open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donald Self

**Donald "Don" Self** ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Michael Rapaport. Huyu ameanza kuonekana kuanzia kwenye msimu wa nne wa mfululizo, anajiwakilisha kama Ofisa wa Usalama wa Nchi ambaye amewapa kazi Lincoln Burrows na Michael Scofield kazi ya kuiangusha the company na kuitafuta "Scylla", kikadi cha funguo kilichojaa maelezo ya utajiri wa "The Company." 

Ingawaje, baadaye aliwasaliti baada ya kuipata Sylla, na kuichukua bila ya kutimiza mpango waliongea hapo awali, badala yake akawapatia uhuru wanakikosi. Badala yake akaanza kutafuta mnunuzo wa kumwuzia Scylla hiyo. Ni dhahiri kuwa amefanya hivyo kwa maslahi binafsi.
## Viungo vya nje
Norman "Lechero" St. John

[thumb|**Lechero** ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha [televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Robert Wisdom.]]

**Lechero** ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Robert Wisdom. 

Uhusika huu ulianza kuwekwa katika orodha ya wahusika wa kawaida baada ya kufikia katika msimu wa tatu wa mfululizo. Huyu alikuwa bwana wa zamani wa madawa ya kulevya na pia alikuwa kiongozi wa jela ya Sona.
## Viungo vya nje
Fernando Sucre

**Fernando Sucre** ni jina kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Amaury Nolasco. Uhusika huu ulitambulishwa katika sehemu ya pilot ya mfululizo akiwa kama mfungwa mwezi wa mataalamu Michael Scofield (uhusika umechezwa na Wentworth Miller).

Akiwa na asili ya Kipuerto Rico, Sucre alikulia mjini  Chicago, ambamo alikuwa mogogoro mwingi wa kisheria. Mama yake Bi. Maria alimpeleka kwenda kuishi na ndugu zake huko mjini New York City ili kuweza kupata msaada kadha wa kadha. Akiwa huko, alipata kazi godauni na akafanikiwa na kuwa na mahusiano ya kimapenzi na Bi.  Maricruz Delgado.
## Viungo vya nje
* Fernando Sucre's biography  at Fox.com
* Fernando Sucre's blog
Li Liweng

thumb|Li Liweng

**Li Liweng** / **Li Yu** (Kichina: 李笠翁 /李漁 ) (Jiangsu, 1611 - 1680) ni mwandishi kutoka nchi ya Uchina (Nasaba ya Qing)
## Vitabu 
* * 肉蒲團 *

Jamii:Waandishi wa Uchina
Jamii:Waliozaliwa 1611
Jamii:Waliofariki 1680
Renate Dorrestein

thumb|Renate Dorrestein (2015).
**Renate Maria Dorrestein** (Amsterdam, 25 Februari 1954 - Aerdenhout, 4 Mei 2018) alikuwa mwanamke mwandishi na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Uholanzi.

## Tuzo
*Annie Romein*, 1993

## Vitabu
* 1983 - *Buitenstaanders* 
* 1985 - *Vreemde streken* 
* 1986 - *Noorderzon* 
* 1987 - *Een nacht om te vliegeren* 
* 1988 - *Korte metten* 
* 1988 - *Het perpetuum mobile van de liefde* 
* 1989 - *Vóór alles een dame* 
* 1991 - *Het hemelse gerecht* 
* 1992 - *Ontaarde moeders* 
* 1993 - *Heden ik* 
* 1994 - *Een sterke man* 
* 1996 - *Verborgen gebreken* (sinema Paula van der Oest, 2004)
* 1997 - *Want dit is mijn lichaam*
* 1998 - *Een hart van steen*, *Álbum de familia* 
* 2000 - *Het geheim van de schrijver* 
* 2001 - *Zonder genade*  
* 2003 - *Het duister dat ons scheidt*, *La oscuridad que nos separa*
* 2004 - *Zolang er leven is* 
* 2006 - *Mijn zoon heeft een seksleven en ik lees mijn moeder Roodkapje voor*
* 2007 - *Echt sexy*
* 2008 - *Laat me niet alleen*
* 2009 - *Is er hoop*
* 2009 - *Heiligenlevens en bananenpitten* 
* 2010 - *De leesclub*
* 2011 - *De stiefmoeder* 
* 2012 - *De zondagmiddagauto* 
* 2013 - *De blokkade*
* 2013 - ''Nott Won't Sleep*, iPad 
* 2014 - *Liever horen we onszelf* 
* 2015 - *Weerwater''

## Viungo vya nje 
* Renatedorrestein.nl

Jamii:Waandishi wa Uholanzi
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Waliofariki 2018
Anne Rice

**Anne Rice** (New Orleans, 4 Oktoba 1941 - 2021) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. 

Jina lake la kuzaliwa ni '''Howard Allen O'Brien**. Ameandika pia chini ya lakabu za **Anne Rampling** na **A. N. Roquelaure**.

## Vitabu 
:: Kama **Anne Rice '*
* *Interview With The Vampire* (1976)
* *The Feast of All Saints* (1979)
* *Cry to Heaven* (1982)
* *The Vampire Lestat* (1985)
* *The Queen of the Damned* (1988)
* *The Mummy* (1989)
* *The Witching Hour* (1990)
* *The Tale of the Body Thief* (1992)
* *Lasher* (1993)
* *Taltos* (1994)
* *Memnoch The Devil* (1995)
* *Servant of the Bones* (1996)
* *Violin* (1997)
* *Pandora* (1998)
* *The Vampire Armand* (1998)
* *Vittorio the Vampire* (1999)
* *Merrick* (2000)
* *Blood and Gold* (2001)
* *Blackwood Farm* (2002)
* *Blood Canticle* (2003)
* *Christ the Lord: Out of Egypt* (2005)
* *Christ the Lord: The Road to Cana* (2008)
* *Called Out of Darkness: A Spiritual Confession* (2008) (autobiographical)
:: Kama **Anne Rampling:**
* *Exit to Eden* (1985)
* *Belinda* (1986)
:: Kama **A. N. Roquelaure:**
* *The Claiming of Sleeping Beauty* (1983)
* *Beauty's Punishment* (1984)
* *Beauty's Release* (1985)
:: **Simulizi:**
* *October 4th, 1948* (1965)
* *Nicholas and Jean* (first ch. 1966)
* *The Master of Rampling Gate'' (1982)

## Viungo vya nje 
* Anne Rice's official website
* Theatre des Vampires  Information about Anne Rice, news about her latest projects, links to vampire-related sites and more.
* Anne Rice at Random House Australia 
* Reviews written by Anne Rice on amazon.com

Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2021
Gowee

**Gowee** au **kore** ni ndege wa jenasi *Corythaixoides* katika familia Musophagidae. Jina lako linatoka sauti yao inayosikika kama “gwee” au “gowee” (Waingereza wasikia "go-away" na huitwa ndege hawa Go-away-bird). Huitwa shorobo pia kama spishi nyingine za Musophagidae.

Ndege hawa wana rangi ya kijivu na nyeupe na wana kishungi kirefu. Wanatokea Afrika chini ya Sahara. Hawawezi kupuruka vizuri sana lakini hukimbia juu ya matawi ya miti. Hula matunda hasa na majani na maua pia, na mara chache hukamata wadudu na koa. Hujenga tago lao kwa vijiti katika mti mwenye miiba, kama spishi ya *Vachellia* (mgunga) au *Balanites* (mjunju), na jike hutaga mayai 1-4 lakini 3 kwa kawaida. Vinda wakitoka kwa mayai, wanapambwa na malaika mazito na macho yao ni wazi tayari au karibu.

## Spishi 
* *Corythaixoides concolor*, Shorobo au Gowee Kijivu (Grey Go-away Bird)
* *Corythaixoides leucogaster*, Shorobo au Gowee Tumbo-jeupe (White-bellied Go-away Bird)
* *Corythaixoides personatus*, Shorobo au Gowee Uso-mweusi (Bare-faced Go-away Bird)

## Picha 

Image:Grey Lourie 2246397629.jpg|Gowee kijivu
Image:Corythaixoides leucogaster1.jpg|Gowee tumbo-jeupe
Image:Bare faced Go-away-bird.jpg|Gowee uso-mweusi

Jamii:Shorobo na jamaa
Mnyama

**Wanyama** (jina la kisayansi ni **animalia** na hutoka katika Kilatini) ni viumbehai wasio mmea, kuvu, bakteria, protista au arkea. Vile vile tunaweza kusema wanyama ni viumbehai wanaotegemea chakula kutoka sehemu nyingine: wao hawana uwezo wa kujitengenezea chakula chao wenyewe kupitia usanisinuru (nishati ya jua) lakini kutoka kwa viumbehai vingine ama wanyama wengine au mimea.
 
Kufuatana na aina ya chakula tunatofautisha hasa wanaokula mimea wanaoitwa walamani au walamea (kwa Kiingereza: *herbivorous*) na wanaokula nyama wanaoitwa walanyama au wagwizi (ing. *carnivorous*). Kuna pia walavyote (ing. *omnivorous*) wanaoweza kula kila kitu, ama mimea ama wanyama wengine (ing. *omnivorous*).

Wanyama wanahitaji oksijeni kwa kupumua.

Wanyama walio wengi hutembea yaani hubadilisha mahali wanapokaa, kwa hiyo wanahitaji milango ya maarifa.

Sayansi inayochunguza wanyama huitwa zoolojia, ambayo ni tawi la biolojia.

Aina za wanyama ni nyingi sana. Mara nyingi aina zao zinatofautishwa kama ni wanyama wenye seli nyingi (metazoa) au seli moja (protozoa) tu.

Kuna wanyama wanaoishi peke yao, katika vikundi na jamii. Mfano wa wanyama wanaoishi peke yao ni kifaru au nyoka. Wanajumuika kwa tendo la kuzaa pekee. Mfano wa wanyama wa jumuiya ni simba wanaokaa na kuwinda pamoja. Ushirikiano unasaidia kupata chakula bora. Mfano wa wanyama katika jamii ni nyuki na wadudu wengine.

Upande wa mwili hata binadamu ni mnyama na kimaumbile anahesabiwa kati ya mamalia.

Binadamu hutofautisha mara nyingi wanyama wakubwa zaidi, kwa kawaida wenye uti wa mgongo (kwa Kilatini: Chordata), kati ya:
*Wanyama wa pori au wanyamapori
*Wanyama wa kufugwa au mifugo
*Wanyama-kipenzi 

## Viungo vya nje
Jamii:Wanyama
Jamii:Biolojia
Luis Amigo

**Luis Amigó y Ferrer** alikuwa askofu wa jimbo katoliki la Segorbe na mtawa wa Ndugu Wadogo Wakapuchini.

Alizaliwa Masamagrell (Valencia huko Hispania) tarehe 17 Oktoba 1854 akafa Godella (Valencia) tarehe 1 Oktoba 1934.

## Biografía 
Alijiunga na shirika la Wakapuchini mwaka 1874 huko Bayonne (Ufaransa).

Aliporudi Hispania, mwaka 1879, Luis Amigó alipewa daraja takatifu ya upadri.

Tarehe 11 Mei 1885 alianzisha shirika la Masista Watersiari Wakapuchini wa Familia Takatifu na miaka minne baadaye, tarehe 12 Aprili 1889, shirika la kiume la Watersiari Wakapuchini wa Bikira Maria wa Mateso.

Tarehe 9 Juni 1907, aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo la Solsona, hata 1913, alipopewa jimbo la Segorbe, alipobaki hadi 1934, alipofariki. 

Kesi ya kumtangaza mwenye heri imefikia hatua ya kutangazwa kwamba alitimiza maadili yote kwa ushujaa.
Usanii

thumb|Usanii
**Usanii** ni neno lenye maana pana sana. Kwa kifupi ni ubunifu wa vitu mbalimbali unaofanana na uumbaji. 

Mtu anayejishughulisha na usanii huitwa **msanii**, na kile alichokibuni au kukiumba huitwa sanaa. 

Wasanii wengi wanaamini kuwa Mungu ni msanii mkubwa wa kwanza, kwa sababu ndiye aliyeumba vitu vyote, ambavyo wasanii, hasa wa uchoraji, huviiga na kuvibadili kidogo. Hapa ndipo ubunifu unapochukua nafasi katika usanii. 

Msanii kupitia vitu anavyoviumba, kama ni picha ya kuchora au muziki, hapo hupata nafasi ya kueleza hisia zake za ndani, k.mf. furaha, au ya wengine, huzuni yake au ya wengine, kuelimisha, au kufurahisha. 

Msanii ni mtu muhimu sana katika jamii, kwa sababu kwa njia ya sanaa ni rahisi kufikisha ujumbe kwa watu wengi na kwa wakati mmoja, hasa sanaa ya uimbaji, yaani muziki. Sanaa ya uchoraji inachuka muda kufikisha ujumbe au burudani lakini ni sanaa inayotunza ujumbe au kuvutia kwa muda mrefu zaidi, kwa sababu watu wengi, hasa wa nchi za Afrika, bado hawana mwamko wa sanaa hiyo,ukilinganisha na nchi za Ulaya na Amerika, ambako sanaa hiyo inathaminiwa sana na watu wengi na marika yote. 

Tofauti kati ya uimbaji na uchoraji ni kama ifuatavyo: 

* Ujumbe uliobebwa na usanii wa muziki hupita kwa muda mfupi au mrefu kutegemeana na aina ya muziki huo, kwa sababu watu hupokea aina nyingi za ujumbe kwa wakati mmoja, na pengine wanaweza wasisikilize tena muziki huo na wakasahau kabisa ujumbe ule, lakini sanaa ya uchoraji iliyoandaliwa kwa ustadi mkubwa, huisahau hudumu kwa miaka mingi sana, hivyo humpa nafasi mhusika kurudia kupata ujumbe kila anapotazama sanaa hiyo. 

Hivyo sanaa hiyo pia ni muhimu sana kwa kutunza kumbukumbu, hasa pale msanii anapochora picha inayoonyesha hali halisi ya wakati fulani ambao hupita na watu kusahau, hivyo kwa kutazama picha au mchoro huo watu au jamii hupata kumbukumbu ya jambo au tukio au wakati huo uliopita. 

Hii ni maana ya usanii au sanaa kwa kifupi, lakini siku hizi imetokewa na wezi wa maneno au kwa lugha rahisi matapeli kuitwa wasanii, kwa sababu wanabuni na kuumba maneno ya udanganyifu na kuyageuza kama ni ya ukweli ilhali si ya ukweli. Hii si sawa kabisa na wasanii wengi wanawataka watu waache kabisa kutumia neno hili kwa watu wa namna hiyo, na watu hao waitwe wezi au matapeli kama inavyofamika.

## Viungo vya nje
Jamii:Utamaduni
Jamii:Sanaa
Jamii:Saikolojia
Peramiho

**Peramiho** ni kata ya Wilaya ya Songea Vijijini katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania, yenye postikodi namba **57213**.

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,503 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,031 waishio humo. .

## Abasia na parokia
Inajulikana hasa kutokana na abasia ya wamonaki Wakatoliki Wabenedikto. 

Abasia hiyo ilianzishwa kama kituo cha umisionari na P. Cassian Spiess O.S.B. aliyefika Peramiho mwaka 1898. 

Mnamo mwaka 1931 Peramiho ilifanywa kuwa abasia na pia makao ya jimbo chini ya Abate-Askofu  Gallus Steiger O.S.B.. 

Makao ya jimbo yalihamishiwa Songea mnamo mwaka 1969, na siku hizi kuna majimbo matatu (Jimbo kuu la Songea, Jimbo Katoliki la Njombe na Jimbo Katoliki la Mbinga) yaliyotokana na jimbo la zamani la Peramiho.

Peramiho kuna shule na hospitali nzuri pamoja na monasteri.

Pia ni makao makuu ya parokia ya Peramiho ambayo ina vigango vifuatavyo: Parangu, Lilambo, Likuyu, Mwanamonga, Litowa, Nakahuga, Sinai, Maposeni, Mdunduwalo na Morogoro.

## Tanbihi
## Marejeo
* Pugu Hadi Peramiho - kimehaririwa na P. Gerold Rupper, OSB, BPNP, Peramiho 1988, ISBN 9967 67 031 1

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Abasia ya Peramiho

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Wilaya ya Songea Vijijini
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Kanisa Katoliki Tanzania
Sara Tancredi

**Dr. Sara Wayne Tancredi** ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu umechezwa na Sarah Wayne Callies. Sehemu yake ya kwanza katika mfululizo alicheza kama daktari wa jela ya Fox River. Na pia huyu ndiye mwandani wa mhusika mkuu wa mfululizo huu Bw. Michael Scofield.

## Viungo vya nje 
* Mitovich, M. W., "Sarah Wayne Callies: *Prison Break*'s Sara Is in Deep Water", *TV Guide*. 20 Novemba 2006.

Jamii:Wahusika wa Prison Break
G-Unit

**G-Unit** ni kundi la muziki wa hip hop nchini Marekani lenye asili yake kamili kutoka mjini New York City. G-Unit walianza kuiteka eneo la New York ni baada ya kutoa tepu zap kadhaa  mchanganyiko. Jina hili la kikundi ni kifupi cha kutaja neno **Guerilla Unit** na vilevile kama **Gangsta Unit**.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Kundi lilianzishwa na na wanachama kama, 50 Cent, Lloyd Banks, na Tony Yayo ambao wote walikulia katika nyumba moja, walirapa na waliuza dawa za kulevya pamoja.. Wakati 50 Cent alipojipanga na kuingia mkataba studio fulani, wote Lloyd Banks na Tony Yayo wakawa wana fanya kazi za kutoa tepu zao mchanganyiko kwa bidii ili waweze kujipatia mwamko wao wenyewe. Baadaye 50 Cent aliachia ngazi katika studio ni baada ya kutandikwa risasi mara tisa mbele ya nyumba ya bibi yake mzaa mama. Kwa upande wao, wakawa wanamwona mwenzao amezongwa na matatizo kibao.

## Muziki 
## Albamu zao
* 2003: *Beg for Mercy*
* 2008: *T.O.S: Terminate on Sight*

## Tuzo 
* **Tuzo za Vibe**
** 2004 - Kundi Bora - G-Unit

* **Tuzo za AVN**
** 2005 - Toleo Bora la DVD - Groupie Love
** 2005 - Muziki Bora - Groupie Love by Lloyd Banks

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Official 50 Cent website  on Ning (registration required}
* Official G-Unit site
* 
* 
* G-Unity Foundation 

Jamii:Makundi ya muziki ya miaka ya 1990
Jamii:miaka ya 2000
Jamii:G-Unit
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wasanii wa Interscope Records
Çanakkale

thumb|right|400px|Picha ya Fararsi wa mbao kutoka filamu ya mwaka wa 2004 maarufu kama *Troy*.
**Çanakkale** ni mji uliopo katika bandari ya nchini Uturuki, katika Mkoa wa Çanakkale - kusini mwa (Asia) kwenye pwani ya Dardanelles (au Hellespont).

Mkoa wa Çanakkale, upo kama Mkoa wa Istanbul, upo katika pande zote mbili, yaani Ulaya na Asia. Feri zimepita hapa moja kwa moja na kuelekea zake huko kaskazini mwa Ulaya.

Çanakkale ni karibu kidogo na mji mkuu wa Troy ya Kale. Farasi wa mbao kutoka katika filamu ya mwaka wa 2004 ya Troy ni kivutio kikubwa katika uso wa bahari hiyo.
## Viungo vya nje 
* Çanakkale Web Site
* - About Çanakkale 

Jamii:Miji ya Uturuki
Jamii:Uturuki
Troy (filamu)

***Troy***  ni filamu ya hali ya juu iliyotolewa mnamo 14 Mei 2004. Filamu inahusu vita vya Troya.  

Filamu inatokana na kitabu cha Homer' cha *Iliadi*, lakini pia kimechanganya maufundi mengine kutoka katika kitabu cha Vergilio cha *Aeneid* na vyanzo vingine. Filamu ina wahusika maarufu sana tangu kipindi hicho inatoka. Wahusika hao ni pamoja na: Brad Pitt kacheza kama Achilles, Eric Bana kacheza kama Hector, Orlando Bloom kacheza kama Paris, Diane Kruger kacheza kama Helen, Brian Cox kacheza kama Agamemnon, Sean Bean kacheza kama Odysseus, Rose Byrne kacheza kama Briseis, Garrett Hedlund kacheza kama Patroclus, Peter O'Toole kacheza kama Priam, Brendan Gleeson kacheza kama Menelaus, na Tyler Mane kacheza kama Ajax . *Troy* iliongozwa na  Wolfgang Petersen na kutungwa na David Benioff.  Filamu imepata Tuzo za Akademi ikiwa kama filamu bora ya mandhari asilia.

## Washiriki
## Soma zaidi 
* Petersen, Daniel (2006). *Troja: Embedded im Troianischen Krieg* (*Troy: Embedded in the Trojan War*). HörGut! Verlag. ISBN 3-938230-99-1.

* Winkler, Martin M. (2006). ''Troy: From Homer's Iliad to Hollywood Epic'' . Blackwell Publishing. ISBN 1-4051-3183-7.

## Vingo vya nje 
* Official website
* 
* 
* 
* 

Jamii:Filamu za 2004
Jamii:Filamu za Warner Bros.
Jamii:Filamu za Marekani
Hidrati kabonia

**Hidrati kabonia** (pia: **kabohidrati** au **hamirojo**) ni kampaundi ya kikemia inayojengwa kwa oksijeni, hidrojeni na kaboni. Katika kemia huitwa kwa jumla kwa jina "sukari" hata kama sukari kwa lugha ya kawaida ni sehemu tu ya kabohidrati.

Hidrati kabonia ni kati ya molekyuli muhimu zinazojenga viumbehai duniani. Kazi zake ni nyingi: kwa mfano, kuhifadhi na kubeba nishati (wanga) ndani ya mwili wa wanyama na mimea au kujenga mwili kwa umbo la selulosi au chitini cha wadudu.

Umbo la msingi wa kabohidrati ni monosakaridi (Cn(H2O)n) zinazoungana kuwa aina nyingine za kabohidrati.

Aina za hidrati kabonia ni kwa mfano:
* monosakaridi (glukosi, fruktosi)
* disakaridi (sukrosi yaani sukari ya kawaida)
* polisakaridi (wanga, selulosi)

## Chakula 
Hidrati kabonia ni chanzo cha nishati katika chakula cha watu wengi. Takriban asilimia 40 - 75 za mahitaji ya nishati ya watu hutokana na hidrati kabonia. Vyakula vyenye hidrati kabonia nyingi ni vile vyenye wanga, hasa nafaka, na vyote vilivyotengenezwa kwa kutumia nafaka kama vile ugali, mkate, pasta, wali pamoja na mazao kama viazi na ndizi. 

Vyakula hivyo tofauti vina viwango tofauti vya hidrati kabonia: vyakula kama vilivyoundwa viwandani kama vile sukari, mkate na pasta vikiongoza vikifuatwa na nafaka zilizosagwa. Vyakula kama vile nafaka vinavyopikwa bila kusagwa zina viwango vya chini vya hidrati kabonia. Hivyo ni muhimu, hasa kwa walio na magonjwa kama vile ya kisukari au hali za kimwili kama vile wanariadha, wanaohitaji viwango fulani cha nichati, kuwa wangalifu na ikiwezekana kupima viwango vya hidrati kabonia katika vyakula vyao. Kuna njia tofauti za kuhesabu hidrati kabonia katika chakula, ikiwemo vikokotoo vilivyo mitandaoni. 

Katika tamaduni chache watu hula kabohidrati kidogo na karibu chakula chote ni protini ya nyama, kama vile kati ya Eskimo au Wamasai wanaokula hasa protini, lakini mwili unaweza kubadilisha protini kuwa kabohidrati isipokuwa lishe yake inapungua.

## Tanbibi 
Jamii:Kemia
Jamii:Chakula
Chui milia

**Chui milia** (pia: **babara** kutoka Kiarabu: babar; jina la kisayansi: *Panthera tigris*; kwa Kiingereza: *tiger*) ni  mnyama mkubwa mlanyama wa familia ya Felidae katika ngeli ya mamalia, kwa hiyo chui milia hufanana na paka mkubwa.

Chui milia wanaishi katika Asia katika pembetatu kati ya Uhindi, Siberia ya kusini na Indonesia. Mazingira wanayoendelea ni misitu. Siku hizi idadi ya chui milia imepungua sana kutokana na upotevu wa maeneo na kuwindwa. 

Chakula chao ni nyama inayopatikana kwa kuwinda wanyama wengine. Kama wanyama wengi wanaofanana na paka, chui milia hupendelea kuwinda peke yake. Kila mmoja ana eneo lake analoweka alama za mkojo na kulitetea dhidi ya chui milia wengine.

Ukubwa wa wanyama hao hutofautiana kutokana na maeneo yao na nususpishi zao. Wale wa Sumatra ni wadogo, wakiwa na urefu wa mwili (pamoja na kichwa bila mkia) sentimita 140 pekee na uzito wa kg 120. Mkubwa zaidi ni chui milia wa Siberia mwenye urefu unaopita mita 2 na uzito wa kilogramu 150 (jike) hadi 250 (dume). Aina ya Siberia ni kubwa kushinda simba wa Afrika.
 
Jike anazaa watoto 2-3 na kuwatunza kwa miaka 2 - 3. Baadaye wanapaswa kujitafutia eneo lao. Kwa umri wa miaka 3-4 anaweza kuzaa na kufikia umri wa miaka 20 - 25.

## Viungo vya nje 
* Redio China: Habari za chui milia huko China (sw)

Jamii:Paka na jamaa
Mamalia

**Mamalia** ni wanyama ambao wanawanyonyesha watoto wao maziwa kwa kutumia viwele vyao. Wana damu moto na kupumua kwa mapafu.

Kuna takriban spishi 5,400 za mamalia. Spishi 5 kati ya hizo wanataga mayai, lakini wengine wote wanazaa watoto hai. 

Ukubwa unatofautiana sana, kuanzia spishi ndogo aina ya popo mwenye urefu wa sentimita 4 pekee hadi spishi kubwa nyangumi buluu mwenye urefu wa mita 33.

## Uainishaji 
Mamalia ni ngeli ya faila Kodata.

Ngeli yao hugawiwa katika nusungeli mbili:
* Prototheria ni mamalia wanaotaga mayai au kubeba watoto wao ndani ya mfuko wa mwilini kwa muda fulani baada ya kuzaa 
* Theria ni mamalia wa kawaida na spishi nyingi zimo humo.

## Picha 

image:Ursus maritinus.jpg| Dubu barafu
image:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg| Popo
image:Camel seitlich trabend.jpg |Ngamia
image:Manatee with calf.PD.jpg |Nguva

*
Ng'ombe

Kwa kundinyota inayoweza kuitwa Ng'ombe angalia hapa Tauri (kundinyota)

'''Ng'ombe** (zamani pia **bakari'*) ni wanyama wakubwa wanaokula nyasi. Ni wanyama wanaofugwa kwa wingi sana kwa ajili ya nyama, maziwa, ngozi au pia kwa kuvuta plau au gari la kukokotwa. 

Kibiolojia ni wanyama wa jenasi *Bos''. “Ng'ombe-kaya” ni aina zifugwazo za “ng'ombe-mwitu” (*Bos primigenius*). 

Kwa asili kuna aina mbili za ng'ombe-kaya: ng'ombe wa Ulaya na ng'ombe wa Uhindi ambazo ni nususpishi za *B. primigenius* (*B. p. taurus* na *B. p. indicus* mtawalia, ingawa mara nyingi nususpishi hizo zinaainishwa kama spishi za *B. taurus* na *B. indicus*). Zinatoka kwa nususpishi za zamani *B. p. primigenius* na *B. p. namadicus*. 

Siku hizi ni vigumu kufahamu nususpishi za ng'ombe, kwa sababu takriban aina zote za ng'ombe ni chotara sasa. 

Ng'ombe hula nyasi na hutembea kwa kwato. Ng'ombe waliofugwa na binadamu walitokana na ng'ombe-mwitu ili kujipatia nyama na maziwa. Katika nchi nyingi hutumiwa pia kama mnyama wa mizigo anayevuta plau au magari.

Wataalamu huamini ya kwamba aina zote za ng'ombe zina asili katika Mashariki ya Kati mnamo milenia ya 9 KK ambako watu waliwahi kuwafuga na kutoka hapa ufugaji ng'ombe ulisambaa kote duniani.

Ng'ombe wanapatikana kote duniani na kuna aina kwa kila namna ya hali ya hewa. Wengine huishi katika milima baridi ya Uskoti na Skandinavia, wengine katika joto la Afrika au Australia. 

Wanacheua chakula chao na huwa na tumbo lenye vyumba vinne. Baada ya kula nyasi mara ya kwanza wanairudisha kutoka chumba cha kwanza cha tumbo na kuitafuna tena. Kwa njia hii wanapata lishe nyingi kutoka nyasi.

## Nususpishi
* *Bos primigenius*, Ng'ombe
** †*Bos p. africanus*, Ng'ombe-mwitu wa Afrika – **imekwisha sasa**
** *Bos p. indicus*, Ng'ombe wa Uhindi (Zebu)
** †*Bos p. namadicus*, Ng'ombe-mwitu wa Uhindi – **imekwisha sasa**
** †*Bos p. primigenius*, Ng'ombe-mwitu – **imekwisha sasa**
** *Bos p. taurus*, Ng'ombe wa Ulaya (Cattle)

## Picha

File:Aurochs reconstruction.jpg|Ng'ombe-mwitu
File:Picswiss UR-27-22.jpg|Ng'ombe wa Ulaya
File:Zebu Bild1196.jpg|Ng'ombe wa Uhindi.
File:Longhorns_037.jpg|Ng'ombe ya Ankole - Watutsi "Kibinda" 
Image:Watusi cattle - Watussirind.jpg|Ng'ombe wa Watutsi."Gaju"
Image:White-Park-Kalb.jpg|Ndama aliyezaliwa sasa hivi
Image:Bezerro_mamando_REFON.jpg|Ndama anapata maziwa kutoka kwa mama
Image:Cow milking machine in action DSC04132.jpg|Mashine ya kukamulia maziwa
Image:Brahman2644.JPG|Chotara wa Brahman
Image:Cow_female_black_white.jpg|Friesian-Holstein ni ng'ombe wa maziwa mengi sana
Image:Raseteur.jpg|Mchezo wa ng'ombe hupendwa sana katika nchi zenye utamaduni wa Kihispania

## Viungo vya Nje 
* Cattle Breeds website - Oklahoma State University
* Ufugaji na magonjwa ya Ng'ombe - Sekta ya Mifugo Tanzania
* PBS Nature: Holy Cow (about cows in general) 

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
William McKinley

**William McKinley** (29 Januari 1843 – 14 Septemba 1901) alikuwa Rais wa 25 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1897 hadi 1901. Kaimu Rais wake alikuwa Garret Hobart (1897-1899), na Theodore Roosevelt (tangu 1901) aliyemfuata kama Rais, McKinley alifariki wakati wa awamu yake ya pili.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1901
Jamii:Marais wa Marekani
William Howard Taft

**William Howard Taft** (15 Septemba 1857 – 8 Machi 1930) alikuwa Rais wa 27 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1909 hadi 1913. Kaimu Rais wake alikuwa James S. Sherman (hadi 1912 tu).

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1857
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Marais wa Marekani
Warren G. Harding

**Warren Gamaliel Harding** (2 Novemba 1865 – 2 Agosti 1923) alikuwa Rais wa 29 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1921 hadi 1923. Kaimu Rais wake alikuwa Calvin Coolidge aliyemfuata kama Rais, Harding alipofariki wakati wa awamo yake.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1865
Jamii:Waliofariki 1923
Jamii:Marais wa Marekani
Herbert Hoover

thumb|right|Herbert Hoover
**Herbert Hoover** (10 Agosti 1874 – 20 Oktoba 1964) alikuwa Rais wa 31 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1929 hadi 1933. Kaimu Rais wake alikuwa Charles Curtis.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1874
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Marais wa Marekani
Franklin D. Roosevelt

**Franklin Delano Roosevelt** (30 Januari 1882 – 12 Aprili 1945) alikuwa Rais wa 32 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1933 hadi 1945. Kaimu Rais wake alikuwa John N. Garner (1933-41), halafu Henry A. Wallace (1941-45), na hatimaye Harry S. Truman aliyemfuata kama Rais, Roosevelt alipofariki katika awamo yake ya nne.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Marais wa Marekani
Harry S. Truman

**Harry S. Truman** (8 Mei 1884 – 26 Desemba 1972) alikuwa Rais wa 33 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1945 hadi 1953. Kaimu Rais wake alikuwa Alben Barkley (1949-53).

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1884
Jamii:Waliofariki 1972
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Missouri
Ua

thumb|upright|Mchoro wa ABC unaoonyesha kukua kwa ua
**Maua** ni majani ya pekee kwenye sehemu za uzazi wa mimea. Mara nyingi kwa nje huwa na rangi za kuvutia na kwa sababu hii maua yanapendwa pia na wanadamu kama mapambo. Katika lugha ya kila siku neno "ua/maua" linataja pia mmea wote wenye maua.

## Petali 
Majani ya nje au petali yanayoonekana vizuri pamoja na rangi yake huitwa petali. Huwa na rangi mbalimbali ili kuvuta wadudu wanaochavusha ua na hivyo kuusaidia mmea kuzaa. Yanaviringisha na kukinga viungo vya uzazi ndani yake. 
thumb|200px|**Sehemu za ua**1 kombe, 2 Sepali, 3 Petali, 4 Stameni zenye chavulio na filamenti, 5 Pistili yenye stigma, staili na ovari

## Viungo vya uzazi 
Viungo hivi kimsingi ni vya aina mbili: 
* stameni ni sehemu za kiume
* pistili ni sehemu za kike

### Stameni 
Stameni huwa na pande mbili:
** Filamenti ni kama shina ya stameni. Juu yake kuna
** Chavulio chenye mbelewele ambazo ni seli za kuzaa za kiume.

### Pistili 
Pistili au sehemu ya kike huwa na sehemu tatu:
** Stigma ni uso wa kunata juu wa pistili; kazi yake ni kushika mbelewele
** Staili inashika stigma na kupitisha mbelewele ndani yake
** Ovari ina chembekike ndani yake. Chembekike ni kama yai la mnyama; ikitunganishwa na mbelewele, mbegu hujitokeza.
.]]
Pistili zimeundwa kwa kapeli moja au kadhaa ambazo ni aina za majani maalumu yanayobeba ovari.

### Ovari na mbegu 
Baada ya utungishaji ua hukauka na mbegu inakua ndani ya ovari. Kwa mimea kadhaa ovari inaendelea kuwa tunda linalotunza mbegu ndani yake; kusudi la tunda ni kuvuta wanyama wanaokula tunda na kusambaza mbegu kwa njia hii.

## Jinsia 
Mimea mingi huunganisha sehemu za kike na za kiume ndani ya ua moja; mfano ni ua la waridi. Kuna pia mimea yenye maua ambayo ni ama ya kike au ya kiume, kwa mfano maua ya mtango au mboga.

## Viungo vya nje 
* Picha za maua  


Jamii:Uzazi
Gerald Ford

**Gerald Rudolph Ford, Jr** (14 Julai 1913 – 26 Desemba 2006) alikuwa Rais wa 38 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1974 hadi 1977. Kaimu Rais wake alikuwa Nelson Rockefeller.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Michigan
Jimmy Carter

**James Earl Carter, Jr** (1 Oktoba 1924 – 29 Desemba 2024) alikuwa Rais wa 39 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1977 hadi 1981. Kaimu Rais wake alikuwa Walter Mondale.
Akiwa mwanachama wa chama cha Democratic, alikuwa rais aliyeishi muda mrefu zaidi katika historia ya Marekani, na wa kwanza kufikia umri wa miaka 100. Carter alizaliwa na kukulia katika Plains, Georgia. Alihitimu kutoka Jeshi la Marekani, *Naval Academy* mwaka 1946. Carter alirudi nyumbani baada ya utumishi wake wa kijeshi na kuanzisha tena biashara ya familia yake ya kukuza karanga. Alipinga ubaguzi wa rangi, aliunga mkono kuongezeka kwa harakati za haki za kiraia kama mwanasiasa wa Georgia. 

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

## Marejeo
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Georgia (jimbo)
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (6 Februari 1911 – 5 Juni 2004) alikuwa Rais wa 40 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1981 hadi 1989. Kaimu Rais wake alikuwa George H. Bush.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1911
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Illinois
Jamii:California
George H. Bush

**George Herbert Walker Bush** ( 12 Juni 1924 - 30 Novemba 2018) alikuwa Rais wa 41 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1989 hadi 1993. Kaimu Rais wake alikuwa Dan Quayle.

Akijulikana kama George Bush aliwahi kuwa mbunge, balozi wa Marekani, mkuu wa mamlaka ya upelelezi CIA na makamu wa rais Ronald Reagan. Alikuwa mwanasiasa wa Chama cha Jamhuri cha Marekani (Republican).   

Kipindi cha urais wa Bush kiliona kuporomoka kwa ukomunisti katika Urusi na Ulaya ya Mashariki na mwisho wa vita baridi. Alitafuta maelewano na viongozi wa Urusi na kukubali maungano ya Ujerumani. Alituma jeshi la Marekani kwenye uvamizi wa Panama mwaka 1989 uliompindua dikteta Manuel Noriega na kwenye vita dhidi ya Irak iliyowahi kushambulia Kuwait.

Mwana wake George Walker aliingia pia katika siasa akaendelea kuwa rais wa 43 wa Marekani.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1924

Jamii:Marais wa Marekani
Bill Clinton

**William Jefferson Clinton** (alizaliwa tar. 19 Agosti 1946), anafahamika zaidi kama **Bill Clinton**, alikuwa rais wa 42 wa Marekani. Alianza kutumikia taifa la Marekani kuanzia mwaka wa 1993 hadi 2001. Alipochaguliwa kuwa rais, alikuwa na umri wa mika 46. Mpinzani wake mkubwa alikuwa mzee George H. W. Bush na Bw. Bob Dole.

Clinton alikuwa rais wa kwanza kutoka kizazi cha Baby Boom na alikuwa rais wa tatu kijana kutumikia taifa la Marekani. Clinton anatokea chama cha Kidemokrasia. Wasaidizi wa Clinton wanasema ya kwamba rais huyo alisaidia kuinua uchumi wa Marekani katika miaka ya 1990. Wakati urais wake, kulikuwa na mijadala mikali kati yake na chama chake cha Wana-Demokrasia  dhidi ya wanasiasa wa  chama cha Republicans. Kabla ya kuwa rais, Clinton alikuwa gavana wa jimbo la Arkansas kuanzia mwaka 1979 hadi 1981, na vilevile mwaka 1983 hadi 1993 .

Mnamo mwaka 1994, wakati wa kipindi cha kwanza cha uraisi wa Clinton, Bunge la Marekani, lilikuwa linamilikiwa na Wana-Republican. Hata hivyo, Clinton aliendelea kumshinda mmoja wa wagombea Urais kutoka chama cha Republicans Bw. Bob Dole, katika uchaguzi uliofanyika mwaka wa 1996 .

Rais Clinton alishtakiwa na Seneti ya Marekani mnamo mwezi Disemba 1998 kwa kashfa za kusema uwongo mbele ya mahakama kuhusu mahusiano ya kimapenzi na Bi. Monica Lewinsky.

Kashfa hii ilimshushia hadhi yake kidogo.Hata hivyo alikuwa rais aliyekubaliwa na raia wengi hadi mwisho wa kipindi chake. Alipoacha ikulu bajeti ya nchi ilikuwa na ziada ya pesa kwa mara kwanza tangu miaka ya 40.

[thumb|Rais Clinton na [Pele wakicheza mpira]]Bill, amemwoa Seneta Hillary Clinton na kwa sasa wanaishi mjini New York.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

## Viungo vya Nje 
* Photos of Bill Clinton's actions to bring peace to the Middle East.
* Bill Clinton's White House biography 

Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Arkansas
Lyndon B. Johnson

**Lyndon Baines Johnson** (27 Agosti 1908 – 22 Januari 1973) alikuwa Rais wa 36 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1963 hadi 1969. Kaimu Rais wake alikuwa Hubert H. Humphrey (1965-69).

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1908
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Texas
Münster

thumb|right|450px|Mji wa Münster.
**Münster** ni mji mkuu wa kihistoria wa Westphalia na kwa sasa unamilikiwa na jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia, Ujerumani. Mji una wakazi wapatao 270,000, pia mji una uwanja wa ndege na chuo kikuu. Mji wa Münster ulikuwa mji wenye nguvu sana wakati ule wa Zama za Kati na Zama za Mwamko. Amani ya Westphalia ilisainiwa hapa mjini Münster.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya Nje 
Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Rhine Kaskazini-Westfalia

thumbnail|right|200px|Rhine Kaskazini-Westfalia, Germany
thumb|right|300px|Ramani ya jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia.
thumb|150px|bendera ya Rhine Kaskazini-Westfalia 
**Rhine Kaskazini-Westfalia** (kwa Kijerumani: *Nordrhein-Westfalen*, **NRW**) ni moja kati ya majimbo makubwa ya shirikisho la Ujerumani. Lipo magharibi mwa Ujerumani na idadi ya wakazi ni takriban 18,033,000 waishio katika Jimbo hili: ndilo linaloongoza nchini kwa idadi ya watu. 

Mji wake mkuu ni Düsseldorf, lakini mji mkubwa ni Köln (Cologne).

## Wilaya za Rhine Kaskazini-Westfalia 
Rhine Kaskazini - Westfalia imegawanyika katika sehemu tano (mikoa ya kiserikali):
* Arnsberg
* Cologne
* Detmold
* Düsseldorf
* Münster

## Historia ya Rhine Kaskazini-Westfalia 
Jimbo jinsi lilivyo lilianzishwa 1946/1947 na Waingereza walipotawala sehemu ya Ujerumani baada ya vita kuu ya pili ya dunia. Serikali ya kijeshi ya Kiingereza kwa Ujerumani iliunganisha 1946 mikoa miwili ya Prussia kuwa jimbo jipya baada ya kufutwa kwa Prussia yenyewe iliyowahi kuwa jimbo kubwa kabisa katika Ujerumani. Mikoa hiyo ya Kiprussia ya awali ilikuwa Westfalia na sehemu ya kaskazini ya mkoa wa Rhine. Washindi wa vita kuu waliwahi kugawa mkoa wa Rhine na kaskazini iliwekwa chini ya Uingereza lakini kusini chini ya utawala wa Ufaransa. Maungano ya Westfalia na Rhine-Kaskazini yalipanuliwa 1947 kwa kuingiza mle jimbo la awali la Lippe. Jimbo jipya kilichokuwa kiumbe cha Waingereza kilikuwa kati ya majimbo 10 yaliyoanzisha mwaka 1949 Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani. 

* 1807-1813 — Westphalia ni ufalme.
* 1817 — Westphalia imekuwa mkoa wa Prussia.
* 1824 — Jülich, Kleve, Berg and Niederrhein imeungana na Mkoa wa Rhine.
* 1919 — Ubelgiji imeichukua Eupen na Malmedy.
* 1946 — Mkoa wa Rhine, Westphalia na Lippe-Detmold imeungana na kuwa North Rhine-Westphalia.

## Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia 
## Viungo vya nje 
* Nordrhein-Westfalen    

Jamii:Rhine Kaskazini-Westfalia
Jamii:Majimbo ya Ujerumani
Jamii:Mto Rhine
Richard Nixon

**Richard Milhous Nixon** (9 Januari 1913 – 22 Aprili 1994) alikuwa Rais wa 37 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1969 hadi 1974. Kaimu Rais wake alikuwa kwanza Spiro Agnew (1969-73), na halafu Gerald Ford aliyemfuata kama Rais, Nixon alipojiuzulu madarakani.Nixon alikuwa ni rahisi pekee wa Marekani ambaye ali ng'atuka na aliye wahi kuchaguliwa mara mbili kwenye nafasi za Uraisi na Umakamo rais.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:California
Mzinga wa nyuki

**Mzinga wa nyuki** ni mahali au nafasi ambako kundi la nyuki inakaa pamoja na sega.

Porini nyuki wanatafuta tu shimo lolote au pango na kujenga sega ndani yake. Baada ya kujua faida za asali  watu wameanza kutengeneza mizinga ya nyuki yaani nafasi zinazofaa ili kuvuta nyuki waingie.

Namna ya mzinga wa kidesturi katika Afrika ni nusu mbili za kipande cha mgogo kombe zinazofungwa kwa kamba na kuacha nafasi katikati. Nyuki wanaotafuta nafasi wanapenda kuingia na kuanzisha kundi jipya mle. 

Tatizo ni mavuno ya asali maana yake ni lazima kufungua mzinga wote na tokeo lake pamoja na mavuno mara nyingi ni kuharibu kundi la nyuki ndani ya mzinga hasa kwa sababu malkia anauawa.

Mizinga ya kisasa inaepukana na tatizo hili kwa muundo tofauti wa mzinga.

Mzinga huwa sanduku lenye fremu kadhaa ndani yake. Nyuki hutumia fremu kujenga sega ndani ya fremu. Wakati wowote fremu inaweza kutolewa katika mzinga na kuangaliwa, kutolewa asali na kurudishwa bila kuua nyuki.

Jamii:Wanyama
Jamii:Ufugaji
Aachen

thumbnail|right|280px|Mji wa Aachen

[thumb|right|350px|[Kanisa Kuu la Aachen lilijengwa kwa agizo la Karolo Mkuu.]]
**Aachen** *(tamka: akhen)* ni jiji la nchini Ujerumani ambalo lipo katika jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia. 

Mji huo una wakazi wapatao 260,000 wanaoishi huko na unajulikana kwa kuwa na chuo kikuu cha Rheinisch-Westfälisch Technische Hochschule (RWTH) na kuwa na historia nzuri ya kuanzia mwanzoni mwa Karne za Kati.

## Historia 
Chanzo cha Aachen kilikuwa chemchemi za maji moto zilizotumiwa na watu kama tiba ya maradhi mbalimbali. 

Waroma wa Kale walijenga huko bafu kwa jina la Aquis-Granum maana yake maji ya mungu wa tiba aliyeitwa Granus. 

Karolo Mkuu alipenda kuja huko akaagiza kujengwa kwa mji kamili akaufanya kuwa mji mkuu wake akaupamba kwa kanisa mashuhuri mnamo mwaka 786 BK. Kanisa hili leo hii limeshapokewa katika orodha ya urithi wa dunia. 

Tangu mwaka 1972, Aachen imekuwa moja kati ya sehemu za Mkoa wa Kiserikali wa Cologne.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya Nje 
* www.aachen.de

Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Bergisch Gladbach

thumbnail|right|280px|Mji wa Bergisch Gladbach

**Bergisch Gladbach** ni mji uliopo nchini Ujerumani katika jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia. Mji upo karibu na mji wa Köln na una wakazi takriban 110,016 waishio katika mji huo.

## Jiografia 
Mji wa Bergisch Gladbach upo mjini mashariki mwa Mto Rhine, kilomita kumi mashariki kwa mji wa Köln.

### Manispaa jirani za mji huu 
Kwa kuanzia kaskazini mwa mji huu, miji ya jirani na mji huu ni: Odenthal, Kürten, Overath, Rösrath, Köln na Leverkusen.

## Historia 
Makazi ya awali yalianza tangu kunako karne ya 13, lakini mji ulitambuliwa rasmi mnamo mwaka wa 1856. 

thumb|220px|left|Ngoma ya kale ya mjini Bensberg.
Neno “Bergisch” linatokana na asili ya eneo lake la Berg na ulipangwa kuondolewa katika Mönchengladbach. Mnamo mwaka wa 1975, mji huu ukishirikiana na mji wa jirani yake wa Bensberg na ulipofikia idadi ya watu 100,000 mnamo 1977 ukapewa heshima kuwa jiji.

## Trafiki 
Treni za mkoani (S-Bahn), mstari S11 inasafirishwa Bergisch Gladbach, pia Treni za mji Köln, mstari 1.

## Viungo vya nje 
* Bergisch Gladbach Official site 
* Fire Department of Bergisch Gladbach 

Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Bielefeld

thumbnail|right|280px|Mji wa Bielefeld

**Bielefeld** ni jiji lililopo mjini kaskazini-magharibi mwa nchi ya Ujerumani. Jiji lipo katika jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia. Mji wa Bielefeld una wakazi wapatao 330,000 wanaoishi mji hapa. Mji pia una Chuo Kikuu cha Bielefeld.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya Nje 
* Official Bielefeld homepage 
* Live webcam of the central plaza *Jahnplatz* of Bielefeld 
* Deutsche Welle - Conspiracy Theory: Bielefeld does not exist

; Picha
* Europe Pictures - Bielefeld 

Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Bocholt

thumb|Mji wa Bocholt
**Bocholt** ni manispaa ilipo mjini kaskazini-magharibi mwa jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia, Ujerumani, katika moja kati ya sehemu y wilaya ya Borken. Mji upo 4&nbsp;km kusini mwa mpaka wa nchi ya Uholanzi. Takriban watu 73,640 wanaishi huko (sensa ya 2006).

## Viungo vya Nje
* Official site 
* Map of Bocholt  

Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
John Edward Gray

thumb|John Edward Gray

**John Edward Gray** (2 Februari 1800 – 7 Machi 1875) alikuwa mtaalamu Mwingereza wa zoolojia wakati wa karne ya 19. 

Alizaliwa mtoto wa baba mfarmasia aliyekusanya mimea. Mwenyewe alisoma tiba mjini London na mwaka 1824 aliajiriwa na idara ya zoolojia kwenye Makumbusho ya Kibritania. Akaendelea kuwa mkurugenzi wa idara hii tangu 1840 akaiongoza hadi 1874. 

Wakati wake ilikuwa kipindi cha uenezaji wa Milki ya Britania kote duniani na hii ilimsaidia kuongeza sana sampuli za wanyama wa kila aina kutoka pande zote za dunia. Chini ya uongozi wake mkunsanyiko wa kisayansi wa sampuli za wanyama uliendelea kuwa bora duniani.

Kazi hii ilimleta kuainisha mamia ya spishi za wanyama na ndege na kwa hiyo jina lake linakumbukwa katika majina ya spishi alizotangulia kueleza kisayansi.
 
Alipenda pia stempu za posta alikuwa kati ya watu wa kwanza duniani waliokusanya stempu.

Mdogo wake George Robert Gray alimfuata kaka akaongoza idara ya ndege kwenye makumbusho na kuwa maarufu pia katika uainishaji wa ndege na vipepeo hasa.

## Viungo vya Nje 
* John Edward Gray, the Indian Pond Heron and Walsall 

Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Biolojia
Mdudu

**Mdudu** (mkubwa **dudu** pia) kwa lugha ya mitaani ni aina ya mnyama mdogo asiye vertebrata, yaani mnyama bila uti wa mgongo. Wanyama waitwao “wadudu” wana miguu kwa kawaida (k.m. buibui, nge, jongoo au wadudu wa kweli). 

Lakini hata wanyama wadogo bila miguu huitwa wadudu kwa lugha ya kawaida, wanyama wadogo sana hasa (chini ya sentimita moja). Hawa huitwa vidudu (k.m. kidudu-dubu) au hata vijidudu (kwa kawaida viumbe vinavyoonekana chini ya hadubini tu) pia.

## Tazama pia
Wadudu wa kweli.

## Yote "dudu"? 

XN_AntMilkAphid.gif|Sisimizi ni mdudu wa kweli
Lycosa_tarantula.png|Bui-bweha ni buibui mwenye sumu; si mdudu wa kweli lakini angala buibui hawako mbali sana na wadudu katika uainishaji
Mikrofoto.de-Baertier18.jpg|Kidudu-dubu ni mdogo sana, hana uhusiano wa karibu na wadudu wa kweli

Jamii:Wadudu
Wadudu

**Wadudu** wa kweli (tazama mdudu) ni kundi la arithropodi wadogo kiasi ambalo lina spishi nyingi duniani. Kibiolojia wako katika ngeli ya Insecta. 

Wadudu wanashirikiana kuwa na muundo wa mwili chenye pande tatu za kichwa mbele, kidari katikati na fumbatio nyuma, halafu jozi tatu za miguu na kwa kawaida jozi mbili za mabawa. Kwa nje kiwiliwili kinafunikwa kwa khitini yenye kazi ya kiunzi nje.

Hadi sasa wataalamu waliainisha zaidi ya spishi milioni 1 za wadudu na makadirio ni kwamba kuna spishi nyingi zaidi, labda hadi milioni 30.

Wadudu wanaishi takriban kila mahali duniani. Spishi nyingi zinapatikana katika sehemu za tropiki na idadi inapungua kwenye baridi. Lakini kuna hata spishi moja iliyopatikana Antaktika. Wadudu ni wachache sana baharini lakini hata humo kuna spishi chache.

## Uainishaji
Uainishaji wa wadudu umebadilika sana tangu utumiaji wa uchanganuzi wa ADN umeanza. Mfano wa mwainisho wa hivi karibuni unafuata:

* Ngeli Insecta
** Nusungeli Monocondylia
*** Oda Archaeognatha
** Kladi (kundi bila tabaka) Dicondylia
*** Nusungeli Apterygota
**** Oda †Monura
**** Oda Thysanura (Wadudu mikia-mitatu)
*** Nusungeli Pterygota
**** Ngeli ya chini Palaeoptera
***** Oda †Palaeodictyoptera
***** Oda †Megasecoptera
***** Oda †Archodonata
***** Oda †Diaphanopterodea
***** Oda †Meganisoptera
***** Oda Ephemeroptera (Wadudu siku-moja)
***** Oda Odonata (Kereng'ende)
**** Ngeli ya chini Neoptera
***** Oda ya juu Exopterygota
****** Oda †Titanoptera
****** Oda †Protorthoptera
****** Oda Plecoptera (Wadudu mabawa-msuko)
****** Oda Embioptera (Wasokotaji-hariri)
****** Oda Zoraptera (Wadudu-malaika)
****** Oda Dermaptera (Wadudu-koleo)
****** Oda Orthoptera (Wadudu mabawa-manyofu: panzi, nzige, nyenje, chenene, senene n.k.)
****** Oda Phasmatodea (Wadudu-kijiti)
****** Oda Notoptera (Wadudu-barafu, watambaaji-miamba)
***** Oda ya juu Dictyoptera (imependekezwa)
****** Oda Blattodea (Mende na mchwa)
****** Oda Mantodea (Vivunjajungu)
***** Oda ya juu Paraneoptera (imependekezwa)
****** Oda Psocoptera (Nzi-gome, chawa-vitabu)
****** Oda Thysanoptera (Tiripsi)
****** Oda Phthiraptera (Chawa)
****** Oda Hemiptera (Wadudu mabawa-nusu: kunguni, vidukari, nzi weupe, wadudu-gamba, vidung'ata)
***** Oda ya juu Endopterygota
****** Oda Hymenoptera (Wadudu mabawa-viwambo: nyuki, nyigu, sisimizi n.k.)
****** Oda Coleoptera (Mende-kibyongo, bungo, fukusi, visaga)
****** Oda Strepsiptera (Wadudu mabawa-potwa)
****** Oda Raphidioptera (Wadudu shingo-ngamia)
****** Oda Megaloptera (Wadudu mabawa-makubwa)
****** Oda Neuroptera (Wadudu mabawa-vena)
***** Oda ya juu Mecopteroidea (imependekezwa)
****** Oda Mecoptera (Wadudu mabawa-marefu: wadudu-nge n.k.)
****** Oda Siphonaptera (Viroboto)
****** Oda †Protodiptera (Nzi wa kale)
****** Oda Diptera (Wadudu mabawa-mawili: nzi, mbu n.k.)
***** Oda ya juu Amphiesmenoptera (imependekezwa)
****** Oda Trichoptera (Wadudu mabawa-manyoya)
****** Oda Lepidoptera (Wadudu mabawa-vigamba: vipepeo, nondo)

## Viungo vya nje
*
Mbelewele

thumb|200px|Nzi anayekaa juu ya chavulio la ua; punje ya njano ni mbelewele.
[thumb|200px|Punje za mbelewele za maua mbalimbali chini ya [hadubini. Ukubwa halisi wa kichwa ni milimita 2.5.]]
**Mbelewele** (au **chavua**) ni punje zenye seli za kuzaa za kiume ndani ya maua. Zinapatikana kwenye chavulio juu ya stameni ya ua. Mbelewele ni lazima kwa mbegu wa mmea kujitokeza. 

Mimea mingine huwa na mbelewele nyepesi inayosambazwa na upepo na kufikia kwenye kapeli ya ua. 

Kuna aina nyingine zenye mbelewele nzitonzito inayonata ikiguswa. Aina hizo zina proteini na sukari, hivyo zinapendwa kama chakula cha wadudu. 

Kama mdudu, kwa mfano nyuki au nzi, anafikia ua anaanza kula au kukusanya mbelewele. Wakati wa kazi hiyo punje nyingi zinanata mwilini na miguuni mwa mdudu anayezipeleka kwa maua mengine na kuzitungisha kwa njia hiy.

Nyuki hukusanya mbelewele na kuipeleka kwenye mzinga wa nyuki inapotunzwa katika vyumba vya sega. Hapa inageukia kuwa asali.

Jamii:Mimea
Jamii:Uzazi
Samaki

Kuhusu kundinyota la Pisces linaloitwa pia "Samaki" **angalia hapa**

[thumb|[Papa (samaki)|Papa buluu.]]
**Samaki** ni wanyama wenye damu baridi wanaoishi kwenye maji ya mito, mabwawa, maziwa au bahari. 

Wote ni vertebrata, yaani huwa na uti wa mgongo. 

Wanatumia oksijeni iliyomo ndani ya maji kwa kuyavuta kwenye mashavu yao. 

Kuna aina nyingi za samaki wadogo wenye urefu wa sentimita moja na wakubwa wenye urefu hadi mita 15. Ila tu viumbehai wakubwa kwenye maji si samaki bali nyangumi ambao ni mamalia.

## Samaki na watu 
Samaki ni chakula bora kwa sababu nyama yake ina protini nyingi inayopokewa kwa urahisi na mwili wa binadamu. Leo hii ni zaidi ya watu bilioni moja wanaotegemea samaki hasa kama chanzo cha protini.

Tangu zamani samaki walivuliwa na watu. Wanaoishi karibu na bahari au mito mikubwa mara nyingi ni wavuvi. Mbali ya samaki ambao hutegwa na watu kwa lengo la kula, kuna uvuvi wa michezo ambayo huenea duniani kote. Kuna njia mbili:
*Njia ya jadi inajumuisha uwezo wa kukamata samaki kwa zana ambazo zinafanywa na mtu binafsi kama fimbo na ndoana
*Njia ya kisasa iko leo katika uchumi wa magharibi, ambapo vifaa huuzwa na maduka ya uvuvi.

Mbali na kuvua tu, watu wanafuga pia samaki. Ufugaji samaki hutokea hasa katika mabwawa madogo; samaki wanapewa lishe ili wale na baada ya kufikia ukubwa unaotakiwa maji yanaondolewa kwenye bwawa. Lakini miaka ya nyuma ufugaji samaki umeenea hadi baharini. Vizimbi vikubwa vinatengenezwa kwa seng'enge na kuzamishwa katika sehemu ya bahari pasipo hatari ya mawimbi makali, kwa mfano katika hori nyembamba kama fyord za Norwei.

Samaki wanafugwa pia kama mapambo na kwa burudani: watu wanajua wale wenye rangi za pekee na kuwafuga hasa.

## Vyakula anavyokula samaki
*Samaki wenzake
*Majani
*Wadudu, mfano: nyungunyungu

## Faida za samaki katika jamii
Hutusaidia kula hata kuondoa janga la njaa katika sehemu fulani.

## Tanbihi
## Viungo vya nje

Jamii:Chakula
Jamii:Uvuvi