open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bamba la Uhindi

[thumb|300px|[Bamba la gandunia la Uhindi katika mazingira yake]]
**Bamba la Uhindi** ni bamba dogo katika ganda la dunia. Bara Hindi yenye nchi za Uhindi, Pakistan, Bangla Desh, Nepal pamoja na nchi visiwa za Sri Lanka na Maledivi iko juu ya bamba hilo.

## Mipaka na mabamba jirani
Bamba la Uhindi limepakana na bamba la Ulaya-Asia, Bamba la Australia, Bamba la Afrika na bamba la Uarabuni.

Lilisogea chini ya bamba la Ulaya-Asia takriban miaka milioni 10 iliyopita na kusababisha kujikunja kwa ganda la dunia na kutokea kwa milima ya Himalaya na Karakoram.

Bamba la Uhindi limepimwa kuwa na mwendo wa kuelekea kaskazini wa sentimita 5 kwa mwaka. Linaendelea kusogea chini ya bamba la Ulaya-Asia na kulikunja zaidi.

Chini ya Bahari Hindi linakutana na Bamba la Afrika kwenye mgongo kati wa Bahari Hindi.

## Matetemeko ya Ardhi 
Mwendo huo na msuguano kati ya mabamba husababisha mishtuko inayojitokeza kama tetemeko la ardhi. Kati ya matetemeko makubwa kulikuwa na:

### Tetemeko chini ya Bahari Hindi ya Krismasi 2004 
Tarehe 26 Desemba 2004 lilitokea tetemeko kubwa la ardhi chini ya Bahari Hindi kwenye mstari ambako bamba la Uhindi linasogea chini ya bamba dogo la Burma. Siku ile km 1,200 za pembizo la bamba la Uhindi zilisogea mbele katika muda wa dakika chache kwa urefu wa takriban m 15 chini ya bamba la Burma. Bamba la juu lilisukumwa na kupaa juu takriban mita 30. Mshtuko huo ulianzisha wimbi kubwa chini ya bahari lililotokea juu kwa umbo la tsunami lililoua takriban watu 275,000.

### Tetemeko la Kashmir 2005 
Tarehe 8 Oktoba 2005 mwendo wa bamba la Uhindi chini ya Himalaya ulisababisha tetemeko la ardhi lililoua takriban watu 60,000 na kuharibu nyumba za watu milioni 2.5. Kitovu cha mshtuko kilikuwako karibu na Muzaffarabad katika eneo la Azad Kashmir upande wa Pakistani wa Kashmir.

## Viungo vya Nje 
* The collision of India and Asia (90 mya — present), by Christopher R. Scotese, from the Paleomap Project. Retrieved 28 Desemba 2004.
* Magnitude 9.0 off W coast of northern Sumatra Sunday, December 26, 2004 at 00:58:49 UTC: Preliminary earthquake report , from the U.S. Geological Survey. Retrieved 28 Desemba 2004.

Jamii:Jiografia
Jamii:Gandunia
Jamii:Asia
Jamii:Bahari ya Hindi
Bamba la Afrika

**Bamba la Afrika** ni kati ya mabamba makubwa ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya bara la Afrika na chini ya sehemu za bahari zinazopakana nalo yaani tako la bara.

Bamba hilo limepakana na bamba la Ulaya-Asia, bamba la Uarabuni, bamba la Uhindi, bamba la Australia, bamba la Antaktika na bamba la Amerika ya Kaskazini. Inawezekana ya kwamba limepakana na mabamba madogo mengine yasiyojulikana bado.

Bamba la Afrika lina mwendo wa kuelekea kaskazini unaopimwa kuwa sm 2.15 kwa mwaka. Kwa mkasi huo bara la Afrika litagusana na Hispania ya Kusini baada ya miaka 650,000 na kufunga mlango wa bahari wa Gibraltar na hivyo kuifanya Mediteranea kuwa ziwa.

Bamba la Afrika lenyewe liko katika mwendo wa kupasuka kwenye mstari wa ufa la Afrika ya Mashariki kutoka Eritrea kupitia Ethiopia, Kenya, Tanzania, Malawi na mwishowe katika Msumbiji. Sehemu hizo mbili za bamba la Afrika huitwa na wataalamu bamba la Afrika ya Kinubia na la Afrika ya kisomalia.

## Marejeo
Tajikistan

thumb|left|300px|Ramani ya Tajikistan
**Tajikistan** ni nchi ndogo ya Asia ya Kati ambayo haina pwani kwenye bahari yoyote.
Imepakana na Uchina, Afghanistan, Uzbekistan na Kyrgyzstan. Idadi ya wakazi ni milioni 9.3 katika eneo la km² 143,100.

## Jiografia
Sehemu kubwa ya nchi ni milima ya Pamir yenye kimo kati ya mita 3600 na 4400.

## Historia 
Kihistoria maeneo ya Tajikistan yalitawaliwa na madola mbalimbali, hasa na Uajemi. 

Uislamu ulifika huko mnamo mwaka 800 BK. 

Mwaka 1868 Tajikistan ilivamiwa na Urusi na kuwa sehemu ya Dola la Urusi, halafu sehemu ya Umoja wa Kisovyet baada ya mapinduzi ya 1917. Tangu mwaka 1929 iliitwa Jamhuri ya Kisovyet ya Kisoshalisti ya Tajikistan.
[thumb|left|Dushanbeː kituo cha [reli.]]
Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisoviet, Tajikistan ilipata uhuru wake mwaka 1991. 

Kati ya mwaka 1992 hadi 1997 kulikuwa na vita ya wenyewe kwa wenyewe ambayo ilisababisha Warusi wengi kuondoka na ilikwisha kwa kuunda serikali ya umoja wa kitaifa.

Baada ya mashambulio ya kigaidi ya tarehe 11 Septemba 2001 jeshi la Marekani lilipata nafasi ya kutumia vituo vya kijeshi kwa ajili ya vita katika Afghanistan.

## Watu
Wakazi wengi ni Watajiki na kuongea Kitajiki (84.2%), lugha ambayo inahusiana na Kiajemi. Ndiyo lugha rasmi na ya kawaida. Kabila linalofuata kwa ukubwa ni Wauzbeki (13.9%). Angalia pia orodha ya lugha za Tajikistan.

Wananchi wengi ni Waislamu (96.7%), hasa Wasuni, na ndiyo dini rasmi tangu mwaka 2009; Washia ni 3%. Wakristo ni 1.6%, hasa Waorthodoksi na Waprotestanti.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje
* Tajikistan  at *UCB Libraries GovPubs*
* 
* 
* Tajikistan profile from the BBC News
* 
* Key Development Forecasts for Tajikistan from International Futures


Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Nchi za Asia ya Kati

Jamii:Nchi
Dushanbe

thumb|right|260px|Dushanbe kituo cha treni
**Dushanbe** (Kitajiki: Душанбе, دوشنبه) ni mji mkuu wa Tajikistan ikiwa na wakazi 562,000.

Jina limetokana na neno la Kiajemi kwa "Jumatatu" (du *"mbili"* + shanbe *"siku" yaani "siku ya pili"*) kwa sababu mji ulianzishwa kama mahali pa soko kwenye siku ya Jumatatu.

Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Tajikistan
Bendera ya Tajikistan

thumb|250px|right|**Bendera ya Tajikistan**
[thumb|Bendera ya Jamhuri ya Kisoviet ya Tajikistan ndani ya [Umoja wa Kisoviet 1953 - 1991]]

**Bendera ya Tajikistan** imepatikana tangu mwaka 1992 yaani mwaka mmoja baada ya uhuru wa Tajikistan. 
Ina milia mitatu ya nyekundu, nyeupe na kijani. Mlia mweupe ni pana kuliko milia mingine. Katikati kuna alama ya rangi dhahabu ya taji lenye nyota saba.

Rangi za bendera ni sawa na rangi za bendera ya Uajemi. Utamaduni na lugha za nchi hizi mbili ni karibu sana.

Tajikistan
Jamii:Tajikistan
Muhamad VI

right|frameless
**Mohammed VI** (kwa Kiarabu: الملك محمد السادس للمغرب *al-malik muhamad as-saadis lil-maghrib* yaani "mfalme Muhamad wa sita kwa Moroko") ni mfalme wa Moroko. Anaitwa pia "Muhamad Ben Al-Hassan". 

Amepokea cheo cha mfalme tarehe 23 Julai 1999 masaa machache baada ya kifo cha baba yake, mfalme Hassan II. Yeye ni mfalme wa 18 katika familia ya Waalawi anayetawala nchi hii.

## Utoto na masomo 
Alizaliwa mjini Rabat tarehe 21 Agosti 1963 kama mtoto wa pili na mwana wa kwanza wa mfalme Hassan II na mke wake wa pili Latifa Hammou. Alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Rabat akachukua digrii ya kwanza mwaka 1985. Akaongeza masomo huko Ufaransa na kupokea shahada la daktari tarehe 29 Oktoba 1993 kwenye chuo kikuu cha Nizza kwa utafiti kuhusu „Ushirikiano kati ya Umoja wa Ulaya na nchi za Maghreb".

## Siasa mpya 
[thumb|270px|**[Mohammed VI wa Moroko** akikutana na rais wa Marekani George W. Bush huko ofisini mwake katika Nyumba Nyeupe ya Washington DC tarehe 23 Aprili 2002.]]
Mohammed VI ameanza siasa ya mageuzi. Mara baada ya kupokea cheo alihutubia wananchi akaahidi kupambana na rushwa na umaskini, kujenga uchumi wa kisasa na kuimarisha haki za wananchi.

Anapingwa na Waislamu wenye mwelekeo wa kidesturi hasa kwa sababu ya sheria mpya ya familia iliyopanua haki za wakinamama tangu mwaka 2004.

## Ndoa yake 
Tarehe 21 Machi 2002 alimwoa mtaalamu wa kompyuta Salma Bennani aliyezaa mtoto wa kwanza Mulai Hassan ambaye ni mfalme mteule wa Moroko.

Jamii:Wafalme wa Moroko
Bamba la Uarabuni

thumb|350px|Bamba la Uarabuni (njano) kati ya mabamba gandunia ya dunia yetu.
**Bamba la Uarabuni** ni kati ya mabamba madogo ya gandunia ya dunia yetu. Lipo chini ya rasi ya Uarabuni hadi Uturuki na tako la bara.

Bamba hilo limepakana na 
*Bamba la Afrika 
*Bamba la Ulaya-Asia
*Bamba la Uhindi

Bamba la Uarabuni lilikuwa sehemu ya bamba la Afrika hadi kuachana nalo takriban miaka milioni 30 iliyopita. Lina mwendo wa polepole kuelekea Uturuki - Ulaya.

Jamii:Jiografia
Jamii:Gandunia
Jamii:Asia
1723

Makala hii inahusu mwaka **1723 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 16 Juni - Adam Smith, mwanafalsafa kutoka Uskoti

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
1724

Makala hii inahusu mwaka **1724 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*29 Mei - Uchaguzi wa Papa Benedikto XIII

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*7 Machi - Papa Innocent XIII

Jamii:Karne ya 18
1725

Makala hii inahusu mwaka **1725 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*8 Februari - Tsar Peter I wa Urusi

Jamii:Karne ya 18
1722

Makala hii inahusu mwaka **1722 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
1727

Makala hii inahusu mwaka **1727 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*31 Machi - Isaac Newton (mwanasayansi maarufu duniani kutoka Uingereza)
* 9 Julai - Mtakatifu Veronika Giuliani, mmonaki wa Wakapuchini nchini Italia

Jamii:Karne ya 18
1729

Makala hii inahusu mwaka **1729 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 16 Novemba - Mtakatifu Egidi Maria wa Mt. Yosefu, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

## Waliofariki 
* 11 Januari - Mtakatifu Thomas wa Cori, padri wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

Jamii:Karne ya 18
1730

Makala hii inahusu mwaka **1730 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*12 Julai - Uchaguzi wa Papa Klementi XII

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*21 Februari - Papa Benedikt XIII

Jamii:Karne ya 18
1732

Makala hii inahusu mwaka **1732 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*22 Februari - George Washington, Rais wa kwanza wa Marekani
* 31 Machi au 1 Aprili - Joseph Haydn, mtungaji wa muziki kutoka Austria

## Waliofariki 
*24 Septemba - Reigen, Mfalme Mkuu wa Japani

Jamii:Karne ya 18
1734

Makala hii inahusu mwaka **1734 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 5 Machi - Mtakatifu Yohane Yosefu wa Msalaba, padre kutoka Italia

Jamii:Karne ya 18
1728

Makala hii inahusu mwaka **1728 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa
*27 Oktoba - James Cook, mpelelezi kutoka Uingereza

## Waliofariki
Jamii:Karne ya 18
1735

Makala hii inahusu mwaka **1735 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*30 Oktoba - John Adams, Rais wa Marekani (1797-1801)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
1736

Makala hii inahusu mwaka **1736 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 19 Januari - James Watt, mhandisi kutoka Uskoti

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
1737

Makala hii inahusu mwaka **1737 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 10 Mei - Nakamikado, Mfalme Mkuu wa 114 wa Japani (1709-1735)

Jamii:Karne ya 18
1738

Makala hii inahusu mwaka **1738 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
1739

Makala hii inahusu mwaka **1739 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 26 Julai - George Clinton, Kaimu Rais wa Marekani

**bila tarehe**
* Mtakatifu Antoni wa Mt. Ana, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo nchini Brazil

## Waliofariki 
* 30 Oktoba - Mtakatifu Anjelo wa Acri, padri wa shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Italia

Jamii:Karne ya 18
1740

Makala hii inahusu mwaka **1740 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*17 Agosti - Uchaguzi wa Papa Benedikto XIV

## Waliozaliwa 
*14 Agosti - Papa Pius VII
*23 Septemba - Go-Sakuramachi, Mfalme Mkuu wa 117 wa Japani (1762-1771)

## Waliofariki 
*6 Februari - Papa Klementi XII
* 19 Mei - Mtakatifu Teofilo wa Corte, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia
*20 Oktoba - Kaisari Karoli VI wa Ujerumani

Jamii:Karne ya 18
1744

Makala hii inahusu mwaka **1744 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 17 Julai - Elbridge Gerry, Kaimu Rais wa Marekani

## Waliofariki 
* 5 Aprili - Mtakatifu Maria Kresensya Hoess, mmonaki kutoka Ujerumani

Jamii:Karne ya 18
1741

Makala hii inahusu mwaka **1741 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 13 Machi - Kaisari Joseph II wa Ujerumani
* 14 Aprili - Momozono, Mfalme Mkuu wa 116 wa Japani (1747-1762)

## Waliofariki 
* 28 Julai - Antonio Vivaldi, mtungaji wa muziki kutoka Italia

Jamii:Karne ya 18
1748

Makala hii inahusu mwaka **1748 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
[thumb|250px|Ramani ya na [Afrika ya Mashariki, Madagaska na Bahari ya Hindi katika 1748.]]

## Waliozaliwa 
* 25 Machi - Mtakatifu Benedikto Yosefu Labre

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
1749

Makala hii inahusu mwaka **1749 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*28 Agosti - Johann Wolfgang von Goethe, mwandishi, mwanafalsafa na mwanasiasa kutoka Ujerumani
* 17 Novemba, Nicolas Appert

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 18
354

Makala hii inahusu mwaka **354** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 13 Novemba - Augustinus Mtakatifu (Aurelius Augustinus)
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
430

Makala hii inahusu mwaka **430 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Julius Nepos, Kaisari wa Dola la Roma Magharibi (hadi 475)

## Waliofariki 
*28 Agosti - Augustinus Mtakatifu (Aurelius Augustinus)

Jamii:Karne ya 5
1483

Makala hii inahusu mwaka **1483 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 6 Aprili - Raphael, msanii kutoka Italia
* 26 Oktoba - Hans Buchner (mtungaji wa muziki Mjerumani)
* 10 Novemba - Martin Luther

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 15
1546

Makala hii inahusu mwaka **1546 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 14 Desemba - Tycho Brahe, mwanafalaki kutoka Denmark

## Waliofariki 
* 18 Februari - Martin Luther

Jamii:Karne ya 16
1745

Makala hii inahusu mwaka **1745 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 20 Januari - Karoli VII, Mfalme Mkuu wa Ujerumani
* 18 Machi - Robert Walpole, Waziri Mkuu wa kwanza wa Uingereza
* 19 Oktoba - Jonathan Swift (mwandishi)

Jamii:Karne ya 18
Chansela (elimu)

thumb|Chansela

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Chansela (maana)
**Chansela** (kutoka neno la Kiingereza: *Chancellor*) ni kiongozi wa chuo kikuu. 

Matumizi ya cheo hiki katika Kiswahili na lugha nyingine yanatokana na mapokeo ya Uingereza yaliyoenea kupitia makoloni yake na kuendelea katika idadi ya nchi huru. Vinginevyo mkuu wa chuo kikuu mara nyingi huitwa "rais wa chuo".

Vyuo vingi katika Jumuiya ya Madola huwa na chansela ambaye si mtendaji mkuu. Katika hali hiyo, mtendaji mkuu huwa ni makamu wake.

Jamii:Cheo
Jamii:Elimu
323 KK

thumb|250px|Asia katika 323 KK 
## Matukio
## Waliozaliwa
## Waliofariki
*11 Juni - Aleksander Mashuhuri anafariki mjini Babeli

## Viungo vya nje
333 KK

Makala hii inahusu mwaka **333 KK** (Kabla ya Kristo).

## Matukio
#### Ugiriki wa Kale / Uajemi
* Aleksander Mkuu anaendelea na vita katika Anatolia dhidi ya Uajemi. Anafungua fundo la Gordion kwa kuikata. 
* Novemba - Mapigano ya Issos, Aleksander anashinda jeshi la Mfalme Mkuu Darius III wa Uajemi. Mfalme anakimbia lakini mke na watoto wake wanakamatwa na Wagiriki.

#### Roma ya Kale
* Publius Cornelius Rufinus anachaguliwa kuwa dikteta wa jamhuri ya Roma.

## Waliozaliwa
* Zenon wa Kition ni mwanafalsafa Mgiriki na mwanzisilishaji wa falsafa ya stoa († 264 KK)

## Waliofariki
* Memnon wa Rhodos aliyekuwa jemadari Mgiriki wa kukudoshwa
753 KK

Makala hii inahusu mwaka **753 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio 
* 21 Aprili ni tarehe ya kimapokeo ya kuundwa kwa mji wa Roma na ndugu pacha Romulo na Remo. Romulo alimuua Remo na kuwa mfalme wa kwanza wa Roma hadi 715 KK. 

* Mwanzo wa hesabu ya miaka katika kalenda ya Kiroma: "ab urbe condita" =aUC *(kwa Kilatini: tangu kuundwa kwa mji)*

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8 KK
776 KK

## Matukio
* Ugiriki: Michezo ya Olimpiki ya kwanza ambayo kumbukumbu yao imeandikwa. Michezo hii huaminiwa kuwa na historia ndefu zaidi lakini hakuna kumbukumbu ya mapema. 
* Mwanzo wa hesabu ya kwanza ya miaka katika kalenda ya kigiriki kufuatana na vipindi vya miaka minne kati ya michezo miwili ya Olimpiki. 

## Waliozaliwa
## Waliofariki
Ankara

right|260px|thumb|200px|Masjid ya Kocatepe

**Ankara** ni mji mkuu wa Uturuki. Iko katika kitovu cha Anatolia kwenye kimo cha 938 m juu ya UB. Huu ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Ankara.

Ankara ni mji mkubwa wa pili nchini baada ya Istanbul. Kuna wakazi 4,319,167 (2005).

## Historia 
Ankara ilianzishwa katika milenia ya pili KK na tangu karne ya tatu KK ilijulikana kwa jina la Ancyra. Wakatai wa Dola la Roma ilikuwa mji mkuu wa jimbo la Galatia. Mji uliendelea katika Dola la Bizanti (Roma ya Masahriki).

Tangu mwaka 1071 makabila ya Waturuki walianza kuvamia Anatolia na Sultani Alparslan alitwaa mji mwaka 1073 ukawa sehemu ya falme mbalimbali ya kituruki hadi kuja kwa Dola la Uturuki wa Waosmani.

Baada ya kushindwa kwa Uturuki katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia nchi washindi hasa Uingereza, Ufaransa, Italia na Ugiriki zilianza kugawa mabaki ya Dola la Uturuki. Kiongozi wa upinzani wa kitaifa wa Kituruki jenerali Kemal Atatürk alichagua Ankara kama makao makuu ya upinzani mwaka 1919. 

Baada ya vita ya uhuru wa Uturuki mwaka 1923 nchi ilitangazwa kuwa jamhuri na Ankara mji wake mkuu badala ya Istanbul iliyowahi kuwa mji wa masultani.

Jamii:Miji ya Uturuki
Jamii:Miji Mikuu Asia

Jamii:Miji ya Dola la Roma
Michezo ya Olimpiki

right|thumb|Bendera ya Olimpiki yaonyesha pete tano

**Michezo ya Olimpiki** ni mashindano makubwa ya michezo mbalimbali duniani inayofanyika kila baada ya miaka minne.

Michezo ya Olimpiki imekuwa na historia ndefu katika vipindi viwili:

* Michezo ya Olimpiki ya Kale ilifanyika tangu tarehe isiyojulikana lakini kwa uhakika kuanzia mwaka 776 KK hadi mwaka 393 BK katika mtaa wa mahekalu wa Olimpia kwenye rasi ya Peloponesi nchini Ugiriki. 

* **Michezo ya Olimpiki ya Kisasa** ya kwanza ilitokea mwaka 1896 mjini Athens (Ugiriki). Mwanzilishi alikuwa Mfaransa Pierre de Coubertin aliyetaka kutumia kielelezo cha michezo ya kale kwa kujenga uhusiano mzuri kati ya vijana wa nchi mbalimbali na kuwapatia nafasi ya kushindana kwenye uwanja wa michezo badala ya uwanja wa vita. Coubertin alianzisha Kamati ya Kimataifa ya Olimpiki (International Olympic Committee - IOC).

Michezo hii ya kisasa imeendelea kila baada ya miaka minne isipokuwa 1916, 1940 na 1944 kwa sababu ya Vita Kuu ya Kwanza na ya Pili ya Dunia. 

Michezo ya kisasa hufanyika katika mji tofauti kila safari. Michezo ya 2004 ilifanyika Athens, ya 2008 huko Beijing na ya 2012 London.

Kuna tofauti kati ya michezo ya kiangazi na michezo ya majira ya baridi. 

Washindi watatu wa kwanza wa kila mashindano hupewa medali ya dhahabu, fedha au shaba. 

## Pete olimpiki 
Pete tano za Olimpiki ni alama na nembo ya michezo tangu mwaka 1913. Pete tano zenye rangi tofauti humaanisha mabara matano. Zote zinashikamana kumaanisha ushirikiano wa kimataifa.

## Viungo vya Nje 
* Tovuti rasmi ya Michezo ya Olimpiki

Jamii:Michezo
!
587 KK

Makala hii inahusu mwaka **587 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
* Yerusalemu inashambuliwa na kuvamiwa na jeshi la mfalme wa Babeli Nebukadreza II. Wakazi wanapelekwa mbali hadi uhamisho wa Babeli. Hekalu la Suleimani linaharibika kabisa.

## Waliozaliwa
## Waliofariki
Nebukadreza II

la kuchoma la Babuloni lenye jina na vyeo vya Nebukadreza.]]
**Nebukadreza II** (642 KK hivi – 7 Oktoba 562 KK) alikuwa mfalme bora wa Babeli katika karne ya 6 KK. 

Alitawala sehemu kubwa ya Mashariki ya kati kuanzia Agosti 605 KK mpaka tarehe 7 Oktoba 562 KK.

Ni maarufu hasa kwa sababu aliwahi kuuvunja mji wa Yerusalemu mwaka 587 KK na kuwapeleka sehemu kubwa ya Wayahudi katika uhamisho wa Babeli. 

Ndiye aliyejenga bustani za kupendeza katika enzi hizo zinazojulikana kama bustani za kuning'inia za Babeli, ambazo ni moja ya maajabu saba ya dunia.

## Marejeo
* 
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje
* 
*
*
*

Jamii:Watu wa Iraq
Jamii:Watu wa Biblia
332 KK

Makala hii inahusu mwaka **332 KK** (Kabla ya Kristo).

## Matukio
#### Ugiriki wa Kale / Uajemi
* Aleksander Mkuu anavamia Shamu, Palestina na Misri. Wayahudi wanamkubali kama mtawala mkuu na makuhani wa Misri wanampokea kama Mungu aliye hai.

* Mfalme wa Uajemi Dareios III ni tayari kushirikiana utawala wake na Aleksander asiyekubali.  

## Waliozaliwa
## Waliofariki
* Antiphanes, mshairi Mgiriki (* 408 KK)
Babeli

[thumb|200px|right|Sehemu ya [geti la Ishtar huko Babeli.]]
[thumb|350px|Mnara wa Babeli ulichorwa mara nyingi na [wasanii kama katika picha hii ya Pieter Brueghel Mzee.]]
**Babeli** ulikuwa mji wa kale katika Mesopotamia, muhimu kwa karne nyingi kama mji mkuu wa milki zilizotawala maeneo makubwa ya Mashariki ya Kati. 

Inatajwa mara nyingi katika Biblia, hasa kwa jina la Babuloni.

Maghofu yake hupatikana karibu na mji wa kisasa wa Al Hillah (Irak) kando ya mto Frati km 90 kusini kwa Baghdad. 

## Historia
Orodha ya wafalme wake ilianza mnamo mwaka 2300 KK. Mfalme mashuhuri wa kwanza alikuwa Hammurabi.  

Babeli ulikuwa mji mkuu wa milki mbili kubwa kabla na baada ya kipindi cha enzi ya Ashuru. 

Kati ya miaka 1770 KK na 1670 KK na mara ya pili kati ya miaka 612 KK na 320 KK inaaminika ulikuwa mji mkubwa zaidi duniani.

Wakati wa Milki ya pili ya Babeli mfalme Nebukadreza II alitawala nchi zote kati ya Palestina (Kanaani au Israeli) hadi Ghuba ya Uajemi. 

Bustani ya malkia Semiramis ilikuwa moja ya maajabu saba ya dunia. 

Piramidi au zigurat kubwa za mji zilikuwa maarufu na mfano wao ni mnara wa Babeli unaotajwa katika kitabu cha Mwanzo 11:1-9 (katika Tanakh, yaani Biblia ya Kiebrania, na katika Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo).

Wakati ule jeshi la Babeli liliteka mji wa Yerusalemu mwaka 587 KK, lilibomoa hekalu la Suleimani na kuwapeleka Wayahudi hadi Mesopotamia kwa uhamisho wa Babeli. 

Inaaminika ya kwamba sehemu kubwa za Biblia ya Kiebrania ziliandikwa uhamishoni kule Babeli.

Mwaka 539 KK Waajemi walivamia Dola la Babeli na kuliteka. Babeli uliendelea kuwa mji muhimu katika Dola la Uajemi. 

Baada ya ushindi wa Aleksanda Mkuu juu ya mfalme Mwajemi Darius III, Babeli ulikuwa chini ya utawala wa Wagiriki. Aleksanda alikufa Babeli mwaka 323 KK katika jumba la kifalme la Nebukadreza. 

Mwaka 275 KK Wagiriki walijenga mji mkuu mpya wakawalazimisha wakazi wa Babeli kuhamia huko Seleukia. Huo ulikuwa mwisho wa mji ule mkubwa.

Mataifa ya kale walikumbuka mji wa Babeli kwa muda mrefu. 

Barua ya kwanza ya Petro na kitabu cha Ufunuo wa Yohane katika Agano Jipya (kilichoandikwa mnamo mwaka 90 BK) vinatumia jina la Babeli kama jina la fumbo kuashiria Roma.

Jamii:Madola
Jamii:Historia ya Iraq
Jamii:Babeli
Jamii:Miji ya Biblia
Jamii:Nchi za kihistoria za Asia
Jamii:Mesopotamia
1498

Makala hii inahusu mwaka **1498 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*7 Aprili - Vasco da Gama anafikia mji wa Mombasa katika safari yake kutoka Ureno kwenda Uhindi.
*14 Aprili - Vasco da Gama anafikia mji wa Malindi.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 15
1502

Makala hii inahusu mwaka **1502 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 14 Juni - Vasco da Gama anafikia bandari ya Sofala katika safari yake ya pili kutoka Ureno kwenda Uhindi.

## Waliozaliwa 
* 7 Januari - Papa Gregori XIII aliyekuwa papa kati ya 1572 na 1585 († 1585) aliyeanzisha Kalenda ya Gregori.

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 16
1524

Makala hii inahusu mwaka **1524 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Mtakatifu Benedikto Mwafrika, mtawa Mwafrika wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia
* Luís de Camões, mshairi Mreno

## Waliofariki 
* 31 Mei - Batista Varano, bikira mtawa wa Italia
* 24 Desemba - Vasco da Gama

Jamii:Karne ya 16
Kemal Atatürk

[thumb|right|[Picha halisi ya Atatürk.]]
**Mustafa Kemal Atatürk** (Thesalonike, leo nchini Ugiriki, 1881; Istanbul, Uturuki, 10 Novemba 1938) alikuwa mwanzilishi na rais wa kwanza wa Jamhuri ya Uturuki. Jina lake lilikuwa Mustafa Kemal. Baadaye alipewa cheo cha "Atatürk", kinachomaanisha "Baba wa Waturuki". 

## Maisha
Alizaliwa mjini Thesalonike katika Ugiriki ya Kaskazini iliyokuwa sehemu ya Milki ya Osmani hadi 1913. 

Alipata kuwa mwanajeshi. Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia aliongoza utetezi wa Waturuki dhidi ya mashambulio ya Uingereza na Ufaransa kwenye mlango wa bahari ya Dardanili na kujipatia sifa nyingi. Baada ya kuporomoka kwa Milki ya Osmani wakati wa mwisho wa vita Atatürk aliongoza upinzani wa kitaifa dhidi ya majaribio ya Ugiriki kujipatia sehemu kubwa ya Anatolia ya magharibi.

Atatürk alimpindua Sultani, alitangaza Uturuki kuwa jamhuri na kuhamisha mji mkuu kwenda Ankara kutoka Istanbul. Baadaye alifuta cheo cha Khalifa kilichokuwa kiliunganishwa na cheo cha Sultani tangu mwaka 1517.

Atatürk aliamini ya kwamba sababu za kushindwa kwa Uturuki vitani zilikuwa desturi na imani za kale. Hivyo aliamua kubadilisha tabia za taifa lake. 

Alifuta sharia ya Kiislamu na mahakama ya kadhi. Badala yake alianzisha sheria mpya zilizofuata mifano ya Uswisi na Italia. Sheria ilitangaza usawa wa jinsia na kuwapa wanawake haki ya kupiga kura.

Shule zilianzishwa kwa watoto wote. Mwaka 1928 ilifutwa alfabeti ya Kiarabu iliyotumiwa kuandika Kituruki na vitabu vipya vilionyesha maandishi ya lugha ya taifa kwa alfabeti ya Kilatini. Idadi ya watu waliojifunza kusoma ilipanda kutoka 20% kufikia 90%.

Tarehe 10 Novemba 1938 alikufa mjini Istanbul.

Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Historia ya Uturuki
Jamii:Marais wa Uturuki
1517

Makala hii inahusu mwaka **1517 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 31 Oktoba - Martin Luther alitolea "Hoja 95 dhidi ya madekezo" na kuanzisha Mageuzo ya Kanisa.

## Waliozaliwa 
* 18 Juni - Ogimachi, mfalme mkuu wa Japani (1557-1586)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 16
Orodha ya nchi kulingana na idadi ya watu

thumb|320px|
Hii ni orodha ya nchi huru zote, maeneo ya kujitegemea na maeneo mengine yanayotambuliwa na UM na pia Taiwan kulingana na idadi ya watu.

Namba zinazotajwa zimenakiliwa kutoka *(en:wikipedia List of countries by population (United Nations))* mnamo Oktoba 2017 bila kuhakikisha kama takwimu ni sawa.

## Orodha ya nchi na maeneo kulingana na idadi ya watu 
## Ramani 

Image:World population.PNG|Ramani: Nchi kufuatana na idadi ya wakazi
Image:World population density map.PNG|Ramani: Nchi kufuatana na msongamano wa watu
Image:Population_density.png|Ramani: Msongamano wa watu duniani (1994)

## Marejeo 
## Tazama pia 
* Orodha ya nchi zote

## Viungo vya Nje 
* *World Population Prospects*, the 2022 Revision
* Data sources for the *World Population Prospects* 2022
* Methodology of the United Nations Population Estimates and Projections 2022, PDF 2,7 MB

Jamii:Jiografia
Jamii:Demografia
Nchi
1616

Makala hii inahusu mwaka **1616 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
*27 Machi - Beata Maria de Jesus Ruano, mwandishi wa kikristo kutoka Hispania
* Desemba - Bartolomé Esteban Murillo, mchoraji kutoka Hispania

**bila tarehe**
* Antonio de Bellis, mchoraji kutoka Italia

## Waliofariki 
*23 Aprili - Washairi Mwingereza William Shakespeare na Mhispania Miguel de Cervantes walikufa wote tarehe 23 Aprili 1616 ingawa Shakespeare alikufa siku 11 baada ya Cervantes - lakini mmoja alikufa nchini Hispania (kalenda ya Gregori) na mwingini nchini Uingereza (bado kalenda ya Juliasi)
* 2 Julai - Mtakatifu Bernardino Realino, S.J., padri wa Italia

Jamii:Karne ya 17
999

Makala hii inahusu mwaka **999 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*18 Februari - Papa Gregori V
*16 Desemba - Adelaide wa Italia

Jamii:Karne ya 10
1568

Makala hii inahusu mwaka **1568 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* 9 Machi - Aloysius Gonzaga, mtawa kutoka Italia

**bila tarehe**
* Papa Urban VIII

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 16
1591

Makala hii inahusu mwaka **1591 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 29 Oktoba - Uchaguzi wa Papa Innocent IX

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 21 Juni - Aloysius Gonzaga, mtawa kutoka Italia
* 16 Oktoba - Papa Gregori XIV
* 30 Desemba - Papa Innocent IX

Jamii:Karne ya 16
1497

Makala hii inahusu mwaka **1497 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*26 Julai - Katika safari yake ya kwanza, Vasco da Gama anafikia visiwa vya Cabo Verde.
*22 Novemba - Vasco da Gama anapita ncha ya Kusini ya Afrika katika safari yake kutoka Ureno kwenda Uhindi.

## Waliozaliwa 
*26 Januari - Go-Nara, mfalme mkuu wa Japani (1526-1557)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 15
Ganga (mto)

[thumb|250px|Mjini [Varanasi kuna mahekalu mengi kando la mtoni]]

**Ganga** (Kisanskrit गङ्गा, gaṅga) ni mto mkubwa katika Uhindi wa Kaskazini. 
Mto una uefu wa 2,511&nbsp;km unapita nchi za Uhindi na Bangla Desh (Asien).

Chanzo chake ni katika milima ya Himalaya inapokutana mito ya Alaknanda na Bhagirathi. 
Kutoka hapa inaendelea kuelekea kusini-mashariki hadi tambarare ya Bengali.  Nchini Bangla Desh inaunganika na mto Brahmaputra na kuwa na delta kubwa hadi kuingia katika Bahari Hindi. 

## Ganga na dini 
Katika imani ya Uhindu Ganga ni mto mtakatifu. Huabudiwa pia kama mungu wa kike. Wafuasi wa dini ya Uhindu mara nyingi wanajaribu kuhiji mtoni kabla ya kufa wakitumaini ya kwmaba maiti itachomwa na majivu kumwagika mtoni. Kuoga mtoni kunatazamiwa kama bafu ya kuondoa dhambi.
   

Jamii:Mito ya Uhindi
Jamii:Uhindu

Jamii:Miungu wa Uhindu
New Delhi

thumb|225px|right|"India Gate" mjini New Delhi.
[thumb|250px|left|[Boma Jekundu la Delhi ni jengo mashuhuri lililojengwa kwa Shah Jahan.]]
thumb|250px|Majengo ya serikali katika Delhi Mpya yalijengwa na Waingereza.
**New Delhi** (yaani **Delhi Mpya**; kwa Kihindi: |नई दिल्ली, kwa Kiurdu: نئی دلی) ni mji mkuu wa Uhindi na kitovu cha jiji kubwa la Delhi. Pamoja na Delhi yote kuna wakazi zaidi ya milioni kumi. 

## Jiografia
Iko kaskazini mwa nchi kwenye kingo za mto Yamuna katika tambarare ya bonde la Ganga. Mji huo uko m 216 juu ya UB kwa wastani. 

## Historia
Delhi ina historia ndefu sana iliyoanza mnamo mwaka 1200 KK. Iliharibiwa mara nyingi na kujengwa upya na kubadilisha jina pamoja na wakazi na watawala wake. Katika karne zilizopita ilikuwa mji mkuu wa Dola la Moghul na tangu mwaka 1911 wa Uhindi wa Kiingereza. 

Delhi Mpya ilianzishwa baada ya azimio la George V, mfalme wa Uingereza na Kaisari wa Uhindi, la kuhamisha mji mkuu kutoka Kolkata kwenda Delhi. Mji mpya ulijengwa kando ya Delhi ya Kale na kukabidhiwa mwaka 1931. Ulisanifiwa na wasanifu Waingereza Edwin Lutyens (1869-1944) na Herbert Baker (1862-1946).

Tangu mwaka 1947 New Delhi ni mji mkuu wa Uhindi huru.

## Tazama pia
* Orodha ya wakuu wa majimbo ya India

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Uhindi
Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Mto Ganga
Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi ya Mashariki

[250px|right|thumb|Bendera ya Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi wa Mashariki tangu [1801]]
**Kampuni ya Kiingereza kwa Uhindi wa Mashariki** ilianza mwaka 1600 kama shirika ya binafsi ya biashara kati ya Uingereza na Uhindi ikaendelea kuchukua utawala juu ya sehemu kubwa ya nchi hadi kuwa serikali kuu ya maeneo karibu yote ya Bara Hindi (Uhindi, Pakistan na Bangla Desh ya leo) mpaka mwaka 1857.

Utawala wa kampuni uliporokoa katika uasi wa askari Wahindi wa jeshi lake mwaka 1857. Mwaka 1858 mali na madaraka ya kiutawala ya kampuni yalichukuliwa na serikali ya Ufalme wa Maungano iliyoendelea kutawala Uhindi kama koloni lake.

## Tazama pia
* Uhindi wa Kiingereza

Jamii:Makampuni ya Uingereza
Jamii:Historia ya Uhindi
Jamii:Historia ya Pakistan
Jamii:Historia ya Bangladesh
Jamii:Historia ya Uingereza
651

Makala hii inahusu mwaka **651** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 31 Agosti - Aidan Mtakatifu

Jamii:Karne ya 7
1012

Makala hii inahusu mwaka **1012 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Papa Benedikto IX

## Waliofariki 
* 19 Aprili - Alphege Mtakatifu
* 12 Mei - Papa Sergio IV

Jamii:Karne ya 11
Azori

**Azori** (kwa Kireno: *Ilhas dos Açores* - *Visiwa vya vipanga*) ni funguvisiwa la Ureno lenye visiwa tisa vikubwa na vingine vidogo katika Atlantiki takriban km 1,500 magharibi ya Ulaya na 3,600 mashariki ya Amerika ya Kaskazini. 

Ni jimbo la kujitawala la Ureno (Região Autónoma dos Açores) na sehemu ya Umoja wa Ulaya.

Visiwa vyote ni vya asili ya kivolkeno; hali halisi ni vilele vya milima mirefu sana vinavyotoka nje ya maji kutoka sakafu ya bahari. Milima hiyo ni sehemu ya mgongo kati wa Atlantiki yanapokutana mabamba ya gandunia ya Amerika ya Kaskazini na Afrika.

Mlima Pico kwenye kisiwa cha Pico ni mlima mrefu wa Ureno wenye kimo cha m 2,351 juu ya UB.

Visiwa viligunduliwa na mabaharia Wareno mwaka 1427: vilipatikana bila wanadamu. Wakazi wa kwanza walifika kutoka Ureno mwaka 1439. 

## Viungo vya nje
* Azores Info 

Jamii:Azori
Jamii:Ureno
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
379

Makala hii inahusu mwaka **379** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*1 Januari - Basil wa Caesarea

Jamii:Karne ya 4
1577

Makala hii inahusu mwaka **1577 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 28 Juni - Peter Paul Rubens, mchoraji kutoka Uholanzi

## Waliofariki 
* 30 Novemba - Cuthbert Mayne (padre Mkatoliki na shahidi Mtakatifu)

Jamii:Karne ya 16
Muskat

thumb|275px|Bandari ya Mutrah mjini Maskat
thumb|280px|right|Boma la Jalali mjini Maskat
**Maskat** (Kiarabu: مسقط) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Omani. Mji una takriban wakazi 650,000.

Maskat ina historia ndefu. Tangu karne ya 2 ulijulikana kama bandari ya biashara ya kimataifa hasa ya uvumba.

Mwaka 1507 ulivamiwa na Wareno waliokaa hadi kufukuzwa mwaka 1649 na Sultani bin Saif. Baadaye mji ulishambuliwa na Waajemi pia na Waarabu Wahabiyya lakini Sultani Sayyid Said alifaulu kutetea utawala wake. Sayyid Said alihamisha baadaye mji mkuu wake kwenda Zanzibar. Tangu wakati huo mji ulirudi nyuma.

Serikali ya Sultani Qaboos bin Said iliweza kuboresha maisha ya wananchi tangu mwaka 1970 hasa kutokana na mapato ya mafuta ya petroli. Mji wa Maskat ulianza kukua na kupanuka sana.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Omani
1109

Makala hii inahusu mwaka **1109 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 21 Aprili - Anselm wa Canterbury

Jamii:Karne ya 12
Uvumba

[thumb|right|200px|[Gramu 100 za utomvu mkavu wa uvumba.]]
thumb|right|200px|Uvumba kutoka Yemen.

**Uvumba** (pia: **ubani**) ni utomvu mkavu (uliokauka) wenye harufu ya kupendeza ukichomwa. Unapatikana kutoka miti ya aina *Boswellia thurifera* (pia: *Boswellia sacra*).

## Matumizi ya kidini 
Matumizi yake ni katika ibada za kidini lakini pia nyumbani. 

Mataifa ya kale ya Mashariki ya Kati yalitumia uvumba mahekaluni kwa mfano Wamisri, Wayahudi na Waroma wa Kale. 

Kutoka kawaida ya Uyahudi, lakini pia ya Dola la Roma, matumizi yake yameingia katika Ukristo na katika liturujia za Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi. 

Waprotestanti huwa hawaitumii isipokuwa sehemu za Waanglikana na Walutheri wenye mwelekeo wa kukazia urithi wa kiliturujia.

## Matumizi ya kiganga 
Kuna pia matumizi kama dawa ya kumeza kwa kusudi la kuimarisha akili na kumbukumbu lakini pia kwa kupambana na ugonjwa wa jongo. 

Wamisri wa Kale waliitumia kwa kutunza maiti ya marehemu.

## Biashara ya uvumba 
Miti ya Boswellia hustawi katika maeneo yabisi kama Yemen, Omani, Somalia, Ethiopia na sehemu za Bara Hindi mbali na nchi zenye rutuba nzuri na watu wengi. Hivyo uvumba ulitafutwa sana na kufanyiwa biashara kama bidhaa ya thamani.

Katika taarifa za Injili ya Mathayo (kitabu cha Biblia ya Kikristo) uvumba ulikuwa kati ya zawadi zilizoletwa na mamajusi wa mashariki huko Bethlehemu kama zawadi kwa mfalme wa Wayahudi aliyezaliwa.

Jamii:Mimea
Jamii:Dini
Jamii:Liturujia
Jamii:Madawa
Fritz Pregl

left|80px
thumb|right|Fritz Pregl

**Fritz Pregl**  (3 Septemba 1869 huko Laibach (leo Lubljana - Slovenia) -  13 Desemba 1930  Graz – Austria) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Austria. Aligundua mbinu za umikrokemia yaani uchambuzi wa kikemia penye kiasi cha dutu kidogo sana jinsi ilivyo mara nyingi katika uchambuzi wa sampuli za seli au viowevu vya kibinadamu kwenye maabara ya hospitali.  Mwaka wa 1923 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.

Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Wanasayansi wa Austria
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
694

Makala hii inahusu mwaka **694** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 9 Novemba - Mfalme Egica, mfalme wa WaVisigoth wa Hispania, anawashtaki Wayahudi kuwasaidia Waislamu, na anawaadhibu kuwa watumwa.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 7
1282

Makala hii inahusu mwaka **1282 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
*9 Novemba - Papa Martin IV anamtenga Mfalme Peter III wa Aragon na kanisa.

## Waliozaliwa 
* 2 Machi - Mtakatifu Agnes wa Praha, bikira Mfransisko nchini Ucheki

## Waliofariki 
* [Machi 22]] - Mtakatifu Benvenuto Scotivoli, askofu kutoka Italia

Jamii:Karne ya 13
1494

Makala hii inahusu mwaka **1494 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 5 Septemba - Mkataba wa Tordesillas: Hispania na Ureno chini ya uongozi wa Papa Alexander VI zapatana ugawajai wa dunia kati yao 
* 9 Novemba - Akina de Medici wanaanza kuwa watawala wa mji wa Florence.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 15
146 KK

Makala hii inahusu mwaka **146 KK** (Kabla ya Kristo).

## Matukio
* mji wa Karthago unatekwa na jeshi la Roma na kuharibiwa kabisa kwa amri ya Senati ya Roma. Mwisho wa vita ya tatu dhidi ya Wafinisia na mwisho wa Dola la Karthago. 

* mji wa Korintho unatekwa na jeshi la Roma na kuharibiwa kabisa.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 2 KK
647

Makala hii inahusu mwaka **647** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* Afrika ya Kazkazini: Waarabu Waislamu wanavamia kutoka Misri eneo la Kiroma katika Libya na Tunisia ya leo na kuiteka 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 7
698

Makala hii inahusu mwaka **698** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* Tiberius III anampindua Leontius na kuwa Kaisari wa Bizanti (Roma ya Mashariki).
* Waarabu Waislamu wanavamia na kuteka Karthago na kuibomoa kabisa. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 7
Jamii:698
732

Makala hii inahusu mwaka **732** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 10 Oktoba - Mapigano ya Tours na Poitiers (Ufaransa) - uvamizi wa Waarabu katika Ulaya ya Magharibi unasimamishwa na jeshi la Wafranki linaloongozwa na Karolo Martell. Jemadari Mwarabu Abdul Rahman Al Ghafiqi anauawa, Waarabu wanarudi Hispania.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
711

Makala hii inahusu mwaka **711** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* Jeshi la Waarabu Waislamu likiongozwa na jemadari Muhammad bin Qasim linavamia Uhindi na kuunda usultani wa Sind katika bonde la mto Indus. 
 
*30 Aprili - Jeshi la Waarabu Waislamu likiongozwa na jemadari Tariq ibn Ziyad linavuka mlango wa bahari wa Gibraltar na kuanza uvamizi wa Hispania. 
*19 Julai - Waarabu wanashinda jeshi la Wagoti wa Magharibi na kuangusha dola la Wagoti. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
814 KK

Makala hii inahusu mwaka **814 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio
* Karthago inaundwa na walowezi Wafinisia kutoka Tiro karibu na eneo la Tunis wa leo. 

## Waliozaliwa
## Waliofariki
632

Makala hii inahusu mwaka **632** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* Abu Bakr anachaguliwa kuwa khalifa wa kwanza wa Uislamu
* Khan Kubrat anaanzisha Dola la kwanza la Wabulgaria 
* Malkia Seondeok anapokea taji la Korea

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 8 Juni - Kifo cha Muhammad nabii wa Uislamu

Jamii:Karne ya 7
Jamii:632
622

Makala hii inahusu mwaka **622** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 16 Julai: mwanzo wa Hijra - Muhammad na wafuasi wake wanaondoka Makka kuhamia Madina. Mwaka huu utakuwa mwaka wa kwanza wa Kalenda ya Kiislamu.
 
* 20 Septemba - Muhammad anafika Madina anapopokelewa vzuri na kuwa kiongozi wa mji pamoja na Umma wa wafuasi wake

* Vita kati ya Uajemi na Bizanti: Kaisari Herakleios anaongoza mashumbulizi ya Waroma. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 8 Aprili: kifo cha Shotoku Kaishi, mwana wa nasaba ya kifalme wa Japani aliyekuwa kati ya wafuasi wa kwanza wa Ubuddha nchini Japani

Jamii:Karne ya 7
Jamii:622
1066

Makala hii inahusu mwaka **1066 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
[thumb|300px|[Zulia ya picha ya Bayeux inaonyesha picha za mapigano ya Hastings 1066. Maandishi ya Kilatini yasema: Willelm Dux in magno .. *(Mtemi William katika kubwa..)*]]
 
**Ulaya - Uingereza:**
* 25 Septemba - Mapigano kwa daraja la Stamford (Uingereza): Mfalme Harold wa Uingereza anazuia jaribio la Waviking Wanorway la kuvamia Uingereza. Jeshi la Uingereza laelekea mara moja kwa mbio kusini dhidi ya Wanormandy. 
*14 Oktoba - Mapigano ya Hastings; jeshi lililochoka la Uingereza linashindwa na Wanormandy chini ya William Mshindi. Uingereza unatekwa na Wanormandy. 
*25 Desemba - William Mshindi wa Normandy anapokea cheo cha mfalme wa Uingereza. 

**Afrika:**
*Waafrika wa kwanza wa Gambia wanageukia Uislamu. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*5 Januari - Edward Muungamaji (Mfalme wa Uingereza, na Mtakatifu)
*25 Septemba - Mfalme Harald III wa Norway kwenye mapigano kwa daraja la Stamford
*14 Oktoba - Mfalme Harold wa Uingereza kwenye mapigano ya Hastings

Jamii:Karne ya 11

*
1095

Makala hii inahusu mwaka **1095 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* Koloman anapokea taji na kuwa mfalme wa Hungaria.
* Machi - Kaisari wa Bizanti Alexius I Comnenus anatuma mabalozi kwa Papa Urban II kuomba usaidizi wa kijeshi dhidi ya uvamizi wa Waturuki wa Seljuk. 
* Novemba - Papa Urban II kwenye sinodi ya Clermont anatangaza wito la kujiunga na Vita ya Misalaba dhidi ya Waislamu wanaoshambulia Wakristo katika nchi za mashariki. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 11

Jamii:1095
Dogali

**Dogali** katika tambarare ya pwani la Eritrea takriban 30 km kutoka Massawa ni mahali pa mapigano yaliyotokea tarehe 24 Januari 1887 kati ya wanajeshi wa Italia na Ethiopia.

Kikosi cha Waitalia 587 kilielekea kaskazini kutoka Massawa kikashambuliwa kwenye kijiji cha Dogali na kushindwa na Ras Alula aliyekuwa mtemi chini ya Negus wa Ethiopia. Karibu Waitalia 500 waliuawa ni 80 wajeruhiwa pekee waliweza kurudi.

Kuna kumbukumbu ya mapigano kwenye obeliski huko Roma na makaburi ya Waitalia kwenye mahali penyewe ya kukumbuka waliokufa.
313

Makala hii inahusu mwaka **313** (Baada ya Kristo).

## Matukio
*Februari - Amri ya Milano - Kaisari Konstantino anatoa amri ya kumaliza mateso ya Wakristo katika Dola la Roma. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4
Jamii:313
Tanomura Chikuden

thumb|Detail of *Boating on the Inagawa river* (1829).
**Tanomura Chikuden** (14 Julai 1777 &ndash; 20 Oktoba 1835) alikuwa mchoraji maarufu kutoka nchi ya Japani. Jina lake la asili lilikuwa Tanomura Koken. Hasa alichora maua, ndege na mandhari.

Jamii:Waliozaliwa 1777
Jamii:Waliofariki 1835
Jamii:Wachoraji wa Japani
Oreste Baratieri

thumb|right|Oreste Baratieri
**Oreste Baratieri** (Condino 13 Novemba 1841 &ndash; Vipiteno 7 Agosti 1901) alikuwa mbunge wa Italia, jenerali wa jeshi na gavana wa koloni la Eritrea aliyeongoza Waitalia katika mapigano ya Adowa waliposhindwa vibaya na Ethiopia.

## Maisha
Baratieri alikuwa mwenyeji wa jimbo la Tirol, sehemu ya Dola la Austria-Hungaria, leo upande wa kaskazini wa Italia. Ubini wake asili ulikuwa wa Kijerumani, Baratter, lakini aliubadilisha.

Alishiriki katika mapigano ya vita vya maungano ya Italia chini ya Giuseppe Garibaldi miaka ya 1860 na 1861.

Mwaka 1891 alipewa cheo cha jenerali na kuwa mkuu wa jeshi la Italia katika Eritrea. Mwaka 1892 alipata kuwa pia gavana. 

Baratieri aliongoza wanajeshi wake katika ushindi wa mapigano mbalimbali dhidi ya vikosi vya watemi na makabila ya Ethiopia.

Mwaka 1895 alipokea amri za serikali yake ya kushambulia Ethiopia baada ya Negus Menelik II kukana mkataba wa Wuchale. 

Hapo Baratieri alitembelea Italia na kuwahutubia wananchi akiwaahidia atamleta Menelik kama mfungwa.

Mnamo Oktoba 1895 Baratieri alivuka mto Mareb na kuingia Ethiopia. Baada ya mapigano ya kwanza alijifunza kuhusu jeshi kubwa la Menelik, akaamua kusubiri hadi akiba za chakula cha Waethiopia ziishe. Lakini serikali ya waziri mkuu Francesco Crispi ilitaka kutangaza mapema ushindi, ili kunyamazisha upinzani wa ndani, hivyo iliamua kumtuma jenerali Baldissera kushika nafasi ya Baratieri.

Shinikizo hilo lilisababisha Baratieri ashambulie mara moja, ila katika mapigano ya Adowa wanajeshi 17,000 Waitalia na Waeritrea walipigwa vibaya na jeshi la Menelik, lenye wanajeshi kati 80,000 hadi 100,000. Waitalia walipoteza wanajeshi 10,000 waliokufa au kutekwa wafungwa na adui, pamoja na mizinga yote na bunduki 11,000. Wengine waliweza kukimbia na kujiokoa kwenda Eritrea.

Baratieri aliweza kujiokoa lakini alisimamishwa mbele ya mahakama ya kijeshi iliyoona ya kwamba alifanya makosa lakini hana hatia. Mwaka 1897 alijiondoa madarakani na kuchukua pensheni yake. 

Aliishi katika Tirol ya Kiaustria alipoaga dunia tarehe 7 Agosti 1901 mjini Sterzing-Vipiteno.

Jamii:Waliozaliwa 1841
Jamii:Waliofariki 1901
Jamii:Wanasiasa wa Italia
Jamii:Historia ya Ethiopia
Jamii:Historia ya Italia
Jamii:Historia ya Eritrea
Jimbo la Tigray

thumbnail|right|280px|Tigray, Ethiopia

**Jimbo la Tigray** (pia: *Tigre*) ni jimbo la Ethiopia ya kaskazini na sehemu za nyanda za juu. 

Makao makuu ni Mekelle. 

Wakazi walio wengi hutumia lugha ya Kitigre au Kitigrinya. Idadi kubwa hufuata Ukristo wa Waorthodoksi wa mashariki, lakini kuna Waislamu pia. 

Waziri Mkuu wa Ethiopia Meles Zenawi alikuwa mwenyeji wa Tigray. 

Mji muhimu wa kihistoria ni Aksum ambapo ni chanzo cha Ethiopia. 

Mji wa Adowa upo Tigray vilevile. Mwaka 1896 uvamizi wa Italia ulishindikana katika mapigano ya Adowa. 

!
Tigray
Mekelle

thumb
**Mekelle** ni mji mkuu wa jimbo la Tigray katika Ethiopia ya kaskazini. Iko takriban km 650 kaskazini kwa Addis Ababa. Idadi ya wakazi ilikadiriwa mwaka 2016 kuwa 441,991.

Kuna chuo kikuu kinachotoa masomo hasa ya kilimo na uchumi. 

## Historia 
Mekelle ilianzishwa kama mji mkuu wa Kaisari Yohanne IV katika karne ya 19. Imeendelea kukua kuwa kitovu cha kiuchumi na kiutawala cha Tigray.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Ethiopia

## Viungo vya Nje 
* Ethiopian Treasures - The castle of Emperor Yohannes IV 

Jamii:Miji ya Ethiopia
Jamii:Jimbo la Tigray
Mtori

thumb|Mtori
**Mtori** ni chakula ambacho kinapendwa na Wachagga wengi nao hupenda kukila hasa wakati wa usiku. ingawa leo mijini wengi hupendelea kula wakati wa asubuhi zaidi. Na vilevile ni chakula cha wagonjwa, hasa wale wasioweza kula chakula kigumu. Chakula hiki cha mtori kina asili ya Arusha, Tanzania.

## Matayarisho ya Mtori
*Ndizi laini au ndizi ng'ombe
*Nyama hasa ya utumbo
*Sowe (inatokana na viazi vyenye asili ya magimbi) au viazi mviringo
*Vitunguu
*Supu ya nyama
*Chumvi

## Utengenezaji
Nyama hupikwa mpaka kuwa laini na pia kupata supu ambayo itatumika wakati wa kuponda ndizi. Pia ndizi hupikwa pamoja na vitunguu na nyanya mpaka kuwa laini kabisa. Baada ya hapo maji yakikauka ndizi hizo hupondwa pondwa mpaka kuwa kama ugali. Sasa supu iliyobaki kwenye nyama inachanganywa na ndizi zilizopondwa mpaka kupata kitu kama uji ambao ni mtori, tayari kwa matumizi hasahasa ikiwa bado moto.

## Marejeo 
Jamii:Mapishi
Msesewe

**Msesewe** ni kiambato cha pombe chenye ungaunga. Unatokana na mti unaoitwa msesewe.

## Utengenezaji
Wapikaji pombe wanabandua magamba ya msesewe, wanaanika kwenye jua, wanayapigapiga mpaka yawe vipande vidogovidogo, ambavyo hupelekwa mashineni kwa kusaga na kuwa katika hali ya unga.

## Utumiaji
Baada ya pombe kupikwa, unga wa msesewe huongezwa ili kuzidisha ukali wa pombe na pia kuweza kuweka pombe hiyo kukaa kwa muda mrefu. Msesewe hufanya kazi kwa muda wa saa sita tu, pale inapokuwa imepikwa na pombe.
Kitawa

**Kitawa** ni aina ya chakula.

## Utayarishaji
*Maziwa ya mgando
*Ndizi ng'ombe
*Magadi
 
## Utengenezaji
Ndizi humenywa na hukatwakatwa vijipande vidogo, hupikwa karibu na kuiva, huongezwa magadi vinapikwa vyote na kuiviana. Hupondwapondwa na kuwa laini kama ugali. Baada ya hapo huwekwa maziwa ya mgando, hukorogwa kwa kifaa kiitwacho kipekecho na kuwa laini kwa ajili ya matumizi.
  
## Matumizi
Chakula hiki hupewa wanawake wakati wa uzazi, vijana wakati wa unyago, na wagonjwa. Chaweza kutumika kwa watu wa kawaida au watoto.
Muammar al-Gaddafi

Amiri **Muammar al-Gaddafi** *(kwa Kiarabu:*معمر القذافي * Mu‘ammar al-Qadhāfī)* alikuwa kiongozi wa taifa la Libya.

## Maisha
Alizaliwa katika familia ya mabedawi (wafugaji wa kuhamahama) mnamo mwaka 1942. 

Baada ya masomo ya sheria kwenye chuo kikuu cha Libya alijiunga na jeshi mwaka 1963 akasoma kwenye chuo cha kijeshi cha Sandhurst (Uingereza) mwaka 1965.

Tarehe 1 Septemba 1969 pamoja na maafisa wenzake alipindua serikali ya mfalme Idris I na kutangaza Jamhuri ya Kiarabu ya Libya.

Ingawa hakuwa na cheo rasmi aliendelea kutawala nchi yake akiitwa "Kiongozi wa mapinduzi ya 1 Septemba ya Jamahiriya ya Ujamaa ya watu ya Kilibya-Kiarabu". 

Hatimaye akapinduliwa mwenyewe tarehe 23 Agosti 2011, na kuuawa tarehe 20 Oktoba 2011.

Jamii:Watu wa Libya
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:Viongozi wa Afrika