open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zuwera Ibrahimah

**Zuwera Mohammed Ibrahimah** (alizaliwa 27 Julai, 1970) ni mwanasiasa wa Ghana. Yeye ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Kitaifa (Ghana). Ni Mbunge wa Salaga Kusini katika Eneo la Savannah la Ghana. Alikuwa mwanamke wa kwanza katika eneo la Salaga kuchaguliwa kuwa mbunge katika jamhuri ya nne.

## Maisha ya awali na elimu 
Zuwera Mohammed alizaliwa tarehe 27 Julai 1970 kwa waliyokuwa Kuntundawura, Alhaji Mohammed Zublilah Ibrahimah wa Kpembe, ambaye alikuwa mkuu wa zamani na rektara wa Tamale Polytechnic, sasa Chuo Kikuu cha Kiufundi cha Tamale na Adisah Nassamu Ibrahimah.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Rita Naa Odoley Sowah

**Rita Naa Odoley Sowah** (alizaliwa 2 Julai, 1968) ni mwanasiasa wa Ghana. Yeye ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Kitaifa (Ghana). Ni mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mbunge wa Dade Kotopon Constituency. Alizaliwa katika Labadi katika Greater Accra Region na hapo awali aliwahi kuhudumu kama Mkuu wa Manispaa (Municipal Chief Executive - MCE) wa La Dade Kotopon Municipal District (LADMA) kuanzia mwaka 2013 hadi 2017.

## Maisha ya awali 
Rita Naa Odoley Sowah alizaliwa tarehe 2 Julai, 1968. Yeye ni wa kabila la Ga-Adangbe people na ni raia wa Labadi katika Greater Accra Region ya Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Lariba Abudu

**Lariba Zuweira Abudu** (alizaliwa 12 Mei, 1966) ni mwanasiasa wa Ghana na aliyekuwa makamu mkuu wa shirika la Northern Development Authority tangu mwaka 2018. Alichaguliwa kuwa mbunge wa Walewale (Ghana parliament constituency) katika Chaguzi za Jumla za Ghana 2020. Pia amewahi kuhudumu kama Waziri wa Watoto, Wanawake, Jinsia na Ulinzi wa Jamii.

## Maisha ya awali 
Lariba ni raia wa Janga-Fio, alizaliwa tarehe 12 Mei 1966 kwa bwana Abudu, mtaalamu wa elimu na kiongozi wa eneo la jadi la Fio.

Alipata shahada yake ya kwanza (Elimu Maalum) mwaka 2004 na shahada ya uzamili (Masters) katika uongozi na maendeleo mwaka 2015.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Emma Mitchell

**Emma Mitchell** ni mwanasiasa wa Ghana na mtoaji wa masuala ya jinsia. Alihudumu kama Waziri wa Biashara na Viwanda wa Ghana kati ya mwaka 1993 na 1996. Alielezea Jerry Rawlings kama mtu ambaye mtindo wake wa utawala ulikuwa ukitokana na makubaliano badala ya utawala wa kiimla.

## Waziri wa Biashara na Viwanda 
Mitchell alijiuzulu kutoka katika serikali ya Rawlings mwezi Februari 1996. Aliripoti kuwa hatua hiyo ilitokana na kutokubaliana na Rais, Jerry Rawlings. Baada ya kuondoka kwake serikalini na kufafanuliwa kwa ukweli wa kutokubaliana huko, Rawlings alimkaribisha tena katika serikali, lakini aliamua kubaki nje.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Sheila Bartels

**Sheila Penelope Bartels** ni mjasiriamali na mwanasiasa wa Ghana. Alishiriki katika Chaguzi Kuu za Ghana za 2020 na kushinda kiti cha ubunge kwa Kundi la Ablekuma Kaskazini.

## Siasa 
Bartels ni mwanachama wa New Patriotic Party. Mnamo Desemba 2020, alichaguliwa kuwa Mbunge wa Kundi la Ablekuma Kaskazini baada ya kushiriki katika Chaguzi Kuu za Ghana za 2020 na kushinda. Alipata kura 54,821 ambazo zilihesabiwa kama 64.26% ya jumla ya kura halali zilizopigwa. Alishinda dhidi ya Ashley Mensah Winifred wa National Democratic Congress (Ghana) na Princess Agyemang Awuku wa Ghana Union Movement. Waliopata kura 29,772 na 716 mtawalia kati ya kura halali zilizopigwa, sawa na 34.90% na 0.84% mtawalia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Ophelia Hayford

**Ophelia Mensah Hayford** ni mwanasiasa wa Ghana. Alishiriki katika Chaguzi Kuu za Ghana za 2020 na kushinda kiti cha ubunge cha Kundi la Mfantsiman.

## Maisha ya awali na elimu 
Hayford alizaliwa tarehe 29 Oktoba 1973 na anatoka Akwapim-Akropong katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana. Alipata Shahada ya Kwanza katika Sayansi ya Siasa na Lugha mnamo 2012. Baadaye alipata pia Bachelor of Laws katika Sheria ya Jinai; Sheria za Kimataifa za Haki za Binadamu na Sheria ya Utawala mnamo 2018.

## Kazi na uteuzi 
Ophelia alikuwa Msaidizi Mkuu wa Polisi (ASP). Alikuwa Inspekta Mkuu katika Ghana Police Service. Ophelia Hayford pia alifanya kazi na Kitengo cha Interpol kwenye Makao Makuu ya CID. Alijiunga na Polisi wa Ghana mnamo 1993 kama mwanapolisi mchujo, na tangu wakati huo amehudumu kwa miaka 27 katika huduma hiyo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Joyce Aryee

**Joyce Rosalind Aryee** (alizaliwa 27 Machi, 1946) ni mwanasiasa wa zamani wa Ghana, mtendaji wa biashara na waziri. Aryee anatambuliwa kwa huduma yake huko Ghana kwa zaidi ya miaka 40 katika sekta za umma na binafsi. Kutoka mwaka 2001 hadi 2011, alihudumu kama Afisa Mtendaji Mkuu wa Ghana Chamber of Mines na alikuwa mwanamke wa kwanza Afrika kushikilia nafasi hiyo. Pia ameshikilia nafasi za kisiasa Ghana tangu mwaka za mwanzo wa serikali ya Provisional National Defence Council (PNDC). Hivi sasa ni mkurugenzi mtendaji wa Salt and Light Ministries, shirika la dini lisilo la kiserikali. Pia ni Mjumbe Heshima wa Baraza la Ushauri la Ghana la Urejeleaji na Ufisadi (GARIA).

## Maisha ya awali na elimu 
Alizaliwa kwa mama wa Fante people na baba wa Ga-Adangbe people, Joyce Aryee ni mtoto wa pili kati ya watoto wanne.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Hawa Yakubu

**Hawa Yakubu Ogede** (amezaliwa 24 Machi, 1948 – amefariki 20 Machi,2007) alikuwa mwanasiasa wa Ghana. Alikuwa Mbunge katika Jamhuri ya Nne ya Ghana na pia aliwahi kuhudumu kama Waziri wa Utalii.

## Maisha ya awali na elimu 
Hawa Yakubu alizaliwa katika Tarkwa katika Western Region (Ghana) nchini Ghana. Alikuwa mwenyeji wa Pusiga katika Upper East Region.Akiwa mwanachama wa kabila la Bissa people, alikuwa mmoja wa waanzilishi wa tamasha la kila mwaka la Zekula.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Margaret Clarke-Kwestie

**Margaret Clarke-Kwesie** ni mwanasiasa wa zamani wa Ghana na aliyewahi kuwa Naibu Waziri wa Afya kuanzia mwaka 1993 hadi 2001 chini ya serikali ya Jerry Rawlings.Katika 1996 Ghanaian general election, alishinda kiti cha ubunge cha Ga South Municipal District kwa tiketi ya National Democratic Congress (Ghana) kwa kupata asilimia 52.20 ya kura.

## Maisha ya awali na elimu 
Clarke-Kwesie ni raia wa Ghana na kabla ya kuingia katika siasa alikuwa Afisa Mkuu wa Mipango ya Uchumi katika Wizara ya Fedha na Mipango ya Uchumi. Baadaye aliingia katika siasa na kuwa Mbunge wa jimbo la Ga South.Pia aliwahi kuwa Naibu Waziri wa Afya na Elimu, pamoja na Waziri wa Nchi katika Ofisi ya Rais. Alisoma katika Wesley Grammar School.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Laadi Ayii Ayamba

**Laadi Ayii Ayamba** ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la 8 la Jamhuri ya Nne ya Ghana, akiwakilisha jimbo la Pusiga (Ghana parliament constituency) katika Upper East Region kwa tiketi ya National Democratic Congress (Ghana).Pia amewahi kuwa mwanachama wa Bunge la 6, la 7, la 8 na la 9. Yeye ni mwanaharakati wa masuala ya wanawake na mara nyingi huzungumzia masuala yanayohusu wanawake ndani ya bunge.

## Maisha ya awali na elimu 
Laadi Ayii Ayamba alizaliwa tarehe 26 Desemba, 1961. Yeye ni mwenyeji wa Pusiga katika Upper East Region.Alisoma shule ya kati katika Pusiga Continuation Middle School. Baadaye aliendelea na masomo yake katika Gbewaa Teacher Training College, ambako alihitimu kama mwalimu aliyefunzwa rasmi. Baadaye alienda kusoma katika University of Education, Winneba ambako alipata shahada ya kwanza katika Elimu ya Msingi (Basic Education).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Sophia Karen Edem Ackuaku

**Sophia Karen Edzem Ackuaku** ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la Saba la Jamhuri ya Nne ya Ghana, akiwakilisha jimbo la Domeabra-Obom katika Greater Accra Region kwa tiketi ya National Democratic Congress (Ghana).

## Maisha ya awali na elimu 
Ackuaku alizaliwa tarehe 7 Januari, 1972. Anatoka Anyako katika Volta Region ya Ghana.Ackuaku alipata Shahada ya Sheria (Bachelor of Laws) kutoka MountCrest University College na cheti cha mahusiano ya umma, matangazo na masoko kutoka Ghana Institute of Journalism.

Pia ana diploma ya kazi za ustawi wa jamii kutoka School of Social Work iliyopo Osu-Accra, pamoja na cheti cha umahiri katika lugha ya Kiholanzi kutoka Zadkine College huko Rotterdam. Aidha ana cheti cha uongozi, haki za binadamu na HIV/AIDS kutoka Ark Foundation nchini Ghana.

## Siasa 
Sophia aligombea na kushinda kiti cha ubunge cha Domeabra-Obom katika 2016 Ghanaian general election.Katika uchaguzi huo alishindana na wagombea wengine wanne:
* Darison Barba Mohammed wa New Patriotic Party
* Ekow Jones Mensah wa Convention People's Party
* Gideon Dudu wa Progressive People's Party
* Pius Kwame Fiakuna aliyegombea kama mgombea huru.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Gifty Twum-Ampofo

**Gifty Twum-Ampofo** (amezaliwa tarehe 11 Juni, 1967) ni mwanasiasa kutoka Ghana na aliyekuwa Mbunge (Member of Parliament) kwa tiketi ya New Patriotic Party.

Alikuwa Mbunge wa jimbo la Abuakwa North Constituency lililopo katika Eastern Region (Ghana) nchini Ghana.Ampofo pia ni Naibu Waziri wa Wizara ya Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii nchini Ghana, ambapo anahusika na masuala yanayohusu ustawi wa wanawake, watoto, na makundi yaliyo hatarini katika jamii.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Gina Blay

**Gina Ama Blay** (alizaliwa 29 Oktoba, 1956) ni mwandishi wa habari na mwanadiplomasia wa Mghana na msaidizi wa Chama Kipya cha Uzalendo cha Ghana. Kwa sasa ni balozi wa Ghana nchini Ujerumani.

## Elimu ya maisha
Gina Blay ni mwanafunzi wa zamani wa Shule ya Wasichana ya OLA huko Ho. Alipata shahada ya Shahada ya Sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Ghana na diploma ya uzamili katika Uandishi wa Habari na Mawasiliano ya Umma.

## Maisha ya Kazi
Blay alianza kazi yake mwaka wa 1981 kama Afisa wa Mahusiano ya Umma wa Bodi ya Bei na Mapato. Baadaye alihamia katika Kampuni ya Bia ya Achimota Limited kama Meneja wa Mahusiano ya Umma, ambapo alihariri na kuchapisha jarida la kiwanda cha bia, *ABC News*. Alikuwa Afisa Mkuu Mtendaji wa Western Publication Limited, kampuni ya habari ya uchapishaji (wachapishaji wa gazeti la *Daily Guide* na machapisho mengine),

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Mercy Bampo Addo

**Mercy Bampo Addo** ni mwanadiplomasia wa Mghana na mwanachama wa Chama Kipya cha Uzalendo cha Ghana. Kwa sasa ni Kamishna Mkuu (Jumuiya ya Madola) wa Ghana nchini Malta, baada ya kuchukua wadhifa huo Julai 2017.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Josephine Addoh

**Josephine Hilda Addoh** ni mwanasiasa kutoka Ghana na mwanachama wa New Patriotic Party. Aliwahi kuwa Mbunge wa jimbo la Kwadaso Constituency katika Bunge la Nne la Jamhuri ya Nne ya Ghana.

## Maisha ya awali na elimu 
Addoh alizaliwa tarehe 27 Septemba, 1957.Alijulikana kwa kushiriki katika siasa za Ghana na kuiwakilisha Kwadaso bungeni akiwa chini ya chama cha New Patriotic Party (NPP).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Gifty Oware-Mensah

**Gifty Oware-Mensah** (alizaliwa 4 Julai, 1986) ni mwanasiasa kutoka Ghana na alikuwa mkuu msaidizi wa utendaji wa National Service Scheme nchini Ghana. Alikuwa na jukumu la kusimamia masuala ya utawala na fedha, akisaidia kusimamia mfuko wa kila mwaka wa wafanyakazi wapatao 100,000.

## Maisha ya awali na elimu 
Gifty Oware-Aboagye alizaliwa kwa Isaac Oware-Aboagye na Kate Donkor huko Koforidua katika Eastern Region ya Ghana tarehe 4 Julai, 1986. Alikulia na kupata elimu yake ya awali huko Koforidua.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Clara Napaga Tia Sulemana

**Clara Napaga Tia Sulemana** (alizaliwa 1987) ni mwanasiasa wa kike kutoka Ghana na mfanyakazi wa rais katika serikali inayoongozwa na Nana Akufo-Addo. Yeye ni binti wa Alhaji Tia Sulemana, mmoja wa waasisi wa New Patriotic Party nchini Ghana.

