open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jamestown (St. Helena)

[300px|thumb|Jamestown mwaka [1970 inavyoonekana kutoka baharini]]
[thumb|300px|right|Jamestown kisiwani [Saint Helena.]]
**Jamestown** ni bandari na mji mkuu wa eneo la ng'ambo la Uingereza linaloundwa na visiwa vidogo vya Saint Helena, Ascension na funguvisiwa la Tristan da Cunha. Mji uko kisiwani St. Helena katika bahari ya Atlantiki takriban km 1.868 kutoka pwani ya Angola. Idadi ya wakazi inakaribia 1,000. 

Mji wenyewe ni hasa barabara moja yenye nyumba za aina ya ujenzi wa kikoloni cha Kiingereza.

## Historia
Jamestown ilianzishwa mwaka 1659 na Kampuni ya Kiingereza ya India ya Mashariki. Miaka ya nyuma bandari ya Jamestown ilikuwa kituo muhimu cha safari za jahazi kubwa kati ya Uingereza, Afrika Kusini na India. Jina limetokana na jina la mfalme James II wa Uingereza na Uskoti (James VII kama mfalme wa Uskoti). 

Zamani wafanyabiashara wengi walipeleka dhahabu yao hadi St. Helena kwa sababu kisiwa kilikuwa na sifa ya kuwa mahali pa usalama kwa kutunza dhahabu. Haya yote imepungua hadi kupotea kabisa kwa sababu za mabadiliko ya teknolojia za benki na pia ya usafiri. Leo hii kuna meli tu ya RMS St Helena inayofika takriban mara 2 kwa mwezi ikitumia siku 4-5 kwa ajili ya safari hadi Afrika Kusini. Idadi ya wakazi wa Jamestown imeendelea kupungua. 

## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Saint Helena
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Pasifiki

thumb|right|300px|Bahari ya Pasifiki katika dunia.
**Pasifiki** ndiyo bahari kubwa na yenye kina kirefu zaidi duniani, ikiwa na takribani kilomita za mraba milioni 165.25 (sawa na maili za mraba milioni 63.8), ambayo ni karibu theluthi moja ya uso wa dunia. Bahari hii inaenea kutoka Bahari ya Aktiki upande wa kaskazini hadi Bahari ya Kusini, na inapakana na Asia na Australia upande wa magharibi, na Amerika upande wa mashariki. Inajumuisha baadhi ya mifereji yenye kina kirefu zaidi duniani, ikiwemo Mfereji wa Mariana ambao una kina cha takriban mita 10,994 (futi 36,070). Pia ina maelfu ya visiwa, vingi kati yake vikiwa sehemu ya mataifa ya Visiwa vya Pasifiki.

Bahari ya Pasifiki ina jukumu kubwa katika kudhibiti hali ya hewa duniani, mzunguko wa maji baharini, na mifumo ya hali ya hewa kama El Niño na La Niña, ambayo huathiri hali ya hewa duniani kote. Ni kitovu muhimu cha biashara ya kimataifa na inaunga mkono mfumo anuai wa viumbe baharini, ikiwemo miamba ya matumbawe na uvuvi unaowategemeza mamilioni ya watu. Hata hivyo, inakabiliwa na changamoto za kimazingira kama vile uchafuzi, uvuvi kupita kiasi, na athari za mabadiliko ya tabianchi, ikiwa ni pamoja na kuongezeka kwa kina cha bahari na kuongezeka kwa asidi baharini. Jitihada za uhifadhi na ushirikiano wa kimataifa ni muhimu ili kulinda afya ya bahari hii kubwa na muhimu.

Pasifiki ina kina cha wastani cha takriban mita 4,028, huku sehemu yake yenye kina kirefu zaidi katika Mfereji wa Mariana ikifikia takriban mita 11,034.

Bahari za pembeni za Pasifiki ziko hasa upande wa Asia na Australia. Miongoni mwa hizo ni Bahari ya Celebes, Bahari ya Kusini ya China, na Bahari ya Mashariki ya China.

Jina “Pasifiki” (kutoka neno la Kilatini lenye maana ya “yenye amani” au “tulivu”) lilitolewa na Wazungu wa kwanza waliovuka bahari hii mwaka 1520 BK kutoka Amerika ya Kusini hadi Ufilipino, baada ya kuikuta ikiwa tulivu.

Hata hivyo, Pasifiki inaweza kuwa na dhoruba kali sana. Ni eneo linalopatikana kwenye ukanda wenye matetemeko mengi ya ardhi, ambayo mara nyingi husababisha mawimbi makubwa ya tsunami yaliyowahi kuharibu miji na vijiji vya ufukweni.[thumb|left|200px|Pasifiki inavyoonekana kutoka [anga|angani; Australia iko upande wa kushoto chini.]]

## Marejeo
Jamii:Bahari
Jamii:Pasifiki
Polisario

**Polisario** ni vuguvugu la harakati za wenyeji asilia ya Sahara ya Magharibi kuipatia nchi yao uhuru. 

"Polisario" ni kifupi cha jina la Kihispania Frente **Po**pular de **Li**beración de **Sa**guía el Hamra y **Río** de Oro ("Harakati ya watu kwa aijili ya Uhuru wa Saguia el Hamra na Rio de Oro") (Kiarabu:: الجبهة الشعبية لتحرير الساقية الحمراء ووادي الذهب ''al-jabHa ash-sha'biya litaHrir as-saaqiya al-Hamra wa wadi ad-dhaHab")

Kiongozi wa Polisario ni Katibu Mkuu Mohamed Abdelaziz aliyechaguliwa 1976. Ndiye pia mkuu wa jeshi la ukombozi wa Sahara lenye askari wa kiume na kike takriban 6000-7000. Anawajibika kama kiongozi wa chama mbele ya Kamati Kuu na Mkutano Mkuu unaofanyika kila baada ya miaka minne. Mkutano una wawakilishi waliochaguliwa katika makambi ya wakimbizi na wajumbe kutoka shirika za wanawake, vijana na wafanyakazi pia ktuoka vikosi vya jeshi. Kamati Kuu ina wajumbe 44; 12 kati ya hawa ni wajumbe wa siri kutoka Sahara ya Magharibi iliyoko chini ya utawala wa Maroko.

Polisario ilianza vita dhidi ya wakoloni Wahispania mwaka 1973 baada ya Hispania kuua viongozi wengi waliotafuta uhuru kwa njia za amani bila silaha.

Wahispania waliondoka Sahara ya Magharibi mwaka 1975 lakini Mauretania na Moroko walivamia nchi. Polisario ilifaulu dhidi ya Wamauretania lakini ilishindwa kuwaondoa Wamoroko. Ilipigana na jeshi la Moroko kati ya 1976 na 1991.

Polisario inatawala makambi ya wakimbizi katika Sahara ndani ya Algeria pamoja na kanda la jangwa nje ya ukuta uliojengwa na Maroko katika Sahara ya Magharibi. Wakazi wa makambi ni wakimbizi 100.000 walioondoka wakati wa vita; pamoja na watoto wao wamekuwa watu 155,000.

Kura ya wananchi katika Sahara ya Magharibi na makambi ya wakimbizi ilipataniwa mwaka 1990 kati ya Polisario na Maroko lakini haikufanyiwa hadi leo.

## Viungo vya nje 
* Chama cha Kura ya Maoni ya Haki na Huru Sahara Magharibi (Kiing.)
* Tovuti inayounga mkono harakati za kukomboa Sahara Magharibi (Kiing.)  
* Tovuti inayopinga harakati za kuikomboa Sahara Magharibi (Kiing.) 

Jamii:Sahara ya Magharibi
Asmara

thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mji wa Asmara 

**Asmara** (pia **Asmera**) ni mji mkuu na makazi makubwa nchini Eritrea, watu 579,000 wakiwa wanaishi mjini humu. 

Nguo, nyama, pombe, viatu na seramiki ni mojawapo ya vifaa vinavyotoka mji wa Asmara. 

Asmara yenyewe kijiografia iko 15°20' kaskazini, 38°55' mashariki (15.333, 38.91667).

Mji umo katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.

## Historia 
Asmara ilianza kutoka vijiji vinne karne ya 12 kama eneo la biashara na baadaye kama mji wa Ras Alula. 

Ilitawaliwa na Waitalia tangu mwaka 1889 na kuwa Mji Mkuu 1897 wa koloni la Eritrea. 

Miaka ya 1930 Waitalia waligeuza mji kwa majengo mapya; Asmara iliitwa na Waitalia "Piccola Roma" (Roma mdogo). Siku hizi majengo makubwa zaidi ya Asmara ni ya Kiitalia, na maduka bado yana majina ya Kiitalia, mfano - "Bar Vittoria", "Pasticceria moderna", "Casa del formaggio", "Ferramenta".

Siku za vita vya uhuru wa Eritrea kutoka Ethiopia, Uwanja wa ndege wa Asmara ulikuwa mhimu sana, Waethiopia walitumia uwanja huo kupata silaha kutoka ng'ambo. Mji wa mwisho kuanguka kwa Jeshi ya ukombozi wa Eritrea ulitekwa mwaka 1990 na kusalimishwa na Jeshi ya Ethiopian bila vita mnamo 24 Mei 1991.

## Hulka 
Mji wenyewe una makumbusho na unajulikana kwa majengo ya karne ya 20, sanaa ya Deco, sinema Impero, Kubisti, Pensheni Afrika, Kanisa kuu la  Tewahedo, Nyumba ya Opera, ujenzi wa umbele, jengo la Fiat Tagliero, jengo la neo-Romanesque, kanisa kuu la Kanisa Katoliki na ujenzi wa kupendeza.

Asmara pia ni nyumbani kwa Chuo kikuu cha Asmara na gome ya karne ya 19. Kituo cha ndege, Uwanja wa Kimataifa wa Asmara, kimeungana pia na bandari ya Massawa kwa Reli ya Eritrea.

Asmara ni makao makuu ya Patriarki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, lililokubaliwa na Patriarki wa Aleksandria (Misri) kuwa linajitegemea tangu mwaka 1993 na kuongozwa na Patriarki wake tangu mwaka 1998, sawa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia ambalo pia linakiri umoja wa nafsi wa Yesu Kristo (Tewahedo).

## Uchambuzi 
* Edward Denison, Guang Yu Ren, Naigzy Gebremedhin and Guang Yu Ren - ''Asmara: Africa's Secret Modernist City'' (2003) ISBN 1-85894-209-8 (Siri ya Afrika Mji wa kisasa)

## Viungo via nnje 
* History of Asmara (makala mazuri ya eritrea kwa interneti)
* HolmeInAfrica  wawili wa VSO wajitoi waliishi mwaka mmoja Asmara, Eritrea

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Eritrea
Jamii:Eritrea

Jamii:Urithi wa Dunia
Mauritania

**Mauritania** ni nchi ya Afrika kaskazini-magharibi. Upande wa magharibi kuna pwani ya bahari ya Atlantiki, upande wa kusini imepakana na Senegal, upande wa mashariki na Mali na Algeria, upande wa kaskazini na Sahara ya Magharibi inayotawaliwa na Moroko. Mji mkuu ni Nouakchott. Mji wa pili na kitovu cha uchumi ni bandari ya Nouadhibou karibu na mpaka wa Sahara Magharibi.

Jina limeteuliwa kutokana na Mauritania ya kale iliyokuwa ufalme wa Waberber kusini kwa Mediteranea katika eneo la Algeria na Moroko ya leo.

## Wilaya za Mauritania 
Mauritania ina wilaya 12 (zinaitwa "*wilāyah*").

## Siasa ya Mauritania 
Mnamo Machi 2007 wananchi walipata nafasi ya kumchagua rais kwa mara ya kwanza katika historia ya nchi tangu uhuru. Sidi Ould Cheikh Abdallahi alishinda katika duru ya pili kwa 53% za kura zote akaapishwa tarehe 20 Aprili 2007. Lakini mwaka 2008 JeneralI Mohamed Ould Abdel Aziz alimpindua, akashinda uchaguzi miaka 2009 na 2014. Baada ya uchaguzi wa mwaka 2019 alianza kutawale jenerali Mohamed Ould Ghazouani na serikali yake isiyojali sana haki za binadamu.

## Watu
Wakazi wengi (70%) ni Wamori, mchanganyiko wa Waarabu, Waberber na Waafrika waliotokana na watumwa kutoka kusini kwa Sahara. Asilimia 30 zilizobaki ni makabila ya Kiafrika yasiyoongea Kiarabu, ambacho ndicho lugha rasmi.

Pamoja na hayo, hadi leo asilimia 2.1 za wakazi ni watumwa, ingawa mwaka 2007 ilifutwa haki ya kuwamiliki.

Upande wa dini, karibu wote ni Waislamu (hasa Wasuni). Uhuru wa dini unabanwa sana kwa nyingine zote na ukanamungu unaadhibiwa kwa kifo. Wakristo ni 10,000 hivi, karibu wote wageni.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
* Demografia ya Afrika

## Marejeo 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
*    Serikali ya Mauritania
* 
* 
* Mauritania profile from the BBC News.
* 
* Forecasts for Mauritania Development
* US State Department
* Encyclopædia Britannica, Mauritania – Country Page


Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi za Kiarabu

Jamii:Nchi
Visiwa vya Madeira

|-
| align=center colspan=2 style=border-bottom:3px solid gray; style="background: #f3f3f3;" | *Wito: **Das ilhas as mais belas e livres*** *(Visiwa maridadi na huru kuliko vyote)*
|-
| align=center colspan=2 | 280px|Madeira
|-
| align=center colspan=2 | Picha:LocationMadeira.png
|-
| Nchi
| Ureno
|-
| Lugha
| Kireno
|-
| Mji mkuu
| Funchal 
|-
| Miji mingine
| Porto Santo, Machico, Santa Cruz, Câmara de Lobos, Santana, Caniço
|-
| Eneo
| 794&nbsp;km²
|-
| Urefu / upana hadi
| 57&nbsp;km/22&nbsp;km
|-
| Wakazi (2003)
| 265.000 (5.000 Porto Santo), 2,5 % ya wakazi wote wa Ureno 
|-
| Idadi ya tarafa
| 11
|-
| Mlima wa juu
| Pico Ruivo (1.862 m)
|-
| Rais wa serikali ya jimbo
| Alberto João Jardim
|-
| Jimbo la kujitegemea tangu
| 1976
|-
| Saa za eneo
| UTC
|-
| Simu ya kimataifa
| +351 291
|-
| Wimbo
| A Portuguesa (kitaifa)Hino da Região Autónoma da Madeira (kijimbo)
|}

**Visiwa vya Madeira** ni funguvisiwa la Ureno katika bahari ya Atlantiki mbele ya pwani ya Afrika. Iko takriban km 1000 kusini kwa Lisbon na 600 magharibi kwa Moroko. 

Jina la Madeira lamaanisha "ubao" kwa Kireno. 

Kisiwa kikubwa kinaitwa Madeira vilevile. Karibu nacho ni kisiwa kidogo cha Porto Santo na visiwa vidogo visivyo na wakazi vya Ilhas Desertas na Ilhas Selvagens. 

Madeira ina hali ya jimbo la kujitawala ndani ya Ureno.

Wakazi ni 289,000; karibu wote ni wa asili ya Ureno na kwa dini ni Wakristo Wakatoliki (96%).
 
Mji mkuu ni Funchal. 

## Picha za Madeira 

Image:Mercado dos Lavradores, Madeira (16587278615).jpg|Soko katika mji mkuu Funchal 
Image:Laurazeen_wood_madeira_hg.jpg|Msitu wa Laurazeen 
Image:Funchal, Jardim Botânico da Madeira (Choreographed gardens) 3.jpg|Bustani ya maonyesho, Funchal 
Image:Blendys_garden_inferno_ag.jpg|Bustani 
Image:Tropical_garden_monte_hg.jpg|Bustani ya Azulejos, Monte
Image:Natural_pool_porto_moniz.jpg|Bafu ya asili, Porto Moniz
Image:Sao_lourenzo_madeira_hg.jpg|Visiwa vya mashariki 
Image:Madeira-flowers_hg.jpg|Kisiwa cha maua 
Image:Pico-das-Torres.jpg|thumb|Mlima wa Pico das Torres
Image:Madeira Santana.jpg|thumb|Nyumba ya kimila ya mkulima 

Jamii:Ureno
Jamii:Visiwa vya Afrika
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
!
Kong'oli

'''Kong'oli''' ni neno litumikalo katika mtandao. Linatumika kuashiria kitendo cha kufungua tovuti tofauti kwa kubonyeza puku ya tarakishi. Watu wengi zaidi hutumia neno la kubofya kwa tendo hilohilo. Kwa upande mwingine neno la kong'oli si rasmi sana.

## Historia ya Kongo'li
Mara ya kwanza, neno la kong'oli lilitokea katika kipindi cha televisheni kilichokuwa kinaitwa "RADI" kilchokuwa na wasanii wa Kaole Sanaa Group. Katika moja kati ya maigizo yao kulikuwa na mwigizaji mmoja aitwaye Jackson Makweta maarufu kama "Bambo". Huyu bwana ndiye aliyekuwa anasema "Kong'oli" akimaanisha "kupiga". 
huyu bwana bambo alikua akiigiza lafudhi ya kiswahili iliyoathirika na lugha za watu wa kusini hasa songea, mfano, kabila la wanyasa, wangoni, wamatengo hata na wapogoro wa kusini mwa morogoro, wao wanakawaida ya kutamka kwa kubadlisha silabi ya mwisho ya neno lolote kuwa "li". hivyo basi neno kong'oli lina asili ya neno "kong'ota", (kt [ele] 1 tap lightly, beat lightly. 2 punish (by beating);)hivyo bwana bambo yeye alikua akitamka hivyo lakini akimaanisha kong'ota.
Akiwa anataka kusema "nitakupiga" yeye husema "Nitakukong'oli", k.m. na rungu au chupa. Mara nyingi akisema hivyo huwa anatumia silaha. Mazoea yaliendelea hadi ikawa ni kawaida kwa wananchi kusema "nitakukong'oli" mara tu wanafanyapo utani. Baadaye watu wa mtandao wakaanza kutumia maneno haya kwa ajili ya maana maalumu ilivyoelezwa hapo juu, hasa watu wa mtandao wa "Darhotwire", mtandao wenye kuzungumzia maisha ya vijana wa Tanzania hasa katika nyanja za sanaa n.k.

Jamii:Kompyuta
Mohamed Abdelaziz

left|frame|Mohamed Abdelaziz, picha ya mwaka 2005

**Mohammed Abdelaziz** ni katibu mkuu wa Polisario na rais wa Jamhuri ya Sahara ya Kidemokrasia ya Kiarabu inayodai kuwa dola la Sahara ya Magharibi.

Alikuwa kati ya viongozi wa kwanza wa Polisario iliyopigania uhuru wa Sahara ya Magharibi. Alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa Polisario mwaka 1976 halafu pia rais wa serikali ya Jamhuri ya Sahara. Anaishi katika kambi la wakimbizi la Tindouf (Algeria).

Mohammed Abdelaziz kama kiongozi alikubali njia ya mazungumzo na diplomasia. Alihakikisha ya kwamba vita ya Polisario ilikuwa "vita" safi bila kutumia mbinu za ugaidi. Ana wapinzani wake wanaopendelea kurudi vitani dhidi ya Moroko. Amehakikisha

A
A
Tripoli, Libya

[thumb|Mahali ilipo Tripoli katika [ramani ya Libya.]]
*Kwa miji mingine inayoitwa "Tripoli" tazama makala ya maana Tripoli*

**Tripoli** ni mji mkuu wa Libya. 

Jina la Kiarabu ni **طرابلس** (*tarāblus*) au **طرابلس الغربية** (*tarābulus al-gharbiyya* - Tripoli ya Magharibi kwa sababu ya Tripoli ya mashariki huko Lebanon) lina asili ya lugha ya Kigiriki (Τρίπολη) likimaanisha "miji mitatu". 

Tripoli ina wakazi 1,150,990 ambayo ni zaidi ya robo moja ya wakazi wote wa Libya na inaendelea kukua haraka. 

Jiji hilo liko ufukoni mwa bahari ya Mediteranea likiwa na hali ya hewa ya wastani. Mwezi Agosti inafika halijoto ya sentigredi 28,1°, Januari sentigredi 12,1°. Miezi ya baridi kuna mvua, Juni hadi Agosti ni majira ya kiangazi.

Tripoli ina bandari kubwa kabisa ya Libya na pia ni kitovu cha serikali, biashara na viwanda. 

Tripoli ni mji wa kale ambao bado historia yake imetunzwa ikionyesha mabaki ya historia yake ndefu tangu enzi za Wafinisia, Waroma, Waarabu, Wahispania, Waturuki na Waitalia.

## Picha za Tripoli 

Image:Tripolilibyanasa.jpg|Tripoli na bandari yake inavyoonekana kutoka angani
Image:Grand Hotel Tripoli.jpg|Hoteli Al Kabir (Grand Hotel)
Image:Modern Tripoli.jpg|Majengo ya kisasa

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Libya

Jamii:Libya
Jamii:Miji ya Libya
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya pwani ya Mediteranea
Niger (maana)

**Niger** ni neno linaloweza kumaanisha:

* Niger nchi ya Afrika ya Magharibi
* Niger (mto) ni mto mkuwa wa Afrika ya magharibi
* Niger (Nigeria) ni dola mojawapo wa Shirikisho la Jamhuri ya Nigeria
* Niger (meli) ilikuwa jina la meli za kivita za Uingereza
* "niger" ni neno la lugha ya Kilatini linalomaanisha "nyeusi"

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Niger

thumb|290px|right|thumb|Ramani ya Niger.
**Niger** (pia **Nijeri**) ni nchi kubwa zaidi ya Afrika ya Magharibi kwa eneo, lakini 80% ni katika jangwa la Sahara.Imepakana na Algeria na Libya upande wa kaskazini, Mali na Burkina Faso upande wa magharibi, Chad upande wa mashariki na Nigeria pamoja na Benin upande wa kusini.Mji mkuu ni Niamey, kusini mwa nchi.

## Jiografia
Niger haina pwani kwenye bahari yoyote. 

Ni sehemu ya kanda la Sahel, yaani sehemu kubwa ya nchi ni yabisi, kaskazini mwake ni yabisi sana ikiwa jangwa la Sahara. 

Ardhi yenye rutuba iko kusini kabisa, karibu na mto wa Niger.

## Historia
Jaribio la mapinduzi lilifanyika usiku wa kuamkia Machi 31, 2021, siku chache kabla ya kuapishwa kwa Mohamed Bazoum, rais mteule.

Mnamo Aprili 2, 2021, Mohamed Bazoum aliapishwa na kuchukua madaraka.

## Watu
Mipaka ilichorwa wakati wa ukoloni wa Ufaransa, ikiunganisha watu wenye utamaduni tofautitofauti, kama vile Watuareg (9.3% za wakazi wote) wa Sahara, wahamaji Wafula (8.5%) na Wakanuri (4.7%) wa eneo la Sahel na wakulima wa kusini kama Wasonghai (21%) na Wahausa: hawa wa mwisho ni 55.4% . 

Tofauti hizo kubwa zilileta kipindi cha ugomvi kati ya makabila uliopoa tena baada ya mwaka 2000. Tatizo kubwa la nchi ni vipindi vya ukame na njaa vinavyorudiarudia mara kwa mara.

