Siasa ya Togo

thumb|Bendera ya Togo
**Siasa ya Togo** ina historia ya mabadiliko ya utawala kutoka kwa mfumo wa chama kimoja hadi vyama vingi, lakini imekuwa ikikumbwa na changamoto za kiutawala, uongozi wa muda mrefu, na malalamiko ya ukosefu wa uwazi wa kisiasa. Mfumo rasmi wa kisiasa wa Togo ni jamhuri ya kisiasa ya rais, yenye mihimili mitatu: Utawala wa Rais, Bunge, na Mahakama.

## Historia ya Awali ya Kisiasa 
Baada ya Togo kupata uhuru kutoka Ufaransa mnamo 1960, Sylvanus Olympio alichaguliwa kuwa rais wa kwanza wa taifa hilo. Hata hivyo, mwaka 1963, aliuawa katika mapinduzi ya kijeshi mapinduzi ya kwanza kufanyika katika bara la Afrika huru. Mapinduzi haya yalifanikisha kuingia madarakani kwa Gnassingbé Eyadéma, ambaye alitawala kuanzia mwaka 1967 hadi kifo chake mwaka 2005, akiongoza kwa mkono wa chuma chini ya Chama cha RPT (Rassemblement du Peuple Togolais).

## Mfumo wa Vyama Vingi 
Mnamo mwaka 1991, Togo ilitangaza rasmi kurejea kwenye mfumo wa vyama vingi, lakini hali halisi ya kisiasa iliendelea kutawaliwa na chama tawala na wanajeshi. Uchaguzi wa rais wa kwanza chini ya mfumo huu ulifanyika mwaka 1993, lakini ulisusiwa na vyama vya upinzani kutokana na tuhuma za udanganyifu na ukandamizaji.

Chaguzi zilizofuata pia ziligubikwa na mvutano, maandamano, na shutuma za ukiukwaji wa haki za binadamu, huku rais Eyadéma akiendelea kushinda kwa ushindi mkubwa katika mazingira yaliyotiliwa mashaka.

## Urais wa Faure Gnassingbé 
Baada ya kifo cha Eyadéma mwaka 2005, jeshi lilimtangaza mwanaye, Faure Gnassingbé, kuwa rais, jambo lililosababisha upinzani mkubwa wa kitaifa na kimataifa. Chini ya shinikizo, alilazimika kujiuzulu, lakini aligombea tena katika uchaguzi uliofanyika mwaka huo na kutangazwa mshindi tukio lililosababisha maandamano na vifo vya raia.

Tangu wakati huo, Faure Gnassingbé ameendelea kushinda chaguzi za urais zilizofanyika 2010, 2015, na 2020, licha ya wito wa mageuzi kutoka kwa wapinzani na jumuiya za kimataifa.

## Muundo wa Kisiasa 
* Rais ndiye mkuu wa nchi na serikali, na huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa kipindi cha miaka mitano (zamani miaka saba).
* Bunge ni chombo cha kutunga sheria, chenye wajumbe wanaochaguliwa kupitia uchaguzi wa kitaifa.
* Mahakama inajumuisha Mahakama Kuu, Mahakama ya Katiba, na Mahakama ya Rufani.

Licha ya kuwepo kwa mihimili ya serikali, wakosoaji wanasema kuna kutokuwepo kwa mgawanyo wa madaraka wa kweli, huku rais akiwa na ushawishi mkubwa juu ya mahakama na taasisi huru.

## Vyama vya Siasa 
Chama tawala cha Union pour la République (UNIR) ndicho kinachotawala Togo kwa sasa, kikichukua nafasi ya RPT tangu mwaka 2012. Vyama vya upinzani ni pamoja na:

* Alliance Nationale pour le Changement (ANC)
* Parti des Togolais
* CAP 2015 – muungano wa vyama vya upinzani

Upinzani umekuwa ukikabiliwa na changamoto za usajili, ukandamizaji wa mikutano, na matumizi ya nguvu za dola.

### Changamoto za Kidemokrasia 
Togo imekuwa ikishutumiwa kwa:

* Ukandamizaji wa waandamanaji
* Kukosekana kwa uhuru wa vyombo vya habari
* Kuwepo kwa taasisi dhaifu zisizojitegemea
* Uchaguzi unaotiliwa mashaka na kutokuwa huru na wa haki

Mashirika ya kimataifa kama Amnesty International na Human Rights Watch yameripoti mara kadhaa ukiukwaji wa haki za binadamu nchini humo.

## Mageuzi na Harakati za Wananchi 
Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwepo na maandamano makubwa ya raia wakitaka marekebisho ya katiba, ukomo wa mihula ya urais, na uchaguzi huru. Ingawa serikali ilifanya marekebisho ya katiba mwaka 2019 kuanzisha ukomo wa mihula miwili ya urais, sheria hiyo haikurudishwa nyuma (haikuhusisha mihula ya awali ya Faure Gnassingbé), jambo linalomruhusu kuendelea kugombea hadi 2030.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa
Jamii:Siasa ya Togo