open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abiy Ahmed

[thumb|[Picha yake (2019)]]
left|80px
**Abiy Ahmed Ali** (kwa Ge'ez: ዐቢይ አህመድ አሊ; amezaliwa 15 Agosti 1976) ni mwanasiasa wa Ethiopia anayehudumu kama Waziri Mkuu wa 10 wa Ethiopia na wa 4 wa Shirikisho la Kidemokrasia la Ethiopia tangu tarehe 2 Aprili 2018. Yeye ndiye mwenyekiti wa kwanza wa Kioromo wa Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasia cha Wananchi wa Ethiopia Front (EPRDF) kutoka chama cha Oromo Democratic Party (ODP), ambayo ni moja ya vyama vinne vya muungano wa EPRDF. Abiy pia ni mjumbe aliyechaguliwa wa bunge la Ethiopia, na mjumbe wa kamati kuu ya ODP na EPRDF.

Afisa wa zamani wa ujasusi wa jeshi, tangu kuwa waziri mkuu Abiy amezindua mpango mpana wa mageuzi ya kisiasa na kiuchumi, na alifanya kazi kufanya biashara ya haki za wafanyabiashara nchini Eritrea, Sudani Kusini, na makubaliano ya mpito katika Jamhuri ya Sudani. 

Abiy alipewa Tuzo ya Nobel ya Amani ya mwaka 2019 kwa kazi yake katika kumaliza mgogoro wa miaka 20 ya baada ya vita kati ya Ethiopia na Eritrea.

## Madai ya Uandishi wa Wizi wa Kitaaluma katika Tasnifu ya Shahada ya Uzamivu 
Mnamo mwaka wa 2023, watafiti kutoka taasisi ya World Peace Foundation ya Chuo Kikuu cha Tufts walitoa madai kwamba tasnifu ya uzamivu (PhD) ya Abiy Ahmed, iliyowasilishwa katika Chuo Kikuu cha Addis Ababa mwaka 2017, ina viwango vya juu vya wizi wa kazi za kitaaluma (plagiarism).

Kwa mujibu wa uchambuzi huo, sura ya pili ya tasnifu – ambayo ni mapitio ya maandiko ya kitaaluma – inaonyesha kufanana kwa asilimia 62 na vyanzo vilivyotangulia, huku ikijumuisha kurasa zote 41 zenye maudhui yaliyokopiwa bila kutoa marejeleo sahihi.

Watafiti hao walitoa wito wa kufanyika kwa uchunguzi wa kujitegemea, au hata kutenguliwa kwa shahada hiyo, wakikumbusha kuwa Chuo Kikuu cha Addis Ababa kilishawahi kufuta shahada ya uzamili mwaka 2019 kutokana na visa vya aina hiyo hiyo, na kuwa na miongozo kali dhidi ya wizi wa kazi za kitaaluma.

Hadi sasa, hakuna tamko rasmi lililotolewa na Chuo Kikuu cha Addis Ababa wala na Waziri Mkuu kuhusu suala hilo, na haijajulikana ikiwa uchunguzi rasmi umeanzishwa.

Mnamo Oktoba 2021, Abiy Ahmed aliapishwa rasmi kwa muhula wa pili wa miaka 5.
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Mawaziri Wakuu wa Ethiopia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Prayut Chan-o-cha

thumb
**Prayut Chan-o-cha** (wakati mwingine inaandikwa **Prayuth Chan-ocha**; kwa Kithai: ประยุทธ์ จันทร์โอชา; amezaliwa 21 Machi 1954) alikuwa afisa wa jeshi la Thailand, mwanasiasa, aliyehudumu kama Waziri Mkuu wa Thailand kutoka 2014 hadi 2023.

Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Thailand
Yingluck Shinawatra

[thumb|[Picha yake.]]
**Yingluck Shinawatra** (kwa Kithai: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร; amezaliwa 21 Juni 1967) ni mfanyabiashara, mwanasiasa na mwanachama wa Chama cha Pheu Thai ambaye alikuwa Waziri Mkuu wa Thailand kufuatia uchaguzi wa mwaka 2011. 

Yingluck alikuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa kike wa Thailand na kijana zaidi katika muda wa miaka 60. Aliondolewa madarakani tarehe 7 Mei 2014 na uamuzi wa Mahakama ya Katiba.

Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Thailand
Leufridi

yake katika kanisa lililojengwa kwa heshima yake.]]
**Leufridi** (pia: **Leutfridus, Leutfrido, Leufredo, Leutfrid, Leufroi, au Leufroy**; alifariki Evreux, 738.

## Maisha
Leufridi alisoma katika abasia ya Condat na huko Chartres, akawa kwa muda fulani mwalimu huko Evreux.

Baada ya kuishi kama mkaapweke sehemu mbili tofauti, alianzisha monasteri ya La Croix-Saint-Qu'en mwaka 690 hivi, akawa abati wake wa kwanza na kuliongoza kwa miaka 48 hivi.  

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**St Leutfridus, Saint of Just and Holy Wrath*, excerpt from a lecture given by Prof Plinio Corrêa de Oliveira on June 20, 1967

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7

Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Yosefu Isabel Flores

**Yosefu Isabel Flores** (kwa Kihispania **José Isabel Flores Varela**, S. Maria de la Paz, Zacatecas, Guadalajara, Mexico, 28 Novemba 1866 - Zapotlanejo, 21 Juni 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa kwa kisu bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.

Kwa miaka 26 alikuwa amehudumia kwa upendo mkubwa waamini wa Matatlan.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
# Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Yohane Rigby

[thumb|Mt. Yohane katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
**Yohane Rigby** (Eccleston, Lancashire, 1570 hivi – London, 21 Juni 1600) alikuwa Mkristo wa Uingereza ambaye, baada ya kulelewa katika Ushirika wa Anglikana alijiunga na Kanisa Katoliki.

Kwa sababu hiyo miaka miwili baadaye, chini ya malkia Elizabeti I alinyongwa na kuchanwa utumbo akiwa bado hai.

Alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenyeheri tarehe 15 Desemba 1929, halafu na Papa Paulo VI kuwa mtakatifu mfiadini tarehe 25 Oktoba 1970.

Sikukuu yake ni tarehe 21 Juni kufuatana na kalenda rasmi ya Kanisa Katoliki.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1570
Jamii:Waliofariki 1600
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Mto Nyabibizi

'''''' ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Gitega
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Gitega
N
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Eugen Mwaiposa

**Eugen Elishiringa Mwaiposa** (23 Novemba 1960 - 2 Juni 2015) alikuwa mwanasiasa wa kike wa CCM wa Tanzania na Mbunge wa jimbo la Ukonga kutoka 2010 hadi 2015.  

## Elimu 
Alizaliwa katika Mkoa wa Kilimanjaro akaanza elimu yake katika shule ya msingi ya Nkweseko 1967-1974. Alihitimu shule ya upili mnamo 1985 katika Shule ya Biashara Shinyanga (Shycom). 

Alihitimu kwenye Chuo Kikuu cha Uchumi wa Kitaifa na Uchumi wa Dunia, iliyojulikana hapo awali kama Taasisi ya Uchumi wa Juu "Karl Marx", huko Sofia, Bulgaria ambapo alipata shahada yake katika Uchumi wa Kimataifa mnamo 1986 hadi 1992. Kwenye Chuo Kikuu cha Strathclyde huko Glasgow, Uskoti, alipokea shahada ya uzamili mnamo 2007. 

## Kabla ya kujiunga na siasa 
Kabla ya kujiunga na siasa, Mwaiposa alifanya kazi kwa matawi tofauti ya benki ya CRDB jijini Dar es Salaam kutoka 1986 hadi 2008. 

Mwaiposa alikuwa mjasiriamali ambaye aliamini katika kuwapa wanawake maskini fursa ya kuanza biashara ndogondogo kwa wenyewe. Alikuwa mwenyekiti wa Kipunguni SACCOSS ambayo kusudi lake la pekee lilikuwa kutoa mikopo kwa watu au kikundi cha watu wanaohitaji mtaji na pia ilifanya kama benki kupata pesa kwa jamii. 

Alifariki mnamo 2015.   

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wabunge wa Tanzania
Jamii:Wabunge wa Chama cha Mapinduzi
Celestine Bisoga

**Celestine Bisoga Mianda** (amezaliwa Lubumbashi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 21 Oktoba 1990) ni mchezaji wa mpira wa kikapu. 

Amecheza na klabu ya ASB Makomeno. Alishiriki katika timu ya taifa ya JK Kongo kwenye mashindano ya mpira wa kikapu wa wanawake wa Afrika kwenye mwaka 2019 akafikia nafasi ya 6 pamoja na timu yake. 

## Marejeo
Flavi Klementi

**Flavi Klementi** (jina kamili kwa Kilatini: **Titus Flavius T. f. T. n. Clemens**, alifariki Roma, 95) alikuwa ndugu wa kaisari Domitian, na alikuwa konsuli wa Roma pamoja naye tangu Januari hadi Aprili mwaka 95 BK.  

Muda mfupi baada ya kuacha kazi alihukumiwa adhabu ya kifo kama mkanamungu, tuhuma iliyotumiwa na Dola la Roma dhidi ya Wayahudi na Wakristo kwa kuwa walikataa ibada za miungu. 

Anaheshimiwa na Wakristo kama mtakatifu mfiadini sawa na mke wake Flavia Domitila.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Juni

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Gaius Suetonius Tranquillus, *De Vita Caesarum* (Lives of the Caesars, or The Twelve Caesars).
* Lucius Flavius Philostratus, *The Life of Apollonius of Tyana*.
* Eusebius of Caesarea, *Historia Ecclesiastica*.
* Eusebius Sophronius Hieronymus (St. Jerome), *Epistulae*.
* Annibale Albani, *T. Flavii Clementis Viri Consularis et Martyris Tumulus illustratis*, Urbino (1727).
* *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, William Smith, ed., Little, Brown and Company, Boston (1849).
* Franz Xaver Kraus, *Roma Sotterranea: Die Römische Katakomben*, Herder, Freiburg-in-Breisgau (1873), p.&nbsp;41.
* Heinrich Grätz, *Die Jüdischen Proselyten im Römerreiche unter den Kaisern Domitian, Nerva, Trajan und Hadrian* (1884), pp.&nbsp;28 *et seq.*
* Heinrich Grätz, *Geschichte der Juden von den ältesten Zeiten bis auf die Gegenwart*, 3d ed., vol. iv, p.&nbsp;403.
* Lebrecht, in Abraham Geiger, *Jüd. Zeit.*, vol. xi., p.&nbsp;273.
* Abraham Berliner, *Geschichte der Juden in Rom, von der ältesten Zeit bis zur Gegenwalt*, J. Kaufmann, Frankfurt am Mein (1893), p.&nbsp;39.
* Théodore Reinach, *Fontes rerum Judaicarum*, vol. i, p.&nbsp;195.
* Paul von Rohden, Elimar Klebs, & Hermann Dessau, *Prosopographia Imperii Romani* (The Prosopography of the Roman Empire), Berlin (1898), vol. ii. p.&nbsp;81.
* Gavin Townend, "Some Flavian Connections", in *Journal of Roman Studies*, No. 51 (1961).
* John D. Grainger, *Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96–99*, Routledge (2004).
* Weiß, Alexander. "Soziale Elite und Christentum. Studien zu ordo-Angehörigen unter den frühen Christen." Berlin/Boston: De Gruyter (2015), pp. 157–160.
Julius na Aroni

[thumb|[Gofu la uwanja wa michezo, mahali pa kifodini chao.]]
**Julius na Aroni** (walifariki Caerleon, leo nchini Wales, 304 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa katika dhuluma wa kaisari Diokletian.

Kabla yao aliuawa Albano, halafu wengine wengi kwa ukatili mkubwa.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 22 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Wales
Eusebi wa Samosata

[thumb|[Picha takatifu wa Mt. Eusebi.]]
**Eusebi wa Samosata** (alifariki Dolikha, leo Dülük, Uturuki, 379 hivi) alikuwa askofu wa Samosata kuanzia mwaka 361 hadi kifodini chake. 

Alidhulumiwa na Dola la Roma kwa kupinga Uario ulioungwa mkono na makaisari. Chini ya Konstanti II aliimarisha waumini wake katika imani sahihi kwa kuwatembelea huku amevaa kama askari, halafu chini ya Valens alipelekwa uhamishoni huko Thrakia . 

Hatimaye, kisha kupatikana tena amani kwa Kanisa Katoliki chini ya Theodosi Mkuu, aliuawa na mwanamke wa madhehebu hayo aliyemrushia kigae kichwani.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Niseta wa Remesiana

za Albania.]]
**Niseta wa Remesiana** (333 hivi - 414 hivi) kwa miaka hamsini hivi alikuwa askofu wa mji huo (leo nchini Serbia). 

Alikuwa mmisionari sehemu za Balkani.

Paulino wa Nola alimsifu katika shairi lake mojawapo kwa kufundisha Injili kwa Wapagani na kuwafanya kondoo wapole wa zizi lenye amani; hivyo waliokuwa kwanza washenzi walioishi kwa wizi, wamejifunza kumuimbia Kristo kwa moyo wa Kirumi. 

Pia ni maarufu kwa maandishi yake na kwa tenzi za Kilatini alizotunga kwa ajili ya liturujia. Kati yake maarufu zaidi ni *Te Deum*.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Encyclopaedia Britannica article
* A New Approach to Albanian History
* Illyricum in christian literature 

Jamii:Waliozaliwa 333

Jamii:Wamisionari
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Waandishi wa Kilatini
Jamii:Washairi wa Kilatini
Wafiadini wa Nikomedia

* ukionyesha Wafiadini wa Nikomedia.]]
**Wafiadini wa Nikomedia** (walifariki 303) ni kundi kubwa la Wakristo wa Nikomedia, leo Izmit nchini Uturuki) ambao waliuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian kwa sababu walikataa kuabudu miungu.

Walikuwa kati ya 1,000 na 20,000, wakiwemo watoto wao.

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 23 Juni au 28 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Encyclopedia of Saints, Second Edition'' (2014). Publisher: Our Sunday Visitor; 2nd ed. edition (July 2, 2014), ISBN 1612787169

## Viungo vya nje
*Orthodox Church in America, 28 December

Jamii:Waliofariki 303
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Thomas Garnet

thumb|Mt. Thomas Garnet alivyochorwa.
**Thomas Garnet, S.J.** (Southwark, 1575 hivi – Tyburn, 23 Juni 1608) alikuwa padri Mjesuiti kutoka Uingereza aliyeuawa kwa kuwa Mkatoliki chini ya mfalme James I.

Baada ya kusoma huko Ufaransa na Hispania, alipadrishwa akarudi Uingereza (1599) alipofanya utume kwa kificho miaka 6 hadi alipokamatwa kwa mara ya pili. Miezi baadaye alifukuzwa nchini kwa tishio la kuuawa akirudi tena.

Alipomaliza unovisi katika shirika huko Louvain, alitumwa Uingereza alipokamatwa wiki 6 tu baadaye akauawa kwa kukataa kiapo cha kumtii mfalme badala ya Papa.

Alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenyeheri tarehe 15 Desemba 1929, na Papa Paulo VI kuwa mtakatifu mfiadini tarehe 25 Oktoba 1970.

Sikukuu yake ni tarehe 23 Juni 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Pollen, "Protomartyr of Stonyhurst College" in *Stonyhurst Magazine* (1889), 334-82 
* Blackfan, *Annales Coll. S. Albani*, Vallesoleti, ed. POLLEN (1899), 57, 84
* Camm in *The Month* (Aug., 1898), 164-77 
* Yepez, *Persecucion de Inglaterra* (Madrid, 1599), 820-30
* Foley, *Records S.J.*, II, 475-505.

## Viungo vya nje
* Saint Thomas Garnet 
* St Thomas Garnets School Bournemouth 

Jamii:Waliozaliwa 1575
Jamii:Waliofariki 1608
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Mto Nyagihundo

'*** (pia: **Nyagihundu*') unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Gitega
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Gitega
N
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Prem Tinsulanonda

thumb|Picha yake.
**Prem Tinsulanonda** (kwa Kithai: เปรม ติณสูลานนท์; 26 Agosti 1920 - 26 Mei 2019) alikuwa afisa wa jeshi la Thailand na mwanasiasa aliyetumikia kama Waziri Mkuu wa Thailand kutoka tarehe 3 Machi 1980 hadi 4 Agosti 1988.

Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Wanasiasa wa Thailand
Abhisit Vejjajiva

thumb|Picha rasmi.
**Abhisit Vejjajiva** (kwa Kithai: อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ; amezaliwa 3 Agosti 1964) ni mwanasiasa wa Uthai ambaye alikuwa Waziri Mkuu wa Thailand kutoka mwaka 2008 hadi 2011.

Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Thailand
Kipanya donge

thumb|336x336px|Kipanya donge kinachoitwa Kensington ExpertMouse.
Katika utarakilishi, **kipanya donge** (kwa Kiingereza: *Trackball*, pia **puku donge**) ni kifaa kielekezi kama kipanya kinachotumika ili kuingiliana kwa skrini cha tarakilishi. 

Kipanya donge kinapata jina kutokana na donge ndani ya soketi na vihisio vya pahali.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Mfumo wa kishiko

Katika utarakilishi, **mfumo wa kishiko** (kwa Kiingereza: *Handle System*) ni mfumo ulioumbwa na Corporation for National Research Initiatives ili kuweka "kishiko" kinachohitajika ili kutambua, kufikia na kutumia rasilimali ya mtandao. Mfumo wa kishiko ulipangwa na Bob Kahn.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Kukundisha kwa Muench

thumb|506x506px|Mchoro wa kukundisha kwa Muench
Katika utarakilishi, **kukundisha kwa Muench** (kwa Kiingereza: *Muenchian grouping* au *XSLT*) ni kanuni inayotumika ili kupanga makundi ya data kwenye XSL Transformations v1. 

Kukundisha kwa Muench kuliumbwa na Steve Muench.

## Mfano wa kukundisha 
Chini upo mfano wa kukundisha kwa Muench kwa lugha ya programu xslt.
```xslt

  
    
    
    
       
       
    
  

```

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Kgalema Motlanthe

**Kgalema Petrus Motlanthe** (amezaliwa 19 Julai 1949) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye aliwahi kuwa Rais wa Afrika Kusini kati ya tarehe 25 Septemba 2008 na 9 Mei 2009, kufuatia kujiuzulu kwa Thabo Mbeki.

Baada ya kumalizika kwa urais wake wa muda, Motlanthe aliteuliwa na mrithi wake, Jacob Zuma kama Msaidizi wa Rais wa Afrika Kusini. Motlanthe aliwahi kuwa Msaidizi wa Rais wa African National Congress (ANC) kutoka mwaka 2007 hadi 2012, alipokataa kuchukua kidato cha pili. Kwenye Mkutano wa 53 wa Kitaifa wa Bunge la Kitaifa la Afrika, Motlanthe aligombea nafasi ya Rais wa ANC lakini alishindwa vibaya na Zuma katika uchaguzi. Alifanikiwa kama Msaidizi wa Rais wa ANC na Cyril Ramaphosa mnamo 2014.

Motlanthe, ambaye alikuwa ameshikilia hadhi ya chini ya umma, alichaguliwa mnamo 2008 na urais wa Afrika Kusini na Bunge la Kitaifa la Afrika Kusini kufuatia kujiuzulu kwa Mbeki, na alikuwa akizingatiwa kuwa kaimu kama "Rais anayeshughulikia" kwa niaba ya Zuma. Zuma alifanikiwa Motlanthe mnamo 9 Mei 2009 katika uchaguzi wa rais uliofanywa na Bunge la Kitaifa la Afrika Kusini, kufuatia uchaguzi mkuu wa 2009 ambao ulishindwa na ANC.

Motlanthe alikuwa mwanaharakati wa wanafunzi, mwanaharakati wa wafanyakazi na mjumbe wa mrengo wa jeshi la ANC, Umkhonto sisi Sizwe, wakati wa mapambano dhidi ya ubaguzi wa rangi. 

Leo, Motlanthe, msomi mwenye nguvu wa kushoto, anaonekana kama mwendeshaji mwenye nguvu sana wa kisiasa ndani ya siasa za Afrika Kusini, na mtu muhimu nyuma ya mafanikio ya Zuma. Motlanthe alikuwa Rais wa kwanza kuzungumza wa Sotho Kaskazini mwa Afrika Kusini.

Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Afrika Kusini
Jamii:Watu kutoka Johannesburg
Namba tegemezi

la namba tegemezi.]]

Katika hisabati, **namba tegemezi** ni uhusiano wa namba mbalimbali ambapo moja au zaidi katika uhusiano huo zinazaa namba fulani ya pekee. 

Katika sayansi badala ya namba kitu chochote kinaweza kushika nafasi ya namba inayoingizwa katika uhusiano huo na kuleta matokeo yanayotarajiwa. 

Hivyo namba tegemezi ni kama mashine, ambayo inapokea thamani ya *x* na kuzaa *y*. 

## Tanbihi
## Vyanzo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  An approachable and diverting historical presentation.
* 
* Reichenbach, Hans (1947) *Elements of Symbolic Logic*, Dover Publishing Inc., New York, .
* 
* 

## Viungo vya nje
* The Wolfram Functions Site gives formulae and visualizations of many mathematical functions.
* NIST Digital Library of Mathematical Functions

Jamii:Hisabati
Gigabaiti

[thumb|363x363px|[Kiendeshi diski kuu|Diski kuu ya gigabaiti 500.]]
Katika utarakilishi, **gigabaiti** (kwa Kiingereza: *gigabyte*; kifupi: "GB") ni kipimo cha taarifa ya tarakimu. 

Kiambishi awali "giga" kinamaanisha 109 katika vipimo sanifu vya kimataifa. Kwa hiyo, gigabaiti moja ni baiti bilioni moja.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1). 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Teknolojia
Jamii:Intaneti
Uchambuzi wa kihisabati

kwa ajili ya kuunda maumbo mbalimbali.]]
**Uchambuzi wa kihisabati** ni tawi la hisabati. Inatazama mahusiano, mifululizo na mifululizo jumuishi. Hayo yote yana sifa ambazo zinasaidia katika uhandisi. 

Gottfried Wilhelm Leibniz na Isaac Newton ndio walioendeleza sehemu kubwa ya misingi ya uchambuzi wa kihisabati.

## Tanbihi
## Marejeo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics: Calculus & Analysis
* Basic Analysis: Introduction to Real Analysis by Jiri Lebl (Creative Commons BY-NC-SA)
* Mathematical Analysis-Encyclopædia Britannica
* Calculus and Analysis

Jamii:Hisabati
Usabidi

Katika utarakilishi na uhandisi wa mifumo, **usabidi** (kwa Kiingereza: *System configuration*) unaaini tarakilishi, michakato na vifaa zinazopanga mfumo moja na mipaka yake.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Uchambuzi namba

cha Babuloni YBC 7289 cha miaka 1800–1600 KK pamoja na ufafanuzi wa kitarakimu.]]
**Uchambuzi namba** ni tawi la hisabati linalohusika na ukadiriaji bora wa maeneo ya maumbo katika uchambuzi wa kihisabati. 

Ujuzi huo unatumika katika sayansi zote pamoja na uhandisi, hasa baada ya uenezi wa tarakilishi.

## Tanbihi
## Vyanzo 
*
*
* 
* 
* 
*  (examples of the importance of accurate arithmetic).
* Trefethen, Lloyd N. (2006). "Numerical analysis", 20 pages. In: Timothy Gowers and June Barrow-Green (editors), *Princeton Companion of Mathematics*, Princeton University Press.

## Viungo vya nje 
### Majarida
*gdz.sub.uni-goettingen, *Numerische Mathematik*, volumes 1-66, Springer, 1959-1994 (searchable; pages are images). 
**Numerische Mathematik*, volumes 1-112, Springer, 1959–2009
**Journal on Numerical Analysis*, volumes 1-47, SIAM, 1964–2009

### Vitabu mtandaoni
**Numerical Recipes*, William H. Press (free, downloadable previous editions)
**First Steps in Numerical Analysis* (archived), R.J.Hosking, S.Joe, D.C.Joyce, and J.C.Turner
**CSEP* (Computational Science Education Project) , U.S. Department of Energy

### Vitini mtandaoni
*Numerical Methods, Stuart Dalziel University of Cambridge
*Lectures on Numerical Analysis, Dennis Deturck and Herbert S. Wilf University of Pennsylvania
*Numerical methods, John D. Fenton University of Karlsruhe
*Numerical Methods for Physicists, Anthony O’Hare Oxford University
*Lectures in Numerical Analysis (archived), R. Radok Mahidol University
*Introduction to Numerical Analysis for Engineering, Henrik Schmidt Massachusetts Institute of Technology
**Numerical Analysis for Engineering*, D. W. Harder University of Waterloo

Jamii:Hisabati
Usabidi (Microsoft)

Katika Microsoft Windows, **usabidi** (kwa Kiingereza: *System configuration* kwenye Windows Vista, Windows 7, Windows 8 na Windows 10 au MSConfig kwenye mifumo ya uendeshaji inayopita) ni kifaa cha mfumo kinachotumika ili kusuluhisha mchakato wa uwashaji wa Microsoft Windows. Usabidi ni kisuluhisho.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Windows
Plaek Phibunsongkhram

thumbnail|right|200px|Plaek Phibunsongkhram

**Plaek Phibunsongkhram** (kwa Kithai: แปลก พิบูลสงคราม; 14 Julai 1897 - 11 Juni 1964) alikuwa afisa wa jeshi la Thailand na mwanasiasa ambaye aliwahi kuwa Waziri Mkuu wa Thailand na dikteta kutoka mwaka 1938 hadi 1944 na kuanzia 1948 hadi 1957.

Jamii:Waliozaliwa 1897
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Wanasiasa wa Thailand
Mto Nyanzari (Gitega)

'''''' unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Gitega
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Gitega
N
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Mwingiliano dhaifu

Katika fizikia ya nyuklia na fizikia ya atomu, neno **mwingiliano dhaifu** ni mfumo unaowajibika kwa nguvu ya nyuklia, na ni mojawapo ya maingiliano manne ya msingi, mengine yakiwa ya sumakuumeme, mwingiliano madhubuti, na mvuto. 

Katika anuwai ya m 10−15 (1 femtometer), nguvu kali ni takriban mara 137 na inakuwa na nguvu kama *umeme*, mara milioni huwa na nguvu kama *mwingiliano dhaifu*, na mara 1038 na nguvu kama *mvuto* . Nguvu kubwa ya nyuklia inashikilia jambo la kawaida kwa pamoja kwa sababu inajumuisha chembechembe za atomu kama protoni, elektroni na nyutroni. Kwa kuongezea, nguvu kali hufunga “*protoni*” na “*nyutroni*”  kuunda kiini cha atomi. Zaidi ya wingi wa protoni ya kawaida au nyutroni ni matokeo ya nguvu ya shamba nguvu; *quark* yote hutoa 1% pekee ya wingi wa protoni.

## Historia 
Nadharia ya mwingiliano dhaifu ilianzishwa na Enrico Fermi mwaka 1933.

Kabla ya miaka ya 1970, wataalamu wa fizikia hawakuwa na hakika juu ya jinsi kiini cha atomi kilivyofungwa pamoja. Ilijulikana kuwa kiini kiliundwa na protoni na nyutroni na kwamba protoni zlikuwa na maingizo mazuri ya umeme, wakati nyutroni hazikua upande wa umeme. Kwa uelewa wa fizikia wakati huo, mashtaka mazuri yangekuwa yakirudisha mwenzake na protini zilizoshtakiwa vizuri zinapaswa kusababisha kiini kutengana. Walakini, hii haikuwahi kuzingatiwa. Fizikia mpya ilihitajika kuelezea jambo hili.

Nguvu ya kuvutia zaidi iliwekwa ili kuelezea jinsi kiini cha atomi kilivyofungwa licha ya upotovu wa elektroni pande zote za elektroni. Nguvu hiyo iliaminika kuwa nguvu ya msingi ambayo ilichukua nguvu juu ya protoni na nyutroni ambazo huunda kiini.

Iligunduliwa baadaye kwamba protoni na nyutroni hazikuwa chembe za msingi, lakini zilitengenezwa na chembe za eneo zinazoitwa quark. Kuvutia sana kati ya neli ilikuwa athari ya nguvu ya msingi ambayo ilifunga foleni pamoja katika protoni na nyutroni. Nadharia ya chromodynamics ya quantum inaelezea kwamba quark hubeba kinachoitwa malipo ya rangi, ingawa haina uhusiano na rangi inayoonekana.  Quark zilizo na malipo ya rangi tofauti huvutia kila moja kwa sababu ya mwingiliano mkubwa, na chembe iliyoingiliana hii iliitwa gluoni.

## Tanbihi 
## Marejeo
### Kwa wasomaji wa kawaida
* 
* 

### Vitabu
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Harry Cheung, The Weak Force @Fermilab
* Fundamental Forces @Hyperphysics, Georgia State University.
* Brian Koberlein, What is the weak force? 
Jamii:Fizikia
Jefferson Davis

thumb| Jefferson Davis
**Jefferson Finis Davis** (Fairview, Kentucky, 3 Juni 1808 - New Orleans, Louisiana, 6 Desemba 1889) alikuwa mwanasiasa wa Marekani. Wakati wa Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani alikuwa rais wa Shirikisho la Madola ya Marekani. 

Kabla ya vita aliwahi kuwa afisa katika jeshi la Marekani alipofikia cheo cha kanali baada ya vita dhidi ya Meksiko. Alimiliki shamba kubwa la pamba huko Missisippi lililolimwa na watumwa 113. 

Alijiunga na siasa na kabla ya vita alikuwa mwakilishi wa Jimbo la Missisippi katika senati ya Marekani.  

Tarehe 18 Februari 1861 alichaguliwa na bunge la wawakilishi wa majimbo ya kusini yaliyojitenga na Muungano wa Marekani kuwa rais wa dola jipya la Shirikisho la Madola la Marekani. Aliluwa mkuu wa jeshi la madola ya kusini. Kwenye mwisho wa vita alikamatwa na jeshi la kaskazini akafungwa jela miaka miwili akashtakiwa kuwa msaliti.  

Hakuhukumiwa akaachwa na kunyanganywa haki za kiraia. Akasafiri hadi Ulaya alipokaa hata msamaha ulipotangazwa kwa waasi wote dhidi ya Muungano wa Marekani. 

Mwaka 1868 alirudi Marekani akaishi kama mfanyabiashara ambaye hakuweza kufaulu; miaka yake ya mwisho alikaa katika shamba la mjane tajiri aliyemwalika na kumpa makazi akimheshimu kama rais wa zamani.   

## Vitabu juu yake 
* Davis, William C. 1991 . *Jefferson Davis, Mtu na Saa Yake: Wasifu.* New York. 
* Ofelia Martin. 1995 . *Jefferson Davis: Ein Leben für die Überzeugung.* Wick auf Föhre. 
* 
** Jefferson Davis in *Encyclopedia Virginia* 
** Jefferson Davis's final resting place
** *Booknotes* interview with William Cooper on *Jefferson Davis, American*, April 8, 2001. 

## Viungo vya Nje 
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Meno ya plastiki

**Meno ya plastiki** (kwa Kiingereza: *tooth buds*) ni jina vinalopewa vijino vinavyoonekana kwenye fizi za mtoto kama uvimbe mweupe wa kung'aa. Meno changa hayo hayajapata madini ya kutosha na huwa laini, ndiyo maana huitwa “meno ya plastiki”.

## Dhana potovu
Katika Ulimwengu wa Tatu, Afrika Mashariki ikiwemo, meno hayo yanawapa wasiwasi wazazi wengi kutokana na dhana potovu ya kwamba ni minyoo ndani ya meno na kwamba yanaleta madhara kama vile kutapika, kuharisha na kupatwa na homa kwa mtoto.

Dhana hiyo husababisha watoto wengi wenye umri wa miezi 6 hadi 24 kutolewa meno hayo kana kwamba kuyatoa ndiyo suluhisho pekee la mtoto kupona.

Vijijini Kenya katika kundi la watoto 95 wenye umri kati ya miezi sita na miaka miwili waliotahiniwa mwaka 1991/92, 87% walipatikana kuwa wameng'olewa jino moja au zaidi. Katika kundi la watoto wa umri wa miaka 3-7, 72% ya watoto walikuwa hawana magego. 

Utafiti unaonyesha kuwa waganga wa jadi ndio wanaosambaza habari hizo na kuleta hofu kwa wazazi kwamba meno hayo yasipotolewa huweza kusababisha kifo cha mtoto.

## Maelezo ya kisayansi
Mtoto anapofikia umri wa kouta meno, fizi huvimba na mara nyingi vijitoto vya meno huonekana ndani ya fizi katika maeneo ambayo meno hutokea baadae. Vijino hivyo havina uhusiano wowote na mtoto kuumwa bali viko pale kama ishara ya meno yatakayoota mdomoni.

Elimu kubwa inahitajika kwa jamii ili kuondoa imani potovu na kutunza afya ya kinywa na meno ya watoto. Tujifunze kila siku kuhusu mambo yanayojadiliwa mitaani ili kujua ukweli na kupeleka elimu sahihi kwa jamii.

## Madhara ya kutoa meno hayo
Madhara ya kutoa meno hayo ni kama ifuatavyo:
# maumivu makali kwa mtoto kwani waganga hao hawatumii ganzi
# magonjwa ya kuambukiza kama HIV na homa ya ini maana vifaa vinavyotumika huwa si salama
# vijino hivyo vikitolewa vyote mtoto atakosa kabisa meno hayo mdomoni na vikitolewa nusu tu jino bovu huota hapo baadaye
# katika kutoa vijino hivyo meno ya pembeni yanaweza kudhurika na hata kuota vibaya hapo baadaye.

## Tanbihi
Jamii:Meno
Jamii:Afya
Mlandanisho

[thumb|[Mchoro wa mlandanisho.]]
Katika utarakilishi, **mlandanisho** (kwa Kiingereza: *Synchronization*) unahusu vitu viwili: mlandanisho wa michakato na mlandanisho wa data. 

#Mlandanisho wa michakato ni michakato mingi inapoungana ili kufanya kitendo kimoja. 
#Mlandanisho wa data ni kuzinakili na kuzibandika data katika vifaa vya kutunzia vingi kama wingu (mtandao) au diski kuu.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Wingu (mtandao)

[thumb|339x339px|[Mchoro wa wingu wa utarakilishi.]]
Katika utarakilishi, **Wingu** au **Wingu wa utarakilishi** (kwa Kiingereza: *cloud* au *cloud computing* ) ni kituo cha data kinachotumika ili kukusanya data za watumiaji wengi. 

Unaitwa "Wingu" kwa sababu data hazitunzwi katika kifaa cha kutunzia binafsi cha watumiaji.

Mawingu yanaweza kuwa kwa kiasi kwa shirika moja (mawingu ya biashara) au kupatikana kwa mashirika mengi (wingu la umma).

## Marejeo
## Tanbihi
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Herufichini na herufijuu

thumb|431x431px|Mfano wa herufichini na herufijuu.
**Herufichini** na **herufijuu** (kwa Kiingereza: *subscript and superscript*) ni herufi (namba au herufi za alfabeti) zinazowekwa chini au juu ya mstari wa kawaida.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Mwandiko
Yohane na Festo

**Yohane na Festo** (walifia dini Roma, Italia) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya Dola la Roma .  

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 24 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Simplisi wa Autun

''''* (alifariki Autun, leo nchini Ufaransa, 375 hivi) alikuwa mkabaila aliyechaguliwa kuwa askofu wa mji huo  baada ya kuishi katika ndoa bila kufanya tendo la ndoa na mke wake mwadilifu sana .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 24 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Marie-Odile Garrigues, *Semplicio, vescovo di Autun, santo*, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. XI, col. 1198

## Viungo vya nje
**De Sancto Simplicio episcopo Augustoduni in Gallia*, in Acta Sanctorum Iunii, vol. IV, Parigi-Roma 1867, pp. 696-698
*Denis de Sainte-Marthe, *Gallia christiana*, vol. IV, Parigi 1738, coll. 334-337
*Louis Duchesne, *Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule'', vol. II, Paris 1910, pp. 174-178

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Agoardi na wenzake

[thumb|[Ubatizo wao.]]
**Agoardi na wenzake**, akiwemo **Ajibati** (walifariki Créteil, karibu na Paris, Ufaransa, 500 hivi) walikuwa Wakristo wengi waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 24 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 500
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Rumoldi wa Mechelen

ya Basilica of Our Lady of Hanswijk, Mechelen.]]
'*** (pia: **Rumbold, Rumold, Romuold, Rumoldus, Rombout, Rombaut*'; 720 hivi - Mechelen, leo nchini Ubelgiji, 775) alikuwa mkaapweke, na labda askofu, kutoka visiwa vya Britania.

Aliuawa na watu wawili aliowaonya kwa uovu wao.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 24 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint Patrick's Day Saints Index: Rumold(us) 
*Saints Index at Catholic Online
*Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome

Jamii:waliozaliwa 720

Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Maria Guadalupe Garcia

[thumb|[Picha yake halisi.]]
**Maria Guadalupe Garcia** (maarufu kwa Kihispania kama **Mama Lupita**; jina la awali: Anastasia Guadalupe Garcia Zavala; Zapopan, Jalisco, 27 Aprili 1878 - Guadalajara, 24 Juni 1963) alikuwa bikira Mkristo wa Meksiko aliyesaidia kuanzisha shirika la *Wajakazi wa Mt. Margareta Maria na wa Fukara*.

Alijulikana kwa imani na huruma kwa maskini na wagonjwa

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 25 Aprili 2004, na Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 12 Mei 2013.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Saints SQPN

Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Mabikira
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Meksiko
Mto Gaheke

'''''' unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).

Maji yake huelekea ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Gitega
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Gitega
G
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Teodolfi

**, O.S.B.** (alifariki Lobbes, Austrasia, leo nchini Ubelgiji, 24 Juni 776) alikuwa abati na askofu ambaye alijitahidi kufuata mifano bora ya watangulizi wake wawili ambao aliagiza maisha yao yaandikwe.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 24 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Prospa wa Reggio

wa karne ya 18 huko Rattenberg (Tirol), Austria.]] 
**Prospa wa Reggio** (alifariki Reggio nell'Emilia, Italia, 25 Juni 466 hivi), alikuwa askofu wa mji huo, inasemekana kwa miaka 22.

Hakuna habari nyingi za maisha yake isipokuwa kwamba alikuwa amejaa upendo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of June 25: Prosper of Reggio
Adalberto wa Egmond

wa watakatifu Bonifas mfiadini, Papa Gregori I, Adalberto na wa padri Jeroen van Noordwijk, kazi ya Jan Joesten van Hillegom, 1530.]]
**Adalberto wa Egmond, O.S.B.** (alifariki Egmond, Uholanzi, 710 hivi) alikuwa mmonaki Mbenedikto shemasi kutoka Northumbria (Uingereza) aliyefanya umisionari kwa miaka 20 katika Frisia ya leo, akiwa pamoja na Wilibrodi na wengineo. 

Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Utopia article
*Life of Adalbert, website of Egmond Abbey, in Dutch
*Detailed consideration of the legend and relics of Adelbert, in Dutch

Jamii:wamonaki

Jamii:mashemasi

Jamii:watakatifu wa Uholanzi
Wiliamu wa Vercelli

[thumb|250px|[Sanamu yake katika basilika la Mt. Petro, Vatikano.]]
**Wiliamu wa Vercelli, O.S.B.** (Vercelli, Piemonte, 1085 - Sant'Angelo dei Lombardi, Campania, 25 Juni 1142) alikuwa abati nchini Italia na mwanzilishi wa urekebisho wa Wabenedikto wa Monte Vergine ambao aliueneza sehemu mbalimbali kwa wanaume na kwa wanawake .

Bado kijana alijifanya fukara kwa ajili ya Kristo na kuhama mkoa wake akihiji huko na huko hadi Yohane wa Matera alipomhimiza kuanzisha monasteri alipolea wafuasi wake kwa mafundisho bora ya kiroho.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 25 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 218-219
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 184-185

## Marejeo ya lugha nyingine
* 
* *The Book of Saints*, compiled by the Benedictine monks of St Augustine's Abbey, Ramsgate. London: Cassell, 1994. ISBN 0-304-34357-9.

## Viungo vya nje
* http://www.newadvent.org/cathen/15639b.htm
* Guglielmo di Montevergine (da Vercelli)
* Founder Statue in St Peter's Basilica

Jamii:Waliozaliwa 1085
Jamii:Waliofariki 1142
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Vijili wa Trento

**Vijili wa Trento** (353 hivi - ziwa la Garda, Italia, 26 Juni 405) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo kwa miaka mingi akaanzisha parokia 30.

Kama alivyoagizwa na kuelekezwa na Ambrosi, alijitahidi kuwaleta Wapagani na Waario katika Kanisa Katoliki.

Aliuawa kwa ajili ya imani yake kwa kupigwa mawe.  

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Nicholas Everett, *Patron Saints of Early Medieval Italy AD c.350-800* (PIMS/Durham University Press, 2016), pp.124-138.

## Viungo vya nje
* ökumenisches Heiligenlexikon, Vigilius_von_Trient
* Vigilius
* J.Leinweber, Heiligsprechungen bis 1234

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Masensi wa Poitiers

thumb|Alipozikwa.
**Masensi wa Poitiers** (pia: **Maxentius, Maixent**; Agde, 445 hivi - Poitiers, 26 Juni 515) alikuwa abati maarufu kwa maadili mema nchini Ufaransa.

Habari zake zimesimuliwa na Gregori wa Tours.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 26 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 445
Jamii:Waliofariki 515
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Kijitaratibu

Katika utarakilishi na lugha ya programu, **kijitaratibu** (kwa Kiingereza: *Subroutine*) ni mfuatano wa maagizo ya programu yanayofanyika ili kutenda kitendo kimoja. Kijitaratibu kinaweza kinafanyika kwenye programu nyingine wakati wowote kinahitajiwa.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Daudi wa Thesalonike

**Daudi wa Thesalonike** (Mesopotamia, 450 hivi - Thermes, Ugiriki, 540) alikuwa mmonaki aliyepata umaarufu kwa karama yake ya ushauri iliyomvutia heshima ya wanajumuia wenzake na ya umati wa watu.

Walipotaka kumfanya abati, baada ya kuishi miaka 80 katika chumba kidogo nje ya mji, alikataa akaenda kuishi miaka 3 juu ya mti wa mlozi.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi, Wakatoliki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*Velimirovic, Nicholas. *The Prologue from Ochrid*, vol. 2. Birmingham: Lazarica Press, 1986

## Viungo vya nje
*God's Foolishness, a discussion of holy fools, including David the Dendrite

Jamii:Wakaapweke
Mkomba

**Mkomba ** ni kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Msimbo wa posta ni 54416.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 18,433. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa haijaanzishwa bado. . 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Momba 
Jamii:Kata za Mkoa wa Songwe
Peter Mutharika

thumb|Peter Mutharika (2014)

**Arthur Peter Mutharika** (amezaliwa 18 Julai 1940) ni mwanasiasa, mwalimu na wakili wa Malawi ambaye amekuwa Rais wa Malawi tangu tarehe 31 Mei 2014. 

Mutharika amefanya kazi kimataifa katika uwanja wa haki za kimataifa. Yeye ni mtaalamu wa sheria za uchumi wa kimataifa, sheria za kimataifa na sheria ya kikatiba kulinganisha. Alitumikia kama mshauri wa kaka yake, Rais Bingu wa Mutharika, juu ya masuala ya sera za nje na za ndani tangu kuanza kwa kampeni yake ya uchaguzi hadi Rais atakapokufa tarehe 5 Aprili 2012.

Pia ameshika nafasi ya Waziri wa Sheria na baadaye kama Waziri wa Elimu, Sayansi na Teknolojia. Mutharika pia aliwahi kuwa Waziri wa Mambo ya Nje kutoka mwaka 2011 hadi 2012. Alishtakiwa kusaidia uhusiano kati ya Malawi na Uingereza kwa sababu ya kuzorota kwa diplomasia ya umma kati ya mataifa hayo mawili baada ya mzozo wa Cochrane-Dyet. 

Akisimama kama mgombea wa Chama cha Demokrasia ya Watu (DPP), Peter Mutharika alichaguliwa kuwa Rais wa Malawi katika uchaguzi wa mwaka 2014.

Mnamo Agosti 2021, Mahakama ya Kikatiba inachunguza rufaa iliyowasilishwa na Chama cha Progressive Democratic Party cha Peter Mutharika. Anaomba kufutwa kwa uchaguzi wa urais wa 2020 kwa sababu wawakilishi wake wanne walikuwa wamepigwa marufuku kukaa kwenye Tume ya Uchaguzi.

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Malawi
Bingu wa Mutharika

thumb
[thumb|Bingu wa Mutharika na [Barack Obama|Obama.]]
**Bingu wa Mutharika** (jina la kuzaliwa **Brightson Webster Ryson Thom**; 24 Februari 1934 - 5 Aprili 2012) alikuwa mwanasiasa wa uchumi na mchumi wa Malawi ambaye alikuwa Rais wa Malawi kuanzia Mei 2004 hadi kifo chake mnamo Aprili 2012. 

Alikuwa pia Rais wa Chama cha Demokrasia ya Watu, ambacho alikianzisha mnamo Februari 2005; kilipata idadi kubwa ya viti katika bunge la Malawi katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2009. Wakati wa awamu zake mbili madarakani, alijulikana kwa kuwa Mwenyekiti wa Jumuiya ya Afrika mnamo 2010-2011, na pia kwa mabishano kadhaa ya nyumbani. 

Mnamo 2009, alinunua ndege ya rais binafsi kwa $ milioni 13.26. Hii ilifuatiwa karibu mara moja na upungufu wa mafuta nchini kote ambao ulilaumiwa rasmi kwa shida za vifaa, lakini iliwezekana zaidi kutokana na uhaba wa sarafu ngumu iliyosababishwa na kufungiwa misaada na jamii ya kimataifa.

Alifariki ofisini kutokana na shida ya moyo tarehe 5 Aprili 2012, akiwa na umri wa miaka 78.

Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Marais wa Malawi
Salvio na Superio

**Salvio na Superio** (pia: **Salvius, Salve, Saulve, Sauve** na **Super, Supery, Superieur**; walifariki karibu na Valenciennes, 768) walikuwa wamisionari huko Austrasia, leo nchini Ufaransa wakauawa na mtawala wa eneo hilo, Vinegardi. Walitokea Auvergne, Salvio akiwa askofu na Superio mwanafunzi wake.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 26 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 768
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wamisionari
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Pelaji wa Cordoba

chake.]]
**Pelaji wa Cordoba** (kwa Kihispania: **Pelayo**; Crecente, 912 hivi - Cordoba, Hispania, 926) alikuwa mtoto Mkristo wa Hispania, aliyeuawa kwa kuchanwachanwa kwa koleo za chuma kutokana na amri ya mtawala wa eneo hilo, Abd-ar-Rahman III kwa sababu alikataa kusilimu na kulawitiwa naye.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 26 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Jessica Coope: *Martyrs of Cordoba: Community and Family Conflict in an Age of Mass Conversion:* Lincoln: University of Nebraska Press: 1995: ISBN 0-8032-1471-5.
*Kenneth Wolf: *Christian Martyrs in Muslim Spain*: Cambridge: Cambridge University Press: 1988: ISBN 0-521-34416-6.
*Mark D. Jordan, *The Invention of Sodomy in Christian Theology,* Chicago, 1997; pp.&nbsp;10–28

## Viungo vya nje
*Catholic Online profile of Pelagius
*History of Pelagius of Cordova

Jamii:Waliozaliwa 912
Jamii:Waliofariki 926
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Loho mtindo

thumb|222x222px|Mfano wa hati ya CSS.
Katika utarakilishi na lugha ya programu, **loho mtindo** ya tovuti (kwa Kiingereza: *Style sheet*) ni aina ya utengano wa maandishi kwa muundo wa tovuti. 

Loho mtindo inaumbwa na lugha ya programu ya loho mtindo kama CSS au XSLT

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Jamii:Lugha za programu
Kijito

thumb|Kijito
**Kijito** ni mto mdogo. Hakuna ufafanuzi kamili kuhusu tofauti kati ya kijito na mto. Kijito kwa kawaida huwa na kiasi cha maji yanayotirikia ndani yake kidogo kuliko mto. 

Kutegemeana na mazingira kuna vijito vya kudumu au vijito vya muda. 

*Kama kijito kina chanzo endelevu ni kijito cha kudumu.
*Kama kijito hutegemea mvua tu katika mazingira yenye vipindi vya ukame ni kijito cha muda.

Jamii:Mito