## Elimu 
Napaga alipata Shahada ya Sanaa (Bachelor of Arts) katika University for Development Studies katika masomo ya Maendeleo Jumuishi ikilenga masuala ya kijamii, kisiasa na kihistoria.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Frema Opare

**Akosua Frema Osei-Opare** (alizaliwa 5 Juni, 1947) ni mtaalamu wa maendeleo, mwalimu, mchumi na mwanasiasa wa Ghana. Yeye ni mwanachama wa New Patriotic Party (NPP). Baada ya kutumia miaka 40 katika nyanja hizi, Akosua Frema Osei-Opare ni mtaalamu katika ajira, rasilimali watu, na ushauri wa maendeleo. Alimwakilisha jimbo la Ayawaso West Wuogon katika Parliament of Ghana. Pia alikuwa mwanamke wa kwanza na aliyewahi kushika wadhifa wa Chief of Staff nchini Ghana, akihudumu kuanzia 7 Januari, 2017 hadi 6 Januari, 2025 chini ya uongozi wa Nana Akufo-Addo.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Frema alizaliwa 5 Juni, 1947. Yeye ni mzaliwa wa Wiamoase katika Ashanti Region. Alisoma katika Shule ya Sekondari ya St. Monica, Mampong-Ashanti. Alipata shahada yake ya kwanza katika Home Science kutoka University of Ghana. Baadaye alisomea shahada ya uzamili katika Sayansi ya Chakula katika University of Guelph.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Rebecca Akweley Adotey

**Rebecca Akweley Adotey** ni mwanasiasa wa Ghana. Alikuwa katibu mtendaji wa Baraza la Taifa la Wanawake na Maendeleo (NCWD) na pia alikuwa mbunge wa jimbo la Ayawaso West Wuogon.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Akweley Adotey ana Shahada ya Sanaa (BA) katika lugha ya Kiingereza. Alikuwa mwalimu (mkurugenzi msaidizi) na pia katibu mtendaji wa National Council for Women and Development.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Florence Kumi

**Florence Kumi** ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la Pili la Jamhuri ya Nne, akiwasilisha Kundi la Wahlakazi wa Assin North (Ghana parliament constituency) katika Mkoa wa Kati wa Ghana.

## Maisha ya Awali 
Kumi alizaliwa Assin North katika Mkoa wa Kati wa Ghana.

## Siasa 
Kumi alichaguliwa mara ya kwanza katika Bunge akiwa chini ya tiketi ya National Democratic Congress (Ghana) kuwakilisha Kundi la Assin North katika Mkoa wa Kati wa Ghana wakati wa Chaguzi za Jumla za Ghana 1996. Alipata kura 24,080 kati ya kura halali 46,063, sawa na 48.60%, akishinda wapinzani wake: Kwabena Karikari-Apau wa New Patriotic Party aliyepata kura 13,242 (26.70%), Francis Kweku Edzii wa Nationalist Congress Party aliyepata kura 874 (1.80%), na Joseph Yeboah wa Convention People's Party aliyepata kura 0 (0.00%).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Theresa Nyarko-Fofie

**Theresa Abena Nyarko-Fofie** (alizaliwa 1950) ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa mwanachama wa Bunge la Kwanza la Jamhuri ya Nne ya Ghana kuanzia 1993 hadi 1997 akiwakilisha Jimbo la Nkoranza chini ya chama cha National Democratic Congress, na pia alikuwa mwanachama wa bunge la pili akiwakilisha Jimbo la Nkoranza chini ya chama hicho hicho.

## Maisha ya awali 
Nyarko-Fofie alizaliwa mnamo 12 Septemba, 1950 katika Mkoa wa Brong Ahafo wa Ghana katika familia ya Kikristo. Alipata shahada ya Diploma katika elimu kutoka University of Ghana. Alifanya kazi kama mwalimu kabla ya kuingia kwenye siasa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Ama Pomaa Boateng

**Ama Pomaa Boateng** (alizaliwa 19 Agosti, 1975) ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa mwanachama wa bunge wa Jimbo la Juaben katika Mkoa wa Ashanti nchini Ghana, akiwakilisha New Patriotic Party.

## Maisha ya awali na elimu 
Ama Pomaa alizaliwa mnamo 19 Agosti 1975 katika Juaben, Mkoa wa Ashanti. Alisoma shule ya upili katika Holy Child High School, Ghana iliyoko Cape Coast na baadaye alipata shahada ya uzamili (master's degree) katika masuala ya taarifa (information studies) kutoka Anglia Ruskin University.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Abena Osei Asare

**Abena Osei-Asare** (alizaliwa 16 Januari, 1979) ni Mhasibu Aliyepewa Cheti, mwanasiasa wa Ghana na kwa sasa ni Mbunge wa Atiwa East (Ghana parliament constituency) katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana.

## Maisha ya awali na elimu
Abena Osei-Asare alihudhuria Shule ya Msingi ya Achimota na kuendelea na elimu yake ya sekondari katika Wesley Girls' Senior High School -Cape Coast (1995–1997) ambapo alisoma Sanaa za Jumla na masomo ya hiari kama Uchumi, Jiografia na Hisabati ya Hiari.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Grace Boachie

**Grace Boachie** ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la Pili la Jamhuri ya Nne akiwakilisha Halmashauri ya Tano South (Ghana parliament constituency) katika Mkoa wa Brong Ahafo nchini Ghana.

## Maisha ya awali 
Grace Boachie alizaliwa katika Tano South katika Mkoa wa Brong Ahafo wa Ghana.

## Siasa 
Boachie alianza kuingia Bungeni akiwa kwa tiketi ya Chama cha Kitaifa cha Kidemokrasia kwa niaba ya Halmashauri ya Tano South katika Mkoa wa Brong-Ahafo region wa Ghana. Alipata kura 13,390 kati ya kura halali 24,879 zilizopigwa, sawa na 39.50%, akishinda wapinzani wake: Rex Ofori-Agyeman aliyepata kura 9,568 sawa na 28.20%, Godfred Kwaku Oppong aliyepata kura 1,267 sawa na 3.70%, Osman Asante-Bonsu aliyepata kura 330 sawa na 1.00%, na Daniel Kofi Nti aliyepata kura 324 sawa na 1.00%.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Gladys Abena Nsoah

**Gladys Abena Nsoah** ni mwanasiasa wa Ghana. Alikuwa mwanachama wa Orodhesha wa Wabunge walioteuliwa katika uchaguzi wa bunge wa Ghana mwaka 1996 la Jamhuri ya Nne ya Ghana akiwakilisha jimbo la Kintampo, Ghana.

## Maisha ya Awali 
Gladys alizaliwa tarehe 25 Novemba 1956 katika Mkoa wa Brong Ahafo nchini Ghana. Alihudhuria Shule ya Kati ya Kintampo, ambapo alipata Cheti cha Kuisha Shule ya Kati (Middle School Leaving Certificate). Alifanya kazi kama mwalimu kabla ya kuingia katika siasa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Edith Hazel

**Edith Hazel** ni mwanasiasa na balozi wa Ghana ambaye aliwahi kuwa Mbunge wa jimbo la Evalue Gwira (Ghana parliament constituency) katika Mkoa wa Magharibi wa Ghana kutoka 2001 hadi 2005.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Hazel alisoma katika University of Ghana. Kabla ya kuteuliwa kuwa balozi wa Ghana katika Denmark na Finland  mnamo Julai 2014, alishikilia wadhifa wa Naibu Kiongozi wa ujumbe wa Ghana huko Washington, D.C., Marekani.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Afieye Ashong

**Beatrice Love Naa-Afieye Ashong** ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la 3 la Jamhuri ya Nne ya Ghana. Pia ni mwanzilishi wa shirika lisilo la kiserikali (NGO) linaloitwa 'Gods Love Society' na alikuwa Mbunge wa jimbo la Kpone Katamanso katika Greater Accra Region ya Ghana.

## Maisha ya awali na elimu 
Ashong anatoka Kpone Katamanso katika Mkoa wa Greater Accra wa Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Comfort Owusu

**Comfort Owusu** (alizaliwa 28 Aprili, 1940) ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la Tatu la Jamhuri ya Nne la Ghana akiwakilisha Jimbo la Mfantsiman Mashariki katika Mkoa wa Kati wa Ghana.

## Maisha ya awali na elimu 
Owusu alizaliwa mwaka 1940 katika Mfantsiman Mashariki katika Mkoa wa Kati wa Ghana. Alisoma katika Morris School of Hairdressing & Culture ambapo alipata shahada ya Diploma katika Utamaduni na Uzuri.

## Siasa 
Owusu ni mwanachama wa bunge la 1, 2 na 3 la Jamhuri ya Nne ya Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Abena Takyiwa

**Abena Takyiwa** (alizaliwa 25 Desemba, 1958) ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa mwanachama wa Bunge la Kwanza la Jamhuri ya Nne, akiwakilisha jimbo la Kwabre katika Mkoa wa Ashanti.

## Maisha ya awali na elimu 
Abena alizaliwa tarehe 25 Desemba 1958 katika Halmashauri ya Kwabre katika Mkoa wa Ashanti wa Ghana. Ana Diploma ya Ubunifu wa Mitindo na Usimamizi wa Chakula.

## Siasa 
Abena alichaguliwa kwa mara ya kwanza kuwa mbunge kwa tiketi ya Chama cha Kidemokrasia cha Kitaifa (Ghana) wakati wa Chaguzi za Bunge za Ghana 1992 kuwakilisha Jimbo la Kwabre katika Mkoa wa Ashanti wa Ghana. Alihudumu kipindi kimoja kama mbunge.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Mary Grant

**Mary Grant** (6 Agosti 1928 – 18 Septemba 2016) alikuwa daktari na mwanasiasa wa Ghana. Alikuwa mwanachama wa kwanza wa Baraza la Hali ya Nchi la Ghana na pia mwanamke wa kwanza kutoka Wesley Girls High School kuwa daktari. Grant alikuwa mwanamke wa tatu wa Kighana kupata shahada ya tiba baada ya Susan Ofori-Atta (1947) na Matilda J. Clerk (1949). Alikuwa pia mwanafamilia wa Paa Grant, anayejulikana kama ''"baba wa siasa za Gold Coast".

## Elimu 
Mary Grant alipata elimu yake ya msingi katika Shule ya Methodist ya Obuasi. Alisoma elimu ya sekondari katika Wesley Girls' Senior High School huko Cape Coast, na baadaye akawa mwanamke wa kwanza kutoka shule hiyo kupata shahada ya tiba baada ya kumaliza mafunzo yake Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Della Sowah

**Della Adjoa Sowah** (alizaliwa 23 Novemba, 1959) ni mwanasiasa wa Ghana aliyekuwa Naibu Waziri wa Hali ya Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii. Pia ni Mbunge wa jimbo la Kpandu.

## Maisha ya Awali 
Sowah alizaliwa katika Kpandu, Volta Region ya Ghana mnamo 23 Novemba 1959.

## Elimu 
Sowah alipata shahada yake katika Sayansi za Jamii kutoka Kwame Nkrumah University of Science and Technology mnamo 1981. Ana Diploma katika Fedha na Shahada ya Uzamili (MBA) katika Usimamizi wa Biashara.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Patricia Appiagyei

**Patricia Appiagyei** (alizaliwa 28 Novemba, 1956) ni mwanasiasa wa Ghana na mara moja alihudumu kama Naibu Waziri wa Mkoa wa Ashanti Region na pia ndiye mke wa kwanza mwanamke kuwa Meya wa Kumasi Metropolitan Assembly.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Hanna Louisa Bissiw

**Hanna Louisa Bissiw** (alizaliwa 23 Julai, 1972) ni mwanasiasa wa Ghana ambaye alikuwa Naibu Waziri wa Chakula na Kilimo na pia alikuwa Mbunge wa zamani wa Tano South (Ghana parliament constituency) katika Brong Ahafo Region, Ghana.

## Maisha ya Awali na Elimu
Dk. Hanna Louisa Bissiw alizaliwa katika Techimantia katika Mkoa wa Brong Ahafo wa Ghana. Alipata elimu yake ya shule ya upili katika Shule ya Sekondari ya Wasichana ya Kumasi, na baadaye alipata ufadhili wa masomo kwenda kusoma Cuba, ambapo alihitimu kama Daktari wa Mifugo mwaka 1999.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Irene Naa Torshie Addo

**Irene Naa Torshie Addo** (alizaliwa Osu, Accra, 30 Septemba 1970) ni mwanasiasa na mwanasheria wa Ghana, aliyekuwa Waziri Msaidizi wa Mambo ya Nje na pia Mbunge wa Jimbo la Tema Magharibi.

## Elimu
Yeye ni mwanasheria kwa taaluma na alipata shahada ya Uzamili (LLM) katika Masuala ya Jinsia na Maendeleo kutoka University of Warwick mnamo 1999.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Shirley Ayorkor Botchwey

**Shirley Ayorkor Botchwey** (alizaliwa 8 Februari, 1963) ni mwanasiasa, mwanadiplomasia na mwanasheria wa Ghana ambaye amehudumu kama katibu mkuu wa saba wa Commonwealth of Nations tangu 1 Aprili, 2025.

## Maisha ya Awali na Elimu
Alizaliwa Accra, Ghana, Botchwey alisoma elimu yake ya sekondari katika St Mary's Senior High School (Ghana)|St. Mary's Girls' Senior High School huko Korle Gonno. Alisoma katika University of Ghana Business School, Ghana Institute of Journalism (GIJ), [Ghana Institute of Management and Public Administratio (GIMPA), Pitman's Central College, University of London, na University of Westminster.

## Marejeo 
[Jamii:wanasiasa wa Ghana
Bernice Heloo

**Bernice Adiku Heloo** (24 Septemba 1954 – 25 Desemba 2024) alikuwa mwanasiasa wa Ghana ambaye alihudumu kama Mbunge wa Kiti cha Hohoe (Ghana parliament constituency).

## Maisha ya Awali na Elimu 
Heloo alizaliwa katika [Hohoe South (Ghana parliament constituency), Volta Region, Gold Coast (region) tarehe [24 Septemba, 1954,

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Mavis Hawa Koomson

**Mavis Hawa Koomson** (alizaliwa 3 Februari, 1966) ni mwanasiasa na mwalimu wa Ghana. Alihudumu kama Mbunge katika Bunge la sita, la saba na la nane la Jamhuri ya Nne ya Ghana akiwakilisha Jimbo la Awutu Senya East katika Mkoa wa Kati kwa tiketi ya chama cha New Patriotic Party (NPP).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Comfort Doyoe Cudjoe-Ghansah

**Comfort Doyoe Cudjoe-Ghansah** (alizaliwa 3 Novemba, 1967) ni mwanasiasa wa Ghana na Mbunge wa jimbo la Ada (Ghana parliament constituency). Aliwahi kuhudumu kama Waziri wa Nchi anayesimamia Taasisi za Kijamii na Taasisi Zinazohusiana nazo. Kufikia mwaka , alikuwa Naibu Mkuu wa Mipango ya Serikali Bungeni (Deputy Government Chief Whip) katika Bunge la Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Joyce Bawah Mogtari

**Joyce Bawah Mogtari** ni mwanasheria na mwanasiasa wa Ghana ambaye aliwahi kuhudumu kama Naibu Waziri wa Uchukuzi nchini Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Elizabeth K. T. Sackey

**Elizabeth Kwatsoe Tawiah Sackey** (alizaliwa 6 Mei, 1958) ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa Mbunge wa jimbo la Okaikwei North (Ghana parliament constituency). Alikuwa mwanachama wa Bunge la Sita la Jamhuri ya Nne ya Ghana akiwakilisha Jimbo la Okaikwei North katika Greater Accra Region kwa tiketi ya New Patriotic Party.

Aliteuliwa kuwa Meya wa Accra.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Obuobia Darko-Opoku

**Obuobia Darko-Opoku** ni mwanasiasa, mwandishi wa habari na mfadhili wa misaada (philanthropist) kutoka Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Freda Akosua Prempeh

**Freda Akosua Oheneafrewo Prempeh** (alizaliwa 23 Januari, 1966) ni mwanasiasa wa Ghana na Mbunge katika Bunge la Saba na Bunge la Nane la Jamhuri ya Nne ya Ghana, akiwakilisha Jimbo la Tano North (Ghana parliament constituency) katika Ahafo Region, Ghana. Alikuwa Waziri wa Jimbo katika Wizara ya Kazi na Makazi ya Ghana na hapo awali alihudumu kama Naibu Waziri wa Masuala ya Jinsia na pia kama Mjumbe wa Bunge la Mitaa – *"Mwanamke wa Bunge la Mitaa"* kuanzia mwaka 2002 hadi 2010 kwa Jimbo la Uchaguzi la Dade Kotopon la [Dade Kotopon katika Greater Accra Region.

## Marejeo 
[Jamii:wanasiasa wa Ghana
Brigitte Dzogbenuku

**Bi. Brigitte Dzogbenuku** ni mwanasiasa wa Ghana na malkia wa urembo aliyeshinda taji la Miss Ghana mwaka 1990.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Elfu moja mia tatu na tatu

**Elfu moja mia tatu na tatu** ni namba inayoandikwa **1303** kwa tarakimu za kawaida na MCCCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1302 na kutangulia 1304.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1303 KK na 1303 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elizabeth Ofosu-Adjare

**Elizabeth Ofosu-Adjare** (alizaliwa 1 Machi, 1974) ni mwanasheria na mwanasiasa wa Ghana ambaye aliwahi kuwa Waziri wa Utalii, Utamaduni na Sanaa za Ubunifu. Aliteuliwa katika nafasi hiyo na Rais John Dramani Mahama mwaka 2013 alipounda serikali yake ya kwanza kamili. Yeye ni mwanachama wa National Democratic Congress. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Mavis Ama Frimpong

**Mavis Ama Frimpong** ni mwanasiasa wa Ghana ambaye aliwahi kushika wadhifa wa Mtendaji Mkuu wa Wilaya ya Birim North kabla ya kuchaguliwa kuwa Naibu Waziri wa Mkoa wa Mashariki wa Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Queenstar Pokuah Sawyerr

**Queenstar Maame Pokua Sawyerr** (alizaliwa 1 Julai, 1964) ni mwanasiasa wa Ghana na aliyewahi kuwa Naibu Waziri wa Mkoa wa Mkoa wa Kati nchini Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Tabitha Sybil Quaye

**Tabitha Sybil Quaye** (alizaliwa 20 Septemba, 1938) ni mwanasiasa wa Ghana na aliyewahi kuwa mbunge wa Takoradi katika mkoa wa Magharibi. Alikuwa mwanachama wa bunge la kwanza la jamhuri ya nne ya Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Victoria Lakshmi Hamah

**Victoria Lakshmi Hamah** ni mwanasiasa wa Ghana ambaye anahudumu kwa tiketi ya Bunge la Kidemokrasia la Kitaifa (NDC) nchini Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Angela Alorwu-Tay

**Angela Oforiwa Alorwu-Tay** ni mwanasiasa wa Ghana na mbunge wa Bunge la Saba la Jamhuri ya Nne la Ghana akiwakilisha Kundi la Afadjato Kusini katika Eneo la Volta kwa tiketi ya Bunge la Kidemokrasia la Kitaifa (Ghana).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Anita De Sosoo

**Anita De Sosoo** ni mwanasiasa wa Ghana na Mratibu wa Kitaifa wa Wanawake wa Chama cha Kidemokrasia Kitaifa (NDC) na alikuwa mwanachama wa awali wa Shirika la Kitaifa la Usimamizi wa Maafa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Francisca Oteng-Mensah

**Francisca Oteng-Mensah** (alizaliwa 14 Februari, 1993) ni mbunge wa Chama kipya cha Uzalendo anayeihudumia Jimbo la Kwabre Mashariki na alijulikana kama mbunge mdogo zaidi wa Jamhuri ya Nne ya Ghana wakati wa uchaguzi mkuu  mwaka 2016.

## Maisha ya Awali
Francisca alizaliwa katika hospitali ya Aboaso,iliyopo Mampontengkatika mkoa wa  Ashanti tarehe 14 Februari 1993.

Yeye ni binti wa Joyce Oteng na Kwaku Oteng, ambaye ni daktari na mfanyabiashara, pia ni Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya Angel Group.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Sarah Adwoa Safo

**Sarah Adwoa Safo** (alizaliwa 28 Desemba, 1981) ni mwanasheria na mwanasiasa wa Ghana. Yeye ni mwanachama wa [New Patriotic Party na amekuwa [Mbunge tangu mwaka 2013 kwa Jimbo la Dome Kwabenya katika Mkoa wa Accra Mkuu wa Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Sophia Oboshie Doku

**Sophia Margaret Oboshie Doku** alikuwa mwanasiasa wa Ghana na mmoja wa wabunge wa kwanza wanawake katika Bunge la Kwanza la Jamhuri ya Kwanza ya Ghana chini ya Rais wa kwanza wa Ghana, Dk. Kwame Nkrumah.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Zanetor Agyeman-Rawlings

**Zanetor Agyeman-Rawlings** (alizaliwa 1 Juni, 1978) ni Daktari wa tiba, mwanasiasa, mwanaharakati na mpigania kampeni wa Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Akua Donkor

**Akua Donkor** (Februari 1952 - 28 Oktoba 2024) alikuwa mkulima na mwanasiasa kutoka Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Gladys Asmah

**Gladys Asmah** (16 Oktoba 1939 – 24 Juni 2014) alikuwa mwanasiasa na Mjasiriamali wa Ghana. Alikuwa waziri wa Siasa wa zamani wa Uvuvi na vile vile mbunge wa Jimbo la Takoradi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Joyce Bamford-Addo

**Joyce Adeline Bamford-Addo**(alizaliwa 26 Machi, 1937) ni wakili na jaji wa Ghana ambaye alihudumu kama Spika wa Bunge la Ghana wa kwanza mwanamke wa Bunge la Ghana kuanzia mwaka 2009 hadi 2013.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Theresa Amerley Tagoe

**Theresa Amerley Tagoe** (pia alijulikana kama **Iron Lady**; 13 Desemba 1943 – 25 Novemba 2010) alikuwa mwanasiasa mwanamke wa Ghana na mwanachama mashuhuri wa Chama Kipya cha Uzalendo. Pia alikuwa Mbunge wa zamani wa Jimbo la Ablekuma South.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Sherry Ayittey

**Hanny-Sherry Naa Sakley Ayittey** (8 Februari 1948 – 22 Julai 2023) alikuwa mwanabiokemia, mwanasiasa na mwanaharakati wa haki za wanawake wa Ghana. Aliwahi kuwa Waziri wa Uvuvi na Maendeleo ya Ufugaji Samaki. Pia alikuwa Waziri wa Afya kuanzia Februari 2013 hadi Juni 2014, na Waziri wa Mazingira, Sayansi na Teknolojia kuanzia mwaka 2009 hadi 2012.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Florence Oboshie Sai-Cofie

**Florence Oboshie Sai-Cofie** (alizaliwa 6 Aprili, 1953) ni mwanasiasa wa Ghana na mtendaji wa vyombo vya habari. Yeye ni mtaalamu wa mawasiliano mwenye uzoefu wa zaidi ya miaka 20 katika masuala ya utawala, diplomasia na mahusiano ya kimataifa, mahusiano ya vyombo vya habari na utetezi wa afya ya uzazi. Aliwahi kuwa Naibu Mkuu wa Wafanyakazi wa Ikulu katika utawala wa John Kufuor hadi alipoteuliwa kuwa Naibu Waziri. Katika muhula wa pili wa Rais John Kufuor, alikuwa Naibu Waziri katika Wizara ya Habari kuanzia mwaka 2006. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Christine Churcher

**Christine Churcher** (aliyezaliwa 21 Septemba, 1954) ni mwanasiasa nchini Ghana. Alikuwa mbunge wa jimbo la Cape Coast katika Mkoa wa Kati wa Ghana katika bunge la 2, 3, 4 na 5 la Jamhuri ya Ghana. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Cecilia Bannerman

**Cecilia Bannerman** ni mwanasiasa wa Ghana na Waziri wa zamani wa Nchi. Alihudumu kama waziri wa sekta ya Maendeleo ya Nguvu Kazi na Ajira kuanzia 2001 hadi 2003 na Waziri wa Madini kati ya 2003 na 2005.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Cecilia Dapaah

**Cecilia Abena Dapaah** (aliyezaliwa 27 Novemba, 1954) ni mwanasiasa wa Ghana. Yeye ni mwanachama wa Chama Kipya cha Uzalendo na wa zamani Mbunge wa jimbo la Bantama. Alihudumu kama naibu Waziri wa Rasilimali za Maji, Kazi na Nyumba, na Waziri wa Usafiri wa Anga na Usafi wa Mazingira na Rasilimali za Maji mtawalia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Teneng Mba Jaiteh

**Teneng Mba Jaiteh** ni mwanasiasa wa Gambia ambaye ni balozi wa Gambia katika Umoja wa Ulaya pamoja na nchi 7 wanachama wake.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Margaret Keita

**Margaret Keita** ni mwanasiasa wa Gambia. Aliwahi kuwa Katibu wa Nchi wa Fedha na Masuala ya Uchumi katika taifa hilo la Afrika Magharibi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Marie Saine-Firdaus

**Marie Saine-Firdaus** (alizaliwa 1973) ni wakili na mwanasiasa wa Gambia ambaye aliwahi kuwa Mwanasheria Mkuu na Katibu wa Nchi wa Haki wa Gambia. Amebeba nafasi mbalimbali kisheria ndani ya serikali ya Gambia na amechangia katika mijadala ya sheria na haki za binadamu barani Afrika.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Neneh MacDouall-Gaye

**Neneh MacDouall-Gaye** (alizaliwa 8 Aprili, 1957) ni mwanasiasa na balozi wa Gambia. Aliwahi kuwa Waziri wa Mwisho wa Mambo ya Nje wa Gambia katika utawala wa Yahya Jammeh kuanzia 2015 hadi 2017, na pia alikuwa Balozi wa Gambia nchini Marekani.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Nyimasata Sanneh-Bojang

**Nyimasata Sanneh-Bojang** (1941 – 15 Julai 2015) alikuwa mwanasiasa wa Gambia. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mbunge katika Bunge la Kitaifa la Gambia baada ya kushinda kiti cha Northern Kombo kwa tiketi ya Chama cha People's Progressive Party. Ingawa aliendelea kushikilia kiti hicho mwaka 1987, alifutwa na chama chake na hakushiriki katika uchaguzi wa mwaka 1992.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Julia Dolly Joiner

**Julia Dolly Joiner** (alizaliwa 11 Novemba, 1956, Banjul, Gambia) ni mwanasiasa wa Gambia. Yeye ni Kamishna wa Masuala ya Siasa katika Umoja wa Afrika, akiwa makao yake makuu Addis Ababa, Ethiopia. Kuanzia Septemba, 1994 hadi Juni 1995, Joiner alihudumu kama Katibu Mkuu Msaidizi wa Wizara ya Vijana, Michezo, na Utamaduni ya Gambia, kisha aliteuliwa kuwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Mambo ya Nje kwa mwaka ufuatao (Juni 1995 hadi Novemba 1996).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Verónica Alcocer

**Verónica del Socorro Alcocer García** (alizaliwa Sincelejo, 26 Mei 1976) ndiye Mwanamke wa Kwanza wa Kolombia kama mke wa Raisi tangu 2022. Hapo awali, alihudumu kama Mke wa Rais wa Bogotá kuanzia 2012 hadi 2015. Yeye ni mke wa tatu wa Meya wa Bogotá kuwa Mke wa Rais tangu Nohra Puyana de Pastrana mwaka wa 1998.   

Verónica Alcocer alikutana na Gustavo Petro mwaka wa 2000 akiwa na umri wa miaka 20, na wawili hao wakafunga ndoa Desemba mwaka huo. Mwaka huo huo, na wakahamia Bogotá, DC, ambapo Petro tayari alikuwa na taaluma ya kisiasa iliyoimarika. Wanandoa hao walipata watoto wawili kati ya mwaka 2002 na 2005. Hapo awali alikuwa mama wa mwanawe mkubwa, Nicolás mnamo 1996.  Alimuunga mkono kikamilifu mumewe katika taaluma yake ya kisiasa, akifanya kampeni pamoja naye wakati wa kampeni yake ya umeya mwaka wa 2011 huko mjini Bogotá. Alcocer akawa Mke wa Rais wa Bogotá baada ya ushindi wa mumewe katika uchaguzi wa kikanda wa 2011. Kama Mke wa Rais, alichukua jukumu la kuwa mtangazaji wa kijamii wa jiji.

Alcocer alikua Mke wa Raisi mwaka wa 2022 baada ya mumewe kuapishwa kuwa Raisi. Jukumu lake kama Mke wa Rais lilitofautiana na mfumo ulioanzishwa na watangulizi wake, kama vile alivyokuwa, kwa mara ya kwanza, na ajenda yake mwenyewe, tofauti na ile ya rais. Diplomasia na mazungumzo ya kimkakati yakawa washirika wao wakubwa katika kukuza sababu za kijamii kama vile kutokomeza ukatili wa kijinsia dhidi ya watoto, utapiamlo kwa watoto, na upatikanaji wa huduma za afya kwa watu wenye kipato cha chini.

## Maisha ya Awali, Elimu na Ndoa
Verónica del Socorro Alcocer García alizaliwa 26 Mei 1976 huko Sincelejo, Sucre na alikulia katika familia ya kihafidhina huko Sincelejo, alizaliwa na Jorge Emilio Alcocer (1943-2012) na Elisabeth García de Alcocer. Baba yake alikuwa mtoto wa mwanasiasa wa Sucre José Eustorgio Alcocer, meya mara mbili wa Sincelejo. Jina la kati la Verónica lilikuwa del Socorro kwa heshima ya Bikira wa Socorro, mtakatifu ambaye wazazi wake wamekuwa wakimtolea kwa jadi.

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Kolombia
Jamii:WikiGap JWK 2026
Rohey Malick Lowe

**Rohey Malick Lowe** (alizaliwa 19 Desemba, 1971) ni mwanasiasa wa Gambia ambaye amehudumu kama meya wa mji mkuu wa Banjul tangu Mei, 2018 na ni mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kushikilia wadhifa huo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Aji Secka

**Aji Yam Secka**  ni mwanasiasa wa Gambia ambaye alikuwa naibu kiongozi wa Chama cha Demokrasia cha Umoja (UDP) na kiongozi wa wanawake kwa muda mrefu akihudumu katika nafasi mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Angela Colley

**Angela Bernadette Colley** (alizaliwa 13 Novemba, 1964) ni Kamishna Mkuu wa Gambia nchini Nigeria.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Nancy Njie

**Nancy Seedy Njie** (7 Novemba 1965 – 22 Agosti 2025) alikuwa mwanasiasa wa Gambia ambaye aliwahi kuhudumu kama Katibu wa Nchi wa Utalii na Utamaduni kuanzia 2008 hadi 2010.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Belinda Bidwell

**Belinda Bidwell** (22 Aprili 1936 – 28 Aprili 2007) alikuwa spika wa kwanza mwanamke wa Bunge la Kitaifa la Gambia. Mnamo 2002, Bidwell, ambaye awali alikuwa mwalimu, aliteuliwa kuhudumu katika Bunge la Kitaifa na akawa naibu spika. Mnamo Aprili 2006, kufuatia jaribio la kuzitisha serikali katika mwezi wa Machi, Spika Sheriff Mustapha Dibba alikamatwa na kuondolewa katika nafasi yake kwa madai ya kuhusika, na Bidwell akawa spika.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Hawa Sisay-Sabally

**Hawa Sisay-Sabally** ni wakili wa Gambia ambaye alihudumu kama Wakili Mkuu kutoka 1996 hadi 1998 na tangu wakati huo amekuwa akizungumza dhidi ya ufisadi nchini Gambia na kumwakilisha wanasiasa wa upinzani katika kesi za jinai zinazohusu ushiriki wao katika maandamano ya demokrasia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Louise N'Jie

'''Louise Antoinette N'Jie''' (23 Januari 1922 – 22 Mei 2014) alikuwa mwalimu, mwanafeministi na mwanasiasa wa Gambia ambaye alikuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu kama Waziri wa Baraza la Mawaziri nchini Gambia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Lucretia St. Clair Joof

**Lucretia St. Clair Joof** (Bathurst, 1913  – Agosti 1982) alikuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu kama mbunge wa Bunge la Wawakilishi] nchini Gambia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Fatou Sanyang Kinteh

**Fatou Sanyang Kinteh** pia anajulikana kama **Fatou Kinteh** ni mwanasiasa wa Gambia na mwanaharakati wa haki za wanawake. Kwa sasa anahudumu kama waziri wa masuala ya wanawake, watoto, na ustawi wa jamii wa Gambia. Pia anahudumu kama mratibu wa kitaifa wa Gambia wa Ukatili wa Kijinsia na Ukeketaji wa Wanawake.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Hannah Mahoney

**Lady Hannah Mahoney** (1 Agosti 1884 – 10 Mei 1974) alikuwa mwanamke wa kwanza mwanasiasa nchini Gambia. Kama mwanamke mtangulizi katika siasa, alikuwa mwanamke wa kwanza nchini kushika nafasi kadhaa, ikiwemo hakimu wa amani na hakimu wa mahakama. Alikuwa mke wa Sir John A. Mahoney, spika wa kwanza wa Baraza la Bunge la Gambia.   

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Elizabeth Akua Ohene

**Elizabeth Akua Ohene** (alizaliwa 24 Januari 1945) ni mwandishi wa habari na mwanasiasa wa Ghana. Alihudumu kama Waziri wa Nchi kwa Elimu ya Juu nchini Ghana chini ya Rais John Kufuor.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Esther Obeng Dapaah

**Esther Obeng Dapaah** (alizaliwa 9 Mei, 1945) ni mwanasiasa na wakili kutoka Ghana. Alikuwa mbunge wa jimbo la Abirem (Ghana parliament constituency) katika Bunge la Tano la Jamhuri ya Nne ya Ghana.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gambia
Ondřej Sekora

**Ondřej Sekora** (25 Septemba 1899 - 4 Julai 1967) alikuwa mchoraji, mwandishi, mwandishi wa habari na mtaalamu wa wadudu kutoka Ucheki. Alijulikana zaidi kama mwandishi wa vitabu vya watoto. Sekora pia alikuwa mmoja wa waenezaji wa kwanza wa raga nchini Chekoslovakia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki  1967
Jamii:Waandishi wa Ucheki
Jamii:Wanabiolojia wa Ucheki
Jamii:Wachoraji wa Ucheki
Thuli Dladla

**Thulisile Dladla** ni mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Eswatini ambaye kwa sasa ni Naibu Waziri Mkuu wa Ufalme wa Eswatini. She was the first woman appointed as the country's Minister of Foreign Affairs and was previously a senator. In February 2019, she visited Taiwan and met with President Tsai Ing-wen.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Eswatini
Jeanne Manomba-Kombila

**Jeanne Manomba-Kombila** ni mwanasiasa wa Gabon.
Manomba-Kombila alikuwa waziri wa kwanza mwanamke wa serikali ya Gabon.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Laure Olga Gondjout

**Laure Olga Gondjout** (alizaliwa 18 Desemba, 1953) ni mwanasiasa wa Gabon. Aliwahi kuhudumu katika serikali ya Gabon katika nyadhifa mbalimbali za uwaziri.

Alikuwa Waziri wa Mawasiliano na Mawasiliano ya Simu kuanzia mwaka 2007 hadi 2008. Mwaka 2008 aliteuliwa kuwa Waziri wa Mambo ya Nje na baadaye mwaka huo huo akahudumu tena kama Waziri wa Mawasiliano na Uchumi wa Kidijitali kuanzia 2008 hadi 2011.

Baadaye aliteuliwa kuwa Katibu Mkuu wa Ikulu ya Rais kuanzia 2011 hadi 2014. Kuanzia Februari 2014 hadi Januari 2019, alihudumu kama Ombudsman (Msimamizi wa malalamiko ya wananchi dhidi ya serikali) nchini Gabon.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Emile Doumba

**Emile Doumba** (aliyezaliwa 29 Oktoba, 1944) ni mwanasiasa. Baada ya kuongoza Banque Internationale pour le Commerce et l'Industrie du Gabon (BICIG), alikuwa Waziri wa Fedha na Uchumi (Gabon) kutoka 1999 hadi 2002,

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Françoise Makaya

**Françoise Makaya** ni mwanasiasa wa Gabon. Yeye ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Gabon (*Parti démocratique gabonais*, PDG) na Naibu katika Bunge la Kitaifa la Gabon.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Georgette Koko

**Georgette Koko** (alizaliwa tarehe 16 Machi, 1953) ni mwanasiasa wa Gabon ambaye alihudumu katika serikali ya Gabon kama Naibu Waziri Mkuu wa Mazingira kuanzia Januari 2006 hadi Oktoba 2009. Amekuwa Rais wa Baraza la Uchumi na Kijamii tangu 2016.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Yvette Ngwevilo Rekangalt

**Yvette Ngwevilo Rekangalt** ni mfanyabiashara wa Gabon, mwanasheria wa masuala ya ufilisi (msimamizi wa kisheria wa mali katika kesi za kufilisika) katika mahakama ya Libreville na pia ni kiongozi wa haki za binadamu.

Alifanya kazi kwa takribani miaka 25 kama mwanasheria (jurist) katika sekta ya mafuta na gesi, akijihusisha na masuala ya kisheria yanayohusu kampuni za nishati.Rekangalt pia amekuwa mwanachama wa Baraza la Kiuchumi, Kijamii na Kitamaduni la African Union, akiwakilisha eneo la Afrika ya Kati kwa vipindi vitatu. Katika baraza hilo, aliwahi kuwa mwenyekiti wa Kamati ya Miundombinu na Nishati.

Katika siasa, aligombea nafasi ya uongozi wakati wa uchaguzi wa Gabon wa mwaka 2009, lakini baada ya kutangazwa kwa matokeo alijiondoa katika uwanja wa siasa.Hata hivyo, ameendelea kuwa mwenye shughuli nyingi katika biashara na shughuli za kijamii, pamoja na kuendeleza juhudi za kutetea haki za binadamu.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Solange Mabignath

**Solange Mabignath** (alizaliwa 23 Machi, 1958) ni mwanasiasa na msimamizi wa utawala wa umma kutoka Gabon.

## Maisha ya awali na elimu 
Mabignath alizaliwa tarehe 23 Machi 1958 katika mji wa Franceville. Baba yake alikuwa Georges Mabignath, mwalimu ambaye baadaye alikua meya wa wilaya ya tatu ya Libreville, na mama yake alikuwa Marie-Antoinette Mabignath, ambaye pia alikuwa mwalimu.

Kuhusu elimu, Mabignath alihitimu katika École Nationale d’Administration (Gabon), taasisi ya juu inayotoa mafunzo kwa viongozi na watumishi waandamizi wa serikali nchini Gabon. Taasisi hii imezalisha viongozi wengi wa utawala wa umma katika nchi hiyo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Estelle Ondo

**Estelle Ondo** (alizaliwa mwaka 1970) ni mwanasiasa kutoka Gabon.

Aliwahi kuwa Waziri wa Uchumi wa Misitu, Uvuvi na Mazingira kuanzia Oktoba 2016 hadi mwaka 2018. Aliteuliwa katika wadhifa huo na Rais wa Gabon, Ali Bongo Ondimba.

Kabla ya kushika nafasi hiyo serikalini, Ondo alikuwa makamu wa rais wa chama cha siasa cha Union Nationale (Gabon), ambacho ni mojawapo ya vyama vya upinzani nchini Gabon.Katika shughuli zake za kisiasa, amejihusisha na masuala ya mazingira, usimamizi wa rasilimali za misitu, na uvuvi, ambayo ni sekta muhimu kwa uchumi wa Gabon.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Gabon
Woizero Mary Tadesso

**Woizero Mary Tadesso** au **Mary Tadesse** (alizaliwa mwaka 1932) ni mwanasiasa kutoka Ethiopia.

Aliwahi kuhudumu kama Waziri wa Elimu katika Ministry of Education (Ethiopia). Katika nafasi hiyo alikuwa na jukumu la kusimamia sera na maendeleo ya sekta ya elimu nchini Ethiopia, ikiwemo uboreshaji wa mfumo wa shule na taasisi za elimu.

Mary Tadesse anajulikana kama miongoni mwa wanawake waliowahi kushika nyadhifa muhimu za serikali katika historia ya kisiasa ya Ethiopia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Aregash Adane

**Aregash Adane** ni mwanasiasa kutoka Ethiopia.

Licha ya sera rasmi ya utawala wa Derg na juhudi za Revolutionary Ethiopian Women's Association za kuwahamasisha na kuwaingiza wanawake katika mfumo wa kisiasa, Aregash Adane alikuwa miongoni mwa wanawake wachache sana waliowahi kushika nafasi za juu za kisiasa katika kipindi hicho.

Mwaka 1984, alichaguliwa kuwa mwanamke pekee katika Kamati Kuu ya wanachama 29 ya Tigray People's Liberation Front (TPLF). Alibaki kuwa mwanamke pekee katika kamati hiyo kwa miaka 17, kuanzia 1984 hadi 2001. 

Uwepo wake katika uongozi wa juu wa TPLF ulionyesha mchango muhimu wa wanawake wachache walioweza kufikia nafasi za juu za kisiasa katika historia ya siasa za Ethiopia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Melatework Hailu

**Melatework Hailu** ni mwanasiasa na mwanahabari kutoka Ethiopia. Kwa sasa ni mwenyekiti wa National Election Board of Ethiopia (NEBE) tangu mwaka 2023.

Baada ya kujiuzulu kwa aliyekuwa mwenyekiti wa NEBE, Birtukan Mideksa, mwezi Juni, 2023, wagombea wawili walipendekezwa ili kujaza nafasi hiyo ya uongozi wa tume ya uchaguzi. Miongoni mwa waliopendekezwa walikuwa Melatework Hailu na Tadesse Lemma. Wote wawili walithibitishwa kuwa wanakidhi vigezo vinavyohitajika kushika nafasi ya mwenyekiti wa NEBE, na hatimaye Melatework Hailu akachaguliwa kushika wadhifa huo mwishoni mwa mwaka 2023. Kabla ya uteuzi wake, Melatework Hailu alijulikana pia kwa kazi zake katika uandishi wa habari na shughuli za umma, jambo lililompa uzoefu katika masuala ya utawala na demokrasia nchini Ethiopia.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Saharla Abdulahi Bahdon

**Saharla Abdulahi Bahdon** ni mwanasiasa wa Ethiopia na mwanachama wa Baraza la Wawakilishi wa Watu la Ethiopia anayewakilisha Jimbo la 16 la mji mkuu Addis Ababa chini ya chama tawala Chama cha Mafanikio.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Selamawit Kassa

**Selamawit Kassa**  ni mwanasiasa wa Ethiopia ambaye kwa sasa anahudumu katika Wizara ya Utamaduni na Utalii tangu 2024. Alikuwa Naibu Waziri wa Huduma za Mawasiliano Serikalini kuanzia tarehe 31 Oktoba, 2021.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Blen Mesfin

**Blen Mesfin** ni afisa katika Chama Upinzani cha Semayawi (Blue) cha Ethiopia. Mnamo 2016, alitajwa kuwa mmoja wa wanawake ishirini waliofungwa kisiasa katika kampeni ya FreeThe20 na Samantha Power, Balozi wa Marekani katika Umoja wa Mataifa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Lia Tadesse

**Lia Tadesse Gebremedhin** (alizaliwa 1976) ni daktari wa Ethiopia aliyewahi kuhudumu kama Waziri wa Afya kuanzia 12 Machi, 2020 hadi 8 Februari, 2024. Kabla ya uteuzi wake, Lia aliwahi kuwa Waziri Msaidizi wa Afya kuanzia Novemba 2018.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Aisha Mohammed

**Aisha Mohammed Mussa** ni mhandisi na mwanasiasa wa Ethiopia ambaye kwa sasa anahudumu kama Waziri wa Ulinzi kuanzia 20 Mei 2024. Pia, aliwahi kuwa waziri wa ulinzi kuanzia Oktoba, 2018 hadi Aprili, 2019. Aisha pia amewahi kuhudumu kama Waziri wa Umwagiliaji na Maendeleo ya Maeneo ya Pwani kuanzia 6 Oktoba, 2021 na kama Waziri wa Ujenzi na Maendeleo ya Miji kuanzia 18 Aprili, 2019 hadi 6 Oktoba, 2021.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Dagmawit Moges

**Dagmawit Moges Bekele** (alizaliwa 10 Desemba, 1983) ni mwanasiasa wa Ethiopia aliyewahi kuwa Waziri wa Usafirishaji na Mawasiliano wa Ethiopia kuanzia Oktoba, 2018.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Constance Simelane

**Constance Simelane** (14 Oktoba 1942 – 13 Julai 2025) alikuwa mwanasiasa wa Eswatini ambaye alipewa nafasi ya kuwa naibu waziri mkuu wa kwanza mwanamke wa Ufalme wa Eswatini. Alipopandishwa hadi Seneti mwaka 2001, Simelane aliteuliwa kuwa Waziri wa Elimu mwaka 2003.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Eswatini
Phoebe Fawzy

**Phoebe Fawzy Girgis** ni mwanahabari, mwanaharakati wa wanawake na mwanasiasa anayehudumu kama Naibu Spika wa Pili wa Bunge la Misri. Akishinda kiti kwa tiketi ya Chama cha Watu wa Kirepublikani katika uchaguzi wa Seneti ya Misri 2020, yeye ni mwanamke wa kwanza Wakopti wa Misri kuhudumu katika bunge hilo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Teresa Efua Asangono

**Teresa Efua Asangono** (aliyezaliwa 1957) ni mwanasiasa Demografia za Guinea ya Ikweta.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea