open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wilaya ya Hanang

thumb|right|175px|Eneo la Hanang katika Mkoa wa Manyara
**Wilaya ya Hanang** ni wilaya mojawapo kati ya 7 za Mkoa wa Manyara, Tanzania, yenye postikodi namba **27300**.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Hanang ilihesabiwa kuwa 275,990 waishio humo.   
Katika sensa ya mwaka 2022 wazazi walihesabiwa 367,391 .

Hanang imepakana na wilaya za Mbulu Vijijini na Babati Vijijini upande wa kaskazini halafu mikoa ya Dodoma upande wa kusini mashariki na Singida kwa kusini-magharibi.

## Marejeo
H
Wilaya ya Mbulu

[thumb|250px|Mahali pa Mbulu (kijani cheusi) katika [mkoa wa Manyara.]] 
**Wilaya ya Mbulu** ni wilaya mojawapo kati ya 7 za Mkoa wa Manyara. 

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Mbulu ilihesabiwa kuwa 320,279 waishio humo. 
Mwaka 2015 wilaya iligawiwa kwa Wilaya ya Mbulu Mjini na Wilaya ya Mbulu Vijijini. Katika sensa ya mwaka 2022 wazazi waliobaki upande wa vijijini walihesabiwa 238,272 .

Mbulu imepakana na Mkoa wa Arusha pamoja na ziwa Eyasi upande wa kaskazini, wilaya ya Babati upande wa mashariki, wilaya ya Hanang upande wa kusini na mkoa wa Singida kwa magharibi.

Wenyeji asilia ni hasa Wairaqw (Wambulu).

Makao makuu iko Mbulu mjini na mji huu ulianzishwa kama kituo cha Wamisionari wa Afrika wakati wa koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani kwa jina la Neu-Trier. 

Mwaka 2018 iliamuliwa kujenga ofisi mpya kwa ajili ya Wilaya ya Mbulu Vijijini katika kata ya Haydom. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbulu
M
Wilaya ya Babati

[thumb|250px|Mahali pa Babati (kijani cheusi) katika [mkoa wa Manyara.]] 
**Wilaya ya Babati** ni wilaya mojawapo kati ya 7 za Mkoa wa Manyara. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Babati ilihesabiwa kuwa 303,013  

Mwaka 2012 wilaya hiyo ilimegwa ili kuunda Wilaya ya Babati Mjini (Babati Town Council). Katika sensa ya mwaka 2022 wazazi waliobaki upande wa vijijini walihesabiwa 375,200 .

## Marejeo
B
Tegucigalpa

[thumb|right|260px|[Kanisa Kuu la Tegucigalpa.]]
[260px|right|thumb|[Ikulu.]]
[right|thumb|Mfano wa hekalu la [Dini za jadi kabla ya kufika kwa Wahispania.]]
**Tegucigalpa** (**Tegus** kwa kifupi) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Honduras.

Ina wakazi zaidi ya milioni moja.

## Historia
Mji ulianzishwa na Wahispania mwaka 1578 kwa jina la "Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia" kama kituo cha migodi ya dhahabu na fedha. 

## Viungo vya nje
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Jamii:Miji ya Honduras
Mbulu

**Mbulu** ni jina la
*Mji wa Mbulu
* au Wilaya ya Mbulu.
*Pia, **Wambulu** ni jina lingine la kabila la Wairaqw.

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Elsavado

thumb|left|250px|Ramani ya El Salvador
**Elsavado** ni nchi ndogo kuliko zote za Amerika ya Kati, lakini yenye msongamano mkubwa zaidi, ikiwa na wakazi 6,290,420 katika km2 21,040. 

Imepakana na  Guatemala, Honduras na bahari ya Pasifiki.

## Jina
Jina la nchi kwa Kihispania linamaanisha "Mwokozi" kwa heshima ya Yesu Kristo, ambaye wananchi wengi ni wafuasi wake katika Kanisa Katoliki (47%) au katika madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti (33%).

## Watu
Wananchi wengi ni machotara Wazungu-Waindio (86%) au Wazungu (12%) na wanazungumza Kihispania, ambacho ndicho lugha rasmi na ya kawaida.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Honduras

**Honduras**, rasmi kama **Jamhuri ya Honduras**, ni nchi iliyoko katika Amerika ya Kati, ikipakana na Guatemala kaskazini-magharibi, El Salvador kusini-magharibi, Nicaragua kusini-mashariki, na Bahari ya Karibi kaskazini, pamoja na Ghuba ya Fonseca kusini-magharibi ambayo inaunganisha na Bahari ya Pasifiki. Ina idadi ya watu takriban milioni 10.5, ikiwa ya 88 duniani. Mji mkuu na jiji kubwa zaidi ni Tegucigalpa. Honduras imegawanyika katika majimbo 18. Inajulikana kwa milima yake yenye misitu ya mvua, maeneo ya kale ya Wamaya kama Copán, na utamaduni wake unaochanganya asili ya Kihispania na jamii za asili za Amerika ya Kati.

## Jiografia 
thumb|left|250px|Ramani ya Honduras
Honduras ni nchi ya milima mingi inayopanda hadi kimo cha Cerro Las Minas chenye mita 2849 juu ya UB. 

Mito mingi ya Honduras huelekea Atlantiki. Río Patuca na Río Ulúa ndiyo mito mirefu ya nchi. 

Ziwa kubwa ni Lago de Yojoa lenye eneo la km² 285: ni muhimu kwa ajili ya maji ya miji. 

Hali ya hewa ni ya kitropiki lakini joto linapoa milimani.

## Miji 
Mji mkuu na mji mkubwa wenye wakazi milioni 1.09 ni [Tegucigalpa]]. 

Miji mingine mikubwa kiasi ni San Pedro Sula (wakazi 491,000) katika kaskazini-magharibi, halafu miji ya bandari ya La Ceiba (wakazi 111,000) na Puerto Cortés (wakazi 36,000). 

## Historia 
Honduras ilikuwa sehemu ya maeneo ya Wamaya. Lakini miji yao ilikwaisha tayari kabla ya kufika kwa Wahispania. Kristoforo Kolombo alifika mwaka 1502 karibu na Trujillo katika kaskazini na kuita nchi "Honduras" (kwa Kihispania "vilindi") kwa sababu ya maji marefu mwambaoni.

Miaka 1524 na 1525 Wahispania walianza kuvamia nchi wakaunda mji wa Comayagua mwaka 1540. Mji mkuu wa leo ulianzishwa mwaka 1579 kama kituo cha kuchimba madini kama dhahabu na fedha. 

Mwaka 1821 Honduras ilijiunga na ghasia ya maeneo mengine ya Amerika ya Kati dhidi ya utawala wa Hispania. Mwanzoni nchi hizo ndogo zilijiunga na Meksiko lakini baada ya miaka miwili zilianzisha "Shirikisho la Amerika ya Kati" lililokwisha mwaka 1839. 

Tangu mwaka ule Honduras imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.

## Wakazi 
[thumb|left|200px|[Kanisa Kuu la Tegucigalpa lilijengwa wakati wa utawala wa Wahispania.]]
Idadi ya wakazi ni zaidi ya milioni 8. 

Wakazi walio wengi kabisa (90%) ni machotara hasa wenye asili ya mchanganyiko wa Waindio na Wazungu. Hao ndio asilimia 90 ya wakazi wote. Katika misitu ya milimani kuna bado vikundi vya wenyeji asilia (Wahindi wekundu, 7%). Wengine ni wa asili ya Afrika (2%) au ya Ulaya (1%) wasiochanganyika sana na wengine. Kwenye pwani ya kaskazini kuna makazi ya Wagarifuna ambao wana utamaduni wa mchanganyiko wa Wahindi wekundu na Waafrika.

Upande wa lugha, Kihispania ndiyo lugha rasmi, lakini lugha za wakazi asili zinatambulika pia kisheria.

Upande wa dini, karibu wote ni wafuasi wa Yesu katika Kanisa Katoliki (walau 46-47%), lakini pia katika madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi


Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania
Nikaragua

thumb|left|300px|Ramani ya Nikaragua
**Nikaragua** (jina rasmi: **Jamhuri ya Nikaragua**) ni nchi ya Amerika ya Kati inayopakana na Honduras kaskazini, Kosta Rika kusini, Bahari ya Pasifiki magharibi, na Bahari ya Karibi mashariki. Ina idadi ya watu takriban milioni 6.36 kwa makadirio ya mwaka 2023. Managua ndiyo mji mkuu na jiji kubwa zaidi. Eneo lake ni takribani kilomita za mraba 130,370. Nikaragua imegawanywa katika mikoa 15 na mikoa miwili ya kujitawala katika pwani ya Karibi. Lugha rasmi ni Kihispania, huku Krioli ya Kiingereza, Kimiskito, Kirama, na Kisumo zikitumika katika maeneo ya pwani. Inajulikana kwa maziwa makubwa, milima ya volkeno, na urithi wake wa Kihispania uliochanganyikana na tamaduni za wenyeji.

Jina la nchi linasemekana kuwa mchanganyiko wa jina la wakazi asilia walioitwa "Nikarao" na neno la Kihispania la "agua" (=maji) kutokana na maziwa makubwa mawili  ya maji matamu nchini yanayoitwa Lago Managua na Lago Nicaragua. Maelezo mengine yanamtaja chifu wa wazalendo wakati wa kufika kwa Wahispania aliyeitwa "Nikarao".

## Jiografia 
Nikaragua ina volkeno nyingi; nyororo ya milima ya kivolkeno hufuata mstari wa pwani ya Pasifiki. 

Sehemu ya juu ni mlima Mogoton wenye kimo cha mita 2,438 juu ya UB.

Eneo upande wa Karibi lina wakazi wachache sana: ni hasa eneo la misitu minene. 

## Historia 
Nchi ilikuwa koloni la Hispania tangu mwaka 1524. 

Mwaka 1821 iliachana na utawala wa Hispania pamoja na nchi jirani na kuingia katika Shirikisho la Amerika ya Kati. 

Tangu mwaka 1854 imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.

## Wakazi 
Wakazi walio wengi sana hukalia maeneo ya mji mkuu Managua na pwani ya Pasifiki. 

Sehemu kubwa (69 %) ni machotara kati ya wakazi asilia na Wazungu. 17% ni Wazungu. 9% wana asili ya Afrika, wakikaa hasa kwenye pwani ya Bahari ya Karibi. Waindio ni asilimia 5.

Lugha rasmi na kubwa zaidi ni Kihispania, lakini si lugha pekee.

Upande wa dini, walio wengi ni Wakristo (84.4% kadiri ya sensa ya mwaka 2015), hasa Wakatoliki (55%) na Waprotestanti (27.2%). 14.7% hawana dini yoyote.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje 
*Visit Nicaragua
*Nicaragua Spanish Language Schools NSLS
*Nicaragua Economy 

; Taarifa za jumla
*
*Nicaragua Corruption Profile  from the Business Anti-Corruption Portal
*Nicaragua  at *UCB Libraries GovPubs*
*
*Nicaragua profile from the BBC News
*
*Maps from WorldAtlas.com
*Nicaraguaportal : Official information of the Honorary Consulate of Nicaragua
* Key Development Forecasts for Nicaragua from International Futures

; Sanaa na utamaduni
* Nicaraguan Art  Art and Literature by Nicaraguans

; Mengineyo
*The State of the World's Midwifery – Nicaragua Country Profile
San Jose (Kosta Rika)

thumbnail|right|280px|Sanamu ya Juan Mora Fernandez

**San José** ni mji mkuu wa Kosta Rika. Iko katikati ya nchi kwenye kimo cha 1,170 meters juu ya UB.

Mji ulikuwa na wakazi 309,672 mwaka 2000. 

San José ilikuwa kijiji kidogo hadi mwaka 1824. Wakati ule rais wa kwanza wa Kosta Rika huru aliamua kuhamisha mji mkuu kutoka mji wa kikoloni wa Cartago na kuanzisha makao mapya.

1884 San Jose ilikuwa mji wa kwanza wa Amerika ya Kati na Amerika ya Kusini ya kupata taa za umeme.


Jamii:Miji Mikuu Amerika
Kosta Rika

300px|thumb|left|Ramani ya Kosta Rika. 

**Kosta Rika**, rasmi kama **Jamhuri ya Kosta Rika** (kwa Kihispania: *República de Costa Rica*), ni nchi ya Amerika ya Kati inayopakana na Nikaragua kaskazini, Panama kusini, Bahari ya Karibi mashariki, na Bahari ya Pasifiki magharibi. Ina idadi ya watu takriban milioni 5, na ni ya 126 duniani kwa ukubwa wa eneo. Mji wake mkuu na mkubwa zaidi ni San Jose. Kosta Rika inajulikana kwa utulivu wa kisiasa, mfumo wa kijamii wa maendeleo, na juhudi zake za uhifadhi wa mazingira, ikiwa ni miongoni mwa nchi zenye viwango vya juu vya maisha na uhifadhi wa maliasili katika ukanda huo.

Kosta Rika ilikuwa nchi ya kwanza duniani ya kufuta jeshi lake kikatiba. Pia inaongoza kwa kuhifadhi mazingira.

Costa Rica, rasmi kama Jamhuri ya Costa Rica, ni nchi katika Amerika ya Kati, inapakana na Nicaragua kaskazini, Panama kusini mashariki, Bahari ya Pasifiki magharibi, na Bahari ya Karibea mashariki. Ina idadi ya watu takriban milioni 5.2, ikiwa ya 120 duniani. Jiji lake kubwa zaidi ni San José, ambalo pia ni mji mkuu. Costa Rica inajulikana kwa utulivu wa kisiasa, bioanuwai tajiri, na kujitolea kwa uhifadhi wa mazingira.

## Historia
Kabla ya kufika kwa Wahispania katika karne ya 16, nchi ilikaliwa na Waindio wachache.

Mwaka 1821 koloni hilo lilijiunga na ghasia ya maeneo mengine ya Amerika ya Kati dhidi ya utawala wa Hispania. 

Mwanzoni nchi hizo ndogo zilijiunga na Meksiko lakini baada ya miaka miwili zilianzisha "Shirikisho la Amerika ya Kati" lililokwisha mwaka 1839. 

Tangu mwaka 1847 Kosta Rika imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.

Mwaka 1948 kulitokea vita vya wenyewe kwa wenyewe ambavyo viliwahi kwisha. Mwaka uliofuata nchi ilifuta kabisa jeshi hadi leo.

## Watu
Wakazi wengi (65.8%) wana asili ya Ulaya, mbali ya machotara Wazungu-Waindio (13.65%) na wahamiaji wenye asili yoyote (9.03%). Waindio, ambao ndio wakazi asili, ni 2.4% tu.

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania.

Upande va dini, walio wengi ni wafuasi wa Yesu katika Kanisa Katoliki (70.5%: ndiyo dini rasmi) au madhehebu ya Uprotestanti (13.08%). Nje ya Ukristo, unaongoza Ubuddha (2.3%).

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Tanbihi
## Viungo vya nje
1642

Makala hii inahusu mwaka **1642 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa
*4 Januari - Isaac Newton (mwanasayansi maarufu duniani kutoka Uingereza)

## Waliofariki
*8 Januari - Galileo Galilei, mwanafalaki kutoka nchi ya Italia

Jamii:Karne ya 17
1538

Makala hii inahusu mwaka **1538 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 2 Oktoba - Mtakatifu Karoli Borromeo, askofu wa mji wa Milano
* 16 Novemba - Mtakatifu Turibio wa Mongrovejo, askofu wa mji wa Lima, Peru

## Waliofariki 
* mwezi wa Machi - Hans Buchner (mtungaji wa muziki Mjerumani)

Jamii:Karne ya 16
Buchner

**Buchner** ni jina la
*Eduard Buchner (1860-1917, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1907)
*kaka yake Hans Buchner (1850-1902, daktari Mjerumani)
*na Hans Buchner mwingine (1483-1538, mtungaji wa muziki Mjerumani)

Jamii:Watu
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Bendera ya Honduras

**Bendera ya Honduras** ina milia mitatu ya kulala yenye rangi za buluu-nyeupe-buluu. Katikati kwenye mlia mwekundu kuna nyota tano za buluu.

Bendera jinsi ilivyo imepatikana tangu mwaka 1866. Asili yake ni bendera ya "Shirikisho la majimbo ya Amerika ya Kati" kati ya 1823 na 1838.

Nyota tano hukumbusha nchi tano zilizoungaishwa katika shirikisho hili kwa matumaini ya kwamba umoja utarudishwa siku moja tena.

## Viungo vya Nje 
* Ramani ya Hoduras kwenye tovuti la FOTW (Kiing.)
Fischer

**Fischer** ni jina la
*Hermann Emil Fischer (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1902),
*Hans Fischer (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1930),
*Gotthilf Fischer (kondakta wa kwaya ya Ujerumani),
*Ernst Otto Fischer (kemia kutoka Ujerumani),
*Viktor Fischer (mchezaji soka wa Denmark),
*au Edmond Fischer (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1992).
Wilaya ya Tanga

[thumb|250px|Mahali pa Tanga katika [mkoa wa Tanga.]] 
thumb|250px|left|Tanga
**Wilaya ya Tanga** ni wilaya moja ya Mkoa wa Tanga nchini Tanzania yenye Postikodi namba 21200. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Tanga ilihesabiwa kuwa 243,580 https://web.archive.org/web/20031226141616/http://www.tanzania.go.tz/census/census/districts/tanga.htm.

Wilaya hii ni hasa pamoja na mji wa Tanga ambao ni bandari muhimu ya Tanzania kaskazin ya Dar es salaam.

## Marejeo 
T
Wilaya ya Kilindi

*Kwa maana mbalimbali ya jina hili tazama hapa Kilindi*

**Wilaya ya Kilindi** ni kati ya wilaya 11 za Mkoa wa Tanga katika Tanzania yenye postikodi namba **74208**. 

Imepakana na wilaya ya Handeni upande wa mashariki, Mkoa wa Kilimanjaro upande wa magharibi-kaskazini na Mkoa wa Morogoro upande wa kusini.

Mwaka 2012 ilikuwa na wakazi 236,833 walioishi katika kata 20 za wilaya hiyo. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 398,391 .

Makao makuu ya wilaya yapo Songe.

## Tazama pia
* Kilindi

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Taarifa (profile) ya Wilaya ya Kilindi (pdf)

Jamii:Wilaya za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Kilindi
Wilaya ya Lushoto

[thumb|250px|[Ramani ya mahali pa wilaya ya Lushoto katika mkoa wa Tanga]]
**Wilaya ya Lushoto** ni kati ya wilaya 11 za Mkoa wa Tanga nchini Tanzania. 

Wilaya ya Lushoto ni sehemu ya milima ya Usambara. Inapakana na Wilaya ya Muheza na nchi ya Kenya upande wa kaskazini. Upande wa mashariki-kusini imepakana na Wilaya ya Korogwe. Upande wa magharibi imepakana na Wilaya ya Korogwe na Mkoa wa Kilimanjaro. 

Mwaka 2012 ilikuwa na wakazi 492,441 walioishi katika kata 43 za wilaya hii. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 350,958  katika tarafa 4, kata 29 na vijiji 118.

Wenyeji asilia ni Wasambaa na Wambugu. 

## Utawala
Wilaya imegawanyika katika tarafa nane za Lushoto, Soni , Bumbuli, Mgwashi, Mlola, Mlalo, Mtae na Umba na kata 44.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Habari za jimbo la uchaguzi la Bumbuli katika wilaya ya Lushoto 
*Vivutio vya utalii katika Lushoto 
*Lushoto District Council - District social -economic profile, 2016

L
Iringa

**Iringa** ni jina la
*Mji wa Iringa,
*au Mkoa wa Iringa.

Ndani ya mkoa pia kuna wilaya za Iringa Mjini na Iringa Kijijini.
Panama City

thumb|260px|Casco Viejo - kitovu cha kale cha mji
thumb|260px|Nyumba katika Casco Viejo
thumb|260px|Kitovu kipya cha mji
 
**Panama City** (kihisp. **Panamá** *-Mji wa Panama-*) ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa nchi ya Panama. Ina wakazi 700,000.

Mji ulianzishwa mwaka 1519 na Wahispania kwenye mahali 8 km kutoka mji wa leo. Mji wa Panama ulikua kama kituo cha usafiri kwa sababu shingo la nchi la Panama ni njia fupi ya usafiri wa barabara kati ya bahari za Pasifiki na Atlantiki. Sehemu kubwa ya fedha iliyochimbwa katika migodi ya Peru ilipitia Panama ikiwa njiani ya kupelekewa Hispania.

Mji huu wa kwanza uliharibiwa mwaka 1671 na mharamia Mwingereza Henry Morgan. Maghofu yake leo hii ni mahali pa utalii na kuitwa "Panama la Vieja" (kihisp.: Panama ya Kale).

Mji mpya ulijengwa mwaka 1673 takriban 8 km kutoka mahali pa awali. Sehemu hii inaitwa leo "Casco Viejo" *(kihisp.: fuvu la kale)*.

Baada ya uokotaji wa dhahabu katika Kalifornia mwaka 1848 Panama ulikuwa tena kituo muhimu sana kwa sababu watu wengi walisafiri kwa meli kutoka Ulaya na pia pwani la mashariki ya Marekani kwenda Kalifornia kupitia mji wa Panama. Reli iliyojengwa 1855 kati ya bahari zote mbili iliongeza umuhimu wa mji.

Kilele chake kilikuwa ujenzi wa mfereji wa Panama kilichofanya mji kituo cha mpito kinachojulikana kote duniani.

Jamii:Panama
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Mfereji wa Panama

thumb|250px|right|Mfereji wa Panama
thumb|250px|Ramani ya Mfereji wa Panama
**Mfereji wa Panama** ni njia ya maji nchini Panama (Amerika ya Kati) kati ya Bahari ya Pasifiki na Bahari ya Atlantiki. Shingo ya nchi la Panama ni njia fupi kati ya bahari zote mbili.

Kabla ya kujengwa kwa mfereji huu meli zote zilipaswa kuvuka ncha ya kusini ya Amerika na mfereji umefupisha safari hii kwa kilomita maelfu.

Utangulizi wa mfereji ulikuwa reli kutoka Colon upande wa Karibi kwenda mji wa Panama upande wa Pasifiki iliyojengwa 1855. Reli hii ilirahisisha safari kati ya Atlantiki na Pasifiki kwa watu na bidhaa vilivyoelekea watu ule kwenda Kalifornia. Watu wengi walikwenda Kalifornia miaka ile kwa sababu ya dhahabu iliyopatikana kule tangu 1848 na hapakuwa na reli kati ya pwani zote mbili za Marekani wakati ule.

Kampuni ya Kifaransa ilianza kujenga mfereji tangu 1880 lakini ilishindwa. Serikali ya Marekani iliendeleza kazi na kumaliza mfereji mwaka 1914.

Marekani ilitawala kanda ya mfereji kuanzia 1904 hadi mwaka 1999 kwa kuikodi kutoka nchi ya Panama. Siku hizi mfereji uko chini ya serikali ya Panama.

* Live webcams Panama Canal

Jamii:Jiografia
Jamii:Panama
Jamii:Usafiri wa maji
Jamii:Karibi
Jamii:Pasifiki
Bendera ya Panama

thumb|250px|right|Bendera ya Panama
**Bendera ya Panama** imetungwa wakati nchi ilipotangaza uhuru wake kutoka Kolombia mwaka 1903 na kukubaliwa rasmi kwa maazimio mbalimbali ya bunge la nchi katika miaka 1904, 1925 na 1941.

Rangi za bendera ni nyeupe, nyekundu na buluu. 
Maana ya rangi hizi ni kama ifuatayo:
* Nyeupe inamaanisha amani iliyopatikana tangu uhuru kati ya vikundi nchini
* Nyekundu ni rangi ya chama cha uhuru (liberal)
* Buluu ni rangi ya chama cha mapokezi na mila (conservative)

Sababu ya kuingiza rangi za vyama hivi ilikuwa vita ya wenyewe kwa wenyewe kati ya wafuasi wa vyama hivi iliyozuka kote Kolumbia kabla ya uasi wa jimbo la Panama; amani kati ya wafuasi wa vikundi hivi ilikuwa muhimu sana kwa mianzo ya jamhuri mpya.

Jamii:Panama
P
Bendera ya Kolombia

right|thumb|188px|Bendera ya Kolombia
 
**Bendera ya Kolombia** imepatikana tangu 26 Novemba 1861. Ina milia mitatu ya kulala ya njano, buluu na nyekundu.
Mlia wa njano una nusu ya upana wa bendera, milia miwili mingine inachukua robo ya upana kila mmoja.
 
Rangi hizi tatu zilikuwa bendera ya Francisco de Miranda aliyekuwa mtangulizi wa Simon Bolivar kama mwanamapinduzi wa Amerika ya Kusini dhidi ya ukoloni wa Hispania. Bendera yake ilionekana mara ya kwanza katika Venezuela mwaka 1806.

Rangi hizi zinatumiwa na bendera za nchi tatu za Kolombia, Venezuela na Ekuador ambazo zote tatu zilikuwa sehemu ya jamhuri ya kwanza ya Kolombia ("Kolombia kubwa") hadi mwaka 1831.

Jamii:Kolombia
Kolombia
Bogota

thumb|260px|Kanisa kuu la kale la Bogota
**Bogota** (jina kamili: **Santa Fe de Bogotá**) ni mji mkuu wa Kolombia pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi milioni saba takriban.

Mji uko katika nyanda za juu kwenye kimo cha 2,640 m juu ya UB kati ya milima ya Guadalupe (3,317 m) na Monserrate (3,100 m).

Mji ulianzishwa na Mhispania Gonzalo Jiménez de Quesada tar. 6 Agosti 1538 kwenye mahali pa soko la Wachibcha lililoitwa "Bacata". Quesada alitumia jina la "Santa Fe" (kihisp.: "imani takatifu") kutokana na mji wa Hispania alikotokea mwenyewe.

Baadaye mji uliongezewa jina la pili "Bogota" kutokana na jina asilia "Bacata". Jina kamili lilikuwa "Santa Fe de Bogota".

## Viungo vya nje
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Jamii:Miji ya Kolombia
Wilaya ya Korogwe

300px|thumbnail|Mahali pa Wilaya ya Korogwe katika Tanzania (kijani cheusi).[thumb|250px|Ramani ya mahali pa wilaya ya Korogwe katika [mkoa wa Tanga]]
**Wilaya ya Korogwe** ni mojawapo kati ya wilaya 11 za Mkoa wa Tanga katika pwani ya Tanzania. 

Mwaka 2002 ilikuwa na wakazi 261,004 . Mnamo 2011 Wilaya ya Korogwe Mjini ilitengwa. Mwaka 2012 waliobaki upande wa vijijini walikuwa 242,038 walioishi katika kata 20 za wilaya. Katika sensa ya mwaka 2022  walihesabiwa 272,870  katika tarafa 4, kata 29 na vijiji 118..

Makao makuu ya wilaya yako Korogwe mjini.

Kuna shule za msingi 118 na sekondari 27 na vituo vya afya 3. 

Misimbo ya posta ya wilaya hii huanza kwa tarakimu 216.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Taarifa (profile) ya Wilaya

K
Caracas

**Caracas** *(tamka: karakas)* ni mji mkuu wa Venezuela. Mji uko katika kaskazini ya nchi karibu na bahari ya Karibi katika kimo cha 920 m juu ya UB. Idadi ya wakazi ni kati ya milioni 3 au 4. 

Mji uliundwa na Mhispania Diego de Losada tar. 25 Julai 1567 kwenye mahali pa kijiji cha Kiindio cha Catuchacao kwa jina la Santiago de León de Carácas.

Mji ulikua tangu 1750 kutokana na kilimo na biashara ya kakao. 

Baada ya uhuru wa Venezuela mwaka 1831 ilikuwa mji mkuu wa jamhuri mpya.
 
Idadi ya wakazi ilikua polepole katika karne ya 19 hadi kufikia takriban 90,000 mnamo 1900.

Baada ya kupatikana kwa mafuta ya petroli nchini uchumi ulipanuka na kuvuta wakazi wengi wapya.

Kati ya wenyeji wa Caracas ni Francisco de Miranda (*1750) na Simon Bolívar (*1783) waliozaliwa wote mjini. 
thumb|left|250px|Mitaa ya vibanda inapatikana kwenye mitelemko wa milima

Jamii:Miji ya Venezuela
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Mwewe

**Mwewe** ni ndege mbuai wa nusufamilia Elaninae na Milvinae katika familia Accipitridae. Hawana sifa bainifu pamoja isipokuwa wengi wana mkia mwenye panda. Mabawa yao ni marefu na miguu yao haina nguvu kwa sababu yake ndege hawa huruka sana angani. Hukamata aina nyingi za mawindo, kama wanyama wadogo, ndege na wadudu wakubwa, lakini hula mizoga sana pia.

## Spishi za Afrika
* *Chelictinia riocourii*, Mwewe Kizelele (Scissor-tailed or African Swallow-tailed Kite)
* *Elanus caeruleus*, Mwewe Kipupwe (Black-winged Kite)
* *Milvus aegyptius*, Mwewe Domo-njano (Yellow-billed Kite)
** *Milvus a. aegyptius*, Mwewe Domo-njano Kaskazi (Northern Yellow-billed Kite)
** *Milvus a. parasitus*, Mwewe Domo-njano Kusi (Southern Yellow-billed Kite)
* *Milvus migrans*, Mwewe Domo-jeusi (Black-billed Kite)
* *Milvus milvus*, Mwewe Mwekundu (Red Kite)
** *Milvus m. fasciicauda*, Mwewe Mwekundu wa Kaboverde (Cape Verde Red Kite)
** *Milvus m. milvus*, Mwewe Mwekundu wa Ulaya (European Red Kite)

## Spishi za mabara mengine
* *Elanus axillaris* (Black-shouldered Kite)
* *Elanus leucurus* (White-tailed Kite)
* *Elanus scriptus* (Letter-winged Kite)
* *Gampsonyx swainsonii* (Pearl Kite)
* *Haliastur indus* (Brahminy Kite)
* *Haliastur sphenurus* (Whistling Kite)
* *Harpagus bidentatus* (Double-toothed Kite)
* *Harpagus diodon* (Rufous-thighed Kite)
* *Helicolestes hamatus* (Slender-billed Kite)
* *Ictinia mississippiensis* (Mississippi Kite)
* *Ictinia plumbea* (Plumbeous Kite)
* *Milvus korshun* (Chinese Kite)
* *Milvus lineatus* (Black-eared Kite)

## Picha

African swallow-tailed kite.jpg|Mwewe kizelele
Black-shouldered Kite (Elanus caeruleus) in Kawal WS, AP W IMG 1681.jpg|Mwewe kipupwe
Ngorongoro_Yellow-billed_Kite.jpg|Mwewe domo-njano
Milvus migrans 2005-new.jpg|Mwewe domo-jeusi
Rotmilan2.jpg|Mwewe mwekundu

Blackshoulderedkite.jpg|Black-shouldered kite
White-tailed Kite - juvenile.jpg|White-tailed kite
Letter-winged Kite (Elanus scriptus)2.jpg|Letter-winged kite
Gampsonyx swainsonii - Aripo Livestock Station, Aripo Valley, Trinidad, Trinidad and Tobago-8.jpg|Pearl kite
Brahminy Kite.jpg|Brahminy kite
Whistling Kite.JPG|Whistling kite
Double-tooth Kite - Choco - Ecuador.jpg|Double-toothed kite
Rufous-thighed Kite (Harpagus diodon).jpg|Rufous-thighed kite
MississippiKite.JPG|Mississippi kite
Ictinia plumbea sitting.jpg|Plumbeous kite

Jamii:Vipanga na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
1492

Makala hii inahusu mwaka **1492 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 2 Januari - Mfalme Boabdil wa Granada anasalimisha mji wake kwa wafalme wa Hispania - mwisho wa utawala wa Kiislamu katika Hispania 
* 30 Machi - Wafalme Ferdinand na Isabella wa Hispania waamuru kufukuzwa nchini kwa Wayahudi wote wasiopokea imani ya kikatoliki 
* 31 Julai - Wahayudi wanafukuzwa Hispania 
* Sultani Bayazid II wa Dola la Uturuki anatuma meli zake kwa shabaha ya kupokea Wayahudi wanaofukuzwa Hispania na kuwapeleka katika miji ya dola lake 
* 2 Agosti - Kristoforo Kolumbus anaanza safari yake ya kwanza ya kuvuka Atlantiki akiamini ya kwamba anaelekea Uhindi 
* 11 Agosti - Uchaguzi wa Papa Alexander VI
* 12 Oktoba - Kristoforo Kolumbus anafika kwenye visiwa vya Karibi akiamini ya kwamba amefika Uhindini. 
* 28 Oktoba - Kristoforo Kolumbus anafika Kuba.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 25 Julai - Papa Innocent VIII

Jamii:Karne ya 15
Kristoforo Kolumbus

thumb|Kristoforo Kolumbus
thumb|Jahazi ya Santa Maria imejengwa tena kwa mfano wa jahazi ya Kolumbus miaka 500 iliyopita
thumb|right|Msanii alichora picha hii mwaka 1893 akitaka kumwonyesha Kolumbus jinsi alivyofika Amerika mwaka 1492
thumb|300px|Ramani ya safari nne za Kolumbus
**Kristoforo Kolumbus** (kwa Kiitalia: Cristoforo Colombo; kwa Kihispania: Cristóbal Colón; kwa Kilatini: Columbus; Genova, Italia, 1451; Valladolid, Hispania, 20 Mei 1506) alikuwa mfanyabiashara na mpelelezi aliyegundua njia ya usafiri kati ya Ulaya na Amerika. 

Mara nyingi aliitwa Mzungu wa kwanza wa kufika Amerika, lakini baadaye imejulikana ya kwamba Waviking walitangulia kufika Amerika ya Kaskazini mnamo mwaka 1000. Ila jitihada zake zilianzisha njia ya mawasiliano ya kudumu kati ya Amerika na mabara mengine tofauti na safari zote zilizovuka bahari kabla yake.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

## Mipango ya Kolumbus 
Nia ya Kolumbus ilikuwa kugundua njia ya kufika Uhindi kwa kuelekea magharibi. Sababu yake ilikuwa hali ya siasa ya wakati wake: njia zote za mawasiliano kati ya Ulaya na Uhindi zilitawaliwa na Waislamu. Bei za bidhaa zote zilizofika Ulaya kutoka Uhindi zilikuwa ghali sana kwa sababu ya vituo vingi vya biashara kati ya Uhindi na Ulaya.

Kolumbus alitaka kufika Uhindi kwa meli bila kupitia maeneo ya Waislamu upande wa mashariki. Alitaka kufanya majaribio: kama dunia ilikuwa kweli tufe ya mviringo -jinsi walivyoanza kufundisha wataalamu- ni lazima kuwe na njia kufika mashariki kwa kuelekea magharibi. Alijua taarifa ya msafiri Marco Polo aliyewahi kufika Uchina akaona bahari kubwa upande wa mashariki. Kolumbus aliamini ya kwamba bahari ile ingekuwa ileile ya Atlantiki inayoanza upande wa magharibi ya Ulaya. Hakutegemea ya kwamba angekuta nchi mpya kabisa kati ya Ulaya na Uhindi.

Nchi hii mpya ilikuwa bahati yake. Katika mipango yake alifanya kosa la kukadiria umbali kati ya Ulaya na Asia kuwa mdogo mno. Akiba za chakula na maji katika jahazi zake zisingetosha kufika Uchina. Kukuta nchi mpya njiani ambayo hakutegemea kulimwokoa. 

## Safari ya mwaka 1492 
Kolumbus aliondoka Hispania kwa jahazi tatu tarehe 3 Agosti 1492. Tarehe 12 Oktoba 1492 alikanyaga mara ya kwanza eneo la Amerika katika kisiwa kimoja kisichojulikana ni kipi kwa hakika katika funguvisiwa ya Bahama. Akaendelea hadi Kuba na kisiwa cha Dominica akarudi Hispania mwaka 1493.

Alipofika kwenye visiwa vya Karibi katika Amerika ya Kati aliamini ya kwamba hivi vilikuwa visiwa vya Kihindi. Akaviita "Uhindi wa Magharibi" na wakazi kwa lugha ya Kihispania "Indio" yaani Wahindi. Hadi kifo chake hakutaka kukubali ya kwamba nchi hii haikuwa Uhindi wala sehemu yoyote ya Asia ila kitu kipya.

## Safari tatu za baadaye 
Kwa jumla Kolumbus alifanya safari nne hadi Amerika. Mwaka 1498 katika safari yake ya tatu alifika mara ya kwanza kwenye bara lenyewe katika mdomo wa mto Orinoco katika Venezuela. Kwa jumla alipoteza jahazi 9 katika safari zake.

Jamii:Waliozaliwa 1451
Jamii:Waliofariki 1506
Kolumbus
Kolumbus
Jamii:Wafransisko
Orinoco

**Mto Orinoco** ni kati ya mito mikubwa kabisa ya Amerika ya Kusini mwenye urefu wa 2,410 km.

Ni mto wa pekee kwa sababu una midomo miwili tofauti: njia kuu ya maji huelekea kwenye delta ya mto katika bahari ya Karibi. Lakini mkono mmoja unafikisha sehemu ya maji yake katika mto wa Amazonas.

Delta ya Orinoco ilikuwa mahali ambako Kristoforo Kolumbus alikanyaga mara ya kwanza bara la Amerika mwaka 1498.

Jamii:Mito ya Kolombia
Jamii:Mito ya Venezuela
Simon Bolivar

**Simon Bolivar** (Caracas, wakati ule: Granada mpya, leo: Venezuela, 24 Julai 1783 - Santa Marta, Kolombia, 17 Desemba 1830) alikuwa mwanasiasa na mwanajeshi katika Amerika ya Kusini aliyeongoza mapambano dhidi ya ukoloni wa Hispania. 

Nchi mbalimbali humkumbuka kama baba wa taifa lao.

Kama jemadari alishinda jeshi la Hispania kati ya miaka 1810 na 1820. 

Bolivar alikuwa kwa nyakati mbalimbali 
* Rais wa kwanza wa "Gran Columbia" 
* Rais wa kwanza wa Bolivia
* Rais wa pili na wa tatu wa Venezuela
* Rais wa sita wa Peru

## Viungo vya nje
* Simon Bolivar 
 

Jamii:Wanasiasa wa Venezuela
1451

Makala hii inahusu mwaka **1451 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 9 Machi - Amerigo Vespucci nahodha na mpelelezi kwenye pwani za Amerika Kusini azaliwa Firenze (Italia). Amerika itapokea jina kutokana na Amerigo. 

**bila tarehe**
* Kristoforo Kolumbus mfanyabiashara na mpelelezi aliyegundua njia ya usafiri kati ya Hispania na Amerika anazaliwa mjini Genova (Italia) 

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 15
1506

Makala hii inahusu mwaka **1506 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*Wareno wamefika Lamu.
 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 20 Mei - Kristoforo Kolumbus mjini Valladolid (mfanyabiashara na mpelelezi aliyegundua njia ya usafiri kati ya Hispania na Amerika)

Jamii:Karne ya 16
Bendera ya Brazil

right|thumb|250px|Bendera ya Brazil
[thumb|250px|Bendera ya Dola la Brazil [18 Septemba 1822 - 15 Novemba 1889]]
**Bendera ya Brazil** ni ya rangi kijani yenye msambamba sawa njano ndani yake. Ndani ya msambamba sawa kuna duara ya buluu yenye nyota nyeupe ndani yake. Mlia mweupe unakata duara ya buluu mwenye maandishi ya maneno ya wito la taifa "*Ordem e Progresso*" ("Utaratibu na Maendeleo") kwa herufi za kijani.

Bendera hii inaitwa "*Auriverde*" yaani "dhahabu-kijani". 

Bendera hii imekuwa bendera rasmi tangu 19 Novemba 1889 baada ya mapinduzi yaliyomaliza utawala wa Kaisari ya Brazil na kuanzisha jamhuri. Muundo wake hufuata muundo wa bendera ya kifalme.

Nembo la Kaisari iliondolewa. Badala yake duara ya buluu pamoja na nyota iliingizwa. Duara hii ni picha ya anga la usiku juu ya Rio de Janeiro tarehe 15 Novemba 1889 iliyokuwa siku ya kutangazwa kwa jamhuri.
 
Mwaka 1992 muundo ulibadilishwa kidogo kwa kupunguza idadi ya nyota. Sasa kila nyota ni ishara ya jimbo moja la kujitawala ndani ya shirikisho la jamhuri hivyo idadi ya nyota ni sawa na idadi ya majimbo la. Lakini nyota zote zinazoonyeshwa ziko mahali pao kulingana na picha ya anga ya tarehe 15.11.1889.

Jamii:Brazil
Brazil
Brasilia

thumbnail|right|280px| Brasilia,Brazil

[thumb|300px|**Brasília** (Picha kutoka angani [Novemba 1990)]]
[thumb|right|300px|[Kanisa Kuu la Brasília wakati wa usiku]]
**Brasília** ni mji mkuu wa Brazil mwenye wakazi 2,282,049. Ni mji mpya uliojengwa baada ya katika miaka 1956 - 1960 BK. 

Mji mkuu ulihamishwa kutoka Rio de Janeiro ulioko pwani na kandokando la eneo la Brazil kwenda mji mpya wa Brasilia kuanzia mwaka 1960. Brasilia ilijengwa mahali pasipo na mji kabla ya ujenzi wake. Ujenzi ulilenga kupata mji mkuu ulioko katikati ya nchi na kuachana na mapokeo ya kikoloni yaliyojenga mji mku mwambaoni wa bahari kwa sababu ya mawasiliano kati ya koloni na nchi tawala.

Brasilia iko kwenye nyanda ya juu katika kimo cha 1,000 m juu ya UB. 

thumb|left|Mahali pa Brasilia katika Brazil

Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Kengewa

**Kengewa** ni ndege mbua wa jenasi mbalimbali za nusufamilia Perninae katika familia Accipitridae. Wana mabawa marefu na mkia mrefu mwenye miraba myeusi. Spishi za jenasi *Henicopernis* na *Pernis* hula nyuki, nyigu na asali hasa lakini spishi nyingine hula wanyama wadogo. Hujenga tago lao juu ya mti msituni.

Mpaka juzi kengewa mlanyuki tu ameonwa Afrika kusini kwa Sahara, lakini mwaka 2005 kengewa wa Asia ameonwa huko Gaboni.

## Spishi za Afrika 
* *Pernis apivorus*, Kengewa Mlanyuki (European Honey Buzzard)
* *Pernis ptilorhynchus*, Kengewa wa Asia (Crested Honey Buzzard)

## Spishi za mabara mengine 
* *Chondrohierax uncinatus* (Hook-billed Kite)
* *Chondrohierax wilsonii* (Cuban Kite)
* *Hamirostra melanosternon* (Black-breasted Buzzard)
* *Henicopernis infuscatus* (Black Honey Buzzard)
* *Henicopernis longicauda* (Long-tailed Honey Buzzard)
* *Leptodon cayanensis* (Grey-headed Kite)
* *Leptodon forbesi* (White-collared Kite)
* *Lophoictinia isura* (Square-tailed Kite)
* *Pernis celebensis* (Barred Honey Buzzard)
* *Pernis steerei* (Philippine Honey Buzzard)

## Picha 

Pernis apivorus i080515 w ad 080519.jpg|Kichwa cha kengewa mlanyuki
Oriental Honey-buzzard (Male) I IMG 9740.jpg|Kengewa wa Asia
Oriental Honey-buzzard (Pernis ptilorhynchus) at Bharatpur Im IMG 5320.jpg|Kengewa wa Asia akiruka angani

Chondrohierax uncinatus - Hook-billed Kite.JPG|Hook-billed kite
Black Breasted Buzzard 1.jpg|Black-breasted buzzard
Leptodon cayanensis.jpg|Grey-headed kite
Sqki kobble sep08.JPG|Square-tailed kite
Pernis steerei.jpg|Barred honey buzzard

Jamii:Vipanga na jamaa
Rio de Janeiro

[thumb|316x316px|[Sanamu ya Mwokozi.]]
thumb|Rio kutoka angani.
[thumb|[Favela-mtaa wa mabanda.]]
**Rio de Janeiro** ni jiji kubwa la pili nchini Brazil baada ya São Paulo.

Ilikuwa mji mkuu wa nchi hadi tarehe 21 Aprili 1960. Leo ni mji mkuu wa jimbo la shirikisho la Rio de Janeiro. Mwaka 2000 rundiko la jiji lilikuwa na wakazi 5,473,909.
 
Rio de Janeiro ni jiji la Brazil linalojulikana zaidi kote duniani. Ni kitovu cha utalii na cha utamaduni. Kanivali yake inavuta wageni wengi kila mwaka. Mlima wa Corcovado unabeba *Sanamu ya Mwokozi* ambayo ni sanamu kubwa ya Yesu yenye kimo cha mita 30.

## Viungo vya nje 
*  
* Picha za Rio de Janeiro na vitongoji vyake 
* Tovuti ya "City Hall" yenye takwimu mbalimbali za jiji, habari za Kanivali na sheria za manispaa (kwa Kireno).

Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Jimbo la Rio de Janeiro
Jamii:Miji ya Olimpiki
Amazonas (mto)

thumb|Mto Amazonas ni mto mkubwa kuliko mito yote duniani

**Mto Amazonas** (kwa Kireno: **Rio Amazonas**) ndio mto mkubwa kuliko yote duniani. Unabeba maji zaidi kuliko mito ya Nile, Mississippi na Yangtse kwa pamoja.

Una chanzo chake katika milima ya Andes inavuka beseni lake hadi Atlantiki kupitia eneo kubwa la misitu minene. Sehemu kubwa ya mwendo wake iko katika nchi ya Brazil. 

Kuhusu urefu hakuna bado mapatano ya kitaalamu kama Nile au Amazonas ndio mto mrefu duniani. Makadirio hutegemea ni tawimto lipi lenye chanzo cha mbali zaidi linaokubaliwa na wataalamu. Mwaka 1969 urefu wake ulipimwa kuwa km 6.400. 

Amazonas ina matawimto zaidi ya 10,000 na kati ya hayo 17 yana urefu wa zaidi ya km 1,600 yakishinda mito kama Senegal, Gambia au Nile ya buluu.  

Upana wa mto ni wa kilomita kadhaa kufikia hadi 100 wakati wa mafuriko ya kila mwaka. Delta ya Amazonas ina upana wa kilomita mia kadhaa; ndani yake kuna kisiwa cha Marajó chenye eneo la km² 49,000 ambalo ni kubwa kushinda nchi kama Rwanda au Burundi.

Amazonas ni njia muhimu ya mawasiliano na usafiri nchini Brazil. Meli kubwa za baharini zinaweza kuingia hadi bandari ya Manaus iliyoko km 800 ndani ya bara. Meli ndogo za baharini hadi uzito wa tani 3,000 zinaweza kuvuka Brazil yote hadi kufika Peru.

## Viungo vya nje 
* Amazon River and Amazon Rainforest virtual tour 
* Information on the Amazon from Extreme Science 
* Map of South America 
* Pictures of the Amazon River
* Amazon River and rainforest photos and information
* An Amazon River web site
* Information and a map of the Amazon's watershed 

Amazonas
Amazonas
Jamii:Bolivia
Jamii:Kolombia
Jamii:Ekuador
Nevado Mismi

thumbnail|right|200px|Mlima wa Nevado Mismi 

**Nevado Mismi** ni mlima katika Andes za Peru. 

Ina kimo cha 5,597 m juu ya UB kipo 20 km upande wa kaskazini kutoka mji wa Chivay katika mkoa wa Arequipa takriban 160 km upande wa magharibi wa ziwa Titicaca na 700 km upande wa kaskazini kutoka Lima mji mkuu wa Peru. Mlima una barafuto kadhaa juu yake.

Tangu 2001 *Nevado Mismi* imetangazwa kuwa chanzo cha mto Amazonas. Barafuto za Nevado Mismi ni chanzo cha mto Río Apurímac unaopeleka maji yake kupitia mito ya Río Ene, Río Tambo na Río Ucayali kwenda kaskazini hadi kufikia mto Marañón unaoingia katika mwendo wa Amazonas. 

Kwa ujuzi wa kisasa chanzo cha Río Apurímac ni chanzo cha mbali kutoka mdomo wa Amazonas.

Mismi
Marajó

**Marajó** ni kisiwa kikubwa katika Delta ya mto Amazonas nchini Brazil. Kipo kwenye msatri wa ikweta.

Eneo lake ni kati ya 40,000 hadi 49,000 km² kutegeana na kiasi cha maji mtoni na kiasi cha mafuriko. Eneo hili ni kubwa kushinda eneo la Rwanda au Burundi.

Marajo ni kisiwa kikubwa duniani katika maji matamu. 
 
## Viungo vya nje 
* Marajo Island tourism

Jamii:Visiwa vya Brazil
Savana

[thumb|300px|Savana katika [Mbuga ya Wanyama ya Tarangire, Tanzania]]
[thumb|300px|Savana mbele ya [mlima Oldoinyo Lengai, upande wa Kenya]]
**Savana** ni aina ya sura ya nchi yenye manyasi na kiasi kidogo cha miti ambacho kinategemea kiasi cha maji au mvua kinachopatikana. 

Tabia kuu ya savana ni uhaba wa maji. Tofauti na jangwa maji yapo ingawa kidogo. Kiwango cha kawaida cha mvua ni kati ya milimita 500 na 1500 kwa mwaka.

Savana ina wanyama wa pekee wanaomudu mazingira hayo. Wengi ni wala majani halafu kuna wala nyama wanaowinda wala majani.

Jamii:Sura ya nchi
1572

Makala hii inahusu mwaka **1572 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
[thumb|250px|[Kilwa Kisiwani mwaka 1572]]

* 13 Mei - Uchaguzi wa Papa Gregori XIII

**Kufuatana na eneo**
* Peru: Mwisho wa Dola la Inka

## Waliozaliwa 
*31 Desemba - Go-Yozei, mfalme mkuu wa Japani (1586-1611)

## Waliofariki 
* 1 Mei - Mtakatifu Papa Pius V
* 9 Julai - Watakatifu Wafiadini wa Gorkum nchini Uholanzi
* 24 Septemba - Tupac Amaru, Inka wa mwisho ananyongwa na Wahispania nchini Peru

Jamii:Karne ya 16
Inka

thumb|300px|right|Ramani inyonyesha uenezaji wa Dola la Inka katika Amerika Kusini wakati wa watawala mbalimbali
**Inka** ilikuwa cheo cha mfalme mkuu au Kaisari wa Dola la Inka katika Peru na nchi jirani. Jina latumiwa pia kwa taifa la Wainka.

Kati ya karne za 13 hadi 16 walitawala dola kubwa upande wa magharibi ya Amerika Kusini. Kutoka mwanzo wake katika milima ya Andes za Peru dola lilienea hadi Ekuador, Bolivia, Chile na sehemu za Argentina na Kolombia.

Dola la Inka liliharibika na Wahispania waliofika kuanzia mwaka 1531 waliokuwa na silaha za juu. 
Tar. 15 Novemba 1532 Wahispania chini ya Francisco Pizarro walimkamata Inka Atahualpa wakamwua tar. 29 Agosti 1533.

Inka wa mwisho Tupac Amaru aliuawa na Wahispania mwaka 1572.

Jamii:Madola
Jamii:Historia ya Amerika Kusini
!
Jamii:Historia ya Peru
São Paulo

thumbnail|right|280px|Mji wa São Paulo
**São Paulo** (Kireno: Mt. Paulo) ni jiji kubwa la Brazil pia jiji kubwa katika nusudunia ya kusini lenye wakazi zaidi ya milioni 10 jijini au karibu milioni 20 katika rundiko la jiji.

## Historia 
Mwaka 1554 mapadre wawili Manuel da Nóbrega na Yosefu wa Anchieta walijenga kituo cha misioni pamoja na shule kwa kuwalengea wenyeji asilia wa Brazil.

Kituo kiki kilikuwa mbegu wa kijiji, baadaye mji (1711) halafu jiji la Mt. Paulo.

Wakati wa karne ya 18 kilimo cha sukari kiliimarisha kilimo cha eneo la mji. Karne ya 19 ilileta kilimo cha kahawa na wahamiaji wengi kutoka Ulaya hasa kutoka Italia. Katika karne ya 20 viwanda viliongezeka.

Leo hii jiji ni kitovu cha biashara, huduma na teknolojia cha Brazil yote.

## Jiografia 
thumb|280px|Rundiko la jiji la Sao Pauli (nyekundu)
thumb|mitaa ya São Paulo
São Paulo iko katika nyanda za juu kwenye kimo cha 760 m juu ya UB. Hali ya hewa ni ya kupoa.

Kuna uwanja wa ndege tatu. Barabara maarufu mno ni Avenida Paulista.

Jamii:São Paulo
Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Jimbo la São Paulo
Mgongo kati wa Atlantiki

[thumb|200px|[Ramani ya mgongo kati ya Atlantiki.]]
**Mgongo kati wa Atlantiki** (kwa Kiingereza: *Mid-Atlantic Ridge*) ni safu ya milima chini ya maji ya bahari ya Atlantiki inayoelekea kutoka 87°N (km 333 kusini kwa Ncha ya kaskazini) hadi kisiwa cha Bouvet kusini mwa dunia kwenye 54°S. 

Vilele vya juu vya milima hiyo vinaonekana juu ya UB kama visiwa. Safu hiyo ya milima imetokea mahali ambako mabamba ya gandunia yanaachana: bamba la Ulaya-Asia na bamba la Amerika ya Kaskazini katika Atlantiki ya Kaskazini, halafu bamba la Amerika ya Kusini na bamba la Afrika katika Atlantiki ya Kusini.

Mabamba hayo yana mwendo wa kuachana na katika nafasi kati yake magma hupanda juu inayokuwa mwamba mpya uliosababisha kutokea kwa milima ya safu.

Kutambuliwa kwa safu hiyo kuliweka msingi kwa nadharia ya upanuzi wa misingi ya bahari unaosababisha mwendo wa mabamba ya gandunia.
[thumb|left|250px|[Magma inapanda juu penye kuachana kwa mabamba ya gandunia na kujenga safu za milima ya migongo chini ya bahari.]]

## Visiwa vya mgongo kati wa Atlantiki 
Visiwa ambavyo ni vilele vya milima ya mgongo huo ni kama vifuatavyo (katika mabano ni majina ya vilele vya juu na kimo):

### Nusudunia ya kaskazini (Atlantiki ya Kaskazini)
#Jan Mayen (Beerenberg, m 2277) 
#Iceland (Hvannadalshnúkur in the Vatnajökull, m 2,109.6)
#Azori (Ponta do Pico au Pico Alto kwenye kisiwa cha Pico, m 2,351)
#Bermuda (Town Hill kwenye kisiwa cha Main Island, m 76)*(Bermuda ilianza juu ya mgongo lakini imesogea mbali sasa)*
#Saint Peter and Paul Rocks (Southwest Rock, m 22.5)

### Nusudunia ya kusini (Atlantiki ya Kusini)
#Kisiwa cha Ascension (The Peak, Green Mountain, m 859)
#Tristan da Cunha (Queen Mary's Peak, m 2062)
#Kisiwa cha Gough (Edinburgh Peak, m 909)
#Kisiwa cha Bouvet (Olavtoppen, m 780)

Jamii:Atlantiki
Jamii:Migongo kati ya bahari
Jamii:Milima
1500

Makala hii inahusu mwaka **1500 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 22 Aprili - Pedro Alvares Cabral ni Mreno wa kwanza kufika mwambao wa Brazil itakayokuwa koloni la Ureno

## Waliozaliwa 
* 24 Februari - Kaisari Karoli V wa Ujerumani (alitawala 1519-1556)

## Waliofariki 
* 21 Oktoba - Go-Tsuchimikado, mfalme mkuu wa Japani (1464-1500)

Jamii:Karne ya 15
1258

Makala hii inahusu mwaka **1258 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 10 Februari - Anguko la Baghdad: jeshi la Wamongolia lateka mji na kumaliza himaya ya khalifa wa Waabasiya; raia 800,000 wauawa na maktaba mashuhuri yaharibika
 
## Waliozaliwa
* Osmani I atakayekuwa sultani wa kwanza wa Milki ya Osmani 

## Waliofariki
Jamii:Karne ya 13
788

Makala hii inahusu mwaka **788 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* Idris ibn Abdullah (mjukuu wa kizazi cha tatu wa Ali ibn Abi Talib (علي بن أﺑﻲ طالب) anaanzisha utawala wake katika kaskazini ya Moroko aunda Moroko kama nchi ya pekee.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
Ekuador

thumb|230px|left|Ramani ya Ekuador
**Ekuador** (kwa Kiswahili pia: **Ekwado**) ni nchi kwenye pwani ya magharibi ya Amerika Kusini. 

Jina la nchi kwa Kihispania (Ecuador) lamaanisha "ikweta", na sababu ni kwamba imekatwa nayo.

Imepakana na Kolombia, Peru na Bahari ya Pasifiki. 

Funguvisiwa la Galapagos (Archipiélago de Colón) ni sehemu ya Ekuador ikiwa na umbali wa karibu kilomita 1,000 kutoka bara. 

Mji mkuu ni Quito, lakini mji mkubwa zaidi ni Guayaquil.

## Watu
Wananchi wengi (71%) wana mchanganyiko wa damu ya Kizungu na ya Kiindio. Wenye asili ya Afrika ni 7.2%, Waindio ni 7%, na Wazungu ni 6.1%.

Ekuador ilikuwa koloni la Hispania, hivyo lugha ya wakazi wengi na lugha rasmi imekuwa Kihispania hadi leo. Lakini kuna Waindio wengi, hasa katika milima ya Andes, wanaoendelea kutumia lugha zao.

Asilimia 91.95 wana dini, na kati yao 80.44% ni Wakatoliki ma 11.3% Waprotestanti.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje 
*  Rais wa Ekuador tovuti rasmi 


Jamii:Nchi za Amerika Kusini
Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania
Bendera ya Venezuela

thumb|right|250px|Bendera ya Venezuela tangu Machi 2006

**Bendera ya Venezuela** imepatikana tangu 12 Machi 2006 yenye nyota nane. Miaka ya nyuma ilikuwa na nyota saba tu. Nyota ya nane iliongezwa kwa heshima ya Simon Bolivar aliyekuwa kiogozi wa mapambano ya uhuru dhidi ya Hispania katika karne ya 19.

Bendera ina milia mitatu ya kulala ya njano, buluu na nyekundu. 

Rangi hizi tatu zilikuwa bendera ya Francisco de Miranda aliyekuwa mtangulizi wa Simon Bolivar kama mwanamapinduzi wa Amerika ya Kusini dhidi ya ukoloni wa Hispania. Bendera yake ilionekana mara ya kwanza katika Venezuela mwaka 1806.

Rangi hizi zinatumiwa na bendera za nchi tatu za Kolombia, Venezuela na Ekuador ambazo zote tatu zilikuwa sehemu ya jamhuri ya kwanza ya Kolombia ("Kolombia kubwa") hadi mwaka 1831.

Jamii:Venezuela
Venezuela
Quito

200px|thumb|Kanisa la Quito
thumb|200px|Quito

**Quito** *(tamka: "kito" - Kihisp. "San Francisco de Quito")* ni mji mkuu wa Ekuador. Mwaka 2005 ilikuwa na wakazi 1,865,541. Quito ni mji mkubwa wa pili nchini baada ya Guayaquil.

Mji uko 20&nbsp;km kusini ya mstari wa ikweta katika bonde la milima ya Andes kwenye kimo cha 2850 m juu ya UB.  

Kuna kiwanja cha ndega na chuo kikuu pamoja na viwanda. 

## Guápulo de Quito

File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG

]]

## Historia 
Quito ilikuwa kati ya miji muhimu ya Dola la Inka kabla ya kufika kwa Wahispania. Wakati wa uvamizi wa Wahispania jenerali Rumiñahui wa jeshi la Inka alichoma mji na kuiharibu kabisa kabla ya Wahispania hawakuiteka.

Quito iliundwa upya na Sebastián de Belalcázar mwaka 1534.  

Mwaka 1809 wakati wa ghasia katika sehemu mbalimbali za Amerika Kusini dhidi ya serikali ya mfalme mpya wa Hispania Joseph Bonaparte (mdogo wake Napoleon Bonaparte) kamati ya raia katika Quito ilitangaza uhuru wa eneo lake kutoka Hispania. Utawala wa Hispania ulirudishwa kwa mabavu hadi 1822 wakati Hispania ilishindwa na mapinduzi ya Simon Bolivar na kuundwa kwa jamhuri ya Gran Colombia.  Baada ya mwisho wa jamhuri hii sehemu zake ziliachana Quito ikawa mji mkuu wa nchi mpya ya Ekuador.

Jamii:Miji ya Ekuador
Jamii:Miji Mikuu Amerika
Sebastián de Belalcázar

thumb|200px|right|Sebastián de Belalcázar
**Sebastián de Belalcázar** alikuwa conquistador (mwanajeshi) Mhispania. Alizaliwa Cordoba (Hispania) mnamo 1479 au 1480. 

Mwaka 1507 alihamia Amerika katika koloni mpya za Hispania. Akajiunga na kikosi cha Francisco Hernández de Córdoba mwaka  1524 aliyefanya Nikaragua kuwa koloni ya Hispana akawa meye ya kwanza wa mji wa Leon (Nikaragua).

Kupitia Honduras alisafiri kwenda Peru alipojiunga na jeshi la Francisco Pizarro mwaka 1532.  

1534 alishambulia mji wa Quito katika Ekuador lakini mji ukachomwa na jenerali Rumiñahui wa jeshi la Inka. Belalcazar aliunda mji upya mwaka uleule kwa jina la "San Francisco de Quito".

1535 alielekea kaskazini katika Kolombia ya leo akitafuta dhahabu. Akaunda miji ya Pasto, Santiago de Cali na Popayan katika miaka 1536 na 1537.

Katika miaka iliyofuata aliingia katika nyanda za juu za Kolombia akapewa cheo cha gavana wa Popayan na  Kaisari Karolo V mwaka 1540. Akaingia katika mapigano na magavana majirani juu ya maeneo akamwua jirani mmoja akapata hukumu ya mauti. 

Alipopanga safari ya Hispania kwa kusudi la kujitetea alikufa mwaka 1551 mjini Cartagena (Kolombia). 

## Viungo vya nje
* Sebastián de Belalcázar and Cali 

Belalcazar, Sebastian de