open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orodha ya mito ya Burkina Faso

ya Benin ikionyesha mito na matawimto muhimu.]]
**Mito ya Burkina Faso** ni mingi; humu imeorodheshwa baadhi tu pamoja na matawimto: 
# kulingana na beseni lake 
# kadiri ya mikoa inapoanzia au inapopatikana.
# kadiri ya alfabeti.

## Kadiri ya beseni 
### Bahari Atlantiki
*Mto Komoé
**Mto Iringou
**Mto Léraba
**Mto Volta (Ghana)*
**Mto Oti (Pendjari)
***Mto Koulpéolgo
**Mto Volta Nyeusi (Mouhoun)
***Mto Bougouriba
***Mto Sourou
**Mto Volta Nyeupe (Nakambé)
***Mto Kulpawn
****Mto Sisili
***Mto Volta Nyekundu (Nazinon)
**Mto Niger (Niger)*  
**Mto Mékrou
**Mto Tapoa
**Mto Goroubi
**Mto Sirba
**Mto Béli
***Mto Bani (Mali)*
***Mto Banifing

## Kwa utaratibu wa alfabeti
Baadhi ya mito huenda ikaorodheshwa mara mbili kwa tahajia tofauti kidogo.

* Mto Komoé
* Mto Tapoa

* Volta (mto)

## Marejeo
*Rand McNally, *The New International Atlas*, 1993.

## Viungo vya nje
*United Nations, 2004
*GEOnet Names Server
Bonde la Makgadikgadi

[thumb|Bonde la Makgadikgadi linaonekana vizuri upande wa kulia wa [Delta ya Okavango katika picha hii ya Botswana iliyopigwa kutoka angani.]]

**Bonde la Makgadikgadi** linapatikana katikati ya savana kavu ya Botswana kaskazini mashariki.

Ni kati ya maziwa yaliyokauka makubwa zaidi duniani. Chumvi iliyofunika ardhi yake kwa urefu na upana ndiyo mabaki ya Ziwa Makgadikgadi, lililowahi kuwa kubwa kuliko Uswisi, lakini lilikauka miaka elfu kumi kadhaa iliyopita. 

*Homo sapiens* aliwahi kuishi katika eneo hilo lenye rutuba na wingi wa uhai miaka 200,000 hivi iliyopita.   

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Images from the Mkgadikgadi Pans
Mto Lufubu

**Mto Lufubu** ni jina la:
* Mto Lufubu (Tanzania)
* mito kadhaa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
* na mito kadhaa ya Zambia
Mto Lumi (Zambia)

**Mto Lumi** (pia: **Kawimbe**) ni mmojawapo kati ya mito ya Zambia, tawimto la mto Saisi ambao tena ni tawimto la mto Momba unaotiririka upande wa kusini magharibi na kuishia katika ziwa Rukwa. 

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Zambia
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Zambia
Jamii:Mito ya Afrika
Hurafa

**Hurafa** (asili ya neno hili ni Kiarabu *khurafa*) ni hadithi ambazo wahusika wake ni wanyama wanaopewa tabia na vitendo vya binadamu.

Jamii:Fasihi
Mto Mashigiko

'''''' ni korongo linalopatikana kusini mwa Burundi (mkoa wa Makamba).

Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Burundi
* Orodha ya mito ya mkoa wa Makamba
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

M
Jamii:Mkoa wa Makamba
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Orodha ya mito ya Zambia

**Mito ya Zambia** ni mingi; humu imeorodheshwa baadhi tu pamoja na matawimto: 
# kulingana na beseni lake 
# kadiri ya mikoa inapoanzia au inapopatikana.
# kadiri ya alfabeti.

## Kadiri ya beseni 
### Bahari Atlantiki
**Mto Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)* 
***Mto Lukuga (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)* 
***Ziwa Tanganyika
****Mto Lufubu
****Mto Kalambo
***Mto Luvua (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)*
***Mto Kalungwishi
****Mto Luangwa
***Mto Luapula
****Mto Mbereshi
****Mto Luongo
****Mto Lwela
****Mto Luombwa
****Mto Chambeshi
*****Mto Lukulu
******Mto Lwombe

### Bahari ya Hindi
*Mto Zambezi
***Mto Luia (Msumbiji)*
***Mto Capoche
**Mto Luangwa
***Mto Lunsemfwa
****Mto Lukasashi
****Mto Mulungushi
***Mto Lupande
***Mto Lundazi
**Mto Chongwe
**Mto Kafue
***Mto Lufupa
***Mto Lunga
***Mto Luswishi
**Mto Kalomo
**Mto Machili
**Mto Cuando
**Mto Njoko
**Mto Lumbe
**Mto Lui
**Mto Luete
**Mto Luanginga
**Mto Luena
**Mto Lungwebungu
**Mto Kabompo
***Mto Dongwe
****Mto Lalafuta
****Mto Musondweji
***Mto Maninga
***Mto West Lunga
***Mto Mwafwe
**Mto Sakeji

### Ziwa Rukwa
*Mto Momba (Tanzania)
**Mto Saisi
***Mto Lumi

## Kwa utaratibu wa alfabeti
Baadhi ya mito huenda ikaorodheshwa mara mbili kwa tahajia tofauti kidogo.

* Chambeshi (mto)

* Mto Kalambo
* Kafue (mto)
* Kwando

* Luangwa (mto)

* Mto Lumi (Zambia)
* Mto Saisi

* Victoria Falls

* Zambezi (mto)

## Marejeo
*Rand McNally, *The New International Atlas*, 1993.

## Viungo vya nje
*United Nations 2004
*GEOnet Names Server
Mtandao Kuruba

thumb|337x337px|Mchoro wa Mtandao Kuruba.
Katika utarakilishi, **Mtandao Kuruba** (kifupi: **MK**; kwa Kiingereza: *local area network*) ni mtandao wa tarakilishi unaounganisha tarakilishi kadhaa katika eneo dogo kama shule, nyumba au chuo kikuu.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Kiungo (tarakilishi)

[thumb|331x331px|Kiungo cha [Wikipedia.]]
Katika utarakilishi, **kiungo** (kwa Kiingereza: *hyperlink*) ni marejeo ya data ambayo mtumiaji anaweza kubonyeza ili data zionekane.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Chelezo (utarakilishi)

[thumb|336x336px|Chelezo kinaweza kutunzwa katika DVD, USB au [kifaa cha kutunzia kingine.]]
Katika utarakilishi, **chelezo** (kwa Kiingereza: *Backup*) ni nakala ya data za tarakilishi ambayo inatunzwa kwingineko ili iweze kutumika kurejesha data baada ya upotevu wa data kutokea.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Kipimo data (utarakilishi)

Katika utarakilishi, **kipimo data** (kwa Kiingereza: *Bandwidth* au *network bandwidth*) ni idadi ya kiwango cha juu ya uhamishaji data katika njia fulani.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Kipimo data (elektroniki)

[thumb|349x349px|[Mchoro wa kipimo data.]]
Katika elektroniki, **kipimo data** (kwa Kiingereza: *Bandwidth*) ni tofauti iliyopo kati ya juu na chini ya marudio katika bendi ya marudio.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Elektroniki
Andy Chande

**Jayantilal Keshavji** (pia hujulikana kama **Andy Chande**; 7 Mei 1928 – 7 Aprili 2017) alikuwa mfanyabiashara mkubwa, mhisani na mwanachama wa chama cha Freemasons aliyeheshimika kama mtu aliyefanya mambo yenye kuleta matokeo makubwa katika nchi yake ya Tanzania pamoja na kuwa na mchango mkubwa katika maendeleo ya elimu na ya biashara na masoko.

## Wasifu
Andy Chande alikuwa mwenyekiti wa bodi ya wakurugenzi wa shule ya Shaaban Robert Secondary School na rais wa chama cha ‘’Dar es Salaam Secondary Education Society’’. Pia alikuwa mdhamini wa heshima wa shule za jamii ya watu wenye asili ya Uhindi katika mkoa wa Dar es Salaam 

Andy Chande amepokea tuzo mbalimbali: mwaka 1998 alipata tuzo kutoka Rotary International ilioitwa ‘’Service Above Self’’ na mwaka 2003 alipokea tuzo ya ‘’Hind Ratna’’ kutoka kwa Waziri Mkuu mstaafu wa India ikiwa ni tuzo ya heshima ya mtu wa mwaka asiyekuwa raia wa India.

Tarehe 10 Agosti 2007, kitabu chake ''A Knight in Africa” kilichotafsiriwa katika lugha ya Kiswahili kama Shujaa Katika Afrika: Safari Kutoka Bukene kilizinduliwa na rais wa awamu ya nne nchini Tanzania, Jakaya Kikwete katika ukumbi wa shule ya Shaaban Robert Secondary School, huku marais na watu wengine waliohudhuria siku hiyo akiwemo:
*Rais wa pili wa Tanzania, Ali Hassan Mwinyi
*Rais wa tatu wa Tanzania, Benjamin Mkapa
*Dr Andrew McAlisterhttps://web.archive.org/web/20070927230602/http://www.dailynews-tsn.com/page.php?id=8106

## Tuzo
*Knight Commander of the Most Excellent Order of the British Empire, 2003
*Pravasi Bharatiya Samman, 2005

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*A Knight in Africa 

Jamii:Wanaume wa Tanzania
Jamii:Wafanyabiashara wa Tanzania
Kiungo

**Kiungo** (kutoka kitenzi *kuunga*) ni neno linaloweza kumaanisha:
* kiungo (mwili)
* kiungo (chakula)
* kiungo (michezo)
* kiungo (tarakilishi)
Mto Ndyakarika

'''''' ni korongo linalopatikana kusini mwa Burundi (mkoa wa Makamba).

Maji yake huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Burundi
* Orodha ya mito ya mkoa wa Makamba
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

N
Jamii:Mkoa wa Makamba
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Fundo (mtandao)

thumb|461x461px|Mafundo mbalimbali.
Katika utarakilishi, **fundo** (kwa Kiingereza: *Node*) ni kituo cha ugawaji kati ya vifaa mbalimbali.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Baiti

**Baiti** (kwa Kiingereza: *byte*) ni kipimo kidogo cha data kinachotumiwa katika kompyuta na vifaa vya teknolojia ya habari. Baiti moja huwa na biti nane (8 bits), na kwa kawaida huitumika kuhifadhi tarakimu moja ya ASCII au herufi katika lugha nyingi za kompyuta.

Baiti ni eneo la msingi la uhifadhi wa data katika mfumo wa kidijitali. Kwa mfano, herufi "A" inaweza kuchukua baiti moja, kwa kutumia msimbo wa ASCII ambapo "A" huwakilishwa na biti 01000001. Hii inamaanisha kuwa baiti moja inaweza kuwa na mchanganyiko wowote wa biti nane, na hivyo kuwa na uwezekano wa mchanganyiko 256 (yaani 2⁸), kuanzia 00000000 hadi 11111111.

Neno "byte" lilitumiwa kwa mara ya kwanza na Werner Buchholz mnamo mwaka 1956 wakati wa kubuni kompyuta ya IBM 7030 "Stretch". Alilitumia kuonyesha kundi la biti ambazo kompyuta inaweza kuzishughulikia kama kitengo kimoja. Kwa kuandika "byte" badala ya "bite" (kama ilivyotarajiwa), aliepuka mkanganyiko na neno "bit", ambalo ni kipimo kingine tofauti.

Katika mfumo wa vipimo vya data, baiti hutumika kama msingi wa kupima ukubwa wa faili, kumbukumbu, na uwezo wa kuhifadhi. Vitengo vikubwa vya data kama kilobaiti (kB), megabaiti (MB), gigabaiti (GB), na terabaiti (TB) hutokana na baiti kwa kuzidisha kwa 1000 (kulingana na SI) au 1024 (kulingana na mfumo wa binari).

Katika matumizi ya kila siku, taarifa nyingi katika kompyuta hupimwa kwa kutumia baiti. Hii inafanya baiti kuwa kiungo muhimu kati ya biti ambazo ni vitengo vya binari na vipimo vikubwa vya data.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo 
* IBM Archives – The Byte 
* NIST – Binary Prefixes and Data Units 
* Tanenbaum, A. S. (2006). "Structured Computer Organization." Pearson Education. 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1). 

## Viungo vya nje
* Encyclopedia Britannica – Byte 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Hifadhi muda

[thumb|414x414px|Mchoro wa hifadhi muda wa [Bongo kuu (kompyuta)|bongo kuu tofauti.]]
Katika utarakilishi, **hifadhi muda** (kwa Kiingereza: *cache*) ni vifaa au programu tete zinazotunza data ili ziletwe haraka zaidi. Tovuti zinatumia hifadhi muda ili watumiaji wafaidike na tovuti haraka zaidi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
East Rand

**East Rand** ni upande wa mashariki wa Witwatersrand. Imeunganika na Johannesburg, mkoa wa Gauteng, nchini Afrika Kusini. Eneo hilo lilianza kukaliwa na Wazungu mwaka 1886 kutokana na upatikanaji wa migodi ya dhahabu uliosababishwa kuundwa kwa Johannesburg.

Eneo hilo linaanzia Germiston hadi Springs na Nigel, likijumuisha miji ya Boksburg, Benoni, Brakpan, Kempton Park, Edenvale na Bedfordview.

## Tanbihi
Jamii:Johannesburg
Mto Akadahoka

'''''' unapatikana kaskazini mwa Burundi (mkoa wa Ngozi).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ngozi
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

A
Jamii:Mkoa wa Ngozi
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Neria

**Neria** ni filamu ya Zimbabwe iliyotengenezwa mwaka 1993 kwa kuandikwa na Tsitsi Dangarembga na kuongozwa na Godwin Mawuru, Muongozo wa filamu uliandikwa na Louise Riber.

Filamu hii ilikuwa inazungumzia mapambano ya mwanamke katika kujitafutia kipato pamoja na haki zake katika mji wa Harare mara baada ya mume wake kufa katika ajali ya kugongwa na gari,baadae kaka wa marehemu mume wa Neria anaamua kutumia nafasi ya kifo cha mdogo wake kutumia urithi kwa manufaa yake binafsi na kuwatelekeza Neria na watoto wake wawili.

Wimbo wa Neria ni wimbo ambao umekuwa ukitumika sana nchini Zimbabwe. wimbo wa Neria ndani ya filamu umeimbwa na Oliver Mtukudzi.

## Ploti
Filamu inaanza Neria pamoja na mume wake Patrick wakipaka rangi kuta ya nyumba yao huku watoto wao wakicheza karibu,muda mfupi Patrick akionekana kuwa mwenye furaha anaaga familia yake na kuondoka,mama mkwe wake na Neria aliyekuwa amekaa karibu anaanza kumuita Neria na kumuulizia mtoto wake yaani Patrick na Neria anamwambia kuwa Patrick ameondoka muda mfupi uliopita,mama mkwe wa Neria anaanza kulaumu kuwa Neria siyo mke mwema kwa mtoto wake kwa sababu asingemruhusu kuondoka bila ya kumuaga mama yake.

## Wahusika
*Anthony Chinyanga (Mr. Chigwanzi)
*Dominic Kanaventi (Phineas)
*Claude Maredza (Mr. Machacha)
*Emmanuel Mbrirmi (Patrick)
*Jesese Mungoshi (Neria)
*Violet Ndlovu (Ambuya)
*Sharon Malujlo 
*Oliver Mtukudzi (Jethro)
*Kubi Indi (Connie)
*Garikai Mudzamiri.

## Marejeo
Jamii:Filamu za 1993
Jamii:Filamu za Zimbabwe
Kana

**Kana ya Galilaya** (kwa Kigiriki: Κανὰ τῆς Γαλιλαίας) ni kijiji kinachotajwa mara kadhaa na Injili ya Yohane.

Humo tunasoma juu ya miujiza miwili ya Yesu: 
* wa kwanza alipogeuza maji kuwa divai kwenye arusi ya Kana (2:1-11).
* wa pili alipomponya mtoto wa diwani kutoka Kafarnaumu (4:46 n.k.).

Pia kinatajwa kama asili ya Nathanaeli (21:2).

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Comprehensive list of online resources and references relating to John 2:1–11 at The Text This Week
* Entry on Cana in ''Easton's Bible Dictionary'' (1897)
* 
*  (free access)
Abeni

***Abeni*** ni filamu ya mwaka 2006 ya Kinigeria na Kibenin iliyotayarishwa na kuongozwa na Tunde Kelani.

## Wahusika
*Kareem Adepoju kama Baba Wande
*Abdel Hakim Amzat kama Akanni
*Sola Asedeko kama Abeni
* Amzat Abdel Hakim kama Akanni
*Jide Kosoko
*Bukky Wright

## Marejeo
## Viungo vya Nje
**Abeni* at the Internet Movie Database
*Mainframe site 

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2006
Abobaku

**Abobaku** ni filamu fupi ya mwaka 2010 iliyoandikwa na kutayarishwa na Femi Odugbemi na kuongozwa na Niji Akanni.

Mwaka 2010 filamu hii ilishinda katika tamasha la *Zuma Film Festival* kama filamu bora fupi inayoeleweka zaidi na tarehe 10 April 2010 ilipata tuzo nyingine ya *6th Africa Movie Academy Awards* Tuzo zilifanyika katika kituo cha *Gloryland Culural Centre* katika mji wa Yenagoa, Bayelsa State, Nigeria.

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2010
Berea

**Berea** (leo **Veria** au **Veroia**) ni mji wa kale wa huko Masedonia (Ugiriki Kaskazini). 

Katika Agano Jipya tunasoma Mtume Paulo pamoja na Sila na Timotheo walivyofanya uinjilishaji huko baada ya kutokea Thesalonike mwaka 50 BK (Mdo 17).

## Marejeo
*
*
*
*
*
*
Abuja Connection

***Abuja Connection*** ni filamu ya Nollywood ya mwaka 2003 iloongozwa na Michael Ezeanyaeche na kuchezwa na Clarion Chukwura-Abiola.

Filamu ina sehemu mbili *Abuja Connection sehemu ya kwanza* na *Abuja Connection sehemu ya pili*, zote zikiwa zimeongozwa na Adim Williams.

## Ploti
Filamu inaangazia mtazamo wa kisaikojia na nguvu katika jamii na ushawishi wa pesa katika Abuja ambao ni mji mkuu wa Nigeria, daraja linatengenezwa kati ya masikini na matajiri.Jennifer na Sophia ni wapinzani katika mchezo huu, wao ni wa ukoo moja na wanafahamiana  wa kila mmoja. Walakini, Jennifer yuko mbele sana kwenye mchezo. Yeye daima anashinda Sophia. Sophia sasa ameshikwa na aibu, anaamua kukomesha mashindano na kutafuta Pesa na Nguvu nyingine.je vipi atafanikiwa? Au je! Jennifer mwishowe ameshinda Vita?

## Wahusika
*Emeka Ani
*Clarion Chukwura-Abiolaf
*Sandra Ejikeme
*Eucharia Anunobi
*Enebeli Elebuwa
*Ngozi Ezeonu
*Chidi Mokeme
*Chioma Okoye
*Tony Umole

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Abuja
Jamii:Filamu za 2003
Banana Island Ghost

***Banana Island Ghost*** ni filamu ya Nigeria ya mwaka 2017 iliyoandikwa na kuongozwa na BB Sasore na kutayarishwa na Derin Adeyokunnu na  Biola Alabi, waigizaji wakuu wakiwa Ali Nuhu, Saheed Balogun, Tina Mba na Bimbo Manuel.

## Cast 
* Saheed Balogun
* Ali Nuhu
* Tina Mba
* Uche Jombo
* Bimbo Manuel
* Dorcas Shola Fapson

## Ploti 
Mtu mmoja anaogopa kwenda mbinguni kwa sababu hana mwenzi wa roho. Anajadiliana na Mungu ambaye humpa siku tatu kurudi duniani na kumpata moja. Anapakwa rangi na Ijeoma, ambaye ana siku tatu za kutunza nyumba ya baba yake kwenye Kisiwa cha Banana.

## Mapokezi 
*Nollywood Reinvented* waliipa filamu kiwango cha asilimi 59% . 

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2017
Ugonjwa wa korona Kenya 2020

thumbnail|right|200px|Virusi vya Covid-19
**Ugonjwa wa Korona** ulifika Kenya mwezi Machi 2020. Watu wa kwanza waligunduliwa kwenye kaunti za Nairobi na Kajiado.

## Shauri kutoka Wizara wa Afya ya Kenya
Wizara wa Afya ya Kenya imeandika habari ya virusii ya korona. 

# Ugonjwa wa virusii ya korona ni mgonjwa mpya inaenezwa mbiombio
# Virusii ya korona inapatikana kutoka tone la mtu ana kikohozi, au kutoka vitu vimenajisi
# Dalili ya virusii ya korona ni homa, kikohozi, kuumwa kichwa, kuumwa mwili na kupumwa na shida
# Kuzuia ugonjwa wa virusii ya korona
## Safisha mikono na sabuni na maji, au na usafisho ina ugimbi
## Kaa mbali na mtu mwenye dalili ya mafua
## Usi peana mkono, usihike, na usinonea mtu ana dalili ya mafua
## Usitoke nyumbani na usisafiri ukiwa na dalili ya mafua
# Virusi ikidundua mapema, na mtu akipata matibabu mapema ana nafasi kubwa wa kupona
# Virusi mpya ya korona haiwezi kupatikana kutoka hewa

Ushauri huu inafanana ushauri wa Shirika za Afya Duniani (WHO). Kusoma tafsiri ya ushauri wa tabia nzuri wa Shirika za Afya Duniani kwa Kiswahili angalia ukurasa wa ushauri wa ugonjwa wa Korona ya Shirika la Afya Duniani.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Fuatilio wa wagonjwa wa Korona
* Emoji za virusi vipya vya Korona
* 
* Habari kutoka Wizara ya Afya ya Kenya 

Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:2020
Jamii:COVID-19
Mto Samwe

'''''' unapatikana kaskazini mwa Burundi (mkoa wa Ngozi).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ngozi
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

R
Jamii:Mkoa wa Ngozi
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Ugonjwa wa korona Tanzania 2020

**Ugonjwa wa korona** uliletwa Tanzania kutoka Ubelgiji tarehe 15 Machi 2020. Msafiri aliyeleta virusi vya ugonjwa huo ni mwananchi aliyefika Arusha na ambaye baadaye alipona.

Tarehe 31 Machi 2020 Mtanzania wa kwanza alifariki huko Dar es Salaam. Waliobaki na virusi ni watu 17 kwa mujibu wa Waziri wa Afya.

Kufikia tarehe 19 Aprili 2020 walioambukizwa walifikia 170 na kati yao 7 wameshafariki dunia.

## Dalili
Dalili ya virusi ya korona ni:
# Homa na mafua makali
# Kikohozi
# Kubanwa mbavu na kupumua kwa shida
# Mwili kuchoka
# Maumivu ya misuli
# Vidonda kooni
# Kuumwa kichwa

## Maelekezo
Tabia nzuri ili usipate virusi ya korona au usiambukize wengine ni
# Nawa mikono yako kwa maji tiririka na sabuni
# Funika mdomo na pua wakati wa kukohoa au kupiga chafya kwa kitambaa safi au sehemu ya mbele ya kiwiko cha mkono
# Kaa mbali na mtu mwenye mafua au kikohozi ambaye ana historia ya kusafiri nje ya nchi

Tabia hizo zinafanana na za Shirika la Afya Duniani

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Habari kutoka Wizara ya Afya ya Tanzania

Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:2020
Jamii:COVID-19
Promethi

**Promethi** *(Promethium)* ni elementi ya kimetali yenye alama ya **Pm** na namba atomia 61, maana yake kiini cha Promethi kina protoni 61 ndani yake. Uzani atomia ni 147. 

Ndani ya jedwali la elementi imepangwa kati ya lanthanidi. Isotopu zake zote ni nururifu. Promethi na Tekineti ndizo elementi mbili nururifu za pekee ambazo ni nyepesi kuliko risasi. 

Promethi inatokea kiasili kwa viwango vidogo sana kama tokeo la mbunguo nururifu wa urani, jumla ni kama gramu 500 kote duniani.   viwili tu vya mionzi chini ya risasi. Prformum nyingi hutolewa bandia. Prasetum iliyo hai kwa muda mrefu ni 145 Pm, na maisha ya nusu ya miaka 17.7. 

Promethi iligunduliwa Marekani mwaka 1945 na kupewa jina kwa kumbukumbu ya mungu wa Kigiriki Prometheus.

## Tazama pia 
* Jedwali la vipindi 
* Orodha ya mambo ya kawaida 

Jamii:Lanthanidi
Jamii:metali
Ufunguo programu

[thumb|391x391px|Ufunguo programu wa [Windows Vista Home Premium.]]
Katika utarakilishi, **ufunguo programu** (kwa Kiingereza: *product key* au *software key*) ni neno la siri linalotumika ili kuamilisha programu moja.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
The Amazing Grace

***The Amazing Grace*** ni filamu ya kuigiza ya kihistoria ya Briteni Nigeria iliyotengenezwa mwaka 2006 na kuandikwa na Jeta Amata na Nick Moran, iliyoongozwa na Jeta Amata na kutayarishwa na Jeta Amata na Alicia Arce. 

Nyota wa filamu hiyo ni Joke Silva, Nick Moran, Scott Cleverdon, Mbong Odungide, Fred Amata na Zack Amata. 

Filamu hiyo ilipokea majina ya wateuliwa 11 ikashinda tuzo ya *Africa Movie Academy Award* mwaka 2007 

## Ploti
Filamu hiyo iliyosimuliwa mara kwa mara na Joke Silva, inaelezea hadithi ya matengenezo ya mfanyabiashara wa watumwa wa Uingereza John Newton kama  (Nick Moran), akienda kwa nchi ambayo sasa ni Nigeria kununua watumwa. Baadaye, alizidi kushtushwa na ukatili wa utumwa, aliacha biashara hiyo na kuwa kuhani wa Anglikana. Newton baadaye aliandika wimbo wa ukombozi Amazing Grace wa kushangaza meema aliyoipata na kupinga utumwa na kutakaa kuukomesha. 

## Wahusika
*Nick Moran kama John Newton
*Joke Silva kama Maria Davies
*Scott Cleverdon kama Oliver
*Mbong Odungide kama Ansa
*Fred Amata kama Etim
*Zack Amata kama  Village Priest
*Itam Efa Williamson kama Orok
*James Hicks kama Simmons
*Ita Bassey kama Chief
*Nick Goff kama Rupert

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2006
Jamii:Utumwa
Dokoa

Katika utarakilishi, **dokoa** (kwa Kiingereza: *nudge*) ni kipengele cha programu ya ujumbe papo kinachotumika ili kupata uangalifu wa mtumiaji mwingine. Dokoa inaweza kuwa mlio mmoja au tetemeko la dirisha.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Jamii:Teknolojia
Ujumbe papo

thumb|Dirisha la ujumbe papo wa Pidgin 2.0.
Katika utarakilishi, teknolojia ya **ujumbe papo** (kwa Kiingereza: *Instant messaging*) ni jinsi ya programu inayoruhusu watumiaji mbalimbali kuwasiliana au kuongea mubashara.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Intaneti
Jamii:Kompyuta
Apaadi

***Apaadi*** ni filamu ya lugha ya Kiyoruba ya mwaka 2009. Ni filamu ya kwanza iliyoongozwa na mwigizaji wa kike Funke Akindele na yeye pia ana nyota kama mmoja wa wahusika wakuu kwenye sinema. 

Filamu hiyo iliteuliwa katika Tuzo za Sinema za Kiafrika za mwaka 2009 katika tasnia ya filamu bora kwa lugha ya Kiafrika na kufanikiwa kwa mavazi, na Femi Adebayo aliteuliwa kwa muigizaji bora anayesimamia utendaji wake.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*http://www.nigeriafilms.com/content.asp?contentid=4053&ContentTypeID=9 
*https://web.archive.org/web/20100420050830/http://www.naijarules.com/vb/yoruba-movies-stars/31724-funke-akindele-movies.html
*http://www.afrikanmovies.com/Scripts/default.asp 

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2009
Ukurasishaji

[thumb|274x274px|Mtumiaji anayesoma [kitabu pepe.]]
Katika utarakilishi na katika uchapaji **ukurasishaji** (kwa Kiingereza: *Pagination*) ni mfumo wa mgawanyiko wa kurasa.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Uandishi
Prometheus

[300px|thumb|Prometheo akiteswa na tai, [uchoraji kenye bakuli la divai la Ugiriki ya Kale.]]
[thumb|Prometheo akiwa amefungwa mnyororo, [taswira ya Peter Paul Rubens, 1611-1612.]]
**Prometheo** alikuwa mmoja wa miungu wa nasaba ya Watitani katika mitholojia ya Kigiriki. Alitazamwa kuwa mwana wa Iapetos na Clymene, hivyo alikuwa mjukuu wa Uranos. Kati ya miungu mbalimbali ndiye Prometheo aliyeumba binadamu.  

Katika masimulizi ya Wagiriki wa Kale siku moja alimdanganya mungu mkuu Zeu; wakati wa sadaka alificha nyama nzuri iliyotakiwa kuchomwa na badala yake alitoa sehemu zisizokuwa na thamani, maana alitaka kuhifadhi nyama nzuri kwa ajili ya binadamu aliowahi kuumba. Hapo Zeu alikasirika, hivyo alikataa binadamu wasipate siri ya kutumia moto. Lakini Prometheo aliamua kuiba moto mbinguni na kuwaletea binadamu.  

Zeu alikasirika akaamuru Prometheo afungwe kwa mnyororo kwenye milima ya Kaukazi. Kila siku alikuja tai aliyekula ini lake, ila wakati wa usiku ini lilikua upya, ili liliwe na tai siku iliyofuata. Prometheo alipaswa kuvumilia mateso haya miaka mingi hadi siku moja akaja shujaa Herakles aliyemwua tai na kumrudishia uhuru wake. Hatimaye Zeu alimsamehe akarudi katika baraza la miungu kwenye mlima Olimpos. 

Masimulizi ya Prometheo yalipokewa na Waroma wa Kale ambako Prometheo alitazamwa mara nyingi kama mwalimu wa ubinadamu aliyekuwa chanzo cha elimu na sanaa. Baadaye hadithi zake zilijadiliwa katika sanaa, fasihi na falsafa ya Ulaya, hasa tangu zama za Mwangaza. Wengine walimchukua kama mfano wa maendeleo ya sayansi na teknolojia yanayomwezesha binadamu kutawala mazingira asilia. Wengine tena walimchukua kama mfano wa kiburi cha binadamu katika kutafuta maendeleo kwa kila njia, bila kutaka kukubali hali yake kama kiumbe, hivi kwamba anaharibu mazingira na maisha kwa jumla. 

## Tovuti nyingine 
* Matini ya Hesiodo kuhusu miungu, *Theogony*
* Hadithi ya miungu, Prometheo
* Hadithi ya Theoi, Pronoea 
* GML, Prometheo  
* Encyclopedia Mythica, Prometheo  
* Messagenet, Prometheo  
* Prometheo, shairi la Noevel (Kifaransa)  
* Prometheo, shairi la Byron  

Jamii:Mitholojia ya Kigiriki
Watitani

right|thumb|292x292px|Kichwa cha mmoja wa Watitani, Jumba la kumbukumbu la Akiolojia, Athini, Ugiriki
**Watitani** (kutoka Kigiriki: Τiτᾶνες , *titânes* - "*wanaojikazia*") walikuwa nasaba ya pili ya miungu katika mitholojia ya Kigiriki. Jina hilo linataja idadi ya miungu 12 ambao, katika masimulizi ya Wagiriki wa Kale, walikuwa watoto wa Gaia na Uranos. 

Katika imani ya Wagiriki wa Kale walitawala ulimwengu kabla ya nasaba ya miungu wa Olimpos, ambao walipigania udhibiti wa ulimwengu katika mfululizo wa vita kadhaa unaojulikana kama vita ya Watitani *(titanomachy)*. Waolimpo walishinda na Waitani wengi walifukuzwa mbinguni na kufungwa katika vilindi vya Tartaro. 

## Watoto wa Uranos 
Kizazi cha kwanza cha Watitani walikuwa wana wa Gaia na Uranos wanaoitwa pia Watitani wazee; walikuwa kumi na wawili kwa jumla.  
# Hyperion – mungu wa nuru na jua, aliyemzaa mungu wa jua Helios, mungu wa kike wa mwezi Selene na mungu wa kike wa mapambazuko Eos 
# Iapetos – mume wa Klymene (binti wa Okeanos), aliyefukuzwa baadaye mbinguni 
# Koios, aliyefukuzwa baadaye mbinguni 
# Kreios – mume wa Eurybia
# Kronos – mkuu wa Watitani, baba wa Zeus, mume wa Rhea; alipinduliwa na Zeus akafukuzwa mbinguni akitawala kisiwa cha heri
# Mnemosyne – mama wa Muzi tisa
# Okeanos – mkuu wa bahari na himaya ya maji, baba wa miungu yote ya mito na pepo wa bahari na visima
# Phoibe – mke wa Koios, mungu wa mwezi
# Rhea – mama wa Hestia, Demeter, Hera, Hades, Poseidon na Zeus; alimfuata mumewe Kronos alipoondoka mbinguni
# Themis – mungu wa kike wa haki na mke wa pili wa Zeus; anajua wakati ujao
# Tethys – mke wa Okeanos
# Theia – mke wa Hyperion

## Kizazi cha pili  
Kizazi cha pili cha Watitani walikuwa watoto wa wale kumi na wawili wa asili. Hao ni pamoja na watoto wa Okeanos na Tethys: potamoi waliotazamwa kama miungu ya mito, na Okeanidi, ambao walikuwa pepo wa bahari elfu tatu kwa idadi, na vilevile Nephelai, waliokuwa mapepo ya mawingu. 

Basi kulikuwa na uzao wa Koios na Phoebe: dada Asteria na Leto . 

Baadaye walikuja watoto ambao Hyperion alizaa na Theia : Helios (Jua), Selene (Mwezi), Eos (Alfajiri). 

Baadaye wakaja wana wa Iapetos na Okeanidi Asia / Klymene:Atlas (mkubwa), Prometheus na Epimetheus (ambao walikuwa mapacha), na Menoitios . 

Mwishowe watoto wa Krios na Eurybia (binti wa Gaia na Pontu ) walikuwa wa mwisho: Pallas, Astraeus, na Perses. Perses angeendelea kumwoa Asteria akizaa naye Hekate, mungu wa uchawi. 
Jamii:Miungu wa Kigiriki
Einsteini

250px|thumb|Einsteini inang'aa kwa rangi ya buluu wakati wa giza kutokana na unururifu wake
**Einsteini** (*Einsteinium*) ni elementi ya kikemia yenye namba atomia 99. Hiyo inamaanisha kuwa kiini cha atomu yake  huwa na protoni 99 na elektroni 99. Ni elementi sintetiki, maana haitokei kiasili, bali inategenezwa katika maabara. Sababu ni unururifu wake pamoja na nusumaisha ya siku 40 hadi 471 pekee. Isotopi zake zote ni nururifu, hazidumu. 

Katika jedwali la elementi Einsteini huhesabiwa kati ya aktinidi ambako ina nafasi ya saba. Isotopi ya kudumu zaidi ya Einsteini ina protoni 99 na neutroni 153. Kuna isotopi 19 tofauti (zote nururifu). 

Einsteini iligunduliwa mara ya kwanza mnamo 1952 na Albert Ghiorso na timu yake ya wanasayansi waliochungulia takataka iliyobaki baada ya mlipuko wa bomu ya hidrojeni ya kwanta, ikatambuliwa kama elementi katika Chuo Kikuu cha Kalifornia, Berkeley. 

Jina lilichaguliwa kwa kumbukumbu ya mwanafizilia mashuhuri Albert Einstein. 

Hakuna matumizi ya kweli yanayojulikana nje ya utafiti wa kisayansi.

Jamii:Elementi sintetiki
Jamii:Aktinidi
Nihoni

**Nihoni** (*Nihonium*) ni elementi ya kikemia yenye alama **Nh** na namba atomia 113. Iliitwa pia **eka-thallium**. Haitokei kiasili maana ni elementi sintetiki inayoweza kutengenezwa katika maabara kutokana na mbunguo wa Moskovi.  

Elementi hii ilitambuliwa mwaka 2004. Vikundi vya wanasayansi waliitafuta wakati uleule pale Dubna (Urusi) na Wako (Japani). Hatimaye Wajapani walikubaliwa kuwahi kutambua tabia zake nyingi wakachagua jina kufuatana na jina la kienyeji cha Japani, "Nihon".  ,  ,  

Nusumaisha ya Nihoni ni sekunde chache, kwa hiyo haikudumu muda wa kutosha kuangalia tabia zake; kila kiasi kinachotengenezwa kinapotea baada ya sekunde kadhaa. Hivyo hakuna matumizi kwa elementi hiyo yanayojulikana.     

Kulingana na nafasi yake katika jedwali la elementi inawezekana ni metali laini yenye rangi ya fedha ikiwa na utendanaji mkali wa kikemia.         

## Marejeo 
## Tovuti za Nje 
* WebElements.com - Nihonium 
* Uut na Uup Ongeza Misa yao ya Atomiki kwa Jedwali La Purela  
* Apsidium - Nihonium  
* Ugunduzi wa Vipengee 113 na 115  
* Ugunduzi wa Vipengele Vya Superheavy 113 na 115  
* Vitu vya superheavy  
* Nihonium kwenye *Jedwali La* Purela *la Video* (Chuo Kikuu cha Nottingham) 

Jamii:Metali
Jamii:Elementi sintetiki
Kitabu pepe

[thumb|360x360px|Kitabu pepe cha [Amazon (kampuni)|Amazon kinaitwa "Kindle 3".]]
**Kitabu pepe** (kwa Kiingereza: *electronic book* au *e-book*) ni kitabu kinachopatikana kwenye umbo la tarakimu na kusomwa katika tarakilishi, hasa kupitia intaneti.

Zinapatikana pia maktaba pepe ambamo inawezekana kukuta, kuchagua na kusoma vitabu vingi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia
Jamii:Uandishi
Jamii:Intaneti
Jamii:Vitabu
Mto Rutama

'''''' unapatikana kaskazini mwa Burundi (mkoa wa Ngozi).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ngozi
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

R
Jamii:Mkoa wa Ngozi
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Vuga (Filamu)

***Vuga*** ni filamu ya Nigeria iliyotengenezwa mwaka 2000 na kuongozwa na Simi Opeodu. 

Ni filamu inayomuelezea mwanamume mmoja mwenye nguvu anayeamua kutumia nguvu zake kuwasaidia watu wa kijiji chake dhidi ya watu wabaya. August mwaka wa  2018, waigizaji wakuu katika filamu hii walihesabika kama waigizaji bora zaidi wa filamu za Nigeria 

## Wahusika
*Gentle Jack
*Chiwetalu Agu
*Segun Arinze
*Regina Askia
*Larry Koldsweat
*Ramsey Nouah

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2000
Hakkunde

***Hakkunde*** ni filamu ya Nigeria ya mwaka 2017 iliyoandikwa na kuongozwa na Oluseyi Asurf.

## Plot
Filamu hii inaelezea maisha ya kijana ambaye anamaliza chuo kikuu na kuamua kupambana ili kuleta maendeleo katika jamii yake.

## Wahusika
* Frank Donga as Akande
* Toyin Aimakhu as Yewande
* Rahama Sadau as Aisha
* Maryam Booth as Binta
* Bukky Ajayi as Akande's mother
* Ibrahim Daddy as Ibrahim, Okada man

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 
* 

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2017
Heaven on My Mind

***Heaven on My Mind*** ni filamu ya mwaka 2018 iliyoongozwa na kuandikwa na Uche Jombo kwa kushirikiana na Ojor Nneka.

## Ploti
Filamu hii inazungumzia kuhusu kijana mdogo aitwae *Ben Peter* anayeamua kuoa kama mtindo wa maisha yake na kufanya biashara hadi anapokutana na jambo la usawa liitwalo mbinguni.

## Wahusika
* Adunni Ade 
* Femi Adebayo 
* Mercy Aigbe 
* Chika Chukwu 
* Ini Edo 
* Ray Emodi 
* Swanky Jerry 
* Uche Jombo 
* Eric Ogbonna 
* Princewill 

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2018
Kitakasa mikono

300px|thumb|Kitakasa mikono.
**Kitakasa mikono** *(kwa Kiingereza: hand sanitizer)* ni kiowevu au jeli inayotumika kupunguza pathojeni (viini viambukizavyo magonjwa) kwenye mikono. Kitakasa mikono hugawiwa kwenye ngozi kwa kuchuana mikono. Kwa njia hiyo pathojeni zinazokaa kwenye ngozi ya mikono huuawa au kudhoofishwa kabisa. Ufanisi hutegemea aina ya dawa inayotumiwa ndani ya kitakasa na aina za pathojeni zinazolengwa, kama ni bakteria, virusi au fungi.  

Aina nyingi za vitakasa mikono huwa na kiwango cha alikoholi kisichopungua asilimia 60. Ilhali alikoholi inasababisha ngozi kuwa kavu sana.  mara nyingi dawa kama gliserini inaongezwa inayokinga ngozi. 

Katika mazingira ya matibabu kitakasa mikono hupendelewa kuliko kunawa mikono kwa maji na sabuni.    

Nje ya kliniki na hospitali kunawa mikono hupendelewa kwa ujumla.   

Vitakasa kwenye msingi wa alikoholi kwa kawaida huwa na isopropanoli au ethanoli. Michanganyiko huwa na asilimia 60-95 za alikoholi. Tahadhari ni muhimu kwa sababu inaweza kuwaka.   

Vitakasa vya kialikoholi humaliza viini vingi lakini si spora. Kuongeza gliserini hukinga dhidi ya kukauka kwa ngozi.  

Shirika la Afya Duniani limetoa mwongozo wa kutengeneza kitakasa mikono kwa kutumia kemikali zinazopatikana karibu katika kila nchi. Kulingana na mwongozo huo, kutengeneza lita 10 za kitakasa mikono, zifuatazo zinachanganywa pamoja, na hutiwa maji yaliyochemshwa kwa lita 10

## Umuhimu wa kutakasa mikono 
Mikono ni njia kuu ya kusambaza viini vya kuambukiza na hapa kuna umuhimu wa kutakasa mikono mara kwa mara katika mazingira yenye pathojeni.

Hii ilionyeshwa mara ya kwanza mnamo mwaka 1846 ambapo tabibu Ignaz Semmelweis aliagiza wauguzi na madaktari katika hospitali yake ya Vienna kunawa mikono katika maji ya klorini kabla na baada ya kuwahudumia wagonjwa; alipunguza vifo kwa zaidi ya asilimia 90.

## Marejeo 
Jamii:Mkono
Jamii:Afya
Jamii:Usafi
A Hotel Called Memory

**A Hotel Called Memory** ni filamu ya Nigeria ya Nollywood ya mwaka 2017 iliyoongozwa na Akin Omotoso. Inajulikana kwa kukosa mazungumzo, ikijulikana zaidi kama filamu ya kwanza ya kinigeria ya kimyakimya .

Filamu hii imefanyika sehemu mbalimbali ikiwemo Lagos, Cape Town na Zanzibar. ni filamu inayoelezea kisa cha mwanamke anaYetalakiwa na mume wake na kuamua kuzunguka sehemu mbalimbali kwa ajili ya kutafuta utambuzi filamu imeandikwa na  Branwen Okpako, na mtayarishaji ni  Ego Boyo na nyota wa filamu hii Nse Ikpe-Etim.ilishinda tuzo ya  *experimental film* katika tamasha la *BlackStar Film Festival* mjini Philadelphia.

## Marejeo 
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2017
Kokomma

***Kokomma*** ni filamu ya Nigeria ya mwaka 2012 iliyoongozwa na Tom Robson. Nyota wake ni Belinda Effah, Ini Ikpe na Ekere Nkanga. ilishiriki mara tatu katika tuzo za  *9th Africa Movie Academy Awards*, na Effah alishinda tuzo ya  *Africa Movie Academy Award*  ilitoka katika mfumo wa DVD mnamo September 2012.

## Wahusika
*Belinda Effah
*Ini Ikpe
*Ekere Nkanga
*Ifeanyi Kalu

## Marejeo 
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2012
Apaye

***Apaye*** (katika Kiingereza: A Mother's Love) ni filamu ya kuigiza ya biografia ya Nigeria iliyoongozwa na Desmond Elliot na nyota wa filamu hiyo ni Clarion Chukwura, Kanayo O. Kanayo, Belinda Effah, na Mbong Amata.

Ilijitokeza kwenye Sinema ya Silverbird, Kisiwa cha Victoria, Lagos mnamo  Machi 7 2014.  Jukumu la ucheshi Yepayeye,hadithi ya maisha na mapambano ya  Yepayeye mama wa watoto sita asie na mume anaepambana na changamoto nyingi katika maisha yake na watoto wake.   

## Wahusika
*Kanayo O. Kanayo kama *Emman*
*Clarion Chukwura kama *Yepayeye*
*Belinda Effah kama  *Yepayeye Kijana*
*Mbong Amata kama *Suam*
*Caro Michael kama *Yepayeye Mdogo*

## Mapokezi
*Nollywood Reinvented* imeipa filamu hii asilimia 53% na kusifiwa kuwa ni filamu iliyokuwa na muziki na kuongozwa vizuri na filamu yenye mafanikio 

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2014
Ayitale

**Ayitale** ni filamu ya Nigeria iliyotoka mwaka 2013 huku mtayarishaji na muongozaji akiwa ni Adebayo Salami.

Ilichaguliwa mara nne katika tuzo ya *2013 Best of Nollywood Awards*.

## Wahusika
*Femi Adebayo
*Adebayo Salami
*Bimbo Akintola
*Joke Muyiwa
*Lanre Hassan
*Iyabo Oko
*Adewale Elesho
*Toyin Adegbola
*Razak Olayiwola
*Tunbosun Odunsi

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2013
Mto Bwinyana

'''''' ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kirundo).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kirundo
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Kirundo
B
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Violated

***Violated*** ni filamu ya kimapenzi ya mwaka 1996 ya nchini Nigeria iliyoongozwa na Amaka Igwe na nyota wake ni Richard Mofe Damijo pamoja na Ego Boyo. 

Filamu hii ina sehemu mbili, iliachiliwa mwezi JunI mwaka 1996. 

## Maelezo
Filamu hii inaelezea kijana Tega Richard Mofe Damijo,kutoka katika familia ya kitajiri anaeangukia katika mapenzi na kuoana na  Peggy (Ego Boyo) anayetokea katika familia tofauti Walakini, ndoa yao inajaribiwa wakati siri za siri zinafunuliwa, mke wa zamani wa Tega anaonekana tena katika maisha yake na pia alijifunza juu ya uhusiano wake wa zamani wa bosi na mkewe wakati alikuwa kijana

## Wahusika
*Richard Mofe Damijo kama Tega
*Ego Boyo kama Peggy
*Kunle Bamtefa kama Lois
*Joke Silva kama Myra
*Mildred Iweka kama Toms
*Taiwo Obileye kama "Pinky" Farrell
*Wale Macaulay kama J.C.
*Funlola Aofiyebi-Raimi

## Mapokezi
*Violated* ni filamu iliuzwa kwa kiwango cha juu mwaka  1996.pia ni filamu iliyosambazwa na  kwa wingi katika masoko mbalimbali ya filamu huku nakala   150,000 zikiuzwa. kulingana na taarifa Nigeria,filamu hii ni miongoni mwa filamu bora 20 za Nollywood ambazo hazitosahaulika .

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 1996
Sanaa za maonesho

wakiigiza]]
**Sanaa za maonesho** ni kitendo chochote kinachodhihirishwa na mambo yafuatayo:

- Dhana inayotendeka (Tendo lenyewe)

- Mtendaji (Fanani)

- Uwanja wa kutendea (Mandhari)

- Watazamaji (Hadhira)
 
Sanaa hiyo huhusisha vipera mbalimbali vya fasihi simulizi. Kwa mfano; michezo ya kuigiza, ngonjera na kadhalika.

Jamii:Fasihi
Jamii:Sanaa
Azimio la kazi

**Azimio la kazi** (kwa Kiingereza: *scheme of work*) ni mpango kazi (mwongozo) unaoandaliwa na mwalimu ambao unaonesha mpangilio wa kufundisha mada mbalimbali kwa kipindi maalumu katika muhtasari wa somo husika. Huo ni mpango wa ufundishaji kwa kipindi fulani ambao kila mwalimu anauandaa ili kukidhi lengo la ufundishaji. 

Mwalimu anaweza kuandaa azimio la kazi katika kipindi cha wiki, mwezi, nusu muhula au muhula mzima. Kitendo hiki cha uandaaji, kinaweza kumsaidia mwalimu kulipanga darasa lake vizuri na hata kujua vifaa atakavyovitumia wakati wa ufundishaji wake.

## Umuhimu wa Azimio la kazi
*Kumsaidia mwalimu kwenda na mpangilio mzuri wa mada.
*Humsaidia mwalimu wapi alipofikia na kumfanya mwalimu anayempokea somo lake kujua wapi alipoishia.
*Kujua muda wa kumaliza mada yake/zake.
*Kumwezesha mwalimu kujua zana atakazozitumia katika ufundishaji wake.

## Vipengele muhimu vilivyomo katika Azimio la kazi
#*Muhula*: Sehemu hii huandikwa namba ya muhula ambapo Azimio la kazi litatumika.
#*Mwezi*: Sehemu hii huandikwa jina la mwezi ambao mada fulani zitafundishwa.
#*Ujuzi*: Haya ni maarifa,stadi ambayo mwanafunzi hupata baada ya kufundishwa.
#*Wiki*: Sehemu hii huandikwa idadi ya wiki katika mwezi ambapo somo hilo litafundishwa.
#*Idadi ya vipindi*: Hapa huandikwa idadi ya vipindi katika juma au majuma yaliyooneshwa.
#*Mada kuu*: Sehemu hii huandikwa mada kuu itakayofundishwa katika kipindi hicho.
#*Mada ndogo*: Sehemu hii huandikwa mada ndogo itakayofundishwa.
#*Vitendo vya ufundishaji*: Sehemu hii hujazwa na mwalimu kounesha harakati zake za kuwapa somo husika wanafunzi. 
#*Vitendo vya ujifunzaji*: sehemu hii huandikwa harakati za wanafunzi wakati wa kupokea somo.
#*Vifaa/zana*: Katika sehemu hii, mwalimu huandika vifaa au zana atakazozitumia wakati wa ufundishaji wake.
#*Rejea*: Sehemu hii mwalimu ataandika vitabu alivyovitumia katika ufundishaji wake.
#*Maoni*: Katika sehemu hii mwalimu atatoa maoni yake kuhusu mafanikio, changamoto alizozipata katika ufundishaji wake na njia atakazozitumia katika kuboresha zaidi ufundishaji wake.

Jamii:Elimu
Saving Africa's Witch Children

'''''Saving Africa's Witch Children'''* ni filamu iliyoongozwa na Mags Gavan na Joost van der Valk. 

Ni filamu inayoangazia *Gary Foxcro* na asasi yake wanayopambana na masuala ya uchawi kwa watoto na wakitumia msingi mkuu wa kidini 

Baadhi ya sehemu masikini katika Nigeria wanaendelea kutumia dini zao za asili katika imani za kishirikina na kichawi huku waathirika wakubwa wakiwa ni watoto ambao wanahusishwa na matatizo mbalimbali yakiwemo magonjwa na mabalaa, hali inayopelekea watoto wengine kuuliwa.

Filamu ilikuwa ikionyeshwa pia katika kituo cha *Channel 4* na tamthilia yake ilijishindia tuzo mbalimbali ikiwemo *BAFTA''

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Filamu za Nigeria
Msimbo nchi

[thumb|287x287px|Misimbo nchi ya [Australia na Pasifiki|Australia na Pasifiki.]]
**Msimbo nchi** (kwa Kiingereza: *country code*) ni msimbo mfupi wenye herufi na namba unaotumika ili kuwakilisha nchi na maeneo mengine.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Alama
Jamii:Dunia
False Flag

**False Flag** ni filamu ya Nigeria ya mwaka 2017 iliyotayarishwa na kuongozwa na Allwell Ademola.

## Ploti
Mwanamume mmoja anakataa kufunga ndoa lakini baadaye anajihusisha kimapenzi na mwanamke ambaye ni muathirika wa ukimwi. Familia yake inachukia mahusiano ya kijana wao na mwanamke huyo na wanataka avunje mahusiano naye.

## Wahusika
* Gabriel Afolayan
* Aisha Lawal
* Wumi Toriola
* Allwell Ademola

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2017
Lahadata

[thumb|372x372px|Lahadata ya [Kiendeshi diski kuu|kiendeshi diski kuu.]]
Katika utarakilishi, **lahadata** (kwa Kiingereza: *datasheet*) ni hati inayofanya muhtasari wa utendaji na sifa za bidhaa au mashine fulani.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Kiendeshaji kichapishi

Katika utarakilishi, **kiendeshaji kichapishi** (kwa Kiingereza: *printer driver*) ni kiendeshaji, yaani programu ya tarakilishi, kinachotumika ili kudhibiti kichapishi kinachotumika kwa tarakilishi hiyo.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5* (1).

Jamii:Kompyuta
Kipepesi

[thumb|355x355px|Kipepesi cha [Samsung|Samsung.]]
**Kipepesi** au **mashine ya nukushi** (kwa Kiingereza: *fax machine*) ni kifaa kinachotumika ili kutuma faksi, yaani nakala ya hati inayopatikana kwenye karatasi, kwa kipepesi kingine.

Ndani yake kuna sehemu mbili za skana (kisoma maandishi) na printa (sehemu ya kuchapisha). Skana inatafsiri uso wa karatasi kuwa alama za umeme zinazorushwa kupitia nyaya za simu hadi kipepesi kingine inayotafsiri tena alama za umeme kuwa amri kwa sehemu yake ya printa inayopuliza wino kwenye karatasi tupu, na hivyo kuunda nakala.

Tangu ufanyike usambazaji wa kompyuta kwenye ofisi pamoja na mashine za kuchapisha zenye skana, faksi hazitumiwi tena sana. Kuna pia simu za mkononi nyingi zenye uwezo wa kupiga picha ya hati na kuituma kwa mpokeaji anayeweza kuchapisha picha aliyopokea sawa na faksi za zamani.

## Tanbihi
## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Itifaki (utarakilishi)

Katika utarakilishi na lugha za programu, **itifaki** (kwa Kiingereza: *protocol in object oriented programming languages*) ni vyombo vya kawaida vinavyotumika ili vipengee viwasiliane. Itafaki inatumiwa katika lugha ya programu inaozingatiwa kuhusu kipengee kama Lua, Python au Java

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Moskovi

**Moskovi** *(Moscovium)* ni elementi sintetiki yenye alama **Mc** na namba atomia 115. Hali halisi haiko duniani isipokuwa kwa muda mfupi ikitengenezwa katika maabara. Iliundwa kwa mara ya kwanza mnamo 2003 na kundi la wanasayansi wa Urusi na Marekani waliofanya kazi pamoja kwenye Taasisi ya pamoja ya utafiti wa nyuklia (JINR) huko Dubna, Urusi.  

Watafiti walifyatua ioni za Kalisi Ca-48 dhdi ya Ameriki Am-243 wakaunda atomu nne za Moskovi. Atomi hizu zilibungua katika muda wa milisekunde 100 kwa kutoa vyembe vya alpha hadi kuwa Nihoni.   

Mwaka 2016, elementi hiyo mpya ilipewa jina rasmi kwa heshima ya Moscow Oblast, mkoa ambako JINR iko.  

Moskovi ni elementi nururifu sana; isotopi yake iliyo thabiti zaidi huwa na nusumaisha ya sekunde 0.65 pekee.      

Hakuna tabia za kifizikia au kikemia zilizoweza kutazamwa; hii ni kwa sababu ya uzalishaji mdogo na gharama kubwa  na ukweli kwamba hubungua haraka sana.     

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Uut na Uup Ongeza Misa yao ya Atomiki kwa Jedwali La Purela  
* Vitu vya superheavy  
* Historia na etymology  
* Moscovium kwenye *Jedwali La* Pimao *la Video* (Chuo Kikuu cha Nottingham) 

Jamii:Elementi sintetiki
Jamii:Elementi
Diary of a Lagos Girl

***Diary of a Lagos Girl*** ni filamu ya Nollywood ya mwaka 2016 inayomsimulia msichana mmoja anayetafuta bwana mwenye kila kitu.

## Wahusika
*Alexx Ekubo
*Linda Ejiofor
*Dolapo Oni
*Liz Amaye

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2016
Doctor Bello

***Doctor Bello*** ni filamu ya mwaka 2013 ya nchini Nigeria iliyoongozwa na Tony Abulu na waigizaji wake wakuu wakiwa ni Isaiah Washington, Vivica A. Fox, Jimmy Jean-Louis, Genevieve Nnaji, Stephanie Okereke, Justus Esiri, Ebbe Bassey na Jon Freda.

## Wahusika
*Isaiah Washington
*Vivica A. Fox
*Jimmy Jean-Louis 
*Genevieve Nnaji
*Stephanie Okereke
*Justus Esiri
*Ebbe Bassey
*Jon Freda
*Bern Cohen
*Victor Browne
*Andrea Leigh
*Linda Perhach
*Evan Brinkman
*Femi Brainard
*Jide Kosoko
*Tunde Bakare
*Racheal Oniga

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 
* 
* 

Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2013
Jamii:Lagos
A Place Called Happy

***A Place Called Happy*** ni filamu ya Nollywood inayoelezea mahusiano ya wapenzi wawili kutoka nchini Ghana na Nigeria ambao wanapitia changamoto ngumu za maisha ya nyuma.

## Wahusika
*Sika Osei
*Kiki Omeili
*Mawuli Gavor

## Marejeo 
Jamii:Filamu za Nigeria
Jail (filamu)

**Jail** ni filamu ya mwaka 2018 ya kutoka Nigeria iliyotayarishwa na kuongozwa na Morris K. Sesay.

## Ploti
Filamu inaelezea kuhusu mwanamume mmoja anayefungwa jela kwa makosa ambayo hakuyafanya, huku marafiki zake ambao ndio waliohusika na kosa hilo wakimkimbia .

## Wahusika
Bimbo Akintola
Salami Rotimi
Chelsea Eze
Ronke Odusanya
Allwell Ademola
Ngozi Nwosu
Morris Sesay

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2018
Wan Zack Haikal

**Wan Zack Haikal** (alizaliwa 28 Januari 1991) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Malaysia. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Malaysia.

Wan Zack Haikal ameichezea timu ya taifa ya Malaysia tangu mwaka wa 2012. Wan Zack Haikal alicheza Japani katika mechi 29, akifunga mabao 4.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Malaysia