open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Dalton

**John Dalton** (6 Septemba 1766-27 Julai 1844) alikuwa mwana kemia na fizikia wa Uingereza (alizaliwa Cumberland). 

Anafahamika sana kwa sababu ya ugunduzi wake wa nadharia ya atomu. Pia alifanya masomo ya kwanza ya upofu wa rangi.

## Nadharia ya atomu ya Dalton 
Nadharia ya Dalton ni nadharia ya kisayansi kuhusu atomu. Aliunda nadharia hiyo kuelezea kuhusu vipi elementi zingeungana kwa njia fulani. Wazo la atomu lilikuwa limekwisha kuwako kwa wakati ule lakini lilikuwa halikubaliki kwa upana zaidi. Nadharia ya Dalton ilikuwa imejikita zaidi katika muonekano wa kawaida. Lakini kabla ya hapo ilikuwa imejikita sana katika falsafa.

Nadharia yake ilikuwa ikisema:
* Kila kitu (maada) imeundwa na atomu
* Hakuna kinachoweza kuwa kidogo zaidi ya atomu
* Atomu haiwezi kuundwa ama kuharibiwa
* Mabadiliko ya kikemikali yanaweza kutokea pale atomu inapo zunguka,kuwekwa au kutolewa kwenye kundi fulani la atomu
* Atomu za elementi moja zipo sawa kwa sababu zina uzito sawa wa kiatomu

Japokuwa anahusishwa katika nadharia za siku hizi, lakini alikuwa akifanya makosa katika sehemu mbalimbali kwenye nadharia yake. Sasa tunafahamu kwamba atomu inaweza kuundwa au kuharibiwa kwa kazi za nyuklia. Pia tunatambua kuwa atomu inaweza kuwa na uzito tofauti wa kiatomiki, lakini kwa vyovyote  ameleta mchango katika ugunduzi wa vitu vingi kuhusu atomu katika sayansi, hasa kemia.

## Viungo vya nje
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Cesar Romero

**Cesar Julio Romero Jr.** (5 Februari 1907 - 1 Januari 1994) alikuwa mwigizaji, mwimbaji na msanii wa sauti wa Marekani. 

Alikuwa akifanya kazi katika redio na televisheni kwa karibu miaka 60.

Kazi zake mbalimbali za kuigiza zilijumuisha wapenzi wa Kilatini, takwimu za historia katika michezo ya mavazi, wahusika katika tamthiliya za ndani, na vichekesho kwenye mfululizo wa televisheni ya Batman, ambaye alikuwa amejumuishwa katika orodha ya TV Guide ya 2013 ya Wasanii 60.

Jamii:Waimbaji wa Marekani
Uchimbaji madini

[alt=Uchimbaji wa makaa ya mawe|thumb|247x247px|Uchimbaji wa [makaa ya mawe ya juu]]
 ya kuchimbia]].
**Uchimbaji madini** ni kitendo cha kuchimba ardhi kwa ajili ya kupata madini. Kitu chochote ambacho hakiwezi kukuzwa kwa njia ya michakato ya kilimo au kuundwa katika maabara au kiwanda ni lazima kichimbwe. Kile kitendo cha kuchukua madini kutoka ardhini ndicho kinachoitwa uchimbaji madini. 

Uchimbuaji wa madini ya thamani au vifaa vingine vya kijiolojia kutoka duniani unaweza kufanywa ili kupata madini ya metali au yasiyo metali, kwa mfano: almasi, dhahabu, shaba, makaa ya mawe, chumvi, chuma, mawe, chokaa, choko, mwamba chumvi, potashi, changarawe, udongo, petroli, gesi asilia au hata maji. 

Uchimbaji mwingine hufanywa kwa kuondoa uchafu juu ya ardhi. Uchimbaji huu huitwa uchimbaji wa juu ya ardhi. Uchimbaji mwingine hufanywa kwa kuchimba ndani zaidi kwenye ardhi kwenye mashimo ya *machimbo ya madini*. Aina hii ya uchimbaji huitwa *uchimbaji wa ardhini*. Lakini kuna baadhi ya madini yanachimbwa kwa njia tofauti kabisa na aina hizi za uchimbaji, mfano machimbo ya madini ya dhahabu.

Mfanyakazi anayechimba madini huitwa mchimba madini. Uchimbaji wa madini wa chini ya ardhi ni wa hatari sana: wachimba madini kila mwaka hufa kwenye ajali hizo, mara nyingi katika nchi maskini. Kifaa muhimu kwa ajili ya kuongeza usalama hutumika ili kupunguza vifo vya wachimba madini.

Kuna baadhi ya miji iliyoanza kwa ajili ya uchimbaji madini na wakazi wa maeneo hayo huwa ndio wanaochimba madini hayo kama ajira.

## Historia 
Uchimbaji wa mawe na chuma imekuwa shughuli za binadamu tangu nyakati za kihistoria. Michakato ya kisasa ya madini huhusisha utafutaji wa miili ya madini, uchambuzi wa uwezekano wa faida ya mgodi uliopendekezwa, uchimbaji wa vifaa vinavyotakiwa, na kukamilisha mwisho wa ardhi baada ya mgodi kufungwa.

Tangu mwanzo wa ustaarabu, watu wametumia jiwe, keramik na baadaye metali zilizopatikana karibu na uso wa Dunia. Hizi zilitumika kufanya vifaa vya mapema na silaha; Kwa mfano, jiwe la juu linapatikana kaskazini mwa Ufaransa, kusini mwa Uingereza na Polandi lilikuwa linatumiwa kuunda zana za majani. Migodi ya miguu imepatikana katika maeneo ya shimo ambapo sehemu za jiwe zilifuatiwa chini ya ardhi na  nyumba. Migahawa  yaKrzemionki ni maarufu sana, na kama vile migodi mingine ya majani, ni asili ya zama za mwisho za mawe (ca 4000-3000 BC). Miamba mingine migumu iliyopigwa au iliyokusanywa kwa shanga ni pamoja na jiwe la kijani la sekta ya shaba ya Langdale iliyo katika Wilaya ya Ziwa la Uingereza.

Mgodi wa zamani zaidi juu ya rekodi za akiolojia ni "Pango la Simba" nchini Eswatini, ambayo ufanyaji wa tarehe kwa mionzi ya kaboni inaonyesha kuwa karibu miaka 43,000. Katika tovuti hii watu wa zama za kati za mawe walichimba madini ili kuifanya rangi nyekundu. Mimea ya umri kama huo katika Hungary inaaminika kuwa maeneo ambayo Uholanzi inaweza kuwa na minda ya madini kwa silaha na zana.

Jamii:Kazi
Jamii:Uchumi
Jamii:Madini
Wengu

lililotolewa katika maiti.]]
**Wengu** (pia "**bandama** "; kwa Kiingereza *spleen*, kutoka Kigiriki: σπλήν) ni kiungo cha mwili chenye nafasi katika mzunguko wa damu. Iko ndani ya fumbatio ya mwili karibu na tumbo. 

Wengu ya mtu mzima huwa na ukubwa wa takriban sentimita 11 × 7 × 4 na uzito wa gramu 150-200.

Kazi yake ni kuongeza idadi ya seli nyeupe za damu halafu kuondoa seli nyekundu za damu zilizozeeka.

