open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aïcha Lemsine

**Lemsine** (jina la uandishi **Aïcha Laidi**: alizaliwa karibu na Tébessa, 1942) ni mwandishi wa nchini Algeria anayeandika kwa lugha ya Kifaransa.

Mama huyo, mtetezi wa haki za wanawake, alikuwa makamu wa rais wa shirika la Wanawake la Haki, Fasihi na Maendeleo. Alihudumu katika Kamati ya Wanawake ya PEN International. Alilazimishwa kuondoka Algeria kwa sababu wanamgambo wa Kiislamu walimchukulia kama mtu hatari.

## Wasifu 
Aïcha ni mwandishi wa riwaya na insha, amewaandikia pia waandishi wa habari wa Algeria na nje ya nchi. Mwanamama huyu  ni mzungumzaji wa kimataifa, aliyebobea katika historia ya Uislamu, siasa na haki za wanawake Waislamu. Alialikwa mara kwa mara kushiriki katika semina na makongamano ulimwenguni kote. Lemsine aliolewa na mwanadiplomasia Ali Laidi.

Lemsine alichapisha riwaya mbili za kwanza  zilizohusiana na matukio kipindi cha vita ya Algeria kutafuta uhuru. Kazi zake zilitafsiriwa kwenda kwenye lugha ya kihispania, Kiarabu na kiingereza.

Mnamo mwaka 1995, alipewa Hellman-Hammett Grant na shirika la haki za binadamu 'Human Rights Watch' kuunga mkono kazi yake.

Jina lake **Lemsine** lilitoka kutoka katika herufi za Kiarabu (lililotamkwa "lām") (L) na (lililotamkwa "sīn") (S), ambazo ni herufi za kwanza za majina yake ya ndoa na ya kuzaliwa.

## Roman La Chrysalide 
Katika riwaya ya La Chrysalide, Aïcha Lemsine anaelezea mageuzi ya jamii na wanawake wa Algeria, kupitia maisha ya vizazi kadhaa vya familia ya Algeria. Kitabu hiki kilichochapishwa kwa Kifaransa, wakati huo kilikuwa riwaya ya kwanza ya mwanamke wa Algeria, miaka kumi na minne baada ya uhuru wa kitaifa wa Algeria, kufichua utata kati ya hali halisi ya wanawake katika nchi yake na katiba inayotangaza "egalitarian" ujamaa ambapo uhuru wa kimsingi na haki za binadamu na raia zinahakikishiwa. Ubaguzi wowote unaotegemea ubaguzi wa jinsia, rangi au taaluma ni marufuku (Art.39).

Kitabu kilipigwa marufuku, Wizara ya "mambo ya Kiislamu" ilituma maaskari kuondoa "Chrysalis" wa msimamo wa "itionsditions des Femmes" wanaoshiriki kwenye maonyesho ya kwanza ya kimataifa. Udhibiti rasmi uliratibiwa na ghasia kali zilizoanzishwa na nomenklacha ya kikundi cha wanawake wa vyuo vikuu, wakikiita kitabu hicho "riwaya ya waridi jekundu na mamboleo" na hata "kupinga uzalendo".

## Bibliografia
* Graebner, Seth. Encyclopedia of African Literature. New York and London: Routledge, 2003.

## Kazi zilizochaguliwa 
* *La chrysalide: Chroniques algeriennes*, riwaya (1976), Ilitafsiriwa kwa lugha ya Kiingereza kama "The Chrysalis"
* *Ciel de porphyre*, riwaya (1978), Ilitafsiriwa kwa lugha ya Kiingereza kama "Beneath a Sky of Porphyry"
* *Ordalie des voix*, insha (1983)
* *Au Cœur du Hezbollah*, insha (2008) ("In the heart of Hezbollah")

## Viungo vya nje
* 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waandishi wa Algeria
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Susana Mendes

**Susana Mendes** alizaliwa mnamo mwaka 1987 ni mwandishi wa habari wa nchini Angola. Akiwa na umri wa miaka 23, alichaguliwa kuwa mhariri wa  *Angolense*, na kuwa mhariri wa kwanza mwanamke nchini Angola katika jarida la wiki.Mnamo mwaka 2020 alijiunga na Televisheni ya **Vida TV**.

## Marejeo
Jamii: Mbegu za watu
Jamii: Watu wa Angola
Jamii: Waliozaliwa 1987
Jamii: Arusha Translation-a-thon
Jamii:Arts and Feminism 2023
Lisa Castel

**Lisa Castel** (alizaliwa mnamo 22 Desemba mwaka 1955 huko *Quela*, *Malanje Province*) ni Mwanahabari na Mwandishi wa nchini Angola.

Kulingana na *Luís Kandjimbo*, Castel ni mwana kikundi wa waandishi wa kike wa kisasa huko Angola kama vile *Ana Paula Tavares*, *Amélia da Lomba* na *Ana de Santana*, ambaye anamtaja kama "Kizazi cha kutokuwa na uhakika" ("Geração das Incertezas"), waandishi ambao kwa kawaida huonyesha uchungu katika kazi zao, wakionyesha kukatishwa tamaa na hali ya kisiasa na kijamii nchini humo. 

Castel amefanya kazi kwa "Jornal de Angola" na jarida la "Archote ''. Yeye ndiye mwandishi wa mkusanyiko wa mashairi "Mukanda", iliyochapishwa mnamo mwaka 1988.

## Kazi 
* "Mukanda", Luanda, Angola: União dos Escritores Angolanos, 1988.

## Marejeo
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Margaret Nasha

**Margaret Nnananyana Nasha** (Alizaliwa mnamo 6 Agosti 1947)  ni raia kutokea nchini Botswana mwanasiasa ambaye aliwahi kuwa katika orodha ya wasemaji wa Bunge la Botswana tangu mwaka 2009 hadi 2014. Alikuwa mwanamke wa kwanza kushika nafasi hiyo.

Nasha alifanya kazi kama mwandishi wa habari na mtumishi wa umma kabla ya kuingia kwenye siasa, na pia alitumikia muda Botswana kama Kamishna Mkuu wa Uingereza. Aliingia katika Bunge la Kitaifa mwaka 1994, na baadaye akahudumu kama waziri katika serikali za Quett Masire na Festus Mogae. Napia ni mwakilishi wa Botswana katika demokrasia [BDP]. Nasha alichaguliwa kuwa spika wa bunge baada ya uchaguzi mkuu wa Botswana wa mwaka 2009. Baada ya kugombana na Rais Ian Khama, apondipo akapoteza uteuzi wa uspika wa BDP kwa dhidi ya Gladys Kokorwe mnamo 2014, na mnamo mwaka 2016 hapo ndipo akajiunga na upinzani wa mapinduzi ya Demokrasia ya Botswana.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu walio hai 
Jamii:Waandishi wa Botswana
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Wanawake wa Botswana
Abby Phillip

**Abigail Daniella** (anajulikana kama *Abby Phillip*; alizaliwa Virginia, 25 Novemba 1988) ni mwandishi wa habari wa Marekani ambaye anafanya kazi kama mwandishi wa kisiasa na nanga ya wikendi ya CNN. Ameonekana kama mgeni kwenye *Washington Week* na *C-SPAN*.

## Maisha ya awali na elimu 
Phillip ni wa asili ya Kiafrika kutoka Trinidad na Tobago. Alizaliwa na June Phillip, ambaye kwa sasa ni mkuu wa mali na Carlos Phillip alikuwa mwalimu na baadaye mwanasaikolojia wa elimu. Ana ndugu watano. Alipokuwa mtoto, familia yake ilirudi kwa muda Trinidad na Tobago na  baadaye kurudi Marekani alipokuwa na umri wa miaka tisa. Phillip alikulia katika mji wa *Bowie, Maryland*, na alihudhuria shule ya Bowie High School. Mnamo mwaka 2010, alihitimu katika Chuo Kikuu cha Harvard na alipata Shahada ya Sanaa, baada ya hapo awali  alikuwa na nia ya kusoma Pre-medical. Huko Harvard, Phillip aliandikwa kwenye *The Harvard Crimson*.

## Kazi 
Phillip alijiunga na CNN mnamo mwaka 2017 na alishughulikia Utawala wa rais Trump. Kabla ya CNN, alifanya kazi katika *Washington Post* ambapo majukumu yake ni pamoja na kuripoti taarifa ya kitaifa kisiasa na shughuli tofauti kwa ujumla. Alifanya kazi pia katika Habari za ABC, ambapo alikuwa mwandishi wa Habari wa ABC na mwandishi wa dijiti huko New York City. Phillip alianza kazi yake ya uandishi wa habari kama  mwandishi na mwanablogu wa *Politico* akiangazia maswala ya fedha za kampeni na ushawishi. Alionekana mara kwa mara kwenye *Washington Week* na *Robert Costa* (mwandishi wa habari) kwenye *PBS*.

Phillip alishikilia mjadala wa saba wa Kidemokrasia wa uchaguzi wa mchujo wa urais wa Chama cha Kidemokrasia katika Chuo Kikuu cha Drake mnamo Januari 14, 2020. Alikosolewa kwa kumtendea haki *Bernie Sanders* katika kusimamia mjadala.

Mnamo mwaka 2020, alifanya makubaliano na Flatiron Books kwa kuandika kitabu "The Dream Deferred", kitabu kilichoandikwa juu ya Mchungaji Jesse Jackson kugombea urais wa Marekani mwaka 1988.

Mnamo Januari 11, 2021, Phillip alitangazwa kuwa mtangazaji mpya wa siasa ya ndani, akichukua nafasi ya *John King* (mwandishi wa habari) kwenye kipindi cha Jumapili asubuhi cha mazungumzo ya kisiasa, nakuendelea kuwamtangazji hata katika siku za wiki, kuanzia Januari 24, 2021. Kipindi hicho kinaitwa *Inside Politics Sunday*.

## Maisha ya binafsi 
Phillip anaishi Washington, na mumewe, Marcus Richardson. Phillip na Richardson walioana katika *Larz Anderson House* mnamo Mei 2018. Wanandoa hao walitangaza kuwa wanatarajia kupata mtoto wao wa kwanza mnamo 2021.

## Marejeo 
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Wanawake wa Marekani
Venance Konan

**Venance Konan** (alizaliwa Bocanda, 12 Desemba 1958) ni mwandishi wa habari wa Ivory Coast. 

Vipaji vyake vya uandishi wa habari vimempatia tuzo kadhaa na Ebony maarufu. Alisukumwa kwenda mbele ya onyesho la fasihi mnamo 2003 na wauzaji wake bora wa wafungwa de la haine.

## Wasifu
Kazi yake inaonyeshwa kwa njia ya kejeli.

Alikuwa msaidizi wa Alassane Ouattara na Democratic Party ya Côte dIvoire - African Democratic Rally (PDCI-RDA) wakati wa kampeni ya marehemu Uchaguzi wa rais wa Ivory Coast, 2010. 
Ameteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa kikundi cha *Fraternité Matin* baada ya kutawazwa kwa Alassane Ouattara kama Rais wa Côte d'Ivoire.

## Vitabu na machapisho
* Desemba 2003: Les Prisonniers de la haine, riwaya ya Les nouvelles éditions ivoiriennes.
* Aprili 2005; Robert et les catapila, mkusanyiko wa hadithi fupi 6, Les nouvelles éditions ivoiriennes
* Juni 2007; Nègreries,, Frat-Mat.
*Machi 2009: Les catapila, ces ingrats&quot;, riwaya, Toleo la Jean Picollec.
*Machi 2009; La Tunisie émergente, mfano wa kumwaga ,Afrique? Kitabu cha pamoja cha Éditions Médiane.
*Oktoba 2009: Dans la tête de Sarkozy, kitabu cha pamoja, itionsditions Seuil.
* Desemba 2009: Ngo di ou palabres: kijitabu cha habari kuu, mkusanyiko wa kumbukumbu, Lematoleo Le Nouveau Réveil
* Februari 2011: Chroniques afro-sarcastiques: 50 ans d indépendance, tu parles!, Fditions Favre.
* Machi 2012: &quot;Le Rebelle et le Camarade Président&quot;, riwaya, Toleo la Jean Picollec.
* Juni 2012:Edem Kodjo, un homme, un destin, wasifu, uliochapishwa na matoleo ya NEI-CEDA na Frat-mat.

## Vichekesho
*La Colonne - Juzuu 1 na 2 - Hadithi ya Christopher Dabitch. Kuchora na rangi Dumontheuil Nicolas - Dibaji iliyoandikwa na Venance Konan - Toleo la Futuropolis - 2013– ISBN|9782754807128

## Tuzo
* 1993: Uchunguzi bora na mwandishi wa habari wa Ivory Coast
* 2003: Mwandishi bora wa Ivory Coast wa Upatanisho
* 2012: Grand prix littéraire Afrique noire kwa Edem Kodjo, un homme, un destin

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Cote d'Ivoire
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Amele El Mahdi

**Amèle El Mahdi **, alizaliwa mnamo  mwaka 1956 huko Blida, ni profesa wa hesabu na mwandishi kutoka nchini Algeria. Aliishi katika miji mingi kusini mwa Algeria, ambapo aliongoza maandishi yake mengi. Ameandika kwa gazeti la Algeria * El Watan"

## Kazi za fasihi 
* *The Beauty and the Poet*, Algiers, Matoleo ya Casbah, 2012, 187 p.
* *Yamsel, son of the Ahaggar*, Algiers, , Matoleo ya Casbah, 2014, 275 p.
* *Tin Hinan, My Queen*, Algiers,, Matoleo ya Casbah , 2014, 141 p.
* *Grandma's Beautiful Stories*, Algiers,, Matoleo ya Casbah , 2015
* *Under the flag of Raïs*, Algiers, Matoleo ya Casbah, 2016
* *An African odyssey. The tragedy of illegal migration'', Algiers, Casbah Editions, 2018, 172 p.
*Ameandika Kitabu cha pamoja kilichoitwa "Hiziya My Love" na akishirikiana na waandishi wa riwaya na washairi 14 ambayo ni Amar Achour, Nassira Belloula, Maïssa Bey, Aicha Bouabaci, Slimane Djouadi, Saléha Imekraz, Abdelmadjid Kaouah, Azzedine Menasra, Miloud Khaizar, Fouzia Laradi, Amèle El Mahdi, Arezki Metref, Lazhari Labter, Smail Yabrir, Matoleo ya Hibr.
* "Oasis: picha na maoni"; ambayo ni kazi ya pamoja inayoungwa mkono na mpango wa uchapishaji wa Taasisi ya Ufaransa iliyopo Algeria. Matoleo ya Chihab, 2018

## Marejeo 
Jamii: Arusha Translation-a-thon
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Watu wa Algeria
Raúl Correia Mendes

**Raúl Augusto Leiro Correia Mendes** (Luanda, 3 Septemba 1949 - Luanda, Machi 2015) alikuwa mwandishi wa habari na mtengenezaji wa filamu wa Angola.  Alifanya kazi huko Televisão Pública de Angola (TPA) akiwa kama mpiga picha, mhariri, mtayarishaji na mkurugenzi. .

## Maisha 
Raúl Correia Mendes alianza taaluma yake kama mtayarishaji wa Runinga huko TVA mnamo mwaka 1972, akifanya kazi kwenye michezo, muziki na vipindi vya habari. Mnamo mwaka 1974 alijiunga na Televisão Pública de Angola, na alikuwa sehemu ya timu ambayo ilifanya rasmi matangazo ya kwanza  ya televisheni nchini Angola. 

Alipofariki Waziri wa Mawasiliano ya Jamii wa Angola, José Luís de Matos, alitoa taarifa kwa umma katika kumbukumbu yake. 

## Filamu 
* *Algodão*, 1977
* *Sahara a coragem vem no vento*. Short documentary, 1977.
* *Bom Dia Camarada*, 1978
* *O Ouro branco de Angola*, 1978
* *Louanda Luanda*, 1980
* *O Encontro*, 1980
* *O Legado do Gigante*, 1980
* *A Nossa Musica*, 1980
* *Kitala*, 1982
* *Jidanti Jimba*, 1982

## Marejeo
Jamii:Waandishi wa habari

Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Pelonomi Venson-Moitoi

alt=Pelonomi Venson-Moitoi alipokuwa Katibu Tawala wa Bodi ya Ardhi ya Ngwato, 1975.|thumb|Pelonomi Venson-Moitoi alipokuwa Katibu Tawala wa Bodi ya Ardhi ya Ngwato, 1975.
**Pelonomi Venson-Moitoi** ni mwandishi wa habari na mwanasiasa ambaye aliwahi kuwa Waziri wa Mambo ya nje wa Botswana kuanzia 2014 hadi Desemba 2018.  Aliteuliwa katika Bunge la Botswana mnamo 1999 kama mmoja wa wajumbe wanne waliochaguliwa na alichaguliwa tena katika uchaguzi mkuu wa mwaka  2004.

Venson-Moitoi alikuwa Waziri wa Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kutoka mwaka  2001 hadi  mwaka 2002 na Waziri wa Biashara, Viwanda, Wanyamapori na Utalii kutoka  mwaka 2002 hadi mwaka 2004. Aliteuliwa kama Waziri wa Mawasiliano, Sayansi, na Teknolojia mnamo mwaka 2004.  Katika baraza la mawaziri la  mwaka2009, Venson-Moitoi aliteuliwa kuwa Waziri wa Mawasiliano, Sayansi na Teknolojia, na baadaye aliteuliwa kama Waziri wa Elimu.

Mnamo 17 Desemba  mwaka 2018, Venson-Moitoi alitangaza kwamba atagombea urais wa chama. Rais Mokgweetsi Masisi alimfuta kazi kutoka Baraza la Mawaziri siku iliyofuata.

Mnamo 5 Aprili mwaka  2019 aliandika barua kwa Katibu Mkuu wa Chama cha Kidemokrasia cha Botswana akisema kwamba alikuwa akijiondoa kwenye uchaguzi wa urais, akidai kwamba uchaguzi huo "ulikuwa na wizi tangu mwanzo." Siku iliyopita, ilikuwa imetoa uamuzi dhidi ya ombi lake la kuahirisha kongamano la uchaguzi kuahirishwa, likakubaliana na mawakili wa upinzani kwamba hajathibitisha ikiwa uraia wake ulikuwa kwa kuzaliwa au kwa asili.  Kugombea kwake kuliungwa mkono na Rais wa zamani Ian Khama, ambaye alikilaani chama tawala, akiwatuhumu "kudanganya, kutovumiliana na vitisho."

## Angalia pia 
* List of foreign ministers in 2017
* List of current foreign ministers

## Viungo vya nje 
* Profile on Ministry of Communications, Science, and Technology homepage 

## Marejeo 
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:wanasiasa wa Botswana
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Olympe Bhely-Quenum

**Olympe Bhêly-Quénum** (alizaliwa 20 Septemba 1928) ni mwandishi, mwandishi wa habari na mhariri wa majarida wa Benin. Yeye ni mpwa wa mwanaanthropolojia Maximilien Quenum-Possy-Berry . 

Mzaliwa wa Ouidah, Benin (zamani Dahomey), Bhêly-Quénum alipata elimu yake ya msingi huko Benin kutoka 1938 hadi 1944, baada ya hapo alisafiri katika nchi yake ya asili, Nigeria, nchi ya bibi ya mama yake, na Ghana, ambapo alijifunza Kiingereza.  Mnamo 1948 alikwenda Ufaransa na akaanza masomo yake ya sekondari katika Chuo cha Littré, huko Avranches, Normandy (Manche).  Alifanya kazi kama mwalimu  akisomea kuwa mwanadiplomasia, kabla ya kuanza uandishi wa habari. Alikuwa Mhariri Mkuu na kisha Mkurugenzi wa jarida la Kiafrika lililoitwa *La Vie Africaine* hadi 1964.  Baadaye alijiunga na UNESCO huko Paris.

Yeye ndiye mwandishi wa kazi kadhaa za uwongo zilizochapishwa kwa Kifaransa. Alishinda tuzo ya Grand prix littéraire d'Afrique kwa *Le Chant du lac* mwaka 1966. Riwaya yake ya kwanza ya *Un Piège Sans Fin* (1960) ilitafsiriwa kwa Kiingereza kama *Snares Without End* (Longman, 1981) na imekuwa ikiitwa "janga lisiloweza kusumbuliwa". 

## Kazi 
* *Un Piège Sans Fin* (Hisa, 1960; 1978). Ilitafsiriwa na Dorothy S. Blair kama *Mitego isiyo na mwisho* (Longman, 1981)
* *Le Chant du lac* (Matoleo ya Présence Africaine )
* ''Liaison d'un été et autres kumbukumbu* (1968)
* *L'initié* (1979)
* *Les Mille Haches* (1981)
* *Les Francs-Maçons* (1997)
* *La naissance d'Abikou* ("kuzaliwa kwa Abikou", 1998)

## Kusoma zaidi 
* Willfried Feuser, "Uwakilishi wa utoto katika kazi za Olympe Bhely-Quenum", *Présence Africaine'', no. 155, 1 semestre 1997.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Pages with unreviewed translations
Babylas Boton

**Babylas Boton** ni mwandishi wa habari mwenye asili ya kiafrika anayewasilisha habari za kisasa kwenye kituo cha runinga cha *Africa 24*  moja ya vituo vikubwa vya habari katika ukanda wa Afrika ya Kati na Afrika ya Magharibi, akijulikana kama mwandishi bora wa habari kwa mwaka 2017 . Mara nyingi amekuwa akifanya mahojiano na watu mbalimbali wanaojihusisha na siasa, vipindi hivyo vinafanyika kwa ushirikiano na muandishi *Sidya Toure* wa Guinea pia *Jean-Louis Billon* wa Côte d'Ivoire na *Isabelle Ameganvi* wa Togo. Lugha yake ya asili ni Kifaransa.

## Wasifu 
Boton amefanya kazi ya uandishi wa habari kwa muda wa miaka 20 na kuwa na alama katika taaluma hiyo ya uandishi ,amekuwa ni mtangazaji maarufu  akifanya mijadala mikubwa mikubwa.

Boton kapitia safari ndefu ya uandishi, na kupanda vyeo Mbalimbali kama mhariri mkuu hadi kuja kuwa mkurugenzi wa kipindi chake cha *Talk show*   kimemletea umaarufu sehemu  mbalimbali na kumsababishia kupata tuzo mbalimbali kama *Best Jopurnalist of Afrika* mwaka 2017 pamoja na kuchaguliwa kushiriki tuzo mbalimbali.
Baada ya kuhitimu masomo yake ya Lugha alianzisha gazeti maarufu la  *Le Matinal*. ,Mwaka 2002 alijiunga na masomo ya juu ya uandishi wa habari.

Ujuzi wake na maarifa yake katika taaluma ya uandishi wa habari vilisababisha kuitwa kufundisha katika chuo kikuu cha  *Senghor University* kilichopo nchini Misri.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Waandishi wa habari
Barolong Seboni

**Barolong Seboni** (alizaliwa 27 Aprili 1957)ni Mshairi na Mtaalamu wa Elimu kutokea nchini Botswana.

## Wasifu 
Mzaliwa wa Kanye, Botswana,  Botswana, alipokea Shahada ya awali kutoka *University of Botswana* na shahada yake ya uzamili kutoka chuo kikuu cha   *University of Wisconsin – Madison* .Ametafsiri methali za Botswana kwa Kiingereza. Alikuwa pia na safu katika "Mlinzi wa Botswana" na amefanya kazi katika vyombo vingine ikiwa ni pamoja na redio.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Watu wa Botswana
William Dixon Colley

**William Dixon Colley** (zaidi anajulikana kama **Dixon Colley**, pia: **William Ojo Dixon Colley** au **William Charles Dixon Colley**; Bathurst, leo Banjul, mji mkuu wa Gambia, 14 Novemba 1913 - Sukuta, Gambia, 17 Januari 2001) alikuwa raia wa Gambia, mwandishi wa habari na magazeti, mkurugenzi msaidizi na mwenyekiti wa Gambia Press Union (GPU).

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1913 
Jamii:Waliofariki 2001 
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Gambia
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Morgan Radford

**Morgan Kelly Radford** (alizaliwa 18 Novemba 1987) ni mwandishi wa habari na mtangazaji wa runinga ambaye ameajiriwa na *NBC News* huko New York City nchini Marekani.

## Wasifu 
Radford asili yake ni *Greensboro*, North Carolina. Mama yake, Dk. Lily Kelly-Radford, ni mwanasaikolojia wa kitabibu na kwa sasa mshauri wa usimamizi. Radford alihitimu katika Shule ya Upili ya *Grimsley*. Baadaye mnamo mwaka 2009, alikuwa mwanafunzi katika *CNN* katika *Morning Express* na Robin Meade. Radford alipokea *Fulbright Scholarship* mnamo mwaka 2010 ambapo alifundisha lugha ya Kiingereza huko *Durban*, *Kwa-Zulu Natal*, Afrika Kusini. Wakati wa Kombe la Dunia la mwaka 2010, alikuwa msaidizi wa uzalishaji wa *ESPN*.

Kuanzia mwaka 2011 hadi 2012, Radford alihudhuria Chuo Kikuu cha *Columbia*, akamalizia Shahada ya Uzamili katika *Broadcast Journalism* na akapewa jina  na Edith Pulitzer Moore. Alijiunga katika Habari za *ABC* kama mwenzake mnamo mwaka 2012, ambapo mwishowe alitia nanga katika Habari za ABC. Alihamia Al Jazeera America* mnamo mwaka 2013 kama  mwandishi, ambapo alitia nanga katika kipindi cha kwanza cha habari *News (Al Jazeera America)*. Radford alijiunga na NBC News na *MSNBC'' mnamo mwezi Septemba mwaka 2015.

## Marejeo 
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Arts and Feminism 2023
Buba Baldeh

**Buba Sidiki Michael Baldeh** (Novemba 11, 1953 - Julai 9, 2014) alikuwa mwanasiasa na mwandishi wa habari wa Gambia. Alikuwa mhariri mkuu wa zamani wa *The Daily Observer*, gazeti la kila siku la Gambia, tangu mwaka 2000 hadi 2002. Baldeh pia alikuwa mwanachama wa zamani wa Bunge la Kitaifa la Gambia kutoka mwaka 1982 hadi 1985 na 1987-1994 wakati wa jamhuri ya kwanza ya Gambia.Buba baadaye aliendelea kutumikia nyadhifa kadhaa baada ya mapinduzi ya 1994 hadi alipogombana na Rais wa Jamhuri ya Gambia Yahya Jammeh.

## Maisha ya mapema 
Baldeh alizaliwa Basse Mansajang, Upper River Division, Gambia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanasiasa wa Gambia
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Fatou Camara

**Fatoumata  Fatu Camara** (pia anajulikana kama ‘’’Fatou Camara’’’) ni mtangazaji wa runinga na mwandishi wa habari nchini Gambia.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Camara ni mtoto wa kike wa Modou Lamin Camara na Fatou Njie. Alisoma shule ya Msingi ya Walemavu wa Ngozi ‘’Albion Primary School’’ na baadae elimu ya kati katika ‘’Gambia High School’’.

## Marejeo
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Gambia
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Arts and Feminism 2023
Paschal Eze

thumb|px "100"|**C. Paschal Eze**
**C. Paschal Eze** ni raia kutokea nchini Marekani mwenye asili ya Nigeria ni mratibu katika masoko ya utalii. Alizaliwa nchini Nigeria na kufanya kazi kama mwandishi wa habari katika kituo cha the Gambia, kwa sasa anafanya kazi kama Makamu wa Rais wa Afrika katika Baraza la Kimataifa la Washirika wa Utalii huko Hawaii USA Eze ameandika zaidi ya vitabu kadhaa tangu 1998.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai 
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Gaona Tlhasana

**Gaona Nketso Dintwe** (alizaliwa Mei 1, 1983) ni mtangazaji, mwandishi wa habari na mjasiriamali wa media wa Botswana 

Tangu mwaka 2006, amefanya kazi kama mtangazaji wa redio na runinga wa Radio Botswana 2 na Televisheni ya Botswana inayoongoza vipindi kadhaa ikiwa ni pamoja na asubuhi ya RB2 'Urban Flavas' na kipindi cha asubuhi cha TV ya Botswana na kwa kuongezea amewasilisha pia vipindi vingine vya runinga na kwa sasa anaandaa Gaona Live. 

## Kazi 
Mnamo mwaka 2006, Dintwe alianza safari yake katika vyombo vya habari alipojiunga na Redio Botswana 2 kama mtangazaji wa redio. Hii ilikuwa tu baada ya kuhitimu kutoka Monash Afrika Kusini na Shahada ya sanaa katika Mawasiliano na Mafunzo ya Media. Katika RB2, Alishiriki kipindi chake cha katikati ya asubuhi Urban Flavas, kipindi cha redio cha watu wazima katikati ya wiki  asubuhi ambacho kiliwapatia wapenzi mazungumzo ya busara na ya kibinadamu kikiambatana na muziki mzuri ambao ni mchanganyiko wa vibao vya kawaida na vya sasa.  Baadaye alijiunga na Televisheni ya Botswana, BTV, akiongeza talanta zake za media kwa kuwa pia msomaji wa habari kwenye RB1 na RB 2 na alikuwa mtangazaji mkuu wa habari kwenye BTV. Mara kadhaa, alipata nafasi ya kutangaza moja kwa moja kutoka bungeni, Hotuba kwa Nchi na Rais na pia kuwasilisha Hotuba ya Bajeti na Waziri wa Fedha na mipango ya Maendeleo, na kumfanya kuwa mmoja wa wachache watendaji wa vyombo vya habari pande zote nchini Botswana. 

## Maisha binafsi 
Dintwe aliolewa na Thobo Tlhasana, rafiki yake wa muda mrefu, mnamo Septemba 2012. Walijitahidi kupata mimba katika ndoa yao ya miaka mitatu na mnamo Februari 2015, Tlhasana alikuwa sauti kwa wanawake wanaoshughulikia utasa wakati alitoka na kuzungumzia mapambano yake na Endometriosisi.   

Mnamo Desemba 2014, Tlhasana na mumewe walitengana na baadaye kupeana talaka mnamo Septemba 2015. 

## Uanaharakati na Utetezi 
Gaona ana zaidi ya miaka, amekuwa mwanaharakati wa Endometriosis na mtetezi.

## Tuzo na Utambuzi 
Katika utafiti wa hivi karibuni wa BOCRA nchini kote, aliibuka kama mtangazaji maarufu zaidi wa kike katika vituo vyote vya redio vya kibiashara na ni mpokeaji wa Tuzo za Muziki za BOMU za Tuzo ya Mwandishi Bora wa Elektroniki. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Wanawake wa Botswana
Jamii:Waandishi wa habari
Amie Bojang-Sissoho

**Amie Bojang-Sissoho** ni mwandishi wa habari, mwanaharakati wa haki za wanawake na mwanasiasa wa nchini Gambia. Aliwahi kuwa mkurugenzi wa vyombo vya habari na uhusiano wa umma na mwanamke wa kwanza wa Gambia kuteuliwa na rais Adama Barrow.

## Historia na elimu
Bojang-Sissoho alizaliwa huko Gunjur. Baba yake alikuwa Imam Hatab Bojang (1937-1984) na mama yake alikuwa Ya Khan Jobe. Bojang-Sissoho alisomea shahada ya kwanza katika masomo ya habari na utamaduni katika chuo kikuu cha Southampton, Uingereza.

## Kazi
Alianza kazi yake ya kitaalam ya huduma ya redio na televisheni ya Gambia (GRTS) na alifanya kazi huko kwa muda mrefu. Alikuwa msimamizi wa kampeni ya urais wa Isatou Touray katika uchaguzi wa urais wa Gambia 2016 hadi Touray alipojiondoa kugombea na kumuunga mkono Adama Baroow, ambaye alishinda uchaguzi. Baada ya kuchukua nguvu, Barrow alimtaja Amie Bojang kuwa mkurugenzi wa habari na uhusiano wa Umma wa serikali yake. Bojang-Sissoho ni mratibu wa programu ya kamati ya mazoea ya jadi ya Gambia (GAMCOTRAP). 

Alikamatwa pamoja na Touray, mnamo Oktoba 11, 2010, kwa mashtaka ya ubadhirifu wa euro 30,000 na kufungwa katika gereza la Mile 2 lakini waliondolewa mashtaka yote dhidi yao

## Tanbihi
Jamii:wanaharakati wa Gambia
Edward Francis Small

thumb|right|Edward Francis small akichukua kiapo_kama_Kamisheni_ya_Washington, _D.C., _ Des._2._Rep._Edward_C._Eicher_of_Iowa, _kadhalika_awachaguliwa_na_Rais_Roosevelt_kwa_ uSalama_na_Badilisho_
**Edward Francis Small** (29 Januari 1891 - Januari 1958) alikuwa mwanasiasa wa Gambia ambaye ameelezewa kama "mjuzi wa fahamu za kisiasa za Gambia.Ni miongoni mwa Waafrika wachache waliosoma katika Gambia Colony and Protectorate mwanzoni mwa karne ya 20, Small alianzisha chama cha kwanza cha wafanyakazi nchini Bathurst Trade Union, chama cha kwanza cha kisiasa nchini (Chama cha Walipa Viwango), na alikuwa raia wa kwanza kuchaguliwa kwenye bunge lake. 

Alikuwa pia mjumbe na kiongozi wa National Congress of British West Africa (NCBWA).

## Marejeo
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Wanasiasa wa Gambia
Ahmed Abba

**Ahmed Abba** ni mwandishi wa habari kutoka nchini Kameruni, msimulizi  huduma ya matangazo ya Kihausa yanayoendeshwa na *Radio France Internationale*. Aliwekwa ndani na kuulizwa maswali juu ya habari yake juu ya Boko Haram na alifungwa mahabusu huko Kameruni kwa siku 876. Aliachiliwa mjini Yaoundé mnamo 22 Desemba mwaka 2017.

## Kazi
Kulingana na Redio Ufaransa Internationale, chombo cha habari alichokuwa akiifanyia kazi, kilisema ripoti ya Abba ilijumuisha maswala yanayozungumzia harakati za wakimbizi, hifadhi za kisiasa na msamaha, uhamasishaji, na jamii. Mkusanyiko wake pia ulijumuisha kuandika juu ya harakati za Boko Haram huko Afrika Magharibi, na pia eneo lao, mikakati na imani zao, na muhimu zaidi, mashambulio ya kigaidi.

## Kukamatwa na Kesi
Abba alikamatwa akiwa njiani kutoka kwenye mkutano na waandishi wa habari katika jiji la Kameruni la Maroua, baada ya kukutana na gavana wa huko mnamo Julai 30, 2015.Alipelekwa kwenye mji mkuu wa taifa hilo, akazuiliwa, na kukataa wakili hadi Oktoba 19, karibu miezi mitatu baada ya kukamatwa. Ripoti moja ya habari pia inabainisha kuwa taarifa ya kisheria ya Abba haikurekodiwa hadi Novemba 13. Hii ni kinyume cha sheria, kulingana na Sheria ya Kawaida ya Kiingereza na Sheria ya Kiraia ya Ufaransa, mifumo ya sheria inayofuatwa katika maeneo ya Kameruni.
.
## Marejeo
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Watu wa Kamerun
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari
Madi Ceesay

**Madi Ceesay** ni mwandishi wa habari wa Gambia. Aliwahi kuwa rais wa *Gambia Press Union*, na alifungwa na kunyanyaswa kwa kazi yake ya uandishi wa habari. Kulingana na makao makuu ya Kamati ya Kulinda Waandishi wa Habari (CPJ), kazi ya Ceesay imetoa msaada muhimu kwa uhuru wa vyombo vya habari nchini Gambia, ambapo waandishi wa habari hufungwa na kushambuliwa mara kwa mara.

## Kazi
Kuanzia mnamo mwaka 1996 hadi 2006, Ceesay alifanya kazi kwa *Gambia News and Report*. Kwanza alifanya kazi kama mwandishi, na baadaye kama naibu mhariri wa jarida hilo. Ceesay alikamatwa mnamo mwaka 2000 kwa habari yake ya chama cha kisiasa cha *United Democratic Party*. Kwa kujitegemea wafanyakazi walidhani kuwa uvamizi huo umesababishwa na safu Ceesay alikuwa ameandika kukosoa mapinduzi yote-jaribio la mapinduzi la mwaka up2006 na Rais Yahya Jammeh mapinduzi ya 1994.

Ukamataji huo ulipingwa na Amnesty International, ambayo ilianzisha kampeni ya kuandika barua kwa niaba ya wanaume, ikitaka waachiliwe.Waandishi Wasio na Mipaka pia walitaka uhuru wa wanaume wakisema, Licha ya ahadi alizotoa kwa waandishi wa habari wa, serikali ya Jammeh inaendelea kutenda kwa njia ambayo sisi wamezoea, na ukandamizaji wa kikatili

Ceesay na Saidykhan waliachiliwa tarehe 20 Aprili bila mashtaka au maelezo juu ya kuzuiliwa kwaoBaadaye mwaka huo, Ceesay alipewa tuzo ya *CPJ International Press Freedom Award*, ambayo inatambua ujasiri katika kutetea uhuru wa waandishi wa habari licha ya kukabiliwa na mashambulio, vitisho, au kifungo

## Marejeo
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Jamii:Watu wa Gambia
Jamii:Waandishi wa habari
Kathwana

**Kathwana** ni mji uliochaguliwa kuwa makao makuu ya kaunti ya Tharaka-Nithi nchini Kenya. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
Dr. Giggles

**Dr. Giggles** (ikimaanisha *daktari anayecheka*) ni filamu ya Marekani iliyoanzishwa mwaka 1992 inayohusu Daktari Evan Rendell ambaye wagonjwa wake walikuwa wakipotea bila taarifa yoyote. Watu wa mji huo wakagundua kwamba alikuwa anaitoa mioyo ya wagonjwa wake katika kujaribu kumrudisha  mke aliyekuwa amekufa kwasababu ya tatizo la moyo kwahiyo alikuwa anajaribu kumuweka mioyo ya wagonjwa wake ili mke wake apone lakini alishindwa. Baada ya watu kugundua walimpiga mpaka kufa lakini pia walitaka kumuua na mtoto wake ambaye alikuwa anaitwa Evan Junior; hawakumuona kwa hiyo wakajua na yeye atakuwa amekufa mtoto huyu alikuwa anaupenda sana udaktari hata akawa anifanyia midori yake upasuaji. Baada ya watu wa mtaa ule kumkosa wakaachana naye baada ya miaka mingi Evan Junior alikuwa hakubaatika kuwa daktari lakini alikuwa dakari feki ambapo alikuwa anawaua watu ili kulipiza kifo cha baba yake Daktari Evan Rendell.Pia kwenye filamu hii kuna mtu aiitwaye Jennifer Campbell ambaye alikuwa na matatizo ya moyo kama ya mke wake Evan Rendell ambapo Evan Junior ambaye anatambulika kwa jina la Daktari Giggles ikimaanisha daktari anaye cheka alitamani kufanya kitu ambacho baba yake alishindwa ambacho ni kubadilisha moyo na hatimaye kumsaidia tatizo lake la moyo lakini Jennifer alikuwa anaogopa kwamba atauliwa naye lakini baadaye daktari anayecheka anampata jennifer na kubadilisha moyo wake na kutimiza kitu ambacho baba yake alishindwa.

## Waigizaji
*Larry Drake kama Doctor Evan Rendell Jr. / Dr. Giggles
*Holly Marie Combs kama Jennifer Campbell
*Cliff DeYoung kama Tom Campbell
*Glenn Quinn kama Max Anderson
*Keith Diamond kama Officer Joe Reitz 
*Michelle Johnson kama Tamara
*John Vickery kama Dr. Chamberlain
*Nancy Fish kama Elaine Henderson
*Doug E. Doug kama Trotter
*William Dennis Hunt kama Dr. Evan Rendell Sr.

Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za 1992
Wema

**Wema** ni neno lenye kumaanisha kumfanyia mambo mazuri na kumfanya mwingine aweze kufurahi. Tunaweza kuwafanyia wema ndugu zetu, marafiki zetu na watu wengine wengi wanaotuzunguka. Jambo hili ni la thamani sana kwa wengine na hata kwetu wenyewe, kwa sababu mtu unayemfanyia wema unaweza ukakutana naye na akakusaidia pia, lakini kama wewe ulishindwa kumfanyia wema naye pia hatashindwa kukulipizia ubaya.

Wema tunaweza kutumia neno hili kwa maana nyingi tofauti wapo watakaotumia kama jina tu kwa sababu zao binafsi na wengine kwao ni kama jambo la kumfanyia mwingine mambo mazuri. Basi pamoja na yote haya ni muhimu kuwafanyia wengine wema na hata kujifanyia mwenyewe; kwa kufanya hivyo tunaweza kuishi kwa amani na furaha katika maisha yetu sote.

Katika falsafa, wema ni kati ya sifa za msingi za uwepo, pamoja na umoja, ukweli na hatimaye uzuri. Kwa msingi huo, Mungu ambaye anasadikiwa kuwepo milele bila kuweza kutokuwepo ana sifa hiyo bila kipimo: ndiye wema wenyewe, chanzo cha mema yote yanayopatikana katika viumbe vyake. 

Jamii:Mungu
Jamii:Falsafa
Jamii:Maadili
Furaha

thumb|Watoto wakiwa na Furaha
**Furaha** ni mojawapo kati ya maono ya msingi, pamoja na pendo, hamu, chuki, hofu, huzuni na hasira. Furaha inapatikana pale ambapo umepata kile ulichokipenda na ulichokuwa na hamu au shauku nacho.

Neno hili tunaweza kutumia katika hali tofautitofauti. Wapo ambao watalitumia kama jina ila wengine ni hali ya kuwa na amani juu ya ufanyaji wa tendo fulani kwa kuwa hauwezi ukafanya kitu kwa furaha bila ya kuridhia mwenyewe au kuwa na amani nacho. Kwa kufanya hivyo unaweza ukafanya vibaya na kuharibu kabisa. Lakini kama umeridhika nacho, unaweza kufanya kitu hicho kwa umakini na kwa usahihi na unaweza kupendezwa nacho mwenyewe. Kwa mantiki hiyo basi tunaona kwamba katika maisha yetu ya kila siku si vyema kumlazimisha mtu mwingine afanye jambo ambalo hayuko tayari nalo kwa sababu anaweza akafanya kinyume kabisa na unavyotaka na kukusababishia matatizo mengine.

Jamii:Saikolojia
Simetali

Katika Kemia, **simetali** ni zile tindikali ambazo hasa zinakosa sifa au tabia za metali. Kifizikia simetali zinakuwa na haja ya joto kidogo ili kuyeyuka, na uzito ni ndogo. Simetali huwa za kungaaikiwa katika hali ya yabisi, uwezo mdogo wa kupitisha umeme na kupitisha joto.

Zina tabia ya kupokea au kupoteza elektroni pale zinapotaka au kuungana na elementi au kampaundi. Kuna elementi kumi na saba ambazo ni simetili ambazo nyingi zake ni gesi. Mfano wa simetali gesi ni oksijeni, haidrojeni, florini, klorini, argoni, kriptoni, senoni na radoni. Moja ni kimiminika (bromini), na chache ni yabisi, kwa mfano kaboni, fosforasi, salufa, seleni.
La Luna Sangre

**La Luna Sangre** (jina la Kihispania lenye maana ya *Mwezi damu*) ni filamu ya kutisha ya Ufilipino ya mwaka 2017.

Ilianza kuonyeshwa kwenye chaneli ya Kifilipino tarehe 6 Juni 2017 na inahusu utabiri wa mwezi damu ambapo ulitabiriwa kwamba mwanga mwenye nguvu na mbwamwitu mwenye nguvu watakuja kuumaliza ugomvi wa wawanga na mbwamwitu.

Jamii:Filamu za Ufilipino
Jamii:Filamu za 2017
Nyumba ya Mungu

la bwawa kutoka angani.]]
**Nyumba ya Mungu** ni bwawa linalozalisha umeme ambalo lipo katika wilaya ya Mwanga, mkoa wa Kilimanjaro, na kuenea katika wilaya ya Moshi pia.

Nyumba ya Mungu ipo kwenye bonde la mto Pangani; maji yake yanatoka katika Kikuletwa na Ruvu. Mito ya Kikuletwa na Ruvu hutiririsha takriban kilomita za mraba 7,500 (sq mi 2,900). 

Lambo lilitengenezwa kwa ajili ya kilimo cha umwagiliaji, kuzalisha umeme na viwanda vya samaki vilivyo kuwa karibu na pale. Madhumuni ya mwanzo ya kujenga bwawa hili yalikuwa kuhifadhi mtiririko wa mafuriko, ambayo yangeruhusu maendeleo ya ekari 30,000 za kilimo cha umwagiliaji na uzalishaji wa nishati ya umeme. 

Kufikia mwaka 1970 bwawa hili lilikuwa na uzalishaji wa samaki wa Tilapia unaostawi. Hata hivyo, hii haikuchukua muda mrefu na ripoti zilizofuata kutoka mwaka 1972 mpaka 1973 zilionyesha kupungua kwa kiasi kikubwa cha bidhaa za samaki. 

Jamii:Malambo
Jamii:Wilaya ya Mwanga
Jamii:wilaya ya Moshi Vijijini
Bidii

thumb|Kikundi cha watu wakionyesha juhudi kwenye kazi
**Bidii** (kutoka neno la Kiarabu) ni ile hali ya kuonyesha juhudi za dhati katika kufanya jambo fulani, kwa mfano darasani. Bidii ya mtu inaweza ikamfanya afikie malengo makubwa anayotaka na kujiona yeye ni wa juu. Pamoja na yote hayo sisi binadamu huwa tunafanya bidii ili tufikie malengo yetu tunayoyataka.

Kwa kawaida tunaweza kuchochea bidii yetu na ya wengine ama kwa hamasa au motisha fulani ama kwa kitisho au adhabu fulani.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Ivo Mapunda

**Ivo Philip Mapunda** (alizaliwa mkoa wa Dar es Salaam, 12 Aprili 1984), alikuwa mchezaji wa soka nchini Tanzania akicheza nafasi ya mlinda mlango(golikipa). Aliwahi kuchezea klabu ya Simba S.C inayoshiriki Ligi kuu nchini Tanzania.

## Taaluma
Mapunda alianza kucheza mpira wa miguu na klabu ya  Young Africans S.C na mwaka 2008 mwezi Julai aliingia mkataba wa kuichezea timu ya *Saint-George SA*. Mwaka 2009 aliachana na t logo ya Ethiopia na kuingia mkataba wa miezi sita na klabu ya African Lyon F.C..

Mwaka 2012, alijiunga na klabu ya Gör Mahia. 

## Soka Lake Kimataifa
Mapunda ameiwakilisha Tanzania katika timu ya taifa ya Tanzania inayojulikana kama Taifa Stars.

## Kazi 
Mapunda alianza uchezaji wake katika klabu ya Young Africans S.C. na kutia saini  Julai 2008 katika klabu ya  Saint-George SA. Mnamo Novemba 2009, aliondoka katika klabu ya Ligi Kuu ya Ethiopia Saint-George SA na kusaini mkataba wa mkopo wa miezi sita na African Lyon . 

Mnamo 2012, alijiunga na Gor Mahia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Ali bin Hamud wa Zanzibar

**Ali bin Hamud** (7 Juni 1884 - 20 Desemba 1918)  alikuwa sultani wa Zanzibar kwa miaka tisa alitangazwa rasmi kuwa Sultani wa Zanzibar tarehe 20 Julai 1902, siku mbili kabla ya kifo cha baba yake aliyekuwa Sultani wa saba. Kulikuwa na utawala wa muda mfupi mpaka pale alipopata ridhaa ya wengi kuanza uongozi.

Alitumikia kiti hicho cha usultani kwa muda mfupi kutokana na maradhi. Tarehe 9 Desemba 1911 Ali alijiuzulu na kuacha kiti hicho kwa shemeji yake Khalifa bin Harub Al-Busaid.

## Marejeo 
* The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith, and Community in the Late Ottoman State, ISBN 978-0-19-028576-0.

Jamii: Waliozaliwa 1884
Jamii: Waliofariki 1918
Jamii:sultani wa Zanzibar
Hamad bin Thuwain wa Zanzibar

thumbnail|right|200px|Sultani Hamad Bin Thuwain, 1890
**Sayyid Hamad bin Thuwain Al-Buwsaid** (kwa Kiarabu: حمد بن ثويني البوسعيد‎; 1857 – 25 Agosti 1896) alikuwa Sultani wa tano wa Zanzibar. Alitawala Zanzibar kuanzia tarehe 5 Machi 1893 hadi 25 Agosti 1896.
  
## Maisha
Sayyid Hamad bin Thuwaini Al-Busaid anadaiwa alizaliwa katika kisiwa cha Zanzibar mnamo mwaka 1857. Alimuoa binamu yake, Sayyida Turkia bint Turki, ambaye alikuwa binti ya Turki bin Said, Sultani wa Muscat na Oman. 

Sayyid Hamad bin Thuwaini Al-Busaid alifariki ghafla tarehe 25 Agosti 1896 saa 5:40 asubuhi, ikisemekana mara baada ya kupewa sumu na binamu yake Khalid bin Barghash, ambaye alijitangaza kuwa sultani mpya. Khalid aliendelea kushikilia kiti cha enzi kwa siku tatu tu kabla ya kuondolewa na majeshi ya Waingereza katika vita vya Uingereza dhidi ya Zanzibar, vinavyotambulika kama vita vya muda mfupi kabisa katika historia..

## Medali za Heshima
* Italia: Grand Cross of the Order of the Crown of Italy (1893)
* Britania: Knight Grand Commander of the Order of the Star of India (1894)
* Ujerumani: Grand Cross of the Order of the Red Eagle, 1st Class (1895)

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1857
Jamii:Waliofariki 1896
Jamii:Sultani wa Zanzibar
Salum Swedi

**Salum Swedi** (3 Desemba 1980) ni mchezaji mstaafu wa mpira wa miguu nchini Tanzania.

Amecheza michezo ya kimataifa kupitia timu ya taifa ya Tanzania, Taifa Stars. 

Tarehe 19 Februari 2010 alitangaza rasmi kuachana na mchezo wa soka.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Otto Deiters

right|thumb| Otto Friedrich Karl Deiters (1834-1863)
**Otto Friedrich Karl Deiters** (matamshi ya Kijerumani: [ˈDaɪtɐs] ; 15 Novemba 1834 &#x2013; 5 Desemba 1863) alikuwa mtaalamu wa nyuroanatomia wa Ujerumani. Anakumbukwa kwa uchunguzi wake wa hadubini wa ubongo na uti wa mgongo.

## Maisha
Alizaliwa huko Bonn, alisoma katika Chuo Kikuu cha Bonn, na alifanya kazi zake nyingi huko Bonn. 

Deiters alifariki mnamo mwaka 1863 kutokana na homa ya typhoid akiwa na umri wa miaka 29. Kabla ya kufariki dunia, Deiters walitoa maelezo kamili zaidi ya seli ya neva ambayo ilijulikana kuwapo wakati huo. Aligundua pia aksoni ya nyuroni, ambayo aliiita "silinda ya mhimili". 

Baada ya kifo chake, katika mwaka wa 1865, kazi yake yanayohusu nyuroni za uti wa mgongo ilihaririwa na ilichapishwa na mtaalamu wa anatomia Max Schultze (1825-1874). 

Jina lake limetolewa kwa "kiini cha Deiters", pia inaitwa kiini cha vestibuli, na kwa "seli za Deiters", miundo ambayo inahusishwa na seli za nywele za nje kwenye kozi ya sikio la ndani.
thumb|Aksoni za Deiters.

## Vyanzo
* *Untersuchungen über die Lamina spiralis membranacea* (1860), (ni pamoja na nakala juu ya seli za Deiters)
* *Untersuchungen über Gehirn und Rückenmark des Menschen und der Säugethiere* : (iliyohaririwa na Max Schultze) - Braunschweig : Vieweg, (1865)

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 1863
Jamii:Waliozaliwa 1834
Jamii:Wanabiolojia wa Ujerumani
Kwirino wa Sisak

[250px|thumb|[Sanamu yake huko Halsteren, Netherlands.]]
'''''' (alifariki Savaria, Panonia, leo Szombathely nchini Hungaria, 309) alikuwa askofu wa Sisak, leo nchini Korasya, aliyeuawa kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Galerius kwa kutoswa mtoni amefungwa jiwe shingoni.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Juni

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 309
Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:Watakatifu wa Hungaria
Metrofane wa Bizanti

**Metrofane wa Bizanti** (alifariki 326) alikuwa askofu wa Bizanti, baadaye Konstantinopoli, leo Istanbul nchini Uturuki, kuanzia mwaka 306 hadi 314 . 

Ndiye aliyeweka wakfu kwa Bwana mji huo ulioitwa pia Roma Mpya.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*St Metrophanes the first Patriarch of Constantinople

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Haki ya kuishi

[thumb|195x195px|Waandamanaji wa [Venezuela mnamo 2014 na bango lililosomeka "Amani; Uhuru; Haki; Haki ya kuishi" kwa Kiingereza.]]
**Haki ya kuishi** inatokana na imani kwamba binadamu ana haki ya kuishi na haswa, hapaswi kuuawa na mtu au kitu kingine, ikiwa pamoja na serikali. Dhana ya haki ya kuishi inatokana na mijadala juu ya masuala ya adhabu ya kifo, vita, utoaji mimba, kifo cha hiari, ukatili wa polisi, mauaji wakati wa kujihami, na kwa wengine hata haki za wanyama. Baadhi ya watu hawakubaliani juu ya maeneo ambayo kanuni hii inatumika, pamoja na masuala kama haya yaliyoorodheshwa hapo awali.

## Utoaji mimba 
thumb|195x195px|Utoaji mimba.
Neno "haki ya kuishi" linatumiwa katika mjadala wa utoaji mimba na wale wanaotaka kutokomeza zoezi la kutoa mimba, au angalau kupunguza kiwango cha utoaji mimba, na katika muktadha wa ujauzito, neno *haki ya kuishi* iliyoendelezwa awali na Papa Pius XII wakati wa ensiklika ya Kipapa ya mwaka 1951:*Kila mwanadamu, hata mtoto aliye ndani ya tumbo, ana haki ya kuishi moja kwa moja kutoka kwa Mungu na sio kutoka kwa wazazi wake, sio kutoka kwa jamii yoyote au mamlaka ya kibinadamu.* *Kwa hivyo, hakuna mtu, hakuna jamii, hakuna mamlaka ya kibinadamu, hakuna sayansi, hakuna "hali" yoyote ikiwa ni ya matibabu, kieugeniki, kijamii, kiuchumi, au maadili ambayo inaweza kutoa au kutoa kibali halali cha mahakama cha kuyapoteza moja kwa moja kwa makusudi maisha ya binadamu asiye na hatia…* --- Papa Pius XII, *Anwani kwa Wakunga juu ya Hali ya Utaalam Wao* Kitabu cha Upapa, Oktoba 29, 1951. 
[thumb|[Rais Ronald Reagan alipokutana na wawakilishi wa harakati ya Haki ya Kuishi, 1981]]
Mnamo mwaka 1966 Mkutano wa Kitaifa wa Maaskofu Katoliki Marekani (NCCB) ulimuuliza Fr. James T. McHugh kuanza kuangalia mwenendo wa mageuzi ya utoaji mimba ndani ya nchi hiyo.  Kamati ya Kitaifa ya Haki ya Kuishi (NRLC) ilianzishwa mnamo 1967 kama Haki ya Ligi ya Maisha kuratibu kampeni zake za serikali chini ya Mkutano wa Kitaifa wa Maaskofu Katoliki.  Ili kukata rufaa kwa upana zaidi, na bila upendeleo katika harakati hizi, viongozi muhimu wa Minnesota walipendekeza mtindo wa shirika ambao utatenganisha NRLC na usimamizi wa moja kwa moja wa Mkutano wa Kitaifa wa Maaskofu Katoliki na mwanzoni mwa 1973 Mkurugenzi wa NRLC Fr. James T. McHugh na msaidizi wake mtendaji, Michael Taylor, walipendekeza mpango tofauti, ikiwezesha NRLC kuelekea uhuru wake kutoka kwa Kanisa Katoliki.

## Euthanasia 
thumb|Mashine ya Euthanasia (Australia).
Wale ambao wanaamini kuwa mtu anapaswa kufanya uamuzi wa kumaliza maisha yake kupitia euthanasia hutumia hoja kwamba watu wana *haki ya kuchagua*, , wakati wale wanaopinga kuhalalishwa kwa euthanasia wanasema hivyo kwa sababu watu wote wana haki ya kuishi. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Haki ya Kuishi  kwenye Kituo cha Haki za Watoto
* [Papa Pius XII(https://sw.wikipedia.org/wiki/Papa_Pius_XII), *Kwa Wakunga juu ya Hali ya Utaalam wao*.] 

Jamii:Utoaji mimba
Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Jamii:Maadili
Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Leah Namugerwa

**Leah Namugerwa** (alizaliwa 2004) ni mwanaharakati kijana wa hali ya hewa kutoka Uganda. Anajulikana kwa kuongoza kampeni za upandaji miti na kwa kuanza ombi la kutekeleza marufuku ya mifuko ya plastiki nchini Uganda.

Namugerwa alizungumza kwenye mkutano wa *World Urban Forum* mnamo 2020 na alikuwa mjumbe wa vijana katika COP25. Mjomba wake, Tim Mugerwa pia ni mwanamazingira mashuhuri nchini Uganda.

Leah Namugerwa alisherehekea siku yake ya kuzaliwa ya 15 kwa kupanda miti 200 badala ya kuandaa sherehe ya siku ya kuzaliwa, na tangu wakati huo amezindua mradi wa *Birthday Trees*, kutoa miche kwa wale wanaotaka kusherehekea siku zao za kuzaliwa kwa kupanda miti. Lengo lake kuu ni kuona utekelezaji wa sheria ya hali ya hewa ya sasa (makubaliano ya 21 ya Paris) na kuvutia habari zaidi za mabadiliko ya hali ya hewa. Alipanga maandamano pamoja na watetezi wengine wa hali ya hewa kuashiria mgomo wa hali ya hewa mnamo 29 Novemba 2020, na pwani mwa ziwa la ufukwe wa Ggaba ya Kampala pia ilisafishwa kusherehekea siku hiyo; Dorothy Nalubega, mwanachama wa kikundi cha wanawake wa kilimo na mazingira pia alihudhuria. Namugerwa ameendelea kuitaka serikali ya Uganda kutekeleza kikamilifu Mkataba wa Hali ya Hewa wa Paris.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2004
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wanaharakati wa Uganda
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Leng Ouch

**Leng Ouch** ni mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka Kamboja. Alitumia utoto wake wa awali katika misitu huko Kamboja na akawa mwanaharakati dhidi ya kukata miti haramu katika misitu ya Kamboja. Anajulikana sana kwa kwenda kujificha kurekodi shughuli za ukataji miti haramu nchini mwake. 

## Maisha ya awali
Leng Ouch alizaliwa katika mkoa wa Takéo kwa familia ya wakulima masikini, na alitumia wakati mwingi wa utoto wake wakati wa utawala wa Khmer Rouge wakati familia yake ilipohama kati ya misitu na kuishi kwa kula chakula. Katika mwaka 2000 na 2010, Leng alijificha katika hali hatari mara nyingi akipiga picha na kurekodi ushahidi wa uvunaji haramu, ambayo imesababisha makubaliano ya ardhi 23  kufutwa na kampuni kubwa ya kukata miti ikifunuliwa. Mara nyingi akichukua kujificha katika kazi yake, Leng amesaidia kufunua maelfu ya uhalifu na kunyakua mbao na vifaa vya kukata miti.

## Tuzo
Leng alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman (Goldman Environmental Prize) mnamo 2016 kwa kazi yake ya kufunua ufisadi na uvunaji haramu nchini Kamboja.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa Kamboja
Jamii:Wanaharakati wa Kamboja
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Sophia Kianni

[right|thumb| Kianni akizungumza kwenye mgomo wa hali ya hewa wa [Ijumaa Nyeusi mnamo 2019]]
**Sophia Kianni** (amezaliwa 13 Disemba 2001) ni mwanaharakati wa hali ya hewa wa Marekani aliyebobea katika vyombo vya habari na mikakati. Yeye ndiye mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa asasi ya *Climate Cardinals* yenye kushughulika na utetezi wa mazingira. *Climate Cardinals* ni  shirika lisilo la faida linaloongozwa na vijana ambalo hufanya kazi kutafsiri habari juu ya mabadiliko ya hali ya hewa katika lugha zaidi ya 100. Anaiwakilisha Marekani kama mwanachama mchanga zaidi kwenye Kikundi cha Ushauri cha Vijana cha Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa juu ya Mabadiliko ya Tabia ya nchi. 

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu