open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yamkini

ndiye aliyeandika kitabu cha kwanza juu ya yamkini.]]
**Yamkini** (kutoka Kiarabu يمكن *yumkinu* = inawezekana; kwa Kiingereza *probability*) ni kadirio la fursa au uwezekano wa kutokea au kutotokea kwa tukio fulani. Kuna tawi la hisabati linaloshughulikia swali hili.

Mfano: kwa kutumia hisabati ya yamkini unaweza kuonyesha ya kwamba ukirusha sarafu hewani mara 10 italala mara 5 kwa kuonyesha namba na mara 5 kwa kuonyesha nembo upande wa juu.

Fomula ya yamkini ni P=F/C. P ni yamkini, F ni idadi ya matukio yanayopendekezwa, C ni jumla ya matukio yanayoweza kutokea.  

## Tanbihi 
## Marejeo
* Kallenberg, O. (2005) *Probabilistic Symmetries and Invariance Principles*. Springer -Verlag, New York. 510 pp.&nbsp;ISBN 0-387-25115-4
* Kallenberg, O. (2002) *Foundations of Modern Probability,* 2nd ed. Springer Series in Statistics. 650 pp.&nbsp;ISBN 0-387-95313-2
*Olofsson, Peter (2005) *Probability, Statistics, and Stochastic Processes*, Wiley-Interscience. 504 pp ISBN 0-471-67969-0.

## Viungo vya nje 
* Virtual Laboratories in Probability and Statistics (Univ. of Ala.-Huntsville)
* 
* Probability and Statistics EBook 
* Edwin Thompson Jaynes. *Probability Theory: The Logic of Science*. Preprint: Washington University, (1996). — HTML index with links to PostScript files  and PDF (first three chapters)
* People from the History of Probability and Statistics (Univ. of Southampton)
* Probability and Statistics on the Earliest Uses Pages (Univ. of Southampton)
* Earliest Uses of Symbols in Probability and Statistics  on Earliest Uses of Various Mathematical Symbols
* A tutorial on probability and Bayes' theorem devised for first-year Oxford University students
* http://ubu.com/historical/young/index.html pdf file of An Anthology of Chance Operations (1963) at UbuWeb
* Introduction to Probability - eBook , by Charles Grinstead, Laurie Snell Source  *(GNU Free Documentation License)*
*   Bruno de Finetti, *Probabilità e induzione*, Bologna, CLUEB, 1993. ISBN 88-8091-176-7 (digital version)

Jamii:hisabati
Petro wa Betancur

ya Petro wa Mt. Yosefu Betancur katika Pango la Mt. Hermano Pedro (Tenerife).]]
**Petro wa Betancur** (Tenerife, Hispania, 21 Machi 1626 - Antigua, Guatemala, 25 Aprili 1667) alikuwa mmisionari kutoka Hispania katika Amerika ya Kati. 

Alijulikana kama *"Mt. Fransisko wa Amerika"*, naye ni mtakatifu wa kwanza mzaliwa wa funguvisiwa la Kanaria, pia anahesabiwa wa kwanza katika Guatemala na Amerika ya Kati kwa jumla. 

Petro alitambulikana kwa unyenyekevu na ugumu wa maisha katika kutekeleza huruma kwa wengine, wakiwemo mayatima, watoto wa mitaani, vijana wasioelimika, ombaomba, wagonjwa,, wageni na waliohukumiwa kufanya kazi za shokoa.  

Mwanashirika wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, alianzisha pia shirika la kwanza la barani Amerika, "Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu". Baada ya kufutwa, lilifufuliwa tarehe 16 Januari 1984. 

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 22 Juni 1980, halafu mtakatifu tarehe 30 Julai 2002. .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Hermano Pedro de San José Betancurt (1626-1667)
* Canonización del Beato Hermano Pedro de San José de Betancurt
*Website  of the *Obras Sociales* Society with the biography of Pedro Betancur
*Patron Saints Index: Peter of Saint Joseph Betancur 

Jamii:Wabethlehemu
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu

]]
**Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu** ni utawa wa Kanisa Katoliki ambao ulianzishwa na Petro wa Betancur nchini Guatemala katika karne ya 17, ukiwa wa kwanza barani Amerika.

Baada ya kufutwa, ulifufuliwa na Papa Yohane Paulo II tarehe 16 Januari 1984. Ndiye aliyemtangaza mwanzilishi kuwa mwenye heri, halafu mtakatifu.

Mwaka 2005 tawi la kiume lilikuwa na ndugu 7 katika konventi 2.

## Marejeo
*https://archive.org/stream/encyclopaediabrit03chisrich#page/829/mode/1up

## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi 

Jamii:Mashirika ya kitawa
Kima'anyan

'''Kima'anyan''' ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wama'anyan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kima'anyan imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kima'anyan iko katika kundi la Kibarito.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kima'anyan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kima'anyan 
*lugha ya Kima'anyan katika Glottolog
*lugha ya Kima'anyan kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimaba

**Kimaba** ni jina la lugha mbili tofauti, yaani

*lugha ya Kimaba izungumzwayo nchini Chad;
*lugha ya Kimaba izungumzwayo nchini Indonesia.
Bahari kuu

**Bahari Kuu** (ing. *w:ocean*) ni jina linalotumika kutaja jumla ya maeneo makubwa ya maji ya chumvi duniani yanayopakana na kufuatana kama gimba moja. Kwa maana hii bahari kuu inafunika zaidi ya theluthi mbili za uso wa dunia.
thumbnail|Nusutufe ya kusini ya dunia ambako bahari kuu inafunika karibu asilimia 90 za uso wake
Bahari Kuu imegawiwa na ardhi ya mabara kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia lakini sehemu zake zinaungana kwenye nusutufe ya kusini. 
thumbnail|Njia mbalimbali za kutazama Bahari Kuu ya Dunia: kama bahari 1, 3 au 5

## Ugawaji wa Bahari Kuu ya Dunia
Eneo hili kubwa huhesabiwa mara nyingi kama bahari kuu tatu yaani:
*Bahari Atlantiki kati ya Amerika upande mmoja na Ulaya - Afrika upande mwingine
*Bahari Pasifiki kati ya Amerika na Asia
*Bahari Hindi kati ya Afrika na Asia.

Hizi sehemu tatu hutajwa pia kama "bahari kuu" kwa kuzitofautisha na maeneo madogo zaidi ya maji ya chumvi au sehemu zinazoitwa bahari ya kando. 

Wakati mwingine Bahari ya Aktiki na Bahari ya Antaktiki hutajwa kama bahari kuu ("oceans") za pekee.

## Tabia za Bahari Kuu
Bahari kuu hushika asilimia 97% ya maji yote duniani. Hadi sasa ni asilimia 5 pekee zilizofanyiwa utafiti kamili.  Kiasi cha maji yote kwenye bahari kuu ni takriban kilomita za mjazo bilioni 1.3.

Kiasi cha maji baharini kinajulikana kuwa kilicheza na kubadilika katika historia ya dunia. Wakati wa vipindi vya baridi duniani, kama vile enzi ya barafu, sehemu kubwa ya maji yalipatikana kwa umbo la barafu na maji kiowevu yalikuwa kidogo. . Kuongezeka kwa halijoto duniani kunasababisha kupanda kwa uwiano wa bahari kote duniani. Nchi mbalimbali hasa kwenye pwani au nchi za visiwa zitapungua kieneo.

Halijoto ya bahari na mikondo yake ni athira muhimu mno kwa ajili ya mabadiliko ya hali ya hewa.

## Marejeo
Jamii:Bahari
Kimakian-Magharibi

**Kimakian-Magharibi** ni lugha nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamakian kwenye visiwa vya Halmahera, Makian na Kayoa. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kimakian-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimakian-Magharibi ilikuwa imedhaniwa kuwa lugha ya Kiaustronesia kama Kimakian-Mashariki katika kundi la Kihalmahera-Kusini. Siku hizi lakini imeainishwa kama lugha ya Kipapua-Magharibi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimakian-Magharibi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimakian-Magharibi 
*lugha ya Kimakian-Magharibi katika Glottolog
*lugha ya Kimakian-Magharibi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimalay cha Ambon

**Kimalay ya Ambon** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye visiwa vya Ambon, Haruku, Nusu Laut, Saparua, Seram na Wamar. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Ambon nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pi kuna wasemaji 45,000 nje ya Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Ambon iko katika kundi la Kimalayiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalay ya Ambon kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalay ya Ambon 
*lugha ya Kimalay ya Ambon katika Glottolog
*lugha ya Kimalay ya Ambon kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimalay cha Bacan

**Kimalay ya Bacan** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye visiwa vya Halmahera na Mandioli. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Bacan nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu sita tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Bacan iko katika kundi la Kimalayiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalay ya Bacan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalay ya Bacan 
*lugha ya Kimalay ya Bacan katika Glottolog
*lugha ya Kimalay ya Bacan kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimalay cha Bali

**Kimalay ya Bali** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Bali. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Bali imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Bali iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalay ya Bali kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalay ya Bali 
*lugha ya Kimalay ya Bali katika Glottolog
*lugha ya Kimalay ya Bali kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kitonga (Tonga)

**Kitonga** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Tonga inayozungumzwa na Watonga ambapo ni lugha rasmi ya taifa. Isichangaywe na lugha nyingine ziitwazo Kitonga nchini Malawi, Zambia, Msumbiji na Uthai. 

Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kitonga iko katika kundi la Kioseaniki.

Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kitonga nchini Tonga ilihesabiwa kuwa watu 96,300; tena kuna wasemaji zaidi ya 70,000 nje ya Tonga. 

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitonga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitonga 
*lugha ya Kitonga katika Glottolog
*lugha ya Kitonga kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Tonga
Jamii:lugha za Kiaustronesia
Kimalay cha Kota Bangun Kutai

**Kimalay ya Kota Bangun Kutai** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Kota Bangun Kutai imehesabiwa kuwa watu 80,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Kota Bangun Kutai iko katika kundi la Kimalayiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalay ya Kota Bangun Kutai kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalay ya Kota Bangun Kutai 
*lugha ya Kimalay ya Kota Bangun Kutai katika Glottolog
*lugha ya Kimalay ya Kota Bangun Kutai kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimalimpung

**Kimalimpung** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalimpung kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kimalimpung imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalimpung iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalimpung kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalimpung 
*lugha ya Kimalimpung katika Glottolog
*lugha ya Kimalimpung kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimapia

**Kimapia** ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wamapia kwenye visiwa vya Mapia. Hakuna wasemaji wa Kimapia tena kwa vile Wamapia walihamia visiwa vya Mikronesia na kutumia lugha za Kipalau, Kisonsorol au Kitobian siku hizi badala ya lugha yao ya asili. Maana yake lugha ya Kimapia imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimapia iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimapia kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimapia 
*lugha ya Kimapia katika Glottolog
*lugha ya Kimapia kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kimasela cha Kati

**Kimasela ya Kati** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasela kwenye kisiwa cha Masela. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kimasela ya Kati imehesabiwa kuwa watu 510 tu, na idadi imeendelea kupungua, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasela ya Kati iko katika kundi la Kibabar.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimasela ya Kati kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimasela ya Kati 
*lugha ya Kimasela ya Kati katika Glottolog
*lugha ya Kimasela ya Kati kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Ncha ya kijiografia

350px|thumbnail|Dunia inazunguka kwenye mhimili wake unaoonyeshwa na mstari mweupe. Ncha iko mahali ambako mstari huo unapita uso wa dunia. Picha hii inatazama dunia upande, hivyo ni ncha ya kaskazini pekee inayoonekana.
**Ncha ya kijiografia** ni moja kati ya mahali pawili ambapo mhimili wa mzunguko wa dunia unakutana na uso wa dunia. Kwa maana hiyohiyo ncha zinapatikana pia kwenye sayari, mwezi au gimba la angani kubwa lingine linalozunguka kwenye mhimili wake.

Ncha mbili kwa kawaida hutofautishwa kwa kuziita "ncha ya kaskazini" na "ncha ya kusini" jinsi ilivyo kwenye dunia yetu. Kila ncha iko nyuzi 90 kutoka mstari wa ikweta.

Kwenye magimba ya angani kama dunia yetu mara kwa mara kuna mabadiliko madogo ya mzunguko yanayosababisha ncha kuhama kiasi. Kwa sababu hiyo mahali kamili pa ncha za dunia huhama mita chache kila mwaka. Ramani na data za kijiografia hutumia wastani kati ya mahali pa namna hiyo.

Kama gimba la angani lina uga sumaku kuna pia ncha sumaku. Kwa dunia yetu mhimili wa uga sumaku uko karibu na mhimili wa mzunguko na kwa hiyo ncha sumaku na ncha ya jiografia ziko tofauti lakini karibu. Lakini si lazima iwe hivyo kwa kila sayari. Kwenye sayari ya Uranus kuna tofauti wa nyuzi 60.

## Tazama pia
* Ncha ya kaskazini
* Ncha ya kusini
Big Hero 6 (filamu)

**Big Hero 6** ni filamu ya katuni ya mwaka 2014 kutoka Marekani iliyotayarishwa na Walt Disney Animation Studios na kutolewa na Walt Disney Pictures. Hii ni filamu ya hamsini na nne kutolewa katika mfululizo wa filamu za Walt Disney Animated Classics.

## Muhtasari wa hadithi 
Katika mji wa kisasa wa San Fransokyo, kijana mwenye kipaji cha kuunda robotiki, Hiro Hamada, anashiriki mapigano ya roboti ya mafichoni. Kaka yake Tadashi anataka kumtoa katika maisha haya hatarishi na kumpeleka kwenye taasisi ya teknolojia, ambapo Hiro anakutana na marafiki wake na roboti wa huduma za afya, Baymax. Hiro anavumbua teknolojia ya viroboti ("microbots") zinazoweza kuungana na kuunda miundo mbalimbali, jambo linalomfanya akubaliwe chuoni. Furaha yao inakatizwa na ajali ya moto mbaya, ambapo Tadashi anapoteza maisha akijaribu kumuokoa Profesa Callaghan.

Baada ya wiki mbili, Hiro kwa bahati mbaya anamwezesha tena Baymax na kugundua kuwa "microbot" moja inaonekana kuwa na shughuli za ajabu. Hii inampeleka kwenye ghala, ambako anagundua mtu mwenye kinyago usoni cha Kabuki anazalisha microbots kwa wingi. Baada ya kushambuliwa, Hiro anaamua kuiboresha Baymax ili kupambana na adui huyo. Pamoja na marafiki wa Tadashi, wanagundua kuwa mtu huyo ni Callaghan, aliyekuwa amejifanya kuwa amekufa, na sasa anataka kulipiza kisasi.

Katika mapambano ya mwisho, Hiro na Baymax wanaingia kwenye lango la kuhama ili kumuokoa binti wa Callaghan, Abigail. Baymax anajitoa mhanga, akimwokoa Hiro na Abigail kabla ya lango hilo kuharibiwa. Baadaye, Hiro anapata chipu ya Baymax na kumjenga upya, kisha anaungana na marafiki zake kama timu ya mashujaa wa teknolojia, Big Hero 6.
## Marejeo 
Jamii:Filamu za 2014
Jamii:Filamu za katuni za Disney
Jamii:Filamu za Marekani
Misemo

**Misemo** ni kauli fupifupi zinazotumiwa na jamii ili kusisitiza ukweli wa jambo fulani. Ni mafungu ya maneno ambayo hutumiwa na jamii fulani kwa lengo la kutoa msisitizo wa maadili fulani. 

Misemo huunganisha dhana au mawazo mawili kuwa moja.

Mifano:
**Elimu ni ufunguo wa maisha*
**Mtu ni afya*
**Heshima ya mtu ni utu*
**Mtu kwao*
**Maji ni uhai*'
**Hasara roho pesa makaratasi*
**Kikubwa uhai*
**Hujafa hujaumbika*
**Masikini hana hoja*
**Samaki anayefunga mdomo  wake hashikwi na ndoano ya mvuvi*
**Daima dawama *        
**udi na budi *               

Msemo unapokuwepo katika jamii kwa muda halafu ukatoweka basi unaitwa "msimu".

## Tazama pia
*Lango:Lugha
*Hadithi
*Maigizo
*Ushairi
*Aina za maneno

Jamii:Fasihi
Gegereka

**Gegereka** ni arithropodi walio na viungo vyenye matagaa mawili na kiunzi-nje ngumu ambacho kimeumbwa kwa khitini na kaboneti ya kalisi. Mifano ni kaa, kamba, kambakoche na uduvi. Takriban spishi zote zinatokea majini, baharini hasa. Spishi kadhaa za kaa na nusuoda moja (Oniscidea au woodlice) zinatokea nchini kavu. Spishi nyingine za gegereka zimegundishwa kwenye tabaka la chini (kombe-bata na vipele-bahari) na nyingine tena ni vidusia (bamvua na minyoo-ulimi).

Kama takriban arithropodi wote kiwiliwili cha gegereka wa kawaida kina sehemu tatu: kichwa au kefalo (cephalon), kidari au toraksi (thorax) na fumbatio au pleo (pleon). Pengine kichwa na kidari vimeunganishwa katika kefalotoraksi (cephalothorax). Idadi ya pingili inatofautiana baina ya familia mbalimbali. Mfano wa idadi ni kama ifuatavyo: 5 katika kichwa, 8 katika kidari na 6 katika fumbatio. Kila pingili inaweza kubeba viungo lakini si lazima. Vile vya kichwa ni jozi mbili za vipapasio, jozi moja ya mandibili na jozi mbili za maksila; vile vya kidari ni jozi tatu za maksilipedi na jozi tano za pereiopodi; na vile vya fumbatio ni jozi tano za pleopodi na jozi moja ya uropodi. Jozi moja hadi tatu za pereiopodi hubeba magondi.

## Uainishaji
Uainisho wa kawaida wa gegereka unaonyeshwa katika sanduku la uainishaji. Lakini tangu mwanzo wa karne hii maainisho mabadala yamependekezwa yaliyotokana na changanuzi za ADN. Kufuatana na pendekezo la hivi karibuni wadudu wa kweli wamebadilika kutoka kundi la kale la gegereka (tazama pendekezo hili katika ukurasa wa arithropodi).

## Picha

Daphnia pulex.png|Branchiopoda (*Daphnia pulex*)
Rainbow crab.jpg|Malacostraca – kaa (*Cardisoma armatus*)
Panulirus longipes by OpenCage.jpg|Malacostraca – kambakoche (*Panulirus longipes*)
Lepas anatifera 1.jpg|Maxillopoda – kombe-bata (*Lepas anatifera*)
Chthamalus stellatus DSCN7177.JPG|Maxillopoda – vipele-bahari (*Chthamalus stellatus*)
Ostracod.JPG|Ostracoda
Speleonectes tanumekes unlabeled.png|Remipedia (*Speleonectes tanumekes*)

*
Jamii:Crustacea
Jimbo Kuu la Dodoma

**Jimbo Kuu la Dodoma** (kwa Kilatini Archidioecesis Dodomaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kikanisa lina majimbo ya Kondoa na Singida chini yake.

Askofu mkuu wake ni Beatus Kinyaiya, O.F.M.Cap.

## Historia
* 1935: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Dodoma kutokana na Apostolic Vicariate ya Bagamoyo
* 1951: Kupandishwa cheo kuwa Apostolic Vicariate ya Dodoma
* 1953: Kufanywa dayosisi
* 6 Novemba 2014: Kupandishwa cheo na kuwa jimbo kuu.

## Uongozi
* Maaskofu wakuu wa Dodoma
** Beatus Kinyaiya, O.F.M.Cap.
* Maaskofu wa Dodoma
** Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga (2011-2013)
** Jude Thadaeus Ruwa’ichi OFMCap (2005 – 2010)
** Matthias Joseph Isuja (1972 – 2005)
** Anthony Jeremiah Pesce CP (1953 – 1971)
* Vicar Apostolic wa Dodoma
** Anthony Jeremiah Pesce CP (1951 – 1953)
* Prefect Apostolic wa Dodoma  
** Padri Stanislao dell’Addolorata CP (1937 – 1941)

## Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 41,311, ambapo kati ya wakazi 1,908,000 (2006) Wakatoliki ni 398,000 (20.9%). 

## Viungo vya nje
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Dodoma
Hippotraginae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Hippotraginae** ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na korongo. Nusufamilia hii ina jenasi tatu ndani yake:

* *Addax* (Choroa)
* *Hippotragus* (Korongo na Palahala)
* *Oryx* (Choroa)

## Picha

File:DishonMikrai002.jpg|Choroa adaksi
File:Hippotragus equinus cottoni - Buffalo Zoo.jpg|Korongo
File:Arabian oryx, Abu Dhabi, WesternRegion.jpg|Choroa Arabu

Jamii:Hippotraginae
Jamii:Wanyama wa Afrika
Reduncinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Reduncinae** ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na tohe. Nusufamilia hii ina jenasi mbili ndani yake:

* *Kobus* (Kuro)
* *Redunca* (Tohe)

## Picha

File:Waterbuck, Katavi.jpg|Kuro
File:Redunca redunca.JPG|Tohe ndope

Jamii:Reduncinae
Jamii:Wanyama wa Afrika
Alcelaphinae

**Alcelaphinae** ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na kongoni. Nusufamilia hii ina jenasi nne ndani yake: *Alcelaphus* (Kongoni) ,*Beatragus* (Hirola), *Connochaetes* (Nyumbu), *Damaliscus* (Nyamera na Sasabi)

## Jenasi za kabla ya historia
]]
* †*Megalotragus*
* †*Damalacra
* †*Parmularius*
* †*Rabaticeras*
* †*Damalops*
* †*Rhynotragus*
* †*Oreonagor*
* †*Parestigorgon*
* †*Rusingoryx''

## Picha

File:Red Hartebeest (Alcelaphus caama) (3).jpg|Kongoni mwekundu
File:Hirola2.jpg|Hirola
File:Connochaetes_taurinus_-Kruger_National_Park-8.jpg|Nyumbu buluu
File:Topi in Northern Serengeti2.JPG|Nyamera
File:Damaliscus lunatus.jpg|Sasabi

## Marejeo
Jamii:Alcelaphinae
Jamii:Wanyama wa Afrika
Antilopinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Antilopinae** ni nusufamilia kubwa katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na swala. Nusufamilia hii ina jenasi 15 ndani yake:

* *Ammodorcas* (Swala)
* *Antidorcas* (Swala)
* *Antilope* (Swala)
* *Dorcatragus* (Swala)
* *Eudorcas* (Swala)
* *Gazella* (Swala)
* *Litocranius* (Swala)
* *Madoqua* (Digidigi)
* *Nanger* (Swala)
* *Neotragus* (Suni)
* *Oreotragus* (Ngurunguru)
* *Ourebia* (Taya)
* *Procapra* (Swala)
* *Raphicerus* (Dondoo)
* *Saiga* (Swala)

## Picha

File:Cuvier's Gazelle.jpg|Swala wa Cuvier
File:Guenther's Dik-Dik.jpg|Digidigi wa Günther
File:Suni 1.jpg|Suni mashariki
File:Oreotragus oreotragus -San Diego Zoo, California, USA-8a.jpg|Ngurunguru
File:Ourebia ourebi cropped.jpg|Taya
File:Steenbock male.JPG|Dondoo-nyika

Jamii:Antilopinae
Jamii:Wanyama wa Afrika
Jamii:Wanyama wa Biblia
Bovinae

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Bovinae** ni nusufamilia kubwa katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na ng'ombe. Nusufamilia hii ina jenasi kumi ndani yake:

## Jenasi
* *Bison* (Baisani)
* *Bos* (Ng'ombe)
* *Boselaphus* (Nilgai)
* *Bubalus* (Nyati-maji)
* *Pseudonovibos* (Kting Voar) **– imekabiliwa, labda haipo**
* *Pseudoryx* (Saola)
* *Syncerus* (Nyati wa Afrika)
* *Taurotragus* (Pofu)
* *Tetracerus* (Kulungu pembe-nne)
* *Tragelaphus* (Tandala)

## Picha

File:Bison_-_Alberta,_1971.jpg|Baisani wa Amerika
File:Picswiss UR-27-22.jpg|Ng'ombe wa Ulaya
File:Boselaphus tragocamelus1.jpg|Nilgai
File:Water buffaloes in Wuyishan Wufu 2012.08.24 15-46-30.jpg|Nyati-maji na ndama
File:Pseudoryx nghetinhensis, b.PNG|Saola
File:African Buffalo.JPG|Nyati wa Afrika
File:Taurotragus derbianus.jpg|Pofu
File:Four-horned_Antelope.JPG|Kulungu pembe-nne
File:Tragelaphus strepsiceros.JPG|Tandala

Jamii:Bovinae
Jamii:Wanyama wa Afrika
Jamii:Wanyama wa Biblia
Rosetta (kipimaanga)

350px|thumbnail|Rosetta
[350px|thumbnail|**Njia ya Rosetta** hadi kufikia nyotamkia 67P/Churyumov-Gerasimenko. Njia za Rosetta (nyeusi), Dunia (kijani), [Mirihi (nyekundu), Mshtarii (kahawia) na 67P/Churyumov-Gerasimenko (buluu). Karibu na na. 9 chombo kilifikia njia ya nyotamkia, kwenye na. 10 kilianza kuzunguka lengo, kwenye na. 11 lander Philae ilishuka juu ya uso wa nyotamkia.]]

**Rosetta** ni kipimaanga cha Mamlaka ya Ulaya ya Usafiri wa Anga. Mwaka 2004 Kilirushwa kutoka kituo cha angani Kourou kwa roketi ya Ariane 5 kwa kusudi la kufikia nyotamkia ya 67P/Churyumov–Gerasimenko.

## Teknolojia
Ilhali hakuna roketi bao yenye nguvu ya kufikisha chombo moja kwa moja hadi nyotamkia, Rosetta ilitumia njia ya kuzunguka mara kadhaa Dunia yetu na sayari ya Mirihi kwa kusudi la kuongeza mwendo wake kwa msaada wa graviti ya sayari hizi. 

Rosetta inapata nguvu yake kwa kutumia seli za umemenuru. Ilhali nuru ya jua inapungua sana nje ya njia ya Mirihi, chombo kiliingia katika kipindi kirefu cha usingizi wa miezi 31 kwa kusudi la kutunza nishati ya betri zake hadi kukaribia lengo lake. Tarehe 20 Januari 2014 chombo kiliamka tena wakati wa kukaribia nyotamkia.

## Kufikia nyotamkia
Mwezi wa Agosti 2014 ilifika ikaanza kuzunguka nyotamkia hiyo. Mwezi wa Novemba 2014 ilirusha lander yake Philae ambayo ilishuka kwenye uso wa nyotamkia tarehe 11 Novemba 2014 ikiwa mara ya kwanza ya chombo kilichotengenezwa na binadamu kufikia kwenye nyotamkia yoyote.

## Mwisho
Tarehe 30 Septemba 2016 mnamo saa nane na nusu mchana (saa 13:19 h wakati wa Afrika ya Mashariki) shughuli za Rosetta zilifikia mwisho ilhali chombo hiki kiligonga uso wa nyotamkia 67P. 

Viongozi wa mradi wake waliamua kumaliza kazi yake kwa njia hiyo kwa sababu chombo kilifuatana na nyotamkia kwenye njia yake kuelekea ng'ambo ya mzingo wa sayari ya Mshtarii ambako nuru ya jua haitoshelezi tena mahitaji ya nishati ya chombo. 

Hivyo mabaki ya umeme katika betri yalitumiwa kuwasha injini mara ya mwisho na kukilenga chombo kwenda usoni mwa nyotamkia na kutumia safari hii ya mwisho kuchukua tena picha za karibu na kuzituma duniani.

## Viungo vya Nje
*Mafanikio Yamefikiwa: Kutua Juu ya Kimondo; Blogu ya unawetanzania.org kuhusu Rosetta
John Berryman

**John Berryman** (25 Oktoba, 1914 - 7 Januari, 1972) alikuwa mshairi kutoka nchini Marekani. Hasa amejulikana kwa kuandika *The Dream Songs* ("Nyimbo za Ndoto"). Kwa ajili ya mashairi hayo alituzwa **Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi** mwaka wa 1965.

Alipokuwa na umri wa miaka kuminamoja tu, babake alijiua. Ndivyo alivyofariki na John Berryman yeye mwenyewe, yaani kwa kujiua.

Jamii:Washairi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1972
Jamii:Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi
Kimor (Kiaustronesia)

**Kimor** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamor kwenye visiwa vya Mor. Isichanganywe na lugha ya Kimor ambayo ni lugha ya Papua. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimor imehesabiwa kuwa watu 700 tu. Kwa vile Wamor wengi wameanza kuacha lugha yao, Kimor iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimor iko katika kundi la Kicenderawasih.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimor kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimor 
*lugha ya Kimor katika Glottolog
*lugha ya Kimor kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Lava

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia lava (volkeno)
 *Papilio xuthus*.]]
**Lava** (kutoka neno la Kiingereza larva ambalo lina asili ya Kilatini; pia **bombwe**) ni mtoto wa mdudu au wa mmojawapo wa invertebrata, amfibia au samaki katika hatua za awali za ukuaji wake.

Lava wa wadudu kadhaa wana majina ya pekee:
* jana ni lava wa nyuki
* buu na funza ni lava wa nzi na mbawakawa fulani
* kiluwiluwi ni lava wa mbu
* kiwavi ni lava wa kipepeo
* tunutu ni lava wa nzige

Kuna pia amfibia wanaopita hali ya lava. kiluwiluwi ni lava wa chura.

Lava wa spishi mbalimbali huendelea kupitia hali ya pupa kabla ya kuendelea katika ngazi ya mwisho wa mabadiliko ya maumbile metafofosi.

## Tanbihi 
## Marejeo
* Brusca, R. C. & Brusca, G. J. (2003). *Invertebrates* (2nd ed.). Sunderland, Mass. : Sinauer Associates.
* Hall, B. K. & Wake, M. H., eds. (1999). *The Origin and Evolution of Larval Forms*. San Diego: Academic Press.
* Leis, J. M. & Carson-Ewart, B. M., eds. (2000). The Larvae of Indo-Pacific Coastal Fishes. An Identification Guide to Marine Fish Larvae*. Fauna Malesiana handbooks, vol. 2. Brill, Leiden. 
* Minelli, A. (2009). The larva. In: *Perspectives in Animal Phylogeny and Evolution*. Oxford University Press. p. 160-170. link.
* Shanks, A. L. (2001). *An Identification Guide to the Larval Marine Invertebrates of the Pacific Northwest*. Oregon State University Press, Corvallis. 256 pp. 
* Smith, D. & Johnson, K. B. (1977). *A Guide to Marine Coastal Plankton and Marine Invertebrate Larvae*. Kendall/Hunt Plublishing Company.
* Stanwell-Smith, D., Hood, A. & Peck, L. S. (1997). *A field guide to the pelagic invertebrates larvae of the maritime Antarctic*. British Antarctic Survey, Cambridge.
* Thyssen, P.J. (2010). Keys for Identification of Immature Insects. In: Amendt, J. et al. (ed.). *Current Concepts in Forensic Entomology'', chapter 2, pp.&nbsp;25–42. Springer: Dordrecht, https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781402096839-c2.pdf?SGWID=0-0-45-1118144-p173877432 .

## Viungo vya nje 
*
*
*Arenas-Mena, C. (2010) Indirect development, transdifferentiation and the macroregulatory evolution of metazoans. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. Feb 27, 2010 Vol.365 no.1540 653-669 

Jamii:Uhai
Mdudu Siku-moja

**Wadudu siku-moja** ni wadudu wa oda Ephemeroptera (ephemeros = -a muda mfupi, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa huishi majini baridi katika muundo wa nayadi (lava ya wadudu wa maji) kwa muda wa mwaka mmoja, halafu hutoka kwenye maji na kuambua mara mbili na kuwa mdudu aliyekomaa wenye mabawa. Licha ya jina lao wadudu waliokomaa huishi muda wa nusu saa hadi siku kadhaa. Wanajamiiana tu na kutaga mayai; hawali na kwa hiyo wana alama za vipande vya mdomo tu na utumbo umejaa na hewa. Kinyume na wadudu waliokomaa nayadi hula viani na diatomea, na spishi kadhaa hula lava za wadudu wengine wa maji.

## Picha

Leptophlebia.marginata.jpg|Furcatergalia – aliyekomaa (*Leptophlebia marginata*)
Habrophlebia cover.jpg|Furcatergalia – nayadi (*Habrophlebia* sp.)
Baetis tricaudatus male imago.jpg|Pisciformia – aliyekomaa (*Baetis tricaudatus*)
Mückenlarve-003.jpg|Pisciformia – nayadi (*Cloeon dipterum*)

Jamii:Wadudu siku-moja
Posta ya Kijerumani Lamu

300px|thumbnail|Mfano wa sare ya wafanyakazi kwenye makumbusho ndani ya jengo la Posta ya Kijerumani mjini Lamu.
**Posta ya Kijerumani** katika mji wa Lamu, Kenya ni jengo la kihistoria na makumbusho ya kipindi cha ukoloni wa Kijerumani kwenye pwani ya Kenya.

Jengo hili likasimikwa kama posta ya Dola la Ujerumani tarehe 22 Novemba 1888. Lamu haikuwa eneo la Kijerumani lakini ilikuwa bandari ya pekee iliyotembelewa na meli za Kizungu katika sehemu hii ya pwani. Zaidi ya hayo Lamu ilikuwa jirani na eneo la Usultani wa Witu ambayo iliwahi kuingia katika uhusiano wa ulinzi na Ujerumani tangu mwaka 1885. 

Mradi wa kikoloni wa Kijerumani katika Witu ulianzishwa na Clement Denhardt na ndiye aliyeanzisha pia posta Kam kisiwani.

Posta hii ilifanya kazi kwa muda mfupi tu kwa sababu mwaka 1890 Ujerumani ilikabidhi eneo la Witu kwa Uingereza na ofisi ikafungwa tarehe 3 Machi 1891.

## Viungo vya nje
* http://www.museums.or.ke/content/view/53/24/ 

Jamii:Lamu
Jamii:Historia ya Kenya
ESA

300px|thumbnail|Mfano wa roketi ya Ariane 1 inayotumiwa na ESA
[300px|thumbnail|Kituo cha kusimamia operesheni kwenye [anga-nje huko Darmstadt]]
**ESA** ni kifupi cha Kiingereza cha "**European Space Agency**" (Mamlaka ya Usafiri wa Angani ya Ulaya). Taasisi hiyo ilianzishwa mwaka 1975 na nchi 10 za Umoja wa Ulaya. 

Wajibu wake ni kuratibu miradi ya nchi za Ulaya ya kuendesha utafiti na uchunguzi wa anga. Shabaha ni hasa kuendeleza juhudi za nchi za Ulaya katika teknolojia ya angani iliyokuwa nyuma sana kulingana na kazi za Marekani na Urusi wakati ule. 

Mwaka 2014 kulikuwa na nchi wanachama 20, na kati ya hizo kuna nchi 18 wanachama wa Umoja wa Ulaya pamoja na Uswisi na Norwei. Kufuatana na katiba yake, ESA inalenga shabaha zisizo za kijeshi pekee.

ESA inashirikiana kwa karibu na Umoja wa Ulaya na taasisi husika za kitaifa, hasa za Ufaransa na Ujerumani.

Katibu Mkuu wa ESA ni Mfaransa Jean-Jacques Dordain.

## Ofisi na vituo vya EAS
* Darmstadt, Ujerumani: Kituo cha kusimamia operesheni kwenye anga-nje (European Space Operations Centre ESOC)
* Paris, Ufaransa: Ofisi Kuu 
* Noordwijk, Uholanzi: Taasisi ya utafiti na teknolojia ya usafiri wa anga-nje
* Cologne, Ujerumani: Kituo cha wanaanga (European Astronaut Centre) 
* Oberpfaffenhofen, Ujerumani: ESA Business Incubation Centre (BIC)
* Frascati, Italia: Taasisi wa utafiti wa anga-nje
* Villafranca del Castillo, Villanueva de la Cañada, Hispania: Paoneaanga pa Ulaya
* Kourou, Guyana ya Kifaransa: Kiwanja cha roketi ambako roketi nyingi za Kiulaya zinarushwa
* Kiruna, Uswidi: Kituo cha Ulaya cha utafiti wa hali ya kimo cha juu na graviti  

ESA ina pia ofisi za mawasiliano katika Marekani, Urusi, Uingereza, Ufaransa na Ubelgiji. Mwaka 2013 kulikuwa na wafanyakazi wa ESA 2250.

## Viungo vya nje
Jamii:Umoja wa Ulaya
Jamii:Mamlaka za anga-nje
Mdudu Mikia-mitatu

**Wadudu mikia-mitatu** ni arithropodi wadogo wa oda Thysanura (thysanos = nyoya yabisi, ura = mkia) katika nusungeli Apterygota (maana: bila mabawa) ya ngeli Insecta (wadudu wa kweli). Mikia mitatu ya wadudu hawa ni kwa kweli serki ndefu mbili na epiprokti iliyorefuka (“pingili” ya 11 ya fumbatio). Kiwiliwili chao ni bapa chenye umbo la yai au kimerefuka. Vipapasio ni kinamo na vipande vya mdomo ni vifupi na havikubobea. Hawana macho au macho ni madogo tu. Kiunzi-nje cha wadudu hawa si ngumu na kimefunikika kwa vigamba ambavyo vina rangi ya fedha mara nyingi. Kwa sababu ya hiyo na mwendo wao unaofanana na kuogelea, spishi kadhaa huitwa kisamaki-fedha. Kwa kawaida huonekana katika mazingira manyevu, pengine katika mazingira makavu. Visamaki-fedha huishi mara nyingi katika nyumba ambapo hula nafaka, lahamu, karatasi, wanga katika nguo, vitambaa vya rayoni na nyama iliyokauka. Spishi nyingine huishi katika mapango au katika vichuguu.

## Picha

File:Cf Thermobia domestica metric ruler (crop).jpg|Lepismatidae (*Thermobia domestica*)

Jamii:Wadudu mikia-mitatu
Kinaka'ela

'''Kinaka'ela''' ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wanaka'ela kwenye kisiwa cha Seram. Hakuna watu wawezao kuongea Kinaka'ela, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinaka'ela iko katika kundi la Kimaluku.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinaka'ela kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinaka'ela 
*lugha ya Kinaka'ela katika Glottolog
*lugha ya Kinaka'ela kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiokolod

**Kiokolod** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Waokolod kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiokolod nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 3390 na nchini Malaysia watu 1580. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokolod iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiokolod kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiokolod
*lugha ya Kiokolod katika Glottolog
*lugha ya Kiokolod kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Jamii:Lugha za Malaysia
Lugha za Kibalti

300px|thumbnail|Makabila ya Wabalti takriban miaka 800 yaliyopita.
**Lugha za Kibalti** (pia: **Kibaltiki**) ni kundi la lugha za Ulaya ambazo ni tawi la familia ya lugha za Kihindi-Ulaya.

Wasemaji wao wanapatikana katika maeneo upande wa mashariki-kusini ya Bahari Baltiki. Leo hii kuna lugha 2 za Kibalti ambazo ni Kilithuania na Kilatvia. 

Zamani kulikuwa na lugha zaidi lakini hizi zilikwisha hadi karne ya 18. Makabila yaliyotumia lugha hizi ziliwahi kukalia maeneo kati ya mto Vistula na milima ya Urali. Tangu mnamo mwaka 1200 BK  yalifikia chini ya utawala wa milki za Waslavoni (Poland, Urusi) au Wajerumani na wasemaji wengi walibadilisha lugha walipokea lugha za Kislavoni au za Kigermanik.

Lugha za ibalti ni maarufu kwa sababu sarufi yao imebaki karibu sana kwa Kihindi-Kiulaya asilia kuliko lugha zote nyingine zilizopo leo hii. Uhusiano huu unaonekana kwa kulinganisha lugha ya Veda ya Uhindi na lugha za Kibalti.
Bubalus

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

***Bubalus*** ni jenasi katika nusufamilia Bovinae. Spishi zake zinafanana na nyati-maji. Jenasi hii ina spishi sita ndani yake:

* *B. arnee* (Nyati-maji wa mwitu)
* *B. bubalis* (Nyati-maji)
* *B. depressicornis* (Anoa)
* *B. mephistopheles* (Nyati-maji pembe-fupi)
* *B. mindorensis* (Tamarau)
* *B. quarlesi* (Anoa-milima)

## Picha

File:Copy of image Bubalus arnee Kaziranga.JPG|Kundi la nyati-maji wa mwitu
File:Water buffaloes in Wuyishan Wufu 2012.08.24 15-46-30.jpg|Nyati-maji wa kike na ndama
File:Lowland anoa.jpg|Anoa
File:AnoaLyd.jpg|Anoa-milima
File:Bubalus mindorensis by Gregg Yan 01.jpg|Tamarau

Jamii:Bubalus
Utu

**Utu** ni ile hali ya binadamu kutenda kadiri ya hadhi yake kati ya wanyama na viumbe vingine, inayomfanya astahili kupata haki zote za kijamii kama elimu, afya, ajira nk.

Hivyo ni jumla ya tabia njema anazopasa kuzionyesha mtu kwa jamii (hulka ya matendo mema).

Kwa maana nyingine, utu ni ile hali ya kutenda jambo kwa mwingine bila ya kutegemea malipo yoyote kutoka kwake.

Jamii:Elimu jamii
Jamii:Saikolojia
Ntampata Wapi

**Ntapata Wapi** ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na Diamond Platnumz ikiwa kama single yake ya tatu kutolewa kwa mwaka wa 2014. Mwaka 2014, Diamond Platnumz amepata kutoa vibao vitatu ambavyo  ni: Bumbum, Mdogomdogo na huu wa "Ntampata Wapi". Kama ilivyo nia ya msanii huyu, muziki wa video umeongozwa na Godfather kutoka Afrika Kusini na video haijapishana sana na maudhui ya video ya awali, yaani, Mdogomdogo. 

Ndani ya wimbo, analalamika juu ya kuachwa na mpenzi wake ambaye awali walikuwa pamoja, ila tu kutokana na shida za pesa wenye mahela wakampora akabaki mpweke. Staili ya uimbaji ni mchanganyiko mkali na ladha za pwani. Huzuni iliyokithiri kuliko nyimbo za awali.
## Viungo vya Nje
*
*http://taarifa.co.tz/2014/11/diamond-platnumz-kuachia-audio-na-video-mpya-ya-wimbo-ntampata-wap-leo-nov-20/  Katika Taarifa.Co.Tz
*[http://www.bongo5.com/diamond-kuiachia-ntampata-wapi-kesho-11-2014/ ] Katika Bongo5  

Jamii:Nyimbo za Diamond Platnumz
Jamii:Nyimbo za 2014
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Sheddy Clever
Jamii:Nyimbo za Tanzania
Nyati-maji

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Nyati-maji** ni mnyama mkubwa anayejulikana sana, aliye wa spishi *Bubalus bubalis* katika nusufamilia Bovinae. Spishi hii ina nususpishi tano ndani yake:

* *B. b. bubalis* (Nyati-maji)
* *B. b. fulvus*
* *B. b. kerabau*
* *B. b. migona*
* *B. b. theerapati*

## Picha

File:Water Buffalo, Phayao Lake.jpg|Nyati-maji katika Uthai
File:Albino Water Buffalo, Chiang Mai.jpg|Albino wa nyati-maji
File:Water buffalo.jpg|Nyati-maji hupendelea kuweko majini
File:Flickr - Rainbirder - Water Buffalo.jpg|Nyati-maji anayevingirika matopeni
File:Water buffalo calf, India.jpg|Ndama wa nyati-maji katika Uhindi
Zhu Xi

**Zhu Xi** au **Chu Hsi** (Kichina 朱熹}}, 18 Oktoba 1130 – 23 Aprili 1200) alikuwa mwanafalsafa nchini China wakati wa Nasaba ya Song. Huhesabiwa kati ya wanafalsafa muhimi zaidi wa mwelekeo wa Ukonfusio.  Alikuwa mwenyeji wa jimbo la Fujian nchini China. 

## Maisha 
Zhu Xi alizaliwa huko Fujian ambako babake alikuwa mtumishi wa serikali. Alifundishwa naye hadi baba akafa wakati Zhu Xi alikuwa na umri wa miaka 13.  Akaendelea na masomo yake akapita mtihani kwa watumishi wa serikali.  Mawazo yake mara nyingi yalipingwa akafukuzwa kazi mara kadhaa lakini aliendelea kutoa mafunzo na kuwa mashuhuri.

Zhu Xi alitunga zaidi ya vitabu 70. Akaanzisha vyuo mbalimbali na kufunza maelfu ya wanafunzi na engi wao waliendelea kuwa wataalamu mashuhuri. 

Kati ya vitabu vyake "Kanuni za familia" na "Mafunzo makuu" viliendelea kuwa msingi kwa mitihani ya utumishi wa serikali ya China hadi karne ya 20.

## Marejeo
Ngoma (ala)

200px|thumbnail|Ngoma inapigwa
thumb|Ngoma za plastiki
**Ngoma** ni ala ya muziki inayopigwa kwa mkono au kwa fimbo.

Ngoma hufanywa kwa kukaza utando juu ya mzinga. Utando mara nyingi ni wa ngozi na siku hizi pia plastiki. Mzinga unaweza kufanywa kwa ubao, metali, udongo uliofinyangwa au chochote kile kinacholeta nafasi yenye kuta na uwazi ambako utando unafungwa.

Ngoma ni ala ya jadi katika Afrika na pia sehemu nyingine za dunia. Mara nyingi zilitengenezwa kwa kutumia kipande cha shina la mti na kuondoa ubao wa katikati halafu kukaza ngozi juu yake.

## Picha

Drum Skin Tightening (10147569764).jpg|Ngozi ya ngoma inakazwa motoni
Cajero.jpg|Mpiga ngoma
African Drum 2.svg|ngoma ndogo
Tambour timba-Baga-Guinée-Détail (3).jpg|Ngoma ya Guinea
Republican Guard kettledrum player Bastille Day 2008.jpg|Ngoma ya kijeshi juu ya farasi
2008 ING Taipei Marathon the Drum Team from Wende Elementary School.jpg|Ngoma za China

## Marejeo 
## Viungo vya nje
El Ninyo

thumb|Athari za El Ninyo juu ya hali ya hewa.
thumb|Athari za La Ninya juu ya hali ya hewa.
**El Ninyo** (pia: **El Nino**, kutoka Kihispania *El Niño*, *tamka "ninyo"*) ni tukio la hali ya hewa linalotokea kwenye nusutufe ya kusini ya dunia kila baada ya miaka kadhaa. Dalili za El Ninyo ni kuongezeka kwa mvua kushinda hali ya kawaida.

El Ninyo ni tukio la eneo la Bahari Pasifiki lakini athari zake zinaweza kugusa maeneo mengine; pia Afrika ya Mashariki iliwahi kuona mvua mkali kutokana na El Ninyo.

## Jina
Jina El Ninyo kwa Kihispania linamaanisha "mtoto" kwa maana ya "mtoto Yesu" kwa sababu hutokea wakati wa Krismasi yaani sherehe ya kuzaliwa kwa Yesu. Jina lilibuniwa na wavuvi wa Peru walioona uhaba wa samaki baharini wakati wa tukio hilo.

Jina kamili la kitaalamu ni "**El Ninyo-mbembeo wa kusini**" (**El Niño-Southern Oscillation (ENSO)**).

## Sababu
El Ninyo hutokea kama halijoto ya maji kwenye uso wa bahari ya Pasifiki inapanda juu ya kiwango cha kawaida. Mkondo wa maji ya vuguvugu unatokea kila mwaka mnamo wakati wa Krismasi kwenye pwani ya Ekuador na Peru na kwa kawaida hudumu wiki chache. Lakini kila baada ya miaka 2-5 unaendelea kwa miezi kadhaa. 

Kuwepo kwa maji ya vuguvugu kunaongeza mvuke hewani ambayo ni msingi wa kuongezeka kwa mvua katika maeneo fulani pamoja na ukame usio kawaida katika sehemu nyingine. Australia na Asia ya Kusini Magharibi huwezi kuona ukame lakini jangwa la Peru kuona mvua nyingi. Katika Afrika ya Mashariki yote miwili inaweza kutokea ama ukame au mvua nyingi. Mabadiliko hayo yanaathiri kilimo.

Jamii:Metorolojia
Nilgai

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Nilgai** ni mnyama mkubwa wa pori wa spishi *Boselaphus tragocamelus* katika familia Bovidae. Huyo ndiye mnyama pekee katika jenasi *Boselaphus*. Nilgai, anayeitwa nilgau pia, ndiye palahala mkubwa kabisa wa Asia. Ni mmoja wa wanyama pori wa kawaida kuonekana Uhindi ya kati na kaskazini, na huona mara nyingi katika ardhi ya shamba au pori. Madume wazima hufanana kidogo na ng'ombe, na hujulikana pia kama "fahali wa buluu".  Nilgai wanaishi Uhindi na sehemu za Nepali ya kusini na Pakistani ya mashariki. Spishi hiyo imetoweka Bangladesh.

## Maelezo 
thumb|left|Nilgai wa kiume akipumzika katika nyasi.

Nilgai wana kimo cha mita 1.1–1.5 mabegani, urefu wa kichwa-mwili wa mita 1.7–2.1, na urefu wa mkia wa sm 45–50. Madume ni wakubwa kuliko majike, wakiwa na uzito wa kilo 109–288, hata hadi kilo 308, kulinganishwa na uzito wa majike wazima wa kilo 100–213.

Nilgai ana miguu myembamba na mwili imara mwenye mgongo ambao wateremka chini kutoka mabegani. Muonekano wa madume na majike hutofautiana kiasi, lakini madume tu wana pembe. Madume wazima wana manyoya ya kijivu hadi kijivu-buluu, yenye madoadoa meupe kwenye mashavu na rangi ya nyeupe pia kando ya midomo. Pia wana mchirizi mwembamba mweupe toka koo kupita chini ya mwili, ulio mpana zaidi karibu na nyuma. Ncha za mkia mrefu na masikio ni nyeusi, na pia wana fungu la nywele ndefu za kukwaruza katika eneo la kati ya koo.

Madume wana pembe nyeusi mbili zenye umbo la pia zitokazo kichwa kwa kukaribiana tu nyuma ya macho. Pembe hizo huendelea juu, lakini hupinda mbele kidogo; zina urefu wa sm 15–24 kwa nilgai mzima. Ingawa kwa kawaida pembe hizo ni laini, pembe za madume wazee zaidi zinaweza kuwa na migongo ya duara karibu na tako lao.

Kwa upande mwingine, majike na watoto wana manyoya kahawia, ingawa vinginevyo wana alama zilinganazo na madume. Majike hawana pembe. Madume na majike wana manyoya ya wima nyuma ya shingoni yakimalizwa na vishungi juu ya mabegani.

## Hali ya sasa 
Idadi ya nilgai Uhindi inakadiriwa kuwa takribani 100,000. Nilgai wa pori wanakuwepo pia katika majimbo ya Marekani ya Alabama, Florida, Mississipi na Texas, na jimbo la Meksiko la Tamaulipas, ambapo wametoroka mashamba binafsi ya mifugo.

## Marejeo 
Jamii:Ng'ombe na jamaa
Tanuri la nyuklia

[thumb|Muundo wa tanuri nyuklia inayopozwa kwa [maji.]]
[thumb|Tanuri la nyuklia kwenye kituo cha nguvu cha Three Mile Island, [Marekani.]]
**Tanuri la nyuklia** ni mtambo ambamo mchakato mfululizo wa nyuklia unatokea. Mwatuko wa nyuklia huzalisha joto ambalo hutumiwa kutengeneza umeme.

Kuna aina mbalimbali za matanuri lakini kwa kawaida fueli ni ama urani-235 au plutoni-239. 

## Kiini cha tanuri la nyuklia
Kiini ni sehemu ya tanuri la nyuklia yenye fueli yote: mwatuko wa nyuklia unatokea hapa. Kiini ni pia mahali pa kutokea kwa joto. Kiini hutengenezwa ndani ya chumba cha pekee ambacho kina kwanza ukuta wa feleji (mara nyingi tufe) unaozungukwa na ukuta mnene wa saruji iliyoimarishwa.

Fueli imo kwa umbo la nondo za urani au plutoni. Nondo za fueli hufanywa kwa pipa la feleji linalojazwa vidonge vya urani. Hapo nyutroni zinatoka katika atomi za urani au plutoni zikigonga atomi nyingine na kuzipasua. Kila upasuaji wa atomi unaachisha nishati nyuklia inayotokea hasa kwa njia ya joto. 

Kiasi cha nyutroni kinachopatikana kwa kazi hii hutawaliwa kwa kuingiza au kuondoa nondo dhibiti. Hizi nondo dhibiti hujaa vidonge vya bori au kadmi na kuzuia mwendo wa nyutroni. 

Kadiri nondo dhibiti zinaingizwa kwa wingi zaidi kati ya nondo za fueli, uenezaji wa nyutroni kutoka urani au plutoni unapungua ni vivyo hivyo kadiri nondo dhibiti zinavyotolewa mwendo wa nyutroni unaongezeka, na hivyo kuongeza kiasi cha nyutroni zinazogonga na kupasua atomi nyingine - au kupungukiwa. Kuingiza na kuondoa nondo dhibiti ni njia ya kusimamia tanuri na joto lake.

## Uzalishaji umeme
Joto kutokana na mwatuko wa nyuklia linapasha moto kwa maji yanayopitishwa kwenye tanuri na kuwa mvuke. Mwendo wa mvuke huo unasukuma rafadha inayozalisha umeme.

Matanuri ya nyuklia kadhaa hazina kazi ya kuzalisha umeme, hasa ni matanuri ya utafiti wa kisayansi au ya kutengeneza isotopi nururifu kwa matumizi ya kimatibabu, au kwa kusudi la kuwafundisha wanafunzi kwenye vyuo vikuu.

## Nchi zenye nguvu ya nyuklia
1. Marekani

2. U.K.

3. Ufaransa

4. Russia

5. Libya

6. Afrika Kusini

7. Namibia

8. India

9. Pakistan

10. Korea

11. China

12. Iran

13. Kanada

14. Niger

15. Israeli

## Historia
Tanuri la nyuklia la kwanza liliundwa mwaka 1942 huko Chicago na wanasayansi walioongozwa na Mwitalia Enrico Fermi. 
Hii ilikuwa sehemu ya mradi wa Manhattan Project iliyohitaji fueli nururifu kwa kutengeneza bomu nyuklia ya kwanza. 

Tanuri la kwanza la kuzalisha umeme lilijengwa Idaho, Marekani mwaka 1951. Liliweza kung'arisha balbu 1 tu.. 

Mnamo mwaka 2011 kulikuwa na matanuri nyuklia 437 zilizozalisha nishati nyuklia iliyokuwa takriban asilimia 5 za umeme duniani.
 
Matanuri ya nyuklia ni mitambo ghali sana kwa sababu unururifu wa urani na plutoni ni kali, zinahitaji kufikia kiwango cha juu cha usalama. Tatizo lingine ni kiasi kikubwa cha takataka ya nyuklia inayohitaji kutunzwa salama kwa miaka mia elfu kadhaa.  

Faida ya tanuri la nyuklia ni kwamba halichafui hewa kama kituo cha nguvu ya makaa au mafuta. 

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Images for nuclear reactors
*Nuclear Power Reactors 
*Recent videos for nuclear reactors

Jamii:Nishati
Bomu la ardhi

thumbnail|Bomu la ardhini la Vita Kuu ya Pili
thumbnail|Onyo la eneo penye mabomu ya ardhini yaliyobaki baada ya vita
**Bomu la ardhini** (ing. *landmine*) ni silaha inayofichwa ardhini na kulipuka wakati inaguswa au kusikitishwa na mwendo wa karibu.

Bomu la ardhini ni silaha ya utetezi inayotumiwa kuzuia au kuchelewesha mwendo wa adui karika eneo fulani.

Tangu vita kuu ya kwanza ya dunia mabomu ya ardhini yalitengenezwa viwandani na kupatikana kwa wingi. Tangi siku zile teknolojia ya mabomu haya yameendelea sana. 

Kuna aina tofauti ambazo zinaweza kulenga hasa watu au magari kama kifaru. Wakati wa vita baridi Marekani na Urusi waliandaa pia mabomu ya nyuklia kwa matumizi ya bomu ardhini. 

Mabomu ya ardhini yalisababisha kifo cha watu milioni 1 katika kipindi cha mika 30 iliyopita. wengi wao walikuwa watu raia, wanajeshi walikuwa asilimia 20 tu. Mara nyingi wantu wanauawa na mabomu ya ardhini baada ya mwisho wa vita kwa sababu ni silaha zilizofichwa na kusahauliwa baadaye. Ni hasa hatari kwa watoto wanaocheza au kwa wakulima. 

Mabomu ya ardhini hazina gharam,a kubwa, zinatengenezwa kirahisi na sikazi kubwa kuzitega mahai pengi. Kwa hiyo wapagiganaji wasio na uwezo wa kununulia silaha ghali wanayapenda. Lakini hatari yao kubaki baada ya vita na kujeruhi au kuua watu miaka baada ya mwisho wa mapigano

Jamii:Silaha
Kiperai

**Kiperai** (pia **Kitutunohan**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waperai kwenye kisiwa cha Wetar. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiperai imehesabiwa kuwa watu 280 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiperai iko katika kundi la Kitimor-Babar.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiperai kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiperai
*lugha ya Kiperai katika Glottolog
*lugha ya Kiperai kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia