open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiare

**Kiare** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waare. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiare imehesabiwa kuwa watu 1230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiare iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiare kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiare 
*lugha ya Kiare katika Glottolog
*lugha ya Kiare kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Maria Kresensya Hoess

**Maria Crescentia Höss (Höß), T.O.R.**,  (Kaufbeuren, Bavaria, Ujerumani, 20 Oktoba 1682 – Kaufbeuren, 5 Aprili 1744) alikuwa mwanamke mmonaki wa Utawa Hasa wa Tatu wa Mt. Fransisko. 

Mwaka 1900, alitangazwa mwenye heri na Papa Leo XIII, halafu mwaka 2001 alitangazwa mtakatifu na Papa Yohane Paulo II.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Jina la kuzaliwa lilikuwa **Anna Höss**, mtoto wa sita kati ya nane wa Matthias Höss na Lucia Hoermann. Kati yao watatu tu walifikia utu uzima.

Anna alilelewa Kikristo sana, na tangu utotoni aliamua kuwa mtawa katika monasteri jirani ya Meierhof. Alikuwa akisali mara nyingi katika kikanisa chake, lakini ufukara wa baba yake haukumwezesha kutoa mahari iliyojitajika ili kukubaliwa.

Tofauti na monasteri za Waklara, zile za Utawa Hasa wa Tatu wa Mt. Fransisko zilikuwa chini ya askofu wa jimbo husika, na pengine zilikuwa na utendaji nje ya nyumba, kama vile kuhudumia maskini na wagonjwa. Lakini ile ya Kaufbeuren ililenga sala tu.

Mwaka 1703 Meya wa Kaufbeuren, akiwa Mprotestanti, aliisaidia monasteri kwa kununua kilabu cha jirani kilichokuwa kinavuruga utulivu wa masista akawapa jengo kama zawadi kwa sharti la kumpokea Anna jumuiani.

Katika miaka hiyo michache ya uongozi, Kresensya aliinua hali ya kiroho ya monasteri kwa imani yake kubwa kwa Maongozi ya Mungu, utayari wa kuhudumia jumuia, utunzaji wa kimya, ibada kwa Msulubiwa Yesu na kwa Ekaristi tena kwa heshima kwa Bikira Maria. 

Alihimiza masista kutumia Injili ili kulisha maisha ya kiroho, akichuja sana waliotaka kujiunga, kwa kusema: "Mungu anataka monasteri iwe tajiri kwa maadili, si kwa mali".

Alijitahidi hasa kuwashirikisha wengine ari yake kwa heshima ya Roho Mtakatifu .

Alipotangazwa mtakatifu, monasteri ilibadilishiwa jina na kuitwa kwa lile la Mt. Kresensya.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Saint Maria Crescentia Hoss. *Patron Saints Index*.
* Peter Stoll: *Crescentia Höß of Kaufbeuren and her Vision of the Spirit as a Young Man*. Universitätsbibliothek, Augsburg 2014 (full text )
Maria Ermelina wa Yesu

**Maria Ermelina wa Yesu** (jina la awali **Irma Grivot**; alizaliwa Beaune, Ufaransa, 28 Aprili 1866) alikuwa sista wa shirika la Wafransisko Wamisionari wa Maria aliyefia dini China alipokuwa mmisionari wakati wa Uasi wa Mabondia.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 119.

Sikukuu yao huadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Julai.

## Tazama pia
*Wafiadini wa China
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk. 173-176

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1900
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafransisko
Jamii:Wamisionari
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa China
Yohane Wang Rui

**Yohane Wang Rui** (Xinli 25 Februari 1885 - Taiyuan 9 Julai 1900) alikuwa mseminari Mfransisko wa Utawa wa Tatu aliyefia dini nchini mwake China wakati wa Uasi wa Waboksa.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 119.

Sikukuu yao huadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Julai.

## Tazama pia
*Wafiadini wa China
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Jamii:Waliozaliwa 1885
Jamii:Waliofariki 1900
Jamii:Wafransisko
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa China
Mia

**Mia** (kutoka neno la Kiarabu) ni namba inayoandikwa **100** (moja sifuri sifuri) kwa tarakimu za kawaida , ila kwa namba za Kirumi **Ⅽ** tu (kutokana na neno la Kilatini *centum*, yaani *mia moja*).

Ni namba asilia inayofuata 99 na kutangulia 101.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 5.
 
Ni mraba wa 10, hivyo inaweza kuandikwa 102.

Namba 100 ni msingi wa asilimia, 100% ikiwa kiwango kilichokamilika. 
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 100 KK na 100 BK.

## Tanbihi
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group. (1987): 133

## Viungo vya nje 
* On the Number 100

Jamii:Hisabati
Jamii:Namba asilia
Chasasa

**Chasasa** ni mji wa wilaya ya Wete kisiwani Pemba. 

Jina lina maana ya kitu cha muda uliopo, ila asili ni kuwa na nyumba zenye mtindo wa kisasa. 

Mji huo una watu zaidi ya 3,000 kutokana na sensa ya mwaka 2012. Wenyeji wa mji huo ni watu waliohamia kabla ya Mapinduzi ya Zanzibar.

Vitongoji vya ndani ya mji huo ni kama vile: Kifumbikai, Mabandani, Ndovu, Sheli, Sudishabani, Jendele Kwa Bitii, Kwamapingu, Kwabuchi, Mkwajuni, pia Tangi ya Maji na Kwa Salum Rabia, Muhinani, Kwa Malimhilali.

Wakazi wa mtaa huu wana utamaduni wa ujirani mwema, Uislamu pia. Ni mtaa unaochangamka peke yake wakati wa usiku kwa bendi ya asili.

Jamii:Wilaya ya Wete
Kibina

**Kibina** ni jina la lugha mbalimbali, yaani:

*lugha ya Kibina izungumzwayo nchini Nigeria;
*lugha ya Kibina izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Kima

**Kima** huweza kurejea mada tofauti, k.m.

*mnyama wa Kima;
*lugha ya Kima izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
*kiwango fulani cha kitu, kama vile bei au mshahara.
Kimaiwa

**Kimaiwa** ni jina la lugha mbalimbali, k.m.

*lugha izungumzwayo nchini Indonesia;
*lugha izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Kimala

**Kimala** inaweza kumaanisha
* Kimala, kata ya Wilaya ya Kilolo, Mkoa wa Iringa, Tanzania 
*lugha ya Kimala izungumzwayo nchini Nigeria;
*lugha ya Kimala izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Kimali

**Kimali** huweza kurejea mada mbalimbali, k.m.

*Kimali (Meatu), kata ya Wilaya ya Meatu katika Mkoa wa Simiyu nchini Tanzania;
*lugha izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Kibariai

**Kibariai** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabariai. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibariai imehesabiwa kuwa watu 1380. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibariai iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibariai kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibariai 
*lugha ya Kibariai katika Glottolog
*lugha ya Kibariai kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Kingala

**Kingala** ni jina la lugha mbalimbali, k.m.

*lugha izungumzwayo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo;
*lugha izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Kitobo

**Kitobo** huweza kurejea mada mbalimbali, k.m.

*Kitobo ni kata ya Wilaya ya Missenyi, Mkoa wa Kagera, nchini Tanzania;
*Lugha ya Kitobo izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Tanzania Labour Party

**Tanzania Labour Party** (yaani **Chama cha wafanyakazi Tanzania**; kifupi: **TLP**) ni chama cha siasa nchini Tanzania.

Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Stadi za lugha

**Stadi za lugha** ni zile mbinu ambazo mkufunzi anazitumia kufundisha lugha asilia kwa msomi wa lugha ya pili. Pia ni mbinu msomi wa lugha ya pili anazotumia kuhakikisha amempata mkufunzi wa lugha ya pili kiufasaha. 

Stadi hizo pia zinaweza kuitwa mbinu za ufundishaji wa lugha ambazo nazo ni kama vile: kusikiliza na kuongea, kusoma, kuandika sarufi katika lugha funzwa na msamiati wa lugha funzwa.

Ni lazima mfundishaji wa lugha afuatilie utaratibu fulani ili aweze kuhakikisha wanafunzi wake wanampata ipasavyo. Mwalimu hawezi kufunza mwanafunzi kuandika kama hana ufahamu wa kusoma. Kwa hiyo, ni lazima afundishe mwanafunzi kusoma kwanza kabla ya kuchukua hatua ya kumfundisha jinsi ya kuandika.

## Maana yake
Lugha ni kipengele muhimu sana katika mwasiliano na husaidia na kuwezesha watu kutagusana ama kutangamana. Kuna stadi nne za msingi ambazo huwezesha watu kubadilishana mawazo, fikra na hisia.
Kuzifahamu vyema stadi hizo, au tuseme kuzidhibiti, kunatusaidia kuwasiliana na wengine katika shughuli zetu za kila siku kwa mafanikio tunayotarajia. Stadi hizo za lugha ni nne:
# Kusikiliza
# Kuzungumza
# Kusoma
# Kuandika

Tunapojifunza lugha, tunahitaji kudhibiti stadi hizi nne muhimu ili tuweze kuwasiliana kwa njia mwafaka. Kati ya stadi hizo, mbili, yaani kusikiliza na kusoma, ni za kupokea yaani *stadi pokezi*, ilhali kuzungumza na kuandika ni za kutoa ama *stadi elezi*.

Tunapojifunza lugha mama au lugha ya kwanza, tunaanza kwa kujifunza kusikiliza, halafu tunajifunza kuzungumza. Kisha tunajifunza kusoma na mwisho, kuandika. 

Ikumbukwe kwamba stadi hiziohuhusiana na kutegemeana, yaani zinajengana. Kwa mfano, bila kusikiliza huwezi kukuza stadi ya kuzungumza. Hali kadhalika stadi ya kuandika hujengwa na kuimarishwa na kusoma. 

Uwezo wa kutumia lugha katika mawasiliano hautokani na stadi mmoja bali na stadi zote nne za lugha. Kwa hiyo kabla ya kuzungumzia mbinu za kufundisha stadi za lugha, ni muhimu sana kufahamu stadi hizo zikoje.

Jamii:Lugha
Jamii:Elimu
Alberti Chmielowski

wetu".]]
**Albert Chmielowski, C.F.A.P.U.** (Igołomia, Dola la Russia, 1845 – Krakow, Austria-Hungaria, 1916) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki katika Polandi ya leo.

Mchoraji maarufu, alijitosa kuhudumia fukara, akinuia kuwa tayari kabisa kuitikia mahitaji yao; kwa ajili hiyo akaanzisha shirika la Mabradha na Masista wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, maarufu kama Waalberti .

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Juni 1983, halafu mtakatifu tarehe 12 Novemba 1989.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Picha

File:ChmielowskiAdam.1881.EcceHomo.jpg|*Ecce Homo* mchoro wa Adam Chmielowski (1881)
File:Adam Chmielowski.JPG|Picha ya Chmielowski iliyochorwa na Aleksander Gierymski
File:Św Brat Albert by Leon Wyczółkowski (1901-1902).jpg|* Bradha Alberti* kadiri ya Leon Wyczółkowski (1934)

## Viungo vya nje
* The Plays of John Paul II 

Jamii:wachoraji wa Polandi
Maria Bernarda Buetler

**Maria Bernarda Bütler**, kwa jina la awali **Verena Bütler** (Auw, Aargau, Uswisi, 28 Mei 1848 – Cartagena, Kolombia, 19 Mei 1924), alikuwa mtawa wa Uswisi mmisionari huko Amerika Kusini. 

Huko alianzisha shirika la kitawa la Masista Wamisionari Wafransisko wa Bikira Maria Msaada wa Wakristo, lenye nyumba nchini Ecuador, Colombia, Austria, na Brazil.

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 29 Oktoba 1995, halafu Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 12 Oktoba 2008.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Pope Announces Canonization of India's First Native Woman Saint  from Vatican Radio
*Pope canonizes four new saints

Jamii:Watakatifu wa Kolombia
Maria Alfonsa Matathupadathu

[thumb|[Picha yake halisi.]]
 la Mt. Alfonsa.]]
**Maria Alphonsa Muttathupadathu** (Kudamalloor, karibu na Kottayam, huko Kerala19 Agosti 1910 - Bharananganam, 28 Julai 1946) alikuwa bikira Mfransisko wa Kanisa Katoliki la Kisiria la Malabar nchini India.

Ili asiolewe kwa shuruti, alijichoma mguu kwa kuuweka motoni. Kisha kupokewa katika shirika ya Waklara wa Kimalabari, alimtolea Mungu maisha yake yote akiwa mgonjwa karibu mfululizo . 

Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II tarehe 8 Februari 1986 akatangazwa mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 12 Oktoba 2008.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* 
* St. Alphonsa Anna Muttathupadam of the Immaculate Conception, F. C. C. 
* Pope John Paul II On Blessed Alphonsa of India
* 100 Maxims of the saint 

Jamii:Waliozaliwa 1910
Jamii:Waliofariki 1946
Jamii:Mabikira
Jamii:Waklara
Jamii:Wafransisko
Jamii:Watakatifu wa India
Kumi

Neno **kumi** laweza kurejea mambo tofauti, k.m.:

*namba ya kumi
*mji wa Kumi nchini Uganda
*Wilaya ya Kumi katika mkoa wa Mashariki
Kumi (namba)

**Kumi** ni namba inayoandikwa **10** kwa tarakimu za kawaida lakini **X** kwa zile za Kirumi na ١٠ kwa zile za Kiarabu. Inafuata 9 na kutangulia 11. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5.

Namba kumi ni msingi wa mahesabu mengi, kutokana na idadi ya vidole vya mikono ya binadamu.

## Tanbihi
Kilabu

**Kilabu** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Walabu. Idadi ya wasemaji wa Kilabu imehesabiwa kuwa watu 1600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilabu iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilabu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilabu 
*lugha ya Kilabu katika Glottolog
*lugha ya Kilabu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Friedrichstadt

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Friedrichstadt 

**Friedrichstadt** (tamka *Frid - rikh - stat) * ni mji mdogo wa jimbo la Schleswig-Holstein nchini Ujerumani. Uko upande wa magharibi karibu na mwambao wa Bahari ya Kaskazini. 

Idadi ya wakazi mwaka 2014 ilikuwa watu 2,485.

## Historia
Mji huu mdogo una historia ya kuvutia na ni kumbukumbu ya kihistoria. 

Ulianzishwa mwaka 1621 na kabaila wa Holstein Friedrich III. Mtawala huyo alikuwa na mipango ya kuongeza mapato yake kwa njia ya biashara. Alilenga kufungua njia mpya ya biashara bila kutegemea Waingereza, waliokuwa na jahazi zao kati ya Uhindi na Ulaya, wala Waosmani.  Kwa hiyo alilenga kuwasiliana na Uajemi kupitia Urusi akahitaji kwa mipango yake bandari upande wa magharibi wa utemi wake. 

Hivyo alialika Wakristo wa jumuiya ndogo kutoka nchini Uholanzi waliokosa ustahamilivu kwao nyumbani hasa Wamenno na  Waremonstranti akawaahidia uhuru wote wa kujenga makanisa yao, kufuata imani yao na ardhi, kuwa na shule na makanisa kwa lugha yao pamoja na ardhi kwa kulima na kujenga nyumba.

Kwa hiyo mji mpya ukajengwa na Waholanzi na kwa zaidi ya karne moja Kiholanzi kilikuwa lugha kikuu mjini.

Mipango ya kiuchumi haikufaulu kweli, Waholanzi wengine wakarudi kwao, na kutokana na mabadiliko ya usafiri kwa maji bandari ya Friedrichstadt ikawa ndogo kwa meli kubwa zaidi.

Hivyo umebaki mji wa kihistoria wenye nyumba zilizohifadhiwa na makanisa ya madhehebu yasiyo kawaida katika Ujerumani.

## Viungo vya Nje 
*http://www.friedrichstadt.de&#x20;Tovuti&#x20;rasmi&#x20;ya&#x20;mji&#x20;wa&#x20;Friedrichstadt

Jamii:Miji ya Schleswig-Holstein
Jeshi la Misri

**Jeshi la Misri** ni vikosi vya kijeshi vya nchi ya Misri. 

Jeshi hilo ndilo kubwa katika Afrika na Mashariki ya Kati, likiwa na wanajeshi wa nchi kavu, wa baharini, wa angani na Jeshi la Wananchi. 

Lilianzishwa mwaka 1922.

Jamii:Majeshi
Jamii:Misri
Kanisa Katoliki la Waeritrea

la Mt. Yosefu mjini Asmara.]]

**Kanisa Katoliki la Waeritrea** tangu tarehe 19 Januari 2015 ni mojawapo kati ya madhehebu ya Ukristo wa mashariki yenye ushirika kamili na Papa na Kanisa Katoliki lote.

Linafuata mapokeo ya Aleksandria na kutumia liturujia ya Misri.

Limeenea hasa nchini Eritrea, likiwa na waamini 155,480 (2015).

Mkuu wake ni askofu mkuu wa Asmara.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*[Hati *Orientalium Ecclesiarum* ya Mtaguso wa pili wa Vatikano(https://sw.wikipedia.org/wiki/Mtaguso_wa_pili_wa_Vatikano)]
*[Hati *Orientales omnes Ecclesias* ya Papa Pius XII(https://sw.wikipedia.org/wiki/Papa_Pius_XII)]
* https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/apost_letters/1995/documents/hf_jp-ii_apl_19950502_orientale-lumen.html  - Hati ya Papa Yohane Paulo II *Orientale Lumen* kuhusu Makanisa ya Mashariki
*Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium - Mkusanyo wa Sheria za Makanisa ya Mashariki (katika Kilatini pamoja na sehemu sambamba)
*Instruction for Applying the Liturgical Prescriptions of the Code of Canons of the Eastern Churches  - Hati ya Idara ya Papa kwa Makanisa ya Mashariki kuhusu liturujia
*Ujuzi wa msingi kuhusu Makanisa hayo 
*CNEWA Idara ya Papa inayosaidia Makanisa hayo 
*Sura ya Idara ya Papa kwa Makanisa hayo
*Takwimu za Makanisa hayo 

Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Makanisa Katoliki ya Mashariki
Jamii:Eritrea
VietJet Air

**VietJet Air** ni kampuni ya ndege ya taifa ya Vietnam yenye makao makuu jijini Hanoi. Kampuni hii ilianza kufanya kazi zake mwaka 1996 baada ya kuvunjika kwa Cong ty Co phan Hang khong VietJet kulikopelekea kuvunjika kwa "Hang hang khong VietJet Air". Hivi sasa kampuni hii inatoa huduma barani Asia, Ulaya na Australia. Kampuni hii ina safari nyingi za ndege nje ya Asia kuliko kampuni yoyote barani Asia. Kampuni hii ilikuwa ikimilikiwa asilimia 100 na serikali ya Vladivostok mpaka mwaka 2015.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Usafiri wa Vietnam
Jamii:Kampuni za Vietnam
Korsou

ya Curaçao]]
left|thumb|Handelskade in Willemstad, Curaçao
**Korsou** au **Curaçao** ni nchi ya visiwani karibu na pwani ya Venezuela (Amerika Kusini).

Tangu mwaka 1634 ilikuwa koloni la Uholanzi; sasa ni "nchi ya kujitawala" ndani ya muundo wa "Ufalme wa Nchi za Chini" pamoja na Uholanzi yenyewe na nchi nyingine mbili za Karibi zilizokuwa makoloni ya Uholanzi (Aruba na Sint Maarten). 

Katika eneo la kilometa mraba 444 wanaishi watu 155,826 (2023). 

Robo tatu wanatokana hasa na watumwa kutoka Afrika, lakini wana mchanganyiko mkubwa wa damu. 9% ni Waholanzi, halafu watu kutoka nchi nyingine, hasa za Amerika.

Lugha yao ya kawaida ni Kipapiamentu (78%), ambacho ni lugha rasmi pamoja na Kiholanzi (7.9%) na Kiingereza (2%). Hata hivyo Kihispania ni lugha ya kwanza kwa 8.4% ya wakazi.

Upande wa dini, 90.7% ni Wakristo, wakiwemo 73% Wakatoliki, 17.7% Waprotestanti. Wahindu ni 2% na Waislamu 0.5%.

## Viungo vya nje
*Curaçao general information 
*
*Gobiernu.cw Official website of the government of Curaçao
*Curaçao Tourism Board
*Directory and information guide for Curaçao 
*First Millenium Development Goals and Report. Curaçao and Sint Maarten. 2011 
*
*
* 
* 

K
K
K
Sint Maarten

**Sint Maarten** (yaani **Mtakatifu Martino**) ni nchi ya visiwani katika bahari ya Karibi (Amerika ya Kati). Iko kwenye sehemu ya kusini ya kisiwa cha Saint Martin kilichogawiwa baina ya Ufaransa na Uholanzi. 

Sint Maarten ilikuwa koloni la Uholanzi; sasa ni "nchi ya kujitawala" ndani ya muundo wa "Ufalme wa Nchi za Chini" pamoja na Uholanzi yenyewe na nchi nyingine zilizokuwa makoloni ya Uholanzi.

Katika eneo la kilometa mraba 37 wanaishi watu 40,120. 

Lugha ya wengi (asilimia 67) ni Kiingereza, ikifuatwa na Kihispania.

Upande wa dini, wengi ni Wakristo, hasa Waprotestanti (karibu asilimia 50) halafu Wakatoliki (asilimia 33).

## Viungo vya nje
;Serikali
*Official website of the Sint Maarten government

;Miundo mingine
* Philipsburg Jubilee Public Library 
* St. Maarten Chamber of Commerce and Industry  (official site).
* St. Maarten Hospitality and Trade Association (official trade association site).
* House of Nehesi Publishers  (book publishing/research/PR foundation).

;Vyuo vikuu
* American University of the Caribbean School of Medicine
* University of St. Martin 

;Elimu ya sekondari
* Milton Peters College
* Caribbean International Academy 
* Learning Unlimited Preparatory School 
* St. Dominic High School 
* St. Maarten Academy
* Sundial School

;Utalii
*
* St. Maarten Tourist Bureau (official site).
* St. Maarten Hospitality and Trade Association (visitor information)
* St. Maarten Tourism Map (visitor information) 
* Princess Juliana International Airport  (official site).

;Habari na rai
* *The Today Newspaper*, local daily newspaper.
* *St. Maarten Daily Herald* , local newspaper.
* *St. Maarten Island Times*
* St. Martin News Network

Jamii:Nchi za visiwa
Jamii:Karibi
Jamii:Uholanzi
San Andrés, Providencia na Santa Catalina

**San Andrés, Providencia na Santa Catalina** (kwa Kihispania Archipiélago de San Andrés, Providencia y Santa Catalina; au kifupi **San Andrés y Providencia**) ni funguvisiwa na wilaya ya Kolombia. Jumla yake ni kilometa mraba 52.5.

Kisiwa kikubwa zaidi kinaitwa San Andrés sana na mji mkuu wake. 

Wakazi ni 75,167 (mwaka 2013), wengi wao wakitokea Kolombia bara, wakiongea Kihispania na kufuata Ukristo katika Kanisa Katoliki. Kabla ya uhamiaji wao wakazi walikuwa wenye asili ya Afrika zaidi na kuongea Krioli iliyotokana na Kiingereza pamoja na kufuata Uprotestanti.

## Viungo vya nje 
* Official website: 
** 
* ICJ Nicaragua v. Colombia (Preliminary Objections) and (Merits)  and 2007 Preliminary Objections Judgment and ASIL  and BBC and Colombia President  and Colombia MFA  
* Tour Operator in the island, website with satellite map (Spanish)
* Tour Operator with Travel tips and must see in San Andrés in (en;es;de) 
* Scuba diving information about San Andrés (Spanish) 
* Information on Colombian lighthouses (German) 
* 
* New York Times article on independence movement

S
S
Bonaire

kutoka angani ya Bonaire kubwa na ndogo.]]
**Bonaire** (au **Boneiru**) ni kisiwa cha Karibi, karibu na Aruba na Curaçao, kaskazini kwa pwani ya Venezuela (Amerika ya Kusini).

Ni sehemu ya pekee ya Uholanzi.

Eneo lake, pamoja na kisiwa kidogo cha jirani kisicho na watu (Klein Bonaire), ni kilometa mraba 294.

Wakazi wa kudumu ni 17,408. Wengi wao huongea hasa Kipapiamentu (74.7%), halafu Kihispania (11.8%) na Kiholanzi (8.8%) ambacho ndicho lugha rasmi.

Mji mkuu ni Kralendijk. 

 ya kimapokeo yenye uzio wa miba, inayotunzwa katika makumbusho ya Rincon]]

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Serikali**
*Bonairegov.nl &nbsp;– official website of the government of Bonaire
*BonaireEconomy.org &nbsp;– Department of Economic & Labour Affairs (DEZA)

**Utalii**
*TourismBonaire.com&nbsp;– The Official Bonaire Tourism Site
*BONHATA&nbsp;– Bonaire Hotel and Tourism Association 
*Lonely Planet&nbsp;– Bonaire
*Bonaireviews.com Bonaire website with panorama photos

**Uasili**
*Bonaire National Marine Park 
*Washington Slagbaai National Park 

**Habari**
*Bonaire Reporter&nbsp;– English language weekly newssheet about Bonaire

**WebCams**
*Breathe Bonaire&nbsp;– Live webcams from Bonaire (including the first megapixel underwater webcam)
*BonaireWebCams.com &nbsp;– Live webcams from the island of Bonaire
Saba (namba)

thumb|right|x50px|Mabadiliko katika kuandika saba
**Saba** ni namba ambayo inafuata sita na kutangulia nane. Kwa kawaida inaandikwa **7** lakini **VII** kwa namba za Kiroma na **٧** kwa zile za Kiarabu.

**7** ni namba tasa.

Namba hiyo katika Kiswahili ina asili ya Kiarabu pamoja na sabini (saba mara kumi).

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* The "Alternative Library" – The Number Seven  
* The Significance of The Number Seven by Hillel ben David (Greg Killian)
* Numerology Decoding the Patterns of the Universe: Number 7 
* The Number Seven in the Holy Bible by Ed F. Vallowe
* The Bible Wheel: The Number Seven and Scripture 
* The Number 7 
* The Positive Integer 7
* Prime curiosities: 7

Jamii:Namba asilia
Saba (kisiwa)

cha Mount Scenery kimezungukwa na wingu.]]
**Saba** ni kisiwa cha bahari ya Karibi (Amerika ya Kati). Kwa kiasi kikubwa kinaundwa na volkeno inayoweza bado kulipuka. Urefu wake ni mita 887.

Ni sehemu ya pekee ya Uholanzi.

Eneo lake, pamoja na kisiwa kidogo cha jirani (Green Islet), ni kilometa mraba 13 tu.

Wakazi wa kudumu ni 1,991. Wengi wao ni machotara, ni Wakristo wa Kanisa Katoliki na huongea hasa Kiingereza, ingawa Kiholanzi ndicho lugha rasmi.

Makao makuu ni The Bottom. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Island Government of Saba homepage 
* Saba's Tourist Bureau homepage
* Saba's online newspaper with local information
* Saba Conservation Foundation's homepage
* Saba (N.A.): Bos en nationale parken. 54pp. 

S
S
Sint Eustatius

ya Sint Eustatius kutoka angani (ISS).]]
**Sint Eustatius** (yaani Mtakatifu Eustasi, au kifupi: **Statia** au **Statius**) ni kisiwa cha bahari ya Karibi karibu na Saint Kitts (Amerika ya Kati). 

Ni sehemu ya pekee ya Uholanzi.

Eneo lake ni kilometa mraba 21 tu.

Baada ya kuonekana na Kristofa Columbus mwaka 1493, umiliki wa kisiwa ulibadilikabadilika mara 22.

Wakazi wa kudumu ni 3,897. Wengi wao huongea hasa Krioli ya Kiingereza, ingawa Kiholanzi ndicho lugha rasmi.

Makao makuu ni Orangestad. 

## Tanbihi
## Marejeo
* 
*Mordechai Arbell, *The Jewish Nation of the Caribbean, The Spanish-Portuguese Jewish Settlements in the Caribbean and the Guianas* (2002) Geffen Press, Jerusalem
*Harry Ezratty, *500 Years in the Jewish Caribbean - The Spanish and Portuguese Jews in the West Indies* (1997) Omni Arts, Baltimore
*David Spinney, *Rodney*, (1969)  Allen & Unwin
*P Bernardini (Editor), N Fiering (Editor) *The Jews and the Expansion of Europe to the West, 1450-1800* (2001), Berghan Press
*J. Hartog, *History of St. Eustatius* (1976) Central U.S.A. Bicentennial Committee of the Netherlands Antilles 
*Y. Attema, *A Short History of St. Eustatius and its Monuments* (1976) Wahlberg Press
*Andrew Jackson O'Shaunhassey, The Men Who Lost America, (2013), Yale Press

## Viungo vya nje
* St. Eustatius Tourist Office's homepage 
* The website of STENAPA, the National Parks of St. Eustatius 
* St. Eustatius info in Lonely Planet website
*St. Eustatius Center for Archaeological Research
* Colorful stories from St. Eustatius' eventful history. Saba invasion 
* Colorful stories from St. Eustatius' eventful history. Bermuda connection 
*"Retribution: Admiral Rodney and the Jews of St. Eustatius", by Louis Arthur Norton

S
S
Kimeramera

**Kimeramera** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wameramera. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kimeramera imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimeramera iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimeramera kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimeramera 
*lugha ya Kimeramera katika Glottolog
*lugha ya Kimeramera kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Visiwa vidogo vya Venezuela

**Visiwa vidogo vya Venezuela** katika bahari ya Karibi viko chini ya meya wa Caracas, mji mkuu wa nchi.

Ni vyote, isipokuwa vile vyenye wakazi wengi vinavyounda jimbo la Nueva Esparta.

Ni hivyo vifuatavyo:
*Los Monjes (funguvisiwa)
*La Tortuga (kisiwa)
*La Sola (kisiwa)
*Los Testigos (visiwa)
*Los Frailes (visiwa)
*Patos (kisiwa)
*Los Roques (funguvisiwa)
*Blanquilla (kisiwa)
*Los Hermanos (funguvisiwa)
*La Orchila (kisiwa)
*Las Aves (funguvisiwa)
*Aves (kisiwa)

Kwa jumla ni kilometa mraba 342, lakini wakazi ni 2,155 tu, wengi wakiwa wanaongea Kihispania na kufuata Ukristo katika Kanisa Katoliki. 

## Viungo vya nje
*Territorio Insular 
*Los Roques Comunidad 
*Map of the Dependencias Federales 
*Cost of living for Dependencias Federales 

Jamii:Visiwa vya Venezuela
V
Nueva Esparta

"Playa el Agua", kisiwa cha Margarita.]]
**Nueva Esparta** ni mojawapo kati ya majimbo 23 yanayounda Venezuela; peke yake ni la visiwani. 

Liko katika bahari ya Karibi, katika visiwa vya Margarita, Coche na Cubagua. Jumla ni kilometa mraba 1,150.

Wakazi ni 491,610, wengi wakiongea Kihispania na kufuata Ukristo katika Kanisa Katoliki.

Makao makuu yako La Asunción, lakini mji mkubwa zaidi ni Porlamar.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* State government page
Clipperton

ni.]]
**Clipperton** ni kisiwa cha bahari ya Pasifiki karibu kidogo na Amerika ya Kati (kilometa 1,080 kutoka Meksiko).

Ukubwa wake ni kilometa mraba 9.

Kwa sasa hakina tena wakazi, lakini kinamilikiwa na Ufaransa.

## Viungo vya nje
### Picha
* Clipperton Island 2008 Flickr gallery containing 94 large photos from a visit to Clipperton Island in 2008.
* 3D Photos of Clipperton Island 2010  3D anaglyphs of Clipperton Island

### Tovuti za kimataifa
* 
* Clipperton Island at Infoplease
* WorldStatesmen – France – Minor possessions

### Tovuti za Kifaransa
*  80 pages from C. Jost, CNRS, researcher's website
*  Site of Jean-Louis Étienne's expedition 

### Safari kwenda Clipperton
* Lance Milbrand's castaway photo album at NationalGeographic.com
* Lance Milbrand's Clipperton diary at NationalGeographic.com
* 1992 Clipperton Island Expedition
* Chris Grossman's pictures from the 2007 *Nautilus Explorer* expedition to Clipperton Island
* The 2008 Amateur Radio "DXpedition" 
* "Cousteau and the Pit" , Simon Rogerson, *Dive magazine*, July 19, 2006.
* 2008 Clipperton Atoll Expedition, includes several large photos of Clipperton Atoll.

C
Saint-Barth

na St Kitts.]]
 ya St. Barth.]]
**Saint-Barth** (jina rasmi la Kifaransa ni **Collectivité territoriale de Saint-Barthélemy**) ni eneo la ng'ambo la Ufaransa. Jina la awali lilikuwa **Ouanalao**, halafu likapewa jina la Mtume Bartholomayo. 
St. Barth ni kisiwa chenye asili ya volkeno ambacho kipo kati ya Saint Martin na St. Kitts.

Ukubwa wake ni kilometa mraba 25.

Kuanzia mwaka 2003 hakipo tena chini ya Guadeloupe.

Wakazi ni 9,035 (kadirio la Januari 2011). 

Makao makuu yako Gustavia, ilipo bandari kuu ya kisiwa. 

Lugha na utamaduni ni vya Kifaransa hasa, kwa kuwa wakazi wengi wana asili hiyo. 

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*Mémoire St Barth : Comprehensive bibliography about the island

; Serikali
* Collectivity of Saint Barthélemy (official government website)
*  Comité Territorial du Tourisme (tourism board website) 

; Historia na biolojia
* Mémoire St Barth : Saint-Barthelemy's history (slave trade, slavery, abolitions)
* Histoire et aménagement linguistique à Saint-Barthélemy 
*Saint Barth Fauna & Flora

; Taarifa za jumla
*
Saint Martin

thumbnail|right|280px| Kisiwa cha Saint Martin
 iliyo chini yake.]]
 ya kisiwa ikionyesha Saint-Martin ya Kifaransa (kaskazini) na Sint Maarten ya Kiholanzi (kusini).]]
**Saint Martin** (jina rasmi la Kifaransa ni **Collectivité de Saint-Martin**) ni eneo la ng'ambo la Ufaransa linalopatikana kaskazini mwa kisiwa chenye jina hilo, ambacho thuluthi ya kusini ni mwanachama wa Ufalme wa Nchi za Chini, mbali ya visiwa vingine vidogo.

Ukubwa wa eneo ni kilometa mraba 53.2.

Makao makuu yako Marigot. 

Idadi ya wakazi ni 35,107 (mnamo Januari 2014).

Kabla ya mwaka 2007 ilikuwa chini ya Guadeloupe.

Mkataba wa Lisbon unaweka wazi kuwa Saint-Martin ni sehemu ya Umoja wa Ulaya.

Wakazi wanaongea hasa Kiingereza na Krioli yake, mbali ya Kifaransa ambacho ndicho lugha rasmi.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Official website of the Collectivity of Saint Martin 
* Official website of the Tourist Office of Saint Martin
* 
*
Valladolid

ni mji wa Hispania mwenye wakazi 316,564. Ni mji mkuu wa jimbo la Kastilia na Leon. Kihistoria ilikuwa kati ya miji mikuu ya kitaifa ya Hispania. 

Mwaka 1469 wafalme Ferdinand II wa Aragon na Isabella I wa Kastilia walifunga ndoa kwa siri mjini Valladolid na kuunda umoja wa Hispania. Kristoforo Kolumbus aliaga dunia mjini mnamo 20 Mei 1506.

Kuna mto unaovuka mju na huu unaitwa Pisuerga.
Montserrat

, mji mkuu wa zamani na bandari kuu ya Montserrat, tarehe 12 Julai 1997, wakati wa mlipuko mpya wa volkeno.]]
**Montserrat** ni eneo la ng'ambo la Ufalme wa Muungano lililopo katika Karibi. 

Ni kisiwa chenye urefu wa kilometa 16 na upana wa kilometa 11, kikiwa na kilometa 40 hivi za pwani.

Kwa jumla ni kilometa mraba 102 wanakoendelea kuishi watu 4,900 baada ya wengi zaidi kuhama kutokana na milipuko ya volkeno iliyotokea kuanzia mwaka 1995 baada ya karne kadhaa za utulivu.

Wananchi wengi wanatokana na watumwa kutoka Afrika na kutoka Eire waliozaliana zamani za ukoloni wa Waingereza.

## Viungo vya nje
; Serikali
* Government of Montserrat
* Montserrat National Trust
* Montserrat Hospitality Association

; Taarifa za jumla
* 
* Montserrat  from *UCB Libraries GovPubs*.
* 
* Montserrat Webdirectory 
* 

; Vyombo vya habari
* Montserrat Reporter news site 
* Radio Montserrrat—ZJB Listen live online 

; Safari
* Montserrat Tourist Board

; Afya
* Toxicity of volcanic ash from Montserrat  by RT Cullen, AD Jones, BG Miller, CL Tran, JMG Davis, K Donaldson, M Wilson, V Stone, and A Morgan. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/02/01.
* A Health Survey of Workers on the Island of Montserrat  by HA Cowie, MK Graham, A Searl, BG Miller, PA Hutchison, C Swales, S Dempsey, and M Russell. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/02/02.
* A Health Survey of Montserratians Relocated to the UK  by HA Cowie, A Searl, PJ Ritchie, MK Graham, PA Hutchison, and A Pilkington. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/01/07.

; Mengineyo
* Montserrat Volcano Observatory 
* Official release archive
* *Antigua, Montserrat and Virgin Islands Gazette*  at the Digital Library of the Caribbean.

Jamii:Maeneo ya ng'ambo ya Ufalme wa Muungano
Navassa

ni.]]
**Navassa** ni kisiwa cha bahari ya Karibi karibu na Haiti ambacho kinadaiwa na nchi hiyo tangu mwaka 1801 kuwa ni chake lakini kinatawaliwa na Marekani tangu mwaka 1857.

Kisiwa kina eneo la kilometa mraba 5.4 lakini hakina wakazi wa kudumu.

## Tanbihi
## Marejeo
* *The Navassa Island Riot. Illustrated. Published by the National Grand Tabernacle, Order of Galillean Fishermen, Baltimore, Md.*
* 

## Viungo vya nje
* 
* State Of Navaza 

N
Moja

**Moja** ni namba ya kwanza na inafuatwa na mbili. Kabla yake kuna sifuri tu. Kwa kawaida inaandikwa **1** lakini **I** kwa namba za Kiroma na ١ kwa zile za Kiarabu. Namba yoyote ikizidishwa kwa moja inabaki ileile.

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## External links
* The Number 1 
* The Positive Integer 1
* Prime curiosities: 1
Sifuri

thumb|71px|right|Tarakimu sifuri.
**Sifuri** (au **sufuri** kutoka Kiarabu *sifr* iliyotafsiri neno la Kisanskrit *sunya* lenye maana ya *mahali patupu*) ni namba ya pekee ambayo haina thamani peke yake, mpaka iandikwe baada ya namba nyingine yoyote: hapo inazidisha thamani yake mara kumi. Kwa kawaida inaandikwa **0** lakini ٠ kwa namba za Kiarabu.

Kwa Kiswahili namba hiyo inaitwa pia **ziro** kutokana na neno hilohilo la Kiarabu lakini kwa kupitia Kiitalia, Kifaransa na hatimaye Kiingereza (inapoandikwa *zero*).

Sifuri kama namba ilianza kutumika India kabla ya karne ya 9 BK, pengine hata karne ya 3.

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Amir D. Aczel (2015) *Finding Zero*, New York City: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-27984-2
* Barrow, John D. (2001) *The Book of Nothing*, Vintage. ISBN 0-09-928845-1.
*Diehl, Richard A. (2004) ''The Olmecs: America's First Civilization*, Thames & Hudson, London.
*Ifrah, Georges (2000) *The Universal History of Numbers: From Prehistory to the Invention of the Computer*, Wiley. ISBN 0-471-39340-1.
*Kaplan, Robert (2000) *The Nothing That Is: A Natural History of Zero*, Oxford: Oxford University Press.
* Seife, Charles (2000) *Zero: The Biography of a Dangerous Idea*, Penguin USA (Paper). ISBN 0-14-029647-6.
* Bourbaki, Nicolas (1998). *Elements of the History of Mathematics*. Berlin, Heidelberg, and New York: Springer-Verlag. ISBN 3-540-64767-8.
* Isaac Asimov (1978). Article "Nothing Counts" in *Asimov on Numbers''. Pocket Books.

## Viungo vya nje 
* Search for the world's first zero leads to the home of Angkor Wat
* A History of Zero 
* Zero Saga
* The History of Algebra 
* Edsger W. Dijkstra: Why numbering should start at zero, EWD831 (PDF of a handwritten manuscript)
* "My Hero Zero"  Educational children's song in Schoolhouse Rock!
Mbili

**Mbili** ni namba ambayo inafuata moja na kutangulia tatu. Kwa kawaida inaandikwa **2** lakini **II** kwa namba za Kiroma na **٢** kwa zile za Kiarabu.

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* The Number 2 
* The Positive Integer 2
* Prime curiosities: 2

Jamii:Namba asilia
Tatu

**Tatu** ni namba ambayo inafuata mbili na kutangulia nne. Kwa kawaida inaandikwa **3** lakini **III** kwa namba za Kiroma na ٣ kwa zile za Kiarabu.

**3** ni namba tasa.

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* Tricyclopedic Book of Threes by Michael Eck
* Threes in Human Anatomy by Dr. John A. McNulty
* 
* The Number 3 
* The Positive Integer 3
* Prime curiosities: 3

Jamii:Namba asilia
Nne

**Nne** (pia: **aruba** kutoka Kiarabu) ni namba ambayo inafuata tatu na kutangulia tano. Kwa kawaida inaandikwa **4** lakini **IV** kwa namba za Kiroma na ٤ kwa zile za Kiarabu.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2.

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* Marijn.Org on Why is everything four?
* A few thoughts on the number four , by Penelope Merritt at samuel-beckett.net
* The Number 4 
* The Positive Integer 4
* Prime curiosities: 4

Jamii:Namba asilia
Tano

**Tano** ni namba ambayo inafuata nne na kutangulia sita. Kwa kawaida inaandikwa **5** lakini **V** kwa namba za Kiroma na ٥ kwa zile za Kiarabu.

**5** ni namba tasa.

Neno hilo lina asili ya Kibantu. Kiswahili kina neno lingine kwa maana hiyohiyo, nalo lina asili ya Kiarabu: hamsa. Siku hizi halitumiki sana, lakini kutoka kwake limepatikana hamsini (hamsa mara kumi) ambalo ni la kawaida.

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* The Number 5 
* The Positive Integer 5
* Prime curiosities: 5

Jamii:Namba asilia
Sita

**Sita** ni namba ambayo inafuata tano na kutangulia saba. Kwa kawaida inaandikwa **6** lakini **VI** kwa namba za Kiroma na ٦ kwa zile za Kiarabu.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3.

Namba hiyo katika Kiswahili ina asili ya Kiarabu pamoja na sitini (sita mara kumi).

## Marejeo
* *The Odd Number 6*, JA Todd, Math. Proc. Camb. Phil. Soc. 41 (1945) 66—68
* *A Property of the Number Six*, Chapter 6, P Cameron, JH v. Lint, *Designs, Graphs, Codes and their Links* ISBN 0-521-42385-6
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* The Number 6 
* The Positive Integer 6
* Prime curiosities: 6

Jamii:Namba asilia
Nane

**Nane** ni namba ambayo inafuata saba na kutangulia tisa. Kwa kawaida inaandikwa **8** lakini **VIII** kwa namba za Kiroma na **۸** kwa zile za Kiarabu.

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 (au 23).

## Marejeo
* Wells, D. *The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Numbers* London: Penguin Group (1987): 70–71

## Viungo vya nje
* The Octonions, John C. Baez

Jamii:Namba asilia
Boris Nemtsov

**Boris Nemtsov Efimovitj** (amezaliwa 9 Oktoba, 1959) alikuwa mwanasiasa nchini Urusi. Aliuawa huko Moscow tarehe 27 Februari 2015. 

## Viungo vya nje 
* Official webbsite  

Jamii:Wanasiasa wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Arusha Translation-a-thon
Uyakinifu

**Uyakinifu** ni msimamo wa kifalsafa unaodai vyote ni mata tu, kwa kukanusha hasa uwepo wa roho za aina yoyote. 

Hivyo mambo yote, yakiwemo ya nafsi ya binadamu, yanadhaniwa kuweza kujulikana kwa kuzingatia mata, hasa kwa njia ya sayansi.  

## Tanbihi
## Marejeo
*Buchner, L. (1920). *[books.google.com/books?id=tw8OuwAACAAJ Force and Matter]*. New York, Peter Eckler Publishing Co.
*Churchland, Paul (1981). *Eliminative Materialism and the Propositional Attitudes*. The Philosophy of Science. Boyd, Richard; P. Gasper; J. D. Trout. Cambridge, Massachusetts, MIT Press.
*
*
*Fodor, J.A. (1974). Special Sciences, *Synthese*, Vol.28.
*Gunasekara, Victor A. (2001). "Buddhism and the Modern World". ''Basic Buddhism: A Modern Introduction to the Buddha's Teaching". 18 January 2008
*Kim, J. (1994) Multiple Realization and the Metaphysics of Reduction, *Philosophy and Phenomenological Research*, Vol. 52. 
*La Mettrie, La Mettrie, Julien Offray de (1748). ''L'Homme Machine* (*Man a Machine*)
*Lange, Friedrich A.,(1925) *The History of Materialism*. New York, Harcourt, Brace, & Co.
*
* Alternative ISBN 978-0-14-013069-0
*Schopenhauer, Arthur (1969). *The World as Will and Representation*. New York, Dover Publications, Inc.
*Seidner, Stanley S. (June 10, 2009). "A Trojan Horse: Logotherapeutic Transcendence and its Secular Implications for Theology" . *Mater Dei Institute*
*Vitzthum, Richard C. (1995) *Materialism: An Affirmative History and Definition''. Amherst, New York, Prometheus Books.

## Viungo vya nje
*Stanford Encyclopedia:
**Physicalism
**Eliminative Materialism
*Philosophical Materialism (by Richard C. Vitzthum) from infidels.org
*Dictionary of the Philosophy of Mind on Materialism  from the University of Waterloo
Nature

alt=Nature|thumb|Jermain Baxter (Nature)

**Jermain Baxter** (amezaliwa tar. 5 Disemba, 1972), hujulikana kwa jina lake la kisanii kama **Nature**, ni rapa kutoka nchini Marekani. Hasa hujulikana kwa ushirikiano wake na rapa mzaliwa mwenzie kutoka huko mjini Queensbridge- rapa Nas na kuchukua nafasi ya Cormega katika kundi la The Firm.
## Diskografia
**Albamu**
**For All Seasons* (2000), Columbia - US number 50
**Wild Gremlinz* (2002), Sequence - US number 150
**Pain Killer* (2008)
**Target Practice* (2016)

**Compilation Albums**
**Seasons Changed* (2015)

**EPs**
**Seasons Changed: Spring Edition* (2013)
**Seasons Changed: Summer Edition* (2013)
**Seasons Changed: Fall Edition* (2013)
**Seasons Changed: Winter Edition* (2014)

**Kandamseto**
**The Nature Files: The Best of Nature Vol.1* (2007)
**The Lost Tapes Volume 1* (2008)
**The Ashtray Effect* (2013)
**The Ashtray Effect Vol.2* (2015)
**The Ashtray Effect Vol.3* (2015)

**Albamu za Kolabo**
**The Firm: The Album* (1997) (akiwa na The Firm)

## Marejeo
Mantiki

**Mantiki** (kutoka Kiarabu منطق *mantiq*; kwa Kiingereza *logic* kutoka Kigiriki *logos*, yaani neno, wazo) ni elimu jinsi ya kutoa hoja sahihi. 

Mantiki inasaidia kufikia uamuzi kama hoja fulani ni ya kweli au la. Mantiki ni tawi la falsafa, pia hisabati.

Mfano wa hitimisho (*syllogism*) kutoka Wagiriki wa Kale na siku za mwanzo wa mantiki iliyotolewa na Aristoteli:

# Kila mtu atakufa
# Sokrates ni mtu
# Kwa hiyo Sokrates atakufa 

## Mantiki kwa fomula 
Hitimisho hiyo inaweza kuandikwa pia kwa fomula: 

*\land husomwa kama "na", kwa kumaanisha zote mbili 
*\lor husomwa kama "au", kwa kumaanisha angalau moja kati ya hizi mbili 
*\rightarrow husomwa kama "inamaanisha", au "kama ... halafu ...".
*\lnot husomwa kama "hapana" au "si vile ...". 
*Mabano *(*,*)* huongezwa kwa kuratibu hoja kwa umuhimu. Yaani kile katika mabano kinapaswa kuangaliwa kwanza.

Kwa hiyo hitimisho ya Aristoteli kwa fomula:
:\rm((mtu\rightarrow atakufa)\land(Sokrates\rightarrow mtu))\rightarrow(Sokrates\rightarrow atakufa)

Hiyohiyo kama fomula kwa mifano yote:
:((a\rightarrow b)\land(c\rightarrow a))\rightarrow(c\rightarrow b)
Hangul

**Hangul** ni alfabeti ya Kikorea. Iliundwa mnamo mwaka 1443 kwa amri ya mfalme Sejong alliyeona ya kwamba maandishi ya Kichina haifai kwa lugha ya Korea. Nchini Korea ya Kaskazini Hangul huitwa Chosŏn'gŭl.

Hangul ina alama za kimsingi 24 kwa konsonanti na vokali. Lakini alama hizi haziandikwi mfululizo kama kaika alfabeti ya Kilatinilakini zinapangwa katika alama za herufi za silabi moja kama 한 *han*.

Hiyo 한 *han* inaonekana kama alama 1 lakini ali halisi ni herufi tatu: ㅎ *h*, ㅏ *a* na ㄴ *n*. Kila alama kwa silabi inashika ndani yake herufi 2 hadi 6. Alama za silab zinaweza kuandikwa kama mstari kuanzia kushoto kwenda kulia au kutoka juu kwenda chini, kama maandishi ya Kichina.
Tungamo

**Tungamo** (pia: **masi**, kutoka Kiingereza: *mass*) katika elimu ya fizikia ni tabia ya maada, na kwa njia hii pia tabia ya gimba au dutu.  

Kipimo sanifu cha kimataifa cha tungamo ni kilogramu. Alama yake katika fomula kwa kawaida ni m.

## Tungamo na uzito
Tungamo ni tofauti na uzito lakini katika maisha ya kawaida hatuoni tofauti. Hivyo tunatumia kipimo cha kilogramu pia kwa kutaja uzito wa sukari tunayonunua. Lakini hali halisi uzito wa gimba au Tungamo ileile ni tofauti kutegemeana na uvutano mahali ilipo. Kwa mfano mtu akifika juu ya Mwezi uzito ni sehemu ya sita ya uzito wake duniani. Kwa hiyo mtu mwenye uzito wa kilogramu 60 duniani atakuwa na kilogramu 10 pekee akipimwa juu ya Mwezi. Sababu yake ni ya kwamba uvutano wa Mwezi ni ndogo kuliko duniani.

## Tungamo na uvutano
Uvutano wa gimba fulani unategemeana na tungamo yake. Kila kitu hata gimba dogo kama jiwe, meza au mtu lina uvutano wake. Ila tu tungamo kubwa ya Dunia yetu inafanya uvutano wake yaani nguvu inayosababisha ya kwamba watu na vitu havielei hewani bali kukaa kwenye uso wa ardhi tukivutwa kuelekea kitovu cha sayari yetu. Vitu vyote vinavyoshikwa na uvutano wa Dunia vina uvutano wao vilevile lakini kwa sababu tungamo ya watu na vitu ni ndogo kabisa kuliko tungamo ya Dunia hatuwezi kusikia tofauti. Pia Mwezi unavutwa na graviti ya Dunia yetu lakini tungamo ya Mwezi ni kubwa kiasi kwamba uvutano wa Mwezi unaathiri pia Dunia. Hii inaonekana kirahisi kutokana na mabadiliko ya bahari kuwa maji kujaa na kupwa yanayosababishwa na uvutano wa uvutano wa Mwezi.

## Tungamo na inesha
Tungamo inafanya pia inesha ya gimba fulani. Inesha ni tabia ya tungamo kubaki katika hali yake ya kutulia au kuwa na mwendo fulani hadi iathiriwe na nguvu ya nje. Tungamo kubwa zaidi huwa na inesha kubwa zaidi na inahitaji nguvu kubwa zaidi kwa kubadilisha mwendo wake. Tunaiona kwa urahisi tukijaribu kusukuma baisikeli, gari au lori: tungamo zake ni tofauti, hivyo nguvu inayohitajika kuzisukuma au kuzisimamisha inatofautiana.

Jamii:Fizikia
Nzi mweupe

**Nzi weupe** ni wadudu wadogo wa familia Aleyrodidae katika oda Hemiptera ya nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa wanaweza kuwa wasumbufu kama vidukari, hususa wakiwa tele, kwa sababu wanafyunza utomvu pia na kuvu nyeusi inakua juu ya mana wanayochoza na inayoanguka kwenye majani. Kuvu hii inazuia majani yasifanye usanidimwanga na mmea unanywea. Lakini hasara kubwa zaidi inayosababishwa na nzi weupe ni uwezo wao wa kusambaza magonjwa ya virusi za mimea. Kwa mfano, nzi mweupe wa kiazi kitamu anaweza kusambaza zaidi ya spishi kumi za virusi: virusi ya mosaiki ya mhogo ya Afrika (ACMV), virusi ya mosaiki ya dhahabu ya mharagwe, virusi ya mkunjo njano ya mnyanya (TYLCV) n.k. Nzi weupe wana adui wao kama wadudu-kibibi, wadudu mabawa-vena, wadudu-maua, nyigu wa kidusia n.k. Pia kuna kuvu viuawadudu (entomopathogenic fungi) inayoambukiza lava wa nzi weupe, kama *Beauveria bassiana*, *Isaria fumosorosea* na *Metarhizium anisopliae*.

Nzi weupe ni wadudu wadogo. Wapevu wa takriban spishi zote wana urefu wa mm 1-3, lakini spishi chache zinaweza kufika mm 5. Kiwiliwili cha nzi weupe kimerefuka kidogo na kinabeba mabawa manne ya ukubwa sawa ambayo yamepakiwa nta. Nta hii inawapatia rangi ya nyeupe. Vipande vya mdomo vimeungana katika mrija utumikao ili kufyunza utomvu. Hatua zote za nzi weupe (mayai, lava, wapevu) hupatikana kwa upande wa chini wa majani kwa kawaida.

## Spishi zilizochaguliwa
* *Aleurocanthus spiniferus*, Nzi Kijivu wa Mchungwa (Orange spiny whitefly)
* *Aleurocanthus woglumi*, Nzi Mweusi wa Mchungwa (Citrus blackfly)
* *Aleurodicus dispersus*, Nzi Mweupe wa Miti (Spiralling whitefly)
* *Aleurothrixus floccosus*, Nzi Mweupe Sufu (Wooly whitefly)
* *Bemisia tabaci*, Nzi Mweupe wa Kiazi Kitamu (Sweet potato whitefly)
* *Trialeurodes ricini*, Nzi Mweupe wa Mbarika (Castor withefly)
* *Trialeurodes vaporariorum*, Nzi Mweupe wa Mboga (Greenhouse whitefly)

## Picha

Aleurocanthus woglumi 5194004.jpg|Nzi mweusi wa mchungwa
Aleurocanthus woglumi 5194011.jpg|Lava wa nzi mweusi wa mchungwa
CSIRO ScienceImage 7704 Silverleaf whitefly Bemisia tabaci biotype B.jpg|Nzi mweupe wa kiazi kitamu
CSIRO ScienceImage 1489 Silverleaf whitefly Bemisia tabaci biotype B.jpg|Lava wa nzi mweupe wa kiazi kitamu
Weisse-Fliege.jpg|Nzi mweupe wa mboga
Pro Huerta - Cucurbita maxima var. zapallito - Trialeurodes vaporariorum 05 pupas cropped.jpg|Lava wa nzi mweupe wa mboga
CSIRO ScienceImage 1358 An adult of the tiny parasitic wasp Eretmocerus hayati.jpg|Nyigu wa kidusia, *Eretmocerus hayati*
CSIRO ScienceImage 1490 A silverleaf whitefly Bemisia tabaci biotype B nymph which has been parasitised by the tiny parasitic wasp Eretmocerus hayati.jpg|Lava wa nzi mweupe wa kiazi kitamu aliyeuawa na lava wa nyigu wa kidusia

Jamii:Vidukari na jamaa