Aina ya damu

thumb|right|400px|Kielelezo cha aina za damu.
**Aina ya damu** (pia huitwa **kikundi cha damu)** ni uainishaji wa damu kwa kuzingatia kuwepo au kutokuwepo kwa dutu za antijeni za kurithiwa kwenye uso wa chembechembe nyekundu za damu (RBCs). 

Antijeni hizo zinaweza kuwa protini, kabohaidreti, glikoprotini au glikolipidi, kutegemeana na mfumo wa aina ya damu.

Baadhi ya antijeni hizo pia zinapatikana kwenye uso wa aina nyingine za seli za tishu mbalimbali. Baadhi ya hizi antijeni za juu za chembechembe nyekundu za damu zinazotoka kwenye aleli moja (au jeni zinazohusiana), kwa pamoja huunda mfumo wa aina ya damu. 
Aina za damu hurithiwa na huwakilisha michango kutoka kwa wazazi wote wawili. Jumla ya mifumo 30 ya aina ya damu ya binadamu inatambuliwa na Shirika la Kimataifa la Utoaji wa Damu (ISBT) hadi sasa. 

## Mifumo ya aina ya damu 
 Aina ya damu kamili ni seti ya dutu 30 kwenye uso wa chembechembe nyekundu za damu, na aina ya damu ya mtu ni mojawapo ya miungano iwezekanayo ya antijeni za aina ya damu. Katika aina hizo 30 za damu, zaidi ya antijeni 600 tofauti za aina ya damu zimepatikana,  lakini nyingi kati ya hizi ni za nadra sana au kwa kiasi kikubwa hupatikana katika makabila fulani tu.

Karibu kila mara, mtu ana aina moja ya damu maisha yake yote, lakini mara chache sana aina hubadilika kwa sababu ya mtu kuongezewa damu au kwa ukandamizaji wa antijeni katika maambukizi, donda ndugu, au ugonjwa kingamwilinafsi.    
Mfano wa jambo hili nadra ni kesi ya Demi-Lee Brennan, raia wa Australia, ambaye aina yake ya damu ilibadilika baada ya kuatikwa ini.  
Sababu nyingine ya kawaida ya mabadiliko ya aina ya damu ni uatikwaji wa uboho ambao hutekelezwa kwa lukemia na limfoma, miongoni mwa magonjwa mengine. Mtu akipokea uboho kutoka kwa mtu ambaye ana aina tofauti ya ABO (k.m. mgonjwa wa aina A anapokea uboho wa aina O), hatimaye damu ya mgonjwa itabadilika kuwa ya aina ya changizi.

Aina nyingine za damu uhusishwa na urithi wa magonjwa; kwa mfano, antijeni ya Kell mara nyingine huhusishwa na ugonjwa wa McLeod.  Baadhi ya aina za damu zinaweza kuathiri wepesi wa maambukizo, mfano ukiwa upinzani kwa aina maalum za malaria zinazoonekana katika watu wenye ukosefu wa antijeni ya Duffy.  Antijeni ya Duffy, inakisiwa kwa sababu ya uteuzi asilia, si ya kawaida katika makabila kutoka maeneo yenye matukio mengi ya malaria. 

### Mfumo wa aina ya damu wa ABO 
right|thumb|350px|Mfumo wa aina ya damu wa ABO: mchoro unaonyesha minyororo ya kabohaidreti ambayo huamua kikundi cha damu cha ABO
Mfumo wa ABO ni mfumo muhimu zaidi wa aina ya damu katika kuongezewa damu kwa binadamu.  Kingamwili kinza-A na kingamwili kinza-B zinazohusika kwa kawaida ni *kingamwili za Imunoglobulini M,* inayofupishwa IgM. Kingamwili za ABO IgM hutengenezwa katika miaka ya kwanza ya maisha kwa wepesi wa kuhisi dutu za mazingira kama vile chakula, bakteria na virusi. *O* kwenye ABO mara nyingi huitwa 0 (sifuri au kapa) katika lugha nyingine. 

### Mfumo wa aina ya damu wa Rh 
Mfumo wa Rh ni mfumo wa pili muhimu zaidi wa aina ya damu katika kuongezewa damu kwa binadamu ukiwa na antijeni 50 kwa sasa. Antijeni ya Rh iliyo muhimu zaidi ni ile ya D kwa sababu huenda ikachochea mkarara wa mfumo wa kinga wa Antigeni tano kuu za Rh. Ni kawaida kwa watu wenye D-hasi kutokuwa na kingamwili kinza-D IgG au IgM, kwa sababu kwa kawaida, kingamwili kinza-D hazitengenezwi kwa wepesi wa kuhisi dhidi ya dutu za mazingira. Hata hivyo, watu wenye D-hasi wanaweza kutengeneza kingamwili kinza-D za IgG kufuatia tukio la uhamasishaji: labda kupewa damu kutoka kwa kijusi hadi kwa mama wakati wa ujauzito au mara chache kupewa damu na  chembechembe nyekundu za damu za D chanya. Ugonjwa wa Rh unaweza kutokea katika hali hizi.  Aina za damu zenye Rh hasi ni chache kwa uwiano wa idadi ya watu wa Asia (0.3%) kuliko zilivyo kwenye idadi ya watu weupe (15%). 
Katika jedwali lililo hapa chini, kuwepo au kutokuwepo kwa antijeni za Rh kunaashiriwa kwa ishara ya + au - , ili kwa mfano aina ya A- haina antijeni zozote za Rh.

### ABO na uenezi wa Rh nchi kwa nchi 
(| Darasa = "jedwali la wiki linaloweza kuporomoka kuporomoka"! Usambazaji wa ABO kirangi na kikabila  (bila RH) damu aina    (meza hii ina ingizo zaidi kuliko meza iliyo juu lakini haitofautishi kati ya aina za Rh  | - | (| darasa = "jedwali la wiki lililopangika" | -! upana = 200 | Watu kundi! upana = 70 | O (%)! width = 70 | A% ()! upana= 70 | B (%)! upana = 70 | AB (%) | - 
 Waaborijini
 61
 39
 0
 0

 
 Wahabeshi
 43
 27
 25
 5
 
 
 Ainu (Japani)
 17
 32

 32
 18

 
 Waalbania
 38

 43
 13
 6

 
 Waandamania Wakuu
 9
 60
 23
 9
 
 

 Waarabu
 34
 31
 29
 6
 

 
 Waamenia
 31
 50
 13
 6
 
 
 Wa-Asia (Marekani - kwa jumla)
 40
 28
 27
 5
 
 
 Wa-Austria
 36
 44
 13
 6
 
 
 Wabantu
 46
 30
 19
 5
 
 
 Wabaski
 51
 44
 4
 1
 
 
 Wabelgiji
 47
 42
 8
 3
 
 
 Blackfoot (Wahindi wa Amerika Kaskazini)
 17
 82
 0
 1
 
 

 
 Wabororo (Brazil)
 100
 0
 0
 0
 

 
 Wabrazili
 47
 41
 9
 3

 
 Wabulgaria
 32
 44
 15
 8
 
 
 Wabama
 36
 24

 33
 7

 
 
 Waburyat (Saiberia)
 33

 21
 38
 8

 
 
 Bushmen

 56
 34
 9
 2

 
 Wakantoni wa Kichina

 46
 23
 25
 6

 
 
 Wapeking wa Kichina

 29
 27
 32
 13

 
 
 Wachuvashi

 30
 29
 33
 7

 
 
 Wacheki

 30
 44
 18
 9

 
 Wadeni

 41
 44
 11
 4

 
 
 Waholanzi

 45
 43
 9
 3

 
 Wamisri

 33
 36
 24
 8

 
 
 Waingereza

 47
 42
 9
 3

 
 
 Waeskimo (Alaska)

 38
 44
 13
 5

 
 
 Waeskimo (Grinlandi)

 54
 [47]
 23
 8

 
 
 Waestonia

 34
 36
 23
 8

 
 Wafiji

 44
 34
 17
 6

 
 
 Wafini

 34
 41
 18
 7

 
 
 Wafaransa

 43
 47
 7
 3

 
 Wajojia

 46
 37
 12
 4

 
 
 Wajerumani

 41
 43
 11
 5

 
 
 Wagiriki

 40
 42
 14
 5

 
 
 Wajipsi (Hungaria)

 29
 27
 35
 10

 
 Wahawaii

 37
 
 61
 2
 1

 

 
 Wahindi (Bombay)
 32
 29
 28
 11
 

 
 
 Wahungaria
 36
 43
 16
 5

 
 Waaisilandi
 56
 32
 10

 3

 
 
 Wahindi (India-jumla)
 37
 22

 33
 7

 
 
 Wahindi (Marekani-jumla)
 79

 16
 4
 1

 
 
 Waayalandi

 52
 35
 10
 3

 
 
 Waitaliano (Milan)

 46
 41
 11
 3

 
 Wajapani

 30
 38
 22
 10

 
 
 Wayahudi (Ujerumani)

 42
 41
 12
 5

 
 
 Wayahudi (Polandi)

 33
 41
 18
 8

 
 Wakalmuk

 26
 23
 41
 11

 
 
 Wakikuyu (Kenya)

 60
 19
 20
 1
 

 
 
 Wakorea
 28
 32
 31
 10

 
 Walapp
 29
 63
 4

 4

 
 
 Walatvia
 32
 37

 24
 7

 
 
 Walitwania
 40

 34
 20
 6

 
 
 Wamalesia

 62
 18
 20
 0

 
 Wamaori

 46
 54
 1
 0

 
 
 Wamaya

 98
 1
 1
 1

 
 
 Wamoro

 64
 16
 20
 0

 
 Mnavajo (Mhindi wa Amerika Kaskazini)

 73
 27
 0
 0

 
 
 Mnikoba (Wanikoba)&nbsp; 

 74
 9
 15
 1

 
 
 Wanorwe

 39
 50
 8
 4

 
 Wapapua (Guinea Mpya)

 41
 27
 23
 9

 
 
 Waajemi

 38
 33
 22
 7

 
 
 Peru (Wahindi)

 100
 0
 0
 0

 
 
 Wafilipino

 45
 22
 27
 6

 
 
 Wapoli

 33
 39
 20
 9

 
 
 Wareno

 35
 53
 8
 4

 
 Waromania

 34
 41
 19
 6

 
 
 Warusi

 33
 36
 23
 8

 
 Wasardini

 50
 26
 19
 5

 
 
 Waskoti

 51
 34
 12
 3

 
 
 Waserbia

 38
 42
 16
 5

 
 
 Shompeni (Wanikoba)

 100
 0
 0
 0

 
 
 Slovaks

 42
 37
 16
 5

 
 
 Waafrika Kusini

 45
 40
 11
 4

 
 
 Wahispania

 38
 47
 10
 5

 
 
 Wasudani

 62
 16
 21
 0

 
 
 Waswidi

 38
 47
 10
 5

 
 
 Waswisi

 40
 50
 7
 3

 
 Watata

 28
 30
 29
 13

 
 
 Watai

 37
 22
 33
 8

 
 
 Waturuki

 43
 34
 18
 6

 
 Wayukraini

 37
 40
 18
 6

 
 Marekani (Wamarekani weusi)

 49
 27
 20
 4

 
 Marekani (Wamarekani wazungu)

 45
 40
 11
 4

 
 Wavietnamu
 42
 22
 30
 5
 

 

 
 Wastani
 43.91
 34.80
 16.55
 5.14
 

 
 Mchepuko wa kiwango
 16.87
 13.80
 9.97
 3.41
 

|)

Damu ya aina B inapatikana zaidi Kaskazini mwa India na Asia ya Kati, na hupungua kuelekea magharibi na mashariki hadi kufikia asilimia za tarakimu moja tu nchini Hispania.   Inaaminika kuwa haikuwepo kabisa katika wakazi asili wa Amerika na wa Australia kabla ya kufika kwa Wazungu katika maeneo hayo. 

Damu ya aina A inarudiarudia Ulaya, hasa katika nchi za Skandinavia na Ulaya ya Kati, ingawa marudio ya juu zaidi hutokea katika wakazi asili wa Australia na Waindio Blackfoot wa Montana.  

### Mifumo mingine ya aina ya damu 
Shirika la Kimataifa la Utoaji Damu sasa linatambua mifumo 30 ya aina ya damu (ikiwa ni pamoja na mifumo ya ABO na Rh). ]]

Kazi nyingi ya kawaida ya hifadhi ya damu inahusisha kupima damu kutoka kwa watoaji damu na wapokeaji kuhakikisha kuwa kila mpokeaji anapewa damu iliyo patanifu na salama iwezekanavyo. Ikiwa kiasi cha damu isiyowiana inabadilishwa baina ya mtoaji damu na mpokeaji, mmenyuko mkali na hatari wa hemolitiki kwa hemolosia (uharibifu wa chembechembe nyekundu za damu), mafigo kushindwa kufanya kazi na mshtuko huenda yakatokea, na kifo kinawezekana. Kingamwili zinaweza kuwa hai sana na zinaweza kushambulia chembechembe nyekundu za damu na kugandisha vipengele vya mfumo saidishi na kusababisha hemolosia nyingi ya damu iliyoongezwa.

Ni bora kwa wagonjwa kupokea damu yao wenyewe au bidhaa za damu maalum za aina yao kupunguza nafasi za mmenyuko wa kuongezewa damu. Hatari inaweza kupunguzwa zaidi kwa ulinganisho wa pamoja wa damu, lakini hii inaweza kurukwa wakati damu inahitajika kwa dharura. Ulinganisho wa pamoja huhusisha kuchanganya sampuli ya majimaji ya damu ya mpokeaji na sampuli ya chembechembe nyekundu za damu ya mtoaji damu na kuangalia ikiwa mchanganyiko *unashikamana,* au unaunda mafungu. Ikiwa kushikamana si dhahiri kwa kuangalia moja kwa moja, mafundi wa hifadhi ya damu huangalia kushikamana kwa hadubini. Kushikamana kukitokea, damu ya mtoaji damu hiyo haiwezi kuongezwa kwa mpokeaji husika. Katika hifadhi ya damu ni muhimu kutambua sampuli zote za damu kwa usahihi, kwa hiyo utambulisho umesanifishwa kwa kutumia mfumo wa msimbo mkuo unaojulikana kama ISBT (Kipimo cha jumla cha utambulisho na utengenezaji wa taarifa za bidhaa za damu, tishu na viungo vya binadamu) 128.

Aina ya damu inaweza kujumuishwa kwenye tagi za utambulishaji au kwenye michoro inayovaliwa na wafanyakazi wa kijeshi, ikiwa watahitaji kuongezwa damu kwa dharura. Mjerumani wa mstari wa mbele Waffen-SS alikuwa na michoro yenye aina ya damu wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

Aina za damu za nadra zinaweza kusababisha matatizo ya upatikanaji kwa hifadhi za damu na hospitali. Kwa mfano damu ya Duffy-hasi hupatikana zaidi katika watu wa asili ya Kiafrika,  na uadimifu wa aina hii ya damu katika watu wengine unaweza kusababisha upungufu wa damu ya Duffy-hasi kwa wagonjwa Waafrika. Vilevile kwa watu wenye RhD hasi, kuna hatari inayohuhusishwa na kusafiri hadi sehemu za dunia ambapo upatikanaji wa damu ya RhD hasi ni nadra, hasa Asia ya Mashariki, ambapo huduma za damu zinaweza kujitahidi kuhimiza wenyeji wa magharibi kuchangia damu. 

### Ugonjwa wa hemolitiki wa watoto wachanga (HDN) 
Mwanamke mjamzito anaweza kutengeneza kingamwili za aina ya damu ya IgG ikiwa mimba yake ina antijeni ya damu ambayo yeye hana. Hii inaweza kutokea ikiwa baadhi ya seli za damu za mimba zitaingia katika mzunguko wa damu ya mama yake (kwa mfano kutokwa damu kidogo kati ya mimba na mama wakati wa kujifungua au kuingiliwa kwa ukunga), au mara nyingine baada ya kuongezewa damu. Hii inaweza kusababisha maradhi ya Rh au aina nyingine ya ugonjwa wa hemolitiki wa watoto wachanga (HDN) katika mimba ya sasa na / au zile zitakazofuata. Ikiwa mjamzito anajulikana kuwa na kingamwili za kinza-D, aina ya damu ya Rh ya mimba inaweza kupimwa kwa uchambuzi wa DNA katika plazma ya mama kutathmini hatari ya ugonjwa wa Rh kwa mimba.  Moja kati ya maendeleo makubwa ya udaktari wa karne ya 20 ilikuwa kuzuia ugonjwa huu kwa kusimamisha uundaji kingamwili za kinza-D na mama wenye D hasi kwa kutumia dawa ya sindano inayoitwa Rho (D) globulini ya kinga.   Kingamwili zinazohusishwa na baadhi ya vikundi vya damu zinaweza kusababisha HDN kali, nyingine zinaweza kusababisha HDN pole na nyingine hazisababishi HDN.  

Watoaji damu wenye kingamwili kali za kinza-A, kinza-B au aina yoyote ya damu isiokawaida hutengwa kutoka kwa uchangiaji wa damu. Mimenyuko inayowezekana ya kingamwili za kinza-A na kinza-B zinazopatikana katika damu iliyoongezwa kwa chembechembe nyekundu za damu za mpokeaji lazima isizingatiwe, kwa sababu kiasi kidogo cha plazma iliyo na kingamwili inaongezwa.

Kwa mfano: tukizingatia kuongezwa kwa damu ya O Rh D hasi(damu ya mtoaji damu kwa watu wote) kwa mpokeaji wa aina ya damu ya A Rh D chanya, athari za kinga kati ya kingamwili za anti-B za mpokeaji na chembechembe nyekundu za damu zilizoongezwa hazitarajiwi.  Hata hivyo, kiasi kidogo cha plazma katika damu iliyoongezwa ina kingamwili za kinza-A, ambazo zinaweza kuathiriana na antijeni A kwenye uso wa chembechembe nyekundu za damu ya mpokeaji, lakini mmenyuko mkubwa hauna uwezekano wa kuwepo kwa sababu ya sababu za mzimuo. Wepesi wa kuhisi Rh D hautarajiwi.

Zaidi ya hayo, antijeni za uso wa chembechembe nyekundu za damu isipokuwa A, B na Rh D, zinaweza kusababisha athari mbaya na wepesi wa kuhisi, ikiwa zinaweza kufunga kingamwili zinazolingana kusababisha mwitikio wa kinga. Kuongezewa damu kuna changamano kwa sababu chembe za kugandisha damu na chembechembe nyeupe za damu (WBCs) zina mifumo yao ya antijeni za uso, na wepesi wa kuhisi wa antijeni za chembe za kugandisha damu au WBC unaweza kutokea kutokana na kuongezewa damu.

Kuhusu kuongezewa plazma, kinyume cha hali hii hutokea. Plazma ya aina ya O, iliyo na kingamwili zote za kinza-A ns kinza-B, inaweza kutolewa kwa wapokeaji wa O pekee yao.  Kingamwili zitashambulia antijeni za aina nyingine yoyote ya damu. Kinyume chake, plazma ya AB inaweza kutolewa kwa wagonjwa wenye aina yoyote ya damu ya ABO kwa sababu haina kingamwili zozote za kinza-A au kinza-B.

## Kuainisha jeni za vikundi damu 
Mbali na desturi ya sasa ya majaribio ya serolojia ya aina za damu, maendeleo katika kutambua ugonjwa kwa molekiuli yanaruhusu uongezeko wa matumizi ya kuainisha jeni za vikundi damu.  Tofauti na majaribio ya serolijia yanayoripoti fenotaipu ya moja kwa moja ya aina ya damu, kutambua aina-jeni kunaruhusu utabiri wa fenotaipu kutokana na maarifa ya msingi wa molekiuli ya antijeni zinazojulikana kwa sasa.  Hii inaruhusu uamuzi wa kina wa aina ya damu na kwa hivyo ulinganisho bora wa kuongezewa damu, jambo ambalo linaweza kuwa muhimu hasa kwa wagonjwa wenye mahitaji ya kuongezewa damu mara nyingi kuzuia kingamaradhi ya allo.  

## Ugeuzaji 
Mwezi Aprili 2007 uligunduliwa utaratibu wa kugeuza aina za damu A, B, na AB kuwa O kwa kutumia kimeng'enya.  Utaratibu huu bado ni wa majaribio na damu inayopatikana bado haijafanyiwa majaribio kwa binadamu.   Utaratibu huu hasa huondoa au kubadilisha antijeni kwenye chembechembe nyekundu za damu, ili antijeni na kingamwili zingine zisalie. Hii haisaidii upatanifu wa plazma, lakini hili ni jambo dogo kwa sababu plazma ina manufaa finyu zaidi katika kuongezewa damu na ni rahisi zaidi kuihifadhi.

## Historia 
Mifumo miwili ya aina za damu iliyo muhimu zaidi iligunduliwa na Karl Landsteiner wakati wa majaribio ya kwanza ya kuongezea damu: aina ya ABO mwaka wa 1901  na kwa ushirikiano na Alexander S. Wiener aina ya  Rhesus mwaka wa 1937.  Uvumbuzi wa jaribio la Coombs mwaka wa 1945,  majilio ya udaktari wa kuongezewa damu, na ufahamu wa ugonjwa wa hemolitiki ya mtoto mchanga kuliongoza kwa ugunduzi wa aina zaidi za damu, na sasa mifumo 30 ya vikundi vya damu ya binadamu vinatambuliwa na Shirika la Kimataifa la Utoaji damu (ISBT), 

## Imani za kitamaduni na madai mengine 
Imani maarufu nchini Japani ni kwamba aina ya damu ya ABO ya mtu inaweza kutabiri tabia yao, nafsi yao, na upatanifu wao na wengine. Imani hiyo imeenea Korea Kusini.  

Kutokana na mawazo ya kisayansi ya ubaguzi wa rangi wa kihistoria, nadharia hii ilifika Japani mwaka wa 1927 katika ripoti ya mwanasaikolojia, na serikali ya kijeshi ya wakati huo ikaagiza utafiti kwa lengo la kuadilisha askari bora.  

Imani hiyo ilififia katika miaka ya 1930 kutokana na msingi wake ambao haukuwa wa kisayansi. Nadharia hii ilikataliwa na wanasayansi muda mrefu uliopita, lakini ilifufuliwa katika miaka ya 1970 na Masahiko Nomi, mtangazaji ambaye hakuwa na ujuzi wowote wa uuguzi. 

## Tanbihi 
## Marejeo  
*
*Mollison PL, Engelfriet CP na Contreras M. *Blood Transfusion in Clinical Medicine.*  1997. Toleo la 10. Blackwell Science, Oxford, Uingereza. ISBN 0-86542-881-6.

## Viungo vya nje 
*BGMUT Hazina data ya Antijeni ya Aina ya Damu kubadilisha Jeni kwingi ya NCBI, NIH ina maelezo ya jeni na protini, na tofauti zao, zenye wajibu wa aina ya damu
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Kikokotoo cha aina ya damu  -Kikokotoo hutumiwa kutambua aina ya damu ya mtoto wakati aina ya damu ya wazazi inajulikana.

Jamii:Damu
Jamii:Jenetikia
Jamii:Tiba