open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waoratori

thumb|right|200px|Filipo Neri.
**Waoratori** (kifupi: **C.O.**) ni mapadri na mabruda wa Kanisa Katoliki wanaoishi pamoja kijumuia kwa kufungwa na upendo, bila ya nadhiri.

Shirika hilo lilianzishwa na Filipo Neri (1515–1595) mjini Roma. Leo lina nyumba zaidi ya 70 ulimwenguni kote, zikiwa na mapadri 500 hivi.

## Watakatifu wa shirika 
* Filipo Neri (1515-1595). Alitangazwa tarehe 12 Machi 1622. Sikukuu yake ni tarehe 26 Mei.
* Fransisko wa Sales (1567–1622). Alitangazwa tarehe 8 Aprili 1665. Sikukuu yake ni tarehe 24 Januari.
* Jose Vaz (1651–1711). Alitangazwa tarehe 14 Januari 2015. Sikukuu yake ni tarehe 16 Januari.
* Luigi Scrosoppi (1804–1884). Alitangazwa tarehe 10 Juni 2001. Sikukuu yake ni tarehe 5 Oktoba.
* John Henry Newman (1801–1890). Alitangazwa tarehe 13 Oktoba 2019. Sikukuu yake ni tarehe 9 Oktoba.

## Wenye heri wa shirika 
* Giovenale Ancina (1545–1604). Alitangazwa tarehe 9 Februari 1890. Sikukuu yake ni tarehe 30 Agosti.
* Antonio Grassi (1592–1671). Alitangazwa tarehe 30 Septemba 1900. Sikukuu yake ni tarehe 15 Desemba.
* Sebastian Valfrè (1629–1710). Alitangazwa tarehe 31 Agosti 1834. Sikukuu yake ni tarehe 30 Januari.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Oratory of Saint Philip Neri - General Procura (Rome)
* Oratory of St. Philip Neri - Mexican Federation 
* Oratory of St. Philip Neri - German Federation
* Oratory of Saint Philip Neri (Toronto)
* London (Brompton) Oratory 
* Birmingham Oratory 
* The Cause for the Canonisation of John Henry Cardinal Newman 
* New Brunswick (NJ) Oratory 
* Oxford Oratory
* Pittsburgh Oratory
* Rock Hill Oratory 
* St. Philip Neri House (Kalamazoo) 
* Catholic Encyclopedia Entry
* Brooklyn Oratory 
* The Chicago Oratorian Community - USA 
* The Poznań Oratorian Community - Poland
* Port Elizabeth Oratory - South Africa

Jamii:Waoratori
Jamii:Mashirika ya kitawa
Biomasi

ni aina ya nyasi inayotumiwa kwa kuzalisha biofueli huko Marekani]]
.]]
**Biomasi** ni dhana muhimu katika ekolojia na ni namna ya kuangalia upande wa kimwili wa uhai duniani ni pia dhana muhimu katika maswali ya uzalishaji wa nishati hasa nishati mbadala.  

## Jumla ya miili ya viumbehai
Kimsingi biomasi ni jumla ya miili ya viumbehai vyote duniani. 

Kiasi kikubwa ni mimea lakini miili ya wanyama au planktoni huhesabiwa pia. Vilevile wanyama na mimea iliyokufa, kukauka, kuoza na kadhalika ni sehemu ya biomasi. Sehemu zao hutumiwa na viumbehai vingine kama lishe la kujenga biomasi mpya.

Msingi wa biomasi ni mchakato wa usanisinuru katika mimea ambako nishati ya jua inawezesha mmea kujenga mwili wake kwa kuunganisha kemikali asilia kutoka mazingira yake. 

Fueli za kisukuu kama mafuta ya petroli au makaa mawe ziliundwa pia kutokana na biomasi lakini huhesabiwa mle kwa sababu zimepitia mabadiliko na kufikia hali isiyotumiwa tena kama lishe ya viumbehai. 

Kwa maana ya karibu biomasi hutajwa pia kama masi kwa eneo fulani kwa mfano biomasi ya nchi au ndani ya ziwa fulani. 

## Matumizi ya biomasi
Biomasi inatumiwa na kila aina ya uhai kama mimea, wanyama au binadamu. Ilhali mimea inajenga mara nyini miili yao kutoka kwa minerali za ardhini ikiwezekana wanatumia pia molekuli za biomasi yaani mimea ilioyokufa na kuoza hata miili ya wanyama ambayo ni lishe bora kwao. 

Biomasi inatunza nani yake pia kiasi kikubwa cha gesi ya dioksidi kabonia ambayo menginevyo ni gesi inayowezakuchangia kwa kupanda kwa halijoto duniani na ikishikwa ndani ya biomasi kasi ya kupanda kwa halijoti inachelweshwa.
Kwa matumizi ya kibinadamu biomasi ni muhimu kama chanzo cha chakula hasa yaani katika kilimo. 

## Biomasi kama chanzo cha nishati mbadala
Biomasi inatunza nishati ndani yake inayoweza kutumiwa kama fueli. Mfano unaojulikana zaidi katika maisha ya kila siku ni nishati katika ubao unaotumiwa kama kuni. Nishati iliyomo katika biomasi kiasili ni nishati ya jua inayoungwa katika mimea n.k. kwa njia ya usanisinuru na kuhifadhiwa mle katika muungo atomia kati ya molekuli zake.

Kiuchumi "biomasi" hutaja mara nyingi sehemu hizi za biomasi yote inayofaa kwa matumizi ya fueli. Kimsingi kila aina ya biomasi inaweza kufaa lakini hali halisi matumizi hutegemea teknolojia inayopatikana.

Kuna njia mbalimbali kutumia nishati iliyopo katika biomasi
* kuchoma (kwa mfano kuni, majani makavu) na kutumia joto ama moja kwa moja (kama kupika) au kwa kuendesha rafadha kwa kutengeneza umeme.
* kuibadilisha bioamasi kikemia, kwa mfano kuondoa gesi iliyomo ndani yake na biogesi hii inaweza kutumiwa kama umbo tofauti ya biofueli kwa kuendesha magari au rafadha za umeme
*kutumia michakato ya kibiolojia kuvunja biomasi kama kuichachusha na kupata pia gesi au alikoholi.

## Viungo vya Nje 
* AllGreen Energy - Electricity Generation from Biomass 
* Everything Biomass 
* Michigan Biomass Energy Program
* Forest Bioenergy

## Marejeo
Hidrokaboni

**Hidrokaboni** ni aina mbalimbali za kampaundi ogania za kikemia zinazojengwa kwa atomi za hidrojeni na kaboni pekee. 

Kwa asili zinapatikana hasa katika mafuta ya petroliamu iliyotokana na mchakato wa kuoza kwa mimea na mata ogania yenye kaboni na hidrojeni nyingi. Hidrokaboni haziwezi kuingia katika mmenyuko wa kikemia na maji.

Hidrokaboni ni chanzo muhimu cha nishati kwa binadamu duniani; petroli na diseli ni mchanganyiko wa aina za hidrokaboni.

## Vikundi vya hidrokaboni
Hidrokaboni hupangwa katika vikundi 5.

### Alkani
Alkani ni hidrokaboni za msingi. Fomula yake ni CnH2n+2.

### Alkeni
Alkeni hufanana na alkani lakini zina muungo jozi kati ya kaboni na kaboni. Fomula yake ni  CnH2n.

### Alkini
Alkini zina muungo wa mara tatu kati ya kaboni na kaboni. Fomula yake ni  CnH2n-2

### Sikloalkani
Sikloalkani ni isomeri za alkeni. Fomula yake ni pia (CnH2n) lakini hazina muungo jozi kati ya kaboni na kaboni.

 

### Alkadini
Alkadini zina muungo jozi mbili kati ya kaboni na kaboni. Fomula ni CnH2n-2. Hizi ni isomeri za Alkini.

## Hidrokaboni aromatiki 
Hidrokaboni aromatiki ni molekuli ogania yenye umbo la mviringo tambarare.  
Fomula yake ni CnH2n-6 na "n" ni sawa na kubwa kuliko 6.
Fueli za kisukuku

**Fueli za kisukuku** ni fueli kama makaa mawe, gesi asilia au mafuta ya petroli zilizotokana na mabaki ya mimea au miili ya bakteria, planktoni na wanyama katika mchakato ya miaka mingi sana.

Ndani yao kuna hasa hidrati kabonia au mata yenye hidrojeni na kaboni ndani yake.

Zinapatikana kutokana na mchakato unaobadilisha mata ya viumbehai kuwa kisukuku.

## Matumizi 
Fueli za kisukuku zachomwa mara nyingi ama dani ya injini au kwa kupashia moto maji yanayoendesha rafadha ya kutengeneza umeme.

Katika nchi za baridi watu huchoma pia fueli za kisukuku ili kuwa na joto katika nyumba zao au kupa chakula. 

Matumizi mengine ni mvevuko wa mafuta ya petroli au makaa kwa kupata fueli maalumu kama petroli, diseli au gesi za kuendesha injini mbalimbali.

## Matatizo 
]]
Fueli za kisukuku husababisha machafuko ya hewa wakati wa kuchomwa. Machafuko hayo yanachangia kupanda kwa halijoto duniani. 

Fueli za kisukuku zilijengwa katika vipindi vya miaka milioni kadhaa. Matumizi yao yalianza kuzidi tangu karne ya 19. Akiba zinazidi kupungua haraka kwa sababu zinachomwa kwa kasi kubwa. 

Wataalamu wengi huona ya kwamba akiba ya fueli za kisukuku zinaelekea kuisha katika miaka inayokuja karibuni. Ndiyo sababu wanatafuta njia ya kutumia nishati mbadala badala ya fueli za kisukuku.

## Tazama pia
*Kisukuku
Chama cha kikomunisti

thumb|150px|right|Nyundo na Mundu, ni alama ya ukomunisti na sehemu ya nembo ya vyama vya kikomunisti
**Chama cha kikomunisti** ni chama cha kisiasa kinacholenga kufikisha jamii katika hali ya ukomunisti yaani jamii bila matabaka ya matajiri na maskini na bila watu wenye mali nyingi kuliko wengine. Katika nadharia hali hii ya ukomunisti imedhaniwa kuwa bila utawala wa watu juu ya wengine lakini nadharia hii inadai pia ya kwamba kuna kipindi cha mpito ambako chama cha kikomunisti kinatawala kwa namna ya kidikteta hadi mabaki ya utaratibu wa kale yamekwisha ambayo yanaweza kuzuia au kuchelewesha maendeleo ya kuelekea ukomunisti. 

Vyama vya Wakomunisti vilifaulu kushika serikali katika Urusi tangu 1917, katika Umoja wa Kisovyeti tangu mnamo 1920 / 1924 halafu katika nchi za Ulaya ya Mashariki tangu 1945 / 46. Katika China, Korea ya Kaskazini na Vietnam ya Kaskazini Wakomunisti walitawala tangu mnamo 1948 /49. Vyama mbalimbali katika nchi kadhaa za Afrika vilifuata mtindo wa Wakomunisti kwa namna fulani na kushika utawala kwa miaka kadhaa.

Utawala wa vyama vya kikomunisti uliporomoka mnamo 1989 katika nchi nyingi na leo hii (2011) vyama vya kikomunisti vinatawala katika nchi chache pekee kama vile China, Vietnam na Kuba.
Visiwa vya Falkland

[thumb|210px|left|[Kanisa kuu la Christchurch, Stanley.]]
[thumb|275px|left|[Nyumba ya mkulima katika nyika za Falkland.]]
**Visiwa vya Falkland** (kwa Kiingereza: **Falkland Islands**; kwa Kihispania ***Islas Malvinas***) ni funguvisiwa katika bahari ya Atlantiki ya kusini takriban km 450 mbele ya pwani ya Argentina.

Falkland ni eneo la ng'ambo la Uingereza linalodaiwa na Argentina kama sehemu yake. Hivyo mwaka 1982 jeshi la Argentina ilivamia visiwa vikuu. Uingereza ilijibu kivita ikapeleka wanajeshi huko na baada ya vita vifupi vya wiki 6 Argentina ilishindwa; takriban wanajeshi 1,000 waliuawa.

## Jiografia
Funguvisiwa lina takriban visiwa 200. Viwili ambavyo ni vikubwa ni Falkland Magharibi na Falkland Mashariki na kila kimoja huwa na eneo la takriban km² 6,000. Mwinuko mkubwa ni mlima Usborne (Kihispania: Cerro Alberdi) wenye kimo cha mita 708 juu ya uwiano wa bahari.

Hali ya hewa ni baridi na kuna mvua nyingi. Halijoto ya wastani ni 5&nbsp;°C pekee. Kwa sababu hiyo mimea ni hasa nyasi; kutokana na baridi miti haizidi kimo cha mita 1.

## Watu
Idadi ya wakazi imepita 3,000 na wote hao ni Waingereza wanaosema Kiingereza. Wanajipatia riziki zao kwa uvuvi na ufugaji wa kondoo. 

Upande wa dini, 66% ni Wakristo, hasa Waanglikana, lakini pia Wakatoliki na wengineo. 32% hawana dini yoyote.

Mji pekee ambao ni pia makao makuu ya utawala ni Port Stanley kwenye kisiwa cha mashariki wenye wakazi 2,100. Pamoja na wakazi kuna wanajeshi Waingereza 1,500. 

Barabara ya lami ya pekee kisiwani ni ile inayounganisha Stanley na kituo cha kijeshi kwa umbali wa kilomita 50.

## Tanbihi
## Marejeo
* L.L. Ivanov *et al.*.  Sofia: Manfred Wörner Foundation, 2003. 96 pp.&nbsp;ISBN 954-91503-1-3 ( en español)
* Carlos Escudé y Andrés Cisneros, dir. *Historia general de las relaciones exteriores de la República Argentina*.  Obra desarrollada y publicada bajo los auspicios del Consejo Argentino para las Relaciones Internacionales (CARI). Buenos Aires: GEL/Nuevohacer, 2000. ISBN 950-694-546-2 (en castellano)
* Graham Pascoe and Peter Pepper. Getting it right: The real history of the Falklands/Malvinas.  Mei 2008.
* D.W. Greig, Sovereignty and the Falkland Islands Crisis.  *Austrialian Year Book of International Law*.  Vol. 8 (1983).  pp. 20-70. ISSN: 0084-7658

## Viungo vya Nje 
* http://www.pcgn.org.uk/Falkland%20Islands-July2006.pdf 

Jamii:Maeneo ya ng'ambo ya Ufalme wa Muungano
Jamii:Visiwa vya Amerika Kusini
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
André Villas Boas

thumb|right|André Villas Boas
**Andre Villas Boas** (amezaliwa Porto, 17 Oktoba 1977) ni kocha wa mpira wa miguu wa Kireno. Yeye ni mwanafunzi wa José Mourinho.

Alikuwa ni msaidizi wa Mourinho katika timu ya Porto mwaka 2003, Chelsea 2004-2007 na hatimaye na Inter Milan mwaka 2008. Baada ya msimu wa 2009, aliamua kuwa kocha mkuu wa Académica de Coimbra. 

Hivi sasa ni kocha wa timu ya Olympic Marseille.

Timu alizofundisha mwaka Timu 2009–2010 Acadé 2010–2011 Porto 2011–2012 Chelse 2012–2013 Totten 2014–2016 Zenit 2016–2017 Shang 2019– Marseille

Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ureno
Chelsea F.C.

**Chelsea Football Club** ni klabu ya mpira wa miguu ya nchini Uingereza iliyo na maskani yake Fulham, London. Klabu hii ilianzishwa mwaka 1905, na kwa miaka mingi sana imekuwa ikishiriki ligi kuu ya Uingereza. Uwanja wao wa nyumbani ni Stamford Bridge ambao una uwezo wa kuingiza watazamaji 41,837, wameutumia uwanja huu tangu klabu ilivyoanzishwa.

Chelsea, kwa mara ya kwanza ilipata mafanikio makubwa mwaka 1955, ambapo walipata ubingwa wa ligi, na walishinda mataji kadhaa katika miaka ya 1960, 1970, 1990 na 2000. Klabu hii imefurahia zaidi mafanikio katika miongo miwili ilopita, kwa kushinda mataji makubwa 15 tangu mwaka 1997. 

Nyumbani, Chelsea imeshinda ubingwa wa ligi mara nne, kombe la FA mara saba, kombe la ligi mara nne, pamoja na ngao za jamii mara nne. Na kimataifa Chelsea imeshashinda UEFA Cup Winners' Cups mara mbili, UEFA Super Cup moja, UEFA Europa League mara mbili na UEFA Champions League mara mbili. Chelsea ndio klabu pekee kutoka London kushinda UEFA Champions League, na ni moja kati ya klabu nne kutoka Uingereza, kuchukua makombe yote makubwa matatu ya Ulaya.

Kwa kawaida Chelsea huvaa jezi ya bluu, kaptula ya bluu na soksi nyeupe. Nembo ya klabu imebadilishwa mara nyingi kulingana na wakati na kuboresha muonekano wa klabu. Nembo ya sasa inaonesha picha ya simba akiwa amebeba mkuki. Tangu Julai 2003, Chelsea imekuwa ikimilikiwa na bilionea wa Kirusi, Roman Abramovich. Tarehe 7 Mei 2022, Chelsea ilithibitisha kwamba masharti yametimiza na kikundi kipya cha umiliki, kinachoongozwa na Todd Boehly, Clearlake Capital, Mark Walter na Hansjörg Wyss, kununua klabu hiyo. Mnamo tarehe 25 Mei 2022, serikali ya uingereza iliidhinisha kuuzwa kwa Chelsea kwa £4.25bn. Mnamo tarehe 30 Mei 2022, mauzo yalikamilika, na hivyo kumaliza umiliki wa miaka 19 wa Abramovich.

## Wachezaji 
### Kikosi cha timu ya kwanza 
Kama ilivyokuwa tarehe 10 Agosti 2022, kulingana na vyanzo mseto katika tovuti rasmi.

 

### Nje kwa mkopo
### Mchezaji Bora wa Mwaka
|width="1"|&nbsp;
|valign="top"|

|width="1"|&nbsp;
|valign="top"|

|width="1"|&nbsp;
|valign="top"|

|}

Chanzo: Chelsea F.C.

## Tuzo 
* Ligi Kuu (6) 1954-1955, 2004-2005, 2005-2006, 2009-2010, 2011-2012, 2016-2017	
* FA Cup (7)	1970, 1997, 2000, 2007, 2009, 2010, 2018	
* Kombe la Ligi	(4) 1965, 1998, 2005, 2007;	
* Ngao ya Jamii (4) 1955, 2000,2005, 2009	
* UEFA Cup Winners' Cup (2) 1971, 1998	
* UEFA Super Cup (1) 1998, 1999, 2003
* Ligi ya Mabingwa Ulaya (2) 2012, 2021
* Kombe la Ulaya (2) 2013, 2020
* Full Members Cup (2) 1986, 1990	
* FA Youth-cup (3) 1960, 1961, 2010		 

## Tanbihi
Jamii:Chelsea Football Club	
Jamii:Vilabu Mpira vya Uingereza
Rahabu

, *Kahaba wa Yeriko na Wapelelezi Wawili*.]]
**Rahabu** (kwa Kiebrania רָחָב Raẖav au Rāḥāḇ, maana yake "mpana") alikuwa mwanamke wa Yeriko wakati ambapo Waisraeli, wakiongozwa na Yoshua, walivamia nchi ya Kanaani katika karne ya 13 KK.

Kitabu cha Yoshua (2:1-7) kinasimulia jinsi huyo kahaba alivyokaribisha wapelelezi wawili wa Israeli, alivyowaficha wasikamatwe na wenyeji, na alivyowadai wamuapie watamuokoa pamoja na familia yake Mungu atakawapowajalia kuteka mji huo.
 
Ingawa Rahabu alifanya kazi haramu akasaliti mji wake, anasifiwa na Barua kwa Waebrania (11:31) kwa imani yake iliyomuokoa na kumuingiza katika taifa la Mungu.
Pia anasifiwa na Barua ya Yakobo (2:25) kama kielelezo cha mtu anayetenda mema.

Rahabu (kwa Kigiriki Ῥαχάβ, Rakhab) anatajwa na Injili ya Mathayo (1:5) katika kitabu cha ukoo cha Yesu. 

## Viungo vya nje
* Rahab  at Ask Moses .com
* questions  about Rahab's actual profession.
Ignas wa Loyola

.]]
 pake huko Loyola, palipojengwa mahali alipozaliwa.]]
 yake kama askari.]]

.]]
 yake huko Belo Horizonte, Brazil.]]
**Ignas wa Loyola** (kwa Kieuskara **Inigo Loiolakoa**, kwa Kihispania **Ignacio de Loyola**; Loyola, Guipúzcoa, leo nchini Hispania, 1491 - Roma, Italia, 31 Julai 1556) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki maarufu hasa kama mwanzilishi wa Shirika la Yesu na wa mtindo wa mazoezi ya kiroho.

Awali aliishi katika ikulu ya mfalme na katika jeshi, mpaka alipojeruhiwa vibaya vitani, ndipo alipomuongokea Mwenyezi Mungu. Akiwa anasoma teolojia huko Paris, alipata wenzake wa kwanza, ambao pamoja nao alianzisha shirika jipya huko Roma, alipofanya utume wenye matunda mengi, akiandika vitabu na kulea wafuasi kwa utukufu mkubwa zaidi wa Mungu .

Alitangazwa na Papa Paulo V kuwa mwenye heri tarehe 27 Julai 1609, halafu Papa Gregori XV alimtangaza mtakatifu tarehe 12 Machi 1622.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Sala yake
Pokea, Bwana, hiari yangu yote.

Pokea kumbukumbu, akili na utashi wote.

Vyovyote nilivyonavyo au kuvimiliki nimejaliwa na wewe:
nakurudishia vyote na kuukabidhi utashi wako uvitawale.

Unijalie tu upendo wako na neema yako, nami nitakuwa tajiri kutosha,
nisitamani kitu kingine chochote.
 na Mwana.]]

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Maandishi 
* *The Spiritual Exercises of St Ignatius*, TAN Books, 2010.  ISBN 9780895551535

## Marejeo ya Kiswahili 
*A. JOU, S.J., Kazaliwa Kupigana Vita, Simulizi juu ya Mt. Inyasi wa Loyola kwa ajili ya Vijana (hasa wa kiume) – tafsiri ya Ofisi ya Taifa ya Utume wa Sala, Tanzania – ed. Ofisi ya Taifa ya Utume wa Sala, Tanzania – Dodoma 2001 – ISBN 0856-5589
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 256-258
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 261-262
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 220-221

## Marejeo ya lugha nyingine
**Muhimu zaidi**
* 
* 
* 
**Mengine**
* 
* 
* 
* 
* 

## Historia ya maisha yake 
* *Life of St. Ignatius of Loyola*, TAN Books, 1997.  ISBN 9780895553454
* *St. Ignatius of Loyola*, TAN Books, 2008.  ISBN 9780895556240

## Viungo vya nje 
* "St. Ignatius of Loyola, Confessor", ''Butler's Lives of the Saints''
* The Life of St. Ignatius of Loyola, Confessor & Founder of the Jesuits 
* 
* Biography of Ignatius of Loyola
* The Spiritual Exercises of St. Ignatius   Translation by Elder Mullan, S.J.
* Letters of St. Ignatius of Loyola 
* St. Ignatius Loyola and Opus Dei
* "Contemplation to Attain Love", by Ignatius of Loyola 
* The Goa Jesuit Province of the Society of Jesus
* Founder Statue in St Peter's Basilica
* FamiliaIgnaciana.com - Comunidad de Ignacianos en los Estados Unidos 
* Saint Ignatius' College
* Finding God In All Things
Vinsenti wa Paulo

**Vinsenti wa Paulo** (Pouy, Gascony, 24 Aprili 1581 - Paris, 27 Septemba 1660) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Ufaransa maarufu hasa kwa huruma yake kwa maskini na kama mwanzilishi wa mashirika mawili ya kitawa. 

Akiwa amejaa roho ya kichungaji, huko Paris alijitosa kuhudumia fukara, akitambua sura ya Bwana Yesu katika sura ya kila mtu mwenye mateso akaanzisha Shirika la Misheni, halafu, akishirikiana na Luisa wa Marillac, lile la Mabinti wa Upendo, ili kufufua maisha ya Kanisa la mwanzoni, kulea kitakatifu wakleri na kusaidia maskini.

Miaka 1605-1607 alikuwa mtumwa wa Waislamu, kwanza nchini Tunisia, halafu Uturuki.

Alitangazwa na Papa Benedikto XIII kuwa mwenye heri tarehe 13 Agosti 1729, halafu Papa Klementi XII akamtangaza mtakatifu tarehe 16 Juni 1737.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
*P. MYLES REARDEN, C.M., Mtakatifu Vinsent wa Paulo, Mhimiza wa Walei, Mlezi wa Masista, Mwalimu wa Mapadre – ed. Kitabu cha Kivinsenti – Mbinga 2000
*A. RICHARTZ, Luisa wa Marillac, Mama asiye wa kawaida – tafsiri ya Masista wa Huruma wa Mt. Vinsenti wa Paulo – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1995 – ISBN 9976-67-095-8
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 346-349
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 336-337
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 289-290
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 57-58

## Viungo vya nje
*Life of St. Vincent de Paul by F. A. Forbes
*The life of St. Vincent de Paul (1856)
*Founder Statue in St Peter's Basilica
*Vincent on Leadership: The Hay Project
* "St. Vincent of Paul, Confessor", ''Butler's Lives of the Saints''
Benedikto Yosefu Labre

[250px|thumb|right|Mtakatifu Benedikto Yosefu alivyochorwa na [Antonio Cavallucci mwaka 1795.]]

 la Santa Maria ai Monti alimozikwa.]]
**Benedikto Yosefu Labre** (kwa Kifaransa **Benoît-Joseph Labré**; Amettes, Boulogne-sur-Mer, Ufaransa, 25 Machi 1748 - Roma, Italia, 16 Aprili 1783) alikuwa Mkristo ambaye tangu ujanani alitamani sana maisha ya toba kali. 

Kwa ajili hiyo aliiishi miaka mingi bila makao maalumu, akihiji kwa tabu nyingi makanisa mbalimbali akiwa amevaa nguo zilizochakaa na akila alichopewa tu, akitoa mfano bora wa ibada, hasa kwa kuabudu ekaristi.

Hatimaye alihamia Roma alipoishi katika sala na ufukara mkubwa sana .

Alitangazwa na Papa Pius IX kuwa mwenye heri tarehe 20 Mei 1859, halafu Papa Leo XIII akamtangaza mtakatifu tarehe 8 Desemba 1881.

Sikukuu yake ni tarehe 16 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 133-134
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 114-116

## Marejeo ya lugha nyingine
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-140-51312-4.

## Viungo vya nje
* *St. Benedict Joseph Labre* katika Catholic Encyclopedia
Felix wa Cantalice

alivyochorwa na Pieter Paul Rubens.]]
**Felix wa Cantalice** ndilo jina la kitawa la **Felice Porri** (Cantalice, Rieti, Italia, 1515 hivi - Roma 18 Mei 1587) aliyekuwa bruda wa urekebisho wa Ndugu Wadogo Wakapuchini, mwenye unyofu na ugumu wa maisha wa ajabu, ambaye kwa miaka 40 alifanya kazi ya ombaomba kwa ajili ya watawa wenzake na kwa ajili ya fukara akieneza upendo na amani mjini Roma  .

Alitangazwa mwenye heri tarehe 1 Oktoba 1625 na mtakatifu tarehe 22 Mei 1712, wa kwanza wa shirika hilo kutangazwa hivyo.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk. 103-120
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 170-171
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 451-455

## Viungo vya nje
* [Felix of Cantalice in Catholic Forum(https://sw.wikipedia.org/wiki/Catholic_Forum)]

Jamii:Waliofariki 1587

Jamii:Watakatifu wa Italia
Watrinitari

.* Kuanzishwa kwa shirika la Utatu mtakatifu (Misa ya Yohane wa Matha)*.]]
**Shirika la Utatu Mtakatifu** (kifupi **Watrinitari**, kutokana na neno la Kilatini *Trinitas*, maana yake *Utatu*) ni utawa wa Kanisa Katoliki ambao ulianzishwa kwenye eneo la Cerfroid, kilometa 80 hivi kaskazini mashariki kwa Paris (Ufaransa), mwishoni mwa karne ya 12. 

Mwanzilishi wake alikuwa Yohane wa Matha, ambaye alikubaliwa na Papa Innocent III kwa waraka *Operante divine dispositionis clementia*, uliotolewa tarehe 17 Desemba 1198.

Lengo lilikuwa kuheshimu fumbo la Utatu mtakatifu pamoja na kukomboa Wakristo waliotekwa utumwani katika vita vya msalaba.

Leo shirika lina nyumba katika nchi mbalimbali za Ulaya na Amerika, halafu Madagascar, Misri, India, Korea na Philippines. 

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Watrinitari

## Tanbihi
* Text is from *www.trinitarianhistory.org* (2000), written by Fr. Joseph Gross, who is a member of the Order of the Holy Trinity and a scholar. He has done much research and study as well as writing extensively on the subject of the Order. (though it seems it has been changed now in places by others.

## Viungo vya nje 
* http://www.trinitari.org/
* Trinitarian Order
* Trinitarian History
Mparachichi

**Mparachichi** au **mwembe-mafuta** (Kiing. avocado, Kilatini *Persea americana*) ni mti wenye majani na matunda makubwa ambao hupandwa mahali pote pa tropiki na nusutropiki. Huitwa **mpea** pia lakini afadhali jina hili litumiwe kwa miti ya jenasi *Pyrus*. Matunda yake (maparachichi au maembe mafuta) yana mafuta mengi.

## Picha

File:Persea americana20090804 10.jpg|Jani
File:Persea americana flowers 2.JPG|Shada la maua
File:Persea americana flowers-2.jpg|Maua
File:Avacado on tree (closeup).JPG|Parachichi
File:Avocado.jpeg|Parachichi lililokatika juu chini

Jamii:Mparachichi na jamaa
Jamii:Miti ipandwayo
Carlo Ancelotti

thumb| Carlo Ancelotti

**Carlo Ancelotti** (amezaliwa 10 Juni 1959 ) ni mchezaji wa zamani wa soka aliyecheza kwa ajili ya timu ya taifa ya Italia. 

Alikuwa meneja mwenye mafanikio katika Milan, kuwasaidia kushinda Uefa cup mara mbili, Coppa Italia mara moja, Serie A mara moja, ya Supercup Kiitaliano mara moja, ya UEFA Super Cup mara mbili na FIFA Club World Cup mara moja. 

Pia ni wa kwanza na pekee kuwahi kufundisha timu katika fainali tano za Ligi ya Mabingwa, mmoja wa watu saba waliowahi kushinda Kombe la Ulaya au Ligi ya Mabingwa akiwa mchezaji na meneja, na ndiye meneja wa kwanza na pekee kushinda ligi. mataji katika ligi zote tano bora za Ulaya. Ameshinda Kombe la Dunia la Vilabu la FIFA mara mbili, na UEFA Super Cup mara tatu, akisimamia Milan na Real Madrid.Yeye sasa ni meneja wa klabu ya Real Madrid.   

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Wachezaji mpira wa Italia
Alex Ferguson

[thumb|[Picha ya Alex Ferguson.]]
**Sir Alexander Chapman "Alex" Ferguson** (amezaliwa tarehe 31 Desemba 1941) ni meneja wa mpira wa miguu kutoka nchini Uskoti. 

Anasimamia klabu ya Manchester United. Zamani alikuwa meneja wa klabu za Aberdeen na St Mirren. 

Alipokea tuzo nyingi kushinda mwingine yeyote katika historia ya soka ya Ufalme wa Muungano.

Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Manchester United FC
Jamii:Watu wa Uskoti
José Mourinho

thumb|right|José Mourinho (2025)
**José Mourinho** (amezaliwa Setúbal, 26 Januari 1963) ni meneja wa mpira wa miguu wa Ureno. Kwa sasa ni meneja wa A.C. Roma. 

Mourinho ni mmoja wa makocha bora katika Ulaya. Alishinda ligi vyeo katika mstari nne (mbili kwa Porto na mbili kwa Chelsea). Yeye pia alishinda UEFA Ligi ya Mabingwa na Kombe la UEFA na Porto. Kwa miaka miwili mfululizo (2004 na 2005), alikuwa mmoja aitwaye kocha bora duniani na Shirikisho la Kimataifa la Soka Historia na Takwimu (IFFHS). Baada ya kuondoka Chelsea FC, nafasi yake ilichukuliwa na Avram Grant. Alikwenda kUwa kocha WA Internazionale Warsaw na alishinda Super Cup ya Italia mwezi Agosti 2008.

## Timu alizoongoza
* 2000 - Decemba 2000 : Benfica
* Julai 2001 - Januari 2002 :UD Leiria 20
* Januari 2002 - 2004 :FC Porto
* 2004 - Septemba 2007 :Chelsea Fc
* 2008 - 2010 : Inter Milan
* 2010 - :Real Madrid

Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Makocha
Jamii:Watu wa Ureno
Orodha ya miji ya Virginia

Ifuatayo ni orodha ya miji katika Jimbo la Virginia, Marekani.
thumb|Ramani ya Marekani na Virginia imeonyeshwa
* Alexandria
* Arlington
* Bumpass
* Chesapeake
* Fairfax
* Newport News
* Norfolk
* Richmond
* Virginia Beach

## Tazama pia 
* Virginia

*
Virginia
Orodha ya miji ya Arkansas

Ifuatayo ni orodha ya miji katika Jimbo la Arkansas, Marekani.
thumb|Ramani ya Merekani na Alaska imeonyeshwa

* Bentonville
* Conway
* Fayetteville
* Fort Smith
* Hot Springs
* Jonesboro
* Little Rock
* North Little Rock
* Pine Bluff
* Rogers
* Springdale

## Tazama pia 
* Arkansas

*
Arkansas
Orodha ya miji ya Alabama

Ifuatayo ni orodha ya miji katika Jimbo la Alabama, Marekani.
	thumb|Ramani ya Marekani na Alabama imeonyeshwa
* Anniston
* Auburn
* Birmingham
* Decatur
* Dothan
* Florence
* Gadsden
* Huntsville
* Mobile
* Montgomery

## Tazama pia 
* Alabama

*
Alabama
Ross Turnbull

thumbnail|right|280px|Ross Turnbull (2010)
**Ross Turnbull** (amezaliwa 4 Januari 1982) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Uingereza, ambaye kwa sasa anaichezea klabu mashuhuri ya mpira wa miguu ya huko Uingereza, Chelsea F.C. kama kipa.

Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Henrique Hilário

thumb|Mafunzo ya Hilário na Chelsea mnamo 2010

**Henrique Hilario** (amezaliwa 21 Oktoba 1975) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka nchini Ureno. 

Yeye alicheza kwa ajili ya Chelsea F.C. na pia katika timu ya taifa ya Ureno.

Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Jamii:Wachezaji mpira wa Ureno
Rosenborg Ballklub

thumb|Rosenborg akicheza na Real Madrid michuano ya UEFA Champions ndani ya uwanja wa Trofeo Santiago Bernabéu huko Estadio Santiago Bernabéu mnamo 2009
**Rosenborg Ballklub** (kifupisho: RBK) ni klabu ya kandanda kutoka mji wa Trondheim, Norwei. Inacheza katika Ligi Kuu ya Norwei. Klabu iliundwa mwaka 1917.

## Lerkendal Stadion
Lerkendal ni Uwanja wa mpira wa miguu huko Trondheim, Norwei. Ni uwanja wa nyumbani kwa Rosenborg BK. Unapokea watazamaji 21,116, na hivi ni wa pili kwa ukubwa nchini humo.

## Tuzo
* **Ligi Kuu ya Norwei:**
** **Washindi (26):** 1967, 1969, 1971, 1985, 1988, 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018
** **Wa pili (5):** 1968, 1970, 1973, 1989, 1991

* **Kombe la soka la Norwei:**
** **Washindi (12):** 1960, 1964, 1971, 1988, 1990, 1992, 1995, 1999, 2003, 2015, 2016, 2018
** **wa pili (5):** 1967, 1972, 1973, 1991, 1998

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Official Website (rbk.no)
* Official facebook

Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Vilabu Mpira vya Norwei
Yohane wa Matha

yake na minyororo ya utumwani.]]
 ya mkaapweke Felisi wa Valois pamoja na mwanafunzi wake Yohane wa Matha. Charles Bridge, Prague.]]
**Yohane wa Matha, O.Ss.T.** (Faucon-de-Barcelonnette, Ufaransa, 23 Juni 1154 - Roma, Italia, 17 Desemba 1213) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa shirika la Watrinitari, yaani watawa wa Utatu mtakatifu, waliojitoa kabisa kwa ajili ya kukomboa Wakristo waliotekwa utumwani.

Heshima aliyopewa tangu kale kama mtakatifu ilithibitishwa na Papa Alexander VII tarehe 21 Oktoba 1666.

Sikukuu yake ni tarehe 17 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Holweck, F. G., *A Biographical Dictionary of the Saints*. 1924.
* https://books.google.com/books?id=UBrBF9ovW1MC&dq=john+of+matha&pg=PA51 Stevens, Clifford. "St. John of Matha", *One Year Book of Saints*

## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *Order of Trinitarians*
*Whittier, John Greenleaf, "The Mantle of St. John De Matha"
*Address Of John Paul II To The Participants In The General Chapter Of The Trinitarian Family, 26 August 1999
*Colonnade Statue in St Peter's Square

Jamii:Mapadri
John Terry

thumbnail|right|250px|John Terry mwaka 2009
**George John Terry** (amezaliwa 7 Desemba 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Uingereza. Terry anacheza kama mlinzi na ni nahodha wa Chelsea F.C. katika Ligi kuu ya Uingereza na nahodha wa zamani wa timu ya taifa ya Uingereza.

Terry alikuwa mchezaji wa Chelsea ya Vijana. Kabla ya kuwa mlinzi huyo alikuwa kiungo katika 1992. Ili aweze kupata uzoefu wa timu ya kwanza, Terry alicheza ka mkopo katika timu ya Nottingham Forest mwaka 2000 hadi 2002, kabla ya kurudi Chelsea F.C..

### Chelsea F.C.
Mshindi

* FA Premier League: 2004-05,2005-2006,2009-2010
* Kombe la FA: 2007, 2009,2010
* FA Community Shield: 2005, 2009
* Football League Cup: 2005, 2007

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Wamersedari

la Mercè huko Barcelona lililojengwa lilipokuwepo kanisa mama la shirika mwaka 1267.]]
**Wamersedari** ni watawa wa **Shirika la Kifalme, la Kimbingu na la Kijeshi la Bikira Maria wa Huruma na la Ukombozi wa Mateka** ambalo lilianzishwa na Petro Nolasco mjini Barcelona, mwaka 1218 ili kukomboa Wakristo waliotekwa na Waislamu kama watumwa.
 

Mojawapo kati ya mambo ya pekee ya shirika hilo ni kwamba tangu mwanzo watawa wake wanaweka nadhiri ya nne ya kukubali kufa kwa ajili ya Mkristo aliye katika hatari ya kupoteza imani, kama ilivyokuwa kwa wale waliotekwa utumwani. 

Leo shirika linapatikana katika nchi 17.

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Wamersedari
## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Homepage for the Order of Our Lady of Mercy in the United States
*James William Brodman, 1986. *Ransoming Captives in Crusader Spain:The Order of Merced on the Christian-Islamic Frontier*

Jamii:Mashirika ya kitawa

Jamii:utumwa
Nadhiri ya nne

**Nadhiri ya nne** ni nadhiri ambayo inadaiwa na watawa wa mashirika kadhaa zaidi ya zile tatu za msingi kwa wote zinazohusu mashauri ya Kiinjili ya useja mtakatifu, ufukara na utiifu.

Ni nadhiri inayotokeza kwa namna ya pekee tabia na karama ya shirika, kama vile kujitoa hadi kufa kwa ajili ya Wakristo walio katika hatari ya kupoteza imani (Wamersedari), kushika matendo ya toba ya kwaresima mwaka mzima (Waminimi), kumtii Papa katika kutumwa naye (Wajesuiti), kutumikia walio fukara zaidi kati ya mafukara (Wamisionari wa Upendo wa Mama Teresa wa Kolkata).
Petr Čech

**Petr Čech** (amezaliwa Pilsen, 5 Mei 1982) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Ucheki, ambaye kwa sasa anaichezea klabu mashuhuri ya mpira wa miguu ya huko Uingereza, maarufu kama Chelsea F.C. na pia timu ya taifa ya Ucheki.

## Tuzo 
### Chelsea F.C. 
Mshindi

* FA Premier League: 2004-05,2005-2006,2009-2010,2014-2015
* Kombe la FA: 2007, 2009, 2010, 2012
* FA Community Shield: 2005, 2009
* Football League Cup: 2005, 2007, 2015
* UEFA Champions League: 2011-2012
* UEFA Europa League: 2012-2013

### Arsenal F.C. 
Mshindi

* Kombe la FA: 2017
* FA Community Shield: 2015, 2017

Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ucheki
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Waminimi

, mwanzilishi wa shirika.]]

 mjini Roma, makao makuu ya shirika.]]
 pa Fransisko wa Paola.]]
**Waminimi** (kwa Kilatini *Ordo Minimorum*) ni watawa wa Kanisa Katoliki wanaomfuata mkaapweke Fransisko wa Paola kutoka Italia kusini.

Mwishoni mwa mwaka 2008 shirika lilikuwa na watawa 180, kati yao mapadri 112, katika konventi 45 ambazo ziko Ulaya (Uceki, Italia, Hispania, Ukraina) na Amerika (Brazil, Colombia, Mexico, Marekani).

## Waminimi maarufu wa Ufaransa
*Marin Mersenne (1588–1648)
*Jean François Niceron (1613–1646)
*Charles Plumier (1646–1704)
*Louis Feuillée (1660–1732)

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Catholic Encyclopedia: Minimi
* Minims of Saint Francis of Paola in the world 

Jamii:mashirika ya kitawa
Didier Drogba

**Didier Yves Drogba Tébily** (alizaliwa 11 Machi 1978) ni mchezaji mstaafu wa mpira wa miguu kutoka Cote d'Ivoire. Mara ya mwisho alichezea kilabu cha Phoenix Rising F.C. kama mshambuliaji akiwa pia mmiliki wake.  

Ndiye mchezaji bora wa wakati wote na nahodha wa zamani wa timu ya taifa ya Ivory Coast. Yeye anajulikana sana kwa kazi yake huko Chelsea F.C., ambaye alifunga magoli mengi zaidi kuliko mchezaji mwingine wa kigeni na kwa sasa ni mchezaji wa nne wa klabu ya juu zaidi ya wakati wote. Ameitwa Mchezaji wa Afrika wa Mwaka mara mbili, kushinda mechi ya mwaka 2006 na 2009.

Baada ya kucheza katika timu za vijana, Drogba alifanya kazi yake ya kwanza ya umri wa miaka 18 ya Ligue 2 klabu Le Mans, na alisaini mkataba wake wa kwanza wa kitaaluma mwenye umri wa miaka 21. Baada ya kumaliza msimu wa 20022-2003 na mabao 17 katika maonyesho 34 kwa upande wa Ligue 1 Guingamp, alihamia kwa Olympique de Marseille, ambapo alimaliza kama mchezaji bora zaidi katika msimu wa 2003-2004 na mabao 19 na kusaidiwa na klabu kufikia mwisho wa Kombe la UEFA 2004. | birth_place = Abidjan, Ivory Coast | height = 1.89 m

Katika majira ya joto ya 2004, Drogba alihamia klabu ya Ligi Kuu ya Chelsea kwa rekodi ya klabu £ milioni 24, na kumfanya mchezaji wa gharama kubwa zaidi wa Ivory Coast katika historia. Katika msimu wake wa kwanza alisaidia klabu kushinda cheo cha kwanza cha ligi katika miaka 50, na mwaka baadaye alishinda jina lingine la Ligi Kuu. Mwezi Machi 2012, alikuwa mchezaji wa kwanza wa Kiafrika kushambulia malango 100 ya Ligi Kuu, na pia akawa mchezaji pekee katika historia ya kupiga fainali nne za Kombe la FA mwaka huo huo, wakati alifunga katika kushinda Chelsea dhidi ya Liverpool. 2012 mwisho.  Pia alicheza katika mwisho wa Ligi ya Mabingwa wa UEFA 2012, ambapo alifunga mechi ya dakika ya 88 na adhabu ya kushinda katika kuamua risasi dhidi ya Bayern Munich. 

Baada ya kutumia miezi 6 na Shanghai Shenhua nchini China, na msimu mmoja na nusu pamoja na klabu ya Kituruki Galatasaray ambako alifunga lengo la kushinda katika mwisho wa 2013 Cup Super Cup, Drogba alirejea Chelsea mwezi Julai 2014. Kwa rekodi ya kazi ya kufunga mabao 10 katika michuano 10 ya mwisho ya kushinda katika klabu, Drogba imetajwa kuwa "mchezaji mkubwa wa mchezo."

Ivory Coast ya kimataifa kati ya mwaka 2002 na 2014, Drogba alifunga timu ya kitaifa tangu mwaka 2006 mpaka kustaafu kutoka timu ya Ivory Coast na ni lengo la taifa la wakati wote juu ya malengo 65 kutoka maonyesho 104. Aliongoza Ivory Coast kwenye Kombe la Dunia ya FIFA ya 2006, kuonekana kwao kwanza katika mashindano, na pia alifunga lengo lao la kwanza. Baadaye alipata Ivory Coast kwenye vikombe vya Dunia vya 2010 na 2014. Alikuwa sehemu ya timu ya Ivory Coast ambayo ilifikia mwisho wa Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 2006 na 2012, lakini ilipigwa kwa adhabu kwa mara mbili. Mnamo Agosti 8, 2014, alitangaza kustaafu kutoka kwa soka ya kimataifa.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cote d'Ivoire
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Ashley Cole

thumb|right|Ashley Cole

**Ashley Cole** (alizaliwa 20 Desemba 1980) katika Stepney, London, ni mwanakandanda  wa  Kiingereza na anazichezea klabu ya Kiingereza Chelsea FC na timu ya taifa ya Uingereza.

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Nicolas Anelka

thumbnail|right|200px|Nicolas Sebastien Anelka
**Nicolas Sebastien Anelka** (amezaliwa 14 Machi 1979 ) ni mchezaji wa soka wa kulipwa wa Ufaransa na mchezaji aliyestaafu ambaye alicheza kama mshambuliaji. Akiwa mchezaji alishiriki mara kwa mara katika timu ya taifa ya nchi yake, mara nyingi akifunga katika nyakati muhimu. 

Anajulikana kwa uwezo wake wa kufunga na kusaidia katika ufungaji wa magoli, ametajwa kuwa mchezaji mzuri na mwepesi, mwenye uwezo mzuri wa angani, ufundi, upigaji mashuti, na kukimbia akiwa na mpira na alikuwa na uwezo wa kucheza kama mshambuliaji mkuu na kama mshambuliaji wa pili.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Wachezaji wa Chelsea FC
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Ain't Nobody

"'''Ain't Nobody'*" ni kibao kikali cha mwaka wa 1983 ambacho kiliimbwa na kundi zima la Rufus & Chaka Khan. Kilitolewa kikiwa kama wimbo wa ziada katika albamu yao moja-kwa-moja  ya bendi *Stompin' at the Savoy*. Kibao hiki kilifikia nafasi ya kwanza katika chati za miondoko ya R&B huko nchini Marekani na kushika nafasi ya ishirini-na-mbili katika chati za *Billboard'' Hot 100. Kibao hiki kimepata kuwa moja kati ya alama maarufu ya nyimbo za Khan.

Mpiga kinanda wa Rufus David "Hawk" Wolinski ametunga kibao hiki kwa kutumia synthesizer inayojirudia yenyewe kwa mashine ya ngoma ya LinnDrum. Mtayarishaji mkongwe Quincy Jones (ambaye awali alifanyakazi na kina Rufus) alimtaka Wolinski autoe wimbo wa "Ain't Nobody" kwa Michael Jackson kwa ajili ya albamu iliyotingisha dunia, *Thriller*, lakini kwa bahati mbaya Wolinski tayari alikuwa ameahidi kurekodi kibao hiki kwa Russ Titelman, ambaye hatimaye amekifanya kuwa kibao cha kundi kwa kuimbwa na Khan.

Wimbo huu pia ulijumlishwa katika orodha ya vibwagizo vya filamu ya ''Breakin'''.

## Marejeo
Jamii:Nyimbo za 1983
Jamii:Nyimbo za 1996
Jamii:Nyimbo za 1997
Jamii:Nyimbo za 2003
Jamii:Nyimbo za Chaka Khan
Jamii:Nyimbo za LL Cool J
Uys Krige

**Uys Krige** (4 Februari 1910 - 10 Agosti 1987) alikuwa mwandishi wa habari wa Afrika Kusini. Hata hivyo aliandika mitindo mingi tofauti kama riwaya, hadithi fupi, mashairi na tamthiliya iwe kwa Kiingereza, iwe kwa Kiafrikaans. Pia alitafsiri vitabu vingi kama tamthiliya za Shakespeare katika Kiafrikaans.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1910
Jamii:Waliofariki 1987
Pedro Rodríguez Ledesma

thumbnail|right|200px|Pedro Rodríguez Ledesma (2019)
**Pedro Rodríguez Ledesma** (amezaliwa 28 Julai 1987) ni mwanakandanda kutoka nchi ya Hispania na anazichezea klabu ya Chelsea F.C. na timu ya taifa ya Hispania.

Pedro ni mchezaji mwenye mafanikio akiwa na klabu ya Barcelona F.C. ya Hispania. Ana uwezo wa kucheza kama winga au fowadi.

Sifa ya pekee aliyonayo ni kuwa na uwezo wa kutumia miguu yote miwili ambapo ni sawa na wachezaji kama vile Carzola, Hernanes, Sneider, Adriano Correia na Paolo Maldini.

Mafanikio: ametwaa makombe matatu ya UEFA akiwa Barcelona, Kombe la Dunia akiwa Hispania na makombe mengine akiwa Barcelona na Chelsea.

Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Nine Inch Nails

**Nine Inch Nails** – walikuwa bendi ya muziki wa industrial rock kutoka nchi ya Marekani.

## Muziki 
;Albamu
* *Pretty Hate Machine* (1989)
* *Broken* (1992)
* *The Downward Spiral* (1994)
* *The Fragile* (1999)
* *With Teeth* (2005)
* *Year Zero* (2007)
* *Ghosts I–IV* (2008)
* *The Slip* (2008)
* *Hesitation Marks* (2013)
* *Bad Witch* (2018)
* *Ghosts V: Together* (2020)
* *Ghosts VI: Locusts* (2020)
* *Tron: Ares* (2025)

## Viungo vya nje 
* nin.com

Jamii:Muziki wa rock
Jamii:Muziki wa Marekani
Antjie Krog

thumb|Antjie Krog
**Antjie Krog** (amezaliwa 23 Oktoba 1952) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa mashairi yake dhidi ya ubaguzi wa rangi.

## Maandishi yake
* *Lady Anne* (Mashairi, 1989)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Mazisi Kunene

**Mazisi (Raymond) Kunene** (12 Mei 1930 - 11 Agosti 2006) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa shairi lake kuhusu Shaka Zulu. Wakati wa sera za ubaguzi wa rangi nchini kwake alikaa ng'ambo, hasa Uingereza na Marekani ambapo alifundisha katika vyuo vikuu. Baada ya kurudi nyumbani mwaka wa 1992 akateuliwa na UNESCO kuwa mshairi mkuu wa Afrika. Alipatwa na kansa na kufariki mwaka wa 2006.

## Maandishi yake
* *Emperor Shaka the Great* (1979)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2006
Illmatic

***Illmatic*** ni jina albamu ya kwanza ya rapa wa Kimarekani Nas. Albamu ilitolewa mnamo tar. 19 Aprili 1994, kupitia studio za Columbia Records. Kufuatia kwake kuingia mkataba na Columbia kwa msaada wa MC Serch, kipindi cha kurekodi albamu hii kimechukua nafasi baina ya mwaka wa 1992 hadi 1993 katika studio za Chung King Studios, D&D Recording, Battery Studios, na Unique Recording Studios huko mjini New York City. Utayarishaji wake ulishughulikiwa na Nas, Large Professor, Pete Rock, Q-Tip, L.E.S., na DJ Premier. Staili na albamu ya kigumu ya hip hop, *Illmatic* inakashda za Nas za kuingiza silabi ndani ya vina vinavyoelezea maudhui na hali ya mahali anapotoka huko mjini Queensbridge, New York.

Juu ya kutolewa kwake, albamu ilishika nafasi ya 12 katika chati za *Billboard* 200 huko nchini Marekani, na kuuza nakala 59,000 katika wiki yake ya kwanza. Hata hivyo, mauzo yake ya awali yameanguka vibaya mno na kwenda kinyume na matarajio na single zake zote tano zimeshindwa kupata mafanikio ya haja katika chati. Wakati inapitia hali ya awali ya mauzo ya chini, *Illmatic* imepokea tahakiki halisi kutoka kwa watahakiki kadha wa kadha wa muziki juu ya kutolewa kwake na kupokea sifa kemkem kwa mashairi yaliyomo, utayarishaji, na staili ya mashairi ya Nas. Mnamo tar. 17 Januari 1996, albamu imetunukiwa dhahabu na Recording Industry Association of America, na mwaka wa 2001, imepokea platinum baada ya mauzo yake ya nakala milioni nje ya Marekani.

## Orodha ya nyimbo 
## Nafasi ya chati
*Album

*Single

## Tanbihi
## Marejeo 
* 
* 
* 
* 
*  ISBN 0-31333-902-3
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya Nje 
* *Illmatic* at Discogs
* 
* RapReviews "Back to the Lab" series: *Illmatic* — by Steve Juon
* Retro "QB" Classic: *Illmatic*  — by George Hagan
* Throwback Classic: *Illmatic*  — by Michael Ivey

Jamii:Albamu za 1994
Jamii:Albamu za Nas
Jamii:Albamu za Columbia Records
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na DJ Premier
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Pete Rock
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na L.E.S.
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Large Professor
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Q-Tip
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Marley Marl
Jamii:Albamu za kwanza
Saratani

Kwa kundinyota lenye jina hili angalia Saratani (kundinyota)
[thumb|300px|Picha ya eksirei inayoonyesha [kivuli cha kansa katika mapafu.]]
**Saratani** (kutoka Kiarabu سرطان, *sartan*) au **kansa** (kutoka Kiingereza *cancer*) ni aina za ugonjwa unaotokana na seli za mwili zinazoanza kujigawa yaani kukua bila utaratibu na bila mwisho. 

## Asili ya jina
Jina la saratani linatokana na neno la Kiarabu *sartan* linalomaanisha pia "kaa". Sababu yake ni kwamba mtaalamu Galenos wa Ugiriki wa Kale aliona uvimbe uliofanana na miguu ya kaa. Jina hilo lilitafsiriwa baadaye katika lugha nyingi. 

Hata kwa Kiingereza neno "cancer" linaweza kutaja jenasi moja ya kaa. Vivyo hivyo jina la kundinyota la zodiaki ni "Cancer (constellation)" kwa Kilatini - Kiingereza na Saratani (kundinyota) kwa Kiswahili, yote kwa maana ya mnyama, si ya ugonjwa.

## Matokeo ya ugawaji hovyo wa seli mwilini
Ukuaji huu unaleta uvimbe mwilini unaozidi kuwa mkubwa hadi unabana viungo vya mwili kama neva, mishipa ya damu, ubongo, mapafu, maini, utumbo na kadhalika na hivyo kuzuia visifanye kazi. Hivyo inasababisha kifo, mara nyingi baada ya kipindi cha maumivu makali.

Pamoja na hayo kansa / saratani huwa na tabia za kujisambaza mwilini mahali pengi baada ya muda fulani na kusababisha kutokea kwa vimbe nyingi mwilini vinavyoendelea kukua hovyo. Kama uvimbe hauna uwezo wa kusambaza seli zake mwilini na kusababisha vimbe mpya si saratani.

Kansa inaweza kutokea kwa mtu yeyote lakini hutokea zaidi kwa watu wenye umri mkubwa na watu wanaoathiriwa na kemikali mbalimbali. Katika nchi zilizoendelea ambako wanachi hufikia umri mkubwa saratani iko kati ya sababu kuu za kifo.

Uchunguzi na matibabu ya kansa ni utaalamu wa onkolojia ndani ya somo la tiba.

## Aina za saratani
Zipo baadhi ya saratani zinazosababishwa na virusi kama vile saratani ya shingo ya kizazi. Saratani huweza kutokea kwenye sehemu mbalimbali za mwili kama vile mapafu, matiti, kibofu cha mkojo, shingo ya uzazi, ovari, utumbo, koo, mdomo, ngozi n.k. 

## Jinsi ya kuepuka saratani
Hali nzuri ya lishe na mtindo bora wa maisha ni kigezo muhimu sana katika kuzuia saratani, pia ni sehemu muhimu ya matibabu na kudumisha maisha bora baada ya matibabu ya saratani kumalizika. 

Matumizi ya baadhi ya vyakula huweza kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani na vyakula vingine huweza kupunguza uwezekano wa kupata saratani. 

Uzito wa mwili unapozidi kiasi unaweza pia kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani. 

Pamoja na mtindo bora wa maisha unaodumisha ulaji bora, mazoezi ya mwili, uzazi na unyonyeshaji wa watoto wachanga, ni muhimu pia kupata na kufuata ushauri wa wataalamu wa afya kuhusu upimaji unaoweza kugundua mapema baadhi ya saratani na kuzidhibiti. Mfano wa upimaji huo ni pamoja na upimaji wa matiti na shingo ya kizazi kwa wanawake. Kuhusu vipimo au uchunguzi unaohitajika, pata maelezo zaidi kutoka kwa wataalamu wa afya.

## Tanbihi 
Jamii:Saratani‎