open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mapishi ya Angola

**Mapishi ya Angola** yanaakisi urithi wa mchanganyiko wa tamaduni za Kiafrika na Kireno kutokana na historia ya ukoloni. Mapishi yao makubwa yamejaa matumizi ya vyakula vya asili kama vile muhogo, ndizi, samaki, na nyama ya aina mbalimbali. Pia hutumia viungo vya kienyeji na mbinu za kupika zilizorithiwa kizazi hadi kizazi.

## Aina za vyakula
### Funge
Funge ni chakula kikuu nchini Angola. Hutengenezwa kwa unga wa muhogo uliopikwa na maji hadi kuwa uji mzito usio na ladha kali. Chakula hiki huliwa pamoja na mchuzi wa mboga, samaki au nyama. Funge huliwa sana katika mikoa ya vijijini na hata mijini pia.

### Moamba de galinha
Moamba de galinha ni mchuzi maarufu wa kuku unaopikwa kwa karanga, mafuta ya mawese, vitunguu, vitunguu saumu, na viungo vingine. Hili ni moja ya mapishi ya kitaifa ya Angola na mara nyingi huandaliwa wakati wa hafla.

### Calulu
Calulu ni mchanganyiko wa mboga na samaki au nyama. Huandaliwa kwa kuchanganya samaki wa kukaushwa, mboga za majani kama mchicha, nyanya, vitunguu na mafuta ya mawese. Ni chakula cha asili kilichoenea sana nchini Angola.

### Chikwanga
Chikwanga ni mkate wa muhogo uliopikwa kwa kuufunga kwenye majani na kuchemsha. Ni chakula kinachopatikana pia katika maeneo ya Afrika ya Kati lakini ni maarufu zaidi nchini Angola hasa vijijini.

### Pirão
Pirão ni uji mzito unaotengenezwa kwa unga wa muhogo au mahindi, unaopikwa kwa kutumia mchuzi wa samaki au nyama hadi kuwa na muundo wa ugali laini. Hili ni pendekezo la chakula cha kila siku kwa familia nyingi za Angola.

## Marejeo
* Bittencourt, A. (2014). *Culinária Tradicional Angolana*. Luanda: Nzila Press.
* BBC Food (2022). Funje – Angolan Cassava Porridge. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Angola
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Mapishi ya Benin

**Mapishi ya Benin** yanatokana na urithi wa kitamaduni wa watu wa eneo la Afrika Magharibi. Chakula cha Benin kinatumia nafaka, mizizi kama viazi vitamu na mihogo, na pia hutumia samaki, kuku, na nyama ya ng’ombe au mbuzi. Mapishi yao yanahusisha mbinu za kupika za kienyeji pamoja na ladha za asili.

## Aina za vyakula
### Amiwo
Amiwo ni chakula cha mahindi kilichopikwa na mchanganyiko wa viungo kama pilipili, vitunguu na mafuta ya mawese. Mara nyingi huandaliwa pamoja na kuku au samaki wa kukaanga. Amiwo ni moja ya vyakula maarufu zaidi nchini Benin.

### Akpan
Akpan ni tamtam ya kijadi inayotengenezwa kwa kusaga nafaka kama mahindi au mtama, halafu hupikwa na kufanywa uji laini wa maziwa uliolowa. Hupatikana mitaani kama kitafunwa cha baridi na mara nyingine huongezwa sukari au ladha ya vanilla.

### Pâte
Pâte ni aina ya ugali unaotengenezwa kwa unga wa mahindi, mtama au mihogo. Kulingana na mikoa, unaweza kuitwa pâte blanche (ikiwa bila viungo) au pâte rouge (ikiwa na mchuzi wa nyanya au pilipili). Huliwa na mboga au samaki.

### Kuli-Kuli
Kuli-Kuli ni vitafunwa vya karanga vilivyokaangwa. Huandaliwa kwa kusaga karanga hadi kuwa siagi, kisha kubanwa ili kutoa mafuta na kukaushwa hadi kuwa vitafunwa vya kukaanga. Hiki ni kitafunwa kinachopatikana pia katika nchi jirani lakini ni maarufu sana Benin.

### Yovo Doko
Yovo Doko ni vitumbua vya Benin. Hutengenezwa kwa unga wa ngano, sukari na chachu, kisha kukaangwa hadi kuwa rangi ya dhahabu. Ni maarufu sana katika miji mikubwa kama Cotonou.

## Marejeo
* Agbo, P. (2011). *Cuisine Béninoise*. Cotonou: Editions Ruisseaux d'Afrique.
* Taste Atlas (2023). Amiwo – Traditional Beninese Dish. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* BBC Food (2022). Kuli-Kuli – Beninese Peanut Snack. Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Benin
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Libya

thumb|Bendera ya Libya
**Siasa ya Libya** imepitia mabadiliko makubwa ya kihistoria tangu kupata uhuru mwaka 1951. Nchi hii imekuwa na mifumo mbalimbali ya utawala, kutoka ufalme, udikteta, hadi juhudi za kujenga demokrasia baada ya machafuko ya miaka ya 2011.

## Ufalme wa Libya (1951–1969) 
Baada ya kupata uhuru kutoka kwa Waingereza na Wataliano mwaka 1951, Libya ilitangazwa kuwa Ufalme wa Kikatiba chini ya Mfalme Idris I. Mfumo huu ulijumuisha bunge la kitaifa, lakini mamlaka ya mfalme yalikuwa makubwa. Ufalme huo ulilenga kuunganisha majimbo matatu: Tripolitania, Cyrenaica, na Fezzan. Hata hivyo, ulituhumiwa kwa ukosefu wa maendeleo na rushwa.

## Utawala wa Gaddafi (1969–2011) 
Mnamo tarehe 1 Septemba 1969, kundi la maafisa wa kijeshi liliongoza mapinduzi yaliyomng'oa mfalme, likiongozwa na Kanali Muammar Gaddafi. Alitangaza Libya kuwa Jamhuri ya Kiarabu ya Kijamii, akianzisha mfumo usio wa kawaida ulioitwa Jamahiriya – utawala wa moja kwa moja wa watu kupitia kamati za watu (People’s Committees).

## Mapinduzi ya 2011 na Kuanguka kwa Gaddafi 
Mwaka 2011, wimbi la Mapinduzi ya Kiarabu lilienea hadi Libya. Maandamano dhidi ya Gaddafi yalizua vita vya wenyewe kwa wenyewe, na baadaye NATO iliingilia kijeshi kwa madhumuni ya kulinda raia. Oktoba 2011, Gaddafi aliuawa, na serikali ya mpito ya National Transitional Council (NTC) ilichukua madaraka.

## Mgawanyiko wa Kisiasa na Serikali Mbili 
Baada ya Gaddafi, Libya ilikumbwa na mgawanyiko wa kisiasa na mivutano ya kijeshi

Mnamo Machi 2021, serikali mpya ya mpito ya Government of National Unity (GNU) ilitangaza kuandaa uchaguzi wa kitaifa. Hata hivyo, uchaguzi huo haukufanyika kama ilivyopangwa, na hali ya kisiasa ilibaki tete.

## Hali ya Siasa kwa Sasa 
Libya inaendelea kukabiliwa na migawanyiko ya kisiasa, uingiliaji wa mataifa ya kigeni, na changamoto ya kuunda serikali jumuishi. Maendeleo ya kisiasa yanategemea juhudi za upatanisho wa kitaifa, kuandaliwa kwa katiba mpya, na kufanyika kwa uchaguzi huru na wa haki.

## Marejeo 
Jamii:Libya
Siasa ya Liberia

thumb|Bendera ya Liberia
**Siasa ya Liberia** ni jamhuri ya kidemokrasia inayofuata mfumo ambapo Rais ni mkuu wa nchi na serikali. Mfumo wa siasa nchini humo umeathiriwa kwa kiasi kikubwa na historia ya taifa hilo, hasa uhusiano wake na Marekani, vita vya wenyewe kwa wenyewe, na harakati za kujenga taasisi thabiti za kidemokrasia.

## Historia ya Kisiasa 
Liberia ilianzishwa mwaka 1847 na Waamerika Weusi waliorejea kutoka utumwa wa Marekani. Kwa muda mrefu, siasa za nchi hiyo zilitawaliwa na chama kimoja True Whig Party ambacho kilidumu madarakani kwa zaidi ya miaka 100. Mfumo huu wa chama kimoja ulidhoofisha ushindani wa kisiasa na kujenga mazingira ya kimadaraka ya muda mrefu.

Mwaka 1980, mapinduzi ya kijeshi yaliyofanywa na Samuel Doe yaliangusha utawala wa muda mrefu wa Americo-Liberians. Tukio hili lilifungua mlango wa mabadiliko ya kisiasa, lakini pia lilipelekea miongo kadhaa ya machafuko na mapigano ya wenyewe kwa wenyewe (1989–2003).

## Mpito wa Kidemokrasia 
Baada ya kumalizika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe mwaka 2003, Liberia ilianza kipindi cha mpito cha kurejesha amani na ujenzi wa taasisi. Mwaka 2005, Ellen Johnson Sirleaf alichaguliwa kuwa Rais wa kwanza mwanamke barani Afrika kwa njia ya kidemokrasia, hatua muhimu katika historia ya kisiasa ya nchi hiyo.

Uchaguzi wa amani ulifanyika tena mwaka 2011, na Sirleaf akachaguliwa kwa muhula wa pili. Mwaka 2017, George Weah, mchezaji wa zamani wa kimataifa wa soka, alichaguliwa kuwa Rais, akiashiria mabadiliko ya kidemokrasia kwa njia ya amani ya kwanza katika miongo kadhaa.

## Muundo wa Serikali 
Liberia ina matawi matatu ya serikali:

* Mtendaji: Unaoongozwa na Rais (huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa kipindi cha miaka 6).
* Bunge: Lina Seneti (maseneta 30) na Baraza la Wawakilishi (wabunge 73), wote huchaguliwa kwa kura.
* Mahakama: Mahakama Kuu ina jukumu la kutoa tafsiri ya sheria na kuhakikisha usawa wa kikatiba.

Mataifa ya kimataifa, hasa Umoja wa Mataifa, Umoja wa Afrika, na ECOWAS, yamekuwa na mchango mkubwa katika kusaidia ujenzi wa taasisi za kisiasa na usalama nchini humo. ndiyo husimamia uchaguzi nchini humo, na chaguzi za hivi karibuni zimekuwa huru kwa kiwango kikubwa, japokuwa changamoto za rasilimali na miundombinu bado zipo.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025

Jamii:Siasa ya Liberia
Siasa ya Mali

thumb|Bendera ya Mali
**Siasa ya Mali** ni nchi ya Afrika Magharibi yenye historia ndefu ya utawala, Mfumo wake wa siasa ni wa jamhuri ya kidemokrasia, lakini mara nyingi unakumbwa na mapinduzi ya kijeshi na changamoto za usalama.

## Historia ya Kisiasa ya Awali 
Baada ya kupata uhuru kutoka kwa Ufaransa mwaka 1960, Mali iliongozwa na Modibo Keïta, aliyekuwa kiongozi wa chama cha Union Soudanaise – Rassemblement Démocratique Africain (US-RDA). Serikali yake ilifuata siasa za ujamaa, lakini mwaka 1968, aliondolewa madarakani kupitia mapinduzi ya kijeshi yaliyoongozwa na Moussa Traoré.

## Migogoro na Usalama 
Mgogoro wa kisiasa nchini Mali umechangiwa na:

* Migogoro ya kijamii kati ya makabila.
* Uasi wa Tuareg na vikundi vya kigaidi.
* Rushwa na ukosefu wa maendeleo vijijini.

Hali ya usalama imesababisha uwepo wa vikosi vya kimataifa kama MINUSMA (walinda amani wa Umoja wa Mataifa), lakini baadhi yao wameondoka kutokana na mabadiliko ya msimamo wa serikali ya kijeshi.

## Dira ya Kisiasa ya Baadaye 
Mali bado inatafuta njia ya kujenga demokrasia ya kweli na utawala wa sheria. Kurejea kwa uchaguzi wa kiraia, kurejesha amani ya kanda ya kaskazini, na kupambana na rushwa ni miongoni mwa vipaumbele vya mustakabali wa siasa ya Mali.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Senegal

thumb|Bendera ya Senegal
**Siasa ya Senegal** inafanyika katika mfumo wa demokrasia ambapo Rais ndiye mkuu wa nchi na serikali. Senegal ni miongoni mwa nchi chache za Afrika zilizodumisha utulivu wa kisiasa tangu kupata uhuru mwaka 1960. Mfumo wake wa kisiasa umejengwa juu ya misingi ya vyama vingi, uhuru wa vyombo vya habari, na taasisi za kikatiba zinazoendelea kuimarika.

## Uhuru na Enzi ya Léopold Sédar Senghor (1960–1980) 
Senegal ilipata uhuru kutoka kwa Ufaransa mnamo tarehe 4 Aprili 1960. Léopold Sédar Senghor, mshairi na msomi maarufu, alichaguliwa kuwa raisi wa kwanza. Aliongoza kupitia chama cha Union Progressiste Sénégalaise (UPS), ambacho baadaye kilibadilika na kuwa Parti Socialiste (PS). Senghor alijenga mfumo wa chama kimoja na alisisitiza mshikamano wa kitaifa.

Mnamo mwaka 1980, alistaafu kwa hiari na kumkabidhi madaraka Waziri Mkuu wake Abdou Diouf, hatua iliyosifiwa kimataifa kwa kuweka mfano wa amani ya kisiasa Afrika.

## Mageuzi ya Kisiasa na Vyama Vingi (1981–2000) 
Chini ya Abdou Diouf, Senegal ilianzisha mageuzi ya demokrasia kwa kuruhusu vyama vingi vya siasa, upigaji kura wa wazi, na uhuru wa vyombo vya habari. Uchaguzi wa 1983, 1988, na 1993 uliibua ushindani mkubwa, lakini chama cha PS kiliendelea kutawala.

Mwaka 2000, Abdoulaye Wade wa chama cha Parti Démocratique Sénégalais (PDS) alishinda urais, akiashiria mabadiliko ya kwanza ya amani ya madaraka kwa njia ya kidemokrasia tangu uhuru.

## Kipindi cha Abdoulaye Wade (2000–2012) 
Wade aliongoza kwa sera za maendeleo ya miundombinu na mageuzi ya kiuchumi. Hata hivyo, muhula wake wa pili uligubikwa na madai ya ubadhirifu, matumizi mabaya ya madaraka, na jaribio la kurefusha utawala wake kwa kubadilisha katiba. Hali hiyo ilisababisha maandamano makubwa ya kiraia.

## Uongozi wa Macky Sall (2012–sasa) 
Mwaka 2012, Macky Sall alishinda dhidi ya Wade kupitia chama cha Alliance pour la République (APR). Aliahidi mabadiliko ya taasisi na kudhibiti rushwa. Alipunguza muda wa urais kutoka miaka saba hadi mitano, lakini baadaye kulizuka mijadala kuhusu urejeo wa mihula yake.

Mwaka 2024, Bassirou Diomaye Faye, mshirika wa karibu wa kiongozi wa upinzani Ousmane Sonko, alichaguliwa kuwa rais mpya, akishinda kwa mara ya kwanza kwa tiketi ya chama kipya cha mrengo wa kushoto. Ushindi wake ulionyesha nguvu ya vijana na mabadiliko ya kisiasa kwa njia ya amani.

## Muundo wa Serikali 
* Rais: Huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa muhula wa miaka mitano (marekebisho ya katiba yameathiri mihula hii mara kadhaa).
* Waziri Mkuu: Nafasi hii ilifutwa mwaka 2019, lakini ikarejeshwa tena mwaka 2021 kama sehemu ya mageuzi ya kisiasa.
* Bunge: Bunge la taifa lina wabunge wanaochaguliwa kwa mfumo wa mchanganyiko wa uwakilishi.
* Vyombo vya sheria: Vinajitegemea kikatiba, japokuwa kumekuwa na madai ya ushawishi wa kisiasa.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Afrika Kusini

thumb|Bendera ya Afrika Kusini
**Siasa ya Afrika Kusini** inafanyika chini ya mfumo wa kidemokrasia ya uwakilishi, ambapo Rais ni mkuu wa nchi na pia mkuu wa serikali. 

Tangu kumalizika kwa utawala wa ubaguzi wa rangi mnamo 1994, Afrika Kusini imekuwa na mfumo wa vyama vingi vya siasa na katiba inayotambua haki za binadamu, usawa, na uhuru wa kujieleza.

## Utawala wa Kikatiba 
Afrika Kusini inaongozwa kwa mujibu wa katiba ya mwaka 1996, ambayo hutajwa kuwa moja ya katiba za kisasa zaidi duniani. Mfumo wa serikali ni wa mgawanyo wa madaraka baina ya mihimili mitatu ambayo ni Bunge, Serikali kuu, na Mahakama.

Rais huchaguliwa na Bunge na hutumikia kipindi cha miaka mitano, kwa awamu zisizozidi mbili. Bunge linaundwa na Bunge la Taifa (National Assembly) na Baraza la Taifa la Mikoa (NCOP).

## Enzi za Ubaguzi wa Rangi (1948 – 1994) 
Kuanzia mwaka 1948, chama cha National Party (NP) kilitawala chini ya sera ya ubaguzi wa rangi (apartheid), ambapo wazungu wachache walikuwa na mamlaka ya kisiasa, kiuchumi na kijamii dhidi ya weusi wengi.

Harakati za kupinga ubaguzi huo ziliongozwa na vyama kama African National Congress (ANC), kilichoanzishwa mwaka 1912.

## Mpito wa Demokrasia (1990 – 1994) 
Mwaka 1990, Rais F.W. de Klerk aliruhusu vyama vilivyokatazwa kuruhusiwa tena na kumuachia huru Nelson Mandela baada ya miaka 27 gerezani. Mazungumzo yalifuata, yaliyozaa uchaguzi wa kwanza huru mwaka 1994, ambapo ANC ilishinda, na Mandela kuwa Rais wa kwanza mweusi wa Afrika Kusini.

## Vyama vya Siasa 
Afrika Kusini ina mfumo wa vyama vingi, lakini ANC imekuwa chama tawala tangu 1994. Vyama vingine vikubwa ni:

* Democratic Alliance (DA) – chama kikuu cha upinzani
* Economic Freedom Fighters (EFF) – chama cha siasa kali ya mrengo wa kushoto
* Inkatha Freedom Party (IFP) – chenye mizizi ya kiasili ya Wazulu
* Freedom Front Plus (FF+) – kinachowakilisha jamii ya Kiafrikaner

Chaguzi hufanyika kila baada ya miaka mitano, zikiwa huru na za wazi chini ya usimamizi wa Independent Electoral Commission (IEC).

## Mgawanyo wa Madaraka 
Afrika Kusini ina muundo wa serikali tatu kwa ngazi tofauti:

* Serikali Kuu – inaongoza nchi nzima
* Majimbo 9 – kila moja lina serikali yake
* Serikali za Mitaa – halmashauri za manispaa, miji na vijiji

Kila ngazi ina mamlaka yake kwa mujibu wa katiba, na mgawanyo huu unalenga kuboresha huduma na kushirikisha wananchi.

## Mahakama na Sheria 
Mahakama Kuu ya Katiba ndiyo yenye mamlaka ya juu zaidi kuhusu masuala ya kikatiba. Mfumo wa mahakama una uhuru wake, na unatekeleza haki kwa misingi ya katiba, sheria za kiraia, na haki za binadamu.

## Changamoto za Kisiasa 
Licha ya mafanikio, siasa ya Afrika Kusini inakabiliwa na changamoto kama:

* Rushwa katika taasisi za umma
* Ukosefu wa ajira na ukosefu wa usawa wa kiuchumi
* Migogoro ndani ya vyama vya siasa
* Changamoto za utoaji huduma kwa jamii

Hata hivyo, taasisi huru kama vyombo vya habari, mahakama, na mashirika ya kiraia zinaendelea kudhibiti mwenendo wa kisiasa.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Afrika Kusini
Siasa ya Chad

thumb|Bendera ya Chad
**Siasa ya Chad** ni ya upekee katika Afrika ya Kati yenye historia ya siasa yenye changamoto nyingi, ikiwemo mapinduzi, migogoro ya kikabila, na vita vya wenyewe kwa wenyewe. Siasa za Chad zimeathiriwa na tofauti za kanda, dini, na makabila, na pia ushawishi wa mataifa ya nje. Hali hii imeathiri ustawi wa taifa na maendeleo yake ya kisiasa na kijamii.

## Enzi za Ukoloni 
Chad ilikuwa sehemu ya himaya ya Ufaransa kutoka mwanzoni mwa karne ya 20 hadi uhuru wake mwaka 1960. Katika kipindi cha ukoloni, sera za Ufaransa ziliweka msingi wa utawala wa kikoloni, na kuweka mipaka ya kanda za kijamii na kikabila ambayo baadaye ilichangia migogoro ya ndani.

## Uhuru na Serikali ya Awali 
Chad ilipata uhuru wake kutoka kwa Wafaransa mwaka 1960 chini ya Rais François Tombalbaye, ambaye aliongoza kwa mfumo wa chama kimoja. Serikali ya awali ilijikita katika kuimarisha taifa lakini pia ilikumbwa na changamoto za kisiasa, ikiwemo ukandamizaji wa upinzani na migogoro ya kikabila.

## Vita vya Kimbari na Mapinduzi 
Kutokana na ukandamizaji na ushawishi wa kanda za kaskazini zilizo na wengi wa Kiislamu, mizozo ya kisiasa ilizuka kati ya serikali na makundi ya upinzani, hasa wa kaskazini. Hii ilisababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe ambavyo vilidumu miaka mingi, ikiwemo mapinduzi yaliyomwaga damu.

Mwaka 1975, Rais Tombalbaye alifukuzwa kwa mapinduzi na jeshi lilipoanzisha serikali mpya chini ya Félix Malloum. Hali ya usalama ilizidi kuwa tete, na makundi ya upinzani yalidumisha mapigano dhidi ya serikali, hasa kutoka upande wa kaskazini.

## Utawala wa Hissène Habré 
Mwaka 1982, Hissène Habré alichukua madaraka kupitia mapinduzi ya kijeshi. Utawala wake ulijulikana kwa ukandamizaji mkali wa wapinzani, ukiwemo mauaji na mateso ya kisiasa. Habré aliungwa mkono na nchi za Magharibi katika muktadha wa vita vya baridi, lakini alikabiliwa na mashinikizo ya kimataifa kutokana na ukiukaji wa haki za binadamu.

## Mabadiliko na Utawala wa Idriss Déby 
Mwaka 1990, Hissène Habré aliondolewa madarakani na Idriss Déby, kiongozi wa upinzani aliyeanzisha serikali mpya. Déby alifanya mabadiliko ya kidemokrasia, ikiwemo kuanzishwa kwa vyama vingi vya siasa na uchaguzi wa kidemokrasia, ingawa changamoto za udhibiti wa siasa zilidumu.

Utawala wa Déby ulijikita katika kudumisha mshikamano wa kitaifa na kukabiliana na changamoto za usalama, hasa kutokana na vurugu za kanda za kaskazini na mashariki.

## Siasa za Sasa 
Baada ya kifo cha Idriss Déby mwaka 2021, serikali ya mpito ilianzishwa chini ya mwanawe Mahamat Idriss Déby. Chad bado inakabiliana na changamoto za kisiasa, kiusalama, na uchumi. Serikali inajitahidi kuimarisha demokrasia na ustawi wa taifa licha ya hali tete ya siasa na ushawishi wa makundi ya silaha.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Misri

thumb|Bendera ya Misri
**Siasa ya Misri** ina historia ndefu na yenye mabadiliko makubwa tangu enzi za kifalme hadi leo ambapo nchi inaongozwa kwa mfumo wa urais. Mabadiliko ya kisiasa yamekuwa yakisukumwa na mapinduzi ya kijeshi, maandamano ya kiraia, na ushawishi wa vyombo vya usalama. Hadi sasa, siasa ya Misri imegubikwa na mvutano kati ya udikteta, harakati za kidemokrasia, na mivutano ya kijamii.

## Utawala wa Kifalme na Mapinduzi ya 1952 
Kabla ya 1952, Misri ilikuwa katika utawala wa kifalme chini ya Mfalme Farouk, lakini ilikuwa na ushawishi mkubwa wa Uingereza. Mapinduzi ya kijeshi ya mwaka 1952, yakiongozwa na Vikosi vya Maafisa Wachanga waliomwondoa mfalme, yaliiweka Misri kwenye mkondo wa serikali ya jamhuri.

## Uongozi wa Nasser, Sadat na Mubarak (1956–2011) 
Baada ya mapinduzi, Gamal Abdel Nasser alichukua madaraka mwaka 1956, akianzisha utawala wa kiutawala wa chama kimoja, akisisitiza utaifa wa Kiarabu na ujamaa. Nasser alifuatwa na Anwar Sadat mwaka 1970, ambaye alibadili mwelekeo wa kisiasa kuelekea nchi za Magharibi, akatia saini mkataba wa amani na Israeli mwaka 1979.

Hosni Mubarak alitawala kutoka 1981 hadi 2011, akiwa rais kwa muda wa miaka 30. Licha ya uchaguzi kufanyika, vyama vya upinzani vilikuwa dhaifu, na chama tawala cha National Democratic Party (NDP) kilitawala siasa zote.

## Mapinduzi ya 2011 na Mabadiliko ya Kidemokrasia 
Mwaka 2011, maandamano ya umma yaliyotokana na vuguvugu la Arab Spring yalimng’oa Hosni Mubarak madarakani. Tukio hili lilifungua milango ya mchakato wa kidemokrasia.

Mnamo 2012, Mohamed Morsi kutoka chama cha Muslim Brotherhood alichaguliwa kuwa rais wa kwanza kuchaguliwa kwa njia huru. Hata hivyo, utawala wake ulikumbwa na ukosoaji mkubwa kutokana na misimamo ya kidini na mivutano ya kisiasa.

## Mapinduzi ya Pili na Urejeo wa Utawala wa Kijeshi (2013 – Sasa) 
Mwaka 2013, jeshi lilimuondoa Morsi madarakani kufuatia maandamano makubwa dhidi yake. Abdel Fattah el-Sisi, mkuu wa majeshi wa wakati huo, alichukua madaraka na baadaye kuchaguliwa kuwa rais mwaka 2014, na kuchaguliwa tena mwaka 2018.

Siasa ya sasa ya Misri inatajwa kuwa na mwelekeo wa kiutawala wa kiimla, ambapo vyombo vya usalama vina mamlaka makubwa, uhuru wa vyombo vya habari umedhibitiwa, na wapinzani wa kisiasa hukumbwa na vizingiti vingi.

## Mfumo wa Serikali 
Misri ina mfumo wa jamhuri ya urais. Raisi ndiye mkuu wa nchi na serikali, akiwa na mamlaka makubwa juu ya jeshi, uteuzi wa mawaziri, na sera za nje. Kuna pia Bunge la Misri (House of Representatives) ambalo linachaguliwa na wananchi kwa kura.

Vyama vya siasa vinaruhusiwa kikatiba, lakini kwa vitendo, uhuru wao unakabiliwa na masharti mengi ya usajili, ufuatiliaji, na vikwazo vya kiutawala.

## Nafasi ya Jeshi 
Jeshi la Misri lina nafasi kubwa katika siasa ya nchi tangu mapinduzi ya 1952. Hadi leo, viongozi wengi wa juu wa kisiasa ni waasisi au washirika wa kijeshi. Jeshi pia lina ushawishi mkubwa kiuchumi, likimiliki makampuni kadhaa na rasilimali muhimu.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Ghana

thumb|Bendera ya Ghana
**Siasa ya Ghana** inafanyika katika mfumo wa kidemokrasia ambapo Rais ni mkuu wa nchi na pia mkuu wa serikali. Tangu kurejea kwa demokrasia mwaka 1992, Ghana imekuwa moja ya nchi za Afrika zinazotambulika kwa utulivu wa kisiasa, uchaguzi wa haki, na uhuru wa vyombo vya habari.

## Enzi ya Uhuru 
Ghana, iliyokuwa Gold Coast kabla ya uhuru, ilipata uhuru kutoka Uingereza mwaka 1957, ikiwa nchi ya kwanza kusini mwa Jangwa la Sahara kupata uhuru. Kwame Nkrumah alikua Waziri Mkuu wa kwanza, na baadaye Rais mwaka 1960 baada ya Ghana kuwa jamhuri.

## Mapinduzi ya Kijeshi 
Kuanzia mwaka 1966, Ghana ilikumbwa na mfululizo wa mapinduzi ya kijeshi yaliyokatiza utawala wa kiraia. Serikali za kijeshi ziliongozwa na viongozi kama General Acheampong na Flight Lieutenant Jerry Rawlings.

## Kurejea kwa Demokrasia 
Mnamo mwaka 1992, Ghana ilirudisha mfumo wa vyama vingi kwa katiba mpya. Jerry Rawlings alichaguliwa kuwa Rais kupitia chama cha National Democratic Congress (NDC). Tangu wakati huo, uchaguzi wa kitaifa umefanyika kila baada ya miaka mitano kwa amani na ushindani mkubwa wa vyama vikuu: NDC na New Patriotic Party (NPP).

## Mihimili ya Utawala 
* Rais: Rais wa Ghana huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa kipindi cha miaka mitano, na anaweza kuhudumu kwa vipindi viwili tu. Rais ndiye mkuu wa serikali, na pia ana mamlaka ya uteuzi wa mawaziri na viongozi wa kitaifa.
* Bunge: Bunge la Ghana lina wabunge 275 wanaochaguliwa moja kwa moja. Ni chombo cha kutunga sheria, kuidhinisha bajeti na kusimamia serikali. Vyama viwili vikuu NPP na NDC hushindana vikali kwenye uchaguzi wa wabunge.
* Mahakama: Mahakama ya Ghana ni huru na inaongozwa na Mahakama ya Juu . Jaji Mkuu huteuliwa na Rais kwa ushauri wa Baraza la Majaji na kuidhinishwa na Bunge. Mahakama imetajwa kama nguzo muhimu katika kutafsiri katiba na kusimamia haki.

## Vyama vya Siasa na Uchaguzi 
Ghana ina mfumo wa vyama vingi lakini ushindani mkubwa huonekana kati ya NDC na NPP.

* NDC huelekea kushika msimamo wa mrengo wa kushoto.
* NPP hufuata sera za kiuchumi huria .

Uchaguzi wa urais na wabunge huandaliwa na Tume Huru ya Uchaguzi (EC). Ushirikiano wa wananchi, uhuru wa vyombo vya habari, na usimamizi wa taasisi huru hufanya uchaguzi wa Ghana kuwa mfano bora barani Afrika.

## Ushiriki wa Wananchi na Demokrasia 
Wananchi wa Ghana hushiriki kwa wingi katika uchaguzi na mchakato wa kisiasa. Vyombo vya habari, mashirika ya kiraia, na asasi za kidini hushiriki katika uhamasishaji wa haki, uwajibikaji na utawala bora.

## Siasa za Nje 
Ghana ni mwanachama wa mashirika ya kikanda na kimataifa kama ECOWAS, AU, na Umoja wa Mataifa. Imekuwa mstari wa mbele katika utatuzi wa migogoro Afrika Magharibi, hasa kupitia mchango wake katika vikosi vya kulinda amani vya Umoja wa Mataifa.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Ghana
Siasa ya Ethiopia

thumb|Bendera ya Ethiopia
**Siasa ya Ethiopia** imekuwa ikibadilika kwa miongo kadhaa kutoka utawala wa kifalme hadi mfumo wa serikali ya shirikisho la kikabila. Mfumo huu umeathiriwa na historia ya kifalme, mapinduzi ya kijeshi, serikali za kiimla, pamoja na mabadiliko ya kisasa kuelekea mfumo wa vyama vingi vya kisiasa.

## Utawala wa Kifalme na Mapinduzi ya 1974 
Kwa karne nyingi, Ethiopia ilikuwa chini ya utawala wa kifalme. Mfalme Haile Selassie I alitawala kuanzia mwaka 1930 hadi 1974, alipong’olewa madarakani na mapinduzi ya kijeshi yaliyosababisha kuanzishwa kwa baraza la kijeshi la Derg. Derg ilitawala kwa mkono wa chuma, ikiongozwa na Mengistu Haile Mariam, na kutekeleza sera za ujamaa, ukandamizaji wa kisiasa, na ukosefu wa uhuru wa vyombo vya habari.

## Kuanguka kwa Derg na Kuibuka kwa Mfumo wa Shirikisho (1991–2018) 
Mwaka 1991, serikali ya Derg ilipinduliwa na Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF), muungano wa vyama vya kisiasa vinavyoegemea makabila. Chini ya EPRDF, Ethiopia ilianzisha katiba mpya mwaka 1995, iliyoanzisha mfumo wa shirikisho la kikabila. Kila jimbo lilipata haki ya kujitawala na hata kujitenga, kulingana na kifungu maarufu cha katiba cha 39.

Licha ya muundo wa kisheria ulioonyesha demokrasia, mfumo huo ulikosolewa kwa kuwa na udhibiti mkali wa kisiasa, ukandamizaji wa upinzani, na kushindwa kuleta usawa wa kitaifa. Vyombo vya usalama vilituhumiwa kwa ukiukwaji mkubwa wa haki za binadamu.

## Mageuzi ya Abiy Ahmed na Mvutano wa Kisiasa (2018 – Sasa) 
Mnamo 2018, Abiy Ahmed alichaguliwa kuwa Waziri Mkuu na kuanzisha mageuzi makubwa: kuachia wafungwa wa kisiasa, kuruhusu vyama vya upinzani, na kuanzisha mchakato wa maridhiano ya kitaifa. Alipokea Tuzo ya Amani ya Nobel mwaka 2019 kwa juhudi zake za kusitisha vita na Eritrea.

Hata hivyo, mageuzi hayo yalikumbana na changamoto. Mwaka 2020, mzozo wa kijeshi uliibuka katika jimbo la Tigray kati ya serikali kuu na Tigray People's Liberation Front (TPLF). Vita hivyo vimesababisha vifo, uharibifu mkubwa, na shutuma za ukiukwaji wa haki za binadamu kutoka pande zote.

## Mfumo wa Serikali na Vyama vya Siasa 
Ethiopia ina mfumo wa serikali ya shirikisho, ambapo Waziri Mkuu ni mkuu wa serikali, na Rais ni mkuu wa nchi kwa nafasi ya heshima. Bunge la kitaifa lina nyumba mbili: Baraza la Wawakilishi wa Watu na Baraza la Shirikisho.

Vyama vikuu ni pamoja na:

* Prosperity Party (PP) – chama tawala kinachoongozwa na Abiy Ahmed
* TPLF – chama cha Tigray kilichokuwa sehemu ya EPRDF
* OLF (Oromo Liberation Front) – chama cha kihistoria cha Oromo
* Ezema – chama cha kisasa cha mrengo wa kati

## Hali ya Haki za Binadamu na Uhuru wa Kisiasa 
Ingawa kumekuwa na juhudi za mageuzi, mashirika ya haki za binadamu kama Human Rights Watch na Amnesty International yameripoti kuhusu ukandamizaji wa maandamano, kukamatwa kwa wapinzani, na ukosefu wa uhuru wa vyombo vya habari, hasa wakati wa mivutano ya kisiasa au kijeshi.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Sudan

**Siasa ya Sudan** imekuwa kwenye changamoto kubwa tangu taifa hili kuipata uhuru mwaka 1956. Sudan ni nchi kubwa katika Afrika kwa ukubwa na imepitia mabadiliko makubwa ya kisiasa, vita vya wenyewe kwa wenyewe, na mivutano ya kikabila na kidini. Muktadha huu umeathiri siasa za nchi hiyo, na kupelekea mgawanyiko wa Sudan Kusini mwaka 2011. Hali ya kisiasa inajumuisha serikali za kijeshi, serikali za kiraia, na harakati za kupigania haki na amani.

## Uhuru na Mifumo ya Awali (1956–1989) 
Baada ya Sudan kupata uhuru kutoka kwa Uingereza mwaka 1956, nchi ilikumbwa na siasa tata za vyama vingi, makundi ya kidini, na mizozo ya kikabila. Serikali za awali zilipotoshwa na mivutano ya ndani, ikiwemo Vita vya Raia vya Sudan vya kwanza (1955–1972), vita vilivyogubika na mgogoro wa Kusini ambao ulisababisha mgawanyiko wa taifa baadaye.

## Dikteta Omar al-Bashir (1989–2019) 
Mnamo 1989, Jenerali Omar al-Bashir alichukua madaraka kwa njia ya mapinduzi ya kijeshi. Aliongoza Sudan kwa miaka zaidi ya 30, akitumia serikali kali za kijeshi na usimamizi wa chama kimoja. Al-Bashir alikabiliana na migogoro mingi ikiwemo Vita vya Darfur (kuanzia 2003) na vita vya pili vya raia Kusini. Siku za uongozi wake zilikuwa zimejaa changamoto za haki za binadamu, ukiukwaji wa haki za watu, na ushawishi wa kidini.

## Mzozo wa Darfur na Migogoro ya Kikanda 
Darfur imekuwa sehemu ya migogoro mikubwa ya Sudan tangu 2003, ambapo vikundi vya waasi walipinga serikali kuu. Serikali ilitumia vikosi vya usalama na waasi wa milisha za kabilanti kujaribu kudhibiti mzozo, jambo lililopelekea mauaji ya kimbari na maelfu ya wakimbizi. Migogoro ya kikanda imechangia kuhatarisha umoja wa Sudan na kuweka mgogoro mkali wa kiraia.

## Mwelekeo wa Kisiasa Baada ya 2019 
Mnamo Aprili 2019, baada ya miezi ya maandamano makubwa ya kiraia, Al-Bashir aliondolewa madarakani na jeshi. Kufuatia hapo, Sudan imepitia mchakato wa mabadiliko ya kidemokrasia. Serikali ya mpito yenye ushirikiano wa kijeshi na kiraia imeanzishwa, ikilenga kuleta amani, kuimarisha demokrasia, na kuondoa vikwazo vya kiuchumi.

## Changamoto na Fursa 
Sudan inakabiliwa na changamoto nyingi ikiwa ni pamoja na mgawanyiko wa kikanda, hali duni ya kiuchumi, na hitilafu za kisiasa. Hata hivyo, mchakato wa amani na mabadiliko ya kidemokrasia umeleta matumaini mapya kwa taifa hili, hasa baada ya Sudan Kusini kutengwa mwaka 2011.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Sierra Leone

thumb|Bendera ya Sierra Leone
**Siasa ya Sierra Leone** inaendeshwa kwa mfumo wa demokrasia ya uwakilishi wa vyama vingi, ambapo Rais ndiye mkuu wa nchi, mkuu wa serikali, na kiongozi wa majeshi. Taifa lina mfumo wa urais, na mamlaka yamegawanywa kati ya mihimili mitatu: Utendaji, Bunge, na Mahakama.

## Historia ya Kisiasa 
Baada ya kupata uhuru kutoka Uingereza tarehe 27 Aprili 1961, Sierra Leone iliendelea kuwa ufalme wa kikatiba chini ya Malkia wa Uingereza, hadi kuwa jamhuri mwaka 1971. Siaka Stevens, kiongozi wa chama cha All People's Congress (APC), alikua Rais wa kwanza wa jamhuri.

Mnamo 1978, mfumo wa chama kimoja ulianzishwa rasmi, hali iliyopelekea ukandamizaji wa haki za kisiasa. Lakini kufuatia presha ya kitaifa na kimataifa, vyama vingi vilirejeshwa mwaka 1991 kupitia katiba mpya.

## Mapinduzi na Vita vya Ndani 
Miaka ya 1990 nchi hii iliandamwa na machafuko ya kisiasa na mapinduzi. Mwaka 1991, vita vya wenyewe kwa wenyewe vilianza, vikiongozwa na kundi la Revolutionary United Front (RUF), likipinga serikali. Vita hivyo viliendelea kwa zaidi ya miaka kumi, hadi kumalizika rasmi mnamo 2002, kwa msaada wa Umoja wa Mataifa na Jumuiya ya Kimataifa.

## Mfumo wa Serikali 
* Rais: Rais huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa kipindi cha miaka mitano na anaweza kuhudumu kwa awamu mbili. Ana mamlaka ya kuteua mawaziri, wakuu wa idara, na mabalozi.
* Bunge: Bunge lina wabunge 146, ambapo baadhi huchaguliwa moja kwa moja na wengine huteuliwa. Wajibu wa Bunge ni kutunga sheria, kuidhinisha bajeti, na kusimamia serikali.
* Mahakama: Mahakama kuu ya Sierra Leone ni huru kwa mujibu wa katiba. Mfumo wake una Mahakama ya Rufaa, Mahakama Kuu, na Mahakama ya Katiba.

## Vyama vya Siasa 
Vyama vikuu ni:

* Sierra Leone People's Party (SLPP) – kilichoasisiwa mwaka 1951, na kwa sasa kinashikilia madaraka (tangu 2018).
* All People's Congress (APC) – chama cha upinzani kikuu, kilichotawala kwa vipindi virefu.

Vyama vidogo pia vipo, lakini ni nadra kupata uwakilishi mkubwa bungeni.

## Uchaguzi 
Uchaguzi mkuu hufanyika kila baada ya miaka mitano. Tume huru ya uchaguzi, National Electoral Commission (NEC)

## Ushiriki wa Wananchi 
Ushiriki wa wananchi katika siasa umeongezeka, ingawa changamoto kama rushwa, udhaifu wa taasisi, na ukosefu wa ajira kwa vijana bado zinakwamisha mchakato wa kisiasa. Serikali na mashirika ya kiraia wameanzisha juhudi za kuimarisha elimu ya uraia na utawala bora.

## Uhusiano wa Kimataifa 
Sierra Leone ni mwanachama wa mashirika kama Umoja wa Afrika (AU), ECOWAS, na Umoja wa Mataifa (UN). Pia iliwahi kuwa mwenyeji wa Mahakama Maalum ya Sierra Leone, iliyoshughulikia uhalifu wa kivita uliofanywa wakati wa vita vya ndani.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Siasa ya Eritrea

thumb|Bendera ya Eritrea
**Siasa ya Eritrea** nchi ya kihistoria yenye mizozo ya kisiasa na kijeshi, ikiwa na mfumo wa siasa wa chama kimoja unaoendeshwa na chama cha People's Front for Democracy and Justice (PFDJ). Hali ya siasa nchini Eritrea imekuwa ya ukandamizaji wa upinzani na uhuru wa vyombo vya habari, na imekuwa ikizuiliwa na mashirika ya kimataifa kwa ukosefu wa haki za binadamu.

## Vita vya Uhuru (1961–1991) 
Siasa za kisasa za Eritrea zilianza rasmi mwaka 1961, wakati harakati za uhuru zilipoanzishwa dhidi ya utawala wa Ethiopia uliojaribu kuunganisha Eritrea kwa nguvu. Harakati hizi ziliongozwa na makundi mbalimbali kama Eritrean Liberation Front (ELF) na baadaye Eritrean People's Liberation Front (EPLF), ambayo iliibuka kama chama kikuu cha kupigania uhuru. Vita hivi vilidumu kwa zaidi ya miongo mitatu hadi Eritrea ilipopata uhuru wake rasmi mwaka 1993.

## Uhuru na Maeneo ya Kwanza ya Siasa (1993–1998) 
Baada ya uhuru, Eritrea ilianzisha serikali ya chama kimoja chini ya EPLF ambayo ilibadilisha jina kuwa People's Front for Democracy and Justice (PFDJ). Mipango ya demokrasia iliahirishwa na chama hicho kikipata nguvu zote za serikali. Katika kipindi hiki, Eritrea ilijitahidi kujenga miundombinu na taasisi za kisiasa lakini ikawa na ukosefu wa upinzani wa kisiasa.

## Vita vya Eritrea na Ethiopia (1998–2000) 
Mzozo wa mpaka kati ya Eritrea na Ethiopia ulizuka mwaka 1998 na kusababisha vita vya miongo miwili vya mpaka. Vita hii ilisababisha maafa makubwa na kusababisha hali ya usalama duni ndani ya Eritrea, pamoja na ukandamizaji wa haki za binaadamu na kuimarisha ushawishi wa serikali ya kijeshi.

## Mfumo wa Siasa na Serikali 
Eritrea ina mfumo wa siasa wa chama kimoja ambapo chama cha PFDJ kina mamlaka yote. Bunge la nchi linafanya kazi kama mwendelezo wa maamuzi ya chama hicho, bila upinzani wa kisiasa. Rais wa Eritrea, ambaye pia ni kiongozi wa chama hicho, anashikilia madaraka makubwa ya kiutawala. Hali hii imekosa mchakato wa uchaguzi wa huru na wa haki.

## Haki za Binadamu na Hali ya Demokrasia 
Eritrea imekuwa ikikosolewa vikali kuhusu hali ya haki za binadamu, ambapo ripoti za mashirika ya kimataifa zinabainisha ukandamizaji wa vyombo vya habari, ukatili dhidi ya waandishi wa habari na wapinzani wa kisiasa, na kuwepo kwa huduma ya jeshi isiyo ya lazima na ya muda mrefu . Taarifa zinaonyesha kuwepo kwa magereza ya kisiasa na mateso kwa wafungwa wa maoni.

## Siasa za Kimataifa 
Eritrea ina uhusiano tata na mataifa jirani, hasa Ethiopia na Sudan. Ingawa mkataba wa amani ulisainiwa na Ethiopia mwaka 2018, uhusiano bado ni dhaifu katika baadhi ya nyanja. Eritrea pia imekuwa sehemu ya migogoro ya kanda na imeshutumiwa kwa kuunga mkono vikundi vya wapiganaji katika mataifa jirani.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Yesu na matabiri ya Agano la Kale

**Yesu na matabiri ya Agano la Kale** ni mada muhimu katika imani na mahubiri ya Wakristo toka mwanzo. Kwao matabiri mengi yaliyomo katika vitabu vya Agano la Kale kuhusu Masiya ajaye yametimia katika maisha ya Yesu, na ni ushahidi wa kwamba ndiye Masiya, kinyume cha mtazamo wa Wayahudi waliomfanya asulubiwe. 

Baadhi ya matabiri hayo ni kama ifuatavyo:

## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
* 
* 
*
* 
*
* 
*
*
* 
* 
* Herbert Lockyer *All the Messianic Prophecies of the Bible* Zondervan 1988 
* Nelson Reference Guides *Find It Fast Messianic Prophecies Fulfilled In Jesus Christ* Nelson Reference 2001 
* Charles A. Briggs *Messianic Prophecy: The Prediction of the Fulfilment of Redemption Through the Messiah* Wipf & Stock Publishers 2005 
* Edward Riehm *Messianic Prophecy: Its Origins, Historical Growth and Relation to New Testament Fulfillment* Kessinger Publishing 2006 
* Aaron Kligerman *Old Testament Messianic Prophecy* Zondervan 1957 ASIN B000GSNPMQ
* Michael F. Bird, *Are You the One Who Is to Come?* Baker Academic 2008.

Jamii:Biblia
Jamii:Yesu Kristo
Siasa ya Eswatini

**Siasa ya Eswatini** inajumuisha mchanganyiko wa mfumo wa kifalme na vipengele vya serikali ya kisasa, ambapo Mfalme ana mamlaka makubwa na anasimamia utawala wa nchi kwa usaidizi wa baraza la mawaziri na wasaidizi wa kifalme.

Siasa za Eswatini zina changamoto za kipekee katika kusawazisha utawala wa kifalme wa jadi na mabadiliko ya kisiasa ya kisasa. Ingawa katiba ya 2005 ilibeba baadhi ya mabadiliko, mamlaka makubwa ya mfalme bado ni ngumu kubadilika, na hivyo kuleta migongano kati ya serikali na wananchi wanaotaka mabadiliko ya kidemokrasia.

## Mfumo wa Utawala 
Eswatini ina malkia mmoja na mfalme, ambaye ni kichwa cha serikali na mwenye mamlaka ya juu. Mfumo wa serikali ni mchanganyiko wa monarkia na mfumo wa katiba uliopo tangu mwaka 2005. Mfalme anateua mawaziri na maafisa wa serikali, na baraza la mawaziri lina jukumu la kusaidia mfalme katika utawala wa kila siku. Hata hivyo, mamlaka makubwa zaidi bado yamo mikononi mwa mfalme.

## Katiba na Sheria 
Eswatini ilipitisha katiba yake ya kwanza mwaka 2005, ambayo ilileta baadhi ya misingi ya demokrasia na haki za binadamu.Hata hivyo, katiba hii haikufuta mamlaka makubwa ya mfalme, jambo linalozua changamoto katika utekelezaji wa demokrasia. Sheria za nchi ni mchanganyiko wa sheria za jadi na sheria za kiserikali, ambapo sheria za jadi zinadumishwa na mfalme na wazee wa miji.

## Vyama vya Siasa na Uchaguzi 
Eswatini ni moja ya nchi chache Afrika ambazo haziruhusu vyama vya siasa kufanya shughuli za kisiasa rasmi. Uchaguzi hufanyika kwa watu binafsi na si kwa vyama vya siasa. Katika ngazi ya kitaifa, wabunge na viongozi wa serikali hutengwa kwa uteuzi wa mfalme au kwa chaguzi zisizo rasmi, hali inayosababisha ukosefu wa ushindani wa kisiasa.

## Migogoro na Changamoto za Kisiasa 
Kwa miaka mingi, kumekuwa na migogoro baina ya serikali na waandamanaji wanaotaka mfumo wa kidemokrasia zaidi. Maandamano makubwa yalitokea mwaka 2021 na 2022, ambapo waandamanaji walitaka kupunguza mamlaka ya mfalme na kuruhusu vyama vya siasa kufanya kazi huru. Serikali ilitumia jeshi na polisi kupambana na maandamano hayo, jambo lililozua mashitaka ya ukiukaji wa haki za binadamu na ukandamizaji wa vyombo vya habari.

## Uhusiano wa Kimataifa 
Eswatini ina uhusiano wa kihistoria na mataifa ya Afrika Kusini na Ureno. Ingawa ni mwanachama wa Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika (SADC) na Umoja wa Afrika, imeshutumiwa kwa hali ya demokrasia na haki za binadamu. Hali hii imefanya Eswatini kushindwa kupata ushawishi mkubwa wa kisiasa na kiuchumi katika jumuiya za kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Yola, Nigeria

**Yola**, inayomaanisha ‘Uwanda Mkubwa’ au ‘Ardhi Kubwa ya Tambarare’, ni mji mkuu na kituo cha kiutawala cha Jimbo la Adamawa, Nigeria. Uko kandokando ya Mto Benue, na una wakazi zaidi ya 336,648 (kufikia mwaka 2010). Yola imegawanyika katika sehemu mbili. Kuna mji wa zamani wa Yola ambako Lamido wa Adamawa anaishi, ambao ni mji wa jadi, na mji mpya wa Jimeta (takriban kilomita 5 au maili 3 kaskazini-magharibi) ambao ndio kitovu cha utawala na biashara.

Kaskazini kuna Milima ya Mandara na kusini kuna Milima ya Shebshi pamoja na Mlima Dimlang (Vogel Peak).

Yola pia ni lango la kufikia Hifadhi ya Asili ya Gashaka Gumpti, mojawapo ya mbuga kubwa zaidi za taifa nchini Nigeria, hifadhi ya msitu wa milimani wa Ngel Nyaki, Uwanda wa Mambilla, mahali pa Sukur, ambayo ndiyo mandhari ya kwanza ya kitamaduni barani Afrika kuingizwa katika Orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO, Maporomoko ya Maji ya Yadin, Bwawa la Kiri katika Mto Gongola, Hifadhi ya Taifa ya Benue iliyoko karibu na Kamerun, Hifadhi ya Taifa ya Waza, na mji wa Garoua ulioko Kamerun, unaopatikana ng'ambo ya mpaka katika Mto Benue.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Miji ya Nigeria
Jamii:Jimbo la Adamawa
Mameluco

**Mameluco** ni neno la Kireno linalomaanisha mtoto wa kizazi cha kwanza aliyetokana na mahusiano kati ya Mzungu na Mwamerika. Linafanana na neno la Kihispania mestizo.

Katika karne ya 17 na 18, neno mameluco pia lilitumiwa kurejelea makundi ya wavumbuzi yaliyopangwa kutoka kwa Wakoloni wa Brazili yanayojulikana kama bandeirantes, ambao walizunguka ndani ya Amerika Kusini wakiondoka São Paulo karibu na Bahari ya Atlantiki hadi ndani ya Brazili na Paraguay, wakivamia makazi ya Waguarani kwa lengo la kuwakamata watumwa na kutafuta dhahabu.

Neno hilo lilikuwa la kawaida nchini Ureno katika Zama za Kati, likitokana na Kiarabu, ambamo "Mamluk" maana yake ni  "mtumwa", ambalo kwa kawaida katika nchi ya Misri, linamaanisha askari na watawala wenye asili ya watumwa.

## Marejeo 
Jamii:watu wa Brazil
Jamii:Kireno
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Latin American caste system
Jera (ngoma)

**Jera** ni ngoma ya kitamaduni inayochezwa sana na Wadagomba wa Mkoa wa Kaskazini ya Ghana.

## Marejeo 
Jamii:Utamaduni wa Ghana
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Ngoma
Philip Mpango

**Philip Isdor Mpango** (alizaliwa wilaya ya Buhigwe, Mkoa wa Kigoma, 14 Julai 1957) ni mwanasiasa, mwanachama wa chama cha siasa cha CCM na mtalaam wa uchumi kutoka nchini Tanzania. Alihudumu kama Makamu wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, tangu mnamo 31 Machi 2021 baada ya kuteuliwa na rais wa sasa Samia Suluhu Hassan, kufuatia kifo cha aliyekuwa Rais John Pombe Magufuli hadi uchaguzi mkuu wa mwaka 2025 ambapo aliamua asigombee tena.

Aliteuliwa na John Magufuli kuwa mbunge katika muhula wa 2015 – 2020, baadaye alichaguliwa kama mbunge wa jimbo la Buhigwe mkoani Kigoma katika uchaguzi wa mwaka 2020. Mnamo 30 Machi 2021 aliteuliwa na kuthibitishwa kuwa Makamu wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

## Maisha ya awali na elimu 
Mpango alisoma elimu ya msingi na sekondari na baadaye kidato cha tano na sita mkoa wa Kagera katika shule ya Secondari Ihungo.  

Alipata shahada ya awali, shahada ya uzamili na kisha shahada ya uzamivu (PhD) katika uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Sehemu ya masomo yake ya PhD alisomea katika Chuo Kikuu cha Lund, nchini Uswidi, na hatimaye alikamilisha utafiti wake na kupata PhD katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam mnamo 1996.

Kabla ya kuingia rasmi katika siasa, Mpango alihudumu katika nyadhifa mbalimbali kama mchumi mwandamizi katika Benki ya Dunia, Kamishna Mkuu wa Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) na pia aliwahi kuwa Mkurugenzi Mkuu wa Taasisi ya Utafiti wa Uchumi na Jamii (ESRF) pamoja na kuwa Katibu Mtendaji wa Tume ya Mipango katika Ofisi ya Rais.

## Waziri wa Fedha 
Mpango aliteuliwa kuwa Waziri wa Fedha na Mipango wa Tanzania mnamo Desemba 2015 katika serikali ya awamu ya tano chini ya Rais Magufuli. Alihudumu katika nafasi hiyo hadi Machi 2021. Wakati wa kipindi chake, alichukua hatua za kuongeza makusanyo ya mapato ya ndani, kupunguza utegemezi wa misaada ya nje, na kuongoza bajeti zinazolenga miradi ya kimkakati ya maendeleo.

## Makamu wa Rais 
Baada ya kifo cha Rais John Magufuli, Samia Suluhu Hassan ambaye alikuwa Makamu wa Rais aliapishwa kuwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, na kumteua Mpango kuwa Makamu wa Rais, uteuzi uliothibitishwa na Bunge mnamo 30 Machi 2021. Aliapishwa rasmi siku iliyofuata, na kuwa Makamu wa Rais wa kwanza kutoka Tanzania bara tangu enzi za Ali Hassan Mwinyi.

## Maisha binafsi 
Dkt. Mpango ni mume na baba wa familia. Anafahamika kwa uchapakazi wake na msimamo wa uadilifu katika usimamizi wa fedha za umma. Ameendelea kushiriki mijadala ya maendeleo ya kiuchumi barani Afrika kupitia majukwaa mbalimbali ya kikanda.

## Tanbihi
Jamii:Bunge la Tanzania
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wanauchumi wa Tanzania
Marcus Berg

**Marcus Berg** (1714–1761) alikuwa mwandishi wa kumbukumbu kutoka Uswidi.

Alitekwa nyara na maharamia wa Barbary mwaka 1754 na alitumikishwa kama mtumwa wa sultani wa Moroko kwa muda wa miaka miwili, kabla ya kununuliwa, kuachiwa huru na kurudi Uswidi. Kumbukumbu zake kuhusu miaka yake ya utumwa huko Moroko zilichapishwa na zilivutia umakini mkubwa.

## Marejeo 
Jamii:Utumwa
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Adumu

**Adumu**, inayojulikana pia kama **ngoma ya kuruka ya Wamasai**, ni aina ya ngoma inayochezwa na watu wa kabila la Wamasai wa Kenya na Tanzania. Vijana mashujaa wa Kimasai kwa kawaida hucheza ngoma hii yenye nguvu na ustadi mkubwa wakati wa hafla mbalimbali za kijadi kama vile harusi, ibada za kidini, na matukio mengine muhimu ya kitamaduni.

## Historia 
Watu wa kabila la Wamasai wa Kenya na Tanzania wana historia na utamaduni uliofungamana kwa karibu na ngoma ya kitamaduni ya Adumu. Ingawa chimbuko la ngoma hii halijulikani kwa uhakika, inaaminika kuwa ilianzishwa kama njia ya mafunzo kwa mashujaa wa Kimasai ili kuwajengea uwezo wa kupigana na kuonyesha uvumilivu, wepesi, na nguvu..
Kwa mujibu wa historia ya Wamasai, ngoma hii ilianza kuchezwa na mashujaa vijana kama mbinu ya kuimarisha uwezo wao wa kuruka juu,  jambo lililokuwa muhimu kwa uwindaji na vita. Kadri muda ulivyopita, ngoma hii ilianza kuwa rasmi na ya kimila zaidi, na ikawa sehemu ya hafla muhimu za kitamaduni kama vile harusi, ibada za kidini, na sherehe nyingine.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Wamasai
Jamii:Ngoma
Jamii:utamaduni wa Kenya
Jamii:utamaduni wa Tanzania
Mapishi ya Botswana

**Mapishi ya Botswana** yanaakisi maisha ya jamii za Kiafrika za Kusini mwa Afrika, hasa Watswana. Chakula cha Botswana kinategemea zaidi nyama, nafaka, na mazao ya shambani. Pia kuna matumizi ya maziwa na bidhaa zake kutokana na ufugaji wa ng'ombe ambao ni sehemu muhimu ya maisha ya Botswana.

## Aina za vyakula
### Seswaa
Seswaa ni chakula maarufu zaidi nchini Botswana. Huandaliwa kwa kuchemsha nyama ya ng’ombe au mbuzi kwa muda mrefu hadi iwe laini, kisha kuchanganywa na chumvi na kupondwa hadi kuwa nyuzi nyuzi. Seswaa huliwa pamoja na ugali wa mahindi au mabele.

### Bogobe
Bogobe ni uji mzito unaotengenezwa kwa unga wa mtama, mahindi, au mabele. Unaweza kuliwa kwa maziwa (kama kifungua kinywa) au pamoja na nyama au mboga kwa chakula kikuu cha mchana au jioni. Aina maarufu ni Bogobe jwa lerotse, uji wa mtama uliopikwa na tunda la lerotse, aina ya tikiti maji la kienyeji.

### Morogo
Morogo ni jina la mboga za majani pori zinazoliwa nchini Botswana. Mara nyingi hupikwa na mafuta au karanga na huliwa kama mboga ya pembeni pamoja na seswaa au bogobe.

### Vetkoek
Vetkoek ni aina ya maandazi ya kukaangwa, yaliyopokewa kutoka kwa Afrika Kusini lakini yamekuwa sehemu ya mapishi ya Botswana pia. Huliwa kama vitafunwa kwa kujazwa nyama au jamu ndani.

### Dikgobe
Dikgobe ni mchanganyiko wa kunde na mahindi mabichi au yaliyokaushwa unaopikwa pamoja hadi kuwa laini. Hili ni chakula cha jadi kinacholiwa wakati wa sherehe au hafla maalum.

## Marejeo
* Ramsay, J., & Morton, B. (2010). *Botswana Cultural Foodways*. Gaborone: Botswana Society.
* Taste Atlas (2023). Seswaa – Traditional Botswana Shredded Beef. Iliwekwa mnamo Julai 2025.
* Global Table Adventure (2013). Seswaa Recipe – Botswana. Iliwekwa mnamo Julai 2025
* The Spruce Eats (2021). Vetkoek – Fried Bread . Iliwekwa mnamo Julai 2025.

Jamii:utamaduni wa Botswana
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Afrocrowd 2025
Encanto

***Encanto*** ni filamu ya katuni iliyotolewa mwaka wa 2021. Filamu ilitayarishwa na Walt Disney Animation Studios, na kutolewa kwenye makumbi tarehe 24 Novemba 2021 na Walt Disney Studios Motion Pictures. Ni filamu ya sitini katika mfululizo wa Walt Disney Animated Classics.

## Wkamahiriki wa sauti 
* Stephanie Beatriz kama Mirabel Madrigal
* María Cecilia Botero kama "Abuela" Alma Madrigal
* John Leguizamo kama Bruno Madrigal
* Mauro Castillo kama Félix Madrigal
* Jessica Darrow kama Luisa Madrigal
* Angie Cepeda kama Julieta Madrigal
* Carolina Gaitán kama Pepa Madrigal
* Diane Guerrero kama Isabela Madrigal
* Wilmer Valderrama kama Agustín Madrigal
* Rhenzy Feliz kama Camilo Madrigal
* Ravi Cabot-Conyers kama Antonio Madrigal
* Adassa kama Dolores Madrigal
* Maluma kama Mariano Guzman

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Filamu za 2021
Jamii:Filamu kwa lugha ya Kiingereza
Jamii:Filamu za katuni za Disney
Jamii:Filamu za Marekani