Katika watoto ina pia jukumu la kutengeneza seli nyekundu za damu. Watu wazima kwa kawaida wanaweza kuishi bila wengu.

## Tanbihi
Jamii:Viungo vya mwili
Jamii:Damu
Kula

thumb|120px|Mtoto akiwa anakula yogati
thumb|Panya akiwa anakula mahindi
**Kula** ni kitendo cha kiumbe hai kuingiza chakula ndani ya mwili wake kupitia mdomo wake. Kula humfanya kiumbe hai kuwa na nguvu. Viumbe hai wanahitaji kula ili miili yao iendelee kufanya kazi. 

Matatizo mbalimbali ya kiafya yanaweza kutokea kiumbe asipopata mlo kamili.

## Tazama pia
* Unene wa kupindukia
* Unyafuzi

Jamii:Chakula
Jamii:Mwili
Jamii:Afya
Seli nyeupe za damu

.]]
**Seli nyeupe za damu** (kwa Kiingereza: *White blood cells*, kifupi: *WBCs*; pia *leukocytes* au *leucocytes*) ni miongoni mwa aina za seli za damu. Ndizo seli zinazohusika na mfumo wa kingamaradhi ili kulinda mwili hidi ya maambukizi. 

Kuna aina tatu za seli za damu, ambazo ni seli nyekundu, seli sahani pamoja na seli nyeupe. Kwa idadi seli nyeupe ndizo zilizo chache kuliko seli nyingine zote.

Zinapatikana katika mwili wote.

Seli nyeupe hufanya kazi ya kupambana na viini vya magonjwa mbalimbali. Viini vya magonjwa huweza kuwa vijidudu, bakteria au virusi. Seli nyeupe hufanya kama askari wa mwili. Viini vya magonjwa vinapoiingia mwilini huanza kushambulia kwanza seli nyeupe za damu. Hivyo kama seli hizo ni dhaifu basi ni rahisi mwili kushambuliwa na viini hvyo.

Seli nyeupe huimarishwa kwa kula mlo kamili hasa vyakula venye vitamini. Vyakula vyenye vitamini ni kama matunda na mbogamboga hasa za majani. Seli nyeupe huimarishwa kwa vitamini kwani magonjwa mengi husababishwa na upungufu wa vitamini.

## Tazama pia
* Seli nyekundu za damu

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* 

Jamii:Damu
Telegramu

400px|thumb|Nyaya za telegrafu mnamo mwaka 1901 (nyekundu:mpaka; mistari myeusi: njia za nyaya

**Telegramu** (kutoka Kigiriki *tele*: mbali na *gramma*: andiko, herufi) ni ujumbe wa kuandikwa unaopitishwa na huduma ya posta au kampuni ya telegrafu kwa njia ya umeme na waya. Upande wa kupokea telegramu unaandikwa kwenye karatasi na kutumwa kwa mpokeaji.

Telegramu zilikuwa njia ya kuwasilisha ujumbe haraka kuanzia katikati ya karne ya 19 hadi mwisho wa karne ya 20. Zilitumiwa sana kwa sababu simu za binafsi hazikuwa kawaida. Siku hizi huduma hii imeshasimamishwa katika nchi mbalimbali kwa sababu hazihitajiki tena kutokana na uenezaji wa simu za mkononi na barua pepe.

Pale mwanzoni huduma ya telegrafu ilitumia mfumo wa Samuel Morse ambako mtumishi aligonga kifaa kilichotuma mishtuko mifupi na mirefu ya umeme kupitia waya kwa mtumishi mwingine. Kila herufi iliwakilishwa kwa ufuatano wa mishtuko hizi, mfano mshtuko mrefu na mfupi kama **–·** kwa "a" au ufuatano wa mishtuko mirefu na mifupi miwili-miwili kama **––··** kwa "z". Mtumishi upande wa kupokea ama alisikia mishtuko hii kama sauti au aliziona kama ufuatano wa nukta na mistari uliotoka katika mashine ndogo iliyoweza kuchora alama hizi kwenye karatasi. Baadaye kazi hii ilirahisishwa kwa mashine ya taipu zilizoweza kubadilisha maandishi kwa mishtuko ya umeme na kinyume.

Pale mwanzoni teknolojia hii ilitumiwa na makampuni ya reli, baadaye pia kati ya miji kama huduma za posta. Tangu mwaka 1850 nyaya za kwanza zilitandazwa pia chini ya bahari na kuwezesha mawasiliano ya haraka ya kimataifa. Mnamo mwaka 1870 nchi nyingi za Dunia ziliunganishwa na mtandao wa telegrafu. 

Teknolojia iliyopatikana iliweza kuwasilisha maneno hadi 50 pekee kwa dakika kwa sababu matini ilipaswa kutumwa kwa mkono herufi kwa herufi. Gharama za telegramu zilikuwa juu kutegemeana na idadi ya maneno na hii ilisababisha kutokea kwa lugha ya mafupisho.

Kwa upande wa kupokea mtumishi aliandika ujumbe kwenye fomu ya telegramu iliyowekwa katika bahasha na kwa kawaida kupelekwa kwa mpokeaji kwa njia ya tarishi aliyetumia baisikeli, pikipiki au gari. Kulikuwa pia na huduma za kumsomea mpokeaji ujumbe kwa njia ya simu.
  

## Tazama pia 
*Telegrafu

Jamii:mawasiliano
Nyoka-miti Mweusi

**Nyoka-miti weusi** ni spishi za nyoka za jenasi *Thrasops* katika familia Colubridae. Wanafanana na kukwi-miti lakini rangi yao ni nyeusi badala ya kijani.

Nyoka hawa ni warefu kuliko kukwi: kwa kipeo m 2-2.5 kulingana na spishi na kwa wastani m 1.4-1.8. Magamba ya mgongo ya *T. jacksoni* na *T. schmidti* yana miinuko lakini yale ya spishi nyingine ni laini. Magamba ya tumbo ya spishi zote yana miinuko pia inayosaidia nyoka hawa kupanda juu ya miti. Rangi yao ni nyeusi lakini koo ni kijivu, jeupe au njano mara nyingi.

Nyoka-miti weusi huishi mitini ambapo huwinda mijusi, vinyonga na vyura. Mara nyingi hukamata mamalia na ndege wadogo na hula mayai ya ndege pia. Pengine hukamata chura ardhini.

Nyoka hawa hawana sumu na hawang'ati kwa kawaida, lakini wanafanana sana na namna nyeusi ya  ngole na kwa hivyo jihadhari. Wakitishwa hujaribu kutoroka na mara nyingi huruka chini, hata katika maji. Shingo yao inafura wakitegwa.

## Spishi
* *Thrasops flavigularis * Nyoka-miti Mweusi Koo-njano (Yellow-throated bold-eyed tree snake)
* *Thrasops jacksoni* Nyoka-miti wa Jackson (Jackson's black tree snake)
* *Thrasops occidentalis* Nyoka-miti Mweusi Magharibi (Western black tree snake)
* *Thrasops schmidti* Nyoka-miti wa Schmidt (Schmidt's bold-eyed tree snake)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Nyota kibete nyeupe

[300px|thumb|Vibete vyeupe vinapatikana chini ya [safu kuu ya nyota kwenye jedwali ya Hertzsprung-Russel.]]
**Kibete cheupe** (nyota kibete nyeupe, ing. *white dwarf*) ni nyota ndogo yenye umri mkubwa iliyo karibu na mwisho wa maisha yake. Imeshamaliza fueli yake ya myeyungano nyuklia imejikaza na kugandamiza masi yake katika mjao mdogo. Ina jotoridi ya juu usoni lakini mwangaza wake ni dhaifu. Jotoridi ya juu inasababisha rangi yake nyeupe. Jina "kibete" linatokana na mwangaza hafifu unaosababishwa na eneo dogo la uso wake.

Nyota kwenye safu kuu kama Jua huwa na nusukipenyo ya kilomita milioni lakini kibete cheupe kina nusukipenyo ya km 10,000 pekee yaani kama sayari. Hata hivyo kibete cheupe kina masi sawa na nyota katika mjao mdogo na pia graviti kama nyota. Densiti yake ni kubwa sana.

Kibete cheupe kinatokana na nyota isiyo na masi kubwa na kuisha akiba ya fueli. Ni kiini cha jitu jekundu kinachobaki wakati nyota kubwa inaachana na matabaka yake za nje. Ndani ya kiini hiki cha nyota kubwa ya awali hakuna mchakato wa myeyungano nyuklia tena kwa hiyo hakuna chanzo cha nishati. Nuru inayoendelea kutoka ni nishati ya joto lakini hii inaendelea kupotea polepole. 

Masi ya kibete cheupe inafanywa na mata iliyopotoka *(degenerate matter)*; yaani atomu zake zimegandamizwa mno ikiwa elektroni zimeachana na viini vya atomu. Hivyo ni masi ya ioni (atomi yenye chaji) na elektroni zisizoshikamana kama kawaida. Hali hii inaruhusu viini vya atomu kukaribiana sana kuliko atomu kamili na hii inawezesha densiti kubwa ya kibete cheupe.

Wakati huohuo, ndani ya nyota kibete nyeupe, kuna shinikizo la elektroni huru zinazoelekea kuachana na shinikizo hili linazuia nyota yote kujikaza zaidi kutokana na graviti yake hivyo nyota inakaa kwa uwiano thabiti. 

Kibete cheupe kinaendelea kupoa polepole. Lakini ikipata tena masi mpya, kwa mfano wa kuivuta kwa graviti yake kutoka nyota jirani, inaweza kukua na kuvuka kiwango chake cha kukaa thabiti. Hapa mlipuko unaweza kutokea kwa umbo la nova. 

## Marejeo
Ndoo (kundinyota)

400px|thumb|Ndoo - Dalu (Aquarius) angani 
thumb|Uchoraji wa msanii wa Karne za Kati unaonyesha jinsi watu walivyoona mbeba maji kati ya nyota za Dalu

**Ndoo** (pia: **Dalu**) ni kundinyota la zodiaki linalojulikana kimataifa kwa jina lake la kimagharibi la Aquarius. Ni moja ya kundinyota zinazotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia 

Nyota za Ndoo huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Ndoo" linaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.

## Jina
Kundinyota hili linajulikana kwa jina la Dalu kwa miaka mingi kwa mabaharia Waswahili walioitumia kutafuta njia baharini wakati wa usiku.

Jina asilia la Dalu linatokana na Kiarabu دلو *dalu*  ambalo linamaanisha "ndoo ya kubebea maji". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Ὑδροχόος *hidro-kho-os* "mwagiliaji maji" na hao walipokea kundinyota hili kutoka kwa Wababeli. 

Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Dalu" limesahauliwa ikiwa kundinyota linaitwa kutokana na ishara yake tu "Ndoo".

## Mahali pake 
Ndoo iko angani kwenye mstari wa ekliptiki kati ya Mbuzi au Jadi (*:en:Capricornus*) na Hutu (*:en:Pisces*).

## Magimba ya angani 
Kuna nyota nyingi katika eneo la kundinyota hili lakini zote si angavu sana. Nyota angavu zaidi ni Beta Aquarii ambayo ni nyota jitu kubwa njano yenye mwangaza unaoonekana wa 2.9. 

Nyota kadhaa zilitambuliwa kuwa na mifumo ya sayari kwa mfano nyota Gliese 876 .

## Tanbihi 
## Marejeo
* Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 45 ff (online kwenye archive.org)
* Jan Knappert, 1993: THE SWAHILI NAMES OF STARS, PLANETS AND CONSTELLATIONS; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331   

## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Aquarius  
*Aquarius the water carrier, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Aquarius, kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
* Kim Ann Zimmermann: Aquarius Constellation: Facts About the Water Bearer, tovuti la space com, iliangaliwa Desemba 2017

 

Jamii:Makundinyota ya Zodiaki
Kisiwa cha Nabuyongo

'''''' ni kati ya visiwa vya mkoa wa Kagera, kaskazini mwa Tanzania.

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Ziwa Viktoria
Andres Iniesta

thumb|260x260px|Andres Iniesta (2012)
**Andrés Iniesta Luján** (alizaliwa Mei, 1984) ni mchezaji wa mpira wa miguu, kutoka nchini Hispania anayecheza kama kiungo wa kati kwenye klabu ya Barcelona na timu ya taifa ya Hispania. Ni nahodha wa Barcelona F.C..

Iniesta alitokea La Masia,akademi ya Barcelona,baada ya kuhama mahali alipozaliwa.Alicheza kwenye klabu hiyo akiwa na umri wa miaka 18 mwaka 2002.alianza kuitumikia Barcelona tangu msimu wa 2004-05 mpaka sasa.Iniesta ana mchango mkubwa Barcelona alipoiwezesha kuchukua makombe ya kihistoria miaka ya 2009 na 2015,na tuzo zake 33 zimemfanya kuwa mchezaji mwenye heshima kubwa pale Hispania muda wote.

Iniesta kuichezea Hispania ya wenye umri chini ya miaka 16,baadaye 19 na 21 kabla ya kuitumikia timu ya taifa 2006.Aliisaidia Hispania kushinda Euro 2008,akicheza kila mechi.Iniesta pia alikuwa ni mmoja wa timu ya washindi wa kombe la dunia 2010.Alifunga goli la ushindi kwenye fainali za michuano hiyo dhidi ya Uholanzi,na baada ya hapo kuwa mchezaji bora wa mechi na kuwa kwenye timu bora ya mashindano.Kwenye Euro 2012,Iniesta aliiongoza timu yake kupata ushindi wa mara ya pili mfululizo, na kuchaguliwa tena kuwa mchezaji bora wa mechi ya fainali dhidi ya Italia,na kuwa mchezaji bora wa michuano.

Iniesta anatambulika kuwa mchezaji bora kwa kipindi cha uchezaji wake na mmoja wa viungo bora wa muda wote.tangu 2009,alikuwa akichaguliwa kwenye timu bora ya UEFA kila mwaka mara sita na amekuwa akichaguliwa kwenye watu 16 bora kwenye kombe la dunia (FIFA World XI) kwenye vigezo tisa.Iniesta alishinda tuzo ya mchezaji bora wa UEFA mwaka 2012. Alikuwa mchezaji bora wa dunia wa tatu nyuma ya Messi aliyekuwa wa kwanza mwaka 2010.

Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Kisiwa cha Ukerewe

mashariki mwa Ziwa Viktoria.]]
'''''' ndicho kisiwa kikuu cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Ziwa Viktoria, kiasi kwamba hilo linaitwa pia "Ziwa Ukerewe". Wenyeji wanakiita "Bukerebe".

Kikiwa na eneo la Km² 530 hivi, ndicho pia kisiwa kikuu cha Afrika kisicho cha baharini na kisiwa cha ziwani cha pili duniani kwa ukubwa.

Pamoja na visiwa vya jirani kinaunda Wilaya ya Ukerewe katika Mkoa wa Mwanza. 

Wakazi wake ni 345,147.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org
* Gerald W. Hartwig, Changing Forms of Servitude among the Kerebe of Tanzania; katika: Slavery in Africa: Historical and Anthropological Perspectives, ed Suzanne Miers, Igor Kopytoff, Univ of Wisconsin Press 1979, ISBN 0299073343 (kupitia google books)
*Gerald W. Hartwig: Long-Distance Trade and the Evolution of Sorcery among the Kerebe, katika: African Historical Studies Vol. 4, No. 3 (1971), pp. 505-524]

Jamii:Wilaya ya Ukerewe
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Ziwa Viktoria
Kisiwa cha Ukara

'*** (au **Bukara*') ni kisiwa kimojawapo cha mkoa wa Mwanza, kaskazini mwa Tanzania.

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa, kilometa 10 kaskazini kwa kisiwa cha Ukerewe ambacho ndicho kikubwa kuliko vyote vya ziwani katika bara la Afrika.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Wakara

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Detailed map of Ukerewe and Ukara islands 
* Mwanza Guide commented photo gallery of Ukara Island 
* "Bukara", New York Times, June 20, 1920. Article on Ukara Island's economy.
* "The Lesson of Ukara", E. Berton Spence, *The Free Market* (Ludwig von Mises Institute monthly), December 1999.
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Kisiwa cha Saanane

'''''' ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Ziwa Viktoria.

Ndipo ilipo Hifadhi ya kisiwa cha Saanane.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Ziwa Viktoria
Kisiwa cha Kilwa

**Kisiwa cha Kilwa** ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi. Kipo karibu na pwani ya Mkoa wa Lindi kikitazama mji mdogo wa Kilwa Masoko.

Kisiwa cha Kilwa ni mahali mashuhuri kihistoria na kina maghofu ya Kilwa Kisiwani iliyokuwa mji muhimu wa biashara kwenye pwani ya Uswahilini.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Kilwa Kisiwani

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Mkoa wa Lindi
Kisiwa cha Bongoyo

'''''' ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Picha

File:Bongoyo Island.jpg
File:Bongoyo 3.jpg
File:Bongoyo island (3186066191).jpg
File:Bongoyo island (3186806225).jpg

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Kisiwa cha Chumbe

thumb|Kisiwa cha Chumbe.
thumb|Kisiwa cha Chumbe.
[thumb|[Mnara wa taa wa Chumbe.]]
''''* ni kati ya visiwa vya mkoa wa Unguja Mjini Magharibi, Zanzibar, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi, kilichopo km 13 kusini mwa mji wa Zanzibar kikitazama Fumba Town. 

Kisiwa hicho ni kati ya sehemu za kitalii zilizojumuishwa katika maeneo yanayohifadhiwa na kulindwa na Umoja wa Mataifa. Eneo hili lina zaidi ya asilimia 90 ya spishi za *Coral'' katika Afrika ya Mashariki.

Ni makazi ya zaidi ya aina 368 za samaki, kaa wa kwenye minazi, mwewe na pomboo pia wanapatikana katika eneo hili. Pamoja na hayo kuna aina 60 za ndege ambao wanapatikana hapo.  

Kisiwa kinatawaliwa na kampuni ya binafsi inayoendesha utalii wa kiekolojia.  

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Funguvisiwa la Zanzibar

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
Jamii:Zanzibar
Kisiwa cha Toten

thumb|Makaburi kisiwani yalivyokuwa mwaka 1928.
**Kisiwa cha Toten** ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika hori ya Tanga kwenye mwambao wa Bahari ya Hindi. 

Kisiwa kina eneo la takriban hektari 16. Kinasemekana kuwa na umbo la tanga la jahazi na hapo ni asili ya jina la mji wa Tanga.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya kaskazini ya Tanzania kwenye Bahari ya Hindi. 

Kisiwa hiki ni asili ya mji wa Tanga, kwa kuwa mji wenyewe ulikuwepo hapa na maghofu yaliyobaki ni ushuhuda wake. 

Tangu pwani ya Mrima, pamoja na Tanga, lilipowekwa chini ya utawala wa sultani Seyyed Said wa Zanzibar, wakazi wapya waliohamia Tanga walianza kujenga nyumba zao barani. Watu wa kisiwani waliwafuata. Mmisionari Ludwig Krapf aliyetembelea Tanga mnamo 1854 alikuta bado watu wengi kisiwani. Burton aliyemfuata miaka michache baadaye aliona wakazi wachache tu. Baumann aliandika mwaka 1891 kwamba wakazi wa mwisho waliondoka mnamo 1885 wakihamia bara sehemu za mji wa leo.

Kuna magofu ya msikiti ya karne ya 17 na makaburi ya karne za 18 na 19. Vipande vya vyungu vimepatikana pia ambavyo vyote ni dalili ya kwamba kisiwa kilikaliwa na watu walioondoka baadaye. 

Kabla ya kufika Wazungu kilijulikana kama kisiwa cha Changa. Kumbe jina lililozoeleka sasa linatokana na Kijerumani "Toteninsel" likimaanisha "Kisiwa cha Wafu". Kwasababu Wajerumani walipofika Tanga walisumbuliwa sana na ugonjwa wa malaria, ambao kwa wakati huo haukuwa na tiba, hivyo walitumia kisiwa cha Changa kuwatenga watu wanaougua malaria huku wakifanya utafiti wa tiba ya kufaa ila watu waliofariki wakizikwa kisiwani hapo.

Waingereza walipochukua utawala kutoka kwa Wajerumani walikiita "Toten Island": wakichukua "Toten" kama jina hawakutafsiri maana yake.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Mkoa wa Tanga
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Mkoa wa Tanga
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Kisiwa cha Yambe

'''''' ni kisiwa kikubwa kuliko vyote vya mkoa wa Tanga, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi, mashariki mwa mji wa Tanga. 

Kisiwa hicho cha wilaya ya Tanga kimo chini ya mamlaka ya Hifadhi ya Tanga Coelacanth Marine Park (TCMP) ambayo imo chini ya taasisi ya hifadhi ya bahari nchini Tanzania (Tanzania Marine Parks and Reserves). 

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya kaskazini ya Tanzania kwenye Bahari ya Hindi. 

Kisiwa hicho ni kati ya visiwa vyenye magofu ya historia ya Waswahili, ambayo bado kufukuliwa.

Ni eneo linalotunzwa kutokana na upatikanaji wa mabaki ya kihistoria na limo ndani ya Tanga Coelacanth Marine Park (TCMP).

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Historia ya Mkoa wa Tanga
Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Mkoa wa Tanga
Kisiwa cha Chole

**Kisiwa cha Chole** ni kisiwa kidogo kwenye funguvisiwa la Mafia ambayo ni sehemu ya mkoa wa Pwani, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.

Kisiwa kina eneo la takriban kilomita ya mraba 1. Kuna kijiji kimoja cha Chole chenye vitongoji vya Mwapepo, Mnyange na Kilimani ambacho ni sehemu ya kata ya Jibondo.

## Historia
Kufuatana na taarifa ya Oskar Baumann mji wa Chole ulianzishwa baada ya mashambulio ya Wasakalava kutoka Madagaska walioangamiza mji wa Kua kwenye kisiwa jirani cha Juani mnamo mwaka 1829. Bauman aliandika katika taarifa yake ya 1895 kwamba kila mwezi nazi milioni moja zilitolewa nje kutoka Mafia yote kupitia Chole, pamoja na kamba na mikeka. Hadi sehemu ya kwanza ya karne ya 20 Chole ilikuwa mji muhimu zaidi wa Mafia yote. Kamusi ya Koloni za Kijerumani (1920) iliita Chole "mahali pakuu pa biashara pa visiwa vya Mafia" na mwaka 1913 kulikuwa na makampuni ya biashara 13 ya Waarabu, Waswahili na Wahindi pamoja na makampuni 3 ya Wazungu. 

Wakati ule wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani Chole ilikuwa pia na vituo vya forodha na posta. Lakini meli kubwa za Kizungu zilishindwa kuingia katika bandari yake kutokana na uhaba wa kina cha kutosha zilifika Kilindoni kwenye kisiwa kikuu. Hivyo Wajerumani walihamisha makao makuu ya serikali kwenda Kilindoni kwenye mwaka 1913.

Baadaye umuhimu wa Chole ulipungua haraka; Waingereza walitwaa visiwa vya Mafia kwenye mwaka 1915; mashambulio yao dhidi ya koloni la Kijerumani yaliwahi hapa kwa sababu walitafuta njia ya kushambulia manowari ya SMS Koenigsberg iliyojificha kwenye delta ya mto Rufiji. Waingereza waliendelea kutumia Kilindoni kwenye kisiwa kikuu kama makao makuu ya utawala wao.

Leo hii kuna maghofu mengi ya majengo makubwa katika sehemu ya kisiwa inayoitwa "Chole mjini" iliyopo upande wa kaskazini wa kisiwa, karibu na kituo cha kivuko kwenda Mafia. Jengo la kituo cha forodha cha Wajerumani limekarabatiwa, kuna pia jengo la gereza la zamani linalotambuliwa kwa urahisi.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Chole Island kwa Geonames.org
*Oskar Baumann, Barua ya 7 Novemba 1895 kutoka Chole, Barua tano za Baumann (jer.) kuhusu safari yake kwenye visiwa kati ya Pemba na Kilwa, katika jarida ya Shirika la Jiografia ya Leipzig, nakala ya dijitali katika maktaba ya Chuo Kikuu cha Dresden, Ujerumani  

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Mkoa wa Pwani
Jamii:miji ya kale ya Waswahili
Kisiwa cha Bawe

'''''' ni kisiwa kidogo kimojawapo cha funguvisiwa la Zanzibar (Tanzania) ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi. Kipo takriban kilomita 10 (maili 6.2) baharini kutoka Stone Town, mji mkuu wa Zanzibar kwenye kisiwa cha Unguja.

Hakina wakazi ila kinatembelewa na watalii kikiwa chini ya Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi.

## Historia
Mwishoni mwa karne ya 18, sultani Barghash ibn Sa'id wa Zanzibar alikitoa kisiwa hicho kwa kampuni ya Eastern Telegraph, ambayo ilikitumia kama kituo cha uendeshaji wa waya wa chini ya bahari unaounganisha Zanzibar na Shelisheli na Aden. Mkataba huo uliongezewa muda na sultani Khalifa ibn Said mwaka 1889, kwa faida ya kampuni ya Cable & Wireless, ambayo ilijenga nyumba kwenye kisiwa hicho kuwahudumia wafanyakazi wao. Leo hii, Bawe ni kivutio cha watalii pekee.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Zanzibar

## Tanbihi
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Zanzibar
Jamii:Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
Kisiwa cha Fundo

**Fundo** ni kati ya visiwa vya mkoa wa Pemba Kaskazini, Zanzibar, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.

Ni kisiwa chenye urefu wa kilomita zaidi ya 9 na upana wa takriban kilomita 1 kinachotazama Wete kwenye kisiwa kikuu cha Pemba. 

Kuna wakazi wapatao 4,095 wanaokalia kata ya Fundo.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Funguvisiwa la Zanzibar

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Wilaya ya Wete
Jamii:Mkoa wa Pemba Kaskazini
Jamii:Zanzibar
Fungu Kizimkazi

**Fungu Kizimkazi** ni kisiwa kidogo katika Bahari Hindi ambacho ni sehemu ya Zanzibar kinachojulikana pia kwa majina ya **Latham Island** na **Fungu Mbaraka**. Hakuna wakazi. 
250px|thumb|Mahali pa Fungu Kizimkazi (Kisiwa cha Latham) mbele ya pwani ya Tanzania.

## Tabia
Inahesabiwa kuwa sehemu ya funguvisiwa la Zanzibar (Tanzania). Kipenyo chake ni  takriban mita 300. Kipo kilomita 64 upande wa kusini-mashariki kutoka Unguja, na mahali pa karibu kwenye bara ni Kimbiji katika Wilaya ya Kigamboni, Dar es Salaam. 

Hakuna wakazi wala maji matamu hapa. Viumbe vya pekee ni ndege wala samaki wanaounda hapa viota na kulea vinda wao. Hivyo kisiwa chote kimefunikwa na guano (mavi ya ndege).

Kisiwa kinainuliwa mita 3 pekee juu ya uwiano wa bahari hakionekani vema ni hatari kwa meli.

Kulikuwa na majaribio ya kupunguza hatari na kuboresha mwonekano wa kisiwa kwa kujenga alama iliyoinuliwa au kupanda miti iliyoharibika tena na ndege.

## Majina
Jina la Latham linatokana ya jahazi ya Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi wa Mashariki yenye jina "Latham" iliyopita hapa mnamo mwaka 1798 na kuacha taarifa ya kimaandishi. Hata hivyo habari hii ilichukuliwa pia kwa maana kwamba Mhindi mwenye jina la "Latham" alikuta kisiwa na kukipa jina.

Wavuvi wa sehemu hizi za Bahari Hindi hutumia majina mbalimbali hasa Fungu Mbaraka na Fungu Kizimkazi. Jina la Mbaraka linatokana na Mzanzibari Mbaruk au Mbaraka aliyepata kibali cha sultani Seyyid Bargash kukusanya mabaki ya meli zilizokwama hapa zikigonga miamba. Hii ni habari ya kwanza kwamba Zanzibar alidai utawala wa  Fungu Kizimkazi.

## Utawala
Kisiwa hiki kiliingizwa rasmi katika Usultani wa Zanzibar mnamo mwaka 1898 wakati bendera ya sultani ilipelekwa hapa. 

Lakini katika miaka mnamo 1910/1912 kulikuwa na mabishano baina ya mwakilishi Mwingereza huko Zanzibar kwa niaba ya sultani na ofisi ya gavana Mjerumani pale Dar es Salaam kuhusu mamlaka juu ya Latham Island, hasa usimamizi wa uvunaji wa guano ya ndege. Tarehe 11 Aprili kaimu gavana Wilhelm Methner alitembelea kisiwa wakati wa kurudi Dar es Salaam kutoka kusini ya koloni. Mzozo ulikwisha na tokeo la Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na kuondolewa kwa Ujerumani katika Afrika ya Mashariki. Mwaka 1924 kisiwa kilitajwa kuwa sehemu ya mbali ya usultani wa Zanzibar.

Mnamo mwaka 2011 kulikuwa na taarifa ya kutokea kwa uvutano baina ya ofisi za serikali ya Zanzibar na Tanzania bara kuhusu mamlaka juu ya kisiwa hiki.

Kwa mtazamo wa Zanzibar ni sehemu ya Mkoa wa Unguja Kusini.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Zanzibar

## Marejeo
## Viungo vya nje
* M. D. Gwynne, I. S. C. Parker and D. G. Wood: Latham Island: An Ecological Note. The Geographical Journal, Vol. 136, No. 2 (Jun., 1970), Seite 247-251

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Zanzibar
Jamii:Mkoa wa Unguja Kusini
Kisiwa cha Tumbatu

'''''' ni kati ya visiwa vya Wilaya ya Kaskazini A, mkoa wa Unguja Kaskazini, Zanzibar, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale. 

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Funguvisiwa la Zanzibar
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Wilaya ya Unguja Kaskazini 'A'
Jamii:miji ya kale ya Waswahili
Kisiwa cha Rubondo

akiwa juu ya mti katika hifadhi ya kisiwa hicho.]] 
'''''' ni kisiwa kimojawapo cha mkoa wa Geita, kaskazini mwa Tanzania, ambacho kinapatikana katika Ziwa Viktoria, ambalo ni ziwa la pili kwa ukubwa duniani, likiwa linazungukwa na nchi tatu, Tanzania, Kenya na Uganda.

Ndipo ilipo hifadhi ya kisiwa cha Rubondo iliyoanzishwa huko kwa sababu kisiwa cha Rubondo ni makazi na mazingira muafaka ya kuzaliana samaki wakiwemo sato na sangara. Sangara huweza kuwa na ukubwa wa hadi kilo 100.

Fukwe za kisiwa hiki ni miongoni mwa makazi ya pongo na nzohe. Aidha hifadhi hii ni maskani makuu ya ndege na samaki kama zumbuli, chechele na taisamaki.

Mbali na ndege hao kisiwa hiki ni makazi ya aina nyingine nyingi za ndege wa majini na mimea kadhaa ambayo hutoa harufu nzuri ya kuvutia. 

Wanyama wakazi wa hifadhi hii ni kama viboko, pongo, nzohe, fisi maji, mamba na pimbi ambao wanashirikiana makazi na wanyama waliohamishiwa katika hifadhi hii kama sokwe, tembo, mbega weusi na weupe na twiga.

## Namna ya kufika
Hifadhi hii ina ukubwa wa kilometa za mraba 457 na iko kaskazini magharibi mwa Tanzania, katika mkoa wa Geita. Pia hifadhi hii
-Inafikika kwa ndege za kukodi kutoka Arusha, Ziwa Manyara, Serengeti na Mwanza. 
-Kwa njia ya barabara kutoka Mwanza-Sengerema-Geita-Nkome kisha kwa boti hadi hifadhini.
-Kwa meli ndogo kutoka Muleba na Bukoba vilevile kwa njia ya barabara kutoka wilaya za Biharamulo na Muleba kupitia kijiji cha Mganza.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org
*TANAPA
*Utalii wa Tanzania 
*Safiri Tanzania

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Mkoa wa Geita
Kieyo

'''''' ni mlima wa volkeno ulio kusini mwa Tanzania, katika mkoa wa Mbeya, kaskazini kwa ziwa Nyasa.

Urefu wake ni mita 2,175.

Mara ya mwisho volkeno hiyo ililipuka mwaka 1800.

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania

## Marejeo
Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:mkoa wa Mbeya
Burko

'''''' ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.

Mlima una kimo cha m 2,114 juu ya usawa wa bahari. 

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania
* Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya milima ya Afrika
* Orodha ya milima

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Mlima katika tovuti ya Geonames

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika

Jamii:Volkeno za Afrika
Jamii:Mkoa wa Arusha
Ela Nairobi

thumb|Ziwa kwenye Kreta ya Ela Nairobi - Embagai
**Ela Nairobi** (pia Elanairobi, **Embagai** au **Empakai**) ni mlima wa volkeno nchini Tanzania mwenye kimo cha mita 3,235 juu ya UB. . 

Ndani ya kreta yake kuna ziwa lenye kipenyo cha kilomita 3 hivi penye ndege wengi wa heroe .

Iko katika kata ya Naiyobi, wilaya ya Ngorongoro, mkoa wa Arusha.

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania

## Marejeo
Jamii:Milima ya Tanzania
Funguvisiwa la Zanzibar

'''''' ni fungu la visiwa ambalo linapatikana katika Bahari ya Hindi.

Funguvisiwa hilo linaunda nchi ya Zanzibar ambayo ni sehemu mojawapo ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Vikubwa kati ya visiwa hivyo ni Unguja na Pemba. Vingine ni
* Kisiwa cha Bawe
* Kisiwa cha Bird
* Kisiwa cha Changuu
* Kisiwa cha Chumbe
* Kisiwa cha Fundo
* Kisiwa cha Latham
* Kisiwa cha Tumbatu
* Kisiwa cha Uzi
* Kisiwa cha Vundwe

Wataalamu wengine wanahusisha na funguvisiwa hilo kisiwa cha Mafia na vingine vingi.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Zanzibar

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Zanzibar
Milima ya Igwisi

**Milima ya Igwisi** ni eneo la volkeno karibu na Igwisi, katika mkoa wa Tabora, nchini Tanzania. 

Urefu wake ni mita 1145.

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Mapping the Igwisi Hills kimberlite volcanoes, Tanzania: understanding how deep-sourced mantle magmas behave at the Earth`s surface 

Jamii:Milima ya Tanzania
Sundakuwili

**Sundakuwili** ni spishi za nyoka wa jenasi *Eryx* katika familia Boidae. Wamepewa jina hili kwa sababu ncha zote mbili zinaonekana sawa.

Nyoka hawa ni wafupi. Spishi ndefu kabisa (*E. conicus*) inaweza kufika mita moja, lakini spishi fupi hufika sm 40 tu. Kichwa kina umbo wa risasi bila shingo na wenye macho madogo. Mkia ni mfupi, chini ya 10% ya urefu mzima. Kwa kawaida wana mabaka kahawia au meusi juu ya msingi wa rangi nyepesi kama kijivu, njano au machungwa, lakini kuna namna zilizo na rangi moja kama nyekundu, kahawia, hudhurungi au kijivu.

Sundakuwili hujificha chini ya mchanga au hukaa katika vishimo vya wanyama au chini ya mawe. Mawindo yakija karibu nyoka hushambulia kwa kasi kubwa. Mawindo ni wagugunaji na ndege wadogo, mijusi na nyoka wengine wadogo. Spishi nyingine huwinda mchana, nyingine usiku.

Kama chatu nyoka hawa hawana sumu na huua mawindo kwa ubinyaji. Huzongomeza mwili wao kuzunguka kidari cha mawindo kisha kubana kwa nguvu ili kuzuia mawindo asipumue mpaka akufe. Halafu humwakia mzima.

## Spishi za Afrika
* *Eryx borrii*, Sundakuwili Somali (Borri's sand boa)
* *Eryx colubrinus*, Sundakuwili Mashariki (Kenya sand boa)
* *Eryx jaculus*, Sundakuwili Kaskazi (Javelin sand boa)
* *Eryx muelleri*, Sundakuwili Magharibi (Müller's sand boa)
* *Eryx somalicus*, Sundakuwili wa Pembe Afrika (Somali sand boa)

## Spishi za Asia na Ulaya
* *Eryx conicus* (Rough-tailed sand boa)
* *Eryx elegans* (Central Asian sand boa)
* *Eryx jayakari* (Arabian sand boa)
* *Eryx johnii* (Red sand boa)
* *Eryx miliaris* (Dwarf sand boa)
* *Eryx tataricus* (Tartar sand boa)
* *Eryx whitakeri* (Whitaker's sand boa)

## Picha

Benny Trapp Westliche Sandboa Eryx jaculus.jpg|Sundakuwili magharibi

Russells Boa.jpg|Rough-tailed sand boa
Eryx jayakari by Omid Mozaffari.jpg|Arabian sand boa
Red Sand Boa Eryx johnii by Ashahar alias Krishna Khan.jpg|Red sand boa
BennyTrapp Eryx miliaris.jpg|Dwarf sand boa
Große Sandboa (Eryx tataricus).JPG|Tartar sand boa
Whitaker's Boa (Eryx whitakeri).jpg|Whitaker's sand boa

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Bonde la Usangu

**Bonde la Usangu** (pia: uwanja wa Usangu, ing. *Usangu Flats*) ni bonde la mkoa wa Mbeya nchini Tanzania. Ni  sehemu ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki.

Usangu pia ni jina la mlima wa volkeno ambao urefu wake ni mita 2169.

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania

## Marejeo
Jamii:Volkeno za Tanzania
Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Wazimu wa kusikia

**Wazimu wa kusikia** ni aina ya ugonjwa ambayo inahusisha kusikia sauti ambazo hazipo kweli.

Muundo wa unaokumba watu mara kwa mara ni wa kukumbuka na kufanya kusikia sauti moja au zaidi ya kuzungumza. Hii inaweza kuhusishwa na matatizo ya kisaikolojia, na ina umuhimu maalum katika kuchunguza hali hizi. 

Hata hivyo, watu binafsi bila ugonjwa wowote wa akili wanaweza kusikia sauti mara mojamoja. 

Kuna makundi matatu ambayo kusikia sauti za kuzungumza mara nyingi huanguka: mtu anayesikia sauti huzungumza mawazo ya mtu, mtu anayesikia moja au zaidi zikibishana, au mtu anaisikia sauti akielezea matendo yake mwenyewe.

Aina nyingine ni pamoja na kuambukiza ugonjwa wa kichwa na ugonjwa wa sikio la muziki. Mwishowe hawa watu watasikia muziki kucheza katika akili zao, mara nyingi nyimbo wanazozijua. 

Hii inaweza kusababishwa na: vidonda kwenye shina la ubongo (mara nyingi husababishwa na kiharusi); pia, matatizo ya usingizi kama vile nakolepsia, uvimbe kwenye ubongo. 

Jamii:Saikolojia
Milima ya Kipengere

[thumbnail|200px|right|[Mandhari ya milima ya Kipengere na misitu yake.]]
**Milima ya Kipengere** (kwa Kiingereza: "Kipengere Range" au "Livingstone Mountains") iko kusini magharibi mwa Tanzania kwenye ncha ya kaskazini ya Ziwa Malawi. 

Milima yake ya kaskazini inaitwa pia Milima ya Poroto na ile karibu na ziwa inaitwa pia Milima ya Ukinga. 

Ni safu ya milima inayoelekea kusini mashariki kutoka bonde la mto Ruaha Mkuu upande wa kaskazini hadi lile la mto Ruhuhu upande wa kusini kwa kufuata Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. 

Kilele chake ni Mlima Jamimbi (mita 2,400 juu ya usawa wa bahari) unayoshuka moja kwa moja ziwani.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Hifadhi ya Kitulo

## Tanbihi
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Mkoa wa Njombe
Njemba

thumb|Huyu ni njemba aliyekuwepo miaka ya zamani
**Njemba** ni viumbe vikubwa vyenye nguvu za ajabu na ukubwa wa mwili. Katika hadithi mbalimbali, neno njemba limeundwa mwaka wa 1297. 

Katika hadithi nyingi za Ulaya, njemba hujulikana kama viumbe vya kwanza ambavyo vinahusishwa na machafuko, na mara nyingi hupambana na miungu. Njemba hawa huwa na hasira kali pale wanapoona miungu mbalimbali.

Baadhi ya manjemba huitwa Nephilim, neno ambalo mara nyingi hutafsiriwa kama njemba ingawa tafsiri hii haikubaliki ulimwenguni. Wao ni pamoja na Og, Mfalme wa Bashani, Wanefili, Anaki, na majeshi ya Misri yaliyotajwa katika Mambo ya Nyakati 1:11:23. 

Kutembelewa kwanza kwa Wanefili hupatikana katika Mwanzo 6:4.

Filamu kama vile 'Jack the giant' wamejenga mtazamo wa kisasa kuwa walikuwepo viumbe kama hao, wakati mwingine husema hula binadamu, hasa watoto (ingawa hii ni kweli kuchanganyikiwa kwa ogres, ambazo ni dhahiri kwa wanadamu), wakati majini mengine hula mifugo ya wanadamu.

Jamii:Utamaduni
Need for Speed: Carbon

alt=Need for speed carbon|thumb|Need for speed carbon
**Need for speed**: **Carbon** ni mchezo wa mashindano na Sanaa ya Maandishi ambayo ni ya mfululizo wa *Need for Speed*. Ni mchezo wa 12 katika mfululizo wa *Need for Speed* na inapatikana kwenye mifumo mingi ya michezo kama vile PlayStation 2, PlayStation 3, Xbox, Xbox 360, *GameCube*, *Wii* na kompyuta.

## Uchezaji wa mchezo 
**Need for speed Carbon** ni kama *Need for speed: Most wanted* lakini mabadiliko makubwa ni kuongezwa kwa wakati wa usiku katika mchezo.
Milima ya Uluguru

thumb|Mashamba ya katani nje kidogo ya Morogoro. Milima ya Uluguru inaweza kuonekana nyuma
thumb|milima uluguru
 ya milima ya Uluguru.]]

 karibu na Kinole.]]
 ya katani karibu na mji wa Morogoro. Milima ya Uluguru inaonekana kwa nyuma.]]
**Milima ya Uluguru** ni safu ya milima katika Tanzania mashariki, km 200 hivi kutoka Bahari ya Hindi. Ni sehemu ya Milima ya Tao la Mashariki (pamoja na Milima ya Taita nchini Kenya, Milima ya Upare, Milima ya Usambara, Milima ya Unguu, Milima ya Rubeho, Milima ya Ukaguru, Milima ya Udzungwa, Milima ya Uvidunda na Milima ya Mahenge).

Jina limetokana na lile la kabila la Waluguru ambao ndio wenyeji wa eneo hilo. Wakazi wote wa milimani huko ni 151,000.

Milima ya Uluguru ni makazi pekee ya spishi zaidi ya 100 ya mimea, 2 za ndege, 2 za mamalia, 4 za reptilia na 6 za amphibia. 

Miinuko ya juu zaidi ni mlima Mtingire na mlima Kimhandu, yote miwili inafikia kimo cha mita 2650 juu ya usawa wa bahari. 

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
Jamii:Mkoa wa Morogoro
Heinrich Hertz

[alt=Heinrich Hertz|thumb|[Picha halisi ya Heinrich Hertz.]]
**Heinrich Rudolf Hertz** (22 Februari 1857 - 1 Januari 1894) alikuwa mwanafizikia wa Ujerumani.

Mwaka 1888 aligundua mawimbi ya redio yaliyotabiriwa hapo awali na mlinganyo wa Maxwell. Pia alionyesha kwamba mwanga ni aina ya mawimbi ya umeme. Kwa heshima yake kipimo cha marudio ya mawimbi kimeitwa kwa jina lake mwenyewe: *Hertz* (pia Hezi, kifupi Hz).

Hertz alizaliwa huko Hamburg mwaka wa 1857. Alijifunza uhandisi huko Frankfurt na baadaye Chuo Kikuu cha Munich. Alimaliza Ph.D. yake katika Chuo Kikuu cha Berlin. Alifundisha na kuendelea utafiti katika Chuo Kikuu cha Bonn na Chuo Kikuu cha Kiel.

Alikufa kutokana na kuwemo kwa sumu mwenye damu.

Jamii:Wanafizikia wa Ujerumani
Jamii:Umeme
Kevin Spacey

alt=Kelvin Spacey|thumb|Kelvin Spacey
**Kevin Spacey Fowler**, CBE (heshima) (alizaliwa Julai 26, 1959) ni mwigizaji, mwongozaji, mwandishi wa habari na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Marekani.

## Maisha ya mapema 
Spacey alizaliwa kusini mwa Orange, New Jersey. Alihamia kusini mwa California akiwa na miaka minne. Jina "Spacey" lilikuwa jina la bibi yake, aliiita kama jina hilo kuigizia akiwa shuleni .Alifanya kazi kama mwigizaji katika ukumbi wa michezo kabla ya kufanya kazi katika sinema na maonyesho.

## Hatua za mapema za kazi 
Kuonekana kwake kwenye jukwaa kwa mara ya kwanza ilikuwa ni mwaka 1981. Alikuwa msaidizi mhusika asiyekuwa na umuhimu mkubwa katika utendaji wa tamasha la *New York Shakespeare* la Henry VI, Sehemu ya kwanza.

Jamii:Waliozaliwa 1959
John Henry Parr

thumbnail|right|280px|Kaburi la John Henry Parr
**John Henry Parr** (19 Julai 1897 - 21 Agosti 1914) alikuwa askari wa Uingereza. Inasadikika kuwa ndiye askari wa kwanza wa Jumuiya ya Madola kuuawa na adui katika Vita vya Kwanza vya Dunia.

Jamii:Watu wa Uingereza
Brock Lesnar

thumb|313x313px|Brock Lesnar akimpiga mtu Suplex city.
**Brock Edward Lesnar** (alizaliwa 12 Julai 1977) ni mchezaji wa mieleka wa Marekani, na alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Kimarekani (American football). Kwa sasa amesajiliwa na WWE, ambapo hufanya kazi WWE Raw, pia ni bingwa wa sasa na wa muda mrefu tangu achukue ubingwa huo dhidi ya mpinzani wake The Undertaker mwaka 2015.

Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Nieky Holzken

[alt=Niek Holzken|thumb|Nieky Holzken [mwaka 2016.]]
**Nicolaas "Nieky" Holzken** (alizaliwa 16 Desemba 1983 huko Beek en Donk) ni Mholanzi mpiganaji wa ngumi na mateke. Tangu mwaka  2015 ni bingwa wa dunia katika uzito wa katikati katika kiwango cha ndondi kinachoanzia kilo 63.5-67. .

Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Uholanzi
Mlima Dindili

'''''' ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.

Una urefu wa mita 841 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Morogoro
Kidingapopo

alt=Uenezi wa kidingapopo duniani|thumb|339x339px|Uenezi wa kidingapopo duniani
**Kidingapopo** kwa Kiingereza (Dengue) ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya kidingapopo. Watu hupata virusi vya kidingapopo kutoka kwa mbu. Homa ya kidingapopo pia inaitwa homa ya kukatika mifupa, kwa sababu inaweza kusababisha maumivu mengi ambayo watu huhisi kama mifupa inataka kuvunjika.

Watu wengi wenye homa ya kidingapopo wanaweza kujisikia vyema tu kwa kunywa maji vya kutosha. Hata hivyo, idadi ndogo ya watu hupata homa ya kidingapopo ya *hemorrhagic*. kuna  dharura ya matibabu na inaweza kuua mtu kama hatopata matibabu.

Hakuna chanjo ambayo inaweza kuwazuia watu kupata virusi vya kidingapopo. Pia hakuna matibabu au tiba ya homa ya kidingapopo. Madaktari wanaweza tu kutoa "huduma ya kukuangalizia," ambayo ina maana kwamba wanaweza tu kutibu dalili za kidingapopo.

Tangu miaka ya 1960, watu wengi zaidi wamepata homa ya kidingapopo. Tangu Vita Kuu ya II, kidingapopo imekuwa tatizo duniani kote. Ni kawaida katika nchi zaidi ya 110. Kila mwaka, watu milioni 50 na milioni 100 hupata homa ya kidingapopo.
Mlima Hanang

thumb|Mlima Hanang.
**Mlima Hanang** ni jina la mlima mkubwa ulioko katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania. Hanang ni mlima wa volkeno ikiwa volkeno ya kusini zaidi kati ya volkeno za Tanzania kaskazini. 

Pia yake huwa na kipenyo cha kilomita 10-12, na kreta kwenye kilele huwa na kipenyo cha kilomita 2. 

Una urefu wa mita 3,417 juu ya usawa wa bahari.

## Picha

Image:Mount Hanang - from below.JPG
Image:Mount Hanang - around the summit.JPG
Image:Mount Hanang - around the summit 2.JPG
Image:Mount Hanang - around the summit 3.JPG

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Manyara
Hrithik Roshan

alt=Hrithik Roshan|thumb|Hrithik Roshan
**Hrithik Roshan** (aliyezaliwa Januari 10, 1974) ni mwigizaji wa Uhindi. 

Roshan alikuwa ameonekana kama mwigizaji mwenye umri mdogo katika sinema nyingi katika miaka ya 1980. Yeye alifanya filamu yake ya kwanza katika Kaho Naa ... Pyaar Hai  mwaka 2000.

Utendaji wake katika filamu ulipendwa sana na kupata tuzo za *Filmfare* na kuwa mwigizaji bora na mwigizaji chipukizi bora wa kiume. 

Alifuatiwa na majukumu ya kuongoza huko Fiza na Mission Kashmir na alikuwa nbuster Kabhi Khushi Kabhie Gham ... (2001), ambayo ilikuwa filamu ya India yenye thamani kubwa zaidi katika soko la ng'ambo wakati huo. 

Ameoa na ana watoto wawili.

Jamii:Watu wa Uhindi
Jamii:Waigizaji filamu wa Uhindi
Milima ya Mahenge

**Milima ya Gulela** iko mashariki mwa Tanzania katika Mkoa wa Morogoro. 

Kilele cha juu kiko mita 1,039 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Mkoa wa Morogoro