Wakazi walikuwa zaidi ya milioni 17 katika sensa ya mwaka 2012. Kwa sasa ni 22.4 kutokana na ongezeko la haraka. Idadi kubwa wako kusini. 

Kadiri ya utafiti wa mwaka 2005, asilimia 8 walikuwa watumwa. 

Tangu wakati wa ukoloni, lugha rasmi ilikuwa Kifaransa. Lakini kuna lugha 10 za taifa kati ya lugha kuu za makabila asili. Muhimu zaidi ni Kihausa na Kizarma-Sonrai. Mwaka 2025 Kihausa kimetangazwa lugha rasmi mpya.

Walio wengi kabisa (99.3%) ni wafuasi wa Uislamu; baadhi yao wanasemekana kuchanganya Uislamu na dini asilia za Kiafrika. Wakristo ni 0.3% tu. Hata hivyo Niger ni nchi isiyo na dini rasmi.

## Tazama pia
* Shirikisho la Mataifa ya Sahel
* Orodha ya lugha za Niger
* Orodha ya nchi kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kwa pato la taifa
* Demografia ya Afrika

## Viungo vya nje 
*Rais wa Niger tovuti rasmi 
*
*Niger  from *UCB Libraries GovPubs*
*
*Niger profile from the BBC News
*
*Key Development Forecasts for Niger from International Futures
*2012 Niger Trade Summary Statistics


Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Jamii:Sahara

Jamii:Nchi
Mogadishu

thumb|300px|right|Barabara ya Mogadishu inayotenganisha sehemu za kaskazini na kusini za mji pamoja na maeneo ya vikosi tofauti ya wanamgambo (1993).
[thumb|right|[Helikopta ya Marekani juu ya bandari ya Mogadishu 1993.]]
**Mogadishu** (kwa Kisomali Muqdisho; kwa Kiitalia Mogadiscio) ni mji mkuu wa Somalia. Iko ufukoni wa Bahari Hindi ikiwa na wakazi milioni 2.590 (2017). 

## Historia
Mogadishu imeundwa mnamo mwaka 900 BK ikawa mji wa kaskazini kabisa wa utamaduni wa Waswahili kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki. Ilikuwa sehemu ya biashara ya kimataifa ya Waswahili jinsi inavyonekana kutokana na sarafu za kale za Uchina, Sri Lanka na Vietnam zilizokutwa na wanaakiolojia katika ardhi yake.

Msafiri Mwarabu Ibn Battuta alitembelea Mogadishu mnamo mwaka 1300 akaona matajiri akataja "watu wanene wengi". 

Mji ulikuwa na vipindi vya kujitegemea na vipindi vya kutawaliwa na nchi za nje katika historia yake. Mnamo mwaka 1500 Wareno walikuwa mabwana wake. Tangu katikati ya karne ya 19 Mogadishu ilikuwa chini ya sultani wa Zanzibar.

Mwaka 1892 sultani alikodisha mji kwa Italia iliyoinunua kutoka kwake mwaka 1905 ukawa mji mkuu wa koloni la Somalia ya Kiitalia. 

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mji ulivamiwa na Waingereza mwaka 1941 waliourudisha kwa Italia mwaka 1954.

Tangu uhuru (1960) Mogadishu ikawa mji mkuu wa Somalia.

Mwaka 1990 dikteta Siad Barre alipinduliwa halafu Mogadishu pamoja na nchi yote iliingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe. Wanajeshi wa Marekani walijaribu mwaka 1993 kurudisha hali ya usalama kwa niaba ya Umoja wa Mataifa lakini walikuta upinzani mkali kutoka kwa vikundi vya wanamgambo Wasomalia. Baada ya kupoteza askari Marekani iliondoka tena.

Hali ya vita imeendelea hadi mwaka 2012, na kwa muda mrefu nchi ikiwa haina serikali wala bunge na uharamia ulishamiri.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Somalia

Jamii:Somalia
Jamii:Miji ya Somalia
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Kitenduli

**Vitenduli** ni ndege wadogo wa jenasi *Uraeginthus* katika familia ya Estrildidae ambao wana rangi buluu. Kuna spishi mbili zingine kwa jenasi hii ambazo zinaitwa tunguhina na zina rangi kahawianyekundu, lakini wataalamu wengine wanaziweka katika jenasi *Granatina*. Vitenduli wanatokea Afrika chini ya Sahara tu. Hupenda kuwa karibu na makazi ya watu. Tago lao hutengenezwa na manyasi juu ya mti au ndani ya paa; limefunikika juu na mwingilio kando.

## Spishi 
* *Uraeginthus angolensis*, Kitenduli Mashavu-buluu (Southern au Blue-breasted Cordon-bleu au Blue Waxbill)
* *Uraeginthus bengalus*, Kitenduli Mashavu-mekundu (Red-cheeked Cordon-bleu)
* *Uraeginthus cyanocephalus*, Kitenduli Kichwa-buluu (Blue-capped Cordon-bleu)

## Picha 

File:Blue Waxbill 2321724154 crop.jpg|Kitenduli mashavu-buluu
File:Red-cheeked cordon-bleu.jpg|Kitenduli mashavu-mekundu
File:Blue-capped Cordon-bleu, Ngorongoro.jpg|Kitenduli kichwa-buluu

Jamii:Shomoro na jamaa
Tunguhina

**Tunguhina** ni ndege wadogo wa jenasi *Granatina* katika familia ya Estrildidae ambao wana rangi kahawianyekundu na viraka buluu au zambarau. Spishi hizi zinatokea Afrika chini ya Sahara tu. Tunguhina ni ndege waoga, lakini kwa bustani ya hoteli na nyumba wanazoea watu. Tago lao hutengenezwa na manyasi ndani ya magugu; limefunikika juu na lina mwingilio kando.

## Spishi
* *Granatina granatina*, Tunguhina Kusi (Common Grenadier or Violet-eared Waxbill)
* *Granatina ianthinogaster*, Tunguhina Kaskazi (Purple Grenadier)

## Picha

Image:Violet-eared Waxbill.jpg|Tunguhina kusi
Image:Purple grenadier male.jpg|Tunguhina kaskazi

Jamii:Shomoro na jamaa
Victoria (Shelisheli)

thumb|300px|right|Mji wa Victoria
thumb|left|Mbele: mfano mdogo wa mnara wa "Big Ben" wa London katika mji wa Victoria; nyuma jengo la wizara ya sheria
**Victoria** ni mji mkuu na mji mkubwa wa Shelisheli. Uko kwenye kisiwa cha Mahe ikiwa na wakazi 22,881 (2005). 

Bandari ya Victoria ni kitovu cha biashara ya kimataifa cha nchi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Shelisheli

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Shelisheli
Port Louis

[thumbnail|200px|[Jumba la Makumbusho|Makumbusho ya Port Louis]]
thumb|Mahali pa wilaya ya Port-Louis katika kisiwa cha Morisi
**Port Louis** ni mji mkuu wa jamhuri ya Morisi. Ukiwa na wakazi 170,000 ni mji mkubwa wa taifa hilo la visiwani katika Bahari Hindi. 

Kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Sir Seewoosagur Ramgoolam kipo km 30 kusini kwa mji. Kutoka Port Louis kuna feri kwenda Saint-Denis, mji mkuu wa Réunion. 

Kuna viwanda vya nguo na vitambaa pia vya kemikali na dawa. Benki ziko nyingi. Kwa jumla Port Louis ni mji ambao wenyeji wana hali ya maisha iliyo juu kushinda miji mingine ya Afrika.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Morisi

## Viungo vya nje
* http://www.mauritius.tours.online.fr/port.louis.htm 

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Morisi

Jamii:Miji ya Morisi
Maskarena

**Maskarena** ni funguvisiwa katika Bahari Hindi takriban km 900 mashariki kwa Madagaska. Kwa jumla ni visiwa vya dola la Morisi pamoja na kisiwa cha Kifaransa cha Réunion.

Visiwa muhimu ni Morisi, Réunion, Rodrigues na Cargados Carajos. 

Asili ya jina ni nahodha Mreno Pedro Mascarenhas aliyekuwa Mzungu wa kwanza wa kuvitembelea. Havikuwa na wakazi lakini Mascarenhas alitoa taarifa ya kwamba alikuta mabaki ya meli iliyowahi kuharibika kitambo.

Kwa hiyo inaaminika ya kwamba mabaharia Waarabu labda pia Wahindi waliwahi kufika mara kwa mara visiwani bila kuanzisha makao ya kudumu. Lakini visiwa vilisaidia waliosafiri baharini kupata chakula na maji na kupumzika kabla ya kuendelea na safari zao.
Shomoro

**Shomoro** ni ndege wadogo wa jenasi *Passer* katika familia ya Passeridae ambao wana rangi ya nyeusi, nyeupe, majivu na kahawia. Ndege hawa huitwa korobindo pia, lakini jina hili litumike afadhali kwa kuita ndege wa jenasi *Petronia*. Shomoro wenye kichwa kijivu huitwa jurawa. Ndege hawa wana domo fupi na nene lifaalo kula mbegu, lakini hula wadudu wadogo pia hasa wanapokuwa vifaranga. Kwa asili shomoro wanatokea Ulaya, Afrika na Asia, lakini watu wamewaletea Australia na Marekani.

## Spishi za Afrika 
* *Passer castanopterus*, Shomoro Somali (Somali Sparrow)
* *Passer cordofanicus*, Shomoro wa Kordofani (Kordofan Rufous Sparrow)
* *Passer diffusus*, Shomoro Kusi au Jurawa Kusi (Southern Grey-headed Sparrow)
* *Passer domesticus*, Shomoro-kaya (House Sparrow)
* *Passer eminibey*, Shomoro Kahawianyekundu (Chestnut Sparrow)
* *Passer euchlorus*, Shomoro Manjano Arabi (Arabian Golden Sparrow)
* *Passer gongonensis*, Jurawa Domo-nene (Parrot-billed Sparrow)
* *Passer griseus*, Shomoro Jurawa au Jurawa (Grey-headed Sparrow)
** *P. g. ugandae*, Jurawa wa Uganda (Uganda Sparrow)
* *Passer hemileucus*, Shomoro wa Abdel Kuri (Abd al-Kuri Sparrow)
* *Passer hispaniolensis*, Shomoro wa Hispania (Spanish Sparrow)
* *Passer iagoensis*, Shomoro wa Cabo Verde (Iago or Cape Verde Sparrow)
* *Passer insularis*, Shomoro wa Socotra (Socotra Sparrow)
* *Passer luteus*, Shomoro Manjano (Sudan Golden Sparrow)
* *Passer melanurus*, Shomoro Uso-mweusi (Cape Sparrow or Mossie)
* *Passer motitensis*, Shomoro Mkubwa (Great Sparrow)
* *Passer rufocinctus*, Shomoro Mwekundu (Kenya Sparrow)
* *Passer shelleyi*, Shomoro wa Shelley (Shelley's Sparrow)
* *Passer simplex*, Shomoro-jangwa (Desert Sparrow)
* *Passer suahelicus*, Jurawa Swahili (Swahili Sparrow)
* *Passer swainsonii*, Jurawa wa Swainson (Swainson's Sparrow)

## Spishi za Ulaya na Asia 
* *Passer ammodendri* (Saxaul Sparrow)
* *Passer cinnamomeus* (Cinnamon or Russet Sparrow)
* *Passer flaveolus* (Pegu or Plain-backed Sparrow)
* *Passer italiae* (Italian Sparrow) - kwa asili chotara ya *P. domesticus* na *P. hispaniolensis*
* *Passer moabiticus* (Dead Sea Sparrow)
* *Passer montanus* (Tree Sparrow)
* *Passer pyrrhonotus* (Sind Sparrow)
* *Passer zarudnyi* (Asian Desert Sparrow) - huainishwa pia kama nususpishi ya *P. simplex*

## Picha 

Passer-domesticus-001.jpg|Shomoro-kaya
Passer griseus 0007.jpg|Jurawa
Weidensperling.jpg|Shomoro wa Hispania
Passer luteus Red Sea Sudan.jpg|Shomoro manjano
Passer melanurus.jpg|Shomoro uso-mweusi
Desert sparrow pair.jpg|Shomoro-jangwa
Passer suahelicus1.jpg|Jurawa Swahili

Saxaul Sparrow.jpg|Saxaul sparrow
Russet Sparow (Male) I IMG 6779.jpg|Cinnamon sparrow
Tree Sparrow August 2007 Osaka Japan.jpg|Tree sparrow
Sind Sparrow (Passer pyrrhonotus)- Male at Sultanpur I Picture 178.jpg|Sind sparrow

Jamii:Shomoro na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Wagadugu

thumb|250px|Barabara katika kitovu cha Wagadugu karibu na uwanja wa Umoja wa Mataifa.
**Wagadugu** (kwa Kifaransa huandikwa **Ouagadougou**) ni mji mkuu wa Burkina Faso, na pia mji mkubwa kabisa wa nchi hiyo na wa mkoa wa Centre. 

Mwaka 2019 idadi ya wakazi ilikuwa milioni 2,453,496, lakini mji unakua haraka.

Wagadugu iko katika jimbo la Kadiogo. Kuna ofisi za serikali na viwanda kadhaa vya nguo na vyakula.

Mji ni pia kitovu cha usafiri na mawasiliano. Kuna kiwanja cha kimataifa cha ndege na njia ya reli kwenda Abidjan (Côte d'Ivoire), halafu barabara za kwenda Lome (Togo), Bamako (Mali), Niamey (Niger), Accra (Ghana).

Wagadugu ina chuo kikuu kilichokuwa chuo cha mwanahistoria maarufu Joseph Ki-Zerbo. 

Tamasha la kimataifa la filamu za Afrika (FESPACO) hufanyiwa Wagadugu. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Burkina Faso

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Burkina Faso
Jamii:Burkina Faso

Jamii:Mkoa wa Centre, Burkina Faso
Volta (mto)

[thumb|right|[Matawimto ya Volta ndiyo Muhun (Volta nyeusi), Nazinon (Volta nyekundu) na Nakambe (Volta nyeupe) pamoja na maungano ya mito katika Burkina Faso na Ghana.]]
**Volta** ni mto muhimu wa Afrika ya Magharibi. Inaanza katika maungano ya matawimto yake ya Muhun (Volta nyeusi), Nazinon (Volta nyekundu) na Nakambe (Volta nyeupe) karibu na mji wa Salaga, Ghana. 

Katika Ghana boma la lambo la Akosombo (Ghana) limesababisha kutokea kwa ziwa Volta ambalo ni lambo kubwa kabisa duniani. Baada ya kuondoka katika ziwa hilo lisilo asilia Volta inaingia katika Ghuba ya Guinea ya bahari Atlantiki.

## Tazama pia
* Mito mirefu ya Afrika

Jamii:Mito ya Ghana
Jamii:Mito ya Burkina Faso
Esta É a Nossa Pátria Bem Amada

"**Esta É a Nossa Pátria Bem Amada**" (Kiswahili: "Hii ni Nchi Yetu Inayopendwa Sana") ni wimbo wa kitaifa wa Guinea Bisau. Ilitungwa na Amílcar Cabral ikawa wimbo rasmi wakati wa uhuru mwaka 1974. 
Ilikuwa pia wimbo wa taifa wa Cabo Verde hadi 1996.

## Maneno ya Kireno 
:Sol, suor e o verde e mar,
:Séculos de dor e esperança:
:Esta é a terra dos nossos avós!
:Fruto das nossas mãos,
:Da flor do nosso sangue:
:Esta é a nossa pátria amada.

:KIITIKIO:
:Viva a pátria gloriosa!
:Floriu nos céus a bandeira da luta.
:Avante, contra o jugo estrangeiro!
:Nós vamos construir
:Na pátria immortal
:A paz e o progresso!
:Nós vamos construir
:Na pátria imortal
:A paz e o progresso! paz e o progresso!

:Ramos do mesmo tronco,
:Olhos na mesma luz:
:Esta é a força da nossa união!
:Cantem o mar e a terra
:A madrugada e o sol
:Que a nossa luta fecundou.

:KIITIKIO

## Tafsiri 
:Jua, jasho na bahari ya kijani,
:Karne za maumivu na matumaini;
:Hii ni nchi ya babu zetu.
:Tunda la mikono yetu
:ya ua la damu yetu:
:Hii ni nchi yetu tunayoipenda.

:KIITIKIO:
:Nchi yetu idumu milele!
:Bendera ya mapambano yetu 
:Imepepea angani.
:Twende dhidi ya mkatale wa kigeni!
:Tutajenga
:Amani na maendeleo
:Katika nchi yetu inayodumu milele!
:Amani na maendeleo
:Katika nchi yetu inayodumu milele!

:Matawi ya shina moja,
:Macho yenye nuru moja,
:Hii ni nguvi ya umoja wetu!
:Bahari na bara,
:Alfajiri na jua huimba pamoja:
:Mapambano yetu yamezaa matunda!

:KIITIKIO

## Viungo vya nje 
* MIDI File 

Guinea-Bisau
Wimbo wa Taifa
Bisau

thumb|right|260px|Mahali pa Bisau nchini Guinea-Bisau
thumbnail|right|280px|Ikulu ya Bisau, Guinea
**Bisau** ni mji mkuu wa nchi ya Guinea Bisau ukiwa na wakazi 387,909 . Bisau ni mji mkubwa wa nchi na kitovu wa utawala, biashara na viwanda. 
Biashara ya nje inayopita bandari ya Bisau hasa ni ubao, karanga, mafuta ya mawese na mpira. 

Bissau iko katika pwani ya Atlantiki kwenye delta ya mto Geba.

Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1687 kama boma, bandari na kituo cha biashara. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Guinea-Bissau

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Guinea Bisau
Jamii:Guinea Bisau
Geba

thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mto Geba 

**Geba** ni mto katika Afrika ya Magharibi inayoanzia Guinea ikipitia Senegal na kufufikia Bahari ya Atlantiki katika Guinea Bisau. Ina urefu wa km 540.

Kabla ya kufika Atlantiki mto unaanza kuwa mpana hadi kufikia upana wa km 16 mdomoni kwenye mji wa Bisau.

Sehemu pana inafaa kwa meli za tani hadi 2000 kuingia ndani ya bara kwa umbali wa km 140.

Jamii:Mito ya Afrika
Jamii:Mito ya Guinea
Jamii:Mito ya Senegal
Jamii:Mito ya Guinea Bisau
Sao Tome

400px|thumb|Mji wa Sao Tome kwenye kisiwa cha Sao Tome.
[thumb|[Kanisa kuu.]]
[thumb|[Boma la São Sebastião.]]
[thumb|[Ikulu ya Rais.]]
**Sao Tome** ni mji mkuu wa nchi ya visiwa ya Sao Tome na Principe, karibu na Afrika ya Magharibi. 

Jina limetokana na lile la Kireno la Mtakatifu Thoma. 

Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1485 kwenye pwani ya kaskazini-mashariki ya kisiwa chenye jina lilelile katika ghuba ya Guinea.

Mji ulikuwa na wakazi 56,166 mwaka 2005. 

Kuna uwanja wa ndege wa kimataifa na viwanda kadhaa ya matofali, sabuni na vinywaji.

Sao Tome ina shule za msingi hadi sekondari, makanisa, hospitali ya pekee nchini, vituo vya TV na redio.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Sao Tome na Principe

## Viungo vya nje
*
*www.saotome.st - Facts about the country, how to get there, where to stay, what to do, images etc.
*Local travel agency Navetur-Equatour - information&pictures http://www.navetur-equatour.st/ 
*Coordinates: 

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:miji ya Sao Tome na Principe
Jamii:Sao Tome na Principe
Biladi, Biladi, Biladi

**Biladi, Biladi, Biladi** (بلادي بلادي بلادي, yaani "Nchi yangu") ni wimbo wa taifa wa Misri tangu mwaka 1979.

Nota na maneno vimetungwa Sayed Darwish (1892-1932).

### Kwa Kiarabu cha Misri 
: Biladi biladi biladi laki hubbi wa fuadi
: Biladi biladi biladi laki hubbi wa fuadi
: Misr ya umm al bilad inti ghayati wal murad
: Wa 'ala kull il 'ibad kam lineelik min ayadi

### Kwa Kiswahili 
: Nchi yangu, nchi yangu, nchi yangu, moyo wangu imejaa na upendo kwako.
: Nchi yangu, nchi yangu, nchi yangu, moyo wangu imejaa na upendo kwako.
: Ewe Misri mama wa nchi zote, ndiwe matumaini na hamu yangu
: Nani anaweza kutaja baraka zote za Nile yako kwa ajili ya ubinadamu? 

## Kiungo cha nje 
* Partitur (PDF)

Jamii:Wimbo wa Taifa
Jamii:Misri
Praia

thumbnail|300px|Praia inavyoonekana kutoka ndege.
**Praia** ni mji mkuu wa jamhuri ya Cabo Verde iko kisiwani Santiago. 

Praia ikiwa na wakazi 159,000 hivi (2017) ni mji mkubwa kabisa pamoja na kuwa kitovu cha uchumi cha nchi. 

Biasharanje inayopitia katika bandari ya Praia ni hasa kahawa, miwa na matunda. 

Kuna uwanja wa ndege wa kimataifa.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Cabo Verde
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Cabo Verde

Jamii:Miji ya Cabo Verde
Accra

thumb|Mji mkuu wa Ghana, Accra

[thumb|right|260px|Mahali pa Accra katika [Ghana]]
thumb|right|260px|Labadi Beach
thumb|right|260px|Accra mjini

**Accra** ni mji mkuu wa Ghana ukiwa na wakazi 1 650 000. Accra ni kitovu cha uchumi, biashara na mawasiliano ya nchi. Iko ndani ya mkoa wa Accra Kuu.

## Historia
Accra ilianzishwa na Waga katika karne ya 15 BK kama kituo cha biashara na Wareno. Wareno walijenga boma kwa ajili ya biashara hiyo na Waswidi, Waholanzi, Wafaransa, Waingereza na Wadenmark walifuata.

Eneo la Accra ya leo liliendelea kuwa mji kati ya boma tatu za Uingereza (Jamestown), Denmark (Osu) na Uholanzi (Ussherstown). Maeneo hayo matatu leo ni kitovu cha mji wa kisasa.

Baada ya Waingereza kushinda Waashanti, Accra ikawa mji mkuu wa koloni la Pwani la dhahabu. Mji uliendelea kukua baada ya kujengwa kwa reli na bandari.

Katika miaka ya 1940 Accra ilikuwa pia mwanzo wa upinzani dhidi ya Waingereza ulioleta uhuru wa Ghana mwaka 1956.

Leo hii Accra imepata mji pacha wa karibu wa Tema baada ya kuhamishwa kwa viwanda na bandari kwenda Tema inayounganishwa na Accra yenyewe kwa reli na barabara kuu.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 
* Accra Taxi Ride  - video inayoonyesha safari ya Taxi katika Accra 
* Mark Moxon, Travel Writer - Makala kuhusu ziara katika Accra mwaka 2002 (na picha) 

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Ghana
Jamii:Ghana
Tema

300px|thumb|Mahali pa Tema katika mkoa wa Accra, Ghana
alt=Bandari ya Tema|thumb|Bandari ya Tema
**Tema** ni mji wa bandari na viwanda nchini Ghana karibu na mji mkuu wa Accra kwenye mwambao wa Bahari ya Atlantiki. 

Katika sensa ya mwaka 2013 kulikuwa na wakazi 539,548

Hadi mwaka 1961 Tema ilikuwa kijiji kidogo cha wavuvi. Tangu mwaka huo bandari kubwa ya Ghana ilijengwa Tema pamoja na viwanda vingi. Imekuwa kitovu cha viwanda nchini. Kuna mawasiliano kwa reli na barabara kuu kati ya Tema na Accra.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Ghana

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Ghana
Jamii:Accra
Jamii:Mkoa wa Greater Accra
Oh Uganda, Land of Beauty

thumb|Wimbo wa taifa wa Uganda.
**"Oh Uganda, Land of Beauty"** ni wimbo wa taifa wa Uganda tangu mwaka 1962. Sauti na maneno vimetungwa na George Wilberforce Kakoma.

## Kwa Kiingereza 
## Tafsiri 
:Ewe Uganda Mungu akutunze
:Tunaweka kesho yetu mkononi mwako.
:Pamoja kama watu huru
:Kwa ajili ya uhuru
:Tutashikamana daima.

:Ewe Uganda, nchi ya uhuru
:Tunakutolea upendo na kazi.
:Pamoja na majirani wetu
:kwa wito wa nchi yetu
:twaishi kwa amani na undugu.

:Ewe Uganda, nchi inayotulisha
:kwa jua na ardhi yenye rutba.
:Kwa ajili ya nchi yetu 
:tutasimama daima
:Wewe ni lulu ya taji la Afrika.

Uganda
Wimbo wa Taifa
Lamu (kisiwa)

thumb|450px|Funguvisiwa la Lamu: Lamu, Manda, Pate.

**Kisiwa cha Lamu** ni sehemu ya funguvisiwa la Lamu pamoja na visiwa vya Pate na Manda karibu na mwambao wa Kenya katika Bahari Hindi.

Kisiwani Lamu kuna mji wa Lamu na vijiji vya Shela, Kipangani na Matondoni. Shela imekuwa mahali pa utalii ambako watu wa nje wamejenga nyumba zao. Matondoni bado ni kijiji cha Waswahili watupu wanaojenga jahazi kama zamani.

Lamu inafikiwa kwa njia ya barabara ya pwani kutoka Malindi halafu kwa feri ya Mukowe. Kuna mabasi kadhaa kila siku tangu kuboreshwa kwa barabara kulipopunguza matatizo ya ujambazi njiani. Watalii wengi wanafika kwa njia ya ndege. Uwanja wa ndege wa kitaifa upo Manda kisiwani na abiria huvuka kwa maboti.

## Historia
Kuhusu historia ya Lamu tazama makala ya mji wa Lamu.

## Picha

File:Lamu Fort 2005.jpg|Ngome ya Lamu
File:Donkey Hospital, Lamu, Kenya (June 30, 2001).jpg|Hospitali ya Punda
File:Lamu_town_square.jpg|Uwanda wa mji
File:Lamu town on Lamu Island in Kenya.JPG|Mji wa Lamu
File:Lamu_2011.png|Lamu mwaka 2011
File:Lamu dhower in beach.JPG|Jahazi katika pwani
File:Window,_Stone_House_Hotel_in_Lamu,_Kenya_(June_30,_2001).jpg|Stone House Hotel Restaurant
File:LAMU Riyadha Mosque.jpg|Mskiti wa Riyadha
Picha:Shella, Lamu Island, Kenya.jpg|Shela
Picha:Lamu coast.jpg|Ufukoni Lamu
Picha:Boutres de Lamu.JPG|Jahazi ya Maulidi

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya

## Marejeo
Jamii:Waswahili
Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Pate

thumb|right|300px|Ramani ya kisiwa cha Pate (Kenya)
**Pate** ni kisiwa kikubwa cha funguvisiwa la Lamu mbele ya pwani ya Kenya katika Bahari Hindi. Pate ni kisiwa ambacho ni karibu na Somalia. 

Wakati ya maji kujaa Pate inagawanywa katika sehemu mbili kwa mtaro wa bahari karibu na Siyu; wakati wa maji kupwa mtaro huwa pakavu. 

## Historia
Pate ilikuwa kati ya mahali pa kwanza kutembelewa na wafanyabiashara Waarabu, labda kuanzia karne ya 7 BK. Inawezekana ilikuwa tayari kati ya mahali palipotajwa katika taarifa za kale kuhusu Azania kama vile Periplus ya Bahari ya Eritrea.

Kisiwa cha Pate kilikuwa mahali pa miji muhimu ya Waswahili Pate, Siyu na Faza iliyoshindana na mji wa Lamu juu ya kipaumbele katika funguvisiwa. 

Katika karne ya 19 umuhimu wa miji hiyo ilirudi nyuma na kisiwa kilikuwa sehemu ya dola la Usultani wa Zanzibar.

Siku hizi Faza ni kijiji kikubwa cha Pate chenye hospitali ndogo, polisi, nyumba ya wageni, shule ya sekondari na maduka.

Mwaka 2004 palikuwa na gari moja tu kisiwani, yaani gari la hospitali.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
*Martin, Chryssee MacCasler Perry and Esmond Bradley Martin: *Quest for the Past. An historical guide to the Lamu Archipelago.* 1973.
*Mark Horton; with contributions by Helen W. Brown and Nina Mudida: *Shanga: the archaeology of a Muslim trading community on the coast of East Africa.* Memoirs of the British Institute in Eastern Africa; No. 14 London: British Institute in Eastern Africa, 1996. 

## Marejeo mengine
*Allen, J. de V. (1979) *Siyu in the eighteenth and nineteenth centuries.* Transafrican journal of History 8 (2), pp.&nbsp;1–35,
*Allen, James de Vere:  *Lamu, with an appendix on Archaeological finds from the region of Lamu by H. Neville Chittick.* Nairobi: Kenya National Museums.
*  (from about 1517: p.  15)
*Barros, João de (1778):  *Da Asia de João de Barros e de Diogo de Couto*  v.2 pt.1 Chapter 2: p. 15 ff (referenced in Freeman-Grenville 1962, 83–84 181)
*Brown, H. (1985) *History of Siyu: the development and decline of a Swahili town on the northern Swahili coast.* Unpublished PhD thesis, Indiana University.
*Brown, H. (1988) *Siyu: town of the craftsmen.* Azania 26, pp 1–4.
*  (start: p.458 Patta, resume: pp. 505, Notes: p. 517)
*Freeman-Grenville (1962) *The East-African coast: select documents from the first to the earlier nineteenth century.* London: Oxford University Press.
*Kirkman, James: *Men and Monuments on the East African Coast .*
*King'ei Kitula: *Mwana Kupona: Poetess from Lamu,* , Sasa Sema Publications, 2000.
*Strandes, Justus: *The Portuguese Period in East Africa.*
*Tolmacheva, Marina; Weiler, Dagmar (translator): *The Pate Chronicle: Edited and Translated from Mss 177, 321, 344, and 358 of the Library of the University of Dar Es Salaam* (African Historical Sources) 
*Werner, A; Hichens, W: *The Advice of Mwana Kupona upon The Wifely Duty*, Azania Press, 1934.

Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Kaunti ya Lamu
Leonard Mbotela

**Leonard "Mambo“ Mbotela** (29 Mei 1940 – 7 Februari 2025) alikuwa mtangazaji mashuhuri wa redio nchini Kenya. Amejulikana kwa huduma yake ya zaidi ya miaka 40 tangu mwaka 1964. Alikuwa mtangazaji wa habari na michezo, haswa soka. Tangu mwaka 1966 amekuwa hewani na kipindi chake "Je, Huu ni Ungwana?".

## Maisha
Leonard Mbotela alizaliwa Frere Town, Mombasa katika familia ya Kianglikana ya watoto nane. Baba yake James Mbotela alikuwa kati ya walimu wa kwanza Waafrika Kenya. Mama yake Ida alifanya kazi ya ustawi wa jamii.

Leonard alisoma shule ya msingi ya Frere Town kati ya 1948 na 1953 halafu akaenda Buxton shule ya kati Mombasa kuanzia 1954 hadi 1958. Alihudhuria shule ya sekondari ya Kitui High School kuanzia 1959 hadi 1963.

Alipata nafasi ya kuingia katika ukurufunzi wa Sauti ya Kenya akishirikiana na Simon Ndesanjo katika kipindi ‘Hodi hodi mitaani’. Mwaka 1964 aliajiriwa kama mtangazaji wa huduma ya Kiswahili. Mbotela alianzisha kipindi chake cha ‘Salamu za vijana’ na pia akasoma taarifa za habari za huduma ya Kiswahili. 

Mwaka 1966 alianzisha ‘Je, huu ni ungwana?’ ambacho ni kipindi cha pekee kilichoendelea hadi mwaka 2021. Alijulikana zaidi nchini kama mtangazaji wa soka kuanzia mwaka 1967. Kati ya vipindi vyake vilivyopendwa ni Uhalifu Haulipi, Ongea Lugha Sanifu na Waliosifika.

Wakati wa uasi wa 1982 (jaribio la kijeshi la kuipindua serikali ya rais Moi) Mbotela alilazimishwa kusoma habari za waasi kwa sababu sauti yake ilijulikana kote nchini.

Katika maisha yake ya kazi alikuwa pia mhusika wa huduma ya "Presidential Press Service" chini ya Rais Moi kwa miaka saba.

Alirudi KBC akastaafu mwaka 1997 akiwa na cheo cha mwangalizi mkuu wa vipindi vya redio.

Hata baada ya kustaafu ameendelea kusikika redioni akisoma habari na kipindi chake "Je Huu ni Ungwana?".

Mbotela alimuoa Alice Mwikali mwaka 1970 na pamoja wamezaa watoto watatu - Ida, Jimmy na George.

Alitangazwa kuwa amefariki tarehe 7 Februari 2025 mwendo wa saa 9:00 asubuhi alipokuwa akipokea matibabu katika Hospitali ya Nairobi West Nairobi, Kenya baada ya kulazwa katika hospitali hiyo kwa wiki mbili. Alikuwa na umri wa miaka 84.

## Viungo vya nje
* Makala kuhusu Mbotela kwa KBC 
* Mbotela kwenye tovuti ya Youtube

M
Jamii:Waswahili
Mbotela

**Mbotela** ni jina linaloweza kutaja:
*Mbotela (Nairobi), eneo (kata) katika tarafa ya Makadara ndani ya jiji la Nairobi
*Leonard Mbotela, mtangazaji Mkenya wa redio 
*Walter Mbotela, mtaalamu Mkenya wa Kiswahili ("Jifunze Kiswahili")
*James Juma Mbotela, mwanahistoria Mkenya anayefundisha Marekani
*James Mbotela, mwandishi wa kitabu "Uhuru wa watumwa" (1934)
Moroni (Komori)

thumbnail|right|280px|Moroni, Komori.
thumb|right
thumb|right|175px|Mahali pa Moroni kisiwani Ngazija

**Moroni** (kwa Mwandiko wa Kiarabu: ** موروني**) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Komori wenye wakazi 60,200.

Mji uko upande wa magharibi wa kisiwa cha Ngazija (Grande Comore). Kuna bandari kwa usafiri kwa meli kwenda visiwa vingine vya Bahari Hindi pia bara la Afrika ya Mashariki pamoja na uwanja wa kimataifa wa ndege.

Anwani ya kijiografia ni 11°45′S 43°12′E.

## Historia 
Moroni ilikuwa mji mkuu wa Usultani wa Bambao uliokuwa dola lenye kipaumbele kisiwani hadi kuja kwa ukoloni wa Ufaransa.

## Tazamia pia 
* Orodha ya miji ya Komori

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Komori
Jamii:miji ya Komori
Henri Dunant

left|80px
thumb|200px|right|Henri Dunant, takriban 1860

**Henri Dunant** (8 Mei 1828 - 30 Oktoba 1910) alikuwa mwandishi na mfadhili wa nchi ya Uswisi. Mwaka wa 1859 alianzisha Chama cha Kimataifa cha Msalaba Mwekundu. Pia alisababisha Mapatano ya Geneva. Mwaka wa 1901, pamoja na Frederic Passy, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel kwa Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1910
Jamii:Waandishi wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Antoine Henri Becquerel

left|80px|Medali ya Tuzo Nobel
thumb|right|200pix|Henri Becquerel

**Antoine Henri Becquerel** (15 Desemba 1852 – 25 Agosti 1908) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. 

Mwaka wa 1896 aligundua mionzi nururishi. Mwaka wa 1903, pamoja na Pierre Curie na Marie Curie alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Kizio cha upimaji wa unururifu kinaitwa Becquerel kwa heshima yake.

Jamii:Waliozaliwa 1852
Jamii:Waliofariki 1908
Jamii:Wanafizikia wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Robert Koch

thumb|right|Robert Koch
left|80px

**Heinrich Hermann Robert Koch** (11 Desemba 1843 – 27 Mei 1910) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1882 aligundua kirusi kinachosababisha kifua kikuu, na mwaka wa 1883 kirusi kinachosababisha kipindupindu. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1910
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Rudyard Kipling

thumb|right|Rudyard Kipling
left|80px

**Rudyard Kipling** (30 Desemba 1865 – 18 Januari 1936) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aliandika riwaya fupi kwa ajili ya kutetea ukoloni. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.

Jamii:Waliozaliwa 1865
Jamii:Waliofariki 1936
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Gabriel Lippmann

left|80px
150px|thumb|Gabriel Lippmann
**Gabriel Lippmann** (16 Agosti 1845 – 13 Julai 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza taalamu ya kupiga picha kwa rangi. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1845
Jamii:Waliofariki 1921
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Alfred Nobel

thumb|right|Alfred Nobel
**Alfred Nobel** (21 Oktoba 1833 – 10 Desemba 1896) alikuwa mhandisi na mwenye viwanda wa nchi ya Sweden. 

Mwaka wa 1867 aligundua jinsi ya kutengeneza baruti kali. Pia aliboresha utoneshaji wa mafuta. Akafaulu kiuchumi akawa tajiri na wakati uleule mwenye wasiwasi kuhusu matumizi ya baruti aliyogundua kwa sababu aliona matumizi mabaya kwa ajili ya silaha. Hivyo katika hati yake ya wasia alianzisha Tuzo ya Nobel kwa ajili ya mafanikio ya kisayansi lakini pia kwa ajili ya amani duniani. 

Kuanzia ilipoanzishwa tuzo ya Nobel watu mbalimbali wametunukiwa tuzo hiyo kama vile Albert Einstein, Niels Bohr, Max Planck, Mama Teresa, Nelson Mandela n.k.

Jamii:Waliozaliwa 1833
Jamii:Waliofariki 1896
Jamii:Wanasayansi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel
Albrecht Kossel

thumb|right|Albrecht Kossel
left|80px

**Ludwig Karl Martin Leonhard Albrecht Kossel** (16 Septemba 1853 – 5 Julai 1927) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza protini. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1853
Jamii:Waliofariki 1927
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Maurice Maeterlinck

left|80px
**Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck** (29 Agosti 1862 &ndash; 5 Mei 1949) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ubelgiji. Mwaka wa 1911 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1949
Jamii:Waandishi wa Ubelgiji
Jamii:Washairi wa Ubelgiji
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi
Alexis Carrel

thumb|right|Alexis Carrel
left|80px

**Alexis Carrel** (28 Juni 1873 – 5 Novemba 1944) alikuwa daktari mpasuaji kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mkusanyiko wa vyembe mwilini (tishu) na mbinu za kuuhamisha. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

## Viungo vya Nje 
* ***(en)*** Wasifu ya Carrel katika tovuti ya Tuzo za Nobel

Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1944
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba