Muyaka bin Haji al-Ghassaniy

**Muyaka bin Haji al-Ghassaniy** (1776–1840) alikuwa mshairi mashuhuri wa Kiswahili kutoka Mombasa katika Pwani ya Waswahili. Anahesabiwa kuwa miongoni mwa washairi muhimu zaidi wa fasihi ya Kiswahili ya kabla ya ukoloni. Mashairi yake yaliandikwa kwa lahaja ya Kimvita na yalihusu masuala mbalimbali ya kijamii, kisiasa na kitamaduni katika jamii za Waswahili wa Pwani ya Afrika Mashariki. Kazi zake zimekuwa chanzo muhimu cha kuelewa maisha na historia ya jamii za pwani katika karne ya 18 na ya 19.
‎

## Maisha ya awali
Muyaka alizaliwa mwaka 1776 katika mji wa Mombasa, ambao wakati huo ulikuwa kituo muhimu cha biashara katika Bahari ya Hindi na moja ya miji mikuu ya Waswahili. Katika kipindi hicho, miji ya pwani ya Uswahilini ilikuwa na uhusiano mkubwa wa kibiashara na maeneo ya Asia na Mashariki ya Kati. Taarifa kuhusu familia na maisha yake ya utotoni ni chache. Hata hivyo, mashairi yake yanaonyesha kuwa aliishi karibu na maisha ya watu wa kawaida wa Mombasa na alikuwa na ufahamu wa changamoto za kijamii na kiuchumi zilizokuwepo katika jamii hiyo. Inaaminika pia kuwa aliwahi kujihusisha na biashara ndogo ndogo, jambo lililomfanya kusafiri katika baadhi ya maeneo ya pwani.
‎
‎Mbali na siasa, mashairi yake yalihusu pia maisha ya kila siku ya watu wa pwani kama vile ndoa, mahusiano ya kijamii, maadili ya jamii, pamoja na changamoto za kiuchumi.
‎‎
‎===Mtindo wa ushairi===
‎Muyaka alitunga mashairi yake kwa mtindo wa ushairi wa kimapokeo wa Kiswahili, wenye beti zilizo na mpangilio maalumu wa vina na mizani. Mashairi yake yaliandikwa hasa kwa lahaja ya Kimvita, lahaja ya Kiswahili inayozungumzwa katika Mombasa.
‎‎
‎Kazi zake zinajulikana kwa matumizi ya mafumbo, tashbihi na kejeli za kijamii. Mara nyingi alitumia mbinu za kisanaa kuelezea matukio ya kijamii au kukosoa tabia za watu katika jamii. Tofauti na washairi wengi wa awali waliotunga zaidi mashairi ya kidini, Muyaka aliandika pia mashairi kuhusu masuala ya kawaida ya maisha ya watu wa pwani.
‎‎
### Uhifadhi wa kazi zake
‎Mashairi ya Muyaka yalihifadhiwa kwa muda mrefu kupitia mapokeo ya mdomo. Baada ya kifo chake mwaka 1840, mashairi yake yaliendelea kusimuliwa na kukaririwa katika jamii za Waswahili.
‎
‎Katika karne ya kumi na tisa na ya ishirini, wanazuoni na watafiti walikusanya mashairi hayo kutoka kwa wahifadhi wa utamaduni wa pwani. Takribani mashairi 180 yanahusishwa na Muyaka na yalikusanywa katika kitabu kinachojulikana kama *Diwani ya Muyaka*, ambacho ni chanzo muhimu katika utafiti wa fasihi ya Kiswahili.
‎‎
### Umuhimu wake katika fasihi ya Kiswahili
‎Muyaka bin Haji al‑Ghassaniy anaheshimiwa kama mmoja wa waandishi wa mwanzo waliyechangia kwa kiasi kikubwa katika ukuzaji wa fasihi ya Kiswahili isiyo ya kidini. Kwa kutumia mashairi yaliyojikita katika maisha halisi ya watu, siasa, na utamaduni wa pwani ya Uswahilini, alifanya ushairi wa Kiswahili kuwa chanzo cha kumbukumbu ya kijamii na kisiasa badala ya kutegemea tu masuala ya dini.
‎Kazi zake zimekuwa nyenzo muhimu kwa watafiti wa fasihi na historia ya Waswahili, na mashairi yake yamejumuishwa katika tafsiri, maandiko ya kisanii na tafiti za kitaaluma. Leo hii, utekelezaji wa kazi yake unaendelea kupata umakini katika vyuo vikuu, taasisi za kielimu na mfululizo wa tafiti za fasihi za Kiafrika, ambapo mashairi yake yanachunguzwa kama mfano wa mwanzo wa ushairi wa kijamii wa Kiswahili

### Mashairi yake 
* Ngome
* Kwa heri mwana
* Kitandi
* Ghazali
* Mashairi ya Hatari
* Mbwene
* 'Kajipaka 'tama
* Ahadi
* Wale

### Mistari ya *Ngome*
*Ngome ni ngome ya mawe*

*Nafusi la kufusiza.*

*Ngome ni ya matumbawe*

*Na boriti kuikiza.*

*Ngome wetwapo  sikawe*

*Enda hima na kufuza.*

*Ngome imetuumiza*

*Naswi tu mumo ngomeni.*
‎
## Tazama Pia
* Fumo Liyongo

## Marejeo
‎
Jamii:Waandishi wa Kenya
Jamii:Waandishi wa Kiswahili
Jamii:Waliozaliwa 1776
Jamii:Waliofariki 1840