open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arieh Warshel

**Arieh Warshel** (amezaliwa 20 Novemba 1940) ni mwanakemia kutoka nchi ya Israeli. Tangu 1976 amefundisha nchini Marekani. Hasa alichunguza uendelezaji wa miundo ya kikemia. Mwaka wa 2013, pamoja na Michael Levitt na Martin Karplus, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Wanakemia wa Israeli
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Uislamu nchini Afrika Kusini

**Uislamu nchini Afrika Kusini** ni dini ndogo sana, inakadiriwa kuna asilimia chini ya 1.5 ya jumla ya wakazi wote, kulingana na hesabu yao.
Uislamu nchini humo umekua katika hatua tatu. Hatua ya kwanza ni ile ya uletaji wa Waislamu wakiwa kama sehemu ya wahamaiaji watumwa waliokuja pasipo-hiari, wafungwa wa kisiasa na wale waliouhamishoni kisiasa kutoka Afrika na Asia (hasa Funguvisiwa vya Indonesia) ambao uliisha tangu katikati mwa miaka ya 652 hadi 1800. 
Hatua ya pili ulikuwa ujio wa Wahindi kama wafanyakazi wa mikataba waliokuwa wakifanya kazi katika mashamba ya miwa kwa ajili ya sukari huko mjini Natal kati ya 1860 na 1868, na tena kuanzia 1874 hadi 1911. Inakadiriwa Wahindi 176,000 ambao wote walikuwa wa imani moja ya Uislamu walisafirishwa kwenda jimboni Natal, karibia asilimia 7-10 ya meli ya awali wote walikuwa Waislamu.

Hatua ya tatu imeonekana wakati wa baada ya apartheid – wimbi kubwa la Waafrika Waislamu waliwasili katika pwani na mipaka ya Afrika Kusini. Idadi ya sasa inakadiriwa kuwa kati ya 75-100 000. Ongezeko hili huhesabiwa kama idadi ya Waislamu waliowasili kama wageni kutoka Uhindi kwa minajili ya kukuza uchumi.Ingawa sehemu kubwa ya Waislamu wa nchini humo ni wa dhehebu la Sunni, idadi kidogo sana ambao ni Ahmadi, hasa katika mji wa Cape Town.
## Tazama pia
* Msikiti wa Nurul Islam, msikiti uliopo mjini Cape ambao ulianzishwa mnamo 1844.
* Nizamiye Masjid msikiti kubwa katika Kizio cha Kusini; upo mjini Midrand, Gauteng, umemalizika mnamo 2012.

## Marejeo
* 
* 

## Jisomee
* http://muslimwiki.com/mw/index.php/Islam_in_South_Africa Islam in South Africa
Msikiti wa Nurul Islam

thumb
**Msikiti wa Nurul Islam** ni msikiti unaopatikana mjini Bo-Kaap eneo la Cape Town, Afrika Kusini. 

Wakati ulipoanzishwa mnamo 1844, jengo lilikuwa linaweza kupokea waumini 150. Mwaka wa 2001 walilikarabati, na sasa linaweza kupokea waumini wapatao 700.

## Marejeo
Nurul Islam
Jamii:Uislamu nchini Afrika Kusini
Uislamu nchini Sudan Kusini

Uislamu ni dini ndogo mno nchini  Sudan Kusini. Sehemu ya Waislamu walikaribishwa Sudan Kusini baada ya Kura ya maoni ya uhuru wa Sudan Kusini. Sensa ya awali ilitaja kuwa dini ya wakusini katika miaka ya 1956 ambapo ilianishwa ya kwamba sehemu kubwa ya wakazi wa huko walikuwa wafuasi wa dini za jadi au Wakristo wakati asilimia 18 walikuwa Waislamu.

File:Nasir Schule.jpg|Muslim children in South Sudan

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Islamic increase perceived in Wau as life is routine. 

Jamii:Uislamu nchini Sudan Kusini
Jamii:Uislamu barani Afrika
Stefan Hell

**Stefan Walter Hell** (amezaliwa 23 Desemba, 1962 mjini Arad nchini Romania) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa amechunguza mambo ya hadubini. Mwaka wa 2014, pamoja na Eric Betzig na William Moerner, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Wasomali

ya koo.]]
**Wasomali** ni kabila kubwa la watu wa jamii ya Wakushi wanaoishi katika eneo linaoitwa Pembe ya Afrika ambalo ni eneo linalopakana na Bahari ya Hindi na kugawanyika kati ya nchi asili nne: Somalia, Kenya, Ethiopia na Jibuti. 

Idadi ya Wasomali walioko Somalia ni kama milioni 15, Ethiopia milioni 8.5, Kenya ni karibu milioni 2.5 au 3  na Jibuti zaidi ya nusu milioni. Walioko nje ya eneo asili pia ni wengi, hasa huko Yemen. Jumla yao ni milioni 28-30.

Lugha yao ni Kisomali, mojawapo kati ya lugha za Kikushi. 

Dini yao ni Uislamu.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Somalia
Jamii:Makabila ya Ethiopia
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Makabila ya Jibuti
Jamii:Pembe ya Afrika
William Moerner

**William Esco Moerner** (amezaliwa 24 Juni, 1953) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya hadubini kwa ajili ya kuonekanisha molekuli moja peke yake. Mwaka wa 2014, pamoja na Stefan Hell na Eric Betzig, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Tomas Lindahl

**Tomas Lindahl** (amezaliwa 28 Januari, 1938) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uswidi na Uingereza. Hasa alichunguza jinsi ya kutibu saratani. Mwaka wa 2015, pamoja na Paul Modrich na Aziz Sancar, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Wanasayansi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Aziz Sancar

**Aziz Sancar** (amezaliwa 8 Septemba, 1946) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uturuki. Hasa alichunguza jinsi ya kutibu saratani. Mwaka wa 2015, pamoja na Tomas Lindahl na Paul Modrich, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasayansi wa Uturuki
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Edmond Fischer

**Edmond Fischer** (amezaliwa 6 Aprili, 1920) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Tangu 1950 aliishi nchini Marekani. Hasa alichunguza protini na kazi yake ndani ya seli. Mwaka wa 1992, pamoja na Edwin Krebs, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Wanasayansi wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Mneromiembeni

**Mneromiembeni** ni kata ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,512  walioishi humo. Msimbo wa Posta kwa Mnero Miembeni ni 65313.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Edwin Krebs

**Edwin Krebs** (6 Juni, 1918 – 21 Desemba, 2009) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza protini na kazi yake ndani ya seli. Mwaka wa 1992, pamoja na Edmond Fischer, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**. Asichanganywe na Hans Adolf Krebs ambaye pia alikuwa mwanakemia na kupokea Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1953.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Waliofariki 2009
Stesheni (maana)

**Stesheni** (kutoka Kiingereza *station*) 

*ni mara nyingi jina la kituo au mahali ambako vyombo vya usafiri vinasimama, kwa mfano stesheni ya basi na hasa reli.

Inapatikana pia kama jina la kata mbalimbali, kwa mfano:

*Stesheni (Nachingwea)
*Stesheni (Same)
Richard Roberts

thumbnail|right|200px|Richard Roberts
**Richard John Roberts** (amezaliwa 6 Septemba, 1943) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza DNA. Mwaka wa 1993, pamoja na Phillip Sharp, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Jina

**Jina** ni neno au maneno ambayo wanapewa watu, wanyama, nchi, vitu n.k. kwa ajili ya utambulisho. 

## Majina ya watu
Utamaduni, kwa njia ya sheria au desturi, ndio unaoratibu namna ya kupanga na kutumia majina ya watu, kwa kawaida tangu kuzaliwa. 

Mara nyingi, pamoja na jina binafsi, mtu anatumia pia majina mengine kama vile la ukoo mzima, au la baba na la babu. 

Katika nchi na makabila mbalimbali jina linaweza kubadilishwa, kwa mfano wakati wa ibada ya kuingizwa katika dini fulani au katika utawa, au kuongezewa, kwa mfano kutokana na ndoa.

Wasanii kama waimbaji au waandishi mara nyingi hutumia jina la kisanii badala ya jina la kawaida.

Mara nyingine jina linafupishwa, hasa kama ni refu mno, au linapambwa kama kwa kumbembeleza mwenye nalo.

## Majina ya wanyama
Kila aina ya wanyama inapewa jina maalumu la kuwatofautisha na wengine. Mfano: tembo akitajwa jina lake humtofautisha na twiga.

## Majina ya nchi
Kila nchi duniani lina jina lake maalumu ambalo huitambulisha nchi husika pamoja na raia wake.

## Marejeo 
Jamii:Isimu
Jamii:Lugha
Jamii:Utamaduni
Phillip Sharp

thumbnail|right|200px|Phillip Sharp
**Phillip Allen Sharp** (amezaliwa 6 Juni, 1944) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza DNA. Mwaka wa 1993, pamoja na Richard Roberts, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Alfred Gilman

thumbnail|right|200px|Alfred Gilman
**Alfred Gilman** (1 Julai, 1941 – 23 Desemba, 2015) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza protini na kazi yake ndani ya seli. Mwaka wa 1994, pamoja na Martin Rodbell, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Waliofariki 2015
Said bin Sultani

**Said bin Sultani**, pia **Sayyid Said**, (5 Juni, 1797 - 19 Oktoba, 1856) alikuwa Sultani wa Maskat, Oman na Zanzibar. 

Umuhimu wake katika historia unatokana na kwamba mwaka wa 1840 alihamisha mji mkuu wa usultani wake kutoka mji wa Maskat hadi Stone Town huko Unguja. 

Alifahamika kwa kustawisha kilimo cha makarafuu na biashara ya watumwa.

## Maisha
Sayyid Said alikuwa Sultani wa Omani tangu mwaka 1804. Aliimarisha utawala wa Omani juu ya pwani ya Afrika ya Mashariki. 

Mwaka 1829 alifaulu kuteka Mombasa iliyokuwa mji pekee wa kujitegemea kati ya miji yote ya Uswahilini. 

Visiwa vya Unguja na Pemba vilikuwa chini ya Omani tangu mwaka 1689, Wareno walipofukuzwa katika pwani za Uswahilini.

Sayyid Said aliona nafasi kubwa ya biashara ya karafuu kwa ajili ya soko la Uhindi na kwingineko. Mwaka 1829 akaanzisha  mashamba ya mikarafuu kwa kutumia kazi ya watumwa kutoka bara.

Biashara hiyo ikabadilisha uso wa mji wa Zanzibar wa karne ya 19 uliowahi kuwa kijiji kikubwa tu cha vibanda kando ya boma lililojengwa na Omani kama kizuizi dhidi ya Wareno. 

Baada ya azimio la mwaka 1832 la kuhamisha mji mkuu wa Omani kwenda Unguja, idadi ya wakazi wa mji ilikua haraka. 

Nchi za nje zikatambua mji mkuu mpya na kujenga uhusiano. Ubalozi wa Marekani ulijengwa mwaka 1837, Uingereza ukafuata mwaka 1841 na Ufaransa mwaka 1844. 

Sultani mwenyewe aliondoka kabisa Maskat mwaka 1840. Kukua kwa Zanzibar kulisababisha kukonda kwa mji wa Maskat.

Baada ya kifo cha Sayyid Sultan mwaka 1856, usultani wa Oman uligawiwa kati ya wanawe. Sayyid Majid bin Said Al-Busaid (1834/1835–1870) akawa Sultani wa kwanza wa Zanzibar na kaka yake Sayyid Thuwaini bin Said al-Said akawa Sultani wa Oman akitawala nchi hiyo bila maeneo ya Afrika ya Mashariki.

Jamii:Waliozaliwa 1797
Jamii:Waliofariki 1856
Jamii:Historia ya Zanzibar
Jamii:Sultani wa Zanzibar
Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea

ya Kiethiopia inayowaonyesha Yesu msulubiwa, Bikira Maria na mtakatifu Joji.]]
**Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea** ni madhehebu ya dini ya Ukristo iliyotawala makabila ya Eritrea kaskazini kwa karne kadhaa hadi sasa.

Wakristo hao wanaotaka kuzingatia imani sahihi ya Makanisa ya Kiorthodoksi ya Mashariki ni sehemu muhimu katika utamaduni wa Eritrea kama ulivyo kwa wenzao wa Ethiopia. 

Kwa sasa lina waumini milioni 3. wengi wao wakiishi nchini Eritrea, lakini pia Ulaya na Amerika.

## Historia
Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea linaendeleza ushirika na Kanisa la Misri tangu lilipoanzishwa na mtakatifu Frumensyo aliyetumwa na mtakatifu Atanasi, Patriarki wa Aleksandria ainjilishe ufalme wa Aksum katikati ya karne ya 4 BK.

Hata hivyo mwaka 1993 lilikubaliwa liwe na Patriarki wake mwenyeji na kujiongoza. 

## Kalenda
Kufuatana na mapokeo ya huko Misri, Epifania na Pasaka ni sikukuu muhimu sana, na husherehekewa kwa kufanya mambo kama vile kufunga kula na kucheza. 

Pia kuna siku kadhaa katika mwaka ambapo ni mboga za majani pekee na samaki ndio huruhisiwa kuliwa.

## Desturi
Ndoa huweza kuanzishwa au kupangwa wakati mwanamume ana umri wa miaka kumi na..., au ishirini na... Kiutamaduni, wasichana wanaruhusiwa kuolewa wakiwa na umri wa miaka 14 hadi 18, lakini katika karne ya 20, mambo yamebadilika, hivyo sasa umri mdogo kuliko wote wa kuolewa ni miaka 18, na suala hili linasimamiwa na serikali. Ndoa za kiserikali ni nyingi japo pia, wapo watu wanaofunga ndoa katika makani mbalimbali. Na baada ya kufunga ndoa kanisani, suala la talaka halipo na haliwezekani. Kila familia hufanya sherehe ya ndoa baada ya harusi. 

Tangu kuzaliwa, padri hutembelea familia kwa ajili ya kumbariki mtoto, na pia kutahiri mtoto kama ni wa kiume. Mama wa mtoto, hutakiwa kukaa ndani kwa siku 40 baada ya kujifungua kama mtoto ni wa kiume na kukaa ndani kwa siku 80 kwa mtoto ni wa kike kabla ya kwenda kanisani kwa ajili ya ubatizo.

## Sanaa 
Sanaa ya nchini Eritrea kwa ujumla imeegamia katika masuala ya dini na michoro ya dini. 

Mmoja kati ya michoro mizuri zaidi ya vitu au watu wenye macho makubwa na mara nyingi huwa ni watu wanaohusiana na Biblia.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Eritrean Orthodox Tewahedo Church
*Article on Eritrean Orthodox Church by Ronald Roberson on the CNEWA website.

Jamii:Dini nchini Eritrea
Jamii:Eritrea
Edward Lewis

**Edward Lewis** (20 Mei, 1918 – 21 Julai, 2004) alikuwa mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza jeni za nzi. Mwaka wa 1995, pamoja na Christiane Nüsslein-Volhard na Eric Wieschaus, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Waliofariki 2004
Arubastini

**Arubastini** ni mchezo wa karata ambapo karata inayotawala ndiyo huongoza mchezo. 

Mshindi hupatikana kwa kupata idadi ya 60 kwenda juu.

Jamii:Michezo
Maji salama

**Maji salama** au **maji ya kunywa** ni maji yaliyochemshwa au kutibiwa ili yawe salama kwa kunywa au kwa kuandalia chakula. 

Kimataifa, katika mwaka 2012, asilimia themanini na tisa (89%) ya watu duniani waliweza kupata maji safi na salama kwa kunywa.
 ambayo hutumiwa kwa matumizi mbalimbali ya nyumbani.]]

Karibu watu bilioni 4 waliweza kupata maji ya bomba wakati wengine bilioni 2.3 waliweza kupata maji kutoka kwenye visima na mabomba ya umma. Watu bilioni 1.8 bado wanatumia maji ya kunywa yasiyo salama ambayo vyanzo vyake vinaweza kuwa vimechafuliwa na kinyesi. Maji haya yanaweza kusababisha magonjwa kama kipindupindu na homa ya matumbo.

Maji ni muhimu kwa maisha ya binadamu na viumbe hai wengine. Kiasi cha maji ya kunywa kinachohitajika kinatofautiana. Kinategemea na shughuli za kawaida, umri, masuala ya kiafya na hali ya hewa. Inakadiriwa kuwa Mmarekani mmoja anakunywa lita moja ya maji kwa siku, wakati asilimia tisini na tano (95%) wanakunywa maji yasiyo chini ya lita tatu kwa siku.

Kwa wale wanaofanya kazi katika hali ya hewa ya joto, wanaweza kunywa lita 16 kwa siku. Maji yanatengeneza asilimia sitini (60%) ya uzito kwa wanaume na asilimia hamsini na tano (55%) kwa wanawake. Watoto wachanga wana asilimia sabini (70%) au themanini (80%) ya maji katika miili yao wakati wazee wanakaribia asilimia arobaini na tano (45%).

Kwa kawaida katika nchi zilizoendelea maji ya bomba yanakidhi viwango vya ubora wa maji ya kunywa, hata hivyo kiasi kidogo sana cha maji hayo hunywewa au hutumiwa katika maandalizi ya chakula. Maji hayo hutumika pia katika kufua, usafi wa vyoo na umwagiliaji.

Kupunguza magonjwa yanayosambaa kwa maji na maendeleo ya vyanzo salama vya maji ni lengo kubwa kiafya katika nchi zinazoendelea. 

Maji yaliyowekwa katika chupa yanauzwa kwa matumizi ya umma katika sehemu nyingi duniani.

Jamii:Afya
Akwila na Priska

**Akwila na Priska** (au **Akula na Prisila**) walikuwa mume na mke Wayahudi wa Ponto (leo nchini Uturuki) katika karne ya 1 BK.

Ni maarufu katika vitabu 4 vya Biblia ya Kikristo kama jozi iliyopokea mikusanyiko ya Wakristo nyumbani na kufanya kazi ya umisionari katika miji na nchi mbalimbali, kama vile Korintho na Efeso, baada ya kufukuzwa na Kaisari Klaudio wakiwa pamoja na Wayahudi wote wa jiji la Roma (mwaka 49).

Wakati huo walikuwa Wakristo tayari (Mdo 18:2-3).

Huko Korintho walianza kushirikiana na Mtume Paulo (Mdo 18:18) aliyewataja kila mara kwa heshima na shukrani kubwa, pia kwa sababu walihatarisha uhai wao ili kumuokoa huko Efeso (1Kor 16:19; Rom 16:4; 2Tim 4:19).

Baadaye walirudi Roma kwa muda, labda mpaka Kaisari Nero alipoanza kudhulumu Kanisa. Hapo wakarudi Efeso.

Kati ya watu walioinjilishwa nao, muhimu zaidi ni Apolo, Myahudi msomi wa Aleksandria, Misri (Mdo 18:36).

Wanaheshimiwa na madhehebu mengi kama watakatifu. Kama vile Agano Jipya linawataja daima pamoja, sikukuu yao inawaadhimisha daima kwa pamoja ingawa tarehe ni tofautitofauti, kadiri ya madhehebu. Kwa Wakatoliki ni hasa tarehe 8 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints Aquila and Priscilla 

Jamii:Wamisionari
Kanuti IV

.]]
**Kanuti IV** (maarufu kwa Kidani kama "Knud den Hellige", yaani "Kanuti mtakatifu", 1043 - Odense, 10 Julai 1086), alikuwa mfalme wa Udani kuanzia mwaka 1080 hadi siku ya kuuawa. 

Pamoja na utakatifu wake, alionyesha bidii kubwa kwa ajili ya ibada na mahitaji ya wakleri pamoja na uimarishaji wa mamlaka yake ndani na nje ya nchi.

Baada ya kuanzisha makanisa ya Lund na Odense, aliuawa ndani ya hilo, mbele ya altare, pamoja na watu wengine 8 au 18.

Wananchi walimheshimu mara moja kama mtakatifu, na Papa Paskali II alithibitisha heshima hiyo mwaka 1101.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1043
Jamii:Waliofariki 1086
Jamii:Wafalme na malkia wa Denmark
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Denmark
Christiane Nüsslein-Volhard

thumbnail|right|200px|Christiane Nüsslein-Volhard
**Christiane Nüsslein-Volhard** (amezaliwa 20 Oktoba, 1942) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza jeni za nzi. Mwaka wa 1995, pamoja na Eric Wieschaus na Edward Lewis, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Eric Wieschaus

thumbnail|right200px|Eric Wieschaus
**Eric Francis Wieschaus** (amezaliwa 8 Juni, 1947) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza jeni za nzi. Mwaka wa 1995, pamoja na Christiane Nüsslein-Volhard na Edward Lewis, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Peter Doherty

thumbnail|right|200px|Peter Doherty
**Peter Charles Doherty** (amezaliwa 15 Oktoba, 1940) ni mganga wa mifugo kutoka nchi ya Australia. Hasa alichunguza kingamwili. Mwaka wa 1996, pamoja na Rolf Zinkernagel, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Wanasayansi wa Australia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Rolf Zinkernagel

thumbnail|right|200px|Rolf Zinkernagel
**Rolf Zinkernagel** (amezaliwa 6 Januari, 1944) ni daktari kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza kingamwili. Mwaka wa 1996, pamoja na Peter Doherty, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Wanasayansi wa Uswisi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Kura ya maoni ya uhuru wa Sudan Kusini, 2011

Kura ya maoni ilichukua nafasi Kusini mwa Sudan kuanzia tarehe 9 hadi 15 Januari 2011, katika hali ya aidha kanda ya kusini ibaki kuwa sehemu ya Sudan au iwe huru. Kura hii ya maoni ni moja kati ya tokeo la 2005 la Mkataba wa Naivasha baina ya Khartoum na serikali kuu ya Sudan People's Liberation Army/Movement (SPLA/M).

Wakati huohuo kulikuwa na kura ya maoni ambayo ilipaswa ifanyike mjini Abyei katika hali ya aidha iwe sehemu ya Sudan Kusini lakini zoezi lilighairishwa kwa kutokana na mgogoro juu ya haki ya makazi na mipaka.

Mnamo tarehe 7 Februari 2011, tume ya kura ya maoni iliwasilisha matokeo ya mwisho wa kura hizo, ambapo asilimia 98.83 walipigia kura kuwa huru. Wakati huohuo zoezi la upigaji kura lilisitishwa katika baadhi ya wilaya kati ya 10 ya 79 kwa kuzidi asilimia 100 ya mahitaji ya kura zilizotakikana, idadi ya kura zilizidi kabisa hitaji la asilimia 60.

Tarehe rasmi ya kuanzisha taifa jipya huru ilikuwa 9 Julai 2011.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
{Commons category|Southern Sudanese independence referendum, 2011}}
*Republic of South Sudan: Challenges and Opportunities
*Southern Sudan Referendum Commission 
*Southern Sudan Referendum Results website (SSRC and SSRB) 
*UNDP Support to the Southern Sudan Referendum 
*USAID Support to the Southern Sudan Referendum 
*Media in Cooperation and Transition – group of Sudanese journalists covering the referendum.
*Sudan Referendum  at *Gurtong*
*Sudan: One Country or Two? collected news and commentary at *Aljazeera English*
*South Sudan Referendum collected news and commentary at *BBC News*
*Sudan's Referendum at *IRIN News*
*Sudan Referendum: "A Real Turning Point for the People of Africa" – video report by *Democracy Now!*
*Photo Gallery by USAID 
*Sudan: Ready to Vote   – slideshow by *Life magazine*
Teddy Riley

thumb| Teddy Riley
**Edward Theodore "Teddy" Riley** (amezaliwa 8 Oktoba, 1967) ni mtunzi wa nyimbo, mwanamuziki, mpiga kinanda, mtumbuizaji na mtayarishaji wa rekodi kutoka nchini Marekani. Huhesabiwa kama mwanzilishi mtindo wa  new jack swing. Kupitia kazi zake za utayarishaji na Michael Jackson, Bobby Brown, Doug E. Fresh, Today, Keith Sweat, Heavy D., Usher, Jane Child, na wengineo kibao - vilevile akiwa kama mmoja wa wanakundi wa Guy na Blackstreet, Riley amehesabika kuwa na athira kubwa mno katika uanzishwaji na uboreshaji wa muziki wa contemporary R&B, hip-hop, soul na pop tangu katika miaka ya 1980.
## Albumu
* Solo: *Black Rock* (Haijatolewa)
* Guy: *Guy diskografia*
* Blackstreet: *Diskografia ya Blackstreet*

## Nyimbo zilizotungwa na Teddy Riley
*The Boys (Girls' Generation-The Boys (2011))
*Check (Girls' Generation-Lion Heart (2015))
* Call Me Baby - EXO (2015)
* Beautiful - EXO (2015)
*Already (Taemin-Press It (2016))

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Teddy Riley and Blackstreet Interview 
* Teddy Riley's New Jack Swing movement
* Teddy Riley's Fan Site 
* B-AA-D.com, Teddy Riley's New Artist Community
Stanley Prusiner

thumbnail|right|200px|Stanley Prusiner
**Stanley Prusiner** (amezaliwa 28 Mei, 1942) ni mwanakemia na daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza prioni. Mwaka wa 1997 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Uhakiki

**Uhakiki** ni kitendo cha kutathimini, kueleza, kuainisha na kutoa maoni juu ya kazi fulani ya fasihi kwa kuongozwa na kaida maalum. Hii ina maana ya kwamba uhakiki wa kazi za fasihi hautoki katika ombwe, kuna kanuni na taratibu mbalimbali zinazoongoza kufanya uhakiki, na hii ndio sababu kuna nadharia kadha wa kadha za uhakiki wa kazi za kifaishi. Au kwa lugha rahisi, uhakiki ni uchambuzi wa kina wa kazi za fasihi kama vile riwaya, tamthiliya na mashairi kwa lengo la kufafanua vipengele vya fani na maudhui.
## Tazama pia
*Lugha
*Fasihi
## Viungo vya Nje
*[https://www.shuledirect.co.tz/notes/list_notes/4/21994#22032_22033 ]  Katika Shule Direct

Jamii:Fasihi
Yohane Gualberto

wa Neri di Bicci, Santa Trinita huko Firenze.]]
**Yohane Gualberto** (995 hivi - 12 Julai 1073) alikuwa mmonaki wa Toscana, Italia ya Kati aliyeanzisha urekebisho wa Vallombrosa.

Kabla ya hapo alikuwa askari kutoka familia maarufu ya Visdomini. Ndugu yake alipouawa, alipaswa kulipa kisasi kwa kumuua muuaji. Alipompata, huyo alimpigia magoti na kunyosha mikono kama Yesu msalabani akimuomba msamaha. Ilikuwa siku ya Ijumaa Kuu. Hapo Yohane alitupa upanga wake na kumkumbatia.

Baada ya hapo alijiunga na monasteri ya Wabenedikto wa San Miniato.

Aliposhindana na abati na askofu wake wenye tabia ya usimoni, ambao yeye aliupiga vita, aliacha jumuia na mwaka 1036 alifika pamoja na wenzake kadhaa huko Vallombrosa . 

Baada ya Papa kuthibitisha nia yao, shirika lilistawi sana.

Mwaka 1193 alitangazwa na Papa Celestino III kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 241-242

## Marejeo ya lugha nyingine
*F. Salvestrini, *Disciplina Caritatis, Il monachesimo vallombrosano tra medioevo e prima età moderna*, Rome, Viella, 2008.
*F. Salvestrini, *Santa Maria di Vallombrosa. Patrimonio e vita economica di un grande monastero medievale*, Florence, Olschki, 1998.
*
*

## Viungo vya nje
*"St. John Gualbert, Abbot", ''Butler's Lives of the Saints*
*Patron Saints Index: *St John Gualbert* 
*Saint of the Day, July 12: *John Gualbert*  at *SaintPatrickDC.org*
*Catholic Online - Saints & Angels: *St John Gualbert, Abbot''

Jamii:Waliozaliwa 995
Jamii:Waliofariki 1073
Jamii:wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wavalombrosa
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Robert Furchgott

thumbnail|right|200px|Robert Furchgott
**Robert Francis Furchgott** (4 Juni, 1916 – 19 Mei, 2009) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mawasiliano ndani ya seli. Mwaka wa 1998, pamoja na Louis Ignarro na Ferid Murad, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1916
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Waliofariki 2009
Aspreno wa Napoli

[thumb|right|300px|[Mchoro wa Luca Giordano, *Watakatifu wasimamizi wa Napoli*, mmojawao akiwa Aspreno, mbele ya Yesu Msulubiwa, XVII seculo, Palazzo Reale, Napoli, Italia.]]
**Aspreno wa Napoli** alikuwa Mkristo wa karne ya 1 BK; anatajwa kama askofu wa kwanza wa mji huo wa Italia Kusini.

Asili yake haijulikani.

Inasemekana aliinjilishwa na Mtume Petro alipokuwa akielekea Roma.

Baadaye akawa askofu kwa miaka 23, akistawisha Kanisa la Napoli.

Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 1
Jamii:Waliofariki karne ya 2
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Aristarko wa Thesalonike

**Aristarko** (kwa Kigiriki Ἀρίσταρχος, *Aristarkhos*), alikuwa mkazi wa Thesalonike, Makedonia (leo nchini Ugiriki) , anayetajwa mara tano katika Agano Jipya hasa kama mfuasi na mwenzi wa Mtume Paulo.

Pamoja na Gaius, Mmakedonia mwingine, Aristarko alishambuliwa na umati mjini Efeso na kupelekwa kwenye kiwanja cha tamthilia .  

Baadaye, Aristarko aliongozana na Paulo kurudi mkoa wa Asia kutoka Ugiriki .  

Mwaka 58 aliongozana tena na Paulo kwenda Yerusalemu ili kuwakilisha mchango wa Wakristo wa kimataifa kwa wenzao maskini wa Kiyahudi.

Huko Kaisarea Baharini alipanda na Paulo meli ya kwenda Myra, Lycia  na kutoka huko hadi Roma. 

Ndiyo sababu Aristarko anatajwa na Paulo kama "mfungwa mwenzangu" na "mfanyakazi mwenzangu".  

Kadiri ya mapokeo alipata kuwa askofu wa Thesalonike au wa Apamea.  

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe tofauti: 4 Agosti, 4 Januari, 14 Aprili na 27 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*''Smith's Bible Dictionary'', "Aristarchus"
Mia moja na kumi na nne

**Mia moja na kumi na nne** ni namba inayoandikwa **114** kwa tarakimu za kawaida na CXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 113 na kutangulia 115. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 114 KK na 114 BK.
114
## Tanbihi
Basilika kuu la Bikira Maria

la Santa Maria Maggiore (mita 92x80) ndilo kanisa kubwa kuliko yale yote ya kumheshimu Bikira Maria mjini Roma, Italia.]]

**Basilika kuu la Bikira Maria** *(kwa Kiitalia: Santa Maria Maggiore)* katika mtaa wa Esquilino jijini Roma ni kanisa lililojengwa kwanza na Papa Liberius (352-366) kwa heshima ya Bikira Maria .

Kama lilivyo sasa ni kazi hasa ya Papa Sixtus III (432–440) aliyelishughulikia mara baada ya huyo kutangazwa na Mtaguso wa Efeso (431) kuwa Mama wa Mungu.

Hii inabaki kweli ingawa sehemu nyingine zilijengwa upya, hasa baada ya tetemeko la ardhi la mwaka 1348.

Kanisa hilo lina cheo cha Basilika, tena Basilika la Kipapa.

Kumbukumbu ya kutabarukiwa kwake huadhimishwa kila mwaka tarehe 5 Agosti.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 268
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 228

Jamii:Makanisa nchini Italia
Jamii:Bikira Maria
Jamii:Roma
Shule Direct

**Shule Direct** ni jukwaa la mtandaoni ambalo linatoa mafunzo kwa wanafunzi na walimu katika shule za sekondari kwa ajili ya Tanzania pekee. 

Malengo hasa ni kufanya elimu inafikika popote na muda wote. Wazo la wavuti hii ni la mlimbwende wa zamani Faraja Nyalandu (zamani Kotta). 

## Viungo vya Nje
*Wavut Rasmi 
Jamii:Elimu kwa njia ya mtandao
Jamii:Elimu ya Tanzania
Mia moja na kumi na tano

**Mia moja na kumi na tano** ni namba inayoandikwa **115** kwa tarakimu za kawaida na CXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 114 na kutangulia 116. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 115 KK na 115 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na sita

**Mia moja na kumi na sita** ni namba inayoandikwa **116** kwa tarakimu za kawaida na CXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 115 na kutangulia 117. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 29.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 116 KK na 116 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na saba

**Mia moja na kumi na saba** ni namba inayoandikwa **117** kwa tarakimu za kawaida na CXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 116 na kutangulia 118. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 117 KK na 117 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na nane

**Mia moja na kumi na nane** ni namba inayoandikwa **118** kwa tarakimu za kawaida na CXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 117 na kutangulia 119. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 59.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 118 KK na 118 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na tisa

**Mia moja na kumi na tisa** ni namba inayoandikwa **119** kwa tarakimu za kawaida na CXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 118 na kutangulia 120. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 17.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 119 KK na 119 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini

**Mia moja na ishirini** ni namba inayoandikwa **120** kwa tarakimu za kawaida na CXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 119 na kutangulia 121. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 120 KK na 120 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na moja

**Mia moja na ishirini na moja** ni namba inayoandikwa **121** kwa tarakimu za kawaida na CXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 120 na kutangulia 122. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 121 KK na 121 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na mbili

**Mia moja na ishirini na mbili** ni namba inayoandikwa **122** kwa tarakimu za kawaida na CXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 121 na kutangulia 123. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 61.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 122 KK na 122 BK.

## Tanbihi
Ferid Murad

thumbnail|right|200px|Ferid Murad
**Ferid Murad** (amezaliwa 14 Septemba, 1936) ni mwanakemia na daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mawasiliano ndani ya seli. Mwaka wa 1998, pamoja na Robert Furchgott na Louis Ignarro, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Günter Blobel

thumbnail|right|200px|Günter Blobel
**Günter Blobel** (21 Mei 1936 - 18 Februari 2018) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza protini na mawasiliano yake ndani ya seli. Mwaka wa 1999 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Wanabiolojia wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Arvid Carlsson

thumbnail|right|200px|Arvid Carlsson
**Arvid Carlsson** (amezaliwa 25 Januari, 1923) ni mwanakemia na daktari kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alichunguza dopamini. Mwaka wa 2000, pamoja na Paul Greengard na Eric Kandel, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Wanasayansi wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Paul Greengard

thumbnail|right|200px|Paul Greengard
**Paul Greengard** (amezaliwa 11 Desemba, 1925) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mawasiliano ndani ya seli. Mwaka wa 2000, pamoja na Arvid Carlsson na Eric Kandel, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Eric Kandel

thumbnail|right|200px|Eric Kandel
**Eric Kandel** (amezaliwa 7 Novemba, 1929) ni mwanasaikolojia na daktari kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza misingi ya kisaikolojia ya ufahamu. Mwaka wa 2000, pamoja na Paul Greengard na Arvid Carlsson, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Leland Hartwell

**Leland Harrison Hartwell** (amezaliwa 30 Oktoba, 1939) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza protini na kazi yake katika ugawanyaji wa seli. Mwaka wa 2001, pamoja na Timothy Hunt na Paul Nurse, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Bikira Maria Malkia

wa karne ya 6 mjini Roma: *Santa Maria Regina* (Mtakatifu Maria Malkia), ulio wa zamani kuliko yote inayojulikana.]]
 wa Giacomo di Mino, 1340–1350.]]
**Bikira Maria Malkia** ni kumbukumbu ya kalenda ya liturujia ya Kanisa la Kilatini inayolenga kumheshimu Bikira Maria kwa sababu alimzaa anayesadikiwa kuwa Mwana wa Mungu, mfalme wa amani, ambaye utawala wake hautakuwa na mwisho, hivyo Wakristo wanamsalimu kama Malkia wa mbingu na mama wa huruma.

## Historia
Adhimisho hilo lilianzishwa na Papa Pius XII mwaka 1955 na kupangwa tarehe 31 Mei, mwishoni mwa mwezi huo ambao sehemu mbalimbali unatumiwa na Wakatoliki kumheshimu Bikira Maria. 

Lengo lake lilikuwa kutangaza kwamba, karibu na Kristo Mfalme wa ulimwengu, husimama mama yake, Bikira Maria, kama ilivyokuwa huko msalabani. 

Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano tarehe ilibadilishwa na kuwa 22 Agosti, siku ya nane baada ya Maria kupalizwa mbinguni (15 Agosti), kwa kuwa ndiyo utimilifu wa utukufu wa Maria mbinguni karibu na Mwanae.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 299-301
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 289-290
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 251-252

Jamii:Bikira Maria
Jamii:Sikukuu za Ukristo
Jamii:Rozari
Mia moja na ishirini na tatu

**Mia moja na ishirini na tatu** ni namba inayoandikwa **123** kwa tarakimu za kawaida na CXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 122 na kutangulia 124. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 41.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 123 KK na 123 BK.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 123 KK na 123 BK.

## Tanbihi
Paul Nurse

thumbnail|right|200px|Paul Nurse
**Paul Nurse** (amezaliwa 25 Januari, 1949) ni mwanajenetikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza protini na kazi yake katika ugawanyaji wa seli. Mwaka wa 2001, pamoja na Leland Hartwell na Timothy Hunt, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Sydney Brenner

**Sydney Brenner** (amezaliwa 13 Januari, 1927) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Afrika Kusini. Hasa alichunguza msimbo wa kijenetikia. Mwaka wa 2002, pamoja na Robert Horvitz na John Sulston, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Wanasayansi wa Afrika Kusini
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Margaret Ward

ya Mt. Margaret Ward katika St Etheldreda's Church, London.]]
**Margaret Ward** (Congleton, 1550; Tyburn, 30 Agosti 1588) alikuwa mwanamke wa Uingereza aliyeuawa kwa sababu ya imani yake katika dhuluma za serikali ya nchi hiyo dhidi ya Kanisa Katoliki.

Dhuluma hiyo ilianzishwa na Malkia Elizabeti I (1533-1603) na kuendelezwa na waandamizi wake kwa ukali wa kiwango tofauti, hasa miaka 1535-1679. 

Pamoja na kutambua hatari ya kuwa Mkatoliki, Margaret alimsaidia padri William Watson, aliyewahi kufungwa na kuteswa mara kadhaa ili aasi Kanisa lake na kujiunga na Anglikana. 

Ingawa Margaret alimtembelea mara nyingi, hatimaye padri huyo aliasi ili kurudishiwa uhuru wake. Lakini baadaye alijuta sana akaamua kukana hadharani uamuzi wake huo, hivyo akafungwa tena huko Bridewell. 

Hapo Margaret alimsaidia kutoroka gerezani, lakini aligharimu mwenyewe ujasiri huo. Alipelekwa mahakamani ambapo hakukanusha tendo lake, hakukana imani yake wala hakuomba msamaha wa malkia. Hivyo alihukumiwa kuuawa kwa usaliti pamoja na Wakatoliki wengine, wakiwemo mapadri na walei, akapokea kwa furaha adhabu ya kunyongwa.

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 15 Desemba 1929, na Papa Paulo VI alimtangaza mtakatifu tarehe 25 Oktoba 1970.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*http://www.st-margaretward.stoke.sch.uk/ 

Jamii:Waliozaliwa 1550
Jamii:Waliofariki 1588
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Mia moja na ishirini na nne

**Mia moja na ishirini na nne** ni namba inayoandikwa **124** kwa tarakimu za kawaida na CXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 123 na kutangulia 125. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 31.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 124 KK na 124 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na tano

**Mia moja na ishirini na tano** ni namba inayoandikwa **125** kwa tarakimu za kawaida na CXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 124 na kutangulia 126. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 125 KK na 125 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na sita

**Mia moja na ishirini na sita** ni namba inayoandikwa **126** kwa tarakimu za kawaida na CXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 125 na kutangulia 127. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 126 KK na 126 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na tisa

**Mia moja na ishirini na tisa** ni namba inayoandikwa **129** kwa tarakimu za kawaida na CXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 128 na kutangulia 130. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 43.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 130KK na 130 BK.

## Tanbihi
Mia moja thelathini

**Mia moja na thelathini** ni namba inayoandikwa **130** kwa tarakimu za kawaida na CXXX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 129 na kutangulia 131. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 13.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 130 KK na 130 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na moja

**Mia moja na thelethini na moja** ni namba inayoandikwa **131** kwa tarakimu za kawaida na CXXXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 130 na kutangulia 132. 

**131** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 131 KK na 131 BK.

## Tanbihi
Alberto wa Pontida

thumb|250px|Mtakatifu Alberto wa Pontida.
**Alberto wa Pontida**, O.S.B., (Prezzate, 1025; 2 Septemba 1095) alikuwa abati huko Lombardia, Italia.

Alberto alikuwa kati ya wamonaki waliojitahidi zaidi kueneza urekebisho wa Cluny katika mkoa huo. Hata hivyo, alikuwa upande wa kaisari Henri IV wa Ujerumani katika mashindano yake na Papa Gregori VII. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Septemba pamoja na mwenzake Vito.

## Maisha
Kabla hajajiunga na umonaki, alikuwa askari kufuatana na kawaida ya koo maarufu za wakati huo. Ni baada ya kujeruhiwa sana vitani kwamba aliamua kufuata maisha ya Kiroho badala ya kulenga tena ushindi na heshima ya kidunia.

Alipokwenda kuhiji Santiago de Compostela (Hispania) alipitia monasteri kadhaa za Waklunii na kuvutiwa sana na maisha ya namna hiyo. 

Aliporudi nyumbani alijitolea mali yake kuanzisha monasteri (1059).

Baadaye alikwenda kupata malezi ya Hugo wa Cluny kwa miaka saba.

Tena akarudi Pontida kuongoza monasteri yake na kuanzisha nyingine kwa wanawake. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo 
* G.M. Cantarella, *I monaci di Cluny*, Einaudi, Torino, 1997;
* J. Huizinga, ''L'autunno del Medioevo*, Newton-Compton, Roma, 1997;
* J. Le Goff, *L'uomo medievale*, Laterza, Bari, 1999;
* *Cognomi e famiglie del bergamasco'', S.E.S.A.A.B., Bergamo, 2000

Jamii:Waliozaliwa 1025
Jamii:Waliofariki 1095
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Mia moja na thelathini na tatu

**Mia moja na thelathini na tatu** ni namba inayoandikwa **133** kwa tarakimu za kawaida na CXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 132 na kutangulia 134. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 19.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 133 KK na 133 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na mbili

**Mia moja na thelathini na mbili** ni namba inayoandikwa **132** kwa tarakimu za kawaida na CXXXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 131 na kutangulia 133. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 132 KK na 132 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na nne

**Mia moja na thelathini na nne** ni namba inayoandikwa **134** kwa tarakimu za kawaida na CXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 133 na kutangulia 135. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 67.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 134 KK na 134 BK.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 135 KK na 135 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na tano

**Mia moja na thelathini na tano** ni namba inayoandikwa **135** kwa tarakimu za kawaida na CXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 134 na kutangulia 136. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 5.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 136 KK na 136 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na saba

**Mia moja na ishirini na saba** ni namba inayoandikwa **127** kwa tarakimu za kawaida na CXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 126 na kutangulia 128. 

**127** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 127 KK na 127 BK.

## Tanbihi
Mia moja na ishirini na nane

**Mia moja na ishirini na nane** ni namba inayoandikwa **128** kwa tarakimu za kawaida na CXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 127 na kutangulia 129. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 (au 27).
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 128 KK na 128 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na sita

**Mia moja na thelathini na sita** ni namba inayoandikwa **136** kwa tarakimu za kawaida na CXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 135 na kutangulia 137. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 17.

## Tanbihi
Robert Horvitz

**Robert Horvitz** (amezaliwa 8 Mei, 1947) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza msimbo wa kijenetikia. Mwaka wa 2002, pamoja na Sydney Brenner na John Sulston, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Mia moja na thelathini na saba

**Mia moja na thelathini na saba** (au: **Mia thelathini na saba**) ni namba inayoandikwa **137** kwa tarakimu za kawaida na CXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 136 na kutangulia 138. 

**137** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 137 KK na 137 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na nane

**Mia moja na thelathini na nane** (au: **Mia thelathini na nane**) ni namba inayoandikwa **138** kwa tarakimu za kawaida na CXXXVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 137 na kutangulia 139. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 23.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 138KK na 138 BK.

## Tanbihi
Mia moja na thelathini na tisa

**Mia moja na thelathini na tisa** (au: **Mia thelathini na tisa**) ni namba inayoandikwa **139** kwa tarakimu za kawaida na CXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 138 na kutangulia 140. 

**139** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 139 KK na 139 BK.

## Tanbihi
Mia na arobaini

**Mia moja na arobaini** ni namba inayoandikwa **140** kwa tarakimu za kawaida na CXL kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 139 na kutangulia 141. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 140 KK na 140 BK.

## Tanbihi
Paul Lauterbur

**Paul Christian Lauterbur** (6 Mei, 1929 – 27 Machi, 2007) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku kwa ajili ya MRI. Mwaka wa 2003, pamoja na Peter Mansfield, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Waliofariki 2007
Richard Axel

thumbnail|right|200px|Richard Axel
**Richard Axel** (amezaliwa 2 Julai, 1946) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mfumo wa kunusa. Mwaka wa 2004, pamoja na Linda Buck, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Barry Marshall

thumbnail|right|200px|Barry Marshall
**Barry James Marshall** (amezaliwa 30 Septemba, 1951) ni daktari kutoka nchi ya Australia. Hasa alichunguza heliobacter pylori na uhusiano wake na kidonda cha tumbo. Mwaka wa 2005, pamoja na Robin Warren, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Wanasayansi wa Australia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Jamii:Watu walio hai
Onesiforo

.]]
**Onesiforo** (jina la Kigiriki lenye maana ya "mleta faida") alikuwa mwanamume Mkristo wa karne ya 1 aliyetajwa na Mtume Paulo kwa shukrani katika Waraka wa pili kwa Timotheo 1:16-18.

Sababu ni kwamba alimsaidia sana alipokuwa Efeso, halafu akamfuata hadi Roma mpaka akafaulu kumuona na kumfariji bila kuonea aibu minyororo yake.

Kwa hiyo Paulo alimtakia huruma ya Mungu pamoja na familia yake.

Inasemekana Onesiforo alipata kuwa askofu wa Kolofon (Asia Ndogo), halafu wa Korintho. Hatimaye alifia dini mjini Parium (karibu na Efeso).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Septemba au kesho yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.santiebeati.it/dettaglio/69450
* http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=4910

Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Watakatifu wa Uturuki