open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doreen Kessy

**Doreen Kessy** ni mkuu wa operesheni katika kampuni ya Ubongo, inayojihusisha na utoaji wa elimu kwa njia ya katuni.

Doreen pamoja na wenzake watano, waasisi wa kampuni ya ubongo, waliamua kuanzisha ubongo ili kutoa mchango wao katika kupunguza tatizo la ukosefu au ueneaji wa elimu kwa watoto barani Afrika. Wanaamini kuwa kwa kutumia katuni hizi zitatoa mchango mkubwa katika kuwaelewesha watoto hivyo kuwapunguzia kazi kubwa walimu.

Inakadiriwa kuwa familia 6.4 milioni katika nchi 31 Afrika wanatazama na kujifunza kutokana na Katuni za *Ubongo kids* kila wiki.

## Elimu
Doreen ana shahada ya uzamili  ya biashara na utawala pia ana shahada ya  kimataifa ya biashara na uchumi  kutoka katika chuo kikuu cha Liberty kilichopo Virginia marekani.

## Kazi
Kabla ya kuanzisha na kufanya kazi katika kampuni ya ubongo ,Doreen aliwahi pia kufanya kazi katika mashirika ya  International Justice Mission ,Wells Fargo and Smile Africa na pia aliweza kubuni programu  za  kupunguza umaskini,ambazo zinatumika nchini Zimbabwe na Zambia.

## Uanaharakati
Ni mwanaharakati wa Elimu ,ambaye anajaribu kuleta mapinduzi katika Elimu kwa watoto wa Afrika,kufanya masomo yenye dhana kuwa ni magumu kwa kuyafundisha kwa njia ya katuini ili wanafunzi waweze kuyapenda na kuelewa kwa urahisi.

Ameshiriki pia kama mmoja wa waigizaji ,kwa kuigiza sauti  ya Kiingereza ya Ngedere katika katuni za Ubongo kids.

## Tuzo
Kessy,ni miongoni mwa wavumbuzi 8 walio tunukiwa tuzo katika tuzo za Elimu zilizo kuwa zikitolewa na Umoja wa Afrika (the AU Education Innovation Prizes), Dakar, Senegal, 10 Oktoba 2018.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wafanyabiashara wa Tanzania
Anna Aloys Henga

**Anna Aloys Henga** (alizaliwa tarehe) ni Mkurugenzi Mtendaji wa Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC) tokea mwaka 2017 .

Amejiunga kwa mara ya kwanza na Kituo cha sheria na haki za binadamu (LHRC) kwa utafiti wa kimasomo mwaka 2003 , na kujiunga rasmi mwaka 2006 kwa mazoezi ya vitendo.

Amehitimu shahada ya sheria katika chuo kikuu cha Dar es Salaam mwaka 2006, na stashahada ya jinsia kutoka Sweden Institute of Public Administration.

## Maisha
Henga wazazi wake walikuwa watumishi wa umma na yeye alikuwa mmoja kati ya watoto wao sita. Alisema kuwa akiwa mtoto hakuwa na ufahamu wa ubaguzi wa kijinsia. 

Anafanya kampeni kupunguza ukeketaji wa wanawake. Ukeketaji umekuwa kinyume cha sheria nchini Tanzania tangu mwaka 1998 lakini inakadiriwa kuwa asilimia 10 ya wasichana bado wanapitia tiba hii. 

Mwaka 2015, alihimiza Mashirika mengine ya Kiraia nchini Tanzania kufuatilia uchaguzi mkuu wa Tanzania kwa mafanikio. Pia anajulikana kwa kuhamasisha wanawake wengine kushiriki katika siasa nchini Tanzania. 

Pia ni mwanaharakati wa haki za binadamu na aliteuliwa kuwa mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC) mwaka 2018 akichukua nafasi ya Dk. Helen Kijo-Bisimba.

Maeneo yake kuu ya utaalam ni Sheria za Haki za Binadamu, Uchambuzi wa Sera, Jinsia, na Mazoezi kwa Mashirika Yasiyo ya Kiserikali na Theolojia. Anna anashikilia shahada ya uzamili katika Sera na Mazoezi ya Maendeleo kwa Mashirika ya Kiraia, (Chuo Kikuu cha Mzumbe, Tanzania), Cheti cha Shahada ya Uzamili katika Utawala wa Biashara - Taasisi ya Usimamizi wa Fedha (IFM Tanzania), Shahada ya Sheria (Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania), Cheti cha Jinsia - kutoka Taasisi ya Utawala wa Umma ya Sweden na Cheti cha Theolojia kutoka Shule ya Theolojia ya Mahanaim, Cheti cha Uongozi kutoka Taasisi ya Wakurugenzi (IoDT) na Cheti cha Utawala wa Kampuni kutoka ESAMI. Shirika analoongoza (LHRC) linadokumenti hali ya Haki za Binadamu nchini Tanzania kupitia Ripoti ya Haki za Binadamu ya Tanzania inayozalishwa kila mwaka na kila baada ya miaka miwili. Shirika hilo pia linajulikana kwa Uangalizi wa Uchaguzi, Elimu ya Kiraia, na Mchakato wa Kidemokrasia. Mwaka 2019, aliteuliwa kama mmoja wa wapokeaji wa Tuzo ya Wanawake wa Ujasiri wa Kimataifa na kupokea tuzo ya heshima kutoka Idara ya Mambo ya Nje ya Marekani. Kwa umuhimu, yeye, Moumina Houssein Darar (Djibouti), na Maggie Gobran (Misri) walikuwa wanawake wa Kiafrika watatu waliotajwa mwaka huu.

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:wanaharakati wa Tanzania
Wilaya ya Ntoroko

'''''' ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi, Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 67,005 (mwaka 2014).

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya wilaya ya Ntoroko

Jamii:Wilaya ya Ntoroko
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Magharibi (Uganda)
Jamii:Wilaya za Uganda
Wilaya ya Kole (Uganda)

**Kole** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kaskazini, Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 231,900 (mwaka 2012).

Mji mkuu ni Kole.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya wilaya ya Kole

Jamii:Wilaya ya Kole
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Jamii:Wilaya za Uganda
Umemenuru

**Umemenuru** (pia: **umeme-mwanga**, **fotovoltaiki**, kutoka Kiingereza *photovoltaics, photoelectricity*) ni umeme unaopatikana kutokana na nishati ya nuru hasa au kwa jumla kila aina ya mnururisho wa sumakuumeme. Badiliko hili linatokea katika seli zinazojulikana mara nyingi kama seli za sola. Seli ya umemenuru inatoa mkondo wa takriban nusu volti.

Nishati ya nuru ikikuta mata yenye tabia ya nusukipitishi (semikonda) inasababisha mwendo wa elektroni ndani yake. Nuru inaundwa na vipande vidogo vinavyoitwa fotoni. Nishati ya fotoni ikigonga elektroni inaweza kuiondoa katika nafasi yake kwenye mzingo elektroni na kusababisha kutokea kwa mkondo wa umeme. 

Matumizi ya umemenuru yanapatikana katika teknolojia ya umemejua kwa uzalishaji wa umeme, lakini pia kwa vihisio *(sensor)* vya aina , mfano katika kamera au vifaa vya kupimia umbali, mwendo na kadhalika.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*What is Photovoltaics?, tovuti ya NASA, iliangaliwa Machi 2019
*Godwin Msigwa: Mafunzo ya umeme wa jua , tovuti ya dtpev.de, iliangaliwa Machi 2019
*How do solar panels work?, tovuti ya livescience.com, imeangaliwa Machi 2019
*Basic Photovoltaic Principles and Methods, tovuti ya National Renewable Energy Laboratory, Marekani, iliangaliwa Machi 2019
Umemejua

**Umemejua** ni teknolojia inayobadilisha nishati ya nuru ya jua kuwa umeme. Umemejua ni matumizi ya pekee ya umemenuru yaani mchakato wa kutumia nguvu ya mnururisho wa sumakuumeme.

Umemejua ni njia mojawapo ya kutumia nishati ya jua; mbinu nyingine ni matumizi ya joto la Jua moja kwa moja, usanisinuru wa mimea na matumizi ya nguvu ya upepo ambayo ni pia umbo mbadala la nishati ya jua.
[thumb|Kuongezeka kwa uwezo wa paneli za sola (solar photovoltaics) kwa [kizio cha gigawati.]]
Umemejua huzalishwa kupitia seli za sola *(solar cells)*. Seli hizo kimsingi ni matabaka mawili ya silisi au nusukipitishi nyingine yaliyounganishwa ilhali tabaka la chini lina kiwango cha boroni inayosababisha kutokea kwa chaji chanya na sehemu ya chini imepata kiwango cha fosferi inayosababisha chaji hasi.  Kila seli huwa na viungo vya umeme vinavyowezesha kupita kwa mkondo unaofikia nguvu ya takriban nusu volti. 

Seli nyingi huunganishwa kufanya *paneli ya sola*. Paneli za aina hizo zinaunganishwa mara nyingi kutosheleza mahitaji ya umeme ya majengo madogo na makubwa, vijiji au hata miji. 
300px|thumb|Kushuka kwa bei za paneli za sola kwa wati moja ya umeme.
Matumizi ya teknolojia ya umemejua yalipanuka haraka katika miaka iliyopita. Baada ya kutengenezwa kwa seli ya sola ya kwanza mnamo 1954 hadi miaka ya 1980 vifaa vyake vilikuwa ghali sana. Tangu kuongezeka kwa uzalishaji wake, bei zimezidi kushuka haraka. Leo hii umemejua unatosheleza asilimia 1 ya mahitaji yote ya umeme duniani, katika nchi kadhaa umeshakuwa chanzo muhimu cha uzalishaji wa nishati kwa wananchi na uchumi wa taifa. 

## Viungo vya nje
*Godwin Msigwa: Mafunzo ya umeme wa jua, tovuti ya dtpev.de, iliangaliwa Machi 2019
*Photovoltaic cells convert sunlight into electricity, tovuti ya Energy Information System eia.gov ya Marekani
*How do solar panels work?, tovuti ya livescience.com, imeangaliwa Machi 2019
*Basic Photovoltaic Principles and Methods, tovuti ya National Renewable Energy Laboratory, Marekani, iliangaliwa Machi 2019
Orodha ya milima ya Uganda

Hii **orodha ya milima ya Uganda** inataja tu baadhi yake:
* Mlima Baker (m 4,844), mpakani mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
* Mlima Elgon (m 4,321) - volikano, mpakani mwa Kenya 
* Mlima Emin (m 4,798), mpakani mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
* Mlima Gessi (m 4,715), mpakani mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
* Mlima Kadam (Debasien au Tabasiat) (m 3,054)
* Mlima Luigi di Savoia (m 4,627), mpakani mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
* Mlima Moroto (m 3,083)
* Mlima Morungole (m 2,750)
* Ruwenzori (m 5,109)
* Mlima Speke (m 4,890), mpakani mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
* Mlima Stanley (m 5,119), mpakani mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
* Mlima Zulia (m 2,149)

## Tazama pia
*Orodha ya volikano nchini Uganda

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Milima ya Uganda
Jamii:Jiografia ya Uganda
Kisiwa cha Kibibi (Buvuma)

'''''' ni kati ya visiwa vya Uganda kusini (Mkoa wa Kati, Wilaya ya Buvuma).

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Uganda

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Uganda
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Jamii:Wilaya ya Buvuma
Gigawati

**Gigawati** ni kizio cha nguvu kinacholingana na wati bilioni moja (wati 109).

Kizio hiki hutumika kutaja uwezo wa vituo vikubwa vya kuzalisha umeme au tabia ya mtandao wa umeme kieneo. Kwa mfano kituo kikubwa cha nyuklia nchini Ubelgiji huwa na uwezo wa kutoa gigawati 1.04. Ethiopia ina vituo vya umeme vinavyoweza kuzalisha gigawati 4.5.

Mahitaji ya Tanzania yamekadiriwa kuwa masaa ya gigawati 6.3 kwenye mwaka 2015, na 12-13 kwenye mwaka 2020.

Kwa upande wa matumizi, gigawati ni kizio kwa mahitaji ya nchi ndogo yenye mtandao mzuri wa umeme, au nchi kubwa ambako bado wananchi wengi hawana umeme kwenye nyumba, viwanda si vingi, au katika mikoa ya nchi ya viwandani.

## Marejeo
Jamii:Vipimo vya nguvu
Jamii:Umeme
Rosalía Vila

thumb
**Rosalía Vila Tobella** (anayejulikana zaidi kama **Rosalía**; alizaliwa Sant Esteve Sesrovires, Barcelona, 25 Septemba 1992) ni mwimbaji wa Hispania.    

Mwaka 2018 alikuwa Mhispania mwenye tuzo nyingi zaidi ya Grammy Latinos kwa kazi moja.   Wimbo wake "Malamente" alishinda tuzo mbili za uteuzi tano.  

## Maisha 
### Mwanzoni 
Alianza kazi katika umri wa miaka 15 katika programu " *Tú sí que vales"*. Amefanya kazi na Juan Gómez "Chicuelo" katika Tamasha la Kimataifa la Filamu la Panama la 2013 na tamasha la Grec huko Barcelona kwa kazi ya ngoma ya kisasa *De Carmen*. Mwaka 2013 alishiriki katika Shirika la Wafanyakazi wa Sanaa (Performing Arts) huko New York na lilikuwa sauti ya pekee katika mwisho wa Mwaka wa 2014 Espriu huko Palacio de la Música. Mwaka 2015 alishirikiana na La Fura dels Baus katika onyesho liliyoonyeshwa nchini Singapore. Ilikuwa ni tendo la ufunguzi &nbsp; Miguel Poveda, akiongozana na Alfredo Lagos, kwenye Tamasha la Kimataifa la Muziki la Cadaqués , na pia katika tamasha la Jerez 2016.  Alifanya kazi na Rocío Márquez katika uwasilishaji wa albamu yake *El Niño* kwenye tamasha hilo la Primavera Sound mwaka 2015. Mnamo mwaka wa 2018 alishiriki katika tamasha la Starlite, Hollywood Bowl, LOS40 Music Awards, MTV EMA na Grammys Latinos, kati ya maeneo mengine. 

### *Los Angeles* (2016-2017) 
[thumb|230x230px| Rosalía na Raul Refree katika tamasha huko [Madrid (2017). ]]
Mwaka 2016 alionyesha video yake ya kwanza "Catalina", hata hivyo ilifutwa na kuchapishwa tena mapema mwaka 2017.  Mnamo Februari mwaka 2017 alitoa albamu yake ya kwanza *Los Ángeles* , mradi wa pamoja na mtayarishaji na mwanamuziki Raül Refree. Na kuchukuliwa na vyombo vya habari tofauti kama moja ya albamu bora za mwaka.    . Alichaguliwa kama msanii bora zaidi katika tuzo za Grammy Latinos 2017.  

Mnamo Mei ya 2017 alichapisha "De plata" kwenye jukwaa la Youtube, ambalo ni albamu yake ya kwanza.  Mnamo Novemba 2017 alitoa, pamoja na Raul Refree , "Aunque sea de noche (Ingawa ni usiku)", toleo la wimbo na Enrique Morente . 

### *El mal querer* (2018) 
Mnamo 2018, baada ya kutoa mfululizo wa video kwenye kituo chake cha YouTube, aliwasilisha albamu yake mpya yenye jina la *El mal querer* .   

### Albamu 
* 2017: *Los Angeles* , na Raul Refree 
* 2018: *El mal querer* 
* 2022: *Motomami* 
* 2025: *Lux* 

### Singo 
* 2016: «Catalina» 
* 2017: "Aunque sea de noche", iliyotolewa na Raül Refree , iliyoandikwa na Enrique Morente. 

## Filamu 
* Dolor y gloria ( Pedro Almodóvar , 2019)  

## Marejeo 

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Hispania
StarTAC

**StarTAC** ya Motorola, iliyotolewa kwanza tarehe 3 Januari 1996, ni ya kwanza ya simu ya mkononi (flip) ya simu. StarTAC ni mrithi wa MicroTAC, design ya nusu ya clamshell ilizinduliwa mwaka 1989. Ingawa flip ya MicroTAC imeshuka kutoka chini ya kikapu, StarTAC ilipandishwa kutoka juu ya maonyesho. Mnamo mwaka wa 2005, PC World iliitwa StarTAC kama Gaji kuu zaidi ya 6 ya miaka 50 iliyopita (nje ya orodha ya hamsini). StarTAC ilikuwa miongoni mwa simu za kwanza za mkononi ili kupata kupitishwa kwa matumizi ya watu; takribani milioni 60 StarTAC zilizouzwa.

Brand StarTAC ilifufuliwa mwaka 2004 na 2007 kwa mfululizo wa simu za flip pekee kwa masoko mengine ya Asia, na tena kwa hali ya simu isiyo na kamba

Jamii:Simu
Whitey Bulger

thumb|371x371px|Picha ya uzeeni ya Whitey Bulger.
**James Joseph "Whitey" Bulger Jr** (Septemba 3, 1929 - Oktoba 30, 2018) alikuwa mwendeshaji wa uhalifu wa Ireland na Marekani, mjumbe wa kikundi cha kijeshi na FBI, ambaye aliongoza Winter Hill Gang katika wilaya ya Winter Hill ya Somerville, Massachusetts. 

Bulger alikuwa ndugu wa William Bulger, Rais wa zamani wa Senate ya Massachusetts. Kwa mujibu wa Ofisi ya Upelelezi wa Shirikisho, Bulger aliwahi kuwa mwalimu wa siri wa FBI mwaka wa 1975.

Bulger alikimbia Boston mnamo Desemba 23, 1994 akajificha baada ya kuondolewa na msaidizi wake wa zamani wa FBI, John Connolly, juu ya mashtaka ya kusubiri chini ya Sheria ya Racketeer Influenced and Corrupt Organizations (RICO).

Bulger alikuwa wa pili kwenye orodha ya magaidi kumi waliotakiwa kukamatwa na FBI, nyuma tu ya Osama bin Laden.

Jamii:Wahalifu wa Marekani
Real Betis

**Real Betis Balompié**, SAD(*Sociedad Anónima Deportiva*), ambayo inajulikana zaidi kama **Real Betis**, ni klabu ya soka ya Hispania iliyoko Seville. Klabu hii ilianzishwa tarehe 12 Septemba 1907, inacheza katika La Liga. 

Jina "Betis" linatokana na *Baetis*, jina la Kirumi kwa ajili ya mto wa Guadalquivir ambao unapita huko Seville. Jina "Real" liliongezwa mwaka 1914 baada ya klabu kupokea utawala kutoka kwa Mfalme Alfonso XIII.
right|thumb|Estadio Benito Villamarín(Uwanja wa nyumbani wa Real Betis)

## Viungo vya nje 
Jamii:Vilabu Mpira vya Hispania
Ajali ya Ndege ya Ethiopia 302

**Ndege ya Ethiopia 302** (Ethiopian Airlines Flight 302) ilikuwa ndege ya kimataifa iliyokuwa imepangiwa safari yake kutoka Bole International Airport ya Addis Ababa, Ethiopia, kwenda Jomo Kenyatta International Airport ya Nairobi, Kenya ambapo mnamo 10 Machi 2019 ndege hiyo ilidondoka na kulipuka, hivyo kusababisha vifo vya watu wote 157 (abiria, wahudumu na marubani) waliokuwemo ndani yake.

Tukio hilo limetokea ikiwa ni muda mfupi tu ambapo tukio la kufanana na hilo lilitokea mnamo Oktoba 2018 huko Lion Air Flight 610 Jakarta, Indonesia ambapo ndege ya Boeing 737 MAX 8 (Lion Air Flight 610) ilidondoka muda mchache baada ya kupaa.

Ajali hii inatajwa kuwa ndiyo ajali mbaya zaidi kuwahi kutokea kwa ndege za Ethiopia ambapo ajali hii imelizidi tukio la utekaji wa ndege ya Ethiopia 961 Ethiopian Airlines Flight 961 tukio lililotokea mwaka 1996 huko Komoro, pia ajali hii inatajwa kuwa ndiyo ajali mbaya zaidi kuwahi kuua abiria wengi kwa ndege za Ethiopia.

## Ajali
Ndege ya Ethiopia 302 ilibeba watu kutoka mataifa 33 tofauti, wakiwemo wasafiri 149 na kikosi cha waongoza ndege 8 na kufanya jumla ya watu ndani ya ndege hiyo kufikia 157. Baada ya rubani wa ndege hiyo kuripoti kuwa kulikuwa na tatizo kwenye ndege hiyo, mara ndege hiyo ilipotea kwenye mtambo wa rada wa kuongozea ndege na dakika sita baada ya kupaa ilianguka. 

Ndege hiyo ilidondoka jirani (kama km 62) na mji wa Bishoftu kusini mashariki mwa uwanja wa ndege wa Bole International Airport ambapo katika ajali hiyo hakuna aliyepona.

## Marejeo
Jamii:Ajali
Jamii:Ethiopia
Mto Katonga

**Mto Katonga** unapatikana nchini Uganda, ukiunganisha ziwa Nyanza na ziwa Dweru. 

Siku hizi maji yake yanaelekea mashariki na kuchangia ziwa Nyanza

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Katonga Wildlife Reserve 
*Katonga River
*Rivers and Lakes of Uganda.

Jamii:Ziwa Dweru
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Nile
Kisiwa cha Kiwa

**Kisiwa cha Kiwa** kinaweza kutaja kimojawapo kati ya visiwa vya Ziwa Nyanzaː

Kisiwa cha Kiwa (Kenya)

Kisiwa cha Kiwa (Uganda)
Visiwa pacha vya Zigunga

'''''' ni kati ya visiwa vya Uganda kusini (Mkoa wa Kati, Wilaya ya Buvuma).

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa wa eneo.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Uganda

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Uganda
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Jamii:Wilaya ya Buvuma
Kisiwa cha Agirigiryoi

'''''' ni kati ya visiwa vya Uganda (Mkoa wa Mashariki, Wilaya ya Bukedea).

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Uganda

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Wilaya ya Bukedea
Jamii:Visiwa vya Uganda
Bole International Airport

250px|thumb|Jengo la kupokea abiria, Bole International Airport
250px|thumb|Ukumbi wa check-in
**Bole International Airport** (kifupi cha IATA: ADD) ni uwanja wa ndege wa kimataifa mjini Addis Abeba ambao ni mji mkuu wa Ethiopia. 

Ni kituo kikuu cha shirika la Ethiopian Airlines na kitovu cha mtandao wa njia za ndege zake.  

Uwanja huu wa ndege ulianzishwa mwaka 1961 upande wa kusini magharibi wa jiji hilo, na "Bole" ni jina la eneo lililo karibu. Wakati ule jina la uwanja wa ndege lilikuwa "Haile Selassie I International Airport" ila lilibadilishwa baada ya mapinduzi ya mwaka 1974. 

Mwaka 2019 jengo jipya la kupokea abiria lilifungululiwa linalowezesha kupokea abiria milioni 22 kila mwaka. Kuna barabara 2 za ndege zenye urefu wa mita 3,800.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Tovuti rasmi ya Bole International Airport 

Jamii:Viwanja vya ndege nchini Ethiopia
Rubani

[250px|thumb|Marubani wa ndege ya Boeing 777 wakati wa kutua pale [Sharm-el-Sheikh, Misri.]]
**Rubani** (kutoka Kiarabuː ربان *ruban*; kwa Kiingerezaː *pilot*) ni mtu anayeendesha eropleni au chombo kingine cha usafiri hasa chombo cha usafiri kitumiacho njia ya anga. 

Neno hili hutumiwa siku hizi kumtaja hasa mwanahewa lakini kwa asili lilimaanisha mtu anayeongoza chombo cha majini.

Kazi hii inahitaji elimu na maarifa maalumu, kwa hiyo kuna sheria na masharti mbalimbali katika nchi zote duniani kwa watu wanaotaka kuingia katika kazi hii.

Jamii:Usafiri wa hewani
Jamii:Kazi
Kipapiamentu

**Kipapiamentu** (kwa Kiingerezaː Papiamento) ni lugha ya visiwa kadhaa vya Karibi (hasa Aruba, Bonaire na Curaçao) inayotumiwa na watu 341,300.

Ni krioli iliyotokana na Kireno (na Kihispania) na inafanana na krioli ya Kabo Verde na Guinea-Bissau, hivi kwamba wataalamu wengi wanadhani ilizaliwa katika pwani za Afrika Magharibi.

## Tanbihi
Jamii:Lugha za Kirumi
Jamii:Krioli
Jamii:Lugha za Amerika ya Kati
Ziwa Bisina

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
**Ziwa Bisina** (au **ziwa Salisbury**) ni ziwa dogo la Uganda kaskazini kwa Ikweta (Wilaya ya Kumi). 

Ziwa hilo hupokea maji kutoka Ziwa Opeta na huyamwaga katika Ziwa Kyoga. 

## Tazama pia
* Orodha ya maziwa ya Uganda

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kumi
Ziwa Bunyonyi

[thumb|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
thumb|left|Ziwa Bunyonyi
**Ziwa Bunyonyi** (yaani **Mahali pa vindege wengi**) ni ziwa dogo la Uganda lililopo kwenye kwenye kusini ya nchi hiyo, wilaya ya Kabale, karibu na mpaka wa Rwanda. 

Ziwa lina urefu wa kilomita 25 na upana wa kilomita 7. Eneo lake ni hektari 6100. Kuna visiwa 29.   

## Marejeo 
## Kujisomea 
* 
* 

## Viungo vya Nje 
* https://www.youtube.com/watch?v=459-IrnCR5Y - a beautiful video about lake Bunyonyi
* http://www.bunyonyi.org - A guide To Lake Bunyonyi

* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kabale
Ziwa Mutanda

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
**Ziwa Mutanda** ni ziwa dogo la Uganda kusini kwa Ikweta (wilaya ya Kisoro). 

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Homestay on Lake Mutanda shores and Coffee Tours
* Nkuringo Safari Lodge on the Shores of Lake Mutanda 
* Lake Mutanda Eco Community Centre 
* Mgahinga Community Development Organization
* Bamboo Ecotours for Canoe Trekking at Lake Mutanda
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kisoro
Ziwa Nabugabo

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
**Ziwa Nabugabo** ni ziwa dogo la Uganda kusini kwa Ikweta, katika wilaya ya Masaka. 

Ziwa hilo liko kilometa 4 kutoka Ziwa Nyanza ambalo lilitengana nalo miaka 5,000 iliyopita. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*
*Tovuti ya Ziwa Nabugabo 
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Masaka
Ziwa Wamala

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
**Ziwa Wamala** ni ziwa dogo la Uganda kaskazini kwa Ikweta, katika wilaya ya Mityana, wilaya ya Mubende na wilaya ya Gomba. 

Ziwa hilo lina eneo la kilometa mraba 250. Maji yake yanachangia Ziwa Nyanza ambalo lilitengana nalo miaka 4,000 iliyopita. 

## Tazama pia
* Orodha ya maziwa ya Uganda

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Mityana
Jamii:Wilaya ya Mubende
Jamii:Wilaya ya Gomba
Ziwa Dweru

thumb|250px|right|Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza picha.
**Ziwa Dweru** (au **ziwa George** la Uganda) ni ziwa dogo (km2 250) la eneo la Maziwa Makuu ya Afrika. 

Liko nchini Uganda kwenye Ikweta. 

Ziwa Dweru linachangiwa na mto Nyamwamba na humwaga maji yake kaskazini mwa Ziwa Edward kupitia Mtaro wa Kazinga. Halafu ziwa Edward humwaga maji yake kaskazini kupitia mto Semliki katika ziwa Mwitanzige. 

Ndani yake vinapatikana visiwa vya Akika, Irangara, Kankuranga, Kitako na Sikanki.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Ziwa Dweru
Kisiwa cha Saint Martin

**Kisiwa cha Saint Martin** kinapatikana katika Karibi. Kina eneo la kilometa mraba 87.

Tangu tarehe 23 Machi 1648 kimegawanyika pande mbiliː kaskazini ni sehemu ya Ufaransa, kusini ni sehemu ya Ufalme wa Nchi za Chini.

Hata hivyo, lugha inayotawala kati ya wakazi 77,741 (2009) ni Kiingereza.  

S
Ziwa Kijanebalola

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
'''''' ni ziwa dogo la Uganda kusini kwa Ikweta, katika wilaya ya Rakai. 

Ziwa hilo lina eneo la kilometa mraba 38.89. 

Ndani yake hupatikana kisiwa cha Kisozi na kisiwa cha Kinoni.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Rakai
Ziwa Mburo

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
**Ziwa Mburo** ni ziwa dogo la Uganda kusini kwa Ikweta, katika wilaya ya Kiruhura. 

Ziwa hilo lina eneo la kilomita ya mraba 13. 

## Tazama pia
• Orodha ya maziwa ya Uganda

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* www.geonames.org 

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kiruhura
Ziwa Kyaninga

thumb|250px|right|Ziwa Kyaninga

{
  "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q49318792",
  "properties": { "fill-opacity": 0.1,"stroke": "#3b78cb"  }
}

'''''' ni ziwa dogo la Uganda kaskazini kwa Ikweta, katika wilaya ya Kabarole. 

Ziwa hilo liko katika kasoko ya volikano na lina eneo la kilometa mraba 0.27. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kabarole
Ziwa Kayumbu

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
'*** (au **Kayumba*') ni ziwa dogo la Uganda, karibu na ziwa Chahafi (wilaya ya Kisoro). 

## Marejeo 
## Tazama pia
• Orodha ya maziwa ya Uganda

Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kisoro
Ziwa Nkugute

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
'''''' ni ziwa dogo la Uganda lililopo katika kasoko ya volikano karibu na Buhera (wilaya ya Rubirizi). 

## Marejeo 
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Rubirizi
Ziwa Nyahirya

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
'''''' (OSM: ) ni ziwa dogo la Uganda (wilaya ya Kabarole) lililoko karibu na Ruihamba na Rwaihamba . 

## Marejeo 
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kabarole
Ziwa Kararo

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
'''''' ni ziwa dogo la Uganda (wilaya ya Kasese) lililopo katika kasoko ya volikano. 

## Tazama pia
• Orodha ya maziwa ya Uganda

## Tanbihi 
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kasese
Ziwa Kayumba

*Kwa ziwa la Uganda lenye jina kama hilo, tazama ziwa Kayumbu*

**Ziwa Kayumba** ni ziwa la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Jamii:Maziwa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Ziwa Geme

[thumb|250px|right|[Mito na maziwa ya Uganda. Bonyeza ili kukuza ramani.]]
'''''' ni ziwa dogo la Uganda kaskazini kwa Ikweta, katika wilaya ya Pallisa . 

## Tazama pia
* Orodha ya maziwa ya Uganda

## Marejeo 
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Pallisa
Ziwa Tilam

'''''' ni ziwa dogo la Kenya (kaunti ya Baringo). 

## Tazama pia
• Orodha ya maziwa ya Kenya

## Tanbihi 
Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Baringo
Frederik Willem de Klerk

right|100px|Medali ya Tuzo ya Nobeli 	
**Frederik Willem de Klerk** (18 Machi 1936 – 11 Novemba 2021) alikuwa mwanasiasa wa nchini Afrika Kusini aliyekuwa rais wa nchi.

## Maisha
Alizaliwa katika familia ya Makaburu na lugha mama yake ni Kiafrikaans. 

Alisoma sheria akawa wakili. 

Mwaka 1972 alichaguliwa mbunge kwa chama cha National Party. Mwaka 1976 aliteuliwa kuwa waziri wa ustawi wa jamii akaendelea kuongoza wizara mbalimbali hadi mwaka 1989. 

Baada ya rais PW Botha kujiuzulu katika uongozi wa chama cha National de Klerk alimfuata kama mwenyekiti wa chama na kuanzia 20 Sepzemba ya mwaka ule pia kama rais wa nchi.  

Alikuwa rais wa Afrika Kusini wa mwisho chini ya mfumo wa apartheid kuanzia 1989 hadi 1994. Alitambua ya kwamba mfumo wa ubaguzi wa rangi umefikia mwisho wake akaanzisha majadiliano na wanasiasa wa ANC akaamuru kumwachisha Nelson Mandela kutoka gerezani akaandaa pamoja naye mabadiliko ya mfumo wa kisiasa yaliyoleta uchaguzi huru wa kwanza nchini ambapo raia wote waliweza kushiriki.

Mwaka 1993 alipokea Tuzo ya Nobel ya Amani pamoja na Nelson Mandela.

Kuanzia 1994 hadi 1996 De Klerk alikuwa makamu wa rais Nelson Mandela. 

Mwaka 1997 akastaafu na kuachana na shughuli za siasa. 

Alioa mara mbili akawa na watoto watatu kutoka ndoa yake ya kwanza.

Jamii:Marais wa Afrika Kusini
Jamii:Makaburu
Lukemia

[alt=Seli za mtu mwenye lukemia|thumb|[Seli za mtu mwenye lukemia]]
**Lukemia** ni saratani ya seli nyeupe za damu na uboho wa mfupa. Mtu akiwa na lukemia, mwili huunda seli nyingi nyeupe za damu (kwa Kiingereza *leukocytes*). Kuna aina nyingi za lukemia. 

Lukemia ni mojawapo ya magonjwa makubwa ya damu (kwa Kiingereza *hematological neoplasms*). Lukemia inaweza kusababisha kifo ndani ya wiki, miezi, au miaka kama isipotibiwa. Maisha ya mtu hutegemeana na aina ya lukemia.

Mwaka wa 2000, watoto na watu wazima 256,000 duniani kote walipata aina fulani ya lukemia, na 209,000 walikufa kutokana na hiyo aina, wengine waliendelea kuishi. Takribani asilimia 90 ya lukemia zote huonekana kwa watu wazima.

Jamii:Saratani
Jamii:Damu
Makusu Mundele

**Jean-Marc Makusu Mundele** (alizaliwa Kinshasa, 27 Machi 1992) ni mchezaji wa soka wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Anachezea Simba Sports Club ya Tanzania tangu January 14, 2023. Alishiriki katika michuano ya Afrika ya 2014 na DR Congo A. Mnamo mwaka 2014, Mundele aliendelea na upeo wa Ubelgiji Standard Liège lakini alikopwa mara moja kwa Újpest FC kwa muda wa miezi sita. Alipewa mkopo tena baada ya kurudi kwa upande wa Algeria MC Oran kwa miezi sita, hata hivyo hakuwa na makubaliano ya leseni kutoka shirikisho la Algeria. Mundele kisha alitoka Standard Liège na kurudi Congo kujiunga na AS Vita Club kwa hoja ya uhamisho wa bure. 

Mnamo Januari 2018, Mundele akarudi AS Vita Club, ambako alifunga mabao 4 dhidi ya CS La Mancha ya Kongo mnamo mwaka wa 2018 CAF Confederation Cup.

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Upofu wa rangi

**Upofu wa rangi** (kwa Kiingereza: "colour blindness") ni ugonjwa unaomfanya mtu asiweze kuelezea tofauti kati ya rangi fulanifulani. Watu wenye ugonjwa huu hawawezi kuona tofauti ya rangi wakati wote.

Kwa kawaida ugonjwa huu ni wa kurithi, wakati mwingine ni matokeo ya uharibifu kwa mishipa ya macho au ya ubongo kushindwa kufanya kazi yake vizuri. Pia inaweza kusababishwa na mgusano na kemikali fulani na macho ya mtu.

Mara nyingi upofu wa rangi ni wa kudumu, yaani hauponi, lakini hali fulani inaweza kusababisha upofu wa rangi wa muda mfupi. Hakuna tiba ya upofu wa rangi wa kudumu.

Inasemekana kuwa upofu wa rangi huwapata hasa jinsia ya kiume kuliko ya kike.

Jamii:Maradhi ya kurithi
Jamii:Jicho
Valencia CF

**Valencia Club de Fútbol** (matamshi ya Kihispania: [*balenθja kluβ ðe fuðβol*], kwa kawaida hujulikana kama **Valencia CF** au **Valencia** tu) ni klabu ya soka ya Hispania iliyoko mjini Valencia. 

Klabu hii ilianzishwa tarehe 5 Machi 1919 na kupitishwa tarehe 18 machi 1919 na Octavio Augusto Milego Díaz kama raisi wake wa kwanza.

Klabu ya Valencia inacheza katika La Liga. 

Valencia imeongoza mara sita katika La Liga, mara saba katika Copa del Rey na mara mbili katika mashindano ya Inter-Cities Fairs Cups (mchezaji wa Kombe la UEFA). pia imechukua mara moja Kombe la UEFA.

thumb|350x350px|Uwanja wa *Mestalla Stadium* unaomilikiwa na klabu ya Valencia CF

## Viungo vya nje 
Jamii:Vilabu Mpira vya Hispania
Kikope

alt=Jicho la mtu mwenye kikope|thumb|Jicho la mtu mwenye kikope
**Kikope** (Kwa Kiingereza *conjunctivitis*) ni ugonjwa wa jicho ambao humpata mtu iwapo konjaktiva ya jicho inakuwa nyekundu. 

Sababu ya kikope inaweza kuwa maambukizi ya virusi au bakteria. Hivyo tunashauriwa kuosha macho kwa maji safi ya kutitirika.

## Ishara na dalili 
Jicho kuwa na rangi nyekundu, uvimbe kwenye konjaktiva, na macho kutoa machozi mengi ni dalili za kawaida kwa aina zote za kikope. 

Ugonjwa wa kikope huweza kutambulika kirahisi kwa dalili kama kuwashwa kwa macho na konjaktiva kuwa na rangi nyekundu. Isipokuwa katika aina nyingine za kikope huhitaji vifaa maalum ili kuthibitisha utambuzi.

Jamii:Jicho
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Michael Carrick

thumb|upright|Carrick katika moja ya mechi alizocheza Man.United (2015).
**Michael Carrick** (alizaliwa 28 Julai 1981) ni kocha wa soka wa Uingereza na mchezaji wa zamani wa Manchester United. Kwa sasa anafanya kazi kama kocha huko Manchester United. Yeye ni mmoja wa wachezaji wengi wa Kiingereza aliyepambwa kwa wakati wote na anajulikana zaidi kwa kazi yake ya kuitumikia Manchester United kwa miaka 12 ambapo alikuwa nahodha wa timu hiyo. 

Carrick alikuwa kiungo wa kati chini ya makocha Alex Ferguson, David Moyes na Louis van Gaal. 

Carrick alianza soka katika timu ya West Ham United mwaka 1997 na kushinda FA Youth Cup miaka miwili baadaye. Alipelekwa kwa mkopo mara mbili wakati wa msimu wake wa kwanza, Swindon Town na Birmingham City, kabla ya kupata nafasi katika timu ya kwanza msimu wa 2000-01. Mwaka 2004, alihamia kwenye klabu ya London Tottenham Hotspur kwa ada iliyoaminika kuwa £ milioni 3.5. Aliichezea Hotspurs kwa misimu miwili kabla ya kuhamia Manchester United mwaka 2006 kwa £ milioni 18.

Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Fackson Kapumbu

**Fackson Kapumbu** (alizaliwa 6 Oktoba, 1990) ni mchezaji wa soka wa timu ya taifa ya Zambia ambaye anacheza katika klabu ya ZESCO United kama beki wa kushoto.

## Kazi ya klabu
Kapumbu alianza kazi yake mwaka 2010 akiwa na timu ya taifa, kabla ya kusaini Zanaco kwa iliyopo katika Ligi Kuu ya Zambia mwaka 2013. 

Kapumbu baadaye alijiunga na klabu ya ZESCO United kabla ya msimu wa Ligi Kuu ya Zambia mwaka 2017. 

Mnamo 1 Novemba 2017, Kapumbu alichaguliwa kutwaa Tuzo ya Mchezaji bora wa Afrika katika kombe la Shirikisho la Soka la Afrika.

## Kazi ya kimataifa
Tarehe 28 Aprili 2013, Kapumbu alicheza kwa mara ya kwanza katika Timu ya taifa ya Zambia kupata ushindi wa magoli 2-0 dhidi ya Zimbabwe.

Mnamo 16 Julai 2017, Kapumbu alifunga bao lake la kwanza katika timu hiyo ya Zambia kwa ushindi wa magoli 4-0 dhidi ya Swaziland.

Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Zambia
Maziwa Sariba

'''''' ni maziwa madogo ya Kenya (kaunti ya Wajir). 

## Tazama pia
* Orodha ya maziwa ya Kenya

## Tanbihi 
Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Wajir
Chancel Massa

**Chancel Massa** (alizaliwa 24 Januari 1983) ni mchezaji wa timu ya taifa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambaye anacheza kama beki au mlinzi wa klabu AC Léopards. 

## Kazi ya kimataifa
Mnamo Januari 2014, kocha Claude Leroy alimkaribisha katika kikosi cha timu ya taifa ya Kongo kwa ajili ya michuano ya Afrika mwaka 2014.

Timu hiyo ya taifa iliondolewa katika hatua za makundi baada ya kufungwa mechi dhidi ya Ghana na Libya na kupata ushindi dhidi ya Ethiopia. 

Jamii:waliozaliwa 1983
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Karl Ernst von Baer

**Karl Ernst Ritter von Baer**, **Edler von Huthorn** (kwa Kirusi: Карл Эрнст фон Бэр; Baer pia anajulikana nchini Urusi kama **Karl Maksimovich Baer** (Kirusi: Карл Максимович Бэр); Februari 28 [O.S. 17 Februari] 1792 - Novemba 28 [O.S. 16 Novemba] 1876 alikuwa mwanasayansi na mtafiti kutoka Estonia, Urusi na Scandinavia. 

Baer alikuwa mtaalamu wa jiolojia, meteorolojia na baba na mwanzilishi wa embryology (elimu ya kiini tete). Alikuwa mwanachama wa Chuo cha Sayansi cha Kirusi, mwanzilishi mshiriki wa Shirika la Kirusi la Kijografia, na rais wa kwanza wa Chama cha Urusi cha Entomological, na kumfanya awe mwanasayansi wa Baltic Ujerumani aliyejulikana.
Alikuwa mtaalamu wa lugha nyingi na alifanya kazi kwa bidii katika kuhifadhi utamaduni wa Kibaltiki na lugha.

Jamii:Wanasayansi wa Estonia
Jamii:Wanasayansi wa Urusi
Rodrick Kabwe

**Rodrick Kabwe** (aliyezaliwa 30 Novemba , 1992) ni mchezaji wa soka wa Zambia ambaye anacheza kama kiungo.

## Kazi ya Klabu
Kabwe alianza kazi yake akiwa na Kabwe Warriors mwaka 2011, kabla ya kuhamia klabu iliyopo Ligi Kuu ya Zambia Zanaco miaka mitatu baadaye. 

Wakati akiwa na klabu ya Zanaco, aliweza kuchukua kombe la Ligi Kuu ya Zambia mwaka 2016.  Mnamo tarehe 22 Desemba 2016, Kabwe alijiunga na klabu ya Ajax Cape Town Kusini mwa Afrika Kusini. 

Jamii:waliozaliwa 1992
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Zambia
Emilia Clarke

**Emilia Clarke** (alizaliwa London, Uingereza, 23 Oktoba 1986) ni mwigizaji wa filamu Mwingereza. 

Alicheza kama *Sarah Connor* katika filamu ya *Terminator Genisys*. Pia ni mhusika katika filamu ya Game of Thrones, Clarke anajulikana katika filamu hiyo kama *Daenerys Targaryen*. 

Kwa uigizaji wake alipokea tuzo ya *Emmy Award nomination* katika mfululizo wa tamthiliya mwaka 2013. Alipokea tena tuzo hiyo mwaka 2015.

Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Jamii:CWW24
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Mto Omo

ya mto Omo.]]
**Mto Omo** unapatikana nchini Ethiopia na unamwaga maji yake katika ziwa Turkana: ndio mto unaochangia kwa wingi zaidi (90% hivi) ziwa hilo lililo kubwa kuliko maziwa yote ya jangwani duniani kote. 

Pia ndio mto mkubwa zaidi (km 760) kati ya ile ya Ethiopia nje ya beseni la Naili.

Matawimto yake ni Mto Usno, Mto Mago, Mto Neri, Mto Mui, Mto Mantsa, Mto Zigina, Mto Denchya, Mto Gojeb, Mto Gibe, Mto Gilgel Gibe, mto Amara, mto Alanga, Mto Maze na Mto Wabe.

Upande wa chini wa bonde lake umeorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia.

## Tazama pia
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

## Tanbihi
## Marejeo
* Butzer, Karl W. (1971). *Recent history of an Ethiopian delta: the Omo River and the level of Lake Rudolph*, Research paper **136**, Department of Geography, University of Chicago, 184 p., LCCN 70-184080
* Camerapix (2000). *Spectrum Guide to Ethiopia*, First American Ed., Brooklyn: Interlink, 
* Crandall, Ben (2007). *The Omo River Valley*, eMuseum @ Minnesota State University, Mankato; website accessed 31 October 2007
* Hurd, W. (2006). "Rangers by Birth", *Cultural Survival Quarterly*, **30.2**, website accessed 31 October 2007
* UNESCO World Heritage Centre (2007). *Lower Valley of the Omo*, World Heritage List, website accessed 31 October 2007
* Vannutelli, L. and Citerni, C. (1899). ''Seconda spedizione Bòttego: L'Omo, viaggio d'esplorazione nell'Africa Orientale'', Milano : Hoepli, 650 p. 

## Viungo vya nje
*Omo National Park
*The African Tribes of OMO 
*Africa Resources Working Group Gibe III Dam Omo River 
*https://www.youtube.com/watch?v=9PUSPE_7ek8&t=4s Walking With The Mursi is an adventure/travel documentary spanning four continents as David Willing hikes 500km across Ethiopia's remote Omo Valley, home of the fascinating Mursi tribes.

Jamii:Mito ya Ethiopia
Jamii:Ziwa Turkana
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Patson Daka

thumb|picha ya paston daka (2018)
**Patson Daka,** (alizaliwa 9 Oktoba, 1998) ni mchezaji wa soka wa Zambia ambaye anacheza katika klabu ya F.C Red Bull Salzburg iliyopo nchini Austria  na timu ya taifa ya Zambia.

## kazi ya klabu
Wakati huo huo alicheza  RB Salzburg na kushinda kombe la Ligi ya Vijana ya UEFA  katika michezo 2. Tarehe 30 Aprili, Daka alililipwa fedha ya mkataba wa miaka mitano kwa alichoifanyia timu yake ya vijana. 

Tarehe 24 Agosti, Daka alishindi kwa mara yake ya kwanza akiwa na klabu ya Salzburg dhidi ya FC Viitorul katika Qualifiers ya UEFA Europa League. 

Siku tatu baadaye, alicheza kwa mara yake ya kwanza katika Bundesliga ya huko  Austria dhidi ya Sturm Graz. 

Alifunga goli lake la kwanza katika klabu ya Red Bull Salzburg kwenye mechi ya nyumbani dhidi ya Austria Vienna katika ushindi wa magoli 2-0.

Jamii:waliozaliwa 1998
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Zambia
Vladimir Belousov

**Vladimir Vladimirovich Belousov** (au **Beloussov**; kwa Kirusi: Владимир Владимирович Белоусов; Moscow, 30 Oktoba [O.S. 17 October] 1907 - 25 Desemba 1990) alikuwa mwanasayansi wa Dunia katika Umoja wa Kisovyeti, na mwanasheria maarufu wa njia mbadala za nadharia za Umoja wa Kisovyeti.

Beloussov alikuwa mkuu wa Idara ya Geodynamics ya taasisi ya Fizikia ya Dunia huko Moscow (kutoka mwaka wa 1944), mwanachama sambamba wa Chuo Kikuu cha Sayansi cha Soviet (mwaka wa 1953), na profesa katika Taasisi ya Utafiti wa Jiolojia ya Moscow (kutoka 1943) na Chuo Kikuu cha Jimbo la Moscow (kutoka 1953). Kutoka 1960 hadi 1963, Beloussov alikuwa Rais wa Umoja wa Kimataifa wa Geodesy na Geophysics (IUGG). Alikuwa pia Mwanachama wa Kigeni wa Jiolojia ya London.

Mnamo mwaka wa 1942 alielezea kwamba vifaa vya dunia vimefafanua hatua kwa hatua kulingana na wiani wake ili kuzalisha mfumo wa ndani wa sasa wa Dunia na kwamba harakati hii ya taratibu ni sababu ya msingi ya harakati za dunia.

Wakati wa miaka ya 1960 aliongoza safari tatu kwa Upepo wa Afrika Mashariki ili kujifunza muundo wa bara na vazi la Dunia. Hizi ziara zilipatia wazo lake kwamba ukanda wa bara ulibadilishwa kwa ukanda wa bahari na mchakato ulioenea unaohusisha magmas ya msingi.

Ingawa nadharia zake hatimaye zilikataliwa na jamii ya kisayansi, alikuwa ni mfano muhimu katika maendeleo ya Sayansi ya Dunia ndani ya muungano wa Soviet baada ya Vita Kuu ya Pili.

Jamii:Wanasayansi wa Urusi
Prince William

thumbnail|right|280px| Prince William (2018)
**Prince William**, KG, KT, ADC (William Arthur Philip Louis, Dyuki wa Cambridge; alizaliwa 21 Juni 1982) ni mtoto mkubwa wa mfalme wa Uingereza, Charles III na Diana, aliyekuwa Kibibi wa Wales. 

Tangu kuzaliwa, alikuwa wa pili katika kutakiwa kumrithi bibi yake Elizabeth II, malkia wa Uingereza na maeneo mengine 15 ya Jumuiya ya Madola.

Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Nabil Fekir

[thumb|301x301px|Fekir akiwa mazoezini na [timu ya taifa ya Ufaransa.]]
**Nabil Fekir** (alizaliwa 18 Julai 1993) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji wa klabu ya Olympique Lyonnais.

## Maisha 
Fekir alijiunga na chuo cha vijana wa Olympique Lyonnais akiwa na umri wa miaka 12, na miaka miwili baadaye aliachiliwa kwa kuwa hana nguvu.

Hapo alihamia Vaulx-en-Velin akaendelea na kazi yake ya ujana huko Saint-Priest, ambako alifuatiliwa na wapelelezi kutoka Ufaransa, Fekir alisaini mkataba wa miaka miwili na AS Saint-Étienne, lakini Lyon iliamua kumsajili tena mwaka 2011. Alisema "Nilitaka kuionyesha [Lyon] kwamba walifanya makosa".

Fekir alianza kuchezea timu ya taifa ya Ufaransa mwezi Machi 2015 na alichaguliwa katika kikosi cha Kombe la Dunia la 2018 ambapo aliisaidia timu yake kuchukua Kombe la Dunia 2018.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Jürgen Klopp

thumb|268x268px|Kocha Jurgen klopp akiwa Liverpool
**Jürgen Norbert Klopp** (alizaliwa 16 Juni 1967) ni mwalimu wa soka wa Ujerumani na mchezaji wa zamani ambaye sasa ni meneja wa klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Liverpool FC.

Klopp anajulikana kwa kupanua falsafa ya mpira wa miguu inayojulikana kama Gegenpressing na anachukuliwa na wengi kama mmoja wa mameneja bora duniani.

Pia alicheza na kufundisha klabu ya FSV Mainz 05, na baadaye akaweza kufundisha Borussia Dortmund mwaka 2008 hadi 2015.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Mianga ya aurora

250px|thumb|Mianga ya aurora.
**Mianga ya aurora** ni mianga ya rangi mbalimbali inayotokea katika matabaka ya juu ya angahewa. Hutazamwa kwa kawaida katika sehemu za Dunia zilizo karibu na ncha ya kaskazini au ya kusini. 

Kwa Kilatini mianga hiyo ikitokea karibu na ncha ya kaskazini huitwa "Aurora Borealis", ikitokea karibu na ncha ya kusini huitwa "Aurora Australis".

Mianga ya aurora hutokea wakati angasumaku ya Dunia inavurugwa na upepo wa Jua. Inaenea angani wakati wa usiku kwa kilomita mia kadhaa, ikionekana kwa umbali mkubwa. Saa za mchana haionekani kwa sababu haina mng'aro mkali. Mara chache, wakati upepo wa Jua unaongezeka nguvu, mianga ya aurora inaenea pia mbali na ncha hizo kuelekea ikweta.   

Jamii:matukio ya angani
Ziwa Mukunguya

'*** (pia: **Mpekatoni*') linapatikana katika kaunti ya Lamu, mashariki mwa Kenya (eneo la pwani).

Linaenea katika kilomita mraba 1.62. 

## Tazama pia
* Maziwa ya Kenya

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Lamu
Jangwa la Gobi

ya jangwa la Gobi.]] 
**Jangwa la Gobi** (kwa Kiingereza: *Gobi Desert*; kwa lugha ya Mandarin linaitwa Gobi, 戈壁, yaani *brushland*) ni jangwa kubwa la Asia likienea kwa kilomita mraba 1,295,000.

Linaenea kaskazini mwa China na kusini mwa Mongolia, kusini kwa milima ya Altai.

Sababu yake ni kwamba nyanda za juu za Tibet huzuia mvua kutoka Bahari ya Hindi zisifike hadi Gobi.

Katika historia ni maarufu kama sehemu ya Dola la Mongolia na mahali pa miji muhimu ya Silk Road.

## Tanbihi
## Marejeo
* Owen Lattimore. (1973) "Return to China's Northern Frontier". *The Geographical Journal*, Vol. 139, No. 2 (June 1973), pp.&nbsp;233–242.

## Marejeo mengine
* Cable, Mildred and French, Francesca (1943) *The Gobi Desert* Landsborough Publications, London, OCLC 411792.
* Man, John (1997) *Gobi: Tracking the Desert* Yale University Press, New Haven, .
* Stewart, Stanley (2001) *In the Empire of Genghis Khan: A Journey among Nomads* HarperCollins Publishers, London, .
* Thayer, Helen (2007) *Walking the Gobi: 1,600 Mile-trek Across a Desert of Hope and Despair* Mountaineer Books, Seattle, WA, .
* Younghusband, Francis (1904) *The Heart of a Continent*, John Murray.

## Viungo vya nje

 Map, from "China the Beautiful"
 Flickr: Photos tagged with gobi
Pasqual Maragall

thumb|390x390px|Pasqual Maragall.
**Pasqual Maragall** (alizaliwa Barcelona 13 Januari 1941) alikuwa mwanachama mwenye nguvu wa Front Obrer de Catalunya (Front Workers of Catalonia) na alijiunga na harakati ya kupambana na (Front Liberation Front).

## Maisha
Alikuwa mtoto wa tatu kwenye familia yao. Babu yake alikuwa mshairi wa Kikatalani Joan Maragall. Mwaka wa 1965 alifunga ndoa na Diana Garrigosa, na ana mabinti wawili na kijana mmoja wa kiume. 

Alijifunza Sheria na Uchumi katika UB kati ya miaka 1957 na 1964.

Mwaka 1965, baada ya masomo yake, alijiunga na Ofisi Maalum ya Halmashauri ya Jiji la Barcelona kama mwanauchumi, kazi aliyojumuisha na kutoa madarasa katika nadharia ya kiuchumi katika AUB, akiwa msaidizi wa profesa Josep M. Bricall. Pia alishirikiana na huduma ya mafunzo ya Banco Urquijo iliyoendeshwa na Ramon Trias Fargas.

Kati ya miaka 1971 na 1973 aliishi New York City, ambapo alipata kuwa Mwalimu wa Sanaa katika Uchumi kutoka Chuo Kikuu cha New School.

Jamii:Wanasiasa wa Hispania
Shilingi ya Somaliland

**Shilingi ya Somaliland** ni fedha inayotumika katika Jamhuri ya Somaliland katika Afrika Mashariki.

Jamii:Pesa
Jamii:Somalia
Jamii:Somaliland
Jon Brower Minnoch

**Jon Brower Minnoch** (Septemba 30, 1941 - Septemba 10, 1983) alikuwa mwanamume Mmarekani ambaye, katika uzito wake wa juu, alikuwa binadamu mzito zaidi kuwahi kupimwa akiwa na takribani kilo 635. Takwimu hii ilikuwa tu kadirio la karibu kwa sababu ukubwa wake uliokithiri, kupungua kwa afya, na kukosa uwezo wa kujongea ulisababisha kutotumika kwa mizani wakati wa upimaji.

Jamii:Wanaume wa Marekani
Homa ya hemoreji ya Brazil

**Homa ya hemoreji ya Brazil** ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya Sabiá na isnavirus. 

Virusi vya Sabiá ni kati ya virusi kutoka Amerika ya Kusini, navyo husababisha ugonjwa wa homa ya hemoreji.

Homa hiyo imeenea hasa katika bara la Amerika ya Kusini katika nchi ya Brazil.

Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Wilaya ya Kagadi

**Wilaya ya Kagadi** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Magharibi, Uganda iliyoanzishwa tarehe 1 Julai 2016 kutokana na wilaya ya Kibaale. 
## Tazama pia
* Orodha ya mito ya wilaya ya Kagadi

Jamii:Wilaya ya Kagadi
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Magharibi (Uganda)
Jamii:Wilaya za Uganda
Refa msaidizi wa video

[thumb|315x315px|Mwamuzi akiangalia yaliyojiri kwenye [mechi.]]
**Refa msaidizi wa video** (kwa Kiingereza: Video assistant referee; kifupi: **VAR**) ni msaidizi wa refa katika michezo ya mpira wa miguu ambao humuonesha mwamuzi kilichotokea katika tukio la mchezo kwa kutumia kumbukumbu ya video. Mnamo mwaka wa 2018, VAR ziliandikwa kwenye Sheria za mchezo na bodi ya Kimataifa ya Chama cha Soka (IFAB).

Kuna aina 4 za wito ambazo zinaweza kupitiwa na VAR. 
1. Magoli ikiwa kulikuwa na ukiukwaji wa sheria wakati wa awamu ya kushambulia, kama vile faulo na Offside.
2. Maamuzi ya penati (pengine si sahihi)
3. Maamuzi ya moja kwa moja ya kadi nyekundu (kadi ya pili ya njano haipatikani)
4. Uthibitisho uliopo katika kutoa kadi nyekundu au ya njano.

VAR imetumika katika fainali za kombe la Dunia nchini Urusi. Na sasa hata katika ligi kuu za Uingereza, Hispania, Ufaransa, Italia, Ujerumani n.k.

Jamii:Mpira wa Miguu
Wilaya ya Kwania

**Wilaya ya Kwania** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kaskazini, Uganda iliyoanzishwa tarehe 1 Julai 2018 kutokana na wilaya ya Apac. 

Jamii:Wilaya ya Kwania
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Kaskazini (Uganda)
Jamii:Wilaya za Uganda
Wakazakhi

**Wakazakhi** (kwa Kikazakhi Қазақ/*Qazaq*, wingi Қазақтар/*Qazaqtar*) ni taifa lenye kutumia Kikazakhi, mojawapo ya lugha za Kiturki linalopatikana hasa nchini Kazakhstan, lakini pia katika Mongolia, China, Urusi, Uzbekistan na Afghanistan. Vikundi vidogo zaidi vinapatikana Iran na Uturuki. 

Idadi ya Wakazakhi hukadiriwa kuwa mnamo milioni 20.

Upande wa dini walio wengi ni Waislamu Wasunni. 

Wakazakhi wametokea katika historia ya makabila ya Kiturki katika Asia ya Kati. Jina "Kazakh" linamaanisha "huru, asiyetawaliwa": lilikuwa namna ya kutaja makabila ya Waturki waliopendelea kufuata mila zao na kujitenga mnamo 1450 na milki ya Wauzbeki. 

Maeneo makubwa walipoishi Wakazakhi yalitwaliwa na Urusi kuanzia karne ya 17 kwa hiyo Wakazakhi wengi waliishi katika Milki ya Urusi na katika karne ya 20 katika Umoja wa Kisovyeti. 

Baada ya mapinduzi ya kikomunisti Wakazakhi walipewa eneo lao la pekee ndani ya mfumo wa ukomunisti na tangu mwaka 1936 eneo hili lilikuwa Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kikazakhi, moja kati ya jamhuri 17 zilizounda Umoja wa Kisovyeti. Hiyo ilipata uhuru wake tangu kuporomoka kwa ukomunisti mwaka 1991.

Leo hii wanaishi
# Kazakhstan 12,212,645 (2018)
# China	1,800,000
# Uzbekistan	800,000
# Urusi	647,732
# Mongolia	201,526
# Kyrgyzstan 33,200
# Marekani	24,636 
# Uturuki	10,000 
# Iran	3,000–15,000 

## Marejeo
Jamii:Kazakhstan