Sota

{{Uainishaji
| rangi = pink
| jina = Sota
| picha = Agrotis segetum01.jpg
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha = Nondo wa sota-mboga (*Agrotis segetum*)
| picha2 = Agrotis segetum larva.jpg
| upana_wa_picha2 = 250px
| maelezo_ya_picha2 = Sota-mboga (*Agrotis segetum*)
| himaya = Animalia (Wanyama)
| faila = Arthropoda (Wanyama wenye miguu yenye viungo)
| faila_ndogo = Hexapoda (Wanyama wenye miguu sita)
| ngeli = Insecta (Wadudu)
| ngeli_ya_chini = Pterygota (Wadudu wenye mabawa)
| oda = Lepidoptera (Wadudu walio na mabawa yenye vigamba)
| nusuoda = Glossata {Lepidoptera wenye ulimi unaoweza kuviringwa)
| familia_ya_juu = Noctuoidea (Nondo kama nondo wa nyanya)
| bingwa_wa_familia_ya_juu = Latreille, 1809
| subdivision = **Jenasi na spishi kadhaa za Afrika:**
* *Agrotis* Ochsenheimer, 1816
** *A. caffer* (Hampson, 1903)
** *A. consentanea* Mabille, 1880
** *A. ipsilon* (Hufnagel, 1766)
** *A. longidentifera (Hampson, 1903)
** *A. orthogonia* Morrison, 1876
** *A. segetum* (Denis & Schiffermüller, 1775)
** *A. spinifera* (Hübner, 1808)
** *A. subalba* Walker, 1857
** *A. trux* (Hübner, 1824)
* *Klugeana* Geertsema, 1990
** *K. philoxalis* Geertsema, 1990
** *K. swartlandensis* Geertsema. 1990
* *Peridroma* Hübner, 1821
** *P. saucia* (Hübner, 1808)
* *Serrodes* Guenée, 1852
** *S. flavitincta* Hampson, 1926
** *S. malgassica* Viette, 1972
** *S. partita* (Fabricius, 1775)
** *S. trispila* (Mabille, 1890)
}}
**Sota** ni aina za viwavi vya nondo wa jenasi mbalimbali za familia ya juu Noctuoidea ambao ni wasumbufu mara nyingi kwenye mashamba ambapo wanakata mashina ya miche. Kwa sababu ya hii huitwa “cutworms” kwa Kiingereza.

## Maelezo
Sota haswa ni viwavi wa spishi fulani za familia kubwa ya nondo Noctuidae na spishi kadhaa za familia nyingine za Noctuoidea. Walakini, spishi nyingi sana za familia hii ya juu si sota na viwavi wenye mwenendo sawa, ambayo ni sababu nzuri kuwaita sota, wako ndani ya familia nyingine. Kwa kawaida sota ni wanene kiasi na wakikutwa huviringanika katika umbo la O ama C. Rangi yao ni nyeusi, kijivu, kahawia au kwa madoa. Nondo wao wana rangi hizo hizo kwa kawaida, ingawa mabawa ya nyuma ni meupe au rangi ya fedha mara nyingi. Wana mabaka kwenye mabawa ya mbele yaliyo bainifu kwa spishi.

## Uharibifu
Sota mweusi, sota-mboga na sota madoadoa ni lava maarufu wa Noctuoidea walio wasumbufu sana. Hujulikana sana kwa kuwa wadudu waharibifu wa mashamba na bustani ambao ni walafi wabaya wa majani, matumba na mashina na wanaweza kuharibu mimea mizima. Wengi wanajulikana kwa tabia yao ya kukata miche kwenye kiwango cha ardhi kwa kutafuna kupitia shina. Spishi nyingine huishi chini ya ardhi na hula mizizi, pamoja na viazi. Mmojawapo wa wadudu wasumbufu wa bustani ni sota madoadoa (*Peridroma saucia*), ambaye anaweza kuondoa majani yote kwenye bustani na migunda kwa muda wa siku chache.

## Chakula
Sota hutofautiana katika mwenendo wao wa kujilisha, ingawa wote hujificha kwenye ardhi au chini ya takataka wakati wa mchana na hujilisha usiku. Wengine hukaa na mmea waliokata na kujilisha nao na wengine huendelea baada ya kula kiasi kidogo kutoka kwa mche uliokatwa. Njia hii mbaya ya kujilisha husababisha uharibifu mkubwa wa mazao. Kwa hivyo sota ni wadudu wasumbufu kwa wenye bustani kwa ujumla, lakini kwa wakulima wa mboga na nafaka haswa. Kwa mfano, imependekezwa kuwa huko Afrika Kusini sota-mboga, *Agrotis segetum*, ndiye msumbufu mbaya wa pili wa mahindi. 

Siyo spishi zote zinazokata miche. Nyingine hujilisha kwa mimea iliyokomaa na hata miti. Spishi fulani, kwa mfano *Klugeana philoxalis*, hushambulia mimea yenye majani mapana isiyo mirefu, kama vile *Oxalis*, gizani na huanguka chini mara tu taa ikiwaka juu yao. Anachukuliwa hata kama spishi ya udhibiti wa kibiolojia kwa *Oxalis pes-caprae* uliovamia nchi nyingi kutoka Afrika Kusini. Wengine hupanda miti, kama spishi za migunga, usiku wakiacha njia za hariri, lakini huacha njia za kibinafsi, sio njia zilizounganika kama viwavi-mwandamano. Sota anayetoboa matunda, *Serrodes partita*, vile vile huishi chini ya takataka chini ya mti wake wa chakula, *Pappea capensis* (mbambangoma).

## Spishi za Afrika Kusini kwa Sahara
* *Agrotis caffer*, Sota Kusi (Agrotis caffer)
* *Agrotis consentanea*, Sota wa Madagaska (Agrotis consentanea)
* *Agrotis ipsilon*, Sota Mweusi (Agrotis ipsilon)
* *Agrotis longidentifera*
* *Agrotis orthogonia*, Sota kijivu (Agrotis orthogonia)
* *Agrotis segetum*, Sota-mboga (Turnip moth)
* *Agrotis spinifera*
* *Agrotis subalba*
* *Agrotis trux*
* *Klugeana philoxalis*
* *Klugeana swartlandensis*
* *Peridroma saucia*, Sota Madoadoa (Peridroma saucia)
* *Serrodes flavitincta*
* *Serrodes malgassica*
* *Serrodes partita*
* *Serrodes trispila*

## Picha

Agrotis ipsilon male 1.jpg|Nondo wa sota mweusi
Agrotis ipsilon larva.jpg|Sota mweusi
Agrostis longidentifera (Hampson, 1903)-male.jpg|*Agrotis longidentifera*
Agrotis orthogonia CSU ENT1099439.jpg|Nondo wa sota kijivu
Agrotis orthogonia.jpg|Sota kijivu
Agrotis spinifera . Noctuidae Noctuinae Agrotini Agrotina (12290859743).jpg|*Agrotis spinifera*
Agrotis trux (35981115123).jpg|*Agrotis trux''
Peridroma saucia P1100100a.jpg|Nondo wa sota madoadoa
Peridroma saucia.jpg|Sota madoadoa

## Marejeo
Jamii:Vipepeo na jamaa