open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isatou Touray

**Isatou Touray** (alizaliwa 17 Machi 1955) ni mwanasiasa, mzalendo wa kijamii, na mabadilishaji wa kijamii wa Gambia. Pia ni mwanaharakati mashuhuri wa kupinga ukeketaji wa wanawake (FGM). Touray alikuwa mgombea wa kwanza mwanamke wa urais wa Gambia mwaka 2016, kabla ya kujiondoa na kumpa sapoti Adama Barrow na *Coalition* 2016.  

Baada ya uchaguzi, alihudumu katika serikali ya Barrow kama waziri wa biashara, kisha waziri wa afya. Mnamo 15 Machi 2019, Touray aliteuliwa kuwa Makamu wa Rais wa Gambia, akichukua nafasi ya mtangulizi wake, Ousainou Darboe, katika mabadiliko makubwa ya baraza la mawaziri.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1955
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Gambia
Jamii: Wanawake wa Gambia
Jamii: Gambia
Jamii: WikiGap JWK 2026
Sidiga Washi

**Sidiga Abdelrahim Washi** (5 Mei 1955 – 3 Oktoba 2018) alikuwa msomi wa Sudan aliyebobea katika masuala ya idadi ya watu, afya ya uzazi, na lishe.

Sidiga Washi alikuwa profesa wa sayansi ya familia na walaji au lishe ya jamii, mkuu wa Shule ya Sayansi ya Familia au Afya, na mkurugenzi wa zamani wa utafiti na mafunzo ya lishe na afya katika Chuo Kikuu cha Ahfad cha Wanawake nchini Sudan. Pia, alihudumu kama mkurugenzi wa ofisi ya uhakiki wa ubora na tathmini ya kitaasisi katika chuo hicho.
## Marejeo
Jacob van der Westhuizen

**Profesa Jacob van der Westhuizen** alikuwa msomi mashuhuri wa Afrika Kusini katika nyanja ya elimu ya uhalifu, ambaye pia alichapisha zaidi ya vitabu ishirini na tano. Mnamo Desemba 1987, Westhuizen alikwenda katika Jamhuri ya China (Taiwan) kupitia mpango wa kubadilishana wasomi kutokana na nafasi yake kama Mkurugenzi wa Taasisi ya wahalifu katika Chuo Kikuu cha Afrika Kusini (UNISA).

## Marejeo
Nana Anima Wiafe-Akenten

**Nana Anima Wiafe-Akenten** ni mwanahabari wa Ghana na Mkuu wa Idara ya Akan-Nzema katika Chuo cha Elimu ya Lugha, Kampasi ya Ajumako ya Chuo Kikuu cha Elimu, Winneba nchini Ghana. Wiafe-Akenten ndiye mtu wa kwanza kupata shahada ya uzamivu kwa kutumia lugha ya Ki-Twi, ambayo ni moja ya aina za lugha ya Kiakan.
## Marejeo
Francis Wilson

**Francis Wilson** (17 Mei 1939 – 24 Aprili 2022) alikuwa mwanauchumi wa Afrika Kusini.

## Wasifu
Wilson alikuwa mtoto wa wanaanthropolojia Godfrey Wilson na Monica Wilson. Wilson alisoma katika Chuo cha St. Andrew's, Grahamstown.
## Marejeo
Wolle Chekol

**Wolle Chekol** (1941–2005) alikuwa kiongozi wa serikali nchini Ethiopia ambaye alishika nyadhifa mbalimbali ikiwemo Waziri wa Fedha, Waziri wa Biashara ya Nje, na Naibu Waziri Mkuu. 
Chekol alizaliwa mkoani Gojjam, ambako alikamilisha elimu yake ya msingi na sekondari pia alipata shahada yake ya kwanza (BA) ya uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Haile Selassie I, Addis Ababa kwa ufaulu wa juu, na baadaye akapata shahada ya uzamili (MA) ya Uchumi kutoka Kituo cha Uchumi wa Maendeleo huko Massachusetts, Marekani.
## Marejeo
Habtamu Wondimu

**Habtamu Wondimu** ni profesa wa saikolojia ya jamii katika Kitivo cha Elimu cha Chuo Kikuu cha Addis Ababa, nchini Ethiopia. Katika mwaka wa 2007-2008, Wondimu alikuwa miongoni mwa wasomi walioshiriki katika programu ya Fulbright New Century Scholars.

## Marejeo
Michael Worsnip

**Michael Worsnip** ni mwanatheolojia wa Anglikana kutoka Afrika Kusini.Worsnip ni mwandishi wa vitabu kadhaa, maarufu zaidi vikiwa ni *Between the Two Fires - the Anglican Church in South Africa 1948–1957*; kitabu cha *Priest and Partisan: A South African journey* kinachohusu mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi na kasisi mwenzake wa Anglikana, Padre Michael Lapsley; na riwaya ya Remittance Man. Pia Worsnip alikuwa Katibu Mkuu wa Baraza la Makanisa la Lesotho na alifukuzwa nchini Afrika Kusini baada ya kuhojiwa na shirika la habari la BBC.
## Marejeo
Haruna Yakubu

**Haruna Yakubu** (alizaliwa 24 Oktoba 1955) ni Makamu Mkuu wa Chuo cha masomo ya Maendeleo (UDS).

## Elimu
Yakubu alipata shahada ya Uzamili ya Sayansi (MSc) katika fani ya Fizikia na Hisabati mnamo mwaka 1984, na shahada ya Uzamivu (PhD) katika Fizikia ya Semiconductor mnamo mwaka 1992. Shahada zote mbili alizipata katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Moldova, mjini Chișinău, nchini Moldova (iliyokuwa ikiitwa Moldavian SSR hadi mwaka 1991).
## Marejeo
Basil Yamey

**Basil Selig Yamey** (4 Mei 1919 – 9 Novemba 2020) alikuwa mwanauchumi wa Afrika Kusini na mtaalamu wa historia ya uhasibu.

## Taaluma
Yamey alizaliwa mjini Cape Town, Afrika Kusini mnamo Mei 1919, na kupata elimu yake katika Chuo Kikuu cha Cape Town. 
## Marejeo
Asfaw Yemiru

**Asfaw Yemiru** (alizaliwa kati ya 1941–1943 – alifariki 8 Mei 2021) alikuwa mwanaelimu wa Ethiopia aliyeanzisha Shule ya Asra Hawariat kwa ajili ya watoto maskini.

## Wasifu
Yemiru baba yake alikuwa kasisi wa Kanisa la Kikopti. Alipokuwa na umri wa miaka tisa, alitembea kwa miguu kwenda Addis Ababa, safari ya takriban maili 75 (kilomita 121), akiwa na senti 50 pekee. Yemiru alifanya kazi mitaani na kulala katika Kanisa Kuu la Mtakatifu George kwa takriban miezi kumi na minne. 
## Marejeo
Cheikh N'Diaye

'''Cheikh Tidiane N'Diaye''' (alizaliwa 15 Februari, 1985) ni kocha wa kulipwa wa mpira wa miguu kutoka nchini Senegal na mchezaji wa zamani aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mlinda mlango. Kwa sasa ni kocha wa walinda mlango katika klabu ya mpira nchini Ufaransa.

## Kazi
N'Diaye alianza kazi yake ya mpira wa miguu na Olympique Noisy-le-Sec, klabu ya Championnat de France Amateurs 2 (ngazi ya tano katika mfumo wa ligi ya mpira wa miguu wa Ufaransa) iliyoko katika vitongoji vya Paris.

