono ni Mzanaki kabila ambalo rais wa kwanza wa Tanzania Julius Kambarage Nyerere alikuwa pia. Mkono ametoa mchango mkubwa kufanikisha kupatikana kwa wilaya mpya ya Butiama Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania
Phillemon Mikol Sarungi

**Phillemon Mikol Sarungi** (23 Machi 1936 - 5 Machi 2025) alikuwa bingwa wa upasuaji na tiba ya mifupa.

Aliwahi kuwa mbunge wa jimbo la Rorya katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania na waziri wa nchi. Anatokea katika chama cha CCM.

### Kufariki dunia 
Profesa Sarungi alifariki dunia jioni ya siku ya Jumatano ya tarehe 5 Machi, 2025, nyumbani kwake Oysterbay jijini Dar Es Salaam. Sababu za kifo chake zilibainishwa na ndugu wa karibu kuwa kilitokana na maradhi ya moyo.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2025
Esterina Julio Kilasi

**Esterina Julio Kilasi** (amezaliwa tarehe 23 Mei 1957) ni mbunge wa jimbo la Mbarali katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania
* Tovuti ya Bunge la Tanzania
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
David Homeli Mwakyusa

**David Homeli Mwakyusa** (amezaliwa tar. 9 Mei 1942) ni mbunge wa jimbo la Rungwe Magharibi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu kutoka Mbeya
Mark Mwandosya

**Mark James Mwandosya** (amezaliwa 28 Desemba 1949) aliwahi kuwa mbunge wa jimbo la Rungwe Mashariki katika bunge la kitaifa nchini Tanzania kuanzia Novemba 2000 hadi Julai mwaka 2015. Alitokea katika chama cha CCM.

Alikuwa waziri wa usafiri 2000-2005 halafu waziri wa maji 2008 hadi 2012, akaendelea kuwa waziri hadi 2015. 

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu kutoka Mbeya
Hafidh Ali Tahir

Marehemu **Hafidh Ali Tahir** (amezaliwa tarehe 30 Oktoba 1953 -9 Novemba 2016) aliwahi kuwa mbunge wa jimbo la Dimani katika Bunge la Tanzania. Alikuwa ni Mwanachama wa Chama cha Mapinduzi CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania