open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Historia ya Armenia

**Historia ya Armenia** inahusu eneo ambalo leo linaunda Jamhuri ya Armenia.

Armenia ni kati ya mataifa ya kale kabisa duniani, ingawa eneo lake limebadilika sana na lile la sasa ni sehemu ndogo tu ya maeneo yaliyokuwa ya Armenia katika karne na milenia zilizopita.

Armenia ilikuwa nchi ya kwanza kupokea Ukristo kama dini rasmi ya kitaifa mnamo mwaka 301. Hadi leo zaidi ya 93% za Waarmenia ni Wakristo wa Kanisa la kitaifa ambalo ni mojawapo kati ya Makanisa ya Kiorthodoksi ya Mashariki.

Jambo hilo lilichangia sana mateso yaliyowapata kutoka kwa majirani ambao wengi wao ni Waislamu, hasa Waturuki waliotawala kwa karne nyingi maeneo makubwa ya Dola la Osmani hadi Afrika na Ulaya.

Kilele chake kilikuwa maangamizi ya Waarmenia wakati wa vita vya kwanza vya dunia, ambapo waliuawa zaidi ya milioni moja.

Armenia ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti tangu 1920 hadi ilipopata uhuru wake tena mwaka 1991. 

Kuna fitina na nchi jirani ya Azerbaijan kuhusu eneo la Nagorno-Karabakh linalokaliwa na Waarmenia lakini ni sehemu ya Azerbaijan kisiasa. Mipaka hii ni urithi wa zamani za Umoja wa Kisovyeti. Palikuwa na vita kati ya nchi hizo mbili. Hali halisi Armenia inatawala eneo hili ingawa Nagorno Karabakh ilijitangaza kuwa jamhuri ya kujitegemea isiyokubaliwa na umma wa kimataifa.

Jamii:Historia ya Armenia
Jamii:Historia ya Ulaya
Jamii:Historia ya Asia
Emma Morano

alt=Emma morano|thumb|Emma Morano.
**Emma Martina Luigia Morano** (29 Novemba 1899 - 15 Aprili 2017) alikuwa mwanamke wa Italia ambaye, kwa kifo chake akiwa na umri wa miaka 117 na siku 137, alikuwa wa saba kati ya watu walioishi miaka mingi zaidi duniani ambao umri wao ulikuwa umehakikishiwa, na mtu aliyeishi wa mwisho amehakikishiwa kuwa amezaliwa katika miaka ya 1800. 

Yeye anaendelea kuwa mtu wa kale wa Italia milele na mtu wa pili wa Ulaya nyuma ya mwanamke wa Ufaransa Jeanne Calment.

Rekodi za Dunia za Guinness ilithibitisha kwamba Emma Morano wa Verbania, Italia, sasa ni mtu aliyeishi zaidi kuliko mtu yeyote duniani akiwa na umri wa miaka 117 na siku 137 na kumfanya awe mtu pekee ambaye maisha yake yamegusa karne tatu.

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Wanawake wa Italia
Siagi ya karanga

thumb|Siagi ya karanga.
**Siagi ya karanga** ni chakula chenye umbo la malai ambayo inatengenezwa kwa kutumia karanga zilizokaangwa. 

Karanga zinasafishwa baada ya kukaangwa halafu zinasagwa. Wakati wa kusaga mafuta yaliyopo ndani yake yanatoka; kama hamna ya kutosha, mafuta huongezwa na yote inakorogwa hadi kufikia hali ya malai laini. Tokeo lake linafanana kiasi na siagi na pia inaweza kuliwa kama siagi, mfano: kwa kupakwa juu ya mkate. Hivyo jina "siagi ya karanga" limetokea ingawa malai hii haina uhusiano wa kweli na siagi inayotengenezwa kutokana na maziwa ya wanyama ilhali "siagi ya karanga" inatokana na mimea pekee.

Siagi ya karanga inaweza kukaa muda mrefu bila ya kuharibika au kuchacha pasipo kuongezewa kemikali yoyote ndani yake. Viungo vinavyohusika katika kutengeneza siagi hii ni karanga, chumvi, mafuta ya kupikia na sukari.

Inaongeza protini mwilini na huleta ladha tamu katika chakula. 

Hivyo siagi hii hutumika kwenye mapishi: unaweza kuiweka katika nyama,kande, mboga za majani na hata kupaka juu ya mkate.

## Viungo vya nje
*Peanut Butter (tovuti ya madehow.com, iliangaliwa Februari 2018)
*How to make the perfect peanut butter, gazeti la Uingereza The Guardian, 22 Oktoba 2015

Jamii:Chakula
Balozi

[250px|thumb|Balozi Chokala kutoka [Tanzania akikabidhi barua rasmi ya kutambulishwa kwa rais wa Urusi Vladimir Putin.]]
**Balozi** ni mwakilishi rasmi wa serikali ya nchi yake katika nchi nyingine. Anatumwa huko na wizara ya mambo ya nje akitazamwa kama mwakilishi wa mkuu wa nchi inayomtuma. 

Kwa kawaida anaongoza ofisi ya ubalozi ambako anasaidiwa na wanadiplomasia wengine wanaotumwa katika utaratibu wa diplomasia.

Nchi zinazopokea ubalozi zinakubali pia kinga ya kidiplomasia inayomaanisha ya kwamba balozi na wanadiplomasia wenzake hawawezi kukamatwa wala kuadhibiwa katika nchi wanapotumwa kwa kosa lolote. Vilevile majengo ya ubalozi hutazamwa kama ardhi ya nchi nyingine ambako polisi ya nchi ulipo haiwezi kuingia. Mzigo wake haiwezi kufunguliwa na maafisa wa forodha au polisi katika nchi alikotumwa. Utaratibu huu ulikubaliwa katika Mkataba wa Vienna juu ya Mahusiano ya Kidiplomasia wa 1961. 

Balozi mpya anatumwa na barua rasmi kutoka wizara yake akikubaliwa na nchi anapohudumia. Nchi inayompokea inaweza kumwambia pia aondoke tena. 

Balozi hutumwa kwenda nchi nyingine kwa miaka kadhaa akirudi baadaye katika nchi yake ambako anaweza kuendelea kufanya kazi ndani ya wizara au kutumwa tena kwa nchi nyingine.

## Tazama pia
*Mwanadiplomasia

Jamii:Diplomasia
Jamii:Serikali
Jamii:Sheria
Ligi Kuu Uingereza (EPL)

thumb|Nembo ya Ligi kuu ya uingereza
**Ligi Kuu ya Uingereza** ni ligi ya soka daraja la kwanza nchini Uingereza. Ikihusisha vilabu ishirini. Kwa kawaida ligi huanza mwezi Agosti hadi Mei na kila timu kucheza mechi 38 jumla ya mechi zote za ugenini na nyumbani.

Ligi Kuu Uingereza iliundwa kama Ligi Kuu ya FA mnamo 20 Februari 1992 kufuatia uamuzi wa klabu katika Idara ya Kwanza ya Ligi ya Soka ya Uingereza ilianzishwa mwaka 1888. Mpango huo ulikua na thamani ya £ bilioni 3.1. Ligi Kuu Uingereza inazalisha zaidi ya € bilioni 2.2 kwa mwaka katika televisheni za ndani na za kimataifa. Mwaka 2014-2015 timu ziligawana mapato yenye thamani ya £ 1,600,000. Na baadae kuongezeka kwa kasi hadi £ 2,400,000 mwaka 2016-2017.

Ligi Kuu Uingereza ni ligi inayopendwa na watu wengi zaidi duniani kwa maana ina ushindani mkubwa, inatangaza katika maeneo 212 kwa nyumba milioni 643 na watazamaji wa televisheni wenye uwezo wa watu bilioni 4.7. Katika msimu wa 2014-15, wastani wa mechi ya Ligi Kuu ya Ligi ilifikia 36,000,juu ya ligi ya soka yoyote ya kitaaluma nyuma ya 43,500 ya Bundesliga. Vilabu arobaini na tisa wamepigana tangu kuanzishwa kwa Ligi Kuu ya mwaka 1992. Timu sita wameshinda cheo: Manchester United (13), Chelsea (5), Arsenal (3), Manchester City (2), Blackburn Rovers (1) na Leicester City (1).

## Viungo vya nje 
*       
* 

Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Uingereza
Osborne 1

alt=Osborne 1|thumb|Osborne 1
**Osborne 1** ilikuwa kompyuta ya kwanza inayoweza kubebeka iliyofanikiwa kimauzo, iliyotolewa 3 Aprili 1981 na kampuni ya *Osborne Computer Corporation*. Ilikuwa na uzito wa kilo 10.7, iligharimu kiasi cha fedha cha dola za kimarekani 1,975, ilichukua umeme moja kwa moja kutoka kwenye soketi, haikuwa na betri ya kutunza umeme.

Kompyuta imetolewa na kifungu kikuu cha programu ambacho kilikuwa sawa na thamani ya mashine yenyewe, Hii iliigwa na wauzaji wengine wa kompyuta ya *CP / M* wakati huo.

Washindani kama vile Kaypro II ambao walitumia viendeshi viwili vya upande "ambavyo vinaweza kushika maonyesho kamili ya 80 × 25 kwa haraka.

Jamii:Kompyuta
Historia ya Andorra

**Historia ya Andorra** inahusu eneo la nchi hiyo ndogo ya milimani kati ya Ufaransa na Hispania. 

Asili ya Andorra kama nchi ya pekee ni katika karne ya 12. Bonde la Andorra lilikuwa chini ya mtemi wa Urgell. Wakati ule hapakuwa bado na himaya moja kwa Hispania nzima. Historia ingeendelea kama kawaida, leo hii Andorra ingekuwa tu sehemu ya wilaya ndani ya Hispania. Lakini katika karne ya 11 palitokea ugomvi kati ya mtemi wa Urgell na jirani yake. Majirani walipatana ya kwamba watatawala bonde kwa pamoja. 

Baadaye eneo la jirani liliingizwa katika ufalme wa Ufaransa na haki za kuwa mtemi mshiriki zilirithiwa na mfalme wa Ufaransa. Haki za mtemi wa Urgell zilirithiwa na askofu wa Urgell. Katika mwendo wa historia wafalme wa Ufaransa walipotea, hivyo rais wa jamhuri ya Ufaransa alirithi haki za utawala kama mtemi wa kushirikiana. Cheo cha askofu wa Urgell kimeendelea hadi wakati huu. 

Miaka yote ya nyuma Andorra ilikuwa bonde maskini tu bila barabara nzuri, hivyo wala Hispania wala Ufaransa ziliona umuhimu wa kujitahidi ili kupata utawala kamili juu yake. 

Katika hali hii Andorra imefika katika karne ya 21, ila tu mawasiliano ya kisasa yameondoa upweke na utalii umetajirisha nchi na wakazi wake. 

Tarehe 14 Machi 1993 Andorra ilipata katiba iliyoifanya kuwa nchi huru ya kujitegemea kabisa. Nafasi ya watemi wa pamoja ni ya heshima tu, na utawala halisi umo mikononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge. 

Tangu mwaka 1993 Andorra ni nchi mwanachama wa Umoja wa Mataifa.

## Viungo vya nje
*Geography and History of the Principality of Andorra
*History of Andorra: Primary Documents
*Background Note: Andorra
*Rulers of Andorra

Jamii:Historia ya Andorra
Jamii:Historia ya Ulaya
Charly Musonda

317x317px|thumb
**Charly Musonda** (kwa jina lake kamili anajulikana kama **Charles Musonda Junior**; alizaliwa tarehe 15 Oktoba 1996) ni mchezaji wa soka wa Ubelgiji ambaye anacheza katika timu ya klabu ya Chelsea F.C.. Tarehe 11 Juni 2012, Musonda alijiunga na Chelsea, pamoja na ndugu zake wawili. Timu ya Chelsea ipo chini ya udhamini wa meneja Antonio Conte.

Pamoja na meneja Antonio Conte kuwa na uhakika kwamba Musonda angepaswa kukaa na Blues au alikopwa nje, maslahi yaliyotoka kutoka vilabu nyingi duniani kote Ulaya, ikiwa ni pamoja na Roma. Antonio Conte alithibitisha katika mkutano wa waandishi wa habari baada ya mechi ya Chelsea ya 1-1 na Liverpool, kwamba Nathan Aké, Kenedy na Musonda watakaa katika klabu kwa kipindi cha 2016-2017.

Alifanya kuonekana kwake na kwa klabu yake katika tiketi ya EFL Cup dhidi ya timu ya Nottingham Forest, alipofunga bao la tatu katika ushindi wa 5-1 mnamo 20 Septemba 2017.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ubelgiji
Liverpool F.C.

thumb|Wachezaji wa Liverpool kabla ya mechi kuanza dhidi ya Wigan Athletic mnamo machi 9 2010
**Liverpool Football Club** (/ˈlɪvərpuːl/) ni klabu kubwa ya mpira wa miguu mjini Liverpool, Uingereza, inayoshiriki Ligi Kuu Uingereza (EPL).
Imeshinda mataji sita ya European Cups, 3 ya UEFA Cups, 4 UEFA Super Cups, 18 ya Ligi kuu, 7 ya FA Cups, 8 Kombe la ligi,and 15 Ngao ya jamii ya FA.

Imeanzishwa mwaka 1892, ikajiunga na ligi mwaka mmoja baadaye ikiutumia uwanja wa Anfield tangu kuanzishwa. Liverpool ilileta ushindani mkubwa kwenye ligi ya Uingereza na Ulaya kwa ujumla kwenye miaka ya 1970 na 80 ambapo Bill Shankly na Bob Paisley wakiisaidia kushinda mataji 11 ya ligi na mataji 7 ya ulaya. Ikifundishwa na Rafa Benitez na nahodha Steven Gerrard, Liverpool ikawa mshindi wa ulaya kwa mara ya tano 2005.

Liverpool ilikuwa ya tisa kwa usajili mkubwa duniani 2016-17 ikitumia €424.2 milioni na ikawa klabu ya nane kwa thamani duniani mwaka 2017 kwa thamani ya $1.492 bilioni.Imedumu kwa muda mrefu ligi kuu pamoja na Manchester United na Everton F.C..

Mashabiki wa timu hiyo wamehusishwa kwenye maafa mara mbili;Uwanja wa Heysel,ambapo mashabiki waliokuwa wakijaribu kukimbia walibanwa na ukuta uliokuwa unaanguka kwenye fainali za kombe la Ulaya 1985 mjini Brussels, ambapo watu 39 - wengi Waitalia na mashabiki wa Juventus - walikufa. Baadaye timu za Uingereza zilipewa adhabu ya kutoshiriki michuano ya Ulaya na Hillsborough ilitokea ajali mwaka 1989,ambapo mashabiki wa Liverpool 96 walifariki walipoangukiwa na ukuta.
thumb|Arne Slot, kocha wa sasa wa klabu ya Liverpool
Toka mwaka 1964 timu ilibadili mavazi ya fulana nyekundu na bukta nyeupe na zote kuwa nyekundu ikiwa nyumbani na mavazi hayo kutumika mpaka sasa. Na kauli mbiu ya timu ni "You'll Never Walk Alone".

## Marejeo
Jamii:Vilabu Mpira vya Uingereza
Aniene

ya Aniene huko Tivoli, 1890.]]
**Aniene** ni mto wa mkoa wa Lazio nchini Italia ambao ni tawimto la Tiber.

Urefu wake ni km. 99.

## Tanbihi 
## Marejeo
* .
*
*
*
*

## Viungo vya nje
* 
*Simbruina Stagna History and Art of Subiaco (Italian site)

Jamii:Lazio
Campidoglio

[thumb|Kiini cha Roma kutoka [Anga|angani.]]
'''''' ni kilima maarufu katikati ya Roma, mji mkuu wa Italia. 

Roma mwanzo wake ulikuwa kwenye kilima hicho na katika vingine sita vilivyo katikati ya mji wa leo vinavyoitwa: Palatino, Aventino, Quirinale, Viminale, Esquilino na Celio.

Jamii:Roma
Historia ya Romania

(*Mihai Viteazul*) mwaka 1600 hivi.]]
**Historia ya Romania** inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Romania.

## Historia ya awali
Homo sapiens aliishi katika eneo hilo walau kuanzia miaka 40,000 iliyopita. 

Kabla ya kutekwa na Warumi mwanzoni mwa karne ya 2, walikuwepo makabila ya Wathraki, hasa Wadacha na Wagete. 

Chini ya Dola la Roma kwa miaka 165 kulikuwa na wahamiaji wengi walioingiza lugha ya Kilatini.

Baadaye nchi ilitekwa na makabila mengine mbalimbali.

Katika karne za kati kulikuwa na falme ndogo tatu: Wallachia, Moldavia na Transilvania, nazo ziliendelea kuwa na madaraka fulani hata chini ya Dola la Osmani hadi karne ya 18 au 19.

## Historia ya kisasa
Romania ilianzishwa mwaka 1859 kwa kuunganisha Moldavia na Wallachia kwenye mto Danube ikapewa jina hilo mwaka 1866, ikajikomboa kutoka dola la Osmani mwaka 1877. 

Kutokana na vita vikuu vya kwanza, Transilvania, Bukovina na Besarabia viliungana na Ufalme wa Romania. 

Katika vita vikuu vya pili, Romania iliunga mkono Ujerumani dhidi ya Muungano wa Kisovieti hadi mwaka 1944.

Wakomunisti waliteka nchi na baada ya vita kwisha, Romania ilipoteza maeneo mbalimbali na kulazimishwa kujiunga na Mapatano ya Warshawa kama jamhuri ya kisoshalisti. 

Baada ya mapinduzi ya mwaka 1989, Romania ilielekea demokrasia na uchumi wa soko huria.

Baada ya kujiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 2007, Romania imeanza kustawi na kwa sasa inaongoza pamoja na Malta zikiwa na ongezeko la 5% kwa mwaka. 

Jamii:Historia ya Romania
Jamii:Historia ya Ulaya
Bikira Maria wa Lurdi

akiwa na rosari. Maneno yaliyoandikwa ni ya  (Ndimi Kukingiwa Dhambi Asili), miaka 4 baada ya Papa Pius IX kutangaza dogma ya Maria Kukingiwa dhambi ya asili.]]
**Bikira Maria wa Lurdi** (kwa Kifaransa: **Notre Dame de Lourdes** au **Notre-Dame-de-Lourdes**; kwa Kiingereza "Our Lady of Lourdes") ni jina mojawapo la Bikira Maria lililotokana na njozi maarufu zilizojirudia mwaka 1858 alizozisimulia Bernadeta Soubirous, msichana mnyenyekevu wa Lourdes, Ufaransa. 

Binti huyo alisema kwamba aliwezeshwa kumuona mara kadhaa katika pango la Massabielle kati ya milima Pirenei kwenye mto Gave karibu na kijiji cha Lourdes .

Njozi hizo zilithibitishwa na Kanisa Katoliki kuwa za kuaminika, hata ikaanzishwa kumbukumbu yake katika liturujia kila tarehe 11 Februari, ilipotokea njozi ya kwanza. Kutokana na wingi wa miujiza iliyowatokea 
wagonjwa wanaohiji huko kwa mamilioni, siku hiyo inaadhimishwa na Kanisa kama Siku ya Kimataifa ya Wagonjwa.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 62-64
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 51-52
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 43-44

## Marejeo ya lugha nyingine
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* The Glories of Lourdes, full text of book by Justin Rousseil and Joseph Murphy (published 1909)
* The Wonders of Lourdes, full text of book by Louis Gaston de Ségur and Anna Theresa Sadlier (published 1874)
* Our Lady of Lourdes, full text of book by Henri Lasserre (published 1906)
* Pilgrimage of His Holiness John Paul II to Lourdes in 2004, at the Holy See website (archived October 2014)
Javi martinez

thumbnail|right|200px|Javi martinez
**Javier "Javi" Martínez Aginaga** (alizaliwa 2 Septemba 1988) ni mshambuliaji wa Hispania ambaye anacheza Ligi ya Ujerumani katika klabu ya FC Bayern Munich kama kiungo mkabaji.

Alianzia kucheza klabu ya Athletic Bilbao mwaka 2006, kabla ya kjulikana kwake 18, haraka kufunga mwenyewe kama mwanzo na kwenda kuonekana katika 251 michezo rasmi juu ya msimu wa sita La Liga,bada  kufunga mabao 26. 

Mwaka 2012, alijiunga na Bayern Munich. Uhispania wa kimataifa tangu 2010, Martínez alikuwa mjumbe wa wajeshi ambao alishinda Kombe la Dunia 2010 na Euro 2012, na pia alicheza katika Kombe la Dunia la 2014.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Julius Lothar Meyer

right|frameless|447x447px.
**Julius Lothar Meyer** (kwa kuwa hakutumia jina lake la kwanza, alijulikana katika maisha yake kama Lothar Meyer tu; Varel, Ujerumani, 19 Agosti 1830; 1895) alikuwa mwanasayansi wa kemia na mmoja wa waanzilishi katika kuendeleza meza ya mara kwa mara ya vipengele vya kemikali. Dmitri Mendeleev na Meyer wote walifanya kazi na Robert Bunsen.

## Maisha 
Lothar Meyer alikuwa mtoto wa Friedrich August Meyer, mwanafizikia, na Anna Biermann.

Lothan Meyer alisomea mambo ya dawa katika chuo kikuu cha Zurich mwaka 1851 chini ya Carl Ludwig, ambayo imemfanya atumie mawazo yake kwa kemia ya kisaikolojia. 

Miaka miwili baadaye, alisoma Chuo Kikuu cha Würzburg, ambako alisoma patholojia, kama mwanafunzi wa Rudolf Virchow. Baada ya kuhitimu kama Daktari wa dawa mwaka 1854, alikwenda Chuo Kikuu cha Heidelberg, ambapo Robert Bunsen alikuwa mwenyekiti wa kemia.

Mwaka 1872, Meyer ndiye wa kwanza kupendekeza kuwa atomi sita za kaboni katika pete ya benzini, ambazo ziliunganishwa na kifungo kimoja tu. 

Wakati wa vita vya Ufaransa na Ujerumani, Polytechnic ilitumika kama hospitali, na Meyer alichukua jukumu kubwa katika utunzaji wa waliojeruhiwa. 

Mnamo mwaka wa 1876, Meyer akawa Profesa wa Kemia katika Chuo Kikuu cha Tübingen, ambako alihudumu hadi kufa kwake mwaka 1895 akiwa na umri wa miaka 65. 

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 1830
Jamii:Waliofariki 1895
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Mgonjwa

thumb|Hii ni picha inayoonesha mgonjwa akiwa hospitali na wanajeshi wamemtembelea.
[right|thumb|Mhindi huyu ana [njaa, yaani ugonjwa wake umesababishwa na upungufu wa chakula.]]
**Mgonjwa** ni mtu aliyeingiliwa na maradhi. 

Mgonjwa anapoumwa huonesha dalili mbalimbali za wazi, kwa mfano mgonjwa wa kichwa hushika kichwa. Kuna pia dalili nyingine za ndani ambazo ni muhimu zaidi kwa sababu zinadokeza chanzo cha ugonjwa ambacho ni muhimu kuwahi kupambana nacho.

Mgonjwa huteseka pale ambapo anapoumwa halafu hapewi huduma ya kwanza au hata kumwahisha hospitali. Ni muhimu kuzingatia kwamba kila mtu ana haki ya kuishi, tena vizuri, hivyo ana haki ya kutibiwa.

Pamoja na hayo, utu unadai kumpatia mgonjwa mahitaji yake mengine kwa mwili (chakula n.k.) na kwa nafsi (k.mf. pendo na faraja).

Dini mbalimbali zinaelekeza namna ya kumhudumia hadi mwisho. Kwa mfano Wakristo wa madhehebu mbalimbali wanamuombea na kumpatia sakramenti, zikiwemo kitubio, mpako wa wagonjwa na ekaristi.

## Njia za maambukizi
Baadhi ya maradhi husababishwa na virusi na bakteria. 

Kuna njia mbalimbali za maambukizi ambazo ni:
*Njia ya hewa, mfano kikohozi.
*Njia ya kurithi, mfano anemia selimundu.
*Njia ya wadudu, mfano malaria.
*Njia ya kujamiana, mfano Ukimwi n.k.

## Tazama pia
* Mahututi
* Sadaruki

Jamii:Tiba
Jamii:Maadili
Kasam Paida Karne Wale Ki

**Kasam Paida Karne Wale Ki** ni filamu iliyotoka mwaka 1984 ya lugha ya Kihindi. Filamu imetayarishwa na kuongozwa na Babbar Subhash. Ndani yake anakuja Mithun Chakraborty, Smita Patil, Salma Agha, Karan Razdan, Geeta Siddharth na Amrish Puri.

## Hadithi
*Kasam Paida Karne Wale Ki* ni hadithi inayomhusu Satish Kumar (Mithun Chakraborty). Baada ya kifo cha baba yake, Satish anabaki kuwa mrithi pekee wa shamba kubwa kabisa. Kwa vile ana miaka mitano tu, anaruhusiwa kurithi mazima hadi afikapo miaka 20. Shamba hilo lipo chini ya uangalizi wa babake mkubwa, Udaybhan Singh (Amrish Puri), ambaye anamtisha kupindukia mtoto wa kakake kiasi kwamba anaogopa hata kivuli cha babake mkubwa.

Miaka inaenda. Satish anautwaa ukubwa, kamwoa Aarti (Smita Patil), huku bado anaishi maisha ya kumuogopa babake mkubwa. Baada ya usiku mmoja wa furaha, Satish anagundua ya kwamba Aarti alikubali kuolewa nae ili aweze kumwibia fedha taslimu na mikufu ya dhahabu. Anavurugwa. Uday anamtaka Aarti aondoke, halafu Satish anamfuata. Aarti anamwomba msamaha, anamsamehe. Hata hivyo, Udaybhan anampiga kisu cha tumbo hadi kufa na kwenda kuandikisha polisi kama jamaa amaejinyonga. Aarti anaapa kulipiza kisasi kupitia mtoto wake aliyetumboni. Miaka inaenda, Aarti na mtoto wake wa kiume, Avinash (Mithun Chakraborty), anaibuka kulipiza kisasi cha kifo cha Satish — wanagundua sio rahisi kumkaanga Udaybhan, na katika kufanikisha suala zima la kisasi huenda pia likapelekea kuhatarisha maiasha yao.

## Washiriki 
* Mithun Chakraborty as Satish Kumar / Avinash S. Kumar
* Smita Patil kama Aarti S. Kumar
* Salma Agha kama Leena
* Amrish Puri kama Udaybhan Singh
* Gita Siddharth kama Satish's Daimaa
* Jagdish Raj kama Judge
* Karan Razdan kama Chanderbhan U. Singh
* Master Subramanium kama Mithun Chakraborty mtoto
* Bob Christo kama Msaidizi wa Udaybhan

## Viungo vya nje
* 

Jamii:Filamu za 1984
Jamii:Filamu za India
Nyoka-kijiti

**Nyoka-kijiti** ni spishi za nyoka wa jenasi *Thelotornis* katika familia Colubridae. Wakikaa tuli mtini wanafanana na kijiti au kitawi kilichokauka.

Nyoka hawa ni wembamba sana na warefu kiasi: kwa wastani sm 90-130 na kipeo cha m 1.4-1.6 kulingana na spishi. Kichwa kina umbo wa mshale na mboni zina umbo wa tundu la ufunguo. Rangi yao ni kijivu au kahawia lakini kichwa ni kijani kabisa au juu yake tu.

Nyoka-kijiti huishi mitini ambapo huwinda mijusi, vyura na ndege wadogo. Mara nyingi hukaa chini kiasi ili waweze kushambulia mawindo yaliyo ardhini.

Chonge zao ni meno ya nyuma kabisa lakini wanaweza kuingiza sumu waking'ata mtu. Kwa bahati nzuri nyoka hawa ni waraufu na hawang'ati kwa kawaidi. Hata hivyo sumu hii ni toksinidamu kali na hakuna makata na mara nyingine watu hufa baada ya kuumwa. Nyoka hawa wakitishwa shingo yao inafura na kuonyesha mabaka meusi au kahawia.

## Spishi
* *Thelotornis capensis* Nyoka-kijiti Kusi (Savanna vine snake)
* *Thelotornis kirtlandii* Nyoka-kijiti Misitu (Forest vine snake)
* *Thelotornis mossambicanus* Nyoka-kijiti Mashariki (Eastern vine snake)
* *Thelotornis usambaricus* Nyoka-kijiti wa Usambara (Usambara vine snake)

## Picha

Thelotornis capensis00.jpg|Kichwa cha nyoka-kijiti kusi
Southern vine snake (Thelotornis capensis capensis).jpg|Nyoka-kijiti ikiwa na shingo iliyofura
NHM London Twig snake (Thelotornis kirtlandii).jpg|Nyoka-kijiti misitu
Eastern Vine Snake (Thelotornis mossambicanus) (13937474977).jpg|Kichwa cha nyoka-kijiti mashariki

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Historia ya Georgia (nchi)

**Historia ya Georgia** inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Georgia.

Georgia ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti lakini imekuwa nchi huru tangu 1991.

Jamii:Historia ya Georgia
Georgia
Georgia
Historia ya Kroatia

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Kroatia.

Maeneo ya Kroatia yalikuwa sehemu ya Illyria wakati wa Dola la Roma na kutawaliwa kama mikoa ya dola hilo. 

Mnamo mwaka 395 Dola la Roma liligawiwa katika sehemu ya magharibi na sehemu ya mashariki. Sehemu hizo mbili ziliendela baadaye kwa namna mbili tofauti. 

Kuanzia mwaka 600 makabila ya Waslavoni walianza kuingia na kukaa. Wakroatia waliunda utemi wao wa kwanza. Kroatia ilikuwa upande wa magharibi wa mstari wa mwaka 395, hivyo chini ya athira ya Kanisa Katoliki, ikaendelea kuwa sehemu ya utamaduni wa Ulaya ya magharibi. Kumbe Waslavoni wa jirani wanaotumia lugha ileile waliishi chini ya athira ya Bizanti na Kanisa la Kiorthodoksi, hivyo kuendelea kama sehemu ya Ulaya ya Mashariki na kuitwa Waserbia.

Mtemi Tomislav (910–928) alichukua cheo cha mfalme mwaka 925. Huo Ufalme wa Kroatia uliendelea hadi mwaka 1102. Wakati ule mfalme wa mwisho hakuwa tena wa watoto na mfalme wa Hungaria alichaguliwa kuwa mfalme wa Kroatia pia. Maungano hayo na Hungaria yaliendelea kwa karne nyingi. 

Tangu maungano wa Hungaria na Austria ni Kaisari wa Austria aliyekuwa na cheo cha mfalme wa Krotia hadi vita kuu ya kwanza ya dunia (1914-1918).

Mwaka 1918 Dola la Austria liliporomoka. Waslavoni wa Kusini waliamua kuunda ufalme wa pamoja kwa jina la Yugoslavia. Kroatia ilikuwa sehemu ya Yugoslavia kuanzia 1918; kwanza katika ufalme wa Yugoslavia, halafu katika jamhuri ya kisoshalisti ya Yugoslavia hadi 1991. 

Miaka 1990 / 1991 Yugoslavia iliporomoka na majimbo yake zilitafuta uhuru kama nchi za kujitegemea.

Kroatia ilikuwa kati ya majimbo ya Yugoslavia na ilipata uhuru wake mwaka 1991. 

Imejiunga na Umoja wa Ulaya tarehe 1 Julai 2013.

Jamii:Historia ya Kroatia
Kroatia
Historia ya Malta

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Malta.

Malta ilikaliwa na watu tangu milenia ya 4 KK. Kuna maghofu ya hekalu la mwaka 3200 KK hivi.

Baadaye funguvisiwa lilitawaliwa na Wafinisia, Karthago na Dola la Roma. 

Malta inatajwa katika Biblia kwa sababu Mtume Paulo aliponea huko baada ya kuzama kwa merikebu alimosafiri baharini kuelekea Roma (Mdo 27:39 n.k.).

Waarabu walivamia visiwa hivyo mwaka 870 na kuvitawala hadi 1091. 

Baadaye vilitawaliwa na Wanormandi wa Italia Kusini, baadaye tena na Wahispania chini ya mamlaka ya Dola Takatifu la Kiroma la Ujerumani.

Tangu mwaka 1530 visiwa vilikabidhiwa na Kaisari kwa askari wa Vita vya msalaba wa Chama cha Wanahospitali wa Mt. Yohane wa Yerusalemu. 

Wanamisalaba hao walikuwa mabwana wa visiwa hadi Napoleoni alipoteka Malta mwaka 1799 akiwa safarini kwenda Misri. 

Uingereza ulitwaa visiwa kutoka kwa Ufaransa ukatawala Malta hadi uhuru wake tarehe 21 Septemba 1964.

Tarehe 13 Desemba 1974 Malta ikatangazwa kuwa jamhuri ndani ya Jumuiya ya Madola. 

Tarehe 1 Mei 2004 nchi ikajiunga na Umoja wa Ulaya.

Jamii:Historia ya Malta
Malta
Historia ya Moldova

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Moldova.

Kwa kiasi kikubwa historia ya Moldova inahusiana na ile ya Romania kwa kuwa ni taifa moja kwa utamaduni, lugha na dini.

Baada ya vita vikuu vya kwanza Moldova ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovyeti kwa jina la Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kimoldova hadi ilipopata uhuru wake tarehe 27 Agosti 1991. 

Jamii:Historia ya Moldova
Moldova
Historia ya San Marino

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya San Marino.

San Marino inatajwa kuwa jamhuri yenye umri mkubwa kuliko zote duniani. Ilianzishwa na Wakristo  waliokimbia dhuluma ya Kaisari wa Roma Diokletiano wakitafuta kimbilio mlimani.

Kati yao, shemasi Marino na padri Leo ndio maarufu zaidi.

Tangu hapo imefaulu kudumisha uhuru wake.

Jamii:Historia ya San Marino
San Marino
Historia ya Serbia

thumb|ramani ya Serbia
thumb|bendera ya Serbia
'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Serbia.

Waslavi walihamia Balkani baada ya karne ya 6.

Kati yao, Waserbia waliunda falme mbalimbali mwanzoni mwa Karne za Kati. 

Mwaka 1217 Ufalme wa Serbia ulitambuliwa na Roma na Bizanti
na mwaka 1346 ulifikia kilele cha ustawi wake kama Dola la Serbia. 
thumb|tamaduni ya Lepenski Vir , 7000 BC
thumb|tamaduni ya Vinča , 4000–4500 BC

Hali hiyo haikudumu muda mrefu, tena katikati ya karne ya 16 eneo lote la Serbia ya leo lilitekwa na Waosmani, ingawa pengine sehemu yake ilitawaliwa na Dola la Wahabsburg. 

Mwanzoni mwa karne ya 19, mapinduzi ya Serbia ilileta ufalme wa kikatiba wa kwanza katika Balkani. 

Ufalme huo ulizidi kuenea na baada ya vita vikuu vya kwanza vilivyosababisha vifo vingi vya raia zake, Serbia iliungana na makabila kuanzisha Yugoslavia iliyodumu hadi miaka ya 1990 iliposambaratika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe. 

Mwaka 2006 hata Montenegro ilitengana na Serbia, ila kwa amani. 

Mwaka 2008 bunge la jimbo la Kosovo lilijitangazia uhuru.

Jamii:Historia ya Serbia
Serbia
Historia ya Slovakia

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Slovakia.

Kwa sehemu kubwa ya historia yake hadi mwaka 1918 Slovakia ilikuwa chini ya watawala wa ukoo wa Habsburg waliokuwa wafalme na makaisari wa Austria. 

Baada ya vita vikuu vya kwanza Slovakia ilipata uhuru pamoja na Ucheki katika nchi ya Chekoslovakia, ambayo baada ya vita vikuu vya pili ilitekwa na Wakomunisti. 

Baada ya kujikomboa, mwaka 1993 Ucheki na Slovakia ziliachana kwa amani na kuwa kila moja nchi ya pekee.

Slovakia imekuwa nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

Jamii:Historia ya Slovakia
Slovakia
Historia ya Iceland

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Iceland.

## Historia ya awali
Iceland iko mbali na bara la Ulaya na la Amerika tena katika mazingira ya baridi. Hivyo inaaminika haikuwa na watu kabisa hadi mwaka 800 BK. Wataalamu hawakubaliani kama ni mabaharia kutoka Norwei au Eire waliobahatika kufika kisiwani na kujenga makao ya kwanza.

Hakika waliofika wengi kidogo walikuwa Waviking au Wanorwei wa kale katika karne ya 9. Kama Waeire walikuwepo walifukuzwa au kuwa sehemu za Waviking. Mtu wa kwanza aliyekumbukwa kwa jina alikuwa Flóki Vilgerðarson.

Waviking waliofika walikuja pamoja na familia na watumishi au watumwa wao. Mnamo mwaka 930 machifu na wasimamizi wa familia zilizokuwepo walipatana kuhusu aina ya katiba kwa Iceland. Walianzisha bunge la Althing. Ulikuwa mkutano wa watu 36 walioitwa "Godi" wakiwa na cheo cha kuunganisha madaraka ya chifu, hakimu na kuhani. Utaratibu huu wa kuwa na bunge umeendelea hadi leo bila kusimama. Hivyo Iceland ni nchi ya pekee ambako utaratibu wa kidemokrasia wa kale umeendelea wakati katika nchi za Ulaya nafasi ya wafalme au watawala wengine iliongezeka na kumeza haki zote za watu wa kawaida.

Mwaka 985 Mwiceland aligundua njia ya kufika Greenland na baadaye Amerika ya Kaskazini. Mviking "Erik Mwekundu" alifukuzwa kisiwani kwa sababu alikuwa mwuaji. Alielekea magharibi kwa jahazi yake na kufika kwanza Greenland halafu pwani ya Kanada ya leo. Aliita bara jipya "nchi ya mzabibu" kwa sababu alikuta aina ya mizabibu isipokuwa bila matunda.

## Chini ya Norwei na Denmark
Tangu 1262 uhuru wa Iceland ulikwisha kwa sababu viongozi walijiunga na Ufalme wa Norwei. Iceland iliendelea kuwa na bunge lake na madaraka mbalimbali - hasa kwa sababu usafiri uliendelea kuwa mgumu - lakini mabwana wakuu walikuwa sasa wafalme wa Skandinavia, kwanza Wanorwei, baadaye Wadenmark.

Mwaka 1918 Denmark ilirudisha madaraka yote ya serikali kwa Waiceland wenyewe isipokuwa mfalme wa Denmark aliendelea kama Mkuu wa nchi.

## Kuanzia uhuru
Wakati wa Vita Kuu ya Dunia ya Pili Denmark ilivamiwa na Ujerumani na Althing iliamua ya kwamba kuanzia sasa kisiwa kitajitawala kabisa. Mwaka 1944 Iceland ilipata uhuru kamili.

Baada ya vita kwisha Iceland ilipata kuwa nchi mwanachama ya NATO lakini haina wanajeshi hadi leo. Ilifanya mkataba na Marekani ya kuwa Wamarekani wanapewa haki ya kutumia kituo cha ndege kisiwani na kwa upande mwingine wanaahidi kutetea Iceland.

Jamii:Historia ya Iceland
Iceland
Kifaa

thumb|Vifaa viwili.
[left|thumb|Vifaa mbalimbali vinavyotumika tangu muda mrefu kwenye [maisha ya kila siku.]]
**Kifaa** (kutoka kitenzi "kufaa") ni kitu chochote ambacho kinaweza kutumika kufikia lengo fulani. 

Zana zinazotumiwa na wanadamu katika kurahisisha kazi au shughuli zao katika eneo fulani zinaweza kuwa na sifa tofauti kama "chombo", "mashine" au "kifaa".

Baadhi ya mifano ya zana ambazo mara nyingi hutumiwa leo ni kisu, nyundo, bisibisi, koleo, simu na kompyuta.

Seti ya zana zinazohitajika kufikia lengo ni "vifaa". Maarifa ya kutengeneza, kupata na kutumia zana ni teknolojia. 

Kuna wanyama wengine ambao hutumiwa na watu kama kifaa, kwa mfano siafu katika kutibu vidonda.

Matumizi ya zana huchangia utamaduni wa binadamu na yalikuwa muhimu tangu kale.

Katika maisha ya sasa huwezi ukafanya kitu bila kutumia kifaa au vifaa.
 

Jamii:Vifaa
Historia ya Eire

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Eire.

Kwa karne kadhaa Eire ilitawaliwa na Uingereza. 

Sheria ya mwaka 1800 iliunganisha Ufalme wa Britania Kuu na Ufalme wa Eire na hivyo kuunda Ufalme wa Muungano (United Kingdom of Great Britan and Ireland).

Baada ya Vita vya uhuru vya Eire bunge la London kwa sheria ya mwaka 1920 (Government of Ireland Act 1920) liligawa Ireland katika sehemu mbili za Northern Ireland na Southern Ireland. 

Wabunge waliochaguliwa katika Ireland ya Kusini walijitangaza kuwa bunge la Eire na kwa mapatano ya mwaka 1922 uhuru wa Eire ulitambuliwa. Nchi mpya ilijiita tangu 1937 "Jamhuri ya Eire" na kuendelea kama nchi ya pekee. 

Baada ya uhuru wa sehemu kubwa ya kisiwa hicho, ile ya kaskazini-mashariki imebaki kama sehemu ya Ufalme wa Muungano. 

Jamii:Historia ya Ireland
Eire
Historia ya Ucheki

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ucheki.

Katika karne ya 7 nchi ilikuwa ufalme wa Moravia kuu. 

Historia ya jamhuri ya Ucheki yenyewe si ndefu, tukiangalia tangu nchi hiyo kupokea uhuru kamili mwaka 1993 hadi leo. 

Kabla ya hapo Ucheki ulikuwa umeungana na Slovakia kama Cheko-Slovakia (Chekoslovakia) ambayo tena ilikuwa kwanza chini ya utawala wa ufalme wa Austria-Hungaria katika karne ya 19 hadi mwanzo wa karne ya 20, yaani mpaka vita vikuu vya kwanza wakati ufalme uliposhindwa na kusambaratika.

Rais wa kwanza kuteuliwa kwa taifa hilo mpya ni Tomáš Garrigue Masaryk.

Wakati wa vita vikuu vya pili Wajerumani walichukua uongozi wa Chekoslovakia, lakini hawakudumu mno. 

Kufikia mwisho wa vita hivyo USSR ilichukua unahodha na kuweka nchi hiyo katika sera ya Ukomunisti. 

Wananchi walitawaliwa kwa nguvu halisi hadi mwaka 1989 wakati kulitokea mapinduzi ya amani na kupata uhuru halisi na demokrasia. 

Mwaka 1993, nchi hiyo iligawanyika katika Ucheki na Slovakia kwa sababu ya kisiasa. 

Mwaka 1999 nchi ya Ucheki ilijiunga na NATO. 

Ucheki imekuwa mwanachama wa muungano ya Umoja wa Ulaya kuanzia mwaka 2004.

Ucheki ni maarufu katika dunia kwa usalama wake na inapendwa sana na mamilioni ya watalii ambao huizuru kila mwaka.

Jamii:Historia ya Ucheki
Ucheki
Historia ya Ufini

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ufini.

## Historia ya awali
Ufini ulikaliwa na watu tangu ilipokwisha enzi ya barafu ya mwisho, miaka 9000 KK hivi. Wakazi wa kwanza walikuwa wawindaji-wakusanyaji ambao walitumia vifaa vya mawe vinavyofanana na vile vya Estonia, Russia na Norway. 

Labda kilimo kilianza miaka 3000 KK - 2500 KK.

## Karne za kati
Mwishoni mwa karne ya 13 Ufini ukawa sehemu ya Sweden hadi mwaka 1809, ilipomezwa na Dola la Russia kama ufalme mdogo wenye kujitawala kwa kiasi fulani. 

## Karne ya 20
Mwaka 1906, Ufini ulikuwa nchi ya kwanza duniani kuwapa wananchi wote wenye umri wa utu uzima haki ya kugombea vyeo vya serikali.

Mwaka 1917, baada ya Mapinduzi ya Russia, Ufini ulijitangaza huru na mwaka uliofuata ukawa jamhuri baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe. 

Wakati wa vita vikuu vya pili, Muungano wa Kisovyeti ulijitahidi kuteka Ufini wote, ukaishia kutwaa Karelia, Salla, Kuusamo, Petsamo na visiwa kadhaa tu.

Baada ya vita Ufini uliacha kutegemea kilimo ukajitosa katika uchumi wa viwanda hata kufikia kuwa kati ya nchi zilizoendelea zaidi. 

Mwaka 1955 Ufini ulijiunga na Umoja wa Mataifa ukichagua siasa ya kutoambatana na upande wowote. 

Mwaka 1995 ulijiunga na Umoja wa Ulaya na mwaka 1999 ulikubali kutumia euro.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Ufini
Ufini
Historia ya Ugiriki

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ugiriki.

Ugiriki ni nchi yenye historia ndefu na maarufu sana, hata inaitwa "nchi mama ya Ulaya".

## Ugiriki wa Kale
Ugiriki ya Kale ni kipindi cha historia ambapo Ugiriki ulipanuka katika eneo kubwa la Mediteranea na Bahari Nyeusi, na kudumu kwa karibu milenia moja, hadi Ukristo ulipoanza. 

Unadhaniwa na wanahistoria wengi kuwa ni utamaduni anzilishi wa ustaarabu wa magharibi. Utamaduni wa Kigiriki ulikuwa na nguvu kubwa ya ushawishi katika Dola la Roma, ambalo lilibeba sehemu ya utamaduni huo katika sehemu nyingi za Ulaya. 

Ustaarabu wa Ugiriki ya kale umeathiri pia lugha, siasa, mifumo ya elimu, falsafa, sayansi, sanaa, ufundi sanifu wa dunia ya kisasa, na kuchochea Mwamko Mpya katika Ulaya Magharibi. 

Halafu ukachipuka tena katika vipindi mbalimbali vya uamsho wa tamaduni za kisasa za Kigiriki, ndani ya karne ya 18 na ya 19 katika Ulaya na Amerika.

## Ugiriki wa sasa
Ugiriki ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu 1981.

Jamii:Historia ya Ugiriki
Ugiriki
Historia ya Ureno

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ureno.

## Historia ya awali 
Katika karne za KK Ureno ilikaliwa na makabila yaleyale ya Wakelti kama Hispania. 

Waroma walitaja eneo lote la Ureno na Hispania ya leo kwa jina la "Iberia". 

Tangu mwaka 450 KK sehemu za nchi zilitawaliwa na Wafinisia wa Karthago, na baada ya mwaka 200 KK yote ikawa sehemu ya Dola la Roma. 

Baada ya kuporomoka ya Dola hilo mnamo 470 BK makabila ya wahamiaji wa Kigermanik walikuwa mabwana wa eneo lote.

Tangu mwaka 711 Waarabu walivamia nchi na kuitawala. 

Vita vya kuwaondoa tena viliendelea kwa karne kadhaa. 

## Uhuru
Tangu mwaka 1143 mtawala wa eneo la mji wa Kale katika kaskazini alikuwa na uwezo wa kutosha kujitetea dhidi ya Waarabu na pia dhidi ya majirani wa eneo la Kihispania. 

Baada ya ushindi katika vita dhidi ya Wahispania mwaka 1128 Afonso I alijitangaza kuwa mtawala wa kujitegemea na baadaye alichukua cheo cha mfalme. Alitumia jina la mji Kale iliyojulikana kama "Porto Kale" (bandari ya mji wa Kale) iliyokuwa "Portokale" na baadaye "Portogale".

Nchi hii ndogo ilifaulu kutunza uhuru wake hata baada ya maeneo yote mengine ya jirani kuunganishwa katika ufalme mpya wa Hispania.

Nchi hii ndogo ilikuwa kati ya nchi muhimu zaidi duniani kwa karne mbili za 15 na 16. Wafalme wake walilenga jitihada na nguvu za nchi kwa teknolojia za usafiri baharini. 

Wareno waliweza kuboresha jahazi zao hadi kupita nchi zote za dunia na kwa muda wakafaulu kwenda mbali. 

Wareno waligundua njia ya kuvuka rasi ya Afrika Kusini na kufika kwenye bandari za Afrika ya Mashariki hata Bara Hindi. 

Ureno ilitajirika kutokana na biashara kati ya India, Asia na Ulaya. Wareno walijenga vituo kama vile maboma ya Msumbiji na Mombasa (Kenya) wakiwa mabwana wa pwani ya Afrika ya Mashariki. 

Lakini nguvu za nchi ndogo hazikuweza kutetea haya yote. Baada ya kujitokeza kwa mataifa mengine kama vile Uturuki, Uholanzi, Uingereza na Ufaransa, Wareno walipaswa kuwaachia maeneo mengi.

Kati ya makoloni ya Ureno yalibaki hasa Msumbiji, Angola, Guinea Bisau, Cabo Verde, São Tomé na Príncipe katika Afrika, Brazil katika Amerika ya Kusini (hadi 1822) pamoja na maeneo madogomadogo kama Goa kwenye Bara Hindi, Timor ya Mashariki katika funguvisiwa ya Indonesia, mji wa Makao katika Uchina.

## Jamhuri
Mwaka 1910 Ureno iliona mapinduzi ikawa jamhuri. 

Tangu 1926 hadi 1974 ilikuwa na serikali za kidikteta. 

Baada ya mapinduzi ya 1974 Ureno iliacha makoloni yake yaliyobaki isipokuwa Makao kwa sababu Uchina haukuwa tayari kuipokea hadi 1999.

Ureno ikajiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 1986 ikaona tena maendeleo ya kiuchumi na kijamii.

Jamii:Historia ya Ureno
Ureno
Historia ya Ujerumani

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Shirikisho la Ujerumani.

Makabila mbalimbali ya Wagermanik yamekuwa yakiishi kaskazini mwa Ujerumani wa leo tangu zamani za Roma ya Kale. Eneo lililoitwa kwa Kilatini "Germania" linajulikana tangu mwaka 100 BK. 

Kuanzia mwaka 400 hivi, wakati wa Dola la Roma kudhoofika, makabila hayo yalisambaa hasa kwenda kusini. 

Mnamo mwaka 800 Karolo Mkuu, mtawala wa Wafaranki, aliunganisha maeneo ya Ujerumani na Ufaransa ya leo akaendelea kutwaa Italia ya Kaskazini na ya Kati hadi Roma. Mwaka 800 Papa alimpa cheo cha "Kaisari wa Roma". Baada ya kifo chake himaya iligawanyika, na upande wa mashariki hatimaye viongozi wa makabila walikutana mwaka 919 wakamchagua mfalme kati yao anayehesabiwa kuwa mfalme wa kwanza wa Wajerumani.
 
Kuanzia karne ya 10 wafalme wa Ujerumani walikuwa pia wadhamini wa Papa wa Roma aliyeendelea kuwapa cheo cha "Kaisari". Hivyo himaya yao iliitwa Dola Takatifu la Kiroma. 

Katika karne ya 16 maeneo ya Ujerumani kaskazini yakawa kiini cha Matengenezo ya Kiprotestanti katika Ukristo. 

Baada ya Dola Takatifu kusambaratika, Shirikisho la Ujerumani ulianzishwa mwaka 1815. 

Mwaka 1871, Ujerumani ukawa taifa-dola chini ya Prussia. 

Kisha kushindwa katika vita vikuu vya kwanza, hilo Dola la Ujerumani lilikoma na kuiachia nafasi Jamhuri ya Weimar. 

Adolf Hitler aliposhika uongozi wa nchi mwaka 1933 aligeuza nchi kuwa wa kidikteta na kuingiza dunia katika vita vikuu vya pili ambapo hasa Wayahudi waliangamizwa kwa mamilioni katika makambi maalumu. 

Baada ya kushindwa tena vitani, nchi iligawanyika pande mbili, magharibi chini ya Marekani, Uingereza na Ufaransa, na mashariki chini ya Muungano wa Kisovyeti. 

Ukomunisti ulipopinduliwa mwaka 1989, tarehe 3 Oktoba 1990 Ujerumani mashariki ulijiunga na shirikisho la Ujerumani magharibi ambao ulikuwa tayari kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya wa leo.

Katika karne ya 21 Ujerumani ni nchi ya kidemokrasia yenye maendeleo makubwa hasa upande wa uchumi. 

Kulingana na hatua za historia yake ndefu, inafaa kusoma kurasa zifuatazo: 
* Dola Takatifu la Kiroma (900-1806)
* Shirikisho la Ujerumani (1815-1866)
* Dola la Ujerumani (1871-1945)
* Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani (1949 hadi 1990 Ujerumani wa Magharibi)
* Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (1949 hadi 1990 Ujerumani wa Mashariki)

Jamii:Historia ya Ujerumani
Ujerumani
Robert Bunsen

thumb|329x329px|Picha ya mwanasayansi Robert Bunsen
**Robert Wilhelm Eberhard Bunsen** (matamshi ya Kiingereza / bʌnsən /; ila ya Kijerumani: [bʊnzən]; 30 Machi 1811 - 16 Agosti 1899) alikuwa mwanakemia wa Ujerumani. 

Alifanya uchunguzi wa vipimo vya moto, na aligundua cesium (mwaka 1860) na rubidium (mwaka wa 1861) na mwanafizikia Gustav Kirchhoff. 

Bunsen aliendeleza mbinu nyingi za uchambuzi wa gesi, na alifanya kazi mapema katika uwanja wa kemia ya organoarsenic. 

Pamoja na msaidizi wake wa maabara, Peter Desaga, alianzisha kifaa cha Bunsen Burner.

## Maisha 
Robert Bunsen alizaliwa huko Göttingen mwaka 1811.  

Baada ya kuhudhuria shule huko Holzminden, Bunsen aliondoka Göttingen mwaka 1828 na alifundishwa kemia na Friedrich Stromeyer pamoja na mineralojia na Johann Friedrich Ludwig Hausmann na alifundishwa hisabati na Carl Friedrich Gauss.

Baada ya kupata PhD mwaka 1831.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Wanakemia wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1811
Jamii:Waliofariki 1899
Historia ya Uswisi

'''''' inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Uswisi.

Shirikisho la Uswisi lilianza mwaka 1300 hivi kutokana na ushindi vitani dhidi ya Austria na Burgundy. 

Uhuru wa shirikisho kutoka Dola Takatifu la Kiroma ulitambuliwa rasmi katika Amani ya Westphalia mwaka 1648. 

Uswisi imepata umaarufu hasa kutokana na nchi kutoshiriki katika vita kwa zaidi ya miaka 300 ambapo watu wenye utamaduni tofauti na nchi jirani wameshirikiana karne nyingi kwa amani.

Ni nchi iliyotunza demokrasia tangu karne nyingi bila kuwa na vipindi vya udikteta au utawala wa mabavu, tena demokrasia ya moja kwa moja ambako wananchi wa kawaida wana haki ya kutunga au kubadilisha sheria kwa njia ya kura ya maoni ya watu wote.

Hali hiyo imechangia kuifanya nchi yenye benki zenye sifa kote duniani.

Jamii:Historia ya Uswisi
Uswisi
Wingu la Oort

.]]

]]
**Wingu la Oort** (ing. *Oort cloud*) ni ukanda wa kudhaniwa angani unaozunguka mfumo wa Jua kwa umbali mkubwa nje ya mzingo wa sayari Uranus pia nje ya ukanda wa Kuiper. Ukanda huu unadhaniwa kuwa na magimba ya barafu na vumbi yaliyo na mwendo wa kuzunguka Jua kwa umbali kuanzia vizio astronomia 50,000 hadi 100,000 au zaidi (sawa na miakanuru 0.8 hadi 1.5). Kuwepo kwa wingu hili hakuthibitishwa kwa hiyo ni bado wingu la kinadharia. Nadharia hii ilitungwa na mwanaastronomia Mholanzi Jan Oort (1900 – 1992) aliyetafuta maelezo kwa asili na njia za nyotamkia zinazotokea katika mfumo wa Jua. Wingu la Oort linatazamiwa kuwa asili ya nyotamkia zenye obiti ndefu, ilhali zile zenye obiti fupi zinatoka katika Ukanda wa Kuiper.

Kwa hiyo wingu la Oort liko kwenye mpaka wa nje wa mfumo wa Jua letu; linapoishia uko pia mwisho wa athari ya graviti ya Jua letu katika anga baina ya nyota.

## Nadharia ya Oort 
Jan Oort aliunda nadharia kuhusu wingu hili alipotafuta maelezo ya kuwepo kwa nyotamkia zenye obiti ndefu yaani zinazorudi baada ya miaka mingi. Kabla yake walikuwepo wengine waliowaza ya kwamba asili ya nyotamkia iko kwenye mipaka ya nje ya mfumo wa Jua. Oort aliwaza ya kwamba kuna magimba madogo mengi yanayozunguka Jua kwa umbali mkubwa. Kimsingi yapo katika obiti thabiti. Lakini mara kwa mara graviti ama ya nyota jirani -maana wingu linaenea hadi robo au nusu ya umbali kati ya Jua na nyota jirani ya Rijili Kantori (A Centauri)- na pia athari ya graviti ya sayari kubwa ndani ya mfumo wa Jua inaweza kuleta vurugu kwa obiti za magimba kadhaa na hivyo yanaanza kuvutwa na Jua na kuingia katika obiti itakayopita katika sehemu za ndani za mfumo wa Jua. Kama zinakaribia Jua zinapashwa moto, barafu ya miili yao inaanza kuyeyuka na "mkia" wa gesi inayoakisia nuru unaonekana.

### Asili na muundo 
Wingu la Oort inatazamiwa kuwa mabaki ya nje ya wingu lililozunguka Jua letu mwanzoni na kuwa pia asili ya sayari. Ila tu elementi nzito zilikusanyika katika sehemu zilizopo karibu zaidi na Jua na elementi nyepesi zilibaki kwenye sehemu za nje.

Magimba ya wingu la Oort yanafanywa na vipande vya barafu, vumbi au mwamba vilivyobaki wakati wa kutokea kwa sayari. Vipande hivi vilisukumwa na graviti ya sayari kubwa kama Mshtarii (*Jupiter*) au Zohali *(Saturn)* kuelekea mbali zaidi na Jua lakini hazikuondoka katika upeo wa graviti ya Jua. Athari ya nyota jirani ilisababisha vipande hivi kutoka kwenye bapa la ekliptiki ambako sayari na magimba mengine ya mfumo wa Jua letu huzunguka. 

## Marejeo
Jan Oort

300px|thumb|Jan Hendrik Oort (1900 - 1992).
**Jan Hendrik Oort** (28 Aprili 1900 - 5 Novemba 1992 ) alikuwa mwanaastronomia kutoka nchini Uholanzi aliyeweka misingi muhimu ya kuelewa galaksi yetu. 

Alitajwa kuwa mmoja wa wanaastronomia muhimu zaidi wa karne ya 20 . Wingu la Oort, kwenye sehemu za nje za mfumo wa Jua, lilipewa jina lake. 

## Maisha
Oort alisoma kwenye Chuo Kikuu cha Groningen. Tangu mwaka 1924 alifanya kazi kwenye paoneaanga mjini Leiden. Tangu mwaka 1945 hadi 1970 alikuwa profesa kwenye Chuo Kikuu cha Leiden pamoja na kuwa mkurugenzi wa paoneaanga. 

## Utafiti
Anakumbukwa kwa utafiti wake kuhusu tabia za Njia Nyeupe ambamo aliweza kuthibitisha ya kwamba galaksi yetu inazunguka kwenye mhimili wake. 

Alionyesha kitovu cha Njia Nyeupe kina umbali wa takriban miakanuru 30,000 kutoka Dunia akakadiria ya kwamba masi ya Njia Nyeupe inalingana na masi ya Jua mara bilioni 100..

Alikuwa pia kati ya wataalamu wa kwanza waliotumia wimbiredio kwa kupima nyota.

Oort alikadiria kuwepo kwa wingu la magimba madogo yanayozunguka mfumo wa Jua letu kwa umbali mkubwa sana ambalo ni asili ya nyotamkia zenye obiti ndefu. Masi hii inaitwa Wingu la Oort. Halikuweza kuthibitishwa bado lakini linalingana na makadirio yote kuhusu mwendo wa nyotamkia.

Kuanzia mwaka 1958 hadi 1961 Oort alikuwa mwenyekiti wa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia (UKIA).

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Michango ya J. H. Oort katika jarida za kisayansi  kwenye Astrophysics Data System
* Tanzia kwa J. H. Oort kwenye Astrophysics Data System
* Bruce Medalist: Jan Hendrik Oort 
* Tanzia yake katika gazeti la New York Times la 12 Novemba 1992
* JAN OORT - ASTRONOMER, Maonyesho ya Chuo Kikuu Leiden 2000
Gerard Kuiper

**Gerard Peter Kuiper** (Kiholanzi: **Gerrit Pieter Kuiper**; 7 Desemba 1905 – 23 Desemba 1973) alikuwa mwanaastronomia kutoka nchini Uholanzi aliyeendelea kuishi Marekani.

## Maisha
Kuiper alizaliwa kwenye familia ya fundi cherahani katika kijiji cha Uholanzi ya kaskazini. Tangu 1924 alisoma astronomia kwenye Chuo Kikuu cha Leiden. Jan Oort alikuwa kati ya walimu wake. Baada ya kumaliza shahada ya uzamivu kwa tasnia kuhusu nyota maradufu mwaka 1933 akapata nafasi ya kazi kwenye paoneaanga pa Chuo Kikuu cha Kalifornia, Marekani. Baadaye alikuwa profesa kwenye Chuo Kikuu cha Chicago na Chuo Kikuu cha Arizona.

## Kazi
Utafiti wake ulihusu hasa mfumo wa Jua letu. Aliweza kuthibitisha kuwepo kwa dioksidi ya kaboni katika angahewa ya sayari Mirihi *(Mars)*. Alitambua pia angahewa za miezi ya sayari kadhaa kama vile kwenye Titan (mwezi wa Zohali), Miranda (mwezi wa Uranus) na Nereid (mwezi wa Neptuni). 

Alitabiri kuwepo kwa ukanda wa asteroidi nje ya obiti ya Neptuni iliyothibitishwa baadaye na kupokea jina la Ukanda wa Kuiper kwa heshima yake.

## Other websites
*Gerard Peter Kuiper: NASA KAO's Namesake 
*National Academy of Sciences Biographical Memoir
Ricardo Quaresma

alt=Ricardo Quaresma|thumb|Ricardo Quaresma.
**Ricardo Andrade Quaresma Bernardo** ni mchezaji mtaalamu wa mpira wa miguu wa Ureno ambaye anacheza kama winga kwa klabu ya Kituruki Beşiktaş na timu ya taifa ya Ureno.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ureno