Mnamo mwaka 2005, alisaini kujiunga na Rennes. Amecheza mechi moja tu kwa klabu hiyo ya Brittany, katika mchezo wa Coupe de la Ligue dhidi ya Montpellier.

Baada ya kuondoka Rennes katika majira ya joto ya mwaka 2014, N'Diaye alikaa bila klabu kwa mwaka mmoja kabla ya kusaini mkataba na CS Sedan Ardennes|Sedan mnamo Juni 2015.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Osvaldo Zubeldía

**Osvaldo Juan Zubeldía** (alizaliwa 24 Juni 1927 – 17 Januari 1982) alikuwa mchezaji wa soka na kocha wa taifa la Argentina anayejulikana zaidi kutokana na ushawishi wake kama mkufunzi mkuu katika historia ya soka la Argentina na Amerika Kusini. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1982
Jamii:Waliozaliwa 1927
Juan Manuel Quevedo

**Juan Manuel Quevedo** (alizaliwa tarehe 15 Novemba 1983) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina ambaye alikuwa akicheza katika nafasi ya kiungo (midfielder).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Ezequiel Cerutti

**Ezequiel Osvaldo Cerutti** (alizaliwa tarehe 17 Januari 1992) ni mchezaji wa soka kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji wa pembeni (winger) kwa klabu ya San Lorenzo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Daniel Cangialosi

**Daniel Cangialosi** (alizaliwa tarehe 5 Julai 1971) ni mchezaji wa zamani wa soka wa kulipwa kutoka Argentina aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mshambuliaji kwa klabu mbalimbali za Argentina na Chile.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Francisco Dutari

**Francisco “Pancho” Dutari** (alizaliwa tarehe 3 Machi 1988 mjini Córdoba, Argentina) ni mchezaji wa soka kutoka Argentina ambaye kwa sasa anakipiga katika klabu ya Hapoel Ramat HaSharon inayoshiriki Liga Leumit (daraja la pili la soka nchini Israeli).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Naget Khadda

**Naget Belkaïd-Khadda** (anajulikana pia kama **Naget Khadda**) ni msomi na mhadhiri kutoka Algeria. Anajishughulisha na masomo ya fasihi ya Kifaransa na fasihi ya Maghreb. Amefundisha fasihi hizi katika Chuo Kikuu cha Algiers, Chuo Kikuu cha Paris 8 na Chuo Kikuu cha Paul Valéry Montpellier 3.

## Kazi na Utafiti
Belkaïd-Khadda ana shahada ya uzamili (PhD) katika masomo ya Kiarabu-Islamu kutoka Sorbonne Nouvelle University Paris 3 (1987). Utafiti wake unalenga katika uchambuzi wa fasihi na tathmini ya kazi za waandishi wa Kialjeria wanaoandika kwa Kifaransa, hasa Mohammed Dib, Kateb Yacine, Mouloud Mammeri, Mouloud Feraoun, Assia Djebar, Rachid Boudjedra, Nabil Farès, na Habib Tengour.

Amesimamia tafiti kadhaa za uzamili, ikiwa ni pamoja na ile ya Elke Richter kuhusu Assia Djebar, ambayo aliongoza pamoja na Elisabeth Arend katika Chuo Kikuu cha Paul Valéry, Montpellier 3.

Utafiti wake pia unahusiana na masuala ya kijamii na kitamaduni yanayohusiana na fasihi ya Kialjeria iliyoandikwa kwa Kifaransa na fasihi ya Kiarabu iliyoandikwa katika lugha hiyo.

## Shughuli za Kitamaduni
Mnamo 1968, Belkaïd alikutana na mchora picha Mohammed Khadda (1930–1991), ambaye baadaye aliolewa naye. Alishirikiana naye kwa karibu katika kazi yake yote, akichangia katika ufafanuzi na uendelezaji wa kazi zake kupitia maandiko na mashirika.

Belkaïd-Khadda amesaidia kupanga maonyesho mengi ya kazi za Khadda, ikiwa ni pamoja na katika Institut du monde arabe (IMA) mwaka 1996, National Museum of Fine Arts of Algiers, na Algerian Cultural Center in Paris. Pia anashirikiana katika kuhifadhi na kuendeleza urithi wake wa kisanaa kwa kuanzisha makumbusho ya Mohammed Khadda kwa ushirikiano na Wizara ya Utamaduni ya Aljeria.

## Marejeo
Diego Diellos

**Diego Gaspar Diellos** (alizaliwa tarehe 24 Septemba 1993) ni mchezaji wa soka kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji kwa klabu ya Ferro Carril Oeste.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Ángel Gastón Díaz

**Ángel Gastón Díaz** (alizaliwa tarehe 26 Machi 1981) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina aliyekuwa akicheza katika nafasi ya kiungo, na kwa sasa ni kocha wa soka.

Katika msimu wa 2006–07, Díaz alicheza soka nchini Romania, ambapo aliichezea klabu ya Ceahlăul Piatra Neamţ katika Ligi Kuu ya Romania. Katika nusu ya pili ya msimu huo, alihamia klabu ya FC Brașov, iliyokuwa ikishiriki Ligi Daraja la Pili.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Sagir Adamu Abbas

**Sagir Adamu Abbas** (alizaliwa 22 Aprili 1962  Kano, nchini Nigeria) ni msomi wa Nigeria ambaye anahudumu kama Makamu Mkuu wa 11 katika Chuo Kikuu cha Bayero, Kano (BUK).

## Maisha ya Awali na Elimu
Sagir ana shahada ya kwanza (B.Sc.) katika Hisabati na shahada ya uzamili (M.Ed) ya Elimu ya Hisabati kutoka Chuo Kikuu cha Bayero, Kano, pamoja na shahada ya uzamivu (Ph.D.) ya Elimu ya Hisabati kutoka Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello (ABU).

## Marejeo
Gonzalo Di Renzo

**Gonzalo Ignacio Di Renzo** (alizaliwa tarehe 30 Desemba 1995) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya winga wa kulia kwa klabu ya Talavera de la Reina, inayoshiriki Primera Federación nchini Hispania. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Sulyman Age Abdulkareem

**Sulyman Age Abdulkareem** ni msomi wa Nigeria na profesa wa uhandisi wa kemikali ambaye alihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Ilorin kuanzia mwaka 2017 hadi 2022.

Abdulkareem alihitimu Chuo Kikuu cha Detroit nchini Marekani mnamo mwaka 1980, akipata shahada za BChE na MChE katika uhandisi wa kemikali. Mnamo mwaka 1988, Abdulkareem alitunukiwa shahada ya uzamivu (Ph.D.) na Chuo Kikuu cha Louisville nchini Marekani. 
## Marejeo
Eduardo Di Loreto

**Eduardo Di Loreto** (28 Oktoba 1929 – 20 Februari 2010) alikuwa mchezaji wa soka na kocha wa kitaalamu kutoka Argentina, aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mshambuliaji (forward) wakati wa taaluma yake ya uchezaji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Abdullahi Liman Tukur

**Abdullahi Liman Tukur** ni profesa, na aliyekuwa Kaimu Mkuu wa Kitivo cha Sayansi ya Mazingira na Makamu Mkuu wa Chuo wa nane wa Chuo Kikuu cha Modibbo Adama (MAU) mjini Yola.

## Taaluma
Tukur aliteuliwa mnamo mwaka 2019 kufuatia kumalizika kwa muhula wa mtangulizi wake, Kyari Mohammed, mnamo Juni 2019, akitunukiwa Uanachama wa Heshima wa Chama cha Mafunzo ya Amani na Mazoezi katika Mkutano Mkuu wa 10 wa chama hicho mwaka 2016. Wakati wa uongozi wake kama Makamu Mkuu wa Chuo cha MAU, maprofesa watatu walifukuzwa kazi kutokana na utovu wa nidhamu wa kimaadili.

## Marejeo
Shuaib Oba Abdulraheem

**Shuaib Oba AbdulRaheem** (alizaliwa 22 Oktoba 1948) ni msomi wa Nigeria na aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Ilorin, Pia, alihudumu kama mwenyekiti wa Tume ya Sifa za Shirikisho (FCC) na alikamilisha shahada yake ya uzamivu (PhD) katika Chuo Kikuu cha Kent, nchini Uingereza.

## Marejeo
José Devecchi

**José Antonio Devecchi** (alizaliwa tarehe 9 Julai 1995) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya kipa (goalkeeper) kwa klabu ya San Lorenzo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Muazu Abubakar

**Muazu Abubakar Gusau** ni profesa wa sayansi ya sumu na Makamu Mkuu wa Chuo wa tatu wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Gusau.

## Elimu
Muazu Abubakar Gusau alipata shahada yake ya uzamivu (PhD) kutoka Chuo Kikuu cha Surrey nchini Uingereza.
## Marejeo
Razaq Deremi Abubakre

**Razaq Deremi Abubakre** (alizaliwa 20 Januari 1948) alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Al-Hikmah, kilichopo Ilorin, Jimbo la Kwara, nchini Nigeria pia ni profesa mstaafu na aliwahi kuhudumu kama Kamishna wa Shirikisho katika Tume ya Malalamiko ya Umma kati ya mwaka 2012 na 2018.

## Marejeo
Ayoka Olufunmilayo Adebambo

**Ayoka Olufunmilayo Adebambo** ni mwanasayansi wa Nigeria na profesa wa Uzalishaji wa Wanyama na Jenetikia pia ni mwanamke wa kwanza kuwa profesa na mkuu wa kwanza wa Idara ya Uzalishaji wa Wanyama na Jenetikia nchini Nigeria. Mnamo Septemba 2010, alitunukiwa daraja la Uanachama wa Heshima wa Chama cha Sayansi ya Wanyama cha Nigeria (ASAN).

## Marejeo
Rodrigo Depetris

**Rodrigo Leonel Depetris** (alizaliwa tarehe 5 Mei 1990) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji kwa klabu ya Nuova Florida Calcio nchini Italia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Wale Adebanwi

**Wale Adebanwi** (alizaliwa 1969) ni msomi Mmarekani mzaliwa wa Nigeria ambaye ndiye mtu mweusi wa kwanza kushikilia nafasi ya Profesa wa Rhodes katika Chuo cha St Antony, Oxford. Hadi kufikia Juni 2021,Adebanwi alikuwa profesa wa mahusiano ya rangi, mkurugenzi wa Kituo cha Masomo ya Afrika, Shule ya Masomo ya Maeneo Mbalimbali, na mwanachama wa Bodi ya Uongozi ya chuo hicho.

## Marejeo
Ouarda Baziz Chérifi

**Ouarda Baziz Chérifi** ni mshairi na mwandishi wa riwaya kutoka Algeria

## Wasifu
Ouarda Baziz Chérifi alizaliwa Azazga, Wilaya ya Tizi Ouzou.Anashiriki mara kwa mara katika shughuli za fasihi katika vijiji na miji mbalimbali nchini Algeria kupitia vikao vya fasihi vinavyofanyika kwenye mikahawa. Awali alikuwa mwalimu wa Kiingereza, lakini baada ya kustaafu alianza kuandika kwa Kifaransa, akielezea maisha na hali za kijamii na kitamaduni za nchi yake.
## Selected works
* *Amour de guerre*, 2015.

* *Principes et amertumes*, 2017.

* ''Les survivants de l'oubli*, 2018.

* *Mots et Maux*, 2019.

* *Quand pleure le jasmin*, 2020.

* *Tu seras grand, mon fils!*, 2021.

* *Comme un coup de Massue*, 2022.

## Awards and honours
Ouarda Baziz Chérifi alipata tuzo ya kwanza katika mashindano ya *Femmes de demain* mwaka 2020 kwa riwaya yake *Quand pleure le jasmin*, ambayo pia ilikuwa miongoni mwa washindi watatu wa mashindano ya *Plus jamais invisibles'' mwaka 2020, yaliyopangwa na Femmes de demain kwa ushirikiano na UN Women. Alitambuliwa pia katika Maison de la Culture Mouloud Mammeri, Tizi Ouzou, siku ya Kimataifa ya Wanawake, Machi 8, 2023.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Algeria
Jamii:Waandishi wa Algeria
David Depetris

**David Alberto Depetris** (alizaliwa tarehe 11 Novemba 1988) ni mchezaji wa soka wa kulipwa anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji kwa klabu ya MŠK Považská Bystrica, inayoshiriki daraja la pili la soka nchini Slovakia. Alizaliwa Argentina, lakini amewahi kuwakilisha timu ya taifa ya Slovakia.

Alianza taaluma yake ya Ulaya akiwa katika klabu ya AS Trenčín, inayoshiriki Ligi Kuu ya Slovakia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Erna Keighley

**Erna Laura Keighley** (25 Juni 1891 - 16 Julai 1955) alikuwa mwanaharakati aliyezaliwa Uingereza na kufanya shughuli zake Australia.

## Maisha
Keighley alizaliwa Manningham karibu na Bradford, Uingereza mwaka 1891. Wazazi wake walikuwa Josephine Maria (aliyezaliwa Jussen) na baba yake , Gustav Salomon. Baba yake alikuwa mfanyabiashara wa usafirishaji wa baharini. Alisoma katika shule ya wasichana ya Belle Vue. Keighley alijiunga na kuwa rafiki wa karibu na Jessie Street.

Mwaka 1941 waziri mkuu wa baadaye Ben Chifley alipokea ujumbe wa pamoja kutoka mashirika kadhaa ya wanawake. Walimhimiza kuanzisha kodi kwa wanaume ambao hawakuwa wameoa. Pendekezo hili lilitolewa badala ya wazo la kuanzisha kodi mpya kwa jumla ya mapato ya wanandoa waliooa. Ujumbe huo ulihusisha Jessie Street, Vivienne Newson, Edna Lillian Nelson na Keighley.

Mwaka 1942 alikua Rais wa UAW Yeye na Jessie Street walimtembelea waziri Arthur Drakeford tarehe 25 Machi 1942 kujadili madai ya malipo sawa. Wanawake walikuwa wakifanya kazi zilizokuwa zikifanywa na wanaume pekee hapo awali na UAW ilitaka serikali kupitisha sheria kuzuia mishahara midogo kwa wanawake. Bodi ya Ajira ya Wanawake iliundwa kushughulikia migogoro. Kwa ujumla bodi hiyo ilipendekeza wanawake walipwe asilimia 90 ya mshahara wa wanaume. Keighley pia alijihusisha na juhudi za kuanzisha haki na uraia wa wanawake na watoto wao baada ya mwanamke wa Australia kuolewa na askari Mmarekani. Wamarekani walijibu kwamba  ndoa hizo zilikatisha tamaa. Hata hivyo ilionekana suala hilo halikuwa limezingatiwa. Wanawake walioolewa walifanya hivyo "kwa hatari yao wenyewe" na hadhi yao ingeamuliwa baada ya vita kumalizika.

UAW iliandaa Mkutano wa Hati ya Wanawake wa Australia mwaka 1943. "Australian Women’s Conference For Victory in War and Victory in Peace" uliitishwa Sydney mwaka 1943.

Mwaka 1945 alikuwa London ambako alihudhuria mikutano pamoja na Jessie Street. Street alikuwa amepanga "Australian Women's Register" isambazwe katika bara la Amerika na Keighley alijadiliana mpango kama huo kwa Uingereza kupitia kampuni ya vifaa vya maandishi W.H.Smith.

Keighley alifariki mwaka 1955 akiwa na umri wa miaka 64 huko Clifton Gardens.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Uingereza
Jamii:wanaharakati wa Australia
Jamii:WikiGap JWK 2026
Abiodun Adebayo

**Abiodun Humphrey Adebayo** ni Profesa wa Biolojia-Kemia na alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo aliyemaliza muda wake hivi karibuni katika Chuo Kikuu cha Covenant. Pia Adebayo ni mwanachama wa jopo la ithibati la Tume ya Vyuo Vikuu ya Kitaifa (NUC).

## Marejeo
Clement Adebooye

**Clement Adebooye** (alizaliwa 18 Desemba 1966) ni profesa wa fiziolojia ya mimea na kemia ya chakula pia ni Makamu wa nne wa kudumu wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Osun (UNIOSUN).

## Marejeo
Winifred Kastner

**Winifred Kastner** JP MBE (alizaliwa **Winifred Stubbs**; 29 Juni 1903 - 10 Februari 1987) alikuwa mtangazaji wa redio aliyezaliwa Uingereza, kiongozi wa jamii na mfanyakazi wa ustawi nchini Australia. Alikuwa kiongozi mashuhuri katika mashirika kadhaa ikiwemo Country Women's Association na Federated Association of Australian Housewives vyenye malengo ya kutetea maslahi ya wanawake na familia.

## Maisha
Kastner alizaliwa katika eneo la East Midlands nchini Uingereza katika mji wa Chesterfield. Alikuwa mtoto wa kwanza wa Florence (aliyezaliwa Blank) na baba yake aliitwa Ernest Stubbs na alikuwa na ndugu wanne. Baba yake alikuwa mtengenezaji wa mifumo ya nguo. Alisomea sanaa katika mji wa karibu wa Sheffield kuanzia umri wa miaka kumi na sita na alihitimu kufundisha sanaa na ufundi. Mwaka 1930 alihamia Australia ambako aliwasilisha ujuzi wake katika kituo cha redio cha 6WF. Kituo hicho kilijulikana sana miongoni mwa wanawake wa vijijini Australia na mwaka 1932 alijiunga na Country Women's Association na kuanza kuzuru maeneo ya vijijini akionyesha ufundi wa mikono kwa niaba ya Country Women's Association na kituo cha redio cha 6WF. Mwishoni mwa mwaka huo aliolewa na kuwa Winifred Kastner katika kanisa moja huko Perth. Yeye na dereva wa teksi Eric Oscar Kastner walipata mtoto mmoja. Katika mwaka huohuo alijiunga na Women's Service Guilds of Western Australia chama chenye kushughulikia masuala ya kijamii na pia aliongoza mikutano ya kuwahamasisha wanawake wa Australia kusaidia juhudi za vita.

Mwaka 1945 alianza kushirikiana na Princess Margaret Hospital for Children ambacho pia kililenga kuhimiza kushirikiana katika huduma na harakati za kijamii, ambako alipanga shughuli za ufundi wa mikono na huduma ya kukopesha vitabu kwa watoto wagonjwa. Aliteuliwa kuwa Mkurugenzi wa Ufundi wa Mikono katika hospitali hiyo. Katika mwaka huohuo aliteuliwa kuwa JP na alijitolea kwa miaka 24 hadi kuwa Rais wa Women Justices Association  ambalo ni shirika la majaji wanawake leney lengo la kuendeleza haki  katika mfumo wa mahakama na jamii wa jimbo hilo. Katika mwaka huohuo alikuwa mmoja wa Waustralia takribani 11,000 waliopokea medali ya  Queen Elizabeth II Coronation Medal na mwaka 1976 alitunukiwa MBE. Kastner alifariki Nedlands mwaka 1987.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Uingereza
Jamii:wanaharakati wa Australia
Jamii: WikiGap JWK 2026
Kayode Adebowale

**Kayode Oyebode Adebowale** (alizaliwa 11 Januari 1962) ni profesa wa Nigeria, mwanasayansi, na Makamu Mkuu wa Chuo wa 13 wa Chuo Kikuu cha Ibadan. Mnamo Oktoba 2021, Adebowale alichaguliwa kuwa Makamu Mkuu wa Chuo hicho, baada ya kuhudumu hapo awali kama Naibu Makamu Mkuu wa Chuo na kama Mkuu wa Kitivo cha Sayansi katika taasisi hiyo hiyo.

## Marejeo
Teréz Karacs

**Teréz Karacs** (18 Aprili 1808 - 2 Oktoba 1892) alikuwa mwandishi, mwalimu, mwandishi wa kumbukumbu na mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka Hungaria. Alikuwa kiongozi mashuhuri katika harakati za awali za ufeministi nchini Hungaria, pamoja na harakati za mageuzi ya kijamii kwa ujumla, na mwandishi maarufu wa fasihi wa Hungaria ya wakati wake. Akiwa mwanzilishi katika elimu ya wanawake, alikuwa mwanzilishi wa shule ya  Zrínyi Ilona Grammar School kaskazini-mashariki mwa Hungaria.

## Maisha 
Karacs alizaliwa Pest tarehe 18 Aprili 1808. Mama yake, Eva Takacs, alikuwa mtetezi wa haki za wanawake na baba yake, Ferenc Karacs, alikuwa mchongaji na mhandisi. Nyumba yao ya familia ya Kiprotestanti ilikuwa mahali pa kukutana kwa wasomi. Alikuwa mtoto wa pili kati ya sita na alipata elimu yake ya msingi katika shule moja ya Pest kuanzia 1814 hadi 1819, kisha alijielimisha mwenyewe kama msomi binafsi, ingawa pia alipaswa kuwatunza ndugu zake wadogo. Karacs alipata msukumo mkubwa hasa kutokana na safari ya miezi kumi akiwa kijana kwenda Vienna mwaka 1824.

Waandishi wanawake wa Hungaria waliodai hadhi ya kitaaluma walikuwa wachache katika karne ya kumi na tisa, lakini kuanzia 1822, Karacs alichapisha mashairi, vitendawili, riwaya na maandishi mengine, na kuwa mwandishi maarufu nchini Hungaria, akichangia mara kwa mara katika majarida ya fasihi. Mwaka 1838–1844, alijitegemea kwa kufanya kazi kama msimamizi wa nyumba katika familia ya kifalme, lakini aliendelea na kazi yake ya fasihi wakati huohuo. Karacs akawa mtetezi wa mageuzi ya haki za wanawake kama mama yake. Kama mwanaharakati wa haki za wanawake, alilenga usawa wa haki za elimu kwa wavulana na wasichana, na alitetea kwamba wanawake wasioolewa wawe wataalamu wanaojitegemea. Aliwasiliana na Karacs na kumwalika Budapest. Teleki alijaribu kumshawishi aongoze shule ya wasichana wa tabaka la juu, lakini Karacs hakukubaliana na mtazamo wa Teleki. Licha ya pingamizi lake, Karacs aliunga mkono juhudi za Countess kwa vitendo na alipendekeza mwanamke mwingine, Klára Leövey, kuwa mkuu wa shule hiyo ya kifalme.

Mwaka 1877 alihamia Kiskunhalas kupunguza gharama zake na aliishi na ndugu zake. Katika miaka ya 1880 kumbukumbu zake zilichapishwa katika majarida na zilipokelewa vizuri na wakosoaji. Alifariki tarehe 2 Oktoba 1892 huko Békés nchini Hungaria.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Hungaria
Jamii:WikiGap JWK 2026
Elisabeth Howen

**Elisabeth Howen** (12 Julai 1834 - 26 Februari 1923) alikuwa mwalimu Mjerumani wa Baltiki. Anachukuliwa kuwa mmoja wa waanzilishi mashuhuri katika historia ya elimu ya wanawake nchini Estonia.

Alizaliwa Tallinn. Alisoma katika Maydellsche Schule huko Tallinn, na alifanya kazi kama mlezi wa watoto kabla ya kuwa mshiriki hai katika Shule ya Auguste Kuschky huko Reval mwaka 1875.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Estonia
Jamii:WikiGap JWK 2026
Nicolás Dematei

**Nicolás Diego Dematei** (alizaliwa tarehe 19 Novemba 1987) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya beki wa kushoto (left-back) kwa klabu ya Gimnasia Jujuy.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Folashade Adefisayo

**Folashade Adefisayo** ni msomi na mwalimu kutoka Nigeria ambaye aliwahi kuhudumu kama Kamishna wa Wizara ya Elimu ya Jimbo la Lagos.

## Elimu
Adefisayo alisoma katika Chuo Kikuu cha Ibadan ambako alipata shahada ya kwanza ya Zoolojia (Sayansi ya Wanyama).

## Marejeo
Siphiwe Hlophe

**Siphiwe Hlophe** ni mwanzilishi mwenza wa Swaziland for Positive Living, NGO inayotoa ushauri nasaha na elimu, na inayolenga kuboresha maisha ya watu walioathirika au wanaoishi na Virusi vya ukimwi katika maeneo ya vijijini. Shirika hilo limeelezwa kama "mpango wa kupambana na Virusi vya ukimwi yenye lengo la kupunguza madhara  zaidi nchini Swaziland". Pia ni Rais wa Positive Women, shirika la misaada lenye makao yake Uingereza lililoanzishwa na Kathryn Llewellyn na Stephen Brown.

Mwaka 1999 Siphiwe Hlophe alikuwa akifanya kazi kama meneja katika mtandao wa hoteli, pale aliposhinda ufadhili wa masomo kusomea uchumi wa kilimo katika Bradford University. Sharti mojawapo la ufadhili huo lilikuwa kufanya kipimo cha Virusi vya ukimwi, na matokeo yalionyesha kuwa anaishi na Virusi vya ukimwi, baada ya hapo mume wake alimwacha, na alipoteza ufadhili wake wa masomo. Tukio hili lilionyesha unyanyapaa unaohusishwa na Virusi vya ukimwi nchini Swaziland, na likamchochea Siphiwe Hlophe kuanzisha kwa pamoja SWAPOL ili kuwasaidia wengine walio katika hali kama yake. 

Siphiwe alikuwa miongoni mwa wanawake wa kwanza kutangaza hadharani kuwa anaishi na Virusi vya ukimwi. "SWAPOL iliundwa kutokana na mateso ya wanachama waanzilishi. Huenda ndiyo sababu watu wanaguswa na tunachofanya, na tunapokea maombi mengi ya kusaidia jamii ambako Virusi vya ukimwi  vimeenea sana. Sisi si NGO inayofanya kazi katika ofisi za kifahari. Sisi ni watu tunaofahamu maana ya kukumbana na ubaguzi na kukataliwa, lakini tuna nia ya kuishi", anasema Siphiwe Hlophe.

Siphiwe Hlophe ana watoto wanne, mkubwa akiwa na miaka 30 na mdogo miaka 19.

## Marejeo 
Jamii:watu wa Eswatini
Jamii: WikiGap JWK 2026
Anthony Afolabi Adegbola

**Anthony Afolabi Adegbola** (alizaliwa 24 Februari 1929) alikuwa Profesa wa Sayansi ya Wanyama kutoka Nigeria na Rais wa Chuo cha Sayansi cha Nigeria. Mnamo mwaka 1993, alichaguliwa kuwa Rais wa chuo hicho akichukua nafasi ya Profesa Akpanoluo Ikpong Ikpong Ette.

## Marejeo
Leonardo Delfino

**Leonardo Adrián Delfino** (alizaliwa tarehe 1 Oktoba 1976 mjini Castelar, Buenos Aires, Argentina) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina aliyekuwa akicheza katika nafasi ya kiungo (midfielder).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Facundo Daffonchio

**Facundo Daffonchio** ni mchezaji wa soka kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya kipa (goalkeeper).

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai

Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Akinpelu Oludele Adesola

**Akinpelu Oludele Adesola** (6 Novemba 1927 – 29 Mei 2010) alikuwa profesa wa Upasuaji nchini Nigeria, msimamizi wa elimu, na aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Lagos (UNILAG).

Baba yake alikuwa Chifu Bamgboye Fasina Adesola MBE, (Bariyun wa Isaga na Bajito wa Ibara, Abeokuta). Mnamo mwaka 1935,Adesola alijiunga na Shule ya Saint Jude huko Ebute-Metta, Lagos, ambako alikuwa mwanachama hai wa kwaya ya shule ya Jumapili. 
## Marejeo
Patricio Cucchi

**Patricio Cucchi** (alizaliwa tarehe 5 Machi 1993) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji wa kati (centre-forward) kwa klabu ya Almagro.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Isaac Adebayo Adeyemi

**Isaac Adebayo Adeyemi** ni Profesa wa Sayansi ya chakula kutoka Nigeria na mwanachama wa Chuo cha Sayansi cha Nigeria, aliyeteuliwa katika mkutano mkuu wa chuo hicho uliyofanyika mwaka 2012. Adeyemi alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Bells, chuo kikuu binafsi kilichopo Ota, Jimbo la Ogun, Kusini-Magharibi mwa Nigeria.

## Marejeo
Andrés Cruciani

**Diego Andrés Cruciani** (alizaliwa *14 Julai 1962* mjini *Bahía Blanca, Argentina*) ni kocha wa soka wa kitaalamu wa taifa la Argentina aliyefanya kazi muhimu katika klabu na timu mbalimbali za nchi tofauti.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Cordelia Agbebaku

**Cordelia Ainenehi Agbebaku** (Januari 1961 Ekpoma – 16 Februari 2017) alikuwa msomi wa Nigeria aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Ambrose Alli (AAU).

## Maisha
Agbebaku alisoma sheria katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Bendel, ambacho sasa kinajulikana kama Chuo Kikuu cha Ambrose Alli, Ekpoma.

## Marejeo
Oluwole Akinyele Agbede

**Oluwole Akinyele Agbede** ni profesa wa Rasilimali za maji na Uhandisi wa Geoteknika katika Chuo Kikuu cha Ibadan. Agbede ni mwanachama wa Chuo cha Sayansi cha Nigeria, aliyeteuliwa katika mkutano mkuu wa mwaka wa chuo hicho uliofanyika mnamo Januari 2015.

## Marejeo
Thoko Remigia Makhanya

**Thoko Remigia Makhanya** ni mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi, mwanaharakati wa mazingira, mtaalamu wa afya ya wanawake, mshairi na mtafsiri wa Afrika Kusini.

## Wasifu 
Makhanya alikuwa mwanaharakati wa shirika la kupinga ubaguzi wa rangi la United Democratic Front (UDF). 

Mnamo 1993, Makhanya alitunga shairi la sifa "Mwanamke Mtukufu wa Afrika" kwa Kizulu ili kumheshimu Nokukhanya Bhengu, mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi na mjane wa Albert Lutuli.     Makhanya alikutana na Bhengu alipokuwa akisherehekea siku yake ya kuzaliwa ya miaka themanini.  Makhanya pia ametafsiri shairi la sifa la Elizabeth Ncube kwa Mbuya Nehanda kutoka Kifaransa hadi Kiingereza . 

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Afrika Kusini
Ayodeji Agboola

**Ayodeji Johnson Agboola** (alizaliwa 4 Julai 1970) ni profesa wa Patholojia ya Saratani wa Nigeria ambaye amekuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Olabisi Onabanjo (OOU), Jimbo la Ogun, Nigeria tangu mwaka 2022 . Kabla ya kuteuliwa kuwa Makamu Mkuu wa Chuo, Agboola alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo.

## Marejeo
Favio Álvarez

**Favio Enrique Álvarez** (alizaliwa tarehe 23 Januari 1993) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya kiungo mshambuliaji (attacking midfielder) kwa klabu ya The Strongest, inayoshiriki Primera División ya Bolivia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Musa Isiyaku Ahmed

**Musa Isiyaku Ahmed** ni msomi wa Nigeria Makamu Mkuu wa Chuo wa kwanza na wa sasa wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Kilimo, Zurun kilichopo Jimbo la Kebbi.

Profesa Ahmed anatokea Jimbo la Borno, Nigeria Kabla ya nafasi yake ya sasa, alikuwa Profesa katika Idara ya Tiba ya Wanyama, Parasitolojia, na Entomolojia katika Chuo Kikuu cha Maiduguri
.

## Marejeo
Dorothea Fairbridge

**Dorothea Ann Fairbridge** (anajulikana kama **Dora Fairbridge**; 1862 - 25 Agosti 1931) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini na mwanzilishi mwenza wa Chama cha Wanawake Waaminifu (Guild of Loyal Women) 

## Wasifu 
Fairbridge alikuwa binti wa wakili mashuhuri, msomi na mbunge wa Cape Town, na binamu wa Kingsley Fairbridge (1885–1924; mshairi wa Rhodesia na mwanzilishi wa " Fairbridge Society "). Alisoma London na alisafiri sana. 

Akiwa mlowezi wa Uingereza wa kizazi cha tatu aliyeheshimiwa sana, Fairbridge alikuwa nguzo ya uanzishwaji wa kikoloni. Alikutana na wanawake wa Uingereza kutoka tabaka la juu la kijamii waliosafiri hadi Afrika Kusini kutoka Uingereza kabla na wakati wa Vita vya Pili vya Makaburu . Fairbridge alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Chama cha Wanawake Waaminifu, shirika la hisani lililowatia moyo wanawake nchini Afrika Kusini na kuunga mkono Milki ya Uingereza na vikosi vyake vya Milki ya Uingereza vilivyokuwa vikishiriki katika migogoro. Chama hicho kilihakikisha kwamba jamaa za wanajeshi waliokufa waliwasiliana nao, na kwamba makaburi yalitiwa alama na kurekodiwa ipasavyo. 

Baada ya vita vya Boer, Fairbridge iliendelea kuunga mkono ujumuishaji wa Afrika Kusini katika Milki ya Uingereza. Alitafuta kuanzisha Muungano wa Afrika Kusini wenye idadi ya watu iliyopatanishwa na hisia ya pamoja ya historia ya Afrika Kusini. Muungano wa Afrika Kusini ulianzishwa ndani ya mpangilio wa kikatiba uliohimiza uhusiano wa karibu na Milki yote ya Uingereza. 

## Marejeo 
Jamii:waandishi wa Afrika Kusini
Musibau Adewunmi Akanji

**Musbau Adewumi Akanji** (4 Januari 1953) ni msomi wa Nigeria, mbobezi wa biolojia-kemia na aliyekuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Teknolojia, Minna (FUTMINNA).

## Maisha ya awali na kazi
Musbau Adewumi Akanji  alianza elimu yake katika Shule ya Sekondari ya Offa kuanzia mwaka 1965 hadi 1969, kisha akaendelea na masomo ya kidato cha tano na sita (A-Levels) katika Shule ya Upili ya Olivet Baptist, Oyo kuanzia mwaka 1970 hadi 1971.

Alipata shahada ya awali (BSc) kutoka Chuo Kikuu cha Ibadan kati ya mwaka 1972 na 1975 na baadaye, alipata shahada ya uzamili (MSc) na uzamivu (PhD) katika Chuo Kikuu cha Ife (sasa kikitwa Chuo Kikuu cha Obafemi Awolowo) mnamo mwaka 1979–1981 na 1983–1986 mtawalia.

## Marejeo
Agitu Ideo Gudeta

**Agitu Ideo Gudeta** (1 Januari 1978  29 Desemba 2020) alikuwa Mworomo  mkulima,  mjasiriamali, na mwanamazingira ambaye alihamia Italia baada ya kukumbana na migogoro kutokana na harakati zake za kisiasa dhidi ya unyakuzi wa ardhi na jeshi kwa mashirika ya kimataifa. Alianzisha operesheni ya ufugaji wa mbuzi kwa kutumia aina ya asili ya Pezzata Mòchena kutengeneza bidhaa za maziwa na urembo. Gudeta akawa ishara ya kitaifa ya utunzaji wa mazingira na kufanikiwa kwa ujumuishaji wa wakimbizi katika jamii ya Italia na vyombo vya habari na wanasiasa. Aliuawa mnamo Desemba 2020; ambapo Adams Suleiman, mfanyakazi wa msimu wa Ghana ambaye alikuwa amemwajiri, alishtakiwa kwa kumbaka na kumuua.

## Maisha ya awali na elimu 
Agitu Ideo Gudeta alizaliwa tarehe 1 Januari 1978 huko Addis Ababa.  Alijifunza mbinu za kilimo kutoka kwa babu na bibi yake walioishi mashambani.  Gudeta alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Trento akiwa na shahada ya sosholojia. 

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Ethiopia
Funmilade Akingbagbohun

**Funmilade Akingbagbohun** ni Mhandisi wa Mitambo kutoka Nigeria, anayejulikana kwa kuwa mwanamke wa kwanza kuwa Mwenyekiti wa Kitaifa wa Taasisi ya Wahandisi wa Mitambo nchini Nigeria (NIMechE).

Akingbagbohun alipata Diploma ya Juu ya Kitaifa (HND) kutoka Chuo cha Teknolojia cha Yaba (Yabatech) kabla ya kupata Shahada ya Uzamili kutoka Chuo Kikuu cha Lagos pia Akingbagbohun alipata Shahada yake ya kwanza ya Uhandisi (B.Eng) kutoka Chuo Kikuu cha Ibadan.

## Marejeo
Olayemi Akinwunmi

**Olayemi Durotimi Akinwunmi** (alizaliwa 20 Januari 1964))  ni profesa wa Nigeria wa historia ya Afrika ambaye amekuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Lokoja (FUL), Jimbo la Kogi, nchini Nigeria tangu mwaka 2021. Akinwunmi alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Nasarawa, Keffi, hadi alipoteuliwa kuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Shirikisho cha Lokoja.

## Marejeo
Mona Khalil

**Mona al-Khalil** (anajulikana sana kama **Mona Khalil** na wakati mwingine kama **Mona el-Khalil**; alizaliwa 2 Agosti 1949 huko Lagos, Nigeria) ni mwanaharakati wa uhifadhi na mazingira Kusini mwa Lebanon, ambaye alibobea katika ulinzi wa kasa wa baharini walio hatarini kutoweka.

## Maisha 
Khalil alizaliwa na kutumia miaka ya utoto wake katika jiji la Lagos, Nigeria, wakati nchi hiyo ya Afrika Magharibi ilikuwa bado koloni na eneo linalolindwa na Milki ya Uingereza.  Wazazi wake walikuwa Walebanoni wanaoishi nje ya nchi wakiwa na asili ya Kiislamu ya Shia wakitokea Jabal Amil. Familia nyingi kutoka eneo hilo zilikuwa zimeepuka umaskini mkubwa uliosababishwa na ubaguzi wa kimfumo kutoka kwa watawala wa kifalme wa Ottoman dhidi ya wakazi wa Waislamu wa Twelver Shia kati ya mwishoni mwa karne ya 19  na miaka ya 1920, wakati majimbo matano ya Ottoman yanayounda Lebanon ya kisasa yalipoanza kuwa chini ya Mamlaka ya Ufaransa kwa Syria na Lebanon, kwa kuhamia Afrika Magharibi. 

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Lebanoni
Bashir Ladan Aliero

**Bashir Ladan** ni msomi na Makamu Mkuu wa Chuo wa sasa katika Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Jimbo la Kebbi (KSUSTA), kilichopo Aliero, Jimbo la Kebbi, nchini Nigeria. Bashir alichukua nafasi hiyo kutoka kwa kaimu makamu mkuu wa chuo, Bello Shehu, na aliteuliwa na Atiku Bagudu, aliyekuwa Gavana wa Jimbo la Kebbi.

## Marejeo
Oluwole Olayiwola Amusan

**Oluwole Olayiwola Amusan** ni msomi wa Nigeria na Makamu Mkuu wa Chuo aliyeko madarakani katika Chuo Kikuu cha Adeleke, chuo kikuu cha binafsi kinachomilikiwa na Chifu Adedeji Adeleke.
## Marejeo
Charity Angya

**Charity Angya** alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa Nigeria katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Benue (BSU).

## Maisha
Charity Angya alihitimu katika Chuo Kikuu cha Jos mnamo mwaka 1983 alipata shahada yake ya heshima na shahada ya uzamivu (PhD) kutoka Chuo Kikuu cha Ibadan.
## Marejeo
Anthony Anwuka

**Anthony Gozie Anwukah** (alizaliwa mwaka 1951) ni mwalimu wa Nigeria, profesa, na pia alikuwa Waziri wa Nchi wa Elimu wa Jamhuri ya Shirikisho la Nigeria kuanzia mwaka 2015 hadi 2019. Kabla ya uteuzi huo, Anwukah hapo awali alihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Jimbo la Imo (IMSU).

## Marejeo
Samuel Asagba

**Samuel Ogheneovo Asagba** ni mtaalamu wa biolojia-kemia kutoka Nigeria na Makamu Mkuu wa Chuo wa 8 wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Delta (DELSU), Nigeria, tangu tarehe 1 Desemba 2024, akichukua nafasi ya Andy Egwunyenga. Asagba aliteuliwa kuwa Makamu Mkuu wa Chuo hicho mnamo tarehe 22 Oktoba 2024 kwa muhula mmoja wa miaka mitano na Sheriff Oborevwori, Gavana wa Jimbo la Delta Kabla ya uteuzi wake, alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo katika chuo hicho hicho.

## Marejeo
Ineza Umuhoza Grace

**Ineza Umuhoza Grace** (aliyezaliwa 1996) ni mwanaharakati wa mazingira, mwanaharakati wa hali ya hewa na mwanamazingira kutoka Kigali, Rwanda . Yeye ni Mkurugenzi Mtendaji wa The Green Protector,  mratibu wa Muungano wa Vijana (Loss and Damage Youth Coalition)  na Msaidizi wa Utafiti wa mradi wa CCLAD.  Alikuwa mshindi wa Tuzo ya Raia wa Kimataifa mnamo 2023. 

## Maisha ya awali na elimu 
Grace alizaliwa na kukulia Kigali, Rwanda. Dhoruba ilifurika nyumba yao akiwa na umri wa miaka 5, na CNET iliripoti kumhusu kama mtu mwenye uzoefu binafsi wa hasara na uharibifu ;   majanga ya asili kama vile mafuriko yanazidi kutokea nchini Rwanda. 

Grace alihitimu Shahada ya Kwanza katika Uhandisi wa Maji na Mazingira mnamo 2018 kutoka Chuo Kikuu cha Rwanda .  Baada ya kuhitimu, alisomea diplomasia ya mabadiliko ya tabianchi na Taasisi ya Umoja wa Mataifa ya Mafunzo na Utafiti (UNITAR) na Usimamizi wa Biashara na Ushirikiano wa Biashara wa Wanawake wa Afrika.  

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Rwanda
Taiwo Asaolu

**Taiwo Asaolu** ni profesa wa Nigeria wa Uhasibu na Fedha Pia ni mwanachama wa daraja la juu wa Taasisi ya Wahasibu wa Umma nchini Nigeria (ICAN) pia alikuwa Dekani wa Kitivo cha Utawala katika Chuo Kikuu cha Obafemi Awolowo (OAU), Ile-Ife, Jimbo la Osun, Nigeria.

## Marejeo
Abdullahi Musa Ashafa

**Abdullahi Musa Ashafa** ni profesa wa Historia ya Kidiplomasia na Kaimu Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Kaduna (KASU).

## Marejeo
Isaura Gomes

**Isaura Tavares Gomes** (amezaliwa 1944) ni mfamasia, mwanasiasa na mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka Cape Verde. Akiiwakilisha Chama cha Afrika cha Uhuru wa Guinea na Cape Verde, alikuwa mwanamke wa kwanza na wa pekee kuwa naibu kufuatia uhuru wa Cape Verde mwaka 1975 na meya mwanamke wa kwanza wa nchi hiyo alipoteuliwa kuwa meya wa São Vicente mwaka 2004.

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Cabo Verde
Jamii: WikiGap JWK 2026
Chigozie C. Asiabaka

**Chigozie C. Asiabaka** (alizaliwa Awo Idemili, Jimbo la Imo, 29 Septemba 1953) ni msomi wa Nigeria, ambaye alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo wa sita wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Teknolojia Owerri (FUTO), kilichopo Jimbo la Imo.

## Maisha ya Awali na Wasifu
Chigozie Asiabaka alisoma katika Shule ya Sekondari ya Jamii, Awo Idemili, ambapo alitunukiwa cheti chake cha kuhitimu elimu ya sekondari.

## Marejeo
Petronel Nieuwoudt

**Petronel Nieuwoudt** ni mhifadhi wa wanyamapori wa Afrika Kusini. Mnamo 2011, alianzisha hifadhi ya vifaru wa Care For Wild huko Mpumalanga, Afrika Kusini. Ni hifadhi kubwa zaidi ya aina hiyo duniani. Pia ndiye afisa mkuu mtendaji wa wakfu huo. 

## Maisha ya awali 
Alilelewa katika miaka ya 1970 katika shamba la vijijini huko Roedtan, Limpopo, Nieuwoudt alisoma Chuo Kikuu cha Rand Afrikaans kati ya 1988 na 1991. Baba yake aliendesha shamba hilo; mama yake alikuwa mwalimu. 

## Kazi 
Niewoudt alijiunga na idara ya uhusiano wa umma ya Kitengo cha Ulinzi wa Spishi Zilizo Hatarini cha Huduma ya Polisi Kusini mwaka wa 1991,  na baadaye akawa nahodha.  Alianzisha Shule ya Kukamata Wanyamapori, ambayo iliwaelimisha watu kuhusu ukamataji, matibabu na usimamizi wa wanyamapori. 

## Marejeo 
Jamii:watu wa Afrika Kusini
Sunny Adagbonyin

**Asomwan Sonnie Adagbonyin** ni profesa na aliyekuwa Kaimu Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Ambrose Alli (AAU), aliyeteuliwa baada ya kuondolewa kwa Benson Osadolor mnamo mwaka 2022.

## Kazi
Adagbonyin aliteuliwa kama Kaimu Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Ambrose Alli mnamo tarehe 8 Februari 2022 na Gavana wa Jimbo la Edo, Godwin Obaseki, kufuatia kuondolewa kwa mtangulizi wake.

## Marejeo
Muhammed S. Audu

**Muhammed Salihu Audu**, anayejulikana zaidi kama Muhammed S. Audu, ni msomi wa Nigeria alihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo wa sita wa Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Teknolojia, Minna (FUTMINNA) kuanzia mwaka 2007 hadi 2012. Audu kwa sasa, ni Naibu Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Shirikisho, Lokoja (FUL).
 
## Marejeo
Cida Gonçalves

**Maria Aparecida Gonçalves** (amezaliwa 1962 katika mji wa Clementina, Brazil) ni mfamasia, mwanasiasa na mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka Brazil. Akiwawakilisha African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde ambacho ni chama cha kiafrika cha uhuru wa Guinea na Cape Verde, alikuwa Waziri wa zamani wa Wanawake.

Alipoanza na harakati za haki za wanawake, Cida alipanga mchakato wa ushirikiano na uanzishaji wa Kituo cha Harakati za Umma nchini Brazil. Alikuwa mshauri katika Usimamizi wa Wanawake wa Wizara ya Jimbo ya Huduma ya Kijamii, Uraia na Kazi ya jimbo la  Mato Grosso do Sul katika moja ya utawala wa José Miranda mwanzoni mwa miaka ya 2000 na pia katika utawala wa Lula na Rousseff kama Katibu wa Taifa wa Kupambana na ukatili dhidi ya Wanawake. Alisomea masomo ya  Utafiti wa matangazo na Masoko.

## Waziri wa Wanawake
Mnamo Desemba 2022, Cida alitangazwa kuwa Waziri wa Wanawake katika utawala wa tatu wa Lula, akianza rasmi kazi tarehe 1 Januari 2023.

Mkutano wa kilele wa 2024 G20 Rio de Janeiro summit uliopangwa kufanyika Novemba, Cida alihudhuria Kikundi Kazi cha Uwezeshaji wa Wanawake. Hotuba yake ilisisitiza kuwa "Sisi sio pembe za mijadala, bali tuko katikati ya mazungumzo".

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Brazil
Jamii:WikiGap JWK 2026
Sarki Auwalu

**Sarki Auwalu** (alizaliwa 1965) ni mhandisi wa kemia kutoka Nigeria, akiwa ni Mkurugenzi Mkuu wa sasa wa Idara ya Rasilimali za Petroli (DPR), aliyeteuliwa na Rais wa Jamhuri ya Shirikisho la Nigeria.

## Maisha ya Awali na Elimu
Sarki alipata Shahada ya kwanza ya Uhandisi wa Kemia kutoka Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello, Zaria na  aadaye, alipata Shahada ya Uzamili ya Stashahada ya Uzamili katika Menejimenti (1993) kutoka Chuo Kikuu cha Bayero, Kano.

## Marejeo
Charles Ayo

**Charles Korede Ayo** (31 Oktoba 1958 – 2 Agosti 2023) alikuwa msomi wa Nigeria, mtawala, na Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Covenant. Kabla ya kuchukua nafasi ya Aize Obayan kama Makamu Mkuu wa Chuo, Ayo alikuwa mkuu wa Idara ya Sayansi ya Kompyuta na Habari pia alijihusisha na utafiti kuhusu masuala ya kompyuta na mawasiliano, kama vile biashara ya kielektroniki na mifumo ya kompyuta inayohamishika.

## Marejeo
Sally Archibald

**Sally Archibald** ni mwanasayansi na Profesa wa Afrika Kusini katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand. Utafiti wake unazingatia zaidi mifumo ikolojia ya savana katika muktadha wa mabadiliko ya hali ya hewa duniani pamoja na uchunguzi wa ikolojia ya moto na maoni ya mfumo wa dunia.  Archibald alipokea Tuzo ya Mercer ya 2012 kwa uandishi wake mwenza wa karatasi "Kifuniko cha mti katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara: Mvua na kuzuia moto msitu na savana kama nchi mbadala zenye utulivu". 

## Kazi na utafiti 
Archibald alianza kazi yake katika Chuo Kikuu cha Cape Town kama mtafiti katika Idara ya Sayansi ya Biolojia kuanzia 1999 hadi 2000. Utafiti wake mkuu ulijikita katika kutathmini hali ya ikolojia na uteuzi wa hifadhi ya mifumo ya maji safi ya mijini. 

## Marejeo 
Jamii:wanasayansi wa Afrika Kusini
Jane Hannay

**Jane Ewing Hannay** (Februari 1868 - 4 Aprili 1938) alikuwa mwanaharakati wa ustawi na ajira za wanawake na mwalimu.

## Maisha ya awali na elimu 
Jane Wilson alizaliwa New Abbey, Dumfries kusini-magharibi mwa Uskoti. Alizaliwa katika familia ya Mchungaji James Stewart Wilson na Jane Ewing Brown. Alisoma katika shule ya St Leonards School huko St Andrews, kisha akaendelea na elimu ya juu katika chuo cha  Girton College, Cambridge. Baada ya kusomea kozi ya Classical Tripos katika Chuo Kikuu cha Cambridge mwaka 1899, alirudi St Leonards School kufundisha Sayansi ya Klasiki na Kijerumani kati ya 1890 na 1899. Mwaka 1899 aliolewa na Robert Kerr Hannay (1867–1940) na walipata mtoto  mwaka 1900.

## Uanaharakati 
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Jane Hannay alihusiana na kupanga doria za hiari za wanawake huko Edinburgh na alikuwa katibu heshima wa shule ya mafunzo ya polisi wanawake na doria huko Glasgow.

## Uanachama na tuzo 
* Kamati ya Ajira ya Mitaa ya Edinburgh
* Kamati ya Wizara ya Kazi
* Kamati Kuu ya Mafunzo na Ajira ya Wanawake
* Alipatiwa CBE (1933)

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Uskoti
Jamii:WikiGap JWK 2026
Ayobami Salami

**Ayobami Salami** ni profesa, mshauri wa utafiti, na Makamu Mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu cha Kiufundi cha Ajimobi (zamani kikijulikana kama First Technical University) kilichopo Ibadan, Jimbo la Oyo.

## Kazi
Kabla ya kuteuliwa kwake,Salami alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa Chuo katika Chuo Kikuu cha Obafemi Awolowo (OAU), Makamu Mkuu wa Chuo wa OAU, na Mkurugenzi wa Taasisi ya Ikolojia na Masomo ya Mazingira.
## Marejeo
Elijah Ayolabi

**Ayolabi Elijah Ayolabi** ni mtaalamu wa jiofizikia kutoka Nigeria.

## Wasifu
Ayolabi ni Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Mountain Top (MTU) pia ni mtaalamu wa jiofizikia ya mazingira, pamoja na jiofizikia ya uhandisi na utafiti wa rasilimali akifanya tafiti nyingi za kimazingira na za utafiti wa rasilimali kwa mashirika yenye sifa kubwa kama vile Schlumberger na Celtel.

## Marejeo