open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mapishi ya Madeira

**Mapishi ya Madeira** yanajumuisha mchanganyiko wa vyakula vya Kihispania na Kireno, kutokana na nafasi ya kisiwa hiki kama sehemu ya Ureno, kilichopo katika Bahari ya Atlantiki karibu na pwani ya magharibi mwa Afrika. Lugha rasmi ni Kireno, na tamaduni za upishi za Madeira zina asili ya mchanganyiko wa Ulaya na ushawishi wa baharini.

## Aina za vyakula
### Espetada
Espetada ni nyama iliyochomwa kwenye fimbo za miti, mara nyingi nyama ya ng'ombe, ikipikwa kwa moto wa mkaa, chakula maarufu cha kijiji cha Madeira.

### Bolo do caco
Bolo do caco ni mkate mviringo, unaotengenezwa kwa nafaka na pilipili hoho, huliwa kama kiambato au kitafunwa.

### Caldeirada
Caldeirada ni mchuzi wa samaki wa mchanganyiko wa aina mbalimbali za samaki na mboga, unaopikwa kwa polepole.

### Milho frito
Milho frito ni nafaka ya mahindi iliyokatwa na kukaangwa, chakula cha kawaida katika milo ya Madeira.

### Poncha
Poncha ni kinywaji cha kienyeji cha Madeira kinachotengenezwa kwa mchanganyiko wa sukari, limao, na mvinyo wa asili wa Madeira.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Ureno
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Mayotte

**Mapishi ya Mayotte** yanajumuisha mchanganyiko wa tamaduni za Kiarabu, Kifaransa, na za asili za Afrika, kutokana na nafasi ya kisiwa hiki katika Bahari ya Hindi, kando ya pwani ya Mozambiki na Madagaska. Lugha rasmi ni Kifaransa pamoja na Shimaore na Kiyahaya, zinazungumzwa na jamii za wenyeji.

## Aina za vyakula
### Mataba
Mataba ni chakula cha asili kinachotengenezwa kwa majani ya mtama yaliyopikwa na kuandaliwa kama mchuzi mzito, mara nyingi huliwa pamoja na wali au viazi.

### Langouste
Langouste ni aina ya kamba mrefu wa baharini anayepatikana katika maji ya Bahari ya Hindi karibu na Mayotte, huliwa kwa kuokwa au kupikwa kwa mchuzi maalum.

### Achard
Achard ni mchuzi wa mboga unaotengenezwa kwa pilipili, karoti, na tangawizi, hutumika kama kachumbari au kitoweo.

### Pilau
Pilau ni mchanganyiko wa wali na viungo vya mchuzi wa pilipili na viungo mbalimbali, chakula kinachopendwa katika maeneo ya Bahari ya Hindi.

### Mtiro
Mtiro ni kinywaji cha asili cha Mayotte kinachotengenezwa kwa mchanganyiko wa matunda na viungo, kinapendwa katika sherehe na mikusanyiko.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Ufaransa
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Réunion

**Mapishi ya Réunion** yanajumuisha mchanganyiko wa tamaduni za Kifaransa, Kiarabu, Kihindi na Afrika, kutokana na kisiwa hiki cha Bahari ya Hindi kinachopatikana karibu na pwani ya Madagaska. Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za kikabila kama Kreeol zinahifadhi mila za asili za watu wa kisiwa hiki.

## Aina za vyakula
### Cari
Cari ni mchuzi wenye viungo vya aina mbalimbali, kama vile pilipili, tangawizi, na viungo vingine, unaopikwa na nyama, samaki au mboga. Ni chakula cha kawaida na maarufu sana Réunion.

### Rougail
Rougail ni mchuzi wa pilipili na nyanya unaotumiwa kama kiambato au mchuzi kwa nyama na samaki, wenye asili ya tamaduni za Kihindi na Kiarabu.

### Bouchons
Bouchons ni aina ya chakula cha mlo kidogo kinachotengenezwa kwa nyama, kinapikwa kwa mvuke na kisha kuokwa, kinapendwa sana kama chakula cha mitaani.

### Samaki wa baharini
Samaki wa baharini wanaopatikana katika maji ya Réunion hutumika kwa njia mbalimbali kama kukaangwa, kuokwa au kupikwa kwa mchuzi wa viungo vya kienyeji.

### Chakula cha mchuzi wa nazi
Chakula hiki kinatengenezwa kwa kutumia nazi kama msingi wa mchuzi, mara nyingi huunganishwa na nyama au samaki, na ni maarufu katika mlo wa Réunion.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Ufaransa
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Uchunguzi wa Pamoja wa Karibi na Maeneo Jirani

**Cooperative Investigation of the Caribbean and Adjacent Regions** (CICAR) ni Tume ya Uchunguzi wa Ushirika wa Mikoa ya Karibi na maeneo jirani inayoendeshwa chini ya UNESCO kupitia Tume ya Serikali za Bahari (IOC/UNESCO), juhudi za kisayansi za ushirikiano kati ya mataifa 15, zinazolenga kufanya shughuli za uchunguzi wa bahari na kutekeleza programu za pamoja katika Ghuba ya Meksiko na Bahari ya Karibi, zikilenga maeneo yafuatayo:

* Fizikia ya baharini
* Uvuvi
* Biolojia ya baharini
* Jiolojia
* Jiofizikia
* Hali ya hewa

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:UNESCO
Jamii:Karibi
Agwara (ngoma)

**Agwara** ni ngoma ya kifalme ya Waalur wa Kaskazini mwa Uganda, inayochezwa mbele ya mfalme wao (Rwot). Ngoma hii huchezwa na wanawake na wanaume wakati wa hafla za kijamii. Hupigwa kwa ala za ngoma, na hufuata mpangilio wa mistari au duara, huku wachezaji wakipinda miguu na viuno kwa ustadi wakiwa wamevaa kengele kwenye vifundo vya miguu ili kusisitiza mienendo ya miguu yao. Asili ya ngoma hii ilianza wakati watu wa Alur walipokuwa wakichanganya na kupaka tope kwenye nyumba zao.

## Utumbuizaji wa ngoma 
Hapo zamani, Agwara ilikuwa ikichezwa katika matambiko yaliyopangwa na jamii kwa ajili ya kuabudu au kupatanisha miungu. Ngoma hii ilichezwa ili kuomba mavuno mazuri kabla ya kupanda, wakati wa sherehe za katikati ya kiangazi au baridi, au wakati wa kuingia katika awamu mpya ya mwezi, au pale ambapo kulihitajika mvua.

Aidha, kuna aina mbili za Agwara, *"Kwaya"* au *"Mbaka"*, ambazo huchezwa kwa muda wa siku mbili hasa kwa ajili ya mashindano ya koo, na*"Selewa"*, ambayo huchezwa kwa kawaida kama ishara ya kutoa shukrani.

## Marejeo 
Jamii:utamaduni wa Uganda
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Ngoma
Akogo

**Akogo** ni aina ya ngoma ya kitamaduni ya Wateso wa Mashariki mwa Uganda. Onyesho hili la kitamaduni huchezwa na wanaume na wanawake, ambao hucheza kwa ustadi miili yao kwa mdundo wa ala ya muziki ya *akogo*, chombo cha upigaji sauti kilichotengenezwa kwa mirija ya mianzi yenye urefu tofauti. Inaaminika kuwa ngoma ya Akogo imechezwa na watu wa Teso kwa karne nyingi, na imeendelea kubadilika kadri ya muda na kuathiriwa pia na mitindo ya ngoma kutoka maeneo jirani.

## Hatua na Harakati za Kitamaduni 
Akogo, inayojulikana pia kama Kinanda cha vidole, ndicho chombo kikuu kinachotumika katika ngoma ya kitamaduni ya Akogo. Inatengenezwa kwa mirija ya mianzi ya urefu tofauti na hupigwa kwa vijiti. Sauti yake ya kuvutia ina nafasi muhimu sana katika ngoma hii, ikitoa midundo inayowaongoza wachezaji kwa harakati za neema na uthabiti. Ngoma ya Akogo inajulikana kwa mwendo wake wa kasi na midundo ya nguvu. Huchezwa na wanaume na wanawake, na mara nyingi huambatana na uimbaji. Wachezaji hujipanga kwa mzunguko, huku kila mmoja akichukua nafasi katikati ya duara kwa zamu kuonyesha uchezaji wake. Wanaume huvaa suruali pana na mashati mepesi, huku wanawake wakivaa sketi ndefu pamoja na blauzi. Ngoma ya Akogo ina thamani kubwa ya kitamaduni, na huchezwa katika hafla mbalimbali kama vile harusi, mazishi, na sherehe. Aina hii ya ngoma ya kitamaduni hutumika kama njia ya watu wa Teso kuenzi urithi wao na kuimarisha uhusiano wao na mababu zao.

## Marejeo 
Jamii:utamaduni wa Uganda
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Ngoma
Amaggunju

**Amaggunju** ni ngoma ya kitamaduni ya watu wa Buganda, ambao ni kabila kubwa zaidi nchini Uganda. Ngoma hii ya kifalme huchezwa wakati wa hafla muhimu kama vile kutawazwa kwa mfalme, harusi, na matukio mengine ya kitamaduni.  Miongoni mwa sifa kuu za ngoma hii ni upigaji wa ngoma kwa mtindo wa kipekee na harakati za nguvu zinazofanywa na wanaume na wanawake.

## Historia 
Ngoma ya Amaggunju ilianzia miongoni mwa Waganda, na ina umuhimu mkubwa wa kihistoria kwa kuwa ilitengenezwa kwa mara ya kwanza katika ikulu ya kifalme. Historia ya ngoma hii inarudi nyuma hadi mwaka 1582, wakati wa utawala wa Kabaka Mulondo. Kabaka huyu alifariki bila kuacha mrithi wa kiume, ingawa wake zake kadhaa walikuwa wajawazito wakati wa kifo chake. Ngoma hiyo ilikuja kujulikana kama ngoma ya Amaggunju.Awali, ngoma hii ilikuwa maalum kwa watu wa kabila la Obutiko (jamii ya uyoga), na ilichezwa tu ndani ya jumba la kifalme. Hata hivyo, kwa sasa, ngoma hii imeenea zaidi na watu wa kawaida pia huweza kuicheza katika matukio mbalimbali ya kijamii.

## Marejeo 
Jamii:Buganda
Jamii:Utamaduni wa Uganda
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Ngoma
Lugha ya kisayansi

**Lugha ya kisayansi** ni mfumo wa mawasiliano unaotumiwa na wanasayansi kueleza, kuelekeza, na kujadili maarifa ya sayansi kwa njia iliyo wazi, sahihi, na isiyo na utata. Lugha hiyo hutumia istilahi maalum (terminolojia), vielelezo, takwimu, na miundo ya kisarufi inayowezesha watu wa taaluma moja au tofauti kuelewana kwa usahihi kuhusu mambo ya sayansi.

Jamii:Lugha
Jamii:Sayansi
Hifadhi ya Atlas Cedar Biosphere

**Hifadhi ya Atlas Cedar Biosphere** (ilianzishwa mnamo mwaka  2016) ni Hifadhi ya Biosphere ya UNESCO iliyoko katikati mwa Milima ya Atlas kwenye nchi ya  Moroko.

Hifadhi hii inakadiriwa kupatikana kwa idadi kubwa ya  asilimia 75% ya miti ya mierezi. Eneo hili la Milima ya Atlas lina mifumo mingi ya ikolojia, na vilele vyake vinavyofikia hadi mita 3,700 (sawa na futi 12,100), hutoa rasilimali muhimu za maji kwa mazingira ya karibu. Hata hivyo, mashamba ya matunda, kilimo cha kisasa na shughuli za utalii — ambazo zimechukua nafasi ya mila za ufugaji wa kuhamahama — zimeanza kuathiri vibaya rasilimali hizo za maji. Utamaduni tajiri wa eneo la Berber una nguvu sana katika eneo hili.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Biosphere reserves of Morocco
Jamii:UNESCO
Mapishi ya Saint Helena

**Mapishi ya Saint Helena** yanajumuisha mchanganyiko wa tamaduni za Kiingereza, Kiafrika, na Kiasili kutokana na nafasi ya kisiwa hiki kilicho katikati ya Bahari ya Atlantiki. Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini ushawishi wa jamii za watumwa wa Afrika na wahamiaji wa Ulaya umeathiri vyakula vya eneo hili.

## Aina za vyakula
### Plo
Plo ni mlo wa asili wa Saint Helena unaojumuisha wali, nyama ya ng’ombe, na mboga mbalimbali, mara nyingi huandaliwa kwa pamoja katika sufuria moja.

### Curry ya samaki
Curry ya samaki ni chakula cha kawaida kinachotengenezwa kwa samaki wa baharini waliopikwa kwa viungo mbalimbali vya kari na pilipili, kinapendwa sana katika kisiwa.

### Cassava chipo
Cassava chipo ni kitafunwa kinachotengenezwa kwa mzizi wa cassava uliokatwa na kukaangwa hadi kuwa na rangi ya dhahabu.

### Chai ya mtindi
Chai ya mtindi ni kinywaji kinachotengenezwa kwa chai na mtindi, kinapendwa kwa ladha yake ya kipekee na athari za kiafya.

### Keki ya mtindi
Keki ya mtindi ni keki nyepesi yenye mtindi kama kiambato kikuu, chakula kinachopatikana katika sherehe na mikusanyiko.

## Marejeo
Jamii:Saint Helena
Jamii:Chakula cha Kiafrika  
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Zanzibar

**Mapishi ya Zanzibar** yanachanganya mila na tamaduni mbalimbali za Kiislamu, Kiafrika, na Kiarabu, kutokana na nafasi ya kisiwa hiki cha visiwa kwenye pwani ya Tanzania. Lugha kuu zinazozungumzwa ni Kiswahili na Kiingereza, huku pia Kiarabu na lugha za kikabila zikiwa na mchango mkubwa katika tamaduni za vyakula.

## Aina za vyakula
### Pilau
Pilau ni mlo maarufu wa wali wenye viungo vingi kama vile karafuu, mdalasini, na pilipili, mara nyingi huandaliwa wakati wa sherehe na sikukuu.

### Biriyani
Biriyani ni mchanganyiko wa wali, nyama, na viungo, chakula chenye asili ya Kiarabu na Kiazania, kinapendwa sana Zanzibar.

### Urojo
Urojo ni mchuzi wa kijani unaotengenezwa kwa mbaazi, ndizi, na viungo, mara nyingine hujumuishwa na sambusa au vitafunwa vingine vya mtaa.

### Mishkaki
Mishkaki ni nyama iliyokatwa vipande vidogo na kukaangwa au kuokwa kwa moto, ni maarufu kama chakula cha mtaa.

### Mkate wa Ufuta
Mkate wa Ufuta ni aina ya mkate wa zamani unaotengenezwa kwa unga wa muhogo, mara nyingi huliwa na chai au mchuzi wa nazi.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Tanzania
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Zanzibar  
Jamii:Afrocrowd 2025
Bakisimba

**Bakisimba** (pia huitwa **Baakisiimba**, **Nankasa**, au **Muwogola**) ni aina ya ngoma ya kitamaduni inayotoka kwa watu wa Baganda wa Ufalme wa Buganda ulioko katika Uganda ya Kati. Inaaminika kuwa asili ya ngoma hii ilitokana na harakati za Mfalme Ssuuna wa Buganda akiwa amelewa.  Hapo awali, ngoma hii ilikuwa ikichezwa katika Ikulu ya kifalme ya Buganda na imekuwa na umuhimu mkubwa wa kitamaduni na kijamii miongoni mwa jamii. Kwa sasa, huchezwa mara nyingi katika sherehe za kikabila, sikukuu, na hafla mbalimbali za kijamii.

## Historia 
Asili ya Ngoma ya Bakisimba inarudi nyuma karne nyingi zilizopita, ikiwa imejikita sana katika mila na tamaduni za watu wa Buganda. Ngoma hii imekuwa sehemu muhimu ya utamaduni wa Baganda kwa karne nyingi, na ni mojawapo ya ngoma maarufu na zinazochezwa sana nchini Uganda.
Inaaminika kwamba ngoma hii ilianzishwa kutokana na harakati za Mfalme Ssuuna wa Buganda alipokuwa amelewa. Mwanzoni, ilikuwa ni ngoma ya kifalme iliyochezwa ndani ya ikulu ya kifalme, na ilitumika kama njia ya kuwaenzi mizimu na mababu, wakiomba baraka na ulinzi wao.
Kadri muda ulivyopita, ngoma ya Bakisimba imeendelea kukua na kuchukua nafasi ya kipekee kama ishara ya umoja, fahari ya kijamii, na uhifadhi wa utamaduni miongoni mwa watu wa Buganda.

## Marejeo 
Jamii:Uganda
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Buganda
Jamii:Ngoma za Kitamaduni
Siasa ya Jamhuri ya Afrika ya Kati

katika Afrika.]]

**Siasa ya Jamhuri ya Afrika ya Kati** zinaendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya nusu-rais ambapo Rais wa Jamhuri ya Afrika ya Kati ndiye kiongozi wa nchi na Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati ndiye kiongozi mkuu wa serikali. Madaraka ya kiutendaji yanatekelezwa na serikali, huku madaraka ya kutunga sheria yakishikiliwa na serikali na Bunge la Kitaifa la Jamhuri ya Afrika ya Kati.

Mabadiliko ya serikali yamekuwa yakitokea mara kwa mara kupitia mapinduzi, mazungumzo, na chaguzi. Watawala kama François Bozizé na Michel Djotodia walichukua madaraka kupitia mapinduzi ya kijeshi, ingawa chaguzi ziliandaliwa mnamo Machi 2005 na nyingine zikapangwa kufanyika 2013.

Mnamo 24 Machi 2013, wakati wa kilele cha vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Afrika ya Kati, waasi wa Séléka waliteka mji mkuu wa Bangui, na rais Bozizé alikimbilia Kamerun kupitia Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Mnamo 14 Desemba 2015, katiba mpya iliidhinishwa kwa kura ya maoni na kutangazwa rasmi tarehe 27 Machi 2016. Tangu 30 Machi 2016, Faustin-Archange Touadéra ndiye Rais wa Jamhuri ya Afrika ya Kati.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Guinea ya Ikweta

**Siasa ya Guinea ya Ikweta** huendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya urais wenye madaraka makubwa. Rais wa Guinea ya Ikweta ndiye kiongozi wa nchi na kiongozi wa serikali, na pia anasimamia nguvu za kijeshi na uteuzi wa maafisa wakuu wa serikali. Madaraka ya kikatiba ya bunge na mahakama ni madogo ikilinganishwa na mamlaka ya rais.

Tangu kupokea uhuru kutoka Hispania mnamo 1968, Guinea ya Ikweta imetawaliwa kwa sehemu kubwa na Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, aliyepata madaraka kupitia mapinduzi mwaka 1979. Nchi hii ina mfumo wa vyama vingi kisheria, lakini PDGE ndicho chama kinachotawala na hufanya uchaguzi wa mara kwa mara ambapo upinzani una nafasi ndogo.

Chaguzi za raisi hufanyika kila baada ya miaka saba, lakini mashirika ya kimataifa na baadhi ya waangalizi wa uchaguzi mara nyingi hukosoa uhuru na haki ya mchakato wa uchaguzi. Serikali pia imekumbwa na tuhuma za ukiukaji wa haki za binadamu na ukandamizaji wa vyama vya upinzani.

Hata hivyo, Guinea ya Ikweta ni mwanachama wa Umoja wa Afrika, CEMAC na Umoja wa Mataifa, ambapo inashiriki shughuli za kidiplomasia na kiuchumi katika Afrika ya Kati.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Guinea ya Ikweta
G
Siasa ya Jibuti

**Siasa ya Jibuti** huendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri yenye rais mwenye madaraka makubwa kama kiongozi wa nchi na kiongozi wa serikali. Madaraka ya kiutendaji yako mikononi mwa raisi, ambaye pia huteua Baraza la Mawaziri na maafisa wakuu wa serikali. Bunge la Kitaifa la Jibuti linashikilia madaraka ya kutunga sheria, ingawa chama tawala kimekuwa na ushawishi mkubwa katika siasa za kitaifa.

Tangu kupata uhuru kutoka Ufaransa mwaka 1977, Jibuti imetawaliwa na Union for the Presidential Majority (UMP), muungano wa vyama unaoongozwa na Rais wa Jibuti. Ismaïl Omar Guelleh amekuwa madarakani tangu mwaka 1999 baada ya kumrithi Hassan Gouled Aptidon. Chaguzi za rais huwa zinafanyika kila baada ya miaka mitano, na kumekuwa na mjadala kuhusu uwazi wa mchakato wa uchaguzi.

Siasa za Jibuti zinahusiana kwa karibu na umuhimu wake wa kijiografia kwenye Pembe ya Afrika, ambapo nchi inakaribisha vituo vya kijeshi vya kimataifa kutoka Marekani, Ufaransa, Uchina, na Japan. Hali hii imeipa nafasi muhimu katika diplomasia ya kimataifa.

Licha ya utulivu wa kisiasa, mashirika ya haki za binadamu yamekosoa ukandamizaji wa upinzani na uhuru mdogo wa vyombo vya habari.  Hata hivyo, serikali inafanya juhudi za kiuchumi kupitia miundombinu na bandari ili kujijenga kama kitovu cha biashara ya kikanda.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
J
Jamii:Jibuti
Siasa ya Cabo Verde

**Siasa ya Cabo Verde** huendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya kidemokrasia yenye Mfumo wa vyama vingi, ambapo Rais ndiye kiongozi wa nchi, huku Waziri Mkuu akiwa kiongozi wa serikali. Madaraka ya kiutendaji yanatekelezwa na serikali, na madaraka ya kutunga sheria yapo chini ya Bunge la Kitaifa la Cabo Verde.

Tangu kupata uhuru mnamo 1975 kutoka kwa Ureno, Cabo Verde ilianza kama nchi ya chama kimoja hadi mfumo wa vyama vingi ulipoanzishwa mwaka 1990. Chaguzi za kidemokrasia zimekuwa msingi wa mabadiliko ya kisiasa, na vyama viwili vikuu, PAICV na MpD, vimekuwa vikibadilishana madaraka kupitia uchaguzi.

Raisi huchaguliwa moja kwa moja na wananchi kwa muhula wa miaka mitano, huku waziri mkuu akiteuliwa na rais kwa ridhaa ya bunge. Mfumo huu wa usawa kati ya mihimili ya dola umesababisha Cabo Verde kuonekana kuwa mojawapo ya nchi zenye utulivu mkubwa kisiasa Afrika.

Nchi hii pia ni mwanachama wa Umoja wa Afrika, ECOWAS na jumuiya nyingine za kikanda zinazochochea ushirikiano wa kisiasa na kiuchumi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Cabo Verde
K
Siasa ya Guinea-Bissau

**Siasa ya Guinea-Bissau** huendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya nusu-urais yenye Mfumo wa vyama vingi. Rais wa Guinea-Bissau ndiye kiongozi wa nchi, huku Waziri Mkuu wa Guinea-Bissau akiwa kiongozi wa serikali. Madaraka ya kiutendaji yanashikiliwa na serikali, wakati Bunge la Kitaifa la Guinea-Bissau linabeba jukumu la kutunga sheria.

Tangu kupata uhuru kutoka Ureno mwaka 1974, nchi imepitia vipindi vya misukosuko ya kisiasa, ikiwa ni pamoja na mapinduzi ya kijeshi na machafuko ya kisiasa. Vyama viwili vikuu vya siasa ni PAIGC na PRS, ambavyo mara nyingi vimekuwa vikishindana kwa madaraka.

Chaguzi za rais hufanyika kila baada ya miaka mitano, na mara nyingi zimekuwa chanzo cha mvutano wa kisiasa. Licha ya changamoto, kumekuwapo na jitihada za kuimarisha taasisi za kidemokrasia kwa msaada wa jumuiya za kimataifa na kikanda kama ECOWAS na Umoja wa Afrika.

Kwa miaka ya hivi karibuni, kumekuwepo na juhudi za kufanya marekebisho ya katiba ili kuongeza usawa wa madaraka kati ya rais na waziri mkuu, pamoja na kuimarisha vyombo vya dola.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
G
Jamii:Guinea Bisau
Siasa ya Kamerun

**Siasa ya Kamerun** zinaendeshwa katika mfumo wa jamhuri ya urais, ambapo Rais ndiye kiongozi wa nchi na serikali. Rais huchaguliwa kwa kura za wananchi na ana mamlaka makubwa juu ya serikali, ikiwemo kuteua mawaziri, maafisa wa ngazi za juu, na kusimamia sera za kitaifa. Bunge la taifa la Kamerun na Seneti ya Kamerun hushirikiana katika shughuli za kutunga sheria.

Tangu kupata uhuru kutoka Ufaransa mwaka 1960, siasa za Kamerun zimetawaliwa na chama tawala cha Cameroon People's Democratic Movement (CPDM). Paul Biya amekuwa rais tangu mwaka 1982, na anajulikana kama mmoja wa viongozi waliokaa madarakani kwa muda mrefu barani Afrika. Chaguzi nyingi za nchini humo mara nyingi hukosolewa kwa ukosefu wa uwazi na uhuru wa kisiasa.

Kamerun imekuwa ikikumbwa na changamoto za kisiasa, ikiwa ni pamoja na migogoro ya kikanda katika maeneo ya Kamerun ya Kaskazini Magharibi na Kamerun ya Kusini Magharibi, ambako harakati za kutaka kujitenga zimesababisha mapigano kati ya waasi na vikosi vya serikali.

Nchi hii pia ni mwanachama wa mashirika ya kikanda na kimataifa, kama Umoja wa Afrika na Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika ya Kati (ECCAS), na inashiriki katika ushirikiano wa kieneo na kidiplomasia.

## Marejeo
Jamii:Kamerun
K
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Komori

**Siasa ya Komori** hufanyika katika mfumo wa jamhuri ya shirikisho yenye raisi kama kiongozi mkuu wa nchi na kiongozi wa serikali. Nchi hii, inayoundwa na visiwa vikuu vya Ngazija, Nzwani na Mwali, ina mfumo wa urais wa mzunguko (rotational presidency) ambapo urais unazunguka kati ya visiwa vitatu kila kipindi cha miaka mitano. Baraza la Taifa la Komori linashikilia madaraka ya kutunga sheria.

Tangu kupata uhuru kutoka Ufaransa mwaka 1975, Komori imekumbwa na mfululizo wa mapinduzi ya kijeshi na mizozo ya kisiasa. Mageuzi ya kikatiba ya mwaka 2001 yalilenga kuleta uthabiti wa kisiasa kwa kuanzisha mfumo wa kugawana madaraka kati ya visiwa hivyo.

Chaguzi za raisi na wabunge hufanyika mara kwa mara, ingawa changamoto za kisiasa na kiuchumi zimeendelea kuathiri maendeleo ya taifa. Azali Assoumani ndiye rais wa sasa wa Komori baada ya kushinda uchaguzi wa mwaka 2019.

Komori ni mwanachama wa Umoja wa Afrika, Umoja wa Mataifa na Jumuiya ya Kiarabu, ikishiriki katika juhudi za kidiplomasia na kieneo. Hali ya kisiasa mara kwa mara imekuwa ikikumbwa na mvutano wa kiserikali unaohusisha siasa za ndani na mgawanyo wa madaraka kati ya visiwa hivyo.

## Marejeo
Jamii:Komori  
K
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Madagaska

**Siasa ya Madagaska** zinaendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya katiba yenye rais anayeongoza kama kiongozi wa nchi na serikali. Rais huteuliwa kwa njia ya uchaguzi wa moja kwa moja kwa muhula wa miaka dimbwi na anaweza kuhudumu muhula mbili mfululizo.

Bunge la taifa linaundwa na wajumbe wanaochaguliwa kwa njia ya kidemokrasia na linahusika na kutunga sheria. Serikali imepitia mabadiliko ya kisiasa mara kadhaa tangu uhuru mwaka 1960, ikijumuisha mapinduzi na mabadiliko ya katiba.

Rais wa sasa ni Andry Rajoelina, aliyeteuliwa tena kufuatia uchaguzi wa mwaka 2019, akiwa na malengo ya kuimarisha maendeleo ya kiuchumi na utulivu wa kisiasa.

Madagaska inakabiliana na changamoto za kiusalama na kiuchumi, pamoja na mizozo ya kisiasa mara kwa mara, hasa katika muktadha wa uchaguzi na mgawanyiko wa kisiasa.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

**Siasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo** huendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya nusu‑urais, ambapo Rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ni kiongozi wa nchi na pia anasimamia serikali. Waziri Mkuu huteuliwa na rais kwa ridhaa ya Bunge ambalo linashughulikia jinsi madaraka ya kutunga sheria yanavyotekelezwa.

Félix Tshisekedi, aliye madarakani tangu Januari 2019 na kuanza muhula wa pili Desemba 2023 baada ya kuchaguliwa kwa asilimia 73.5 % ya kura, amekuwa mstari wa mbele katika juhudi za kuimarisha demokrasia na kurejesha utulivu.

Nchi hii inaendelea kukabili mizozo ya kisiasa hasa katika kaskazini-mashariki, ikihusisha harakati za waasi wa kundi la M23. Mnamo Julai 2025, serikali na viongozi wa waasi hao walitia saini makubaliano ya mazungumzo na makatibu ili kutafuta amani.

Rais Tshisekedi ameahidi kuimarisha huduma za msingi kama elimu na afya, na kukuza uchumi kupitia rasilimali za nchi. Hata hivyo, wanaharakati na mashirika ya haki za binadamu wamekosoa ukandamizaji wa vyama vya upinzani na uhaba wa uhuru wa vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Siasa ya Jamhuri ya Kongo

katika Afrika.]]
**Siasa ya Jamhuri ya Kongo** zinaendeshwa chini ya mfumo wa jamhuri ya katiba ambapo Rais wa Jamhuri ya Kongo ni kiongozi wa nchi na serikali. Rais huteuliwa kupitia uchaguzi wa moja kwa moja kwa muhula wa miaka mitano, na anaweza kuhudumu muhula mbili mfululizo.

Bunge la taifa lina mamlaka ya kutunga sheria na lina wanachama 151, wakiwemo wajumbe wa Chama kikuu cha Congolese Party of Labour na vyama vingine vya upinzani.

Rais wa sasa ni Denis Sassou Nguesso, ambaye amekuwa madarakani kwa nyakati tofauti tangu 1979, na hivi karibuni alichaguliwa tena katika uchaguzi wa 2021 kwa muhula mwingine.

Siasa za Jamhuri ya Kongo zimekumbwa na changamoto nyingi ikiwa ni pamoja na ukandamizaji wa upinzani, changamoto za demokrasia, na matatizo ya kiusalama hasa katika maeneo ya mashariki mwa nchi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
K
Jamii:jamhuri ya Kongo
Siasa ya Morisi

**Siasa ya Morisi** hufanyika katika mfumo wa Jamhuri ya Bunge ambapo Rais wa Morisi ni kiongozi wa nchi (rais wa kijeshi siongo), na Waziri Mkuu wa Morisi ndiye kiongozi wa serikali na anayeshikilia madaraka makuu ya kiutendaji.

Kulingana na uchaguzi wa Rais uliofanyika Desemba 2024, Dharam Gokhool ameteuliwa kuwa Rais wa sasa wa Morisi, akiwa amechaguliwa na Baraza la Taifa kwa mujibu wa katiba mpya.

Chini ya utawala wake, Navin Ramgoolam ameteuliwa kuwa Waziri Mkuu katika serikali ya muungano iliyoundwa baada ya ushindi wa alianzayo upande wa upinzani katika uchaguzi wa bunge wa Novemba 2024.

Kabla ya Gokhool, Prithvirajsing Roopun alihudumu kama Rais tangu Desemba 2019 hadi Desemba 2024. Aliteuliwa na Bunge na alihudumu muhula mzima wa mwaka mmoja kabla ya kumrithi Gokhool.

Morisi inajulikana kwa utulivu wake wa kisiasa na demokrasia yenye utamaduni wa uchaguzi huru. Hata hivyo, uongozi mpya unakabiliana na masuala ya mzozo wa Chagos Islands – serikali ya Ramgoolam imekataa makubaliano ya awali na Uingereza kuhusu ushirikishwaji wa Diego Garcia, ikidai punguzo wa bei na masharti yenye maana ya kisiasa.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
M
Jamii:Morisi
Siasa ya Moroko

**Siasa ya Moroko** inaendeshwa chini ya mfumo wa katiba ya kifalme wenye nguvu kubwa kwa mfalme kama kiongozi wa nchi, amri ya kidini, na amri ya kijeshi. Mohammed VI ana mamlaka ya uteuzi wa Waziri Mkuu na mawaziri, na ni Mkuu wa Mawaziri na Baraza la Ufalme.

Aziz Akhannouch, ambaye ametajwa na Mfalme baada ya uchaguzi wa Bunge mnamo Septemba 2021, ni Waziri Mkuu tangu 7 Oktoba 2021 na kiongozi wa serikali ya muungano unaojumuisha RNI, PAM na Istiqlal.

Sehemu kuu za sheria ni Bunge lenye vyumba viwili: Bunge la Wawakilishi, lenye wabunge 395 wanaochaguliwa kwa kura za moja kwa moja kwa muhula wa miaka mitano; na Bunge la Waundaji (Councillors), lenye wagombeaji waliochaguliwa kwa njia ya ngazi za kikabila kwa muhula wa miaka sita.

Katiba ya mwaka 2011 iliimarisha nafasi za Waziri Mkuu na mamlaka za Serikali, pamoja na kupunguza baadhi ya madaraka ya monaki. Hata hivyo, Mfalme bado ana udhibiti mkubwa juu ya sekta za ulinzi, dini, na sera ya nje.

Mnamo Julai 2025, maandamano makubwa yalitokea Rabat yakitaka kumwaga uhusiano na Israeli na kusitisha makubaliano ya Abraham Accords, hali inayoonyesha nguvu ya sauti ya wananchi katika mijadala ya kisiasa.

Julai 2025, nchi za magharibi zilisema zinatoa msaada mkubwa kwa mpango wa serikali ya Uautonomia kwa eneo la Magharibi mwa Sahara, unaonyesha nafasi na ushawishi wa Moroko katika mambo ya mambo ya juu ya kikanda.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Shelisheli

**Siasa ya Shelisheli** huendeshwa katika mfumo wa Jamhuri ya Urais ambapo Rais wa Shelisheli ni kiongozi wa nchi na serikali kwa pamoja. Huyu ndiye Mwenyekiti wa Baraza la Mawaziri na Mkuu wa Jeshi la Nchi. 

Wavel Ramkalawan alishinda uchaguzi wa rais mwaka 2020 kwa asilimia 54.9 % na anatarajiwa kushiriki tena uchaguzi 2025 akiwa na mgombea mwenza, Makamu wa Rais Ahmed Afif.

Madaraka ya kutunga sheria ni kwa Bunge la Kitaifa lenye wabunge 35, linapoongozwa na kozi ya chaguzi za moja kwa moja na uwakilishi wa kikanda.

Chama tawala ni Linyon Demokratik Seselwa (LDS) ikiwa na wajumbe 25 bungeni, ikifuatiwa na chama cha United Seychelles (US) lenye viti 10.

Katiba ya 1993 (iliyorekebishwa mwaka 2011) inaweka utawala wa kidemokrasia wa vyama vingi, kwa vigezo vya uchaguzi huru na uwazi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya São Tomé na Príncipe

**Siasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya São Tomé na Príncipe** huendeshwa kwa mfumo wa Jamhuri ya nusu‑urais yenye vyama vingi ambapo Rais wa São Tomé na Príncipe ni kiongozi wa nchi na Waziri Mkuu ndiye kiongozi wa serikali. Madaraka ya kiutendaji yanaendeshwa na serikali huku Madaraka ya kutunga sheria ikiwa chini ya Bunge la Kitaifa la São Tomé na Príncipe, lenye viti 55.

Carlos Vila Nova, ambaye aliingia madarakani mnamo Oktoba 2021 baada ya kuchaguliwa kwa kura 57.5 %, ni rais wa sasa na ameteuliwa tena rasmi. Kulikuwa na mabadiliko ya muhimu mapema 2025: rais aligeuza Baraza la Mawaziri na kumjulisha Patrice Trovoada kutoka nafasi ya waziri mkuu mnamo Januari 6. Aliteua **Ilza Amado Vaz** kuwa waziri mkuu mnamo Januari 9, lakini alijiuzulu siku tatu baadaye. Tangu Januari 12, **Américo Ramos** ndiye waziri mkuu mpya wa sasa.

Chaguzi zinafanyika kila baada ya miaka mitano: rais kwa kura ya moja kwa moja, na wabunge 55 ambapo ADI (Independent Democratic Action) ni chama tawala kikuu, ikifuatiwa na MLSTP‑PSD.

Katiba ya 1990 (iliyorekebishwa) inaweka nafasi ya rais hadi mihula miwili mfululizo na uteuzi wa waziri mkuu na baraza la mawaziri, huku haki za vyama vya upinzani na uhuru wa vyombo vya habari zikiheshimiwa na mfumo ukiendelea kuboreka kidemokrasia.

Mashirika kimataifa kama ECOWAS na Umoja wa Afrika yamekuwa tena msaada kwa jitihada za kujenga utulivu na kuimarisha taasisi za kisiasa katika taifa hili dogo lenye mfumo thabiti wa kidemokrasia.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
S
Jamii:Sao Tome na Principe
Siasa ya Visiwa vya Kanari

**Siasa ya Visiwa vya Kanari** inafanywa ndani ya mfumo wa Hispania chini ya Jamii ya Uhuru ya Visiwa vya Kanari. Serikali ya mkoa ina muundo wa kisiasa unaunga mkono uhuru wa eneo ndani ya mfumo wa Uhispania. Mfumo huu unajumuisha Bunge la Visiwa vya Kanari lenye wajumbe 70, wanaoteuliwa kwa kura za moja kwa moja ambao huchagua Rais wa Serikali ya Visiwa (President).

Tangu uchaguzi wa Mei 2023, Fernando Clavijo Batlle (Coalición Canaria – CCa) amekuwa Rais wa Serikali ya Visiwa vya Kanari, akiwa ndani ya Serikali ya muungano ya vyama CCa, PP, ASG na AHI. Serikali yake ina wajumbe 12 vinavyofuatana na uwepo wa chaguzi ndani ya bunge za kila miaka minne.

Kando na mamlaka ya bunge na serikali ya eneo, Visiwa vya Kanari vinagawanywa katika provincias mbili (Las Palmas na Santa Cruz de Tenerife) na visiwa saba vinazoongozwa na cabildos insulares, mamlaka za eneo zinazoendesha huduma za jamii kama afya, elimu, umwagiliaji, na usafiri.

Mamlaka ya kisheria hufuatana na Sheria ya Uhuru ya Kanari (2018), ambayo ikiwa ni sehemu ya katiba ya Uhispania, inalinda ushirikiano bilateral baina ya serikali kuu ya Hispania na serikali ya eneo.

Kwa sasa, migogoro ya kisiasa inahusu masuala kama uhamiaji na utumwa wa chanzo, ukiukaji wa sauti ya kisiasa ya majimbo mbalimbali, na usawa wa uwakilishi katika uchaguzi (mfumo wa upigaji kura unaopendekeza uwakilishi usio sawa kijiografia—kitu kilicholalamikiwa na vyanzo vya EU).

Chimbuko la kisiasa sasa linahusiana nguvu kati ya siasa za kikanda (haraam ya kitumbasiko) na siasa za kitaifa za Hispania. Mvutano wa hivi karibuni umehusisha mzozo wa uhamiaji – hasa kuwahusu watoto wasio na wazazi – ambapo serikali ya Hispania ilipitisha sheria mpya ya kuhamisha maelfu ya waathirika hadi bara la Hispania ili kupunguza mkondo wa mizozo eneo hili.

## Marejeo
Jamii:visiwa vya Kanari
Jamii:Siasa ya Hispania
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Mauritania

**Siasa ya Mauritania** huendeshwa kwa mfumo wa Jamhuri ya Urais, ambapo Rais wa Mauritania ni kiongozi wa nchi na serikali. Rais huchaguliwa kwa njia ya uchaguzi wa moja kwa moja kwa muhula wa miaka saba na anaweza kuhudumu muhula mbili.

Bunge la taifa lina wajumbe 157 ambao huchaguliwa moja kwa moja na wananchi kwa muhula wa miaka tano. Mfumo wa kisiasa wa Mauritania umeathiriwa na mapinduzi ya kijeshi yaliyotokea mara kadhaa tangu uhuru mwaka 1960.

Rais wa sasa ni Mohamed Ould Ghazouani, aliyeingia madarakani mwaka 2019 baada ya uchaguzi ulioambatana na amani na mabadiliko ya kidemokrasia.

Nchi inakabiliwa na changamoto za kiusalama kutokana na ugaidi na magenge ya kigaidi katika eneo la Sahel, pamoja na changamoto za maendeleo ya kijamii na uchumi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
M
Jamii:Mauritania
Siasa ya Jamhuri ya Kiarabu ya Sahrawi

**Siasa ya Jamhuri ya Kiarabu ya Sahrawi** zinaendeshwa chini ya mfumo wa serikali ya nje ya nchi yenye chama kimoja, Poli­sario Front, ambacho pia kinafanya kazi kama chama tawala na kinachodhibiti serikali ya taifa isiyo rasmi.

Tangu mwaka 1982, katiba inasema kwamba Katibu Mkuu wa Polisario Front ni ​Rais wa Jamhuri ya Kiarabu ya Sahrawi. Hivi sasa ni Brahim Ghali, aliyechaguliwa tena kwa muhula mwingine mwaka 2023 na kuongoza serikali isiyo rasmi yenye Baraza la Mawaziri chini ya Waziri Mkuu Bouchraya Hammoudi Bayoun.

Madaraka ya kutunga sheria yamewekwa kwa Baraza la Taifa la Sahrawi (Sahrawi National Council), Bunge lenye viti 51, likijumuisha wajumbe waliochaguliwa kupitia mawakala wa vikundi vya kihistoria kama wanachama wa kampeni za uungaji mkono wa uhuru. Kila mgombea ana uungwaji mkono wa ​​Polisario, na vyama vingine haviruhusiwi kushindana.

Licha ya kuwepo kwa Katiba ya SADR yenye kipengele cha demokrasia ya vyama vingi, mfumo halifanyi kazi wazi kwa sababu ya udhibiti mkali wa Polisario Front juu ya vyombo vya dola na uchaguzi. Upinzani haupo rasmi wala haki za kisiasa haziheshimiwi, hasa maeneo yaliyodhibitiwa kwa Morocco ambapo serikali ya Morocco inapinga uhuru wa Sahrawi.

Mahusiano ya kimataifa pia ni changamoto: Morocco inadai eneo hilo kama sehemu ya jumla ya ufalme wake na imepata msaada kutoka nchi kama Ufaransa, Uhispania, na Uingereza kwa pendekezo la mpango wa "autonomia" wa kuendeleza sheria za ndani bado chini ya Morocco. Hii inapingana na utawala wa SADR unaoingia Amnesty ya Umoja wa Mataifa na Umoja wa Afrika kwa uhuru wa kuamuliwa na kujitawala.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Sahara ya Magharibi
Wakimbundu

**Wakimbundu** (hujulikana pia kama Waambundu au Wakimbundu) ni watu wa Kibantu wanaoishi kwenye uwanda wa juu kaskazini mwa Mto Kwanza nchini Angola. Wanazungumza lugha ya Kimbundu na wengi wao pia huzungumza Kireno, lugha rasmi ya nchi. Inakadiriwa kuwa ni takribani asilimia 25 ya idadi ya watu wa Angola.

Kwa sasa, Wakimbundu wanaishi katika eneo linaloanzia mashariki mwa jiji kuu la Angola, Luanda. Wanaishi kwa wingi katika mikoa ya Bengo na Malanje, pamoja na sehemu za jirani za Cuanza Norte na Cuanza Sul. Kiongozi wa ufalme mkuu wa Wakimbundu aliitwa Ngola, jina ambalo ndilo chimbuko la jina la nchi ya Angola.

## Lugha 
Wakimbundu huzungumza lugha ya Kimbundu, ambayo ina lahaja mbili: Akwaluanda na Ambakista. Lahaja ya Akwaluanda (pia huitwa Ambundu), inayozungumzwa katika mji wa Luanda upande wa magharibi, iliibuka kutokana na mwingiliano kati ya wazungumzaji wa Kimbundu na makabila mengine ya eneo hilo. Lahaja ya Ambakista, inayozungumzwa katika eneo la Ambacca upande wa mashariki, ilitokana na mwingiliano kati ya wazungumzaji wa Kimbundu na wafanyabiashara wa Kireno.

## Marejeo
Jamii:AfroCrowd 2025
Jamii:Makabila ya Angola
Waovimbundu

**Waovimbundu**, wanaojulikana pia kama Wambundu wa Kusini, ni kundi la kikabila la Kibantu linaloishi katika Uwanda wa Bié katikati mwa Angola na katika ukanda wa pwani magharibi ya milima hiyo. right|thumb|Pipa ya kuvutia ya Ovimbundu kutoka karne ya 19, iliyotengenezwa kwa mbao na metali. Inahifadhiwa katika Makumbusho ya Quai Branly, Paris.

Wakiwa ndio kundi kubwa zaidi la kikabila nchini, wanawakilisha takriban asilimia 38 ya idadi ya watu wa nchi hiyo. Kwa kiasi kikubwa, Waovimbundu ni Wakristo, hasa wa Kanisa la Igreja Evangélica Congregacional de Angola (IECA) lililoanzishwa na wamisionari kutoka Marekani, na Kanisa Katoliki. Hata hivyo, baadhi yao bado wanashikilia imani na desturi za dini za jadi za Kiafrika.  
## Historia 
Waovimbundu asili yao ni kutoka jamii za Kibantu ambazo zilihama kaskazini katika kipindi cha karne nyingi zilizopita. Jamii hizo ziliunda makundi ya kijamii na kikanda ambayo hatimaye yakawa vitengo vya kisiasa na vyanzo vya utambulisho wa kijamii, kama vile M'Balundu, Sele, Wambo, Bieno na mengineyo. Walikuza kilimo cha hali ya juu, kilichokamilishwa na ufugaji wa wanyama wadogo kama kuku, mbuzi na nguruwe, pamoja na idadi ndogo ya ng’ombe waliowanunua kutoka kwa wakulima-wafugaji wa kusini (Nyaneka-Nkhumbi, Ovambo.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Angola
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Ceuta

**Siasa ya Ceuta** ni sehemu ya mfumo wa kisiasa wa Hispania, kwani Ceuta ni mji wa kujitegemea (Ciudad Autónoma) uliopo kaskazini mwa Afrika. Haina serikali huru kama nchi, bali ina bunge na serikali ya eneo lake. Bunge la Ceuta lina wajumbe 25 wanaochaguliwa kila baada ya miaka minne, na huteua Meya‑Rais (Mayor-President) kama kiongozi wa eneo.

Kwa sasa, Juan Jesús Vivas kutoka Chama cha Watu (PP) ndiye Meya‑Rais, nafasi anayoshikilia tangu mwaka 2001. Uchaguzi wa mwaka 2023 ulimalizika kwa PP kushinda viti 9, PSOE viti 6, Vox viti 5, MDyC viti 3 na Ceuta Ya! viti 2.

Mambo ya kisiasa ya Ceuta mara nyingi yanaathiriwa na uhusiano kati ya Hispania na Moroko, kwa sababu Moroko hudai kuwa Ceuta ni sehemu yake. Pia kumekuwa na mjadala kuhusu kufungua tena mpaka wa biashara na Moroko, jambo ambalo limekuwa likicheleweshwa kwa sababu ya migongano ya kidiplomasia.

Zaidi ya hayo, serikali ya Ceuta inafanya juhudi za kukuza uchumi wake kupitia teknolojia na biashara ya kidigitali, ikilenga kuchangia pato la eneo kwa kiwango kikubwa. Hispania pia imeimarisha ulinzi wa mpaka wa Ceuta na Melilla kutokana na changamoto za kiusalama na migogoro ya mipaka.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Hispania
Siasa ya Madeira

[thumb|200x200px|Ramani ya [Madeira ndani ya Ureno.]]
**Siasa ya Madeira** inafuata mfumo wa kidemokrasia wa kibunge ndani ya muundo wa Ureno. Madeira ni eneo huru (*Região Autónoma*) lenye serikali yake ya ndani na bunge la kikanda. Mfumo huu unaruhusu kisiwa kusimamia baadhi ya mambo ya ndani, hasa uchumi, utalii na miradi ya maendeleo, ingawa mambo ya ulinzi, mambo ya nje na sarafu yanadhibitiwa na serikali kuu ya Ureno.

Serikali ya kikanda inaongozwa na Rais wa Serikali ya Kikanda (*Presidente do Governo Regional*), anayechaguliwa na Bunge la Kikanda baada ya uchaguzi wa uwakilishi wa vyama vya kisiasa. Chama cha Partido Social Democrata (PSD) kimekuwa kikishika nafasi kubwa kisiasa katika Madeira kwa miongo kadhaa. Kwa sasa, Miguel Albuquerque ndiye Rais wa Serikali ya Kikanda, baada ya kushinda uchaguzi wa Machi 2025.

Bunge la Kikanda lina wajumbe 47 wanaochaguliwa kila baada ya miaka minne kupitia uchaguzi wa kidemokrasia kwa kutumia mfumo wa uwakilishi wa uwiano (*proportional representation*) kwa njia ya D'Hondt. Katika uchaguzi wa 2025, PSD ilipata viti 23, ikifuatiwa na JPP (11), PS (8), Chega (3), CDS–PP (1), na IL (1).

Madeira inajulikana pia kwa msimamo wake wa kisiasa unaolenga kuendeleza uhuru wa kiuchumi kupitia sekta ya utalii, biashara na kilimo. Serikali ya kikanda mara kwa mara hufanya mazungumzo na serikali kuu ya Lisboa kuhusu mgao wa fedha na sera za maendeleo ya visiwa. Bajeti ya mwaka 2025 ilipitishwa kwa jumla ya €2.611 bilioni, ikiwa ni ya juu zaidi katika historia ya eneo hilo, huku mpango wa uwekezaji ukifikia €1.112 bilioni.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Réunion

**Siasa ya Réunion** inafuata mfumo wa Ufaransa kwa kuwa kisiwa hiki ni wilaya ya ng'ambo (département d’outre-mer) na pia mkoa wa ng'ambo (région d’outre-mer). Kwa hivyo, sheria na katiba ya Ufaransa zinatumika moja kwa moja kwenye Réunion, na mfumo wake wa kisiasa unalingana na ule wa majimbo mengine ya Ufaransa bara.

Réunion ina baraza linaloitwa Conseil Régional de la Réunion na Conseil Départemental de la Réunion, ambavyo vina wajumbe wanaochaguliwa kidemokrasia. Rais wa Baraza la Mkoa (Président du Conseil Régional) ndiye anayesimamia shughuli kuu za kimaendeleo na usimamizi wa sera za kanda.

Kisiwa hiki kinawakilishwa katika Bunge la Ufaransa kupitia wawakilishi wake, ikiwemo wabunge (députés) na maseneta, na hivyo kushiriki moja kwa moja katika maamuzi ya kitaifa.

Vyama vya kisiasa vya kitaifa vya Ufaransa kama La République En Marche!, Parti Socialiste na Les Républicains vina nguvu katika siasa za Réunion. Uchaguzi wa mitaa, mikoa na wabunge unafanyika sambamba na kalenda ya kitaifa ya Ufaransa.

Masuala ya kiuchumi na kijamii, hasa yanayohusiana na utalii, kilimo (hasa miwa) na ajira, yanaathiri sera za kisiasa na mjadala wa viongozi wa ndani.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Ufaransa
Siasa ya Saint Helena

**Siasa ya Saint Helena** inafanyika chini ya utawala wa Uingereza, kwani kisiwa hiki ni sehemu ya eneo la ng’ambo la Uingereza (British Overseas Territory) pamoja na Ascension na Tristan da Cunha. Katiba ya Saint Helena, Ascension na Tristan da Cunha ya mwaka 2009 ndiyo msingi wa mfumo wa kisiasa wa eneo hili.

Kisiwa hiki kina Serikali ya ndani yenye Baraza la Kutunga Sheria (Legislative Council) ambalo linaundwa na wajumbe waliochaguliwa kupitia uchaguzi wa kidemokrasia. Mkuu wa serikali ni Gavana ambaye anateuliwa na Malkia wa Uingereza (sasa Mfalme Charles III), na ndiye mwakilishi wa serikali ya Uingereza katika kisiwa hiki.

Mamlaka ya utekelezaji (executive power) yako mikononi mwa Gavana akisaidiwa na Baraza la Utendaji (Executive Council), ambalo linaundwa na wawakilishi wa kuchaguliwa kutoka Baraza la Kutunga Sheria. Uchaguzi wa wawakilishi wa ndani hufanyika kila baada ya miaka minne.

Masuala ya kisiasa katika Saint Helena mara nyingi huzingatia maendeleo ya miundombinu, huduma za kijamii na uchumi wa ndani unaotegemea sana utalii, hasa kwa sababu kisiwa hiki kinajulikana kwa historia ya Napoleon Bonaparte, ambaye aliishi hapa hadi kifo chake.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Mayotte

[thumb|251x251px|Ramani ya [Mayotte.]]
**Siasa ya Mayotte** inahusiana moja kwa moja na mfumo wa kisiasa wa Ufaransa, kwani Mayotte ni moja ya wilaya ya ng'ambo (département d'outre-mer) na pia ni mkoa wa ng’ambo (région d'outre-mer) wa Ufaransa. Hii inamaanisha kwamba sheria na katiba ya Ufaransa zinatumika moja kwa moja kwenye kisiwa hiki.

Mfumo wa utawala wa Mayotte unajumuisha *Conseil Départemental* (Baraza la Mkoa) ambalo linaundwa na wajumbe wanaochaguliwa kila baada ya miaka sita kupitia uchaguzi wa kidemokrasia. Kiongozi wake anaitwa Rais wa Conseil Départemental wa Mayotte.

Mayotte inawakilishwa katika Bunge la Ufaransa kupitia wabunge (députés) na maseneta wake, sawa na majimbo mengine ya Ufaransa bara. Hii inaiwezesha kushiriki moja kwa moja katika siasa na maamuzi ya kitaifa ya Ufaransa.

Mabadiliko makubwa ya kisiasa yalifanyika mwaka 2011, ambapo Mayotte ilipandishwa hadhi kutoka kuwa "collectivité d'outre-mer" hadi kuwa département na région ya Ufaransa, baada ya kura ya maoni ya wenyeji wa kisiwa hicho. 
 
Masuala ya uhamiaji kutoka Komori na changamoto za kijamii na kiuchumi yamekuwa sehemu kuu ya mijadala ya kisiasa ndani ya Mayotte.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Ufaransa
Jamii:Mayotte
Siasa ya Melilla

katika Afrika.]]
**Siasa ya Melilla** ni sehemu ya mfumo wa kisiasa wa Hispania, kwani Melilla ni mji wa kujitegemea (*Ciudad Autónoma*) ulioko kaskazini mwa Afrika. Mfumo wake wa utawala unafanana na ule wa Ceuta, kwa kuwa na bunge lenye wajumbe 25 wanaochaguliwa kila baada ya miaka minne. Bunge hili huchagua Meya‑Rais (*Mayor-President*) ambaye ndiye kiongozi wa eneo.

Kwa sasa, Juan José Imbroda kutoka Chama cha Watu (*Partido Popular*, PP) ndiye Meya‑Rais wa Melilla, akichukua tena nafasi hiyo mwaka 2023 baada ya kushinda uchaguzi wa eneo hilo. Uchaguzi huo ulileta ushirikiano wa vyama vidogo na PP katika kuunda serikali ya eneo.

Migogoro ya kidiplomasia kati ya Hispania na Moroko mara nyingi huathiri siasa za Melilla, hasa kuhusu mipaka na biashara. Moroko inadai Melilla ni ardhi yake, madai yanayoathiri maamuzi ya sera za mipaka.

Serikali ya Melilla imekuwa ikijitahidi kuboresha uchumi wa eneo kupitia biashara ya mipakani, sekta ya huduma, na kukuza maendeleo ya kidigitali ili kuimarisha pato la eneo. Vilevile, usalama wa mpaka ni ajenda kuu ya kisiasa kutokana na changamoto za uhamiaji na ulinzi wa mipaka.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Hispania
Hulk Hogan

**Terry Gene Bollea** ( / bə ˈl eɪ ə / ; 11 Agosti 1953 - 24 Julai 2025), alimaarufu kama **Hulk Hogan**, alikuwa mwanamieleka mtaalamu wa Marekani. Alijulikana sana kwa kazi yake na WWE na Mieleka ya Ubingwa wa Dunia . Anajulikana kwa muonekano wake wa masharubu ya rangi ya shaba na bandana, Hogan alijulikana sana kama nyota anayetambulika zaidi wa mieleka duniani kote.
thumb|250x250px|Hogan na meneja wake Freddie Blassie mnamo 1980

### Matatizo ya afya na kifo 
Hogan alifariki kwa mshtuko wa moyo nyumbani kwake Clearwater, Florida, Julai 24, 2025, akiwa na umri wa miaka 71. Kifo chake kilikuja mwezi mmoja baada ya kufanyiwa upasuaji mkubwa wa kuunganisha uti wa mgongo; mkewe Sky alikanusha ripoti kwamba ilikuwa sehemu ya suala kubwa zaidi linalohusiana na afya. 

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waliozaliwa 1953
Siasa ya Zanzibar

**Siasa ya Zanzibar** ni sehemu ya mfumo wa kisiasa wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, lakini kisiwa hiki kina serikali na bunge lake la ndani. Zanzibar ni moja ya sehemu mbili zinazounda Muungano wa Tanzania, nyingine ikiwa Tanganyika. Kwa mujibu wa Katiba ya Zanzibar ya mwaka 1984, kisiwa hiki kina mfumo wa kisiasa unaojitegemea katika masuala yasiyo ya Muungano, huku mambo ya Muungano yakisimamiwa na serikali ya Tanzania Bara.

Mkuu wa Serikali ya Zanzibar ni Rais wa Zanzibar ambaye pia ndiye kiongozi wa Baraza la Mapinduzi na Baraza la Mawaziri. Rais wa sasa ni Hussein Mwinyi (tangu mwaka 2020).

Bunge la Zanzibar, linalojulikana kama Baraza la Wawakilishi, ndilo lenye jukumu la kutunga sheria za ndani zinazohusu mambo yasiyo ya Muungano. Wawakilishi huchaguliwa kupitia uchaguzi mkuu unaofanyika sambamba na uchaguzi wa rais wa Zanzibar.

Vyama vikuu vya kisiasa vinavyoendesha siasa za Zanzibar ni Chama Cha Mapinduzi (CCM) na Chama cha Wananchi (CUF), pamoja na chama cha ACT Wazalendo. Uchaguzi wa Zanzibar mara nyingi huambatana na mjadala mkali wa kisiasa na wakati mwingine migogoro ya uchaguzi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Wakumasi

**Wakumasi** ni jamii ya kihistoria inayopatikana nchini Ghana, hasa katika mikoa ya Bontefaa na kumekuwa na mchango mkubwa katika utamaduni na historia ya eneo hilo. Wakumasi ni mojawapo ya makabila yenye utambulisho wa kipekee unaojumuisha mila, lugha, na desturi za asili za Kiafrika.

## Asili na Eneo la Makazi 
Wakumasi wanajulikana kwa kuishi hasa katika maeneo ya Bontefaa na miji ya karibu, ambapo wamehudumu kama wajasiriamali, wakulima, na wasanii wa mikono. Msingi wa jamii yao unaonyesha mchanganyiko wa makundi ya watu waliowahi kuhamia eneo hilo kutoka mikoa ya karibu.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Wakumasi ni tawi la Kiturkuma na inaeleweka kama sehemu ya familia ya lugha za Kwa. Lugha hii hutumika katika mawasiliano ya kila siku na katika kuenzi tamaduni zao za mdomo kama hadithi, nyimbo, na methali. Utamaduni wao unajivunia sherehe za mavuno, ngoma za jadi, na mitindo ya mavazi ya kitamaduni ambayo hufanyika kila mwaka.

## Ushirikiano na Makabila Mengine 
Wakumasi wamehusika kwa karibu na makabila mengine ya Ghana katika shughuli za kijamii na kiuchumi. Ushirikiano huu umeleta mshikamano mkubwa katika maeneo ya Bontefaa na kuimarisha maendeleo ya pamoja.

## Changamoto 
Pamoja na utajiri wa utamaduni, Wakumasi wanakabiliwa na changamoto za uhifadhi wa lugha na tamaduni zao kutokana na mabadiliko ya kijamii na muktadha wa ulimwengu wa kisasa.

## Marejeo 
Jamii:makabila ya Ghana