open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isarno wa Marseille

[thumb|[Sura yake kaburini.]]
**Isarno wa Marseille** (alifariki Marseille, Provence, leo nchini Ufaransa, 24 Septemba 1043) aliteuliwa kuwa abati wa monasteri Mt. Vikta huko Marseille mwaka 1020 akajitahidi kuirudisha kwenye nidhamu ya Kibenedikto, akiwa mkali kwake mwenyewe lakini mpole kwa wengine ..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Septemba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Marcel Germain, *Marignane, histoires en brèves*
* Jacques Bousquet, ''La tombe de l'abbé Isarn de Saint-Victor*, dans *Provence historique'', 1996, fascicule 183, pp. 97-130, http://provence-historique.mmsh.univ-aix.fr/Pdf/PH-1996-46-183_04.pdf

Jamii:Waliofariki 1043
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Bantu Mwaura

**Bantu Mwaura** alikuwa msanii wa kuigiza, mkurugenzi, mwandishi wa tamthilia, msimuliaji hadithi, mshairi na mhadhiri wa chuo kikuu wa Kenya. Pia alikuwa mwanaharakati wa kisiasa na haki za binadamu na mwananadharia wa kitamaduni ambaye amefanya kazi zaidi na mashirika ya kiraia akitumia ukumbi wa michezo na utendaji katika kazi za haki za binadamu na maendeleo.

Ushairi wa Bantu umechapishwa katika majarida na anthologi kadhaa za Kiingereza, Kiswahili na Kikuyu. Amepewa kazi na mashirika kama vile Baraza la Makanisa Ulimwenguni na Jukwaa la Kijamii Ulimwenguni kuandika na kufanya mashairi katika majukwaa ya kimataifa, ikiwemo Ulaya, Marekani na nchi kadhaa za Afrika. Bantu alikuwa sehemu ya programu ya *Ushairi wa Afrika* katika Kongamano la kijamii duniani jijini Nairobi mwaka wa 2007. Amefundisha ushairi, hadithi na uandishi wa tamthilia katika vyuo vikuu tofauti nchini Kenya na Marekani na tamthilia zake zimeimbwa nchini Kenya, Zimbabwe, Marekani na Uingereza.

Ushairi wa Bantu ulijikita zaidi katika masuala ya kijamii na kisiasa, ukichunguza masuala ya kijamii, kiuchumi na kisiasa yanavyoathiri maendeleo ya jamii kwa ujumla. Kwa kufanya hivyo ushairi wake ulijihusisha zaidi na kulichunguza bara la Afrika, siasa zake, historia yake na nafasi yake kimataifa.

Bantu alichukua Shahada yake ya Uzamivu katika Masomo ya Utendaji katika Chuo Kikuu cha New York na pia alikuwa na shahada ya uzamili katika Mafunzo ya Uigizaji kutoka Chuo Kikuu cha Leeds (Uingereza) na Shahada nyingine ya Uzamili katika Masomo ya Kiafrika-Amerika na Kiafrika kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Ohio (Marekani). Utafiti wake ulilenga zaidi kuchunguza jinsi nadharia ya utendakazi inavyoingiliana na mazoezi ya ukumbi wa michezo barani Afrika, jinsi utamaduni unavyoathiri na kuathiriwa na siasa halisi, na katika nafasi ya uigizaji.

Bantu pia alikuwa mhariri mwanzilishi na mhariri mkuu wa Jahazi na jarida la sanaa, utamaduni na utendaji.

## Marejeo
Jamii:washairi wa Kenya
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Waziri wa mambo ya nje

**Waziri wa mambo ya nje** ni kiongozi wa serikali anayesimamia masuala ya kigeni ya nchi, kama vile diplomasia, mahusiano ya kimataifa, na masuala mengine yanayohusiana na uhusiano wa nchi hiyo na mataifa mengine.

Jamii:Siasa
Utangazaji

**Utangazaji** (kwa Kiingereza: *broadcasting*) ni shughuli ya kutangaza au kupeperusha habari, matangazo ya redio au televisheni, au maudhui mengine kupitia njia za mawasiliano kama redio, televisheni, au mtandao.

Jamii:Mawasiliano
Utawala wa umma

**Utawala wa umma** (kwa Kiingereza: *public adminstration*) ni utaratibu au mchakato wa kusimamia na kuendesha shughuli za serikali au taasisi nyingine za umma kwa ajili ya kutoa huduma kwa wananchi na kusimamia maslahi ya umma kwa ufanisi.

Jamii:Siasa
Chuo Kikuu cha Kusini mwa New Hampshire

'''''' (kwa Kiingereza: Southern New Hampshire University) ni taasisi ya elimu ya juu iliyoko kusini mwa jimbo la New Hampshire, Marekani. Inatoa kozi mbalimbali za elimu ya juu na huduma za kielimu kwa wanafunzi

Jamii:Vyuo vikuu vya Marekani
Waziri wa Nchi wa Mambo ya Muungano

''''* (kwa Kiingereza: *Minister of State for Union Affairs'') ni afisa wa serikali katika mfumo wa serikali ya Muungano (kama vile ile ya Tanzania). Anahusika na masuala yanayohusu ushirikiano na uratibu kati ya serikali za kitaifa na zile za majimbo au mikoa ndani ya muungano huo. 

Jamii:serikali ya Tanzania
Rekodi

**Rekodi** (kutoka Kiingereza: *record*) ni kumbukumbu au maelezo ya matukio au maelekezo yanayofanywa kwa madhumuni ya kumbukumbu, kwa mfano kwa ajili ya kesi. Inaweza pia kumaanisha kazi ya kurekodi sauti au video ya mchezaji au msanii.

Jamii:teknolojia
Haraka

**Haraka** (kutoka Kiarabu; kwa Kiingereza: *fast*) ni kasi kubwa katika kutenda au kusonga, hasa kwa muda mfupi au bila kuchelewa.

Matokeo si mazuri kila mara; ndiyo sababu mithali maarufu inasema: "Harakaharaka haina baraka".

Jamii:saikolojia
Kombe

**Kombe** (kwa Kiingereza: *trophy*) ni tuzo ya ushindi katika mashindano, kama vile kombe la dunia au kombe la mshindi. Linafanana na kikombe kinachotumika kwa kunywa maji au vinywaji vingine, mara nyingi kikiwa na umbo la kuzungushwa, kipana juu na kupungua chini, lakini ni kubwa na la thamani kubwa zaidi.

Jamii:tuzo
Kombe la Dunia

''''* (kwa Kiingereza: *World Cup'') ni tukio kubwa la michezo ambalo hufanyika kila baada ya miaka minne na kushirikisha timu za kutoka kote ulimwenguni.

Jamii:Michezo
Ustawi

**Ustawi** (kwa Kiingereza: well-being) ni hali ya kuboresha au kuendelea katika maisha, pamoja na kuwa na afya njema, furaha, na mafanikio katika maeneo mbalimbali ya maisha kama vile fedha, jamii, na akili.

## Maana ya Ustawi
Ustawi ni hali ya kitu kuwa kizuri kwa mtu binafsi au kuwa na manufaa kwake. Ni kipimo cha jinsi maisha ya mtu yanavyoenda kwa ujumla. Kwa maana pana, ustawi unahusisha mizani ya mambo yote mazuri na mabaya katika maisha ya mtu. Kwa maana nyembamba, ustawi unahusisha tu hali chanya, ilhali ill-being ni hali hasi.

Hakuna ufafanuzi mmoja wa ustawi unaokubalika kwa wote; tafsiri hubadilika kulingana na taaluma au tamaduni. Wengine hulieleza ustawi kupitia jambo moja kama furaha, wengine hujumuisha vipengele vingi kama afya ya mwili na akili, hisia chanya, maisha ya mafanikio, amani ya ndani, na mahusiano mazuri. Wengine pia hujumuisha hali za kimazingira kama kipato, usalama na mazingira safi.

Ustawi ni thamani ya mtu binafsi tofauti na thamani ya jumla. Thamani binafsi ni kile kilicho chema kwa mtu mmoja, ilhali thamani ya jumla ni kile kinachofaa kwa dunia nzima. Ingawa mara nyingine hutokea pamoja, thamani binafsi na ya jumla zinaweza kutofautiana. Kwa mfano, mtu anaweza kutafuta faida binafsi isiyofaa kwa jamii kwa ujumla.

Ustawi huonwa kama thamani ya msingi ni kitu chema chenyewe bila kuhitaji kufanikisha kingine, tofauti na vitu vyenye thamani ya matumizi kama pesa. Ustawi pia hutofautishwa na maadili ya kidini, kimaadili au kisanaa.

Maneno kama ubora wa maisha, maisha mazuri, maslahi, na manufaa binafsi mara nyingi hutumika kumaanisha ustawi. Furaha, raha, na kuridhika pia hutumiwa kwa karibu katika muktadha huu, ingawa yana tofauti za kimaana kitaalamu. Raha ni hisia ya kuvutiwa na jambo fulani, kuridhika ni mtazamo chanya kuhusu maisha yako kwa ujumla, na furaha mara nyingine huchukuliwa kama mizani ya raha dhidi ya maumivu.

Ustawi ni lengo kuu katika maisha ya watu binafsi na jamii. Hisia kama huruma, chuki au wivu hutokana na namna tunavyohusiana na ustawi wa wengine. Wanajamii wa aina ya egoists hutafuta ustawi kwa ajili yao, na altruists hujaribu kuinua ustawi wa wengine. Taaluma kama falsafa, saikolojia, sosiolojia, uchumi, elimu, sera za umma, sheria na tiba huongozwa na dhana ya ustawi.

## Tanbihi
Jamii: Maadili
Jamii:elimu jamii
Kiwango

**Kiwango** (kwa Kiingereza: *level*) ni kipimo au hali ya kutathmini au kulinganisha kitu au hali fulani. Kinaweza kikawa cha juu mno au cha chini mno.

Jamii:Vipimo
Lejja

**Lejja** ni jamii inayojumuisha vijiji 33 katika Jimbo la Enugu kusini-mashariki mwa Nigeria. Ina wakazi wa kabila la Waigbo na iko takriban kilomita 14 kutoka Nsukka. Ni eneo la tovuti ya akiolojia ya kihistoria inayojumuisha tanuru za kuyeyusha chuma na mabaki ya slag yanayotokana na miaka 2000 KK. Uwanja wa kijiji cha Otobo Ugwu  unakadiriwa kuwa uwanja wa kwanza wa kijiji katika Lejja na una zaidi ya vitalu 800 vya slag vyenye uzito wa kati ya kilo 34 na 57. Uchunguzi wa kijiografia umebaini mabaki ya slag iliyozikwa katika maeneo mengine kadhaa katika jamii hiyo.

## Dini
Kuna dini kuu mbili katika Lejja, ambazo ni Ukristo na dini asilia za Kiafrika.

## Ajira
Lejja ni jamii ya wakulima kwa kiasi kikubwa. Baadhi ya mazao ya kilimo yanayolimwa katika jamii hii ni pamoja na mihogo, viazi vikuu, pilipili ya njano ya Nsukka, na mboga nyingi. Mazao haya hulimwa kwa kiwango kidogo hadi cha kati, hivyo wakulima hutumia kazi za mikono kwa shughuli zao za kilimo.

Kazi nyingine ya kawaida miongoni mwa jamii ya Lejja ni biashara. Wafanyabiashara huuza baadhi ya mazao ya ndani au hununua mazao mengine kutoka kwa jamii jirani.
## Utamaduni
Mji huu una sherehe na matukio mengi ya jadi ambayo husherehekewa kila mwaka. Moja ya matukio haya ni sherehe ya mavuno ya viazi, ambayo husherehekewa kila mwaka baada ya msimu wa mavuno. Tukio lingine la kitamaduni ni tukio la vinyago, ambalo linajumuisha Omaba na Odo, ambalo huvaliwa na wanaume pekee.

## Elimu
Kuna shule nyingi za msingi na sekondari ziko Lejja. Shule hizi zinahudumia jamii ya ndani na jamii jirani. Shule ya Federal Government Girls' College Lejja ilianzishwa mwaka 1995 na inawaandikisha wasichana pekee kwa shule za sekondari za awali na za juu katika mfumo wa bweni. Shule hii inamilikiwa na Wizara ya Elimu ya Shirikisho la Nigeria. Shule nyingine ya sekondari iliyopo katika jamii hii ni Community Secondary School, Lejja inayomilikiwa na serikali ya jimbo . Kwa elimu ya msingi, Community Primary School Lejja hutumikia mahitaji ya elimu ya msingi ya jamii hiyo.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Lejja, ufalme wa kuyeyusha chuma

Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:jimbo la Enugu
Oke Ora

**Oke Ora** (Yoruba: Òkè Ọ̀rà) ni jamii ya kale na eneo la akiolojia lililoko juu ya kilima takriban kilomita 8 (maili 5) mashariki mwa Ufẹ̀ (Ilé-Ifẹ̀), kati ya jiji na kijiji kidogo cha Itagunmodi. Wahusika wawili muhimu katika historia ya awali ya Yorubaland; Oranife (Oramfe) na Oduduwa walitoka Oke Ora. Hadithi na hekaya nyingi za watu wa Yoruba zinahusu tovuti hii, na leo hii, inaendelea kuwa na jukumu muhimu katika ibada fulani za kidini za watu wa Ife, hususan katika sherehe za kutawazwa kwa Ọwọni (Ooni), mfalme wa Ifẹ̀.
thumb|200px|Kilima cha Ora cha mita 650 (Oke Ora) jinsi kinavyoonekana kutoka Ife kinachoelekea Mashariki.

## Jina
Jina Oke Ora linatokana na maneno mawili tofauti; Òkè na Ọ̀ra. Katika lugha ya Yoruba, Òkè linamaanisha mlima au kilima, wakati Ọ̀ra ni mungu, ambaye ni mmoja wa miungu wa juu kabisa katika Ife, na anasemekana kuwa ni mwili wa Orishala.

## Historia
Historia ya Oke Ora inahusiana moja kwa moja na historia ya jamii za awali za Ife, na kwa upanuzi na historia ya Yorubaland yote- ambapo wengi wao wanahusiana moja kwa moja na Ife kupitia uhamiaji wa kifalme wa watu, wakuu na mawazo kwa njia ya uvumbuzi na teknolojia. 
## Marejeo
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Tigava

**Tigava** ulikuwa mji wa kale wa Kirumi-Berber na uaskofu katika Afrika ya Kirumi, ambayo inabakia kuwa jimbojina la Kanisa Katoliki la Kilatini.

Tigava Inalingana na eneo la kisasa la El-Kherba huko Algeria.

## Historia
Tigava ilikuwa mojawapo ya miji mingi katika jimbo la Kirumi la Mauretania Caesariensis ambayo ilikuwa muhimu sana kutosha kuwa na jimbo chini ya mji mkuu wa Caesarea Mauretaniae (Cherchell ya kisasa), lakini kama wengi waliofifia.

## Marejeo
Muhammad I Pasha

**Muhammad I Pasha** alikuwa Pasha katika utawala wa Algeria kutoka 1566.Alikuwa mwana wa Pasha maarufu wa Algiers Salah Rais. 

Alikuwa imara katika kupanua Algiers na kujenga ngome kadhaa. Alifuatwa na Uluç Ali Reis, maharamia maarufu wa asili ya Italia. 

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Algeria
Muhammad Kurdogli

**Muhammad Kurdogli** alikuwa Pasha katika utawala wa Aljeria kutoka 1556. Akimrithi Salah Rais katika wadhifa huo wakati wa mwisho alipofariki.Aliuawa katika Koubba ya Sidi Abd-el-Kader mara baada ya mwaka wa 1557. Alifuatwa na Youssef, ambaye alitawala kwa siku 6 tu.

## Marejeo
Nok

**Nok** ni kijiji katika eneo la serikali ya mtaa wa Jaba katika Jimbo la Kaduna, Nigeria. Kijiji cha Nok ni eneo la akiolojia.

## Akiolojia
Ugunduzi wa sanamu za terracotta katika eneo hilo ulisababisha jina lake kutumika kwa utamaduni wa Nok, ambayo sanamu hizi ni za kawaida, ambazo zilistawi nchini Nigeria katika kipindi cha 1500 KK - 500 BK. Vizalia hivyo viligunduliwa mwaka wa 1943 wakati wa shughuli za uchimbaji madini

## Picha 

Faili:Ancient Nok Settlement Kaduna.jpg|Makazi ya kale **Nok, jimbo la kaduna**
Faili:Furnace remains, Nok Village 2.jpg|Mabaki ya tanuru, **Kijiji cha Nok**, **Jimbo la** **Kaduna**

## Marejeo
Jamii:Jimbo la Kaduna
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Chuo Kikuu cha Manchester

**Chuo Kikuu cha Manchester** (kwa Kiingereza: *Manchester University*) ni taasisi ya elimu ya juu iliyoko Manchester, Uingereza, ambayo inatoa kozi za digrii mbalimbali na huduma za utafiti katika fani mbalimbali.

Jamii:Vyuo vikuu vya Uingereza
Jamii:Manchester
Nyabusora

**Nyabusora** ni eneo la kale linalohusishwa na zama za Mawe.  Eneo hili lipo katika Mkoa wa Kagera nchini Tanzania. 

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Tanbihi
Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Akiolojia
Makumbusho wa Mapinduzi (Algeria)

**Makumbusho wa Mapinduzi (Musée du Moudjahid)** nchini Algeria ni taasisi muhimu ya kitamaduni iliyoko katika mji mkuu, Algiers. Inajulikana kwa kuwa na mkusanyo mkubwa wa vitu na nyaraka zinazohusiana na harakati ya ukombozi wa Algeria dhidi ya ukoloni wa Kifaransa. Hii ni pamoja na picha, silaha, mavazi, na nyaraka zinazohusu vita vya Algeria ya miaka ya 1954-1962. 

Makumbusho hayo yanatoa ufahamu wa kina juu ya historia ya Algeria na mapambano yake dhidi ya ukoloni, na ni mahali muhimu kwa wanahistoria, wanafunzi, na wageni kujifunza zaidi kuhusu historia ya nchi hiyo. Ni mahali ambapo watu wanaweza kugundua na kuheshimu jinsi harakati ya ukombozi ilivyokuwa muhimu katika kujenga taifa la Algeria na kuleta uhuru kwa watu wake.

## Tanbihi
Jamii:Makumbusho ya Algeria
Jamii:Algiers
Mapango ya Nasera

**Mapango ya Nasera** ni kivutio cha kihistoria na kiakiolojia kilichopo katika hifadhi ya Ngorongoro, kaskazini mwa Tanzania. Hifadhi ya Ngorongoro inajulikana kwa urithi wake wa kihistoria, kijiografia, na kitamaduni, ikiwa ni pamoja na Krateri ya Ngorongoro, maeneo ya Bonde la Oltupai, na Mapango ya Nasera yenyewe.

## Eneo na Mahali
Mapango ya Nasera yako takriban kilomita 50 kaskazini magharibi mwa Kreta ya Ngorongoro na karibu na mpaka wa Serengeti. Ni mwamba mkubwa unaojulikana kwa kuwa na mapango madogo na maeneo ya hifadhi yaliyotumiwa na binadamu kwa muda mrefu.

## Historia na Maana ya Kiakiolojia
Mapango ya Nasera yanajulikana hasa kwa umuhimu wake katika utafiti wa kiakiolojia na kiantropolojia. Maeneo haya yamekuwa na umuhimu mkubwa katika kuelewa historia ya mwanadamu na mabadiliko ya kitamaduni na kiteknolojia.

*Makazi ya Kale
Mapango ya Nasera yamekuwa yakitumiwa kama makazi na binadamu kwa zaidi ya miaka 30,000. Utafiti wa kiakiolojia umeonyesha kwamba eneo hili lilikuwa makazi ya jamii za wawindaji na wokusanyaji wa zama za mawe za kale *(periodi ya Paleolithiki na Mesolithiki)*.

*Vitu vya Kale
Wanaakiolojia wamegundua mabaki ya zana za mawe, vifaa vya chuma vya awali, na mabaki ya mifupa ya wanyama ambayo yanaonyesha aina ya maisha ya watu wa zamani. Mabaki haya yanatoa ushahidi wa namna watu wa zamani walivyokuwa wakiishi, kuwinda, na kuandaa chakula.

*Maendeleo ya Kitamaduni
Mapango ya Nasera pia yamebeba mabaki ya maendeleo ya kitamaduni, ikiwa ni pamoja na vielelezo vya sanaa za mapango na mabaki ya vyombo vya udongo ambavyo vinaonyesha mabadiliko ya kiteknolojia na kitamaduni kupitia nyakati.

*Utafiti na Uvumbuzi
Utafiti mwingi umefanywa na wanaakiolojia na wanahistoria katika eneo hili, ambao wameweza kutoa mwanga kuhusu mabadiliko ya mazingira na namna yalivyoathiri maisha ya binadamu katika eneo hili kwa maelfu ya miaka.

Mapango ya Nasera ni sehemu muhimu ya historia ya binadamu na inatoa mwanga muhimu kuhusu maisha ya kale na mabadiliko ya kitamaduni katika ukanda wa Afrika Mashariki. Inabaki kuwa eneo la kuvutia kwa watafiti na wageni wanaotaka kuelewa zaidi kuhusu urithi wa kale wa binadamu.

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Ngorongoro
Maangamizi ya Omaria

**Maangamizi ya Omaria** (kwa Kiingereza: Omaria massacre) yalitokea tarehe 23 Aprili mwaka 1997 katika kijiji cha El Omaria nchini Algeria karibu na Médéa, kusini mwa Algiers. 

Washambuliaji wenye silaha za visu, panga, na bunduki waliua watu 42 - ikiwa ni pamoja na wanawake 17 na watoto 3 - kwa muda wa masaa 3, wakikata na hata kuchoma miili kwa moto.  Mauaji ya Haouch Khemisti yalifanyika siku moja kabla. Ukatili huu ulisababisha kukemewa kimataifa na wale waliohusika; msemaji wa Idara ya Mambo ya Nje ya Marekani, Nicholas Burns, alitangaza kuwa "magaidi hawa  wanastahili kukemewa na kulaaniwa na jamii ya kimataifa kwa vitendo hivi vya kinyama," huku chama cha FLN cha Algeria kikisema kuwa "Ukatili huu wa kikatili unakemewa na dini zote, sheria na maadili ya kibinadamu."

Mauaji mengine ya awali yalitokea Omaria tarehe 22 Januari mnamo mwaka 1997, ambapo watu 23 waliuawa.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:1997
Ngodo

**Ufalme wa Ngodo** ni jamii ya Waigbo huko Uturu, Mtaa wa Isuikwuato, Jimbo la Abia nchini Nigeria ambalo ni eneo la Zama za Mawe ambalo linatoa ushahidi kwamba wanadamu waliishi katika eneo hilo miaka takribani 250,000 iliyopita.Ngodo Kilikuwa kiwanda kikubwa zaidi cha shoka la mkono nchini Nigeria, na ikiwezekana duniani.

## Historia
Katika eneo la NGODO-Uturu, ambayo iko juu ya mto Dolerite, ilichimbwa kati ya mwaka 1977 na 1981 Waakiolojia waliongozwa hadi kwenye eneo hilo na watu wa eneo hilo ambao walijua juu ya vitu visivyo vya kawaida vilivyopatikana.

## Marejeo
Jamii:jimbo la Abia
Ngazargamu

alt=Birnin Ngazargamu|thumb|Birnin Ngazargamu
'''Ngazargamu, Birni Ngazargamu, Birnin Gazargamu, Gazargamo au N'gazargamu''' ulikuwa mji mkuu katika Dola la Bornu kutoka mwaka 1460 hivi hadi 1809. Iko kilomita 150 (93 mi) magharibi mwa Ziwa Chad katika Jimbo la Yobe nchini Nigeria ya sasa. Mabaki ya mji mkuu wa zamani bado yanaonekana.

## Toponimia
Sehemu ya kwanza ya N'gazargamu, ambayo ni N'gasar, inaonyesha kuwa wakazi wa awali wa eneo hilo walijulikana kama N'gasar au N'gizim.

## Bibliografia
* Barth, Heinrich: Travels and Discoveries in North and Central Africa, 3 vols., New York 1857-8 (tazama toleo la III, uk. 29-31).
* Louis Brenner: Shehus wa Kukawa, Oxford 1973 (p. 20, 32–34).
* Lange, Dierk: Historia ya Sudan: Safari za Borno za Idris Alauma, Wiesbaden 1987 (uk. 114-7).

## Marejeo
## Viungo vya nje
* https://web.archive.org/web/20070822212911/http://www.yobestategov.com/ngazargamu.htm(https://web.archive.org/web/20070822212911/http://www.yobestategov.com/ngazargamu.htm)
* https://web.archive.org/web/20041029144503/http://unx1.shsu.edu/~his_ncp/Kanem-Bornu.html(https://web.archive.org/web/20041029144503/http://unx1.shsu.edu/~his_ncp/Kanem-Bornu.html)
* https://web.archive.org/web/20070928151648/http://www.travelsyt.com/borno-state.htm(https://web.archive.org/web/20070928151648/http://www.travelsyt.com/borno-state.htm)
Shirika la umma

**Shirika la umma** (kwa Kiingereza: *public corporation*) ni shirika au taasisi ambayo inamilikiwa na kusimamiwa na serikali au mamlaka ya umma na ina jukumu la kutoa huduma au kutekeleza majukumu kwa faida ya umma au jamii kwa ujumla.

Jamii:mashirika
Kwiambana

**Kwiambana** ni magofu katika eneo ambalo sasa linaitwa Pori la Akiba la Kwiambana. 

Mnamo Novemba 1995 serikali ya Nigeria iliwasilisha eneo hilo kwa UNESCO kama eneo linalowezekana kuwa Urithi wa Dunia.

Magofu ya Kwiambana yalijengwa juu na karibu na mlima kitovu wa granite wenye vilele viwili. Walilindwa na mtaro na kingo kati ya mita tano na saba kwenda juu, iliyofunikwa na ukuta wa kifusi. Katika maeneo ambayo ukuta unapita juu ya mwamba tupu, umejengwa kwa udongo na mianya.

## Marejeo
Katsina-Ala

**Katsina-Ala** ni eneo katika serikali ya mitaa (LGA) la Jimbo la Benue, Nigeria. Makao yake makuu yako katika mji wa Katsina-Ala ambapo barabara kuu ya A344 inaanzia. Pia ni eneo muhimu la akiolojia ambapo mabaki ya utamaduni wa Nok yamepatikana. 
thumb|Ramani ya Nigeria.

LGA ya Katsina-Ala ina eneo la km2 2,402 km2 (sq mi 927) na idadi ya watu 224,718 katika sensa ya mwaka 2006. Kituo cha mji ni eneo la shule kongwe zaidi nchini Nigeria,Chuo cha Serikali cha Katsina-Ala, kilianzishwa mnamo mwaka 1914, na kimetoa washiriki wengi mashuhuri katika jamii ya Nigeria.

## Marejeo
Jamii:jimbo la Benue
Kagara, Jimbo la Niger

**Kagara** ni jumuiya katika Jimbo la Niger, Nigeria, makao makuu katika eneo la serikali ya Mtaa wa Rafi.
Kagara ni sehemu katika wilaya ya seneta wa Niger mashariki, na ni makao makuu ya ufalme wa Kagara.

## Marejeo
Utamaduni wa Capsa

**Utamaduni wa Capsa** (kwa Kiingereza: Capsian culture) ulikuwa utamaduni wa Mesolithiki na Neolithiki uliojikita katika eneo la Magharibi na ulidumu kutoka takriban 8000 hadi 2700 KK. 

Jina lake linatokana na mji wa Gafsa nchini Tunisia, ambao ulijulikana kama Capsa wakati wa utawala wa Kirumi. Utamaduni wa Capsian ulijikita hasa katika maeneo ya Tunisia, Morocco, na Algeria ya sasa. Kwa kawaida, unagawanywa katika horizons mbili: *Capsien typique (Typical Capsian)* na *Capsien supérieur (Upper Capsian)*, ambayo mara nyingine hupatikana katika mfululizo wa kihistoria. Utamaduni huu unaonyesha tofauti za kiutamaduni na kiteknolojia, lakini wote wanawakilisha sehemu ya utamaduni mmoja. Wakati huo, mazingira ya Magharib yalikuwa sawa na savanna wazi, kama vile Afrika Mashariki ya kisasa, na misitu ya Mediterranean katika maeneo ya juu; awamu ya kwanza inashabihiana na kipindi cha mvua za Afrika. Lishe ya watu wa Capsian ilijumuisha aina mbalimbali za wanyama, kutoka kamavile ng'ombe wa porini na paa hadi sungura na konokono. Katika kipindi cha Neolithiki cha utamaduni wa Capsian, kuna ushahidi wa wanyama wa kufugwa. Kwa upande wa anatomia, watu wa Capsian walikuwa Homo sapiens wa kisasa, waliogawanywa kwa kawaida katika aina mbili: *Proto-Mediterranean* na *Mechta-Afalou*, kulingana na umbo la fuvu. Wengine wamependekeza kuwa walikuwa wahamiaji kutoka mashariki (kama vile Natufians), wakati wengine walikuwa na mwendelezo wa kizazi kulingana na tabia za kimwili na vigezo vingine. Kwa kuwa utamaduni wa Capsian ulidumu kwa muda mrefu na ulikuwa maarufu katika jangwa la Sahara, na pia ulihusishwa na wasemaji wa lugha za Afroasiatic, wataalam wa lugha wamehusisha utamaduni huu na wasemaji wa kwanza wa lugha za Afroasiatic kwenye bara la Afrika. 

Sanaa ya mapambo inapatikana kwa wingi katika maeneo yao, ikiwa ni pamoja na sanaa ya miamba ya kifumbo na ya kimaumbile, na rangi ya okra. Mayai ya mbuni yalitumika kutengeneza lulu na vyombo mbalimbali kama vya nyumbani; maganda ya konokono yalitumika kwa vikuku.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Tunisia
Magofu ya Kimbiji

mkongwe wa Kimbiji]]
**Magofu ya Kimbiji**, yaani magofu ya mji wa kale wa Kimbiji, Wilaya ya Kigamboni, katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania, ni maeneo ya kihistoria ya Karne za Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Marejeo
Utamaduni wa Kiiberomauri

**Utamaduni wa Kiiberomauri** ni teknolojia ya lithic ya bladelet iliyoanzishwa karibu na pwani za Moroko, Algeria, na Tunisia. Pia inajulikana kutoka eneo moja kuu la Libya, Haua Fteah, ambapo teknolojia hii inajulikana kama Mashariki ya Oranian. 

Iberomaurusian inaonekana wakati wa Kilele cha Mwisho cha Barafu (LGM). Inaonekana ilidumu hadi mapema katika Holocene c. 11,000 kalenda BP.

Jina la Iberomaurusian linamaanisha *ya Iberia na (Jimbo la Kirumi)*, hii ya mwisho ikiwa ni jina la Kilatini katika Northwest Africa. Pallary (1909) alibuni jina hili kuelezea vifaa kutoka eneo la La Mouillah kwa imani kwamba teknolojia hii ilienea juu ya mlango wa Gibraltar hadi rasi ya Bara la Iberia. Nadharia hii sasa kwa ujumla imepunguzwa (Garrod 1938), lakini jina limebaki.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Libya
Jamii:Historia ya Moroko
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:Historia ya Tunisia
Bureaux arabes

**Arab Bureaux (bureaux arabes)** ilikuwa sehemu maalum ya jeshi la Ufaransa kipindi cha kikoloni nchini Algeria ambayo iliundwa mnamo mwaka 1833 na kuidhinishwa kikamilifu na agizo la waziri tarehe 1 Februari mwaka 1844. Ilipangwa na wataalam wa Kifaransa wa Mashariki, wa ethnographers na maafisa wa ujasusi ambao walijitolea katika masuala ya wenyeji katika juhudi za kusimamia himaya mpya.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Taruga

thumb|Sanamu ya Nok terracotta
**Taruga** ni eneo laa kiakiolojia nchini Nigeria maarufu kwa vitu vya kale vya utamaduni wa Nok ambavyo vimegunduliwa huko, vingine vilianzia mnamo mwaka 600 KK, na kwa ushahidi wa utendakazi wa mapema sana wa zama za chuma. Eneo hilo ni takribani kilomita 60 kusini mashariki mwa Abuja, katika Ukanda wa Kati. 
. Taruga iko kusini mashariki mwa Abuja]]
## Marejeo
Makumbusho ya Akiolojia ya Cherchell

**Makumbusho ya Akiolojia ya Cherchell** ni jumba la makumbusho la kiakiolojia lililo katikati ya mji wa bandari wa Cherchell katika Mkoa wa Tipaza, Algeria. 

## Marejeo
## Viungo Vya Nje
* Makumbusho ya Cherchell, Mkoa wa Tipaza
Makumbusho ya Kitaifa ya Mambo ya Kale na Sanaa za Kiislamu

**Makumbusho ya Kitaifa ya Mambo ya Kale na Sanaa ya Kiislamu** (kwa Kifaransa: Musée National des Antiquités & des Arts Islamiques) ni jumba la makumbusho la sanaa huko Algiers, Algeria.

## Marejeo
## Viungo Vya Nje
* http://www.musee-antiquites.art.dz/  Tovuti rasmi
* Maelezo katika  Archnet.org
Camarata (Mauretania)

**Camarata** ilikuwa bandari ya Karthago na ya Dola la Roma kando ya Bahari ya Kati karibu na Siga nchini Mauretania. Chini ya Warumi, ilikuwa sehemu ya mkoa wa Mauretania Caesariensis. Mabaki yake yanadhaniwa kuwa yale kwenye mdomo wa Wadi Ghazer Jijini Djeloul Sidi Safi, Algeria. Mji wa baharini ulikuwa karibu na Siga.

## Historia
Camarata ilitoa sarafu za shaba zilizopigwa chapa na jina la mji kwa lugha ya *Kipunik* na picha duni ya kichwa upande wa mbele na zabibu na masuke ya ngano upande wa nyuma. Imehusishwa na Zimran] au kuelezwa kama nchi ya Zimrite pamoja na Thamarita na Tumarra.

Baada ya uvamizi wa Kifaransa wa Algeria, eneo karibu na Camarata ilijulikana kwa madini yake bora ya chuma.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Tunisia
Ad Plumbaria

**Ad Plumbaria** ulikuwa civitas (mji) wa Warumi huko Afrika Kaskazini. Mji ulistawi kuanzia AD 300-AD 640. 
thumb|Tabula Peutingeriana ikionyesha Ad Plumbaria
Mji unaonyeshwa kwenye Tabula Peutingeriana, ukiwa kwenye barabara ya Hippo Regius. 

Magofu yanayodhaniwa kuwa ya mji huo yaligunduliwa katikati ya miaka ya 1800 katikati ya Ziwa Fetzara.

## Marejeo
Garde communale

**Garde Communale** iliundwa mnamo mwaka 1996 kama nguvu ya ziada na serikali ya Algeria, chini ya uongozi wa mamlaka ya Jeshi la Watu la Taifa la Algeria. Ilikua na jukumu muhimu katika vita dhidi ya ugaidi dhidi ya makundi ya magaidi wenye silaha.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Ahmed ou el Kadhi

**Ahmed ou el Kadhi** (alifariki 1527) alikuwa sultani wa Kabyle na mwanzilishi wa Ufalme wa Kuku mnamo mwaka 1510 hadi kifo chake. 

## Marejeo
Maangamizi ya Guelb El-Kebir

Mauaji ya **Guelb El-Kebir** yalitokea katika kijiji cha Guelb el-Kebir, karibu na *Beni Slimane*, katika mkoa wa Medea, Algeria, mnamo tarehe 20 Septemba mwaka 1997. Watu 53 waliuawa na washambuliaji ambao hawakutambuliwa mara moja, ingawa shambulio lilikuwa kama mengine yaliyofanywa na makundi ya kigaidi yanayopinga serikali ya Algeria.

## Tanbihi
Jamii:1997
Jamii:Historia ya Algeria
Samun Dukiya

**Samun Dukiya** ni eneo la kiakiolojia nchini Nigeria katika bonde la Nok ambapo mabaki kutoka katika utamaduni wa Nok yamepatikana, kati ya mwaka 300 KK na 100 KK. 
Tarehe ya kaboni iliyopimwa inaonyesha kuwa eneo hilo ilikaliwa kati ya miaka 2500 na 2000 iliyopita. Hakuna alama za makazi kabla ya Enzi ya Chuma ambazo zimepatikana.

## Marejeo
Vita vya Café

**Vita vya Café** (Café Wars) vilitokea wakati wa Vita vya Algeria, kama sehemu ya mapigano ya ndani nchini Ufaransa kati ya harakati mbili za kitaifa za Algeria, *Mouvement National Algérien* na *Front de Libération National* (ambayo baadaye ilikuwa chama tawala cha Algeria huru). Vita hivi vilijulikana kama *Café Wars* kwa sababu sehemu ya mapigano ilihusisha mashambulizi ya mabomu na mauaji, yaliyolenga wafuasi wa chama kingine. Harakati hizi zilipigania udhibiti na ushawishi juu ya jamii kubwa ya Wahamiaji wa Algeria na taasisi zake. Vita hivi vilisababisha vifo vya takriban watu 5,000, na kwa mujibu wa takwimu rasmi za Kifaransa, vifo 3,975 na jumla ya wahanga 10,223 (waliokufa au kujeruhiwa). Vita hivi havikumalizika kabla ya Algeria kupata uhuru wake mwaka 1962. FLN ilikuwa imeshinda vikosi vya vita vya MNA nchini Algeria na kwa kiasi kikubwa kuharibu shirika lake nchini Ufaransa .

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:Historia ya Ufaransa
Jamii:vita
Maandamano ya Desemba 1960 nchini Algeria

Tarehe 11 Desemba 1960, wakati wa Vita vya Algeria, uasi maarufu uliohusisha maandamano makubwa na ghasia za vurugu ulifanyika nchini Algeria. Maandamano hayo yalidumu kwa muda wa siku 10 baada ya ziara ya rais wa Ufaransa Charles de Gaulle.

## Marejeo
Maangamizi ya Haouch Khemisti

**Maangamizi ya Haouch Khemisti** yalitokea kabla ya alfajiri mnamo tarehe 22 Aprili mwaka 1997, katika kijiji cha Haouch Mokhfi Khemisti, Algeria, umbali wa takriban kilometa 25 kusini mwa Algiers karibu na Bougara. Kundi la watu wenye silaha walikua 93 katika shambulio lililo chukua takribani masaa 3, kwani makundi yenye silaha yalitegemea msaada wa raia ambao hutoa chakula, pesa, na mahitaji mengine kwa ajili ya kuishi kwao. Miili ilipatikana imekatwa vichwa. Mmoja wa familia aliyeenda Algiers alisema *Hatuna tena cha kutoa*. Wameshachukua kila kitu." Siku iliyofuata, mauaji ya Omaria massacre yalifanyika karibu na Médéa.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:1997
Buju ya Algeria

**Budju** (kwa Kiarabu: بوجو, būjū) ilikuwa fedha ya Algeria hadi mwaka 1848. Iligawanywa katika muzuna 24, kila moja ikiwa kharub 2 au aspa 29. Ilibadilishwa na franc wakati nchi ilichukuliwa na Ufaransa.

## Sarafu
Mwanzoni mwa karne ya 19, sarafu za shaba zilitolewa katika madhehebu ya aspa 2 na 5, bilioni 1 kharub, fedha 3, 4, 6, 8 na 12 muzuna, 1 na 2 budju, na dhahabu 1⁄4, 1⁄2 na 1 sultani.

## Marejeo
Haji Ali (Dey wa Algiers)

**Haji Ali ben Khrelil** alikuwa Dey wa Deylik wa Algiers kuanzia mwaka 1809 hadi 1815. 

Alijulikana kama mtawala mkali, lakini mwenye uhuru wa kujitegemea kwa nguvu.. Katika kipindi chote cha utawala wake, aliendesha vita dhidi ya Tunisia na nchi mbalimbali za Ulaya na Marekani. Alikuwa mfadhili mkubwa wa uharamia wa Barbary, na pia ndiye aliyemwalika tena Raïs Hamidou nchini. Alishambulia kwa makusudi shehena kutoka nchi mbalimbali za Magharibi, na hata kutoka nchi za Kiislamu kama Morocco na Dola ya Ottoman.

## Marejeo
Safari ya Algiers (1519)

Mnamo mwaka 1519, shambulio la pamoja la Uhispania na Italia dhidi ya Algiers liliamriwa na Kaizari Karoli V na kushikiliwa na Hugo wa Moncada. Safari hii iliisha kwa maafa. .

## Marejeo
Islamic Front for Armed Jihad

**Islamic Front for Armed Jihad** (kwa Kifaransa, *Front Islamique du Djihad Armé*, hivyo kufupishwa kama **FIDA**) ilikuwa shirika la wapiganaji wa Kiislamu lililokuwa likifanya kazi wakati wa Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Algeria. Lilifanya wito kwa kuangushwa kwa nguvu ya serikali ya Algeria isiyokuwa ya kidini, na mfumo wa serikali uliojikita zaidi katika sheria.

Mnamo tarehe 21 Julai mwaka 1996, chini ya msaada wa Mustapha Kartali, ilifanya muungano na *Movement for an Islamic State* (MEI) na makundi mengine yaliyotengana ya *Groupe Islamique Armée* (GIA) ili kuunda *Islamic Movement for Preaching and Jihad* (MIPD).

## Tanbihi
Jamii:historia ya Algeria
Durbi Takusheyi

, kaskazini mwa Nigeria.]]
**Durbi Takusheyi** (au **Durbi-ta-kusheyi**, maana yake: *makaburi ya kuhani mkuu*) ni eneo la maziko na kivutio kikuu cha kale cha kiakiolojia kilichopo takriban kilomita 32 mashariki kwa Katsina, kaskazini mwa Nigeria.

Mazishi ya watawala wa awali wa Katsina yanafikia miaka 200 kutoka karne ya 13 au ya 14 BK hadi karne ya 15 au ya 16 BK. 

Vifaa vya mazishi vinajumuisha sehemu ya ndani, ya asili pamoja na vipengele vya kigeni ambavyo vinathibitisha mitandao iliyofikia mbali hadi Mashariki ya Karibu ya Kiislamu. Katsina iliwakilisha kitovu cha biashara ya jangwa la Sahara wakati wa mwisho wa karne za kati, hatua muhimu katika historia ya eneo wakati miji ya Wahausa ilipoibuka.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:jimbo la Katsina
Mabomu ya Beni Amrane 2008

**Mabomu ya Beni Amrane (2008)** yalikuwa ni milipuko miwili ya tarehe 9 Juni 2008 ambayo iliua watu 13 katika mji wa beni katika Mkoa wa Boumerdès, kilomita 50 kutoka Algiers, mji mkuu wa Algeria. Bomu la kwanza liliua raia wa Ufaransa na dereva wake wa Algeria walipokuwa wakitoka kwenye kituo cha reli cha mji huo. 
Kifaa cha pili kililipuka takriban dakika tano baadaye waokoaji walipowasili. Wanajeshi wanane na wazima moto watatu walifariki katika mlipuko wa pili huku idadi ya waliopata majeraha ikiwa bado haijathibitishwa.

## Majibu ya kimataifa
* Waziri wa Mambo ya Nje wa Ufaransa Bernard Kouchner alilaani shambulio hilo. "Ninataka kueleza hisia zangu za kuchukizwa na kulaani kwangu kabisa ghasia hii ya kigaidi isiyo na sababu yoyote ya kustahili".

## Marejeo
Seleuciana

**Seleuciana** ulikuwa mji wa kale na jimbo nchini Algeria. Ni kiti cha kiaskofu cha Kanisa Katoliki .

## Historia 
Seleuciana ilikuwa mji katika mkoa wa Kirumi wa Numidia. Ilikuwa muhimu vya kutosha kuwa bishopric.

## Kiti cha titular 
Mnamo mwaka 1964, dayosisi ilirejeshwa kwa jina kama *titular see* ya kiwango cha chini (episcopal).

Imekuwa na wahudumu wafuatao (wasiokuwa mfululizo):
* Giovanni Bianchi (1964.06.22 – 1977.06.27)
* Gonzalo López Marañón, Discalced Carmelites (O.C.D.), Apostolic Vicar emeritus wa San Miguel de Sucumbíos (Ecuador)
* Marek Forgáč, Askofu Msaidizi wa Košice (Slovakia)

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Media, Africa

**Media** ulikuwa mji wa kale na jimbo la zamani la uaskofu katika Afrika Kaskazini ya Kirumi, sasa ni jimbo titular la Kanisa Katoliki la Kilatini nchini Algeria.

## Historia 
Media ilikuwa muhimu katika mkoa wa Kirumi wa Mauretania Caesariensis, katika utawala wa kipapa, kiasi cha kuwa moja ya majimbo mengi ya *suffragan diocese*, lakini ilipotea kabisa, hakuna mabaki yoyote yaliyotambuliwa.

Askofu wake pekee aliyethibitishwa kihistoria alikuwa Emilius, ambaye alihudhuria *sinodi ya Carthage* iliyoitishwa mnamo mwaka 484 na mfalme Huneric wa Ufalme wa Vandal, baada ya hapo alifukuzwa kama washiriki wengi wa Katoliki, tofauti na Wadonatisti wazushi.

## Tanbihi
Jamii:historia ya Algeria
Vijana wa Algeria

**Vijana wa Algeria** () walikuwa kundi la kisiasa lililoanzishwa katika kipindi cha Algeria ya Kifaransa mnamo mwaka mwaka 1907. Walikuwa wafuasi wa mtazamo wa kuunganisha, maana yake walitaka jamii ya Algeria kuungana na jamii ya kikoloni ya Kifaransa. Kwa hivyo, walidai mageuzi ambayo yangewapa raia wa Algeria haki sawa na zile zilizofurahiwa na raia wa Ufaransa.

Watu mashuhuri katika kundi hili walijumuisha *Khalid ibn Hashim* na *Ferhat Abbas*.

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Algeria
Jamii:Historia ya Algeria
Emirati ya Zab

**Emirati ya Zab** () ilikuwa *emirate* iliyotawala Biskra na maeneo ya karibu yenye oases katika eneo la Zab chini ya familia ya Banu Muzni kutoka katikati ya karne ya 14 hadi mwaka 1402 katika nyanda za juu na maeneo ya jangwa la mashariki mwa Algeria.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Philo Ikonya

**Philo Ikonya** ni mwandishi, mwanahabari na mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka Kenya. Makala na vitabu vyake mara nyingi vinazungumzia ya kisiasa nchini Kenya. Alikuwa rais wa tawi la Kenya la chama cha kimataifa cha waandishi. Baada ya kukamatwa mara kadhaa kwa uharakati wake mwaka wa 2009 akiwa chini ya ulinzi wa polisi, aliondoka Kenya kwa kile kilichoitwa uhamisho wa kisiasa.

## Maisha ya Kitaaluma
Mbali na makala za jarida na magazeti, Ikonya amechapisha vitabu vya mashairi na riwaya mbalimbali ikiwemo iliyoitwa kwa jina la *Kenya, Will You Marry Me?*  Pia alitafsiri kitabu cha mashairi cha mshairi wa Kichina Jidi Majia katika lugha ya Kiswahili.

Ikonya alisoma Chuo Kikuu cha Nairobi, ambapo alipata shahada ya uzamili katika fasihi. Amefundisha semiotiki katika Chuo cha Tangaza ambacho ni tawi la Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Afrika Mashariki.

## Uanaharakati
Akiwa nchini Kenya, Ikonya alikuwa akifanya kazi ya kutetea haki za binadamu na uharakati usio na ukatili na alikamatwa mara mbili tofauti mwaka wa 2007 na 2009. Katika maandamano ya mwaka wa 2008 dhidi ya rais wa wakati huo wa Kenya Mwai Kibaki, alisema, "Kila siku kuna kitu kinatokea ambacho kinaonyesha upande wa viongozi kutojali kwa hivyo kuna kutoridhika ama kukubaliana kwa ujumla." 

Tarehe 18 Februari 2009, Ikonya na wengine wawili walikamatwa nje ya Bunge la Kenya kwenye maandamano dhidi ya mfumuko mkubwa wa bei. Akiwa chini ya ulinzi wa polisi, alipigwa sana na afisa wa polisi wa kiume. Baadaye mwaka huo huo, aliondoka Kenya na kwenda katika Jiji la Makimbilio la Kimataifa huko Oslo, Norway.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Fyuzi

thumb|Fyuzi ilivyo.
**Fyuzi** (kutoka Kiingereza *fuse*) ni kifaa cha usalama kinachotumiwa katika mifumo ya umeme kuzuia mkondo wa umeme mkali (excessive electricity current) ambao unaweza kuharibu vifaa vya umeme au kusababisha hatari ya moto. 

Fyuzi ni waya mdogo ambao hufanya kazi kwa kuvunjika au kuyeyuka kwa sababu ya mkondo wa umeme mkali, hivyo kuzuia umeme usiendelee kufika kwenye vifaa vilivyowekwa nyuma yake.

Jamii:vifaa
Jamii:umeme
Vita vya Issers

**Vita vya Issers** mnamo mwaka wa 1519 vilikuwa mzozo muhimu uliotokea kati ya vikosi vya Sultan Ahmed wa Kuku na Hayreddin Barbarossa wa Usultani wa Algiers. Ushindi huu ulichochewa na tukio la kusikitisha la kushindwa kwa Oruç Reis katika jaribio lao dhidi ya Wahispania huko Tlemcen mwaka wa 1518. Baada ya kifo cha Oruç Reis, Barbarossa alimchukia Ahmed kwa sababu ya kuonekana kwa askari wake kumtelekeza Oruç Reis. 

Kufuatia kifo cha Oruç Reis, Barbarossa alikamata uongozi wa kijeshi wa Algiers na haraka akasimamia safari dhidi ya Sultan Ahmed, ambayo iliingia katika vita vya Issers. Vita hivyo vilikuwa vya damu na hatimaye Sultan Ahmed alishinda, akichukua Algiers mwaka ufuatao. Hii iliongeza ushawishi wa Sultan Ahmed katika eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:1519
Jamii:Vita
Jamii:Historia ya Algeria
Vita vya Meskiana

**Vita vya Meskiana** vilitokea Afrika Kaskazini mwaka 698 kati ya vikosi vya Umayya vya Hassan ibn al-Nu'man na Malkia Dihya.

Kulingana na mwanahistoria Ibn Idhari baada ya kuangamiza mji wa Carthage, Hassan ibn al-Nu'man aliuliza kuhusu chifu mwenye nguvu zaidi katika Afrika yote.
Maangamizi ya Beni Ali

**Mauaji ya Beni Ali** yalifanyika katika kitongoji cha mlima cha Beni Ali, takribani maili 40 (kilomita 64) kusini mwa Algiers karibu na Chrea, tarehe 26 Agosti 1997. Watu sitini na wanne (kulingana na The New York Times na CNN)   au watu 100. (kulingana na Amnesty International)  waliuawa katika shambulio la kigaidi. Siku tatu baadaye yalikuja mauaji makubwa ya Rais.

## Marejeo
Sheria ya Jonnart

**Sheria ya Jonnart** ilikuwa kilele cha mpango wa mageuzi wa Gavana Mkuu Charles Jonnart kwa Algeria ya Kifaransa, iliyopitishwa tarehe 4 Februari 1919. 

Ingawa iliongeza idadi ya Waislamu wa Algeria waliostahili kupiga kura kwa wanachama Waislamu wa mabaraza ya manispaa hadi takriban 425,000, na kuwapa takriban 100,000 haki ya kupiga kura kwa wanachama wa mabaraza ya wilaya na Wajumbe wa Fedha, sheria hiyo ilipunguzwa sana kutoka mapendekezo ya awali ya mwaka 1917. Mapendekezo kama vile kuundwa kwa baraza la pamoja la Wazungu na Waislamu huko Paris yalitupiliwa mbali kabisa. 

Sheria hiyo ilikuwa na utata, ambapo wahamiaji kutoka Ulaya waliamini kuwa Waalgeria walikuwa wamepewa haki nyingi sana, na Waalgeria kwa kiasi kikubwa waliamini kuwa haikuwa kutambuliwa kwa kutosha kutoka kwa nchi waliyopigania na kufa kwa ajili yake wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:1919
Ufalme wa Kuku

**Ufalme wa Kuku** (Ufalme wa Koukou) ulikuwa ufalme wa Waberberi wa Kabyle. Ufalme huu ulianzishwa karibu mwaka wa 1515 BK na ulitawaliwa na nasaba ya Ath l-Qadi hadi mwaka wa 1632 au 1638 BK. 

Ahmed ou el Kadhi (Ou l-Qadi) anatambulika kama mwanzilishi wa ufalme huo.

## Asili 
Ath l-Qadi inakubalika kwa ujumla kuwa walitoka eneo la Ath Ghoubri na kuwa na nasaba ya ki-marabout. Kulingana na Laurent-Charles Féraud (1829–1888), nasaba hiyo ilikuwa na hati ambazo zilihusisha ukoo wao na Ammar ben Idris, hivyo kuwahusisha na Idrisid wa Sharifian wa Fez. Hata hivyo, Joseph Nil Robin anawahusisha na asili ya Fassi isiyo ya Sharifian.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Algeria
Ulipuaji wa Le Soir d'Algérie

Tarehe 11 Februari 1996, wapiganaji wa Kikundi cha Kiislamu cha Algeria walilipua makao makuu ya gazeti la Le Soir d'Algérie huko Algiers. Watu 29, ikiwa ni pamoja na waandishi watatu, waliuawa na magaidi.

## Matukio 
Tarehe 11 Februari 1996, saa kama 15:45, gari lililobeba bomu lenye kilogramu 300 za TNT lililipuka katika barabara ya 100 rue Hassiba Ben Bouali nje ya ofisi za Le Soir d'Algérie. Watu 29 waliuawa, ikiwa ni pamoja na waandishi watatu: Allaoua Ait M'barak, Mohamed Dorbane, na Djamel Derraz. Ofisi za magazeti matatu mengine zilizokuwemo katika jengo hilo ziliharibiwa.

## Baadaye 
Baada ya shambulio hilo, waandishi wa gazeti la Le Soir d'Algérie walifanya kazi katika ofisi ya gazeti la El Watan. Kwa ushawishi wa waandishi wengine na vyombo vya habari vya Algeria, Le Soir d'Algérie ilichapisha toleo jipya tarehe 25 Februari na kuhamisha ofisi yake kwenda jengo lingine, ambalo lilifunguliwa rasmi na Ahmed Ouyahia.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:1996
Mammilla

**Mammilla** ilikuwa mji wa kale na uaskofu nchini Aljeria. Sasa ni jimbojina la Kikatoliki la Kanisa la Kilatini.

## Historia 
Mji huo ulikuwa muhimu vya kutosha katika mkoa wa Kiroho wa Kiroma wa Mauretania Caesariensis kuwa na askofu chini ya Askofu Mkuu wa mji mkuu wa Caesarea ya Mauritania.

## Titular kuona 
Uaskofu huo ulirejeshwa kama jimbojina mnamo mwaka 1933. 

Baadaye, uaskofu huo ulifutwa kabisa mnamo mwaka 1974, ukiwa na maaskofu wawili pekee, wote wa cheo cha chini kabisa (kiaskofu):
* Patrick O'Boyle (1970.10.12 - 1971.11.25)
* Askofu Mteule Stephen Naidoo, wa Wokovu (C.SS.R.) (1974.07.01 - 1974.08.02), kama Askofu Msaidizi wa Cape Town (Afrika Kusini) (1974.07.01 - 1984.10.20), baadaye kama Askofu Titular wa Aquæ flaviæ (1974.08.02 - 1984.10.20), na kisha kufaulu kama Askofu Mkuu wa Cape Town (1984.10.20 - 1989.07.01)

## Viungo vya nje 
* http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t3057.htm
* http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t3057.htm

Jamii:Historia ya Algeria
Mashambulizi ya Bone

**Mashambulizi ya Bone** yalikuwa operesheni ya kushambulia na kukimbia iliyotekelezwa na Wanarishi wa Mtakatifu Stefano na wanajeshi wa Tuscany dhidi ya mji wa Aljeria wa Annaba (kwa Kifaransa: Bône) mnamo mwaka wa 1607.

Waislamu 470 waliuawa na 1,464 wakakamatwa kama wafungwa. Wanajeshi wa Tuscany walipata majeraha madogo tu ya watu 47. Ushirika huu ulikuwa operesheni kubwa zaidi ya majini iliyotekelezwa na Shirika la Mtakatifu Stefano.

## Marejeo 
## Bibliografia 
* Gemignani, Marco (1994). "Ushindi wa Bona". Società di Storia Militare. 2: 7–36.

Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:1607
Akiolojia ya Igbo-Ukwu

thumb|Sanamu ya uso Wa Igbo-Ukwu
**Akiolojia ya Igbo-Ukwu** ni uchunguzi wa eneo la kihistoria lililoko katika mji wa jina moja: *Igbo-Ukwu*, mji wa Igbo katika Jimbo la Anambra kusini mashariki mwa Nigeria. Kutokana na matokeo haya, maeneo matatu ya uchimbaji huko Igbo-Ukwu yalifunguliwa mnamo mwaka 1959 na 1964 na *Charles Thurstan Shaw*:* Igbo Richard, Igbo Isaiah*, na *Igbo Jonah*. Uchimbuaji ulibaini zaidi ya mabaki ya hali ya juu 700 ya shaba, shaba nyekundu na chuma, pamoja na takriban shanga 165,000, carnelian na jiwe, vyombo vya udongo, nguo na shanga za pembe za ndovu, vikombe, na pembe. Bronzes ni pamoja na vyombo vingi vya kidini, pendenti, taji, mapambo ya fimbo, panga, na vipini vya kufukuzia nzi.

## Tanbihi
Jamii: Historia ya Nigeria
Michoro ya Uyoga ya Tassili

**Michoro ya Uyoga ya Tassili** ni Michoro ya miambani ya *Neolithiki* na mchoro wa mapango iliyopatikana katika Tassili n'Ajjer, Algeria, yenye sifa zinazofanana na uyoga. 

Zinafikiriwa kuwa za miaka ya 7000–5000 KK, na watafiti wengine wanazingatia kuwa zina maana ya *shamanic* na ni ushahidi muhimu wa *ethnomycology*... Inawezekana kuwa ni mfano wa zamani zaidi wa sanaa ya miamba inayoonyesha matumizi ya uyoga kwa njia za kidini, na Tassili ikiwa tovuti ya kwanza yenye uwakilishi wa jenasi *Psilocybe* (mfano mwingine ni Selva Pascuala, Uhispania). Hata hivyo, tafsiri za michoro ya Tassili zinapingwa na haijulikani kama kweli zinawakilisha uyoga au vipengele maalum vya asili au kitamaduni.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:sanaa
Faranga ya Algeria

**Faranga ya Algeria** ilikuwa sarafu ya Algeria kati ya mwaka 1848 na 1964. Iligawanywa katika senti 100.

## Historia
Faranga ilichukua nafasi ya budju wakati Ufaransa ilipovamia nchi hiyo. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka 1960 kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962.

## Sarafu
Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka 1949 na 1956, Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa.

## Tanbihi
Jamii:pesa ya kihistoria
Jamii:Historia ya Algeria
Kamati ya Mapinduzi ya Umoja na Utendaji

**Kamati ya Mapinduzi ya Umoja na Utendaji** (kwa Kifaransa: ''Comité Révolutionnaire d'Unité et d'Action'') ilikuwa kikundi cha wapiganaji nchini Algeria kilichoundwa ili kupambana na utawala wa Ufaransa. 

CRUA ilijumuisha tena washiriki wa zamani wa OS na wanachama wenye msimamo mkali wa MTLD. CRUA ilianzishwa na watu 33.

Baadaye, CRUA ilibadilika na kuwa FLN na kutoa Azimio la Novemba 1, 1954 lililoandikwa na mwandishi wa habari Mohamed Aïchaoui.

## Kundi la 22 
*Mohamed Belouizdad 
*Mostefa Ben Boulaïd 
*Mohamed Larbi Ben M'Hidi 
*Benmostefa Benaouda 
*Lakhdar Bentobal 
*Rabah Bitat 
*Zoubir Bouadjadj 
*Said Bouali 
*Ahmed Bouchaïb 
*Mohamed Boudiaf 
*Abdelhafid Boussouf 
*Lyès Deriche 
*Mourad Didouche 
*Abdessalam Habachi 
*Abdelkader Lamoudi
*Mohamed Mechati 
*Slimane Mellah 
*Mohamed Merzoughi 
*Badji Mokhtar 
*Abdelmalek Ramdane
*Boudjemaa Souidani 
*Youcef Zighoud 

## Marejeo 
* Tlemcani, Rachid, "Nchi na Mapinduzi nchini Algeria." Boulder: Westview Press, 1986.

Jamii:Historia ya Algeria
Aquae (Numidia)

**Aquae in Numidia** ni mji wa zamani wa Kirumi na uaskofu wa zamani; kwa sasa ni jimbojina la Kanisa Katoliki la Kilatini lililopo nchini Algeria .

## Historia 
Zamani, mji huo (ulipo karibu na Henchir-El-Hamman ya leo) ulikuwa muhimu sana katika jimbo la Kirumi la Numidia, hata ukawa na cheo cha dayosisi. Hata hivyo, baadaye ulipoteza umuhimu wake na kufifia.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Algeria
Mkutano wa Jumuiya ya Nchi za Kiarabu (1988)

**Mkutano wa Jumuiya ya Nchi za Kiarabu** wa mwaka 1988 ulifanyika Juni huko Algiers, Algeria. 

Mkutano huo ulijadili Intifada ya Kwanza, upinzani wa Wapalestina dhidi ya Israeli, na vile vile kuongezeka kwa ghasia kati ya pande hizo mbili. Nchi za Kiarabu ziliahidi kusaidia kifedha Intifada hiyo. Mkutano pia ulionesha wasiwasi juu ya vita vya Iran-Iraq na kutoridhishwa na Marekani kwa kile walichokiona kuwa upendeleo katika sera zake kuhusu mgogoro wa Kiarabu-Israeli.

Nchi za Kiarabu zilichukua hatua ya kifedha kusaidia Intifada hiyo, na pia walionesha wasiwasi wao kuhusu vita vya Iran-Iraq na walikuwa hawaridhishwi na Marekani kwa kile walichokiona kuwa upendeleo katika sera zake kuhusu mgogoro wa Kiarabu-Israeli..

## Tanbihi
Jamii:Algiers
Jamii:Historia ya Palestina
Jamii:Historia ya Israeli