open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John W. Johnston

thumb|Johnston karibu na mwisho wa maisha yake
**John Warfield Johnston** (Septemba 9, 1818 – Februari 27, 1889) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa wa Marekani kutoka Abingdon, Virginia. Alihudumu katika Seneti ya Jimbo la Virginia, na aliwakilisha Virginia katika Seneti ya Marekani wakati jimbo hilo liliporudishwa baada ya Vita vya wenyewe vya Marekani. Alikuwa Seneta wa Marekani kwa miaka 13. Katika siasa za kitaifa, alikuwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia.

Johnston alikuwa amekosa kustahiki kuhudumu katika Bunge la Marekani kutokana na Marekebisho ya Kumi na Nne, ambayo yalizuia yeyote aliyekuwa ameapa utii kwa Marekani na kisha kujiunga na Muungano wa Kusini wakati wa Vita vya wenyewe vya Marekani kushikilia ofisi ya umma. Hata hivyo, vikwazo vyake viliondolewa kwa pendekezo la Freedmen's Bureau alipomsaidia mtumwa wa zamani aliyekuwa mgonjwa na kufa baada ya Vita. Alikuwa mtu wa kwanza aliyekuwa ameunga mkono Muungano wa Kusini kuhudumu katika Seneti ya Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1818
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Wanasheria wa Marekani
Jamii:Waliofariki 1889
Tamasha la Ndaakoya

**Tamasha la Ndaakoya**  ni tamasha linaloadhimishwa na jamii zinazozungumza lugha ya Frafra, Talensi, na Nabdan katika Mkoa wa Upper East wa Ghana. Kawaida huadhimishwa katika miezi ya mapema ya mwaka mpya (Januari na Februari) ili kumshukuru Mungu kwa mavuno yenye mafanikio wakati wa msimu wa kilimo.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Ngmayem

**Tamasha la Ngmayem** ni tamasha la mavuno la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Manya Krobo katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana. Tamasha hili lilianzishwa na Nene Azu Mate Kole mnamo mwaka 1944 kurekebisha tamasha lililokuwepo awali linaloitwa **Yeliyem**, ambalo kwa tafsiri ya moja kwa moja linamaanisha **kula mtama**.Kawaida huadhimishwa katika mwezi wa Oktoba huko Dodowa na pia katika maeneo ya Shai kwenye miji ya Somanya na Odumase. Tamasha hili huadhimishwa kwa wiki moja, hasa kutoka Jumapili za mwisho mbili za mwezi wa Oktoba.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
David Emmons Johnston

thumbnail|right|200px|David Emmons Johnston

**David Emmons Johnston** (10 Aprili 1845 – 7 Julai 1917) alikuwa mwanasheria wa Marekani na mwanasiasa wa Chama cha Kidemokrasia kutoka West Virginia ambaye alihudumu kama mwanachama wa Baraza la Wawakilishi la Marekani kutoka mwaka 1899 hadi 1901.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1845
Jamii:Waliofariki 1917
Jamii:Wanasheria wa Marekani
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Joseph Johnson (mwanasiasa wa Virginia)

thumbnail|right|200px|Joseph Johnson

**Joseph Ellis Johnson** (Desemba 19, 1785 – Februari 27, 1877) alikuwa mkulima, mfanyabiashara, na mwanasiasa ambaye alihudumu kama Mwakilishi wa Marekani na kuwa Gavana wa 32 wa Virginia kutoka 1852 hadi 1856. Alikuwa gavana wa kwanza wa Virginia kuchaguliwa moja kwa moja na wapiga kura, na pia alikuwa gavana pekee wa Virginia kutoka magharibi mwa milima ya Appalachian. Wakati wa Vita vya wenyewe vya Marekani, aliunga mkono Muungano wa Kusini, lakini alirudi katika eneo ambalo lilikuwa limekuwa West Virginia kwa miaka yake ya mwisho.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1785
Jamii:Waliofariki 1877
Jamii:Wafanyabiashara wa Marekani
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Edward Johnson (jenerali)

**Edward "Allegheny" Johnson** (Aprili 16, 1816 – Machi 2, 1873) alikuwa afisa wa Jeshi la Marekani na jenerali wa Muungano wa Kusini katika Vita vya wenyewe vya Marekani. Alithaminiwa sana na Robert E. Lee, na aliteuliwa kuwa kamanda wa kitengo chini ya Richard S. Ewell. Katika jioni ya kwanza ya Vita vya Gettysburg (Julai 1, 1863), Ewell alipoteza nafasi yake ya kushambulia Cemetery Hill, na Johnson aliamua kutoshambulia Culp's Hill, ingawa alikuwa na agizo la hiari kufanya hivyo, ingawa alijaribu kufanya hivyo katika siku ya pili na ya tatu. Ewell na Johnson wanalaumiwa na wengi kwa kushindwa kwa vita hivi muhimu.

## Marejeo 
* Clemmer, Gregg S. *Old Alleghany: Life and Wars of General Ed Johnson*. Staunton, VA: Hearthside Publishing Co., 2004. .
* Eicher, John H., and David J. Eicher, *Civil War High Commands.* Stanford: Stanford University Press, 2001. .
* Gott, Kendall D. *Where the South Lost the War: An Analysis of the Fort Henry-Fort Donelson Campaign, February 1862*. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books, 2011. . Originally published 2003.
* Patterson, Gerard. "'Allegheny' Johnson." *Civil War Times Illustrated* 5(9): 12-19 (January 1967).
* Sifakis, Stewart. *Who Was Who in the Civil War.* New York: Facts On File, 1988. .
* Tagg, Larry. *The Generals of Gettysburg*. Campbell, CA: Savas Publishing, 1998. .
* Warner, Ezra J. *Generals in Gray: Lives of the Confederate Commanders.* Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1959. .
* Woodward, Eddie. "An Affair of Outposts: The Battle of Alleghany Mountain," *West Virginia History* 59: 1-35 (2003).
* Woodward, Eddie. "Crashing the Party: Alcohol & Alcohol Abuse within the Confederate Army of the Northwest," *Civil War Times Illustrated* 40(6): 48-54 (December 2001).

Woodward, Eddie. "Invisible Ed," *Civil War Times* 40(4): 18-25, 58 (October 2004).

Jamii:Waliozaliwa 1816
Jamii:Waliofariki 1873
Jamii:Wanajeshi wa Marekani
Thornton A. Jenkins

**Thornton A. Jenkins** (Desemba 11, 1811 – Agosti 9, 1893) alikuwa afisa katika Jeshi la Wanamaji la Marekani, ambaye alihudumu wakati wa Vita vya Marekani na Mexico na Vita vya wenyewe vya Marekani. Baadaye alihudumu kama mkuu wa Ofisi ya Uongozaji (Bureau of Navigation) na kama rais wa Taasisi ya Wanamaji ya Marekani (United States Naval Institute). Jenkins alistaafu akiwa Admiral wa Nyuma (Rear Admiral).
thumb

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Destroyer History Foundation – Rear Admiral Thornton A. Jenkins, namesake of USS *Jenkins* (DD-447; later DDE-447)

Jamii:Waliozaliwa 1811
Jamii:Waliofariki 1893
Jamii:Wanajeshi wa Marekani
Annabella Ravenscroft Gibson Jenkins

**Annabella Ravenscroft Gibson Jenkins** (1827 - 1901) alikuwa muuguzi katika kipindi cha Vita vya Wenyewe kwa Wamarekani ambaye alianzisha hospitali ya Retreat for the Sick huko Richmond, Virginia.
thumb|Hospitali ya asili ya Retreat, Richmond, Va., wakati huo ikijulikana kama Retreat for the Sick

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1827
Jamii:Waliofariki 1901
Thomas Garland Jefferson

thumbnail|right|200px|Thomas Garland Jefferson

**Thomas Garland Jefferson** (Januari 1, 1847 – Mei 18, 1864) alikuwa mmoja wa Kadeti wa VMI waliouawa katika Mapigano ya New Market. Aliaga dunia siku tatu baada ya mapigano kutokana na majeraha aliyoyapata. Alikuwa na umri wa miaka 17 na mjukuu wa rais wa zamani wa Marekani, Thomas Jefferson.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1847
Jamii:Waliofariki 1864
Jamii:Wanajeshi wa Marekani
John Janney

**John Janney** (8 Novemba 1798 – 5 Januari 1872) alikuwa mwanachama wa Chama cha Whig huko Virginia kabla ya kuvunjika kwake, mjumbe wa Bunge la Virginia kutoka Kaunti ya Loudoun, na aliwahi kuwa Rais wa Mkutano wa Kujitenga wa Virginia mwaka 1861.

## Tanbihi
## Marejeo 
* John Janney Papers Inventory

Jamii:Waliozaliwa 1798
Jamii:Waliofariki 1872
Jamii:wanasiasa wa Marekani
William Lowther Jackson

thumb|Jackson wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe.
**William Lowther Jackson Jr**. (Februari 3, 1825 – Machi 26, 1890) alikuwa mwanasheria, mwanasiasa wa Chama cha Kidemokrasia, mmiliki wa watumwa, na mwanasheria ambaye alikuwa Luteni Gavana wa Virginia kabla ya Vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Marekani, na baadaye alipigana katika Jeshi la Confederate States, akiongezeka kutoka cheo chake cha awali cha mwanajeshi wa kawaida hadi jenerali.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1825
Jamii:Waliofariki 1890
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Eli H. Janney

thumb|250x250px|Mchoro wa mtazamo wa juu wa muundo wa wanandoa wa Janney kama ilivyochapishwa katika maombi yake ya hataza mnamo 1873.
**Eli Hamilton Janney** (Novemba 12, 1831 – Juni 16, 1912) alikuwa mvumbuzi wa kifaa cha kushikilia magari ya reli kilichojulikana kama knuckle coupler ambacho kilichukua nafasi ya kushikilia magari kwa kutumia link na pin kwenye reli za Amerika Kaskazini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1831
Jamii:Waliofariki 1912
Jamii:Wavumbuzi wa Marekani
Jakub Kamiński

**Jakub Piotr Kamiński** (alizaliwa 5 Juni 2002) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Upoli, ambaye anacheza kama kiungo katika klabu ya VfL Wolfsburg inayoshiriki Bundesliga ya Ujerumani na timu ya taifa ya Polandi.
## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Polandi
Jamii:Waliozaliwa 2002
Linda Masarira

**Linda Tsungirirai Masarira** (alizaliwa 1982) ni mwanasiasa wa Zimbabwe ambaye aliwahi kuwa msemaji wa kikundi kidogo cha vyama vya upinzani nchini Zimbabwe, MDC-T kinachoongozwa na Thokozani Khuphe .

## Marejeo
John Gwitira

**John Munodawafa Gwitira** (17 Oktoba 1949 – 27 Aprili 2022), anayejulikana pia na nom-de-guerre Kenneth Gwindingwi, alikuwa mwanaharakati na mwanasiasa wa zamani wa Zimbabwe.
## Marejeo
Ahmed Zaoui

**Ahmed Zaoui** (kwa Kiarabu: أحمد الزاوي; alizaliwa 26 Novemba 1961) ni mkimbizi wa Algeria. Alifika New Zealand tarehe 4 Desemba 2002 ambapo alitafuta hadhi ya ukimbizi.Zaoui alipata vipingamizi kutoka katika huduma ya ujasusi ya usalama vilivoondolewa mnamo septemba 2007, na kumruhusu kusalia New Zealand.Alipewa uraia wa New Zealand mnamo 2014.
## Marejeo
Rachid Mesli

**Rachid Mesli** (Kiarabu: رشيد مسلي) ni mwanasheria na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Algeria, anayeishi Geneva,mkurugenzi wa idara ya sheria ya Alkarama (shirika la haki za binadamu lenye makao yake Geneva).
## Marejeo
Zaki Hannache

**Zakaria "Zaki" Hannache** (kwa Kiarabu: زكي حنّاش; amezaliwa 1987) ni mwanaharakati wa haki za binadamu wa Algeria ambaye alipata umaarufu mwaka wa 2019 kutokana na uandikaji wake wa ukiukwaji wa haki za binadamu uliofanywa na serikali ya Algeria dhidi ya wanachama wa vuguvugu la Hirak. Mnamo 2022, baada ya kushtakiwa kwa makosa mengi ikiwa ni pamoja na kudhoofisha usalama wa serikali, Hannache alitafuta hifadhi nchini Tunisia, kabla ya kuishi Canada mwaka 2023, ambako anaendelea na harakati zake uhamishoni.
## Marejeo
Mostefa Bouchachi

**Mostefa Bouchachi** (kwa Kiarabu: مصطفى بوشاشي; alizaliwa 1954 huko Sidi Abdelaziz, katika mkoa wa sasa wa Jijel, Algeria) ni mwanasheria na mwanasiasa wa Algeria.
Alikuwa rais wa ligi ya Algeria ya kutetea haki za binadamu (LADDH) kuanzia 2007 hadi 2012. 
## Marejeo
Djelloul Benkalfate

**Djelloul Benkalfate**, pia anayejulikana kama Djelloul Benkalfat,  (1903-1989) alikuwa mwalimu, mwanasoshalisti, mwandishi, na mwanamuziki wa Algeria. Alikuwa mwanachama hai katika mashirika mengi yanayofanya kazi kwa ajili ya haki za binadamu, demokrasia na haki. Zaidi ya hayo, alishiriki katika uundaji wa "Universite Populaire de Tlemcen" (Chuo Kikuu cha Watu cha Tlemcen), ambacho alikuwa mkurugenzi wake kuanzia 1952 hadi 1962. 
## Marejeo
Khadija Besikri

**Khadija Besikri** (12 Januari, 1962 Benghazi, Libya) ni mshairi, mwandishi na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Libya.
## Marejeo
Rejoice Timire

**Rejoice Timire** (7 Aprili 1959 - 11 Agosti 2021) alikuwa mwanaharakati wa ulemavu wa Zimbabwe na mwanasiasa ambaye alihudumu katika seneti ya Zimbabwe kutoka 2018 hadi kifo chake mnamo 2021, akiwakilisha eneo bunge lililotengwa maalum kwa watu wenye ulemavu.

## Marejeo
Watson Khupe

**Watson Khupe** (1962/1963 - 17 Julai 2022) alikuwa mwanaharakati wa ulemavu wa Zimbabwe na mwanasiasa ambaye alihudumu katika seneti ya Zimbabwe kutoka 2018 hadi 2022 kama mwanachama wa umoja wa kitaifa wa Zimbabwe. Khupe aliwakilisha eneo bunge lililotengewa kwa ajili ya watu wenye ulemavu. 
## Marejeo
Wafa Bughaighis

**Wafa Bughaighis** ni mwanadiplomasia wa Libya, mwanaharakati wa amani na elimu ambaye anajali wanawake na pia mhandisi wa kemikali. Alikuwa Balozi wa Libya nchini Marekani kuanzia novemba 2017 hadi agosti 2021.
## Marejeo
Salwa Bughaighis

**Salwa Bugaighis** (24 Aprili 1963 - 25 Juni 2014) alikuwa mwanaharakati wa haki za binadamu na kisiasa wa Libya. Aliuawa mjini Benghazi, Libya tarehe 25 Juni 2014.
## Marejeo
James W. Jackson

thumb|Marshall House, Alexandria, Virginia - mahali ambapo Elmer Ellsworth aliuawa kwa kupigwa risasi na Jackson. (picha 1861)
**James William Jackson** (6 Machi 1823 – 24 Mei 1861) alikuwa mmiliki wa Marshall House, nyumba ya wageni iliyoko Alexandria, Virginia, mfuasi wa dhati wa kujitenga mwanzoni mwa Vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Marekani. 

Anajulikana kwa kupeperusha bendera kubwa ya Confederate - aina ya "Stars and Bars" - juu ya nyumba yake ambayo ilikuwa inaonekana na Rais Abraham Lincoln kutoka Washington, D.C. Pia anajulikana kwa kumuua Col. Elmer Ellsworth katika tukio lililokuwa la kwanza kwa mwathirika mkuu na mauaji ya afisa wa Jumuiya katika Vita vya Wenyewe kwa Wamarekani. Jackson aliuawa mara moja baada ya kumuua Ellsworth. Ingawa walipoteza maisha yao, wote wawili walisifika kama mashahidi kwa sababu zao tofauti.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Marekani
Majengo ya Bunge (Kenya)

thumb|268x268px|Mlango wa kuingia bungeni
**Majengo ya Bunge** huko Nairobi ni makao ya Bunge la Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Bunge la Kenya
Jamii:nairobi
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:majengo ya Kenya
Bunge la Kenya kushambuliwa (2024)

**Jengo la Bunge la Kenya** huko Nairobi tarehe 25 Juni 2024, lilivamiwa na maelfu ya waandamanaji kwa kupinga kupitishwa kwa Mswada wa Fedha wa Kenya wa 2024. Hatua hii ilikuwa sehemu ya maandamano makubwa dhidi ya Mswada wa Fedha wa Kenya. Ghasia ziliongezeka wakati waandamanaji walipowasha moto sehemu ya jengo hilo. Watu kumi na tisa walifariki dunia katika maandamano hayo mjini Nairobi wakati polisi walipojibu kwa kuwapiga risasi waandamanaji. Rais William Ruto alikataa kusaini mswada huo siku iliyofuata.
[right|thumb|275x275px|Rais [William Ruto alikataa kutia saini mswada wa fedha uliozua utata siku moja baada ya shambulio hilo.]]

## Marejeo 
Jamii:Bunge la Kenya
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:2024
Jamii:historia ya Kenya
Zāl

**Zāl** (Kiajemi: زال, [zɒːl], au kwa njia nyingine huandikwa kama Zaal, pia anajulikana kama Dastān) ni mfalme wa kifahari wa Kiajemi kutoka Sistan, na anajulikana kama mmoja wa mashujaa wakubwa katika eposi ya Shahnameh. Yeye ni baba wa shujaa maarufu wa Kiajemi, Rostam.
thumb|Zal anakutana na Rudabeh.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Uajemi

Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Xu Juan

**Xu Juan** (kwa Kichina: 许娟, amezaliwa 8 Mei 1981) ni mchezaji wa zamani wa mchezo wa goalball kutoka China. Alishinda medali ya fedha katika Michezo ya Paralimpiki ya Majira ya Joto ya 2008.

Upungufu wake wa kuona ni wa kurithi. Akitokea katika mazingira ya vijijini, alishiriki Michezo ya Mikoa ya Watu Wenye Ulemavu ya Jiangsu mwaka 1999, akishinda medali za shaba katika kutupa disk, kurusha tufe, na kurusha mkuki. Baadaye, alialikwa kujaribu mchezo wa goalball. Pia alifundisha masomo ya tiba ya massage. Baada ya kustaafu, alikua mwenyekiti wa Chama cha Watu Wasioona katika mji wake wa Jurong, Jiangsu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Wachezaji wa Uchina
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Hajer Sharief

**Hajer Sharief** (kwa Kiarabu: هاجر الشريف Hajer al-Sharief; alizaliwa 1994) ni mwanaharakati wa amani na haki za binadamu wa Libya. Anaongoza kazi katika shirika la pamoja yunaijenga (TWBI) nchini Libya.
## Marejeo
Leila binti Khalifa

**Leila binti Khalifa** au kwa kikamilifu **Leila Salim Musa bin Khalifa** (kwa Kiarabu: ليلى بن خليفة; alizaliwa 11 Oktoba 1975) ni mwandishi wa habari, mwanaharakati wa haki za binadamu, na mkuu wa chama cha harakati za kitaifa nchini Libya.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Libya
Jamii:Waandishi wa habari wa Libya
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Asma Khalifa

**Asma Khalifa** ni mwanaharakati wa haki za wanawake na amani wa Libya. Kazi yake imeenea katika nchi nyingi zikiwemo Libya, Yemen na Syria. Alishinda tuzo ya amani ya Luxembourg mwaka wa 2016 na tuzo za vijana wa Afrika pia alitajwa kuwa mmoja wa vijana 100 wa Afrika wenye ushawishi mkubwa zaidi katika mwaka 2017.
  
## Marejeo
Hanan al-Barassi

**Hanan al-Barassi** (1963 - 10 Novemba 2020) alikuwa mwanaharakati wa Libya wa haki za binadamu na haki za wanawake.  
## Marejeo
Ghazi Gheblawi

**Ghazi Gheblawi** (1975 Tripoli) ni daktari wa Libya, mwandishi, mwanablogu, na mwanaharakati ambaye ameishi Uingereza tangu 2002. 
## Marejeo
Lovre Knežević

**Lovre Knežević** (alizaliwa 22 Julai 1998) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Kroatia ambaye anacheza kama kiungo.

## Kazi ya klabu 
Amechezea timu za Lučko, Hrvatski Dragovoljac na Zadar katika Ligi ya Pili ya Kroatia, Kufstein nchini Austria, Beltinci nchini Slovenia, na Arda na Etar Veliko Tarnovo nchini Bulgaria. Mnamo tarehe 8 Julai 2022, alijiunga na Istra 1961.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Wachezaji mpira wa Kroatia
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
David Mendes

**Manuel David Mendes** ( 6 Mei 1962 huko Cazenga, mkoa wa Luanda, Angola) ni mwanasheria wa Angola, mwanaharakati wa haki za binadamu na mwanasiasa.Mendes ni mmoja wa watu wanaojulikana sana katika jumuiya ya kiraia ya Angola, na pia kama "wakili wa maskini" kwa sababu ya upinzani wake dhidi ya ufisadi serikalini.
## Marejeo
Najiba Ayubi

**Najiba Ayubi** ni mwandishi wa habari wa Afghanistan na mwanaharakati wa haki za binadamu na uhuru wa vyombo vya habari.
## Marejeo
Daraja la Mnara

**Daraja la Mnara** ni daraja la kiwango cha I lililoorodheshwa, lenye muundo wa kichochezi, kusimamishwa, na hadi mwaka 1960, lilikuwa na muundo wa cantilever huko London. Lilijengwa kati ya mwaka 1886 na 1894, likibuniwa na Horace Jones na kuundwa na John Wolfe Barry kwa msaada wa Henry Marc Brunel. Linavuka Mto Thames karibu na Tower of London na ni moja ya madaraja matano ya London yanayomilikiwa na kutunzwa na City Bridge Foundation, shirika la hisani lililoanzishwa mwaka 1282.
thumb|Sunderland Fupi ya Na. 201 Squadron RAF ilisimama kwenye Tower Bridge wakati wa ukumbusho wa 1956 wa Vita vya Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:Madaraja
Jamii:london
Fathi Terbil

]]
**Fathi Terbil**, ambaye pia aliigizwa huko Romania kama Fatih Turbel, (kwa Kiarabu: فتحي تربل) ni mwanasheria wa Libya na mwanaharakati wa haki za binadamu na mjumbe wa baraza la kitaifa la mpito anayewakilisha vijana wa Libya. 
## Marejeo
Najla Ayoubi

**Najla Ayoubi** ni mtetezi wa haki za wanawake wa Afghanistan, wakili, na jaji wa zamani. Ayoubi ndiye mkuu wa muungano na mipango ya kimataifa katika muungano wa kila mwanamke, kampeni ya mkataba mpya wa kimataifa kuhusu unyanyasaji dhidi ya wanawake na wasichana.
## Marejeo
Tamasha la Nkyidwo

**Tamasha la Nkyidwo** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Essumeja katika Wilaya ya Bekwai katika Mkoa wa Ashanti wa Ghana. Kawaida huadhimishwa Jumatatu ya mwisho ya Novemba au Jumatatu ya kwanza ya Desemba. 

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Nkyifie

**Tamasha la Nkyifie** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Eneo la Jadi la Prang katika Wilaya ya Pru Magharibi katika Mkoa wa Bono Mashariki, ambao hapo awali ulikuwa Mkoa wa Brong Ahafo wa Ghana.  Kawaida huadhimishwa katika mwezi wa Septemba. Wengine pia wanasema kwamba linaadhimishwa mwezi wa Oktoba au Desemba. Wengine pia wanasema kwamba linaadhimishwa mwezi wa Novemba.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Odambea

**Tamasha la Odambea** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Eneo la Jadi la Nkusukum huko Saltpond katika Mkoa wa Kati wa Ghana. Kawaida huadhimishwa katika mwezi wa Agosti. Pia linaadhimishwa na watu wa Anomabo. 

**Odambea** inamaanisha *kiungo kilichotiwa nguvu* katika lugha ya kienyeji.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Odwira

**Tamasha la Odwira** linaadhimishwa na machifu na watu wa Wilaya ya Fanteakwa na Akuapem katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana. Tamasha la Odwira linaadhimishwa na watu wa Akropong-Akuapim, Aburi, Larteh, na Mamfe. Hili huadhimishwa kila mwaka katika miezi ya Septemba na Oktoba. Tamasha hili linasherehekea ushindi wa kihistoria dhidi ya Waasanti mnamo mwaka 1826. Hii ilikuwa ni vita vya **Katamanso** karibu na Dodowa. Tamasha hili liliazimiwa kwa mara ya kwanza mnamo Oktoba 1826.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Ohum

**Tamasha la Ohum** ni tamasha la jadi linaloadhimishwa na Akuapems na Akyems katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana. 

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Jacqueline Mkindi

**Jacqueline Mkindi** (alizaliwa 1 Januari 1977) ni msimamizi mbobevu wa maendeleo katika uga wa biashara ya kilimo ndani na nje ya nchi. Kadhalika ni Mkurugenzi Mtendaji wa TAHA na mwenyekiti wa makampuni ya kibiashara ya TAHA (TAHA FRESH Handling Ltd na GreenCert Ltd). Ni mjasiriamali aliyejikita zaidi katika kuunda na kubadilisha sekta ya kilimo cha bustani yenye thamani ya mamilioni ya dola nchini Tanzania. 

Jacqueline anahudumu kwenye bodi za ushauri za majukwaa kadhaa ya Umma na Binafsi za Kitaifa, Kikanda na Kimataifa. Kwa kutaja machache tu, yeye ni mwenyekiti wa Baraza la Kilimo la Tanzania (ACT) na anashiriki kwenye baraza kuu la "Bodi ya Taasisi ya Sekta Binafsi Tanzania" (TPSF). Pia anaiwakilisha Tanzania katika Kamati ya Ushauri ya Mfuko wa Pamoja wa Bidhaa yenye makao makuu yake huko The Hague, Uholanzi.

Zaidi ya hayo, ameteuliwa kuwa mjumbe wa Kamati ya Kimataifa ya Uongozi wa Maendeleo ya Chakula na Misitu Finlandi (FFD) - Hope, jukwaa la kukuza uwajibikaji wa hali ya hewa na maendeleo endelevu ili kupunguza hatari za mabadiliko ya hali ya hewa, ambapo anawakilisha Mashirika ya Wakulima wa Kusini Ulimwenguni.

Jacqueline ni Mkurugenzi Aliyeidhinishwa na alipewa Cheti cha Uendeshaji (CiDir) na Taasisi ya Wakurugenzi Tanzania (IoDT) mnamo Agosti, 2019. Amepata tuzo kadhaa za kitaifa na kimataifa kama Mwanamke wa Athari kwa kubadilisha kilimo, hasa sekta ya kilimo cha bustani nchini Tanzania 

## Marejeo
Jamii:Wafanyabiashara wa Tanzania
Vita vya Mogadishu (1993)

**Vita vya Mogadishu** vilitokea mnamo tarehe 4 Oktoba mwaka 1993, jijini Mogadishu, Somalia, kati ya vikosi vya Marekani na wanamgambo wa Kisomali. Vita hivi vilianza baada ya helikopta za Marekani kushambuliwa wakati wa operesheni ya kumkamata kiongozi wa Kisomali, Mohamed Farrah Aidid. Mapigano makali yalifuata, yakidumu zaidi ya saa 18, na kusababisha vifo vya wanajeshi 18 wa Marekani na mamia ya Wasomali. Vita hivi vilisababisha Marekani kuondoa vikosi vyake kutoka Somalia na kuwa na athari kubwa kisiasa na kijeshi.

## Tanbihi
Jamii: Historia ya Somalia
Jamii: 1993
Wizara ya Jinsia

thumbnail|right|200px|Nembo ya Zambia

**Wizara ya jinsia** ni wizara nchini Zambia, inayoongozwa na waziri wa jinsia. Wizara hiyo nchini Zambia ilianzishwa mwaka 2012 kwa kuchanganya idara ya jinsia katika maendeleo ya ofisi ya baraza la mawaziri na idara ya maendeleo ya mtoto katika wizara ya maendeleo ya jamii, afya ya ama na mtoto.

## Marejeo
Ukahaba nchini Zambia

**Ukahaba nchini Zambia** ni halali na uliokithiri. na ni jambo la kawaida.  Shughuli zinazohusiana kama vile kuomba na kununua haziruhusiwi.UNAIDS inakadiria kuwa kuna makahaba 9,285 katika mji mkuu, Lusaka. Wanawake wengi hufanya kazi ya ukahaba kwa sababu ya umaskini.Wafanyabiashara wa ngono wanaripoti kwamba utekelezaji wa sheria unahusisha rushwa,na mara nyingi ni sheria ya unyanyasaji. 

## Marejeo
Jamii:Zambia
Ndoa za wake wengi nchini Zambia

Zambia, sawa na Uganda, Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Afrika ya Kati,  ni mojawapo ya mataifa machache ya Kikristo ambayo inaruhusu ndoa za wake wengi kuundwa kisheria. Chini ya sheria ya Zambia, ndoa za wake wengi zinaweza kuwa na mkataba na zimeripotiwa kuenea sana katika taifa hilo.

## Marejeo
Jamii:Zambia
Sara Hlupekile Longwe

**Sara Hlupekile Longwe** ni mshauri wa masuala ya jinsia na maendeleo Lusaka, Zambia. Alikuwa mwenyekiti wa FEMNET kati ya 1997 na 2003. Longwe ndiye mwandishi wa mfumo wa Longwe wa Uchambuzi wa jinsia. Longwe anajielezea kama mwanaharakati mwenye itikadi kali za kifeministi.

## Marejeo
Safiya Hussaini

**Safiya Hussaini Tungar Tudu** (1967) ni mwanamke wa Nigeria aliyehukumiwa kifo kwa uzinzi mwaka 2002.Tudu alijifungua mtoto akiwa huko sokoto, jimbo la Nigeria chini ya sheria za sharia. Alihukumiwa kupigwa mawe, lakini alifutiwa mashtaka yote machi 2002 baada ya kusikilizwa tena.
 

## Marejeo
Amina Lawal

**Amina Lawal Kurami** (alizaliwa 1972) ni mwanamke kutoka nchini Nigeria aliyehukumiwa kifo kwa kupigwa mawe kwa uzinzi na kwa kupata mtoto nje ya ndoa. 

Lawal alihukumiwa na mahakama ya kiislamu ya sharia huko funtua, katika jimbo la kaskazini la Katsina, nchini Nigeria, tarehe 22 machi 2002.

## Marejeo
Usafirishaji haramu wa binadamu nchini Zambia

**Zambia** ni nchi ya wakimbizi, na fikio la wanawake na watoto wanaosafirishwa kwa madhumuni ya kazi ya kulazimishwa na unyonyaji wa kingono. Ukahaba wa watoto upo katika maeneo ya mijini nchini Zambia, mara nyingi unahimizwa au kuwezeshwa na jamaa au marafiki wa mwathiriwa.

## Marejeo
Jamii:Zambia
Olisa Agbakoba

**Olisa Agbakoba** ni mwanaharakati wa haki za binadamu wa Nigeria, wakili wa baharini na rais wa zamani wa chama cha wanasheria wa Nigeria. 
## Maisha ya awali
Olisa Agbakoba alizaliwa tarehe 29 Mei 1953 na jaji mkuu Godfrey Ubaka na bibi Phina Agbakoba huko Jos.

## Marejeo
Yemi Adamolekun

**Yemi Adamolekun** ni mkurugenzi mtendaji wa Yatosha. Anafanya kampeni kwa ajili ya utawala bora nchini Nigeria na pia ni mshirika mkuu katika kituo cha mafunzo ya kimkakati wa kimataifa.Adamolekun anashiriki katika mijadala ya kisiasa na alitunukiwa tuzo ya ya ulimwenguni mnamo 2022.

## Marejeo
Hafsat Abiola

**Hafsat Olaronke Abiola-Costello** (aliazaliwa  Lagos, 21 Agosti 1974), ni mwanaharakati wa haki za binadamu, haki za kiraia na demokrasia kutoka nchini Nigeria. 

Ni mwanzilishi wa mpango wa demokrasia wa Kudirat (KIND), ambayo inalenga kuimarisha jumuiya za kiraia na kukuza demokrasia nchini Nigeria.

## Maisha binafsi 
Mnamo mwaka 2001 alioa Mwingereza mtaalamu wa uchumi na balozi, Nicholas Costello. Wana watoto 2, Khalil na Anabella.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Tajudeen Abdul-Raheem

**Tajudeen Abdul-Raheem** (6 Januari 1961 – 25 Mei 2009) alikuwa mwanazuoni na mwanaharakati wa Afrika. Kazi yake kuu ilikuwa kama katibu mkuu wa baraza la saba la kongamano la Pan-Afrika mwaka 1994. Pia aliwahi kuwa mkurugenzi wa haki Afrika, naibu mkurugenzi wa kampeni ya milenia ya umoja wa mataifa kwa Afrika, pamoja na mwandishi wa magazeti na majarida kote Afrika.

## Marejeo
Najwa Alimi

**Najwa Alimi**  ni mwandishi wa habari wa Afghanistan na mwanaharakati wa haki za binadamu.Alishinda tuzo ya Per Anger 2019 kwa juhudi zake za kuunga mkono haki za binadamu na uhuru wa kujieleza, Mnamo 2022, alitunukiwa tuzo ya Anna Lindh .
## Marejeo
Betty Abah

**Betty Abah** (5 Machi, 1974) ni mwandishi wa habari,mwanaharakati wa haki za wanawake na watoto kutoka nchini Nigeria. 

Abah ndiye mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa *TUMAINI CEE*, shirika lisilo la faida la haki za mtoto wa kike na la maendeleo lenye makao yake makuu katika jimbo la Lagos.

## Marejeo
Thelma Ekiyor

**Thelma Arimiebi Ekiyor** ni mjasiriamali wa kijamii wa Nigeria na mwekezaji mashuhuri ambaye amehudumu katika nyadhifa za mamlaka ndani ya mashirika mengi. Ekiyor amelenga hasa kuwekeza kwa wajasiriamali wanawake. Alianza kazi yake ya kusaidia wanawake katika kujenga amani na kuwawezesha wanawake na vijana kupitia uhuru wa kifedha na upatikanaji wa elimu.

## Marejeo
Bixby (programu)

**Bixby** ni msaidizi wa kidijitali aliyeundwa na Samsung kwa ajili ya vifaa vyake kama vile simu janja, saa mahiri, televisheni, na vifaa vingine vya nyumbani vilivyounganishwa. Msaidizi huyu alizinduliwa kwa mara ya kwanza mnamo mwaka 2017 kwenye Samsung Galaxy S8. Bixby anatumia teknolojia ya akili bandia (AI) na utambuzi wa sauti ili kurahisisha mwingiliano kati ya watumiaji na vifaa vyao .

## Vipengele vya Bixby
*Utambuzi wa Sauti
Bixby anaweza kuelewa na kujibu amri za sauti, kumwezesha mtumiaji kuendesha simu au kifaa kingine bila kutumia mikono. Watumiaji wanaweza kuamuru Bixby kutuma ujumbe, kupiga simu, kufungua programu, na hata kutafuta taarifa mtandaoni.

*Maingiliano ya Mazungumzo
Bixby anajibu maswali na hutoa maelezo kupitia mazungumzo ya asili, ambayo hufanya mwingiliano kuwa wa kirafiki na wa kawaida. Anaweza kutoa mapendekezo ya jinsi ya kutumia vipengele tofauti vya kifaa.

*Utambuzi wa Muktadha
Bixby ana uwezo wa kuelewa muktadha wa kile unachofanya kwenye kifaa chako na kutoa msaada unaoendana na kile unachohitaji kwa wakati huo. Hii ina maana kwamba anaweza kufahamu programu unayotumia na kutoa mapendekezo au msaada unaohusiana.

*Ujifunzaji na Kuboresha
Bixby anajifunza tabia na mapendeleo ya mtumiaji kwa muda, ambayo inamruhusu kuboresha huduma zake na kutoa uzoefu wa kibinafsi zaidi. Kadri unavyotumia Bixby, ndivyo anavyozidi kuwa bora katika kuelewa na kutimiza mahitaji yako.

*Udhibiti wa Vifaa vya Nyumbani
Bixby anaweza kudhibiti vifaa vya nyumbani vilivyounganishwa na mtandao, kama vile taa, kamera za usalama, na vifaa vya joto. Watumiaji wanaweza kutoa amri za sauti kama "Zima taa" au "Weka joto kua nyuzi 22."

*Muunganisho na Programu za Samsung
Bixby ameunganishwa kwa karibu na mfumo wa uendeshaji wa Samsung na programu zake, kama vile kalenda, kumbukumbu, na Samsung Health. Hii inaruhusu Bixby kutoa msaada wa kina zaidi kwa watumiaji wa vifaa vya Samsung.

Bixby ni msaidizi wa kidijitali anayelenga kurahisisha maisha ya watumiaji wa vifaa vya Samsung kwa kutoa msaada kupitia sauti, kuboresha uzoefu wa kutumia vifaa, na kudhibiti vifaa vya nyumbani vya kisasa.

## Tanbihi
Jamii: Teknolojia
Jamii: Uhandisi
Jamii: 2017
Xiaomi 13

**Xiaomi 13** ni simujanja ya hali ya juu kutoka Xiaomi. Ina kioo cha AMOLED chenye kiwango cha kuburudisha cha 120Hz, ambacho hutoa mwonekano angavu na laini. Mfumo wa kamera una kamera kuu ya Megapixel 50, kamera ya pembe pana ya Megapixel 12, na kamera ya telephoto ya Megapixel 10, zikiwa na teknolojia za AI na HDR kwa picha bora na uwezo wa kurekodi video za 8K. Inatumia chipu ya Snapdragon 8 Gen 2 kwa utendaji bora na ufanisi wa nishati, na ina betri ya 4500mAh inayodumu muda mrefu na inasaidia kuchaji haraka kwa waya na bila waya. Simu hii inapatikana kwa chaguo za uhifadhi wa ndani wa 128GB, 256GB, au 512GB na RAM ya 8GB au 12GB, ikiruhusu utendaji laini na nafasi ya kutosha ya kuhifadhi data. Pia, inasaidia mtandao wa 5G kwa kasi ya juu ya intaneti na muunganisho bora. Kwa kifupi, Xiaomi 13 ni simu yenye muundo mzuri, kamera bora, utendaji wa nguvu, na teknolojia za kisasa

## Tanbihi
Jamii:Simu
Tamasha la Opemso

**Tamasha la Opemso** ni tamasha la mara mbili kwa mwaka linalofanyika nchini Ghana kuadhimisha kuzaliwa kwa kihistoria kwa Otumfuo Osei Tutu wa kwanza, mfalme wa kwanza wa Ashanti. Jina *Opemso*, lililopewa kwanza kwa Otumfuo Osei Tutu I, hutolewa kwa wafalme wa Ashanti kuonyesha asili ya kutokata tamaa na ushujaa katika kutekeleza mipango bila kukubali vikwazo vyovyote.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Paragbeile

**Tamasha la Paragbeile** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Tumu katika Mkoa wa Upper West wa Ghana. Kwa kawaida huadhimishwa katika mwezi wa Januari. na Februari.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
S Pen

thumb|S Pen
**S Pen** ni kalamu mahiri ya Samsung inayotumika na vifaa mbalimbali vya Samsung kama Galaxy Note na Galaxy Tab.

## Vipengele vya S Pen
*Uandishi na Kuchora: Inaruhusu kuandika na kuchora kwa usahihi, na hutambua nguvu ya mguso.
*Udhibiti wa Mbali: Ina Bluetooth kwa udhibiti wa mbali wa kifaa.
*Vitendo Hewa: Inaruhusu kufanya ishara hewani kudhibiti kifaa.
*Screen Off Memo: Kuandika noti hata skrini ikiwa imezimwa.
*Ujumuishaji wa Vidokezo vya Samsung: Inaunganishwa na programu ya Samsung Notes kwa usimamizi wa noti.
*Usahihi: Inaruhusu uchaguzi sahihi wa maandishi na vipengele.
*Kujifunza: Inajifunza mtindo wa uandishi wa mtumiaji kwa utambuzi bora wa maandishi.

S Pen inaongeza uwezo na usahihi wa vifaa vya Samsung, ikiwaruhusu watumiaji kuandika, kuchora, na kudhibiti vifaa kwa urahisi zaidi.

## Tanbihi
Jamii:Teknolojia
Vera Chirwa

]]
**Vera Mlangazua Chirwa** (26 Mei 1932) ni wakili mzaliwa wa Malawi na mwanaharakati wa haki za binadamu na kiraia. Chirwa ni wakili wa kwanza wa kike wa Malawi na mwanachama mwanzilishi wa chama cha kongamano nchini Malawi na Ligi ya wanawake ya Afrika ya Nyasaland. Alipigania utawala wa demokrasia ya vyama vingi nchini Malawi na alishtakiwa kwa uhaini na kuhukumiwa kifo na rais Kamuzu Banda. 

## Marejeo
Tamasha la Samanpiid

**Tamasha la Samanpiid** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na watu wa Wakusasi katika eneo la kitamaduni la Kusaug katika Mkoa wa Upper East  wa Ghana. Tamasha hili hutumika kumshukuru Mungu kwa mavuno mengi wakati wa msimu wa kilimo. Tamasha hili lilisherehekewa kwa mara ya kwanza mnamo mwaka wa 1987. Kwenye sherehe za mwaka wa 26, rais wa zamani *Jerry John Rawlings* alihudhuria kama mgeni rasmi.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
John Chilembwe

**John Nkologo Chilembwe** (Juni 1871 – 3 Februari 1915) alikuwa mchungaji wa kibaptisti, mwalimu na mwanamapinduzi aliyepata mafunzo ya uwaziri nchini Marekani, akirejea Nyasaland mwaka 1901.

## Marejeo
Emmie Chanika

**Emmie Takomana Chanika** (26 Mei 1956 - 29 Julai 2022) alikuwa mwanaharakati wa haki za binadamu wa Malawi.

## Historia
Chanika, muuguzi aliyefundishwa, alianza kufanya kazi mwaka 1992 wakati vikundi vya haki za binadamu vilipoanza kuundwa na kuhamasisha mabadiliko ya kisiasa nchini Malawi, ambayo wakati huo ilikuwa chini ya utawala wa kidikteta wa Hastings Kamuzu Banda. Emmie Chanika alianzisha Kamati ya Haki za Kiraia (CILIC), ambayo ilianzishwa mwezi Februari mwaka 1992 kama shirika la kwanza la haki za binadamu nchini Malawi. Emmie Chanika amekuwa mkurugenzi mtendaji wa CILIC tangu wakati huo. Chini ya bendera ya CILIC, Emmie Chanika ameshiriki kwa karibu katika Plebiscite ya mwaka 1993 na elimu ya kiraia katika uchaguzi mkuu wa mwaka 1994 ambayo ilisababisha mabadiliko makubwa ya kidemokrasia na kumalizika kwa utawala wa Hastings Kamuzu Banda nchini Malawi. Ingawa ni muuguzi aliyefundishwa, Emmie Chanika aliendelea kujielimisha na kati ya sifa nyingine alizopata ni Shahada yake ya Uzamili katika Mipango Stratejiki mwaka 2007.

Katika mwaka wa 1995, Rais wa kwanza wa kidemokrasia wa Malawi, Bakili Muluzi alimteua Chanika kuwa sehemu ya Tume ya Mauaji ya Mwanza, ambapo Rais wa zamani Hastings Kamuzu Banda, mtu wake wa karibu John Tembo, na rafikiye Cecelia Kadzamira walituhumiwa kupanga mauaji ya mawaziri watatu na mbunge mmoja.

Katika miaka iliyofuata, Emmie Chanika amekuwa mpiganaji mwenye nguvu kwa haki za wanawake na watoto katika nchi ambapo utawala wa kiume ni kawaida. Katika uso wa vitisho, dhuluma na hata vurugu za kimwili, amekuwa sauti ya wanawake na watoto waliokandamizwa. Wanawake wengi na watoto walio katika shida wameweza kufika ofisi za CILIC mjini Blantyre na kupokea ushauri, msaada wa kisheria na ushauri wa kitaaluma. Mbali na kukuza maadili ya kidemokrasia na kushughulikia vurugu zinazohusishwa kisiasa, Emmie Chanika pia amekuwa mtangulizi wa marekebisho ya magereza nchini Malawi.

Katika mwezi wa Mei mwaka 2003, alijiunga na wanaharakati wengine wa haki za wanawake katika kulaani tabia ya Rais wa Malawi Bakili Muluzi ya kufanya maoni ya kibaguzi dhidi ya wanawake hadharani. “Ni huzuni kutambua kuwa rais anawadhihaki wanawake mbele ya mkewe, viongozi wa dini na viongozi wa jamii ya Waislamu,” alisema Chanika.

Emmie Chanika aliendelea kuwa mmoja wa wanaharakati wenye ujasiri na wenye ushawishi mkubwa katika haki za binadamu nchini Malawi na pia alikuwa mmoja wa waanzilishi wa jukwaa la ushauri la haki za binadamu HRCC. Katika mgogoro wa kisiasa wa mwaka 2011 nchini Malawi ambao uliona Wamalawi wengi wakichukua mitaani kwa hasira kutokana na sera za ukandamizaji za rais Bingu Wa Mutharika, Emmie Chanika amechukua msimamo wa wastani. Amekuwa akitoa wito wa utulivu na mazungumzo badala ya kukabiliana. Msimamo huu umesababisha tuhuma kwamba sasa yuko kwenye malipo ya serikali ya Malawi. Hata hivyo, tuhuma hizi zinaonekana kuwa zisizo na msingi kwani Emmie Chanika ameendelea kuwa sauti yenye nguvu katika ukosoaji wake dhidi ya serikali ya Malawi.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Malawi
Tamasha la Sometutuza

**Tamasha la Sometutuza** au **Tamasha la Keta-Sometutu** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Agbozume katika wilaya ya Ketu kusini katika Mkoa wa Volta wa Ghana. Kwa kawaida huadhimishwa wiki mbili baada ya Tamasha la Hogbetsotso. Linasherehekewa na watu wa Somey wa Agbozume, Denu na jamii zinazozunguka kuadhimisha uhamaji wao kutoka Keta mnamo mwaka 1792-94 baada ya Vita vya Keta-Anloga. Kwa kawaida huadhimishwa siku ya Jumamosi ya tatu ya mwezi  Novemba.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Violet Banda

**Violet Banda** (1991/1992) ni ripota na mwanaharakati wa haki za watoto kutoka Malawi.Kupitia maonyesho yake ya kila wiki ya redio, amevuta hisia za umma na serikali ya Malawi kwa matatizo yanayoathiri watoto katika nchi yake, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji, ubakaji, ndoa za kulazimishwa, na ubaguzi kulingana na ugonjwa wa VVU.

## Marejeo
Pixel 8

**Google Pixel 8** ni simu janja iliyozinduliwa mnamo mwaka 2023, inayojulikana kwa uzoefu bora wa Android na teknolojia ya Google.

## vipengele vya Google Pixel 8
*Muundo na Kioo: Kioo cha OLED chenye 120Hz.
*Kamera: Kamera kuu ya Megapixel 50 na teknolojia za HDR+, Night Sight, na Super Res Zoom.
*Utendaji: Inaendeshwa na chipu ya Google Tensor G2 kwa utendaji bora na ufanisi wa nishati.
*Programu na Usalama: Toleo safi la Android na masasisho ya mara kwa mara ya usalama na programu.
*Betri na Kuchaji: Betri ya kudumu na kuchaji haraka na bila waya.
*Uhifadhi na RAM: Uhifadhi wa 128GB au 256GB na RAM ya 8GB.
*Msaada wa 5G: Inasaidia mtandao wa 5G kwa kasi ya juu ya intaneti.

Pixel 8 ni simu ya hali ya juu na kamera bora, utendaji wa nguvu, na usalama wa juu.

## Tanbihi
Jamii: Teknolojia
Tamasha la Volo

**Volo** ni kijiji kilichopo katika Wilaya ya North Tongu katika Mkoa wa Volta wa Ghana. Kipo takriban maili 50 kutoka mji mkuu Accra. Volo inajulikana kwa *Tamasha la TUGBEDZO-ZA* linaloadhimishwa na machifu na watu wa kijiji cha Volo kwa sababu bomu lililotumwa kutoka Denmark halikulipuka. Tamasha hili pia linaadhimisha mwisho wa uhamaji wa watu wa Volo kutoka Togo. Kwa kawaida tamasha hili huadhimishwa katika mwezi wa Aprili.

Mnamo Agosti 6, 2023, Raymond Caffee alifanywa kuwa *Torgbe Volo Yingor wa Kwanza*, mfalme wa kwanza wa Maendeleo ya Kiuchumi katika Volo. Yeye anatokea Virginia, Marekani.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Willa

**Tamasha la Willa** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Takpo katika Wilaya ya Nadowli katika Mkoa wa Upper West wa Ghana. Kwa kawaida huadhimishwa katika mwezi wa Aprili. Wengine pia wanasema kwamba linasherehekewa mwezi wa Machi.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Maporomoko ya Maji ya Wli

**Tamasha la Maporomoko ya Maji ya Wli** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Eneo la Kitamaduni la Wli katika Mkoa wa Volta wa Ghana. Linajumuisha jamii za Todzi, Agoviefe na Afegame. Kwa kawaida huadhimishwa katika mwezi wa Septemba.  *Maporomoko ya Maji ya Wli* yako takriban kilomita 20 kutoka Hohoe.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Dunia la Damba

**Tamasha la Dunia la Damba** ni uigaji wa Tamasha la Damba la Kaskazini mwa Ghana unaofanywa na Waghana wanaoishi sehemu nyingine za dunia. Tamasha la Dunia la Damba lilisherehekewa kwa mara ya kwanza mnamo mwaka 1999 katika Louisville, Kentucky.

London ilihifadhi tukio hili mnamo mwaka 2012. Miji mingine ambayo imehifadhi tamasha hili ni pamoja na Boston huko Massachusetts, Amsterdam na Brussels.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Yagle-Kuure

**Tamasha la Yagle-Kuure** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Tindongsobligo karibu na Bolgatanga katika Mkoa wa Upper East wa Ghana. Kwa kawaida huadhimishwa katika miezi ya Januari na Februari.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Sungweh

**Tamasha la Songhei** (au **Sungweh**) ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Sampa-Jaman katika Mkoa wa Bono, ambao hapo awali ilikuwa sehemu ya Mkoa wa Brong-Ahafo wa Ghana. Kwa kawaida huadhimishwa katika mwezi Juni au Julai.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Tamasha la Tengana

**Tamasha la Tengana** ni tamasha la kila mwaka linaloadhimishwa na machifu na watu wa Eneo la Kitamaduni la Tongo.  Linajumuisha Balungu, Winkongo, na Pwalugu katika Mkoa wa Upper East wa Ghana.  Pia ni tamasha la Tallensi. Husherehekewa mwezi Januari.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Ghana
Memory Banda

**Memory Banda** (amezaliwa Septemba 24, 1996) ni mwanaharakati wa haki za watoto wa Malawi ambaye amevuta hisia za kimataifa kwa kazi yake ya kupinga ndoa za utotoni.

## Marejeo
Tamasha la Agemo

**Tamasha la Agemo** ni tamasha la mask au densi ya vinyago ambalo linasherehekewa kiasili katika miji mingi ya Waya lakini linahusishwa zaidi na watu wa Ijebu katika Ogun State. Tamasha hili pamoja na mila zinazohusiana nalo zinaadhimishwa kwa heshima ya mungu wa roho Agemo, ambaye anaaminiwa kuwa mlinzi wa watoto na anayehifadhi mustakabali wa Ijebus kupitia baraka zake.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Nigeria
Mikhail Zurabov

thumb|Mikhail Zurabov, 2004
**Mikhail Yuryevich Zurabov**  ni mwanasiasa wa Urusi. Alikuwa balozi wa Urusi nchini Ukraine (2009-2016) na Waziri wa Afya na Maendeleo ya Jamii katika baraza la kwanza na la pili la Mikhail Fradkov. Alishikilia wadhifa wa Waziri wa Afya na Maendeleo ya Jamii kuanzia tarehe 9 Machi 2004 hadi tarehe 24 Septemba 2007.

Mnamo tarehe 13 Agosti 2009, Zurabov aliteuliwa kuwa balozi wa Urusi nchini Ukraine, akichukua nafasi ya waziri mkuu wa zamani Viktor Chernomyrdin katika nafasi hiyo. Hata hivyo, mnamo tarehe 11 Agosti 2009, Rais wa Urusi Medvedev aliahirisha kutuma balozi mpya wa Urusi kwenda Ukraine "kutokana na msimamo wa kupinga Urusi wa mamlaka za sasa za Ukraine". Zurabov aliwasilisha hati zake za kidiplomasia kwa Rais mpya wa Ukraine Viktor Yanukovych mnamo tarehe 2 Machi 2010.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Yevhen Zhylin

**Yevhen Volodymyrovych Zhylin** (6 Januari 1976 – 19 Septemba 2016) alikuwa Mseparatisti wa Kirusi nchini Ukraine kutoka Kharkiv anayejulikana kwa kujihusisha na uongozi wa Titushky wakati wa Euromaidan na jaribio lake la kuunda "Jamhuri ya Watu wa Kharkiv" ambapo alijitangaza kuwa "Rais." 

Zhylin aliuawa nchini Urusi mnamo mwaka 2016.
right|thumb|Bendera iliyopendekezwa ya Jamhuri ya Watu wa Kharkiv, inayopeperushwa na Wanaharakati wa Urusi wakati wa hafla za Aprili 7

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ukraine
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Waliofariki 2016
Viktor Zvyahintsev

**Viktor Oleksandrovych Zvyahintsevaliza** (22 Oktoba 1950 – 22 Aprili 2022)  alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Kiukraini aliyekuwa akicheza kama beki. Alikuwa mwanachama wa kongresi ya soka ya Jamhuri ya Watu wa Donetsk isiyotambuliwa.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Profile  on rusteam.permian.ru 

Jamii:Wachezaji mpira wa Ukraine
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Waliofariki 2022
Sergei Zhurikov

**Sergei Nikolayevich Zhurikov** (21 Novemba 1980 – 2 Mei 2014) alikuwa kamanda wa Wanamgambo wa Watu wa Donbas katika Jamhuri ya Watu wa Donetsk inayotaka kujitenga wakati wa vita vya Donbas. Aliuawa katika kuzingirwa kwa Sloviansk akipigana dhidi ya vikosi vya serikali ya Ukraine.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ukraine
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Waliofariki 2014
Joseph Zinker

thumb
**Joseph Chaim Zinker** ni mtaalamu wa tiba ambaye amechangia katika ukuaji na maendeleo ya nadharia ya Gestalt na  mbinu za Gestalt. 

Alianzisha pamoja na wengine Taasisi ya Gestalt ya Cleveland.

## Marejeo 
Jamii:Wanabiolojia wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1934
Abraham Firkovich

right|thumb|Kaburi
right|thumb|Manor katika Chufut-Kale
**Abraham (Avraham) ben Samuel Firkovich** (Septemba 27, 1786 – Juni 7, 1874) alikuwa mwandishi maarufu wa Kiyahudi wa Karaite na mtaalamu wa akiolojia, mkusanyaji wa maandiko ya kale, na Hakham wa Karaite. 

Alizaliwa Lutsk, Volhynia, kisha akaishi Lithuania, na hatimaye akaishi Çufut Qale, Crimea, ambako pia alifariki. Gabriel Firkovich wa Troki alikuwa mkwe wake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1786
Jamii:Waliofariki 1874
Jamii:waandishi wa Ukraine
Jamii:Wayahudi
Volodymyr Marchuk

**Volodymyr Marchuk** (alizaliwa 27 Agosti 1953) ni mchoraji wa Ukraine, mwanachama wa Muungano wa Kitaifa wa Wasanii wa Ukraine (1990) na mkuu wa Shirika la Mkoa wa Volyn la Muungano wa Kitaifa wa Wasanii wa Ukraine (tangu 1994).

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Ukraine
Jamii:Waliozaliwa 1953
Salman Khan

**Salman Khan** (amezaliwa 27 Desemba 1965) ni mwigizaji maarufu wa filamu za Bollywood kutoka nchini India. Ameigiza katika filamu nyingi maarufu huku akiwa chachu ya mchango katika tasnia ya filamu za India. Salman ni mwana wa mwandishi wa filamu Salim Khan na ameshinda tuzo nyingi za filamu, zikiwemo *Filmfare Awards na National Film Awards*.

## Maisha ya awali 
Salman Khan alizaliwa tarehe 27 Desemba 1965 huko Indore, Madhya Pradesh, India. Yeye ni mtoto wa mwandishi maarufu wa filamu Salim Khan na Sushila Charak (baadaye Salma Khan). Ana ndugu watatu: Arbaaz Khan, Sohail Khan, na Alvira Khan Agnihotri.

## Kazi 
Salman Khan alianza kazi yake ya uigizaji mwaka 1988 na filamu *"Biwi Ho To Aisi"*, lakini alijipatia umaarufu kupitia filamu *"Maine Pyar Kiya"* mwaka 1989. Tangu wakati huo, amekuwa akiigiza katika filamu nyingi ambazo zimefanikiwa sana kwenye sanduku la ofisi.

## Filamu Maarufu 
## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Salman Khan kwenye IMDb
* Salman Khan kwenye Wikipedia ya Kiingereza

Jamii:Waigizaji filamu wa India
Misheni ya Korthodoksi ya Romania huko Transnistria

right|thumb
**Misheni ya Kanisa la Kiorthodoksi la Romania huko Transnistria** ilianzishwa wakati Romania ilipokuwa sehemu ya uvamizi wa Muungano wa Ujerumani dhidi ya Umoja wa Kisovyeti. 

Kuanzia tarehe 22 Juni 1941, majeshi ya Kijerumani, yakisaidiwa na Romania, yalishambulia maeneo ya Kisovieti. Bessarabia, Odesa, na Sevastopol zilikamatwa, na mashambulizi yaliendelea kuelekea mashariki kuelekea Stalingrad kupitia steppes za Urusi.

Tarehe 15 Agosti 1941, Sinodi Kuu ya Kanisa la Kiorthodoksi la Romania ilianzisha ujumbe huko Transnistria, ambayo ilikuwa sehemu ya Umoja wa Kisovieti iliyokuwa chini ya utawala wa Romania wakati huo. Lengo la ujumbe lilikuwa kuamini kwamba utawala wa kikomunisti wa Kisovieti ulikuwa umeharibu Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi, na hivyo Kanisa la Kiorthodoksi la Romania likachukua jukumu la "kuhubiri Injili upya" kwa wenyeji.
right|thumb|Kanisa kuu huko Balta.

## Marejeo 
Jamii:Waorthodoksi
Tamasha la Uvuvi la Akata Benue

**Tamasha la Uvuvi la Akata Benue** ni tamasha la uvuvi linalojulikana kati ya watu wa Akata. Akata ipo katika jimbo la Katsina-Ala eneo la serikali ya mitaa]] katika jimbo la Benue, Nigeria. Ni tamasha la kila mwaka, na shindano la uvuvi linalofanywa kati ya wavuvi wa Tiv, Etulo na Jukun ambapo mvuvi aliye na samaki wengi zaidi hupewa zawadi nzuri. Shindano hili pia linaonyesha ujuzi tofauti wa uvuvi, na wakati shindano linaendelea, kunakuwa na ngoma  pamoja na mazoea mbalimbali ya jamii.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Nigeria
Jamii:Sanaa
Jamii:Nigeria
Tamasha la Sanaa na Vitabu la Aké

**Tamasha la Sanaa na Vitabu la Aké** ni tukio la fasihi na sanaa linalofanyika kila mwaka nchini Nigeria. Lilianzishwa mwaka 2013 na Lola Shoneyin, mwandishi na mshairi wa Nigeria, huko Abeokuta. Linajumuisha waandishi wapya na walio na uzoefu kutoka kote ulimwenguni na lengo lake kuu limekuwa kukuza, kuendeleza na kusherehekea ubunifu wa waandishi, washairi na wasanii wa Kiafrika. Tamasha la Sanaa na Vitabu la Aké limeelezewa kama mkusanyiko mkubwa zaidi wa kila mwaka wa waandishi wa fasihi, wahariri, wakosoaji na wasomaji barani Afrika. Tamasha hili lina tovuti rasmi na jarida maalumu, linalojulikana kama *Aké Review.*

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Nigeria
Tamasha la Sanaa na Utamaduni la Annang

**Tamasha la Sanaa na Utamaduni la Annang** huadhimishwa huko Ikot Ekpene, Jimbo la Akwa Ibom, eneo lililopo Kusini mwa Kusini mwa Nigeria. Tamasha hili lilianzishwa mwaka 2016, ili kuhifadhi historia, lugha na utamaduni wa Anaañ. Tamasha hili lina lengo la kuzuia jadi za Annang na urithi wao wa kitamaduni kutoweka. Linapanua na kukuza rasilimali za asili za eneo la Annang katika jimbo la Akwa Ibom.

## Marejeo
Jamii:Matamasha nchini Nigeria