open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khaled Habib

thumb|Khaled Habib
**Khaled Habib El-Kebich** (alizaliwa Tiaret, Algeria, Januari 24, 1970) ni mkurugenzi wa filamu, mtunzi, mwimbaji-mtunzi wa nyimbo na mwigizaji wa Algeria.

## Mtindo wa Muziki
Anaunda na kuwasilisha aina ya muziki ambayo ni ya kitamaduni na ya kisasa kwa wakati mmoja. Ameunda mchanganyiko wake binafsi wa muziki ambapo anachanganya mitindo tofauti ya muziki pamoja na muziki kutoka sehemu mbalimbali za dunia na kuunda mtindo wa muziki wa kipekee na wa kusisimua unaojumuisha ubunifu na mvuto. Muziki wake unaweza kuelezwa kama unaathiriwa na funk, jazz, reggae, blues, soul, midundo ya Kilatini pamoja na muziki wa kienyeji kutoka pembe mbalimbali za dunia. Vivyo hivyo, mchanganyiko wa vyombo unahusisha vyote kuanzia ngoma za kitamaduni hadi sauti za kielektroniki.

## Kazi
Uwanja wa sanaa wa Khaled El Kebich unapanuka hadi katika nyanja za kuunda muziki kwa ajili ya filamu na michezo ya jukwaani, kama vile La Celestina iliyowekwa katika filamu chini ya uongozi wa Robert Lepage mwaka 1998 na filamu ya Nattbok na Carl Henrik Svenstedt, "Vingar av glas" na "Cappricciosa" zilizoongozwa na Reza Bagher, "Huvudrollen" na Leyla Assaf-Tangroth. Foursan Al Hoggar iliyoongozwa na Kamal Laham na kuzalishwa na Samira Hadjdjilani/EPTV Televisheni ya Algeria na filamu ya kipengele cha "El Hanachia" na Boualem Aissaoui iliyozalishwa na CADC.

Kutoka kwa sauti za orkestri zisizo na mpangilio hadi muziki wa chini wenye hisia na mitindo inayometa, muziki na alama za Khaled El Kebich katika filamu ni wa kisasa na una mandhari ya hisia zinazoongeza thamani kwa kazi ya filamu huku ukiendana na utu wa muziki unaoendelea na thabiti.

Ukweli kwamba mtindo wake una mizizi yake katika muziki wa Algeria mchanganyiko na mwelekeo mbalimbali ya muziki ni kwa sehemu kutokana na ukweli kwamba amekuwa akiandika na kuigiza na bendi kadhaa zenye asili tofauti za kabila, kama vile Down By Law kutoka Italia, New Phases kutoka Afrika Kusini, Aquarius kutoka Ufaransa, Hada Raïna kutoka Uswidi na nyinginezo.

Pia ameshiriki katika sherehe kuu za Ulaya kama vile Tamasha la Falun Folkmusik, Tamasha la Roskilde, Tamasha la ArtGenda, Tamasha la Maji la Stockholm, Tamasha la Re:Orient, Tamasha la Folk o Folk, Tamasha la Verlden i Norden, Tamasha la 550 Fatih Istanbul na mengine mengi.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Algeria
Kader Attia

thumb|Attia mwaka 2015
**Kader Attia** (amezaliwa Dugny, Ufaransa, 30 Desemba 1970) ni msanii wa Algeria na Ufaransa.

## Maisha ya Awali
Attia alizaliwa Ufaransa kwa wazazi toka Algeria na alikulia Paris na Algeria. Alisomea katika Shule ya Duperré ya Paris, shule ya sanaa za matumizi ya La Massana ya Barcelona na alihitimu kutoka Shule Kuu ya Kitaifa ya Sanaa za Mapambo ya Paris, mnamo mwaka 1998.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Algeria
Jamii:Wasanii wa Ufaransa
Massinissa Askeur

thumb|Massinissa Askeur
**Massinissa Askeur** (alizaliwa 4 Januari 1987) ni msanii na mbunifu wa mitindo wa Algeria mwenye asili ya Kiberber. Yeye ni mshindi wa tuzo ya Golden Lion kwa sanaa za kuona ya mwaka 2023.

## Kazi ya Kisanaa
Kazi za Askeur zimechangiwa na utamaduni wa Mediterania na tamaduni zinazodhihirisha yaliyopita na ya sasa. Pia anaendeleza asili ya Waberber, akitumia sanaa ya ishara (symbolic art) katika kazi yake.

Alishirikiana na wabunifu wengi maarufu wa mitindo katika Wiki ya Mitindo ya Milan (Milan Fashion Week), ambapo walijumuisha michoro ya Askeur katika mavazi.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Algeria
Jamii:Waberberi
Ndege wa Zimbabwe

thumb|Ndege wa Zimbabwe
**Ndege wa Zimbabwe** aliyechongwa katika mawe ni nembo ya taifa ya Zimbabwe, inayoonekana kwenye bendera na ngao za taifa za Zimbabwe na iliyokuwa Rhodesia, pamoja na kwenye noti na sarafu (kwanza kwenye Rhodesian pound kisha kwenye Rhodesian dollar). Inaaminika kuwa inawakilisha tai aina ya bateleur (Terathopius ecaudatus) au tai maji wa Afrika (Haliaeetus vocifer). Muundo wa ndege huyo unatokana na idadi ya sanamu zilizochongwa kwa jiwe la sabuni (soapstone) zilizopatikana katika magofu ya mji wa zamani wa Zimbabwe Kuu.

Sasa hivi ndicho kielelezo cha kudumu cha Zimbabwe huru, na mtaalamu wa akiolojia Edward Matenga aliorodhesha zaidi ya mashirika 100 ambayo sasa yanajumuisha ndege huyo kwenye nembo zao.

## Marejeo
Jamii:Zimbabwe
Sanamu za uzazi za Yombe

[thumb| Phemba kutoka katika mkusanyiko wa Makumbusho ya [Brooklyn
]]
**Phemba**, pia inajulikana kama sanamu za uzazi za Yombe (Yombe maternity figures), inarejelea sanamu zinazoonyesha picha za mama na mtoto. Sanamu za Phemba zinagawanyika katika makundi mawili ambato ni Mama wanaobeba au kumbembeleza watoto wao na Mama wanaonyonyesha. Kwa kawaida hutengenezwa pia kwa mbao zilizochongwa na makovu (scarification) iliyo ya kina.

Sanamu za Phemba ni mifano mashuhuri ya sanaa ya Kongo na kwa mujibu wa Thompson (1981) *zinaonyesha kiwango ambacho wanawake wanathaminiwa katika utamaduni wa Kongo, sio kwa uzazi wao tu, bali pia kama waonaji na walinzi wa roho*.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Utamaduni wa Jamhuri ya Kongo
Jamii:Utamaduni wa Angola
Nairobi United

**Nairobi United** ni timu ya mpira ya Nairobi, Kenya. Ilishinda kombe la Ligi Kuu ya Kenya  mnamo Juni 2025 na kupandishwa daraja hadi Ligi Kuu ya 2025-26,  na kuifanya iwe mara mbili ipowalaza wababe wa ligi ya Kenya Gor Mahia na kushinda Kombe la FKF na kufuzu kwa Kombe la Shirikisho la Soka la 2025-26 la CAF. Kwa jaribio lao la kwanza walifuzu kwa hatua za makundi ya maonyesho ya barani baada ya kuinyuka klabu ya Tunisia Etoile du Sahel kwa mikwaju ya penati.

Nairobi United FC iliweka historia kwa kufuzu kwa hatua ya makundi ya Kombe la Shirikisho la CAF la TotalEnergies 2025-26, na hivyo kuwa mara ya kwanza kwa klabu hiyo kucheza katika kiwango hicho cha mashindano.

Timu hiyo iliyoshinda taji la Ligi Kuu ya Kitaifa ya Kenya iliendea baada ya kuishinda Étoile Sportive du Sahel ya Tunisia 7-6 kupitia mikwaju ya penalti. Klabu hiyo ya Tunisia ilikuwa imeshinda mchezo wa marudiano kwa mabao 2-0 na hivyo kuwafanya sare ya 2-2 kwa jumla. 

## Tanbihi
Jamii:michezo mjini Nairobi
Sanaa ya Afrika katika makusanyo ya nchi za Magharibi

[thumb|Maski ya uso ya watu wa Ibo katika Makumbusho ya Kifalme ya Afrika ya Kati, [Ubelgiji.]]
Baadhi ya vitu vya Afrika vilikuwa vimekusanywa na Wazungu kwa karne nyingi, na kulikuwa na viwanda vilivyotengeneza aina fulani, hasa michongo ya pembe za ndovu, kwa ajili ya masoko ya Ulaya katika baadhi ya mikoa ya pwani. Kati ya mwaka 1890 na 1918, kiasi cha vitu viliongezeka sana kadiri upanuzi wa ukoloni wa Magharibi barani Afrika ulivyosababisha kuondolewa kwa vipande vingi vya sanaa ya Afrika kusini mwa Sahara ambavyo vilipelekwa Ulaya na kuonyeshwa. Vitu hivi viliingia kwenye makusanyo ya makumbusho ya historia ya asili, makumbusho ya sanaa (ya jumla na ya kipekee) na makusanyo ya kibinafsi huko Ulaya na Marekani. Takriban 90% ya urithi wa kitamaduni wa Afrika unaaminika kuwa upo Ulaya, kulingana na wanahistoria wa sanaa wa Ufaransa.

Hapo awali, sanaa hii ilionekana zaidi kama inayoonyesha ethnolojia ya tamaduni mbalimbali za Kiafrika, lakini uthamini wa kazi hizi kama sanaa uliongezeka katika karne ya 20. Ni kuelekea mwishoni mwa karne hiyo ambapo sanaa ya kisasa ya Afrika katika fani za sanaa za juu (fine art) ilikubaliwa kama yenye umuhimu mkubwa.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Uli

**Uli** (pia: **Uri**) ni michoro ya kitamaduni yenye mikunjo inayochorwa na Waigbo wa kusini mashariki mwa Nigeria. Michoro hiyo kwa kawaida haina umbo maalumu, ikijumuisha mistari na maumbo ya kijiometri, ingawa kuna baadhi ya vipengele vinavyoakisi vitu halisi. Kikawaida, michoro hii huwekewa madoa kwenye mwili au hupakwa kwenye kuta za majengo kama uchoraji wa kuta. Mara nyingi miundo hiyo huwa haina ulinganifu na mara nyingi huchorwa bila kupangwa. Kwa ujumla, Uli si takatifu, mbali na picha zile zinazochorwa kwenye kuta za madhabahu na kuundwa kwa kushirikiana na baadhi ya mila za jamii. Zaidi ya hayo, uli hauhusiani moja kwa moja na matumizi ya ishara, bali unalenga kuunda mvuto wa kuona na kupamba mwili wa mwenye kuagiza kazi au jengo husika.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Utamaduni wa Nigeria
Tumba (Kongo)

[thumb|Tumba kutoka katika mkusanyiko wa Makumbusho ya [Brooklyn]]
**Tumba** (wingi **Bitumba**) ni sanamu ya jiwe inayowekwa na Wakongo kwenye makaburi ya watu wenye nguvu. Bitumba ziliundwa huko Kongo na Angola wakati wa karne ya 19 na sehemu ya kwanza ya karne ya 20.

## Asili ya neno 
*Tumba* limetokana na neno la Kikongo *tumbama*, ambalo linamaanisha "kuwekwa mbele". Katika lugha ya Kipunu ya jirani wa Jamhuri ya Kongo, neno *itumbe* linamaanisha "picha, mchoro, sanamu", jambo linaloonyesha uhusiano.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kongo
Jamii:utamaduni wa Angola
Tchitcherik

thumb|Tchitcheri Sakab za Wamoba
**Tchitcherik** (au **tchitcherik sakwa**; wingi: **tchitcheri sakab**) ni sanamu ya mababu wa Wamoba wa kaskazini mwa Togo na Ghana.

## Matumizi 
*Tchitcheri sakab* ni sanamu za mbao za ukubwa mbalimbali (kawaida takriban mita moja) zinazowakilisha umbo la mababu, neno *sakab* likimaanisha "mababu" katika lugha ya Moba. Zinawekwa kwenye udongo, wakati mwingine hadi kwenye kiuno, jambo linaloelezea kwanini miguu mara nyingi huliwa na wadudu wanaokula mbao. *Tchitcheri* hupewa jina kulingana na ukoo wa mababu wanaofikiriwa kuheshimiwa kwa sanamu hizo.

Ni waaguzi tu wanaoweza kuagiza sanamu kama hiyo, na pia wao huamua ukubwa wake na jinsia yake. Tchitcheri ni sanamu za kiwango cha chini zinazokumbusha sanaa ya Dhahania, zikiwa na shina la mviringo lenye mikono na miguu wima, juu yake kuna kichwa mviringo bila shingo.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:utamaduni wa Togo
Jamii:utamaduni wa Ghana
Rachid Khimoune

**Rachid Khimoune** (alizaliwa Decazeville, Aveyron, 7 Aprili 1953) ni mchongaji sanamu wa Ufaransa mwenye asili ya Algeria.

## Wasifu 
Baba yake alikuja Ufaransa mwaka 1946 kutoka El Ksar huko Kabylie, Algeria. Kati ya mwaka 1970 na 1974, Rachid Khimoune alisomea katika Shule ya Kitaifa ya Sanaa jijini Paris. Alianza kama mchoraji, kisha baadaye akawa mchongaji katika mwishoni mwa miaka ya 70 na mwanzoni mwa miaka ya 80. Tangu mwaka 1991, ameishi na mwandishi wa habari Ève Ruggiéri.

## Marejeo
Jamii:Wachongaji wa Ufaransa
Jamii:Wachongaji wa Algeria
Samta Benyahia

**Samta Benyahia** (alizaliwa Constantine, Algeria mwaka 1950) ni msanii wa Algeria na Ufaransa, anayejulikana kwa miundo ya kijiometri ya Kiarabu, Kiberber na Kiandalusia pamoja na madirisha ya maua ya rose, yanayojulikana kama *Fatima*.

## Wasifu
Benyahia alisomea katika Shule Kuu ya Kitaifa ya Sanaa za Mapambo huko Paris kuanzia mwaka 1974 hadi 1980 na baadaye akafundisha katika Shule Kuu ya Sanaa huko Algiers kuanzia mwaka 1980 hadi 1988.

Alihamia Ufaransa mwaka 1988 na kupokea Shahada ya Uzamili ya Mafunzo ya Juu  katika sanaa za urembo kutoka Chuo Kikuu cha Paris VIII.

Kwa sasa anafanya kazi na kuishi Paris.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Algeria
Jamii:Wasanii wa Ufaransa
Sika Wo Ntaban

[thumb|Hii ni picha ya muundo wa kitambaa uitwao Sika Wɔ Ntaban au Air Afrique. Huchapishwa na VLISCO na Akosombo Textiles Limited (ATL) nchini [Ghana.]]
**Sika Wɔ Ntaban** ni jina la muundo wa kitambaa unaopatikana nchini Ghana, Togo, na Nigeria. Kitambaa hiki huzalishwa na *Ghana Textiles Company (GTP)* chini ya VLISCO na *Akosombo Industrial Company Limited*, iliyojulikana awali kama *Akosombo Textiles Limited (ATL)*.

## Historia
Jina hilo la Kighana linatafsiriwa kwa Kiingereza kama *Pesa zina mabawa* au *Pesa zinaweza kuruka kama ndege.* Jina hili limeazimwa kutoka kwenye msemo wa Kighana unaoeleza kwamba *pesa si za kudumu na inaweza kupotea ikiwa haitashughulikiwa ipasavyo.* Kitambaa hiki kinajulikana kama *Speed Bird* (Ndege Mwenye Kasi) kwa Kiingereza.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:utamaduni wa Ghana
Jamii:utamaduni wa Togo
Jamii:utamaduni wa Nigeria
Jamii:nguo
Kitengo cha Utafiti cha Sainsbury

thumb|Kituo cha Sainsbury cha Sanaa za Macho.
**Kitengo cha Utafiti cha Sainsbury** (SRU) ni idara ya utafiti katika Chuo Kikuu cha East Anglia, nchini Uingereza.

## Historia 
thumb|Maktaba ya Kitengo cha Utafiti cha Sainsbury ikiwa na eneo la masomo kwa wanafunzi wa shahada ya juu kwenye sehemu ya kati (mezzanine) juu yake.
Kitengo cha Utafiti cha Sainsbury  kilianzia mwaka 1984, wakati *Sir Robert Sainsbury* na *Lady Lisa Sainsbury* walipokuwa na wazo la kuunda idara katika Kituo cha Sainsbury cha Sanaa za Macho, ili iwe kiendelezi cha kitaaluma kwa ajili ya nyenzo za Afrika, Visiwa vya Pasifiki na wa asili wa Amerika katika mkusanyo wao.

SRU ilianza shughuli zake mwaka 1988 ikiwa na walimu wawili, wafanyakazi wawili wa maktaba/msaada na wanafunzi watatu wa shahada ya uzamili (MA). Kufikia mwaka 2011, kulikuwa na walimu sita, wafanyakazi sita wa maktaba/msaada, wanafunzi nane wa MA, wanafunzi kumi na watano wa utafiti, wasomi wageni, washirika wa utafiti na mamia ya wahiwa wa shahada wakiwachangia katika nyanja zake za masomo.

## Marejeo
Jamii:vyuo vikuu vya Uingereza
Kipindi cha Kiafrika cha Picasso

**Kipindi cha Kiafrika cha Picasso** kilichoendelea kutoka mwaka 1906 hadi 1909, kilikuwa kipindi ambacho Pablo Picasso alichora kwa mtindo ulioathiriwa sana na sanamu za Kiafrika, hasa vifuniko vya uso vya Kiafrika vya kitamaduni na sanaa ya Misri ya Kale pamoja na ushawishi usio wa Kiafrika ikiwemo sanamu za Iberia na sanaa ya Paul Cézanne na El Greco. Kipindi hicho cha *Proto-Cubism* kilichofuata Kipindi cha *Bluu cha Picasso* na *Kipindi cha Waridi cha Picasso* pia kimeitwa *Kipindi cha Negro* au *Kipindi Cheusi*. Picasso alikusanya na kupata msukumo kutoka sanaa ya Kiafrika katika kipindi hiki, lakini pia kwa miaka mingi baada ya hapo.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Fimbo ya Osanyin

[thumb|Fimbo ya Osanyin Iliyoezekwa Juu kwa Umbo Dhahania la Ndege, Makumbusho ya [Brooklyn]]
**Fimbo ya Osanyin** ni fimbo ya chuma iliyosokotwa, ambayo huwekwa kwenye madhabahu ya Orisha au *Opa Erinle*. Wataalamu wa mitishamba na makuhani wa Wayoruba huomba msaada wa Osanyin, roho ya dawa za mitishamba, katika kazi yao ya kukabiliana na magonjwa ya kiakili na ya mwili yanayosababishwa na nguvu na watu waovu. Wayoruba wanaamini kwamba nguvu ya Osanyin imo katika FIMBO HIYO. 
thumb|Fimbo ya Osanyin
Fimbo hii imeundwa na duara la ndege wadogo na shina katikati linaloinua ndege mkubwa juu ya wale wadogo. *Babatunde Lawal* anapendekeza kwamba sababu ya mgawanyiko huu inaweza kuwa kuashiria uhamishaji wa nguvu za kiroho kutoka ulimwengu wa juu wa kimungu hadi ulimwengu wa chini wa duniani. Lawal anarejelea usemi wa Wayoruba kumhusu Osanyin kama *Yule aonaye kila kitu, kama Olodumare*, jambo linalompa uwezo wa kuona kwa upana ili kulinda wanadamu wote walio chini yake.

## Marejeo
Jamii:utamaduni wa Nigeria
Jamii:Sanaa ya Nigeria
Jamii:Wayoruba
Nkisi

[thumb|Sanamu ya Nguvu: Mwanaume (Nkisi). Iliundwa takribani kati ya miaka 1800–1950, [Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Jumba la Makumbusho la Metropolitan la Sanaa, New York, Mkusanyo wa Ukumbusho wa *Michael C. Rockefeller*, Urithi wa *Nelson A. Rockefeller*, mwaka 1979.]]
'*** (pia: **, , , , au *') ni roho au kitu ambacho roho inakalia ndani yake (fetishism). Mara nyingi hutumika kwa aina mbalimbali za vitu vinavyotumika katika Bonde la mto Kongo katika Afrika ya Kati, hasa katika Jimbo la Cabinda, ambavyo wanaamini vina nguvu za kiroho au roho. Neno hili na dhana yake limepitishwa hadi Amerika kupitia biashara ya watumwa wa Atlantiki.

## Maana 
Maana ya sasa ya neno hili inatokana na mzizi , unaorejelea kiumbe wa kiroho au vitu vya kimsingi ambavyo kiumbe hicho kinaonekana au kinakalia ndani yake katika Proto-Njila, sehemu ya kale ya familia ya lugha za Bantu.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Angola
Jamii:utamaduni wa Angola
Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Sanaa ya Wamakonde

**Sanaa ya Wamakonde** inarejelea sanamu za Afrika Mashariki au mara chache michoro ya kisasa iliyotengenezwa na wasanii au mafundi wanaotoka katika kabila la Wamakonde wa kaskazini mwa Msumbiji na kusini mwa Tanzania wanaotenganishwa na mto Ruvuma. Wanasanaa, wauzaji na wakusanyaji wameunda aina hii ya sanaa ya Kiafrika, ambayo inaweza kugawanywa kuwa vitu vya kale vya sanaa za Kiafrika au maboresho ya kisasa ya kisanii. Aina hii inaweza kufuatiliwa hadi mwaka 1930, wakati maonyesho ya kwanza yaliyoandikwa ya sanaa ya Makonde yalifanyika katika *Centro Cultural dos Novos* katika eneo la zamani la kikoloni la Ureno la Msumbiji ya sasa.

## Mitindo ya Kitamaduni na ya Kisasa
[thumb|Kifuniko cha uso cha Kitamaduni cha [Lipico]]
Sanaa ya Makonde inaweza kugawanywa katika mitindo tofauti. Kwa asili, Wamakonde wamechonga *vitu vya nyumbani vya kidunia*, *sanamu za kiibada* na *vifuniko vya uso*. 

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Msumbiji
Jamii:Utamaduni wa Tanzania
Jamii:Sanaa ya Afrika
Vichwa vya Lydenburg

[thumb|*Vikombe vya Lydenburg* ni mifano ya mapema zaidi inayojulikana ya sanamu za Kiafrika huko [Afrika Kusini.]] [thumb|*Vikombe vya Lydenburg* ni mifano ya mapema zaidi inayojulikana ya sanamu za Kiafrika huko [Afrika Kusini.]]
**Vichwa vya Lydenburg** ni vichwa saba vya tanuri la udongo vilivyochunguzwa pamoja na vyombo vingine vya udongo huko Lydenburg, Mpumalanga, Afrika Kusini. Viko miongoni mwa kazi za sanaa za Zama za Chuma za Kiafrika zinazojulikana kutoka Kusini mwa Ikweta. Vifaa vingine vilivyopatikana pamoja na vichwa hivi ni pamoja na *vyombo vya udongo*, *kipande cha shaba na chuma* na *vipande vya mifupa*. Mkaa uliohusiana na vichwa hivi ulitolewa tarehe kwa kutumia kaboni ya redio (radiocarbon dated), na mbinu hii ya utaarifu wa mara kwa mara inaweka vifaa hivi na eneo hili karibu na mwaka 1410 (takriban mwaka 500 BK), jambo linalounda moja ya tarehe za mapema zaidi za makazi ya Zama za Chuma nchini Afrika Kusini. Vichwa hivyo ni tupu ndani na vina vikundi nyembamba vya udongo vilivyoongezwa ili kuunda maelezo ya uso. Ujuzi na fikra zilizotumika katika michoro hii zinaonyesha kwamba vilikuwa bidhaa zilizothaminiwa za jamii iliyopangwa vizuri na yenye makazi ya kudumu.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Afrika Kusini
Jamii:Sanaa ya Afrika
Lusona

thumb|Mchoro wa kiitikadi wa Lusona unaoonyesha hadithi ya mwanzo wa ulimwengu
**Lusona** (wingi: **Sona**) ni michoro ya alama za ideografu unaojulikana mashariki mwa Angola, kaskazini-magharibi mwa Zambia na maeneo jirani ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na hufanywa hasa na Wachokwe na watu wa lugha ya Kiluchazi. Ideografu hizo hufanya kazi kama vifaa vya kusaidia kukumbuka methali, ngano, michezo, vitendawili, wanyama na kupitisha maarifa.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:utamaduni wa Angola
Jamii:utamaduni wa Zambia
Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chuo cha Sanaa za Maonyesho na za Macho cha Skunder Boghossian

**Chuo cha Sanaa za Maonyesho na za Macho cha Skunder Boghossian** ni shirika kuu linaloshughulikia shule za zamani zaidi za sanaa nchini Ethiopia. Kinatoa masomo ya Shahada ya Awali (Bachelors) na shahada ya Uzamili (Masters) katika sanaa, maigizo na muziki.

Kama sehemu ya Chuo Kikuu cha Addis Ababa, chuo hiki kilianzishwa mwaka 2010 kuunganisha shule tatu tofauti *Shule ya Sanaa na Ubunifu ya Alle*, *Shule ya Sanaa za Tamthilia ya Yoftahe Nigussie* na *Shule ya Muziki ya Yared* pamoja na *Kituo cha Gebre Kristos Desta* na *Makumbusho ya Sanaa za Kisasa*.

## Marejeo
Jamii:vyuo vikuu vya Ethiopia
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Addis Ababa
Farida Karodia

**Farida Karodia** ni mwandishi wa riwaya na tamthilia kutokea Afrika ya Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Daps (mwongozaji)

**Oladapo Fagbenle** (anajulikana pia kama **Daps**, alizaliwa Nigeria, 12 Februari 1986) ni msanii wa Uingereza mwongozaji wa taswira mjongeo (video), na mwanariadha wa zamani wa NCAA. Fagbenle Anafahamika zaidi kwa kutengeneza video za muziki za kurekodi wasanii kama vile Migos, Stormzy, Iggy Azalea, Kendrick Lamar, Willie xo, Wizkid, 2 Chainz, na Davido.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti Rasmi 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Wasanii wa Uingereza
Msichana kutoka Palestina

**Msichana Kutoka Palestina** (*Fatah Min Falastin*) ni filamu ya Misri ya mwaka 1948 iliyoongozwa na pia kuigizwa na Mahmoud Zulfikar.

## Muhtasari wa Hadithi 
Wakati wa Vita vya Waarabu na Israeli vya 1948, rubani wa ndege ya kivita wa Misri anajitokeza kwa ujasiri kutetea ardhi ya Palestina dhidi ya majeshi ya Israeli. Katika moja ya mashambulizi ya angani, ndege yake inaporomoka na kuanguka katika kijiji cha Kipalestina. Huko, anakutwa na Salma, msichana wa Kipalestina, ambaye anamkuta akiwa amejeruhiwa mguuni. Salma anamchukua na kumpeleka nyumbani kwake, ambako anajitahidi kwa moyo wote kumtibu na kumrejeshea nguvu. Hatua hii inazifanya mioyo ya Mmisri huyo na Mpalestina huyo kukaribiana polepole.

Filamu inaendelea kwa kuangazia maisha ya wapiganaji wa Kipalestina ambao wako tayari kufa kuliko kukubali ukaliaji wa Kizayuni. Ndipo inabainika kuwa nyumba ya Salma si makazi ya kawaida, bali ni kituo cha kutunzia silaha kinachotumiwa na wapiganaji wa Palestina. Rubani huyo wa Kimisri anavutiwa na ujasiri wa Salma na moyo wake wa kujitolea, na hatimaye mapenzi yanachanua kati yao. Wanasherehekea ndoa ya kitamaduni ya Kipalestina, iliyopambwa kwa desturi na tamaduni za wapiganaji.

Baada ya harusi, rubani huyo anarejea vitani kuendelea na jukumu lake la kuyalinda na kuyatetea maeneo ya Palestina.

## Wahusika Wakuu 
* Mahmoud Zulfikar
* Souad Muhammed
* Hassan Fayek
* Zainab Sedky
* Salah Nazmi
* Said Khalil
* Wafaa Adel
* Qadriya Mahmoud

## Tanbihi
Jamii:filamu za Misri
Jamii:Filamu za 1948
Daniel Kofi Ewusie

**Daniel Kofi Ewusie** ni mkurugenzi wa filamu kutoka Ghana, mtayarishaji na mwigizaji. Ewusie anajulikana zaidi kama mtayarishaji na mkurugenzi wa kipindi cha televisheni cha Jamestown Fisherman cha Ghana. 

## Kazi
Ewusie alianza kufanya kazi katika filamu akiwa mpiga video za muziki. Alikuwa miongoni mwa wafanyakazi walioongoza video ya muziki ya Becca "Mwanamke wa Kiafrika" mwaka wa 2013. 

## Marejeo
Aa (mbunifu)

**Aa**, pia aliyejulikana kama **AaAa** (ˁȝˁȝ), alikuwa mhandisi na msimamizi wa ujenzi katika Misri ya Kale. Cheo chake kilikuwa "*Msimamizi wa Wafanyakazi wa Ujenzi*" au "*Msimamizi Mkuu wa Wafanyakazi wa Ujenzi*". Aliishi katika kipindi cha Ufalme wa Kati wa Misri (katika mwaka wa 2080 KK hadi 1640 KK).

Aa ni moja ya majina kadhaa yaliyochunguzwa kwenye jiwe la mazishi kutoka nekropoli ya kaskazini ya Abydos. Uhusiano wake na Sahepu, ambaye jina lake limeporomoshewa kwenye jiwe hilo, haueleweki vizuri.

Ufasiri wa jina hili unachanganya watafiti; haijulikani iwapo kipengele cha kwanza cha jina ni sehemu ya jina la kibinafsi au kivumishi kilichokuwa sehemu ya cheo chake.

## Tanbihi
Jamii:watu wa Misri ya Kale
Jamii:wahandisi wa Misri
Abdel Hadi Al Gazzar

**Abdel Hadi Al Gazzar** (14 Machi 1925 – 8 Machi 1966) alikuwa mchoraji wa Misri mwenye umahiri mkubwa. Ana nafasi ya kipekee miongoni mwa wasanii wa kizazi chake. Uanachama wake katika Kikundi cha Sanaa za Kisasa ulimuweka katika hadhi ya juu kama msanii, kutokana na matumizi yake ya maoni ya kijamii na msisitizo wa kikundi juu ya utambulisho wa kawaida wa Kimisri.

Maoni yake haya yanajitokeza zaidi katika mchoro wake The High Dam, ambapo anatoa mtazamo juu ya athari za kisasa zilizofanywa na serikali ya Misri kwenye jamii na mtindo wao wa maisha. Tangu kifo chake, kazi zake hazijakoma kuhamasisha wasanii, wanakijamii, na wakosoaji ndani ya Misri na nje ya nchi.

## Maisha ya Awali na Elimu
Abdel Hady Mohammad El-Gazzar alizaliwa tarehe 14 Machi 1925 katika wilaya ya Akkabri jijini Alexandria; alikuwa mtoto wa Sheikh, mwanasayansi wa kidini. Mnamo mwaka 1940, familia yake ilihamia Cairo na kuishi katika wilaya ya Sayyida Zaynab.

Wakati akiwa katika Shuleni ya Sekondari ya Helmiyya, Al Gazzar alihudhuria kozi katika *klabu ya sanaa* iliyoundwa na Hussein Youssef Amin, mwanzilishi wa Kikundi cha Sanaa za Kisasa, mwaka 1944. Kikundi hiki kilikuwa mojawapo ya jitihada za awali za kuendeleza sanaa ya Kimisri kwa kutumia utamaduni wake wenyewe.

Wasanii wa kikundi hiki walianza kuchunguza tamaduni za Misri na kutumia alama za kifolklore zilizochanganywa na falsafa maarufu, kwa lengo la kuondoa alama za kimapenzi na zisizo halisi zilizobaki kutoka kwa wasanii wa Magharibi wa Kielezo wa Kimsingi. Kikundi hiki kilivutiwa kwa kiasi kikubwa na mafanikio ya Kikundi cha Sanaa na Uhuru, hasa katika kuendeleza surarilism na mbinu za ufafanuzi. Hata hivyo, Kikundi cha Sanaa na Uhuru kililenga zaidi katika kuendeleza utambulisho wa Kimisri, jambo lililowatofautisha.

Al Gazzar alikuwa mwanachama wa kikundi hiki, kilichojumuisha wasanii wengine muhimu wa Misri kama Hamed Nada na Samir Rafi.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 1966
Jamii:wachoraji wa Misri
Afrika Yenye Matumaini

**Afrika Yenye Matumaini** ni filamu ya hati ya mwaka 2014 iliyotengenezwa na Zuriel Oduwole mwenyewe.

## Historia 
Iliyotolewa mnamo Novemba 2014 katika ukumbi wa *Film House Cinema* jijini Lagos, mfululizo wa *Afrika Yenye Matumaini* ulioneshwa katika nchi tano ndani ya kipindi cha miaka mitatu. Filamu hii ilimweka Oduwole katika historia kama mtengenezaji wa filamu mdogo zaidi duniani kuwahi kutoa na kusambaza kibiashara filamu aliyoizalisha mwenyewe.

## Tanbihi
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:filamu za 2014
L'Oeil de Boeuf

thumb|Kitambaa cha Afrika Magharibi
**L’Oeil de Boeuf** ni jina lililotolewa kwa muundo wa kitambaa unaopatikana kwenye masoko ya Afrika Magharibi vinavyotengenezwa na VLISCO. Muundo huu wa kitambaa unachukuliwa kama muundo wa jadi katika Afrika Magharibi, sawa na miundo mingine kama *Ahwenepa Nkasa* na *Sika Wɔ Ntaban*.

## Historia
L’Oeil de Boeuf ni neno la Kifaransa linalomaanisha *Jicho la Ng’ombe*. Kitambaa hiki kinajulikana kwa jina hili katika nchi za Afrika Magharibi zinazozungumza lugha ya Kifaransa kwa sababu ya picha za macho zilizopo kwenye muundo. Katika Benin kinajulikana kama *Lisu ya Pité*. Inasemekana kuwa jina hili linalotafsiriwa kama *Jicho la Kutamani* lina maana kwamba wanawake wanaweza kuonyesha matakwa yao kwa wanaume kwa kuvaa chapisho hili la kitambaa.

Muundo huu unajulikana kama *Macho* huko Nigeria. Katika Ghana unajulikana kwa Watu wa Akan kwa jina la *Aniwa*, ambalo linamaanisha *Macho*. Katika Ghana lina maana ya methali ya kuwa waangalifu kwa vitendo vyetu kwani watu wengine wanatuangalia tunapotenda. Pia linaelezewa kama *Macho ya Mungu*.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:nguo
Elfu moja mia mbili ishirini na tano

**Elfu moja mia mbili ishirini na tano** ni namba inayoandikwa **1225** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1224 na kutangulia 1126.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1225 KK na 1225 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili ishirini na sita

**Elfu moja mia mbili ishirini na sita** ni namba inayoandikwa **1226** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1225 na kutangulia 1127.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1226 KK na 1226 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili ishirini na saba

**Elfu moja mia mbili ishirini na saba** ni namba inayoandikwa **1227** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1226 na kutangulia 1128.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1227 KK na 1227 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili ishirini na nane

**Elfu moja mia mbili ishirini na nane** ni namba inayoandikwa **1228** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1227 na kutangulia 1129.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1228 KK na 1228 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili ishirini na tisa

**Elfu moja mia mbili ishirini na tisa** ni namba inayoandikwa **1229** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1228 na kutangulia 1230.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1229 KK na 1229 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili na thelathini

**Elfu moja mia mbili na thelathini** ni namba inayoandikwa **1230** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1229 na kutangulia 1131.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1230 KK na 1230 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili thelathini na moja

**Elfu moja mia mbili thelathini na moja** ni namba inayoandikwa **1231** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1230 na kutangulia 1132.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1231 KK na 1231 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili thelathini na tatu

**Elfu moja mia mbili thelathini na tatu** ni namba inayoandikwa **1233** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1232 na kutangulia 1134.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1233 KK na 1233 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili thelathini na nne

**Elfu moja mia mbili thelathini na nne** ni namba inayoandikwa **1234** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1233 na kutangulia 1135.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1234 KK na 1234 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili thelathini na tano

**Elfu moja mia mbili thelathini na tano** ni namba inayoandikwa **1235** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1234 na kutangulia 1136.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1235 KK na 1235 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili thelathini na sita

**Elfu moja mia mbili thelathini na sita** ni namba inayoandikwa **1236** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1235 na kutangulia 1137.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1236 KK na 1236 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia mbili thelathini na mbili

**Elfu moja mia mbili thelathini na mbili** ni namba inayoandikwa **1232** kwa tarakimu za kawaida na MCCXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1231 na kutangulia 1133.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1232 KK na 1232 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Sanaa ya Waluba

thumb|Kichwa hiki kinaonesha mitindo ya nywele ya Waluba ya karne ya 19, pamoja na viungo virefu, miguu iliyopinda kuelekea nyuma, kiwiliwili cha umbo la silinda na mkao wenye uhai unaotambulika kwa msanii aliyekitengeneza.
**Sanaa ya Waluba** inahusu utamaduni wa kuona na utamaduni wa vifaa wa Waluba. Vitu vingi viliundwa na watu waliokuwa wanaishi kando ya Mto Lualaba na kuzunguka maziwa ya Bonde la Upemba, au miongoni mwa watu wa maeneo ya mashariki waliohusiana nao katika eneo ambalo sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Tarehe kamili ya kuanzishwa kwa Ufalme wa Luba haijulikani kwa uhakika. Kwa mujibu wa mapokeo ya simulizi, shujaa wa kitamaduni *Kalala Ilunga* alishinda maeneo ya machifu waliokuwa jirani kando ya Mto Lualaba. Yeye na warithi wake waliheshimiwa kama miungu hai wenye uwezo mkubwa. Katika karne ya kumi na nane, himaya ya Luba ilipanuka kuelekea mashariki na kusini hadi ikafika mabonde ya Mto Sankuru na Mto Lomami. Sanaa ya Luba, hutofautiana kulingana na maeneo na pia imeathiri sanaa za makabila jirani wakiwemo Wahemba na Waboyo. Sehemu kubwa ya sanaa ya Luba iliyopo katika makusanyo ya Magharibi ilitengenezwa awali kwa ajili ya mahakama za kifalme au kichifu na ilikusudiwa kuthibitisha mamlaka ya viongozi. Mitindo ya sanaa ya Luba kwa kawaida ni iliyoundwa kwa ustadi na yenye mikunjo laini, ikionyesha utulivu na tafakari.

Mnamo Desemba 2010, nyumba maarufu ya mnada ya Sotheby's ilitangaza kuwa sanamu ya Luba iliyotengenezwa na mbunifu mashuhuri *Master of Buli* iliuzwa kwa dola za Kimarekani 7,100,000.00 huko Paris. Uuzaji huo ulifanya kinuli cha Lubá chenye mchoro wa mtoano (caryatid stool) kuwa kazi ya pili ya sanaa ya Kiafrika chenye gharama zaidi katika historia.

## Marejeo
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Axolotl

**Axolotl** ni amfibia anayejulikana kwa kubaki katika hatua ya utoto maisha yote. Hii huitwa neoteny. Spishi hii hupatikana nchini Meksiko, hasa katika eneo la Xochimilco. Axolotl ni maarufu kwa mwili wake wenye miguu ya nje ya kupumua na maisha yake ya majini wakati wote. Axolotl ni maarufu kwenye mitandao ya kijamii kwa sifa zake za pekee.

## Makazi na Maisha
Kwa asili, axolotl waliishi katika maziwa ya Chalco na Xochimilco, lakini leo wanaonekana zaidi katika mifereji ya Xochimilco kwa sababu maziwa ya asili yamepotea. Mazingira ya makazi yao yameharibiwa na ujenzi wa miji, uchafuzi wa maji, na kuongezeka kwa shughuli za binadamu.  

Axolotl wanapendelea maji baridi. Makazi yao yamepungua sana, na hii imeleta hatari kubwa kwa spishi hii. Majumba ya tangisamaki mbalimbali duniani, kama Aquarium of the Pacific, wanaeleza kuwa axolotl hupendelea kukaa karibu na chini ya maji na hawapendi mwanga mkali. 

## Muonekano
Axolotl wana miili laini, miguu minne midogo, na miguu ya nje inayofanana na matawi pande za kichwa chao. Miguu hii hutumika kupumua na ndiyo sifa yao ya pekee inayowatofautisha na amfibia wengine. Wana rangi tofauti kulingana na mazingira, kama kahawia, nyeusi, au nyeupe. Hii huwasaidia kujificha katika mazingira yao. Axolotl wenye rangi isiyokolea, ikiwa ni pamoja na aina maarufu ya waridi, ni adimu nje ya uangalizi wa kibinadamu na wamefugwa na wanadamu kama pet. 

## Lishe na Tabia
Kwa upande wa chakula, axolotl ni carnivora. Kwa kawaida hula minyoo, wadudu wa majini, na crustacea wadogo. 

Miradi imeanzishwa Mexico ili kusaidia kuwalinda, ikiwa ni pamoja na kutengeneza mazingira bora kwenye mifereji ya Xochimilco na ufugaji katika taasisi za elimu na makumbusho ya sayansi. Axolotl wanakabiliwa na kutoweka porini lakini wanastawi katika masomo na elimu ya kisayansi.  

## Hitimisho
Axolotl ni mnyama wa pekee mwenye historia ndefu katika mazingira ya Mexico. Ingawa wanaonekana kuwa viumbe wadogo na wapole, wanahitaji ulinzi mkubwa kutokana na hatari nyingi zinazowakabili. Kwa msaada wa miradi ya uhifadhi na utafiti unaoendelea, spishi hii ina nafasi ya kuendelea kuishi na kufahamika na vizazi vijavyo.

## Tanbihi
Jamii:amfibia
Msikiti wa Ash-Shaliheen

thumb|Msikiti mwaka 2016
**Msikiti wa Ash Shaliheen** ni msikiti uliopo katika eneo la Ofisi ya Waziri Mkuu, kwenye Jalan Kumbang Pasang Kampong Melabau, Bandar Seri Begawan, Brunei. Ulifunguliwa mwaka 2012.

Ukiunganisha mitindo ya Kiislamu ya Kimagharibi (Moorish) na ile ya Andalusia, msikiti huu una sifa bainifu kama paa la kwanza kufunguka nchini Brunei, mozaiki za Kimoroko, na kuba ya Kiitalia. Msikiti una uwezo wa kuwahudumia jumla ya waumini 700. 

## Historia 
Sultani Hassanal Bolkiah alihudhuria swala ya kwanza ya Ijumaa mnamo tarehe 13 Julai 2012. Wajumbe wengine wa familia ya kifalme, mawaziri na manaibu wao, pamoja na wawakilishi kutoka Wizara ya Masuala ya Kidini na Ofisi ya Waziri Mkuu, walishiriki naye katika tukio hilo.

Waziri wa Masuala ya Kidini, Pengiran Mohammad, ndiye aliyeongoza wito wa “*Allahu Akbar*” baada ya sultani kutia saini kwenye sahani ya ukumbusho kuadhimisha ufunguzi huo. Baadaye, kwa mwongozo wa Mufti wa Serikali Abdul Aziz Juned, sultani na msafara wa kifalme waliungana na waumini kuswali swala ya Ijumaa.

## Tanbihi
Jamii:Msikiti
Jamii:Brunei
Kombe la Dunia la FIFA la 1954

**Kombe la Dunia la FIFA la 1954** lilikuwa toleo la tano la Kombe la Dunia la FIFA, mashindano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Uswisi kuanzia 16 Juni hadi 4 Julai 1954.

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka 1953, na timu 37 zilishiriki kutafuta tiketi za fainali. Hatimaye, timu 16 zilifanikiwa kufuzu kwa pamoja na wenyeji Uswisi. Toleo hili lilikuwa na kiwango cha juu cha mabao, likishika rekodi ya mabao mengi zaidi kwa wastani wa zaidi ya mabao 5 kwa kila mchezo.

Mashindano haya yanakumbukwa sana kwa kile kinachoitwa **Muujiza wa Bern** (*Miracle of Bern*), baada ya Ujerumani Magharibi kuifunga Hungaria 3–2 katika fainali iliyochezwa mjini Bern. Hungary, iliyojulikana kama “Mighty Magyars”, ilikuwa haijapoteza mechi yoyote kwa miaka minne na iliichabanga Ujerumani bao 8 kwa 3 katika hatua ya makundi, lakini ilishindwa kufika kilele cha fainali kwa mshangao mkubwa.

Austria ilimaliza katika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Uruguay 3–1 kwenye mchezo wa nafasi ya tatu. Mashindano haya pia yanakumbukwa kwa mchezo wa nusu fainali kati ya Austria na Uswisi uliomalizika 7–5, moja ya mechi zenye mabao mengi zaidi katika historia ya Kombe la Dunia.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1954 Uswisi, FIFA.com
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1958

**Kombe la Dunia la FIFA la 1958** lilikuwa toleo la sita la Kombe la Dunia la FIFA, michuano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Uswidi kuanzia tarehe 8 Juni hadi 29 Juni 1958. 

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka 1957, ambapo timu 53 kutoka mabara yote zilishiriki. Timu 16 zilifuzu kwenye fainali kwa pamoja na wenyeji Uswidi. Toleo hili linakumbukwa sana kwa kuibuka kwa kijana mwenye umri wa miaka 17, Pelé, ambaye aligeuka kuwa moja ya wachezaji bora katika historia ya soka.

Katika fainali iliyochezwa mjini Stockholm, Brazil iliifunga Uswidi 5–2 na kutwaa taji lake la kwanza la Kombe la Dunia. Pelé alifunga mabao mawili katika fainali hiyo, huku mshambuliaji Vavá pia akichangia mabao mawili. 

Ufaransa ilimaliza nafasi ya tatu baada ya kuichapa Ujerumani Magharibi 6–3 kwenye mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu, ukiwa mojawapo ya michezo yenye mabao mengi katika historia ya Kombe la Dunia. Mshambuliaji wa Ufaransa Just Fontaine aliweka rekodi ya mabao 13 katika mashindano haya, rekodi ambayo bado haijavunjwa.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1958 Uswidi, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1966

**Kombe la Dunia la FIFA la 1966** lilikuwa toleo la nane la Kombe la Dunia la FIFA, michuano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Uingereza kuanzia 11 hadi 30 Julai 1966. Hili lilikuwa toleo la kwanza kufanyika katika ardhi ya Uingereza, nchi inayotajwa kuwa chanzo cha soka la kisasa.

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka 1965, ambapo timu 70 kutoka mabara yote ziliingia. Timu 16 zilifuzu kwa pamoja na wenyeji Uingereza. Mashindano haya yanakumbukwa sana kwa kiwango kikubwa cha ushindani na maonyesho ya wachezaji nyota kama Eusébio wa Ureno, aliyeshinda kiatu cha dhahabu kwa kufunga mabao tisa.

Katika fainali iliyochezwa kwenye Uwanja wa Wembley, Uingereza iliifunga Ujerumani Magharibi 4–2 baada ya muda wa ziada na kutwaa taji lake la kwanza na hadi sasa pekee la Kombe la Dunia. Bao la tatu la Uingereza, lililofungwa na Geoff Hurst, limeendelea kuwa moja ya mabao yanayojadiliwa zaidi kutokana na utata wa iwapo mpira ulivuka mstari wa goli ipasavyo. Hurst ndiye mchezaji pekee kufunga hat-trick kwenye fainali ya Kombe la Dunia hadi leo.

Ureno ilimaliza nafasi ya tatu kwa kuifunga Urusi (USSR) 2–1 katika mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu, huku Eusébio akionekana tena kuwa mhimili muhimu wa timu yake.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1966 Uingereza, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1974

**Kombe la Dunia la FIFA la 1974** lilikuwa toleo la kumi la Kombe la Dunia la FIFA, michuano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Ujerumani Magharibi kuanzia tarehe 13 Juni hadi 7 Julai 1974. Toleo hili lilikuwa la kwanza kutumia kombe jipya la dunia, baada ya Kombe la Jules Rimet kutwaliwa moja kwa moja na Brazil mnamo 1970.

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka 1973, na timu 97 kushiriki. Timu 16 zilifuzu kwa pamoja na wenyeji Ujerumani Magharibi. Mashindano haya yanakumbukwa kwa kuibuka kwa mfumo mpya wa makundi katika hatua ya pili, badala ya mtoano wa robo fainali na nusu fainali.

Toleo hili pia lilishuhudia umaarufu wa soka la *Total Football* lililoletwa na Uholanzi chini ya nyota wao Johan Cruyff. Hata hivyo, licha ya ubora wao, walifungwa 2–1 na Ujerumani Magharibi katika fainali iliyochezwa kwenye Uwanja wa Olimpiki mjini Munich. Mechi ilianza kwa kasi, ambapo Uholanzi walipata penalti kabla Ujerumani kugusa mpira, lakini wenyeji wakafanya mabadiliko na kushinda mchezo.

Poland ilimaliza katika nafasi ya tatu baada ya ushindi wa 1–0 dhidi ya Brazil kwenye mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu, ikiwa moja ya timu zilizowavutia watazamaji kutokana na ushirikiano wao imara na mshambuliaji mahiri Grzegorz Lato, aliyekuwa mfungaji bora wa mashindano kwa mabao saba.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1974, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1978

**Kombe la Dunia la FIFA la 1978** lilikuwa toleo la kumi na moja la Kombe la Dunia la FIFA, michuano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Argentina kuanzia tarehe 1 hadi 25 Juni 1978. Hili lilikuwa Kombe la Dunia la kwanza kufanyika nchini humo na lilibeba uzito wa kisiasa kutokana na utawala wa kijeshi uliokuwa madarakani wakati huo.

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka 1977, na timu 98 zilishiriki. Timu 16 zilifuzu kwenye fainali kwa pamoja na wenyeji Argentina. Mfumo wa mashindano uliendelea kuwa na makundi mawili: hatua ya makundi ya awali (makundi manne) na hatua ya makundi ya pili (makundi mawili), badala ya mtoano wa moja kwa moja.

Mashindano haya yanakumbukwa kwa kiwango cha juu cha ushindani, magoli mengi, na nyota waliong’ara kama Mario Kempes wa Argentina, aliyeshinda kiatu cha dhahabu na kutwaa tuzo ya mchezaji bora wa mashindano. Kempes alifunga mabao mawili katika fainali.

Katika fainali iliyochezwa mjini Buenos Aires kwenye Uwanja wa Estadio Monumental, Argentina iliifunga Uholanzi 3–1 baada ya muda wa ziada na kutwaa taji lake la kwanza la Kombe la Dunia. Uholanzi, ambao pia walipoteza fainali ya 1974, walicheza bila nyota wao Johan Cruyff aliyekosa mashindano hayo.

Brazil ilimaliza nafasi ya tatu kwa kuifunga Italia 2–1 katika mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu, huku ikimaliza mashindano bila kupoteza mechi yoyote, ingawa haikufanikiwa kufika fainali kutokana na tofauti ya magoli katika hatua ya pili.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1978 Argentina, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1982

**Kombe la Dunia la FIFA la 1982** lilikuwa toleo la kumi na mbili la Kombe la Dunia la FIFA, mashindano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Toleo hili lilifanyika nchini Hispania kuanzia tarehe 13 Juni hadi 11 Julai 1982, na lilikuwa la kwanza kupanuliwa kutoka timu 16 hadi 24, likileta ongezeko la vikundi na mechi zaidi.

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka 1981, na timu zaidi ya 100 ziliingia kutafuta nafasi za kushiriki. Katika mfumo wa mashindano, timu ziligawanywa katika makundi sita ya timu nne kila moja katika hatua ya kwanza. Timu mbili bora kutoka kila kundi zilisonga hadi hatua ya pili ya makundi, ambayo nayo iliamua timu nne za kufuzu nusu fainali.

Mashindano haya yanakumbukwa kwa mambo kadhaa, ikiwemo kiwango bora cha Brazil katika hatua ya kwanza, mchezo maarufu wa “*brazo de hierro*” kati ya Ujerumani Magharibi na Austria, pamoja na kurejea kwa Italia kutoka mwanzo mgumu hadi kutwaa taji. Nyota wa Italia Paolo Rossi aling’ara kwa kufunga mabao matatu dhidi ya Brazil katika mchezo uliobadili historia ya toleo hili, na hatimaye kushinda kiatu cha dhahabu na tuzo ya mchezaji bora wa mashindano.

Katika fainali iliyofanyika katika uwanja wa Santiago Bernabéu mjini Madrid, Italia iliifunga Ujerumani Magharibi 3–1 na kutwaa Kombe la Dunia kwa mara ya tatu. Rossi alifunga bao la kwanza, likifuatiwa na Penalti iliyokosa na Antonio Cabrini, na baadaye mabao ya Marco Tardelli na Alessandro Altobelli. Bao la kufutia machozi la Ujerumani lilifungwa na Paul Breitner.

Poland ilimaliza katika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Ufaransa 3–2 katika mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu, ikiwa ni moja ya timu zilizovutia mashabiki kutokana na kipaji cha mshambuliaji Grzegorz Lato na safu yao imara ya kiufundi.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1982 Hispania, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1950

**Kombe la Dunia la FIFA la 1950** lilikuwa toleo la nne la Kombe la Dunia la FIFA, michuano ya kimataifa ya soka kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano haya yalifanyika nchini Brazil kuanzia tarehe 24 Juni hadi 16 Julai 1950. Hili lilikuwa Kombe la Dunia la kwanza kuchezwa baada ya mapumziko ya miaka 12 kutokana na Vita vya Pili vya Dunia.

Hatua za kufuzu zilifanyika mwaka wa 1949, ambapo timu 34 ziliingia kutoka mabara yote, ingawa baadhi ya timu zilijiondoa kabla ya mashindano kuanza. Hatimaye, timu 13 zilishiriki katika fainali baada ya Peru, Scotland na Uturuki kujiondoa.

Toleo hili halikuwa na mfumo wa kawaida wa hatua ya mtoano; badala yake, timu zilicheza hatua za makundi, na washindi wa makundi manne kusonga kwenye kundi la mwisho ili kuamua bingwa. Uruguay ilitwaa ubingwa kwa mara ya pili baada ya ushindi maarufu dhidi ya Brazil 2–1 katika mchezo wa mwisho uliochezwa kwenye Uwanja wa Maracanã mjini Rio de Janeiro. Tukio hili linajulikana kama **Maracanazo** kutokana na mshtuko mkubwa wa umati wa mashabiki wa Brazil waliotarajia ushindi.

Uswidi ilimaliza nafasi ya tatu katika jedwali la mwisho la kundi la ubingwa, ikifuatiwa na Hispania katika nafasi ya nne.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1950 Brazil, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1990

**Kombe la Dunia la FIFA la 1990** lilikuwa toleo la kumi na nne la Kombe la Dunia la FIFA, mashindano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Italia kuanzia 8 Juni hadi 8 Julai 1990. Liliwazesha mashabiki kutokana na ushindani mkali na matokeo ya kushangaza.

Hatua za kufuzu zilihusisha timu 116, na hatimaye timu 24 zilizoshiriki fainali. Mfumo wa mashindano ulikuwa na makundi sita ya timu nne, kisha hatua ya mtoano kwa timu 16 bora, ikifuatiwa na nusu fainali, nafasi ya tatu, na fainali.

Mashindano haya yanakumbukwa kwa kiwango cha chini cha mabao, ushindani wa kimkakati, na kushirikiana kwa timu za Ulaya. Katika fainali iliyochezwa Uwanja wa Stadio Olimpico mjini Rome, Ujerumani Magharibi iliifunga Argentina 1–0 kwa penalti ya Andreas Brehme dakika ya 85 na kutwaa taji lao la tatu la Kombe la Dunia. Argentina walilinda taji lao la awali la 1986, lakini walipoteza fainali.

Ulfaransa ilishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Uingereza 2–1 katika mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu. Nyota wa mashindano walijumuisha Lothar Matthäus wa Ujerumani na Diego Maradona wa Argentina, mchezaji aliyeongoza timu yake kwa mara nyingine.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1990 Italia, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Kombe la Dunia la FIFA la 1994

**Kombe la Dunia la FIFA la 1994** lilikuwa toleo la kumi na tano la Kombe la Dunia la FIFA, mashindano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano yalifanyika nchini Marekani kuanzia 17 Juni hadi 17 Julai 1994. Liliwazesha mashabiki kutokana na idadi kubwa ya timu na mechi za kushangaza, na kuendeleza umaarufu wa soka Marekani.

Hatua za kufuzu zilihusisha timu 147, na hatimaye timu 24 zilizoshiriki fainali. Mfumo wa mashindano ulikuwa na makundi sita ya timu nne, kisha hatua ya mtoano kwa timu 16 bora, ikifuatiwa na nusu fainali, nafasi ya tatu, na fainali.

Mashindano haya yanakumbukwa kwa fainali ya ushindi wa penalti wa Brazil dhidi ya Italia (0–0 baada ya muda wa ziada, Brazil ikishinda 3–2 kwa penalti) iliyochezwa Uwanja wa Rose Bowl mjini Pasadena, California. Hili lilikuwa taji la nne la Kombe la Dunia la Brazil. Nyota maarufu walijumuisha Romário, Bebeto, na Franco Baresi wa Italia.

Ulfaransa ilishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Bulgaria 2–1 katika mchezo wa kutafuta nafasi ya tatu, huku ikionyesha uthubutu wa mashabiki wa kizazi kipya cha wachezaji kama Eric Cantona na Jean-Pierre Papin.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1994 Marekani, FIFA.com  
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025