open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dodo

**Dodo** linaweza kumaanisha:
* Aina ya koa kubwa la bahari (Dodo (konokono))
* Aina ya ndege aliyekoma (Dodo (ndege))
* Kata ya Wilaya ya Mkoani, Pemba, Tanzania (Dodo (Mkoani))
Mpasuambegu

**Wapasuambegu** ni ndege wadogo wa jenasi *Crithagra* katika familia Fringillidae. Spishi nyingine za *Crithagra* ambazo zina rangi njano na/au nyekundu huitwa chiriku. Wapasuambegu wana rangi ya kahawa, kijivu na nyeupe na pengine njano kidogo na wana michirizi myeusi. Hawa ni ndege wa maeneo yenye miti. Hula mbegu lakini hulisha makinda yao wadudu. Hujenga tago lao kwa manyasi, nyuzinyuzi na pengine vigoga na kuvumwani katika panda ya mti. Jike huyataga mayai 2-5.

## Spishi za Afrika
* *Crithagra atrogularis*, Mpasuambegu Koo-jeusi (Black-throated Canary)
* *Crithagra burtoni*, Mpasuambegu Domo-nene (Thick-billed Seedeater)
* *Crithagra citrinipecta*, Mpasuambegu Kidari-njano (Lemon-breasted Seedeater)
* *Crithagra flavigula*, Mpasuambegu Koo-njano (Yellow-throated Seedeater)
* *Crithagra gularis*, Mpasuambegu Kichwa-michirizi (Streaky-headed Seedeater)
* *Crithagra leucoptera*, Mpasuambegu Koo-jeupe (Protea Seedeater)
* *Crithagra leucopygia*, Mpasuambegu Kiuno-cheupe (White-rumped Seedeater)
* *Crithagra melanochroa*, Mpasuambegu wa Kipengere (Kipengere au Tanzania Seedeater)
* *Crithagra mennelli*, Mpasuambegu Masikio-meusi (Black-eared Seedeater)
* *Crithagra reichardi*, Mpasuambegu Kidari-michirizi (Reichard's au Stripe-breasted Seedeater)
* *Crithagra reichenowi*, Mpasuambegu wa Reichenow (Reichenow's Seedeater)
* *Crithagra rufobrunnea*, Mpasuambegu wa Principe (Príncipe Seedeater)
* *Crithagra striolata*, Mpasuambegu Michirizi (Streaky Seedeater)
* *Crithagra tristriata*, Mpasuambegu Kiuno-kahawia (Brown-rumped Seedeater)
* *Crithagra whytii*, Mpasuambegu Nyushi-njano (Yellow-browed Seedeater)
* *Crithagra xantholaema*, Mpasuambegu wa Salvadori (Salvadori's Seedeater)
* *Crithagra xanthopygia*, Mpasuambegu Kiuno-njano (Yellow-rumped Seedeater)

## Spishi za Asia
* *Crithagra menachensis* (Yemen Serin)
* *Crithagra rothschildi* (Olive-rumped Serin)

## Picha

Serinus atrogularis -Opuwo, Namibia-8.jpg|Mpasuambegu koo-jeusi
Thick-billed Seedeater.jpg|Mpasuambegu domo-nene
Crithagra citrinipectus, Ponto da Barra, Birding Weto, a.jpg|Mpasuambegu kidari-njano
Streaky-headed Seedeater (Serinus gularis).jpg|Mpasuambegu kichwa-michirizi
White-rumped Seedeater - Gambia (32270398890).jpg|Mpasuambegu kiuno-cheupe
Crithagra mennelli, Muanza, Sofala-provinsie, Birding Weto, a.jpg|Mpasuambegu masikio-meusi
Reichard's Seedeater (Serinus reichardi) (17558998772).jpg|Mpasuambegu kidari-michirizi
Serinus tristriatus -Ethiopia-8.jpg|Mpasuambegu kiuno-kahawia
Salvadori's Serin Serinus xantholaemus, Sof Omar.jpg|Mpasuambegu wa Salvadori

Jamii:Shomoro na jamaa
Tandala

**Tandala** ni kundi la spishi mbili za jenasi Tragelaphus:

* Tandala mdogo (*Tragelaphus imberbis*) wa Afrika y mashariki 
* Tandala mkubwa (*Tragelaphus strepsiceros*) wa Afrika ya mashariki na kusini

Spishi hizi mbili zinafanana sana, lakini tandala wakubwa ni wakubwa kuliko tandala wadogo. Dume la tandala mkubwa hufikia urefu wa zaidi ya m 1.5 kuanzia bega, na dume la tandala mdogo hufikia urefu wa takribani m 1.2. Madume ya spishi zote mbili wana pembe ndefu zinazoelekea juu, zikijikunja kama kizibuo.

## Tazama pia 
* Tragelaphus
* Paa

## Picha 

Faili:Lesser Kudu.jpg|Dume la tandala mdogo
Faili:Southern Lesser Kudu.jpg|Jike la tandala mdogo
Faili:Grand koudou femelle.jpg|Jike la tandala mkubwa

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Jamii:Tragelaphus
Mvua ya mawe

[thumbnail|Kipande kikubwa cha barafu ([kipenyo chake ni sentimeta 6) kilichotokea kwa kuungana kwa matone madogo zaidi hewani]]
**Mvua ya mawe** (kwa Kiingereza *hail*) ni aina ya mvua ambayo matone ya maji yamefika kwenye uso wa ardhi kwa umbo la vipande vya barafu. Inatokea wakati matone ya maji ya mvua yanapita kwenye hewa baridi na kuganda hadi kuwa barafu.

Hali halisi mvua inayonyesha si mawe bali vipande vya barafu.

Tone zito zaidi lililowahi kupimwa lilinyesha sehemu za Gopalganj (Bangladesh) tarehe 14 Aprili 1986, likiwa la kilogramu 1.02. Kericho nchini Kenya penye mvua ya radi mara nyingi ni mahali ambako mvua ya mawe inanyesha zaidi kushinda sehemu nyingine za Dunia.

## Mchakato wa kutokea kwa mvua ya mawe
Mvua ya mawe hutokea kwenye sehemu za chini za mawingu ya mvua ya radi. Sehemu za mawingu hayo zinapatikana katika hali baridi kiasi chini ya sentigredi sifuri. 

Hapo matone madogo ya maji yanaweza kupatikana kwa hali baridi kiasi chini ya sentigredi sifuri lakini hayajaganda. Yakigusana katika hali hii na matone mengine huganda mara moja. Mara nyingi vipande vidogo vya barafu vinavyotokea hivyo huanza kuanguka na kuwa maji tena vikifika chini kama matone ya kawaida ya mvua. 

Lakini mara nyingi kuna miendo ya hewa ya kuzunguka ndani ya mawingu ya mvua ya radi na hivyo vipande vidogo vya barafu vinaweza kurushwa juu. Katika mwendo huu hugusana na matone mengine ya maji baridi sana yanayoganda mara moja wakati wa kuguswa na hivyo kukuza kipande cha barafu. Kipande cha barafu kinainuliwa na upepo wa kupaa hadi kimefikia uzito wa kutosha au nguvu ya upepo wa kwenda juu inafifia. Hapo kinaanza kuanguka.

Kama masi ya barafu inatosha haiwezi kuyeyuka wakati wa kupita kwenye hewa yenye joto juu ya sifuri, hivyo inafika ardhini kama mvua ya mawe. Kutegemeana na uzito wake, vipande vya barafu vinaweza kusababisha uharibifu hata kuua watu na mifugo.

## Katika Biblia
Katika Kitabu cha Kutoka mvua ya mawe ni moja kati ya mapigo 10 yaliyowapata Wamisri wakati wa Musa.

Baadaye mvua ya mawe inatajwatajwa sehemu mbalimbali za Biblia kama ajabu la Mungu linalompatia sifa.

## Tanbihi
Jamii:Jiografia
Jamii:Biblia
Dodo (ndege)

**Dodo** (*Raphus cucullatus*; kutoka Kiing.: dodo) alikuwa moja ya spishi mbili za ndege ya nusufamilia Raphinae katika familia Columbidae. Aliishi kisiwani kwa Morisi na vijisiwa vyake lakini alikwisha mnamo miaka ya 1690. Spishi nyingine ilikuwa njiwa mtembeaji (*Pezophaps solitaria*) wa kisiwa cha Rodrigues. Jamaa wao aliyeishi hadi sasa ni njiwa wa Nikobari (*Caloenas nicobarica*; Nicobar pigeon) wa Asia ya Kusini na ya Kusini-Mashariki.

## Viungo vya nje 
* The Dodo Cartoon Blog 

Jamii:Njiwa na jamaa
Majivuno

[thumb|right|200px|Majivuno yalivyochorwa na [msanii asiyejulikana, *Alegoria Vanitas*.]]

**Majivuno** ni tabia ya mtu kujipongeza mno kutokana na sifa alizonazo. 

Yanatokana na kiburi na kufikia hatua ya majigambo ya uongo ambayo ni chukizo kwa wengine.

Katika dini mbalimbali yanatazamwa kama aina ya kujiabudu badala ya Mungu.

Katika maadili ya Ukristo (Lk 14:11; 1Pet 5:5), majivuno ni mmojawapo kati ya mizizi ya dhambi (au vilema vikuu au vichwa vya dhambi) inayozaa dhambi nyingine nyingi (1Kor 5:6-7).

Jina la Kilatini (*vanitas* au *vanagloria*, kwa Kiingereza: *vanity* au vainglory) linahusisha tabia hiyo na ubatili.

## Tazama pia 
*Kiburi
*Kujiamini

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Saikolojia
Kiazi

**Kiazi** ni sehemu ya mzizi wa mmea ambayo imekua nene na inahifadhi chakula cha mmea. Mifano ni kiazi kitamu, kiazi kikuu, kiazi cha kizungu na karoti. 

Kiazi kisichanganywe na tunguu ambalo ni sehemu ya shina.

## Picha

Various types of potatoes for sale.jpg|Viazi vya kizungu
Sweet potatoes.JPG|Viazi vitamu
YamsatBrixtonMarket.jpg|Viazi vikuu
Carrots.JPG|Karoti

Jamii:Mimea
Thomas Hobbes

[thumb|280px|Picha na saini za Thomas Hobbes [Picha:Unterschrift Thomas Hobbes englischer Mathematiker, Staatstheoretiker und Philosoph.png|center|frameless|class=notpageimage skin-invert-image|Sahihi Thomas Hobbes mwanahisabati Mwingereza, mwananadharia wa kisiasa na mwanafalsafa, hapa kama Tho ː Hobbes]]
**Thomas Hobbes** (5 Aprili 1588 - 4 Desemba 1679) alikuwa mwanafalsafa wa Uingereza. 

Hasa anajulikana leo kwa nadharia zake za siasa. Aliandika kitabu "Leviathan".

Jamii:Wanafalsafa wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1588
Jamii:Waliofariki 1679
Baruch Spinoza

thumb|Baruch Spinoza

**Baruch Spinoza** (24 Novemba 1632 - 21 Februari 1677) alikuwa mwanafalsafa wa Uholanzi. Anaangaliwa kama mmojawapo wa waanzishaji wa Zama za Mwangaza.

Jamii:Wanafalsafa wa Uholanzi
Jamii:Waliozaliwa 1632
Jamii:Waliofariki 1677
Tunguu (maana)

Neno "Tunguu" linaweza kumaanisha: 
* Kata ya Wilaya ya Kati katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania (Tunguu)
* Sehemu ya mmea ilio na aina ya majani manene kwa umbo wa gamba yanayohifadhi chakula (Tunguu (mmea))
Tunguu (mmea)

thumb|**Mmea wa kitunguu unaoonyesha tunguu lake**
**Tunguu** ni sehemu ya shina la mimea fulani ilio na majani manene kwa umbo wa gamba yanayohifadhi chakula. Mifano ni kitunguu, kitunguu saumu na matunguu ya mimea mingine ya ngeli Monocots. Tunguu ni tofauti na kiazi ambacho ni sehemu ya mzizi.

## Picha

Picha:Red onion cut.jpg|Kitunguu kilichokatika juu chini
Picha:Bawang Putih.jpg|Matunguu ya kitunguu saumu (*Allium sativum*)
Picha:2010. Выставка цветов в Донецке на день города 72.jpg|Matunguu ya tulipa (*Tulipa* sp.)
Picha:Amaryllisbulb.jpg|Tunguu la amarili (*Amaryllis belladonna*)

Jamii:Mimea
Gamba

thumb|**Magamba ya samaki**
thumb|**Gamba la mti au gome**
**Gamba** ni jalada la wanyama (k.m. samaki, mjusi n.k.) au mti (gome).
Gamba (maana)

Neno "Gamba" linaweza kumaanisha
* Jalada la samaki, mjusi, mti n.k. (Gamba)
* Kata ya Wilaya ya Unguja Kaskazini 'A' (Gamba (kata))
David Hume

**David Hume** (7 Mei 1711 - 25 Agosti 1776) alikuwa mwanafalsafa wa Uskoti. Anaangaliwa kama mmojawapo wa wanafalsafa wenye umuhimu kabisa Zama za Mwangaza huko Ulaya.

Jamii:Waliozaliwa 1711
Jamii:Waliofariki 1776
Jamii:Wanafalsafa wa Uskoti
Aniceti Kitereza

**Aniceti Kitereza** (mnamo mwaka 1896 - 1981) alikuwa mwandishi Mtanzania aliyeandika hasa katika lugha yake ya Kikerewe. 

Mnamo mwaka 1945, alitoa riwaya yake hodari kabisa *Myombekere na Bugonoka na Ntulanalwo na Bulihwali*.

## Maandishi
**Mr. Myombekere and His Wife Bugonoka, Their Son Ntulanalwo and Daughter Bulihwali: The Story of an Ancient African Community*  (2000)

Jamii:Waliozaliwa 1896
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Abdulrazak Gurnah

left|80px

**Abdulrazak Gurnah Al Kindi** (amezaliwa Zanzibar, 20 Desemba 1948 ) ni mwandishi mwenye asili ya Zanzibar aliyeishi nchini Uingereza tangu mwaka 1968. Huko anafundisha katika Chuo Kikuu cha Kent tangu mwaka 1982. 

Tangu mwaka wa 1987 alitolea riwaya kadhaa kwa lugha ya Kiingereza. Mwaka 2021 alipewa tuzo ya Nobel ya Fasihi.

## Maisha yake
Abdulrazak Gurnah alizaliwa katika Usultani wa Zanzibar, ambao kwa sasa ni sehemu ya Tanzania. Alifika Uingereza mwaka 1968 baada ya kukimbia Zanzibar kutokana na machafuko yaliyowalenga watu wenye asili ya Kiarabu wakati wa Mapinduzi ya Zanzibar.  Gurnah amewahi kusema, 'Nilikuja Uingereza wakati ambao maneno kama "asylum-seeker" hayakuwa yakitumika sana kama wakati huu, watu wengi zaidi wanateseka na kukimbia nchi za kigaidi.' 

Alipofika Uingereza alianza kusoma kwenye Chuo cha Christ Church College, Canterbury, baadaye akahamia Chuo Kikuu cha Kent alipopata shahada ya uzamili katika fasihi mnamo 1982. Tasnia yake ilikuwa kuhusu *Criteria in the Criticism of West African Fiction*. 

Kuanzia mwaka 1980 hadi 1983, Gurnah alifundisha kwenye Chuo Kikuu cha Bayero mjini Kano, Nigeria. Akarudi Uingereza akawa profesa wa fasihi hadi alipostaafu .

## Kazi zake 
Hadithi nyingi zilizosimuliwa na Gurnah zinaonyesha mazingira ya pwani ya Afrika ya Mashariki, na wahusika wakuu wa riwaya zake ni wenyeji wa Unguja. Mhakiki wa fasihi Bruce King aliona kwamba Gurnah anaonyesha wahusika wake Waafrika katika uhusiano mpana na Dunia yote, akiwaona kama sehemu za Dunia kubwa inayoendelea kubadilikabadilika. Kufuatana na King, wahusika wa Gurnah mara nyingi ni watu walioondolewa katika asili zao, wanaokataliwa na jamii na kujisikia kama wahanga wa maisha. Mhakiki Felicity Hand aliona kuwa riwaya za *Admiring Silence*, *By the Sea* na *Desertion*, zote zinajadili hisia za kuwa mgeni na kukosa ndugu zinazotokea kwa watu waliopaswa kuondoka kwao na kukaa ugenini. 

## Tuzo na heshima
Gurnah ndiye mshindi wa tuzo ya Nobel ya fasihi ya mwaka 2021.  Alichaguliwa kuwa mmoja wa wanajumuiya ya kitaaluma ya fasihi ya *Royal Society of Literature* mwaka 2006. Mwaka 2007 alishinda tuzo ya *RFI Witness of the world* nchini Ufaransa kupitia riwaya yake ya *By the Sea*.

Tuzo nyingine alizowahi kushinda ni pamoja na tuzo ya waandishi wa Jumuiya ya Madola (Commonwealth Writers Prize (Eurasia Region, Best Book)) mwaka 2006, tuzo ya kitabu ya *Los Angeles Times* kwenye kundi la tamthiliya mwaka 2001 na tuzo ya *Booker* mwaka 1994.

## Orodha ya riwaya zake
* *Memory of Departure* (1987)
* *Pilgrims Way* (1988)
* *Dottie* (1990)
* *Paradise* (1994)
* *Admiring Silence* (1996)
* *By the Sea* (2001)
* *Desertion* (2005)
* *The Last Gift* Bloomsbury, London 2011, ISBN 978-1-4088-1518-2.
* *Gravel Heart* Bloomsbury, London 2017, ISBN 978-1-4088-8130-9.
* *Afterlives* Bloomsbury, London 2020, ISBN 978-1-5266-1585-5.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Zanzibar
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Kiingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Godfrey Mwakikagile

**Godfrey Mwakikagile** (alizaliwa Kigoma, 4 Oktoba 1949) ni mwandishi Mtanzania aishiye nchini Marekani. Anajulikana hasa kwa kuandika wasifu wa rais Julius Kambarage Nyerere.

Ameandika zaidi ya vitabu tisini na tano. Vitabu vyake vingi vinatumiwa vyuoni katika nchi mbalimbali duniani. Ameandika vitabu vya siasa, uchumi, historia na masomo mengine kuhusu bara la Afrika na nchi mbalimbali katika bara hilo. Pia ameandika vitabu kuhusu watu weusi wenye asili ya Kiafrika nchini Marekani, Uingereza na visiwa vya Karibi pamoja na nchi ya Belize, bara la Amerika, ambayo pia ina asili ya watumwa kutoka Afrika.

Pia aliwahi kuwa mwandishi wa gazeti la Daily News ambapo wakati huo lifahamika kama "The Standard".

Mwakikagile alikuja kupata umaarufu baada ya kuandika kitabu kinachoitwa *Nyerere and Africa: End of an Era* , ambacho ni biografia ya Rais wa kwanza wa Tanzania Julius Nyerere na ambacho kinaongelea Afrika, maisha ya ukoloni, vita vya ukombozi katika nchi za kusini mwa Afrika ambapo Nyerere alisaidia kwa kiasi kikubwa.

## Maisha yake ya mwanzo na kazi 
Kabla ya kwenda nchini Marekani, Godfrey Mwakikagile alikuwa mwandishi wa habari, *Daily News* moja kati ya magazeti makubwa na makongwe nchini Tanzania, pia ni kati ya magazeti makubwa Afrika Mashariki, Dar es Salaam, Tanzania. Pia aliwahi kuwa mwandishi wa habari katika Wizara ya Habari na Utangazaji, Dar es Salaam. 

Mhariri wa *Daily News* wakati ule, Benjamin Mkapa, ambaye baadaye alichaguliwa kuwa rais wa Tanzania, alimsaidia kwenda Marekani kusoma. Alipokuwa mwanafunzi Chuo Kikuu cha Wayne State, Detroit, Michigan, nchini Marekani, Godfrey Mwakikagile alichaguliwa kuwa rais wa Chama cha Wanafunzi wa Kiafrika katika chuo hicho. 

Amewahi kufundisha sehemu mbalimbali nchini Marekani.

Pia amealikwa na vyuo vikuu mbalimbali nchini Marekani kwenda kuzungumza na wanafunzi na walimu wa vyuo hivyo kuhusu masuala mbalimbali kwa sababu ya vitabu alivyoandika. Vyombo mbalimbali vya habari, pamoja na BBC, Voice of America (VOA), PBS (Public Broadcasting Service) ya Marekani na vingine navyo vimemwalika kuzungumza naye kuhusu masuala mbalimbali yanayohusu bara la Afrika pamoja na viongozi wake na sera zao.

Professor Guy Martin, katika kitabu chake, *African Political Thought*, ameandika kwamba Godfrey Mwakikagile ni miongoni mwa wasomi wa juu kutoka bara la Afrika ambao ni "populist scholars" na "thinkers" pamoja na viongozi kama Kwame Nkrumah, Mwalimu Julius Nyerere, Amilcar Cabral, Cheikh Anta Diop, Steve Biko, na Claude Ake, katika historia ya bara hilo tangu karne nyingi zilizopita.

Godfrey Mwakikagile anaendelea kuandika vitabu. Kitabu chake ambacho kilichapishwa tarehe 4 Oktoba 2019, siku yake ya kuzaliwa, kinaitwa *Conquest of the Mind: Imperial subjugation of Africa*.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Jamii:Afrocine 2019-Tanzania
Jamii:Watu kutoka Mbeya
Wilhelm Bleek

thumb|Wilhelm Bleek
**Wilhelm Heinrich Immanuel Bleek** (8 Machi 1827 - 17 Agosti 1875) alikuwa mwanaisimu na mwandishi Mjerumani aliyeishi nchini Afrika Kusini. Anajulikana hasa kwa kuandika kitabu cha sarufi ya Kizulu pamoja na tafiti nyingi za lugha za Kibantu.

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Wataalamu wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1827
Jamii:Waliofariki 1875
Lionel Abrahams

**Lionel Isaac Abrahams** (11 Aprili 1928 - 31 Mei 2004) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Mwaka wa 1957 alianzisha jarida la fasihi lililoitwa *The Purple Renoster* . Hasa, Abrahams aliandika hadithi fupi na mashairi. Katika riwaya yake The Celibacy of Felix Greenspan, Abrahams alieleza kitawasifu shida za Myahudi, tena aliyepatwa na ugonjwa wa kupooza, katika maisha ya kila siku nchini Afrika Kusini.

## Matendo ya Maisha ya Kikazi  
Abrahams alifanya kazi ya karani katika kampuni ya babake kuanzia mwaka wa 1950 hadi 1953. Baada ya kuanzisha *The Purple Renoster*, alilifanyia kazi jarida hilo kama mwandishi na mhariri wake kuanzia 1957 hadi 1972. Halafu alianzisha makampuni mawili ya uchapishaji na kufanya kazi kama mchapishaji: *Renoster Books* 1970-1974, na *Bateleur Press* 1974-1981. Kuanzia 1981 hadi 1992 alikuwa mchapishaji wa jarida la *Sesame*. Pia kuanzia 1976 hadi 2002 alikuwa mwalimu wa uandishaji.

## Maandishi yake 
* *The Celibacy of Felix Greenspan* (riwaya, 1976)
* *Journal of a New Man* (mashairi, 1984)
* *The Writer in Sand* (mashairi, 1988)
* *A Dead Tree Full of Live Birds* (mashairi, 1994)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2004
Peter Abrahams

**Peter Abrahams** (amezaliwa 3 Machi 1919) alikuwa mwandishi wa vitabu vya riwaya kutoka Afrika Kusini. Alihama Afrika Kusini mwaka wa 1939, na tangu 1956 aliishi nchini Jamaika. Riwaya zake zahusu hasa vipengele mbalimbali vya ubaguzi wa rangi.

## Maisha ya awali na Elimu
Abrahams alizaliwa mnamo 1919 huko Vrededorp, kitongoji cha Johannesburg, Afrika Kusini; baba yake ni mtu wa Ethiopia na mama yake alikuwa Mkoloni, mwenye mizizi ya Kifaransa na Kiafrika. Abrahams alikuwa na umri wa miaka mitano wakati baba yake alipofariki, na baada ya hapo  familia yake ilihangaika kifedha mama yake alimpeleka kwenda  kuishi na ndugu zake hadi umri wa miaka 11,  alipokuwa mwanafunzi wa bweni katika Shule ya Kanisa la Anglikana la Grace Dieu huko Pietersburg.  Baada ya kuhitimu kutoka hapo, alienda Shule ya Sekondari ya St Peter huko Rosettenville, akilipia ada yake ya masomo kwa kufanya kazi katika Kituo cha Jamii cha Wanaume wa Bantu.

## Riwaya zake 
* *Mine boy* (1946)
* *The path of thunder* (1948)
* *Wild conquest* (1950)
* *Tell freedom* (1954; tawasifu)
* *A wreath for Udomo* (1956)
* *A night of their own* (1965)
* *This island now* (1966)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* ***(en)*** Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1
* ***(de)*** Seiler-Dietrich, Almut. 1984. *Die Literaturen Schwarzafrikas* [Fasihi za Kiafrika]. ISBN 3-406-09499-6

Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Watu walio hai
George Berkeley

thumbnail|right|280px|George Berkeley
**George Berkeley** (12 Machi 1685 - 14 Januari 1753) alikuwa mwanafalsafa wa Uingereza. Pia alikuwa askofu Mwanglikana huko Cloyne nchini Ueire.

Jamii:Wanafalsafa wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1685
Jamii:Waliofariki 1753
Hennie Aucamp

**Hennie Aucamp** (20 Januari 1934 - 20 Machi 2014) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. 

Aliandika mashairi, hadithi fupi na insha mbalimbali.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Kijicho

[left|thumb|250px|*Invidia me comburit*, kwenye [Palazzo Ducale huko Venezia (Italia).]]

**Kijicho** ni hisia au kilema kinachomfanya binadamu asikitikie mambo mema waliyonayo wengine. 

Kutokana nacho mtu anawatenda namna isiyopendeza na kusababisha matatizo makubwa katika maisha ya jamii.

Kwa sababu hiyo katika maadili ya Kanisa Katoliki, kijicho ni kati ya vilema vikuu, yaani mizizi ya dhambi nyingine.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Jamii:Vichwa vya dhambi
Uroho

kuhusu ''Ibada ya  Mamona 1909.]]

**Uroho** ni hamu isiyoratibiwa ya kujipatia mali kuliko mtu anavyohitaji, hata kuwakosesha wengine.

Ni chanzo cha maovu mengi katika maisha ya jamii, kama vile unyonyaji, wizi, vita n.k.

Kwa sababu hiyo maadili ya Kanisa yanauhesabu kati ya vilema vikuu ambavyo vinasababisha dhambi nyingine.

Tena, kadiri ya mtume Paulo, uroho unachangia dhambi zote.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Jamii:Vichwa vya dhambi
Kitunguu

**Kitunguu** (*Allium cepa*) ni aina ya tunguu la kulika ambalo hupandwa kila mahali pa dunia. Spishi *A. cepa* haitokei porini. Spishi za pori yenye nasaba ya karibu sana ni *A. vavilovii* na *A. asarense*.

Aina yenye rangi ya zambarau huitwa **kitunguu maji**. Aina hiyo hufikiriwa kutibu maradhi arobaini, ambayo miongoni mwao ni joto la mwili kwa ujumla na mbegu za uzazi zilizokuwa za moto. 

## Picha 

File:Allium cepa 002.JPG|Maua
File:Field with onions.jpg|Shamba la vitunguu
File:Onions.jpg|Vitunguu
File:Red onion cut.jpg|Kitunguu kilichokatika juu chini
File:Onion slice.jpg|Kitunguu kilichokatika kutoka upande mmoja hadi mwingine

Jamii:Asparaga na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Kristinehamn

thumb|350px| Picasso statue katika Kristinehamn
thumb|250px|
**Kristinehamn** ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 17,836 (mwaka 2005). Iko kando ya Ziwa Vänern.

## Jiografia 
Eneo lake ni 13.42 km². 

Picha:Kristinehamns kyrka2.JPG |*Kanisa la Kristinehamn*
Picha:Kristinehamns konstmuseum.JPG |*Makumbusho ya Sanaa ya Kristinehamn*

## Viungo vya nje 
* www.kristinehamn.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Stenungsund

thumb|350px|Stenungsund
thumb|250px|
**Stenungsund** ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 10,067 (mwaka 2005). Iko kando ya Ziwa Vänern.

## Jiografia 
Eneo lake ni 11.14 km². Iko kando ya Kattegat. Umbali na Jiji la Göteborg ni 30&nbsp;km.

Picha:Stenungsunds järnvägsstation, den 26 juli 2006, bild 1.JPG|*Kituo cha gari na treni yenye injini ya umeme*
Picha:Bostadshus vid hamnmiljön söder om Stenungs Torg i Stenungsund, den 26 juli 2006.JPG|*Nyumba za ghorofa katika Stenungsund*

## Viungo vya nje 
* www.stenungsund.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Einigkeit und Recht und Freiheit

**Einigkeit und Recht und Freiheit** ("Umoja na haki na uhuru") ni maneno ya kwanza ya wimbo wa taifa la Ujerumani. Wimbo huo ulitungwa kiasili na mshairi Hoffmann von Fallersleben mwaka 1841 kama "wimbo la Wajerumani" (*Lied der Deutschen*) likiwa na mabeti matatu. Lakini beti ya tatu pekee inayokubaliwa kama wimbo la taifa. Muziki yake iliandikwa na Joseph Haydn.

Beti asilia ya kwanza inajulikana kutokana na chanzo chake "Ujerumani juu ya yote" (*Deutschland, Deutschland über alles*) lakini baada ya maarifa ya utaifa mkali katika karne ya 20 uliopeleka nchi katika vita kuu mbili Wajerumani wengi hawapendi tena beti hii hivyo haitumiki tena.
thumb|300px|Maeneo yaliyokaliwa na Wajerumani wakati wa karne ya 19

## Historia
Joseph Haydn alitunga muziki hii kwa heshima ya Kaisari Franz wa Austria na Dola Takatifu la Kiroma likawa wimbo la taifa la Austria hadi mwisho wa ufalme mwaka 1918.

Muziki latumiwa pia kwa nyimbo za kanisani katika nchi mbalimbali.

Mshairi August Heinrich Hoffman von Fallersleben alitunga shairi kwa ajili ya muziki hii mwaka 1841. Wakati huu Ujerumani iligawanyika katika madola mengi madogo. Kati ya wananchi hamu ilikuwa kubwa kuungana lakini wanasiasa katika kila sehemu hawakuona faida kuachana na hali halisi. Kwa wibo wake alitaja mipaka ya ameneo walipokaa watu waliosema Kijerumani katika madola mbalimbali, wengi ndani ya mipaka ya Shirikisho la Ujerumani lakini pia wengine nje yake. Alitaka kutamka tumaini alke wote wataunganishwa siku moja.

Baada ya vita mbili maeneo makubwa yaliyokaliwa na wasemaji wa Kijerumani wakati wa Hoffmann yako chini ya nchi nyingine na wakazi wa awali hawako tena; ama walizoea lugha nyingine au walifukuzwa hasa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Kwa sababu hii majirani wa Ujerumani waliona maneno ya bei ya kwanza kwa mashaka, na Wajerumani wenyewe hawakutaka tena kuimba majina ya mito ambayao sasa ni sehemu ya mataifa mengine kwa hiyo hawatumii beti ya kwanza tena.

Katika karne ya 19 wimbo la  Hoffmann lilipendwa na watu lakini halikuwa wimbo la kitaifa lililokuwa wimbo la kumsifu kaisari hadi 1918. 1922 lilitangazwa kuwa wimbo la taifa katika jamhuri ya Ujerumani; baada ya vita kuu ya pili rais wa Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani alitangaza beti ya tatu kama wimbo la taifa lakini katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani walikuwa na nyimbo tofauti.
Tangu 1990 beti la tatu ni wimbo la Ujerumani iliyounanika.

__NOTOC__
Kitunguu saumu

**Kitunguu saumu** au **kitunguu thumu** (kwa jina la kisayansi *Allium sativum*) ni aina ya tunguu la kulika ambalo hupandwa mahali pengi duniani.  

Hata kama “sativum” inamaanisha “ya pori”, mimea ya spishi hii ambayo inamea porini inatokana na mashamba na bustani. Jamaa yake ya pori ni *A. longicuspis*. Matunguu ya saumu hayako chini ya ardhi tu; mengine humea juu ya shina.

Kitunguu saumu kitiba kina matumizi mbalimbali. Kitunguu saumu kinatibu maradhi arobaini (40). Maradhi hayo kwa uchache ni kama yafuatayo: shinikizo la damu, baridi yabisi, kuondoa sumu mwilini, kisonono, minyoo, bawasiri, maradhi ya mgongo, kichocho, malaria, homa za matumbo na kadhalika. 

Kwa mfano, kwa maradhi ya tumbo unatumia mbegu saba kwa kumeza au kutafuna kwa muda wa siku 11-15; kwa uwezo wa Mungu unaweza kuondokana na tatizo hilo.

## Picha 

File:Allium sativum 003.JPG|Maua na vitunguu
File:Garlic plant.jpg|Mavuno
File:Knoblauch 2995.jpg|Matunguu
File:Knoblauchknolle1.jpg|Tunguu lililofunguka

Jamii:Asparaga na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Ulafi

Makala hii inahusu mtazamo wa mtu. Kuhusu matokeo ya kimwili ona unene wa kupindukia, ulevi
 kuhusu vilema vikuu saba na vikomo vinne vya binadamu.]]

**Ulafi** (pamoja na **ulevi**) ni hamu isiyoratibiwa ya kula (na kunywa).

Tabia hiyo ina madhara makubwa kwa afya ya binadamu. 

Inakadiriwa kuwa siku hizi mtu 1 kati ya 3 anakula kuliko mwili wake unavyohitaji, na hivyo anasababisha maradhi mbalimbali yampate.

Upande wa maadili unahesabiwa kuwa dhambi, tena kimojawapo kati ya vilema vikuu, ambavyo katika mapokeo ya Wakristo mbalimbali ni mizizi ya dhambi nyingine, hata kubwa zaidi.

Jamii:Afya
Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Hasira

[left|thumb|upright|*Hasira ya Akile* dhidi ya [Agamemnon ilivyochorwa na Giovanni Battista Tiepolo.]]

**Hasira** ni ono linalowapata binadamu na wanyama mbele ya kipingamizi.
Katika hali hiyo mtu hughadhibika, hata kuchukia kwa kupatwa na kitu ambacho yeye mwenyewe hapendi. 

Mtu mwenye hasira ya mara kwa mara, hushauriwa ajaribu kuepuka mambo au vitu vinavyomuudhi, kwa mfano, anaweza kuondoka mahali penye maudhi, na kama ni kubishana aweze kunyamaza ili kuepukana na ugomvi.

Pia inashauriwa kuwa, kama unajua mwenzio hukasirishwa na kitu fulani, bora usimchokoze, kwa sababu ni hatari kwa maisha yako maana kwa hasira yake anaweza kufanya kitu chochote kibaya.

Isiporatibiwa na mhusika inaweza ikasababisha madhara makubwa, inavyofundisha mithali ya Kiswahili, "Hasira, hasara". Hasira hupelekea mtu kuvunja sheria kwa kujichukulia hatua mkononi na mwishowe kufanya jambo la hatari. 

Ndiyo sababu inahesabiwa kati ya vilema vikuu ambavyo ni mizizi ya dhambi nyingine.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Jamii:Vichwa vya dhambi
Uzinifu

*Mujeres riendo* (Wanawake wakicheka).]]

**Uzinifu** ni hamu isiyoratibiwa ya ashiki katika maisha ya binadamu.

Kwa kawaida watu wanakubaliana kwamba utafutaji wa ashiki unahitaji kuwa na mipaka, hasa usilenge ndugu wa damu.

Katika maadili unaorodheshwa kati ya vilema vikuu vilivyo mizizi ya dhambi nyingine, Biblia inavyoonyesha wazi katika habari ya mfalme Daudi kuzini na mke wa askari wake Uria Mhiti (2Sam 11-12). 

## Viungo vya nje
*"The Seven Deadly Sins: Lust" National Public Radio feature
*The Catholic Encyclopedia: Lust
*The Jewish Encyclopedia: Yeẓer ha-Ra
Fransisko wa Fabriano

wa Fabriano, lililojengwa wakati wa utoto wa Fransisko Venimbeni.]]
**Fransisko Venimbeni wa Fabriano** (2 Septemba 1251 - 22 Aprili 1322) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Fabriano (Marche, Italia).

Mapema alianza kuheshimiwa kama mwenye heri. Hatimaye Papa Pius VI alithibitisha uhalali wa heshima hiyo tarehe 1 Aprili 1775.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Kisha kumaliza masomo yake ya sayansi za jamii na falsafa, alijiunga na Wafransisko mwaka 1267, akajikita katika masomo ya teolojia, uandishi na utume katika mji wake asili na maeneo ya kandokando.

Alikuwa wa kwanza kuipatia konventi ya shirika lake maktaba kubwa.

## Maandishi
Maandishi yake ("Chronica Marchiæ et Fabriani", "De veritate et excellentiâ Indulgentiæ S. Mariæ de Portiuncula", "Opusculum de serie et gestis Ministrorum Generalium", "Ars Prædicantium", mbali na "Hotuba" na vitabu vingine) yamepotea karibu yote.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.newadvent.org/cathen/06230a.htm Fransisko wa Fabriano katika Catholic Encyclopaedia.

Jamii:Mapadri
Anne Barnard

Lady **Anne Barnard** (12 Desemba 1750 - 6 Mei 1825) alikuwa mwandishi wa Uskoti. Alikaa mjini Cape Town, Afrika Kusini, kwa miaka mitano, 1797-1802. Barua zake wakati huo ni chanzo muhimu kuhusu maisha nchini Afrika Kusini.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Uskoti
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1750
Jamii:Waliofariki 1825
Mary Benson

thumb|Mary Benson

**Dorothy Mary Benson** (9 Desemba 1919 - 19 Juni 2000) alikuwa mwandishi na mwanaharakati wa Afrika Kusini. Kwa vile aliupigia vita ubaguzi wa rangi, alilazimishwa na serikali kuhama nchi yake na kukaa Uingereza. Anajulikana hasa kwa kuandika wasifu ya Nelson Mandela (1990), historia ya ANC (1962) na riwaya moja, kichwa chake *At the Still Point* (1969).

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

## Viungo vya nje
* ***(en)*** Wasifu ya Benson katika gazeti la *Guardian*

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2000
Upendo Nkone

**Upendo Nkone** ni mwimbaji wa kisasa nchini Tanzania. Anaimba nyimbo za Mungu na sauti kubwa sana na kwaya yake wanaweza vizuri kumsaidia. 

Nkone alizaliwa sehemu ya Kigoma ingawa alipokuwa mtoto akahamia jijini Dar es Salaam ambapo akalelewa. 

Sasa hivi, yeye ni mjane na ana watoto wawili. Nyimbo zake nyingi zinawaambia wajane, mayatima na wengine walio na matatizo kujipa moyo na kusonga mbele kwa furaha kwa sababu Mungu anawalinda. Ametunga nyimbo za kutosha kujaza albamu mbili na zote ni nzuri sana. Hasa nyimbo hizi ‘Usifurahi juu yangu’ na ‘Upendo wa Yesu’ zinapendwa sana na Watanzania. Ndiyo maana yeye ni shujaa wa muziki wa Injili wa sasa hizi.

Katika mwaka wa 2010 Upendo Nkone alitaja kuwa ataolewa tena. Vilevile, nyimbo mpya zinapatikana kama hizi: 'Usinipite bwana' na 'Zipo faida'. 

Upendo Nkone anaimba nyimbo zinazohusu wokovu, hivyo ni jambo jema kutilia maanani jumbe zake.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Tanzania
Maryknoll

**Maryknoll** ni jina la mashirika ya Kanisa Katoliki kutoka nchini Marekani. Jina limetokana na seminari ya kufunza mapadre iliyoanzishwa mwaka 1920 iliyoitwa kwa heshima ya Bikira Maria "Mary´s Knoll". 

Shabaha yake ni uenezaji wa imani ya Kikristo katika nchi za misheni. Jumuiya hiyo huwa na mashirika matatu: moja la mapadri na mabruda wa Maryknoll (The Catholic Foreign Mission Society of America), moja la masista wa Maryknoll na moja la walei (Maryknoll Lay Missioners). 

Jumuiya ilianzishwa na mapadre wawili, Thomas F. Price na James A. Walsh mjini Hawthorne katika jimbo la New York (jimbo) ikathibitishwa tarehe 29 Juni 1911 na Papa Pius X. 

Wamisionari wa Maryknoll wamefanya kazi huko Asia ya Mashariki (China, Japani, Korea), Amerika ya Kilatini na Afrika.

Makao makuu ya Maryknoll yako Ossining, Westchester County, New York.

Jamii:Wamisionari
Matt Parkman

**Matthew "Matt" Parkman, Sr.**, ni jina la kutaja uhusika wa tamthilia ya katika kipindi cha ubunifu wa kisayansi kinachorushwa hewani na TV ya NBC, *Heroes*. Uhusika umechezwa na Greg Grunberg. Matt ni afisa wa polisi, ambaye anafanya kazi katika LAPD na NYPD kwenye msimu wa Kwanza na wa Pili. Uwezo wake una mruhusu kusoma mawazo ya wengine, na hatimaye inakua kufikia kiasi cha kuweza hata kudhibiti mawazo ya mtu mwingine, kama ilivyoelezwa na Bob Bishop.

## Hadithi
### Genesis
Matt Parkman ni afisa wa polisi anayefanya kazi na LAPD. Alijaribu kuwa polisi mpelelezi, lakini amevurunda mara tatu kwa kutokana na kwamba hajui kusoma vizuri. Parkman ni msoma-mawazo; anaweza kusikia fikra za watu aliozungukwa nao. Kugundua kwake kwa mara ya kwanza ni baada ya kusikia mawazo ya Molly Walker, msichana aliyejificha asiuawe na mwuaji mkatili aliyeitwa Sylar.

Baada ya kuthibitisha uwezo wake kwa mshirika wake ambaye ni FBI kwa kusoma fikra zake, amepewa nafasi katika upelelezi wa mauaji ya wazazi wake Molly. Mambo yanageuka kuwa hatari baada ya mtu mmoja kutokea kuwa ni Sylar. Wakithubutu kuzuia hatari ya kujeruhiwa kwa Molly, Matt anajaribu kumpoza Molly, wakati Audrey, kachero wa FBI, anamkimbiza Sylar. Hatimaye, yule kafanikiwa kutoroka, lakini kabla hajajionesha sura yake kwa kikamilifu. Baadaye, Matt anarudi nyumbani kwa mke wake, Janice Parkman.
## Marejeo
Jamii:Wahusika wa Heroes
Kihindi cha Fiji

**Kihindi cha Fiji** (pia: **Fiji Hindi**, **Fijian Hindi** au **Fiji Hindustani**) ni lugha ya wananchi wengi wa Fiji wenye asili ya India. 

Imetokana hasa na lugha za Kiawadhi na Kibhojpuri au lahaja ya Kihindi, pia ina maneno kutoka lugha nyingine ya Uhindi, mbali ya idadi kubwa ya maneno kutoka Kifiji na Kiingereza. 

Uhusiano kati ya Fiji Hindi na Kihindi ni sawa na uhusiano kati ya Kiafrikana na Kiholanzi. Idadi kubwa ya maneno ya pekee ya Fiji Hindi imeundwa ili kukidhi mahitaji mbalimbali ya mazingira mapya ambayo Wahindi wa Fiji sasa huishi.

## Viungo ya nje 
* Fiji Hindi katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Fiji
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiirani
Stephen Black

**Stephen Black** (1880 - 1931) alikuwa mwandishi wa habari nchini Afrika Kusini. Hasa aliandika tamthiliya, baadhi yao *Love and the Hyphen* (1908). Pia alianzisha jarida moja, jina lake *The Sjambok* (lilitolewa miaka mitatu tu, 1929-1931).

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1880
Jamii:Waliofariki 1931
Douglas Blackburn

**Douglas Blackburn** (6 Agosti 1857 - 1929) alikuwa mwandishi kutoka Uingereza aliyefanya kazi 1892-1908 kama mwandishi wa habari mjini Johannesburg, Afrika Kusini. Pia aliandika riwaya dhidi ya ubeberu.

## Orodha ya riwaya zake 
* *Prinsloo of Prinsloosdorp* (1899)
* ''Kruger's Secret Service* (1900)
* *A Burgher Quixote* (1903)
* *Richard Hartley, Inspector* (1905)
* *I Came and Saw* (1908)
* *Leaven: A Black and White Story* (1908)
* *Love Muti* (1915)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures'', University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

*  Grey, Stephen (1999). "Douglas Blackburn". Wasanii wa Bure na Wasifu wa Literary nchini Afrika Kusini. Amsterdam: Rodopi. pp. 13-58. ISBN 90-420-0666-8.
* Polidoro, Massimo. (2003). Siri za Psychics: Kuchunguza Madai ya Paranormal. Vitabu vya Prometheus. p. 43. ISBN 978-1591020868
* Anderson, Rodger. (2006). Psychics, Sensitives na Somnambules: Dictionary ya Biografia na Bibliographies. McFarland & Kampuni. p. 161. ISBN 978-0786427703
* Blackburn, Douglas. Ushahidi wa Telepathist: Hoax ya miaka thelathini ilionyeshwa. Katika Paulo Kurtz. Kitabu cha Skeptics ya Parapsychology. Vitabu vya Prometheus. pp. 235-239. ISBN 0-87975-300-5
* Trevor H. Hall (1964). Uchunguzi wa ajabu wa Edmund Gurney. Duckworth.

Jamii:Waliozaliwa 1857
Jamii:Waliofariki 1929
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Herman Charles Bosman

thumb|HC_Bosman

**Herman Charles Bosman** (3 Februari 1905 - 14 Oktoba 1951) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika hadithi fupi; mhusika mkuu wa hizo nyingi aliitwa *Oom Schalk*.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo 
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1951
Breyten Breytenbach

thumb|right|200px
**Breyten Breytenbach** (16 Septemba 1939 - 16 Novemba 2024) alikuwa mwandishi kutoka Afrika Kusini. Tangu 1962 amekaa Ufaransa. 

Ameandika hasa dhidi ya ubaguzi wa rangi kwa Kiingereza na Kiafrikana. Alipotembelea nchi yake ya asili mwaka wa 1975 alitiwa ndani kwa miaka saba kwa vile kule Ufaransa alifunga ndoa na mke mwenye asili ya Vietnam. Kitabu chake cha wasifu, jina lake *The True Confessions of an Albino Terrorist*, kinaeleza miaka hiyo yake katika jela. Pia alitunga mashairi mengi.

## Orodha ya vitabu vyake 
* *And Death White as Words* (1978)
* *In Africa Even the Flies are Happy* (1978)
* *A Season in Paradise* (1981)
* *The True Confessions of an Albino Terrorist* (1984)
* *Judas Eye* (1988)
* *Memory of Snow and of Dust* (1989)
* *Return to Paradise* (1993)

## Angalia pia 
* Orodha ya waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2024
Dennis Brutus

**Dennis Brutus** (28 Novemba 1924 - 26 Desemba 2009) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi alifungwa jela na baadaye kuishi uhamishoni 1966-1990. Hasa alitunga mashairi na alifundisha kama profesa wa ushairi nchini Marekani.

## Wasifu
Dennis Brutus alizaliwa tarehe 28 Novemba, mwaka wa 1924 mjini Salisbury, Rhodesia, ambapo sasa huitwa Harare nchini Zimbabwe. Alisoma kwenye *Paterson High School* nchini Afrika Kusini na kupata shahada yake ya kwanza kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare katika somo la Kiingereza mwaka wa 1947. Mwaka wa 1950 alimwoa May Jaggers, wakawa na watoto wanane. Kuanzia 1948 hadi 1961, Brutus alifundisha Kiingereza na Kiafrikaans kama mwalimu wa sekondari mjini Port Elizabeth. Mwaka wa 1960 alianza pia kufanya kazi kama mwandishi wa habari. Kwa vile aliandika dhidi ya siasa ya *apartheid*, alifungwa jela kisiwani mwa Robben kwa miezi 18 (1964-65), na kutoka Afrika Kusini mwaka wa 1966. Uhamishoni kwanza alifanya kazi mjini London kwa shirika la *International Defence and Aid Fund*. Mwaka wa 1971 akahamia Marekani. Kule akawa profesa wa chuoni, kwanza kwa somo la Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Northwestern mjini Evanston (1971-85), na hatimaye tangu mwaka wa 1986 akawa profesa katika idara ya elimu ya kijamii ya watu weusi, Chuo Kikuu cha Pittsburgh.

## Maandishi yake 
* *Sirens, Knuckles, Boots* (mashairi, 1963)
* *Letters to Martha* (mashairi, 1968)
* *Poems from Algiers* (mashairi, 1970)
* *Thoughts Abroad* (mashairi, 1970, aliyoyatolea chini ya jina la John Bruins)
* *A Simple Lust* (mashairi, 1973)
* *China Poems* (mashairi, 1975)
* *Stubborn Hope* (mashairi, 1978)
* *Salutes and Censures* (mashairi, 1982)
* *Airs and Tributes* (mashairi, 1989)
* *Still the Sirens* (mashairi, 1993)
* *Remembering Soweto* (mashairi, 2004)
* *Leafdrift* (mashairi, 2005)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Guy Butler

thumb|Guy Butler 1926

**Frederick Guy Butler** (21 Januari 1918 - 26 Aprili 2001) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alifundisha kama profesa wa Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Rhodes kule Grahamstown. Pia alitunga mashairi mengi.

## Orodha ya vitabu vyake 
* *When Boys Were Men* (1969)
* *The 1820 Settlers* (1974)
* *Selected Poems* (1975)
* *Karoo Morning* (1977)
* *Bursting World* (1983)
* *A Local Habitation* (1991)

Pia alikuwa mhariri wa vitabu:
* *Book of South African Verse* (1959)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2001
Yohane Righi

**Yohane Batista Righi** (Fabriano, Ancona, 1469 hivi – Cupramontana, Ancona, 1539) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na padri wa Kanisa Katoliki kutoka Dola la Papa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mwenye heri. Papa Pius X alithibitisha heshima hiyo tarehe 7 Septemba 1903.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Machi .

## Maisha
Mzaliwa Wa familia ya kisharifu, Yohane alifuata Ukristo tangu utotoni. 

Kisha kuahidi kufuata kanuni iliyoandikwa na Fransisko wa Asizi, aliishi katika  konventi ya Forano.

Halafu akawa mkaapweke katika pango «La Romita», karibu na Massaccio. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints SQPN
*Yohane Righi katika *Patron Saints Index* 
*11 March saints  at St. Patrick's Church

Jamii:Waliozaliwa 1469
Jamii:Waliofariki 1539
Jamii:Wafransisko
Jamii:Mapadri
Jamii:Wenye heri wa Italia
Alberto wa Pisa

**Alberto wa Pisa**, padri wa Kanisa Katoliki kutoka Pisa (Italia), alikuwa mkuu wa tatu wa shirika la Ndugu Wadogo (badala ya Elia Bombarone) tangu mwaka 1239 hadi alipofariki mwaka 1240. 

Kabla ya hapo aliwahi kuwa mkuu wa kanda ya shirika huko Ujerumani na Hungaria, akashika nafasi ya Agnellus wa Pisa kama mkuu wa kanda ya Uingereza, kanda ambayo kuliko zote ilikua mbali na Fransisko wa Asizi na kujali elimu..

Ingawa alifariki baada ya miezi michache tu, uchaguzi wake ulionyesha kwamba maendeleo ya shirika, yaliyotakiwa na viongozi wa Kanisa na ndugu walio wengi, yataanza tena kusonga mbele moja kwa moja. 

Kwamba maendeleo hayo yalikuwa kinyume cha nia asili ya mwanzilishi (walivyosisitiza wenzake na wengineo waliomfahamu vizuri) haikuwa kizuio kwa umati walioridhika tu kutekeleza amri za kanuni, kuwa fukara kuliko watawa wengine na kuheshimiwa na waamini pia kwa niaba ya mzee wao aliyezidi kutazamwa mkuu ajabu.

Baada yake akachaguliwa Aimoni wa Faversham (1240-1244), Mwingereza mwanateolojia aliyekuwa ameongoza upinzani dhidi ya Elia Bombarone. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Maisha

Jamii:Waliozaliwa karne ya 12
John Knox Bokwe

**John Knox Bokwe** (1855 - 1922) alikuwa mchungaji wa kikristo, mwandishi na mtungaji wa muziki wa Afrika Kusini. Aliandika kuhusu mambo ya kidini katika lugha yake ya Kixhosa. Pia alikuwa mhariri wa magazeti mawili, *The Kafir Express* na *Isigidimi samaXhosa*. Mwaka wa 1914 Bokwe alitolea wasifu yake, *Ntsikana: The Story of an African Convert*.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Viongozi wa Kikristo
Jamii:Waliozaliwa 1855
Jamii:Waliofariki 1922
Basilika la Mt. Fransisko

[thumb|right|250px|Mandhari ya kilima ikiwa ni pamoja na [konventi na basilika.]]
right|thumb|250px|Basilika upande wa juu.
right|250px|thumb|Ukumbi wa juu kwa ndani.
**Basilika la Mt. Fransisko** huko Assisi, mkoa wa Umbria, Italia, ni kanisa kubwa lililojengwa kwa muda mfupi (1228-1253) ili kutunza masalia ya Fransisko wa Asizi (1182-1226). 

Ni kati ya patakatifu panapotembelewa na watu wengi zaidi, milioni kadhaa kila mwaka.

Kutokana na ubora wa sanaa zake, mwaka 2000 limetangazwa kuwa urithi wa dunia.

Wafransisko wanaadhimisha kila mwaka sikukuu ya kutabarukiwa kwake tarehe 24 Mei  

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*Bokody, Péter. "Mural Painting as a Medium: Technique, Representation and Liturgy." In *Image and Christianity: Visual Media in the Middle Ages*, ed. Péter Bokody (Pannonhalma: Pannonhalma Abbey, 2014), 136-151. https://www.academia.edu/8526688/Mural_Painting_as_a_Medium_Technique_Representation_and_Liturgy
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje
*Saint Francis review - The official review of the Basilica of Saint Francis
*The official website of the Basilica of Saint Francis
*To see the webcam in the tomb of Saint Francis
*The Basilica of Saint Francis
*Frescoes of Pietro Lorenzetti in the lower basilica 
*Frescoes of Simone Martini in the lower basilica 
*Basilica of Saint Francis of Assisi - Italy 

Jamii:Makanisa nchini Italia
Jamii:Fransisko wa Asizi
Jamii:Urithi wa Dunia
Jamii:Umbria
Kaizari Federiki II

[right|thumb|Federiki II akikutana na [sultani al-Malik al-Kamil.]]
[left|thumb|180px|Sanduku alimozikwa Federiki II katika [Kanisa kuu la Palermo (Italia).]]
**Federiki II** (Jesi, Marche, Italia, 26 Desemba 1194 - Castel Fiorentino di Puglia, Italia, 13 Desemba 1250) alikuwa Kaizari wa Dola takatifu la Roma kwa miaka 30 hadi kifo chake.

## Angalia pia 
* Orodha ya Makaizari wa Ujerumani

Jamii:Waliozaliwa 1194
Jamii:Waliofariki 1250
Jamii:Makaizari wa Ujerumani
Jamii:Washairi wa Italia
Aimoni wa Faversham

**Aimoni wa Faversham** alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mkuu wa utawa wa Ndugu Wadogo (1240-1244), kutoka Uingereza.

Alipojiunga na shirika hilo mwaka 1225 alikuwa tayari padri (mwanajimbo) na mwalimu wa teolojia huko Paris (Ufaransa), .

Kisha kufundisha tena katika vyuo mbalimbali, alifanywa balozi wa Papa kwa kaisari wa Dola la Roma Mashariki Yohane III wa Nisea mwaka 1233.

Aliongoza upinzani dhidi ya Elia Bombarone na baada ya kifo cha Alberto wa Pisa akachaguliwa kuwa mkuu wa shirika lote. 

Ndiye aliyelipatia sura ya kudumu kufuatana na mfano wa Wadominiko upande wa muundo, utume, masomo na liturujia. Taratibu za maisha zikazidi kufuata mitindo ya kimonaki, pamoja na watawa kujitafutia visingizio vya kisheria wasibanwe nazo. 

Chini yake makao ya kifukara ya upwekeni yalizidi kuachwa ili wanashirika wahamie nyumba kubwa za mijini, zenye makanisa makubwa ambamo wafanye utume, wakiwanyang’anya maparoko waamini na sadaka zao. 

Alikubaliwa na Papa Gregori IX kwamba Watumishi wa kanda pia waweze kuruhusu ndugu wakahubiri. Kama alivyofanya mwenyewe huko Paris, Ndugu Wadogo wakazidi kushika nafasi kwenye vyuo vikuu na vinginevyo, na kuwa na uzito mkubwa ndani ya Kanisa, jambo lililowasogeza mbali na udogo uliowapasa. 

Badala ya ndugu wote kuwa sawa, mabradha wakanyimwa kabisa nafasi za uongozi na kukubaliwa tu kutoa huduma ndogondogo za nyumbani (bustani n.k.), wakiwaachia raia huduma duni zaidi.

Kazi za mikono nje ya konventi zilikatazwa; badala yake ile ya kuombaomba ikaja kusifiwa na kushika nafasi ya kwanza upande wa uchumi. Zilipangwa pia njia za hakika za kupata mahitaji, hasa kwa nyumba za masomo.

Akiwa mku wa shirika alitoa ufafanuzi wa kanuni ('*Expositio regulae*) wa walimu wa Paris na breviari ya Wafransisko.

Alipokufa, mvutano ndani ya shirika ulijitokeza kwa nguvu.

Jamii:Waliofariki 1244

Jamii:Mapadri