open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Timu za Kombe la Dunia la 1994

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 1994** ni timu za taifa 24 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 1994, lililofanyika nchini Marekani kuanzia tarehe 17 Juni hadi 17 Julai 1994.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Italia
* Uholanzi
* Hispania
* Uswidi
* Romania
* Ujerumani
* Switzerland
* Bulgaria
* Norway
* Ireland
* Russia  
* Uingereza – haikufuzu  
* Jamhuri ya Czech – haikushiriki (ilikuwa bado sehemu ya Czechoslovakia)

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Colombia
* Bolivia

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Marekani (wenyeji)
* Mexico
* Honduras – haikufuzu

### Afrika 
* Nigeria
* Morocco
* Cameroon

### Asia 
* Korea Kusini
* Saudi Arabia

## Makundi 
### Group A 
* Marekani  
* Switzerland  
* Romania  
* Colombia  

### Group B 
* Brazil  
* Uswidi  
* Cameroon  
* Russia  

### Group C 
* Ujerumani  
* Hispania  
* Korea Kusini  
* Bolivia  

### Group D 
* Argentina  
* Nigeria  
* Bulgaria  
* Ugiriki  

### Group E 
* Italia  
* Mexico  
* Ireland  
* Norway  

### Group F 
* Uholanzi  
* Saudi Arabia  
* Belgium  
* Morocco – haikufuzu (badala yake Belgium ilicheza)

## Matokeo makuu 
* Brazil walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya nne baada ya kuifunga Italia 3–2 kwa penalti (mechi ilimalizika 0–0 baada ya muda wa ziada).  
* Uswidi walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Bulgaria 4–0 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 1994, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Michael Groce

**Michael Groce** ni mshairi na mfanyakazi wa jamii. Mama yake, Cherry Groce, alipigwa risasi na kupooza na polisi wakati wa uvamizi wa alfajiri nyumbani kwake kuanzia ghasia za Brixton za mwaka 1985 huko London, Uingereza . Sasa ni mshairi aliyechapishwa, akiwa ameshinda Tuzo ya Ushairi ya Cheltenham, na hushirikiana kikamilifu na vijana kuwafahamisha kuhusu uzoefu wake mwenyewe.

## Wasifu 
Michael Groce alilelewa katika Tinworth House, katika eneo la makazi huko Vauxhall, London. Eneo hili wakati huo lilionyesha viwango vya juu vya umaskini. Sehemu kubwa ya maisha yake kuanzia umri wa miaka sita aliitumia katika utunzaji wa makazi . Alihusika na magenge ya mitaani, na alikuwa amekabiliwa na bunduki wakati wa utoto wake. Alitumia muda mwingi ndani na nje ya gereza; katika maisha yake yote, alijikusanyia hatia 50 na vipindi 15 tofauti gerezani. 

## Marejeo
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Timu za Kombe la Dunia la 1998

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 1998** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 1998, lililofanyika nchini Ufaransa kuanzia tarehe 10 Juni hadi 12 Julai 1998.  
Mashindano haya yalikuwa ya kwanza kushirikisha timu 32 badala ya 24.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ufaransa (wenyeji)
* Italia
* Uholanzi
* Hispania
* Uingereza
* Romania
* Ujerumani
* Bulgaria
* Norway
* Denmark
* Belgium
* Austria
* Croatia
* Scotland
* Yugoslavia
* Jamhuri ya Czech – haikufuzu

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Colombia
* Chile
* Paraguay

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico
* Marekani
* Jamaica

### Afrika 
* Nigeria
* Morocco
* Cameroon
* Afrika Kusini

### Asia 
* Korea Kusini
* Saudi Arabia
* Iran
* Japani

## Makundi 
### Group A 
* Brazil  
* Norway  
* Scotland  
* Morocco  

### Group B 
* Italia  
* Chile  
* Austria  
* Cameroon  

### Group C 
* Ufaransa  
* Denmark  
* Afrika Kusini  
* Saudi Arabia  

### Group D 
* Nigeria  
* Paraguay  
* Hispania  
* Bulgaria  

### Group E 
* Uholanzi  
* Mexico  
* Belgium  
* Korea Kusini  

### Group F 
* Ujerumani  
* Iran  
* Marekani  
* Yugoslavia  

### Group G 
* Romania  
* Uingereza  
* Colombia  
* Tunisia  

### Group H 
* Argentina  
* Croatia  
* Jamaica  
* Japani  

## Matokeo makuu 
* Ufaransa walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya kwanza baada ya kuifunga Brazil 3–0 katika fainali iliyochezwa Stade de France, Saint-Denis.  
* Croatia walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Uholanzi 2–1 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 1998, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Timu za Kombe la Dunia la 2002

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 2002** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 2002, lililofanyika kwa mara ya kwanza katika nchi mbili: Korea Kusini na Japani kuanzia tarehe 31 Mei hadi 30 Juni 2002.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ujerumani
* Italia
* Uholanzi – haikufuzu
* Hispania
* Uswidi
* Uingereza
* Denmark
* Belgium
* Croatia
* Russia
* Poland
* Portugal
* Uturuki
* Ireland
* Slovenia

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Paraguay
* Uruguay
* Ecuador

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico
* Marekani
* Costa Rica

### Afrika 
* Nigeria
* Cameroon
* Afrika Kusini
* Tunisia
* Senegal

### Asia 
* Korea Kusini (wenyeji)
* Japani (wenyeji)
* Saudi Arabia
* China

## Makundi 
### Group A 
* Ufaransa  
* Denmark  
* Senegal  
* Uruguay  

### Group B 
* Hispania  
* Paraguay  
* Afrika Kusini  
* Slovenia  

### Group C 
* Brazil  
* Uturuki  
* Costa Rica  
* China  

### Group D 
* Korea Kusini  
* Marekani  
* Portugal  
* Poland  

### Group E 
* Ujerumani  
* Ireland  
* Cameroon  
* Saudi Arabia  

### Group F 
* Uswidi  
* Uingereza  
* Argentina  
* Nigeria  

### Group G 
* Italia  
* Mexico  
* Croatia  
* Ecuador  

### Group H 
* Japani  
* Belgium  
* Russia  
* Tunisia  

## Matokeo makuu 
* Brazil walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya tano baada ya kuifunga Ujerumani 2–0 katika fainali (mabao yote yalifungwa na Ronaldo).  
* Uturuki walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Korea Kusini 3–2 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 2002, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Timu za Kombe la Dunia la 1986

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 1986** ni timu za taifa 24 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 1986, lililofanyika nchini Mexico kuanzia tarehe 31 Mei hadi 29 Juni 1986.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ujerumani Magharibi
* Ufaransa
* Italia
* Uingereza
* Hispania
* Belgium
* Poland
* Portugal
* Soviet Union
* Hungary
* Bulgaria

### Amerika ya Kusini 
* Argentina
* Brazil
* Uruguay
* Paraguay

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico (wenyeji)
* Canada

### Afrika 
* Morocco
* Algeria

### Asia na Oceania 
* Korea Kusini
* Iraq
* Denmark – haikufuzu (badala yake Iraq ilicheza)
* New Zealand – haikufuzu
* Japan – haikufuzu

## Makundi 
### Group A 
* Italia  
* Argentina  
* Bulgaria  
* Korea Kusini  

### Group B 
* Mexico  
* Paraguay  
* Belgium  
* Iraq  

### Group C 
* Ufaransa  
* Soviet Union  
* Hungary  
* Canada  

### Group D 
* Brazil  
* Hispania  
* Ireland ya Kaskazini  
* Algeria  

### Group E 
* Ujerumani Magharibi  
* Uruguay  
* Scotland  
* Denmark  

### Group F 
* Poland  
* Uingereza  
* Morocco  
* Portugal  

## Matokeo makuu 
* Argentina walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya pili baada ya kuifunga Ujerumani Magharibi 3–2 katika fainali.  
* Ufaransa walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Belgium 4–2 kwa muda wa ziada katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 1986, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Timu za Kombe la Dunia la 2010

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 2010** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 2010, lililofanyika nchini Afrika Kusini kuanzia tarehe 11 Juni hadi 11 Julai 2010.  
Mashindano haya yalikuwa ya kwanza kufanyika barani Afrika.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Hispania
* Uholanzi
* Ujerumani
* Italia
* Ufaransa
* Uingereza
* Portugal
* Switzerland
* Denmark
* Serbia
* Slovakia
* Slovenia
* Ugiriki

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Chile
* Paraguay
* Uruguay

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico
* Marekani
* Honduras

### Afrika 
* Afrika Kusini (wenyeji)
* Nigeria
* Cameroon
* Ghana
* Côte d’Ivoire
* Algeria

### Asia na Oceania 
* Korea Kusini
* Korea Kaskazini
* Japani
* Australia (ilicheza kupitia shirikisho la Asia)

## Makundi 
### Group A 
* Afrika Kusini  
* Mexico  
* Uruguay  
* Ufaransa  

### Group B 
* Argentina  
* Korea Kusini  
* Ugiriki  
* Nigeria  

### Group C 
* Uingereza  
* Marekani  
* Slovenia  
* Algeria  

### Group D 
* Ujerumani  
* Australia  
* Serbia  
* Ghana  

### Group E 
* Uholanzi  
* Denmark  
* Japani  
* Cameroon  

### Group F 
* Italia  
* Paraguay  
* Slovakia  
* New Zealand  

### Group G 
* Brazil  
* Portugal  
* Côte d’Ivoire  
* Korea Kaskazini  

### Group H 
* Hispania  
* Switzerland  
* Chile  
* Honduras  

## Matokeo makuu 
* Hispania walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya kwanza baada ya kuifunga Uholanzi 1–0 katika fainali (bao la Andrés Iniesta dakika ya 116).  
* Ujerumani walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Uruguay 3–2 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 2010, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Timu za Kombe la Dunia la 2018

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 2018** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 2018, lililofanyika nchini Urusi kuanzia tarehe 14 Juni hadi 15 Julai 2018.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ufaransa
* Croatia
* Belgium
* Uingereza
* Ujerumani
* Hispania
* Switzerland
* Denmark
* Uswidi
* Poland
* Portugal
* Russia (wenyeji)
* Serbia
* Iceland
* Romania – haikufuzu
* Uholanzi – haikufuzu

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Uruguay
* Colombia
* Peru

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico
* Costa Rica
* Panama

### Afrika 
* Nigeria
* Morocco
* Tunisia
* Misri
* Senegal

### Asia na Oceania 
* Korea Kusini
* Japani
* Iran
* Saudi Arabia
* Australia (ilicheza kupitia shirikisho la Asia)

## Makundi 
### Group A 
* Russia  
* Saudi Arabia  
* Misri  
* Uruguay  

### Group B 
* Portugal  
* Hispania  
* Morocco  
* Iran  

### Group C 
* Ufaransa  
* Denmark  
* Peru  
* Australia  

### Group D 
* Croatia  
* Argentina  
* Iceland  
* Nigeria  

### Group E 
* Brazil  
* Switzerland  
* Costa Rica  
* Serbia  

### Group F 
* Uswidi  
* Mexico  
* Korea Kusini  
* Ujerumani  

### Group G 
* Belgium  
* Uingereza  
* Tunisia  
* Panama  

### Group H 
* Colombia  
* Japani  
* Senegal  
* Poland  

## Matokeo makuu 
* Ufaransa walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya pili baada ya kuifunga Croatia 4–2 katika fainali iliyochezwa Moscow.  
* Belgium walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Uingereza 2–0 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 2018, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Laura Nyahuye

**Laura Nyahuye** (alizaliwa Juni 1975) ni msanii na mbunifu wa Zimbabwe, aliishi Coventry, Uingereza.  Alianzisha Maokwo, shirika la sanaa la jamii.  Yeye ni mtaalamu wa mapambo ya mwili. Mnamo mwaka 2021, timu ya Maokwo ilishirikiana na BOM, Kajul na Raymont-Osman kuunda Fimbo ya Malkia kwa Michezo ya Jumuiya ya Madola ya mwaka 2022.  Kazi yake inashughulikia maswala ya kijamii kama vile kutojumuishwa katika sekta ya sanaa kwa wasanii wa rangi. Laura ameonyeshwa kama msimuliaji hadithi, mama, mbuni/mtengenezaji, mwandishi, mtunzaji, mwigizaji, msanii, mfanya mabadiliko na mtetezi.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Anne Zanele Mutema

**Anne Zanele Mutema** (alizaliwa 1988) ni msanii wa usanifu na dhana wa Zimbabwe aliishi Harare, kazi yake mara nyingi hutumia miundo ya uchongaji na shirikishi kuchunguza kumbukumbu, matambiko na uhusiano kati ya vitu na uzoefu ulioishi. Tangu 2010 alionyesha maonyesho nchini Zimbabwe na kimataifa kwa maonyesho katika Toronto Biennial of Art (2022), FNB Art Joburg (2022), Artissima (2022, 2024) na Kuvhunura: The Harare School at Fondation Blachère, France (2024).
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Grace Nyahangare

**Grace Nyahangare** (alizaliwa 2 Septemba 1996) ni msanii wa kisasa wa Zimbabwe wa taswira ambaye picha zake za kuchora zenye aina wa aina moja huchunguza kumbukumbu, kiwewe, akina mama na uponyaji.  Alifanya onyesho lake la kwanza la solo, Hatikanganwe Asi Tinopora (Hatusahau lakini Tunaponya) katika Matunzio ya First Floor Harare mnamo mwaka 2023,  na aliwasilisha onyesho la watu wawili, Methods of Flight with Amanda Shingirai Mushate katika Southern Guild Los Angeles mnamo mwaka2024-2025. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Helen Lieros

**Helen Lieros** (3 Agosti 1940 - 14 Julai 2021) alikuwa msanii wa vielelezo na mwalimu wa Zimbabwe, akishauri vizazi vya wasanii kwa zaidi ya miongo mitano. Lieros alikuwa mmoja wa wasanii mashuhuri zaidi wa Zimbabwe na alikuwa na taaluma iliyodumu kwa miongo sita. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Kudzanai-Violet Hwami

Kudzanai-Violet Hwami (aliyezaliwa 1993) ni mchoraji kutoka Zimbabwe ambaye aliishi na kufanya kazi London, Uingereza. Kazi yake inachunguza ujinsia, rangi, na jinsia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Celestino Mukavhi

**Celestino Mukavhi** (27 Septemba 1972 – 12 Juni 2022) alikuwa mchongaji wa Zimbabwe.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Biographical sketch 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Wachongaji wa Zimbabwe
Sylvester Mubayi

**Sylvester Mubayi** (1942 - 13 Desemba 2022) alikuwa mchongaji wa Zimbabwe.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Wachongaji wa Zimbabwe
Jonathan Mhondorohuma

**Jonathan Mhondorohuma** (alizaliwa 25 Desemba 1974) ni mchongaji kutoka Zimbabwe.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Godfrey Mtenga

**Godfrey Mtenga** (alizaliwa   1965) ni mchongaji kutoka Zimbabwe. Mzaliwa wa Chitaunhike wilayani Guruve, aliacha shule akiwa na miaka 18 na kuanza uchongaji mwaka 1987, akifanya kazi na Brighton Sango. Baada ya miezi sita, alianza kufanya kazi peke yake. Alishirikishwa katika Maonyesho ya Mwaka katika Jumba la Sanaa la Kitaifa la Zimbabwe mnamo  mwaka 1989.
## Marejeo 
*Biographical sketch 

Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Eddie Masaya

**Eddie Masaya** (alizaliwa 1960) ni mchongaji kutoka Zimbabwe.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Biographical sketch
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachongaji wa Zimbabwe
Bernard Matemera

**Bernard Matemera** (14 Januari 1946 – 4 Machi 2002)  alikuwa mchongaji wa Zimbabwe. Harakati za uchongaji ambazo alikuwa sehemu yake kwa kawaida hujulikana kama "sanamu ya Kishona", ingawa baadhi ya washiriki wake wanaotambulika si Washona kikabila. Kazi yake yote ya kitaaluma ilitumika katika Jumuiya ya Uchongaji Tengenenge, kilomita 150 kaskazini mwa Harare karibu na Guruve.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2002
Jamii:Wachongaji wa Zimbabwe
Adam Madebe

**Adam Madebe** (alizaliwa 1954) ni msanii wa  taswira , ambaye mara nyingi anasifiwa kama mmoja wa wachongaji mashuhuri zaidi wa Zimbabwe waliofanya kazi katika chuma.  Anaishi na kufanya kazi Johannesburg, Afrika Kusini .

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Timu za Kombe la Dunia la 2006

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 2006** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 2006, lililofanyika nchini Ujerumani kuanzia tarehe 9 Juni hadi 9 Julai 2006.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ujerumani (wenyeji)
* Italia
* Ufaransa
* Uholanzi – haikufuzu
* Hispania
* Uswidi
* Uingereza
* Switzerland
* Croatia
* Poland
* Portugal
* Jamhuri ya Czech
* Serbia na Montenegro
* Ukraine
* Russia – haikufuzu
* Romania – haikufuzu

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Paraguay
* Ecuador

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico
* Marekani
* Costa Rica
* Trinidad and Tobago

### Afrika 
* Ghana
* Côte d’Ivoire
* Angola
* Tunisia

### Asia 
* Korea Kusini
* Japani
* Saudi Arabia
* Iran

## Makundi 
### Group A 
* Ujerumani  
* Costa Rica  
* Poland  
* Ecuador  

### Group B 
* Uingereza  
* Uswidi  
* Paraguay  
* Trinidad and Tobago  

### Group C 
* Argentina  
* Uholanzi  
* Côte d’Ivoire  
* Serbia na Montenegro  

### Group D 
* Portugal  
* Mexico  
* Iran  
* Angola  

### Group E 
* Italia  
* Ghana  
* Jamhuri ya Czech  
* Marekani  

### Group F 
* Brazil  
* Croatia  
* Australia  
* Japani  

### Group G 
* Ufaransa  
* Switzerland  
* Korea Kusini  
* Togo  

### Group H 
* Hispania  
* Ukraine  
* Tunisia  
* Saudi Arabia  

## Matokeo makuu 
* Italia walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya nne baada ya kuifunga Ufaransa 5–3 kwa penalti (mechi ilimalizika 1–1 baada ya muda wa ziada).  
* Ujerumani walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Portugal 3–1 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 2006, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Sanwell Chirume

**Sanwell Chirume** (alizaliwa 6 Agosti 1941) ni mchongaji kutoka Zimbabwe.   Kazi yake, ingawa ilitolewa kwa kadiri fulani kutoka kwa Washona, ni ya kibinafsi sana. Chirume anaishi na kufanya kazi katika Jumuiya ya Wasanii wa Tengenenge — pato lake la kisanii linaweza kupatikana katika makusanyo ya Hifadhi ya Michongo ya Chapungu.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Stanford Derere

**Stanford Derere** (alizaliwa 1972 ) ni mchongaji wa Zimbabwe.
## Marejeo 
*Biographical sketch 

Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Lawrence Mukomberanwa

**Lawrence Mukomberanwa** (alizaliwa 1976) ni mchongaji sanamu na rubani wa Zimbabwe.

Mtoto wa Nicholas Mukomberanwa, Lawrence (wakati fulani huandikwa Laurence) alifanya kazi na babake tangu siku zake za utotoni. Aliendelea na uchongaji alipokuwa akifanya mazoezi ya kuwa rubani wa kibiashara.  Alifanya kazi shambani kwa miaka kadhaa kabla ya kugeukia uchongaji wa muda wote. Kazi zake zilionyeshwa katika maonyesho kadhaa ya Uropa.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Taguma Mukomberanwa

**Taguma Mukomberanwa** (alizaliwa 1981) ni mchongaji kutoka Zimbabwe. Mwana wa Nicholas Mukomberanwa, yeye ni kaka wa wachongaji Anderson, Lawrence Mukomberanwa , Ennica Mukomberanwa, na Netsai Mukomberanwa, na binamu ya Nesbert  Mukomberanwa.  Kazi ya Taguma ilijumuishwa katika maonyesho ya mwaka 2017 ya kuchunguza sanaa ya kisasa barani Afrika huko Kunsthalle ConARTz huko Markt Indersdorf, Ujerumani. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Nesbert Mukomberanwa

**Nesbert Mukomberanwa** (alizaliwa 1969) ni mchongaji kutoka Zimbabwe.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Tendai Mukomberanwa

**Tendai Mukomberanwa** (alizaliwa 1974) ni mchongaji kutoka Zimbabwe. Mwana wa Grace Mukomberanwa na Nicholas Mukomberanwa, Tendai alifanya kazi na babake kutoka umri wa miaka 10 katika siku zake za utotoni.  Mchoro wake uliuzwa na kuonyeshwa kote ulimwenguni. Anaendelea na uchongaji katika studio za familia huko Ruwa.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Moffat Takadiwa

**Moffat Takadiwa**(alizaliwa 1983), ni mchongaji wa kisasa wa Zimbabwe. Yeye ndiye mwanzilishi wa Mbare Art Space katika kitongoji cha Mbare katika jiji la Harare.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Lincon Muteta

**Lincon Muteta**, (alizaliwa 18 Januari 1975) ni mchongaji wa Zimbabwe
.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Norbert Shamuyarira

**Norbert Shamuyarira** (alizaliwa 1962) ni mchongaji wa Zimbabwe.

Mzaliwa wa Chinhoyi, Shamuyarira alimpoteza mama yake akiwa na umri wa miaka tisa; mara baada ya kifo chake, baba yake aliiacha familia. Ndugu yake baadaye alijiua. Alianza uchongaji mwaka 1979, akifanya kazi kwa miaka minne na Bernard Takawira huko Chitungwiza.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Agnes Nyanhongo

**Agnes Nyanhongo** (alizaliwa 1960) ni mchongaji wa mawe kutoka Zimbabwe.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Joseph Muzondo

**Joseph Muzondo** (alizaliwa 1953) ni mchoraji na mchongaji wa Zimbabwe. 

Alipofundishwa kwa njia isiyo rasmi na mjomba wake, Muzondo alijiunga na National Gallery B.A.T. Warsha huko Harare, Zimbabwe. Alisomea ubunifu wa nguo nchini Tanzania na sanaa ya michoro nchini Austria, na aliwahi kufanya maonyesho duniani kote. Kazi yake ni katika makusanyo ya Matunzio ya Kitaifa ya Zimbabwe.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Portia Zvavahera

**Portia Zvavahera**(alizaliwa 1985) ni mchoraji kutoka Zimbabwe.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Chikonzero Chazunguza

**Chikonzero "Chiko" Chazunguza** (alizaliwa 1967), ni mchoraji wa Zimbabwe, mchapishaji, mwanaharakati na mwalimu.  Alikuwa mkuu wa idara ya sanaa katika Harare Polytechnic

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Laiwan

**Laiwan** (alizaliwa 1961) ni msanii wa Zimbabwe mwenye taaluma mbalimbali, mkosoaji wa sanaa, mwandishi wa sanaa, mwandishi, mtunzaji na mwalimu. Mazoezi yake mapana yalijikita katika ushairi na falsafa . Anaishi Vancouver, British Columbia Kanada.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Boira Mteki

**Boira Mteki** (1946 – 1999) alikuwa mchongaji na mwalimu wa Zimbabwe.
Mteki ambaye ni mzaliwa wa Harare, alikuwa miongoni mwa washiriki waanzilishi wa Frank McEwen's Workshop School, na alikuwa miongoni mwa wachongaji wake wa kwanza kutumia mawe ya asilia magumu zaidi, kama vile serpentinite, granite, chokaa, na springstone, ambayo yalipatikana wakati huo.  Kazi zake kwa sasa ziko katika makusanyo ya Matunzio ya Kitaifa ya Zimbabwe na Hifadhi ya Michongo ya Chapungu. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Wachongaji wa Zimbabwe
Samuel Robin Spark

**Samuel Robin Spark** (9 Julai 1938 - 6 Agosti 2016) alikuwa msanii wa Uskoti. Alikuwa mtoto wa Sidney Oswald Spark na mwandishi Muriel Spark. 

Akiwa hodari katika kazi yake,  aliunda zaidi ya picha 1,000 za uchoraji, picha, na maandishi mafupi na makala kuhusu sanaa, utamaduni wa Kiyahudi, na familia yake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wachoraji wa Uskoti
Marshall P. Baron

**Marshall Philip Baron** (1934 - 1977) alikuwa mchoraji wa Rhodesia. Alifanya maonyesho huko Marekani na Afrika Kusini, na vile vile huko Rhodesia (ambayo ilipewa jina la Zimbabwe mnamo mwaka 1980). Baadhi ya picha zake za kuchora ziko leo katika Matunzio ya Kitaifa ya Zimbabwe.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wachoraji wa Zimbabwe
Olive Coates Palgrave

**Olive Hannibal Coates Palgrave** MBE (5 Aprili 1889 - Agosti 1963) alikuwa mchoraji picha za mimea za Afrika Kusini, alijulikana kwa kitabu chake chenye michoro cha 1956 "Trees of Central Africa".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1889
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Kingsley Sambo

**Kingsley Sambo** (1936 – 1977) alikuwa mchoraji na mchoraji katuni wa Rhodesia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wachoraji wa Zimbabwe
Taka za plastiki huko Goma

, Kivu Kaskazini'']]
**Taka za plastiki huko Goma**, jiji lenye nguvu lililoko mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, karibu na Ziwa Kivu na mpaka wa Rwanda, ni jambo linalotia wasiwasi mkubwa. Pamoja na idadi ya watu inayokua kwa kasi, Goma inakabiliwa na changamoto nyingi za kimazingira, kati ya hizo usimamizi wa taka za plastiki ni suala muhimu. Kwa sababu ya ukuaji wa haraka wa miji na ukosefu wa miundombinu ya kutosha, taka za plastiki zinakusanyika mitaani na njia za maji, na kusababisha athari mbaya kwa mazingira na afya ya umma.

## Changamoto ya kidemografia kuhusu usimamizi wa mazingira 
Goma, yenye wakazi wake zaidi ya milioni 1, inakabiliwa na ukuaji wa haraka wa miji ambao unazidisha tatizo la taka za plastiki. Jiji hilo lililo karibu na Ziwa Kivu, mara nyingi hujaa plastiki kutokana na miundombinu duni ya usimamizi wa taka. Wakazi, ambao mara nyingi wanakabiliwa na maisha duni, wana chaguzi chache za kutupa taka zao ipasavyo. Kwa sababu hiyo, plastiki huishia mitaani, mito, na ziwani, na kusababisha uchafuzi unaotishia viumbe hai wa majini na afya ya wakazi.

## Uhamasishaji 
Uhamasishaji wa wakazi wa mji-jimbo la Goma, kupitia vijana wake, katika vita dhidi ya uchafuzi wa taka za plastiki ulipendekezwa na mhusika wa mazingira kutoka Goma, mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Wanafunzi wachanga na wanafunzi wamehamasika kukataa uchafuzi huu wa kimya unaotishia mfumo wa ikolojia wa Ziwa Kivu na haswa idadi ya watu walio katika mazingira magumu ya jiji hili, na kujenga mazingira ya kutisha, lakini mwanga wa matumaini unaibuka kutoka kwa madarasa ambapo mara nyingi watoto waliotengwa huwa mabalozi wa sababu ya mazingira

## Tazama pia 
* Taka
* Taka hatarishi huko Kisangani
* Taka za plastiki katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
Jamii:mkoa wa Kivu Kaskazini
Jamii:Mazingira katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Bendera ya Botswana

thumb|250px|right|Bendera ya Botswana

**Bendera ya Botswana** ilipitishwa rasmi tarehe 30 Septemba 1966, siku ya uhuru wa nchi kutoka Uingereza. Ni mojawapo ya bendera rahisi na yenye maana kubwa barani Afrika.

Muundo wake ni mlia wa buluu wa bahari uliotanda juu na chini, ukitenganishwa na mstari mwembamba mweupe unaopitisha katikati mlia mweusi. 

* Rangi ya **buluu** inawakilisha maji, hasa mvua na umuhimu wa rasilimali ya maji katika taifa lenye hali ya ukame. Pia ni kumbukumbu ya kauli mbiu ya taifa: "Pula" (neno la Kisetswana lenye maana ya mvua, baraka na neema).
* Rangi **nyeusi** ni ishara ya watu wa Botswana na pia ya bara la Afrika kwa jumla.
* Rangi **nyeupe** inawakilisha amani na usawa kati ya makabila na jamii mbalimbali.

Bendera hii ilichaguliwa kwa makusudi kutofautiana na bendera za majirani zake wakati wa uhuru, hasa Afrika Kusini na Zimbabwe, ambazo zilihusishwa na ubaguzi wa rangi. Kwa hivyo, bendera ya Botswana inasisitiza mshikamano, usawa na matumaini ya taifa jipya.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya serikali ya Botswana kuhusu alama za taifa

Jamii:Botswana
B
Bendera ya Burundi

thumb|250px|right|Bendera ya Burundi

**Bendera ya Burundi** ilipitishwa rasmi tarehe 1 Julai 1962, siku ya uhuru wa taifa kutoka Ubelgiji. Muundo wake unasadifu alama na rangi zenye maana ya kihistoria na kitamaduni kwa taifa hilo.

Bendera ina umbo la msalaba wa diagonal (milia myekundu) unaogawanya bendera katika sehemu nne:
* Sehemu mbili za kijani (juu na chini)  
* Sehemu mbili za nyeupe (kushoto na kulia)  

Katikati ya bendera kuna duara jeupe lenye nyota tatu nyekundu zenye pembe tano, zikiwa zimezungukwa na mipaka ya kijani.  

### Maana ya rangi na alama 
* **Nyekundu** – kumbukumbu ya damu iliyomwagika katika mapambano ya uhuru.  
* **Kijani** – matumaini na maendeleo ya taifa.  
* **Nyeupe** – amani na usawa.  
* **Nyota tatu** – zinaashiria kauli mbiu ya taifa: "Umoja, Kazi, Maendeleo". Pia zinawakilisha makabila makuu matatu ya Burundi (Wahutu, Watutsi na Watwa) na mshikamano wao kama taifa moja.  

### Historia 
Bendera ya awali ya Burundi ilikuwa na alama ya ng’ombe, lakini ilibadilishwa mwaka 1967 na kuondoa ng’ombe, ikabaki na nyota tatu ambazo zimeendelea kuwa alama kuu ya taifa.

### Viungo vya Nje 
* Tovuti rasmi ya serikali ya Burundi

Jamii:Burundi
B
Bendera ya Cabo Verde

thumb|250px|right|Bendera ya Cabo Verde

**Bendera ya Cabo Verde** ilipitishwa rasmi mnamo tarehe 22 Septemba 1992, ikichukua nafasi ya bendera ya zamani iliyokuwa na alama za PAIGC na nyota ya kijani. Mabadiliko haya yalihusiana na kuachana kwa taifa na ushirikiano wa karibu wa kisiasa na Guinea-Bissau.

Muundo wa bendera una milia mitano ya kulala ya buluu, myeupe na myekundu:
* Mlia mpana wa **buluu** juu na chini unaashiria bahari na anga ya Atlantiki inayozunguka visiwa vya Cabo Verde.  
* Mlia wa mweupe ni alama ya amani.
* Mlia wa mwekundu ni alama ya juhudi na kujitolea kwa wananchi wa taifa.

Katikati ya bendera kuna duara la nyota kumi za manjano zenye pembe tano, zikizunguka upande wa kushoto wa bendera.  
* Nyota hizi kumi zinawakilisha visiwa vikuu kumi vya Cabo Verde.  
* Duara linaashiria umoja wa taifa na mshikamano wa wananchi wake.  

### Historia 
Bendera ya awali (1961–1992) ilihusiana na harakati za ukombozi za PAIGC na ilikuwa na nyota ya kijani pamoja na rangi za Pan-Afrika. Baada ya uhuru wa Cabo Verde mwaka 1975, bendera hiyo iliendelea kutumika hadi mabadiliko ya kisiasa ya miaka ya 1990, ambapo taifa lilichagua bendera mpya yenye alama za kitaifa pekee.

## Viungo vya Nje 
* Tovuti rasmi ya serikali ya Cabo Verde

Jamii:Cabo Verde
C
PAIGC

**PAIGC** (*Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde* – Chama cha Afrika cha Uhuru wa Guinea-Bissau na Cabo Verde) ni chama cha kisiasa kilichoanzishwa tarehe 19 Septemba 1956 na Amílcar Cabral pamoja na wenzake kama Henri Labéry, Aristides Pereira na Luís Cabral.  

Chama hiki kilikuwa na lengo la kupigania uhuru wa Guinea-Bissau na Cabo Verde kutoka katika ukoloni wa Ureno.  

### Historia 
* Mwaka 1956: PAIGC ilianzishwa mjini Bissau.  
* Mwaka 1959: Baada ya tukio la "mauaji ya halaiki ya Pindjiguiti" ambapo wafanyakazi wa bandari waliuawa na polisi wa kikoloni, chama kilianza kujiandaa kwa mapambano ya silaha.
* Tarehe 23 Januari 1963: PAIGC ilianza rasmi vita vya ukombozi dhidi ya utawala wa Ureno.  
* Mwaka 1973: Guinea-Bissau ilitangaza uhuru wa upande mmoja, na mwaka 1974 uhuru ulitambuliwa rasmi baada ya Mapinduzi ya Carnation nchini Ureno.  
* Cabo Verde ilipata uhuru wake mwaka 1975, lakini baadaye (1990) ilijitenga kisiasa na PAIGC na kuunda chama kipya cha PAICV.  

### Itikadi na siasa 
* Awali: Marxism-Leninism na utaifa wa mapinduzi.  
* Baadaye: Demokrasia ya kijamii, Ujamaa wa kidemokrasia na Pan-Africanism.  
* Kauli mbiu: "Unidade e Luta" (Umoja na Mapambano).
* Rangi za chama: Nyekundu, kijani na njano.  

### Muundo wa chama 
* Kiongozi wa kihistoria: Amílcar Cabral (aliuawa mwaka 1973).  
* Viongozi wa baadaye: Luís Cabral, Aristides Pereira, na sasa Domingos Simões Pereira.  
* Wing ya vijana: *Juventude Africana Amílcar Cabral* (JAAC).  
* Wing ya wanawake: *União Democrática das Mulheres da Guiné* (UDEMU).  

### Umuhimu wa PAIGC 
PAIGC imekuwa mfano wa harakati za ukombozi barani Afrika, ikihusisha siasa, elimu ya kisiasa na mapambano ya kijeshi. Chama kilijulikana kwa kuunganisha watu wa makabila mbalimbali na kuendeleza mshikamano wa kitaifa.  

### Viungo vya Nje 
* Makala ya Wikipedia kuhusu PAIGC  
* Utafiti wa Tricontinental kuhusu elimu ya kisiasa ya PAIGC  
* GlobalSecurity: Historia ya PAIGC  

Jamii:Guinea-Bissau  
Jamii:Cabo Verde  
Jamii:Vyama vya kisiasa barani Afrika  
Jamii:Harakati za ukombozi
Meleko Mokgosi

Meleko Mokgosi (aliyezaliwa mwaka 1981) ni msanii na profesa mshiriki wa uchoraji michoro katika Chuo Kikuu cha Sanaa cha Yale. Kazi zake zinajumuisha michoro mikubwa inayochunguza mada za ukoloni, demokrasia, utaifa na maisha katika Afrika ya Kusini.

## Maisha ya awali na elimu
Mokgosi alizaliwa mwaka 1981 huko Francistown, Botswana na alilelewa na mama yake pamoja na nyanya yake katika mji wa Maun. Alianza kuchora akiwa katika shule ya msingi.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Botswana
Jamii:Wasanii wa Afrika
Masimba Hwati

**Masimba Hwati** ni msanii wa taaluma mbalimbali kutoka Zimbabwe, aliyefanya kazi kimataifa katika makutano ya sanamu, uigizaji, na sauti, alijulikana kwa sanamu zake zisizo za kawaida za michanganyiko ya midia tatu.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Zimbabwe
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Coexʼae Qgam

**Coexʼae** (wakati mwingine **Coinxʼae** au **Xwexae**) **Qgam**, ambaye alifanya kazi kwa jina la Dada (wakati mwingine likiandikwa **Dada Coexʼae Qgam**; 1934 – 2008), alikuwa msanii, msimulizi wa hadithi na mtafsiri kutoka Botswana. Akiwa mwanafamilia wa jamii ya Wasani, alikuwa mwanachama wa Wancoakhoe wanaozungumza lugha ya Kinaro.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Botswana
Bodo (mchoraji)

**Camille-Pierre Pambu Bodo** (anajulikana kama **Bodo**; 1953 – 5 Machi 2015) alikuwa mchoraji na mchungaji kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Aliishi mjini Kinshasa. Bodo alikuwa mmoja wa waanzilishi na watetezi wakuu wa Shule ya Zaire ya Uchoraji wa Kisasa. Kazi zake, pamoja na zile za wasanii wengine zinaonyesha kwa nguvu imani yao katika uwezo wao wa kuunda sanaa inayoweza kubadilisha historia.

## Maisha ya awali 
Bodo alizaliwa mwaka 1953 na kulelewa mjini Mandu. Alimaliza elimu yake ya sekondari huko Mandu mwaka 1970 na kuhamia Kinshasa mwaka huohuo ili kushiriki katika maonyesho ya kihistoria ya Art Partout. Mwaka 1980 Bodo aliokoka na kuwa Mkristo akawa mchungaji wa Uinjilisti wa kimataifa ndani ya Kanisa la Kipentekoste akiwa na usadiki kuwa jambo hilo lingebadilisha maisha yake.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Error, Fix, and Contribute Campaign 2025-26 in Tanzania
Chéri Chérin

thumb|*Lutte pour la survie* (2002)
**Joseph Kinkonda** (anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii la **Chéri Chérin**; 16 Februari 1955 – 19 Oktoba 2025) alikuwa mchoraji kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Chérin alikuwa mmoja wa wasanii wa kisasa maarufu zaidi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, pamoja na Chéri Samba na Moké na alieleza maisha ya kila siku ya Wakongo kupitia michoro yake. Mapenzi yake kwa utani wa kisiasa yalipelekea matatizo ya kisheria wakati wa utawala wa Rais Mobutu Sese Seko wa Zaire.

Chérin alifariki tarehe 19 Oktoba 2025, akiwa na umri wa miaka 70.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Tshibumba Kanda-Matulu

**Tshibumba Kanda-Matulu** (anajulikana kwa kifupi kama **TKM**; Élisabethville, Kongo ya Kibelgiji, 1947 – Zaire, 1981) alikuwa msanii na mchoraji maarufu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. TKM alifanya kazi kwa mtindo unaojulikana kama *sanaa maarufu ya Kiafrika* au *uchoraji wa aina* na anajulikana kwa michoro yake mingi inayoonyesha matukio muhimu ya historia ya Kongo kama ilivyokumbukwa katika kumbukumbu za watu. TKM alitoweka mwaka 1981 na inadhaniwa kwamba aliuawa wakati wa vurugu.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Cheik Ledy

**Cheik Ndoluvualu** (alijulikana kama **Cheik Ledy**; 1962 – 1997) alikuwa msanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alizaliwa huko Kinto M’Vuila, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Maisha na kazi
Cheik Ledy alijifunza kazi kwa kaka yake mchoraji wa vibandiko Chéri Samba, baada ya kuacha shule mwaka 1977 na alifanya kazi kama msaidizi wa Samba kwa muda wa miaka 10 katika karakana yake mjini Kinshasa. Kama ilivyo kwa Samba, michoro ya Ledy ilitoa maoni kuhusu masuala ya kijamii na kisiasa ya wakati wake. Kazi zake zenye utata zaidi zilijumuisha michoro ya mabango kuhusu matumizi ya kondomu na ajira. Alifariki mwaka 1997 mjini Kinshasa kutokana na matatizo yanayohusiana na UKIMWI.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Albert Mongita

**Albert Likeke Mongita** (anayejulikana pia kama **Mongita Likeke**; 1916 – 1985) alikuwa muigizaji, mwandishi wa tamthilia, mchoraji, mtayarishaji wa filamu na mkurugenzi wa tamthilia kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mongita alitajwa kuwa *mmoja wa viongozi wa harakati za ukumbi wa michezo wa kitaifa katika miongo iliyofuata Vita vya Pili vya Dunia.*

## Maisha
Albert Mongita alizaliwa tarehe 8 Machi 1916 huko Irebu katika Kongo ya Kibelgiji. Alipokuwa na umri wa mwaka mmoja, alihamia Léopoldville (sasa Kinshasa). Baada ya kusoma miaka sita ya shule ya msingi na miaka miwili katika shule ya ufundi, alihudhuria shule ya kati ya Taasisi ya Mtakatifu Yosefu kwa miaka mitano. Aliendelea kubaki hapo akifundisha kwa miaka mingine mitano kisha akaondoka kufanya kazi katika idara ya posta. Mwaka 1949 alijiunga na Radio Congo Belge kama mhariri na mtangazaji.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Moseka Yogo Ambake

**Moseka Yogo Ambake** (au: **Yogo Ambake Moseka**; 29 Agosti 1956 – 6 Mei 2019) alikuwa mchoraji aliyezaliwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye baadaye aliishi na kufanya kazi mjini Brussels, Ubelgiji. Alikuwa na bidii katika kazi zake wakati wa miaka ya 1980 na 1990 na kazi zake zilionyeshwa katika maonyesho kadhaa ya kimataifa.

## Wasifu
Moseka alizaliwa mjini Kinshasa, katika Kongo ya Kibelgiji (sasa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo), tarehe 29 Agosti 1956. Katika mila za jamii yake iliyoko kati ya Mbandaka na Kisangani, *Moseka* ni jina linalotolewa kwa binti wa kwanza wa familia. Alisoma shule ya sekondari lakini alilazimika kuacha akiwa katika mwaka wa tatu kutokana na changamoto za kifedha.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:watu kutoka Kinshasa
Q Moses

**Qaeqaho Moses Maraamele** (aliyezaliwa mwaka 1973 huko Dekar, Wilaya ya Ghanzi), anayejulikana pia kama **Q Moses** ni msanii wa sanaa ya kuona na mtengenezaji wa chapa aliyejifunza mwenyewe kutoka Botswana. Yeye ni mwanachama wa jamii ya San, kundi la asili la Afrika ya Kusini. Kazi zake zinaangazia zaidi uhifadhi na uendelezaji wa urithi wa kitamaduni wa San kupitia sanaa. 

## Maisha ya awali na elimu
Maraamele alilelewa Dekar, ambapo alizungukwa na mila pamoja na mandhari ya Jangwa la Kalahari. Jina lake, *Qãetcao* linalomaanisha *moyo mwema* alipewa na marafiki zake wa utotoni kutoka jamii ya San likionyesha uhusiano wake wa kina na jamii pamoja na utamaduni wake. Alianza safari yake ya kisanaa mwaka 1994 kwa kujiunga na Mradi wa Sanaa wa Kuru, jukwaa linalounga mkono wasanii wa asili nchini Botswana.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Botswana
Jamii:Wasanii wa Afrika
Pilipili Mulongoy

**Pilipili Mulongoy** (pia huandikwa **Pili Pili Mulongoy**; 12 Februari 1914 – 10 Machi 2007) alikuwa msanii kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alikulia katika Jimbo la Shaba la Kongo ya Kibelgiji na alifanya kazi kama fundi bomba na mpakaji rangi wa majengo wakati wa ujana wake. Baada ya kufanya mtihani wa kuchora katika studio moja huko Élisabethville (sasa Lubumbashi), Mulongoy alikuza kwa kina ufundi wake wa uchoraji wa mandhari ya asili katika miaka iliyofuata. Baadaye alifundisha masomo katika chuo cha sanaa cha huko Élisabethville. Kazi zake zilipata umaarufu katika Kongo ya Kibelgiji na hasa Ulaya. Michoro ya Mulongoy ilinunuliwa na wanachama wa familia ya kifalme ya Ubelgiji. Tangu kifo chake mwaka 2007 michoro yake imeonyeshwa katika maonyesho kadhaa barani Afrika, Ulaya na Amerika Kaskazini.

## Wasifu
Pilipili Mulongoy, ambaye jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Mulongoyi Nkulu Mitenga Philippe*, alizaliwa tarehe 12 Februari 1914 katika mji wa Ankoro ulioko katika Jimbo la Shaba la Kongo ya Kibelgiji ambayo sasa inajulikana kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Baba yake alikuwa mvuvi na Mulongoy hapo awali alifanya kazi kama fundi bomba na mpakaji rangi wa majengo. Baada ya mtihani wa kuchora huko Élisabethville (sasa Lubumbashi), mhamiaji wa Ufaransa *Pierre Romain Desfosses* alimwajiri Mulongoy mwaka 1947.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Sammy Baloji

thumb|Sammy Baloji
**Sammy Baloji** (alizaliwa Lubumbashi, 1978) ni mpiga picha kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Anafanyia kazi zake mjini Lubumbashi na Brussels na amefanya maonyesho katika miji ya Amsterdam, Paris, Brussels, Bilbao, Cape Town na Bamako.

## Wasifu
Baloji alihitimu masomo ya fasihi na sayansi ya jamii katika Chuo Kikuu cha Lubumbashi.

Baada ya masomo yake, alianza kufanya kazi kama mchoraji wa katuni. Baadaye alibobea katika sanaa ya video na upigaji picha. Alifanya kazi zake nyingi katika mkoa wake wa Katanga. Mambo yanayojirudia katika kazi zake ni unyonyaji wa elimu ya jamii na tamaduni kikabila, usanifu wa majengo na mipango miji, kama vile unyonyaji wa binadamu na mazingira katika mandhari ya miji ya Kongo.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Depara

**Lemvo Jean Abou Bakar Depara** (anajulikana zaidi kama **Depara**; 1928 – 1997) alikuwa mpiga picha wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo aliyezaliwa Angola.

Depara alinunua kamera yake ya video ya kwanza kurekodi harusi yake mwaka 1950 miaka minne baadaye aliteuliwa kuwa mpiga picha rasmi wa mwimbaji wa Kizaire *Franco*. Mwaka 1975 alikua mpiga picha rasmi wa Bunge la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na pia alipiga picha nyingi za hali ya kijamii ya Kinshasa katika kipindi hicho. 

Alipofariki mwaka 1997, aliiacha hifadhidata kubwa ya picha hasi zisizo na majina; nyingi kati ya hizo zimechapishwa tena na kuteuliwa majina kwa ajili ya kuuza tangu kifo chake. Baadhi ya kazi za Depara ziko katika mkusanyiko wa Jean Pigozzi.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kiripi Katembo

**Kiripi Katembo** (anajulikana pia kama **Kiripi Katembo Siku**; 20 Juni 1979 – 5 Agosti 2015) alikuwa mpiga picha, mtengenezaji wa filamu za makala na mchoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Filamu fupi za Katembo, picha zake na miradi mingine vilijikita katika maisha ya kila siku ya watu wa Kinshasa, pamoja na changamoto za kiuchumi na kijamii zinazoikabili Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Pia alikuwa mkurugenzi mwanzilishi wa Mutotu Productions, kampuni yake ya kutengeneza filamu na mkurugenzi mtendaji wa Yango Biennale, inayopatikana Kinshasa.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Joseph Makula

**Joseph Makula** (1929 – 2006) alikuwa mpiga picha wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Hapo awali alihudumu kama mpiga picha wa kijeshi wa jeshi la Force Publique kabla ya kuajiriwa kama mpiga picha wa kwanza Mkongo katika shirika la *Congopresse* mnamo mwaka 1956. Baada ya Congopresse kufungwa mwaka 1968, alifanya kazi kama mpiga picha wa kujitegemea na kuanzisha karakana yake mwenyewe. Alifariki dunia mwaka 2006.

## Wasifu 
Joseph Makula alizaliwa mwaka 1929 katika Mkoa wa Mashariki, Kongo ya Kibelgiji. Alisoma shule ya uuguzi mjini Kisangani, lakini alijiunga na jeshi la Force Publique huko Port-Francqui mwaka 1948. Mwaka uliofuata, alipangiwa kituo cha kazi mjini Kinshasa, ambapo mhariri wa gazeti la jeshi *Sango Ya Biso* alimchagua kuwa mpiga picha wa chapisho hilo. Baadaye aliteuliwa kuwa msimamizi wa maabara ya kijeshi ya upigaji picha iliyokuwa na jukumu la kutengeneza filamu. Aliondoka jeshini mwaka 1956 na kupata kazi kwa muda mfupi katika gazeti la ''Pourquoi pas l'Avenir''.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Pamela Tulizo

**Pamela Tulizo** (alizaliwa Bukavu, Kivu Kaskazini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 1994) ni mpiga picha wa makala na mwandishi wa habari. Mnamo mwaka 2020, alishinda Tuzo ya Dior ya Upigaji Picha na Sanaa za Kuona kwa Vijana Wenye Vipaji.

## Wasifu
Pamela Tulizo alilelewa mjini Goma, katika eneo la mashariki la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Yeye ni mwandishi wa habari kitaaluma na mhitimu wa mwaka 2019 wa Market Photo Workshop mjini Johannesburg. Alipata mafunzo kutoka kwa msanii *Martin Lukongo* na anaishi na kufanya kazi Goma.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Machérie Ekwa Bahango

thumb|Machérie Ekwa Bahango katika Tamasha la Filamu la Carthage.
**Machérie Ekwa Bahango** (alizaliwa Kisangani, 1993) ni mtayarishaji wa filamu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Filamu yake ya kwanza ndefu *Maki’la* ilionyeshwa kwa mara ya kwanza katika Tamasha la Berlinale mwaka 2018. Filamu yake *Sema* ilitetea haki za wanawake na kuangazia suala la unyanyasaji wa kijinsia. Ilishinda tuzo ya Filamu Bora ya Kimataifa katika Tamasha la DC Independent Film ya mwaka 2020 mjini Washington.

## Maisha 
Machérie Ekwa Bahango baada ya kumaliza shule alikwenda chuo kikuu na kupata shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Kiprotestanti cha Kongo. Akiwa mwanafunzi, alishiriki katika warsha za uandishi wa filamu na utayarishaji wa filamu.

## Marejeo
Jamii:Watayarishaji filamu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Timu za Kombe la Dunia la 1974

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 1974** ni timu za taifa 16 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 1974, lililofanyika nchini Ujerumani Magharibi kuanzia tarehe 13 Juni hadi 7 Julai 1974.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ujerumani Magharibi (wenyeji)
* Uholanzi
* Poland
* Sweden
* Bulgaria
* Yugoslavia
* Scotland
* Italia – haikufuzu
* Romania – haikufuzu

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Uruguay
* Chile
* Argentina – haikufuzu
* Peru – haikufuzu

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Haiti

### Afrika 
* Zaire (sasa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)

### Asia 
Hakuna timu kutoka Asia zilizoshiriki Kombe la Dunia la 1974.

## Makundi 
### Group 1 
* Ujerumani Magharibi  
* Chile  
* Ujerumani Mashariki  
* Australia  

### Group 2 
* Yugoslavia  
* Brazil  
* Scotland  
* Zaire  

### Group 3 
* Uholanzi  
* Sweden  
* Bulgaria  
* Uruguay  

### Group 4 
* Poland  
* Argentina  
* Italia  
* Haiti  

## Matokeo makuu 
* Ujerumani Magharibi walishinda Kombe la Dunia baada ya kuifunga Uholanzi 2–1 katika fainali.  
* Poland walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Brazil 1–0 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 1974, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Balufu Bakupa-Kanyinda

**Balufu Bakupa-Kanyinda** (alizaliwa Kinshasa, 30 Oktoba 1957) ni mtayarishaji wa filamu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Kazi
Balufu Bakupa-Kanyinda alisoma sosholojia, historia na falsafa mjini Brussels, Ubelgiji. Alihudhuria mafunzo ya utengenezaji wa filamu nchini Ufaransa, Uingereza na Marekani.

## Marejeo
Jamii:watayarishaji filamu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Moridja Kitenge Banza

thumb|Uchoraji wa akriliki (acrylic) wa Banza
**Moridja Kitenge Banza** (alizaliwa Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 1980) ni msanii wa sanaa za macho. Kazi zake za sanaa hutumia mbinu mbalimbali ikiwa ni pamoja na kuchora, uchoraji wa rangi, upigaji picha na usakinishaji.

Alifuzu masomo yake katika Chuo cha Sanaa cha Kinshasa na Chuo cha Sanaa cha Nantes Métropole. Mnamo mwaka 2010, Moridja Kitenge Banza alitunukiwa tuzo ya kwanza katika Tamasha la Sanaa ya Kisasa ya Afrika, *DAK’ART* nchini Senegal. Alikuwa miongoni mwa washindi wa Tuzo ya Sanaa ya Sobey ya mwaka 2020. Kazi zake zinawakilishwa na jumba la sanaa la Hugues Charbonneau Art Gallery mjini Montréal.

Mnamo Machi 2021 alihamia kuishi na kufanya kazi mjini Montreal, Quebec. 

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo