open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mto Simiyu

**Mto Simiyu** ni mto wa Tanzania kaskazini ambao maji yake yanaingia katika ziwa Viktoria na hatimaye yanaelekea Bahari ya Kati kupitia mto wa Naili. Mdomo wake uko karibu na Magu Mjini. Tawimto muhimu ni mto Duma.

Mkoa ambapo unapitia unapata jina kutoka kwake: Mkoa wa Simiyu. 

## Hidrometria 
Kiasi cha maji yanayopita katika mto huu unabadilika kimajira kutegemeana na kiasi cha mvua. Vipimo viko kama m³ / s (1999–2004).

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize  = width:600 height:220
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:35
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Januari
  bar:Fév text:Februari
  bar:Mar text:Machi
  bar:Avr text:Aprili
  bar:Mai text:Mei
  bar:Jun text:Juni
  bar:Jul text:Julai
  bar:Aoû text:Agosti
  bar:Sep text:Sept.
  bar:Oct text:Okt.
  bar:Nov text:Nov.
  bar:Déc text:Dis.

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 32
  bar:Fév from:0 till: 7 
  bar:Mar from:0 till: 29 
  bar:Avr from:0 till: 30 
  bar:Mai from:0 till: 33 
  bar:Jun from:0 till: 2 
  bar:Jul from:0 till: 0 
  bar:Aoû from:0 till: 0 
  bar:Sep from:0 till: 0 
  bar:Oct from:0 till: 0 
  bar:Nov from:0 till: 9 
  bar:Déc from:0 till: 34 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 32 fontsize:S text: 32 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 7 fontsize:S text: 7 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 29 fontsize:S text: 29 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 30 fontsize:S text: 30 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 33 fontsize:S text: 33 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 2 fontsize:S text: 2 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 0 fontsize:S text: 0 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 0 fontsize:S text: 0 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 0 fontsize:S text: 0 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 0 fontsize:S text: 0 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 9 fontsize:S text: 9 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 34 fontsize:S text: 34 shift:(-10,5)
  

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha
* Orodha ya mito ya mkoa wa Simiyu
* Orodha ya mito ya mkoa wa Mwanza
* Mito ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Jamii:Mkoa wa Simiyu
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Nile
Siku tatu kuu za Pasaka

1835 hivi.]]
[300px|thumb|Mwaka wa Kanisa kadiri ya [kalenda ya liturujia ya Roma kama kielelezo cha kawaida kwa Ukristo wa magharibi.]]

**Siku tatu kuu za Pasaka** ndizo kiini cha mwaka wa Kanisa.

Zimekusudiwa kumuadhimisha Yesu mteswa, mzikwa na mfufuka, yaani:
* siku ya kwanza (Alhamisi kuu jioni hadi Ijumaa kuu jioni) inaadhimisha mateso yake kuanzia karamu ya mwisho hadi kifo chake juu ya msalaba; 
* siku ya pili (Ijumaa kuu jioni hadi Jumamosi kuu jioni) inaadhimisha maiti yake kubaki kaburini na roho yake kushukia kuzimu; 
* siku ya tatu (kuanzia Jumamosi kuu jioni hadi Jumapili ya Pasaka jioni) inaadhimisha ufufuko wake mtukufu. 

Siku hizo tatu ni kama bawaba kati ya Kwaresima na kipindi cha Pasaka. Ingawa tarehe zinabadilika kila mwaka, zinaangukia daima kati ya Machi mwishoni na Aprili mwishoni.

## Viungo vya nje
*Eighteen Questions on the Paschal Triduum 

Jamii:Mwaka wa Kanisa
Haut de Gamme: Koweït, Rive Gauche

***Koweit Rive Gauche*** ni albamu ya sita kutoka kwa msanii wa rekodi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Koffi Olomide. Albamu ilitolewa mnamo tar. Februari, 1992 katika studio ya Sonodisc Records.

## Orodha ya nyimbo 
Jamii:Albamu za 1992
Alhamisi kuu

(1685).]]
 Master Paul.]] 

 ya Kiorthodoksi inayomuonyesha Kristo akiwaosha miguu Mitume wake (shule ya uchoraji ya Pskov, karne ya 16).]]
 Sebouh Chouldjian (Kanisa la Kitume la Armenia) akimuosha miguu mtoto.]]
**Alhamisi kuu** ni sikukuu ya Ukristo inayoadhimisha saa za jioni ile karamu ya mwisho ya Yesu Kristo na mitume wake kabla hajakamatwa na kuhukumiwa na kuhani mkuu wa Israeli, Yosefu Kayafa na hatimaye kukabidhiwa kwa liwali Ponsio Pilato ili asulubiwe. 

Katika karamu hiyo Yesu alitoa maneno yake ya buriani kwa wanafunzi hao akikazia amri mpya ya kwamba wapendane jinsi yeye alivyowapenda upeo, inavyosimuliwa hasa katika Injili ya Yohane ambayo inaripoti hotuba ndefu kutoka kwa Yesu wakati huo.

Umuhimu wa tukio hilo unasisitizwa hasa na madhehebu yanayoamini kuwa ndipo Yesu Kristo alipoweka sakramenti ya ekaristi (na ya upadri), inavyosimuliwa katika Injili nyingine tatu. Humo ni wazi kwamba karamu hiyo ilikuwa ya Pasaka ya Kiyahudi, lakini Yesu aliitia maana mpya kuhusiana na kifo na ufufuko wake, akisema, "Fanyeni hivi kwa ukumbusho wangu" (badala ya kuendelea kuwa ukumbusho wa Musa na jinsi alivyowakomboa Waisraeli kutoka Misri).

Tangu hapo Wakristo hawajaacha kufanya mara kwa mara, na hata kila siku, ibada hiyo ambayo imeitwa "Liturujia ya Kimungu", "Misa", "Karamu ya Bwana" na kwa majina mengine. Hata hivyo kuna uzito wa pekee kuifanya katika Juma Kuu, wakati uleule wa Yesu kuianzisha, yaani Alhamisi kabla ya Pasaka, saa za jioni.

Tarehe ya adhimisho hilo inabadilikabadilika kila mwaka pamoja na ile ya Pasaka, lakini inaangukia daima kati ya tarehe 19 Machi na 22 Aprili. Kwa Waorthodoksi wanaofuata kalenda ya Juliasi tarehe hizo ni sawa na tarehe 1 Aprili na 5 Mei ya kalenda ya kawaida.

Adhimisho la karamu ya mwisho, ambalo kwa kawaida linaendana na kutawadha miguu ya wanaume 12 (au ya watu kadhaa bila kujali jinsia) kwa kuiga tendo la Yesu, ndio mwanzo wa siku tatu kuu za Pasaka ambazo kilele chake ni kesha la usiku wa Pasaka, Yesu anaposadikiwa na Wakristo kuwa amefufuka mtukufu.

## Viungo vya nje 
* 
* Maundy Thursday Celebration
Kwaresima kuu

, anayedhaniwa kuwa mtungaji wa ibada ya kupokea ekaristi bila ya adhimisho la sadaka yake.]]

**Kwaresima kuu** ni jina la Kwaresima katika madhehebu mbalimbali ya Waorthodoksi, likiwa na maana ya mfungo mkuu katika mwaka wa Kanisa.

Adhimisho lake linafanana na lile la Kanisa la magharibi ila kuna tofauti kadhaa, mojawapo ni kuacha liturujia ya Kimungu (yaani Misa) siku za kawaida za wiki, kama Wakristo wa Kanisa la Kilatini wanavyofanya siku ya Ijumaa kuu, kwa kuwa furaha inayodokezwa na umbo la divai inaonekana kutopatana na toba ya wakati huo.

Jamii:Ukristo
Jamii:Waorthodoksi
Jamii:Liturujia
Mazungumzo (tanzu)

**Mazungumzo** ni mojawapo ya fani au tanzu za fasihi simulizi. Mazungumzo ya kifasihi huhusisha ubunifu wa hali ya juu unaoshirikisha tamathali za usemi.

Jamii:Fasihi
Sentensi

**Sentensi** ni kundi la maneno ambalo lina kiima na kiarifu na hutoa maana kamili; ndiyo kipashio cha juu kabisa katika tungo.

## Aina za sentensi
Kuna aina kuu nne za sentensi nazo ni:
*Sahili
*Changamano
*Ambatano
*Shurutia

1. Sentensi sahili - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa kishazi huru kimoja tu, mfanoː Mama anakula.

2. Sentensi changamano - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa kishazi tegemezi na kishazi huru, mfanoː Mtoto aliyepotea ameonekana.

3.Sentensi ambatano - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa sentensi mbili zilizounganishwa na kiunganishi, mfanoː Baba analima ingawa mama anakula.

Sentensi ambatano huweza kuundwa kwaː
a. sentensi sahili + sentensi sahili.
b. Sentensi sahili + sentensi changamano.
c. Sentensi changamano + sentensi changamano.

4. Sentensi shurutia - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa mofimu za masharti, mfanoː ki, nge, ngeli pamoja na ngali.
Njia za uchanganuzi wa sentensiː
a. Njia ya matawi au ngowe.
b. Njia ya mishale au mistari. 
c. Njia ya visanduku au jedwali.
d. Njia ya maneno.

Hatua za uchanganuzi wa sentensiː
1. Kuainisha sentensi husika
2. Kugawa sentensi katika kiima na kiarifu
3. Kuonesha vipashio vya kiima na kiarifu
4. Kuainisha aina za maneno
5. Kuandika sentnsi husika kwa kila panapohusika

## Muundo wa sentensi
Sentensi huundwa kwa sehemu kuu mbili:

*Kiima (K)
*Kiarifu (A)

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Tungo kishazi

Jamii:Sarufi
Kiengenni

**Kiengenni** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waengenni. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kiengenni imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiengenni iko katika kundi la Kiedoidi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiengenni kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiengenni 
*lugha ya Kiengenni katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/enn

Jamii:Lugha za Nigeria
Hati ya Damasi

**Hati ya Damasi** (au *De explanatione fidei*) ilitolewa na Papa Damasus I mwaka 382. 

Kwa hati hiyo alithibitisha orodha rasmi ya vitabu vya Biblia ya Kikristo katika Kanisa Katoliki.

Orodha hiyo ilipata nguvu Afrika Kaskazini kutokana na Agostino wa Hippo kuifanya ipitishwe na Mtaguso wa Hippo (393), Mtaguso wa tatu wa Kartago (397) na Mtaguso wa nne wa Kartago (419).

Wakati huohuo Papa Inosenti I aliituma kwa askofu Esuperi wa Toulouse (405).

Baadaye Mtaguso wa Firenze (1442) na Mtaguso wa Trento (1546) ilivitambua rasmi kuwa sehemu za Biblia kamili kwa Kanisa Katoliki.

## Tazama pia
* Hati ya Gelasio

## Marejeo
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Hati za Mapapa
Jamii:Biblia
Apokrifa

**Apokrifa** (kutoka neno la Kigiriki ἀπόκρυφος, *apókruphos*, yaani "iliyofichika") ni jina linalotumika katika Ukristo kuanzia karne ya 5 kutajia vitabu ambavyo madhehebu husika hayavikubali katika Biblia.

Hivyo vitabu vilevile vinaweza kuwa vitakatifu kwa madhehebu kadhaa lakini si kwa mengine.

Lakini kuna vitabu vingine ambavyo vinatazamwa na Wakristo wote kuwa ni apokrifa, kwa mfano "Maisha ya Adamu na Eva".

Maelezo ya undani zaidi yanapatikana katika makala Deuterokanoni kuhusu vitabu maarufu zaidi vinavyokubaliwa na Kanisa Katoliki na wengineo kama Neno la Mungu, lakini si na Waprotestanti wengi.

## Marejeo
**Vitabu vyenyewe**
* Robert Holmes and James Parsons, *Vet. Test. Graecum cum var. lectionibus* (Oxford, 1798–1827)
* Henry Barclay Swete, *Old Testament in Greek*, i.-iii. (Cambridge, 1887–1894)
* Otto Fridolinus Fritzsche, *Libri Apocryphi V. T. Graece* (1871).
**Ufafanuzi**
* O. F. Fritzsche and Grimm, *Kurzgef. exeget. Handbuch zu den Apok. des A.T*. (Leipzig, 1851–1860)
* Edwin Cone Bissell, *Apocrypha of the Old Testament* (Edinburgh, 1880)
* Otto Zöckler, *Die Apokryphen des Alten Testaments* (Munchen, 1891)
* Henry Wace, *The Apocrypha* ("Speaker's Commentary") (1888)
**Utangulizi**
* Emil Schürer, *Geschichte des jüdischen Volkes*, vol. iii. 135 sqq., and his article on "Apokryphen" in Herzog's *Realencykl*. i. 622-653
* 

## Viungo vya nje
*"Apocrypha" in the Catholic Encyclopaedia at newadvent.org/cathen
*"The Apocrypha, Bridge of the Testaments" by Robert C. Dentan at orthodoxanglican.net 
*"Lutheran Cyclopedia: Apocrypha" at lcms.org

Jamii:Biblia
Jamii:Teolojia
Kuhani mkuu

.]]
**Kuhani mkuu**  ni cheo kikuu cha kuhani katika dini zenye ngazi mbalimbali ya ukuhani. Kwenye mahekalu makubwa yenye makuhani wengi, mmoja aliweza kuwa na nafasi ya kiongozi na kuitwa kuhani mkuu. 

Katika dini za Sumeri, Babeli na Misri ya Kale walikuwepo pia makuhani wakuu waliokuwa viongozi wa dini kwa ufalme wote. Katika Babeli kulikuwa pia na makuhani wakuu wa kike.

## Katika Biblia
Katika Israeli ya Kale Kuhani Mkuu (kwa Kiebrania **כהן גדול** *kohen gadol*) alikuwa kiongozi mkuu pekee wa ibada za dini ya Uyahudi tangu mwanzo wa taifa la Israeli hadi mwaka 70 B.K., hekalu la Yerusalemu lilipobomolewa moja kwa moja.

Ilibidi awe mwanamume aliyezaliwa na baba wa ukoo wa Haruni, kaka yake Musa. 

Wakati wa Yesu alikuwa mwenyekiti wa Baraza la Taifa la Israeli lenye wajumbe 70 chini yake. Chini ya utawala wa Dola la Roma kuhani mkuu wa Yerusalemu alikuwa pia na wajibu wa kisiasa kama kiongozi wa Wayahudi nchini.

Waraka kwa Waebrania katika Agano Jipya unamtambulisha Yesu Kristo mwenyewe kuwa kuhani mkuu wa milele kufuatana na utaratibu wa Melkisedeki, ukisisitiza ubora wake kulingana na makuhani wa Agano la Kale.

## Viungo vya nje
*The Mysterious White Garments of Yom Kippur 
*Burial artifact inscribed 'Son of High Priest' found near West Bank fence route
Kifali-Baissa

**Kifali-Baissa** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wafali-Baissa. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kifali-Baissa ilikuwa ndogo sana, yaani wachache tu waliweza kuongea Kifali-Baissa. Kwa hiyo, inawezekana kuwa lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, haijulikani Kifali-Baissa iko katika kundi gani.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibaissa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibaissa 
*lugha ya Kibaissa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/fah

Jamii:Lugha za Nigeria
Kanuni ya Mt. Benedikto

.]]
**Kanuni ya Mtakatifu Benedikto** ni kati ya maandishi kwa ajili ya utawa yaliyoathiri zaidi historia ya Kanisa na ya ulimwengu kwa jumla, hasa Ulaya, kwa kuwa baada ya muda mfupi ilikuja kuongoza maisha ya wamonaki karibu wote wa Kanisa la magharibi.

Iliandikwa na Benedikto wa Nursia kwa kutumia kanuni za kitawa zilizotangulia, hasa Kanuni ya mwalimu, pamoja na mang'amuzi yake yaliyojaa busara.

## Marejeo
* R. W. Southern, *Western Society and the Church in the Middle Ages*. Pelican, 1970
* Henry Mayr-Harting, *The Venerable Bede, the Rule of St Benedict, and Social Class*. Jarrow Lecture 1976; Jarrow: Rector of Jarrow, 1976. ISBN 0903495031
* Christopher Derrick, *The Rule of Peace: St. Benedict and the European Future*. Still River, Mass.: St. Bede's Publications. 2002. ISBN 978-0932506016

## Viungo vya nje
*Online scanned images of complete late 10th or early 11th century copy of the "Rule of St. Benedict" in Latin (Corpus Christi College Oxford University UK)
*An Introduction to the Rule by Jerome Theisen, former Abbot Primate of the Benedictine Confederation 
* *The Holy Rule of St. Benedict*, translated by Rev. Boniface Verheyen, OSB.  — Online edition provided by St. Benedict's Abbey, Atchison, Kansas.
*The Rule of St. Benedict in Latin

Jamii:Wabenedikto
Sport Club Corinthians Paulista

thumb|Uwanja wa timu ya Sport Club Corinthians Paulista
**Sport Club Corinthians Paulista** ni klabu ya kandanda yenye makao yake katika mji mkuu wa São Paulo nchini Brazil.

Corinthians hii ilianzishwa 1 Septemba 1910.

## Tuzo 
* Klabu Kombe la Dunia la FIFA: 2000 e 2012
* Kombe Libertadores: 2012
* Ligi la Brazil (*Campeonato Brasileiro*): 1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015, 2017
* Kombe la Brazil (*Copa do Brasil*): 1995, 2002 e 2009
* Ligi la São Paulo (*Campeonato Paulista*): 1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009, 2013, 2017, 2018, 2019

## Viunganishi vya nje 
### Rasmi 
* tovuti rasmi  (Kireno)
* tovuti rasmi  (Kiingereza)
* SOCCERWAY
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive

C
Nadharia ya uhusianifu

**Nadharia ya uhusianifu** iliyoanzishwa na Albert Einstein katika karne ya 20, inatoa uelewa wa kina kuhusu uhusiano kati ya nafasi, wakati, na uvutano. Inajumlisha nadharia ya uhusianifu maalumu (mwaka 1905) na nadharia ya uhusianifu ya jumla (1916). Katika nadharia hiyo, Einstein alionyesha kuwa nafasi na wakati si vitu vya kujitegemea, bali ni vipengele vinavyohusiana katika mfumo mmoja wa "spacetime". Nadharia ya uhusianifu ilibadilisha uelewa wetu wa uvutano, ikionyesha kuwa nguvu ya uvutano si nguvu inayovuta vitu kama ilivyokuwa ikidhaniwa awali, bali ni mabadiliko katika kumbi za spacetime.

Einstein alionyesha pia kuwa mwendo wa kitu katika nafasi unategemea uhusiano wa kifizikia na joto, na pia kuwa mwendo wa vitu kwenye mwamba au miale ya mwanga unategemea athari za uvutano kwenye spacetime. Hii ilileta mabadiliko makubwa katika jinsi tunavyoelewa ulimwengu mkubwa na jinsi nguvu za kimsingi zinavyofanya kazi.

Majaribio mengi yamethibitisha nadharia zote mbili, kama vile majaribio ya Michelson-Morley na majaribio ya Ives-Stilwell (uhusianifu maalumu), na majaribio wa Pound-Rebka (uhusianifu wa jumla).

## Uhusianifu maalumu 
Uhusianifu maalumu husema:

* Wachunguzi wakiwa na mwendo tofauti, wakati na umbali hubadilishwa, katika fomula γ=(1-v2/c2)-1/2.

* Ulinganifu wa nishati na tungamo katika fomula E=mc2.

* Kasi ya nuru huwa sawa kwa wachunguzi wote wenye kasi isiyobadilika.

## Uhusianifu wa jumla 
Uhusianifu wa jumla huelezea uvutano kama mviringo wa nafasiwakati. Huendeleza nadharia ya uvutano ya Isaac Newton. Hutumiwa na fizikia ya ulimwengu ya kisasa.

## Marejeo 
Jamii:Fizikia
Sikusare

thumb| Mwangaza wa Dunia na Jua kwenye ikweta
**Sikusare** (pia: **siku mlingano**, **siku ya jua la utosi**, au **ikwinoksi** kutoka Kilatini na Kiingereza *equinox*) ni siku ambako urefu wa mchana na usiku ni sawa kote duniani.

Hii inatokea mara mbili kila mwaka, mara ya kwanza mnamo 21 Machi (sikusare machipuo) na 23 Septemba (sikusare otomnia). 

Katika kanda karibu na ikweta hazionekani kwa urahisi lakini kwenye nusutufe za dunia upande wa kusini na kaskazini wa ikweta zimetambuliwa tangu karne nyingi na zimekuwa siku muhimu kwa makadirio ya kalenda mbalimbali. 

Kwa kawaida kuna tofauti kati ya urefu wa mchana na usiku isipokuwa karibu na ikweta. Karibu na ncha za dunia muda wa usiku na mchana unaweza kuwa mrefu hadi karibu nusu mwaka lakini kwa kawaida kuna majira ya mchana mrefu na usiku mrefu zinazobadilishana polepole.

Kuanzia usawa wa mchana na usiku kwenye sikusare muda wa mchana unarefuka au kupungua polepole kati ya kufikia ama siku ya mchana mrefu au usiku mrefu unaotokea katikati ya sikusare mbili za mwaka halafu mwendo hutokea kinyume hadi kufikia sikusare tena.

Mwendo huo unatokea kinyume kwenye nusutufe mbili za dunia yaani wakati mchana unarefuka kwenye nusutufe ya kaskazini usiku unarefuka kwenye nusutufe ya kusini.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Details about the Length of Day and Night at the Equinoxes . U.S. Naval Observatory. Naval Meteorology and Oceanography Command
* Calculation of Length of Day (Formulas and Graphs)
* Equinoctial Points — The Nuttall Encyclopædia
* Table of times for Equinoxes, Solstices, Perihelion and Aphelion in 2000–2020 
* Table of times of Spring Equinox for a thousand years: 1452–2547 
* 

Jamii:Wakati
Jamii:Kalenda
Jamii:matukio ya angani
Kigaa

**Kigaa** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wagaa. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kigaa imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaa iko katika kundi la Kidakoidi linalofanana na lugha za Kibantu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kigaa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kigaa 
*lugha ya Kigaa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ttb

Jamii:Lugha za Nigeria
Sikusare kaskazi

**Sikusare kaskazi** (pia **ikwinoksi kaskazi**, ing. *vernal equinox*) ni moja ya sikusare mbili za mwaka yaani siku ya usawa wa muda wa mchana katika maeneo mbali ya kanda ya ikweta.

Sikusare kaskazi ni sikusare ambako kipindi cha usiku mrefu umekwisha na kipindi cha nusu mwaka kinaanza ambako mchana ni mrefu kuliko usiku. Kuongezeka wa muda wa mchana kunasababisha kupanda kwa halijoto hivyo katika nchi zenye majira baridi mimea huanza kuotea majani mapya.

Sikusare kaskazi inakadiriwa kuwa 21 Machi.

Katika kalenda ya Kiajemi (Iran, Afghanistan, Tajikistan) ni sikukuu inayoitwa Noruzi (نوروز‎ *nowruz*, pia Nauruzi) na kuwa mwanzo wa mwaka mpya ya Kiajemi.
Backstreet Boys

**Backstreet Boys** (wakati mwingine hutajwa kama **BSB**) ni kundi la uimbaji lililoanzishwa huko mjini Orlando, Florida nchini Marekani mnamo mwaka wa 1993. Kundi hili awali lilikuwa likiunganisha mwimbaji kama vile A. J. McLean, Howie Dorough, Brian Littrell, Nick Carter na Kevin Richardson. 

Wameanza kupata umaarufu wao na albamu yao ya kwanza iliyokwenda kwa jina la *Backstreet Boys* (1996). Mwaka uliofuata, wakatoa albamu yao ya pili ya kimataifa, ''Backstreet's Back* (1997) na na albamu yao ya kwanza kutolewa nchini Marekani ambayo iliendelea kulipatia mafanikio kundi hili dunia nzima. Wamekuja kupata umaarufu kupindukia kwa albamu yao ya *Millennium* (1999) na albamu yake ya kufuatia, *Black & Blue* (2000). 

Baada ya kupumzika kwa miaka mitatu, kundi limejiunga tena na kutoa albamu yao ya marejeo: *Never Gone* (2005), na vilevile kutoa albamu zingine zaidi kama vile *Unbreakable* (2007) na *This Is Us* (2009).
Kevin Richardson ameondoka kundini mnamo 2006 ili aweze kuendelea na mambo mengine, lakini alirudi kundi mwaka 2012. The Backstreet Boys wameuza rekodi zaidi ya milioni 130 dunia nzima. Kulingana na Billboard, na kundi la kwanza tangu Sade kuwa na albamu zao za kwanza saba kufikia kumi 10 bora kwenye *Billboard 200*.

## Wanachama
*Brian Littrell
*A.J. McLean
*Howie Dorough
*Nick Carter
*Kevin Richardson

## Diskografia
* *Backstreet Boys* (1996)
* *Backstreet's Back* (1997)
* *Millennium* (1999)
* *Black & Blue* (2000)
* *Never Gone* (2005)
* *Unbreakable* (2007)
* *This Is Us* (2009)
* *In a World Like This* (2013)
* *DNA'' (2019)

## Ziara
*We Wanna Be with You Tour (1995–1996)
*The Space Show (1996–1996)
*Backstreet Boys: Live In Concert Tour (1996–1997)
*Backstreet's Back Tour (1997–1998)
*Into the Millennium Tour (1999–2000)
*The Black & Blue Tour (2000–2001)
*Up Close & Personal Tour (2005)
*The Never Gone Tour (2005–2006)
*Unbreakable Tour (2008–2009)
*This Is Us Tour (2009–2011)
*NKOTBSB Tour (2011–2012)

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
*
*

Jamii:Bendi za muziki
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Sikusare kusi

**Sikusare kusi** (ing. *autumnal equinox*) ni moja ya sikusare mbili za mwaka yaani siku ya usawa wa muda wa mchana na usiku katika maeneo mbali ya kanda ya ikweta.

Sikusare kusi ni sikusare ambako kipindi cha mchana mrefu umekwisha na kipindi cha nusu mwaka kinaanza ambako usiku ni mrefu kuliko mchana. Kupunguka kwa muda wa mchana kunasababisha kuongezeka kwa hewa baridi hivyo katika nchi zenye majira baridi mimea huanza kuopoteza majani na kuandaa usingizi.

Sikusare kusi inakadiriwa kuwa 23 Septemba.

## Marejeo
Jamii:matukio ya angani
Jamii:Kalenda
Gilbert Gottfried

**Gilbert Gottfried** (amezaliwa tar. 28 Februari 1955) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

* *Beverly Hills Cop II* (1987)
* *Hot to Trot* (1988)
* *The Adventures of Ford Fairlane* (1990)
* ''Look Who's Talking Too* (1990)
* *Problem Child* (1990)
* *Problem Child 2* (1991)
* *Aladdin* (1992)
* *Highway to Hell* (1992)
* *The Return of Jafar* (1994)
* *Thumbelina* (1994)
* *Saved by the Bell: Wedding in Las Vegas* (1994)
* *Double Dragon* (1994)
* *Problem Child 3: Junior in Love* (1995)
* *Aladdin and the King of Thieves'' (1996)

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 
* http://www.gilbertgottfried.com The Gilbert Gottfried Website!
Roza Rymbayeva

**Roza Kwanyshevna Rymbayeva** (alizaliwa tar. 28 Oktoba 1957) ni mwimbaji wa muziki wa Kikazaki na Kirusi kutoka nchini Kazakistani.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Roza Rymbayeva alizaliwa mkoani Semipalatinsky mnamo tarehe 28 Oktoba 1957 kwa familia ya wafanyakazi wa reli.

## Familia 
Mume — Taskyn Okapov (1948—1999),

Watoto — Ali (1991) na Madi (2000),

Wapwa wa kike wa mumewe — Manshuk (1975) na Aliya (1979).

## Filmografia 
1976 — filamu ya televisheni «Первая песня» (Wimbo wa kwanza), studio «Kazakhtelefilm».

1982 — mwigizaji mkuu wa filamu ya Kisovyeti-Kicheki «До свидания, Медео» (kwa Kirusi) au «Revue na zakázku» (kwa Kicheki)

2001 — filamu «Роза» (Roza), mwogozaji J. Sabirova

2002 — filamu «Хвост кометы. Роза Рымбаева» (mkia wa kometi. Roza Rymbayeva), mwogozaji A. Burykin (Urusi).

## Marejeo 
Jamii:Waimbaji wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Usiku

right|thumb|350px|Dunia wakati wa usiku; picha hii imeunganishwa kutokana na picha mbalimbali zilizopigwa na chomboanga. Hali halisi hakuna eneo lote linaloonekana liko gizani wakati mmoja. Nukta nyeupe upande wa kulia ni nuru ya miji wakati wa giza.
[thumb|right|Kutwa huko [Albuquerque, New Mexico.]]
**Usiku** ni kipindi cha siku kilichopo kati ya machweo na macheo na hasahasa kipindi cha giza kinachotokea baada ya machweo ambapo mwanga wa jua hauonekani tena angani hadi muda mfupi kabla ya macheo yaani kabla ya jua kuonekana juu ya upeo wa anga. 

Kinyume chake ni mchana.

Kutokana na kupoteapotea kwa nuru ya jua, nyota zinaonekana usiku (pasipo mawingu). 

Watu wengi pamoja na wanyama wengi hulala usiku, lakini kuna wanyama wengine wanaofanya shughuli zao usiku kama vile bundi, popo na wadudu wengi.

## Nyakati za usiku 
Nyakati za mwanzo na mwisho wa usiku hutofautiana kati ya mahali na mahali duniani. Mstari unaofikiwa na mwanga wa jua unatembea juu ya uso wa dunia kutokana na mzunguko wa dunia kwenye mhimili wake.

Mwendo huu ndio sababu ya kugawiwa kwa uso wa dunia katika kanda muda.

Karibu na ikweta muda wa usiku ni masaa 12 sawa na muda wa mchana, lakini penginepo duniani, kadiri palipo mbali na ikweta kuelekea kaskazini au kusini, muda wa usiku hubadilika kila siku.

Usiku mrefu kabisa hutokea kwenye ncha za dunia ambako wala jua wala utusitusi havionekani angani kwa muda wa karibu miezi 3.

## Utamaduni 
Katika tamaduni za binadamu usiku mara nyingi una maana mbaya kutokana na matatizo ya kutoona vema na hofu ya vitu visivyoonekana katika kipindi hicho.

 

## Viungo vya nje
Jamii:Wakati
Jumapili ya Utatu

'' ulivyodokezwa katika mchoro wa Mt. Andrei Rublev.]] 

**Jumapili ya Utatu Mtakatifu** ni sikukuu ya Ukristo inayoadhimishwa na madhehebu kadhaa, kama vile Kanisa Katoliki, ili kutukuza fumbo la Mungu aliye mmoja tu katika nafsi tatu kadiri ya imani iliyofafanuliwa na mitaguso ya kiekumene.

Kwa kawaida Wakristo wa magharibi huwa wanaadhimisha fumbo hilo Jumapili inayofuata Pentekoste, wakati wale wa mashariki wanaliadhimisha siku hiyohiyo ya Pentekoste, Roho Mtakatifu kulishukia Kanisa huko Yerusalemu ili kulihuisha na kuliongoza hadi ujio wa pili wa Yesu Kristo kutoka utukufu wa Mungu Baba.

## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia article
*All About Trinity Sunday
Unsata

**UNSATA** (kifupi cha **University Nursing Student Association of Tanzania**) ni chama cha wanafunzi wa uuguzi Tanzania ambao wanasoma ngazi zote za uuguzi kuanzia cheti, stashahada, shahada na kuendelea ili mradi asiwe nje ya taratibu na maadili ambayo mwanafunzi wa uuguzi anapaswa kuwanayo. Chama kilianzishwa rasmi na kupata usajili chini ya wizara ya afya na kutambulika kwa mujibu wa sheria tarehe 8/05/2005.

Makao makuu yake yakiwa kwenye Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili 

Malengo ya chama ni pamoja na:
#kuweza kuwaweka pamoja wanafunzi wauguzi kuzungumza na kuweza kutatua kero mbalimbali zinazowakabili
#kuweza kuhamasisha wanafunzi kuwa na mtazamo chanya juu ya uuguzi ilikuweza kutoa msaada katika jamii
#kuweza kuondoa fikra potofu juu ya wanaume wanaosoma hii kozi kwani imezoeleka kuwa ni kozi ya wanawake tu kwani ni mawazo potofu
#kuweza kuishi katka maadili ya uuguzi pamoja na upendo na amani
#kuweza kukitangaza chama kila kona ya Tanzania

Jamii:Vyuo vikuu vya Tanzania
Kifini

**Kifini** (kwa Kifini: *suomi*) ni lugha ya Kifini-Kiugori nchini Ufini, Urusi na Uswidi inayozungumzwa na Wafini. Ni lugha rasmi nchini Ufini. 

Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kifini nchini Ufini imehesabiwa kuwa watu milioni 5.1. Pia kuna wasemaji 201,000 nchini Uswidi (2009) na 38,900 nchini Urusi (2010). 

Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifini iko katika kundi la Kifini. 

## Viungo vya nje
*lugha ya Kifini kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kifini 
*lugha ya Kifini katika Glottolog
*lugha ya Kifini kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Ufini
Jamii:Lugha za Uswidi
Jamii:Lugha za Urusi
Jamii:Lugha za Kifini-Kiugori
Kumbikumbi

thumb|Kumbikumbi wakiruka baada ya mvua
**Kumbikumbi** ni mchwa wenye mabawa wanaotoka katika kichuguu wakati wa majira ya mvua. Mchwa hao ni majike na madume waliokomaa na wakiruka wanapandana. Kwa sababu kumbikumbi wa vichuguu vingi vya mahali pamoja hutoka kwa wakati mmoja wanaweza kuchagua mwenzi kutoka kichuguu kisicho chao. Halafu kila jozi inachimba kishimo na kuzaa na kuanza kichuguu kipya.

Lakini asilimia ndogo tu ya kumbikumbi huishi hadi kuzaa. Wengi sana huliwa na mbuai kama vile ndege, popo, nguchiro n.k. Hata watu huwala kwa sababu kumbikumbi wana mafuta mengi ndani ya miili yao. 

Jamii:Mchwa
Jamii:Chakula
Kanuni za kifonolojia

**Kanuni za kifonolojia** ni mabadiliko mbalimbali yanayotokea wakati mtu anapotamka neno au tungo, hapa tunaangalia zaidi kipande sauti ambacho hubadilikabadilika na kuwa katika tofauti. Kanuni hizo ni:

#udondoshaji
#uyeyushaji
#ukaakaaishaji
#muungano wa irabu
#tangamano la irabu
#ving`ong`o kuathiri konsonanti
#konsonanti kuathiri ving`ong`o
#ving`ong`o kuathiri irabu

Jamii:Isimu
Smosh

**Smosh** ni jina la kisanii la waigizaji wa filamu na wachekeshaj wawili, yaani Ian Andrew Hecox (amezaliwa 30 Novemba, 1987) na Anthony Padilla (amezaliwa 16 Septemba, 1987) kutoka nchini Marekani. Wanatoa filamu zao hasa mtandaoni wakitumia YouTube.

* *Smosh* (2006)
* *IanH*
* *Ian is Bored*
* *Lunchtime with Smosh*
* *El Smosh* (2012)
* *AskCharlie*
* *AnthonyPadilla*

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 
* 
* 
* 
* 
*
Gundi (mnyama)

**Gundi** (kutoka Kiingereza: gundi) au **panya-kichanuo** (kutoka Kiingereza: comb rat) ni wagugunaji wadogo wa familia Ctenodactylidae wanaotokea kaskazini kwa Afrika. Huishi katika majangwa yenye miwamba. Mwili wao ni mnono wenye urefu wa sm 17-18 na unafunikwa kwa manyoya laini. Wana miguu mifupi, macho makubwa na mkia mfupi. Miguu yote ina vidole vinne tu na vile vya kati vya miguu ya nyuma vina nywele ngumu zinazofananana na kichanuo (sababu ya jina la panya-kichanuo). Hula kila aina ya mmea ipatikanayo, lakini, kama wanyama wengi wa jangwa, hawakunywi na hupata maji yote wanayoyahitaji kutoka chakula chao. Jike huzaa watoto wawili kila mara baada muda wa mimba wa mieze miwili. Kwa sababu ya uhitaji wa kuhifadhi maji jike hutoa maziwa machache tu na watoto hulikizwa kabisa baada ya wiki nne.

Gundi huishi katika makoloni ya wanyama hadi mia moja au zaidi, lakini idadi ni ndogo katika maeneo ambapo chakula ni adimu. Hawatengenezi matundu ya aushi lakini hujisitiri katika mianya ya miamba usiku au mchana wakati wa joto kubwa. Wanyama hawa hufanya sauti sana na wana namba ya sauti za alamu na mawasiliano ambazo zinawasaidia kwa kugundisha makundi yao.

## Spishi
* *Ctenodactylus gundi*, Gundi Kaskazi (Common au North African Gundi)
* *Ctenodactylus vali*, Gundi wa Val (Val's au Desert Gundi)
* *Felovia vae*, Gundi wa Felou (Felou Gundi)
* *Massoutiera mzabi*, Gundi wa Mzab (Mzab Gundi)
* *Pectinator spekei*, Gundi wa Speke (Speke's Gundi au Pectinator)

## Picha

CTENODACTYLUSvali.jpg|Gundi wa Val

## Marejeo
Jamii:Nungunungu na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Mali (kipindi cha runinga)

thumb|right|link=#|alt=Nembo ya kipindi cha MALI|Nembo ya kipindi cha MALI 
thumb||right|link=#|alt=Wahusika Wakuu wa kipindi cha MALI|Wahusika Wakuu wa kipindi cha MALI 
***Mali*** ni kipindi cha runinga kinachorushwa na stesheni ya NTV (Kenya). Wito wake kwa Kiingereza ni "United by Blood: Divided by Greed" (Kuunganishwa kwa damu; kutenganishwa kwa tamaa). Mali ilianza kurushwa nchini Kenya halafu nchini Uganda. Kipindi kilirushwa miaka 2011-2015. Ki kipindi cha aina yake, huoneshwa mara tatu kwa wiki 

## Hadithi
"Mali" inafuatilia maisha ya jamaa tajiri kabisa lakini inayosumbuliwa na mambo ya ndani. Mzee wa nyumba meoa wanawake zaidi ya mmoja na anaendesha nyumba yake kama kambi ya kijeshi.

Ndugu hao wanatofautiana kitabia, kitamaduni, kijamii na hali ya kimaisha lakini wote wanazo hadithi motomoto kuhusu mapenzi, pesa, nguvu, kutongozana na mafanikio.

Hadithi inachacha pale ambapo mzee wa nyumba, Bw. G Mali, anaanguka na kuaga dunia kabla ya kuwacha wasia. Anawacha jamaa mbili katika tamaa, ubatilifu, kugawanyika na pia kugunduliwa kwa siri nzitonzito za kijamaa na za kibinafsi.

Mali ni hadithi ya tamaa ya kufanya kinachofaa na mambo yote yanayohusu mwendo huo.  MALI  inapeleka mtazamaji katika mwendo wa kuonyesha dubwana za jamii hiyo, jamaa na umbali mtu anaweza kuenda katika kutafuta mapenzi, pesa na furaha iliyoje.

Mali inaonyesha upande mwingine wa utajiri pasi na ukweli wa jamaa waliotengana na njia tofauti kila ndugu anafanya ili kuiunganisha ilhali kuna tofauti nyingi.

## Wahusika
### Wahusika Wakuu
G Mali	          -George Ohawa

Mabel Mali	  -Mary Gacheri

Usha  Mali	  -Mkamzee Mwatela

Bella	          -Carolyne Midimo

Nandi Mali	  -Mumbi Maina

Lulu Mali	  -Brenda Wairimu

Richard Mali	  -Kevin Samuel

Arthur Mali	  -Daniel Peter

### Wahusika wadogo
Mwambu	       -Abel Amunga

Tony	       -Tonie Mwangi

Lucia          -Kate Khasoa-Kole

Fadhili	       -Conrad Makeni

Don	       -Gerald Langiri

Bishop	       -David Gitika

Clara	       -Natasha Likimani

Zolo	       -Hamza Omar

Ron	       -Nic Wang’ondu

Nikita	       -Marilyn Perez

Miriam	       -Joan Arigi

Selena	       -Carolyne Ngorobi

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Feature article on Nation Media 
*Variety International
*Kenyan Actors
Rasi

**Rasi** (pia: **peninsula**, neno la Kiingereza lenye asili ya Kilatini na maana ya *nusukisiwa*) ni sehemu ya nchi inayoelekea katika maji ya bahari au ziwa na kuzungukwa na maji pande tatu. Ni kama kisiwa kinachounganishwa na bara upande mmoja tu. 

Rasi inaweza kuwa ndogo au kubwa. Mifano ya rasi kubwa ni nchi za Italia na Korea au Bara Hindi.

Rasi kubwa barani Afrika ni Pembe ya Afrika. 

Rasi ndogo zaidi mara nyingi zina umaarufu fulani kwa sababu zilikuwa alama muhimu kwa kutambua njia ya baharini zamani za usafiri kwa jahazi (meli za tanga). 
Mifano mashuhuri ni Rasi ya Tumaini Jema na Rasi Agulhas kwenye ncha ya kusini ya Afrika, Rasi Delgado iliyokuwa alama ya mpaka kati ya utawala wa kikoloni wa Wareno na Wajerumani katika Afrika ya Mashariki na hivyo hadi leo mwisho wa mpaka kati ya Msumbiji na Tanzania.

Rasi hizo ndogo ziliweza kuhofiwa na mabaharia wa jahazi kwa sababu mara nyingi mikondo ya maji ndani ya bahari iliathirika ghafla na rasi hizo na jahazi zilizosafiri karibu na pwani ziliweza kusukumwa kwenye miamba.

Jamii:Bahari
Krim

thumb|250px|Krim katika Ukraini
thumb|250px|Mahali pa Krim (kijani cheusi) katika Ukraini (kijani cheupe) na Ulaya
**Krim** (kwa Kiukraini Крим Krim; kwa Kirusi Крым *Krym*; kwa Kitartari Qırım; kwa Kiingereza *Crimea*) ni rasi upande wa kaskazini wa Bahari Nyeusi yenye eneo la km² 26.100.

Kisiasa ni jimbo la kujitawala ndani ya nchi ya Ukraini na jina rasmi ni "Jamhuri ya kujitawala ya Krim". Tangu mwaka 2014 ilivamiwa na kutekwa na jeshi la Urusi na kutangazwa kuwa sehemu ya Urusi, hatua isiyotambuliwa na umma wa kimataifa. Zaidi ya nusu ya wakazi 1.994.300 (mwaka 2005) ni Warusi (58,5 %), takriban robo Waukraini (24,4 %) halafu kuna pia Watartari 243.400 (12,1 %).

## Historia
Rasi hii ina historia ndefu iliyoona mabadiliko mengi kiasi kwamba haiwezekani kusema ni nani wanaoweza kuitwa "wakazi asilia" wa nchi hii. 

Katika historia inayojulikana Krim ilitawaliwa na Waskithi, Wagiriki wa Kale, Roma ya Kale, Wagothi, Bizanti, Wahunni, Wakhazari, Wamongolia, Waitalia kutoka Venezia na Genua, Watartari, Waosmani, Urusi na tangu 1991 nchi huru ya Ukraini.

Kwa muda mrefu lugha ya mawasiliano ilikuwa Kigiriki hadi kuingia kwa Watartari Waislamu mnamo karne ya 15 walioleta lugha yao ya Kiturki. 

Tangu mwaka 1783 Krim ilikuwa sehemu ya Milki ya Urusi na Warusi walileta walowezi wengi kutoka kwao. Sehemu ya Watartari walihamia Uturuki. Chini ya utawala wa Kirusi muundo wa wakazi ulibadilika hadi Warusi walikuwa kundi kubwa.

Katika miaka 1853 hadi 1856 rasi iliathiriwa vibaya na vita ya Krim ambako jeshi la Waturuki Waosmani pamoja na Uingereza na Ufaransa lilishambulia ngome ya Kirusi ya Sevastopol.

Baada ya kuporomoka kwa Milki ya Urusi mwaka 1917 Watartari walitangaza jamhuri ya kujitegemea kwa muda mfupi. Tangu 1918 Krim ilirudishwa Urusi kwa nguvu ya kijeshi na kuwa sehemu ya Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Hapo Krim ilikuwa eneo la kujitawala chini ya Urusi. Mwaka 1944, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia Watartari wote walifukuzwa katika Krim kwa amri ya Stalin na kupelekwa sehemu za Asia ya Kati, hasa Uzbekistan.

Mwaka 1954 serikali ya Umoja wa Kisovyieti iliamua kuhamisha eneo lote la Krim kutoka jamhuri ya Urusi kwenda Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiukraini. Tangu miaka ya 1980 Watartari walianza kurudi Krim kutoka sehemu za Asia ya Kati. Leo hii wako tena, na lugha yao inakubalika kama lugha rasmi kimkoa pamoja na Kirusi.

Wakati Umoja wa Kisovyeti ulipoporomoka na Ukraini kuwa nchi huru mwaka 1991 rasi ya Krim ilikuwa ndani ya Ukraini kwa hali ya "Jamhuri ya kujitawala ya Krim". 

Baada ya mapinduzi ya Ukraini ya mwaka 2014 sehemu ya wakazi wa Krim walikataa mwelekeo mpya wa serikali ya Kiev. Rais wa Urusi Vladimir Putin alitumia nafasi hiyo kutuma wanajeshi wa Urusi wasiovaa sare rasmi ndani ya Krim na baada ya kura ya maoni wananchi wengi walipiga kura ya kujiunga na Urusi. Mwezi wa Machi Urusi ilitangaya eneo la Krim kuwa sehemu ya Shirikisho la Urusi.


K
Blake Clark

**Blake Clark** (amezaliwa tar. 2 Februari 1946) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

* *The Greatest American Hero* (1981) (TV)
* *Remington Steele* (1982–89) (TV)
* *M*A*S*H* (1983) (TV)
* *Hot Flashes* (1984) (TV)
* *Wieners* (2008)
* *Get Smart* (2008)
* *Bedtime Stories* (2008)
* *American Cowslip* (2009)
* *Son of Mourning* (2009)
* *Toy Story 3* (2010)
* *Grown Ups* (2010)
* *Good Luck Charlie* (2010) (TV)
* *Community* (2010) (TV)
* *Rango* (2011)
* *Hawaiian Vacation* (2011)
* *Toy Story Toons* (2011)

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Jim Varney

**James Albert** "**Jim**" **Varney, Jr.** (15 Juni, 1949 hadi 10 Februari, 2000) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Mick Wingert

**Mick Wingert** (amezaliwa tar. 4 Julai 1974) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

* ''Dalton's Reward* (2005)
* *The Princess and the Frog* (2009)
* *Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness* (2011)
* *Finding Hope Now'' (2011)

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 
* http://www.mickwingert.com The Mick Wingert Website!
Max Koch

**Max Koch** (amezaliwa **Jeffrey Brian Koch**) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

* *Getting Personal* (1998)
* *Outlaw Golf* (2002)
* *Outlaw Golf 2* (2004)
* *Outlaw Tennis* (2005)
* *Kung Fu Panda: Secrets of the Furious Five* (2008)
* *Anytime with Bob Kushell* (2008)
* *Indie* (2010)
* *Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness* (2011)

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Waalevi

thumb|300px|Upanga wa Ali unaoitwa "Dhu-l-fiqar" ni nembo ya Waalevi. Maandishi ya Kiarabu yasema: "Ali wali-ul-Allah" = Ali ni "wali" (=rafiki, karibu na, aliyepewa mamlaka na) wa Allah; halafu ndani ya upanga "la fata ila Ali" = hakuna mshujaa isipokuwa Ali; kushoto: "la saifu ila dhu-l-fiqar" = hakuna upanga isipokuwa Dhu-l-fiqar.
thumb|300px|Maeneo penye Waalevi katika nchi ya Uturuki
**Waalevi** ni jumuiya ya kidini na ya kiutamaduni katika nchi ya Uturuki. Jina linatokana na Ali aliyetazamiwa kuwa na tabia za Kimungu katika mikondo mbalimbali ya Washia. Asili yao ni Uislamu wa Kishia jinsi ulivyoenea kati ya makabila ya Kiturki wakati walipohamia katika Anatolia (Uturuki wa leo) kuanzia karne ya 13. Idadi ya Waalevi hukadiriwa kuwa kati ya milioni 10 hadi 25. Wengi wao ni Waturuki au Waturki, wengine Wakurdi.

Sehemu ya Waalevi wanajitazama kama jumuiya ya Kiislamu-Kishia, wengine kama jumuiya ya kiutamaduni au kidini isiyo ya Kiislamu tena.

Hawana msikiti bali hukutana katika "cem-evi" (nyumba ya cem = jamii) kwa ibada inayoitwa "cem". Katika "cem" kuna masoma ya sala na mashairi na pia aina ya ngoma ya kidini ambako wote wanacheza chini ya usimamizi wa "dede" (=baba) yaani mzee au kiongozi mwenye elimu ya kidini. Wanawake na wanaume hushiriki na kucheza pamoja. Sehemu ya ibada hii ni pia kushiriki pamoja kunywa divai au maji ya matunda. 

Wanawake na wanaume hutazamiwa kuwa na haki sawa, tena wanawale hawatakiwi kuvaa hijabu. Ili kuzingatiwa kuwa Mwalevi, lazima uzaliwe na mama au baba Mwalevi.

Vinginevyo kila Mwalevi husali jinsi anavyoona mwenyewe maana wanasisitiza ni wajibu wa kila mtu kuwasiliana na Mungu na kutafuta njia yake.

Katika imani yao huamini ya kwamba Mungu (= Allah) alijionyesha hasa katika Muhammad na Ali na nguvu ya kimungu ilionekana ndani ya hao wawili. 

Wana pia imani kubwa katika maimamu 12 (sawa na jina kwa maimamu 12 wa Shia) lakini wanaamini tofauti na Ithnasheri wakiamini kila imamu ni umbo la Ali aliyerudi ndani yao. Imamu wa mwisho amefichwa -sawa na imani ya Ithanasheri- atarudi.

Katika maadili wanafundisha kuelekea kufikia hali ya mwanadamu kamili bila makosa atakayeshinda tamaa zake zote na kutawala mikono yake, ulimi wake na kiuno chake, kuwatendea watu wote haki bila ubaguzi na kuwasaidia katika mahitaji yao.

## Marejeo 

Jamii:Uislamu
Jamii:Dini nchini Uturuki
Kindi-miamba

**Kindi-miamba** (*Petromus typicus*) ni mnyama mgugunaji mdogo na spishi pekee ya familia Petromuridae. Kinyume na jina lake mnyama huyu si kindi lakini jamaa ya nungunungu. Spishi hii inatokea Namibia na sehemu za Angola na Afrika Kusini katika maeneo yenye miamba. Jina la “Petromus” linatoka kwa Kilatini petra = mwamba na mus = kipanya.

## Tabia
Kindi-miamba wanafanana na kindi lakini mkia wao mrefu si mnono kama ule wa kindi. Mwili wao una urefu wa sm 13-18 na mkia ni sm 14 kadiri. Wana miguu mifupi yenye vidole vinne mbele na vitano nyuma. Nyayo zao ni tupu kabisa na zina mafumba. Kichwa chao ni chembamba juu-chini na masikio ni madogo na ya duara. Rangi yao ni kahawia, kijivu au takriban nyeusi ili kuchukuana na rangi ya miamba, lakini pua ni njano na ijitokeza. Hawana malaika. Chuchu zipo mbavuni ili kunyonyesha watoto kutoka upande wakati wamesongamana katika mwanya wa mwamba.

## Usambazaji na mwenendo
Kindi-miamba wanatokea miamba ya Namibia, ya kusi ya Angola na ya kaskazi-magharibi ya Afrika Kusini. Wanyama hawa hujulikana kwa uwezo wao wa kujibanza katika mianya myembamba sana. Hii inafanikishwa kwa sababu ya fuvu lao jembamba juu-chini na mbavu yao kinamo.

Hula manyasi hasa lakini pengine matunda, mbegu na majani pia. Wana meno yenye kichwa kirefu na mizizi mirefu. Jike huzaa jozi ya watoto mara moja kwa mwaka, kiwango kidogo cha kuzaa kisicho kawaida baina ya wagugunaji. Watoto hulikizwa baada ya wiki tatu lakini waendelea kutegemea wazazi wao muda wa miezi tisa.

## Jamaa
Kindi-miamba ni mwana abakiye peke yake wa familia ya spishi nyingi ambayo ilionekana wakati wa Oligocene ya Afrika. Uchunguzi wa mofolojia na filojenetiki unadokeza kwamba ndezi ni jamaa wa karibu kabisa wa kindi-miamba. Familia hizi mbili, pamoja na familia Phiomyidae iliyokwisha sasa, ni mfano wa mtawanyiko mapema wa wagugunaji katika Afrika.

## Marejeo
## Soma pia
*Kingdon, J. 1997. The Kingdon Field Guide to African Mammals. Academic Press Limited, London.
*McKenna, Malcolm C., and Bell, Susan K. 1997. *Classification of Mammals Above the Species Level.* Columbia University Press, New York, 631 pp. ISBN 0-231-11013-8
*Nowak, R. M. 1999. Walker's Mammals of the World, Vol. 2. Johns Hopkins University Press, London.

## Viungo vya nje
*Sahifa ya Bioanuwai ya Wanyama kuhusu kindi-miamba

Jamii:Nungunungu na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Amol

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Amol 

**Sari** (Kitapuri: Amol ) ni makao makuu ya mkoa wa Mazandaran katika Uajemi. 
Idadi ya wakazi inakadiriwa kuwa takriban nusu milioni. mt.Damavand in Amol

Jamii:Miji ya Uajemi
Liturujia ya Kimungu

ya mwaka 1150 hivi inayoonyesha watakatifu Basili Mkuu (kushoto) na Yohane Krisostomo, watunzi wa anafora mbili zinazotumika zaidi. Iko katika Cappella Palatina, Palermo (Italia).]]
**Liturujia ya Kimungu** ni adhimisho la ekaristi kwa jina linalotumiwa hasa na Waorthodoksi na Wakatoliki wa Mashariki wanaofuata madhehebu ya Kigiriki.

Ina sehemu kuu mbili: moja ambayo inaruhusu wakatekumeni kuhudhuria, ya pili ni kwa ajili ya waamini waliobatizwa tu.

## Liturujia ya wakatekumeni
Inaleta hasa Neno la Mungu kutoka Biblia ya Kikristo
 akiingia patakatifu akishika kitabu cha Injili.]]

 ya wakatekumeni.]]
## Liturujia ya waamini
Ndiyo adhimisho la ekaristi yenyewe kwa uwezo wa Roho Mtakatifu.
 akibeba vipaji huku shemasi mdogo akishika chetezo.]]
 (altare).]]
.]]

 akifanya ishara ya msalaba kwa kitabu cha Injili juu ya kitambaa cha altare kiitwacho antimension.]]
.]]

## Viungo vya nje 
* Eastern Rites: A family tree 

**Makanisa ya Kiorthodoksi**
* The Divine Liturgies Music Project  Byzantine music in English for the Liturgies of St. John, St. Basil, St. James and the Presanctified
* The Divine Liturgy  Text with Bible References and line-by-line Greek to English translations
* The Divine Liturgy of the Russian Orthodox Church  in English/Church Slavonic, including music (midi, mp3)
* Photos of Divine Liturgy  from Russia
* The Divine Liturgy of St. John Chrysostomus of the Greek Eastern Orthodox Church - In Hellenistic New Testament Greek (Koine) and Modern Demotic Greek
**Makanisa ya Kiorthodoksi ya Mashariki**
* The Divine Liturgy of the Syriac Orthodox Church
* Download Coptic/Arabic Holy Liturgies in mp3 format from St-Takla.org
* Coptic Liturgy of St. Basil Full text with explanations and commentary
* Coptic Liturgy of St. Mark (also known as the Liturgy of St. Cyril) Full text
* Coptic Liturgy of St. Gregory Full text with footnotes
* Ethiopian Divine Liturgy 
* Armenian Divine
**Kanisa Katoliki la Kimelkiti**
* The Divine Liturgy of the Melkite Greek Catholic Church 
**Kanisa Katoliki la Armenia**
* The Beauty and Wisdom of the Armenian Divine Liturgy 
* "In Remembrance of the Lord  
*Arak29 Badarak (Armenian Divine Liturgy) 
* Armenian Badarak  Commentary
* Analysis of the Armenian Divine Liturgy Abp. Tiran Nersoyan
Kiga'anda

'''Kiga'anda''' ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Waga'anda. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kiga'anda imehesabiwa kuwa watu 43,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiga'anda iko katika kundi la Kichadiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiga'anda kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiga'anda 
*lugha ya Kiga'anda katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/gqa

Jamii:Lugha za Nigeria
Kigamo-Ningi

**Kigamo-Ningi** ilikuwa lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria iliyozungumzwa na Wagamo-Ningi. Ingawa idadi ya Wagamo-Ningi imehesabiwa kuwa watu 15,000 mwaka wa 1992, watu wote waliacha kuongea lugha yao ya asili na kuzungumza Kihausa tu. Maana yake ni lugha ya Kigamo-Ningi imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigamo-Ningi iko katika kundi la Kikainji.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kigamo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kigamo 
*lugha ya Kigamo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bte

Jamii:Lugha za Nigeria
Moses Kulola

**Moses Kulola** (Juni 1928 - Agosti 2013) alikuwa kiongozi wa Kikristo nchini Tanzania na tangu mwaka 1991 askofu wa EAGT (*Evangelistic Assemblies of God Tanzania*). 

## Maisha
Moses Kulola alizaliwa mwezi Juni 1928 katika familia ya watoto kumi. 

Alisajiliwa kwanza katika shule ya misheni iitwayo Ligsha Sukuma mwaka 1939, halafu alijiunga na taasisi ya usanifu mwaka 1949. 

Alibatizwa mwaka 1950 katika Kanisa la AIC Makongoro.

Alimwoa Elizabeth na kuzaliana naye watoto 10 ambapo saba walikuwa bado hai alipofariki.

Alianza kazi za umisionari mwaka 1950 mara tu baada ya kubatizwa, ijapokuwa aliitwa mwaka 1949.

Mwaka 1959 alianza kufanya kazi serikalini, wakati huohuo akihubiri Injili katika miji na vijiji. 

Utumishi wake mkubwa kwa nchi ulifikia mwisho mwaka 1962, ambapo aliamua kujitolea moja kwa moja nguvu zake, mwili na nafsi. 

Mwaka 1964 alijiunga na chuo cha teolojia na 1966 alitunukiwa stashahada.

Alijiendelea na masomo mbalimbali ambapo alitunukiwa vyeti katika mataifa mbalimbali.

Alihudumu kikazi kwa miaka miwili kama Mchungaji kabla ya kuwa Mpentekoste mnamo 1961-1962.

Alifanya kazi katika kanisa la TAG tangu mwaka 1966 mpaka 1991 ambapo aliamua kuanzisha kanisa la Evangelistic Assemblies God (EAGT), ambalo lilifanikiwa kukua kwa kasi kubwa katika nchi za Tanzania, Zambia, Malawi na kwa jumla lina makanisa yapatayo 4000 yakiwemo makubwa na madogo.

Askofu Msaidizi wake alikuwa Mwaisabila.

Kumefanyika mgawanyiko wa majimbo 34 ya kazi na kanda tano kwa ajili ya kurahisisha kazi, kila kanda na jimbo likiwa na mwangalizi wake.

Alifariki mwano Agosti 2013 na kuzikwa mjini Mwanza katika kanisa linalogombaniwa na TAG na EAGT.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Askofu Kulola asimulia maisha yake kwenye blogu ya Tanzania Gospel  

Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2013
Jamii:Wanaume wa Tanzania
Jamii:maaskofu