James Mellaart

**James Mellaart FBA** (14 Novemba 1925 – 29 Julai 2012) alikuwa mwanaakiolojia na mwandishi wa Uingereza na Uholanzi ambaye alijulikana kwa ugunduzi wake wa makazi ya Neolithiki ya Çatalhöyük nchini Uturuki. Alifukuzwa Uturuki aliposhukiwa kuhusika na soko la kale la vitu vya kale. Pia alihusika katika mfululizo wa mabishano, ikiwa ni pamoja na kinachojulikana kama mabishano ya "mama mungu" huko Anatolia, ambayo hatimaye yalisababisha kupigwa marufuku kwake katika uchimbaji huko Uturuki katika miaka ya 1960. Baada ya kifo chake, iligundulika kuwa Mellaart alikuwa ameghushi "mapatano" yake mengi, ikiwa ni pamoja na michoro ya ukutani na maandishi kutoka tovuti ya Çatalhöyük.

Mellaart alizaliwa mnamo 1925 huko London. Alikuwa na uraia wa Uingereza na Uholanzi, na familia yake ilitoka Scotland; kulingana na mwenzake mmoja, "alijiona kama Mskoti." Alihitimu katika Chuo Kikuu cha Istanbul na alikuwa mkurugenzi msaidizi wa Taasisi ya Akiolojia ya Uingereza huko Ankara (BIAA). Mnamo 1951 Mellaart alianza kuongoza uchimbaji kwenye tovuti za Uturuki kwa msaada wa mkewe aliyezaliwa Uturuki Arlette, ambaye alikuwa katibu wa BIAA. Alisaidia kutambua vyombo vya "*kikombe cha champagne*" vya Anatolia ya magharibi katika Enzi ya Marehemu ya Shaba, ambavyo mnamo 1954 vilisababisha ugunduzi wa Beycesultan. Baada ya kumalizika kwa safari hiyo mnamo 1959, alisaidia kuchapisha matokeo yake. Mnamo 1964 alianza kuhadhiri katika akiolojia ya Anatolia huko Ankara.

Wakati Mellaart alipochimba tovuti ya Çatalhöyük mnamo 1958, timu yake ilipata vyumba na majengo zaidi ya 150, baadhi yakiwa yamepambwa kwa michoro ya ukutani, sanamu za plasta, na sanamu. Tovuti hiyo tangu wakati huo imeonekana kuwa muhimu kwani imesaidia katika uchunguzi wa mienendo ya kijamii na kitamaduni ya mojawapo ya makazi ya kilimo ya kwanza na makubwa zaidi yaliyokaliwa kwa kudumu katika Mashariki ya Karibu.

Kulingana na mojawapo ya nadharia za Mellaart, Çatalhöyük ilikuwa mahali maarufu pa ibada ya mama mungu. Hata hivyo, wanaakiolojia wengine wengi hawakukubaliana naye, na mzozo huo ulizua utata. Mellaart hata alishutumiwa kwa kubuni angalau baadhi ya hadithi za kimithologia alizowasilisha kama za kweli. Ghasia hizo zilisababisha serikali ya Uturuki kufunga tovuti hiyo. Tovuti hiyo haikushughulikiwa kwa miaka 30 iliyofuata hadi uchimbaji ulipoanza upya katika miaka ya 1990.

Mji kwa ujumla unashughulikia takriban ekari 32.5 (130,000 m²), na ulikuwa na wakaazi kati ya 5,000 hadi 8,000, wakati kawaida ya wakati huo ilikuwa karibu moja ya kumi ya ukubwa huu. Tovuti hiyo ilizusha msisimko mkubwa wakati Mellaart alipoitangaza na tangu wakati huo imesababisha kufikiri sana. Kwa kweli, kazi ya hivi karibuni zaidi imegundua sifa zinazolingana katika tovuti zingine za mapema za Neolithiki katika Mashariki ya Karibu, na hii imewanufaisha watu wengi katika kuelewa tovuti hiyo hivi kwamba siri zake nyingi za wakati mmoja sio masuala tena.

Mnamo 1965 Mellaart alitoa ripoti ya ugunduzi mpya wa mali kutoka Dorak kwa Seton Lloyd wa Taasisi ya Uingereza. Mellaart alisema kwamba alikuwa ameona hazina hizo mnamo 1958 katika nyumba ya İzmir ya mwanamke mchanga ambaye alimudu kutana naye kwenye treni. Aliketi mbele yake katika gari la treni, akiwa amevaa bangili ya dhahabu ambayo ilivuta umakini wake. Alimwambia kwamba alikuwa na zaidi nyumbani, kwa hivyo alikuja na kuona mkusanyiko huo. Hakumruhusu kuchukua picha, lakini alimruhusu kuchora michoro yao. Aliipa hadithi hiyo kwa "*The Illustrated London News,*" na kisha mamlaka ya Uturuki ikadai kujua kwa nini hawakupewa taarifa. Alisema kwamba mwanamke huyo mchanga, aliyeitwa Anna Papastrati, alimwomba aisifichue. Aliiomba Taasisi hiyo ifadhili uchapishaji wa hadithi hiyo, lakini walikataa bila ushahidi wa kweli. Alipotafuta nyumba ya Papastrati, ikawa kwamba anwani ya mtaa haikuwepo huko İzmir, na jina lake halikupatikana. Hati pekee inayoweza kufuatiliwa kwake ni barua iliyochapwa ambayo baada ya uchunguzi inaonekana kuwa ilifanywa na mke wa Mellaart, Arlette. Kwa sababu hiyo, maafisa wa Uturuki walimfukuza Mellaart kwa tuhuma za usafirishaji wa vitu vya kale. Baadaye aliruhusiwa kurudi lakini hatimaye akapigwa marufuku kabisa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:wanaakiolojia wa Uingereza
Jamii:wanaakiolojia wa Uholanzi