open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexander Donald Gwebe Nyirenda

**Alexander Donald Gwebe Nyirenda** (Karonga, Malawi , 2 Februari 1936  - 20 Desemba 2008) alikuwa askari wa Tanzania aliyepata umaarufu kwa kupandisha bendera ya Tanganyika huru juu ya Mlima Kilimanjaro.

## Elimu yake 
Alisoma katika shule ya msingi ya Mchikichini jijini Dar es Salaam. Alipomaliza elimu ya msingi alichaguliwa kuendelea na masomo ya Upili katika shule ya wavulana ya Malangali iliyoko mkoani Iringa na baadae akaendelea na elimu hiyo Mkoani Tabora na kuhitimu masomo yake mwaka 1957.

Alichaguliwa kuendelea na amali ya kijeshi na mwaka 1958 akachaguliwa kwenda nchini Uingereza katika chuo cha kijeshi kilichoitwa Sandhurst kwa masomo ya uafisa kadeti. 

## Kazi 
Baada ya kumaliza masomo yake alirejea nchini Tanganyika na kujiunga na "Kings African Rifles" mwaka 1960. 

Tarehe 9 Desemba mwaka 1962 Nyirenda aliingia kwenye vitabu vya historia kwa kupanda mlima Kilimanjaro mpaka kileleni na kusimika bendera ya Tanganyika baada ya kupata uhuru kutoka kwa wakoloni na nchi kuwa chini ya Julius Kambarage Nyerere.

Aliondoka jeshini Mwezi wa nane mwaka 1964 kama Luteni Kanali.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
# https://allafrica.com/stories/201212100036.html
# https://eturbonews.com/climb-mount-kilimanjaro-with-a-message-of-hope/
# https://madarakanyerere.blogspot.com/2011/12/it-is-third-death-anniversary-today-of.html
# https://allafrica.com/stories/201212100036.html

Jamii:wanaume wa Tanzania
Kameliano

**Kameliano** (kwa Kifaransa: **Camélien**; karne ya 5 - Troyes, leo nchini Ufaransa, 536 hivi) alikuwa askofu wa 9 wa mji huo kuanzia mwaka 479, baada ya mlezi wake Lupo wa Troyes .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Botvidi

[thumb|200px|[Sanamu ya Mt. Botvidi.]]
**Botvidi** (kwa Kiswidi: **Botvid**; Södermanland, Uswidi, karne ya 10 – Södermanland, 1120) alikuwa mfanyabiashara ambaye, aliposafiri hadi Uingereza kwa biashara yake, aliongokea Ukristo. 

Baadaye alitumwa na askofu Sifredi, pamoja na Daudi wa Uswidi na Eskil wa Tuna, kama mmisionari nchini kwao akaendelea hadi alipouawa na Mfini ambaye alikuwa kwanza mtumwa na ambaye Botvidi alikuwa amemkomboa, amemfundisha dini na kumbatiza.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 28 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1120
Jamii:Wamisionari
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uswidi
Wasia wa Fransisko wa Asizi

**Wasia wa Fransisko wa Asizi** ni maandishi ambayo Fransisko wa Asizi aliwaachia wafuasi wake muda mfupi kabla ya kufariki dunia jioni ya tarehe 3 Oktoba 1226. 

Huo wasia wa Kiroho ni mbinu mojawapo aliyotumia kuhakikisha hawatalegea. Pamoja na kwamba aliandika wasia zaidi ya mara moja, muhimu zaidi ni ule mrefu aliouandika katika wiki za mwisho za maisha yake. Haukukusudiwa kuwa kanuni mpya, ila kusaidia ile iliyoahidiwa kwa Bwana: ni kumbukumbu, onyo na shauri.

Kwanza ni kumbukumbu za uongofu wa Fransisko na za maisha asili ya shirika ambayo ndugu wote wafananishe nayo maisha yao. Katika kumbukumbu hizo hakutaja mateso yote aliyojaliwa na Mungu, bali alifafanua chaguo lake la kumfuata Yesu fukara kama utajiri pekee anaowaachia watoto wake. Hivyo wasia, ukiunganisha maagizo ya kanuni na mang’amuzi ya mwanzilishi, ukabaki katika shirika kama mwiba mwilini mwa wanaopenda kulegeza kamba, na kama changamoto kwa wote kadiri walivyompenda Fransisko, kwa kuwa ndiyo maneno yake ya mwisho aliyoyatoa kwa upendo mkuu akiwa amefanana na Yesu msulubiwa hata mwilini mwake. Ndiyo sababu toka mwanzo wasia ulisababisha shirikani mabishano yaliyohitaji kuingiliwa kati na Mapapa. Upande wa wasia walisimama ndugu waaminifu, ingawa kipindi fulani baadhi yao (Fraticelli) walipita kiasi hata kujitenga na Kanisa ili kupigania ufukara; baada yao kosa hilo halijarudiwa tena. Baadhi ya marekebisho ya shirika (k. mf. Wakapuchini) yalijifunga kushika wasia pamoja na kanuni, na hivyo wakafaulu kurudia maisha asili.

Pamoja na kumbukumbu, katika wasia tunakuta maonyo ya mwisho ya Fransisko kuhusu kuheshimu mapadri, kufanya kazi za mikono, kuishi kama wakimbizi katika nyumba duni, na kutoomba fadhili yoyote kutoka ofisi za Papa.

Polepole maonyo yakawa mashauri, na hasa shauri kuu lililo lengo la yote yaliyotangulia, kiasi kwamba ni katazo kali. Linahusu ujanja wa wanasheria katika kupotosha maana halisi ya maneno ya kanuni na wasia. Kuyaelewa kunahitaji unyofu uleule wa Fransisko pamoja na nia ya kuyatekeleza. Watakaofanya hivyo watapata baraka pana kabisa ya Mungu na ya kwake. Kivutio hicho kimejaa upendo wa mzee kwa watoto wake ambao ulijitokeza mara nyingi miaka ya mwisho katika maneno, maandishi na matendo.

Jamii:Fransisko wa Asizi
FC Cincinnati

**FC Cincinnati** ni klabu ya soka ya nchi ya Marekani katika mji wa Cincinnati. Cincinnati iko katika jimbo la katikati la magharibi la Ohio katika Marekani. FC Cincinnati inacheza katika kongamano la mashariki la MLS (Ligi Kuu ya Soka). Tarehe 12 Agosti 2015, FC Cincinnati ilianza katika ligi ya USL. Tarehe Mei 29, 2018, FC Cincinnati ilihamia ligi ya MLS (Major League Soccer).
thumb|Beji ya FC Cincinnati

## Uwanja wa soka 
thumb|221x221px|Uwanja wa FC Cincinnati
thumb|429x429px|Luciano Acosta em 2023 pelo Cincinnati na MLS
Kutoka 2016 hadi 2020, FC Cincinnati ilicheza uwanjani wa Nippert. Uwanja wa Nippert upo katika chuo kikuu cha Cincinnati. Timu ya futboli ya Chuo Kikuu cha Cincinnati pia inacheza hapa. FC Cincinnati ina jengo la mazoezi katika jimbo la Ohio, mji wa Milford. Sasa, FC Cincinnati inacheza katika uwanja wa TQL. FC Cincinnati pekee inacheza hapa. Uwanja wa TQL ulijengwa mwaka wa Elfu mbili na ishirini na moja.

## Rangi na beji 
Rangi ya kwanza ya FC Cincinnati ni rangi ya chungwa na bluu. Rangi ya pili ni kijivu, buluu nzito, na nyeupe.

Beji ya FC Cincinnati ni rangi ya machungwa, bluu, na nyeupe. Ina neno "Cincinnati". Pia, ina simba mwenye mbawa anavaa taji na anashika upanga.

## Nyota ya jaha 
Nyota wa FC Cincinnati ni simba wa chungwa. Ana nywele za bluu na Jina lake ni Gary. Yeye ni mcheshi sana na mashabiki wanampenda.

## Muhimu 
Soka ni mchezo kwamba ni upendo watu. Mamilioni ya watu wanacheza soka. Watu wengi katika nchi ya Kenyani ni mfuasi kwa Harambee Stars. Soka ni ya watu zote na ni alicheza zaidi kwa michezo. 

## Viungo vya nje 
*https://kbctv.co.ke/blog/2023/12/04/most-popular-sports-in-kenya/
*https://www.fccincinnati.com/
Jamii:Vilabu Mpira vya Marekani
Samsung Galaxy S24

**Samsung Galaxy S24** ni mfululizo wa simu za mkononi za daraja la juu zinazotumia Android zilizotengenezwa, na kuzinduliwa na Samsung Electronics kama sehemu ya daraja lake kuu la Galaxy S series. Zinatumika kama mfululizo wa Samsung Galaxy S23. Simu hizi zilitangazwa Januari 17, 2024 katika Galaxy Unpacked, pamoja na Galaxy AI, huko San Jose, California. Simu hizo zilizinduliwa rasmi Januari 31, 2024.

**Samsung Galaxy S24** ni mfululizo wa simu za mkononi za mfumo endeshi wa Android ulioundwa, kuboreshwa, kutengenezwa, na kuuzwa na Samsung Electronics kama sehemu ya bendera yake ya Galaxy S series. Zinahudumia kwa pamoja kama mrithi wa mfululizo wa Samsung Galaxy S23. Simu hizo zilitangazwa mnamo Januari 17 mwaka 2024 kwenye Galaxy Unpacked, pamoja na Galaxy AI, huko San Jose, California. Simu hizo zilitolewa kwa umma kuanzia Januari 31 mwaka 2024. 

## Marejeo
Jamii:Teknolojia
Mellissa Akullu

**Mellissa Akullu** (alizaliwa 2007) ni mmoja wa wachezaji mahiri wa kike wa mpira wa kikapu nchini Uganda. Alijitokeza kwa ufanisi katika Mashindano ya FIBA Africa U18 kwa Wanawake, akionyesha uvumilivu na kuibuka kama mchezaji bora wa kupokea mpira. 

Licha ya kushindwa kwa Uganda, Akullu anaiona kama fursa ya kujifunza. Anatazamia kucheza katika timu ya wakubwa na analenga kuendelea kuboresha mchezo wake kwa kucheza katika Ligi ya Taifa wakati wa likizo yake.

Jamii:wachezaji wa Uganda
Ann Deas

**Ann Deas** (fl. 1847) alikuwa  mwanamke mmiliki na meneja wa hoteli maarufu ya kifahari ya Mansion House Hotel huko Charleston, South Carolina kati ya mwaka 1834 na 1847.

Alikuwa binti wa Abigail Deas Jones na mtoto wa kambo wa Jehu Jones Sr. (1769-1833). Alikuwa mwanachama wa tabaka la Free Colored huko Charleston, South Carolina: mama yake na baba wa kambo walikuwa watumwa, lakini wakawa huru mwaka 1798. Alikuwa dada wa kambo wa Jehu Jones.

Baba wa kambo alinunua hoteli ya Burrows-Hall House mwaka 1815, na kuiendeleza kuwa Jones Inn, moja ya hoteli zenye mafanikio zaidi huko Charleston, ambayo ilikuwa ikitembelewa na wazee tajiri weupe.

Mwaka 1833, baba wa kambo alifariki. Mama yake wakati huo tayari alikuwa ameshafariki. Ann Deas alichukua uongozi wa hoteli mwaka 1834. Aliiendesha kwa mafanikio makubwa ikaendelea kuwa moja ya hoteli za fahari zaidi huko Charleston. Aliibadilisha jina na kuwa Mansion House Hotel. Kama ilivyokuwa kawaida kwa wafanyabiashara wengine Weusi huru, alitumia watumwa katika wafanyakazi wake: mwaka 1840, aliorodheshwa kama mmiliki wa watumwa watano wanaofanya kazi katika hoteli yake.

Alistaafu mwaka 1847 na kuacha hoteli kwa mshirika wake wa zamani wa biashara Eliza A. Johnson.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki karne ya 19
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Huawei

**Huawei** ni kampuni ya teknolojia ya mawasiliano kutoka China ambayo ilianzishwa mnamo mwaka 1987. Kampuni hiyo inajulikana kwa kutengeneza bidhaa mbalimbali za teknolojia, zikiwa ni pamoja na simu za mkononi, vifaa vya mtandao, vifaa vya kielektroniki, na vifaa vya mawasiliano. 

Huawei imekuwa moja ya wazalishaji wakubwa zaidi wa vifaa vya mawasiliano ulimwenguni na imepata umaarufu mkubwa kwa bidhaa zake zenye ubora na teknolojia ya hali ya juu, hasa katika soko la simu za mkononi. Hata hivyo, kampuni hii imekabiliwa na changamoto za kisiasa na kibiashara katika masoko kadhaa ya kimataifa.

## Tanbihi
Jamii:kampuni za China
Jamii:Teknolojia
Msongamano

thumb|vimiminika vyenye msongamano mbalimbali**Msongamano** ni kipimo cha kulinganisha tungamo na mjao wa gimba fulani. Alama yake ya kifizikia huwa ni **ρ** (rho). 

Gimba lenye msongamano mkubwa huwa na mada nyingi katika mjao fulani. Gimba lenye msongamano mdogo huwa na mada kidogo katika mjao uleule. Msongamano kubwa husababisha ya kwamba sisi tunaita kitu "kizito".

Vipimo kwa kawaida vya msongamano huwa ni g/cm3 na kg/m3. 

Maji yasiyo na chumvi ndani yake huwa na msongamano 1. Lita 1 huwa na tungamo ya kilogramu 1. 

Kanuni yake ni 

msongamano = tungamo/ujazo 

au 

\rho= \frac{m}{V}\,,  

Ambapo **ρ** ni msongamano, **m** ni tungamo, na **V** ni mjao. Katika baadhi ya matukio (kwa mfano, katika sekta ya mafuta na gesi ya Marekani), msongamano huelezewa kwa uwazi kama tungamo yake kwa kitengo cha kiasi, [2] ingawa hii ni sahihi kisayansi - hii ni hasa hasa inayoitwa tungamo maalumu. 

Kwa dutu safi msongamano una thamani ya namba sawa na mkusanyiko wa wingi. Vifaa tofauti huwa na msongamano tofauti, na msongamano unaweza kuwa na manufaa kwa utulivu, usafi na ufungaji. Osmium na iridium ni vitu vingi vinavyojulikana kwa hali ya joto na shinikizo lakini baadhi ya misombo ya kemikali inaweza kuwa kali.

Ili rahisi kupunguza kulinganisha kwa wiani katika mifumo tofauti ya vitengo, wakati mwingine hubadilishwa na wingi usio na kipimo "wiani wa jamaa" au "mvuto maalum", yaani uwiano wa wiani wa nyenzo na ule wa vifaa vya kawaida, kwa kawaida maji. Hivyo wiani wa jamaa chini ya moja ina maana kwamba dutu hupanda ndani ya maji.

Uzito wa vifaa hutofautiana na joto na shinikizo. Tofauti hii ni ndogo kwa ajili ya vilivyo na vilivyo na vidonge lakini kubwa zaidi kwa gesi. Kuongezeka kwa shinikizo kwenye kitu hupunguza kiasi cha kitu na hivyo huongeza wiani wake. Kuongezeka kwa joto la dutu (pamoja na chache chache) hupunguza wiani wake kwa kuongeza kiasi chake. Katika vifaa vingi, inapokanzwa chini ya matokeo ya maji kwa kuhamisha joto kutoka chini hadi juu, kutokana na kupungua kwa wiani wa maji yaliyowaka. Hii inasababisha kuongezeka kwa nyenzo zenye unene zaidi.

Jamii:Fizikia
Jamii:Vipimo
Wayne Roberts

**Wayne Jason Roberts** (alizaliwa Cape Town, Western Cape, 14 Agosti 1977), ni mchezaji wa zamani wa soka wa Afrika Kusini ambaye alijulikana kama mlinda lango. Alijitokeza kwa mara ya kwanza katika klabu ya Premier Engen Santos ambapo alifanya kazi kama mlinda lango. Pia alikuwa mchezaji wa timu ya taifa ya Afrika Kusini.

Roberts alianzia kazi yake ya soka akitokea Strandfontein huko Cape Flats ambapo alisoma katika shule ya Strandfontein High. Mnamo Mei mwaka 2017, alipata kibali cha kustaafu rasmi.

* Aliichezea timu za Jami'ar Wits, Ajax Cape Town, Orlando Pirates, na Cape Town Spurs.
* Alikuwa pia sehemu ya timu ya taifa ya Afrika Kusini, Bafana Bafana, ambapo alijiunga na timu hiyo mara moja tu.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1977
Shane Roberts

**Shane Roberts** (alizaliwa Julai 18, 1998) ni mchezaji wa soka wa Afrika Kusini ambaye anafahamika kwa uwezo wake kama beki wa kati wa klabu ya Royal AM.

## Kazi yake 
## Cape Town City 
Matokeo ya chuo cha vijana cha klabu, Roberts alifanya kujitokeza kwake ligi kwa klabu hiyo tarehe 17 Februari 2018, akitokea benchi kama mbadala katika dakika ya 59 kwa Teko Modise katika kichapo cha 1-0 dhidi ya Kaizer Chiefs.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:wachezaji mpira wa Afrika Kusini
Tawfeeq Salie

**Mogamat Tawfeeq Salie** (alizaliwa tarehe 21 Julai 1991 huko Cape Town, Western Cape) ni mchezaji wa soka wa Afrika Kusini ambaye kwa sasa anacheza kwa klabu ya All Stars katika Ligi ya Kwanza.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1991
Henriqueta Godinho Gomes

**Henriqueta Godinho Gomes** (1942 - 2018) alikuwa kiongozi wa kisiasa nchini Guinea-Bissau.

Gomes alikuwa mwanachama muhimu katika Chama cha Kujitawala kwa Uhuru wa Guinea na Cape Verde (African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde) kwa kipindi fulani. Kuanzia miaka ya 1998 hadi 1993, alihudumu kama Waziri wa Maendeleo ya Jamii na Afya ya Umma; kisha kuanzia mwaka wa 1993 hadi 1994, alikuwa Waziri wa Elimu.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Guinea Bisau
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2018
Suzi Barbosa

**Suzi Barbosa** ni mwanasiasa wa Guinea-Bissau na mbunge ambaye pia ni mwanachama wa kamati za bunge na Guinea-Bissau.

## Maisha yake binafsi 
Barbosa ni mshauri muhimu kwa wanawake wanaoshiriki katika siasa na uongozi wa kitaifa nchini Guinea-Bissau. Anachukuliwa kama moja ya wawakilishi wa nguvu kati ya wanawake wa Guinea-Bissau kutoka eneo la Bafatá ambao wanapinga kushiriki katika uchaguzi ikiwa wanawake hawatajumuishwa kwenye orodha ya wagombea. Ameeleza kuwa "Guinea-Bissau ina idadi kubwa ya wanawake na ni jambo la kusikitisha kuona kuwa hawapati fursa kama wanaume, hasa katika nyadhifa za maamuzi, ikiwa wangepata fursa hizo, hali ya kiuchumi na kijamii ya nchi ingekuwa tofauti.

Alifanya kazi kama mwakilishi katika mkutano wa kwanza wa Da'irar Mata ta Majalisar Dokoki ta Kifaransa huko Quebec City mnamo 2017, ambapo wanasiasa kutoka nchi zinazozungumza Kifaransa walikutana kujenga uwezo wa viongozi wa kike ulimwenguni.

Kuanzia mwaka 2016, alihudumu kama Katibu wa Hulda na Jamii ya Kimataifa nchini Guinea-Bissau.

Tarehe 3 Julai, 2019, aliteuliwa kuwa Waziri wa Mambo ya Nje.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Guinea Bisau
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wanaharakati wa Guinea
Windows 11

**Windows 11** - ni mfumo wa uendeshaji uliotolewa na kampuni ya Microsoft. Inakuja baada ya Windows 10 na inaleta mabadiliko kadhaa katika uzoefu wa mtumiaji na utendaji wa mfumo wa uendeshaji. Baadhi ya sifa kuu za Windows 11 ni pamoja na muundo mpya wa taskbar, uwezo wa kuendesha programu za Android, na uboreshaji katika usalama na utendaji.

## Historia
Windows 11 ilianza kutolewa kwake rasmi tarehe 5 Oktoba 2021, wakati Microsoft ilifanya uzinduzi wa kimataifa wa mfumo huo wa uendeshaji. Windows 11 ilitangazwa kama mwendelezo wa Windows 10, lakini na maboreshaji kadhaa ya muundo na utendaji ili kuboresha uzoefu wa mtumiaji. Kampuni ililenga kuleta mfumo wa uendeshaji wenye utendaji bora, usalama wa juu, na uzoefu mzuri wa kutumia kwa watumiaji wa kompyuta. Windows 11 inapatikana kwa watumiaji wapya wa kompyuta na kwa wale wanaotaka kusasisha kutoka Windows 10, ingawa mahitaji ya mfumo yanaweza kutofautiana kulingana na toleo la kompyuta.

Jamii:Kompyuta
QWERTY

**QWERTY** ni mfumo wa muundo wa kibodi uliotumiwa zaidi ulimwenguni, ambapo herufi za kawaida zimepangwa katika utaratibu fulani. Jina linatokana na herufi zilizo katika safu ya kwanza ya kibodi, kutoka kushoto kwenda kulia. 

Muundo wa QWERTY ulibuniwa na Christopher Sholes, mwanzilishi wa kwanza wa mashine ya kuchapisha katika miaka ya 1870.

Muundo wa QWERTY unapangwa kwa njia ambayo inaaminika kupunguza mzigo wa kazi kwa wachapishaji wa zamani ambao walitumia mashine za kuchapa. Ingawa kuna dhana kuwa muundo huo ulilenga kupunguza mgongano wa haraka wa vipande vya chuma vya herufi kwenye mashine za kuchapa za zamani, ukweli wake bado una hoja.

Ingawa muundo wa QWERTY haukupangwa kwa ufanisi wa kiufundi wa kibodi, umebaki kuwa muundo wa kibodi uliotumiwa zaidi kwa sababu ya utamaduni na urahisi wa mpito kutoka kwa muundo wa zamani wa mashine za kuchapisha kwenda kwenye kibodi za elektroniki za kisasa. Leo, asilimia kubwa ya kibodi za kompyuta zinafuata muundo wa QWERTY.

## Tanbihi
Jamii:Teknolojia
Zamani

**Zamani** ni kipindi cha historia. 

Katika kamusi mbalimbali inatafsiriwa sawa na wakati, ukiwemo uliopita, uliopo na ujao. Lakini katika lugha ya kawaida, zamani bila kutaja kipindi fulani cha wakati inaweza kumaanisha tu wakati uliopita tangu muda mrefu, na sasa haupo tena. 

Zamani inaweza kurejelea nyakati tofauti kulingana na muktadha, kama vile zamani ya kihistoria, zamani ya kisasa, au hata zamani ya hivi karibuni. 

Jamii:Wakati
Ikoni

**Ikoni** (kutoka neno lenye asili ya Kigiriki) ni picha au alama ambayo inawakilisha kitu kingine au kundi la vitu. 

Katika muktadha wa teknolojia ya kompyuta, ikoni mara nyingi hutumiwa kama njia ya kuonyesha programu, faili, au kazi maalum. Watumiaji wanaweza kubonyeza kwenye ikoni ili kufungua programu au faili husika, au kutekeleza kazi fulani. 

Ikoni hufanya iwe rahisi kwa watumiaji kutambua na kufanya kazi na vitu kwenye skrini ya kompyuta au kifaa kingine cha elektroniki. Katika programu, zinatoa kiunga kwenye mipangilio inayoweza kubadilishwa..

## Tanbihi
Jamii:Teknolojia
AzamPesa

**AzamPesa** ni jukwaa la malipo ya simu ya mkononi na huduma za kifedha zinazotolewa na kampuni ya Azam Media Limited nchini Tanzania. Inaruhusu watumiaji kutuma na kupokea pesa, kulipia bidhaa na huduma, kununua muda wa maongezi, na kufanya shughuli za kibenki kwa kutumia simu zao za mkononi. Huduma hii inalenga kuboresha upatikanaji wa huduma za kifedha kwa watu wengi, haswa wale ambao hawana akaunti za benki au hawawezi kufikia huduma za benki za kawaida .

## Tanbihi
Jamii:uchumi
Azam Media Limited

**Azam Media Limited** ni kampuni ya burudani na mawasiliano inayotoa huduma za televisheni, redio, na mtandaoni. 

Azam Media inajulikana kwa huduma zake za televisheni za kulipia ambazo zinajumuisha chaneli za runinga za ndani na za kimataifa, pamoja na huduma za on-demand na vipindi vya michezo. 

Kampuni pia inaendesha vituo vya redio na inatoa huduma za mtandaoni kupitia programu yake ya Azam TV. 

## Historia
Ilianzishwa nchini Tanzania na Sheikh Said Salim Bakhresa mnamo mwaka 2013. 

Azam Media imekuwa ikiongeza wigo wake katika nyanja mbalimbali za burudani na mawasiliano nchini Tanzania na kwingineko.

## Tanbihi
Jamii:kampuni za Tanzania
Cadi Mané

**Cadi Mané** ni mwanamke mwenye ushawishi katika siasa nchini Guinea Bissau ambaye alihudumu kama Waziri wa Mambo ya Ndani kutoka mwaka 2014 hadi 2015.

## Maisha yake binafsi 
Mané alianza kazi yake katika siasa akiwa jeshini. Alichukua wadhifa wa Waziri wa Mambo ya Ndani chini ya uongozi wa Waziri Mkuu Domingos Simões Pereira mnamo tarehe 4 Julai 2014. Alikuwa akifanya kazi hiyo hadi mwezi wa Agosti 2015, wakati Rais José Mário Vaz alipoivunja serikali.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Guinea
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Guinea
Pato la taifa

**Pato la taifa** (kifupi: **PLT**) ni kipimo cha thamani ya sokoni ya bidhaa na huduma zote zinazozalishwa ndani ya nchi katika muda fulani.PLT hutumiwa kwa kawaida na serikali ya nchi ili kupima afya ya uchumi wake. Kipimo hicho mara nyingi hurekebishwa kabla ya kufikiriwa kuwa kiashiria cha kuaminika.Inatumika kama kiashiria kikuu cha utendaji wa uchumi wa taifa, ikionyesha kiwango cha uzalishaji, uwekezaji, matumizi, matumizi ya serikali na Urari wa biashara

## Aina za PLT 
### PLT Halisi 
PLT halisi ni pato lililorekebishwa kwa mfumuko wa bei. Pato hili hutoa picha sahihi zaidi ya ukubwa wa uchumi na ukuaji wake kwa kutumia bei za mara kwa mara kutoka kwa mwaka wa msingi.

### PLT la Kawaida 
**PLT la kawaida** ni pato lililopimwa kwa bei za sasa za soko bila kurekebishwa kwa mfumuko wa bei. Inaonyesha thamani ya jumla ya bidhaa na huduma zinazozalishwa katika uchumi kwa kutumia bei za sasa.

### PLT (PPP) 
PLT (PPP) ni pato la taifa lililorekebishwa ili kuzingatia tofauti za bei kati ya nchi. Inasaidia kulinganisha kwa usahihi zaidi uwezo wa kiuchumi na viwango vya maisha kati ya nchi mbalimbali.''''''

### PLT kwa kila mtu 
Hii ni pato la taifa lililogawanywa na idadi ya watu wa nchi. Pato hili hutoa wastani wa pato la kiuchumi kwa kila mtu na hutumiwa kama kiashiria cha viwango vya maisha na ustawi wa kiuchumi.

## Tazama pia 
Orodha ya nchi kulingana na pato la taifa
## Marejeo 
Jamii:uchumi
Jamii:Viashiria vya Uchumi
Musée Charles et Marguerithe Bieth

**Musée Charles et Marguerithe Bieth** ni makumbusho yaliyoko Ivory Coast. Yapo katika mji wa Abengourou, Wilaya ya Comoé.

## Marejeo
Jamii:Makumbusho ya Cote d'Ivoire
Jumba la Utamaduni la Abidjan

**Jumba la Utamaduni la Abidjan** (''Palais de la Culture d'Abidjan*) ni makumbusho ya utamaduni huko Abidjan, Ivory Coast (*Côte d’Ivoire'').

Jengo hilo lipo kati ya Daraja la Houphouët-Boigny na Daraja la Charles de Gaulle.

Jumba la Utamaduni la Abidjan, lenye uwezo wa kupokea watu 9,400, lilikabidhiwa kwa serikali ya Ivory Coast kama zawadi kutoka China. Lilizinduliwa rasmi tarehe 1 Oktoba 1999 wakati wa makabidhiano rasmi ya funguo. Lilijengwa kwenye eneo la mita za mraba 12,000.

Ikiongozwa na Sidiki Bakaba tangu mwaka wa 2000. Sidiki Bakaba, aliheshimiwa kwa mafanikio ya maisha yake yote tarehe 10 Julai 2009, katika Tamasha la Utamaduni la Pan-Afrika huko Algiers.

Tangu tarehe 12 Novemba 2002, ndege ya kwanza ya Fokker F27 Friendship ya Ivory Coast, ambayo ina uwezo wa watu 16, imegeuzwa kuwa maktaba ya vitabu vya watoto na matukio ya nyongeza.

## Matukio
* Toleo la kwanza la mashindano ya "Chant'Ivoir 2011" kuanzia tarehe 1 Mei–21 Juni 2011
* *Bonjour 2011*, kipindi cha vichekesho, tarehe 02/01/2011 http://www.abidjanlivenews.com/End-of-the-Year-Show-relieves-pain_a150.html 
* Toleo la 13 la Tamasha la Filamu za Kiafrika la Khouribga, tarehe 10 Julai 2010
* Toleo la Kufikia la 2010, Sherehe ya kumtambua Msanii Bora wa Burida, tarehe 10 Aprili 2010
* Tamasha la muziki "Kilio changu cha moyo kwa Haiti", tarehe 7 Machi 2010 
* Mkutano kuhusu Wakazi wa Asili ya Amerika, tarehe 22 Desemba 2009

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Jamii:Makumbusho ya Cote d'Ivoire
Jamii:Abidjan
Blessing Ejiofor

**Blessing Ejiofor** (alizaliwa 1998 au 1999) ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa wanawake kutoka nchini Nigeria. Akitokea Ebonyi, Nigeria, alijiunga na timu ya mpira wa kikapu ya wanawake ya Chuo Kikuu cha Vanderbilt mnamo mwaka 2017 kama mwanafunzi wa mwaka wa kwanza.

## Maisha yake ya Zamani 
Ejiofor alianza kucheza mpira wa kikapu akiwa na umri wa miaka 13. Tangu akiwa mdogo, alichagua Chuo Kikuu cha Vanderbilt kama shule yake ya ndoto.

Mwaka 2014, Ejiofor, ambaye alikuwa mwanafunzi wa kidato cha pili shuleni, alisafiri kwenda Marekani baada ya kurekodiwa na Evelyn Mack Academy huko Charlotte, North Carolina kama mchezaji wa mpira wa kikapu. Hata hivyo, aliamua kuhudhuria Shule ya Upili ya Eastside huko Paterson, New Jersey. 

Ejiofor alivutia tahadhari kwa uchezaji wake wa mpira wa kikapu huko Eastside, na akapewa ufadhili wa masomo kwenye Chuo Kikuu cha Vanderbilt. Baada ya kujiunga na Vanderbilt mwaka 2016, Ejiofor aligundua kuwa visa yake ya mwanafunzi ilikuwa imeisha muda wake kwa mwaka mmoja, kwani Eastside hawakuwasilisha nyaraka sahihi za kuiendeleza. 

Ejiofor alirudi Nigeria kwa mwaka mmoja, na alirudi Vanderbilt baada ya visa yake ya mwanafunzi kufanyiwa upya kwa mwaka wa masomo 2017-2018.

## Kazi ya mpira wa kikapu 
Kama mwanafunzi wa mwaka wa kwanza katika Chuo Kikuu cha Vanderbilt, Ejiofor alifunga alama 28 kwa ajili ya Commodores, akicheza wastani wa dakika 5.6 kwa kila mchezo katika mechi 22. Baada ya mwaka wake wa kwanza, Ejiofor alihamia Chipola College huko Florida, ambapo alicheza kwa msimu mmoja. Baadaye, alihamia tena Chuo Kikuu cha West Virginia.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Zaouli

**Zaouli** ni ngoma ya jadi ya watu wa Guro (wanaozungumza lugha ya Guro) ya katikati mwa Ivory Coast. Barakoa ya Zaouli, inayotumika katika ngoma, iliundwa katika miaka ya 1950, kwa mujibu wa ripoti iliyovutiwa na msichana aliyeitwa "Djela Lou Zaouli" (maana yake "Zaouli, binti wa Djela"). Hata hivyo, hadithi kuhusu asili ya barakoa ya pekee zinatofautiana, na kila barakoa inaweza kuwa na historia yake ya alama za ishara. Ilisajiliwa mwaka 2017 kwenye Orodha ya Uwakilishi wa Urithi wa Utamaduni usioweza kuonekana wa Binadamu na UNESCO.

Kila kijiji cha Guro kina mchezaji wa Zaouli wa eneo (kila mara mwanamume), akifanya wakati wa mazishi na sherehe. Ngoma hiyo inaaminiwa kuongeza uzalishaji wa kijiji inapofanyika na inaonekana kama chombo cha umoja kwa jamii ya Guro, na kwa upana wa nchi nzima.

## Katika utamaduni maarufu
Msanii wa rapa kutoka Uingereza-Sri Lanka M.I.A. alijumuisha kipande cha mchezaji wa Zaouli katika video yake ya muziki wa wimbo wa "Swords&Warriors", uliotolewa mwaka 2015.

Video maarufu inayojumuisha wimbo "Bungee Jump" wa wasanii wa muziki wa elektroniki Captain Hook & Astrix hutumia picha za wachezaji wa Zaouli.

Mwaka wa 2022, kundi la wasichana la K-pop lilitoa video ya muziki wa wimbo wao "Rica Rica", ikiwa na michezo ya kuchorea ambayo ina msukumo mkubwa kutoka katika ngoma ya Zaouli. Baadhi ya watumiaji wa mitandao waliikosoa kwa matumizi hayo kama yasiyofaa.

Video fupi za ngoma za jadi za Zaouli pia zimekuwa zikisambaa kwenye intaneti, sauti ya nyimbo ambayo imebadilishwa na rythms za haraka, zinazoonekana kufaa za muziki wa "psytrance".

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Jamii:muziki wa Afrika
Ntoro

**Ntoro** ni sehemu ya kiroho-na-jenetikia ya baba ambayo Waakan wanahisi inarithishwa kwa watoto wake. 

Hawa Ntoro 12 wanachukuliwa kama miungu (mioyo) inayorithishwa ambao wanatawala, kuongoza na kulinda makabila yao 12 kwa njia ya baba. Waaan wanahisi kwamba Ntoro haifi pamoja na baba. Badala yake, inarithishwa kwa watoto wa mwanaume, au kama watoto hawapo hai, kwa wapwa na mpwa wake. Ntoro ya baba inawakilisha kuwepo kwa mtoto mpaka mtoto afikie umri wa kujitambua. Katika hatua hii, Ntoro pamoja na Sunsum na Kra inaeleza jinsi mtu anavyoshirikiana katika ulimwengu. Ntoro hivyo hivyo inaelezwa na Waakan kuwa ni tabia na sifa za kiroho za baba ambazo zinaweza kurithiwa. Hivyo basi, ni ushirikiano wa Ntoro ya baba na damu ya mama (Mogya) ya Abusua ambayo inaaminika kuunda mtoto na kumboresha kuwa binadamu.

## Tofauti za Ntoro
1) Bosompra (Ngumu/Imara)

2) Bosomtwe (Binadamu/Mwenye Huruma)

3) Bosomakɔm (Mpenzi wa Kujitolea)

4) Bosompo/Bosomnketia (Shujaa/Kujiamini/Ujasiri)

5) Bosommuru (Mheshimiwa/Anayeheshimika)

6) Bosomkonsi (Mjuzi/Mwenye Uwezo)

7) Bosomdwerɛbe (Mzushi/Mtikisiko)

8) Bosomayensu (Mkali/Mwovu)

9) Bosomsika (Makini/Mchanganuzi)

10) Bosomkrete (Shujaa/Mtukufu)

11) Bosomafram (Mkarimu/Mwenye Huruma)

12) Bosomafi (Mcha Mungu/Pole)

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Ghana
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Ruslan Abazov

**Ruslan Aslanovich Abazov** (kwa Kirusi: Руслан Асланович Абазов; alizaliwa 25 Mei 1993) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Urusi. Alicheza kama beki wa kulia.

## Kazi 
**Spartak Nalchik**
Aliifanya kazi kwenye Ligi Kuu ya Urusi kwa niaba ya PFC Spartak Nalchik tarehe 27 Aprili 2012 katika mechi dhidi ya FC Krylia Sovetov Samara."

**Rostov**
Mwezi wa Juni 2014, FC Rostov walitangaza kumsajili Abazov kwa mkataba wa miaka minne.

## Heshima 
### Club 
; Tosno

* Russian Cup: 2017–18

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1993
Sunsum

**Sunsum** ni roho ya mtu katika mila za Waashanti na Waakan. Sunsum ndiyo inayounganisha mwili (honam) na nafsi (kra). Sunsum inaweza kurithishwa kwa njia mbalimbali, ikiwa ni pamoja na kutoka kwa baba kwenda kwa mwana wakati wa mimba. Nguvu hii hutumiwa kulinda wabebaji wa roho hii. Mtu anapokufa, sunsum hurudi kwenye nyumba ya kufikirika ya baba kusubiri kuzaliwa upya kwa mwana wa kiume wa wanaume wa familia hiyo.

Aina nyingine ya sunsum ni nguvu ya kiroho ambayo Waakan wanaamini inawaruhusu wamiliki kufanya uchawi. Hii inaitwa sunsum fee, au "roho chafu".Tofauti na sunsum ya jenetiki iliyozungumziwa awali, hii ni nguvu ambayo hairithishwi kwa hiari, mara nyingi na wazee kwa wajukuu wanaoamini wanastahili nguvu ya kutumia uchawi kama huo. Kwa njia hii, sunsum inaweza kuendelea kuwepo na kuwa imara kupitia ukoo. Kwa vile wanaume wana sunsum ya asili, ikiwa watajipatia sunsum fee wanakuwa mara mbili nguvu kiroho kuliko mwanamke ambaye ana uchawi tu. Licha ya hivyo, ni imani ya kawaida kwamba wachawi wengi ni wanawake kati ya watu wa Ashanti na Akan, na inaaminiwa kuwa ni wenye nguvu sana hivi kwamba wanaweza kuua watoto wachanga kwa kusikia tu kilio chao.

## Mienendo ya Utamaduni 
Sunsum ni kazi ya kra, kwa maana kwamba Nyame anapotoa kra wakati wa kuzaliwa, ni sunsum ambayo inamsindikiza kra. Kwa hiyo, kra na sunsum ni washirika wenye lengo la kufanya kazi pamoja. Sunsum, kwa maana fulani, ni mali au ipo katika ulimwengu wa kimwili na inakuwa sehemu ya kufanya kazi ya mtu tu wakati mtu amekuwa nafsi inayoishi. Sunsum kwa hiyo ni mwenzake mwenye ufahamu wa nafsi ya Akan. Kra inaheshimiwa; inapewa sadaka. Kati ya baadhi ya makabila ya Akan kila mtu ana madhabahu ya kra yake. Sunsum haishiriki ibada. Sunsum ni sehemu ya Akan ambayo inapambana na maovu yanayojaribu kuchafua kra. Sunsum inajaribu kushinda udhaifu ambao Akan inakuwa inakutana nao.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Ghana
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Musée Adja Swa

**Musée Adja Swa** ni makumbusho yaliyoko Abidjan, Ivory Coast.

## Marejeo
Jamii:Makumbusho ya Cote d'Ivoire
Jamii:Abidjan
Amina Azimi

**Amina Azimi** (alizaliwa Afghanistan miaka ya 1980) ni mtetezi wa haki za wanawake walemavu nchini Afghanistan. Mnamo 2012 alishinda Tuzo la N-Amani.

= Wasifu =
Azimi alipoteza mguu wake wa kulia akiwa na umri wa miaka 11 kutokana na nyumba aliyokuwa akiishi kupigwa na roketi wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Afghanistan. Jeraha lake lilimweka katika kundi kubwa la Waafghanistan walemavu katika nchi ambayo ina asilimia ya juu zaidi kulingana na idadi ya watu walemavu duniani. Akiwa mlemavu, Azimi alikumbana na matatizo ya kurudi shuleni na ubaguzi alipotafuta kazi. Azimi akawa mtetezi wa haki za wanawake walemavu kutoka Afghanistan.

= Marejeo =

Jamii:wanawake wa Afghanistan
Jamii:wanaharakati wa Afghanistan
Eva Pineus

**Eva Hilda Cecilia Pineus née Palme** (1905–1985) alikuwa mwanasiasa, mkutubi na mwanaharakati wa haki za wanawake wa Uswidi. Pineus alikuwa mwanachama hai wa chama cha wanawake cha Liberal Party Folkpartiet liberalernas kvinnoförbund na tawi la Gothenburg la shirika la kutetea haki za wanawake Fredrika Bremer Association. Mnamo mwaka wa 1958 pamoja na Asta Ekenvall na Rosa Malmström walianzisha hifadhi ya kumbukumbu ya kihistoria ya fasihi ya wanawake Kvinnohistoriskt Arkiv, inayojulikana leo kama KvinnSam.

= Marejeo =

Jamii:Wanawake wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Wanasiasa wa Uswidi
Anna Pettersson

**Anna Maria Pettersson** (5 Januari 1861 – 6 Septemba 1929) alikuwa wakili wa Uswidi. Alikuwa mwanamke wa kwanza nchini Uswidi kuanzisha usaidizi wa kisheria unaoendeshwa na mwanamke, ambao ulilenga hasa wateja wa kike. Pettersson pia alikuwa akifanya kazi katika Chama cha Kitaifa cha Uswidi cha Kutopata Haki kwa Wanawake (FKPR).

= Marejeo =

Jamii:Wanawake wa Uswidi
Jamii:Wanaharakati wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Waliofariki 1929
Gulli Petrini

**Gulli Charlotta Petrini** (30 Septemba 1867 - 8 Aprili 1941) alikuwa mwanafizikia, mwandishi, mpigania haki za wanawake na mwanasiasa wa Uswidi. 

Alikuwa mwenyekiti wa tawi la ndani la Chama cha Kitaifa cha Kutetea Wanawake huko Växjö 1903-1914 na Gulli, aliketi katika baraza la jiji la waliberali huko Växjö mnamo 1910-1914.

= Wasifu =
Alizaliwa tarehe 30 Septemba 1867 na profesa Carl Jacob Rossander na Emma Maria Godenius. Alihitimu katika Chuo cha Wallinska skolan mwaka wa 1887, na akawa Daktari wa Falsafa katika Chuo Kikuu cha Uppsala mwaka wa 1901. Mnamo 1902, aliolewa na mwanafunzi mwenzake Henrik Petrini. Alifanya kazi kama mwalimu katika shule ya elimu ya sekondari ya wanawake huko Växjö mnamo 1902-06, na kama mwalimu katika shule tofauti za wasichana huko Stockholm mnamo 1914-1931.

Gulli Petrini alipendezwa na harakati za wanawake kama mwanafunzi huko Uppsala katika miaka ya 1890, ambapo alisimamia msimamo wa itikadi kali karibu na Ann-Margret Holmgren. Kuvutiwa kwake na harakati za wanawake kulichochewa na maisha yake mwenyewe, ambayo hayakuwa ya kawaida. Akiungwa mkono na baba yake. Alisoma katika chuo kikuu wakati hili lilikuwa bado jambo la kutatanisha kwa mwanamke; pia alikuwa mtaalamu licha ya kuolewa katika kipindi ambacho wanawake walioolewa hawakutarajiwa kujikimu. Alianza kujishughulisha na siasa mwaka wa 1904, alipojihusisha na tawi la eneo la vuguvugu la kupiga kura huko Växjö, na hivi karibuni akawa mtu mashuhuri katika vuguvugu la wanawake la Uswidi la kupiga kura.

Petrini alifariki tarehe 8 Aprili 1941.

= Marejeo =

Jamii:Wanaharakati wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Wanawake wa Uswidi
Ellen Palmstierna

**Eleonora Wilhelmina Palmstierna** (anajulikana zaidi kama Ellen Palmstierna; 1869-1941) alikuwa mwanaharakati wa Uswidi. 

Alikuwa akijishughulisha na harakati za haki za wanawake na amani. Mnamo mwaka 1915, alikuwa mmoja wa wajumbe wa Uswidi katika Kongamano la Kimataifa la Wanawake lililofanyika The Hague, baada ya hapo alisafiri hadi St Petersburg kwa majadiliano na kukutana na waziri wa mambo ya nje wa Urusi. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Internationella Kvinnokommittén för varaktig fred ambalo lilikuja kuwa tawi la Uswidi la Ligi ya Kimataifa ya Wanawake kwa Amani na Uhuru. Mnamo 1919, Palmstiera ilianzisha na baadaye kuwa mwenyekiti wa Rädda Barnen, baraza la Uswidi la Save the Children, pia ikishirikiana katika ngazi ya kimataifa.

= Maisha ya zamani =
Alizaliwa mjini Stockholm tarehe 7 Aprili 1869, Eleonora Wilhelmina Palmstierna alikuwa binti wa mtukufu Hjalmar Palmstierna na mkewe Sofia Charlotta Wilhelmina née Blomstedt. Alikuwa mmoja wa watoto watano wa familia hiyo. 

Mnamo 1896, aliolewa na Baron Fabian Lilliecreutz na kuhamia naye Jönköping. Ndoa ilivunjika mwaka wa 1911.

= Marejeo =

Jamii:Wanaharakati wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Waliofariki 1941
Jamii:Wanawake wa Uswidi
Urani Rumbo

thumbnail|right|200px| Urani Rumbo

**Urani Rumbo** (20 Januari 1895 – 26 Machi 1936) alikuwa mwanafeministi, mwalimu, na mwandishi wa tamthilia wa Albania. 

Alianzisha vyama mbalimbali vya kukuza haki za wanawake wa Kialbania, muhimu zaidi kati vyama hivyo ni Lidhja e Gruas (Kiswahili: Umoja wa Wanawake), mojawapo ya mashirika ya kwanza mashuhuri ya kifeministi nchini Albania. 

= Wasifu =
Urani Rumbo alizaliwa Desemba 1895 huko Stegopul, kijiji karibu na Gjirokastër kusini mwa Albania. Baba yake, Spiro Rumbo, alikuwa mwalimu katika vijiji vya jirani, na mama yake Athana alikuwa mama wa nyumbani. Alikuwa na kaka watatu, Kornil, Thanas, na Dhimitër Rumbo, na dada Emily vilevile mwalimu katika shule ya msingi.

Alipata elimu ya msingi na kumaliza darasa la sita katika shule ya Filiates, ambapo baba yake alifanya kazi kama mwalimu. Wakati huohuo alifahamu kazi za watu mashuhuri wa ngano za Kialbania na waandishi. Alijua kuandika Kialbania na Kigiriki kwa ufasaha na kuanzia umri wa miaka kumi na tano alianza kufundisha vichapo vya Kialbania. Kuanzia 1910 Rumbo alihudhuria shule ya upili huko Ioannina, lakini elimu yake ilikatizwa na vita vya Balkan. Wakati wa vita alijifundisha Kiitaliano na Kifaransa.

Kuanzia mwaka 1916 hadi 1917 alifanya kazi huko Dhoksat, mji ulio kusini mwa Albania, akiwa mwalimu wa fasihi ya Kialbania, ambako aliendeleza utumizi wa lugha ya Kialbania. Kuanzia 1917 hadi 1918 alifundisha huko Minul na Nokovë, na mnamo mwaka 1919 alifundisha katika shule ya De Rada ya Gjirokastër. Mnamo mwaka 1919 alianza mpango dhidi ya wanawake jua kusoma na kuandika kwa wanawake na mila ya kuwazuia wanawake kwa sehemu maalum za kaya. Mnamo mwaka 1920 alifungua shule ya Koto Hoxhi. Shule ya Koto Hoxhi ilikuwa shule ya msingi ya miaka mitano ya wasichana, kutoka sehemu zote za Gjirokastër na za dini zote. Miaka michache baadaye akawa mkurugenzi wa shule.

= Marejeo =

Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1836
Jamii:Wanawake wa Albania
Jamii:waandishi wa Albania
Carolina Benedicks-Bruce

**Carolina Maria Benedicks-Bruce** (28 Oktoba 1856 - 16 Februari 1935) alikuwa mchongaji wa Uswidi. Baada ya masomo katika Chuo cha Sanaa nchini Uswidi alikwenda Ufaransa, mwanzoni kusoma na baadaye kuishi na kufanya kazi katika koloni la wasanii huko Grez-sur-Loing ambapo alikutana na mumewe William Blair Bruce. Alirudi naye Uswidi na kwa pamoja waliunda eneo la wasanii la Brucebo huko Gotland, ambalo baadaye lilianzishwa kama hifadhi ya asili. Pia alifanya kazi kwa bidii na uhifadhi wa majengo ya urithi, haki ya wanawake ya kupiga kura na kuanzisha Shirika la Ulinzi la Hiari la Wanawake la Uswidi.

= Maisha ya awali na elimu =
Benedicks, aliyezaliwa tarehe 28 Oktoba 1856 huko Stockholm, alikuwa binti wa Karolina Charlotta (aliyezaliwa Cantzler) na Edward Otto Benedicks, tajiri wa Gysinge, sehemu ya uhuishaji chuma wa Sandviken. Kaka yake, Gustaf Benedicks, alirithi kazi za chuma na alikuwa mwanachama wa Riksdag ya Uswidi. Kulikuwa na wasanii wengi upande wa familia ya mama yake: wajomba zake kadhaa na bibi yake walikuwa wachoraji, kati yao Johan Oscar Cantzler na Axel Leopold Cantzler. Kupitia kwao kulikuza usanii wa Benedicks zaidi na zaidi.  na kuanzia tarehe 20 Agosti 1881 hadi masika ya 1885, akawa mwanafunzi wa kwanza wa kike katika darasa la uchongaji katika Chuo cha Sanaa cha Royal Swedish.

= Marejeo =

Jamii:Waliozaliwa 1856
Jamii:Waliofariki 1935
Jamii:Wachongaji wa Uswidi
Jamii:Wanawake wa Uswidi
Vlorë

thumbnail|right|300px|Mji wa Vlorë
**Vlorë** ni mji nchini Albania.  

Idadi ya wakazi wake ni takriban 130,827.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Albania

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Albania
Hoang Thi Than

**Hoàng Thị Thân** (alizaliwa Phú Cường, Thủ Dâù Một, Vietnam Kusini, 1944) ndiye mwanamke wa kwanza kuhitimu kutoka Idara ya Uhandisi wa Jiolojia ya Chuo Kikuu cha Laval (Quebec, Kanada), mhandisi wa kwanza wa kijiolojia wa Kivietinamu na mwanaakiolojia. Alikuwa mkimbizi.

= Tangu 2009 =
Mwanzo mwa kustaafu kwake, alitumia muda wake katika utafiti kwa ushirikiano na mkurugenzi wake wa zamani wa thesis, Dk Henri Fontaine na baadhi ya wanajiolojia wa Ufaransa na Uthaï. Katika ushirikiano huu, makala nane za kisayansi zilichapishwa kuhusu jiolojia ya Thailand.

= Marejeo =

Jamii:wanawake wa Vietnam
Jamii:wanasayansi wa Vietnam
Wolosso

**Wolosso** ni aina ya mchezo wa kimahaba kutoka Côte d'Ivoire unaojumuisha "kupigapiga matako", jambo lililoleta utata miongoni mwa Waislamu nchini Guinea. 

Malalamiko kadhaa ya ubakaji yametolewa na wanawake wadogo huko Conakry dhidi ya wanaume ambao waliwashutumu kwa kucheza mchezo wa Wolosso.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Jamii:muziki wa Afrika
Ayoub Lakred

**Ayoub Lakred** (alizaliwa Bouznika, Moroko, 21 Juni 1995) ni mchezaji wa soka kutoka Moroko. Ni mlinda mlango (kipa) na kwa sasa anachezea klabu ya Simba S.C.. 

## Historia
*Kazi ya Klabu:
FAR Rabat: Ayoub alianza kazi yake katika klabu ya FAR Rabat. Alicheza kwa muda mrefu katika timu hii, akishiriki katika mechi za ndani na kimataifa.

*Simba SC: 
Tangu mwaka 2023, Ayoub amejiunga na club ya Simba SC. Ni sehemu ya kikosi cha Simba kinachoshiriki katika mashindano ya ndani na kimataifa.

### Mafanikio
Ameshinda taji la Botola Pro mara moja akiwa katika klabu ya FAR Rabat katika msimu wa 2022/2023.
Pia, ameshinda Kombe la Taifa mara mbili na FAR Rabat katika misimu ya 2020/2021 na 2018.
Katika mashindano ya kimataifa, alikuwa mshindi wa pili katika CAF Confederation Cup katika msimu wa 2018/2019.

Ayoub Lakred ni mmoja wa walinzi hodari wa mlango na ameendelea kufanya vizuri katika soka la kimataifa.

## Tanbihi
Jamii:wachezaji mpira wa Moroko
Henock Inonga Baka

**Henock Inonga Baka** (kwa jina lingine akijulikana kama **Varane**; amezaliwa 1 Novemba 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kitaalam anayecheza kama mlinzi wa kati katika klabu ya Simba S.C. na timu ya taifa ya Soka ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Historia
Henock Inonga Baka alianza kucheza soka la kulipwa na klabu ya Renaissance FC katika Linafoot mwaka 2016. Baadaye, alihama kwenda klabu ya Daring Club Motema Pembe (DCMP) ambapo aliwasaidia kushinda Coupe du Congo ya mwaka 2021. Mwaka 2021, alihamia Simba S.C. ya Tanzania. Alikuwa sehemu ya kikosi cha Simba kilichoshinda Tanzania Community Shield mnamo mwaka 2023 na Mapinduzi Cup mnamo mwaka 2022, ambapo alitajwa kuwa mchezaji bora wa mechezo huo katika fainali ya Mapinduzi Cup. Hivyo, historia yake inaonesha mafanikio ya kazi ya mchezaji wa soka ambaye amekuwa akicheza katika vilabu vya ndani na nje ya nchi yake.

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mzamiru Yassin

**Mzamiru Yassin** (amezaliwa Morogoro, Tanzania, 3 Januari 1996) ni mchezaji maarufu wa soka kutoka nchini Tanzania, ambaye anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Simba S.C. na timu ya taifa ya Tanzania. 

Mzamiru ameendelea kuonyesha kiwango bora katika soka tangu alipojiunga na Simba SC miaka sita iliyopita, akionekana kuwa sehemu muhimu ya mafanikio ya timu yake. Ameshiriki katika mechi 36 na timu ya taifa ya Tanzania bila kufunga goli.

## Tanbihi
Jamii:wachezaji mpira wa Tanzania
As-salamu alaykum

thumb|*Asalam alaykum* iliyoandikwa kwa mtindo wa Thuluth wa mfumo wa herufi za Kiarabu
***As-salam alaykum*** (kwa Kiarabu as-salāmu ʿalaykum, pia huandikwa ***salamun alaykum***) ni salamu ya Kiarabu inayomaanisha 'Amani iwe juu yako'.  ( , ikimaanisha 'amani') ambayo imekuwa salamu ya kidini kwa Waislamu   ulimwenguni pote, ingawa ilikuwa ikitumika kama salamu hata kabla ya Uislamu, na ni kawaida kati ya wazungumzaji wa Kiarabu wa dini nyingine (kama vile Waarabu wa Kikristo na Wayahudi wa Mizrahi). 

Katika lugha ya mazungumzo, mara nyingi ni  tu, 'amani', hutumika kumsalimia mtu. Salamu hii fupi,   ( ), imetumika kama salamu iliyozoeleka zaidi katika lugha nyingine pia.

Jibu la kawaida la salamu hii ni wa alaykumu s-salām(na amani iwe juu yenu'). Katika zama za Kurani mtu alirudia *as-salamu alaykum*, lakini majibu yaliyogeuzwa yanashuhudiwa kwa Kiarabu muda mfupi baada ya kutokea kwake katika Kiebrania. Pia kifungu hicho cha maneno chaweza kupanuliwa na kuwa  (, [ as.sa.laː.mu ʕa.laj.kum wa.raħ.ma.tu‿ɫ.ɫaː.hi wa.ba.ra.kaː.tu.huː ]), ‘Amani iwe juu yako, na pia rehema ya Mwenyezi Mungu na baraka zake’.

Matumizi ya *salaam* kama salamu ya Kiarabu yameutangulia Uislamu, na unapatana na lugha za zamani za Kisemiti (Kiaramu  ( ), na Kiebrania  (  )) inakwenda nyuma maelfu ya miaka.    

## Matamshi 
Kishazi hiki kwa kawaida hutamkwa kulingana na lahaja za wenyeji wazungumzaji na mara nyingi hufupishwa. 

## Maumbo yake tofauti ya kisarufi
Kwa kawaida salamu hii huchukua umbo la nafsi-ya-pili-wingi [kwenye Kiarabu, nafsi hiyo ya pili ni ya *jinsi ya kiume*], hata kama anayesalimiwa ni mmoja. Pia, inaweza kufanyiwa marekebisho ili kuwalenga wasalimiwa jinsi walivyo kwa kuweka viambishi sahihi vya nafsi kwenye salamu; mtu huyo akiwa ni mwanaume au mwanamke; watu hao wakiwa ni wanaume wawili ama wanawake wawili; ama kikundi cha wanaume au wanawake. Uambishaji huo ni kama ifuatavyo (fahamu: kwa mujibu wa kanuni zilizokubalika za matamshi ya Kiarabu , irabu fupi ya mwisho katika kila neno, haitamkwi pale neno hilo linapokuwa mwishoni mwa sentensi):
 

Salamu inayolenga nafsi ya tatu, *ʿalayhi as-salām*, "amani iwe juu yake", mara kwa mara hutumiwa na Waislamu Kwa ajili ya mitume, isipokuwa  Muhammad na wengine wa daraja la juu, kama vile malaika.

## Tanbihi
Jamii:Utamaduni
Jamii:Uislamu
Saido Ntibazonkiza

**Saido Ntibazonkiza,** (alizaliwa 1 Mei 1987) ni mchezaji maarufu wa soka kutoka Tanzania raia wa Burundi  ambaye anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Simba S.C. na timu ya taifa ya Burundi. 

Anavaa jezi namba 39 na amekuwa mmoja wa wachezaji muhimu katika kikosi cha Simba S.C.  Baada ya kujiunga nao kutoka timu ya Geita Gold, Ntibazonkiza amethibitisha uwezo wake katika mipira ya kutenga na amekuwa sehemu ya mafanikio ya klabu hiyo.
Pointinini

**Pointinini** (kiatu kilicho na mwisho mrefu) ni aina ya kiatu maarufu nchini Kodivaa.

## Maelezo
Kipengele chake ni kwamba sehemu ya mbele imepindika kidogo na ni ya mviringo, inapatikana katika rangi zote na vifaa mbalimbali (ngozi, paa, nyuzi za syntetiki).

## Mwelekeo
Mtindo huu uliendelezwa kwa nguvu nchini Kodivaa na haraka ukapelekwa nje na Coupé-Décalé na dhana ya "farot" iliyoonyeshwa na *JetSet*. Msanii wa Kiivori *Abou Nidal* anaimba kuhusu hilo katika "La chaussure qui parle" (Kiatu kinachosema).

Pointinini ni sehemu muhimu ya "Afrodesign" au "Afrostyle" ya kisasa. Pointinini ni kweli ni jambo la mtindo katika Afrika. Pointinini haikuumbwa na Abou Nidal bali inapata asili yake katika katikati mwa Afrika huko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, kupitia sayansi ya *sapeology* (ambayo inatokana na neno *sape* yaani Societe Admirer des Persons Elegant).

## Marejeo
Jamii:Viatu
Jamii:Utamaduni wa Kodivaa
Leandre Willy Essomba Onana

**Leandre Willy Essomba Onana** ,(alizaliwa 14 Julai 2000) ni mchezaji maarufu wa soka kutoka Kamerun ambaye anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Simba S.C. nchini Tanzania. 

Kabla ya kujiunga na Simba SC  1 Julai mwaka 2023 , alikuwa mchezaji wa Rayon Sports nchini Rwanda katika msimu wa miaka ya 2022-2023, ambapo alifanikiwa kufunga jumla ya magori 16 katika mechi 23 alizocheza. Onana ameleta ujuzi wake katika kikosi cha Simba SC na kuwa sehemu muhimu ya mafanikio ya timu hiyo.
Patricia Palinkas

**Patricia Palinkas** (alizaliwa 1943) ndiye mwanamke wa kwanza kucheza mpira wa miguu wa Amerika kitaaluma katika ligi ya wanaume wengi. Alikuwa mshikilizi wa mumewe Stephen Palinkas kwa Orlando Panthers ya ligi ndogo ya Atlantic Coast Football League. Alikuwa mwanamke pekee mtaalamu hadi Katie Hnida aliposaini na Fort Wayne Firehawks mnamo 2010. 

= Kazi =
Siku ya kwanza ya Palinkas kucheza ilikuwa Agosti 15, 1970, dhidi ya Bridgeport Jets, mbele ya takriban mashabiki elfu kumi na mbili. Katika mchezo wake wa kwanza, Palinkas alishambuliwa na mlinzi wa Jets Wally Florence, ambaye bila shaka (na bila mafanikio) alijaribu "kumvunja shingo" kama adhabu kwa kile alichoona kuwa "kufanya upumbavu na mchezo wa wanaume." Palinkas aliendelea kuonekana mara nne zaidi: mikwaju mitatu mfululizo yenye mafanikio ya ziada, na jaribio la goli la uwanjani ambalo lilizuiwa. 

= Marejeo =

Jamii:wanawake wa Marekani
Jamii:wachezaji wa Marekani