open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eystein Jansen

**Eystein Jansen** (aliyezaliwa 28 Februari 1953) ni profesa wa Norwei katika jiolojia ya baharini na paleoceanografia katika Chuo Kikuu cha Bergen, na mtafiti na Mkurugenzi wa zamani wa Kituo cha Bjerknes cha Utafiti wa Hali ya Hewa (BCCR). Yeye pia ni makamu wa rais wa Baraza la Utafiti la Ulaya (ERC), kama kiongozi wa kisayansi wa kujitolea kwa EU kwa utafiti wa kimsingi katika nyanja za sayansi ya kimwili na uhandisi.

Baada ya PhD yake Jansen alipewa nafasi ya mtafiti na kuunda Maabara ya Kitaifa ya jiokemia nyepesi ya isotope katika Chuo Kikuu cha Bergen, ambayo ilianzishwa mnamo 1983. Kuanzishwa kwa maabara hiyo kulileta Jansen katika kuwasiliana na watu wengi mashuhuri kimataifa katika paleoclimatology, na haswa mawasiliano yake ya karibu na mwanasayansi wa Chuo Kikuu cha Cambridge Nicholas Shackleton yalianzisha kazi yake. Mnamo 1985 Jansen aliajiriwa kama profesa mshirika katika Chuo Kikuu cha Bergen, na mnamo 1993 alipandishwa cheo na kuwa profesa kamili.

Jansen amechapisha karatasi zipatazo 200 za kisayansi kuhusu uhusiano kati ya mzunguko wa bahari na mabadiliko ya hali ya hewa huku akitilia mkazo juu ya kujenga na kufa kwa karatasi za barafu. Masomo yake mengi yanatoka katika maeneo ya Aktiki na chini ya Aktiki, lakini kazi yake pia inahusisha bahari katika Ulimwengu wa Kusini na nchi za tropiki. Kazi yake inachanganya mbinu za kijiokemia na mchanga kwenye mchanga wa bahari uliopatikana kupitia ushiriki hai wa Mpango wa Uchimbaji wa Bahari, mpango wa Picha na safari nyingi za meli za Norway. Mnamo 2014 Jansen alipokea Ruzuku ya Harambee ya ERC (ice2ice) kufanya kazi na wachunguzi wengine wakuu watatu kuhusu mabadiliko ya ghafla ya hali ya hewa.

Yeye ni mwanachama wa Baraza la Kisayansi la Baraza la Utafiti la Ulaya, yeye ni Mkurugenzi wa Masomo wa Academia Europaea Bergen Knowledge Hub, na anaongoza kikundi cha Geoscience cha Chuo cha Sayansi na Barua cha Norway. Jansen pia ni mkurugenzi mwenza wa Kituo cha SapienCE ambacho ni Kituo cha Ubora cha Norway kilichotunukiwa na Baraza la Utafiti la Norway mwaka wa 2017, na kusimamiwa na Chuo Kikuu cha Bergen, kuunganisha akiolojia, sayansi ya hali ya hewa na utambuzi na sayansi ya neva katika masomo ya kuibuka kwa tabia ya kisasa katika Homo sapiens Kusini mwa Afrika miaka 120,000-50,000 iliyopita.

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Norwei
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Scott Denning

**A. Scott Denning** ni mwanasayansi wa hali ya hewa na profesa wa sayansi ya angahewa katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Colorado, ambaye kitivo chake alijiunga nacho mwaka wa 1998. Anajulikana kwa utafiti wake kuhusu mwingiliano wa angahewa-biosphere, mzunguko wa kaboni duniani, na kaboni dioksidi ya angahewa. Anaunga mkono kwa dhati hatua ya kuzuia mabadiliko ya hali ya hewa. Pia ametoa hoja kwamba, ikiwa hakuna hatua itakayochukuliwa kuhusu suala hilo, ongezeko la joto duniani linaweza kufanya hali ya hewa ya Colorado kufanana na ile ya kusini mwa New Mexico, Texas na Mexico.

## Elimu na taaluma ya kisayansi 
Denning alipokea BA yake katika jiolojia kutoka Chuo Kikuu cha Maine na MS na PhD katika sayansi ya angahewa kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Colorado mwaka wa 1993 na 1994, mtawalia. Kisha akatumia miaka miwili kama profesa msaidizi katika Shule ya Donald Bren ya Sayansi ya Mazingira na Usimamizi katika Chuo Kikuu cha California huko Santa Barbara. Alijiunga na kitivo cha Chuo Kikuu cha Jimbo la Colorado mwaka wa 1998, na kuwa mkurugenzi wa elimu wa Kituo cha Uigaji wa Mizani Mingi ya Michakato ya Anga mnamo 2006. Denning pia alifanya kazi katika timu ya wanasayansi ya Orbiting Carbon Observatory.

## Mijadala 
Denning amejitokeza mara mbili katika Mkutano wa Kimataifa wa Taasisi ya Heartland kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi. Mnamo mwaka wa 2011,

Denning alijadili na mtaalamu wa hali ya hewa Roy Spencer katika Kongamano la 6 la Kimataifa la Mabadiliko ya Tabianchi.
## Marejeo
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Wilfrid George Kendrew

**Wilfrid George Kendrew** ( 12 Septemba 1884 – 4 Aprili 1962 ) alikuwa mtaalamu wa hali ya hewa wa Uingereza

## Maisha ya awali 
Kendrew alizaliwa Keith, Banffshire kaskazini mwa Scotland mwaka 1884. Baba yake alikuwa afisa wa forodha ambaye hivi karibuni alihamisha familia hadi Dublin. Kendrew alihudhuria Shule ya Mountjoy kabla ya kwenda Chuo Kikuu cha Oxford ambako alisoma fasihi ya kitambo

## Career 
Mnamo 1911, alipata Cheti cha Jiografia ya Mkoa na Diploma ya Jiografia na akaanza kufundisha katika Shule ya Jiografia mnamo 1912. Chapisho lake la kwanza lilikuwa sura kuhusu hali ya hewa iliyoandikwa kwa ajili ya Uchunguzi wa Oxford wa Milki ya Uingereza iliyohaririwa na profesa wake wakati huo, A. J. Herbertson. Alikua Mshirika wa Jumuiya ya Kifalme ya Hali ya Hewa mnamo 1913.

## Maisha ya kibinafsi 
Kendrew alimuoa Evelyn Sandberg mwaka wa 1914 na wakapata mtoto mmoja wa kiume, John Kendrew, ambaye aliendelea na taaluma mashuhuri ya biokemia na crystallography, na kushinda mshindi wa tuzo ya nobel mwaka wa 1962. Kendrew alikufa mwaka wa 1962 huko Cambridge, Uingereza.

## Machapisho 
* Hali ya hewa ya mabara (1922)
* Hali ya Hewa: Mkataba juu ya Kanuni za Hali ya Hewa na Hali ya Hewa, (1930)
* Hali ya hewa: Meteorology ya Utangulizi kwa Wanahewa, (1942)
* Climatology, (1949)
* Hali ya Hewa ya Kanada ya Kati, na Balfour Currie (1955)
* The Climate Of British Columbia And The Yukon Territory, pamoja na Donald P. Kerr (1956

Chanzo:

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Melinda Vernon

**Melinda Louise Vernon** (amezaliwa 27 Septemba 1985) ni mwanariadha mlemavu wa kike kutoka Australia anayeshiriki katika mbio za uwanjani, triathlon, na kuogelea. Aliwakilisha Australia katika Michezo ya Olimpiki ya Viziwi ya Majira ya Joto ya 2009 na 2013. Vernon alishinda medali 2 za dhahabu, 1 ya fedha, na 1 ya shaba katika mashindano ya riadha ya Olimpiki ya Viziwi aliyoshiriki.

Vernon hutegemea kabisa uwezo wake wa kuona kwa sababu hana uwezo wa kusikia kabisa kwenye masikio yote mawili. Louise Vernon pia alikuwa mshindi wa mwisho wa Tuzo ya Mwanamichezo Bora wa Kike mara mbili, mwaka 2008 na 2009.

Ameendelea kushindana pia katika Mashindano ya Dunia ya Triathlon ya ITU.

## Marejeo 
Jamii:wanariadha wa Australia
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Micha Tomkiewicz

**Micha Tomkiewicz** (amezaliwa 25 Mei 1939) ni mwanasayansi, profesa na mwandishi wa Polandi..

## Wasifu 
Marcelli Robert (jina lake lilibadilishwa baada ya vita kuwa "Micha") Tomkiewicz alizaliwa Mei 25, 1939, huko Warsaw, Poland, na aliishi katika Ghetto ya Warsaw kabla ya familia yake kutumwa kwenye kambi ya mateso ya Ujerumani Bergen-Belsen. Mnamo Ijumaa, Aprili 13, 1945, Tomkiewicz alikuwa miongoni mwa wafungwa Wayahudi 2,500 waliookolewa kutoka kwa mojawapo ya yale ambayo sasa yamejulikana kuwa Treni za Kifo za Bergen-Belsen. Vita vilipokaribia kwisha, Wajerumani, wakitarajia kuwasili kwa Majeshi ya Muungano, walikuwa wamewahamisha wafungwa hawa na kuwapakia kwenye treni zilizokuwa zikielekea Theresienstadt, kambi ya mateso iliyo mbali zaidi na mstari wa mbele. Kikosi cha Mizinga cha 743 cha Amerika cha Kitengo cha 30 cha watoto wachanga kilifika kwenye moja ya treni tatu, ambazo zilikuwa zimeachwa karibu na Magdeburg kwa kukimbia askari wa Ujerumani. Tomkiewicz alikuwa na umri wa miaka 6 wakati huo, wakati yeye, pamoja na mama yake na mjomba wake walikombolewa. Hivi karibuni walihamia Palestina ili kujenga upya maisha yao.

## Elimu 
Nchini Israeli, Tomkiewicz alihudhuria Ben-Shemen na HaKfar HaYarok, shule za bweni ambazo zilijengwa ili kuwasaidia waathirika wa Holocaust kuingia tena katika ustaarabu. Tomkiewicz alipata Ph.D (1969) na M.Sc. (1963) katika Kemia ya Kimwili kutoka Chuo Kikuu cha Kiebrania cha Jerusalem. Alifanya elimu yake ya baada ya udaktari katika Chuo Kikuu cha Guelph nchini Kanada na Chuo Kikuu cha California, Berkeley.

## Mabadiliko ya hali ya hewa na mafundisho 
Tomkiewicz ni muhimu katika harakati za kupanua ufahamu na uelewa wa jambo la ongezeko la joto duniani. Tomkiewicz amefundisha madarasa kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa kwa miaka kumi na tano iliyopita. Anaendelea kutafiti sababu za mabadiliko ya hali ya hewa, pamoja na athari zake zinazoendelea na zilizotabiriwa kwa ustaarabu. Kitabu cha Tomkiewicz, Mabadiliko ya Hali ya Hewa: The Fork at the End of Now, kilichochapishwa mnamo Juni 2011 na Momentum Press kinashughulikia masuala haya, na kuyaweka katika masharti ambayo ni sahihi na yanayoweza kufikiwa kwa matumizi ya jumla. Amechora uwiano kati ya mauaji ya halaiki kama vile Holocaust na uzembe wa kupuuza au kukataa mwelekeo wa hali ya hewa wa sasa na unaoendelea, ambapo "matokeo yake ni kujiua duniani - mauaji ya kimbari ya kujitakia.

## Kazi zilizochapishwa 
Tomkiewicz amechapisha kazi kadhaa zinazohusiana na mabadiliko ya hali ya hewa, na aliandika kwa pamoja makala inayohusiana na wizi katika taaluma.

## Marejeo
Jamii:Wanasayansi wa Polandi
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Elián González

thumb|Elián González wa upande wa kulia akiwa na baba yake pamoja na mama yake wa kufikia. Picha hii ilipigwa muda mfupi baada ya kukutana tena na familia yake katika Kambi ya Jeshi la Anga ya Andrews—Marekani mnamo tarehe 22 Aprili, 2000.
thumb|Njia ya bahari waliyoitumia akina Elian na wenzake.
**Elián González Brotons** (alizaliwa Desemba 6, 1993) ni mhandisi wa kiwanda na mwanasiasa kutoka nchini Cuba. Akiwa kijana wa miaka mitano, alijikuta katikati ya mgogoro mkubwa wa kidiplomasia kati ya Marekani na Cuba mwishoni mwa mwaka 1999 na mapema 2000. Ulimwengu ulimfahamu akiwa na umri wa miaka 5. Hilo lilitokana kwa kunusurika kwake katika ajali ya boti iliyochukua uhai wa mama yake wahamiaji wengine waliokuwa wakijaribu kuvuka Bahari ya Atlantiki kutokea Cuba kwenda Marekani.

Mnamo Novemba 25, 1999, Elian alikutwa akielea juu ya mgongo wa tairi la gari karibu na pwani ya Florida. Ni baada ya boti waliokuwa wakisafiria kuzama. Uokozi ulipotimu, akawekwa chini ya uangalizi wa jamaa zake waliokuwa wakiishi Miami, Marekani. Tukio hili liliibua mvutano mkubwa kati ya familia ya Elian ya nchini Marekani, ilitaka abaki nchini humo. Ilhali baba yake, Juan Miguel Gonzalez, aliyekuwa upande wa Cuba, alidai kijana wake arudishwe Cuba.

Serikali ya Marekani chini ya uongozi wa Rais Bill Clinton ilikabiliwa na shinikizo kubwa kutoka pande zote mbili. Familia ya Elian huko Miami iliungwaji mkono kutoka kwa jamii ya wahamiaji wa Cuba waliokuwa na hasira kali dhidi ya utawala wa Fidel Castro. Pamoja na yote, baada ya miezi kadhaa ya mivutano ya hapa na pale ya kisheria na kisiasa, Mahakama ya Marekani iliamua kwamba Elian arudishwe kwa baba yake huko Cuba. Uamuzi huu ulitekelezwa kwa nguvu mnamo Aprili 22, 2000. Baada ya maamuzi ya mahakamani, akina FBI waliingia kwa nguvu katika makazi ya ndugu wa Elian huko mjini Miami na kumchukua kwa nguvu kwa minajili ya kurudishwa kwa baba yake.

## Marejeo
* History.com - Elian Gonzalez
* CNN - Elian Gonzalez: What happened?
* Chomsky, Aviva. *The Cuba Reader: History, Culture, Politics*. Duke University Press, 2019.
* Menéndez, Alberto. "The Elian Gonzalez Case: Child, Family, and Politics." *Journal of American Studies* 35, no. 2 (2001): 157–174.
* De La Torre, Miguel A. *La Lucha for Cuba: Religion and Politics on the Streets of Miami*. University of California Press, 2003.
* The New York Times - Father and Son Arrive Home in Cuba
* The Guardian - Elian Gonzalez returns to Cuba
* The Washington Post - The Elian Gonzalez Case: Timeline
* USA Today - Elian Gonzalez, 15 years later

Jamii:Wanasiasa wa Kuba
João Félix

thumb|João Félix
**Joao Felix Sequeira** (alizaliwa Novemba 10, 1999) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu anayeichezea klabu ya Chelsea F.C. na timu ya taifa ya Ureno.

Felix anacheza nafasi ya kiungo mshambuliaji lakini pia anaweza kucheza kwa umahiri katika nafasi zozote za kushambulia, kama winga, mshambuliaji wa pembeni au mshambuliaji wa kati.

Kabla ya kujiunga na Chelsea, Felix aliwahi kuzichezea timu kama Benfica, Atletico Madrid na Barcelona F.C.. 
 

Jamii:wachezaji mpira wa Ureno
Cole Palmer

thumb|Cole Palmer (akiwa Manchester City).
**Cole Jermaine Palmer** (alizaliwa Mei 6, 2002) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu anayeichezea klabu ya Chelsea na timu ya taifa ya Uingereza. Cole Palmer ni mzaliwa wa Manchester.

Palmer anacheza nafasi ya kiungo mshambuliaji lakini pia anaweza kucheza kwa umahiri katika nafasi zozote za kushambulia, kama winga, mshambuliaji wa pembeni au mshambuliaji wa kati.

Kabla ya kujiunga na Chelsea mwaka 2023, Palmer aliichezea Manchester City F.C.. 
 

Jamii:wachezaji mpira wa Uingereza
John Michael Wallace

**John Michael Wallace** (amezaliwa Oktoba 28, 1940), ni profesa wa Sayansi ya Anga katika Chuo Kikuu cha Washington, na pia mkurugenzi wa zamani wa Taasisi ya Pamoja ya Utafiti wa Anga na Bahari (JISAO) - ubia wa utafiti kati ya Chuo Kikuu cha Washington na Utawala wa Kitaifa wa Bahari na Anga (NOAA). Yeye ndiye mshindi wa Tuzo ya Japani ya 2024 pamoja na Sir Brian Hoskins katika "Rasilimali, Nishati, Mazingira, na Miundombinu ya Kijamii" iliyowasilishwa kwa "Uanzishwaji wa msingi wa kisayansi wa kuelewa na kutabiri matukio mabaya ya hali ya hewa"

Utafiti wake unahusu kuelewa hali ya hewa ya kimataifa na tofauti zake kwa kutumia uchunguzi na inashughulikia hali ya hewa ya kila baada ya miaka miwili, oscillation ya miongo ya Pasifiki na njia za annular za mzunguko wa Arctic na oscillation ya Antarctic, na mifumo kuu ya anga katika mwezi hadi mwezi na mwaka hadi- tofauti ya hali ya hewa ya mwaka, ikiwa ni pamoja na ile ambayo tukio la El Niño katika Pasifiki ya kitropiki huathiri hali ya hewa juu ya Amerika Kaskazini. Yeye pia ndiye mwandishi mwenza na Peter V. Hobbs wa kile ambacho kwa ujumla kinachukuliwa kuwa kitabu cha kawaida cha utangulizi katika Sayansi ya Anga, Utafiti wa Utangulizi. Alikuwa mwanasayansi wa tatu aliyetajwa sana katika kipindi cha 1973-2007.

## Tuzo 
* 2024 Japan Tuzo.
* 1993 Carl-Gustaf Rossby Research Medal ya Utafiti ya Jumuiya ya Hali ya Hewa ya Amerika
* 1999 Roger Revelle Medal ya Muungano wa Kijiofizikia wa Marekani
* 2016 Symons Medali ya Dhahabu ya Jumuiya ya Kifalme ya Hali ya Hewa.
## Marejeo
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Carl Wunsch

**Carl Wunsch** (alizaliwa Brooklyn, Marekani, Mei 5, 1941) alikuwa Profesa wa Physical Oceanography katika Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts, hadi alipostaafu mwaka wa 2013. 

Anajulikana kwa kazi yake ya mapema katika mawimbi ya ndani na hivi karibuni zaidi kwa utafiti juu ya athari za mzunguko wa bahari kwenye hali ya hewa.

## Kazi 
Wunsch alipokea Ph.D. katika Jiofizikia katika Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts mwaka wa 1966. Alianza kufundisha huko mwaka wa 1967, na kufikia umiliki mwaka wa 1970, na aliitwa Cecil na Ida Green Profesa wa Physical Oceanography katika 1976.

## Mabadiliko ya hali ya hewa 
Wunsch alikuwa mmoja wa wanasayansi waliohojiwa katika filamu yenye utata ya The Great Global Warming Swindle, lakini alilalamika kwamba maoni yake yalipotoshwa sana na muktadha.

## Machapisho yaliyochaguliwa 
* Carl Wunsch, The Ocean Circulation Inverse Problem, 1996. 
* Walter Munk, Peter Worcester, na Carl Wunsch, Ocean Acoustic Tomography, Cambridge University Press, 1995. ISBN 0-521-47095-1

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Christopher Nkunku

thumb|Christopher Nkunku (2021)
**Christopher Alan Nkunku** (alizaliwa Novemba 14, 1997) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu anayeicheza timu ya Chelsea na timu ya taifa ya Ufaransa.

Nkunku ni mshambuliaji lakini pia anaweza kucheza kwa umahiri mkubwa nafasi ya kiungo mshambuliaji au winga wa kushoto au kulia.

Kabla ya kuitumikia Chelsea, Nkunku aliwahi kupitia PSG na RB Leipzig.
 

Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Ernest Afiesimama

**Ernest Afiesimama** ni mwanasayansi wa mazingira na hali ya hewa kutoka Nigeria ambaye amefanya kazi katika Shirika la Hali ya Hewa la Nigeria na alikuwa mshauri katika masuala ya mazingira na hali ya hewa katika Miradi Iliyounganishwa ya Stern. Pia alikuwa Mratibu wa Save Nigerian Environment Initiative. Kwa sasa anafanya kazi na Shirika la Hali ya Hewa Duniani.

## Mtaalam wa hali ya hewa 
Alijiunga na Idara ya wakati huo ya Huduma za Hali ya Hewa ya Huduma ya Shirikisho na alikuwa mtangazaji wa kitaifa wa hali ya hewa wa TV mwaka wa 1997. Alipokea tuzo ya ubora katika uwasilishaji wa hali ya hewa. Alikuwa mkuu wa mahusiano ya kimataifa na itifaki na pia meneja mkuu, utabiri wa nambari za hali ya hewa (NWP) wa Shirika la Hali ya Hewa la Nigeria (NiMet). Kwa sasa yeye ni Meneja Programu, Ofisa wa Afrika na Nchi Zilizoendelea katika Shirika la Hali ya Hewa Duniani huko Geneva, Uswizi.

Afiesimama alikuwa mwanasayansi mwandamizi msaidizi wa Kituo cha Kimataifa cha Fizikia ya Kinadharia (Kikundi cha Fizikia ya Hali ya Hewa na Hali ya Hewa), Trieste, Italia kuanzia 2002 hadi 2014. Alikuwa mwandishi mkuu wa Kitabu cha Pili cha Mawasiliano ya Kitaifa cha Nigeria kuhusu ukuzaji wa Matukio ya Hali ya Hewa nchini Nigeria.

## Baada ya kazi 
Alikuwa mkurugenzi mkuu wa Stern Integrated Projects. Miradi hii inahusiana na mafunzo na ushauri wa mazingira, tathmini na ukaguzi wa athari za mazingira, kuathirika kwa mazingira, kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kutokana na mabadiliko ya tabianchi. Kwa kuongezea, alikuwa mratibu wa kitaifa wa Save Nigerian Environment Initiative (SNEI), shirika lisilo la kiserikali, lisilo la faida ambalo linajitahidi kuhamasisha, kuelimisha na kukuza ulinzi, uhifadhi na matumizi bora ya mazingira nchini. Njia endelevu kwa maendeleo ya kijamii na kiuchumi

Anaandika ripoti kuhusu tathmini ya athari za mazingira, masuala yanayohusiana na uchanganuzi wa kijamii na kiuchumi juu ya hatari za hali ya hewa, chaguzi za kukabiliana na kukabiliana na hali kutokana na kutofautiana kwa hali ya hewa na mabadiliko katika miradi ya ndani, kitaifa na kimataifa. Alikuwa mwanachama wa African Monsoon Multidisciplinary Analyzes (AMMA-2050), International Scientific Steering Committee (ISSC) in Europe na rais wa kamati ya kisayansi ya AMMA barani Afrika.
## Marejeo
Jamii:Wanasayansi wa Nigeria
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Ken Caldeira

**Ken Caldeira** (amezaliwa 1960) ni mwanasayansi wa angahewa wa Marekani. Maeneo yake ya utafiti ni pamoja na kuongeza asidi katika bahari, athari za hali ya hewa ya miti, urekebishaji wa hali ya hewa kimakusudi, mwingiliano katika mzunguko wa kaboni/mfumo wa hali ya hewa duniani, na nishati endelevu.

Kufikia 2021, Caldeira ni Mwanasayansi Mwandamizi katika kampuni ya utafiti wa nishati Breakthrough Energy, Mwanasayansi Mwandamizi wa Wafanyakazi (aliyeibuka) katika Taasisi ya Carnegie ya Idara ya Sayansi ya Ikolojia ya Ulimwenguni, na Profesa (kwa hisani) katika Chuo Kikuu cha Stanford Idara ya Sayansi ya Mfumo wa Dunia.

## Maisha ya awali na elimu 
Katika miaka ya 1980, Caldeira alifanya kazi kama msanifu programu. Alipokea Ph.D yake katika Sayansi ya Anga 1991 kutoka Idara ya Sayansi Inayotumika ya Chuo Kikuu cha New York. Kuanzia 1991 hadi 1993, Caldeira alifanya kazi katika Chuo Kikuu cha Penn State kama mtafiti wa baada ya udaktari. Kisha alifanya kazi kama Mwanasayansi wa Mazingira na Mwanafizikia katika Maabara ya Kitaifa ya Lawrence Livermore hadi 2005.Utafiti wa mabadiliko ya hali ya hewa

Mnamo 2005, Caldeira alijiunga na Taasisi ya Carnegie ya Idara ya Sayansi ya Ikolojia ya Ulimwengu kama mwanasayansi mkuu, ambapo kazi yake ni "kufanya uvumbuzi muhimu wa kisayansi." Yeye pia anahudumu kama Profesa Idara ya Chuo Kikuu Stanford.

Caldeira aliwahi kuwa mwanachama wa kamati iliyotayarisha ripoti ya Chuo cha Kitaifa cha Sayansi cha Marekani cha 2015 Geoengineering Climate: Tathmini ya Kiufundi na Majadiliano ya Athari.

## Tuzo 
* 2008 – Hero Scientist of 2008 list, *New Scientist* magazine
* 2009 – Number 36 out of 100 *Agents of Change* in *Rolling Stone* magazine
* 2010 – Fellow of the American Geophysical Union

## Marejeo
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:WikiClimate Connect 2024 in Tanzania
Wesley Fofana

thumb|Wesley Fofana
**Wesley Tidjan Fofana** (alizaliwa Disema 17, 2000) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu anayeichezea timu ya Chelsea F.C. na timu ya taifa ya Ufaransa.

Fofana ni mlinzi wa kati anayesifika kwa kasi yake na utulivu wake mguuni pamoja na uwezo wa mkubwa wa kupiga pasi kutokea nyuma.

Kabla ya kwenda Chelsea mwaka 2022, Fofana alipitia Saint-Etienne na Leicester City.

Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Annie Charlotte Dalton

**Annie Charlotte Armitage Dalton MBE** (9 Desemba 1865 – 12 Januari 1938) alikuwa mshairi wa Kanada aliyezaliwa Uingereza, ambaye wakati mwingine alijulikana kama "Mshairi Mteule wa Viziwi".

## Maisha ya awali 
Annie Charlotte Armitage alizaliwa Birkby, Yorkshire, akiwa binti wa John Armitage na Sarah Elizabeth Stoney. Alilelewa katika kaya ya bibi na babu yake, James na Hannah Stoney. 

Alipoteza uwezo wa kusikia baada ya kuugua ugonjwa alipokuwa mtoto.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:washairi wa Kanada
Jamii:Waliozaliwa 1865
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Olive Sanxay

**Olive Sanxay** (pia hujulikana kama Olive Sanxey, 1 Juni 1873 – 11 Oktoba 1965) alikuwa mshairi na mwandishi wa hadithi fupi wa Marekani.

## Maisha ya awali 
Sanxay alizaliwa Ravenswood katika Kaunti ya Jefferson, Indiana, akiwa mtoto wa kumi na wa mwisho wa Henry Campbell Sanxay na Sarah (Sally) Parker Stringfellow Sanxay. Akiwa mtoto, alianza kupoteza uwezo wa kusikia. Alihitimu kutoka Shule ya Upili ya Madison mnamo 1890. Mnamo 1895, alijiunga na Shule ya Viziwi ya Indiana.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:waandishi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1965
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Aneth David

**Aneth Bella David** (alizaliwa 18 Novemba 1990) ni mwanasayansi, mtafiti katika masuala ya bioteknolojia na mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Utaalamu wake unajumisha matumizi ya zana za kibioteknolojia kwa maendeleo endelevu katika kilimo na afya. Anafundisha na kufanya utafiti juu ya viumbehai, ukinzani wa antimaikrobiali na teknolojia ya viumbe vidogo.

Pia ni mwanzilishi mwenza wa shirika la *Tanzania Human Genetics Organization* (THGO), mpango unaolenga kupanua utafiti wa binadamu nchini Tanzania na Afrika kwa ujumla.

## Maisha ya awali na elimu
Aneth alihitimu elimu yake ya sekondari katika Shule ya Sekondari Mawenzi (2007) mkoani Kilimanjaro, elimu ya upili katika shule ya upili Majengo (2010) Majengo, mjini Moshi, Shahada ya awali ya Biolojia ya Molekuli na Bioteknolojia katika Chuo Kikuu Cha Dar es Salaam (2013), shahada ya uzamili ya Bioteknolojia (2016) katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na PhD (Udaktari wa Falsafa) katika masuala ya Biolojia katika Chuo Kikuu cha Uswidi cha Sayansi ya Kilimo mnamo mwaka 2022.

## Tuzo
Aneth ametambuliwa kwa nafasi yake katika utetezi wa sayansi kupitia tuzo mbalimbali zikiwemo tuzo ya ubalozi wa *Next Einstein Forum* (NEF) (2015), Malkia wa Nguvu (2018), *Tanzanian sheroes* (2018) na *NEF women in STEM* (2022)

## Machapisho
Aneth ametoa machapisho mbalimbali kama vile

* *Long-term maize-Desmodium intercropping shifts structure and composition of soil microbiome with stronger impact on fungal communities (2021)*
* *Genetic, epigenetic and phenotypic diversity of four Bacillus velezensis strains used for plant protection or as probiotics (2019)*
* *Rare diseases in Tanzania: a national “Call for Action” to address policy and urgent needs of individuals with rare diseases (2022)*
* *A Baseline evaluation of bioinformatics capacity in Tanzania reveals areas for training (2021)*
* *Changing scientific meetings for the better (2021)*
* *A Baseline evaluation of bioinformatics capacity in Tanzania reveals areas for training (2021)*
* *Revisiting push-pull technology: Below and aboveground mechanisms for ecosystem services (2022)*
* *Valorization of palm oil wastes into oyster mushrooms (Pleurotus HK-37) and biogas production (2023)*
* *The status and challenges of preprint adoption in Africa (2024)*
* *Baseline Evaluation of Bioinformatics Capacity in Tanzania (2020)*

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanasayansi wa Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
Paul Scott (mshairi)

**Paul Scott** ni mshairi na mwanaharakati wa Uingereza. Ni kiziwi na hutumia Lugha ya Ishara ya Uingereza (BSL).

## Shughuli 
Paul Scott alizaliwa katika familia ya viziwi na alikua akitumia lugha ya ishara. Alianza kujishughulisha na ushairi alipokuwa na umri wa miaka 15, chini ya ushawishi wa Dorothy Miles, ambaye alikuwa mwanzilishi wa ushairi wa lugha ya ishara.

Paul Scott ni mshairi maarufu ndani ya jamii ya viziwi. Ushairi wake unachunguza utambulisho wa viziwi, ukipingana na matarajio ya jamii kuu (wasiosikia) na kuhamasisha uwezeshaji wake, kwa kutumia picha tajiri na ucheshi. Kwa mfano, katika shairi lake "Hisia Tano," uzuri wa kuona na uwezo wa kujieleza wa lugha ya ishara hutumiwa kuonyesha fahari katika lugha ya ishara na utambulisho wa kiziwi. Shairi "Malkia Watatu" lilitungwa mwaka 2003 kusherehekea utambuzi rasmi wa BSL na Serikali ya Uingereza, na linamtaja Malkia Elizabeth I, Malkia Victoria, na Malkia Elizabeth II, hivyo kufanya ulinganifu kati ya historia ya Viziwi na wahusika wa kihistoria wanaotambulika zaidi, na kuongeza matukio yenye fahari ya viziwi katika historia ya kitaifa.

Mashairi yake yanafanana na kutumia sanafasi za metali nyingi, pia hutumia muundo wa sambamba na symmetric, pamoja na utendaji unaovutia.

## Marejeo 
Jamii:washairi wa Uingereza
Jamii:Watu wa Uingereza
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Malo Gusto

thumb|Malo Gusto (2022 akichezea Olympique Lyonnais)
**Malo Arthur Gusto** (alizaliwa Mei 19, 2003) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu anayeichezea timu ya Chelsea FC pamoja na timu ya taifa ya Ufaransa.

Malo Gusto anacheza nafasi ya mlinzi wa kulia, japo huwa anacheza kwa ufanisi nafasi ya mlinzi wa kushoto, kiungo wa kati na winga wa upande wa kulia au kushoto.

Kabla ya kujiunga na Chelsea mwaka 2023, Malo Gusto alichezea timu ya Olympique Lyonnais ya nchini Ufaransa.

Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
John Lee Clark

**John Lee Clark** (alizaliwa mwaka 1978) ni mshairi, mwandishi, na mwanaharakati wa Marekani ambaye ni kiziwi na kipofu kutoka Minnesota. Yeye ni mwandishi wa vitabu Suddenly Slow (2008) na Where I Stand: On the Signing Community and My DeafBlind Experience (2014), na mhariri wa antholojia Deaf American Poetry (2009) na Deaf Lit Extravaganza (2013). Clark alikuwa mshindi wa Tuzo ya Taifa ya Jarida mwaka 2020. Yeye pia ni mwanaharakati maarufu katika harakati za Protactile.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu wa Marekani
Jamii:waandishi wa Marekani
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Angeline Fuller Fischer

**Angeline Fuller Fischer** (11 Agosti 1841 – 2 Aprili 1925) alikuwa mwandishi wa Marekani. Anachukuliwa kuwa mmoja wa wanaharakati wa kwanza wa kike wa kiziwi kutokana na juhudi zake za kutetea elimu sawa kwa wanawake viziwi. Mashairi na makala zake zilichapishwa katika machapisho kote Marekani; mwaka 1908, gazeti The Silent Worker lilimuita Fischer "mmoja wa washairi wakubwa wa kiziwi wa Marekani."

## Maisha ya awali na elimu 
Angeline Ashby Fuller alizaliwa huko Savanna, Illinois mnamo Agosti 11, 1841. Alisoma katika shule za karibu hadi majira ya spring ya mwaka 1854, alipopoteza kusikia baada ya kuugua homa ya whooping na homa ya typhoid. Familia yake haikuwa na ufahamu wa elimu maalum kwa viziwi, lakini baada ya kuona makala katika Northwestern Christian Advocate mnamo mwaka 1859, alijiandikisha katika shule ya viziwi huko Jacksonville, Illinois.

Alikuwa na umri wa miaka kumi na nane alipoanza kuhudhuria Shule ya Viziwi ya Illinois. Alianza kuandika mashairi yake ya kwanza na walimu wake walitambua na kumhimiza aendelee kukuza kipaji chake cha uandishi wa mashairi. Matatizo makubwa ya kuona kutokana na ugonjwa wake wa zamani yalimsumbua kwa maisha yake yote. Kipindi cha upofu na magonjwa mengine yalipunguza elimu yake na alitumia miaka miwili tu katika shule hiyo.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1841
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Morrison Heady

**James Morrison Heady** (19 Julai 1829 – 19 Desemba 1915) alikuwa mwandishi wa Marekani aliye na upofu na kiziwi. 

Heady alichapisha vitabu vingi vya watoto na mashairi na mara nyingi alirejelewa na vyombo vya habari vya wakati huo kama "Mshairi Kipofu wa Kentucky." Alikuwa mmoja wa watoa mapendekezo wa kwanza kwa vitabu vya watu wenye upofu nchini Marekani na alibuni vifaa kadhaa ili kurahisisha mawasiliano na kuboresha maisha ya watu wenye ulemavu wa kuona na kusikia.

## Maisha ya awali na elimu 
James Morrison Heady alizaliwa tarehe 19 Julai 1829, katika Elk Creek, Kentucky. Alipokuwa mtoto mdogo, alikosa kuona jicho moja baada ya kipande kutoka kwenye shoka la mchoraji, na akiwa na umri wa miaka kumi na sita alikosa kuona jicho lingine alipokuwa akicheza na mwanafunzi mwenzake.. Usikiaji wake ulidhurika baada ya kuanguka kutoka kwa farasi akiwa mtoto, na hali hiyo ilizidi kubadilika hadi kuwa kipofu kabisa akiwa na umri wa miaka arobaini.

Baada ya kupoteza kuona jicho lake la pili akiwa na umri wa miaka kumi na sita, Heady alihudhuria Shule ya Kentucky kwa Watu Walio na Uoni Mdogo kwa mwaka mmoja, kisha akasoma katika Shule ya Ohio State kwa Watu Walio na Uoni Mdogo kwa miezi kumi na nne zaidi. Aliweza kujifunza kusoma maandiko yaliyoinuliwa na kuunda "glovu la kuzungumza", glovu la pamba lililokuwa na herufi za alfabeti zilizochapishwa sehemu mbalimbali za mkono, akitumia kuandika kwa mguso ili kuwasiliana na marafiki zake. Alijielimisha kwa kiasi kikubwa kwa kusoma vitabu na alikusanya moja ya makusanyo makubwa zaidi ya vitabu vya maandiko yaliyoainishwa nchini Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1829
Jamii:Waliofariki 1915
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Raymond Antrobus

**Raymond Antrobus MBE FRSL** ni mshairi, mwezeshaji, na mwandishi kutoka Uingereza, ambaye amekuwa akifanya ushairi tangu mwaka wa 2007. Mnamo Machi 2019, alishinda Tuzo ya Ted Hughes kwa kazi mpya katika ushairi. 

Mnamo Mei 2019, Antrobus alikuwa mshairi wa kwanza kushinda Tuzo ya Rathbones Folio kwa mkusanyiko wake wa mashairi *The Perseverance*, uliopongezwa na mwenyekiti wa majaji kama "kitabu cha ushairi kinachogusa sana ambacho kinatumia uzoefu wake wa kiziwi, huzuni, na urithi wa Jamaican-British kufikiria jinsi tunavyowasiliana kati yetu." Antrobus alichaguliwa kuwa Mjumbe wa Royal Society of Literature mnamo mwaka wa 2020.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Nordic Council of the Deaf

**Nordic Council of the Deaf** ni baraza la viziwi lisilofungamana na upande wowote na lisilo la kidini ambalo dhamira yake ni kufanya kazi na kukuza ufahamu wa lugha yao.

Wajumbe wa baraza ni vyama husika vya viziwi vya nchi za Skandinavia:
* Chama cha viziwi cha Denmark
* Visiwa vya Faroe
* Chama cha viziwi cha Ufini
* Chama cha viziwi cha Asilandi
* Chama cha viziwi cha Norway
* Kiungo cha lugha za kitaifa cha Uswidi cha viziwi

Baraza hukutana mara mbili kwa mwaka. Wawakikishi wawili kutoka katika kila nchi mwanachama hushiriki mkutano. mshiriki kwa nchi mwanachama rais hukaa madarakani kwa miaka minne. kwa kila miaka minne huratibiwa tamasha la kitamaduni na nchi mwandaaji hubadilishwa.

Dhumuni kuu la baraza ni kufanya kazi kwa usawa na ushiriki wa jamii ya viziwi wa ki Nordic, Ambapo lugha ya alama ndiyo ina nafasi kubwa katika katika jamii hiyo.

Baraza hupitia lugha za alama za taifa ambazo zimekuwa zikitumika kwa mia iliyopita katika maeneo kutokana na mgawanyiko wa kiisimu wa nordic.

Baraza la viziwi la nordic ni baraza la viziwi vijana

## Marejeo 
Jamii:Skandinavia
Susan Archer Weiss

**Susan Archer Weiss** (14 Februari 1822 – 7 Aprili 1917) alikuwa mshairi wa Marekani. Alipopoteza usikivu wake akiwa mtoto, alishindwa sana kuchangamana na jamii zaidi ya kundi dogo la marafiki, akipata furaha yake nyumbani kwake. Maisha yake yalikuwa hasa kama mshairi, ingawa pia alikuwa mchoraji. Mnamo Septemba 1859, mkusanyiko wa mashairi yake ulitolewa na Rudd & Carlton, ya New York City. Jina lake lilijumuishwa miongoni mwa waandishi vijana katika *American Female Poets*, ''Sarah Josepha Hale's Woman's Record'', na vitabu vingine vya aina hiyo. Weiss alikuwa rafiki wa Edgar Allan Poe. Alikufa mwaka wa 1917.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:washairi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1822
Jamii:Waliofariki 1917
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
JS Academy

**JS Academy** ni shirika lisilo na faida linalopatikana huko Karachi, Pakistan, linalolenga kufundisha kusoma na kuandika watoto viziwi. 

Shirika hili lilianzishwa na Laila Dossa mwaka 2004. Kwa sasa yeye ndiye mwenyekiti wa shirika hilo.

Mfuasi mkuu wa JS ACADEMY ni Mahvash & Jahangir Siddiqui Foundation.
Academy inahudumia familia 150 zenye watoto viziwi.. Lina maktaba, elimu ya mazoezi, sanaa, sayansi na cherehani. 

## Marejeo
Jamii:Karachi
Jamii:elimu ya Pakistan
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Claire Blatchford

**Claire Blatchford** (alizaliwa Washington, D.C., 1944) ni mwandishi. Alipata upofu wa kusikia akiwa na umri wa miaka sita kutokana na mumps. Alihitimu mwaka wa 1966 kutoka Bennington College na alihitimu shahada ya uzamili kutoka Adelphi University katika programu ya mafunzo ya walimu wa Waldorf na katika elimu ya viziwi kutoka Teachers College, Columbia University. Yeye ni mke na ana binti wawili. Aliendelea kufanya kazi kwa miaka kadhaa kama mwalimu wa watoto viziwi. Claire Blatchford ni mwandishi wa vitabu vya kiroho na fasihi ya viziwi, ikijumuisha vitabu na mashairi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Eugen Relgis

**Eugen D. Relgis**  (22 Machi 1895 – 24 Mei 1987) alikuwa mwandishi, mwana filosofia wa amani, na mfuasi wa anarkia kutoka Romania, anayejulikana kama mtaalamu wa haki za kibinadamu. Dhana yake ya kimataifa, ambayo ilipata athari kutoka kwa Uyahudi na maadili ya Kiyahudi, ilianza kutungwa wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia, wakati Relgis alikuwa mpinzani wa ajira za kijeshi. Iliyoshikana na anarkia-pasifismu na ujamaa, ilimpa Relgis umaarufu wa kimataifa na kupata msaada kutoka kwa wapigania amani kama Romain Rolland, Stefan Zweig, na Albert Einstein. Kipande kingine, chenye utata, cha falsafa ya Relgis kilikuwa msaada wake kwa eugenics, kilichojumuisha kuhamasisha sterilization ya lazima ya "watoto wa chini". Pendekezo hili lilitolewa na makala kadhaa za Relgis na maandiko ya kijamii.

Baada ya mwanzo wa mapema katika harakati za Symbolist za Romania, Relgis alikuza fasihi ya kisasa na mashairi ya Tudor Arghezi, akitia sahihi jina lake katika jarida kadhaa la fasihi na kisiasa. Kazi yake katika riwaya na mashairi inabadilisha mpakani wa Expressionism na sanaa ya didactic, ikitoa uwakilishi wa sanaa kwa uhamasishaji wake, maono yake ya pasifismu, au mapambano yake na ulemavu wa kusikia. Alikuwa mwanachama wa mizunguko kadhaa ya kisasa, iliyoundwa kuzunguka magazeti ya Romania kama Sburătorul, Contimporanul au Șantier, lakini pia alikuwa karibu na jarida maarufu Viața Românească. Uchaguzi wake wa kisiasa na fasihi ulimfanya Relgis kuwa adui wa fascismu na ukomunisti: aliteswa wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, na hatimaye alikimbilia Uruguay. Kuanzia mwaka wa 1947 hadi kifo chake, Relgis aliheshimika katika mzunguko wa Amerika Kusini kama mchambuzi wa anarkia na mtetezi wa suluhisho za amani ya dunia, pamoja na mtangazaji wa utamaduni wa Amerika Latini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1987
Jamii:Waandishi wa Romania
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Emily Taylor

**Emily Taylor** (1795 – 11 Machi 1872) alikuwa mwalimu wa shule, mshairi, mwandishi wa vitabu vya watoto, na mtunzi wa nyimbo za kidini kutoka Uingereza. Aliandika hadithi nyingi kwa watoto, hasa za kihistoria, pamoja na vitabu vya mafunzo na baadhi ya vitabu vya maelezo ya historia ya asili.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1795
Jamii:Waliofariki 1872
Jamii:waandishi wa Uingereza
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Vifaa saidizi vya usikivu

akiwa na tarumpeta ya kusikilia.]]
**Vifaa saidizi vya usikivu** ni vifaa mbalimbali vinavyotengenezwa kusaidia wenye shida katika kusikia.

Cha kwanza kiligunduliwa karne ya 17. Harakati za kupata vifaa saidi vya usikivu ulianza kwa ugunduzi wa simu ya mezani na kifaa cha kwanza cha kielektoniki cha usaidizi wa usikivu kilitengenezwa mwaka 1898. Mwishoni mwa karne ya 20 vifaa vya usikivu vya kidijitali vilisambazwa kwa kuuzwa kwa umma. baadhi ya vifaa hivi vilikuwa ni vifaa vya usikivu vya nje. vifaa saidizi vya usikivu vya nje hupeleka moja kwa moja katika sehemu ya sikio la nje na kuzuia kelele zingine. Kifaa kinawekwa ndani ya sikio au nyuma ya sikio. 

Kugunduliwa kwa vipaza sauti vya kaboni, visambaza sauti, chipu za kuchakata mawimbi ya ya kidijitali au kichakata cha mawimbi ya ya kidijitali DSP, pamoja na maendeleo ya teknolojia ya kompyuta imesaidia kupelekea matokeo ya upatikanaji wa vifaaa saidizi vya usikivu vya sasa.

## Marejeo 
Jamii:vifaa
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Ketamini

**Ketamini (Ketamine)** ni dawa inayotumika hasa kwa ajili ya kuanzisha na kudumisha ganzi. Inaleta hali ya kupoteza fahamu huku ikitia nafuu kutokana na maumivu, kutuliza, na kupoteza kumbukumbu.   Kwa kawaida, utendakazi wa moyo, kupumua, na harakati za njia za hewa zisizohitaji kufikiri kwa ujumla hubakia zikifanya kazi vyema. Athari zake kwa kawaida huanza ndani ya dakika tano inapotolewa kwa njia ya kudungwa sindano, na hudumu hadi takriban dakika ishirini na tano.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kufadhaika, kuchanganyikiwa, au kuona njozi wakati dawa inaisha. Mikazo ya ghafula ya msuli ya zoloto inaweza kutokea mara chache.

Ketamini iligunduliwa mwaka wa 1962, ikajaribiwa kwa mara ya kwanza kwa binadamu mwaka wa 1964, na kuidhinishwa kutumika nchini Marekani mwaka wa 1970. na inapatikana kama dawa ya kawaida. Ketamini pia hutumiwa kama dawa ya burudani kwa sababu ya athari zake za kuleta njozi  na kutenganisha kati ya watu.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Ugonjwa wa Angelmani

**Ugonjwa wa Angelmani** (kwa Kiingereza: *Angelman syndrome*, kifupi: *AS*) ni ugonjwa wa kijeni unaoathiri hasa mfumo wa neva. Dalili zake ni pamoja na kichwa kidogo na mwonekano maalumu wa uso, ulemavu mkubwa wa kiakili, ulemavu wa ukuaji, matatizo ya kuzungumza, matatizo ya usawa na harakati, kifafa na matatizo ya usingizi. Mara nyingi, ni kutokana na kufutwa au mabadiliko ya jeni ya UBE3A kwenye kromosomu hiyo.

Ugonjwa huu hauna tiba inayopatikana. Kutumia jina la zamani, "ugonjwa wa kikaragosi mwenye furaha," kwa ujumla kunachukuliwa kuwa jambo baya. Ugonjwa wa Prader-Willi ni hali tofauti na huu, inayosababishwa na kupoteza sawa kwa kromosomu ya baba 15.

## Marejeo 
Jamii:Magonjwa
Jamii:Neva
Ugonjwa na mtu mgumu

**Ugonjwa na mtu mgumu** (kwa Kiingereza: *Stiff-person syndrome*) ni ugonjwa wa neurolojia unaojulikana kwa misuli migumu na mikazo ya ghafla ya misuli ambayo huwa mibaya zaidi muda unapozidi kusonga. Ugonjwa huu unaathiri kimsingi kiwiliwili, mikono na miguu.

Katika hali nyingi, sababu zake hazijulikani, ingawa utaratibu wa ugonjwa unaosababishwa na kingamwili kuzalishwa dhidi ya vitu asili vilivyopo mwilini  unaaminika kuhusika. Mara nyingi hutokea kama ugonjwa wa paraneoplastiki.

## Marejeo 
Jamii:Magonjwa
Jamii:neva
Taaluma za viziwi

**Masomo ya viziwi** ni taaluma zinazohusika na utafiti wa maisha ya kijamii ya viziwi ya vikundi vya binadamu na watu binafsi. Hizi zinajumuisha uga wa taaluma mbalimbali unaojumuisha yaliyomo, uhakiki, na mbinu kutoka kwa anthropolojia, masomo ya kitamaduni, uchumi, jiografia, historia, sayansi ya siasa, saikolojia, masomo ya kijamii, na sosholojia, miongoni mwa mengine. Uga unaangazia lugha, utamaduni, na maisha ya viziwi kutoka kwa jamii badala ya mtazamo wa kimatibabu.

Masomo ya viziwi pia yanaelezewa kama yale yanayojumuisha utafiti wa kisayansi wa vipengele vinavyohusiana na viziwi vya ulimwengu.

Uchunguzi wa viziwi uliibuka na utambuzi kwamba viziwi wana utamaduni na kwamba utamaduni kama huo ni wa kipekee, unaohitaji njia mbadala za kuelewa sehemu hii ya idadi ya watu nje ya mifumo ya patholojia. Chuo Kikuu cha Bristol kilianza kutumia neno "masomo ya viziwi" mnamo 1984 baada ya kuanzishwa kwa Kituo cha Mafunzo ya Viziwi mnamo 1968. Wasomi walianza kujitambulisha na taaluma hiyo, hasa baada ya programu za kutoa shahada katika Masomo ya Viziwi kuanza kujitokeza nchini Uingereza na Marekani kuanzia mwishoni mwa miaka ya 1970 hadi 1980. Shahada ya kwanza ya uzamili kuhusu Mafunzo ya Viziwi ilianzishwa katika Chuo Kikuu cha Bristol mwaka wa 1992. 

## Maeneo
Kusoma maisha ya wale ambao ni viziwi ni pamoja na kujifunza kuhusu utamaduni wao, lugha ya ishara, historia na haki zao za kibinadamu. Kuhusika katika "Masomo ya Viziwi" inamaanisha kuzingatia masuala ya kijamii, kihistoria na lugha ya viziwi na wasiosikia. Ndani ya hili, inawatayarisha watu binafsi kufanya kazi na viziwi na wenye ulemavu wa kusikia. Wale wanaoshiriki na kujiunga na uwanja huu wa utafiti wanahusika na kukuza mabadiliko ya maoni na mitazamo ya jamii kubwa kuhusu Viziwi. Baadhi ya mitazamo ya jamii kubwa, kama vile imani kwamba uziwi ni ulemavu, inaweza kusababisha tafiti za viziwi kuhusiana na uwanja wa masomo ya ulemavu, ingawa si viziwi wote wanaokubali kwamba uziwi unapaswa kuunganishwa na ulemavu. Pia kuna makutano ya nyanja hizi katika utafiti wa wale ambao ni viziwi plus, ikimaanisha viziwi na walemavu.

## Marejeo
Jamii:elimu jamii
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Semaglutidi

**Semaglutidi (Semaglutide)**, inayouzwa kwa majina ya chapa ya **Ozempic** miongoni mwa mengineyo, ni dawa inayotumika kutibu Kisukari aina ya 2 na unene uliokithiri. Haipendekezwi sana kuliko metformin, ingawa zote mbili zinaweza kutumika pamoja. Dawa hii inaboresha udhibiti wa sukari ya damu, hupunguza hatari ya ugonjwa wa moyo, na kupunguza hatari ya matatizo ya figo.

## Marejeo 
Jamii:Madawa
Agatha Tiegel Hanson

**Agatha Tiegel Hanson** (14 Septemba 1873 – 17 Oktoba 1959) alikuwa mwanamke wa pili kuhitimu kutoka Chuo cha Kitaifa cha Viziwi (jina rasmi la Gallaudet College hadi mwaka wa 1894) mnamo mwaka wa 1893 na mwanamke wa kwanza kupokea Shahada ya Kwanza ya Sanaa kutoka chuoni hapo. Alifanya kazi kama mwelekezi wa wanafunzi wa viziwi na alitetea jamii ya viziwi katika maisha yake yote. Hanson pia aliandika mashairi na kuhariri gazeti kwa ajili ya viziwi.

## Maisha ya awali 
Agatha Tiegel alizaliwa 14 Septemba 1873 huko Pittsburgh, Pennsylvania . Akiwa na umri wa miaka saba alikumbwa na ugonjwa wa meningitis ya uti wa mgongo, ambao ulimsababishia kuwa kipofu na kiziwi .

Alianza kwa kusoma shule binafsi ya Kikatoliki akiwa na umri wa miaka tisa, na alipokuwa na umri wa miaka kumi na tatu alihama na kwenda kusomea Shule ya Viziwi ya huko Magharibi mwa Pennsylvania.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Gabapentini

**Gabapentini (Gabapentin)**, inayouzwa kwa jina la chapa **Neurontin** miongoni mwa mengineyo, ni dawa ya kuzuia mshtuko inayotumika kutibu mishtuko kiasi ya moyo, maumivu ya neva, kuwaka moto, na ugonjwa wa miguu isiyotulia.  Inapendekezwa kama mojawapo ya idadi ya dawa za mstari wa kwanza kwa ajili ya kutibu maumivu ya neva yanayosababishwa na ugonjwa wa neva wa kisukari, maumivu yanayotokea karibu na kwenye eneo ambalo upele uliwahi kuwa, na maumivu ya neva ya kati. Takriban 15% ya watu walio na ugonjwa wa neva wa kisukari, maumivu yanayotokea karibu na kwenye eneo ambalo upele uliwahi kuwa wana faida inayoweza kupimika.  Gabapentini inachukuliwa kupitia njia ya mdomo. Vipimo vya chini vinapendekezwa katika utendakazi wa chini wa figo.

Gabapentini iliidhinishwa kwa mara ya kwanza kutumika mwaka wa 1993.  Imekuwa ikipatikana kama dawa ya kawaida nchini Marekani tangu mwaka wa 2004. na nchini Marekani, ilikuwa US$100 hadi US$200. Mnamo mwaka wa 2017, ilikuwa dawa ya kumi na moja inayoagizwa zaidi nchini Marekani, ikiwa na maagizo zaidi ya milioni 46. Katika miaka ya 1990, Parke-Davis, kampuni tanzu ya Pfizer, ilianza kutumia mbinu kadhaa haramu kuwahimiza madaktari nchini Marekani kutumia gabapentini kwa matumizi ambayo hayajaidhinishwa. Wamelipa mamilioni ya dola kutatua kesi mbalimbali kuhusu shughuli hizi.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Parasitamoli

**Paracetamol** (pia inajulikana kama **acetaminophen**) ni dawa inayotumika kutibu maumivu na homa. Dawa hii kawaida hutumiwa kupunguza maumivu ya chini hadi ya wastani. Mara nyingi huuzwa pamoja na dawa zingine, kama vile dawa nyingi za baridi. Kwa kawaida, dawa hii hutumiwa ima kwa mdomo au kwa njia ya haja kubwa, lakini pia inapatikana kwa kudungwa sindano kwenye mshipa. Madhara yake hudumu kati ya saa mbili hadi nne.  Kiwango cha juu cha kila siku kilichopendekezwa kwa mtu mzima ni gramu tatu hadi nne.  Viwango vya juu vinaweza kusababisha sumu, pamoja na kushindwa kwa ini. Imeainishwa kama dawa ya kutuliza maumivu.  

Paracetamol ilitengenezwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1877. Ni dawa inayotumika sana kwa maumivu na homa nchini Marekani na Ulaya. Iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni.  Paracetamol inapatikana kama dawa ya kawaida, na majina ya chapa ikiwa ni pamoja na Tylenol na Panadol miongoni mwa mengine.  Bei yake ya jumla katika nchi zinazoendelea ni chini ya  kwa kila dozi. Nchini Marekani, inagharimu takriban  kwa kila dozi. Mnamo mwaka wa 2017, ilikuwa dawa ya 25 inayoagizwa zaidi nchini Marekani, ikiwa na maagizo zaidi ya milioni ishirini na nne. 

## Marejeo 
Jamii:madawa
Ingaigwanak

thumbnail|right|200px|Ingaigwanak katika mkutano wa kijamii
**Ingaigwanak** ni mfumo mpya wa uongozi wa wanawake ulioanzishwa katika jamii ya Wamasai nchini Tanzania.
Mfumo huu unaoruhusu wanawake kuwa viongozi, ulibuniwa na kuasisiwa na Rose Njilo ambaye ni Mkurugenzi mtendaji wa Asasi isiyo ya Kiserikali ya Mimutie Women Organization.

Engaigwanan ni Viongozi Wanawake wa kimila watakaojihusisha na shughuli mbalimbali za mila na kijamii kama kupinga Ukatili wa kijinsia pamoja na nyinginezo.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Wanawake wasimikwa kuwa Engaigwanan

Jamii:Uongozi
Jamii:Wamasai
Pemirolast

**Pemirolast**, inayouzwa kwa majina ya chapa **Alamast** na mengineyo, ni dawa inayotumika kutibu mzio wa macho. Inatumika kama tone la jicho. Ni kiimarishaji seli za kinga za ukoo wa uboho.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Perfluorohexyloctane

**Perfluorohexyloctane**, inayouzwa kwa jina la chapa **Miebo**, ni dawa inayotumika kutibu ugonjwa wa jicho kavu. Inatumika kama tone la jicho.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Besifloxacin

**Besifloxacin**, inayouzwa kwa jina la chapa **Besivance**, ni dawa ya kukinga inayotumika kutibu mwasho wa utando wa nje wa mboni ya jicho na kope la ndani utokanao na bakteria. Inatumika kama tone la jicho.

Besifloxacin iliidhinishwa kwa ajili ya matumizi ya matibabu nchini Marekani mwaka wa 2009.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Tapinarof

**Tapinarof**, inajulikana pia kama **benvitimod** na kuuzwa kwa jina la chapa **Vtama**, ni dawa inayotumika kutibu ugonjwa wa kingamwili kushambulia seli za kawaida kimakosa unaosababisha mabaka manene kwenye ngozi au kichwani (plaque psoriasis). Inatumika kwa kupaka kwenye ngozi. Nchini Marekani, gramu 60 za krimu 1% iligharimu takriban USD 1,400 kufikia 2022.

## Marejeo 
Jamii:madawa