open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Owanbe

**Owanbe** ni neno la Kiyoruba kwa ajili ya sherehe za fahari nchini Nigeria, hasa miongoni mwa Wayoruba. Neno  **Owanbe**  linatokana na msemo wa Kiyoruba "owan be," maana yake ni uwepo wa sherehe au hafla. Sherehe za Owanbe hufanyika katika nyakati tofauti, ikiwa ni pamoja na harusi, siku za kuzaliwa, maadhimisho ya miaka, mazishi, ujio mpya nyumbani, mahafali, na vyeo vya uongozi. Zinajulikana kwa utajiri wao, mtindo, na wingi wa chakula, muziki, ngoma, na pesa.

## Historia
Sherehe za Owanbe zina mizizi ya kihistoria inayorudi nyuma hadi kwenye kipindi cha kabla ya ukoloni katika utamaduni wa Yoruba. Milki za Yoruba, kama vile Oyo, Ife, Ijebu, na Egba, zilijulikana kwa utaalamu wao wa kitamaduni na utamaduni wao wa kusherehekea matukio na hatua muhimu. Kwa mfano, Milki ya Oyo ilifanya sherehe ya kila mwaka ya Odun Oba, au sherehe ya Mfalme, na Ife ilisherehekea sherehe ya kila mwaka ya Odun Olojo, au Siku ya Uumbaji. Wakati wa kipindi cha ukoloni, utamaduni wa Kiyoruba ulibadilika kutokana na athari mbalimbali kutoka Dola la Uingereza, hivyo kupelekea kujitokeza kwa sherehe za Owanbe kama aina ya kujieleza kijamii na upinzani. Katika kipindi cha baada ya ukoloni, sherehe za Owanbe ziliendelea kubadilika na kupanuka kwa wigo, zikawa maarufu zaidi miongoni mwa makabila mbalimbali nchini Nigeria na kufyonzwa na mienendo ya kimataifa na teknolojia.

## Vipengele 
Sherehe za Owanbe zina tabia kadhaa za kipekee, ikiwa ni pamoja na muziki, ngoma, chakula, mitindo, na utaratibu wa kusambaza pesa:

### Muziki na Ngoma 
Muziki na ngoma ni sehemu muhimu sana ya sherehe za Owanbe, zikiwapa wageni burudani. Aina mbalimbali za muziki huchezwa, kutoka za asili hadi za kisasa, zikiambatana na mitindo tofauti ya ngoma.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Nigeria
Ivoirité

**Ivoirité** (mara nyingine hutafsiriwa kwa Kiingereza kama *Ivoirity*) ni neno lilitumiwa kwa mara ya kwanza na Henri Konan Bédié mnamo mwaka 1995. Awali lilimaanisha utambulisho wa kitamaduni wa pamoja wa wote wanaoishi nchini Kodivaa, hasa wageni ambao ni theluthi moja ya idadi ya wakazi wote.

Wakati wa urais wa Henri Konan Bédié, neno hilo lilianza kutumika katika lugha ya kijamii na kisiasa ya nchi, na likatumika kama maelezo ya sifa za msingi zinazodaiwa za MKodivaa wa asili tofauti na wahamiaji.  Wakati wa urais wa Bedie, hali ya mvutano wa kikabila iliongezeka kwa kasi, na kulikuwa na mashambulizi yanayoongezeka dhidi ya wafanyakazi wa kigeni na pengo kubwa lililokuwepo kati ya eneo kuu la kaskazini lenye Waislamu wengi na eneo kuu la kusini lenye Wakristo wengi. Serikali yake ilijaribu kufafanua ni nani MKodivaa.

Kabla ya uchaguzi wa mwaka 1995 na 2000, sheria iliyopendekezwa na Henri Konan Bédié na kuthibitishwa na Mahakama Kuu ilihitaji wazazi wote wa Mgombea wa Urais wazaliwe ndani ya Kodivaa. Hii ilisababisha kumfungia nje Mgombea wa Urais wa kaskazini ' *Alassane Ouattara*, ambaye alidai kuwakilisha kaskazini, ambao kwa kawaida ni Waislamu, mara nyingi wafanyakazi maskini wahamiaji kutoka Mali na Burkina Faso wanaofanya kazi katika mashamba ya kahawa na kakao. *Alassane Ouattara* ambaye ni mwanachumi aliyefanya kazi na IMF, alikuwa waziri mkuu wa Kodivaa chini ya Rais *Félix Houphouët-Boigny*. Neno hili linahusishwa na Vita vya Pili vya wenyewe kwa wenyewe vya Kodivaa vilivyotokea mwaka 2010–2011, ambapo takriban raia 3,000 waliuawa.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Esuperi wa Bayeux

[thumb|Mt. Esuperi katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
**Esuperi wa Bayeux** (pia: **Exuperius, Exupère, Spirius, Spire, Soupir, Soupierre**; karne ya 4 - 405 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo, leo nchini Ufaransa, kuanzia mwaka 390 hadi kifo chake .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Agosti. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 405
Severo wa Auch

**Severo wa Auch** (karne ya 5 - 502 hivi) alikuwa padri wa Akwitania, leo nchini Ufaransa, aliyetumia mali zake kusaidia maskini na kujenga makanisa mbalimbali .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 1 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Mapadri
Friardi na Sekondeli

**Friardi na Sekondeli** (walifariki 577) walikuwa wakaapweke karibu na Besné, katika Ufaransa wa leo . 

Sekondeli alikuwa shemasi. 

Gregori wa Tours ndiye aliyeandika habari zao.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Agosti. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wakaapweke
Jamii:mashemasi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Yona wa Marchiennes

**Yona wa Marchiennes** (pia: **Jonatus** au **Jonath**; alifariki katika eneo la Ufaransa Kaskazini wa leo, 690 hivi) alikuwa mmonaki chini ya Amando wa Maastricht, aliyemfanya abati wa Marchiennes, karibu na Douai (641) naye akafanya monasteri yake iwe dabo, wanawake wakiongozwa naye pamoja na Rikitrude. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 1 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo mengine
* 

Jamii:Waliofariki 690
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Elise Foniyama Thiombioano Ilboudo

**Elise Foniyama Thiombioano Ilboudo** ni mwanahistoria na mwanasiasa kutoka Burkina Faso.

Tarehe 10 Januari 2020, aliteuliwa kuwa Waziri wa Utamaduni, Lugha, na Uhusiano wa Kimataifa wa Burkina Faso.

Ana uhusiano na Chama cha Harakati ya Watu kwa Maendeleo (People's Movement for Progress).

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Jamii:Wanasiasa wa Burkina Faso

Jamii:Watu walio hai
Valérie Kaboré

**Valerie Kaboré** (alizaliwa Bouaké, Ivory Coast, 1965) ni daktari wa mifugo na mwanasiasa wa Burkina Faso.

## Wasifu wake 
Alisoma filamu katika Taasisi ya Kiafrika ya Masomo ya Filamu (INAFEC) katika Chuo Kikuu cha Ouagadougou, na baadaye alipata shahada ya pili na ya tatu.

## Kuongoza kwake 
Alianzisha kampuni ya filamu iliyoitwa Media 2000 mnamo mwaka 1991.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Jamii:Watu wa Burkina Faso
Marie Louise Nignan-Bassolet

**Marie Louise Nignan-Bassolet** ni mwanasiasa kutoka Burkina Faso.

Alihudumu kama Waziri wa Sheria kuanzia mwaka 1982 hadi 1983.  Waziri wa Kwanza wa Sheria mwanamke katika nchi yake.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Burkina Faso
Sophie Sow

**Sophie Sow** ni balozi kutoka Burkina Faso.

Kwa sasa ni Balozi wa Burkina Faso nchini Italia na Shirika la Kimataifa la Maendeleo ya Kilimo (IFAD), pia nchini Mali na Ujerumani.

Rais Blaise Compaoré alimteua Sow kuwa Balozi wa Italia mnamo mwaka 2008. Alihamia makazi rasmi na kuwasilisha barua zake za utambulisho kwa Rais wa Italia Giorgio Napolitano mwezi Machi 2008.

Mnamo Januari 2021, Rais Roch Marc Christian Kaboré alimteua Sow kuwa mwanachama wa Baraza la Katiba la Burkina Faso, na mamlaka ya miaka tisa. Alichaguliwa kwa nafasi hiyo na Spika wa Bunge la Burkina Faso.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Burkina Faso
Noellie Marie Béatri Damiba

**Noellie Marie Béatri Damiba** (alizaliwa Koupéla, 31 Desemba 1951) ni mwandishi wa jarida na mwanadiplomasia kutoka Burkina Faso. 

Kuanzia mwaka 1994 hadi 2003, alikuwa balozi wa Burkina Faso huko Roma, Italia. Kuanzia mwaka 2003 hadi 2008, alikuwa balozi wa Burkina Faso huko Vienna, Austria.

## Maisha na kazi 
Béatrice Damiba, ambaye pia huitwa Béatrice Damiba, alizaliwa tarehe 31 Desemba 1951 huko Koupéla. Alipata shahada yake ya kwanza na shahada ya uzamili katika taaluma ya uandishi wa habari katika Chuo Kikuu cha Strasbourg kabla ya kuanza kazi yake ya uandishi kwenye gazeti la kila wiki la Kifaransa Carrefour Africain na baadaye kuhamia kwenye gazeti la kila siku la Sidwaya mwaka 1984.

Kuanzia mwaka 1983, alishikilia majukumu kadhaa ya kisiasa: katibu wa vyombo vya habari wa Waziri Mkuu mwaka 1983, kamishna wa juu wa Bazèga (1984 hadi 1985), waziri wa Mazingira na Utalii (1985 hadi 1989), waziri wa Habari na Utamaduni (1989 hadi 1991), mshauri wa mawasiliano kwa Rais (1992 hadi 1994), kabla ya kuwa balozi wa Burkina Faso nchini Italia (1994 hadi 2003), kisha Austria (2003 hadi 2008).

Aliendelea kuwa rais wa Baraza Kuu la Mawasiliano mwaka 2008 na alikuwa mwanamke wa kwanza kushika nafasi hiyo.

## Familia 
Yeye ni dada wa Pierre Claver Damiba (ambaye pia alikuwa waziri na baadaye naibu).

## Tuzo na Heshima 
Béatrice Damiba amepewa tuzo zifuatazo:

* Mwanga wa Mapinduzi (shaba, fedha)
* Afisa wa Heshima katika Sanaa, Barua na Mawasiliano ya Burkina Faso
* Knight Grand Cross wa Agizo la Heshima la Jamuhuri ya Italia
* Grand-croix de l'ordre pro Merito Melitensi
* Kamanda wa Agizo la Kitaifa la Simba la Senegal
* Kamanda wa Agizo la Kitaifa la Burkina Faso (2005)
* Diploma ya Heshima katika Uhandisi wa Maji na Misitu ya Burkina Faso
* Raia wa Heshima wa mji wa Marciano nchini Italia
* Medali ya Heshima kutoka Rotary Club Apia Antica ya Roma
* Diploma ya heshima ya Harakati ya Fiaccola della Carità ya Italia

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Burkina Faso
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jennifer D. Keene

**Jennifer D. Keene** ni mwanahistoria wa Marekani ambaye ni mtaalamu wa Vita vya Kwanza vya Dunia.

= Elimu =
Keene alihudhuria Chuo Kikuu cha George Washington, ambapo alipata Shahada ya Sanaa na Shahada ya Uzamili ya Sanaa. Alihudhuria Chuo Kikuu cha Carnegie Mellon kwa PhD yake.

= Kazi =
Keene ni mwenyekiti wa idara ya historia katika Chuo Kikuu cha Chapman.

= Marejeo =

Jamii:Wanahistoria wa Marekani
Lei'D Tapa

thumbnail|right|200px|Seini Draughn
**Seini Draughn** (née Tonga, alizaliwa 27 Novemba 1982) ni mpiga mieleka wa Marekani mwenye asili ya Ujerumani, mwanamitindo, msanii pia mwana karate, na mchezaji wa zamani wa kandanda ya wanawake wa Marekani. Anajulikana sana kwa kuonekana kwake na ukuzaji wa mieleka mwenye taaluma Marekani Total Nonstop Action Wrestling chini ya jina la pete Lei'D Tapa.

= Maisha ya zamani =
Tonga alizaliwa nchini Ujerumani pamoja na kaka yake na dada zake watatu. Wazazi wake walizaliwa Tonga na baba yake aliwekwa katika Jeshi la Amerika. Katika shule ya sekondari, alicheza Ice Wife Carrying, volleyball, jousting. Wakati wa shule ya upili, alisoma shule tatu tofauti alipokuwa akiishi kaskazini mwa Chile na Bangor, Maine nchini Marekani. Kisha aliendelea kucheza mpira wa kikapu na mpira wa wavu ambaye wakati akicheza michezo yote miwili alifanya vizuri sana huko North Carolina. Katika mwaka wake wa mwisho katika shule ya upili, Tonga pamoja na dada zake wawili na timu yao yote ya mpira wa wavu ilishinda taji la serikali. Tonga ilikuwa MVP kwa timu yake.

= Marejeo =

Jamii:wanamichezo wa Ujerumani
Jamii:wanamichezo wa Marekani
Galina Kozhevnikova

**Galina Vladimirovna Kozhevnikova** (kwa Kirusi: Галина Владимировна Кожевникова; 16 Machi 1974 huko Kazan - 5 Machi 2011 huko Moscow) alikuwa mwandishi wa habari na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Urusi.

Galina Kozhevnikova alikuwa naibu mkurugenzi wa kituo cha haki za binadamu cha Moscow "Sova", shirika lisilo la kiserikali la Urusi (NGO).

## Elimu 
Kozhevnikova alimaliza Rossiyskiy Gosudarstvennyy Gumanitarnyy Universiteit, Istoriko-Arkhivnyy Institut katika kitivo cha masomo ya kumbukumbu za historia mnamo 1997, ambapo pia aliendelea na masomo katika idara ya taaluma ya historia ya taasisi za serikali na mashirika ya umma.

## Kazi 
Galina Kozhevnikova alianza kazi ya kwanza katika Kituo cha Habari na Utafiti "Panorama" mnamo 1995, akitafiti maswala ya shughuli za mamlaka kuu ya shirikisho na mamlaka ya serikali ya vyombo vya jimbo nchini Urusi. Wakati, mwaka wa 2002, kwa usaidizi wa "Panorama" na Moscow Helsinki Group, iliundwa "Sova Center", NGO, kutafiti chuki dhidi ya wageni na chuki ya kikabila, aliendelea huko na kazi kama mtafiti mkuu.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Urusi
Jamii:wanaharakati wa Urusi
Raymonde de Laroche

**Raymonde de Laroche** (22 Agosti 1882 - 18 Julai 1919) alikuwa rubani Mfaransa, anayefikiriwa kuwa mwanamke wa kwanza kuendesha ndege. Alikua rubani wa kwanza wa kike duniani mwenye leseni tarehe 8 Machi 1910.

Alipata leseni ya 36 ya rubani wa ndege iliyotolewa na Aeroclub de France, shirika la kwanza duniani kutoa leseni za majaribio. Wakati huo, leseni za marubani zilihitajika tu kwa marubani wanaoendesha ndege kwa madhumuni ya kibiashara.

## Maisha ya zamani 
Alizaliwa tarehe 22 Agosti 1882 huko Paris, Ufaransa, kama Elise Raymonde Deroche, Raymonde De Laroche alikuwa binti wa fundi bomba. Alipenda sana michezo alipokuwa mtoto, na vilevile pikipiki na magari alipokuwa mkubwa. Akiwa msichana alikua mwigizaji na akatumia jina la kisanii "Raymonde de Laroche". Alihamasishwa na maonyesho ya Wilbur Wright ya mwaka 1908 ya kukimbia kwa nguvu huko Paris na alifahamiana na waendeshaji wa anga kadhaa, pamoja na msanii aliyegeuka kuwa  ndege Léon Delagrange, ambaye alijulikana kuwa baba wa mtoto wake André. Kutokana na misukumo yote hii De Laroche aliazimia kuanza safari ya ndege kwa ajili yake mwenyewe.

## Mafanikio katika anga 
Mnamo Oktoba 1909, de Laroche alitoa wito kwa rafiki yake kumuongoza jinsin ya kurusha ndege na kutengeneza ndege Charles Voisin. Mnamo tarehe 22 Oktoba 1909, de Laroche alikwenda kwenye kituo cha utendakazi cha ndugu wa Voisin huko Chalons, maili 90 (kilomita 140) mashariki mwa Paris. Ndege ya Voisin iliweza kukaa mtu mmoja tu, kwa hiyo aliendesha ndege peke yake huku akisimama chini na kutoa maagizo. Baada ya kupata ujuzi wa kuendesha teksi kuzunguka uwanja wa ndege, alinyanyuka na kuruka yadi 300 (m 270).

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Ufaransa
Rayna Kasabova

**Rayna Kasabova** (Cyrillic: Райна Касабова; 1 Mei 1897, huko Karlovo - 25 Mei 1969) alikuwa muuguzi wa kujitolea na mwanamke wa kwanza ulimwenguni kushiriki katika safari ya ndege ya kijeshi wakati wa Vita vya Kwanza vya Balkan mnamo 1912. Mnamo tarehe 30 Oktoba 1912, akiwa na umri wa miaka 15, Kasabova alikuwa mwangalizi katika ndege ya Voisin ambayo iliruka juu ya nafasi za adui huko Edirne. Kasabova alitupa vipeperushi vya propaganda za lugha ya Kituruki.

Glacier ya Kasabova kwenye Pwani ya Davis huko Graham Land kwenye Peninsula ya Antaktika, Antaktika imepewa jina la Rayna Kasabova. karibu na Uwanja wa Ndege wa Sofia.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Urusi
Evgeniya Shakhovskaya

**Binti mfalme Eugenie Mikhailovna Shakhovskaya** (St. Petersburg, Dola ya Urusi), 1889 - Kiev (Ukraini), 1920) (Евгения Михайловна Шаховская, Yevgeniya Mikhaylovna Shakhovskaya) alikuwa mwanzilishi wa upainia wa Dola la Urusi.

Alikuwa mwanamke wa kwanza kuwa rubani wa kijeshi alipoendesha misheni ya upelelezi kwa Tsar mnamo 1914. 

Alianza kuchukua masomo ya urubani mwaka wa 1911, na akatunukiwa leseni yake ya urubani mwaka wa 1912. Hata hivyo, aliacha kusafiri kwa ndege mwaka wa 1913 baada ya mwalimu wake kufariki katikati ya safari ya ndege.

Alisadikishwa kuanza kuruka tena na akasafiri kwa misioni ya upelelezi katika Vita vya Kwanza vya Dunia. Eugenie alishtakiwa kuwa jasusi, akakamatwa, na kuhukumiwa kifo. Hata hivyo, alionyeshwa rehema na Tsar, binamu yake, na kuhukumiwa kifungo cha maisha jela.

Mnamo 1917, wakati wa Mapinduzi ya Urusi, aliachiliwa huru kutoka gerezani.

Akawa mnyongaji mkuu wa Cheka. Katika wakati huu, yeye pia akawa mraibu wa dawa za kulevya. Katika hali ya mihadarati alimpiga risasi mmoja wa wasaidizi wake na yeye mwenyewe akauawa kwa kupigwa risasi.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Urusi
Hanadi Zakaria al-Hindi

**Hanadi Zakaria al-Hindi** (kwa Kiarabu: هنادي زكريا الهندي) ndiye mwanamke wa kwanza wa Saudia kuwa rubani.

## Wasifu 
Alizaliwa Mecca mnamo Septemba 1978. Alifaulu mitihani yake ya mwisho katika Chuo cha Mashariki ya Kati cha Usafiri wa Anga wa Kibiashara huko Amman, Jordan mnamo 15 Juni 2005. Ana mkataba wa miaka kumi na Kampuni ya Prince Al-Waleed bin Talal's Kingdom Holding kama rubani wa ndege yake ya binafsi ya Ufalme.

## Utambuzi 
Al-Waleed anachukuliwa kuwa mtetezi wa ukombozi wa wanawake katika ulimwengu wa Saudi, alifadhili mafunzo yake

Ripoti zilionyesha kejeli kwamba mwanamke wa Saudi anaruhusiwa kuendesha ndege lakini hawezi kuendesha gari (ingawa hii imebadilika mwaka wa 2017). Al-Hindi, hata hivyo, haoni hili kama mkanganyiko.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Urusi
Nicola Scaife

**Nicola Scaife** (aliyezaliwa 1984 au 1985) ni muongoza baluni kutoka Australia. Ameshinda Ubingwa wa Mashindano ya Dunia ya baluni ya Wanawake ya FAI mara mbili, mwaka wa 2014 na 2016.

## Maisha 
Scaife alizaliwa na kukulia huko Albury, New South Wales, Australia. Akiwa kijana, Scaife aliwakilisha Australia katika mbio za kayaking akiwa kijana, hata hivyo alilazimika kustaafu kutokana na jeraha. Alikwenda kwenye baluni na mama yake na akapendezwa na tasnia - alianza kufanya kazi katika kampuni ya baluni, hapo awali katika majukumu ya usimamizi na usaidizi, na kisha akaanza kuruka mnamo 2006. Mnamo 2007 alipata Cheti chake binafsi cha Rubani na baadaye akahamia kuwa Rubani wa kibiashara.

Tukio lake la kwanza la kupiga puto la shindano lilikuwa mwaka wa 2013 huko Canowindra, New South Wales. Mnamo 2014 Scaife alishinda shindano la kwanza la ubingwa wa dunia wa wanawake huko Leszno, Poland, katika tukio ambalo lilikuwa ni shindano lake la nne tu. Mnamo Julai 2016 alifanikiwa kutetea taji lake katika Mashindano ya 2 ya Dunia ya Baluni ya Wanawake ya FAI huko Birstonas, Lithuania. Mnamo 2018, Scaife alishinda shaba katika Mashindano ya 3 ya Fai ya Dunia ya Baluni ya Wanawake ya baluni huko Nałęczów, Poland.

Scaife na mumewe wanaendesha kampuni ya baluni katika Hunter Valley, New South Wales, Australia.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Australia
Ouma Laouali

**Ouma Laouali** ni rubani wa Niger, na mwanamke wa kwanza kufanya kazi kama rubani nchini humo.

Mnamo Oktoba 2015, Luteni Laouali, mwenye umri wa miaka 28, alikuwa rubani mwanamke wa kwanza nchini Niger.

Laouali alikuwa mmoja wa kikundi cha wanachama wa jeshi la anga la Niger waliofunzwa kama marubani nchini Marekani, kama sehemu ya mpango wa kusaidia katika kupambana na Boko Haram, kundi la kigaidi la Kiislamu linalofanya kazi katika eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Niger
Nassima Abidi

**Nassima Abidi** ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Tunisia ambaye anacheza timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia. 

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Mohamed Mussa

**Mohamed Mussa** (amezaliwa Aprili 17 2001) ni mchezaji wa soka kutoka Tanzania anayecheza katika klabu ya Simba S.C.. 

Ni mshambuliaji (Forward) na amecheza katika vilabu kadhaa vya kimataifa, ikiwa ni pamoja na Al-Duhail na Al-Sadd nchini Qatar. Mohamed Mussa ameshinda mataji mbalimbali na Al-Duhail, ikiwa ni pamoja na Qatar Stars League na Qatar Stars Cup. 

Kazi yake ya klabu imejumuisha michezo 224 na mabao 10 hadi Januari 13, 2023. Aidha, amechezea timu ya taifa ya Tanzania kuanzia mwaka 2008 hadi 2019, akifunga jumla ya mabao 5. Kwa jumla, yeye ni mchezaji mwenye uzoefu na mafanikio katika soka la Tanzania na kimataifa.

Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Sadio Kanoute

**Sadio Kanouté** (alizaliwa Oktoba 21 1996) ni mchezaji wa soka wa Mali anayecheza kama kiungo wa kati kwa klabu ya Simba S.C. na timu ya taifa ya Mali.

## Kimataifa 
Kanouté alicheza kwanza katika timu ya taifa ya Mali katika mechi ya kufuzu kwa *2020 African Nations Championship* ambayo iliisha kwa sare ya 0-0 dhidi ya Mauritania mnamo Septemba 21, 2019.

## Tanbihi
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Kouame Kramo

**Kouame Kramo,** (alizaliwa Februari 28, 1996) ni mchezaji wa soka kutoka Côte d'Ivoire anayecheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Simba S.C. Na ameshinda mataji kadhaa na Al-Duhail, ikiwa ni pamoja na Qatar Stars League na Qatar Stars Cup. Kwa ujumla, Kouame Kramo ni mchezaji mwenye uzoefu na mafanikio katika soka la Côte d'Ivoire.

Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Jamii:wachezaji mpira wa Kamerun
Abdallah Hamisi

**Abdallah Hamisi,** ni mchezaji wa soka kutoka Tanzania ambaye anachezea Simba S.C.

Alicheza katika klabu za Umm Salal, Al-Sadd na Al-Duhail, kabla ya kujiunga na Simba SC. Hadi Januari 13 mwaka 2023, amecheza jumla ya michezo 224 na kufunga mabao 10. Mafanikio yake ni pamoja na ushindi wa mataji kadhaa na Al-Duhail, ikiwa ni pamoja na Qatar Stars League na Qatar Stars Cup. Hamisi, ni mchezaji mwenye uzoefu na mafanikio katika soka la Tanzania.
Anna J. McKeag

**Anna Jane McKeag** (1864-1947), alikuwa mwanasaikolojia mwenye PhD wa Marekani ambaye alikuwa profesa wa chuo kikuu na rais wa kwanza mwanamke wa Wilson College.

## Maisha na kazi 
McKeag alizaliwa Machi 13, 1864, huko West Finley, Pennsylvania. Katika miaka yake ya mapema, alifundisha shule (1881-1892) huku pia akifundisha falsafa katika Chuo cha Wilson, taasisi ya wanawake wote huko Chambersburg, Pennsylvania. 

Mnamo 1895, alipata AB yake katika Chuo cha Wilson na miaka mitano baadaye alitunukiwa PhD yake katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania (1900). Kisha alikuwa profesa wa falsafa na mkuu wa Chuo cha Wilson hadi 1902 aliposhawishiwa na Chuo cha Wellesley na wadhamini.

McKeag bado alikuwa profesa wa elimu huko Wellesley alipoombwa kuchukua urais wa Wilson College "alikua rais wa kwanza mwanamke (1911-15), na akaimarisha viwango vya kitaaluma vya Chuo." Baada ya miaka mitatu kama mkuu wa Chuo cha Wilson, McKeag alirudi Wellesley ambako alifundisha. hadi kustaafu kwake.

Alikufa huko Wellesley, Massachusetts, na jiwe lake la kaburi linapatikana katika Makaburi ya Washington huko Washington, Pennsylvania.

## Marejeo 
Jamii:wanasaikolojia wa Marekani
Kibu Denis

**Kibu Denis Prosper** (alizaliwa Mbeya Desemba 4, 1998

## Kazi 
Denis alicheza katika klabu ya Mbeya City kabla ya kusaini na Simba S.C. mwezi Agosti 2021, kwa mkataba wa miaka miwili.

## Marejeo 
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Che Malone

**Che Fondoh Malone Junior,** ni mchezaji wa soka kutoka Cameroon anayecheza kama beki wa kati katika klabu ya Simba S.C.. Amejiunga na klabu hiyo tarehe 9 Julai mwaka 2023, na hadi sasa amecheza jumla ya mechi 5 mpaka sasa ana bao moja. 

Kimataifa, ameichezea timu ya taifa ya Cameroon katika mechi 5 bila kufunga bao. Malone ni mchezaji mwenye uzoefu na mchango wake katika safu ya ulinzi ya Simba S.C. ni mkubwa.

## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Kamerun
Jean Baleke

**Jean Toria Baleke Othos** (jina kamili: **Jean Toria Baleke Othos**; alizaliwa Aprili 17, 2001, ambaye anacheza katika klabu ya Simba S.C., ni mchezaji maarufu wa soka kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Anacheza nafasi ya mshambuliaji na amepitia klabu kadhaa za soka kama vile Umm Salal, Al-Sadd, na Al-Duhail kabla ya kujiunga na Simba S.C. Katika kazi yake ya klabu, amecheza jumla ya michezo 224 na kufunga mabao 10 hadi Januari 13, 2023. Baleke pia ameshiriki katika timu ya taifa ya DR Congo, akifunga mabao 5, na ameshinda mataji kadhaa na klabu ya Al-Duhail, ikiwa ni pamoja na Qatar Stars League na Qatar Stars Cup. Kwa ujumla, ni mchezaji mwenye uzoefu na mafanikio katika soka la DR Congo.

## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kenedy Juma

**Kenedy Juma** (alizaliwa 7 Agosti 1994) ni mchezaji maarufu wa soka kutoka Tanzania ambaye kwa sasa anacheza klabu ya Simba S.C.. 

Juma anacheza nafasi ya beki wa kati (Centre-Back) na amepata uzoefu mkubwa katika kucheza soka kimataifa. Kabla ya kujiunga na Simba S.C., aliwahi kuchezea klabu za Umm Salal, Al-Sadd, na Al-Duhail. Amecheza jumla ya michezo 224 na amefunga mabao 10 katika kazi yake ya klabu. Pia, amefanya vizuri kimataifa akichezea timu ya Taifa ya Tanzania na amefunga mabao muhimu dhidi ya timu kama Singapore, Bhutan, Hong Kong, na Maldives. Pamoja na mafanikio yake binafsi, Juma ameshinda mataji kadhaa na Al-Duhail, ikiwa ni pamoja na Qatar Stars League na Qatar Stars Cup. Kwa ujumla, Juma ni mchezaji mwenye uzoefu na mafanikio katika soka la Tanzania. 

## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Ghada Ayadi

**Ghada Ayadi** (alizaliwa 10 Agosti 1992)  ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Tunisia. Anacheza kama kiungo mshambuliaji wa Klabu ya Al Nasser na timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Hussein Kazi

**Hussein Kazi,** jina kamili ni **Hussein Rashid Bakari,** alizaliwa Machi 1, 1998 ni mchezaji wa soka kutoka Tanzania ambaye anachezea Simba S.C.. 

Kazi yake kuu ni kuwa beki wa kati (Centre-Back). Amejiunga na Simba S.C. na hadi sasa amecheza jumla ya michezo 5 bila kufunga bao lolote. Pia, amechezea timu ya Taifa ya Tanzania. Kwa ujumla, Hussein Kazi ni mchezaji mwenye uzoefu na anachangia katika safu ya ulinzi ya Simba SC. 

## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Patrice Ngoma

**Patrice Ngoma** ,(amezaliwa 15 Desemba, 1993) ni mchezaji wa soka kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye anacheza katika kikosi Cha  Simba S.C.. Anacheza nafasi ya kiungo mkabaji (defending midfielder). Tangu ajiunge na Simba S.C., amecheza jumla ya michezo 5 bila kufunga bao lolote. 

Ngoma ni mchezaji mwenye uzoefu na anachangia katika safu ya ulinzi ya Simba SC. Kwa ujumla, anaonekana kuwa na uwezo na kuchangia kikosi cha Simba SC kwa njia muhimu.

## Tanbihi
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
David Kameta

**David Kameta,** alizaliwa 12 Desemba 2001 ni mchezaji wa Simba S.C. kutoka Tanzania. Anacheza kama beki wa upande wa kulia. 

David Kameta alihamia Simba S.C. tarehe 10 Julai mwaka 2023. Simba SC ni klabu maarufu katika eneo la Afrika Mashariki na Kati, wakishinda mara 22 taji la ligi na mara 5 kombe la ndani. Pia, wameshiriki mara kadhaa katika Ligi ya Mabingwa wa CAF na kushinda Kombe la CECAFA mara sita. Kwa ufupi, David Kameta ni mchezaji chipukizi muhimu katika safu ya ulinzi ya Simba S.C., ambayo ina historia ndefu ya mafanikio katika soka la Tanzania na Afrika Mashariki. 

## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Israel Patrick

**Israel Patrick Mwenda** (alizaliwa wilaya ya Magu, mkoa wa Mwanza, Tanzania, 10 Machi 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Tanzania. Anacheza kama beki wa upande wa kulia, ingawaje anaweza kucheza upande wa kushoto pia. 

Mwenda alichezea timu za Alliance Football Club, Mwanza (2019/20 hadi 2020/21) ambapo alikuwa nahodha wa timu na baadaye kujiunga na KMC FC (Kinondoni Municipal Council Football Club) ya Dar es Salaam kwa msimu wa 2020/21.

Mwenda alihamia Simba S.C. tarehe 16 Agosti 2021 kama sehemu muhimu ya safu ya ulinzi ya timu hiyo  yenye historia ndefu ya mafanikio katika soka ya Tanzania na Afrika Mashariki na Kati, wakishinda mara 22 taji la ligi kuu na mara 5 kombe la ndani, mbali ya kushinda Kombe la CECAFA mara sita.

Baada ya kucheza kwa mafanikio msimu wa 2024/25, Israel amehama Simba S.C. na kujiunga na timu ya ligi kuu ya Singida Black Stars.

Kwa Sasa Mwenda ni mchezaji WA timu ya yanga.

## Tanbihi
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Oumayma Ben Maaouia

**Oumayma Ben Maaouia** ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu nchini Tunisia na kwasasa ni meneja. Alicheza kama kiungo wa timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Maroua Chebbi

**Maroua Chebbi** (alizaliwa 30 Disemba 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Tunisia.  Amecheza kama kiungo wa timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia. Chebbi kwasasa ni mchezaji mstaafu.
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Haifa Guedri

**Haifa Guedri** (alizaliwa 19 Januari 1989) ni mchezaji wa soka wa zamani nchini Tunisia na meneja kwasasa. Alicheza kama kiungo mshambuliaji kwenye timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Zina Hidouri

**Zina Hidouri** ni mchezaji wa soka wa zamani nchini Tunisia. Hidouri alicheza kama mshambuliaji na amewahi kuwa nahodha wa timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.
## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Lina Chebil

**Lina Chebil** (alizaliwa 19 Julai 2005) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Tunisia. Anacheza katika Klabu ya ASF Sousse na timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2005
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Suzanne Scott

**Suzanne Scott** ndiye Mkurugenzi Mtendaji wa sasa wa Fox News, Mkurugenzi Mtendaji wa pili katika historia ya mtandao huo. Aliorodheshwa wa 61 katika orodha ya Forbes ya 2021 ya Wanawake 100 Wenye Nguvu Zaidi Duniani. 

## Maisha ya awali na elimu 
Scott alilelewa huko Parsippany, New Jersey. Baba yake aliendesha kampuni ya malori nje ya nyumba ya familia, na mama yake alifanya kazi kama wakala wa mali isiyohamishika. alihitimu mwaka 1988 katika Chuo Kikuu cha Amerika.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Marekani
CECAFA

**Council for East and Central Africa Football Associations** (kwa Kiswahili Baraza la Mashirikisho ya Mpira wa Miguu Afrika Mashariki na Kati,  kifupisho rasmi **CECAFA**) ni shirikisho la mataifa yanayoshiriki mchezo wa mpira wa miguu hasa katika Afrika Mashariki na sehemu za Afrika ya Kati. Kama mwanachama wa Shirikisho la Mpira wa Miguu Afrika (CAF), CECAFA ni shirikisho la mpira wa miguu lenye historia ndefu zaidi katika eneo la kikanda barani Afrika.

## Historia 
CECAFA ilianzishwa kwa njia isiyo rasmi mnamo mwaka wa 1927. Mashindano haya yalidhaminiwa na kampuni kubwa ya kutengeneza sabuni yenye makao makuu jijini Nairobi, Gossage, iliyo milikiwa na Lever Brothers wa Uingereza. Kuanzishwa kwake mara nyingi kunahusishwa visivyo na William Gossage, mwanzilishi wa kampuni ya Gossage. Hata hivyo, alifariki miaka 50 kabla ya **CECAFA** kuanzishwa.

Michuano hii ilijulikana kama *Gossage Cup* hadi katikati ya miaka ya sitini, ambapo ikapewa jina jipya la *East African Challenge Cup*. Ilihusisha timu 12 pekee.

Ofisi kuu za **CECAFA** zipo Nairobi, Kenya. Mashindano ya kwanza yalikuwa kati ya timu za  Kenya na Uganda, ambapo Kenya ilishinda michezo miwili kwa jumla ya magoli 3-1.

## Tanbihi
Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Kifupi
Djigui Diarra

**Djigui Diarra** (alizaliwa 27 Februari 1995) ni mchezaji wa kitaalamu wa mpira wa miguu wa Mali anayecheza nafasi ya mlinda mlango katika klabu ya Ligi Kuu Tanzania Bara ya Young Africans S.C. na timu ya taifa ya Mali. Aliwakilisha nchi yake katika Kombe la Dunia la FIFA chini ya miaka 20 ya 2015, ambapo walifikia nafasi ya tatu.

## Kazi 
Diarra alijiunga na klabu ya Kitanzania ya Young Africans mwezi Agosti mwaka 2021. Katika klabu hiyo, Diarra amebobea na kuteuliwa kwenye orodha ya wanaowania tuzo ya Kipa Bora msimu uliopita.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Abdutwalib Mshery

**Abdutwalib Mshery** (alizaliwa 2, Februari 1999) ni mlinda mlango wa Young Africans S.C., klabu ya soka iliyoundwa mwaka 1935, nchini Tanzania. Katika msimu wa 2022/2023, alikuwa sehemu ya timu ya Yanga iliyoshinda Ligi Kuu Bara na *CAF Confederation Cup*. Yanga ni klabu maarufu nchini Tanzania na imefanikiwa kushinda mataji mengi ya Ligi Kuu ya Tanzania na kombe la Taifa. Pia, wamekuwa wakishiriki katika mashindano ya CAF Champions League mara kadhaa. Kwa sasa, Mshery anacheza kama mlinda mlango wa Yanga na amekuwa sehemu ya mafanikio ya klabu hiyo katika mashindano ya ndani na kimataifa. 🇹🇿⚽

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Yanick Bangala Litombo

**Yannick Bangala Litombo,** (alizaliwa Kinshasa, 12 Aprili 1994), ni mchezaji wa soka wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye anacheza kama beki katika klabu ya Azam F.C. ya Ligi Kuu ya Tanzania na timu ya taifa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Kazi
*2011–2013: FC Les Stars
*2013–2018: Motema Pembe
*2021–: Young Africans Yanga S.C. - Amecheza mechi 6 bila kufunga bao

*Tangu mwaka wa 2013, amekuwa mchezaji wa timu ya taifa ya DR Congo na amecheza mechi 22 bila kufunga bao.

Yannick Bangala Litombo ameendelea kuchangia katika soka la Tanzania na kimataifa, na anawakilisha vyema timu zake. 🇨🇩⚽

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mariem Houij

thumb|Mariem Houij
**Mariem Houij** (alizaliwa Agosti 8, 1994) ni mchezaji wa soka nchini Tunisia. Mariem anacheza kama mshambuliaji kwenye klabu ya Wanawake nchini Uturuki inajulikana kama Galatasaray pamoja na timu ya taifa ya Tunisia..

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Stephane Aziz Ki

thumbnail|right|200px|Stephane Aziz Ki

**Stephane Aziz Ki**, (alizaliwa nchini Kodivaa, 6 Machi 1996) ni mchezaji wa kitaalamu wa mpira wa miguu anayecheza nafasi ya kiungo wa kati katika klabu ya Young Africans S.C. inayocheza Ligi Kuu Tanzania Bara. Anacheza pia kwa timu ya Taifa ya Burkina Faso.

## Kazi 
Aziz Ki ana asili ya Burkinabé. Alianza kuchezea Burkina Faso katika mechi ya kirafiki ambapo walipoteza 2-0 dhidi ya Moroko tarehe 24 Machi mwaka 2017.

### Omonia Nicosia 
Januari mwaka 2017, alihamia Omonia, kutoka CD San Roque de Lepe. Akiwa na Omonia, Ki ameshiriki mara 13, ikiwa ni pamoja na kuanza mara saba.

## Takwimu za klabu 
## Mabao ya kimataifa 
## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Burkina Faso
Dickson Ambundo

**Dickson Ambundo** (alizaliwa 19 Machi 1996) ni mchezaji wa soka kutoka Tanzania. 

Anacheza kama mshambuliaji wa upande wa kushoto. Kwa kipindi cha kazi yake, amecheza katika vilabu mbalimbali na anaendelea kuwa na athari uwanjani. Ambundo alijiunga na klabu ya Singida Big Stars FC mwezi wa Julai mwaka 2023. 

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Jesus Ducapel Moloko

**Jesus Ducapel Moloko,** (alizaliwa 24 Desemba, 1997) ni mchezaji wa soka kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). 

Anacheza kama mshambuliaji wa upande wa kulia na pia anaweza kucheza kama mshambuliaji wa upande wa kushoto. Kabla ya kujiunga na klabu ya Young Africans S.C., Moloko alikuwa akichezea klabu ya AS Vita huko DRC.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Juliana Makuchi Nfah-Abbenyi

**Juliana Makuchi Nfah-Abbenyi** (anajulikana kama **Makuchi**) ni mwanamke Profesa na Mtaalamu kutoka Kamerun. Yeye ni mmoja wa watoto wa kwanza kusomea shahada ya uzamili. Alipata shahada yake ya kwanza na ya pili kutoka Chuo Kikuu cha Yaoundé (BA, MA, Shahada ya Udaktari), na ( PhD ) kutoka Chuo Kikuu cha McGill. Alifanya kazi katika Chuo Kikuu cha Mississippi kabla ya kuhamia Chuo Kikuu cha Jimbo la North Carolina. Tangu mwaka 2016, amekuwa mwenyekiti wa Chama cha Uandishi wa Afrika.

Makuchi alizaliwa katika eneo la Kudu-maso-Yamma nchini Cameroon na alipata elimu ya juu katika eneo la Arewa maso Yamma. Alipata shahada ya kwanza katika lugha mbili kutoka Chuo Kikuu cha Yaounde, na alisomea pia sanaa katika kipindi cha miaka 1979 hadi 1987. Alihamia Montreal, Canada, mnamo mwaka 1988 na kisha kwenda Marekani mnamo mwaka 1994. Yeye ni mzoefu wa lugha ya Beba, lakini anasema "anazungumza kidogo sana Beba."

## Kazi zilizochaguliwa 
* *Gender in African Women’s Writing: Identity, Sexuality, and Difference* (1997)
* *Your Madness, Not Mine: Stories of Cameroon* (1999)
* *The Sacred Door and Other Stories: Cameroon Folktales of the Beba* (2008)
* *Reflections: An Anthology of New Works by African Women Poets* (edited with Anthonia Kalu and Omofolabo Ajayi-Soyinka, 2013)

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Kamerun
Jamii:waandishi wa Kamerun
Marathoni ya Liberia 2022

**Marathoni ya Liberia** ni tukio la michezo ya mbio ambalo hufanyika kila mwaka nchini Liberia na huwavutia washiriki kutoka ndani na nje ya nchi.

Katika mwaka wa hivi karibuni, hafla kuu ya mbio ya Marathoni ya Liberia 2022 ilifanyika. Marathoni hiyo ilijumuisha mbio ndefu, mbio za nusu marathoni, mbio za kilomita 10, na mbio za kilomita 10 kwa watoto na watu wenye ulemavu. Shughuli zilifanyika katika Uwanja wa Michezo wa Samuel Kanyon Doe.

Tukio hili ni muhimu sana katika kalenda ya michezo ya Liberia na huvutia washiriki kutoka ndani na nje ya nchi. Ni fursa nzuri kwa wanamichezo wa Liberia na washiriki kutoka nchi mbalimbali kuonyesha ujuzi wao na kukuza michezo katika taifa hilo. Aidha, tukio hili linachangia katika kukuza utalii na maendeleo ya kiuchumi nchini Liberia..

Mbio hizi zinaimarisha afya na ustawi wa watu na kusaidia katika kukuza michezo na utamaduni wa riadha nchini Liberia. Kwa kuongezea, husaidia kufundisha maadili ya michezo kwa vijana na kuleta umoja na mshikamano miongoni mwa jamii ya Liberia.

## Marejeo 
Jamii:Michezo nchini Liberia
Jamii:2022
Adebola Adeyeye

**Adebola Adeyeye** ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutoka Kanada. 

Anashiriki katika timu ya mpira wa kikapu ya wanawake ya Kentucky Wildcats.

## Maisha ya zamani 
Adebola Adeyeye ni mzaliwa wa Brampton, Ontario, nchini Kanada.

Katika miaka yake ya shule, alijitokeza kama mchezaji wa mpira wa kikapu katika Shule ya Sekondari ya Rock na eneo la Florida, ambapo alionyesha uwezo wa kipekee. msimu wake wa mwisho, aliweza kufikia wastani wa pointi 16.1, rikodi ya mapigo ya bao 17.9, blocks 3.0, na wizi 2.1 kwa kila mchezo. Kwa sababu ya mafanikio yake, aliteuliwa mara mbili kama mchezaji bora wa mwaka wa shule ya sekondari. Wakati wa kipindi chake cha mwaka wa mwisho huko Rock School, alipata mafanikio ya kipekee, akipata wastani wa pointi 12.0 na rikodi ya mapigo ya bao 13.3 kwa kila mchezo, ambayo ilimfanya awe mchezaji muhimu kwenye timu.

Kuanzia mwaka 2019 hadi 2022, alikuwa mwanachama wa timu ya wanawake ya Buffalo Bulls, akicheza katika jumla ya michezo 116 na akionyesha ustadi mkubwa kwa wastani wa pointi 4.8 na mapigo ya bao 5.1 kwa kila mchezo katika kipindi chake cha kwanza cha chuo kikuu. Katika msimu wake wa pili, alikuwa na wastani wa pointi 2.0 na mapigo ya bao 3.0 kwa kila mchezo.  msimu wake wa mwisho, alionyesha uboreshaji mkubwa, akifunga wastani wa pointi 5.9 na mapigo ya bao 6.6 kwa kila mchezo. Katika mwaka wake wa mwisho, alikuwa na wastani wa pointi 5.0 na mapigo ya bao 4.6 kwa kila mchezo, huku akionyesha uwezo mkubwa katika kuzuia mipira na kushinda mapigano ya bodi. Katika mwaka wake wa mwisho huko Buffalo, alikuwa na wastani wa pointi 6.1 na mapigo ya bao 6.5 kwa kila mchezo, ambayo ilimsaidia Bulls kufikia mafanikio ya MAC Championship mnamo 2022 na kufika katika mashindano ya NCAA.

Katika michuano hiyo, alifanikiwa kufikia idadi kubwa zaidi ya pointi katika kazi yake dhidi ya Akron, akifunga pointi 17 kwa rekodi ya kupiga 8 kati ya 8 kutoka uwanjani, pamoja na kuchukua mbili reboundi. Aidha, alipata utendaji wa kipekee wa double-double dhidi ya Akron mapema katika msimu huo, akifunga pointi 16 na kuchukua reboundi 10. Kupitia msimu huo, alifanikiwa kufikia angalau pointi kumi au zaidi kwenye michezo tisa, ikiwa ni pamoja na double-doubles tatu. Katika mchezo dhidi ya Oklahoma, alirekodi utendaji wa double-double na pointi 12 na reboundi 13, pamoja na wizi wawili.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Kanada
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kanada
Dakoa Newman

**Dakoa Newman** (alizaliwa tarehe 6 Juni ,1985) ni mwanasiasa kutoka Ghana na mwanachama wa Chama cha New Patriotic Party (NPP).Yeye ni mbunge wa Jimbo la Okaikwei Kusini.Ni mtoto wa Victor Newman, ambaye pia alikuwa mwanasiasa na mmoja wa waanzilishi wa Chama cha NPP.Hivi sasa, yeye ni Waziri wa Masuala ya Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii.

## Maisha ya awali na elimu 
Binti Victor Newman, ambaye pia alikuwa mwanasiasa na mwanzilishi wa Chama cha New Patriotic Party, alizaliwa tarehe 6 Juni 1985 katika familia ya Kikristo na anatokea Akropong na Osu. Alimaliza Shule ya Upili ya Wasichana ya Wesley, Cape Coast. 

Ni Mtaalamu aliyeidhinishwa wa Usimamizi wa Miradi (PMP) na Mtaalamu aliyeidhinishwa wa Usimamizi wa Hatari (RMP) aliyethibitishwa na Taasisi ya Usimamizi wa Miradi, Marekani (2017). Pia anashikilia Shahada ya Kwanza katika Sayansi ya Siasa kutoka Chuo Kikuu cha Ghana, Legon na Shahada ya Uzamili katika Usimamizi wa Programu na Miradi kutoka Chuo Kikuu cha Warwick, Uingereza.

## Siasa 
Mwezi wa Juni 2020, alishiriki katika mchujo wa ndani wa Chama cha New Patriotic Party kwa Okaikwei Kusini. Newman alimshinda mbunge aliyekuwa madarakani, Arthur Ahmed, na Nana Fredua kwa kupata kura 440, huku wengine wawili wakipata kura 327 na kura 27 mtawalia.

Aliibuka mshindi katika uchaguzi wa bunge wa Desemba 2020 kwa Jimbo la Okaikwei Kusini. Alitangazwa mshindi baada ya kupata kura 40,393, ikirepresenti asilimia 60.82% dhidi ya mpinzani wake wa karibu Abraham Kotei Neequaye wa Chama cha National Democratic Congress (NDC) ambaye alipata kura 26,019, sawa na asilimia 39.18.

## Maisha binafsi 
Dakoa ni mke na mama wa mtoto mmoja.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Kibwana Shomari

**Kibwana Shomari,** (alizaliwa nchini Tanzania, 21 Novemba, 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu. Ni beki na amecheza kwa Young Africans Sports Club (Yanga), moja ya vilabu vikubwa nchini Tanzania. Yanga ilianzishwa mwaka 1935 na inacheza mechi zake nyumbani katika Uwanja wa Benjamin Mkapa huko Dar es Salaam.

Yanga ilishinda Ligi Kuu Tanzania Bara mara mbili (2022/2023 na 2021/2022) na pia ilishinda Kombe la Shirikisho la CAF (CAF Confederation Cup) mwaka wa 2022/2023. Kibwana Shomari ni sehemu ya kikosi cha Yanga na ameshiriki katika mechi kadhaa za mashindano hayo.

## Tanbihi
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
Arame Niang

**Arame Niang** (alizaliwa 14 Februari 1997) ni mchezaji wa mpira  wa kikapu wa wanawake kutoka nchini Senegal. Pia yeye ni mmoja wa wachezaji wa kikapu katika timu ya wanawake ya Cincinnati Bearcats.

## Maisha ya awali 
Arame Niang ni binti wa Nogaye Diene na Mamadou Niang, na ana ndugu wa kiume wanne ambao ni Mouhamed, Mohamed, Ahmadou, na Babacar.

## Kazi ya mpira wa kikapu 
Alisitisha msimu wa 2017–18 ili kutimiza mahitaji ya uhamisho wa NCAA na akabakiwa na miaka mitatu ya uhalali. Alijiunga na timu ya Lady Toppers kutoka Chuo Kikuu cha Kansai Gaidai huko Hirakata, Japan katika msimu wa 2017–18. Katika msimu wa 2019–2020, alikosa kucheza kutokana na sheria za uhamisho wa NCAA.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Wachezaji wa Senegal
Aya Jeddi

**Aya Jeddi** (alizaliwa  13 Agosti 1999) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Tunisia. Anacheza kama mshambuliaji wa Klabu ya  Al-Shoulla ya nchini Saudia pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Salima Jobrani

**Salima Jobrani** (alizaliwa 25 Februari 1997) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Tunisia. Salima alicheza mara ya mwisho kama golikipa wa klabu ya Al-Riyadh ya nchini Saudia na timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wachezaji mpira wa Tunisia
Hawa N'Diaye

thumbnail|right|200px| Hawa N'Diaye

'''Hawa N'Diaye''' (alizaliwa 24 Julai 1995) ni mchezaji wa mpira wa mkono wa wanawake kutoka nchini Senegal anayechezea klabu ya mpira ya Gloria Buzău pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Senegal.

Alishiriki katika Mashindano ya Dunia ya Mpira wa Mkono ya Wanawake ya 2019 huko Japan.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:wachezaji wa Senegal
Aminata Ndong

**Aminata Ndong** (alizaliwa 3 Mei 1980) ni mwanamke  mpiga upanga wa nchini Senegal ambaye amestaafu. Alishiriki katika tukio la upanga wa kibinafsi kwa wanawake katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2004.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:wachezaji wa Senegal
Penda Sylla

**Penda Sylla** (alizaliwa 3 Oktoba 1990) ni mwanamke mchezaji wa mpira wa mkono kutoka Senegal anayechezea ASPTT Strasbourg pamoja na timu ya taifa ya Senegal. Alishiriki katika Mashindano ya Dunia ya Mpira wa Mkono ya Wanawake ya 2019 huko Japan.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:wachezaji wa Senegal
Khady Seck

**Khady Seck** (alizaliwa Machi 10, 2000) ni mchezaji wa mpira wa mkono wa wanawake kutoka nchiniSenegal anayechezea klabu ya Diadji Sarr na timu ya taifa ya Senegal.

Aliwakilisha Senegal katika Mashindano ya Dunia ya Wanawake ya Mpira wa Mkono ya 2019 huko Japan.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:wachezaji wa Senegal
Chiko Ushindi

**Chiko Ushindi** (alizaliwa 7 Januari 1996) ni mchezaji wa soka kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Kazi
*Young Africans S.C. (Yanga):
Chiko Ushindi alikuwa mmoja wa wachezaji wa timu ya Young Africans S.C. (Yanga) nchini Tanzania. Yanga ni timu maarufu inayoshiriki Ligi Kuu Tanzania Bara na imekuwa mabingwa mara 29 nchini. Pia, Yanga imeshinda Kombe la Mabingwa Afrika Mashariki Kagame mara 5.

Nafasi yake katika timu: Kiungo wa kati MF.

*Nejmeh SC:
Baada ya kuondoka Yanga, Chiko Ushindi alijiunga na Nejmeh SC. Nejmeh SC ni klabu ya soka ya Lebanon.

Chiko Ushindi amekuwa akichangia katika timu hizo na kuonyesha uwezo wake uwanjani.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Fiston Mayele

**Fiston Kalala Mayele,** (alizaliwa 24 Juni, 1994) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambaye anacheza nafasi ya mshambuliaji kiongozi katika klabu ya Ligi Kuu ya Misri ya Pyramids FC na timu ya taifa ya mpira wa miguu ya Kongo

## Heshima 
Fiston Kalala Mayele alikuwa anacheza hivi karibuni katika klabu ya TP Mazembe katika ligi ya Linafoot ya Kongo na Timu ya Taifa ya Soka ya Kongo. Fiston Kalala Mayele alimaliza msimu wa 2020-21 kama mshindi wa pili kwenye orodha ya wafungaji bora katika ligi ya Kongo inayojulikana kama Linafoot. Young Africans walimsajili Tarehe 1 Agosti mwaka 2021 Kwa mkataba wa miaka miwili.

Fiston Kalala Mayele alikuwa shujaa wa mashabiki wa Kijani na Njano baada ya kufunga bao lake la kwanza katika klabu katika mchezo wa Ngao ya Hisani dhidi ya mahasimu wao wa jadi Simba S.C. mbele ya mashabiki 60,000 waliohudhuria kwenye Uwanja wa Taifa wa Benjamin Mkapa. Ambalo lilikuwa bao pekee la usiku huo.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Assetou Traoré

**Assetou Traoré** (alizaliwa Bamako, 27 Februari 1995) ni mwanamke mchezaji wa mpira wa kikapu ambaye amekuwa akiwakilisha timu ya taifa ya wanawake ya Mali na klabu ya Cavigal Nice huko Ufaransa - LF2 (W).

## Historia ya taaluma 
Assetou Traore alicheza kwa C'Chartres wakati wa ligi ya LF2 katika msimu wa 2019-2020 ambapo alipata rekodi yake ya juu katika kuchukua mpira katika mchezo wa Ufaransa-LF2(W) mnamo tarehe 13 Desemba 2019. Tarehe 3 Februari 2024, alifanikiwa kufikia rekodi yake ya juu ya alama katika mchezo wa Ufaransa-LF2(W) baada ya kuhamishiwa klabu ya Cavigal Nice katika mchezo wao wa ugenini ambapo walipoteza dhidi ya L.T. Meylan, 78–76.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:wachezaji wa Mali