open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Menna Fadali

**Menna Allah Samy El-Fadali** (kwa Kiarabu: منة الله سامي سعد الدين عبد المعطي الفضالي; alizaliwa 4 Septemba 1983) ni mwigizaji wa Misri aliyeshiriki katika sinema kwenye filamu nyingi, akianza na filamu El Basha Telmiz pamoja na Karim Abdel Aziz na Ghada Adel, kisha "Youth Spicy", "Ghost", "Vacuum Killer", "There is No Usefulness", "Karaoke", "Light Eyes", na "The Dealer".

## Kazi 
Menna Fadali alisoma utalii na ukarimu, lakini aliacha masomo yake alipoanza kuigiza, alipowasilishwa kwa mkurugenzi Majdi Abu Amira na mama yake ambaye alikuwa akifanya kazi kama msaidizi wa mkurugenzi. Majdi alivutiwa naye na kumpa nafasi ya kuigiza katika tamthilia ya televisheni ya  "Ayana Kalby" mwaka 2002.

Mwaka uliofuata, Menna alishiriki katika tamthilia ya "People in Kafr Askar" ulioongozwa na Nader Galal, na pia mwaka huo huo katika tamthilia ya "Hamza and Five Daughters".

Menna alishiriki katika tamthilia maarufu ya "3afaryt Al Siala" mwaka 2004 pamoja na waigizaji wengi maarufu. Nafasi yake katika tamthilia hio ilizingatiwa kuwa hatua muhimu katika taaluma yake ya uigizaji. Baada ya hapo, alishiriki katika tamthilia nyingine nyingi kama vile:

* "It's Time"
* "Market Gravel"
* "Bird Love"
* "El Hilali" akiwa na nyota Yehia El-Fakharany
* "El Malek Farouk", ambako alicheza nafasi ya kipekee kama Malkia
* "October the Other"
* na tamthilia ya vichekesho "The Thief and the Book"

Menna ameendelea kuwa na mchango mkubwa katika uigizaji wa Misri kupitia kazi zake mbalimbali za runinga.

## Filamu 
Menna Fadali ameshiriki katika filamu kadhaa maarufu, zikiwemo:

* El-Shabah *(Mchawi au Roho)*
* El Dealer *(Muuzaji au Mchuuzi)*
* Mako (2019) – Filamu ya kutisha ya Kimisri iliyoongozwa na Muhammad Hesham El-Rashidy

Filamu hizi zimechangia kuimarisha nafasi ya Menna kama mwigizaji maarufu katika tasnia ya filamu ya Kiarabu.

## Tamthilia 
Menna Fadali ameshiriki katika mfululizo mbalimbali ya runinga, ikiwa ni pamoja na:

* Regheef El-Esh *(Mkate wa Maisha)*
* Nafeza Ala El-Alam *(Dirisha Kuelekea Ulimwengu)*
* Mowaten Bedaraget Wazzir *(Raia wa Kiwango cha Waziri)*
* Lel Tharwa Hisabat Ukhra *(Kwa Utajiri Kuna Hesabu Tofauti)*
* Aan El-Awan *(Imekuwa Wakati Sasa)*
* Qalb Emra'a *(Moyo wa Mwanamke)*
* Lahazat Harega *(Wakati wa Hatari)*
* Mafesh Fayda *(Hakuna Faida)*
* Sekket El-Hilali *(Njia ya El-Hilali)*
* El Malek Farouk *(Mfalme Farouk)*
* El-Les Wal-Kitab *(Mwizi na Kitabu)*
* Wesh Tany *(Uso Mwingine)*
* L'excellence – 2014 *(Ubora)*
* Gaafar El Omda *(Gaafar Mkuu wa Wilaya)*

## Nyimbo 
* Masria Ana *(Mimi ni Mmisri)* – Wimbo wa uzalendo unaoonyesha fahari ya utaifa wake.

Menna Fadali siyo tu mwigizaji bali pia msanii wa muziki, akionyesha vipaji vyake mbalimbali katika sanaa ya burudani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Waimbaji wa Misri
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Waigizaji filamu wa Misri
Yul Edochie

thumb|Edochie mwaka 2016
**Yul Chibuike Daniel Edochie** (anajulikana zaidi kama **Yul Edochie**; amezaliwa 7 Januari 1982) ni mwigizaji na mwanasiasa wa Nigeria.

## Maisha ya awali na elimu 
Edochie anatokea Jimbo la Anambra na ni mwana wa mwigizaji Pete Edochie, akiwa mdogo zaidi kati ya watoto sita. Alikulia katika Mji wa Lagos na Jiji la Enugu. Alipewa jina la mwigizaji wa Kirusi Yul Brynner.Alisoma katika Chuo Kikuu cha Port Harcourt, ambako alipata Shahada ya Sanaa katika sanaa za maigizo.

## Kazi 
Edochie alianza kujitokeza katika Nollywood mwaka 2005 kupitia filamu ya *The Exquires,* ambapo aliigiza pamoja na Justus Esiri na Enebeli Elebuwa. Mafanikio yake makubwa yalikuja mwaka 2007 baada ya kuigiza pamoja na Genevieve Nnaji na Desmond Elliot katika filamu ya *Wind Of Glory*.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Shahada ya Uhandisi

**Shahada Ya Uhandisi** (**BEng** au **BE**) au  **Shahada ya Sayansi Katika Uhandisi** (**BSE**) ni shahada ya kwanza ya kitaaluma ambayo mhitimu wa chuo kikuu kuu hupewa katika taaluma ya uhandisi kutoka taasisi ya elimu ya juu.

Nchini Uingereza, Shahada ya kwanza ya Uhandisi hupewa vibali na moja ya Baraza La Uhandisi, taasisi za uhandisi wa kitaalamu kuona kama yanafaa kwa ajili ya usajili kama mhandisi kamili au mhandisi wa mkataba na utafiti zaidi kwa kiwango cha shahada ya pili. Nchini Canada, shahada kutoka chuo Kikuu Cha Canada inaweza kukubalika na Bodi ya Vibali vya Uhandisi Canada  (CEAB). Vinginevyo, inaweza kuwa vibali moja kwa moja na taasisi nyingine ya uhandisi wa kitaaluma, kama vile zilizopo MAREKANI,Taasisi ya Umeme Na Elektroniki Wahandisi (IEEE). Shahada Ya Uhandisi inachangia njia ya Uhandisi wa mkataba (UINGEREZA), mhandisi aliyesajiliwa au kupewa leseni kama  mhandisi wa kitaalamu na ameidhinishwa na wawakilishi wa taaluma. Vivyo Hivyo Shahada ya Uhandisi (BE) na Shahada Ya Teknolojia (B. Tech) nchini India ni vibali na Baraza la India La Elimu Ya Ufundi. Vyuo vikuu vingi katika Marekani na Ulaya tuzo ya shahada ya kwanza katika uhandisi kupitia majina mbalimbali.

Aina isiyo ya kawaida na labda ya zamani zaidi ya digrii katika ulimwengu unaozungumza kiingereza ni *Baccalaureus katika Sanaa Ingeniaria* (B. A. I.), a Kilatini maana ya jina *Shahada katika Sanaa Ya Uhandisi*. Hapa *Baccalaureus katika Sanaa Ingeniaria* inamaanisha ubora katika kutekeleza 'sanaa' au 'kazi' ya mhandisi. Vyuo vikuu Fulani Vya Afrika Kusini huita digrii zao za uhandisi B. Ing. ('''', katika Waafrika).

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Naguib el-Rihani

**Naguib el-Rihani** (Kwa Kiarabu: نجيب الريحاني; alizaliwa Januari 21, 1889 mjini Kairo – alifariki Juni 8, 1949 mjini Alexandria) alikuwa mwigizaji wa filamu na maigizo wa Kimisri.

## Wasifu 
Alizaliwa Bab El Shereya, Kairo katika familia ya tabaka la kati. Baba yake alikuwa Mkristo wa Kiasiriya aliyefanya kazi kama mtaalamu wa farasi na mfanyabiashara, wakati mama yake alikuwa Mkopti wa Kimisri kutoka Kairo. Alikuwa mmoja kati ya wana watatu kuzaliwa kwa wazazi wake. Alipata elimu yake katika shule ya Kikatoliki ya Kifaransa iitwayo "**Les** **Frères**" huko Kairo.

El-Rihani alikuwa na ndoa yenye changamoto na **Badia Masabni**, mwigizaji na mfanyabiashara ambaye alihamia Kairo baada ya kuishi Marekani kwa miaka mingi, na kuanzisha tamasha lake maarufu la burudani, "**Casino Badia**." Waliachana kabla ya kifo chake. Alifariki akiwa na umri wa miaka 60 mjini Kairo kutokana na ugonjwa wa typhus, akiwa anafanya filamu yake ya mwisho, "**Ghazal Al Banat**."

Alianzisha kundi lake la maigizo mwishoni mwa miaka ya 1910 huko Kairo, na kushirikiana na rafiki yake wa maisha **Yosefu, Badeih Khairy**, katika kuibua na kuleta mafanikio ya maigizo ya Kifaransa kwenye jukwaa la Kimisri, na baadaye katika filamu.

Alikuwa mcheshi mkubwa jukwaani na pia katika filamu, na anachukuliwa kuwa "*Baba wa Ucheshi*" nchini Misri. **Fuad Al Mohandes**, mcheshi mkubwa wa Kimisri wa v kisasa, alikiri kuwa Naguib El-Rihani alimwelekeza na kuathiri mtindo wake wa uigizaji.

Tarehe 21 Januari 2016, Google iliadhimisha miaka 127 ya kuzaliwa kwake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1889
Jamii:Waliofariki 1949
Jamii:Mbegu za watu
Jamii:Watu wa Misri
Oladayo A. Okeniyi

**Oladayo A okeniyi** alizaliwa (june 14 1988)ni mwigizaji wa kinigeria_mmarekani anayejulikana sana kwa kucheza nafasi ya Thresh katika filamu ya The Hunger Games na Danny Dyson katika Terminator Genisys

## Maisha ya awali na elimu 
Dayo alizaliwa mjini Jos na akakulia Lagos, Nigeria, akiwa na ndugu wanne.Baba yake ni afisa wa forodha mstaafu kutoka Ogbomosho, Jimbo la Oyo, Nigeria, na mama yake ni mwalimu wa fasihi kutoka Kenya. Mnamo mwaka 2003, alihamia pamoja na familia yake Indiana, Marekani, kutoka Nigeria, na baadaye akahamia California.[Alipata shahada ya kwanza katika mawasiliano ya kuona katika Chuo Kikuu cha Anderson (Indiana) mnamo 2009.

## Kazi 
Kabla ya kuigizwa katika The Hunger Games Okeniyi alifanya kazi katika maigizo ya jukwaani ya ndani na filamu fupi-fupi.Mnamo mwaka 2014, Okeniyi alicheza katika filamu ya maigizo Endless Love. Aliigiza kama Danny Dyson katika filamu ya mwaka 2015 Terminator Genisys.Pia alicheza katika mfululizo wa tamthilia iitwao Shades of Blue. Aidha alionekana katika filamu Fresh, ambayo ilionyeshwa katika Tamasha la Filamu la Sundance la mwaka 2022.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Mbegu za waigizaji filamu
Uchunguzi (sayansi)

[thumb|Kuchunguza trafiki ya anga huko Rõuge, [Estonia]]
**Uchunguzi** (kwa Kiingereza: *Observation*) katika sayansi asilia unarejelea upataji hai wa taarifa kutoka katika chanzo cha kuaminika .  Inahusisha kitendo cha kutambua au kuona matukio  na kukusanya data kulingana na uhusiano wa moja kwa moja na somo la utafiti. Uchunguzi ni mchakato wa kupata taarifa moja kwa moja kutokana na chanzo cha msingi.

Katika viumbe hai uchunguzi hutegemea hisia, lakini katika sayansi ya kisasa, hutegemea pia vifaa vya kisayansi vinavyosaidia kupima na kurekodi data ambayo haiwezi kufikiwa kwa hisia pekee.

Uchunguzi katika sayansi kwa kawaida huainishwa katika makundi makuu mawili ambayo ni: **ubora** na **kiasi** :
***Uchunguzi wa ubora/ sifa** huelezea sifa ambazo hazijaonyeshwa kwa nambari, kama vile rangi, umbile au tabia.
***Uchunguzi wa kiasi** unahusisha vipimo vya nambari, vilivyopatikana kwa njia ya kuhesabu au kutumia zana ili kugawa maadili kwa matukio yaliyozingatiwa.
Aina hizi mbili hutoa msingi wa kuelewa matukio kwa undani na kwa usahihi.

## Uchunguzi katika mbinu ya kisayansi 
Mbinu ya kisayansi hutegemea uchunguzi ambao hufuata hatua kadhaa: kuibua swali, kufanya uchunguzi, kuunda nadharia, kutabiri matokeo, na kufanya majaribio. Uchunguzi husaidia kuthibitisha au kubatilisha nadharia kwa kutumia data halisi. Ili matokeo yawe sahihi, uchunguzi lazima uwe wa kuaminika na uweze kurudiwa na watafiti wengine. Hii huimarisha uhalali wa maarifa ya kisayansi.

## Vifaa vya uchunguzi na changamoto zake 
Hisia za binadamu zina mipaka katika usahihi na upeo wa kuona, na zinaweza kupotoshwa na udanganyifu wa macho au mitazamo ya kibinafsi. Kwa hiyo, vifaa kama vile darubini, mizani, kamera, na vipimajoto hutumika kuongeza uwezo wa uchunguzi. Vifaa hivi husaidia kugundua matukio ambayo hayawezi kuonekana kwa macho pekee, na kupunguza athari za uchunguzi kwa mfumo unaochunguzwa. 

## Upendeleo wa kibinadamu na athari zake 
Uchunguzi wa binadamu unaweza kuathiriwa na upendeleo wa kisaikolojia kama vile kuona kile tunachotarajia kuona (*confirmation bias*). Pia, kumbukumbu za uchunguzi zinaweza kubadilishwa na uzoefu wa awali au mitazamo ya kibinafsi. Katika sayansi, mbinu madhubuti hutumika kupunguza upendeleo huu, kama vile majaribio ya kipofu (blind experiments) na uhifadhi wa data ghafi. Hii husaidia kuhakikisha kuwa uchunguzi unawakilisha ukweli badala ya mtazamo wa mtafiti.

## Marejeo 
Jamii:Sayansi
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Waluddi

**Waluddi** walikuwa wanachama wa vuguvugu la karne ya 19 la wafanyakazi wa nguo wa Kiingereza ambao walipinga matumizi ya aina fulani za mashine za kiotomatiki kwa sababu ya wasiwasi unaohusiana na malipo ya wafanyikazi na ubora wa pato. Mara nyingi waliharibu mashine katika mashambulizi yaliyopangwa.   Wanachama wa kikundi hicho walijiita Waluddi, waliojieleza kuwa wafuasi wa " Ned Ludd ", mfumaji mashuhuri ambaye jina lake lilitumiwa kama jina la uwongo katika barua za vitisho kwa wamiliki wa kinu na maafisa wa serikali. 

Vuguvugu la Waluddi lilianza huko Nottingham, Uingereza, na kuenea hadi Kaskazini Magharibi na Yorkshire kati ya 1811 na 1816.  Wamiliki wa kiwanda walichukua hatua ya kuwapiga waandamanaji risasi na hatimaye harakati hiyo ilikandamizwa na nguvu za kisheria na kijeshi, ambazo zilijumuisha kunyongwa na usafirishaji wa adhabu kwa Waludd walioshtakiwa na waliohukumiwa. 

Serikali ilituma maelfu ya wanajeshi kukandamiza harakati za Walludi. Sheria ya mwaka 1812 ilifanya uharibifu wa mashine kuwa kosa la adhabu ya kifo. Wafuasi wengi walikamatwa, kufungwa, au kunyongwa katika kesi za mfano zilizofanyika York.

Leo, neno “Luddite” hutumiwa kumaanisha mtu anayepinga teknolojia mpya. Hata hivyo, kihistoria walikuwa wapigania haki za wafanyakazi waliotumia mashine kama ishara ya upinzani. Urithi wao unaonekana katika nyimbo kama *The Cropper Lads* na maandiko ya waandishi kama Lord Byron waliowatetea.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Doundou Chefou

**Ibrahim Doundou Chefou** ni raia wa Niger na ni kamanda mkuu wa Dola la Kiislamu katika Sahara Kuu.

## Historia 
Chefou anaaminika kuongoza shambulio dhidi ya msafara wa wanajeshi wa Marekani na Niger mnamo Oktoba 2017, lililosababisha vifo vya Wamarekani wanne na Wanigeri watano. Hapo awali alikuwa Mfulani mchungaji katika eneo la mpaka wa Niger na Mali, alianza kubeba silaha kupambana na wezi wa ng’ombe wa Watu wa Tuareg. Kwa mujibu wa *The New York Times*, wanajeshi wa Marekani walikuwa wanajaribu kumtafuta Chefou mnamo Oktoba 2017 wakati wanamgambo wasiopungua hamsini, wanaodaiwa kuongozwa naye, waliwashambulia karibu na kijiji cha Tongo Tongo kusini magharibi mwa Niger.

Chefou anachukuliwa na maafisa wa Afrika kama mmoja wa wachochezi wakuu wa vurugu katika eneo la Sahel. Waziri wa Ulinzi wa Niger alimwita "gaidi" na "jambazi".

## Angalia pia 
* *Shambulio la Tongo Tongo*
* *Uasi katika Maghreb (2002–sasa)*
* Uislamu nchini Niger
* *Wachungaji wa Fula*
* *Jeshi la Niger*

## Marejeo
Jamii: Watu walio hai
Mawewe

**Mawewe**, pia anajulikana kama **Maueva**, alikuwa mfalme wa Dola la Gaza (leo nchini Msumbiji) kuanzia mwaka 1859. Alikuwa mwana wa Mfalme Soshangane Nxumalo na mama yake alikuwa Mswati, mke wa Soshangane. Mawewe alihisi kwamba, kwa kuwa yeye alikuwa mkubwa kuliko kaka yake wa nusu damu, Mzila aliyezaliwa na mama wa Kitsonga ndiye aliyestahili kurithi ufalme wa Gaza. Baada ya kifo cha baba yao, Mawewe alianza kuwashambulia kaka zake, akiwemo Mzila. Mzila alilazimika kukimbilia Transvaal mnamo mwaka 1859 ili kutafuta msaada wa kupigana na kaka yake.

Mawewe alikuwa mpinzani mkubwa wa Wareno na alitaka kuwatoa katika ardhi ya Gaza. Vijana wengi wa Vatsonga walitumika katika jeshi lake, kama ilivyokuwa pia kwa baba yake, Mfalme Soshangane. Utawala wa Mawewe ulijulikana kwa upanuzi wake wa kijeshi. Makabila na koo nyingi ziliwashambuliwa au kuchinjwa, hali iliyowafanya wengi kumkimbilia Mzila. Baada ya kurejea, Mzila alipata msaada wa Wareno na aliweza kumshinda Mawewe, licha ya Mawewe kuwa na jeshi kubwa na lenye uzoefu.

Baada ya kushindwa, Mawewe alihamia Eswatini kutafuta maisha mapya. Huko alitumia jina la ukoo Mkhatshwa, ambalo hadi leo linabaki kutumiwa na baadhi ya kizazi chake.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*
*

Jamii:wanasiasa wa Msumbiji
Yeshshiemebet Girma

**Yeshshiemebet Girma** (Amezaliwa takribani mwaka 1977) alikuwa mtu wa pili, na mwanamke wa kwanza, kushitakiwa chini ya Sheria ya Kuzuia Ugaidi ya mwaka 2005 kuhusiana na mashambulizi ya mabomu ya London tarehe 21 Julai 2005, pamoja na dada yake, Muluemebet Girma. Ameolewa na Hamdi Adus Isaac, ambaye alipatikana na hatia ya kujaribu kulipua bomu katika Kituo cha Treni cha Chini ya Ardhi cha Shepherd's Bush. Mashtaka yake yalihusiana na kushindwa kwake kutoa taarifa ambazo zingesaidia kukamatwa kwa mmoja wa washukiwa wa mashambulizi hayo.

Pia anatoka Ethiopia. Wawili hao walikuwa na watoto watatu na waliishi Stockwell, kusini mwa London.

Mnamo tarehe 11 Juni 2008, alipatikana na hatia ya kumsaidia mkosaji na kuficha taarifa kwa polisi. Mahakama ilisikia kuwa alimsaidia mumewe kukimbia polisi kwa kumsafirisha hadi Brighton, na pia alikuwa na ufahamu kuhusu mpango wa mabomu kabla haujatekelezwa.

Mnamo 12 Juni 2008, alihukumiwa kifungo cha miaka 15 gerezani.  Kifungo hiki kilipunguzwa hadi miaka 11 baada ya rufaa.

## Tazama pia
* *Mashambulio ya mabomu London 7 Julai 2005*
* *Ismael Abdurahman*

## Marejeo
Jamii: Waliozaliwa 1977
Edward Baker-Duly

**Edward Baker-Duly** ni mwigizaji wa Uingereza anayeishi New York City, New York.

## Wasifu 
Alizaliwa mjini Stockholm, Uswidi, na wazazi wa asili ya Uingereza na Uswidi, na ameishi nchini Uingereza, Ethiopia, na Afrika Kusini.

Kazi yake ya runinga nchini Uingereza inajumuisha kuigiza kama mwalimu mkali wa michezo, Chris Malachay, katika tamthilia ya muda mrefu ya shule ya BBC iitwayo *Grange Hill*, kutoka mwaka 2003 hadi 2006. Kabla ya hapo, aliwahi kucheza kama Joe Fisher, mshirika wa Muaustralia wa fundi Jason Kirk, katika tamthilia ya ITV1 *Emmerdale*. Alimaliza kurekodi filamu *Botched* pamoja na Stephen Dorff mwaka 2006, na hivi karibuni aliigiza kama mfanyabiashara Hermann Hauser katika kipindi cha vichekesho cha BBC kiitwacho *Micro Men*. Mwezi Desemba 2010, aliigiza kama Joachim von Ribbentrop katika toleo la BBC Wales/Masterpiece la *Upstairs, Downstairs*.

Katika jukwaa la tamthilia, ameonekana kwenye *West Side Story* iliyoongozwa na Arthur Laurents, *South Pacific* iliyoongozwa na Trevor Nunn, na ndiye aliyeanzisha nafasi ya Ashley Wilkes katika toleo la muziki la West End la *Gone With The Wind* mwaka 2008 lililoongozwa na Trevor Nunn. Pia ameigiza katika *Rookery Nook* kwenye ukumbi wa Menier Chocolate Factory.

Mwaka 2011, alitengeneza nafasi ya Hickory/Tin Man katika toleo la West End la *The Wizard of Oz* lililoandaliwa na Andrew Lloyd Webber kwenye ukumbi wa London Palladium.

Mwaka 2013, alihamia jiji la New York, ambako yeye pamoja na mkewe Caroline, mwana wao Miles, na binti yao Iris wanaishi sasa, na akaigiza katika tamthilia ya *Off-Broadway* iitwayo *Peter and the Starcatcher*. Mwaka 2016, alionekana katika kipindi cha *Showtime* kiitwacho *Billions*, kwenye sehemu ya mwisho ya msimu wa kwanza iitwayo "The Conversation". Mwaka 2021, alicheza kama Clarke katika tamthilia ya *Hollyoaks*.

Mwaka 2019, aliigiza kama *The Grinch* katika ziara ya Uingereza ya tamthilia ya muziki *How the Grinch Stole Christmas!* ya Dr. Seuss.

Mwaka 2023, aliigiza kama polisi wa jeshi Calloway katika toleo la muziki la tamthilia *The Third Man* huko London.

Mwaka 2024, atacheza kama Max katika onyesho la kwanza kabisa duniani la *Here & Now*, tamthilia ya muziki ya nyimbo za kundi la Steps, litakalofanyika kwenye ukumbi wa The Alexandra, Birmingham.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Mbinu ya kisayansi

**Mbinu ya kisayansi (** kwa kiingereza *Scientific method***)** ni mchakato wa kupata maarifa kupitia uchunguzi wa makini, uundaji wa nadharia, na majaribio ya kuthibitisha au kupinga nadharia hizo. Ingawa dhana hii ilianza kutumika rasmi katika karne ya 17, misingi yake ilikuwepo tangu enzi za Aristotle, Alhazen, na wanasayansi wa zama za kati. Mbinu hii hutegemea ushahidi wa kimajaribio badala ya imani au mila, na inalenga kuelewa ukweli wa asili kwa njia ya mantiki na uthibitisho.

Kwa kawaida, mbinu ya kisayansi hujumuisha hatua zifuatazo: kutambua swali au tatizo, kufanya uchunguzi wa awali, kuunda nadharia inayoweza kupimwa, kufanya majaribio, kuchambua matokeo, na kutoa hitimisho. Mchakato huu ni wa mzunguko (*iterative*), ambapo hitimisho linaweza kuibua maswali mapya au kurekebisha nadharia ya awali. Ingawa hatua hizi huwasilishwa kama mfuatano wa hatua, kwa vitendo huwa zinabadilika kulingana na mazingira ya utafiti.

Nadharia katika mbinu ya kisayansi ni maelezo ya kinadharia yanayojaribu kueleza uchunguzi fulani. Ili nadharia iwe ya kisayansi, lazima iweze kutoa ubashiri unaoweza kupimwa na kupingwa. Kwa mfano, nadharia ya Einstein kuhusu mvutano ilitoa ubashiri kuhusu mwelekeo wa mwanga katika uwanja wa mvutano, ambao ulithibitishwa na uchunguzi wa kupatwa kwa jua mwaka 1919. Ubashiri huu huongeza uhalali wa nadharia, lakini hauthibitishi kwa asilimia mia moja.

Ingawa mbinu ya kisayansi imekuwa msingi wa maendeleo ya maarifa, haikosi changamoto. Baadhi ya wanafalsafa kama Paul Feyerabend walipinga wazo la kuwepo kwa mbinu moja ya kisayansi, wakidai kuwa sayansi ni mchakato wa kijamii unaobadilika. Pia, upendeleo wa kibinadamu, ukosefu wa data sahihi, au tafsiri potofu ya matokeo unaweza kuathiri uhalali wa uchunguzi. Hivyo, mbinu hii huhitaji uwazi, uadilifu, na ukaguzi wa wenzao (peer review) ili kuimarisha ubora wa maarifa.

Leo, mbinu ya kisayansi hutumika katika nyanja mbalimbali kama tiba, teknolojia, mazingira, na elimu. Imechangia ugunduzi wa dawa, ujenzi wa mitambo, na uelewa wa tabianchi. Katika elimu, wanafunzi hufundishwa kufikiri kwa njia ya kisayansi — yaani, kuuliza maswali, kufanya majaribio, na kuchambua ush ahidi. Mbinu hii si tu njia ya kutafuta ukweli, bali ni msingi wa maendeleo endelevu na maamuzi ya kisera yanayozingatia ushahidi.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Mtaalamu wa vimelea

**Mtaalamu wa vimelea** ni mwanasayansi anayejifunza viumbe hai vidogo na michakato yao ya kibiolojia. Hii inajumuisha uchaguzi wa ukuaji, na tabia za viumbe  vidogo kama vile bakteria, algae, fangasi, na baadhi ya vimelea pamoja na wabeba vimelea wao.

Wataalamu wengi wa vimelea hufanya kazi katika ofisi na/au maabara za utafiti, aidha katika makampuni ya kibayoteki binafsi au katika taasisi za elimu ya juu.
Wengi wao hujikita katika eneo maalumu la microbiolojia kama vile bakteriolojia, parasitolojia, virolojia, au imunolojia.

## Majukumu
Wataalamu wa vimelea kwa ujumla hufanya kazi kwa njia mbalimbali ili kuongeza maarifa ya kisayansi au kutumia maarifa hayo kuboresha matokeo katika tiba au sekta fulani ya viwanda. Kwa wataalamu wengi wa vimelea, kazi hii inajumuisha kupanga na kutekeleza miradi ya utafiti wa majarivio katika mazingira ya maabara.
Wengine wanaweza kuwa na majukumu ya kiutawala, kama vile kusimamia wanasayansi na kutathmini matokeo ya kazi zao. Wataalamu wa vimelea wanaofanya kazi katika sekta ya tiba, kama vile
microbiolojia ya kitabibu, wanaweza kuona wagonhwa au sampuli za wagonjwa na kufanya vipimo mbalimbali ili kubaini viumbe vinavyosababisha magonjwa.

Wataalamu wa vimelea katika sekta ya viwanda wanaweza kuwa na majukumu yanayofanana, isipokuwa tafiti hufanyika katika maabara za viwandani kwa lengo la kuendeleza au kuboresha vidhaa na michakato ya kibiashara. Kazi hizi pia zinaweza kuhusisha masoko, mauzo, na kufuata kanuni za udhibiti wa bidhaa.

Wanaofanya kazi katika serikali wanaweza kuwa na majukumu mbalimbali kama vile utafiti wa maabara, uandishi wa sera na ushauri, kuandaa na kupitia taratibu za udhibiti, pamoja na kusimamia ufadhiri unaotolewa kwa taasisi za nje.

Programu hizi za shahada mara nyingi hujumuisha masomo ya kemia, fizikia, takwimu, biokemia, na jenetiki, kisha kufuatiwa na masomo maalum katika maeneo ya kitaalamu ya microbiolojia. Masomo mengi huwa na vipengele vya maabara vinavyolenga kuwafundisha wanafunzi ujuzi wa msingi na wa kitaalamu wa kazi za maabara.

Katika nchi ya Marekani,Ofisi ya Takwimu za Kazi (Bureau of Labor Statistics) inatabiri kuwa ajira kwa wataalamu wa microbiolojia itakua kwa asilimia 5 kuanzia mwaka 2022 (wakiwa 20,900 walioajiriwa) hadi mwaka 2032 (wakiwa 22,000 walioajiriwa). Ukuaji huu ni wa polepole zaidi ikilinganishwa na wastani wa ukuaji wa ajira kwa taaluma zote, na pia ni wa polepole kuliko ukuaji wa ajira kwa wanasayansi wa maisha kwa ujumla (ambao unakadiriwa kuwa asilimia 7).

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Bioteknolojia 
Jamii:Wanasayansi
Taddasa Liban

**Tāddasa Lībān** ni mwandishi kutoka Ethiopia anayejulikana kwa mkusanyo wa hadithi za Maskaram kutoka mwaka 1956. Hadithi za Tāddasa Līban mara nyingi huhusisha maisha ya Addis Ababa.

## Marejeo
Saïda Abouba

**Saida Abouba** (amezaliwa Thimsounin, Ichmoul, wilaya ya Batna, 30 Mei 1963) ni mwalimu na mwandishi kutoka Algeria.

## Wasifu
Saïda Abouba alizaliwa katika eneo la Aurès. Alihitimu Chuo Kikuu cha Batna Hadj Lakhder na shahada ya Kiingereza na kupata DEA katika usafi na usalama. Kwa sasa anafundisha Kiingereza huko Batna.
## Tuzo za Heshima
Saïda Abouba alitunukiwa tuzo ya heshima wakati wa toleo la 8 la Tamasha la Theatre ya Amazigh lililofanyika mjini Batna, katika Ukumbi wa Theatre wa Kanda wa Batna.

## Marejeo
Orodha ya Jumuiya za kiuhandisi

**Jumuiya ya kiuhandisi** ni shirika lolote la kitaaluma kwa ajili ya wahandisi wa taaluma mbalimbali. Baadhi ni mashirika ya aina ya mwavuli ambayo hukubali taaluma mbalimbali, wakati mengine hukubali taaluma maalum tu. 

Mashirika mengi hutoa tuzo za majina ya kitaaluma, kama vile Mhandisi wa Ulaya, mhandisi wa kitaalamu, mhandisi wa mkataba, mhandisi mwanateknolojia au zinazoendana na hizo. Pia kuna mashirika mengi ya uhandisi yanayoendeshwa na wanafunzi, kwa kawaida katika vyuo vikuu au vyuo vikuu vya kiufundi.

## Afrika
#Taasisi ya Wahandisi wa Ghana 
#Jumuiya ya Wahandisi wa Nigeria 
#Baraza la udhibiti wa Uhandisi Nigeria 
#Taasisi ya Wahandisi wa Umeme Afrika Kusini
#Baraza la Uhandisi la Afrika Kusini 
#Taasisi ya Wahandisi wa Zimbabwe 

## Marejeo
Jamii:orodha
Jamii:uhandisi
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Uhalisia wa Kimantiki

**Uhalisia wa Kimantiki** (Kiingereza: *Logical Positivism* au *Logical Empiricism*) ni harakati ya kifalsafa iliyoibuka mwishoni mwa miaka ya 1920 ambayo ililenga kuunda falsafa ya kisayansi kwa kutumia mantiki na ushahidi wa majaribio.   

Kanuni kuu ya Uhalisia wa Kimantiki ni kanuni ya uthibitisho (*verification principle*), ambayo inasema kwamba kauli (statement) yeyote ina maana ya kimantiki tu ikiwa inaweza kuthibitishwa kupitia uchunguzi wa majaribio au ikiwa ni tautolojia (kauli yenye mantiki). Kauli za metafizikia, theolojia, maadili na urembo zilichukuliwa kuwa hazina maana ya kimantiki.  

Baada ya mafanikio ya awali, harakati hii ilianza kupoteza nguvu kufikia miaka ya 1960 kutokana na changamoto za kimantiki na ukosoaji mkubwa.  

## Asili 
Harakati hii ilianzia Ujerumani na Austria, hasa kwa kupinga metafizikia ya Hegel na falsafa ya neo-Kantiani.  

Wazo la Uhalisia wa Kimantiki lilijengwa juu ya mawazo ya uzoefu (empiricism) ya David Hume, Auguste Comte na Ernst Mach.  

Kazi ya Ludwig Wittgenstein ya *Tractatus Logico-Philosophicus* ilisukuma mawazo ya mantiki kuhusu lugha na maana, na ikawa chanzo cha msukumo kwa wafuasi wa harakati hii.  

### Vienna na Berlin Circles 
Kundi la *Vienna Circle* lilihusisha wanazuoni kama Moritz Schlick, Rudolf Carnap, na Otto Neurath, waliotengeneza misingi ya nadharia hii.  Kundi la *Berlin Circle* likiongozwa na Hans Reichenbach pia lilihusiana kwa karibu na Vienna Circle katika kueneza harakati.  

### Ulimwengu wa Kiingereza 
A. J. Ayer alieneza mawazo haya katika ulimwengu wa Kiingereza kupitia kitabu chake cha *Language, Truth and Logic* (1936).  

## Kanuni Kuu 
### Uthibitisho na Uthibitishaji 
Kanuni ya uthibitisho ilisema kuwa kauli (statement)  ina maana iwapo tu inaweza kuthibitishwa kwa uchunguzi wa kihisishi au ikiwa ni kauli yenye mantiki.  Baadae, Rudolf Carnap alipendekeza kubadilisha uthibitisho na dhana ya uthibitishaji (*confirmation*), inayoruhusu kauli kuthibitishwa kwa kiwango cha uwezekano.  

### Tofauti kati ya Analytic na Synthetic 
Waliweka mgawanyo kati ya kauli za *analytic* (zinazotokana na mantiki pekee) na *synthetic* (zinazohitaji ushahidi wa kimaabara).  

### Tofauti kati ya Uchunguzi na Nadharia 
Carnap aligawanya lugha ya kisayansi katika maneno ya uchunguzi na maneno ya nadharia, yaliyohusiana kupitia sheria za mlingano (correspondence rules).  

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Falsafa
What If (kitabu)

**What If?: Serious Scientific Answers to Absurd Hypothetical Questions** ni kitabu cha nadharia za kweli kilichochapishwa mnamo Septemba 2, 2014 na mwandishi Randall Munroe, ambaye pia ni mwanamaudhui wa katuni za mtandaoni zijulikanazo kama *xkcd*.

Kitabu hiki kimekusanya majibu ya kisayansi yalifafanuliwa kwa kina, katika maswali ya kinadharia yasiyo na mantiki (*Absurd Hypothetical Questions*) ambayo huulizwa na wasomaji wa blogu yake ya *What If?*. 

Kitabu kimegawanyika katika sura kadhaa, ambapo kila sura inajibu kwa ufafanuzi swali la kipekee kwa kutumia fizikia, hisabati, na ucheshi. Toleo la kwanza la kitabu lilichapishwa Septemba 2, 2014.

## Maudhui na Uzalishaji 
Kitabu cha *What If?* kiliundwa baada ya Munroe kutambua jinsi ya kujibu "swali la lisilo na mantiki kwa kina" kunaweza kusaidia watu kuielewa sayansi kirahisi. Alianza kujibu maswali hayo tangu 2012 kupitia blogu yake ya *What If?* na alichagua maswali ambayo alijua tayari kuhusu jambo fulani au baada ya kusoma makala au kitabu cha sayansi kuhusu jambo hilo. 

Kitabu hiki kina maswali na majibu yaliyochaguliwa kutoka kwenye blogu ya awali, pamoja na maswali kumi na tisa mapya. Majibu yanaambatana na michoro ya michoro ya vijiti (*stick figure*) yenye ucheshi. 

## Mapokezi na Urithi 
Kitabu cha *What If?* kilipokelewa vyema sana na wasomaji pamoja na wakosoaji na kilifanikiwa kibiashara. Kilipata sifa kwa mchanganyiko wake wa sayansi ngumu na uwezo wa mwandishi Munroe kufanya ucheshi. Wakosoaji walibainisha kuwa ni furaha kutazama jinsi Munroe anavyoshughulikia kila swali na kuchunguza kila tatizo linalowezekana. 

Kitabu kilifikia kilele cha orodha ya vitabu vinavyouzwa zaidi vya *New York Times* mnamo Septemba 21, 2014, na kimetafsiriwa katika lugha zaidi ya 35. Mafanikio yake yalionyesha uwezo wa Munroe wa kufanya masomo ya kiakili kuwa ya kufurahisha, kiasi kwamba kiliwawezesha hata watoto kufurahia sayansi ngumu. Kitabu hiki kimefuatiwa na kazi zingine, ikiwemo *Thing Explainer* (2015), *How To* (2019), na What If? 2 (2022).

## Marejeo 
Jamii:vitabu
Jamii:sayansi
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Taasisi ya Teknolojia

**Taasisi ya teknolojia** (pia inajulikana kama **chuo kikuu cha teknolojia**, **chuo kikuu cha ufundi**, **chuo kikuu cha Ufundi anuwai**) ni taasisi ya elimu ya juu ambayo ina utaalam katika uhandisi, teknolojia, sayansi tumizi na sayansi asili.

## Taasisi ya Teknolojia dhidi ya Chuo cha Ufundi Anuwai
Taasisi ya Teknolojia na Chuo cha Ufundi Anuwai vimekuwepo tangia karne ya 18 lakini vimekuwa maarufu baada ya vita kuu ya pili ya Dunia katika kukua na kutanuka kwa Elimu ya Uhandisi na Sayansi ya matumizi, vikiambatana na mahitaji mapya ya viwanda.

Taasisi ya kwanza ya kiteknolojia ulimwenguni ni taasisi ya Berg-Schola (Leo hii mafanikio yake kisheria ni Chuo kikuu cha Miskolic, kilianzishwa na Chemba ya mahakama ya Vienna, katika maeneo ya Selmecbánya, Ufalme wa Hungary (kwa sasa inajulikana kama Banská Štiavnica, Slovakia) mnamo 1735 ili kutoa mafunzo kwa wataalamu wa madini ya thamani na shaba kulingana na mahitaji ya mapinduzi ya viwanda huko Hungaria. Taasisi ya zamani zaidi ya Ujerumani ya Teknolojia ni Chuo Cha kiteknolojia Cha Braunschweig, kilianzishwa mwaka 1745 kama "Collegium Carolinum". 

French École Polytechnique ilianzishwa mwaka wa 1794. Katika baadhi ya matukio, polytechnics au taasisi za teknolojia ni shule za uhandisi au vyuo vya kiufundi.

## Marejeo
Jamii:Elimu
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
USTRAB Wien

/ Lainz inashuka tuneli kituoni cha *Eichenstrasse*]]
**USTRAB Wien** ni "Unterpflasterstrassenbahn Wien" (treni za barabarani chini ya barabara) ni tuneli ya Treni za barabarani Vienna kwenye wilaya ya 4, 6 na 15 ya mji mkubwa Vienna, Austria.

Kuna tuneli za treni za barabarani chini ya barabara ya *Guertel* kutoka kituo cha *Eichenstrasse* hadi kituo cha Tirol kusini (Suedtiroler Platz) / Kituo kikuu cha reli Vienna, pia kutoka kituo cha Matzleinsdorfer Platz hadi kituo cha Laurenzgasse treni zitasafirishwa chini ya barabara nyingine ndani za tu eki za USTRAB Vienna.

Vituo vinakaa kama vituo cha treni za mjini Vienna (U-Bahn Wien), lakini treni ni treni za barabarani Vienna (Strassenbahn Wien).

Hii ni sababu kuenda jukwaani la vituo inawezekana bila tiketi pia.

Kuna huduma za treni za barabarani na ya Treni za mkoani Wien - Baden (Lokalbahn Wien - Baden) ndani za tuneli pia.

Kituoni kikuu cha reli kuna optioni kupanda treni za eneo, treni za mkoani Vienna (S-Bahn) na treni za masafa marefu pia, kituoni cha Matzleinsdorfer Platz kuna huduma za treni za eneo na treni za mkoani.

Tuneli ya USTRAB ina vituo (*Eichenstrasse*, *Matzleinsdorfer Platz*, *Kliebebergasse*, *Laurenzgasse*, *Blechturmgasse* na *Suedtiroler Platz / Hauptbahnhof* (Tirol kusini / kituo kikuu cha reli).

## Viungo vya nje 
* Historia ya Vienna, USTRAB Wien
Mabadiliko ya kiteknolojia

**Mabadiliko ya kiteknolojia** (au **maendeleo ya kiteknolojia**) ni mchakato wa jumla wa uvumbuzi, ubunifu na kuenea kwa teknolojia au michakato. 

Kwa asili, mabadiliko ya kiteknolojia yanashughulikia uvumbuzi ya teknolojia (ikiwa ni pamoja na michakato) na biashara za kiteknolojia au kutolewa kama chanzo wazi kupitia utafiti na maendeleo (kuzalisha teknolojia zinazoibuka), uboreshaji unaoendelea ya teknolojia (ambayo mara nyingi huwa chini ya gharama kubwa), na usambazaji wa teknolojia katika sekta au jamii (ambayo wakati mwingine inahusisha usumbufu na muunganiko). Kwa kifupi, mabadiliko ya kiteknolojia yanategemea sana teknolojia bora na zaidi.

## Marejeo
Jamii:Teknolojia
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Uhandisi wa reli

**Uhandisi wa reli** ni tawi la uhandisi ambalo linahusu kubuni, kujenga, kuendesha, na kutengeneza reli na mifumo ya usafiri wa reli. Linajumuisha aina mbalimbali za taaluma ya uhandisi, ikiwa ni pamoja na (lakini si hivi tu) uhandisi wa kiraia, uhandisi wa tarakilishi, uhandisi wa umeme, uhandisi mitambo, uhandisi wa viwanda na uhandisi wa utengenezaji.

## Historia
Katika karne ya 17 na 18, reli za kwanza zilijengwa kwa ajili ya treni za farasi ya inayotolewa na za wagoni katika kolieri na machimbo, na vifaa vya kwanza vinavyojumuisha slabs za mawe na nguzo za mbao. Hata hivyo, reli hizo zilikuwa zimechoka na kubeba mizigo mizito zaidi.

## Marejeo
Jamii:Uhandisi
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Lyndall Jarvis

**Lyndall Jarvis** ni mwanamitindo na mtangazaji wa televisheni kutoka Afrika Kusini. Alizaliwa na kukulia Cape Town, akiwa binti wa mama mwenye asili ya Uiengereza na baba mwenye asili ya ki Afrika Kusini. 

Alianza kujihusisha na ulimwengu wa mitindo akiwa na umri wa miaka mitano. Mnamo mwaka 2009, jarida la *FHM South Africa* lilimtangaza kama Mwanamke wa Kivutia Zaidi wa Mwaka. Alitoa sura yake kwa mhusika adui *Laughing Octopus* katika mchezo wa video wa mwaka 2008 *Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots*.

Mnamo mwaka 2014, Jarvis aliolewa na Jordy Smith, mwanasurfa wa kitaaluma kutoka Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanamitindo wa Afrika Kusini
Abdelghani Mzoudi

**Abdelghani Mzoudi** (Kiarabu: عبد الغني مزودي‎; alizaliwa 6 Desemba 1972, Marrakech, Moroko), pia hujulikana kama Abdul Ghani Mzoudi, ni mtuhumiwa wa kuwa mwanachama wa al-Qaeda na mshirika wa Mohamed Atta, kiongozi wa mashambulizi ya Septemba 11 na rubani wa ndege ya *American Airlines Flight 11*.

## Maisha 
Mnamo mwaka 1999, Mzoudi aliishi katika ‘Hamburg cell’, nyumba iliyomilikiwa na Mohamed Atta, ambako waandaaji wengi wa mashambulizi ya Septemba 11 walikutana na kupanga mipango yao ya baadaye. Nafasi yake kamili katika mashambulizi hayo haijulikani, lakini inaonekana hakuwahi kujaribu kuingia Marekani wakati wowote.

Mzoudi alikamatwa na kushtakiwa nchini Ujerumani pamoja na Mounir el-Motassadeq kwa mashtaka yanayohusiana na mashambulizi ya 11 Septemba. Katika kesi zao, wote walidai kwamba Ramzi bin al-Shibh, mmoja wa wapangaji wakuu wa mashambulizi hayo, angeweza kutoa ushahidi wa kuonyesha kutokuwa na hatia kwao. Wote waliomba Marekani kumleta bin al-Shibh kama shahidi, na mahakama ilikubali kuwa hilo lilikuwa ombi la busara. Hata hivyo, licha ya Wizara ya Sheria ya Ujerumani kushinikiza, Marekani ilikataa kumleta. Kutokana na hilo, Mzoudi aliachiliwa huru mnamo Februari 2004. Baadhi ya wachambuzi wanaamini kuwa angehukumiwa endapo bin al-Shibh angepatikana kama shahidi.

Mchumba wa Ziad Jarrah, Aysel Sengün, alitoa ushahidi katika kesi ya Mzoudi.

Mnamo Juni 2005, Mahakama ya Rufaa ya Shirikisho nchini Ujerumani ilithibitisha kuachiwa huru kwake kutokana na ukosefu wa ushahidi wa kufufua kesi. Wizara ya Mambo ya Ndani ya Ujerumani ilikuwa ikitafuta kumfukuza Mzoudi, ingawa timu ya utetezi ilikuwa ikifikiria kuomba hifadhi.

Hatimaye Mzoudi alifukuzwa hadi Moroko ambako sasa anaishi kama mtu huru.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu wa Moroko

## Viungo vya nje 
* Ripoti ya Mwisho ya Tume ya 9/11
* Kuachiliwa kwa Mzoudi
* Kuachiliwa kwa mtuhumiwa wa 9/11 kulitunzwa, BBC, 9 Juni 2005
Süleyman Şefik Pasha

**Süleyman Şefik Pasha** (kwa Kituruki cha Kale: سلیمان شفیق پاشا; kwa Kituruki cha Kisasa: **Süleyman Şefik Paşa**) alikuwa kamanda wa Kuvâ-yi İnzibâtiye, jeshi lililoanzishwa tarehe 18 Aprili 1920 na Serikali ya Kifalme ya Dola ya Osmani. Jeshi hili liliundwa kwa lengo la kupigana dhidi ya Harakati ya Kitaifa ya Kituruki baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, katika kipindi cha Vita vya Uhuru vya Uturuki.

## **Wasifu** 
Alizaliwa mwaka 1860 huko Erzurum, akiwa mtoto wa Ali Kemal Pasha, ambaye aliwahi kuwa gavana wa maeneo mbalimbali ya Dola ya Osmani ikiwemo Rumelia (Balkan), Tripolitania (Libya), Mosul, na Konya. Familia yake ilijulikana kwa muda mrefu kama Söylemezoğulları (wazao wa mtu aliyekuwa akijulikana kama *Söylemez*, yaani “hatosema”).

Kuvâ-yi İnzibâtiye, jeshi aliloongoza, liliungwa mkono na Waingereza kwa lengo la kutekeleza sera zao katika Anatolia, kugawa Dola ya Osmani iliyokuwa imeshindwa, na kuimarisha mabaki yake. Hata hivyo, Süleyman Şefik Pasha alishikilia wadhifa huo kwa muda wa siku 12 pekee, kisha akaacha kazi kutokana na matatizo ya kushirikiana na Anzavur Ahmed Pasha, aliyekuwa kamanda wa kijeshi wa eneo hilo.

Süleyman Şefik Pasha alikuwa babu wa mwanamuziki wa Kituruki, Şehrazat, na baba wa Princess Perizat Osmanoğlu na Siham Kemali Söylemezoğlu, ambaye alikuwa mgodi mkubwa wa kwanza nchini Uturuki. Baada ya Sheria ya Majina ya Familia ya mwaka 1934, familia yake ilichukua rasmi jina la ukoo wao kama jina lao la familia, Söylemezoğlu.

Alifariki mwaka 1946 mjini Istanbul.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1860
Jamii:Waliofariki 1946
Jamii:Historia ya Uturuki
Emeka Ike

**Emeka Ike** (amezaliwa 22 Machi 1967) ni mwigizaji wa filamu kutoka Nigeria. Alikuwa mgeni rasmi mjini Monrovia wakati wa uzinduzi wa jengo jipya la **Center for Democratic Change (CDC)** nchini Liberia.  

Emeka Ike anajulikana kwa filamu kama, A Million Tears 2 (2006), I Swear (2004) na A Million Tears (2006).

## Maisha binafsi 
Emeka Ike alifunga ndoa na Suzzane mwaka 2000, na walitalakiana mwaka 2015. Ana watoto wanne na Suzzane. Baadaye mwigizaji huyo alifunga ndoa tena na Yolanda Pfeiffer na pamoja wana binti aitwaye Chidera Comfort Thando Ike.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Taiwo Ogunnimo

**Taiwo Ogunnimo** ni mtayarishaji wa filamu  Nollywood kutoka Nigeria , mfanyakazi wa mahusiano ya umma na mhadhiri wa chuo kikuu. .Mwaka 2022, alishinda tuzo ya kipengele cha filamu fupi katika tuzo za amvca kupitia filamu yake fupi I Am the Prostitute Mama Described, akiwashinda washiriki wengine sita.
## Marejeo
Mussa Bin Bique

**Mussa Bin Bique** anayejulikana pia kama *Musa Al Big, Mossa Al Bique, Mussa Ben Mbiki*, au *Mussa Ibn Malik*, alikuwa kiongozi wa Kisiwa cha Msumbiji na mfanyabiashara tajiri kutoka Oman kabla ya Waporutugali kuchukua kisiwa hicho mnamo mwaka 1544.

## Historia
Uislamu katika Msumbiji una historia inayorudi angalau karne ya kumi. Rekodi zinaonyesha kuwa eneo hili lilijulikana na kutembelewa mara kwa mara na wasafiri na wafanyabiashara wa Kiislamu. Mussa Bin Bique alizingatiwa kuwa shaykh, yaani mtu mwenye mamlaka ya maarifa ya Kiislamu. Jina la kisiwa hicho, na hatimaye taifa zima la Msumbiji, linatokana na jina lake. Pamoja na Uislamu, ilileta elimu ya maandiko katika mashamba ya mashairi, historia, biashara, na fasihi nyingine.

## Urithi
Chuo cha kwanza cha Kiislamu cha Msumbiji, kilichozinduliwa mwaka 2000, kimepewa jina lake.

## Marejeo
Jamii: Historia
Al-Mansur Nasir al-Din Muhammad

**Al-Mansur Nasir al-Din Muhammad** (1189 – baada ya 1216) alikuwa Sultani wa tatu wa Ayyubid wa Misri, akitawala kati ya mwaka 1198 hadi 1200.

## Maisha
Mzaliwa wa kizazi cha mzee wa nasaba ya Ayyubid, Saladin, al-Mansur alirithi kiti cha baba yake, al-Aziz Uthman, baada ya kifo chake mnamo mwaka 1198 akiwa na umri wa miaka 12. Baada ya hapo, kulitokea mzozo kati ya makundi mbalimbali ya kijeshi kuhusu nani angekuwa atabeg al-asakir au kamanda mkuu na regenti wa kweli. Kundi moja, Salahiyya au mamluks wa Saladin, lilitaka kaka wa Saladin, al-Adil, achukue nafasi hiyo kwa kuwa alichukuliwa kuwa na ujuzi na uzoefu. Kundi jingine, **Asadiyya**, mamluks wa mjomba wa Saladin, Asad ad-Din Shirkuh, walipendelea mwana wa kwanza wa Saladin, al-Afdal.

Katika mzozo uliofuata, al-Afdal alikuwa na faida ya awali kwa kuwa alikuwa nchini Misri, wakati al-Adil alikuwa Syria. Al-Afdal alitangazwa rasmi kuwa atabeg, na vita vilivuka kati yao, akishambulia Dimashqi. Hata hivyo, alikosa faida hiyo, na mnamo Februari 1200 (Rabi' II 596), al-Adil alingiza Cairo. Ndani ya siku chache, aliondoa jina la al-Mansur kwenye khutbah ya Ijumaa na kulibadilisha na la yeye, hivyo kumfukuza al-Mansur.

Baada ya kufukuzwa, al-Mansur alihamishiwa Aleppo nchini Syria. Huko, aliishi katika ikulu ya mjomba wake, Emir az-Zahir Ghazi, ambaye mnamo 1216, alimweka katika mstari wa urithi wa amiri ikiwa watoto wake wangekufa kabla yake. Hakuna taarifa zaidi inayojulikana kuhusu al-Mansur.

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Misri
Issa Sesay

**Issa Hassan Sesay** (alizaliwa 27 Juni 1970) alihudumu kama afisa mkuu wa kijeshi na kamanda katika *Revolutionary United Front* (RUF) na AFRC/RUF katika mapambano yao dhidi ya serikali ya Sierra Leone. Alidai kuwa alikuwa chini ya Sam Bockarie, Kamanda wa Vita, na Johnny Paul Koroma, kiongozi wa AFRC.

Sesay anajulikana kama kamanda aliyetoa amri ya kufutwa kwa silaha za RUF, jambo lililomalizia kwa ufanisi Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Sierra Leone.

Mnamo tarehe 7 Machi 2003, Issa Hassan Sesay alitakiwa na Mahakama Maalum ya Sierra Leone kwa mashtaka ya mabaya dhidi ya ubinadamu na mauaji ya kivita, yakiwemo kutisha raia, adhabu za pamoja, mauaji yasiyo halali, uhalifu dhidi ya binadamu, ukatili wa kingono, ukatili wa kimwili, kutumia watoto kama wanajeshi, utekaji, kazi za kulazimishwa, uharibifu wa mali kwa moto, na mashambulizi dhidi ya maafisa wa UNAMSIL. Aliikiri kutokuwa na hatia katika mahakama ya awali.

Baada ya kesi hiyo, mnamo tarehe 25 Februari 2009, Sesay alihukumiwa kwa mashtaka 16 kati ya 18 aliyokabiliwa nayo katika Mahakama Maalum ya Sierra Leone mjini Freetown Pamoja na viongozi wa zamani Morris Kallon, aliyepata miaka 40, na Augustine Gbao, aliyepata miaka 25, Sesay alihukumiwa kwa wakati mmoja, ambapo kifungo kirefu zaidi kilikuwa miaka 52.

Filamu ya nyaraka iliyoshinda tuzo iliyoachiliwa mwaka 2010 na Rebecca Richman Cohen, yenye jina *War Don Don*, inafuata kupanda na kushuka kwa kiongozi wa mapiganaji.

## Marejeo
Jamii: Waliozaliwa 1970
Jamii: Watu Walio Hai
## Viungo vya Nje
*Hukumu mbele ya Mahakama Maalum ya Sierra Leone
*Issa Sesay kwenye Trial Watch
*Programu ya ufuatiliaji wa wiki ya War Crimes Studies Center, UC Berkeley - Issa Sesay
*
Pir Sultan Abdal

**Pir Sultan Abdal** (alizaliwa kama **Haydar**) alikuwa mshairi maarufu wa Kituruki pia alikuwa kiongozi muhimu wa dini ya Waalevi, yenye asili ya Turkmen, na inadhaniwa alizaliwa katika kijiji cha Banaz, Mkoa wa Sivas, nchini Uturuki. Anachukuliwa kuwa shujaa miongoni mwa wafuasi wake. Maisha yake yanafafanuliwa kupitia vyanzo vya hadithi za kale, hasa mashairi ya kidini yanayohusiana naye, ambayo inaaminika kuwa yeye mwenyewe aliyaunda na kisha kuenezwa na ashiks.

Wakati wa Vita vya Ottoman–Persian, aliunga mkono dini zisizo za kawaida na mabadiliko ya kisiasa katika Anatolia, na hatimaye akakamatwa na kuteswa kwa kunyongwa.

## Marejeo 
Jamii:washairi wa Uturuki
Stanley Goreraza

**Wing Commander Stanley Goreraza** (karne ya 20 -5 Juni 2022) alikuwa afisa katika *Jeshi la anga la Zimbabwe*, ambaye alihudumu kama defence attaché katika ubalozi wa Zimbabwe nchini China.

Alizaliwa huko Rhodesia, Goreraza alikuwa mume wa zamani wa Grace Marufu, ambaye wakati huo alikuwa katibu na sasa ni wa mjane wa Robert Mugabe. Wawili hao walikuwa na mtoto mmoja wa kiume, Russell Goreraza, ambaye sasa anasimamia shamba kubwa la mama yake, *Gushungo Dairy Estate*.

Mnamo 1995, ukweli kwamba mke wa Goreraza, Grace, alikuwa na watoto wawili na Rais Mugabe ulijulikana hadharani. Mnamo 1995 au 1996, Grace na Stanley Goreraza walitengana na Grace kuolewa na Robert Mugabe mwaka wa 1996.

Mnamo 2000, Goreraza alikuwa akisomea nchini China na alitarajiwa kurudi Zimbabwe mwishoni mwa mwaka huo. Januari ifuatayo, Goreraza aliteuliwa kuwa balozi wa ulinzi wa Zimbabwe nchini China. Mnamo 2001, Goreraza alihospitali nchini China na akatembelewa na Robert na Grace Mugabe.

Mnamo 2006, Goreraza alitambuliwa kwa huduma yake ndefu katika Jeshi la Anga la Zimbabwe, alipokea heshima ya medali yake ya huduma ndefu na bora.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Zimbabwe
Jamii:Waliofariki 2022
Bruno Iwuoha

**Chief Bruno Obinna Iwuoha** (alifariki tarehe 10 Aprili 2021) alikuwa mwigizaji wa filamu kutoka Nigeria. Alishinda tuzo ya Mwigizaji Bora Msaidizi katika Tuzo za 3rd Africa Movie Academy Awards kwa uigizaji wake katika filamu Sins of the Flesh.

## Orodha ya filamu 
## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanaume wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Elias Xitavhudzi

**Elias Xitavhudzi** alikuwa muuaji mfululizo wa Afrika Kusini aliyewaua wanawake 16 katika Atteridgeville, Afrika Kusini, katika miaka ya 1950. Xitavhudzi alilenga tu Wazungu katika jamii iliyokuwa imegawanyika kwa rangi. Shambulia la mauaji yake yalisababisha taharuki kubwa katika eneo hilo wakati wa kilele cha utawala wa apartheid wa Afrika Kusini. Kabla ya kukamatwa, alipata jina la utani la "Pangaman" (panga ni neno la kienyeji linalomaanisha machete, silaha aliyoitumia kumdhuru waathirika wake).  

Xitavhudzi alikamatwa baada ya kuuza saa iliyokuwa imeibwa, mali ya mmoja wa waathirika wake. Katika gereza, alikiri makosa yote aliyoyafanya. Alifikishwa mahakamani haraka na kupokea hukumu ya mauaji 16. Akipewa hukumu ya kifo, aliteswa kwa kunyongwa mnamo 14 Novemba 1960. Alikuwa wa pili kati ya wauaji mfululizo wa angalau sita waliotishia mji wa Atteridgeville.

## Angalia pia
* Daisy de Melker

## Marejeo
Jamii:waliofariki 1960
Jamii:wanaume wa Afrika Kusini
Jamii:wahalifu
Fathi Arafat

**Fathi Arafat** (11 Januari 1933 – 1 Desemba 2004) alikuwa daktari wa Palestina na mmoja wa waanzilishi na mwenyekiti wa muda mrefu wa Jumuiya ya Hilali Nyekundu ya Palestina. Alizaliwa Cairo, alisoma tiba katika Chuo Kikuu cha Cairo kuanzia 1950 hadi 1957 na baadaye alifanya kazi kama daktari wa watoto katika nchi ya Misri, Kuwait na Jordan. Alikuwa mdogo wa rais wa Palestina Yasser Arafat.

Arafat alijiunga na Baraza la Kitaifa la Palestina mwaka 1967. Kuanzia 1968 pia alikuwa Rais wa Umoja Mkuu wa Madaktari na Wafamasia wa Palestina. Alihudumu kama Mwakilishi Mkuu wa Palestina katika World Health Organization kuanzia 1982. Kuanzia 1992 alikuwa Rais wa Chuo cha Sayansi na Teknolojia cha Palestina (zamani Palestine Academy for Scientific Research) na Rais wa Baraza la Afya la Juu la Palestina.

Arafat alifariki Cairo mnamo 1 Desemba 2004 kutokana na kansa ya tumbo, chini ya mwezi mmoja baada ya kifo cha kaka yake Yasser.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:watu wa Palestina
Mohamed Kamal Ismail

**Mohamed Kamal Ismail** (13 Septemba 1908 – 2 Agosti 2008) alikuwa msanifu majengo kutoka Misri.Kazi yake iliyojulikana zaidi ni upanuzi wa Msikiti Mkuu wa Makka na Al-Masjid an-Nabawi, pamoja na Mogamma na Mahakama Kuu ya Misri.

Alipomaliza masomo yake ya uhandisi katika Chuo Kikuu cha Cairo mapema 1930, Mohamed Kamal Ismail aliingia katika wafanyikazi wa kitaalamu kama mmoja wa wahandisi wa ujenzi wanaochipukia nchini Misri, akitumia utaalamu wake wa kiufundi kuchangia miradi ya miundomsingi ya kitaifa. Majukumu yake ya awali yalihusisha kazi katika kazi za umma, ambapo alionyesha ustadi katika usanifu wa usanifu na usimamizi wa ujenzi, ikijumuisha uundaji wa majengo muhimu ya usimamizi kama vile Mogamma Complex katika Tahrir Square, iliyoanzishwa mwaka wa 1946 kama kitovu kikuu ya serikali .Juhudi hizi za awali ziliangazia uwezo wake wa kujumuisha kanuni za uhandisi kisasa na mahitaji ya ndani, na hivyo kuweka msingi wa sifa yake katika nyanja hiyo.

Mohamed Kamal Ismail alioa mwaka wa 1952 akiwa na umri wa miaka 44 na ndoa hiyo ilizaa mtoto wa kiume muda mfupi baadaye.  Mwana wa Ismail baadaye alipata watoto wawili, na kusababisha wajukuu wawili wa Ismail. Familia ilikubali mtindo wa maisha wa kawaida ambao ulidhihirisha unyenyekevu wa Ismail mwenyewe, ikitanguliza usahili hata licha ya taaluma yake muhimu.

Mohamed Kamal Ismail alifariki mnamo Agosti 2, 2008, akiwa na umri wa miaka 99 huko Misri.

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Wasanifu majengo wa Misri