open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ustazhad na wenzake

**Ustazhad na wenzake** (walifariki nchini Uajemi, 344) walikuwa Wakristo elfu kadhaa, waliouawa kwa sababu ya imani yao katika dhuluma ya mfalme Sabor II .

Ustazhad (pia: Chusdazat, Gothazat, Guhashtazad na Usthazan) alikuwa towashi wa ikulu aliyemlea mfalme mwenyewe. Kwanza alikuwa ameasi, lakini askofu mkuu Simeoni bar Sabas alimrudisha katika Ukristo hata akaufia.

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Aprili au tarehe nyingine.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co., 1924.

Jamii:Watakatifu wa Irak
Simeoni bar Sabas na wenzake

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Simeoni katika mavazi ya ibada.]]
**Simeoni bar Sabas na wenzake** zaidi ya 100, wakiwemo maaskofu, mapadri na watawa (walifariki nchini Uajemi, 345) walikuwa Wakristo waliofungwa muda mrefu wakauawa kwa sababu ya kukataa kumkana Yesu Kristo na kuabudu jua katika dhuluma ya mfalme Sabor II .Kati yao wanatajwa kwa jina mapadri Abdhaykla na Anania, pia afisa Pusayk. 

Baada ya wengine wote kukatwa shingo kwa upanga mbele ya Simeoni, askofu mkuu wa Seleukia-Ktesifon, leo Al-Mada'in nchini Iraki, kuanzia mwaka 324, aliyekuwa anawatia moyo, wa mwisho mwenyewe alikatwa kichwa.

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Aprili au 30 Aprili au 17 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co., 1924.
* Jérôme Labourt, ''Le christianisme dans l'empire perse sous la dynastie Sassanide (224-632)*, Paris 1904, pp. 63-68
* Michel Le Quien, *Oriens christianus in quatuor Patriarchatus digestus'', Parigi 1740, Tomo II, coll. 1107-1108 (n. IX)

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Mapadri

Jamii:Watakatifu wa Irak
Akasi wa Melitene

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Akasi.]]
**Akasi wa Melitene** (370 hivi - 438 hivi) alikuwa askofu wa Melitene, Armenia ya Kale, leo Malatya, nchini Uturuki, kuanzia mwaka 430 hivi hadi alipofukuzwa kwa kupinga uzushi wa Nestori.

Alishiriki mtaguso wa Efeso (431).
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 17 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* J. Card. Hergenröther: *Acacius.* In: *Kirchenlexikon.* 2. Auflage, Band 1, Sp. 145 f., Freiburg 1882.
* Winrich Löhr: *Akakios v. Melitene.* In: *Lexikon für Theologie und Kirche.* 3. Auflage, Band 1, Sp. 286, Freiburg 1993.
* Hugo Rahner: *Akakios, Bischof v. Melitene.* In: *Lexikon für Theologie und Kirche.* 2. Auflage, Band 1, Sp. 235, Freiburg 1957.

* Alexios G. Savvides, Benjamin Hendrickx (Hrsg.): *Encyclopaedic Prosopographical Lexicon of Byzantine History and Civilization.* Bd. 1: *Aaron – Azarethes.* Brepols Publishers, Turnhout 2007, ISBN 978-2-503-52303-3, S. 104.

## Viungo vya nje 
*  https://web.archive.org/web/20070406063447/http://www.bautz.de/bbkl/a/acacius_v_m.shtml 
*  http://www.holytrinityorthodox.com/calendar/los/April/17-02.htm

Jamii:Waliozaliwa 370
Jamii:Waliofariki 438
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Armenia
Inosenti wa Tortona

**Inosenti wa Tortona** (Tortona, Italia Kaskazini, 285 - Tortona 17 Aprili 353) anakumbukwa kama askofu wa mji huo.

Ujanani alidhulumiwa kwa ajili ya imani ya Kikristo katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano (303). 

Mwaka 313 alihamia Roma alipofanywa na Papa Silvesta I kuwa shemasi na hatimaye askofu wa mji wake asili, alipoimarisha jimbo na kupambana na Upagani.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*Fedele Savio, ''Gli antichi vescovi d'Italia. Il Piemonte*, Torino 1898, pp. 377-380
*Fedele Savio, *Le origini della diocesi di Tortona*, in *Atti della Reale Accademia delle scienze di Torino'', vol. 38, 1902-1903, pp. 85-101

Jamii:Watakatifu wa Italia
Elia, Paulo na Isidori

**Elia, Paulo na Isidori** (walifariki Cordoba, Hispania, 17 Aprili 856) walikuwa padri mzee kutoka Beja (Ureno) na wamonaki vijana waliofia pamoja imani ya Kikristo kwa kuuawa na Waislamu waliotawala nchi hiyo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Aprili au 30 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 856
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Ureno
Tanzania Safari Channel

**Tanzania Safari Channel** ni chaneli iliyo chini ya Televisheni ya Taifa ya Tanzania (TBC) iliyoanzishwa kwa lengo la kutangaza hifadhi na vivutio vya utalii nchini Tanzania.

Tanzania Safari ilizinduliwa tarehe 15 Disemba 2018  na waziri mkuu wa Tanzania Kassim Majaliwa.

## Historia 
Ilianzishwa ikiwa ni utekelezaji wa agizo la Rais John Magufuli alilolitoa alipozuru makao makuu ya shirika hilo Mei 16, 2019 ambapo aliagiza kuwepo kwa chaneli hiyo itakayokuwa inaonyesha vivutio vya utalii.

Chaneli hii ilianzishwa kwa ushirikiano wa Shirika la Utangazaji Tanzania (TBC) na wadau wengine wa utalii wakiwemo Mamlaka ya Hifadhi za Taifa Tanzania (TANAPA), Mamlaka ya Hifadhi ya Eneo la Ngorongoro (NCAA) na Bodi ya Utalii Tanzania (TTB).

Mchakato wa kuanzisha chaneli hii ulihusisha pia mikutano na wadau wa sekta binafsi ambao shughuli zao zinahusiana na masuala ya utalii.

Chaneli hii inapatikana kwenye ving'amuzi mbalimbali ikiwa ni pamoja na StarTimes na Azam TV.

## Marejeo
Jamii:Televisheni za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Jamii:Mashirika ya serikali ya Tanzania
Ciguapa

**Ciguapa** (hutamkwa see-GWAH-pah) ni kiumbe wa hadithi za Jamhuri ya Dominikana. Wao huelezewa kawaida kuwa na fomu ya kike ya kibinadamu yenye ngozi ya hudhurungi au nyeusi ya hudhurungi, miguu inayotazama nyuma, na manes ndefu sana ya nywele laini, zenye kung'aa ambazo hufunika miili yao. Wanadhaniwa kuishi kwenye milima mirefu ya Jamhuri ya Dominikana.

## Maelezo ya jumla 
Viumbe hawa wana tabia za usiku. Pia, kwa sababu ya msimamo wa miguu yao, mtu hawezi kamwe kusema ni mwelekeo gani viumbe vinasonga kwa kuangalia nyayo zao. Watu wengine wanaamini kuwa wao huleta kifo, na inasemekana kwamba mtu hapaswi kuwatazama machoni, vinginevyo mtu huyo yuko katika hatari ya kurogwa kabisa. Sauti pekee iliyotengenezwa na sigara inasemekana ni aina ya kunung'unika au kuteta.

Ciguapa huchukuliwa kama viumbe vya kichawi, nzuri kwa wengine, lakini ya kutisha kwa wengine. Vyanzo vyote vinakubali kuwa wao ni viumbe wa porini. Wanalinganishwa katika visa vingi na mermaids: mzuri lakini mkatili, na mbali na wasio na hatia. Wadanganyifu na wako tayari kumnasa msafiri huyo aliyeasi, inasemekana kuwa wao ni wazuri sana hivi kwamba wanaweza kuwarubuni wanaume kuingia msituni kufanya mapenzi nao, kisha wawaue baadaye. Hadithi zimedokeza kwamba wengine ni wema na hawataki kuua wakosaji, ingawa hakuna ushahidi mwingi unaounga mkono madai haya. Hata leo, mtu anaweza bado kupata wenyeji ambao wanathibitisha kuona sigara.

Lore anasema kuwa njia pekee ya kukamata sigara ni kwa kuwafuatilia wakati wa usiku, wakati wa mwezi kamili, na mbwa mweusi na mweupe wa polydactylic (anayeitwa mbwa wa cinqueño).

Ingawa wengi wanaamini kwamba hadithi ya ciguapa ni ya asili ya Taino, imesemekana kwamba labda ni ya mchanganyiko wa hivi karibuni kwa sababu hadithi ya Ciguapa ina sifa nyingi sawa na mermaids za zamani za Uropa. Hakuna mabaki ya Taino inayojulikana au ya kawaida yanayotaja kiumbe chochote hata kama kijijini. Pia, hadithi hiyo inaweza kuwa ilitoka kwa hadithi zingine, mbali kama Guaraní Curupí au Hindu Churel, ambayo ilielezewa na Rudyard Kipling katika My Own True Ghost Story kama mwenye tabia sawa na ile ya ciguapa. Dhana ya Kihindu inaweza kuwa ya mbali kwani hakuna njia ya kujua jinsi hadithi hii ilifika Jamhuri ya Dominikani wakati wa karne ya kumi na tisa wakati hakuna ubadilishanaji wa kitamaduni kati ya mataifa haya.

Filamu ya Dominican iitwayo "El Mito de la Ciguapa" (Hadithi ya Ciguapa) ilitolewa mnamo 2009.

Kitabu cha picha cha watoto kiliundwa na Julia Alvarez kinachoitwa "Secret footprints" mnamo 2002, ambayo ina sigara.

## Marejeo 
Jamii:Hadithi
Jamii:Feminism and Folklore 2021 in Tanzania
Pantagati

**Pantagati wa Vienne** (475 hivi - 540 hivi) alikuwa askofu wa mji huo wa Burgundy (leo nchini Ufaransa).
 
Aliacha majukumu ikulu asomee upadri. Baada ya mwaka 536 alifanywa askofu akashiriki mtaguso wa Orleans wa mwaka 538.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Jean-Barthélemy Hauréau, *Gallia christiana*, vol. XVI, Paris, 1865, coll. 24-25
* Saint Pantaghate » sur le site *nominis.cef.fr*

Jamii:Waliozaliwa 475
Panya-vinamasi

**Panya-vinamasi** ni wanyama wagugunaji  wa jenasi *Dasymys* katika nusufamilia Murinae ya familia Muridae ambao wanatokea Afrika kusini kwa Sahara katika vinamasi na maeneo manyevu mengine yenye nyasi ndefu nyingi, mara nyingi kwenye miinuko.

## Maelezo
Panya hao wanaonekana kuwa wenye nguvu na manyoya marefu. Wana uso bapa kiasi na masikio pinki ya mviringo. Urefu wa mwili ni sm 12-19, urefu wa mkia sm 10-18 na uzito ni g 80-165. Nyayo zao ni ndefu. Manyoya ni kahawia iliyoiva hadi meusi lakini meupe upande wa chini.

Haijulikani sana juu ya mwenendo wa panya-vinamasi kwa sababu ya ugumu wa kunasa vielelezo hai na tabia yao ya kuishi katika vikundi vidogo vilivyotengwa. Panya-vinamasi hujulikana kujenga viota tata ili kubaki wakilindwa wakati wa kunyonyesha wachanga wao. Hukiakia usiku ingawa wengine walionekana wakati wa mchana. Huishi ardhini lakini huingia maji mara nyingi na kwa kawaida huchimba vishimo vyao kando ya kingo za mito vinavyopita sambamba na mto au kuuelekea moja kwa moja. Panya-vinamasi wanaweza kuogelea vizuri na hata kuogelea kupitia vishimo vyao, wakati vimejaa maji.

Lishe ya panya-vinamasi kimsingi imeundwa na dutu ya mimea kijani. Walakini, vielelezo vingine vimeonekana na wadudu kwenye yaliyomo ndani ya tumbo pia. Lakini hula mimea hasa. Kwa kawaida hutegemea mashina na vichwa vya nyasi na matete yanayokua majini karibu na vishimo vyao.

## Spishi
* *Dasymys alleni*, Panya-vinamasi wa Allen (Glover Allen's shaggy rat) – Tanzania
* *Dasymys cabrali* (Crawford-Cabral's shaggy rat)
* *Dasymys capensis* (Cape shaggy rat)
* *Dasymys foxi* (Fox's shaggy rat)
* *Dasymys griseifrons* (Grey-fronted shaggy rat)
* *Dasymys incomtus* (African marsh rat)
* *Dasymys longipilosus* (Long-haired shaggy rat)
* *Dasymys medius*, Panya-vinamasi milima (Montane shaggy rat) – Burundi, Kenya, Rwanda, Uganda
* *Dasymys montanus*, Panya-vinamasi wa Ruwenzori (Montane shaggy rat) – Uganda
* *Dasymys nudipes* (Angolan marsh rat)
* *Dasymys robertsii* (Roberts's shaggy rat)
* *Dasymys rufulus*, Panya-vinamasi wa Kawaida (West African shaggy rat) – Kenya, Tanzania, Uganda
* *Dasymys rwandae*, Panya-vinamasi wa Rwanda (Rwandan shaggy rat) – Rwanda
* *Dasymys shortridgei* (Roberts's shaggy rat) – labda kisawe cha *D. cabrali*
* *Dasymys sua*, Panya-vinamasi wa Tanzania (Tanzanian shaggy rat) – Tanzania

Jamii:Panya na jamaa
Billy the Kid

thumb|Billy the Kid.
**Billy the Kid** ilikuwa jina bandia la **Henry McCarty** (1859 - 14 Julai 1881) alikuwa mhalifu nchini Marekani wakati wa karne ya 19 aliyekuwa maarufu kwa kuua watu 4-8 kabla ya kuuawa mwenyewe akiwa na umri wa miaka 21 pekee. 

Masimulizi hutofautiana kuhusu idadi ya watu waliouawa naye hali halisi. 

## Maisha
Alikuwa mtoto yatima akiwa na umri wa miaka 15. Alikamatwa mara ya kwanza akiwa na miaka 16 kwa sababu aliiba chakula mnamo mwaka 1875. Siku 10 baada ye alipora duka akakamatwa tena lakini alifaulu kukimbia kutoka jimbo la New Mexico kwenda Arizona. Tangu 1877 alijaribu kubadilisha jina akijiita "William H. Bonney" na hapo iko asili ya jina "Billy" (kifupi cha William) jinsi alivyokuwa maarufu.

Mnamo 1877 alimwua mhunzi aliyegombana naye; akarudi New Mexico na akajiunga na kundi la wizi wa ng'ombe. Alishiriki pia katika kundi la wanamgambo walioua watu kwenye fitina ya Kaunti ya Lincoln. Bonney na wanamgambo wenzake wengine wawili baadaye walishtakiwa kwa kuua wanaume watatu.

Umaarufu wake uliongezeka baada ya magazeti mawili kuchapisha habari zake kitaifa kwenye mwaka 1880. Kwenye Desemba 1880 Billy alikamatwa akahukumiwa kunyongwa lakini kwenye Aprili 1881 aliweza kutoroka gerezani akiua wapolisi wawili. 

Hatimaye alikutwa na kuuawa na polisi mnamo tarehe 14 Julai 1881. 

Katika miaka iliyofuata masimulzi yalitokea kwamba alikuwa hai bado na watu kadhaa walidai eti ndio yeye. Habari zake zilisimuliwa na kupambwa katika vitabu na filamu.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1881
Jamii:Waliozaliwa 1859
Jamii:Wahalifu wa Marekani
Sihuanaba

thumb
**Sihuanaba**, **La Siguanaba**, **Cigua** au **Cegua** ni mhusika asiyekuwa wa kawaida kutoka kwa ngano za Amerika ya Kati ingawa pia inaweza kusikika huko Mexico. Ni roho ya kutengeneza sura ambayo kawaida huchukua sura ya mwanamke mwenye kuvutia, mwenye nywele ndefu aliyeonekana nyuma. Anawavutia wanaume kwenye hatari kabla ya kufunua uso wake kuwa wa farasi au, la sivyo, fuvu la kichwa.

Siguanaba na anuwai zake zinaweza kuwa zililetwa Amerika Kusini kutoka Uhispania wakati wa Kipindi cha Ukoloni, kilichotumiwa na wakoloni kama njia ya kudhibiti watu wa kiasili na wa mestizo.

## Mwonekano 
Mnapokutana, yeye ni mwanamke mrembo ambaye yuko uchi au amevaa mavazi meupe meupe; kawaida huonekana akioga kwenye tanki la maji la umma, mto, au chanzo kingine cha maji, ingawa anaweza kupatikana akiosha nguo. Yeye hupenda kuwarubuni wanaume peke yao usiku wa giza, bila mwezi, bila kuwaruhusu waone uso wake mwanzoni. Yeye huwajaribu wanaume kama hao mbali na njia zao zilizopangwa ili kuwapoteza kwenye korongo na misitu yenye giza. Ikiwa mwathiriwa wake (kawaida mtu asiye mwaminifu) hafi kwa hofu, basi hukasirishwa na macho. Kutoka mbali, Siguanaba anaweza kuiga muonekano wa rafiki wa kike wa mtu ili kumpotosha.

## Kujihami 
Mbinu za jadi zinasemekana kuzuia Siguanaba. Katika maeneo ya mpakani kati ya Guatemala na El Salvador, wale ambao wanaona Siguanaba hufanya ishara ya msalaba juu yake au kuuma panga lao, wakati huo huo wakifukuza roho mbaya na hofu inayomshika mwathiriwa.

## Etymolojia 
Neno siguanaba au sihuanaba asili yake ni katika lugha za asili za Mesoamerica. Maneno anuwai yamependekezwa kama chanzo chake. Katika sehemu za Mexico Siguanaba inajulikana kama macihuatli, neno la Nahuatl ambalo linaweza kugawanywa kuwa vitu viwili; cihuatl (maana yake "mwanamke") na matlatl (maana yake "wavu"). Huyu "mwanamke-wavu" hujumuisha wazo la mfano la mwanamke anayewakamata wanaume katika wavu wake wa mfano wa kuvutia.

Vivyo hivyo, cigua au cegua, majina ya roho huko Honduras na Costa Rica, pia yana asili yao katika neno la Nahuatl cihuatl, linalomaanisha tu "mwanamke". Mwanahistoria wa Guatemala na mtaalam wa hadithi Adrián Recinos alitoa asili mbili zinazowezekana kwa neno siguanaba. Katika moja ya lugha 20+ za Guatemala, alidai ciguanaba ilimaanisha "mwanamke uchi" lakini alishindwa kutambua lugha halisi ya asili. Katika chanzo kingine alidai kwamba asili yake ni Nahuatl ciuanauac au ciguanauac, maana yake "suria".

## Marejeo 
Jamii:Hadithi
Jamii:Feminism and Folklore 2021 in Tanzania
Capua

thumb|Ramani ya Capua,Italia
'''''' ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini wenye wakazi 18,205 (2019).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Campania
Digrii

**Digrii** inaweza kumaanisha:

* kipimo cha nyuzi za maumbopembe katika jiometri au za themometa, halijoto au nyuzijoto
* shahada, iliyo hati ya kiwango cha elimu inayotolewa kwa mtu aliyeonyesha utaalamu wake kufuatana na masharti ya Chuo Kikuu fulani; mfano: Shahada ya awali (BA, BSc), uzamili (MA, MSc), uzamivu (daktari, PhD), profesa
Tortona

thumb|ramani ya mji
thumb|stendi ya treni katika mji

'''''' ni mji wa mkoa wa Piemonte, Italia Kaskazini wenye wakazi 27,248 (2019).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Piemonte
San Benedetto del Tronto

thumb|San Benedetto del Tronto,Marche
'''''' ni mji wa mkoa wa Marche, Italia ya Kati wenye wakazi 47,485 (2020).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Marche
Bakteriofagi

[thumb|Kielelezo cha kiatomu cha [bakteriofagi T4.]]
**Bakteriofagi** (pia **fagi** au **vilabakteria**) ni virusi zinazoambukiza na kujinakili ndani ya bakteria na arkea. Jina hilo linatokana na "bakteria" na neno la Kiyanuni φαγεῖν (fagein), yaani "kula". Bakteriofagi zimeundwa kwa protini ambazo zina jenomu ya ADN au ARN ndani yao, na zinaweza kuwa na miundo ama sahili ama changamano. Jenomu zao zinaweza kusimba jeni chache kama nne (k.m. MS2) au jeni nyingi kama mamia. Fagi hujinakili ndani ya bakteria kufuatia uingizaji wa jenomu zao kwenye sitoplazimu ya bakteria.

Bakteriofagi ni kati ya viumbe vya kawaida na anuwai sana katika tabakaviumbe. Bakteriofagi ni virusi za kila mahali zinazopatikana mahali popote bakteria walipo. Inakadiriwa kuna zaidi ya bakteriofagi 1031 kwenye sayari yetu, zaidi kuliko viumbe vingine vyote duniani kwa pamoja, hata pamoja na bakteria. Virusi ni viumbe vya kibiolojia vilivyo vingi kabisa katika safuwima ya maji ya bahari za dunia na sehemu kubwa ya pili ya biomasi baada ya prokarioti, ambapo hadi virioni 9*108 kwa ml zimepatikana kwenye mikeka ya vijiumbe kwenye uso wa maji, na hadi 70% ya bakteria wa baharini wanaweza kuambukizwa na fagi.

Fagi zimetumika tangu mwishoni mwa karne ya 20 kama njia mbadala ya viuavijasumu katika Umoja wa Kisovyeti wa zamani na Ulaya ya Kati na pia katika Ufaransa. Zinaonekana kama tiba inayowezekana dhidi ya aina nyingi za bakteria wenye kukinza dawa kadhaa (angalia tiba kwa fagi). Kwa upande mwingine, fagi za Inoviridae zimeonyeshwa kuimarisha bioutando zinazohusika na nimonia na uvimbe wa fibrosisi na kusitiri bakteria kutoka kwa dawa zilizokusudiwa kutokomeza magonjwa na hivyo kusababisha maambukizo yanayodumu.

## Bakteriofagi na usugu wa bakteria kwa dawa 
Usugu wa bakteria kutosikia dawa za kikemikali umekuwa wa kawaida na kusikika mara kwa mara siku hizi, mambo mengi husababisha usugu huu ikiwemo matumizi mabaya ya dawa. Baadhi ya bakteriofagi pia wamehusishwa na kubeba viini seli vya usugu kutoka kwa bakteria mmoja hadi mwingine. Usugu huu unahusihwa na jinsi bakteriofagi wanapomuingia bakteria na kumuingizia viini vinavyohusika na usugu.

Kwa namna nyingine bakteriophagi wanatumika kutibu magonjwa  ambayo yanasababishwa na bakteria sugu ambao hawasikii dawa za kikemikali.

## Tanbihi
Jamii:Virusi
Jamii:Tiba
Robati wa Chaise-Dieu

[300px|thumb|[Sanamu yake.]]
**Robati wa Chaise-Dieu** (pia: **wa Turlande**; Auvergne, Ufaransa, 1000 hivi - Chaise-Dieu, Ufaransa, 17 Aprili 1067) alikuwa mmonaki padri, maarufu kwa kuanzisha monasteri ya La Chaise Dieu wa shirika la Benedikto wa Nursia alipokuwa anaishi kwanza kama mkaapweke, na kwa juhudi zake kwa ajili ya fukara .

Pia alimpatia Mungu watu wengi kwa mahubiri na kwa mfano wa maisha yake.

Alitangazwa na Papa Klementi VI kuwa mtakatifu tarehe 19 Septemba 1531.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 17 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints SQPN

Jamii:Waliozaliwa 1000
Jamii:Waliofariki 1067
Jamii:wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Ermogene na Elpidi

**Ermogene na Elpidi** (karne ya 3 -  Melitene, Armenia ya kale, leo nchini Uturuki, mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa askari Wakristo wa Dola la Roma waliopata kuwa wafiadini.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Pusisi

**Pusisi** (alifariki nchini Uajemi, 341) ni kati ya Wakristo elfu kadhaa, waliouawa kwa sababu ya imani yao katika dhuluma ya mfalme Sabor II pamoja na Patriarki Simeoni.

Pusisi, afisa wa ikulu, alichomwa shingo kwa upanga siku ya Jumamosi Kuu kwa sababu ya kumtia moyo padri Anania asiasi Ukristo kama alivyoelekea kufanya.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Book of Saints, by the Monks of Ramsgate
*Our Sunday Visitor’s Encyclopedia of Saints

Jamii:Watakatifu wa Uajemi
Ursmari

**Ursmari** (Fontanelle, Aisne, leo nchini Ubelgiji, 27 Julai 644 hivi - Lobbes, Hainault, Ubelgiji, 18 Aprili 713 hivi) alikuwa mmisionari katika maeneo mbalimbali ya nchi yake, kwanza kama padri halafu kama askofu na abati wa Lobbes aliyeanzisha monasteri kadhaa kueneza kanuni ya Mt. Benedikto pamoja na imani ya Kikristo 
.

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Claude Demoulin, Aulne et son domaine, Landelies, Claude Demoulin, 1980.
* Gustave Boulmont, Les fastes de l'abbaye d'Aulne la riche de l'ordre de Cîteaux, Gand+Namur, Vanderpoorten+Delvaux, 1907. URL consultato il 21 giugno 2013.
* Joachim Vos, Lobbes. Son abbaye et son chapitre, Louvain, Ch.Peeters, 1865. (Tomo I, 446 pagine)
* Joachim Vos, Lobbes. Son abbaye et son chapitre, Louvain, Ch.Peeters, 1865. (Tomo II, 611 pagine)
* Alain Dierkens, Abbayes et chapitres entre Sambre et Meuse (VIIème – XIème siècle), Sigmaringen, Jan Thorbecke, 1985, ISBN 3-7995-7314-3.

## Viungo vya nje
*  Ursmer de Floyon
*  Le prieuré Saint-Erme dans l'Aisne

Jamii:Waliozaliwa 644

Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watawa waanzilishi
Antusa wa Konstantinopoli

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Antusa.]]
**Antusa wa Konstantinopoli** (pia: **Antusa Kijana**; Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 750 au 757 – 801 au 808) alikuwa binti Konstantino V, kaisari aliyekataza picha takatifu. 

Alipofariki, Antusa alijitosa kuhudumia maskini, kukomboa watumwa, kujenga makanisa na monasteri. Alipofariki hata pacha wake (Kaisari Leo VI) aliyetawala miaka 5, Antusa alikataa kuongoza dola kwa niaba ya mtoto wa Leo, Konstantino VI, akawa mmonaki kwa mikono ya Patriarki Tarasi.

Tangu zamani anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu bikira. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamonaki
Robati wa Molesme

[300px|right|[Sanamu yake iliyochongwa katika karne ya 16.]]
**Robati wa Molesme** (Troyes, Champagne, Ufaransa, 1028 - Molesme, Ufaransa, 17 Aprili 1111) alikuwa mmonaki, padri, abati na mwanzilishi wa monasteri mbalimbali wa shirika la Benedikto wa Nursia na vilevile kiongozi wa wakaapweke wengi. 

Katika juhudi zake kwa ajili ya maisha ya kimonaki manyofu na magumu zaidi, hatimaye alianzisha urekebisho muhimu wa Citeaux .

Alitangazwa na Papa Honori III kuwa mtakatifu mwaka 1222.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 17 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Raymond, Marcel, *Tre frati ribelli. Storia e avventura dei fondatori dei monaci bianchi*, San Paolo edizioni, 2006, ISBN 88-215-5693-X
* Van Damme, Jean-Baptiste, *I tre fondatori di Citeaux*, Edizioni Borla, 1991, ISBN 88-263-0785-7
* Tomaino, Maria Gemma, ''Roberto di Molesme e la fondazione di Cîteaux nelle principali fonti storiche dell'XI e del XII secolo e nella Vita s. Roberti (XIII secolo). Nel IX centenario della morte di s. Roberto (1111-2011)'', Firenze, Nerbini, 2014 (Quaestiones; 3), ISBN 978-88-6434-082-1

Jamii:Waliozaliwa 1028
Jamii:Waliofariki 1111
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasitoo
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Perfekto

**Perfekto** (alifariki Cordoba, Hispania, 18 Aprili 850) alikuwa padri wa Cordoba aliyefungwa na hatimaye kuuawa kwa upanga na Waislamu waliotawala nchi hiyo kwa sababu aliungama kwa imara hadharani imani yake ya Kikristo na kupinga mafundisho ya Kiislamu  .

Taarifa zake ziliandikwa na Eulogi wa Kordoba
.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*Tolan, John, *Medieval Christian Perceptions of Islam*, New York: Routledge, 2000. ISBN|0-8153-1426-4

## Viungo vya nje
*Entry for St. Perfectus in the Roman Martyrology 
*The Martyrs of Córdoba - Chapter 2 of "Christian Martyrs in Muslim Spain" by Kenneth Baxter Wolf 
*Santo Perfecto 

Jamii:Waliofariki 850
Jamii:Mapadri
Joji wa Antiokia

**Joji wa Antiokia** (alifariki uhamishoni, karne ya 9) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Antiokia wa Pisidia.

Alidhulumiwa na makaisari Konstantino V na Leo V wa Bizanti . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 8
Jamii:Waliofariki karne ya 9
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Atanasia wa Egina

thumb|Mt. Atanasia alivyochorwa.
**Atanasia wa Egina** (kisiwa cha Egina, Ugiriki, 790 hivi - Timia, Ugiriki, 14 Agosti, 860) alikuwa mwanamke mjane aliyeanzisha monasteri, lakini hatimaye akajifungia katika chumba karibu na kanisa akawa maarufu kwa kushika maadili na nidhamu ya kimonaki .

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints Index at SQPN a multimedia organization specializing in the production of audio and video programs faithful to the teachings of the Roman Catholic Church. Accessed August 2008.
*Holy Women of Byzantium: Ten Saints’ Lives in English Translation Edited by Elizabeth Mary Talbot, Published by Dumbarton Oaks Research Library and Collection, (1996) Washington, D.C.
*Saints' Lives Summaries University of Kentucky. Accessed August 2008.
*Santiebeati

Jamii:Waliozaliwa 790
Jamii:Waliofariki 860
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Kipimo

]]

**Kipimo** ni chochote ambacho kinatumika kukadiria uzito, urefu au ujazo wa kitu kadiri ya utamaduni fulani.
Tasnifu

**Tasnifu** (Kiingereza *thesis, dissertation*)  ni maandiko ya kitaaluma yanayochanganua mada maalumu kwa ajili ya kupata shahada ya juu. 

Hutolewa pale ambapo msomi analenga digrii ya kitaaluma akiwasilisha utafiti na matokeo yake.  

Katika miktadha mingine, neno "tasnifu" hutumiwa pia kwa kazi kubwa ya kimaandishi iliyo sehemu ya shahada ya awali au ya uzamili, lakini kwa kawaida hutumiwa kwa uzamivu. 

Ugumu au ubora wa utafiti unaohitajika kwa tasnifu inaweza kutofautiana na nchi, chuo kikuu, au somo.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*  on Wikibooks
* Networked Digital Library of Theses and Dissertations on NDLTD
* Ethos Database  Database of UK Doctoral Theses on the British Library

Jamii:Elimu
Yohane Isauro

**Yohane Isauro** (alifariki karne ya 9) alikuwa mmonaki wa Ugiriki, mwanafunzi wa Gregori wa Dekapoli, aliyedhulumiwa na kaisari Leo V wa Bizanti kwa sababu ya kutetea kwa nguvu zote heshima kwa picha takatifu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 9
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Lugha za Kihindi-Kiirani

300px|thumb|Lugha za Kihindi-Kiulaya; buluu: maeneo ya lugha za Kihindi-Kiirani
**Lugha za Kihindi-Kiirani** ni kundi kubwa zaidi katika familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Zinajumuisha lugha za Kihindi-Kiarya na lugha za Kiirani (Irani). Zinazungumzwa zaidi kwenye Bara Hindi na Nyanda za Juu za Iran. Hapo zamani zilitumiwa pia katika Asia ya Kati, mashariki mwa Bahari ya Kaspi .

## Lugha za Kihindi-Kiarya 
Kuna karibu lugha 221 za Kihindi-Kiarya *(Kiing. Indic)*, zenye jumla ya wasemaji zaidi ya milioni 800.

* Kibengali (lugha rasmi nchini Bangladesh; lugha rasmi ya jimbo la Bengala Magharibi nchini Uhindi)
* Kimarathi (lugha rasmi ya jimbo la nchini Uhindi)
* Kihindustani (kwa umbo la Kiurdu: lugha rasmi nchini Pakistan; lugha rasmi ya kieneo nchini Uhindi pamoja na Kihindi, aina nyingine ya Kihindustani)

## Lugha za Kiirani (Kiajemi) 
Kuna karibu lugha 86 za Kiirani, zenye wasemaji kati ya milioni 150 hadi 200.

* Kiajemi (lugha rasmi nchini Iran; pia rasmi kwa jina la *Dari* nchini Afghanistan na kama *Kitajiki* huko Tajikistan)
* Kipashto (lugha rasmi nchini Afghanistan)
* Kikurdi (lugha rasmi katika eneo la Kurdistan nchini Iraq)

## Kinuristani, Kibangani, na Kibadeshi 
Wasomi wengine huchukulia lugha za Kinuristani na Kibangani kama sehemu ya kikundi kidogo cha Kihindi-Kiarya, lakini wengine wanazichukulia kama vikundi viwili tofauti vya Kihindi-Kiirani. Lugha ya Kibadeshi pia ni lugha ya Kihindi-Kiirani isiyopangwa bado kimakundi.

## Vyanzo 
* 
* 

Jamii:Lugha za Kihindi-Kiirani
The Penthouse: War in Life

**The Penthouse: War in Life** (kwa Kikorea: 펜트하우스; RR: *Penteuhauseu*) ni safu ya runinga ya Korea Kusini inayoangazia Lee Ji-ah, Kim So-yeon, Eugene, Um Ki-joon, Yoon Jong-hoon, na Park Eun-seok. Ilionyeshwa kwenye SBS TV mnamo Oktoba 26, 2020.

Jamii:Filamu za Korea Kusini
Jamii:Filamu za 2020
Boys Over Flowers

**Boys Over Flowers** (kwa Kikorea: 꽃보다 남자; RR: *Kkotboda Namja*) ni safu ya runinga ya Korea Kusini ya 2009 ambayo inategemea safu ya manga ya Kijapani ya shōjo *Hana Yori Dango* (花より男子) iliyoandikwa na Yoko Kamio. 

Mfululizo huo ni juu ya msichana wa darasa la kufanya kazi ambaye anachanganyikiwa katika maisha ya kikundi cha vijana matajiri katika shule yake ya upili. 

Ilipata viwango vya juu vya watazamaji huko Korea Kusini na umaarufu kote Asia. Ikiigiza Ku Hye-sun, Lee Min-ho, Kim Hyun-joong, Kim Bum, Kim Joon na Kim So-eun, ilitangaza kwa vipindi 25 kwenye KBS2 kutoka Januari 5 hadi Machi 31, 2009.

Jamii:Filamu za Korea Kusini
Jamii:Filamu za 2009
Crash Landing on You

**Crash Landing on You** (kwa Kikorea: 사랑의 불시착; RR: *Sarang-ui Bulsichak*) ni safu ya runinga ya Korea Kusini ya 2019-2020 iliyoandikwa na Park Ji-eun, iliyoongozwa na Lee Jeong-hyo na nyota wa Hyun Bin, Son Ye-jin, Kim Jung-hyun na Seo Ji-hye. 

Ni juu ya mrithi wa kiti cha bikira wa Korea Kusini ambaye, wakati akisafiri kwa parachuti huko Seoul, Korea Kusini, amevamiwa na dhoruba ya ghafla, anaanguka katika sehemu ya Korea Kaskazini ya DMZ, na hukutana na nahodha katika Jeshi la Wananchi la Korea. Kwa muda, wanapendana, licha ya mgawanyiko na mzozo kati ya nchi zao.

Mfululizo huo ulirushwa kwenye SBS huko Korea Kusini na kwenye Netflix ulimwenguni kote kutoka Desemba 14, 2019, hadi Februari 16, 2020. Ni mchezo wa kuigiza wa kiwango cha juu zaidi cha tvN na mchezo wa tatu wa kiwango cha juu kabisa cha TV ya Korea Kusini katika historia ya runinga ya kebo.

Jamii:Filamu za Korea Kusini
Jamii:Filamu za 2019
Kebedech Tekleab

**Kebedech Tekleab** (kuzaliwa 1958) ni mchoraji, mchongaji wa sanamu na mshairi kutoka Ethiopia. 

Tekleab alihudhuria shule ya sanaa iliyopo Addis Ababa alishiriki kwenye mapinduzi ya mwishoni mwa miaka ya 1970. Alikimbia Ethiopia,  alishiriki kwenye vita ya nchi na Somalia,  Alifungwa kwenye kambi ya kazi ngumu kwa muda uliokaribia muongo mmoja.  Aliachiliwa huru mwaka 1989 na akaenda kuungana na familia yake iliyopo Marekani, alipata shahada ya sanaa mwaka 1992 na Shahada ya Uzamili mwaka 1995 kutoka chuo cha Howard.  Alitoa kazi yake "Mfululizo wa Adhabu" kama sehemu ya tasnifu yake "*Humanity In Descent: Visual Images Of Human Suffering*".

Tekleab amefundisha SCAD ambacho ni chuo cha Sanaa na Ubunifu kilichopo Savannah, Georgia na chuo cha Howard kilichopo jiji la New york.  Hivi sasa anafundisha chuo cha Jiji la New York (The City University of New York)  kilichopo New York. 

Mwaka 2001, Tekleab alifanya kazi na Alexander Boghossian kwenye tamasha lililoitwa "Nexus" kwa ajikinya ukuta wa uwakilishi katika balozi ya Ethiopia iliyopo Washington D.C. The work is an aluminum relief sculpture (365 x 1585&nbsp;cm) mounted on the granite wall of the embassy. *Nexus* inajumuisha mapambo ya motif, chati na alama kutoka mila za kidini za Ethiopia ikiwa ni pamoja na Ukristo,  Uyahudi, Uislamu pamoja na mila zingne za kiasili, ikijumlisha hati zenye alama na fomu zinazowakilisha vyombo vya muziki vyombo vya matumizi na mimea na wanyama wa kikanda.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Jamii:Wasanii wa Ethiopia
Myfanwy Bekker

**Myfanwy Bekker-Balajadia** ni msanii na mwalimu wa sanaa wa Afrika Kusini. Kazi yake inaonyeshwa kwenye nyumba za sanaa na nyumba za maonyesho ulimwenguni. Pia hukusanywa na vyombo vya kibinafsi na vya ushirika, na anaendelea katika tume za kibinafsi na nyumba za kuuza. Alizaliwa katika familia kubwa na isiyo na kifani ya Afrika Kusini ambapo walichunguza usemi wa kibinafsi kila jioni. Alihudhuria Shule ya Upili ya Wasichana ya Pretoria na *Pretoria Technikon* ambapo alipokea diploma ya sanaa nzuri na kuu katika uchoraji. Akiwa *Pretoria Technikon*, alikuwa na ushirika na *Richard Adams*, *Walter Battis*, *Esias Bosch*, *Sammy Lieberman* na *Gunter van der Reis*.

Alianza kozi ya teknolojia ya sanaa za kauri baada ya chuo kikuu, na kufundisha sanaa za kauri. Alifanya kazi pia katika P.A.C.T. ukumbi wa michezo wa Afrika Kusini kama mchoraji. Alikuwa msimamizi wa studio ya *Richard Adams* Shule ya sanaa za kauri na alifundisha kuchora maisha katika Chuo Kikuu cha Pretoria katika masomo ya Usanifu.

Alisoma na kushawishiwa na sanaa kupitia kusafiri. Amefanya kazi chini ya *Vladimir Tarachenhof* katika *Shelisheli*. Alihamia Amerika mnamo 1976 na ameishi na kufundisha huko New Mexico, Texas na California. Amepata kutambuliwa kote Afrika na Amerika. Anaendelea kuhamasisha na kufundisha wasanii nchini Afrika Kusini. Ameonyeshwa katika nyumba za sanaa kote Amerika na anawakilishwa katika makusanyo mengi ya Makampuni ya kibinafsi. Tangu mwaka 1993 *Bekker* amejikita kwenye kamisheni, kabuni nafasi na maonyesho ya hisani. Anaendeleza peke yake, maonyesho ya kikundi na kazi iliyochapisha.

Ameolewa na Kenji Balajadia.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Julia Rosa Clark

thumbnail|right|200px|Julia Rosa mwaka 2015

**Julia Rosa Clark** (alizaliwa Cape Town, 1975) ni msanii na muelimishaji wa Afrika Kusini  Anajulikana zaidi kwa aina yake ya sanaa za rangi za picha ya makaratasi

## Maisha ya Awali na Elimu 
Clark ni mhitimu wa shahada ya Sanaa ya Urembo katika chuo kikuu cha  University of Cape Town mwaka  2004.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Ambra Gambale

**Ambra Gambale** ni msanii na mbunifu wa samani wa Afrika Kusini. Mafuvu yake ya kichwa yaliyotengenezwa na mafuvu ya wanyama,  chuma na madini zimekua zikioneshwa na kuuzwa katika jiji la London , katika maeneo ya *Notting hill* na *Dover street*, Mayfair. Samani zake zinatengenezwa kwa mikono na zinatengenezwa kwa kutumia dhahabu na almasi.  Wanunuzi wake ni pamoja na mshindi wa Pulitzer Lauren Beukes. 

Sanaa yake ya fuvu la mamba la shaba iliyotengenezwa kwa almasi ilionekana kwenye jarida la *Vogue ya Brazil* na ilikua na thamani ya Euro milioni moja. Fuvu hili la kichwa pamoja na samani zake ziliuzwa Wolf & Badger pale Mayfair na Merchants wa Long, Cape town.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Tony Gum

**Tony Gum** (alizaliwa mwaka 1995) ni mpiga picha wa Afrika ya Kusini.
 
Gum alizaliwa Kwa Langa eneo iliyopo Cape Town katika jimbo la huba ya magharibi.
 
Alianza kazi yake ya upigaji picha kwa kujipiga picha mwenyewe na kuchapisha katika mtandao wa Instagram.
 
Kutokana na Juhudi zake upigaji picha ukawa kazi yake katika Sanaa.

Alitunukiwa tuzo ya Miami Beach Pulse mwaka 2017. 

Kazi yake imebezi kwenye sanaa, upigaji picha, muziki na Maisha kwa ujumla. Vivutio vikubwa kwa Tony walikuwa wapiga picha wa Afrika, Malick Sidibe na Zanele Muholi, vilevile na mwandishi wa riwaya wa Nigeria, Chimamande Adiche Ngozi. Kazi ya Tony kama msanii ulianza pale alipotambulishwa na  Christopher Moller, mkurugenzi wa maonyesho ya Christopher Moller, kupitia kwa  Ashraf Jamal,  aliyekuwa mhadhiri wa Tony na gwiji wa Sanaa wa Afrika ya Kusini .Jumba la Maonyesho ya Christopher Moller ilianza kumwakilisha Tony Gum tangu mwezi Agosti 2015.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Auriol Batten

* E.Mey.]]
**Auriol Ursula Luyt Batten** (née Taylor) (Pietermaritzburg, 2 Machi 1918 - Uingereza ya mashariki, 2 Juni 2015) alikuwa akijihusisha na mambo ya mimea Afrika Kusini

Auriol Batten alipata shahada yake ya masuala ya mimea katika Chuo kikuu cha Natal ndani ya *Pietermaritzburg* pia alisoma Sanaa katika Chuo cha Sanaa cha Durban. Aliolewa Uingereza mwashariki na kujihusisha zaidi na uchoraji wa Mauwa.

## Tuzo 
Auriol Batten alitunukiwa tuzo ya dhahabu kutoka *Royal Horticultural Society* kutokana na uchoraji wake wa *Maua ya Afrika ya kusini*,lakini pia alipata tuzo ya heshima kutoka Chuo kikuuu cha Rhodes.  Mimea imepewa majina kutokana na heshima yake, *Lachenalia aurioliae*, *Albuca batteniana*, *Polycarena batteniana* na *Diascia batteniana''. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Sethembile Msezane

**Sethembile Msezane** (amezaliwa KwaZulu-Natal) ni msanii, mshereheshaji na muongeaji wa Afrika ya Kusini anayetambulika zaidi kutokana na kazi za sanaa. 

Msezane anatumia ujuzi wake katika fani mbalimbali zinazojumuisha upigaji picha, filamu, uchongaji sanamu na uchoraji kuweka bayana masuala ya kidini, kisiasa na ujuzi wa Kiafrika. Kazi za Msezane zipo katika makumbusho ya Afrika Kusini pamoja na dunia nzima na ameshinda tuzo nyingi. 

Msezane ni mwanachama wa ‘’iQhiya Collective’’, mtandao wa wanawake Weusi ambao ni wasanii kutoka Cape Town, Johannesburg na kwingineko Afrika Kusini.

## Elimu na kazi 
Japokuwa ni mzawa wa Kwazulu-Natal, Msezane alikulia Johannesburg. Baadaye alihamia Cape Town, ambako alijiunga na chuo kikuu cha ‘’Michaelis School of Fine Art’’ kusoma shahada ya sanaa mwaka 2012 kisa shahada ya uzamili mwaka 2017. Maonyesho ya Msezane yanalenga ukosekanaji wa wanawake katika siasa na mandhari ya historia nchini Afrika Kusini. Kupitia maonyesho yake, anaelezea ni kwa namna gani wanawake wamekua wakizuiwa na jamii katika jitihada zao, mavazi na kufanya utambuzi kwa kutumia mwili wake kama sanamu kwa kuvaa kama kiashiria kwenye mavazi kukazia umuhimu wwake, uwepo na uhusika katika sehemu za wazi.

Kazi za Msezane zimetambulika kwa kiasi kikubwa ulimwenguni kwote na katika makumbusho ya Afrika Kusini ikiwemo ‘’Iziko South African National Gallery’’, ‘’Zeitz Museum of Contemporary Art Africa’’ na ‘’University of South Africa’’.

Kazi yake, "Chapungu-the Day Rhodes Fell" (2015) ilionyeshwa wakati wa maandamano ya ‘’Rhodes Must’’, wakati huo sanamu ya John Cecil Rhode iliyopo Chuo kikuu cha Cape Town ilikua ikiodolewa. Msezane alisimama kama sanamu mtu kwa muda wa masaa katika maonyesho ya kutaka kuchukua nafasi ya sanamu ya Rhodes. Msezane amekua akitumia siku za mapumziko nchini Afrika Kusini kutumbuiza na kuelezea juu ya masuala yanayo athiri vijana wa sasa, hii ilikua ni kama sehemu ya maonyesho yake ya "Public Holiday 2014-2015" 

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Marriane Fannin

**Marianne** au **Edda Fannin** (2 Machi 1845 – 18 Novemba 1938) alikuwa msanii wa mimea kutoka Ireland, anafahamika kwa kazi yake ya uchoraji wa mimea ya Afrika Kusini. Alichukuliwa kama msanii nguzo wa usanii wa mimea Afrika kusini wa wakati wake.

## Maisha
Marianne Edwardine Fannin alizaliwa Dublin, akiwa mtoto wa Thomas and Ellen Fannin. Alipokuwa na umri wa miezi michache, familia yake ilihamia Afrika Kusini kutokea Dublin. Awali waliishi katika rasi Capetown. 

Fannin aliolewa na mchungaji Eustace Wilberforce Jacob mwaka 1869. Wenza hao walisafiri hadi Uingereza mwaka 1871, ambapo Jacob alifariki muda mfupi baada ya kufika. Fannin alibaki Uingereza kwa muda akisomea muziki na uchoraji. Alirejea Afrika Kusini mwaka 1875. 

Kutokea 1878, aliishi Afrika Kusini, Transavaal na kuolewa na mchungaji Alfred Roberts mnamo 1879 aliyekutana naye kupitia hafla ya kanisa. Robert aliendelea na kuwa shemasi wa Anglikana dayosisi ya Pretoria. Wenza hao waliishi Potchefstroom kutokea 1881 mpaka 1896, ambapo walijaliwa wavulana wawili. Fannin  alikwua muasisi wa Shule ya wasichana ya St. Mary's Diocesan School for Girls, Pretoria na Robert alihudumu kama mwalimu mkuu wa shule ya wavulana St Birinus's. 

Mnamo mwaka 1881, wakati wa uvamizi Pretoria, Fannin alirudi kwenye makazi ya familia yaliyoko Natal. Fannin alifariki tarehe 18 Novemba 1938, akiwa kati ya Heidelberg, Gauteng au akiwa Muckleneuk, Pretoria.

## Kazi ya sanaa
Fannin alikua msanii wa kujifunza mwenyew. Alitiwa moyo na kaka yake mkubwa, George Fox Fannin mtaalamu hodari wa mimea aliyesomea mimea asili ya Afrika Kusini Dhamira zao zilikua juu ya Orchidaceae|orchids na Asclepiadoideae (milkweeds). Dhamira hii ilipelekea Fannin kuchora mimea ambayo George alikusanya na kuituma michoro hiyo kwa William Henry Harvey akiwa Trinity College, Dublin. Harvey alivutiwa sana na michoro ile na kulipa Orchid jina lake kwa heshima yake kama mgunduzi wake. Mpaka 1869, Fannin alichora albamu ikionyesha maua ya Natal. Mnamk 1878 Fannin alikua mwanachama wa chama kanisa kilichoongozwa na Askofu Henry Bousfield, nabwakati wa safari yao kutokea Durban kwenda  Pretoria  Fannin alichora michoro mfano wa mazingira waliyopita. Wakati akiishi Transvaal, Fannin alichora maua pori na na mandhari.Michoro yake imehifadhiwa na shule ya mimea ya Trinity College, Dublin. Michoro yake ya mandhari imehifadhiwa katika makusanyo binafsi ya picha Afrika Kusini.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1845
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Allan Fakir

**Allan Fakir** (kwa Sindhi: علڻ فقيرُ, kwa Kiurdu: علن فقیر; 1932 - 4 Julai 2000)  alikuwa mwimbaji wa Pakistan. Mmoja wa waonyeshaji wakuu wa muziki wa Sufi nchini Pakistan. Alifahamika haswa kwa mtindo wake wa kufurahisha wa utendaji, uliowekwa na maneno matupu ya ibada na uimbaji wa densi ya Sufi.

## Maisha ya awali 
Allan Fakir alizaliwa mnamo 1932 katika kijiji cha kale cha Aamari katika Wilaya ya Jamshoro, Sindh. Mama yake Allan alifariki mara tu baada ya kujifungua. Wakati wa utoto wake Allan aliishi huko Manjhand, mji kati ya Sehwan na Hyderabad, Sindh.

Alikuwa wa kabila la Mangrasi, Wamanganari wanaaminika kuleta furaha na wanakaribishwa na watu kwenye hafla za sherehe kwa zawadi yao ya wimbo. Kulingana na mila ya tabaka hili, baba yake Allan Fakir alikuwa akipiga ngoma na kuimba nyimbo za kitamaduni kwenye harusi na kaka za Faqir bado wanafanya kazi hiyo hiyo.

Fakir ni neno la Kiarabu, na linamaanisha Sufi au fumbo. Kwa hivyo kwa maana halisi ya neno, 'Fakir' ni mtu anayeishi maisha ya kujitegemea yaliyotambuliwa na uchaji, kujiepusha na mahitaji ya mali, na kuridhika na rasilimali zilizopo. Haipaswi kuchanganyikiwa na utumiaji duni wa neno lile lile linalomaanisha ombaomba, katika lugha za kienyeji Sindhi na Kiurdu.

Alipokuwa kijana tu, Allan alikua na tabia ya kuimba nyimbo za huzuni, ambazo hazikupendwa na baba yake. Alinyimwa upendo wa mama, aliondoka nyumbani na kwenda kutafuta mtu ambaye angeweza kuchukua nafasi ya upendo huo. Alifika kwenye kaburi la Shah Abdul Latif Bhitai huko Bhit Shah, ambapo alianza kuishi. Hapo awali alifundishwa uimbaji na baba yake.

Kumbukumbu ya Allan ilikuwa kali, ingawa, hakuweza kusoma na kuandika. Aliguswa sana kusikia "Latifi Raag" ya jadi kila usiku. Alitiwa moyo na Faqir Zawar Qurban Ali Lanjwani na Moolchand Maharaj, Allan Fakir alianza kuimba mashairi ya Bhitai kwenye kaburi na mwishowe alitumia miaka ishirini ijayo huko, hadi alipokutana na Mumtaz Mirza ambaye alimtambulisha kwa Shirika la Televisheni la Pakistan huko Hyderabad, Sindh na kumsaidia kujifunza matamshi sahihi ya mashairi ya Bhitai.

## Heshima na tuzo 
Kwa kuthamini huduma zake kwa tamaduni ya watu, alipewa kazi na nyumba ndogo katika Taasisi ya Sindhology.

Allan Fakir alipokea tuzo zifuatazo:

* Tuzo ya Rais ya Utendaji mnamo 1980
* Tuzo ya Bukhari mnamo 1984
* Tuzo ya Shahbaz mnamo 1987
* Tuzo ya Shah Latif mnamo 1992
* Tuzo ya Kandhkot mnamo 1993

## Kifo 
Allan Faqir alifariki tarehe 4 Julai 2000, katika Hospitali ya Kitaifa ya Liaquat, Karachi. Alifariki baada ya kupata mshtuko wa kupooza. Aliacha mke, wana wa kiume 3 na binti 2.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* OPF Almanac. Profaili ya Allan Fakir katika tovuti ya Overseas Pakistanis Foundation, Iliwekwa mnamo 09 Aprili 2021
Jamii:Waliofariki 2000
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Wanamuziki wa Pakistan
Jamii:Feminism and Folklore 2021 in Tanzania
Frances Goodman

**Frances Goodman** (alizaliwa 1975) ni mwanamke msanii wa Afrika Kusini ambaye kwa sasa anaishi Johannesburg. Kazi zake zinatumia sana misumari ya akriliki na vifaa visivyofunuliwa na "anavutiwa sana na uhusiano kati ya uke, gharama na maigizo" 

## Elimu
Kwanzia 1994-1997, Goodman amefanya kazi kwenye chuo kikuu cha Witwatersrand mjini Johannesburg akiwa na shahada ya Sanaa .Baadae akaamia mjini London kusoma Goldsmiths Collage mwaka 1999, akapokea shahada ya udhamini kwenye Sanaa mnmo mwaka 2000. Baada ya hapo akahudumia kama mshindi kwenye taasisi ya juu Zaidi ya Sanaa huko Antwerp,Belgium kwanzia mwaka 2001 mpaka2003. 

## Maonesho na Tuzo
Goodman amekua kwenye maonesho makubwa kwanzia 2002, akiwa peke yake na pia na maonesho ya makundi akionesha Ulaya, Amerika ya Kusini, na Afrika.  In 2012, she was a resident at the International Studio & Curatorial Program in New York City. In 2012, she was a resident at the International Studio & Curatorial Program in New York City.

## Kazi
Goodman mara nyingi hutumia kope bandia, kucha bandia, hereni za lulu bandia na vingine kawaida ‘’kama mwanamke’’ nyenzo za kutengeneza sanamu zake na mitambo yake,akiangalia tamaa za kila siku na tabia za juujuu[kama ukali kwenye mikusanyiko ya ndoa na uzuri]. “Wanawake mara nyingi huombwa kufanya chaguzi zakuwashawishi kuhusiana na miili yetu’’ anasema Goodman. ‘’Kucha bandia na kope bandia,huenda kinyume na hiko.Una uwezo wakuwa wagharama,kuwa mtu mwingine kabisa,hauwi mfano wa jinsi mwanamke anavotakiwa kuwa.Unakuwa kinyume’’

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Artist's website 
* Article in *Hi-Fructose Magazine*
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini 
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini