open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elfu moja mia mbili sitini na tano

**Elfu moja mia mbili sitini na tano** ni namba inayoandikwa **1265** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1264 na kutangulia 1266.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1265 KK na 1265 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sitini na sita

**Elfu moja mia mbili sitini na sita** ni namba inayoandikwa **1266** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1265 na kutangulia 1267.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1266 KK na 1266 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sitini na saba

**Elfu moja mia mbili sitini na saba** ni namba inayoandikwa **1267** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1266 na kutangulia 1268.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1267 KK na 1267 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Ibrahima Kébé

**Ibrahima Kébé** (Kaolack, 2 Oktoba 1955 - 8 Septemba 2019) alikuwa mchoraji wa Soninke wa Senegal. Aliishi hadi kifo chake katika Village des Arts de Dakar.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Wachoraji wa Senegal
Elfu moja mia mbili sitini na nane

**Elfu moja mia mbili sitini na nane** ni namba inayoandikwa **1268** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1267 na kutangulia 1269.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1268 KK na 1268 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sitini na tisa

**Elfu moja mia mbili sitini na tisa** ni namba inayoandikwa **1269** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1268 na kutangulia 1270.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1269 KK na 1269 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na moja

**Elfu moja mia mbili sabini na moja** ni namba inayoandikwa **1271** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1270 na kutangulia 1272.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1271 KK na 1271 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na mbili

**Elfu moja mia mbili sabini na mbili** ni namba inayoandikwa **1272** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1271 na kutangulia 1273.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1272 KK na 1272 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na tatu

**Elfu moja mia mbili sabini na tatu** ni namba inayoandikwa **1273** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1272 na kutangulia 1274.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1273 KK na 1273 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na nne

**Elfu moja mia mbili sabini na nne** ni namba inayoandikwa **1274** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1273 na kutangulia 1275.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1274 KK na 1274 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na sita

**Elfu moja mia mbili sabini na sita** ni namba inayoandikwa **1276** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1275 na kutangulia 1277.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1276 KK na 1276 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na saba

**Elfu moja mia mbili sabini na saba** ni namba inayoandikwa **1277** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1276 na kutangulia 1278.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1277 KK na 1277 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini na nane

**Elfu moja mia mbili sabini na nane** ni namba inayoandikwa **1278** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1277 na kutangulia 1279.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1278 KK na 1278 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili sabini tisa

**Elfu moja mia mbili sabini na tisa** ni namba inayoandikwa **1279** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1278 na kutangulia 1280.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1279 KK na 1279 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili themanini

**Elfu moja mia mbili themanini** ni namba inayoandikwa **1280** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1279 na kutangulia 1281.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1280 KK na 1280 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili themanini na moja

**Elfu moja mia mbili themanini na moja** ni namba inayoandikwa **1281** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1280 na kutangulia 1282.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1281 KK na 1281 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Gerhard Marx

**Gerhard Marx** (alizaliwa 1976) ni msanii wa Afrika Kusini.

## Wasifu 
Alimaliza shahada yake ya uzamili katika fani ya Fine Arts (Sanaa Nzuri) kwa sifa ya juu (cum laude) katika Chuo Kikuu cha Cape Town mwaka 2004. Amefanya kazi na wasanii maarufu kama vile William Kentridge na kikundi cha Handspring Puppet Company. ​Kwa sasa anafundisha katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, jijini Johannesburg.

## Kazi zake 
* Kazi ya jukwaani iitwayo Tshepang (Gerhard Marx - mkurugenzi mwenza, Lara Foot-Newton – mkurugenzi) ilichaguliwa kama mojawapo ya miradi kumi na miwili ya filamu kwa ajili ya maabara ya waandishi wa filamu (Screenwriters Lab) mwezi Januari 2007 na Taasisi ya Sundance.
* Mchezo wa kuigiza "Hear and Now" uliwasilishwa katika Kituo cha Ukumbi wa Baxter mwaka 2005.

## Utata 
Kulingana na Art News South Africa ya mwezi Aprili 2006, Marx alifikiria kuchukua hatua za kisheria dhidi ya kampuni ya BMW muda mfupi baada ya kampeni ya matangazo iliyoundwa na wakala wa Ireland-Davenport kudaiwa kukiuka haki miliki yake. Jarida la Art News South Africa lilichapisha tangazo hilo lenye utata ambalo liliondolewa sokoni baada ya muda mfupi pamoja na picha ya karibu ya kazi ya Marx.

Wakala wake, Warren Siebrits, alikuwa amethibitisha mnamo Machi 2006 kuwa Marx angewakilishwa na wakili wa haki miliki Owen Dean, anayejulikana zaidi kwa kesi ya wimbo wa The Lion Sleeps Tonight.

## Marejeo 
## Tanbihi 
* https://web.archive.org/web/20070409071602/http://dublintheatrefestival.com/artist/Gerhard_Marx/308.htm

Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Elfu moja mia mbili sabini na tano

**Elfu moja mia mbili sabini na tano** ni namba inayoandikwa **1275** kwa tarakimu za kawaida na MCCLXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1274 na kutangulia 1276.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1275 KK na 1275 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Eduardo Westerdahl

**Eduardo Westerdahl** alikuwa mhakiki wa sanaa, mwandishi, na mwanachama mashuhuri wa vuguvugu la *Surrealist* (Sanaa ya Ndoto).

## Wasifu 
Westerdahl alizaliwa na mama wa Kikatalani na baba wa Kiswidi. Kielimu, alitunukiwa shahada ya *imamala wa biashara* (business management) na alifanya kazi kama mfanyakazi wa benki ili kujipatia riziki.
* **Kuanzishwa:** Ilianzishwa mnamo mwaka 1953 huko Puerto de la Cruz.
* **Mkusanyiko:** Inahifadhi kazi za wasanii wakubwa kama Oscar Domínguez, Joan Miró, na wengine wengi ambao Westerdahl alikuwa na urafiki nao.
* **Umuhimu:** Makumbusho haya yanawakilisha juhudi za Westerdahl za kuleta elimu ya sanaa kwa umma, hata wakati wa utawala mgumu wa kisiasa nchini Hispania kipindi hicho.

### Makundi na Utambulisho 
Westerdahl anatambulika kama:
* Mpiga picha na mchoraji wa Hispania wa karne ya 20.
* Mshairi na mwandishi kutoka Visiwa vya Kanari.
* Msanii mwenye asili ya Uswidi.

## Tanbihi
## Marejeo 
* https://www.biografiasyvidas.com/biografia/w/westerdahl.htm

Jamii:Wasanii wa Uswidi
Kimapuche

**Mapudungun** ni lugha ya jamii ya Wamapuche, watu wa asili wa Amerika Kusini, inayozungumzwa hasa katika maeneo ya kusini mwa Chile na Argentina. Lugha hii ni chombo cha mawasiliano, utamaduni, na utambulisho wa kitamaduni wa Wamapuche, na imehifadhiwa licha ya ukoloni na mageuzi ya kisasa. Ina fasihi tajiri ya mdomo, ikijumuisha mashairi, hadithi za jadi, methali, na nyimbo ambazo zinaonyesha historia ya upinzani wa Wamapuche dhidi ya utawala wa kikoloni.  

## Familia
Mapudungun ni lugha ya familia ya Mapuche (pia huitwa Araucanian), na haina uhusiano wa karibu na lugha nyingine kubwa za Amerika Kusini. Watafiti wengi huiona kama lugha ya pekee yenye historia ya kipekee, ingawa imeathiriwa na Kihispania kutokana na mwingiliano wa kijamii na kisiasa.  

## Idadi ya wasemaji
Kwa mujibu wa takwimu za karibuni, Mapudungun huzungumzwa na mamia ya maelfu ya watu, ingawa idadi kamili imekuwa ikipungua kutokana na mchakato wa ujumuishaji wa kijamii na lugha ya Kihispania.  

## Hali ya lugha
UNESCO imeorodhesha Mapudungun kama lugha iliyo katika hatari ya kupotea, kutokana na kupungua kwa idadi ya wasemaji wa kizazi kipya na kuenea kwa Kihispania kama lugha kuu ya mawasiliano katika Chile na Argentina.  

## Marejeo
Jamii:WikiGap 2025
Jamii:Lugha za Amerika Kusini
Kiaymara

**Kiaymara** ni lugha ya jamii ya Waya (Aymara), watu wa asili wa Andes, inayozungumzwa hasa katika maeneo ya Bolivia, Peru, na Chile. Ni mojawapo ya lugha kuu za kiasili katika Amerika Kusini, na inatambulika rasmi kama lugha ya taifa nchini Bolivia na Peru. Lugha hii ina fasihi tajiri ya mdomo na maandishi, ikijumuisha mashairi, nyimbo, na hadithi za jadi zinazohusiana na utamaduni wa Andes.  

## Familia
Aymara ni sehemu ya familia ya lugha za Aymaran, ikihusiana kwa karibu na lugha ya Jaqaru (Yacaru). Watafiti wengine wamependekeza uhusiano wa kihistoria kati ya Aymara na Quechua, ingawa uhusiano huo bado ni mjadala wa kitaaluma.  

## Idadi ya wasemaji
Kwa mujibu wa takwimu za karibuni, Aymara huzungumzwa na zaidi ya milioni mbili, hasa katika Bolivia na Peru, huku idadi ndogo ikipatikana Chile na Argentina.  

  

## Hali ya lugha
Aymara ni mojawapo ya lugha zilizo na hadhi ya kitaifa nchini Bolivia na Peru, na inatumika katika elimu, vyombo vya habari, na siasa. Hata hivyo, UNESCO imeorodhesha Aymara kama lugha iliyo katika hatari ya kupoteza baadhi ya lahaja zake, hasa katika Chile na Argentina, kutokana na kupungua kwa wasemaji wa kizazi kipya.  

## Marejeo
Jamii:WikiGap 2025
Jamii:Lugha za Amerika Kusini
Jamii:Lugha za Peru
Jamii:Lugha za Bolivia
Jamii:Lugha za Chile
Manuela Roka Botey

**Manuela Roka Botey** ni mwanasiasa wa Gine ya Ikweta ambaye alihudumu kama waziri mkuu wa Gine ya Ikweta kuanzia tarehe 1 Februari 2023 hadi 17 Agosti 2024. Yeye ndiye mwanamke wa kwanza kujaza nafasi hii. Uteuzi wake kama waziri mkuu na Rais Teodoro Obiang Nguema ulitangazwa mnamo Januari 31, 2023.  Alimrithi Francisco Pascual Obama Asue katika ofisi hiyo. Hapo awali alihudumu kama waziri wa elimu mnamo 2020. Yeye ni naibu mkuu wa kitivo cha Binadamu na Sayansi ya Jamii cha Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Guinea ya Ikweta ( National University of Equatorial Guinea ). 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Askalu Menkerios

**Askalu Menkerios** ni waziri wa utalii wa sasa  na Waziri wa zamani wa Kazi na Ustawi wa Jamii wa Eritrea . 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Eritrea
Aster Yohannes

**Aster Fissehatsion** (**Astier Fesehazion**; alizaliwa 1951) alikuwa mpigania uhuru wa zamani wa Eritrea, mwanaharakati wa haki za wanawake na waziri wa serikali ambaye alikamatwa kwa kumkosoa rais Isaias Afwerki na serikali. Amnesty International inamchukulia kama mfungwa wa dhamiri. Yeye ni mke wa zamani wa makamu wa rais wa zamani wa Eritrea, Mahmoud Ahmed Sherifo.  

Mnamo Septemba 18, 2001, alikamatwa kwa muda usiojulikana pamoja na wanasiasa wengine wa G-15, kundi la maafisa mashuhuri wa chama ambao walijulikana kwa barua ya maandamano kwa Rais Afewerki. Amekuwa akizuiliwa katika eneo lisilojulikana tangu wakati huo. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Eritrea
Jamii:Waliozaliwa 1951
Phillis Naa Koryoo Okunor

**Phillis Naa Koryoo Okunor** ni mwanasiasa wa Ghana. Alizaliwa mwaka wa 1985 nchini Ghana, Accra. Aligombea katika uchaguzi mkuu wa Ghana wa 2020  na ndiye aliyekua mgombea ubunge wa NDC katika jimbo la Awutu-Senya Mashariki katika uchaguzi mkuu wa Ghana wa 2024. Alishinda uchaguzi wa 2024 kwa kupata kura 50,886, zikiwakilisha 52.7% baada ya kumshinda mbunge aliyekuwepo madarakani, Mavis Hawa Koomson ambaye alipata kura 45,638, zikiwakilisha 47.3% ya jumla ya kura zilizopigwa 

## Maisha ya awali na elimu 
Baba yake anatoka Kenya lakini mama yake ni Mghana. Baba yake anatoka kabila la Luo nchini Kenya. Wazazi wake waliondoka naye hadi Ghana kwa mama yake. Alisomea LLM (Sheria ya Teknolojia ya Habari) katika Chuo Kikuu cha Ghana (2023).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Watu wa Ghana
Eric Muriithi Muga

**Eric Muriithi** (alizaliwa 14 Julai 1992) ni Waziri wa sasa wa Baraza la Mawaziri la Kenya anayesimamia Wizara ya Maji, Usafi wa Mazingira, na Umwagiliaji. Muriithi aliteuliwa kuwa mwanachama mdogo zaidi katika baraza la mawaziri la Rais William Ruto mnamo Julai 19, 2024, akiwa na umri wa miaka 32. Muriithi ni mzaliwa wa Athi, Igembe Kusini, Kaunti ya Meru, na kitaaluma ni mhandisi wa ujenzi.

Muriithi alisoma katika Shule ya Lenana kuanzia 2006 hadi 2009. Muriithi ana shahada ya Uzamili katika Uhandisi wa Kiraia na utaalamu katika Rasilimali za Maji kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi. Muriithi alijiunga na orodha ya vijana wa Kenya wanaohudumu katika utawala wa Rais Ruto.

Mnamo Agosti 2, 2024, alifika mbele ya Kamati ya Bunge ya Uteuzi kwa ajili ya kuchunguzwa, ambapo alitangaza utajiri wake wa Ksh. milioni 31. Baada ya kuidhinishwa na Bunge, Muriithi aliapishwa kama Waziri wa Baraza la Mawaziri mnamo Agosti 8, 2024.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Wizara ya Maji, Usafi wa Mazingira na Umwagiliaji 

Jamii:Watu kutoka Meru
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:wanasiasa wa Kenya
Ernestina Ofori Dangbey

**Ernestina Ofori Dangbey** ni mwanasiasa wa Ghana ambaye ni mwanachama wa National Democratic Congress (NDC). Kwa sasa ni mbunge wa Jimbo la Agona Magharibi.

## Siasa 
Mnamo Julai 2023, alisimama kama mgombea ubunge wa National Democratic Congress katika kura za mchujo za Agona West .  

Katika Uchaguzi Mkuu wa 2024, Ernestina Ofori Dangbey alisimama katika Jimbo la Agona Magharibi dhidi ya Christopher Arthur mgombea wa Chama Kipya cha Uzalendo na Cynthia Mamle Morrison aliyekuwa akigombea kama mgombea huru akipata kura 25,965 (48.23%) akiwashinda wapinzani wake waliopata kura 20,625 (38.31%) na kura 7,243 (13.45%) mtawalia.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Uchavushaji kwa ndege zisizo na rubani katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

**Uchavushaji wa ndege zisizo na rubani katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo**, ni mbinu inayotumia ndege zisizo na rubani kusaidia katika uchavushaji wa mazao. Katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, njia hii inaweza kuwa na jukumu muhimu katika kuboresha uzalishaji wa kilimo, hasa katika maeneo ambayo uchavushaji asilia unapungua.

## Faida na Changamoto za Uchavushaji wa Drone 
Drones hutoa faida kadhaa, ikiwa ni pamoja na uwezo wa kufikia maeneo magumu kufikia na kwa ufanisi kuchavusha maeneo makubwa. Hata hivyo, changamoto kama vile gharama kubwa na hitaji la mafunzo ya wakulima bado.

## Matarajio ya Baadaye
Mustakabali wa uchavushaji wa ndege zisizo na rubani katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo unaonekana kuwa mzuri, na mipango inaendelea ya kuunganisha teknolojia hii katika mbinu za jadi za kilimo. Utafiti zaidi na uwekezaji unahitajika ili kuongeza uwezo wake.

## Marejeo 
Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Guy Bomanyama-Zandu

**Guy Bomanyama-Zandu** (alizaliwa  Kinshasa, 22 Novemba, 1972) ni mtayarishaji wa filamu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Miaka ya awali
Mwishoni mwa miaka ya 1980, alihamia mjini Brussels na familia yake ambako alipata uraia wa Ubelgiji.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Amna Nurhusein

**Amna Nurhusein** ni waziri wa afya nchini Eritrea .  Alipandishwa cheo hadi nafasi hii mwaka wa 2009. Alihudumu kama waziri wa utalii kati ya 2001 na 2009.  

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Eritrea
May Kassab

**May Kassab** (kwa Kiarabu: مي كساب; amezaliwa 8 Desemba 1981) ni mwimbaji na mwigizaji maarufu kutoka Misri. Amejikita katika kampuni ya muziki ya *Rotana*, ambayo ndiyo kampuni kubwa zaidi ya rekodi katika Mashariki ya Kati

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waimbaji wa Misri
Ne Kunda Nlaba

**Ne Kunda Nlaba** (alizaliwa Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 1982) ni mtayarishaji wa filamu, mkurugenzi, mwandishi wa filamu, mwigizaji na mwanasayansi wa siasa wa Kongo. Yeye ni mmiliki na Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa kampuni yake ya utayarishaji wa filamu *Labson Bizizi-cine Kongo Ltd*, kampuni ya usambazaji wa filamu Afrika *Bizizi Distribution Ltd.* na mwanzilishi wa *Bizizi Box*.

## Maisha ya Awali
Ne Kunda Nlaba alianza safari yake ya kisanii akiwa mtoto akitumbuiza katika tamthilia na kukariri mashairi katika shule za msingi na sekondari mjini Kinshasa, nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alishinda tuzo za mwigizaji bora katika mashindano ya drama ya shuleni. Alianza kuongoza na kutoa mafunzo ya drama akiwa na umri wa miaka 16 kwa wanafunzi wa Shule ya Msingi Baraka mjini Kinshasa, ambapo alishinda zawadi za Mwongozaji Bora na Utumbuizaji Bora kwa tamthilia alizoziandika, kama vile *Cri de Détresse et d’Espoir* na *L’Ivresse du Tresor*.

Alionekana kwa mara ya kwanza kwenye filamu kama mwigizaji mkuu katika filamu fupi ''Un Virus a l'École* iliyoongozwa na *Alain Ndontoni'' mnamo mwaka 1998 mjini Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Serge Diantantu

**Serge Diantantu** (4 Mei 1960 – 1 Juni 2022) alikuwa mchora katuni za vitabu, mchora vibonzo na mwandishi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Dieudo Hamadi

thumb|Hamadi katika Tamasha la Filamu la Cannes 2025
**Dieudo Hamadi** (alizaliwa Kisangani, 22 Februari 1984) ni mtengenezaji wa filamu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Anajulikana kwa filamu zake za maandishi zinazoonyesha mapambano ya watu wa kawaida wanaokabiliana na migogoro, ufisadi na changamoto za kijamii nchini DRC.

## Maisha ya Awali na Elimu
Baada ya kuanza masomo ya udaktari mnamo mwaka 2005, hatimaye aligeukia utengenezaji wa filamu baada ya kushiriki katika warsha mbili zilizofanyika mjini Kinshasa mnamo mwaka 2007, ambapo moja iliongozwa na Mkongomani mwenzake Djo Tunda Wa Munga.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mamadi Indoka

thumb|Mamadi Indoka
**Mamadi Indoka** (alizaliwa Kinshasa, 7 Novemba 1976) ni mkurugenzi wa filamu na mwandishi wa filamu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Wasifu
Indoka aliingia kwa mara ya kwanza katika ulimwengu wa sinema mwaka 2002 kupitia filamu fupi iliyonyeshwa Madrid na akaamua kuanza kutekeleza sanaa ya saba. Alisomea sinema nchini Canada na Marekani, ambapo akawa mkurugenzi na mwandishi wa filamu.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Tatiana Schlossberg

**Tatiana Celia Kennedy Schlossberg** (5 Mei 1990 – 30 Desemba 2025) alikuwa mwandishi wa habari za mazingira na mwandishi wa vitabu kutoka Marekani. Alifanya kazi kama mwandishi wa sayansi na mabadiliko ya tabianchi katika gazeti la The New York Times, na pia aliandika kwenye majarida mengine kadhaa, yakiwemo The Atlantic, The Washington Post, Vanity Fair na Bloomberg News. Kitabu chake Inconspicuous Consumption: The Environmental Impact You Don’t Know You Have kilichapishwa na Grand Central Publishing mwaka 2019.

Schlossberg alikuwa mwanachama wa familia maarufu za Kennedy na Bouvier. Alisoma na kuhitimu shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu cha Yale, kisha akaendelea na masomo ya uzamili katika historia ya Marekani katika Chuo Kikuu cha Oxford. Alifariki mwaka 2025 akiwa na umri wa miaka 35 kutokana na saratani kali ya damu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Marekani
Cécile Guéret

**Cécile Guéret-Séreguet** (alizaliwa mwaka 1954) ni mwanaharakati na mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati. Alihudumu kama meya wa jiji la Bangui kuanzia mwaka 2000 hadi 2003.

Ni mwanaharakati wa vyama vya wafanyakazi na mtetezi wa haki za wanawake. Hapo awali aliwahi kuwa rais wa Muungano Mkuu wa Wafanyakazi wa Afrika ya Kati pamoja na shirika la wanawake la OFCA.

## Kazi 
## Harakati za vyama vya wafanyakazi na ufeministi 
Guéret alijiunga na harakati za vyama vya wafanyakazi nchini humo mwaka 1979 na baadaye akawa mmoja wa viongozi mashuhuri. Akiwa mjumbe wa ofisi ya kitaifa ya Muungano wa Wafanyakazi wa Afrika ya Kati (USTC), alikamatwa na kushikiliwa bila kesi mnamo tarehe 9 Julai 1991 kwa sababu ya shughuli zake za kichama chini ya utawala wa Rais André Kolingba. Mwaka 2000, alichaguliwa kuwa rais wa Muungano Mkuu wa Wafanyakazi wa Afrika ya Kati (UGTC). Katika harakati zake, alisafiri kote nchini akihamasisha wanawake wafanyakazi kujiunga na kujiandaa kupitia vyama vya wafanyakazi.

Kupitia harakati zake za kutetea haki za wanawake, aliteuliwa kuwa rais wa Organisation des Femmes de Centrafrique (OFCA) mwaka 2015. Mwaka huo huo, aliteuliwa na Rais Catherine Samba-Panza kuwa mjumbe wa kamati ya maandalizi ya Jukwaa la Kitaifa la Bangui.

## Umeya wa Bangui 
Guéret aliteuliwa kuwa meya wa Bangui, mji mkuu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati, na Rais Ange-Félix Patassé mnamo Februari 2000. Uteuzi huo ulimfanya awe miongoni mwa wanawake wachache waliowahi kushika nafasi hiyo ya juu nchini humo. Alihudumu kama meya kwa miaka mitatu hadi mwaka 2003, wakati Rais François Bozizé alipoingia madarakani na kumteua mpwa wake, Jean-Barkès Gombé-Ketté, kuchukua nafasi hiyo. Guéret alifungwa kwa miezi kadhaa, lakini baadaye aliachiliwa huru.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Watu walio hai
Linda Mbeki

**Linda Thokozile Mbeki** (1941 – 17 Machi 2003) alikuwa mwanaharakati wa kisiasa kutoka Afrika Kusini na mwanachama wa familia maarufu ya Mbeki. Alikuwa binti mkubwa wa wapinzani wa ubaguzi wa rangi, Govan na Epainette Mbeki, na pia dada mkubwa wa rais wa zamani wa Afrika Kusini, Thabo Mbeki.

## Maisha na kazi 
Linda Mbeki alizaliwa mwaka 1941 katika kijiji cha Mbewuleni, Eastern Cape. Alikuwa mtoto wa kwanza katika familia iliyojikita sana katika upinzani wa kisiasa. Baba yake, Govan, alikuwa kiongozi muhimu wa African National Congress (ANC) na Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini. Mama yake, Epainette, alikuwa mwanaharakati wa jamii na mmoja wa wanawake wa kwanza weusi wa Afrika Kusini kushiriki kazi za kijamii.

Mwaka 1974, alifanya kazi katika Standard Bank na kuwa mwanamke mweusi wa kwanza kufanya kazi benki hiyo, ingawa aliondoka muda mfupi baadaye. Mwaka 1976, alikamatwa na polisi wa ubaguzi wa rangi na kushikiliwa bila kesi kwa miezi 10 akituhumiwa kupanga kuondoa serikali.

Ingawa hakuwa maarufu kama baadhi ya wanajamii wake, alihusika kikamilifu katika maendeleo ya jamii na kuunga mkono harakati za kupinga ubaguzi wa rangi. Alifanya kazi na mashirika mbalimbali ya grassroots na alijulikana kwa kujitolea kwake kwa haki za kijamii na usawa wa kijinsia.

## Kifo 
Linda Mbeki alifariki mwaka 2003. Mazishi yake yalihudhuriawa na viongozi na wanaharakati wakuu wa kisiasa, na alisifiwa kwa unyenyekevu wake, kujitolea kwa harakati za kupinga ubaguzi wa rangi, na kwa msaada alioutoa kwa familia yake wakati wa changamoto za kisiasa. Dada yake mdogo, Moeletsi Mbeki, aliwaambia waliohudhuria mazishi kuwa dada yake alikuwa mkarimu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Jamii:Waliofariki 2003
Josef Kumbela

**Joseph Kumbela** (alizaliwa 1958) ni mwigizaji na mtengenezaji wa filamu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye ameshinda tuzo mbalimbali kwa uigizaji wake.

## Maisha na Kazi 
Ameishi nchini Uswisi tangu mwaka 1980. Alianza kazi yake kama mwigizaji nchini Ufaransa na Marekani.

Katika tuzo za FESPACO mwaka 1993, alishinda tuzo ya Mwigizaji Bora kwa uigizaji wake katika filamu ya vichekesho ''Gito l'ingrat* (Gito asiye na shukrani), iliyoongozwa na *Leonce Ngabo* wa Burundi.

Katika filamu hii, Gito, mwanafunzi kutoka Burundi na pia fundi wa ushonaji nguo huko Paris, anaamua kurejea nyumbani. Akiwa ameshika diploma yake na akiwa na mipango mingi kuhusu taaluma yake anamwacha mwenzake wa Kifaransa *Christine'', akiahidi kumpeleka Burundi baadaye. Anapofika, anashindwa kupata kazi lakini anakutana tena na mpenzi wake wa utotoni.

Baadaye, Christine anawasili bila kutarajia na kugundua kinachoendelea. Wanawake hao wawili wanaungana ili kumfunza somo Gito.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Marcelle Meredith

thumb|Marcelle Meredith
**Marcelle Meredith** alizaliwa Zambia na kukulia Afrika Kusini. Alihudumu kama  Mkurugenzi Mtendaji wa Baraza la Taifa la Mashirika ya Kuzuia Unyanyasaji wa Wanyama (NSPCA) kuanzia 1991 hadi 2025. Meredith alistaafu mnamo tarehe 30 Juni 2025, akimkabidhi Esté Kotzé nafasi ya CEO wa NSPCA.

Meredith pia alikuwa mwanachama wa Bodi ya World Animal Protection na amehudumu kwenye Bodi ya shirika hilo kwa zaidi ya miaka 15, akiwakilisha Afrika.

## Tuzo 
Mwaka 2012, Meredith alishinda katika kipengele cha tuzo ya Eco-Angel katika Enviropaedia Eco-Logic Awards. Mwaka huo huo, alipokea Tuzo ya Humane Society International kwa kujitolea kipekee na kwa mafanikio, ikitambua mtu mmoja aliyelenga kulinda wanyama (hasa kutoka nchi zinazoendelea) ambaye kazi yake ngumu na huruma yake imepelekea ujasiri wa kipekee na kujitolea katika jitihada za kupunguza na kuzuia mateso ya wanyama kutokana na unyonyaji, unyanyasaji na ukosefu wa huruma.

Mwaka 2015, World Animal Protection alimpa Meredith Tuzo ya Jeannette McDermott kwa ustawi wa wanyama. Tuzo hii iliandaliwa Kanada na World Animal Protection mwaka 1996 “kwa kutambua maisha ya mtu aliyeyapa maisha yake ustawi wa wanyama.” Dominique Bellemare, Mwenyekiti wa WAP Canada, alisema: “Marcelle amefanya kazi ya ajabu katika miongo kadhaa iliyopita na kwa ajili ya harakati za ustawi wa wanyama. Amekitumia muda wake jukwaani kimataifa kuendeleza harakati za ustawi wa wanyama barani Afrika. Namshukuru sana kwa kazi yake yote na kujitolea kwake.”

Mwaka 2016, Meredith alipokea tuzo ya Livestock Welfare Coordinating Committee (LWCC) kama kutambua huduma zake za kipekee kwa ustawi wa mifugo kwa miongo kadhaa.

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Zambia
Laura Kutika

**Laura Guliamo Luyeye Kutika** (alizaliwa  Kinshasa, 24 Agosti 1984 Alipata stashahada ya sekondari ya fasihi na alisoma sheria katika Chuo Kikuu cha Kinshasa. Kabla ya kukamilisha masomo yake, Kutika aliamua kufuata shauku yake ya uandishi na kuchukua mafunzo ya uandishi wa miswada ya televisheni na redio. Mnamo mwaka 2002, alikuwa mwandishi mwenza wa tamthilia ya redio, *Center Lokole de Kinshasa*.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Ngongo ya Chintu

**Ngongo ya Chintu**, anayejulikana kama **Mwalimu wa Buli** (karne ya 19), alikuwa mchongaji wa Sanaa ya Luba katika eneo ambalo leo ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mengi hayajulikani kuhusu maisha yake, lakini kazi zake zimekusanywa kimataifa na inasemekana kuwa aliheshimiwa sana katika kijiji chake cha nyumbani.

## Maisha na Kazi 
thumb|Sanamu ya Caryatid na Ngongo ya Chintu
Ngongo ya Chintu (cheo cha heshima kinachomaanisha "chui mkuu, baba wa vitu vilivyochongwa")

## Marejeo
Jamii:Wachongaji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
André Lufwa

**André Lufwa Mawidi** (15 Novemba 1925 – 13 Januari 2020) alikuwa mchongaji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Anajulikana zaidi kwa sanamu yake ya *Batteur de tam-tam* (Mpiga Ngoma), ambayo imewekwa katika maonyesho ya Kimataifa ya Kinshasa. Lufwa alipata shahada ya uchongaji kutoka shule ya École Saint-Luc mjini Kinshasa, ambayo sasa inaitwa Chuo cha Sanaa.

## Marejeo
Jamii:Wachongaji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kriss Turner

**Kriss Turner** ni mwandishi wa skrini na mtayarishaji wa televisheni kutoka Marekani. 

Turner ameandika na kuzalisha vipindi vya mfululizo wa televisheni kama *Sister, Sister*, *Living Single*, *The Bernie Mac Show*, *Cosby*, *Everybody Hates Chris*, *Whoopi*, na *Sherri*.

Turner pia aliandika filamu ya mwaka 2006 iitwayo *Something New*. Alionekana kwenye mfululizo wa CNN wa usiku mbili ulioitwa **Black in America**, ambapo alijadili wazo la kuwa mwanamke Mwafrika-Mmarekani asiye na mume lakini aliyefanikiwa katika taaluma inayotawaliwa zaidi na wanaume. Huko alizungumza kuhusu changamoto na mgongano wa hali (dualities) ambao wanawake hukutana nao kutokana na mafanikio yao, pamoja na ukosefu wa wanaume Waafrika-Marekani wenye mtazamo unaofanana.

Alizaliwa huko Hawaii.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wamarekani Weusi
Jamii:wanawake wa Marekani
Jamii:Watayarishaji
Samira Sitail

**Samira Sitail** (Kiarabu: سميرة سيطايل; Kiberber: ⵙⴰⵎⵉⵔⴰ ⵙⵉⵜⴰⵢ; alizaliwa Bourg-la-Reine, Ufaransa, 1964) ni mwandishi wa habari wa zamani na mwanadiplomasia wa Moroko, na aliyewahi kuwa “Mkurugenzi wa Habari” wa kituo cha utangazaji cha nusu-binafsi cha nchi hiyo, 2M.

Sitail, aliyekulia Ufaransa, alihamia Moroko mwaka 1987 alipata kazi katika shirika la televisheni la taifa RTM. Baadaye alifanya kazi kama mtangazaji (anchor) katika 2M.

Anajulikana kwa kuwa na ukaribu mkubwa na Ikulu ya Kifalme, na msimamo wake wakati wa Mapinduzi ya Kiarabu ya mwaka 2011 ulikosolewa vikali, ikiwemo na wafanyakazi wa 2M waliopanga maandamano ya kukaa (sit-in) dhidi yake.

Aliteuliwa kuwa Balozi wa Moroko nchini Ufaransa tarehe 19 Oktoba 2023.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:wanawake wa Moroko
Jamii:Wanadiplomasia wa Moroko
Zoleka Mandela

**Zoleka Zobuhle Mandela** (9 Aprili 1980 – 25 Septemba 2023) alikuwa mwandishi na mwanaharakati kutoka Afrika Kusini, na mjukuu wa Nelson Mandela. Aliandika kuhusu mapambano yake na utegemezi wa ngono, pombe na dawa za kulevya, kifo cha binti yake, pamoja na vita vyake dhidi ya saratani ya matiti, ugonjwa uliosababisha kifo chake mwaka 2023. Pia ni mwandishi wa kitabu When Hope Whispers kilichochapishwa mwaka 2013.

## Maisha na harakati 
Zoleka Mandela alizaliwa tarehe 9 Aprili 1980, akiwa binti wa Zindziswa Mandela na Oupa Johannes Seakamela. Anatoka katika familia ya Mandela, ambayo ni ya kifalme katika kabila la Thembu nchini Afrika Kusini.

Katika maisha yake, Zoleka alizungumza wazi kuhusu changamoto alizopitia, ikiwemo unyanyasaji wa kingono alipokuwa mtoto na utegemezi wa pombe na dawa za kulevya alipokuwa kijana.

Tarehe 11 Juni 2010, binti yake mwenye umri wa miaka 13, Zenani Mandela, alifariki katika ajali ya gari wakati wa Kombe la Dunia la FIFA 2010. Tukio hilo lilimuumiza sana. Mwaka 2011, alipoteza pia mtoto wake mchanga. Mwaka 2013, alichapisha wasifu wake binafsi uitwao When Hope Whispers.

Zoleka alikuwa na watoto wanne na aliwahi kuolewa mara moja. Kupitia taasisi yake, alipigania usalama barabarani na kupinga vifo vinavyosababishwa na ajali za barabarani, hasa kwa watoto barani Afrika. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Barbara Masekela

**Barbara Mosima Joyce Masekela** OLS (alizaliwa tarehe 18 Julai 1941) ni mshairi, mwalimu na mwanaharakati kutoka Afrika Kusini. Amehudumu katika nafasi mbalimbali za uongozi wa sanaa ndani ya chama cha African National Congress (ANC). Mwaka 1995, Nelson Mandela alimteua kuwa Balozi wa kwanza wa Afrika Kusini nchini Ufaransa na katika shirika la UNESCO baada ya kumalizika kwa ubaguzi wa rangi.

Mwaka 2021, alichapisha kumbukumbu zake za maisha ya kwanza iitwayo Poli Poli, aliyoiandika kwa heshima ya kaka yake, mwanamuziki maarufu wa jazz Hugh Masekela. Mwaka 2023, alizindua Tamasha la Waandishi Wanawake la Johannesburg.

## Maisha ya awali na elimu 
Barbara Masekela alizaliwa katika kitongoji cha Alexandra, Johannesburg, akiwa mtoto wa pili kati ya watoto wanne wa Pauline na Thomas Masekela. Baba yake alikuwa msanii, na kaka yake mkubwa, Hugh Masekela, alikuja kuwa mwanamuziki mashuhuri wa jazz. Akiwa mtoto mchanga, alikaa na bibi yake huko Witbank (sasa EMalahleni). Alipofikisha umri wa miaka 10, alirudi Alexandra na kusoma katika Shule ya Anglikana ya Saint Michael.

Alikulia katika familia iliyojali masuala ya siasa, jambo lililomfanya aelewe mapema hali ya kisiasa ya Afrika Kusini. Alipokuwa akisoma katika Shule ya Wasichana ya Inanda huko Durban, alikutana na wanaharakati wakuu wa haki za binadamu, akiwemo kiongozi wa ANC Albert Luthuli, waliompa msukumo mkubwa katika maisha yake ya kisiasa na kielimu. Mwaka 1960, alimaliza elimu ya sekondari na akaanza kufanya kazi katika gazeti la New Age.

Baadaye alisoma katika vyuo mbalimbali barani Afrika, Ulaya na Marekani, licha ya kukumbwa na changamoto za kiafya na ubaguzi wa rangi. Hatimaye, alipata shahada ya kwanza ya lugha ya Kiingereza mwaka 1971 nchini Marekani, na baadaye akawa mhadhiri wa fasihi ya Kiingereza katika vyuo vikuu kadhaa, akichangia kwa kiasi kikubwa katika elimu, sanaa na harakati za ukombozi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Washairi wa Afrika Kusini
Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Helena wa Misri

**Helena wa Misri** (alifanya kazi katika karne ya 4 KK nchini Misri) alikuwa mchoraji aliyefundishwa taaluma hiyo na baba yake, Timon, ambaye pia alikuwa msanii. Alifanya kazi katika kipindi cha baada ya kifo cha Aleksanda Mkuu mwaka 323 KK. Helena alichora tukio la Aleksanda akimshinda mtawala wa Uajemi, Darius III, katika Vita vya Issus vilivyotokea Kusini mwa Asia Ndogo.

Plinio Mzee anaandika kuwa *“Vita vya Issus”* ndicho kazi pekee ya Helena iliyorekodiwa, ambacho kuna nakala yake ya mosaiki. Kwa hakika, nakala ya mosaiki ilipatikana mjini Pompeii.Nakala hii iligunduliwa kama mosaiki ya sakafuni huko Pompeii katika Nyumba ya Faun wakati wa uchimbaji wa akiolojia katika karne ya kumi na tisa, na sasa iko katika Makumbusho ya Kitaifa ya Akiolojia (Museo Archeologico Nazionale) huko Naples. Ingawa utambulisho wa msanii wa mosaiki hii iliyopo haujulikani, inaaminika kuwa ni nakala ya kazi ya awali ya Philoxenos wa Eretria, lakini pia inawezekana kabisa kuwa ni nakala ya kazi ya Helena mwenyewe. Taarifa nyingine pekee kuhusu Helena wa Misri inapatikana katika kazi ya kiencyclopedia *Bibliotheka* iliyoandikwa na Photios I, Patriarki wa Konstantinopoli. Jina lake, pamoja na Helena wa Troia, linaonekana katika orodha ya wanawake waliokuwa na jina Helena, ambapo kifungu chake kinasema:

“Na Helena mchoraji mwanamke pia yumo katika orodha hiyo. Alikuwa binti wa Timon Mmisri. Alichora Vita vya Issus wakati alipokuwa katika kilele cha uwezo wake. Mchoro huo ulionyeshwa katika Hekalu la Amani chini ya utawala wa Vespasian.

Kulingana na tafsiri nyingine, inaelezwa kuwa “alichora Vita vya Issus karibu na wakati vilipotokea,” jambo linalomweka katika karne ya 4 KK na kuunga mkono hoja kwamba alikuwa wa wakati mmoja na Aleksanda Mkuu. Hata hivyo, uhusishaji huu unabishaniwa kutokana na jinsia ya Helena; hakuna kazi nyingine ya mosaiki inayojulikana kuwa ilitengenezwa na mwanamke iliyowahi kugunduliwa kutoka kipindi hicho cha kihistoria.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Misri
Jamii:waliozaliwa karne ya 4 KK
Jamii:watu wa Misri ya Kale
Susan Kigula

**Susan Kigula** (alizaliwa wilaya ya Masaka, Uganda, 1977) ni mtetezi wa mageuzi ya mfumo wa magereza kutoka nchini Uganda. Kesi yake (*Susan Kigula na Wengine 416 dhidi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali*, 2009) ilisababisha mabadiliko katika sheria za Uganda kuhusu adhabu ya kifo.

## Historia ya awali 
Aliwahi kufanya kazi katika duka dogo la zawadi mjini Kampala, Uganda.

Kigula alifungwa gerezani mwaka 2000. Pamoja na mfanyakazi wake wa nyumbani, Nansamba Patience, alishtakiwa kwa mauaji ya mwenzi wake, Constantine Sseremba. Kesi hiyo ilitegemea kwa kiasi kikubwa ushahidi wa mtoto wake wa kambo mwenye umri wa miaka mitatu. Mwaka 2009 alihukumiwa adhabu ya kifo kwa kunyongwa.

Kigula alipinga hukumu ya adhabu ya kifo katika Mahakama ya Juu ya Uganda, jambo lililosababisha mabadiliko katika sheria za Uganda kuhusu adhabu hiyo. Mabadiliko makuu mawili yalikuwa: adhabu ya kifo haikuwa ya lazima tena katika kesi za mauaji, na adhabu ya kifo ingebadilishwa kuwa kifungo cha maisha iwapo hukumu isingetekelezwa ndani ya miaka mitatu tangu kutolewa kwa hukumu. Kutokana na mabadiliko haya, takribani wafungwa 180 waliokuwa wanasubiri adhabu ya kifo waliondolewa hukumu hiyo.

Mnamo Novemba 2011, katika kesi ya kusikilizwa upya, hukumu ya Kigula ilipunguzwa hadi kifungo cha miaka 20 gerezani. Alianza kusomea shahada ya sheria, ambayo aliimaliza mwaka 2018.

Kigula aliachiliwa kutoka gerezani mwaka 2016. Anaendelea kudai hana hatia kuhusiana na mauaji ya Sseremba.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Wanawake wa Uganda
Paulette Brown

**Paulette Brown** ni wakili wa Marekani ambaye alikuwa rais wa Chama cha Wanasheria cha Marekani kwa muhula wa mwaka mmoja kuanzia tarehe 4 Agosti 2015 hadi Agosti 2016. Aliteuliwa kuwania urais huo na baadaye kuthibitishwa na Baraza la Wajumbe (House of Delegates) la chama hicho kama rais mteule mnamo Agosti 2014. Hivyo, akawa mwanamke wa kwanza wa rangi na mtu wa tatu Mwafrika-Mmarekani kushika nafasi ya urais wa ABA.

Brown ni mshirika katika kampuni ya sheria ya Locke Lord LLP, ambako pia ni Afisa Mkuu wa Masuala ya Utofauti. Pia ni mpatanishi (mediator) wa Mahakama ya Wilaya ya Marekani kwa Wilaya ya New Jersey. Hapo awali alikuwa rais wa Chama cha Wanasheria Weusi cha Kitaifa (National Bar Association) na Chama cha Wanawake Weusi Wanasheria wa New Jersey.

Brown alipata elimu yake mjini Baltimore, ambako alisoma katika shule zilizokuwa zimetenganishwa kwa misingi ya ubaguzi wa rangi. Alipata shahada ya kwanza (B.A.) kutoka Chuo Kikuu cha Howard na shahada ya sheria (J.D.) kutoka Shule ya Sheria ya Chuo Kikuu cha Seton Hall. Alianza kufanya kazi ya uwakili mwaka 1976.

Brown pia aliwahi kuwa hakimu wa mahakama ya manispaa katika mji wa Plainfield, New Jersey. Kabla ya hapo, alikuwa wakili wa ndani (in-house counsel) kwa makampuni kadhaa na pia alifanya kazi katika kampuni ya sheria ya Duane Morris.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wanasheria wa Marekani
Hamamat Montia

**Hamamat Montia** (alizaliwa 22 Julai 1988) ni mwanamitindo kutoka Ghana na malkia wa zamani wa shindano la urembo la Miss Malaika.

## Kazi 
Alianza kazi yake kama mwanamitindo, na alichaguliwa kuwa Miss Malaika mwaka 2006 na pia kuwa Mwanamitindo wa Africa Universe mwaka 2007. Anauza siagi ya shea, sabuni na bidhaa nyingine zilizotengenezwa kwa mikono nchini Ghana.

## Maisha binafsi 
Anatoka Bolgatanga katika Mkoa wa Upper East nchini Ghana, na alipata elimu yake ya shule ya sekondari katika Shule ya Achimota. Ana umri wa miaka 34 (mwaka 2022). Ni mama wa watoto watatu: binti wawili na mtoto mmoja wa kiume.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:wanamitindo wa Ghana
Angela Zachepa

**Angela Zachepa-Muluzi** ni mhasibu na mwanasiasa kutoka Malawi aliyewahi kuwa Mbunge wa Bunge la Malawi. Anajulikana kwa kuwa mtu mwenye umri mdogo zaidi kuwahi kuchaguliwa kuwa mbunge katika historia ya Bunge la Malawi, hali iliyomfanya apewe jina la utani lisilo rasmi la Mtoto wa bunge**.”**

## Elimu na kazi ya mapema 
Zachepa-Muluzi alipata shahada ya kwanza (Bachelor’s) katika Fani ya Uhasibu kutoka Chuo Kikuu cha Malawi, Polytechnic. Baada ya kuhitimu, alianza kazi yake kama mhasibu mtaalamu.

## Kazi ya kisiasa 
Akiwa na umri wa miaka 21, Angela Zachepa-Muluzi alichaguliwa kuwa Mbunge wa jimbo la Blantyre Kaskazini-Mashariki katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2004. Ushindi huu ulimfanya awe Mbunge mdogo zaidi katika historia ya Malawi. Alihudumu kwa muhula mmoja tu na alikosa kuchaguliwa upya mwaka 2009, baada ya kupoteza kiti chake kwa Cecelia Chanzama, matokeo ambayo aliipinga hadharani.

## Maisha binafsi 
Angela Zachepa-Muluzi ameolewa na Austin Muluzi, ambaye ni mwana wa rais wa zamani wa Malawi, Bakili Muluzi

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:wanasiasa wa Malawi
Jamii:Wanawake wa Malawi
Nebsemi

**Nebsemi** alikuwa malkia wa Misri ya Kale, mke wa Farao Thutmose III wa Nasaba ya 18.

Kichwa chake kilikuwa:“Mke wa Mfalme” (ḥmt-nỉswt), “Mke Mpendwa wa Mfalme” (ḥmt-nỉswt mrỉỉ.t=f).

## Marejeo 
Jamii:watu wa Misri ya Kale
Mildred Christina Akosiwor Fugar

**Mildred Christina Akosiwor** (pia: **Mildred Ankrah**; 12 Juni 1938 - 9 Juni 2005) alikuwa Mke wa Rais wa Ghana, Joseph Arthur Ankrah. Alikulia  Kongo ya Kibelgiji na Gold Coast. Baada ya mme wake kuchukua uongozi, alijihusisha kazi ya kijamii na kidini.

## Wasifu 
Ankrah alizaliwa Luluabourg, Kongo ya Kibelgiji (sasa Kananga, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo); wazazi wake walikuwa Benoni Kwaku Fugar, Mghana, na Pauline Isombe Edembe Fugar, raia wa Jamhuri ya Kongo. Alikuwa wa nne miongoni mwa watoto saba. Fugar alianza shule katika Kanisa Katoliki la Keta huko Gold Coast (sasa Ghana), alipomaliza masomo yake ya shule ya kati pia. Mwaka wa 1957 aliendelea kusoma katika Chuo cha Biashara cha Watu Wote cha Somanya. Baada ya mwisho wa kozi yake katika chuo hicho, Ankrah aliajiriwa katika Idara Kuu ya Mapato (ambayo sasa ni Huduma ya Mapato ya Ndani ya Ghana).

Mkutano wake wa kwanza na Jenerali Joseph Arthur Ankrah ulitokea mwaka 1962 baada ya dada yake Florence kwenda Kituo cha Burma ili kuingia kikosi kisaidizi cha Jeshi la Ghana.

Pale, Florence aliwaona maafisa wawili wa cheo cha juu na kuwaomba wamwongoze kwa "bosi wa jeshi" ili aweze kuwasilisha maombi yake. Ankrah alivutiwa sana naye hivi kwamba alimsindikiza kurudi nyumbani pa familia yake, ambapo alikutana na Fugar. Walichumbiana mwaka 1965 na kisha wakafunga ndoa. Fugar alikujakuwa Mke wa Rais wa Ghana. Alifanya kazi nyingi sana kuhusu hudumu kijamii na kidini.

## Tanbihi 
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:wanawake wa Ghana
Malak Khafagy

**Malak Khafagy** (alizaliwa 25 Julai 2004) ni mchezaji wa kulipwa wa mchezo wa squash kutoka Misri. Alifikia nafasi ya juu zaidi katika taaluma yake ya michezo, akiwa nambari 24 duniani, mwezi Juni 2025.

## Bibliografia 
Alishinda mashindano ya Summer Pro 2023 na Odense Open 2023

Mnamo Juni 2025, alishinda taji lake la tano la PSA baada ya kupata ushindi katika Santiago Open wakati wa PSA Squash Tour  ya 2024-2025

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2004
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Misri
Neferthenut

**Neferthenut** alikuwa malkia wa Misri ya Kale katika Enzi ya nasaba ya Kumi na Mbili ya Misri. Inaaminika kwa kiwango kikubwa kuwa alikuwa mke wa mfalme Senusret III.

Neferthenut alikuwa mke wa mfalme, mwanachama wa tabaka la juu (iryt-pat), na yule anayemwona Horus na Seth. Hadi sasa, anajulikana tu kupitia sarakofagi  yake na vipande vya kanisa dogo vilivyopatikana karibu na piramidi yake, ambayo ilikuwa sehemu ya mkusanyiko wa piramidi wa Senusret III huko *Dahshur*. Mahali pa kaburi lake, lililoko karibu na piramidi ya mfalme Senusret III, linaonyesha kwa kiwango kikubwa kuwa alikuwa mke wake.Dieter Arnold, aliyefanya uchimbaji upya wa mkusanyiko wa piramidi na kaburi la malkia huyo, alibainisha ubora wa chini wa maandishi yaliyo kwenye sarakofagi yake, jambo linalotofautiana sana na sarakofagi za wanawake wengine wa kifalme waliokuwa wamezikwa karibu na piramidi hiyo. Kaburi lake lilipatikana likiwa limeibwa; vichwa viwili tu vya rungu (mace heads) ndivyo vilivyogunduliwa na Jacques de Morgan, aliyelichimba kwa mara ya kwanza mwaka 1894.

## Marejeo 
Jamii:watu wa Misri ya Kale
Jamii:Wanawake wa Misri
Farida Mohamed

**Farida Mohamed** (anajulikana kwa jina la utani **“The Bazooka”** kutokana na mapigo yake yenye nguvu.; nalizaliwa 15 Januari 2002) ni mchezaji wa kulipwa wa mchezo wa squash kutoka Misri. Alifikia nafasi ya juu zaidi katika taaluma yake ya mchezo huo, akiwa nafasi ya 14 **duniani**, mwezi Oktoba 2022.

## Kazi 
Alishinda mashindano ya kitaaluma ya2018 Growthpoint South Africa Open PSA, ambayo ilikuwa mara yake ya kwanza kushiriki kwenye PSA World Tour, baada ya kumshinda Mmisri mwenzake Menna Nasser kwenye fainali.

Mnamo Oktoba 2024, Mohamed alishinda taji lake la 10 la PSA baada ya kupata ushindi katika mashindano ya New York Open Squash Classic wakati wa msimu wa 2024-2025 wa PSA Squash Tour

## Maisha binafsi 
Dada yake ni **Habiba Mohamed Ahmed Aly Mohamed**, ambaye ni mchezaji wa zamani wa squash wa wanawake wa timu ya Columbia Lions. Habiba alihitimu masomo yake katika Chuo Kikuu cha Columbia darasa la mwaka 2022, na Farida amesajiliwa katika  darasa  la mwaka 2024 katika Chuo Kikuu cha Columbia, ambapo kwa sasa anacheza akiwa mchezaji namna 1 wa timu yake

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:wachezaji wa Misri
Hala Fakher

**Hala Fakher** (alizaliwa 8 Juni 1946) ni mwigizaji wa kike kutoka Misri. Alishinda tuzo ya Mwigizaji Msaidizi Bora katika Tamasha la Taifa la Filamu la Misri mjini Kairo mwaka 2008.

## Kazi 
Fakher alianza kazi yake akiwa mtoto alipokuwa akigiza katika filamu *Lann Abky Abadan*.

## Orodha ya filamu 
* *My Wife, the Director General*
* ''My Wife's Goblin*
* *Bila Rahma*
* *A Girl Named Mahmoud*
* *Wagaa Demagh*
* *Shahid ma shafsh Hagga*
* *Malak Al Qarabin*
* *Al Zeer Salim*
* *Al Layla al Al Beyda*
* *Al Belyatsho*
* *Kalabsh season 2* (TV miniseries)
* *Saheb El-Maqam*
* *Al-Safa Secondary School for Girls''

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:waigizaji filamu wa Misri
Aisha Falode

**Aisha Falode** ni mwandishi wa habari za michezo na mtangazaji wa redio wa nchini Nigeria, pia ni rais wa Ligi ya Soka ya Wanawake ya Nigeria (NWFL).

Aliwahi kufanya kazi kwa muda mfupi katika NITEL (African Independent Television (AIT), Aisha Falode alihusika katika mchakato huo. Alipata shahada ya uzamili katika Mawasiliano ya Umma.

Mnamo Januari 2017, alizinduliwa rasmi na Shirikisho la Soka la Nigeria kama mkuu wa Ligi ya Soka ya Wanawake ya Nigeria, chombo kinachosimamia mashindano ya Aiteo Cup na Ligi Kuu ya Wanawake ya Nigeria.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Watangazaji wa Nigeria
Mammy Kate

**Mammy Kate** alikuwa mwanamke aliyekuwa mtumwa wa Stephen Heard (1740–1815), ambaye baadaye alikuja kuwa Gavana wa Georgia. Aliishi katika eneo lililokuwa likiitwa Wilkes County, Georgia, ambalo sasa ni Elbert County, Georgia.

Katika barua ya mwaka 1820, alielezewa kuwa ndiye mwanamke Mweusi “mkubwa na mrefu zaidi” ambaye mwandishi alikuwa amewahi kumwona, na kwamba alikuwa “amejidhihirisha kuwa mwenye nguvu, mwenye moyo mwema, na rafiki wa kudumu asiyeacha kamwe kwa Kanali Heard na familia yake.” Akiwa wa asili safi ya Kiafrika, alidai kuwa alikuwa binti wa mfalme mkuu.

Heard alipata mateso makubwa mikononi mwa Waaminifu. Walimlazimisha mke wake kutoka nje wakati wa dhoruba ya theluji, na yeye pamoja na binti yao mdogo wa kufikia walikufa kwa kufichuliwa na baridi kali. Kisha Heard alikamatwa na Waaminifu na kuhukumiwa kifo.

Kwa kisingizio cha kumtunza, Kate alimfuata hadi gerezani. Asubuhi moja, alijitokeza akiwa amebeba kikapu kikubwa chenye kifuniko juu ya kichwa chake. Akimwambia mlinzi aliyekuwa zamu kwamba alikuwa amekuja kuchukua nguo chafu za Heard, aliruhusiwa kuingia selini. Ndani, alimweka Heard aliyekuwa mtu mfupi ndani ya kikapu, kisha akapita kwa utulivu mbele ya mlinzi akiwa amekibeba kikapu hicho juu ya kichwa chake.

Usiku uliotangulia, alikuwa ameficha kwa siri farasi wawili wa Kiarabu wa Heard—Lightfoot na Silverheels—pembezoni mwa mji wa Augusta, Georgia, ambako Heard alikuwa amefungwa. Kate alimpeleka Heard hadi mahali alipokuwa amewaficha farasi hao, naye pamoja na Heard wakapanda na kuondoka. Wakiwa njiani, Heard alimpa ahadi ya kumweka huru, lakini alimwambia kwamba angeweza kumweka huru yeye, ila yeye hangeweza kamwe kumwacha huru Heard.

Heard alimpa Kate uhuru pamoja na hati ya umiliki wa kipande kidogo cha ardhi na nyumba yenye vyumba vinne, lakini aliendelea kufanya kazi kwa ajili ya familia ya Heard. Alipokuwa katika kitanda chake cha mauti, aliwakabidhi watoto wake kwa familia ya Heard.

## Marejeo 
Jamii:Wamarekani Weusi
Jamii:Wanawake wa Marekani
Gladys Carter

**Gladys Schuster Carter** alikuwa mmoja wa wanawake 885 waliotumikia katika Kikosi cha 6888 cha Central Postal Directory Battalion cha Women’s Army Corps (WAC) wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, wakisaidia kushughulikia mrundikano wa barua katika ukumbi wa vita wa Ulaya.

Carter alitumikia katika WAC kwa kipindi cha miaka miwili, kuanzia Februari 1943 hadi Novemba 1945, na alipata cheo cha Private First Class. Pia alikuwa mmoja wa wanachama waanzilishi wa tawi la eneo la National Association of Black Military Women katika eneo la Greater Hampton Roads, Virginia.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Marekani