Nimonia

**Nimonia** (kutoka Kiingereza "Pneumonia") ni hali ya kuvimba kwa pafu inayoathiri hasa vifuko vya hewa viitwavyo alveoli. Husababishwa na maambukizi ya virusi au bakteria na kwa nadra kwa vimelea, baadhi ya dawa na magonjwa mengine kama ugonjwa wa kinga nafsia. majilio ya  tiba ya antibiotiki na chanjo katika karne ya20 yameendeleza kuongoka.

## Ishara and dalili 
Watu walio na nimonia ya kuambukiza mara nyingi huwa na kikohozi chenye kohozi, joto jingi mwilini pamoja nabaridi inayotetemesha,upungufu wa pumzi, maumivu ya kifua makali wakati wa kuvuta pumzi, na ongezeko la kiwango cha kupumua. ilhali nimonia inayosababishwa na *Streptokokasi numoniae* huhusishwa na makohozi yenye rangi ya kutu, na nimonia inayosababishwa na *Klebsiella*inaweza kuwa na makohozi yenye damu ambayo mara nyingi huelezwa kama "jeli ya zambarau". Makohozi yenye damu (yaitwayohemoptisisi) pia yanaweza kutokea katika kifua kikuu, nimonia isiyo na gram, usaha kwenye mapafu na aidha mara nyingi katikabronkitisi kali. Ajenti zinazoambukiza zilikuwa zimegawanya kihistoria katika "za kawaida" na "zisizo kawaida" kwa msingi wa zilivyodhaniwa kujitokeza lakini ushahidi haujaunga mkono tofauti hii, kwa hivyo haitiliwi mkazo tena. ya nimonia. Uzee pia hupelekea nimonia. Bakteria zingine zinazohusika sana ni: *Himofilasi influenzae* katika asilimia 20, *klamidofila numoniae* katika asilimia 13, na *Maikoplasma numoniae* katika asilimia 3 ya visa; Watu waliopokea ogani au wale ambao kwa njia nyingine miili yao imepoteza uwezo wa kujikinga na maradhi huwa na viwango vikubwa vya nimonia ya virusi vya kuvimba kwa seli`. Mara nyingi husababishwa na *Histoplasma capsulatum*, blastomaisesi, *Kryptokokasi niofomani*, *Numosisitisi jirovesi*, na *Koksidiodi imitisi*. Histoplasmosisi hutokea sana katika Bonde la mto wa Mississippi, na koksidioidomikosi hutokea sana katika Kusini magharibi mwa Marekani. Vimelea hivi huingia mwilini kupitia mgusano wa moja kwa moja wa ngozi, kumeza au kupitia mdudu ambaye ni vekta.

### Yenye asili isiyojulikana 
Nimonia ya tishu za mapafu yenye asili isiyojulikana au nimonia isiyoambukiza ni aina yaugonjwa wa mapafu unaosambaa. Nao ni: uharibikaji unaosambaa wa alveolasi, nimonia ya organizing, nimonia ya tishu za mapafu isiyo dhahiri, nimonia ya limfosaiti ya tishu za mapafu, nimonia ya kupukutika kwa tabaka la juu la tishu ya epithelia ya mapafu, ugonjwa wa kupumua wa bronkiolitisi wa tishu za mapafu, na nimonia ya kufanyika kunakoendelea kwa kovu kwenye tishu za mapafu.

## Pathofisiolojia 
 za mapafu kwa kiowevu na kuzuia oksijeni kuingia. Alveolasi iliyo upande wa kushoto ni kawaida, ilhali iliyo upande wa kulia imejaa kiowevu kutokana na nimonia.]]
Mara nyingi nimonia huanza kama maambukizi ya sehemu ya juu ya mfumo wa upumuaji yanayoenea kwenye sehemu ya chini ya mfumo wa upumuaji.

### Ya virusi 
Virusi vinaweza kulifikia pafu kwa njia nyingi tofauti. Virusi vya kupumua vya sinsitia huenezwa hasa watu wanapogusa vitu vilivyoambukizwa na kisha waguse macho au pua zao.Maambukizi mengine ya virusi hutokea matone kwenye hewa yaliyoambukizwa yakivutwa ndani hadi mapafuni kupitia kinywani au puani. Uvamizi wa virusi hivi kwa mapafu unaweza kusababisha viwango tofauti vya vifo vya seli.

### Ya bakteria 
Bakteria nyingi huingia kwa mapafu kupitia Aspiresheni ndogo ndogo za vimelea vinavyoishi katika koo au pua. Nutrofili pia hutoa sitokini, na kusababisha uamsho wa kijumla wa mfumo wa kingamwili. Hii ndiyo inayosababisha joto jingi mwilini, kutetemeka, na uchovu unaoshuhudiwa katika nimonia ya bakteria.

## Utambuzi 
Nimonia hutambuliwa hasa kwa msingi wa mchanganyiko wa ishara zinazoonekana na kwa eksirei ya kifua.Hata hivyo, inaweza kuwa vigumu kudhibitisha kisababishi hasa, kwa sababu hakuna kipimo mahususi kinachoweza kutofautisha kati ya nimonia itokanayo na bakteria na isiyotokana na bakteria. Kwa watoto, kiwango kilichoongezeka cha kupumua na kujivuta ndani kwa sehemu ya chini ya kifua ni vyepesi kuhisi kuliko kusikiza milio ya kifua kwa stethoskopu. 

Kwa watu wanaohitaji kulazwa hospitalini, oksimetiri ya mpwito wa ateri, radiografia ya kifua na vipimo vya damu—vikiwemo hesabu kamili ya damu, elektroliti za seramu, kiwango cha protini inayoathiri C na hata vipimo vya utendaji kazi wa ini—vimependekezwa. Kwa hivyo, matibabu mara nyingi hutegemea kuwepo kwa influenza katika jamii au kipimo cha haraka cha influenza. Iwapo mtu ni mgonjwa kiasi kwamba anahitaji kulazwa hospitalini, radiografu ya kifua imependekezwa. Nimonia isababishwayo na backeria, inayoambukiza kwa jamii huonyesha konsolidesheni ya pafu ya moja ya lobu ya vipande vya pafu  inayojulikana kama nimonia ya lobu.Nimonia mara nyingi huainishwa kulingana na ilipopatikana au jinsi ilivyopatikana: inayopatikana kwa jamii,aspiresheni, inayohusiana na huduma za afya, inayoambukiza hospitalini, na nimonia inayohusiana na chombo cha kupitisha hewa. Pia inaweza kuainishwa kulingana na sehemu ya pafu iliyoathiriwa: nimonia ya lobu, nimonia ya bronkasi na nimonia kali ya tishu za mapafu; Nimonia kwa watoto inaweza pia kuainishwa kulingana na ishara na dalili kama isiyo kali, kali, au kali sana.

### Utambuzi tofauti  
Magonjwa kadhaa yanaweza kujitokeza kwa ishara na dalili sawa na za nimonia kama: ugonjwa sugu wa kufunga kwa mapafu, pumu, edema ya mapafu, bronkektasisi, saratani ya mapafu, na emboli ya mapafu. Taasisi ya Udhibiti na Uzuiaji wa Magonjwa imependekeza uchanjaji wa kila mwaka kwa kila mtu aliye na umri wa miezi 6&nbsp; na zaidi. Kuwapa wahudumu wa afya kingamaradhi hupunguza hatari ya nimonia ya virusi miongoni mwa wagonjwa wao. Milipuko ya influenza inapotokea, dawa kama vile amantadine aurimantadine zinaweza kusaidia kuzuia ugonjwa huo. Haijulikani kama zanamivir au oseltamivir ni bora kwa sababu kampuni inayotengeneza oseltamivir imedinda kutoa data ya majaribio kwa uchanganuzi wa kibinafsi.

Chanjo dhidi ya *Hemofilasi influenzae* na *Streptokokasi nimoniae* zina ushahidi dhabiti wa kuunga mkono matumizi yake. Chanjo zingine zinazokinga dhidi  ya nimonia ni: kifaduro, tetekuwanga, na ukambi.Kwa watoto wa umri wa chini ya miezi 6&nbsp;kunyonya bila kupewa chakula kingine chochote hupunguza hatari na ukali wa ugonjwa.huenda ikawa ni ya kufaa kwa walio na kingamwili dhaifu lakini wasio na VVU.

Kuwachunguza wanawake wajawazito kwa Streptokokasi ya kundi B na *Klamidia trakomatisi*, na kutoa matibabu kwa antibiotiki, ikihitajika, hupunguza viwango vya nimonia kwa watoto wachanga; mbinu za kuzuia maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto huenda zikafaa pia.Efusheni ya mdomo na koo la watoto wachanga waliochafuliwa kwa kiowevu cha amnioni chenye mekoniamu haijaweza kupunguza kiwango cha nimonia ya aspiresheni na huenda ikasababisha madhara, hivyo basi, tendo hili halipendekezwi katika hali nyingi.

## Udhibiti 
Kwa kawaida, antibiotiki za mdomoni, kupumzika, dawa za analijesiki, na viowevu ni bora kwa afueni kamili. Manufaa ya fiziotherapi ya kifua kwa nimonia bado hayajabainishwa. Uingizaji hewa kwa barakoa huenda ukawanufaisha waliolazwa kwenye kitengo cha wagonjwa mahututi.Dawa ya kikohozi ya kununuliwa madukani haijaweza kusaidiaref  wala matumizi ya zinki kwa watoto.Hakuna ushahidi wa kutosha wa mukolitiki. Kwa watoto walio na dalili ndogo au kiasi, amoxicillin husalia katika awamu ya kwanza.Muda wa matibabu kikawaida umekuwa siku saba hadi kumi, lakini ushaidi unaoongezeka unaonyesha kuwa yale ya muda mfupi (siku tatu hadi tano) vile vile ni bora. Iliyopendekezwa kwa nimonia inayoambukiza hospitalini ni awamu ya tatu na ya nne ya cephalosporins, carbapenem, fluoroquinolones, aminoglycosides, navancomycin.Mara kwa mara antibiotiki hizi hupewa ndani ya mshipa na kutumiwa kwa mchanganyiko. Aina ya antibiotiki itakayotumiwa itategemea mambo kadhaa, yakiwemo kimelea kinachodhaniwa kusababisha na iwapo nimonia iliambukiza kwenye jamii au katika mazingira ya hospitali. Aina zinazotumika sana ni clindamycin, mchanganyiko wa beta-lactam nametronidazole, au aminoglycoside.
Kotikosteroidi hutumika wakati mwingine kwa nimonia ya aspiresheni, lakini kuna ushahidi mdogo wa kuthibitisha ubora wazo.Huchukua majuma machache kabla ya dalili nyingi kuisha.
 Kabla ya majilio ya antibiotiki, kiwango cha vifo kilikuwa asilimia 30 kwa waliolazwa hospitalini.

### Kanuni za utabiri wa kiafya 
Kanuni za utabiri wa kiafya zimewekwa ili kutabiri kwa usahihi zaidi matokeo katika nimonia.

### Efusheni ya plura, empiema, na jipu
: inavyoonekana kwenye eksirei ya kifua. Mshale A unaonyesha kiasi cha kiowevu katika upande wa kulia wa kifua. Mshale B unaonyesha upana wa pafu la kulia. Ukubwa wa pafu ni mdogo kwa sababu ya kujikusanya kwa kiowevu kwenye pafu.]]

Katika nimonia kujikusanya kwa kiowevu inaweza kutokea kwenye nafasi inayozingira pafu. Wakati mwingine, vimelea vitaambukiza kiowevu hiki na kusababisha empiema.

## Epidemiolojia 
 death rate: lower respiratory tract infections per 100,000&nbsp;inhabitants in 2004.

]]

Nimonia ni maradhi yanayotokea sana yanayoathiri takriban milioni 450&nbsp; za watu kwa mwaka na yanayotokea katika kila sehemu ya dunia.Ni kisababishi kikubwa cha vifo katika kila rika ambapo husababisha milioni 4&nbsp; (asilimia saba ya vifo vyote duniani) kila mwaka.

### Watoto 
Katika mwaka wa 2008, nimonia ilitokea katika takriban watoto milioni 156&nbsp; (milioni 151&nbsp; katika ulimwengu unaostawi na milioni 5&nbsp; katika ulimwengu uliostawi).Nchi zilizoathiriwa pakubwa na ugonjwa huu ni: India (milioni 43&nbsp;), Uchina (milioni 21&nbsp;) na Pakistan (milioni 10&nbsp;). Ndicho kisababishi kikuu cha vifo vya watoto katika nchi zenye mapato ya chini.Vingi vya vifo hivi hutokea katika kipindi cha uchanga. Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa kimoja kati ya vifo vitatu vya watoto wachanga hutokana na nimonia. Takriban nusu ya vifo hivi vinaweza kuzuiliwa kinadharia, kwa sababu husababishwa na bakteria ambayo chanjo yake thabiti ipo.

## Historia 
, 1936/1937]]
Nimonia imekuwa ungonjwa wa kawaida katika historia ya binadamu. Dalili zilielezwa na Hippocrates (c. 460 BC – 370 BC): Hata hivyo, Hippocrates aliita nimonia ugonjwa "uliopewa jina na watu wa kale". Pia aliripoti matokeo ya efusheni ya ufyonzaji wa empiema. Maimonides (1135–1204 AD) alitoa wazo: "Dalili za kimsingi zinazotokea katika nimonia na zisizo na upungufu ni kama zifuatazo: kiwango cha juu cha joto kisicho kikali, maumivu ya mchomo ya plura kwenye upande, pumzi fupi za haraka, mpwito wa ateri usio wa kawaida na kikohozi". Maelezo haya ya kiafya yanafanana na yale yaliyo katika vitabu vya kiada vya kisasa na yaliangazia ukubwa wa maarifa ya kitabibu kupitiaEnzi za kati hadi katika karne ya 19.

Edwin Klebs ndiye aliyekuwa wa kwanza kuchunguza na kuona bakteria kwenye njia za hewa za watu waliofariki kutokana na nimonia katika mwaka wa 1875. Utafiti wa kwanza uliotambua visababishi viwili vikuu vya nimonia ya bakteria*Streptokokasi numoniae* na *Klebsiela numoniae * ulifanywa na Carl Friedländer na Albert Fränkel katika mwaka wa 1882 na 1884 mtawalia. Utafiti wa kwanza wa Friedländer ulitanguliza Doa la gram, uchunguzi wa kimsingi wa maabarani ambao bado unatumiwa kutambua na kuainisha bakteria. Makala ya Christian Gram yaliyoeleza utaratibu huu katika mwaka wa 1884 yalisaidia kutofautisha hizo bakteria mbili na kudhibitisha kuwa nimonia inaweza kusababishwa na zaidi ya kimelea kimoja.+/`	3

William Osler, anayejulikana kama, "baba wa uganga wa kisasa", alitambua vifo na ulemavu unaosababishwa na nimonia huku akiieleza kama "nahodha wa visababishi vya vifo" katika mwaka wa 1918 kwa sababu ilikuwa imezidi kifua kikuu kama mojawapo ya visababishi vikuu vya vifo wakati huo. Msemo huu ulianzishwa na John Bunyan akirejelea "uharibifu" (kifua kikuu) Osler pia alieleza nimonia kama "rafiki ya mzee" kwa sababu mara nyingi kifo kilikuwa cha haraka na kisicho na maumivu kulipokuwa na njia nyingi za kufa polepole zenye maumivu.

Uvumbuzi zaidi katika miaka ya 1900 uliboresha matokeo kwa waliokuwa na nimonia. Kwa majilio ya penicillin na antibiotiki zingine, mbinu za kisasa za upasuaji, na uangalizi makini wa wagonjwa katika karneya 20, vifo vitokanavyo na nimonia vilivyokuwa vimefika asilimia 30 vilipungua sana katika ulimwengu uliostawi. Uchanjaji wa  watoto wachanga dhidi ya *Haemofilasi influenzae* B ulianza katika mwaka wa 1988 na kusababisha kupungua pakubwa kwa visa baadaye. Uchanjaji dhidi ya *Streptokokasi numoniae* kwa watu wazima ulianza katika mwaka wa 1977 na kwa watoto katika mwaka wa 2000, na kusababisha kupungua sawa.''

## Jamii na Utamaduni 
Kutokana na ongezeko la ugonjwa katika nchi zinazostawi na kiwango cha chini cha uhamasishaji mdogo kuhusu ugonjwa huo katika nchi zilizostawi, jamii ya afya ya kimataifa imetenga tarehe 12Novemba kuwa Siku ya Nimonia Ulimwenguni, siku ambapo wananchi wanaojali na watunga sera huchukua hatua dhidi ya ugonjwa huo. Gharama ya kiuchumi ulimwenguni ya nimonia inayoambukiza kutoka kwa jamii imekadiriwa kuwa dola bilioni 17&nbsp;.

## Tanbihi
## Marejeo 
* 
*

## Viungo vya nje
* 

Jamii:magonjwa ya bakteria