open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shule ya Sekondari Popatlal

**Shule ya Sekondari Popatlal** ilikuwa shule ya ushirikiano ya binafsi ya sekondari katika jiji la Tanga kaskazini mashariki mwa Tanzania. Ilikuwa moja ya shule kongwe zaidi jijini ikitoa elimu ya sekondari hadi kidato cha nne na kidato cha sita chini ya udhamini wa Jumuiya ya Elimu ya Sekondari Tanga..

Shule hiyo ilianzishwa mnamo 1968 na kufunguliwa rasmi na Rais Julius Nyerere, rais wa kwanza wa nchi ya Tanzania. Iliitwa jina lake kwa kumbukumbu ya Popatlal Bhanji Laxman, mtoto wa kwanza wa mwanzilishi, ambaye alikufa katika ajali ya gari. 

Kulwant Babu Chaudry amekuwa mwalimu mkuu aliyehudumu kwa muda mrefu zaidi (1968-2004).

Shule iliacha kufanya kazi mnamo Desemba, 2017.

## Marejeo 
Jamii:Tanga
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Uwanja wa michezo wa Al-Hilal

**Uwanja wa michezo wa Blue Jewel** (lang-ar | الجوهرة الزرقاء) ni uwanja wenye matumizi mengi, ulioko Omdurman Jimbo la Khartoum nchini Sudan. Unatumika zaidi kwa mechi mpira wa miguu (soka) na pia wakati mwingine kwa riadha. Ni uwanja rasmi wa nyumbani wa klabu ya Al-Hilal Club. Uwanja huu una uwezo wa kuchukua watu 65,000.

Katika sherehe ya ufunguzi mnamo Ijumaa 26 Januari 1968 *Al-Hilal* Ilicheza dhidi ya wageni Timu ya kitaifa ya Soka ya Ghana. Mechi iliisha kwa sare ya bao 1-1.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Viwanja vya michezo Sudan
Shule ya Sekondari ya Shaaban Robert

**Shule ya Sekondari ya Shaaban Robert** ni shule ya upili ya elimu ya msingi iliyoko Dar es Salaam, Tanzania. Shule hiyo imepewa jina la mshairi na mwandishi mashuhuri wa Kitanzania, Shaaban Robert.

Shule hiyo inamilikiwa na Jumuiya ya Elimu ya Sekondari Dar es Salaam. Inaendeshwa na Bodi ya Magavana na Kamati ya Usimamizi. Sir Andy Chande ni Mwenyekiti wa Bodi ya Magavana wa Shule hiyo na Rais wa Jumuiya ya Elimu ya Sekondari Dar es Salaam. 

Shule hiyo ina waalimu wa kufundisha wakati wote wapatao 50 na ina vifuatavyo: vyumba 27 vya darasa, Vyumba 5 vya wafanyikazi, Maabara 6, Maabara ya kompyuta, Chumba cha jiografia, Maktaba, Kituo cha Rasilimali cha Walimu, Chumba cha viburudisho vya wafanyikazi. Ukumbi wa madhumuni mengi na uwezo wa kukaa watu 1000. Chuba la wagonjwa, Chumba cha sauti na maonyesho, Chumba cha picha, Uwanja wa mpira wa magongo, mpira wa wavu na tenisi; vifaa vya *badminton* na tenisi ya meza, Soka na Hockey ardhi, Uwanja wa kriketi, Migahawa miwili.

Shughuli za nje ya mtaala ni pamoja na: mjadala, mijadala ya wazi, mchezo wa kuigiza, uhamishaji, semina, safari za shamba, mashindano ya jaribio na shughuli za kilabu pamoja na sanaa nzuri na Kifaransa.

## Marejeo 
Jamii:Dar es Salaam
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Uwanja wa michezo wa Al-Merrikh

**Uwanja wa michezo wa Al-Merrikh** ni uwanja unaojulikana pia kama **Jumba La Nyekundu** ni uwanja wenye matumizi mengi huko Omdurman, nchini Sudan, unaotumika zaidi kwa mechi za mpira wa miguu na pia wakati mwingine kwa riadha. 

Ulianzishwa mnamo mwaka 1962. Uwanja huo unatumiwa zaidi kwa michezo wa mpira wa miguu (mpira wa miguu) na unachukuliwa kama uwanja wa nyumbani wa timu ya Al-Merrikh SC na Timu ya taifa ya Sudan. Hivi sasa, uwanja huo una uwezo wakuchukua watu  43,000. Katika msimu wa Ligi ya Mabingwa ya CAF ya mnamo mwaka 2016, Al-Merrikh alitoa wastani wa mahudhurio ya watu 17,250. Kawaida huvuta umati wa watu chini sana kwa michezo yao ya ligi ya ndani.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Viwanja vya michezo Sudan
Shule ya Sekondari Kishumundu

**Shule ya Sekondari ya Kishumundu** ni shule ya kati ya binafsi huko Kishumundu (Uru Mashariki), kijiji kidogo cha Tanzania kwenye mteremko wa Kilimanjaro. Jiji la karibu ni Moshi, Tanzania. 

Shule ilianzishwa mnamo 1986 na inasimamiwa na Jimbo Katoliki la Moshi.Ingawa inasimamiwa na dayosisi ya katoliki, shule hiyo iko wazi kwa wanafunzi wa maungamo yote ya kidini. Jinsia na mchana na wanafunzi wa bweni, haswa watoto wa wakulima wa kahawa wa mkoa wa uru mashariki, wanatembelea shule hiyo. Hapo zamani shule hiyo ilikuwa na wajitolea kadhaa wa Uropa, ambao walielezea maisha ya kila siku shuleni na uzoefu wao wakati wa kukaa kwao.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Kanisa Katoliki Tanzania
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Uwanja wa michezo wa Algazira

**Uwanja wa michezo wa  Algazira**, pia unajulikana kama **Uwanja wa Al-Jazeera**, ni uwanja wenye matumizi mengi huko Wad Madani, nchini  Sudan. Hivi sasa unatumiwa zaidi na Chama cha mpira wa miguu kwa mechi, kwa kiwango cha kilabu na Al-Ahli ya Ligi Kuu ya Sudan. Uwanja huo una uwezo wa kuchukua watazamaji 15,000.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Viwanja vya michezo Sudan
Shule ya Sekondari Malangali

**Shule ya Sekondari ya Malangali** ilikuwa moja ya taasisi zilizoongoza kitaaluma katika Tanganyika ya kikoloni. Ilihifadhi sifa yake ya ubora wa kitaaluma baada ya Tanganyika kupata uhuru kutoka kwa Uingereza mnamo Desemba 1961.

Ilitoa idadi kubwa ya watu ambao waliendelea kujaza nafasi za serikali, haswa katika utumishi wa umma, wakati wa miaka ya mapema ya uhuru wakati nchi haikuwa na watu wengi waliosoma. Wahitimu wa shule za upili waliunda uti wa mgongo wa utumishi wa umma huko Tanganyika (baadaye Tanzania) wakati wa enzi za ukoloni.

Miongoni mwa wasomi wake walikuwa baadhi ya watu ambao walichukua jukumu kubwa katika harakati za kupigania uhuru nchini Tanganyika na katika taifa jipya baada ya kutoka kwa utawala wa wakoloni. Walijumuisha John Mwakangale ambaye alikuwa mmoja wa viongozi wakuu katika harakati za kupigania uhuru katika hamsini, na Jeremiah Kasambala ambaye alikua mmoja wa wajumbe wa kwanza wa baraza la mawaziri chini ya Waziri Mkuu - baadaye Rais - Julius Nyerere katika miaka ya mwanzo ya uhuru.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Elimu ya Tanzania
Shule ya Sekondari Kibaha

**Shule ya Sekondari Kibaha** ni shule ya sekondari ya wavulana ya Kitanzania iliyoko Kibaha, Wilaya ya Kibaha, Mkoa wa Pwani.

## Historia na shughuli 
Ilianzishwa mnamo 1964. 

Ikiwa na uwezo wa wanafunzi 612, shule ilikubali ulaji wa kwanza wa kidato cha kwanza na wanafunzi watano mnamo 1965. Kufikia 30 Machi 1999, shule ilikuwa na uandikishaji jumla ya 771.

Shule ni taasisi inayodahili vijana wenye vipawa vya masomo kutoka kote Tanzania.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Shule ya Loyola, Dar es Salaam

**Shule ya Loyola, Dar es Salaam** ni shule ya sekondari ya Kanisa Katoliki, inayotumia Kiingereza, inayoendeshwa na Jimbo la Afrika Mashariki la Shirika la Yesu. Ipo katika kata ya Mabibo, Kinondoni, Dar-es-Salaam, Tanzania. 

Ilianzishwa mnamo 1995 kutoa elimu ya sekondari kidato cha nne na kidato cha sita kwa wanafunzi ambao hawakuchaguliwa kwa shule za serikali. Uandikishaji mnamo 2006 ulikuwa wanafunzi 1,050, wenye umri wa miaka 12-18. Asilimia hamsini ya watoto wanatoka katika familia zenye kipato cha kati na cha chini, wengi wao wanapokea misaada ya elimu kutoka kwa mashirika yasiyo ya kiserikali pamoja na vikundi vya dini, kama vile Wajesuiti. Kwa wastani pia kuna wajesuiti wawili wa kimataifa huwa wanajitolea  kufundisha shuleni kila mwaka. 

Masomo yanayofundishwa huko Shule ya Loyola ni pamoja na utunzaji wa vitabu, biashara, uraia, fizikia, hisabati, kemia, jiografia, Kiingereza, historia, uchumi, Kiswahili, biolojia, sayansi ya kompyuta, na uhasibu. Kwa upande wa kidato cha sita masomo yanayotolewa ni pamoja na fizikia, kemia, biolojia, sayansi ya kompyuta, biashara, historia, Kiingereza, fasihi ya Kiingereza, na jiografia, vilevile  hisabati na biashara hufundishwa kwa kwa kidato cha sita tu. Shule inafanya mitihani ya tathmini endelevu kila Jumatatu ili kuboresha ufaulu kwa wanafunzi wake kikamilifu japo hivi karibuni wameamua kuanzisha jambo hilo, vilevile mitihani kwa wanafunzi badala ya mitihani ya tathmini inayoendelea ya Jumatatu ambayo itafanywa mara mbili kila mwezi mwanzoni na mwisho.

Idara ya Vilabu inasimamia vilabu zipatazo 23, imegawanywa katika nyanja za kielimu, burudani, na kijamii. Vilabu vya masomo ni pamoja na Baiolojia, Kemia, Fizikia, Hisabati  na Klabu ya majaribio. Vilabu vya burudani ni pamoja na Ala za Muziki, Kwaya, na Ngoma ya Kisasa. Vilabu vya kijamii ni pamoja na Umoja wa Afrika (AU), Umoja wa Mataifa (UN), Ufundi wa Nyumbani, Skauti. na Mwongozo wa Wasichana. Mikutano ya kilabu hufanyika kati ya saa 2:00 jioni na 3:00 jioni kila Ijumaa. Mwisho wa mwaka, vilabu vinaonyesha kile amabcho wamekuwa wakifanya na tuzo hutolewa kwa vilabu viwili vilivyofanya vizuri. Idara ya Michezo inafanya ligi ya kwa kidato cha sita na ligi ya shule, na mechi zilizochezwa saa 3:00 jioni Ijumaa. Michezo inayohusika ni: ufuatiliaji na uwanja, netiboli, mpira wa magongo, mpira wa miguu, mpira wa wavu, tenisi ya meza, na tenisi ya lawn kwa wavulana na wasichana. Idara ya Taaluma huandaa maswali na mijadala, majadiliano ya vikundi, na mikutano mbalimbali. Idara ya Uundaji inafanya kazi na Mlezi wa Wanafunzi kuunda mazingira ambayo wanafunzi watajiheshimu na wanaheshimu wengine. Idara ya Burudani inawawezesha wanafunzi kuonyesha vipaji vyao kama kuimba, kucheza, uigizaji, kubuni, na kubuni vitu anuai, ndani ya shule na katika mashindano ya shuleni.

## Marejeo 
Jamii:Wilaya ya Kinondoni
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Kanisa Katoliki Tanzania
Shule ya Sekondari ya Kilimo ya Montfort

**Shule ya Sekondari ya Kilimo ya Montfort** ni shule ya sekondari ya Tanzania huko Rujewa, Mkoa wa Mbeya.

## Historia 
Ilianzishwa mnamo 1988 na tawi la India la Montfort Brothers la Mtakatifu Gabriel, kwenye ekari 538 (km² 2.15) ya ardhi iliyotolewa na serikali.

Kuanzia 2005, shule inafundisha hadi kiwango cha kawaida (Sekondari). Kuna wanafunzi 318, kati yao 30% ni wasichana, na 30% Waislamu. Kuna vyumba vya mabweni kwa wavulana, vinavyowachukua wanafunzi 87, lakini hakuna kwa wasichana. Kuna walimu 24.

Mapato makuu kwa shule hutolewa na shamba la shule. Shamba hilo linajumuisha bustani, mashamba ya mpunga, mifugo (ng'ombe, nguruwe na kuku) na mabwawa ya samaki. Umwagiliaji hutolewa kutoka kijiji jirani cha Ubaruku na Mashamba ya Mpunga ya Mbarali, tawi la Shirika la Chakula la Kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Kanisa Katoliki Tanzania
Uwanja wa michezo wa Khartoum

**Uwanja wa michezo wa Kimataifa wa Khartoum** ni uwanja wenye matumizi mengi huko Khartoum, nchini Sudan. Hivi sasa hutumiwa zaidi kwa mechi za mpira wa miguu soka. Uwanja huo una uwezo wa kuchukua watu 23,000. Pia ni uwanja wa nyumbani wa Timu ya taifa ya mpira wa miguu ya Sudani na ya klabu ya Al Ahli SC Khartoum. Mnamo mwaka  2010, uliboreshwa kwa mashindano ya Kombe la Mataifa ya Afrika ya  mwaka 2011.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Viwanja vya michezo Sudan
Jamii:Khartoum
Uwanja wa michezo wa Port Sudan

**Uwanja wa michezo wa Port Sudan** ni uwanja wa kimataifa wa matumizi anuwai huko Port Sudan, nchini Sudan. Kwa sasa unatumiwa zaidi kwa [[mpira wa miguu [soka] na mechi pia ni uwanja wa nyumbani wa Hay al-Arab Port Sudan na Hilal Port Sudan. Uwanja huo una uwezo wa kuchukua watu 20,000. Uwanja huo pia ulitumika kuandaa Mashindano ya mwaka 2011 ya Mataifa ya Afrika ya Mashindano ya 2011 ambayo yalifanyika nchini Sudan.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Viwanja vya michezo Sudan
Uwanja wa michezo wa Wad Madani

**Uwanja wa  michezo wa Wad Madani** ni uwanja wenye matumizi mengi huko Wad Medani, nchini Sudan. Hivi sasa unatumiwa zaidi na Chama cha mpira wa miguu pamoja na mechi ,pia ni  uwanja wa nyumbani wa timu ya Ittihad Wad Medani, Al Ahly Wad Medani na Jazeerat Alfeel. Uwanja huo una uwezo wa kuchukua watu 15,000. Ulitumika kuandaa mechi kadhaa wakati wa Kombe la Mataifa ya Afrika la mwaka 1970 huko Sudan.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Viwanja vya michezo Sudan
Amina Ali (mateka)

**Amina Ali Nkeki**  ni mwanamke kutoka nchini Nigeria ambaye alikuwa mateka wa Boko Haram. Alikuwa mmojawapo wa wanafunzi wa kike 276 wa kikundi kilichotekwa nyara kutoka Chibok mnamo 2014. Wakati wasichana 57 kati yao walitoroka katika miezi michache ya kwanza, 219 walisalia walishikiliwa kwa miaka kadhaa. Kati ya kundi hili kubwa.

Ali alikuwa wa kwanza kupata uhuru wake, akipatikana na kikundi cha doria cha Kikosi Kazi cha Pamoja cha Kiraia tarehe 17 Mei 2016 pamoja na mtoto wa miezi minne na anayedaiwa kuwa mwanachama wa Boko Haram, Mohammed Hayatu, ambaye alijielezea kama mumewe. Wote watatu walikuwa wakisumbuliwa na utapiamlo mkali.

## Matokeo ya utekaji nyara 
Ali alipelekwa nyumbani kwa kiongozi wa Kikosi Kazi cha Pamoja cha Raia huko Chibok, Aboku Gaji. Baada ya kumtambua, kikundi hicho kiliungana tena na wazazi wake. Ali pia alisema kuwa wasichana 6 kati ya waliotekwa nyara wa Chibok walikuwa wamekufa.

Alikutana na Rais wa Nigeria Muhammadu Buhari mnamo Mei 19. Mnamo Juni 2016, kikundi cha *Warudishe Wasichana Wetu* pamoja na wazazi wa Ali walianza kudai kujua mahali alipo kwani hawakumuona tangu mkutano wake na Buhari.  Baadaye iligundulika kwamba yeye na mtoto wake walikuwa wanashikiliwa katika kituo cha serikali ambapo wangedharauliwa. Katika mahojiano yake na Reuters mnamo Agosti 2016, alisema kwamba hakuridhika na njia aliyokuwa akizuiliwa kutoka kwa mumewe Hayatu na kwamba bado alikuwa akimfikiria. Alisema pia kwamba alitaka tu kurudi nyumbani. Wakati wasichana wa shule 21 wa Chibok ambao hapo awali walishikiliwa na Boko Haram waliruhusiwa kutembelea familia zao mnamo mwaka 2016 kwa Krismasi, Ali na msichana mwingine, Maryam Ali Maiyanga hawakuwa hivyo, kwa sababu ya kudaiwa walionekana kuwa hawafai kisaikolojia kurudi nyumbani. 

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Bruno Tarimo

**Bruno Melkiory Tarimo** (amezaliwa Rombo, mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania, Juni 16, 1995) ni bondia mahiri wa Kitanzania na Bingwa wa sasa wa taji la Kimataifa la Shirikisho la Ndondi la Kimataifa na taji la Chama cha Ndondi Duniani la Oceania Super Feather. Tarimo anaishi Southport, Queensland, Australia. 

Jamii:Mabondia wa Tanzania
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Fatima Zohra Karadja

**Fatima Zohra Karadja** (amezaliwa Algiers, Algeria, Aprili 20, 1949) ni Makamu wa Rais wa Baraza la Uchumi, Jamii na Utamaduni la Jumuiya ya Afrika kwa Afrika Kaskazini.

## Historia 
Bi Karadja ni mtaalamu wa watoto, ana PhD katika saikolojia na mtaalamu wa kufanya kazi na watoto walioathiriwa na kiwewe. Kama mwanachama wa Kamati ya Wanawake ya Amani na Maendeleo ya Afrika (AWCPD), ameshiriki kikamilifu mashirika ya kijamii nchini Algeria.

Alianzisha mtandao wa kitaifa wa NGOs za mitaa kwa uhamasishaji na usambazaji wa habari juu ya maendeleo endelevu na ujenzi wa amani, na shirika linaloratibu ns kujumuisha mashirika sita na wanawake sita mashuhuri wa Algeria, kukuza majukumu tofauti ya AWCPD. Yeye pia anawasiliana mara kwa mara na Rais wake kwa msaada wake wa malengo na shughuli za AWCPD.

Bi Karadja ni Rais wa Chama cha Nationale de Soutien aux Enfants en Ugumu wa Taasisi (ANSEDI). ANSEDI imeunda kitengo cha utunzaji wa kisaikolojia na kijamii ambacho hutoa mahitaji ya kimsingi na matibabu ya kisaikolojia kwa wahanga wa vurugu. Kitengo hiki kinazingatia wanawake, haswa mama wasio na wenzi, kwa kufanya kazi ili kuwaandaa kwa jukumu lao la uzazi. ANSEDI pia inawezesha vikao vya mafunzo kwa wanawake kutoka katika vikundi vya kupinga pamoja na uhamasishaji wa mazungumzo juu ya haki za binadamu. Kwa kushirikiana na mashirika mengine, ANSEDI imeunda mkakati wa kupambana na kutengwa kwa jamii kwa kushirikisha watu walio katika hatari katika shughuli za jamii.

Tangu 1974, Bi Karadja ameelekeza nguvu katika kituo cha kuwakaribisha watoto waliotengwa na familia zao. Kituo hiki huwapatia watoto nyumba hadi watakapounganishwa na familia zao au ikiwa hiyo haiwezekani hadi watakapokua katika familia. Kulingana na kanuni hiyo hiyo, kituo hufanya masuluhisho katika mizozo ya kifamilia na hutoa msaada kwa mama wasio na wenzi ambao wanakabiliwa na kukataliwa na kunyanyapaliwa kutoka kwa jamii zao.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Algeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Sophia Akuffo

**Sophia Abena Boafoa Akuffo** (alizaliwa 20 Desemba 1949) alikuwa Jaji mkuu wa nchini Ghana tangu mwaka 2017 hadi 20 Desemba 2019. Kabla ya hapo, tayari alikuwa Jaji katika Mahakama Kuu ya Ghana tangu 1995.

## Elimu 
Alikuwa na elimu ya sekondari katika Shule ya Upili ya Wasichana ya Wesley, Cape Coast na alipata Shahada ya Sheria ya Chuo Kikuu cha Ghana. 

Aliongeza masomo yake katika Shule ya Sheria ya Ghana ambapo alistahili kuwa wakili. Ana digrii ya Uzamili ya Sheria kutoka Chuo Kikuu cha Harvard huko USA.

## Kazi 
Sophia Akuffo amekuwa mshiriki wa Kamati ya Uongozi ya Taasisi ya Elimu ya Mahakama ya Jumuiya ya Madola,. na Mwenyekiti wa Kikosi Kazi cha Usuluhishi wa Migogoro Mbadala kwa miaka kadhaa. Mnamo Januari 2006, alichaguliwa kama mmoja wa majaji wa kwanza wa Mahakama ya Afrika juu ya Haki za Binadamu na Watu: mwanzoni alichaguliwa kwa miaka miwili na baadaye akachaguliwa tena hadi 2014 na aliwahi kuwa Makamu wa Rais na Rais wa Mahakama Hukumu ya mwisho aliyohusika ilikuwa tarehe 18 Desemba 2019 wakati Mahakama Kuu ilipotoa uamuzi wa pamoja kwamba mahakama zinaweza kukaa mwishoni mwa wiki na siku za likizo za benki kushughulikia kesi za haraka za kisheria.  

Alizungumza pia juu ya shukrani zake kwa Marais wengine wa zamani wa Ghana. Hawa ni pamoja na marehemu John Atta Mills ambaye alikuwa mhadhiri wake juu ya Ushuru katika Shule ya Sheria ya Ghana na pia alimteua kwa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu nchini Ethiopia. Alimtaja marehemu Jerry Rawlings ambaye alimteua kwa Mahakama Kuu mnamo 1995 na John Kufuor ambaye alimteua kwa Mahakama ya Haki za Binadamu na Watu wa Afrika mnamo 2006. [3] Alikuwa rais wa Mahakama hii akiungwa mkono na John Mahama na aliteuliwa na Nana Akufo-Addo kama Jaji Mkuu

## Maandishi ya kimahakama 
* Chama kipya cha kizalendo v Mwanasheria Mkuu (pia anajulikana kama kesi ya CIBA) 1997 ICHRL 24 (12 Machi 1997)

## Kustaafu 
Baada ya kutumikia kama Jaji Mkuu, Akuffo alistaafu mnamo 2019.

Mnamo tarehe 28 Machi 2020, Nana Akufo-Addo alimteua Akuffo kuongoza Mfuko mpya wa Kitaifa wa Dhamana wa COVID-19 uliozinduliwa wakati wa janga la COVID-19.

## Familia 
Ana binti ambaye huenda kwa jina Violet Padi na watoto wawili wakuu Samuel Osei na Cara Nyami. Ana familia kubwa kwa sababu ya wake wengi wa mitala, pamoja na dada sita wanaoishi lakini anaonekana kuwa karibu na wale watatu waliotajwa hapo juu.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Amara Essy

**Amara Essy** (Bouaké, Ivory Coast, 20 Desemba 1944 - 7 Aprili 2025) alikuwa mwanadiplomasia kutoka Ivory Coast.

## Elimu 
Essy alipokea shahada ya kwanza katika sheria ya umma na stashahada ya elimu ya juu katika sheria ya umma pia.

## Kazi ya kidiplomasia 
Essy alianza kazi yake ya kitaaluma mnamo 1970 kama mkuu wa uhusiano wa kiuchumi katika ofisi ya ushirikiano wa kiufundi na kiuchumi. Mwaka mmoja baadaye, aliitwa mshauri wa kwanza wa ubalozi wa Ivory Coast huko Brazil. Pia aliwahi kuwa mshauri wa dhamira ya kudumu ya Cpere d'Ivoire kwa Umoja wa Mataifa huko New York kutoka 1973 hadi 1975. 

Baadaye alihudumu kama mwakilishi wa kudumu wa Cote d'Ivoire kwa ofisi ya Ulaya ya Umoja wa Mataifa huko Geneva na Shirika la Maendeleo ya Viwanda la Umoja wa Mataifa huko Vienna, Austria kutoka Oktoba 1975 hadi Septemba 1978. Pia aliwahi kuwa rais wa Kundi la 77 huko Geneva kutoka 1977 hadi 1978 na baadaye akaitwa balozi wa ajabu na wa jumla wa Uswisi. Alikuwa Mwakilishi wa Kudumu wa Cote d'Ivoire kwa Umoja wa Mataifa kutoka 1981 hadi 1990, na mnamo Januari 1990 alikuwa Rais wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa.

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Cote d'Ivoire
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamesina Essie L. King

**Jamesina Essie Leonora King** ni mwanasheria wa Sierra Leone na Kamishna wa Tume ya Afrika ya Haki za Binadamu. Hivi sasa ni Mwandishi Maalum wa Uhuru wa Kujieleza na Upataji Habari kwa Afrika na Mwandishi wa Habari wa Nchi za Eritrea, Namibia, Somalia, Gambia, na Zimbabwe.  Alikuwa raia wa kwanza wa Sierra Leone kuapishwa kama Kamishna wa Kamisheni ya Afrika ya Haki za Binadamu.  Hapo awali, alikuwa Mwenyekiti wa kwanza wa Tume ya Haki za Binadamu ya Sierra Leone, na alikuwa Kamishna katika Tume ya Haki za Binadamu ya Sierra Leone kutoka 1996 hadi 2016.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Sierra Leone
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Hadji Mberwa Musoni

**Hadji Mberwa Musoni** (aliezaliwa) Morogoro, 17 Mei 1980) ni mwanasoka wa Tanzania. Kwa sasa anacheza JKT Ruvu Stars.

Mberwa pia ameonekana mara moja katika timu ya taifa ya mpira wa miguu waTanzania.

Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Martino wa Vienne

**Martino wa Vienne** (alifariki karne ya 2) alikuwa askofu wa tatu wa mji huo (leo nchini Ufaransa).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k107955h/f1.item Louis Duchesne, Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule, 1907, Paris, vol. I 
**De S. Martino episcopo Viennae in Gallia*, Acta Sanctorum Iulii, vol. I, pp. 13-15
Sara Forbes Bonetta

thumb|Sara Forbes Bonetta	
thumb|James Pinson Labulo Davies na Sarah Forbes Bonetta mwaka 1862 huko London.
**Sara Forbes Bonetta** (1843 - 15 Agosti 1880) alikuwa malkia wa ukoo wa Egbado wa kabila la Wayoruba huko Afrika Magharibi ambaye alibaki yatima akiwa mtoto wakati wa vita na ufalme wa karibu wa Dahomey. Baadaye alikuja kuwa mtumwa wa Mfalme Ghezo wa Dahomey. 

Katika tukio la kushangaza, aliachiliwa kutoka utumwa na Kapteni Frederick E. Forbes wa Jeshi la Wanamaji la Uingereza na kuwa mtoto wa ubatizo wa Malkia Viktoria. Alikuwa ameolewa na Kapteni James Pinson Labulo Davies, tajiri wa Lagos.

## Maisha ya Awali 
Hapo awali aliitwa Omoba Aina, alizaliwa mnamo 1843 huko Oke-Odan, kijiji ambacho tangu muda mfupi kilijitegemea kutoka kwa Dola la Oyo (leo kusini magharibi mwa Nigeria) baada ya kuporomoka. Ufalme wa Dahomey ulitishwa na Oyo, na ilikuwa adui wa kihistoria wa Wayoruba. Oyo na Dahomey walianza kushiriki vita mnamo mwaka 1823 baada ya Ghezo, Mfalme mpya wa Dahomey, kukataa kulipa kodi ya kila mwaka kwa Oyo. Wakati wa vita vya Oyo na Dahomey, Oyo ilidhoofishwa na jihadi za Kiislamu zilizozinduliwa na Ukhalifa wa Sokoto. Dola la Oyo lilianza kugawanyika na miaka ya 1830, ikigawanya Yorubaland katika majimbo madogomadogo. Jeshi la Dahomey lilianza kupanuka kuelekea mashariki hadi eneo la zamani la Oyo na lisilo na ulinzi la Egbado, likiteka watumwa wa Egbado katika mchakato huo. 

## Ndoa na watoto 
Baadaye alipewa na Malkia ruhusa ya kuolewa na Kapteni James Pinson Labulo Davies katika kanisa la Mt. Nicholaus huko Brighton, Mashariki mwa Sussex, mnamo Agosti 1862, baada ya muda wa kuandaa harusi. 

Kapteni Davies alikuwa mfanyabiashara wa Kiyoruba mwenye utajiri mkubwa, na baada ya harusi yao wenzi hao walirudi kwao Afrika, ambapo walikuwa na watoto watatu: Victoria Davies (1863), Arthur Davies (1871), na Stella Davies (1873). Sara Forbes Bonetta aliendelea kufurahia uhusiano wa karibu na Malkia Viktoria hivi kwamba yeye na Askofu Samuel Ajayi Crowther walikuwa watu pekee wa Lagos Jeshi la Wanamaji lililokuwa na maagizo ya kusimama wakati wa uasi huko Lagos. Victoria Matilda Davies, binti wa kwanza wa Bonetta, aliitwa jina la Malkia Victoria, ambaye pia alikuwa mama yake wa ubatizo.

## Marejeo
Jamii:Utumwa
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Wayoruba
Domisiani wa Bebron

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Domisiani wa Bebron** (pia: *wa Bugey*; Roma, Italia, 347 hivi - Bugey, leo nchini Ufaransa, 1 Julai 440) alikuwa mmonaki hadi kifo chake katika monasteri aliyoianzisha kwa wale wengi waliomfuata katika makao yake ya upwekeni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *Histoire hagiologique de Belley ou recueil des vies des saints et des bienheureux nés dans ce diocèse*, Jean-Irénée Depéry, édition Bottier, 1834, p. 11 à 20. Google livres 

Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Waliozaliwa 347

Jamii:wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Teodoriko wa Reims

thumb|Mt. Teodoriko.
**Teodoriko wa Reims** (alifariki karibu na Reims, Ufaransa, 1 Julai 533) alikuwa padri halafu mkaapweke aliyeanzisha monasteri  iliyovutia wengi, akiwemo baba yake aliyekuwa jambazi. 

Hayo yote ni baada ya kumuacha mke wake kwa kuwa alikataa kuishi naye kama kaka na dada tu na kwa kufuata shauri la askofu Remi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 533
Jamii:Mapadri
Jamii:wakaapweke

Jamii:Watawa waanzilishi
Ricardo Navarro

**Ricardo Navarro** ni mhandisi kutoka El Salvador. Alikuwa mwanzilishi na rais wa shirika la mazingira *CESTA* (Salvadoran Center for Appropriate Technology), kituo cha teknolojia inayofaa.

Alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1995, kwa michango yake kwa maendeleo endelevu.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa El Salvador
Jamii:Wanaharakati wa El Salvador
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Modibo Tounty Guindo

**Modibo Tounty Guindo** ni hakimu anayehudumu katika wizara ya sheria ya nchi ya  Mali, akifanya kazi katika mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu. 

Amekuwa kama ushauri wa kiufundi kwenye Wizara ya Sheria na aliwahi kuwa mshiriki kama mjumbe wa Mali katika Mkutano wa Miundo ya Serikali ya 2003 inayohusika na Haki za Binadamu katika eneo linalozungumza Kifaransa.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Mali
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jerome Heckenkamp

**Jerome Heckenkamp** (Oktoba 28, 1979 - Machi 8, 2016) alikuwa mtaalamu wa kompyuta wa Australia na Marekani. 

## Maisha na elimu 
Heckenkamp alizaliwa katika jimbo la Australia la New South Wales. Familia yake ilihamia Pewaukee Wisconsin wakati alipokuwa mdogo.

Baada ya kumaliza masomo yake akiwa mdogo, alifanya kazi kama mhandisi wa mtandao wa kompyuta. Baadaye alihukumiwa kwa mashtaka ya udukuzi kwa mashirika kadhaa mashuhuri na vyuo vikuu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanasayansi wa Australia
Jamii:mabingwa wa kompyuta wa Marekani
El Hadji Guissé

**El Hadji Guissé** ni jaji wa Senegal. Guissé alianza kutekeleza sheria mnamo 1970 na alichaguliwa kama jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kutoka 2006-2010. Amefanya pia kazi katika Umoja wa Mataifa kama mwandishi maalum wa Haki ya Maji mnamo 1998.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Mali
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Nicolas Jacobsen

**Nicolas Jacobsen** ni mdukuzi ambaye alikuwa na ufikiaji haramu wa habari ya binafsi ya wateja wa T-Mobile kwa angalau mwaka. 

Alikamatwa baada ya uchunguzi na Huduma ya Siri ya Marekani mnamo Oktoba 2004 akakiri hatia wakati wa kesi kama sehemu ya makubaliano ya ombi.

## Marejeo 
Jamii:Wahalifu wa Marekani
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Alpha Oumar Konaré

thumbnail|right|200px|Alpha Oumar Konaré.
**Alpha Oumar Konaré** (amezaliwa 2 Februari 1946) ni mwanasiasa wa Mali, ambaye alihudumu kama Rais wa Mali kwa awamu mbili kutoka 1992 hadi 2002 na alikuwa Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika kutoka 2003 hadi 2008.

## Kazi katika elimu 
Alpha Oumar Konar, mtoto wa nne wa mfanyikazi wa nyumbani wa Fula, alizaliwa Kayes, Mali, ambapo alienda shule ya msingi. Aliendelea kuhudhuria mkutano wa Bamako wa Leucreande Terragson des Fougres, Collsedge de Maristes wa Dakar, Senegal, Collverge Moderne wa Kayes na, kati ya 1962 na 1964, College Normale Secondaire ya Katibougou. Alikamilisha masomo yake ya juu katika historia katika hesabu ya "Foncole Normale Admale Supriedure huko Bamako (1965-1969) na katika Chuo Kikuu cha Warsaw kati ya 1971 na 1975.

## Mwanaharakati wa kisiasa 
Konaré alihusika katika siasa mapema akiwa na umri wa miaka ishirini, wakati alichaguliwa Katibu Mkuu wa Jumuiya ya Sudan / African Democratic Rally ya mwaka 1967 (US-RDA, chama cha Rais Modibo Keïta) wa olecole Normale Supérieure ya Bamako.
## Baada ya urais 
Mnamo Septemba 2021, Alpha Oumar Konaré, alilazwa haraka nchini Moroko katika hospitali ya Cheikh Zaid huko Rabat.

## Tanbihi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Mali
Chafika Bensaoula

**Chafika Bensaoula** ni mwanasheria wa Algeria ambaye alichaguliwa kwa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kwa muhula wa miaka sita mnamo 2017.

## Mwanzo wa maisha yake na elimu 
Bensaoula alizaliwa nchini Algeria na ana shahada ya udaktari katika sheria ya umma.

## Kazi 
Bensaoula amekuwa jaji wa Mahakama za Mashauri ya Jinai na Mahakama ya Rufaa nchini Algeria. [1] Yeye ni mhadhiri katika Shule ya Kitaifa ya Ujamaa nchini Algeria. Mnamo Aprili 2016, aliteuliwa kwa Bodi ya Kimataifa ya Udhibiti wa Dawa za Kulevya.  Yuko katika bodi ya watawala ya Taasisi ya Kimataifa ya Haki na Utawala wa Sheria.

Bensaoula alichaguliwa kwa Mahakama ya Afrika kwenye mkutano wa Umoja wa Afrika huko Addis Ababa mnamo Januari 2017,   pamoja na Mmalawi Tujilane Chizumila. Wawili hao waliapishwa mnamo tarehe 6 Machi, na kuleta idadi ya wanawake mahakamani kwa majaji watano kati ya kumi na moja kwa mara ya kwanza  na kutimiza mahitaji ya usawa wa kijinsia wa Itifaki inayoanzisha Mahakama 

## Maisha binafsi 
Bensaoula anazungumza Kiarabu, Kiingereza na Kifaransa

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Algeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Eparki wa Angouleme

lake huko Angoulême.]]
**Eparki wa Angouleme** (kwa Kifaransa: **Cybard, Ybars au  Éparche**; Angouleme, Akwitania, leo nchini Ufaransa, 504 - 581) alikuwa padri ambaye aliishi miaka 39 kwa toba kali akiwa amejifungia upwekeni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Saint-Roche, P. (1985). "A propos du sanctoral du sacramentaire d'Angoulême." *Rivista di archeologia cristiana* **61** (1–2): 113–18.

Jamii:Waliozaliwa 504

Jamii:Mapadri
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Oliver Plunkett

[thumb|right|Mt. Oliver alivyochorwa na [Edward Luttrell.]]
**Oliver Plunkett** (kwa Kieire: **Oilibhéar Pluincéid**; Loughcrew, County Meath, Ireland, 1 Novemba 1625  – Tyburn, London, Uingereza, 1 Julai 1681) alikuwa askofu mkuu wa Armagh, kaskazini mwa Ireland, kuanzia mwaka 1670. 

Baada ya njama ya Kipapa aliendelea, ingawa kwa siri, kutokana na dhuluma ya serikali.

Hatimaye alikamatwa na kuhukumiwa adhabu ya kifo kwa kueneza imani Katoliki. Hivyo alinyongwa na kuraruliwa akisamehe wote na kukiri imani sahihi hadi mwisho.

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 23 Mei 1920, halafu Papa Paulo VI tarehe 12 Oktoba 1975 alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 228

## Viungo vya nje
* Cobbett's Complete Collection of State Trials digitised by Google Books
* Biography of St Oliver Plunket
* St Oliver Plunkett webpage  maintained by Drogheda Borough Council & St. Peter's Church

Jamii:Waliozaliwa 1625
Jamii:Waliofariki 1681
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Jonathan James

**Jonathan Joseph James** (Desemba 12, 1983 - Mei 18, 2008) alikuwa tapeli (tapeli wa kofia ya kijivu) ambaye alikuwa mtu wa kwanza kufungwa kwa uhalifu wa kimtandao nchini Marekani. 

Mzaliwa huyo wa Kusini mwa Florida alikuwa na umri wa miaka 15 wakati wa kosa la kwanza na umri wa miaka 16 tarehe ya kuhukumiwa kwake. Alifariki nyumbani kwake Pinecrest, Florida mnamo Mei 18, 2008, kwa kujipiga risasi.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Wahalifu wa Marekani
Kellelo Justina Mafoso-Guni

**Kellelo Justina Mafoso-Guni** (amezaliwa Hlotse, Lesotho, Desemba 8, 1945) ni jaji wa zamani wa mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Mahakama Kuu ya Lesotho, ambapo alikuwa mwanamke wa kwanza. 

## Maisha ya Awali na Elimu 
Mafoso-Guni alizaliwa Hlotse mnamo Desemba 8, 1945. Alisomea sheria katika Chuo Kikuu cha Lesotho na Chuo Kikuu cha Edinburgh. 

## Kazi
Mafoso-Guni aliteuliwa kama Wakili wa Taji nchini Lesotho mnamo 1970. Kisha akahamia Uingereza na kufanya kazi katika utumishi wa umma kwa miaka kumi na mbili. Alirudi Afrika na aliteuliwa kuwa hakimu nchini Zimbabwe tarehe 28 Septemba 1980, mwanamke wa kwanza aliyeteuliwa kwenye benchi.  Alitumikia huko kwa miaka kumi na mbili. [2] Vyanzo vingine vimesema kimakosa kwamba Mavis Gibson alikuwa jaji wa kwanza mwanamke katika historia ya Zimbabwe. Wakati Gibson aliwahi kuwa jaji nchini Zimbabwe, alikuwa kweli Mahakama Kuu ya jaji wa kwanza wa kike wa Namibia. 

Mafoso-Guni alirudi Lesotho na aliteuliwa katika Mahakama Kuu ya Lesotho, tena kama jaji wa kwanza mwanamke. [2]  Mnamo 2006, alichaguliwa kama mmoja wa majaji wa kwanza wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu kwa kipindi cha miaka minne,  mmoja wa wanawake wawili pamoja na Sophia Akuffo.

## Machapisho
Guni, Kelello (1990). "Tatizo la Utupaji-Mtoto Zimbabwe". *Karatasi ya Kufanya kazi*. Chuo Kikuu cha Oslo, Taasisi ya Sheria ya Wanawake. **26.**

Mafoso-Guni, Kelello (1994). *Ripoti juu ya Warsha ya Wabunge iliyofanyika tarehe 16 Novemba, 1994: Maseru Sun Cabanas. FIDA*

## Maandishi ya kimahakama
Ntsapo Petlane (Born Makunya) v Mathe Petlane & Another (Wasaidiwa kihalali). CIV / APN / 476/9825. Agosti 1999

R. Potoketsi dhidi ya Rex. CRI / A / 22/98. 15 Februari 1999

African Oxygen Ltd v. Stm Marketing & Agency Ltd na nyingine. CIV / APN / 191/99, CIV / APN / 270/99. 7 Aprili 2000

Benki ya Ned (Lesotho) Ltd dhidi ya Shirika la Maendeleo la Sotho (Pty) Ltd. CIV / T / 450/99. 23 Mei 2000

Rex dhidi ya Lisebo Mokhoro. CRI / T / 39/96. 24 Novemba 2000.

Theresia Leoma dhidi ya Makhang Leoma. CIV / APN / 465/99, CIV / APN / 520/99. 8 Agosti 2000.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Lesotho
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ntyam Ondo Suzanne Mengue Zomo

**Ntyam Ondo Suzanne Mengue Zomo** ni mwanasheria wa Kameruni ambaye alichaguliwa kwenye Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kwa kipindi cha miaka sita mnamo 2016.

## Maisha ya mapema na elimu
Mengue alizaliwa Vallée-du-Ntem katika Mkoa wa Kusini wa Kamerun mnamo 1954.  Baba yake alikuwa mhudumu wa dini. Alihitimu kutoka Shule ya Kitaifa ya Utawala na Ujamaa mnamo 1982. 

## Kazi
Mengue alifanya kazi kama naibu mwendesha mashtaka wa Sangmélima na Douala kati ya 1982 na 1987. Mnamo 1990, alikua Rais wa Mahakama ya Mwanzo huko Yaoundé na kisha mnamo 1992 Makamu wa Rais wa Mahakama ya Rufaa. Mnamo 1998 alikua Mshauri wa Mahakama Kuu ya Kamerun. Mnamo 2001, alikuwa mmoja wa majaji sitini na wanne walioteuliwa kama jaji wa kudumu wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu wa Yugoslavia ya zamani. 

Mengue alikuwa Rais wa Sehemu ya Utawala ya Mahakama Kuu kutoka 2010 hadi 2015, na amekuwa Rais wa Sehemu ya Biashara ya Korti tangu 2015.  Amekuwa mwanachama wa Tume ya Kitaifa ya Haki za Binadamu na Uhuru wa Kamerun tangu 2003, ambapo ameshiriki kama mwandishi wa habari.

Mengue alichaguliwa kama jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Haki za Watu kwa kipindi cha miaka sita mnamo Julai 2016 katika mkutano wa Umoja wa Afrika huko Kigali. 

## Maisha binafsi
Mengue ni mwanachama wa Chama cha Mawakili wa Kike wa Kamerun na Chama cha Wanawake Wakristo wa Kanisa la Presbyterian la Kamerun. Anajua Kifaransa na Kiingereza vizuri. 

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kamerun
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Wadja Egnankou

**Wadja Egnankou** ni mwanasayansi kutoka Cote d'Ivoire na mtafiti katika Chuo Kikuu cha Abidjan. Alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1992 kwa juhudi zake za kulinda misitu ya mikoko ya nchi.

[Mbegu-mtu}}
## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa Cote d'Ivoire
Jamii:Wanaharakati wa Cote d'Ivoire
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Jean Emile Somda

**Jean Emile Somda** alikuwa jaji kutoka Burkina Faso ambaye alihudumu katika mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kutoka 2006-2008.  

Wakati wa kuteuliwa kwake, alikuwa katika Baraza la Katiba la Burkina Faso, ambayo ni mahakama ya kikatiba ya nchi hiyo. Nafasi zingine alizoshikilia ni pamoja na: Mshauri wa Sheria kwa Waziri wa Sheria, Mshauri wa Baraza la Katiba, Waziri wa Utumishi wa Umma na Maendeleo ya Taasisi, Mahakama ya Jaji-Katiba, Rais, Jimbo la Kaya, Rais wa Baraza la Mahakama ya Rufaa ya Ouaga, na Mjumbe wa Tume Huru ya Uchunguzi kuhusu kesi ya Norbert Zongo.

Somda alisoma Chuo Kikuu cha Cheikh Anta Diop huko Dakar, Senegal na alipokea Shahada ya Uzamili ya Sheria mnamo 1981.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Burkina Faso
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Adjaratou Abdoulaye

**Adjaratou Abdoulaye** ni mwanasiasa wa Togo na mbunge wa Bunge la Afrika na la Togo.  Alichaguliwa kwenye Bunge la Togo katika uchaguzi wa bunge 2007, akiwakilisha Mkutano wa Watu wa Togo.  Alichaguliwa kwenye Bunge la Afrika kwa kipindi cha 2009-2014. 

Jamii:Wanasiasa wa Togo
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Améyo Adja

**Améyo Adja** (amezaliwa Lomé, Julai 1956  ni mwanasiasa wa Togo na ni mjumbe wa Bunge la Afrika na la Togo.

Adja alichaguliwa kuwa mbunge wa Togo katika uchaguzi wa bunge wa Oktoba 2002 kama mgombea wa Mkutano wa Kuimarisha Demokrasia na Maendeleo (RSDD)  kutoka Jimbo la Pili la Lomé, Rais wa Kundi la Bunge la Upinzani. Alichaguliwa kwa Bunge la ECOWAS na Bunge mnamo Novemba 2, 2005, akipokea kura 59 kutoka kwa manaibu 68 waliokuwepo. 

Alichaguliwa pia katika Bunge la Afrika, akiwa mmoja wa wajumbe watano wa Togo ilipoanza kukutana mnamo Machi 2004. 

Jamii:Wanasiasa wa Togo
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Waliozaliwa 1956
Carlos Alberto Ricardo

**Carlos Alberto Ricardo** ni mwanamazingira kutoka Brazil. Ni mkurugenzi wa taasisi ya *Instituto Socioambiental (ISA)* huko Brazil. 

Alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1992, kwa mchango wake katika sera ya mazingira nchini Brazil.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa Brazil
Jamii:Wanaharakati wa Brazil
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Heffa Schücking

**Heffa Schücking** ni mwanamazingira kutoka Ujerumani. Ni mwanzilishi na mkurugenzi wa shirika la *Urgewald* linalojihusisha na mazingira na haki za binadamu nchini Ujerumani.

Alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1994,  kwa kazi zake za kuhifadhi misitu ya mvua.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa Ujerumani
Jamii:Wanaharakati wa Ujerumani
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Unyanyasaji wa watoto mtandaoni

**Unyanyasaji wa watoto mtandaoni** ni aina mpya ya unyanyasaji wa watoto ambao pia hujulikana hivyo kwa sababu ya asili yake, hata kutoka kwa watu wa mbali na wasiojulikana. 

Unyanyasaji huo unatumia intaneti au simu za mkononi. Ingawa hautokei ana kwa ana, wala hauhitaji kukutana kimwili, unyanyasaji mtandaoni unaweza kusababisha hata athari mbaya za ana kwa ana kwa njia ya ubakaji, unyanyasaji wa kingono n.k.  

Nchini Marekani, unyanyasaji wa watoto mtandaoni unatambuliwa kama aina ya unyanyasaji wa watoto na Jumuiya ya Kitaifa ya Kuzuia Ukatili kwa Watoto. Ripoti ya Data & Society Research Institute na ya Center for Innovative Public Health Research imeonyesha kwamba 72% za watumiaji wa intaneti wameshuhudia aina mojawapo ya unyanyasaji, na 47% wamepatwa wenyewe.

## Tanbihi
## Marejeo 
*Janis Wolak, David Finkelhor, Kimberly J. Mitchell, Michele L. Ybarra (February–March 2008). Online "Predators" and Their Victims (PDF) (Vol 63 ed.). American Psychological Association. pp. 111–128. Retrieved 2 March 2018.
*Child abuse and neglect". NSPCC.''

Jamii:makosa ya jinai
Jamii:Jinsia
Jamii:Intaneti
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Kikosi Kazi cha Argos

**Kikosi Kazi cha Argos** (Task Force Argos) ni tawi la Polisi ya Queensland, Australia, linalohusika na uchunguzi wa unyonyaji na unyanyasaji wa watoto mtandaoni.

Ilianzishwa mnamo 1997, hati ya asili ya kitengo hicho ilikuwa kuchunguza madai ya udhalilishaji wa watoto wa taasisi yaliyotokana na Uchunguzi wa Forde.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Interview with Task Force Argos squad member 
* Queensland Police service

Jamii:Makosa ya jinai
Jamii:Intaneti
Jamii:Queensland
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Yustini na Atilano

**Yustini na Atilano** (majina kamili kwa Kihispania **Justino Orona Madrigal**, aliyezaliwa tarehe 14 Aprili 1877, na **Atilano Cruz Alvarado**, aliyezaliwa tarehe 5 Oktoba 1901; waliuawa Rancho de las Cruces, Guadalajara, Mexico, 1 Julai 1928) walikuwa mapadri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi walipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.

Yustini aliwahi kuanzisha shirika la Masista Waklara wa Moyo Mtakatifu.

Papa Yohane Paulo II aliwatangaza wenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu watakatifu wafiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzao 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu ya wote pamoja inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwao wenyewe ni tarehe ya kifodini chao.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass

Jamii:Waliozaliwa 1877

Jamii:Watawa waanzilishi
Moussa Faki

thumbnail|right|200px|Moussa Faki

**Moussa Faki Mahamat** (alizaliwa 21 Juni 1960) ni mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Chad ambaye amekuwa Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika aliyechaguliwa tangu 14 Machi 2017. Hapo awali alikuwa Waziri Mkuu wa Chad kutoka 24 Juni 2003 hadi 4 Februari 2005 na Waziri wa Mambo ya nje kutoka Aprili 2008 hadi Januari 2017. Faki, mwanachama wa chama tawala cha Harakati za Wokovu wa Kizalendo , ni mali ya kabila la Zaghawa, kundi moja kama Rais Idriss Donger.

Faki alizaliwa katika mji wa Biltine mashariki mwa Chad. Alienda chuo kikuu huko Brazzaville katika Jamhuri ya Kongo, ambako alisoma sheria. Alienda uhamishoni wakati Hisein Habrvorer alichukua madaraka mnamo Juni 7, 1982 na alijiunga na Baraza la Mapinduzi la Kidemokrasia lililoongozwa na Acheikh Ibn Oumar; Walakini, hakurudi nchini Chad wakati Acheikh alijiunga na Habsor mnamo 1988. Mwishowe alirudi tarehe 7 Juni 1991, baada ya Demby kuchukua madaraka. Alikuwa mkurugenzi mkuu wa wizara mbili kabla ya kutumika kama Mkurugenzi Mkuu wa Kampuni ya Kitaifa ya sukari (SONASUT) kati ya mwaka wa 1996 na 1999.

## Wasifu 
Faki alizaliwa katika mji wa Biltine mashariki mwa Chad. Alisoma chuo kikuu huko Brazzaville katika Jamhuri ya Kongo, ambapo alisomea sheria. Alienda uhamishoni Hissein Habré alipochukua madaraka mnamo Juni 7, 1982 na kujiunga na Baraza la Mapinduzi la Kidemokrasia lililoongozwa na Acheikh Ibn Oumar; hata hivyo, hakurudi Chad wakati Acheikh alipojiunga na Habré mnamo mwaka 1988. Hatimaye alirudi mnamo Juni 7, 1991, baada ya Déby kuchukua madaraka. Alikuwa mkurugenzi mkuu wa wizara mbili kabla ya kuhudumu kama Mkurugenzi Mkuu wa Kampuni ya Kitaifa ya Sukari (SONASUT) kati ya 1996 na 1999.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Marie Belkine

**Marie Belkine** (anajulikana kama Marie Agba-Otikpo; amezaliwa 1 Desemba 1948) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati. Alikuwa mjumbe wa Bunge la Kitaifa na mkuu wa Tume ya Ulinzi na Usalama (CDS).

## Maisha ya mapema na elimu
Agba-Otikpo alizaliwa mnamo 1 Desemba 1948 huko Bocaranga alikoanzia taaluma yake, Agba-Otikpo alikuwa mfanyakazi wa kijamii na aliajiriwa katika ubalozi wa Jamuhuri ya Afrika ya Kati huko Paris kama mshauri katika maswala ya kijamii.

## Kazi ya kisiasa
Akijipanga na Rais Ange-Félix Patassé, Agba-Otikpo alichaguliwa katika Bunge la Kitaifa kama mwakilishi wa MLPC kwa wilaya ya kwanza ya Ngaoundaye mnamo mwaka 1998. Alipokea asilimia 76.3 ya kura, na aliwahi kuwa msimamizi wa mkutano huo kutoka 1999 hadi 2000. Agba-Otikpo alichaguliwa tena tarehe 8 Mei 2005. Alikuwa mjumbe wa Bunge la Afrika kuanzia 2005-2011, na mjumbe wa Kamati ya Afya, Kazi na Masuala ya Jamii. Alishindwa katika uchaguzi wa wabunge wa 2011.

Agba-Otikpo pia alikuwa mwanachama wa REFPAC (Mtandao wa Wabunge Wanawake wa Afrika ya Kati) mnamo 2007. Mnamo Aprili 29, 2015, Agba-Otikpo alianzisha tena Wizara ya Usalama wa Umma baada ya mgomo wa polisi wa Bangui Aprili 2015. Wakati wa mgomo wa polisi, Agba-Otikpo alikuwa akisimamia Tume ya Ulinzi na Usalama ya Baraza la Mpito la Kitaifa (CNT).

Katika uchaguzi mkuu wa 2015-16, Agba-Otikpo aligombea upandaji wa pili wa Ngaoundaye wa Ouham-Pendé kwa Chama cha Utawala wa Kidemokrasia. Baada ya uchaguzi wa marudio mnamo Aprili 2016, alishindwa na Antoine Koirokpi.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Sybil Jason

**Sybil Jason** (amezaliwa Sybil Jacobson; 23 Novemba 1927 - 23 Agosti 2011) alikuwa mzaliwa wa Afrika Kusini aliyeendelea na kuwa mwigizaji wa filamu ambaye alitazamiwa kuwa alishindana na mwigizaji Shirley Temple.

## Kazi 
Mzaliwa wa Cape Town, Afrika Kusini, mnamo tarehe 23 Novemba 1927, Sybil Jason alianza kucheza piano akiwa na umri wa miaka miwili na, mwaka mmoja baadaye, akaanza kuonekana hadharani akifanya uigaji wa Maurice Chevalier. Alitambulishwa kwa umma wa London wa ukumbi wa michezo kwa njia ya mjomba wake, Harry Jacobson, kiongozi maarufu wa orchestra wa London wakati huo na pia mpiga piano wa Gracie Fields. Kilele cha kazi yake kilikuja na onyesho la tamasha na Frances Day katika Jumba la Theatre la London. Kazi yake ya ukumbi wa michezo ilisababisha kuonekana kwenye rekodi za redio na phonografia na pia jukumu la kusaidia katika filamu ya *Barnacle Bill (1935)*.

Irving Asher, mkuu wa Warner Bros. ' Studio ya London, iliona utendaji wa Jason katika Barnacle Bill na ikampanga afanye uchunguzi wa studio hiyo. Jaribio hilo lilikuwa la mafanikio, na kusababisha Warner Bros kumsaini kwa kandarasi. Filamu yake ya kwanza ya Amerika iliongoza katika Little Big Shot (1935), iliyoongozwa na Michael Curtiz na nyota mwenza wa Glenda Farrell, Robert Armstrong, na Edward Everett Horton.

Jason alifuata hii na majukumu ya kusaidia dhidi ya nyota maarufu zaidi za Warner Bros, pamoja na Kay Francis katika ''I Found Stella Parish (1935), Al Jolson katika The Singing Kid (1936), Pat O'Brien na Humphrey Bogart katika The Great O ' Malley (1937), na tena na Kay Francis katika Comet Over Broadway (1938)*. Warners pia walimtia nyota katika *The Captain's Kid (1937)*, na Vitaphone nne-reeleers mbili zilizopigwa katika Technicolor: Kubadilisha Walinzi, Siku ya Santa Anita, Pioneer mdogo, na Mwanadiplomasia wa Littlest.

Jason hakuwa mpinzani mkuu wa Shirley Temple ambaye Warner Bros. alikuwa anatarajia, na kazi yake ya filamu ilimalizika baada ya kucheza majukumu mawili ya kusaidia katika karne ya 20 Fox. Filamu hizi - *The Little Princess (1939) na The Blue Bird (1940)* - ziliunga mkono Hekalu, ambaye alikua rafiki yake maishani.

## Maisha binafsi 
Jason aliolewa na Anthony Albert Fromlak (aka Anthony Drake) tarehe 30 Desemba 1950. Alifariki mnamo 2005. Binti yao, Toni Maryanna Rossi, ameolewa na Phillip W. Rossi, mtayarishaji wa Bei Mpya ni sawa.

Sybil Jason alikua raia wa kawaida wa Merika mnamo 1952.

## Urithi 
* Sybil Jason alikuwa mshiriki hai katika Jumuiya ya Kimataifa ya Al Jolson na alifanya maonyesho ya mara kwa mara kwenye maonyesho ya watu mashuhuri kote Merika.
* Wasifu wake Dakika kumi na tano: Tawasifu ya nyota ya mtoto ya Enzi ya Dhahabu ya Hollywood ilichapishwa mnamo 2004. Pia aliandika muziki wa jukwaani, *Uuzaji wa Gereji''.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor