open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tasbihi

**Tasbihi** (kutoka neno la Kiarabu تَسْبِيح, Tasbīḥ, ambalo linategemea kauli "Subhan'allah") katika Uislamu ni aina ya sala (dhikr) inayofanyika kwa kukariri maneno machache kwa sifa na utukufu wa Allah. 

Ili kutunza hesabu ya kauli hizo, vinatumika ama mifupa ya mkono wa kulia ama punje zilizounganishwa katika kamba au uzi (misbaha) inayofanana na ile ya dini nyingine, k.mf. ya Wakristo Waorthodoksi (kamba ya sala) na Wakatoliki (rozari). 

Shanga zilitumika kama pambo tangu kale: barani Afrika zimepatikana za miaka 10,000 KK. 

Lini na wapi zilianza kutumika kwa ajili ya sala haijulikani, lakini kuna sanamu ya karne ya 3 KK inayomuonyesha Mhindu akiwa na ushanga wa sala.

## Tanbihi
## Marejeo
*  Dubin, L. S. (2009). Prayer Beads. In C. Kenney (Ed.), *The History of Beads: From 100,000 B.C. to the Present (Revised and Expanded Edition)* (pp.&nbsp;79–92). New York: Abrams Publishing.
*  Henry, G., & Marriott, S. (2008). *Beads of Faith: Pathways to Meditation and Spirituality Using Rosaries, Prayer Beads and Sacred Words.* Fons Vitae Publishing.
*  Untracht, O. (2008). Rosaries of India. In H. Whelchel (Ed.), *Traditional Jewelry of India* (pp.&nbsp;69–73). New York: Thames & Hudson, Inc.
*  Wiley, E., & Shannon, M. O. (2002). *A String and a Prayer: How to Make and Use Prayer Beads.* Red Wheel/Weiser, LLC.

## Viungo vya nje
* History of Prayer Beads: Islamic Subha 
* History of the Tasbih in Iran 
* History of the Tasbih in Iran 
* Muslim Prayer Beads
* Rosaries of India: Muslim Misbaha
* Souvenir Tasbih Cantik 

Jamii:Dini
Jamii:Uislamu
Kimanna-Dora

**Kimanna-Dora** ilikuwa lugha ya Kidravidi nchini Uhindi iliyozungumzwa na Wamanna-Dora. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kimanna-Dora tena kwa vile Wamanna-Dora wote wameacha lugha yao na kutumia Kitelugu badala yake. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimanna-Dora iko katika kundi la Kitelugu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimanna-Dora kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimanna-Dora 
*lugha ya Kimanna-Dora katika Glottolog
*lugha ya Kimanna-Dora kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Kimaria (Uhindi)

**Kimaria** (au **Kimadiya**) ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wamaria. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimaria imehesabiwa kuwa watu 165,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaria iko katika kundi la Kigondi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimaria kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimaria 
*lugha ya Kimaria katika Glottolog
*lugha ya Kimaria kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Ali Kiba

**Ali Kiba** (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama **Ali Salehe Kiba**; pia: **King Kiba**; alizaliwa mkoani Iringa, 26 Novemba 1986) ni mwanamuziki wa Tanzania, mwimbaji na mtunzi wa nyimbo chini ya lebo yake ya ''King's Music records* na lebo aliyokuwa akiifanyia kazi Rockstar4000, ambayo alikuwa miongoni mwa wamiliki wake.
	
Ana vipaji vilivyo tofauti na wasanii wenzake, hivyo amejikita sehemu nyingine kwa kusajiliwa na timu ya mpira wa miguu "Tanga Coastal Union" ya mkoani Tanga kucheza mpira wa miguu kwa msimu wa 2018/2019 wa Vodacom Premier League. Lakini pia Ali kiba ni mmiliki wa media ya habari ya **Crown media**iliyopo na makazi yake jijini Dar es Salaam.

## Maisha
Ali Kiba alizaliwa na Saleh Omari na Tombwe Njere. Ni mtoto wa kwanza kati ya watoto wanne kwenye familia yao, akifuatiwa na Abdu Saleh Kiba ambaye pia ni mwanamuziki, Zabib Kiba (dada yake) na Abuu Kiba (mdogo wao wa kiume wa mwisho).

## Mafanikio
Mwaka 2011, Ali Kiba alichaguliwa kama *msanii wa kwanza wa Afrika Mashariki'' - Tanzania, Kenya na Uganda.

Kwa mwaka 2015 ameshinda tuzo tano za Kilimanjaro Awards.

Tarehe 20 Mei 2016, kampuni ya kimataifa inayojishughulisha na muziki "Sony Music Entertainment" ilitangaza kumsainisha mkataba wa kufanya kazi na Ali Kiba.

## Tuzo
|-
|2016
|Himself
|Best International Act: Africa 
|
|-
|}

### Nollywood and African Film Critics Awards
|-
|rowspan=2|2016
|Himself
|Favorite Artist 
|
|-
|Mwana
|Favorite Song 
|
|-
|}

### East Africa TV Awards
|-
|rowspan=3|2016
|rowspan=3|Aje
|Best Male Artist
|
|-
|Song of the Year
|
|-
|Video of the Year
|
|-
|}

### ASFA Awards (Uganda) 
|-
|rowspan=2|2016
|Aje
|Most Stylish Artiste East Africa
|
|-
|Aje
|Most Fashionable Music Video Africa
|
|-
|}

### Soundcity Awards
|-
|2016
|Aje
|Video of the Year
|
|-
|}

### TZ INSTA Awards 2016
|-
|2016
|Aje
|Top Trending Song
|
|-
|}

### Best Celebrity Player Awards (Uganda)
|-
|2016
|Himself
|Best Celebrity Player
|
|-
|}

### WANNAMusic Awards 2016 (France)
|-
|rowspan=3|2016
|rowspan=3|Aje
|Best Male Artist
| 
|-
|-
|Best Collabo
| 
|-
|People Choice
|
|-
|}

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Afrocine 2019-Tanzania
Jamii:Wanamuziki wa Afrika Mashariki
Kimarma

**Kimarma** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Bangladesh na Uhindi inayozungumzwa na Wamarma. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimarma nchini Bangladesh imehesabiwa kuwa watu 150,000. Pia kuna wasemaji 30,600 nchini Uhindi (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimarma iko katika kundi la Kingwi-Burma. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kirakhine nchini Myanmar.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimarma kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimarma 
*lugha ya Kimarma katika Glottolog
*lugha ya Kimarma kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Bangladesh
Jamii:Lugha za Uhindi
Salamu Maria

.]]
**Salamu Maria** (kwa Kilatini *Ave Maria*) kwa asili ni sala ya Wakatoliki wa Kanisa la Kilatini ambayo inamsifu Bikira Maria na kumuomba sala zake hadi saa ya kufa.

Sala hiyo imeenea hata kwa Wakristo wengine, hasa Waanglikana, lakini kwa namna tofauti inatumiwa pia katika Ukristo wa Mashariki.

Hii ni kwa sababu sehemu kubwa ya sala hiyo inatokana na Injili (Lk 1:28,42) moja kwa moja: 
* Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ / *Chaire, kecharitōmenē, o Kyrios meta sou* / *Salamu uliyejaa neema, Bwana yu nawe* (maneno ya Malaika Gabrieli)
* Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶν καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου / *eulogēmenē su en gynaixin kai eulogēmenos o karpos tēs koilias sou* / *Umebarikiwa wewe kati ya wanawake na umebarikiwa mzao wa tumbo lako* (maneno ya Elizabeti)

Katikati ya karne ya 13 sala ilikuwa inaundwa na maneno hayo tu pamoja na kuingiza jina la Maria, inavyoonekana katika ufafanuzi wa Thoma wa Akwino.

Mwishoni mwa karne ya 15 yaliongezwa maneno ya kumuomba Maria sala zake. 

Hatimaye sala kwa Kilatini imekuwa hivi:
:Áve María, grátia pléna,
:Dóminus técum.
:Benedícta tu in muliéribus,
:et benedíctus frúctus véntris túi, Iésus.
:Sáncta María, Máter Déi,
:óra pro nóbis peccatóribus,
:nunc et in hóra mórtis nóstrae. Ámen.

Tafsiri ya Kiswahili ni:
:Salamu María, umejaa neema,
:Bwana yu nawe.
:Umebarikiwa kuliko wanawake wote,
:na Yesu, mzao wa tumbo lako, amebarikiwa.

:Maria Mtakatifu, Mama wa Mungu,
:utuombee sisi wakosefu,
:sasa na saa ya kufa kwetu. Amina.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* University of Dayton *Hail Mary* in various languages
Kumi na moja

**Kumi na moja** ni namba inayoandikwa **11** kwa tarakimu za kawaida na XI kwa zile za Kirumi. Inafuata 10 na kutangulia 12. 

**11** ni namba tasa.

## Tanbihi
Kumi na tatu

**Kumi na tatu** ni namba inayoandikwa **13** kwa tarakimu za kawaida na XIII kwa zile za Kirumi. Inafuata 12 na kutangulia 14. 

**13** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 13 KK na 13 BK.

## Tanbihi
Kimarwari

**Kimarwari** ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi na Nepal inayozungumzwa na Wamarwari. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimarwari imehesabiwa kuwa watu 5,600,000. Pia kuna wasemaji 22,600 nchini Nepal (2001). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimarwari iko katika kundi la Kiaryan.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimarwari kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimarwari 
*lugha ya Kimarwari katika Glottolog
*lugha ya Kimarwari kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Jamii:Lugha za Nepal
Bugalama

**Bugalama** ni kata ya Wilaya ya Geita katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30130.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 18,440 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,213 waishio humo.
 
## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Geita
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Mbogwe

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa Mbogwe (Nzega)

**Mbogwe** ni kata iliyo makao makuu ya Wilaya ya Mbogwe katika Mkoa wa Geita, Tanzania, yenye postikodi namba **45413**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 14,952 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,935 waishio humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2002, kata ya Mbongwe ilikuwa na wakazi wapatao 17,516. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbogwe
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Sumu la penzi

***Sumu la penzi*** ni tamthilia ya Kiswahili kutoka nchini Kenya. 

Imetayarishwa na kampuni Spielswork Media na msimamizi mkuu ni Dorothy Ghettuba, ikiwashirikishwa waigizaji wafuatao: Serah Ndanu, Naomi Ng'ang'a, Avril Nyambura na Joyce Maina.

## Wahusika
*Serah Ndanu - *Mariam*
*Naomi Ng'ang'a - *Ama*
*Avril Nyambura - *Eva*
*Joyce Maina - *Tindi*
*Davidson Ngibuini - *Tash*
*Pieter Desloovere - *Hans*
*Peter Kawa - *Oscar*
*Norbert Ouma - *Solomon*
*Peterson Gathambo - *Martin*
*Bilal Ndegwa - *Mr Rent*
*Sherylene Mungai - *Debrah*
*Lucy Waigera - *Olive*
*Nina Adegala - *Cynthia*
*Antony Makau - *Mwanabiashara Mwenza*

## Marejeo
Jamii:Filamu za Kenya
Kumi na tano

**Kumi na tano** ni namba inayoandikwa **15** kwa tarakimu za kawaida na XV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 14 na kutangulia 16. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 15 KK na 15 BK.

## Tanbihi
Kumi na sita

**Kumi na sita** ni namba inayoandikwa **16** kwa tarakimu za kawaida na XVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 15 na kutangulia 17. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 (au 24).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 16 KK na 16 BK.

## Tanbihi
Kumi na saba

**Kumi na saba** ni namba inayoandikwa **17** kwa tarakimu za kawaida na XVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 16 na kutangulia 18. 

**17** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 17 KK na 17 BK.

## Tanbihi
Kumi na nane

**Kumi na nane** ni namba inayoandikwa **18** kwa tarakimu za kawaida na XVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 17 na kutangulia 19. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3.

18 ni namba ya pekee inayolingana na jumla ya tarakimu zake mara mbili (1+8=9 * 2 = 18).

Katika nchi nyingi za dunia 18 ni umri wa kuhesabiwa mtu mzima kisheria pamoja na haki ya kupiga kura wakati wa uchaguzi pamoja na kujiamulia maisha. 
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 18 KK na 18 BK.

## Tanbihi
Kumi na tisa

**Kumi na tisa** ni namba inayoandikwa **19** kwa tarakimu za kawaida na XIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 18 na kutangulia 20, pia ni namba tasa. 
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 19 KK na 19 BK.

## Tanbihi
Ishirini

**Ishirini** (kutoka neno la Kiarabu) ni namba inayoandikwa **20** kwa tarakimu za kawaida na XX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 19 na kutangulia 21. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 20 KK na 20 BK.

## Tanbihi
Ishirini na moja

**Ishirini na moja** ni namba inayoandikwa **21** kwa tarakimu za kawaida na XXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 20 na kutangulia 22. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 21 KK na 21 BK.

## Tanbihi
Ishirini na mbili

**Ishirini na mbili** ni namba inayoandikwa **22** kwa tarakimu za kawaida na XXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 21 na kutangulia 23. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 22 KK na 22 BK.

## Tanbihi
Nyarutembo

**Nyarutembo** ni kata ya Wilaya ya Chato katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Msimbo wa posta ni 30320.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 24,000 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,619 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Chato
Jamii:kata za Mkoa wa Geita
Kumi na nne

**Kumi na nne** (pia: **arubatashara**, kutoka Kiarabu) ni namba inayoandikwa **14** kwa tarakimu za kawaida na XIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 13 na kutangulia 15. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 14 KK na 14 BK.

## Tanbihi
Ishirini na tatu

**Ishirini na tatu** ni namba inayoandikwa **23** kwa tarakimu za kawaida na XXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 22 na kutangulia 24. 

**23** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 23 KK na 23 BK.

## Tanbihi
Ishirini na nne

**Ishirini na nne** (pia **arubaishirini**, kutoka Kiarabu) ni namba inayoandikwa **24** kwa tarakimu za kawaida na XXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 23 na kutangulia 25. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 24 KK na 24 BK.

## Tanbihi
Ishirini na tano

**Ishirini na tano** ni namba inayoandikwa **25** kwa tarakimu za kawaida na XXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 24 na kutangulia 26. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 25 KK na 25 BK.

## Tanbihi
Ishirini na sita

**Ishirini na sita** ni namba inayoandikwa **26** kwa tarakimu za kawaida na XXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 25 na kutangulia 27. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 26 KK na 26 BK.

## Tanbihi
Ishirini na saba

**Ishirini na saba** ni namba inayoandikwa **27** kwa tarakimu za kawaida na XXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 26 na kutangulia 28. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 (au 33).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 27 KK na 27 BK.

## Tanbihi
Ishirini na nane

**Ishirini na nane** ni namba inayoandikwa **28** kwa tarakimu za kawaida na XXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 27 na kutangulia 29. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 28 KK na 28 BK.

## Tanbihi
Ishirini na tisa

**Ishirini na tisa** ni namba inayoandikwa **29** kwa tarakimu za kawaida na XXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 28 na kutangulia 30. 

**29** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 29 KK na 29 BK.

## Tanbihi
Wayne Rooney

thumbnail|right|250px|Rooney akiichezea Manchester United mwaka 2016. 
**Wayne Rooney** alikuwa mchezaji wa kandanda aliyeichezea hasa timu ya Manchester United.

Amezaliwa tarehe 28 Oktoba 1985 katika mji wa Liverpool katika nchi ya Uingereza.

Alichezea timu ya taifa ya Uingereza katika kombe la dunia mwaka wa 2006 akiwa na umri wa miaka 21. Inasemekana kuwa Rooney aliwahi kupitia mafunzo ya bondia kabla ajiunge na soka. Baada ya kuachana na Man United alihamia katika klabu cha Everton na kuichezea mechi yake ya kwanza dhidi ya Gormahia ya Kenya katika finali ya michezo ya sportpesa huko nchini Tanzania na kufunga bao.
Mchezaji huyo alikuwa anavaa jezi namba 10 na kucheza nafasi ya kiungo mshambuliaji.

Mchezaji huyo alilipwa mshahara mkubwa kuliko wote Uingereza, kiasi cha paundi 300,000 kwa wiki.

Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Hospitali

thumb|right|250px|Hospitali ya Bumbuli.
**Hospitali** ni majengo yaliyokusudiwa kutibu wagonjwa; kwa ajili hiyo kuwa wataalamu wa afya pamoja na vifaa mbalimbali.

Hospitali nyingine zinalenga aina moja au chache tu za maradhi.

Nyingine pamoja na matibabu kwa wagonjwa zinaandaa madaktari na manesi wa kesho.

Baadhi ni za serikali, nyingine ni za binafsi, zikiwemo zile za dini na madhehebu mbalimbali.

Ni kwamba kihistoria, nyingi za zamani zilianzishwa na mashirika ya watawa. Kuna mashirika ambayo yaliundwa kwa lengo hilo pekee la kuhudumia wagonjwa kiroho na kimwili, kama yale yaliyoanzishwa na Yohane wa Mungu na Kamili wa Lellis.

Jina linatokana na neno la Kilatini *hospes*, likiwa na maana ya *mgeni*, halafu neno *hospitium* lenye maana ya *mapokezi*. Ni kwa sababu nyumba za huduma zilikuwa zikipokea wageni wa kila aina, wakiwemo wagonjwa.

## Tanbihi
## Marejeo
* Brockliss, Lawrence, and Colin Jones. "The Hospital in the Enlightenment," in *The Medical World of Early Modern France* (Oxford UP, 1997), pp.&nbsp;671–729; covers France 1650–1800
* Chaney, Edward (2000),"'Philanthropy in Italy': English Observations on Italian Hospitals 1545–1789", in: *The Evolution of the Grand Tour: Anglo-Italian Cultural Relations since the Renaissance*, 2nd ed. London, Routledge, 2000. http://books.google.co.uk/books/about/The_evolution_of_the_grand_tour.html?id=rYB_HYPsa8gC
* Connor, J. T. H. "Hospital History in Canada and the United States," *Canadian Bulletin of Medical History,* 1990, Vol. 7 Issue 1, pp 93–104
* Crawford, D.S. Bibliography of Histories of Canadian hospitals and schools of nursing.
* Gorsky, Martin. "The British National Health Service 1948–2008: A Review of the Historiography," *Social History of Medicine,* Dec 2008, Vol. 21 Issue 3, pp 437–460
* Harrison, Mar, et al. eds. *From Western Medicine to Global Medicine: The Hospital Beyond the West* (2008)
* Horden, Peregrine. *Hospitals and Healing From Antiquity to the Later Middle Ages* (2008)
* McGrew, Roderick E. *Encyclopedia of Medical History* (1985)
* 
* Porter, Roy. *The Hospital in History*, with Lindsay Patricia Granshaw (1989) ISBN 978-0-415-00375-9
* Risse, Guenter B. *Mending Bodies, Saving Souls: A History of Hospitals* (1999), 716pp; world coverage excerpt and text search
* Rosenberg, Charles E. ''The Care of Strangers: The Rise of America's Hospital System* (1995) history to 1920 table of contents and text search
* Scheutz,  Martin et al. eds. *Hospitals and Institutional Care in Medieval and Early Modern Europe* (2009)
* Wall, Barbra Mann. *American Catholic Hospitals: A Century of Changing Markets and Missions* (Rutgers University Press, 2011). 238 pp. ISBN 978-0-8135-4940-8

## Viungo vya nje
* *Medical History'' open access scholarly journal; quarterly since 1957
* Jean Manco, The Heritage of Mercy (medieval hospitals in Britain)
* Last Resort: Hospital Care in Canada (an illustrated historical essay)
* Medieval Hospitals of England, by Rotha Mary Clay, historyfish.net (1909 book, now in the public domain)
* Directory and Ranking of more than 17000 Hospitals worldwide , hospitals.webometrics.info
Kimeitei

**Kimeitei** (pia **Kimanipuri**) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi na Bangladesh inayozungumzwa na Wameitei. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimeitei nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 1,470,000. Pia kuna wasemaji 15,000 nchini Bangladesh (2003). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimeitei iko katika kundi la Kisal.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimeitei kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimeitei 
*lugha ya Kimeitei katika Glottolog
*lugha ya Kimeitei kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Jamii:Lugha za Bangladesh
Kimerwari

**Kimerwari** ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Wamerwari. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimerwari imehesabiwa kuwa watu 3,900,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimerwari iko katika kundi la Kiaryan. Wataalamu wengine huiangalia kama lahaja ya Kimarwari.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimerwari kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimerwari 
*lugha ya Kimerwari katika Glottolog
*lugha ya Kimerwari kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Thelathini

**Thelathini** (kutoka neno la Kiarabu) ni namba inayoandikwa **30** kwa tarakimu za kawaida na XXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 29 na kutangulia 31. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 30 KK na 30 BK.

## Tanbihi
Bisumwa

**Bisumwa** ni kata ya Wilaya ya Butiama katika Mkoa wa Mara, Tanzania, yenye postikodi namba **31230**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 12,153 . Kwa mujibu wa  sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  10,072 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Butiama
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Kijiji

huko Ourika, Atlas, Moroko]]
thumb|Kijiji cha mbali huko Benin
**Kijiji** maana yake kwa Kiswahili ni mji mdogo. Kadiri ya mazingira, kinaweza kuwa na wakazi mia chache hadi elfu chache.

Kwa kawaida vinapatikana mbali na miji, mashambani au porini kabisa.

## Kijiji kama makazi ya wakulima
Kiasili idadi kubwa ya wanavijiji ni wakulima na asilimia ya wakazi wanaofanya kazi tofauti ni ndogo. Kihistoria watu wengu duniani waliishi katika vijiji na kujitegemea humo.

Katika nchi zilizoendelea kilimo kimebadilika na wakulima wamekuwa wachache wanaoendelea kulima mashamba yote kwa msaada wa mashine. Hapo wakazi wengine wa kijiji wanafanya kazi nje wakisafiri kila siku hadi mahali pa ofisi, duka au kiwanda. 

Siku hizi kwenye Dunia kwa jumla wanadamu wanaoishi katika miji mikubwa ni wengi kuliko wale wanaoishi bado vjijini.

## Kijiji kama kitengo cha utawala
Katika nchi nyingi kijiji ni pia ngazi ya chini ya utawala wa nchi. Kwa mfano nchini Tanzania kijiji kinajumlisha vitongoji kadhaa na pamoja a vijiji vingine inafanya kata. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Types of villages (anthropogenic biomes)
Thelathini na mbili

**Thelathini na mbili** ni namba inayoandikwa **32** kwa tarakimu za kawaida na XXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 31 na kutangulia 33. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 (au 25).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 32 KK na 32 BK.

## Tanbihi
Thelathini na tatu

**Thelathini na tatu** ni namba inayoandikwa **33** kwa tarakimu za kawaida na XXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 32 na kutangulia 34. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 33 KK na 33 BK.

## Tanbihi
Thelathini na moja

**Thelathini na moja** ni namba inayoandikwa **31** kwa tarakimu za kawaida na XXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 30 na kutangulia 32. 

**31** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 31 KK na 31 BK.

## Tanbihi
Thelathini na sita

**Thelathini na sita** (au **sita na thelathini** kutoka Kiarabu) ni namba inayoandikwa **36** kwa tarakimu za kawaida na XXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 35 na kutangulia 37. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 36 KK na 36 BK.

## Tanbihi
Thelathini na saba

**Thelathini na saba** ni namba inayoandikwa **37** kwa tarakimu za kawaida na XXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 36 na kutangulia 38. 

**37** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 37 KK na 37 BK.

## Tanbihi
Thelathini na nane

**Thelathini na nane** ni namba inayoandikwa **38** kwa tarakimu za kawaida na XXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 37 na kutangulia 39. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 38 KK na 38 BK.

## Tanbihi
Thelathini na tisa

**Thelathini na tisa** ni namba inayoandikwa **39** kwa tarakimu za kawaida na XXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 38 na kutangulia 40. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 39 KK na 39 BK.

## Tanbihi
Arubaini

**Arubaini** au **arobaini** (kutoka neno la Kiarabu أربعون) ni namba inayoandikwa **40** kwa tarakimu za kawaida na XL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 39 na kutangulia 41. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 40 KK na 40 BK.

## Tanbihi
Thelathini na tano

**Thelathini na tano** ni namba inayoandikwa **35** kwa tarakimu za kawaida na XXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 34 na kutangulia 36. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 35 KK na 35 BK.

## Tanbihi
Arubaini na mbili

**Arubaini na mbili** au **arobaini na mbili** ni namba inayoandikwa **42** kwa tarakimu za kawaida na XLII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 41 na kutangulia 43. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 42 KK na 42 BK.

## Tanbihi
Arubaini na tatu

**Arubaini na tatu** au **arobaini na tatu** ni namba inayoandikwa **43** kwa tarakimu za kawaida na XLIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 42 na kutangulia 44. 

**43** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 43 KK na 43 BK.

## Tanbihi
Thelathini na nne

**Thelathini na nne** ni namba inayoandikwa **34** kwa tarakimu za kawaida na XXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 33 na kutangulia 35. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 34 KK na 34 BK.

## Tanbihi
Arubaini na moja

**Arubaini na moja** au **arobaini na moja** ni namba inayoandikwa **41** kwa tarakimu za kawaida na XLI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 40 na kutangulia 42. 

**41** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 41 KK na 41 BK.

## Tanbihi
Arubaini na nne

**Arubaini na nne** au **arobaini na nne** ni namba inayoandikwa **44** kwa tarakimu za kawaida na XLIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 43 na kutangulia 45. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 44 KK na 44 BK.

## Tanbihi
Arubaini na tano

**Arubaini na tano** au **arobaini na tano** ni namba inayoandikwa **45** kwa tarakimu za kawaida na XLV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 44 na kutangulia 46. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 45 KK na 45 BK.

## Tanbihi
Arubaini na sita

**Arubaini na sita** au **arobaini na sita** ni namba inayoandikwa **46** kwa tarakimu za kawaida na XLVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 45 na kutangulia 47. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 46 KK na 46 BK.

## Tanbihi
Arubaini na saba

**Arubaini na saba** au **arobaini na saba** ni namba inayoandikwa **47** kwa tarakimu za kawaida na XLVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 46 na kutangulia 48. 

**47** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 47 KK na 47 BK.

## Tanbihi
Arubaini na nane

**Arubaini na nane** au **arobaini na nane** ni namba inayoandikwa **48** kwa tarakimu za kawaida na XLVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 47 na kutangulia 49. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 48 KK na 48 BK.

## Tanbihi
Arubaini na tisa

**Arubaini na tisa** au **tisa na arubaini** au **arobaini na tisa** au **arobaini na kenda** ni namba inayoandikwa **49** kwa tarakimu za kawaida na XLIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 48 na kutangulia 50. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 49 KK na 49 BK.

## Tanbihi
Hamsini

**Hamsini** (kutoka neno la Kiarabu خمسون) ni namba inayoandikwa **50** kwa tarakimu za kawaida na L kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 49 na kutangulia 51. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 50 KK na 50 BK.

## Tanbihi
Huruma

kuhusu Zaburi 85:10.]]
**Huruma** (kutoka neno la Kiarabu) ina maana ya wema ulio tayari kusaidia na kusamehe.

Sifa hiyo kwanza ni wa "Mungu" kadiri ya dini mbalimbali, zikiwemo Uyahudi, Ukristo 

Katika karne ya 20, iliyojaa ukatili wa vita vingi, sifa hiyo imezingatiwa zaidi katika ibada kwa Huruma ya Mungu.

Kutokana na imani hiyo, binadamu pia anapaswa kuwa na huruma na kutekeleza matendo ya huruma ya kiroho na ya kimwili.

Hata katika jamii, huruma inahitajika katika mahusiano yoyote pamoja na haki.

Mara nyingi Liturujia inamlilia Mungu awe na huruma.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo
Jamii:Uislamu
Kitongo Sima

**Kitongo Sima** ni kata ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33406.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 17,377 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,540 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Magu
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Utukufu

ya Kugeuka sura, Monasteri ya Mt. Katerina, Mlima Sinai, Misri.]]
**Utukufu** (kwa Kiebrania הוד, *hod*, na כבד, *kabod*, "uzito"; kwa Kigiriki δόξα, *doxa*, "tathmini"; kwa Kiingereza *glory* kutoka Kilatini *gloria*, "umaarufu") ni hasa sifa ya Mungu anapojitokeza kwa viumbe.

Katika Biblia na Ukristo utukufu ni muhimu sana, kwa sababu unatazamwa kuwa ndio lengo la uumbaji ili kwa njia hiyo watu waokoke. 

Katika Kut 33:20, Musa aliambiwa mtu yeyote hawezi kuona utukufu huo na kuendelea kuishi. 

Yesu aliwafundisha wafuasi wake kutenda mema, ili watu wakiona wamtukuze Baba wa mbinguni (Math 5:16).

Kadiri ya Injili Ndugu, Yesu alionekana na wanafunzi watatu akiwa katika utukufu pamoja na Musa na Elia (Lk 9:29-32).

Utukufu utashirikishwa kwa binadamu waadilifu watakapofufuliwa siku ya mwisho 

Kinyume cha kulenga utukufu huo kutoka kwa Mungu, mara nyingi watu wanajitafutia sifa kutoka kwa wenzao (Yoh 12:43). Ndiyo dhambi ya majivuno inayozuia imani.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
### Waorthodoksi
*The Glorification of Saints in the Orthodox Church by Fr. Joseph Frawley
*The Glorification of Saints by Protopresbyter Michael Pomazansky
*What Does Glorification Mean?  by Fr. Alexey Young
*Eastern Orthodoxy and Theosis

### Waprotestanti
* http://www.abideinchrist.com/keys/sanctification-perfect.html
* http://www.1way2god.net/glorification.html 
* https://sw.godfootsteps.org/god-has-appeared-in-the-east-of-the-world-with-glory-txt.html
Anthony Martial

thumbnail|right|250px|Martial akiichezea United mwaka 2017 
**Anthony Martial** (amezaliwa 5 Desemba 1995 nchini Ufaransa) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Ufaransa.

Alianza kuchezea klabu ya Monaco; kuanzia mwaka 2015 anachezea klabu ya Manchester United.

Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Jamii:Wachezaji wa Manchester United FC
Alexis Sanchez

**Alexis Sanchez** (amezaliwa tarehe 19 Desemba, 1988) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchi ya Chile.

Alianza kucheza klabu ya Barcelona F.C. kabla ya kusajiliwa na klabu iliyoko Uingereza iitwayo Arsenal kabla ya kusajiliwa na wababe wa Old Trafford. Mpaka sasa Alexis anaichezea timu ya Manchester United, ila aliondoka kuelekea italia kujiunga na lnternazionale kwa mkopo.

Alexis Sanchez alianza kucheza mpira nyumbani kwao Tocopila (Chile) kabla ya kusajiliwa na Colocolo ya nyumbani kwao. 

Baadae alisajiliwa na Udinese ya Italia kabla ya kupelekwa kwa mkopo huko River Plate ya Argentina.

Alirejea Udinese kabla ya kusajiliwa na Barcelona.
Jamii:Wachezaji mpira wa Chile
Mzeituni

**Mzeituni** au **mzaituni** (jina la kisayansi kwa Kilatini *Olea europaea*, yaani "mzeituni wa Ulaya", au *Olea sylvestris*, yaani "mzeituni mwitu") ni mti mfupi wa familia ya Oleaceae unaopatikana hasa kandokando ya Bahari ya Kati, lakini pia sehemu nyingine za Afrika na Asia.

Matunda yake (zeituni au zaituni) ni muhimu hasa kwa utengenezaji wa mafuta (90%), ingawa yanaliwa pia bila kushindiliwa (10%).

Inaonekana asili ya ulimaji wake ni Uajemi na Mesopotamia miaka 6,000-7,000 iliyopita. Kutoka huko ulienezwa sehemu nyingine.

Leo uzalishaji ni mkubwa hasa Hispania, halafu Italia, Ugiriki, Uturuki n.k.

Mbali ya faida hiyo, toka zamani tawi la mti huo linatazamwa kama ishara ya wingi, utukufu na amani. Kwa sababu hiyo lilitolewa kwa miungu na kwa washindi.

## Picha

Olive trees on Thassos.JPG|Mizeituni huko Thassos, Ugiriki.
Old olive tree in Bar, Montenegro.jpg|Mzeituni wa Bar, Montenegro wenye miaka zaidi ya 2,000
Olea europaea 006.JPG|Majani
Olivenblüte2.jpg|Maua
Olea europaea1.jpg|Zeituni mbichi
OlivenReif.jpg|Zeituni mbivu
Olea europaea g2.jpg|Mavuno ya zeituni

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Blue planet biomes: Olive trees — *Olea europaea* — *cultivation history + horticulture*.
* Agricultural Research Service (ARS); Germplasm Resources Information Network (GRIN): *Olea europaea*  — *species treatment, native range, + links*.
* USDA Plants Profile for *Olea europaea* ssp. *europaea* (European olive) 
* USDA Plants Profile for *Olea europaea* ssp. *cuspidata* (African olive) 
* Olive trees (*Olea europaea*) — U.C. Photo gallery
* 
* *Olea europaea* ssp. *europaea* (Olive Scientific Information)

Jamii:Guguchawi na jamaa
Jamii:Miti ipandwayo
Jamii:Mimea ya Biblia
Hukumu ya mwisho

ndio mchoro maarufu zaidi wa mada hii. Umechorwa ukutani katika Cappella Sistina, Vatikani. Mbele yake anachaguliwa Papa mpya.]]
, *Hukumu ya Mwisho*, 1435 hivi, Wallraf-Richartz Museum, Cologne, Ujerumani.]]
**Hukumu ya mwisho**, **Siku ya hukumu** au **Siku ya Bwana** (kwa Kiebrania "Yohm Ha Din"; kwa Kiarabu يوم القيامة, **Yawm al-Qiyāmah** au يوم الدين, **Yawm ad-Din**) ni sehemu ya imani ya dini za Uzoroasta, Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

Ni siku ambapo Mungu atahukumu kwa pamoja watu wote walioishi duniani. 

Fundisho hilo muhimu lilipewa uzito katika sanaa, hasa ya Kikristo, kwa nyimbo na michoro mbalimbali.

## External links
* *Catholic Encyclopedia* "General Judgment"
* Judgment Day Past and Future  – slideshow by *Life magazine*
* Swedenborg, E. *The Last Judgment and Babylon Destroyed. All the Predictions in the Apocalypse are at This Day Fulfilled* (Swedenborg Foundation 1951)

## Tanbihi
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo
Jamii:Uislamu
Jamii:Teolojia
Hamsini na moja

**Hamsini na moja** ni namba inayoandikwa **51** kwa tarakimu za kawaida na LI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 50 na kutangulia 52. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 51 KK na 51 BK.

## Tanbihi
Hamsini na mbili

**Hamsini na mbili** ni namba inayoandikwa **52** kwa tarakimu za kawaida na **LII** kwa zile za Kirumi na **٥٢** kwa zile za Kiarabu. 

Ni namba asilia inayofuata 51 na kutangulia 53. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 52 KK na 52 BK.

## Tanbihi
Hamsini na tatu

**Hamsini na tatu** ni namba inayoandikwa **53** kwa tarakimu za kawaida na LIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 52 na kutangulia 54. 

**53** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 53 KK na 53 BK.

## Tanbihi
Hamsini na tano

**Hamsini na tano** ni namba inayoandikwa **55** kwa tarakimu za kawaida na LV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 54 na kutangulia 56. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 55 KK na 55 BK.

## Tanbihi
Hamsini na nne

**Hamsini na nne** ni namba inayoandikwa **54** kwa tarakimu za kawaida na LIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 53 na kutangulia 55. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 54 KK na 54 BK.

## Tanbihi
Hamsini na sita

**Hamsini na sita** ni namba inayoandikwa **56** kwa tarakimu za kawaida na LVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 55 na kutangulia 57. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 56 KK na 56 BK.

## Muziki
* "56 Minutes" (Dakika 56), muundo wa 2007 wa David Woodard kwa piano, violin, cello na synthesizer.

## Tanbihi
Hamsini na saba

**Hamsini na saba** ni namba inayoandikwa **57** kwa tarakimu za kawaida na LVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 56 na kutangulia 58. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 57 KK na 57 BK.

## Tanbihi
Sitini

**Sitini** (kutoka Kiarabu ستون) ni namba inayoandikwa **60** kwa tarakimu za kawaida na LX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 59 na kutangulia 61. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 60 KK na 60 BK.

## Tanbihi
1090 KK

Makala hii inahusu mwaka **1090 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 11 KK
Hamsini na nane

**Hamsini na nane** ni namba inayoandikwa **58** kwa tarakimu za kawaida na LVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 57 na kutangulia 59. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 29.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 58 KK na 58 BK.

## Tanbihi
Hamsini na tisa

**Hamsini na tisa** au **tisa na hamsini** au **hamsini na kenda** ni namba inayoandikwa **59** kwa tarakimu za kawaida na LIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 58 na kutangulia 60. 

**59** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 59 KK na 59 BK.

## Tanbihi
1114 KK

Makala hii inahusu mwaka **1114 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
*Tiglath-pileseri I anaanza kutawala milki ya Ashuru.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 12 KK
1109 KK

Makala hii inahusu mwaka **1109 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
Mfalme Tiglath-Pileser I wa Ashuru (Assyria) aliagiza kuandikwa habari za ushindi wake dhidi ya mataifa ya majirani katika hati iliyowekwa katika hekalu ya mji wa Ashuru kwa mwandiko wa kikabari tarehe 29 ya mwezi wa Kuzallu wakati wa Kuhani Mkuu Ina-iliya-hallik ambayo ilikuwa mwaka 1109 KK 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
## Marejeo
Jamii:Karne ya 12 KK
Tiglath-pileseri I

[thumbnail|[Picha ya Tiglath-pileresi I jinsi ilivyokatwa kwenye mwamba wa mlima na kuonyesha jina lake]]
**Tiglath-pileseri I** alikuwa mfalme wa milki ya Ashuru (Assyria) kuanzia mwaka 1114 KK hadi 1076 KK. 

## Jina
Jina lake kwa lugha ya kwao iliandikwa "Tukulti-apil-esharra I" lakini "Tiglat-pileseri" ni umbo lililo kawaida kutokana na taarifa ya Biblia kuhusu mfalme mwenye jina hilihili Tiglath-pileseri anayetajwa katika Kitabu cha pili cha Wafalme, mlango 16, 7-10.

Jina la Tukulti-apil-esharra lilimaanisha "namsadiki mwana mrithi wa Esharra"; "E-sharra" ilikuwa jina la hekalu muhimu mjini Ashuru na mwana mrithi ilikuwa namna ya kumtaja mungu aliyejulikana kwa jina la "Ashuru" aliyekuwa asili ya jina la mji na milki.

## Utawala wake
Tiglath-pileseri I alifuata siasa ya kushambulia nchi jirani akafaulu kueneza milki yake hadi ndani ya Anatolia (leo Uturuki), katika Syria na hadi ufuko wa Mediteranea. 

Baada ya kutwaa miji ya Biblos na Arvad alisafiri pia baharini. 

Ashuru ilikuwa milki yenye nguvu kushinda majirani wote kwa karne zilizofuata.

Alipenda uwindaji, alikuwa pia mfalme aliyeagiza ujenzi wa mahekalu na maboma mengi. 

Wakati wa kutengenezwa upya hekalu kuu mjini Ashuru mwaka 1109 KK aliagiza kuandikwa taarifa juu ya utawala wake kwa mwandiko wa kikabari ambayo ni hati ya kihistoria ya pekee iliyotunzwa kwa kirefu kutoka enzi zake.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Inscription of Tiglath-Pileser I. *Babylonian and Assyrian Literature*. Project Gutemberg.
* Assyrian origins: discoveries at Ashur on the Tigris: antiquities in the Vorderasiatisches Museum, Berlin, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Tiglath-Pileser I

Jamii:Historia ya Iraq
Jamii:Mesopotamia
Chamkano

thumbnail|Machamkano ya nusu na robo kwa mfano wa keki
**Chamkano** (ing.  *fraction*) ni namna ya kutaja sehemu sawa za jumla fulani katika lugha ya hisabati.

Mifano ya machamkano katika maisha ya kawaida ni nusu, theluthi, robo. Tunaweza kutaja theluthi mbili, robo mbili ambayo ni sawa na nusu au robo tatu.

Chamkano huandikwa kwa tarakimu ya kuhesabu inayoandikwa juu ya mstari na tarakimu za kutaja idadi ya sehemu zinazoandikwa chini ya mstari:
*\tfrac{1}{2} au 1/2 = nusu moja

*\tfrac{3}{4} au 3/4 = robo tatu

*\tfrac{17}{3} au 17/3 = kumi na saba theluthi

*\tfrac{10}{12} au 10/12 = kumi za kumi na mbili
Mahina

**Mahina** ni kata ya Manisipaa ya Nyamagana katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33107.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 57,260 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 59,437 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Manisipaa ya Nyamagana
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Ashuru (maana)

**Ashuru** ni jina la
*Mji wa kihistoria wa Ashuru, uliokuwa mji mkuu wa milki ya Ashuru
*Mungu Ashuru aliyeabudiwa kama mungu mkuu wa utamaduni wa mji na milki ya Ashuru
* Milki ya Ashuru, dola kubwa na muhimu katika Mashariki ya Kati kuanzia karne ya 18 KK hadi mwaka 609 KK
*Ashuru mwana wa Shemu na mjukuu wa Nuhu katika historia ya Biblia
Ashuru

**Ashuru** (ebr. אַשּׁוּר ) ni jina la mtu katika kitabu cha Mwanzo cha Biblia.

Kufuatana na masimulizi ya Mwanzo 10:11 alikuwa mwana wa pili wa Shemu mwana wa Nuhu. Kaka zake waliitwa Elamu, Arfaksadi, Ludi na Aramu.
    
Hakuna taarifa katika Biblia kuhusu ukoo wa Ashuru.

Ashuru ni pia jina la mji wa Ashuru na milki ya Ashuru na maeneo yao.

Katika Mwa. 10:11 haieleweki vizuri kama jina "Ashuru" linamtaja mtu au mji. Matoleo ya Biblia kwa lugha mbalimbali zinatafsiri tofauti hapa.

## Marejeo
Alama ya swali

**Alama ya swali** (ing. *question mark*) ni alama ya uakifishaji inayotumiwa kwenye mwisho wa sentensi wakati wa kuuliza swali. Umbo lake ni **?**.

## Asili ya alama
Alama hii imetokana na mwandiko wa Kilatini na inajulikana tangu karne ya 9 BK ilipoanza kupatikana kwenye maandiko yaliyotoka kwenye ofisi ya mfalme Karolo Mkuu.
thumbnail|kutokea kwa alama ya swali kutoka neno "quaestio"
Hakuna uhakika juu ya asili kamili lakini wataalamu wengi wanahisi ya kwamba waandishi walimaliza kila sentensi ya swali kwa neno "quaestio" (yaani "swali" kwa Kilatini). Neno hili lilifupishwa kwa kuandkia herufi za kwanza na za mwisho pekee hivyo: **qo**. Kifupi hiki kiliandikwa kwa kuweka herufi moja juu ya nyingine \tfrac{q}{o} na herufi ya "q" haikufungwa tena.

## Marejeo

*Lupton, Ellen and Miller, J. Abbott, "Period styles: a punctuated history", in *The Norton Reader* 11th edition, ed. Linda H. Peterson, Norton, 2003 Online excerpt (at least) 
* Parkes, M.B., *Pause and Effect: an Introduction to the History of Punctuation in the West*, University of California Press, 1993
*Truss, Lynne, *Eats, Shoots & Leaves* Gotham Books, NY, p.&nbsp;139

## Marejeo
Sangari

**Sangari** (*Digitaria abyssinica*) au **kidiru** ni spishi ya nyasi katika nusufamilia Panicoideae iliyo na mnasaba na mfonio (*D. Exilis* na *D. Iburua*). Inafanana pia na lugowi (*Cynodon* sp.) lakini masuke yake ni membamba zaidi. Asili ya spishi hii ni Afrika ya Mashariki na ya Kati lakini imewasilishwa katika Afrika ya Kusini, Afrika ya Magharibi na Asia. Nyasi hili ni gugu baya katika mashamba.

## Viungo vya nje
* Taarifa kutoka Feedipedia

Jamii:Nyasi na jamaa
Miaka ya 1080 KK

Makala hii inahusu muongo ya miaka 1089 - 1080 KK.

## Matukio 
## Utamaduni 
## Sayansi 
## Watu 
## Viungo vya nje
Babu

wa Georgios Jakobides (1890)]]
**Babu** kwa mjukuu wake ni hasa baba wa mzazi wake mmojawapo. Katika DNA anachangia 25%. 

Inakadiriwa kwamba miaka 30,000 iliyopita idadi ya watu waliofikia umri wa kuona wajukuu wao iliongezeka sana na kuwezesha ushirikishaji wa ujuzi na mang'amuzi mbalimbali kuliko awali.

Pia babu anaweza kushika nafasi ya baba ikiwa huyo hayupo (k.mf. amekufa) na kumfaidisha mtoto kimalezi. Hata kama baba yupo, babu anaweza kutoa mchango mzuri katika makuzi ya mtoto.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Jinsia
Ndugu

.]]
 wa Joshua Reynolds.]]
**Ndugu** ni hasa mtu anayechanga na mwingine mzazi mmojawapo, lakini pia anayechanga naye babu, bibi au asili moja, kwa mfano mama mzazi ni ndugu kwa wanae.

Kwa kawaida uwepo wa ndugu katika maisha ya binadamu unasaidia kukua vizuri, ingawa pengine unaweza ukasababisha matatizo. 

Katika Kiswahili, ndugu wa kiume anaitwa kaka, hasa kama ni mkubwa kuliko mhusika. Hapo mara nyingi anakubalika kuwa na haki za pekee na majukumu kwa wadogo wake na dada zake.

## "Ndugu" bila ukoo mmoja
Jina "ndugu" hutumiwa pia kwa watu wasiochanga ukoo. Inaweza kutaja pia marafiki wakubwa, au watu wanaoshirikiana katika shughuli za dini au siasa. Kwa mfano Wakristo mara nyingi huitana "ndugu", kutokana na lugha iliyotumiwa katika maandiko ya Agano Jipya; vilevile wanachama wa vyama mbalimbali huitana "ndugu".

## Tanbihi
Kimiji

**Kimiji** (pia **Kidhammai** au **Kisajolang**) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wamiji. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimiji imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimiji iko katika kundi la Kihrusish.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimiji kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimiji 
*lugha ya Kimiji katika Glottolog
*lugha ya Kimiji kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
1290 KK

Makala hii inahusu mwaka **1290 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 13 KK
Tauni

* iliyokuzwa mara 200 ikiwa na lebo ya fluoro. Bakteria hii ndiyo sababu ya aina mbalimbali za tauni.]]

**Tauni** (au **kipukusa**; kwa Kiingereza: plague au pestilence) ni ugonjwa unaoambukiza watu wengi sana unaosababishwa na bakteria *Yersinia pestis* ya familia Enterobacteriaceae. 

Inapatikana kwa kawaida katika maeneo kadhaa ya dunia yasiyo na maendeleo.

Kadiri ya athira juu ya mapafu na hali nyingine za mgonjwa, inaweza kuenea kupitia hewa, kwa kugusana na kwa nadra kwa njia ya chakula kisichopikwa vya kutosha. 

Dalili zinategemea ugonjwa umemshika mtu wapi zaidi: tezi, mishipa ya damu au mapafu. 

Tiba ikiwahi inaweza kumponya mtu. 

## Historia
Zamani tauni iliua watu wengi: kwa miaka michache hata nusu ya Wachina wote, halafu theluthi ya Wazungu wote.

Biblia inazungumzia ugonjwa huo.

Barani Afrika ugonjwa ulienea mara kadhaa, lakini mtawanyiko wa watu katika maeneo makubwa haukuisaidia tauni kuwapata watu wengi zaidi kama kwenye msongamano mkubwa.

Ni maarufu juhudi za Wajerumani kukomesha tauni katika koloni lao la Afrika Mashariki ya Kijerumani mwishoni mwa karne ya 19 kwa kulipa kiasi kadhaa kwa kila mzoga wa panya, mnyama anayesambaza bakteria hizo kupitia viroboto wake.

## Tanbihi
## Tazama Pia 
Tauni ya Kucheza dansi ya 1518
## Marejeo
* Weatherford 2004: 242-250
* 
* Biraben, Jean-Noel. *Les Hommes et la Peste* The Hague 1975.
* Buckler, John and Bennet D. Hill and John P. McKay. "A History of Western Society, 5th Edition." New York: Houghton Mifflin Co., 1995.
* 
* . *this manuscript reports a census of potential plague vectors (rodents and fleas) in a Brazilian focus region (i.e. region associated with cases of disease); free PDF download* Retrieved 2005-03-02
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Patrick, Adam. "Disease in Antiquity: Ancient Greece and Rome," in *Diseases in Antiquity*, editors: Don Brothwell and A. T. Sandison. Springfield, Illinois; Charles C. Thomas, 1967.
* Platt, Colin. *King Death: The Black Death and its Aftermath in Late-Medieval England* Toronto University Press, 1997.
* 
* Simpson, W. J. *A Treatise on Plague''. Cambridge, England: Cambridge University Press, 1905.
* 

## Viungo vya nje
* World Health Organization
** Health topic
** Communicable Disease Surveillance & Response&nbsp;– Impact of plague & Information resources
* Centers for Disease Control and Prevention
** CDC Plague map world distribution, publications, information on bioterrorism preparedness and response regarding plague
** Infectious Disease Information more links including travelers' health
* Agent Fact Sheet: Plague , Center for Biosecurity
* Symptoms, causes, pictures of bubonic plague
* Secrets of the Dead. Mystery of the Black Death  PBS
* 
* Researchers sound the alarm: the multidrug resistance of the plague bacillus could spread 
* Plague - LoveToKnow 1911
* Genome information is available from the NIAID PathoSystems Resource Integration Center (PATRIC) 

Jamii:Magonjwa ya bakteria
Kimonpa cha Kalaktang

**Kimonpa ya Kalaktang** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Wamonpa. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimonpa ya Kalaktang imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimonpa ya Kalaktang iko katika kundi la Kibodish.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimonpa ya Kalaktang kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimonpa ya Kalaktang 
*lugha ya Kimonpa ya Kalaktang katika Glottolog
*lugha ya Kimonpa ya Kalaktang kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Kimonpa cha Tawang

**Kimonpa ya Tawang** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi na Uchina inayozungumzwa na Wamonpa. Idadi ya wasemaji wa Kimonpa ya Tawang nchini Uhindi imehesabiwa kuwa watu 8600. Pia kuna wasemaji 1300 nchini Unchina (2000) ambapo huitwa *Kimonba ya Cuona*. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimonpa ya Tawang iko katika kundi la Kibodish.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimonpa ya Tawang kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimonpa ya Tawang 
*lugha ya Kimonpa ya Tawang katika Glottolog
*lugha ya Kimonpa ya Tawang kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Jamii:Lugha za China
Kimuduga

**Kimuduga** ni lugha ya Kidravidi nchini Uhindi inayozungumzwa na Wamuduga. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimuduga imehesabiwa kuwa watu 3370. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimuduga iko katika kundi la Kidravidi ya Kusini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimuduga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimuduga 
*lugha ya Kimuduga katika Glottolog
*lugha ya Kimuduga kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi