open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NASA

**NASA** ni kifupi cha Kiingereza cha "**National Aeronautics and Space Administration**" (Mamlaka ya Taifa ya Uanahewa na Ange-nje). Mamlaka hii ilianzishwa 1958. Wajibu wake ni kusimamia miradi ya serikali ya Marekani ya kuendesha utafiti na uchunguzi wa anga. NASA inasimamia utengenezaji wa roketi za kurusha vyombo vya angani na utengenezaji wa vyombo vya angani vyenyewe.

thumb|200px|right|Roketi iliyorusha "Freedom 7" na Alan Shepard Jr.angani tar. 5.5.1961

Miradi ya NASA ilianzishwa kutokana na Mshtuko wa Sputnik yaani baada ya Warusi kushtusha dunia kwa kupeleka vyombo vya angani vya kwanza katika mradi wao wa Sputnik. Uliofuatiwa na mradi wa "Vostok" ambao tarehe 12 Aprili 1961 ulimfikisha Yuri Gagarin angani akiwa mtu wa kwanza kwenda angani.

Mradi wa kwanza wa NASA ulikuwa Mradi wa Mercury uliotakiwa kuonyesha ya kwamba wanaanga wanaweza kukaa angani kwa muda fulani. Alan B. Shepard Jr. alikuwa Mmarekani wa kwanza angani kwa muda wa dakika 15; John Glenn alikuwa Mmarekani wa kwanza wa kuzunguka dunia tarehe 20 Februari 1962 kwa chombo cha angani "Friendship 7".

Mradi huo ulifuatiwa na Mradi wa Gemini kuanzia mwaka 1965 ulionyesha ya kwamba watu wanaweza kukaa angani kwa muda wa siku kadhaa hata kutekeleza shughuli fulani. Gemini iliandaa Mradi wa Apollo uliopeleka watu wa kwanza mwezini. Chombo cha angani "Apollo 11" kilifikisha wanaanga Neil Armstrong na Buzz Aldrin kwenye uso wa mwezi tarehe 20 Julai 1969 na kuwarudisha dunia tena.

Tangu mwanzo ule kuna miradi mingi iliyofuata.
thumb|175px|left|Buzz Aldrin akitembea kwenye uso wa mwezi wakati wa safari ya Apollo 11.

= Viungo vya nje =
* Tovuti ya NASA

Jamii:Marekani
Jamii:Mamlaka za anga-nje
Jamii:Kifupi
Korongo (Ciconiidae)

**Korongo** hawa ni ndege wa familia ya Ciconiidae wenye domo refu na nene (korongo wa familia ya **Gruidae** wana domo fupi na jembamba zaidi). Wanaitwa **kongoti** pia, hususa korongo mfuko-shingo. Mabawa yao ni marefu sana, yale ya korongo mfuko-shingo yana m 3.2: marefu kuliko yale ya ndege wote ghairi ya tumbusi wa Andes (Andean condor).

Spishi nyingine huishi mahali pa majimaji nyingine mahali pakavu. Hula vyura, samaki, wadudu na nyungunyungu, hata ndege na wanyama wadogo. Korongo hawa hawawezi kutoa sauti. Lakini kwa tago hupiga kelele na domo yao.

## Spishi wa Afrika 
* *Anastomus lamelligerus*, Korongo Domo-wazi (African Openbill Stork)
** *Anastomus l. lamelligerus*, Domo-wazi wa Afrika (African Openbill Stork)
** *Anastomus l. madagascariensis*, Domo-wazi wa Madagaska (Madagascan Openbill Stork)
* *Ciconia abdimii*, Korongo Samawati (Abdim's Stork)
* *Ciconia ciconia*, Korongo Mweupe au Kuyu (White Stork)
* *Ciconia episcopus*, Korongo Shingo-sufu (Woolly-necked Stork)
** *Ciconia e. microscelis*, Korongo Shingo-sufu wa Afrika (African Woolly-necked Stork)
* *Ciconia nigra*, Korongo Mweusi (Black Stork)
* *Ephippiorhynchus senegalensis*, Korongo Domo-ngazi (Saddle-billed Stork)
* *Leptoptilos crumenifer*, Korongo Mfuko-shingo, Kongoti au Marabu (Marabou Stork)
* *Mycteria ibis*, Korongo Domo-njano (Yellow-billed Stork)

## Spishi wa mabara mengine 
* *Anastomus oscitans* (Asian Openbill Stork)
* *Ciconia boyciana* (Oriental White Stork)
* *Ciconia maguari* (Maguari Stork)
* *Ciconia stormi* (Storm's Stork)
* *Ephippiorhynchus asiaticus* (Black-necked Stork)
* *Jabiru mycteria* (Jabiru)
* *Leptoptilos dubius* (Greater Adjutant)
* *Leptoptilos javanicus* (Lesser Adjutant)
* *Mycteria americana* (Wood Stork)
* *Mycteria cinerea* (Milky Stork)
* *Mycteria leucocephala* (Painted Stork)

## Picha 

Image:OpenBillStork.JPG|Korongo domo-wazi
Image:Abdim's stork.jpg|Korongo samawati
Image:Ciconia ciconia (aka).jpg|Korongo mweupe
Image:White necked stork (Ciconia episcopus) 21-Mar-2007 7-37-51 AM 21-Mar-2007 7-37-52.JPG|Korongo shingo-sufu
Image:Ciconia nigra 2 (Marek Szczepanek).jpg|Korongo mweusi
Image:Ephippiorhynchus senegalensis.jpg|Korongo domo-ngazi
Image:MarabouStork1.jpg|Korongo mfuko-shingo
Image:Mycteria ibis1.jpg|Korongo domo-njano

Image:Anastomus oscitans1.JPG|Asian openbill stork
Image:Kounotori 06f4471sv.jpg|Oriental white stork
Image:Ciconia maguari 3.jpeg|Maguari stork
Image:Stavenn Ciconia stormii 00.jpg|Storm's stork
Image:Black necked Stork I2-Bharatpur IMG 8536.jpg|Black-necked stork
Image:JabiruStorkBelize.JPG|Jabiru
Image:Greater adjutant.jpg|Greater adjutant
Image:Lesser-Adjutant-2007Dec-Assam-India.jpg|Lesser adjutant
Image:Mycteria americanaPCCA20060128-2139A.jpg|Wood stork
Image:Mycteria_leucocephala_at_Sungei_Buloh.jpg|Milky stork
Image:Stork.jpg|Painted stork

Jamii:Korongo na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Mkoa wa Ruvuma

**Mkoa wa Ruvuma** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Umepewa jina kutokana na mto Ruvuma ambao ni mpaka wake wa kusini na Msumbiji. Pia unapakana na Ziwa Nyasa na Mkoa wa Morogoro upande wa magharibi, mikoa ya Njombe na Lindi upande wa kaskazini na Mkoa wa Mtwara upande wa mashariki. Eneo lote ni la km2 63,669. Jumla ya wakazi wote katika Mkoa wa Ruvuma ni 1,848,794 (sensa ya mwaka 2022). Makao makuu ya mkoa yako Songea mjini.

## Wilaya 
Ndani ya mkoa huo kuna wilaya nane ambazo ni (katika mabano idadi ya wakazi mwaka 2022):
*Nyasa (191,193)
*Songea Mjini (286,285), 
*Songea Vijijini (178,201), 
*Tunduru (412,054), 
*Madaba (65,215), 
*Mbinga Vijijini (285,582), 
*Mbinga Mjini (158,896), 
*Namtumbo (271,368).

## Wakazi 
Makabila makubwa huko Ruvuma ni Wangoni, Wamatengo, Wayao, Wandendeule, Wamanda, Wanyasa, Wapoto, Wabena na Wandengereko. 

Karibu na Songea iko monasteri kubwa ya Peramiho ya watawa Wabenedikto na nyingine iko Hanga.

## Elimu
Elimu bado inahitajika, hasa kwa maeneo ya vijijini, maana watu wengi katika mkoa huu hawajaelimika hivyo huleta changamoto katika maendeleo maana taifa huhitaji watu ambao ni wasomi.

## Miundombinu
Sehemu ya mashariki ya mkoa kuna barabara ya lami kutoka Dar es Salaam kupitia Makambako na Njombe hadi Songea. Barabara kuu kwenda Lindi ni kiwango cha lami kuanzia Songea mjini kupitia Wilaya za Namtumbo, Tunduru, Nanyumbu, Masasi, Mnazimmoja-Lindi, hadi Dar es Salaam.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
*	Songea Mjini	:	mbunge ni 	Leonidas Tutubert Gama	(CCM)
*	Nyasa	:	mbunge ni 	Stella Manyanya	(CCM)
*	Tunduru Kaskazini	:	mbunge ni 	Ramo Matala Makani	(CCM)
*	Tunduru Kusini	:	mbunge ni 	Daimu Iddi Mpakate	(CCM)
*	Peramiho	:	mbunge ni 	Jenista Mhagama	(CCM)
*	Madaba	:	mbunge ni 	Joseph Kisito Mhagama	(CCM)
*	Namtumbo	:	mbunge ni 	Edwin Amandus Ngonyani	(CCM)
*	Mbinga Mjini	:	mbunge ni 	Sixtus Mapunda	(CCM)
*	Mbinga Vijijini	:	mbunge ni 	Martin Msuha	(CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Ruvuma
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ruvuma

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Mkoa wa Ruvuma
*  Matokeo ya sensa 2002: Ruvuma Region Homepage for the 2002 Tanzania National Census
* Tanzanian Government Directory Database
*  Makabila ya Tanzania

R
The Jackson 5

**The Jackson 5** lilikuwa kundi la muziki wa roki la nchini Marekani lililoundwa na wanamuziki watano; mmojawapo ni Michael Jackson. Nyimbo zilizoimbwa na kundi hili ni kama "The Love You Save", "I Will Be There", "Mamas Pearl" na "Never Can Say Goodbye".

## Kundi 
# Jackie Jackson
# Tito Jackson
# Jermaine Jackson
# Marlon Jackson
# Michael Jackson

## Viungo vya nje 
*  Jackson Five documentary katika BBC Radio
*  The Jackson 5 katika Rock and Roll Hall of Fame
*  The Jackson Five katika Vocal Group Hall of Fame 

Jackson Five
Jamii:Indiana
Siku ya wapendanao

ni zawadi ya kawaida kwa mchumba wa kike, hasa siku hiyo.]]
 maalumu kwa siku hiyo.]]

**Siku ya wapendanao** (kwa Kiingereza: ''Valentine's Day*) ni sikukuu ambayo huadhimishwa kila ifikapo tarehe 14 Februari ya kila mwaka. 

Historia yake imeanzia karne ya 3 huko Roma au Terni ambapo alikuwapo padri au askofu Valentinus ambaye akaja kuheshimiwa kama mtakatifu hasa tarehe hiyo.

## Hadithi zilizosababisha sikukuu kuenea
Inasemekana kwamba Kaisari wakati huo alikuwa Claudius II: yeye aliona kuwa askari mkakamavu na bora zaidi ni yule asiyeoa wala kuwa na familia (kapera). Hivyo alipiga marufuku ndoa kwa askari. 

Valentinus alipinga jambo hili na hivyo kuendelea kufungisha ndoa kwa siri. Mfalme Claudius alipopata habari hizi aliamuru Valentinus akamatwe na kuuawa. 

Kuna hadithi nyingine ya kuwa akiwa gerezani Valentinus aliandika barua ambayo ilikuwa na salamu za kwanza za Valentine kwa binti aliyekuja kumsalimia gerezani; mwisho wa barua alihitimisha kwa maneno haya: *Kutoka kwa Valentinus wako*. 

Mbali ya hadithi, askofu huyo alijulikana kwa miujiza yake. Huko Terni, mnamo 2011, ilipatikana mifupa ya Sabino e Serapia: mmoja alikuwa Mpagani akida wa jeshi la Roma, mwingine msichana Mkristo motomoto. Kwa ajili yake Sabino aliongokea Ukristo, lakini baada ya muda mfupi aligundua kwamba Serapia ni mgonjwa wa kifua kikuu. Ili asitengane naye, Sabino alimuomba Valentinus, naye alibariki ndoa yao na kuomba mapendo yao yadumu milele. Baadaye walifariki pamoja wamekumbatiana na ndivyo mifupa yao inavyopatikana hadi leo.

Toka hapo Valentine anakumbukwa kama mtetezi wa wapendanao na sikukuu yake kuadhimishwa kote duniani.

Kuna matukio kadha wa kadha kutokana na historia ya siku hiyo ikiwemo kufungwa jela kwa askofu *Mt. Valentinus'' wa Roma kutokana na kuwatesa baadhi ya Wakristo katika Dola la Roma mnamo karne ya 3. 

Kulingana na tamaduni za kale, Askofu huyo alimponya mtoto kipofu wa mfungwa mwenzake. Ndipo mara nyingi matendo yake yanahusishwa na kitendo kikuu cha upendo: kuna baadhi ya historia zinasema kuwa askofu huyo alimtumia barua mtoto wa yule mfungwa mwenzake aliyemponya upofu, na barua hiyo ilikuwa ni katika hali ya kumuaga akiendea kutimiza kifungo chake na adhabu ya kunyongwa. Historia zinazidi kusema kuwa mwishoni mwa barua hiyo kulikuwa kumesainiwa kwa maneno yaliyosema "Valentinus wako". 

Lakini pia baadhi ya tamaduni za watu zilizidi kusema kuwa askofu huyo aliwafungisha ndoa wanajeshi wawili ambao walikuwa wamekatazwa kufunga ndoa. 

Jamii:Sikukuu
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Jamii:Jinsia
Tunisia

**Tunisia**, rasmi kama **Jamhuri ya Tunisia**  (kwa Kiarabu الجمهرية التونسية, al-Jumhūrīya at-Tūnisīya), ni nchi katika Afrika Kaskazini, inayopakana na Bahari ya Mediteranea kaskazini na mashariki, Aljeria magharibi, na Libya kusini-mashariki. Ina idadi ya watu takriban milioni 12, ikiwa ya 79 duniani. Jiji lake kubwa zaidi ni Tunis, ambalo pia ni mji mkuu. Tunisia imegawanyika katika majimbo 24  yanayosimamia utawala wa ndani. Inajulikana kwa makazi ya ustaarabu wa Karthago.

## Historia
Tunisia iliwahi kutawaliwa na Wafinikia walioanzisha huko mji wa Karthago.

Baada ya hao kushindwa na Roma ya Kale, ilikuwa jimbo la Afrika katika Dola la Roma. 

Kisha eneo lake likatawaliwa kwa awamu na Wavandali, Waarabu, Wahispania, Waturuki na Wafaransa.

Mnamo tarehe 20 Machi 1956 Tunisia ilipewa uhuru  wake kutoka kwa Wafaransa.

## Watu
Wakazi karibu wote (98%) wanajiita Waarabu na hutumia lugha ya Kiarabu ambacho ndicho lugha rasmi. Hata hivyo damu yao ni mchanganyiko hasa wa ile ya Waberber, Waarabu na Waturuki.

Takriban watu 200,000, hasa kusini, wanaendelea kuzungumza Kiberber ambacho ni lugha asili ya wenyeji lakini Waberber wengi wamezoea kutumia Kiarabu. 

Katika elimu na biashara Kifaransa kinatumika pia sana.

Upande wa dini, Uislamu unafuatwa na asilimia 99 za wakazi, nao ndio dini rasmi, lakini theluthi moja kati yao, na nusu kati ya vijana, wanajitambulisha kama wasio na dini, kiwango kikubwa kuliko nchi zote za Kiarabu. Waliobaki ni Wakristo, hasa Wakatoliki, na Wayahudi wachache.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
* Demografia ya Afrika

## Viungo vya nje
*Government of Tunisia (official website).
*
*
*Tunisia profile from BBC News.
*


Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa

Jamii:Nchi
Mkoa wa Rukwa

thumb|300px|Mkoa wa Rukwa nchini Tanzania.
**Mkoa wa Rukwa** ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kusini mashariki mwa nchi, ukipakana na Mkoa wa Katavi upande wa kaskazini, na mkoa wa Songwe upande wa mashariki, nchi ya Zambia upande wa kusini na huko magharibi Ziwa Tanganyika ndilo mpaka na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kabla ya kumegwa mwaka 2012 eneo la mkoa lilikuwa takriban km² 70,000. Kwa sasa lina kilomita ya mraba 27,765. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa wakazi 139,019 . Kusini mwa mkoa liko ziwa Rukwa ambalo ni kati ya maziwa makubwa ya Afrika ya Mashariki na ndilo lililoupatia mkoa jina lake. Makao makuu ya mkoa ni Sumbawanga.

## Wilaya 
Wilaya ziko nne (katika mabano idadi ya wakazi mwaka 2022 .): 
*Sumbawanga Mjini (303,986)
*Wilaya ya Sumbawanga (494,330)
*Wilaya ya Nkasi (425,420) 
*Wilaya ya Kalambo (316,783).

Wilaya ya Mpanda ilikuwa sehemu ya Rukwa ikawa kiini cha mkoa mpya wa Katavi kuanzia mwaka 2012.

## Wakazi 
Kabila kubwa zaidi mkoani ndio Wafipa walioko hasa katika wilaya za Sumbawanga na Nkasi. Kati ya makabila mengine kuna Wamambwe-Lungu, Wawanda na Wanyamwanga katika wilaya ya Sumbawanga; kuna pia Wasukuma, Wanyamwezi na Wamasai. Kwa asilimia kubwa wakazi ni waumini wa Kanisa Katoliki.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
* Sumbawanga Mjini : mbunge ni Aeshi Hilaly (CCM)
* Nkansi Kaskazini : mbunge ni Anna Kenani (Chadema)
* Nkansi Kusini : mbunge ni Deuderit Mipata (CCM)
* Kwela : mbunge ni Deus Sangu (CCM)
* Kalambo : mbunge ni Kandege Sinkamba (CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Rukwa
* Orodha ya mito ya mkoa wa Rukwa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Mkoa wa Rukwa
* Matokeo ya sensa 2002: https://web.archive.org/web/20031215153518/http://www.tanzania.go.tz/census/census/rukwa.htm
* Makabila na lugha za Tanzania: http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Tanzania

R
Lahaja za Kiswahili

ionyeshayo maeneo ambapo lahaja za Kiswahili zinatumika]]
Kiswahili kimepatikana kwa namna au **lahaja** mbalimbali.

Wakati wa ukoloni wa Uingereza azimio lilitolewa kutumia Kiswahili cha Unguja kuwa Kiswahili rasmi katika Tanganyika, Kenya na Zanzibar. Waingereza walikitumia pia kama lugha ya polisi na jeshi katika Uganda.
 
Kati ya **lahaja za Kiswahili** ni zifuatazo:

:* Kiunguja: kisiwani Unguja (Tanzania) - kimekuwa msingi wa Kiswahili Sanifu
:* Kihadimu (Kimakunduchi): kusini mashariki mwa kisiwa cha Unguja (Tanzania)
:* Kimrima: eneo la Pangani, Vanga, Dar es Salaam, Rufiji na Mafia kisiwani (Tanzania) 
:* Kimgao: eneo la Kilwa (Tanzania) 
:* Kipate: visiwa vya Pate (Kenya) 
:* Kipemba: kisiwani Pemba (Tanzania) 
:* Kimvita: eneo la Mvita au Mombasa (Kenya). Zamani ilikuwa lahaja kubwa ya kisomi ikitungiwa mashairi kuliko Kiunguja
:* Kingozi: kisiwa cha Lamu na viungani mwake (Kenya) 
:* Kibajuni: magharibi mwa visiwa vya Pate (Kenya) 
:* Chimbalanzi: Barawa, kusini mwa Juba (Somalia) 
:* Kitikuu: katikati mwa kisiwa cha Pate (Kenya) 
:* Kiamu: eneo la Lamu (Kenya)
:* Kijomvu: eneo la Jomvu (Kenya)
:* Kingwana: Kiswahili cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 
:* Kisiu: eneo la Siu (pwani ya kaskazini ya Kenya) 
:* Kivumba: kisiwa cha Vumba na kaskazini kwa Tanga (Tanzania) 
:* Kimtang'ata: Mtang'ata, mkoa wa Tanga (Tanzania) 
:* Kimafia (Kingome): Mafia (Tanzania)
:* Shikomor: Kiswahili cha Komoro 
:* Shimaore: Shikomor cha Mahore) (Komoro)
:* Shindzuani: Shikomor cha Anjouan (Komoro)
:* Shingadzija: Shikomor cha Komoro Kuu
:* Kimwani: kaskazini mwa Msumbiji na visiwa vya Kerimba 
:* Chichifundi: kusini mwa pwani ya Kenya: Kwale (kando ya fuo za bahari, hususan Gazi, Munje, Funzi, Bodo, Shimoni, Wasini, Mkwiro na Vanga) 
:* Chimiini: eneo la Barawa, kusini mwa Somalia
Jamii:Kiswahili.
Idhaa ya Kiswahili ya Radio Tehran

alt=Picha ya mji wa Tehran|thumb|Picha ya mji wa Tehran.
**Idhaa ya Kiswahili Sauti ya Jamhuri ya Kiislamu ya Iran**   ni huduma ya matangazo ya "Islamic Republic of Iran Broadcasting" (IRIB) ambayo ni redio ya taifa la Irani (Uajemi) kwa lugha ya Kiswahili.

IRIB inarusha matangazo kwa lugha mbalimbali kama vile Kirusi, Kiarabu, Kiingereza, Kifaransa Kichina na mengine. 

Kwa lugha ya Kiswahili ilianza kurusha matangazo yake kwa mara ya kwanza siku ya Ijumaa usiku ya tarehe 30 Desemba mwaka 1994. 

Kwa wakati huo matangazo ya Radio Tehran yaliyokuwa yakirushwa kwa ajili ya nchi za mashariki na katikati mwa Afrika, yalianza yakiwa na wafanyakazi wachache ambao ni Sayyid Muhammad Ridha Shushtari, Sayyid Hashim Shushtari ambaye kwa sasa ni marehemu, Muhammad Baraza, Leyla Kimani, Abdul Fatah Mussa, Ahmed Rashid, Nargis Jalalakhan na Said Kambi. Watangazaji wengine wa idhaa hii ni Asmahan Ghanima Mohammad, Salum Bendera, Mubarak Henia, Sudi Ja'afar Shaban na Hussein Hassan Kamau. Lengo la kuasisiwa Idhaa ya Kiswahili Sauti ya Jamhuri ya Kiislamu ya Iran ni kufikisha sauti ya Mapinduzi ya Kiislamu ya Iran kwa wananchi waliodhulumiwa wa bara la Afrika, kuelimisha na kufichua njama za ubeberu wa kimataifa dhidi ya bara hilo.

Kuanzia tarehe 26 Aprili mwaka 1997 Radio Tehran ilianza kutangaza kwa muda wa saa moja kuanzia saa mbili na nusu usiku kwa saa za Afrika Mashariki, na matangazo hayo kurejewa siku ya pili yake kuanzia saa 12:30 asubuhi kwa majira ya Afrika Mashariki sawa na saa 11:30 asubuhi kwa majira ya Afrika ya Kati. 

Mnamo tarehe 23 Mfunguo Tatu (Dhulhijja) 1418 Hijria iliyosadifiana na tarehe 21 Aprili 1998 Milaadia, matangazo ya Radio Tehran yalianza kurushwa hewani kwa muda wa masaa matatu katika nyakati za usiku, asubuhi na machana. Saa moja ilikuwa ni marudio ya matangazo ya asubuhi, ambayo yalikuwa yakisikika kuanzia saa saba kamili hadi saa nane kamili mchana kila siku kwa majira ya Afrika Mashariki.

Kwa hivi sasa Idhaa imeongeza wafanyakazi wake ambapo matangazo ya mchana nayo sasa yanasikika kwa njia ya moja kwa moja kuanzia saa 5:30 hadi 6:30 mchana kwa saa za Afrika Mashariki. Inarusha matangazo yake kwa ajili ya nchi za Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi, Congo, mashariki mwa Zambia, kaskazini mwa Malawi na Msumbiji pamoja na Afrika Kusini. Inarusha pia matangazo yake kwa ajili ya nchi za Mashariki ya Kati hususan za Ghuba ya Uajemi na ina waandishi wake katika maeneo ya Afrika Mashariki na Kati kama vile Kenya, Tanzania, Uganda, Burundi na Kongo.

Matangazo ya IRIB yanalenga kusambaza habari juu ya Iran na utamaduni wake. Yanalenga kusambaza mitazamo ya Kiislamu na mafundisho ya Ahlul Baiti (as) inayolingana na siasa ya Iran. Matangazo ya IRIB pia yananawabaishia Walimwengu ubeberu wa Marekani na madola ya Kimagharibi dhidi ya mataifa mengine na ukandamizaji wa utawala haramu wa Israel dhidi ya wananchi madhulumu wa Palestina.

## Viungo vya nje
Jamii:Redio ya kimataifa

Jamii:Kiswahili
Mkoa wa Manyara

right|thumbnail|260px|Mkoa wa Manyara katika Tanzania
thumb|260px|Wilaya za Mkoa wa Manyara
**Mkoa wa Manyara** ni mojawapo ya mikoa ya Tanzania ulioko kaskazini mwa Tanzania, wenye makao makuu mjini Babati. Unapakana na Mkoa wa Arusha upande wa kaskazini, Mkoa wa Kilimanjaro kaskazini-mashariki, Mkoa wa Tanga mashariki, Mkoa wa Dodoma kusini, na Mkoa wa Singida upande wa magharibi. Mandhari ya Manyara yanajumuisha sehemu ya Bonde la Ufa pamoja na Ziwa Manyara, ambalo limetoa jina kwa mkoa huu. Mkoa huu unajulikana kwa shughuli za kilimo, ufugaji, na utalii, hasa kupitia Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Manyara na vivutio vya kiutamaduni vinavyotokana na jamii za asili kama Wamasai na Waarusha.

Mkoa wa Manyara umetengwa na Mkoa wa Arusha mwaka 2002 kwa azimio la rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ukiwa na eneo la km² 46,359.

## Wakazi 
Jumla ya wakazi mkoani ilikuwa 1,892,502 katika sensa ya mwaka 2022 .

Idadi hiyo imepatikana katika wilaya 7 zifuatazo (katika mabano idadi ya wakazi mwaka 2022): Babati Vijijini (375,200), Babati Mjini (129,572), Hanang (367,391), Mbulu Vijijini (238,272), Mbulu Mjini (138.593), Simanjiro (291,169) na Kiteto (352,305). 

Sensa zinaonyesha kwamba ni kati ya mikoa ya Tanzania yenye ongezeko kubwa la wakazi. Pia ni kati ya mikoa yenye maambukizi machache zaidi ya Ukimwi.

Wenyeji wa mkoa huu ni pamoja na Wairaqw, Wamasai, Wambugwe, Wagorowa na Wabarbaig wakijihusisha na shughuli za kilimo na ufugaji kama njia ya kuingiza kipato chao cha kila siku.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi 7 yafuatayo:
* Babati Mjini : mbunge ni Pauline Gekuli (CCM)
* Babati Vijijini : mbunge ni Jitu Vrajilal Soni (CCM)
* Hanang’ : mbunge ni Samwel Hhayuma (CCM)
* Kiteto : mbunge ni Emmanuel Papiani (CCM)
* Mbulu Mjini : mbunge ni Zacharia Paulo Issaay (CCM)
* Mbulu Vijijini : mbunge ni Flatei Massay (CCM)
* Simanjiro : mbunge ni James Kinyasi Ole Millya (CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara
* Orodha ya mito ya mkoa wa Manyara

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Mkoa wa Manyara  
* Manyara Matokeo ya sensa ya 2002* Serikali ya Tanzania
* Ijue mikoa ya Tanzania  

Jamii:Mikoa ya Tanzania
Mkoa wa Pwani

thumbnail|right|280px|Barabara ya Pwani

thumb|right|175px|Mkoa wa Pwani katika Tanzania
**Mkoa wa Pwani** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Umepakana upande wa Kaskazini na mkoa wa Tanga, upande wa mashariki na Dar-es-Salaam na Bahari Hindi, upande wa kusini na mkoa wa Lindi na upande wa magharibi na mkoa wa Morogoro. Mkoa huo una eneo la km² 32,407, na idadi ya wakazi wapatao 2,024,947 kadiri ya sensa ya mwaka 2022  kutoka 1,098,668 (2012). Mkoa huo ni maarufu kwa shughuli za utalii hususani katika mji wa Bagamoyo, kisiwa cha Mafia na Hifadhi ya Taifa ya Saadani. Makao makuu ya mkoa yako Kibaha.
 
Una postikodi namba **61000**.

## Wilaya na wakazi
Mkoa wa Pwani una wilaya nane (katika mabano idadi ya wakazi wakati wa sensa ya mwaka 2022 ): 
* Bagamoyo (205,478)
* Chalinze (316,759)
* Kibaha Mjini (265,360)
* Kibaha Vijijini (123,367) 
* Kisarawe (159,226) 
* Mkuranga (533,033) 
* Mafia (66,180)
* Rufiji (159,906) 
* Kibiti (195,638).

Mkoa huo wenyeji wake ni watu wa makabila ya Wakwere, Wazaramo,  Wandengereko, Wadoe, Wazigua  na Wanyagatwa. 

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huo ulikuwa na majimbo ya uchaguzi tisa yafuatayo :
*	Chalinze	:	mbunge ni 	Ridhwan Kikwete	(CCM)
*	Bagamoyo	:	mbunge ni 	Shukuru Kawambwa	(CCM)
*	Kibaha Mjini	:	mbunge ni 	Sylvester Francis Koka	(CCM
*	Kibaha Vijijini	:	mbunge ni 	Hamoud Abuu Jumaa	(CCM)
*	Kisarawe	:	mbunge ni 	Selemani Said Jafo	(CCM)
*	Mafia	:	mbunge ni 	Mbaraka Kitwana Dau	(CCM)
*	Mkuranga	:	mbunge ni 	Abdallah Hamis Ulega	(CCM)
*	Kibiti	:	mbunge ni 	Ally Seif Ungando	(CCM)
*	Rufiji	:	mbunge ni 	Mohamed Omary Mchengerwa	(CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Pwani
* Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi ya Mkoa wa Pwani, Tanzania
*  Matokeo ya sensa 2002 kwa ajili ya mkoa wa Pwani
* Habari za Pwani kwenye kurasa za Tume ya Uchagizi 

P
Mkoa wa Mwanza

thumbnail|right|280px| Mwanza
**Mkoa wa Mwanza** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Umepakana na Geita upande wa magharibi, Shinyanga na Simiyu upande wa kusini na Mara upande wa mashariki. Ziwa la Viktoria Nyanza liko kaskazini. Ni mkoa mdogo kwa eneo lake la km2 25,233, lakini wa pili kwa idadi ya watu kwa kuwa na wakazi 3,699,872 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 . Makao makuu yako Mwanza mjini. 

Mkoa una postikodi namba **33000**. 
[thumb|[Mwamba (jiolojia)|Mwamba wa Bismarck ziwani.]]
## Wilaya 
Kabla ya kumegwa na kuzaa mkoa mpya wa Geita, mkoa wa Mwanza ulikuwa na wakazi 2,942,148 (sensa ya mwaka 2002) katika wilaya 8 ukiwa na eneo la 19,592 km2.

Kwa sasa wilaya ni: Ukerewe, Magu, Sengerema, Buchosa, Misungwi, Kwimba, Nyamagana na Ilemela. Jiji la Mwanza ndani yake lina wilaya za Nyamagana na Ilemela.

## Wakazi 
Makabila makubwa ya Mwanza ndio Wasukuma na Wazinza upande wa bara, halafu Wakerewe na Wakara visiwani.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
*	Buchosa	:	mbunge ni 	Dk.  Charles Tizeba	(CCM)
*	Ilemela	:	mbunge ni 	Angelina Mabula	(CCM)
*	Kwimba	:	mbunge ni 	Mansoor Hirani	(CCM)
*	Magu	:	mbunge ni 	Kiswaga Boniventura	(CCM)
*	Misungwi	:	mbunge ni 	Charles Kitwanga	(CCM)
*	Nyamagana	:	mbunge ni 	Stanslaus Mabula	(CCM)
*	Sengerema	:	mbunge ni 	William Ngeleja	(CCM)
*	Sumve	:	mbunge ni 	Richard Mganga Ndassa	(CCM)
*	Ukerewe	:	mbunge ni 	Joseph Mkundi	(CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Mwanza

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Mkoa wa Mwanza
* Mji wa Mwanza, habari za uchumi, utamaduni na mengi mengine 
* Matokeo ya Sensa 2002 kwa Mwanza* Serikali ya Tanzania
* Wasukuma 

M
Korongo (Gruidae)

**Korongo** hawa (pia **mana**) ni ndege wa familia ya Gruidae wenye domo fupi na jembamba kuliko lile la korongo wa familia ya Ciconiidae. Spishi nyingi hufanya mikogo ya kubembeleza jike wakitoa sauti kubwa. Huugana kwa maishi yao yote. Spishi za nchi za halijoto wastani huhama kila mwaka kabla ya wakati wa baridi. Korongo hawa hupenda kuwa pamoja na huhama kwa makundi makubwa. Hula kila kitu kinachopatikana, kama panya, watambaazi, amfibia au samaki, hata nafaka na matunda madogo. Spishi za korongo zinatokea mabara yote ghairi ya Amerika ya Kusini.

## Spishi za Afrika 
* *Balearica pavonina*, Korongo-taji Mweusi (Black Crowned Crane)
* *Balearica regulorum*, Korongo-taji Kijivu au Ndege-chai (Grey Crowned Crane)
* *Grus carunculata*, Korongo Ndevu au Bwenzi (Wattled Crane)
* *Grus grus*, Korongo Paji-jeusi (Eurasian or Common Crane)
* *Grus paradisea*, Korongo Buluu (Blue Crane)
* *Grus virgo*, Korongo Tumbo-jeusi (Demoiselle Crane)

## Spishi za mabara mengi 
* *Antigone antigone* (Sarus Crane)
* *Antigone canadensis* (Sandhill Crane)
* *Antigone rubicunda* (Brolga)
* *Antigone vipio* (White-naped Crane)
* *Grus americana* (Whooping Crane)
* *Grus japonensis* (Red-crowned Crane)
* *Grus monacha* (Hooded Crane)
* *Grus nigricollis* (Black-necked Crane)
* *Leucogeranus leucogeranus* (Siberian Crane)

## Picha 

File:Anthropoides paradiseaPCCA20051227-1883B.jpg|Korongo buluu
Image:Zuraw stepowy Anthropoides virgo RB1.jpg|Korongo tumbo-jeusi
File:Black Crowned Crane 1194px.jpg|Korongo-taji mweusi
Image:Kroonkraan.jpg|Korongo-taji kijivu
File:Wattled Crane 1400.jpg|Korongo ndevu
File:Grus grus 1 (Marek Szczepanek).jpg|Korongo paji-jeusi

Image:Whooping crane.jpg|Whooping crane
Image:Grus antigone - 01.jpg|Sarus crane
Image:Grus canadensis NBII.jpg|Sandhill crane
Image:Mandschurenkranich.jpg|Red-crowned crane
Image:Grus leucogeranus1.jpg|Siberian crane
Image:Grus monacha Phila Zoo.jpg|Hooded crane
Image:Stavenn Grus nigricollis 00.jpg|Black-necked crane
Image:Brolgas Healesville.jpg|Brolga
Image:Grus Vipio (Aqua Zoo).jpg|White-naped crane

Jamii:Korongo na jamaa
Heroe

**Heroe** ni ndege wa jenasi *Phoenicopterus*, jenasi pekee ya familia ya Phoenicopteridae. Ndege hawa hukaa kwa maji ya chumvi kwa makundi makubwa. Wana miguu mirefu na shingo ndefu na nyembamba. Wakiruka angani hunyosha shingo. Urefu wao ni kati ya futi 3 na 5. Hula vijimea (algae) na nduvi ndogo ambazo huzikamata na domo lao zungu linalotumika kama chujio. Tago lao ni kifungu cha matope kwa tundu fupi ambalo ndani lake yai moja linatagwa.

## Spishi za Afrika 
* *Phoeniconaias minor*, Heroe Mdogo (Lesser Flamingo)
* *Phoenicopterus roseus*, Heroe Mkubwa (Greater Flamingo): anatokea Asia na Ulaya pia.

## Spishi za Amerika 
* *Phoenicoparrus andinus* (Andean Flamingo) 
* *Phoenicoparrus jamesi* (James's Flamingo)
* *Phoenicopterus chilensis* (Chilean Flamingo)
* *Phoenicopterus ruber* (American Flamingo)

## Picha 

Image:Flam.lesser.600pix_(Pingstone).jpg|Heroe mdogo
Image:Flamingo.greater.flaps.750pix.jpg|Heroe mkubwa

Image:Two andeanflamingo june2003 arp.jpg|Andean flamingo
Image:Slimbridge.chilean.flamingo.arp.jpg|Chilean flamingo
Image:James Flamingo.jpg|James's flamingo
Image:Caribbean flamingo at slimbridge arp.jpg|Caribbean flamingo

Jamii:Majina ya ndege kwa Kiswahili
Unguja

[thumb|[Ramani ya Unguja]]
**Unguja** ni kisiwa kikubwa katika Bahari Hindi mkabala wa mwambao wa Afrika ya Mashariki karibu na Dar es Salaam. 

Unguja ndicho kisiwa kikuu cha funguvisiwa la Zanzibar ambavyo ni sehemu ya Jamhuri ya Muungano ya Tanzania. 

Unguja ina eneo la takriban km² 1.658 ikiwa na wakazi 869,721 (2012). 

Mji mkuu ni Jiji la Zanzibar kwenye pwani ya magharibi mkabala wa bara. 
     
Kisiwani Unguja kuna mikoa mitatu kati ya mikoa 31 ya Tanzania ambayo ni Unguja Kaskazini, Unguja Kusini na Unguja Mjini Magharibi.

## Tazama pia
*Usultani wa Zanzibar
*Kilwa
*Mji Mkongwe (Stone Town)
*Funguvisiwa la Zanzibar
*Kiunguja
*Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Viungo vya nje 
*  Zanzinet: Unguja Island 
* Zanzibar Yetu 

Jamii:Zanzibar
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Waswahili
Jamii:Visiwa vya Afrika
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Mkoa wa Shinyanga

thumb|right|220px|Mkoa wa Shinyanga katika Tanzania.
300px|thumb|right|260px|Wilaya za mkoa wa Shinyanga.
[thumb|[Mgodi wa almasi huko Mwadui.]]
**Mkoa wa Shinyanga** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Mkoa una eneo la km2 18,555 na unapakana upande wa kaskazini na mikoa ya Mwanza, Geita na Simiyu, upande wa kusini na Mkoa wa Tabora na upande wa mashariki unagusana na Mkoa wa Singida. Baada ya kumegwa ili kuzaa mkoa wa Simiyu, mkoa wa Shinyanga una wakazi 2,241,299 kufuatana na sensa ya mwaka 2022 kutoka wakazi 1,534,808 wa sensa ya mwaka 2012. Makao makuu yako mjini Shinyanga. Mkoa huo una msimbo wa posta **37000**.

## Wilaya 
Mkoa wa Shinyanga una wilaya 6: Kahama Mjini, Ushetu, Msalala, Kishapu, Shinyanga Vijijini na Shinyanga Mjini.

Wilaya tano zimepelekwa kwenda mikoa mipya ya Simiyu na Geita., 

## Wakazi
Makabila ya Shinyanga hasa ni Wasukuma, Wanyamwezi na Wasumbwa. 

Wakazi wa Mkoa wa Shinyanga hujishughulisha na uchimbaji mdogo wa madini ya dhahabu na almasi. Kuna migodi mikubwa ya uchimbaji wa madini ya almasi huko Mwadui na dhahabu huko Bulyanhulu na Buzwagi. 

## Mgodi wa almasi wa Williamson
Mgodi wa Williamson Diamond, ulioko katika Mkoa wa Shinyanga kilomita 160 kusini mwa jiji la Mwanza, ni moja ya migodi saba inayoendeshwa na kampuni ya Petra Diamonds. Mgodi huo unamilikiwa nayo kwa 75% na 25% na Serikali ya Tanzania. Williamson ni mgodi wazi wa shimo ulioenea juu ya eneo la hekta 146. Mgodi huo umekuwa ukifanya kazi kwa miaka 70. Bado ina rasilimali muhimu ya almasi ambayo inapaswa kuchimbwa. Mpango wa sasa wa mgodi kwa Williamson ni kwa miaka 18. Maisha yanayowezekana ya mgodi ni zaidi ya miaka 50.

Mgodi huo una jina la Dk John Williamson, mtaalamu wa jiolojia wa Canada, ambaye aligundua mnamo 1940 kama amana ya msingi ya kiuchumi ya almasi. Dk Williamson alisimamia mgodi huo hadi kifo chake mnamo 1958.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
*	Kahama Mjini	:	mbunge ni 	Jumanne Kishimba	(CCM)
*	Kishapu	:	mbunge ni 	Suleiman Nchambi	(CCM)
*	Msalala	:	mbunge ni 	Ezekiel Maige	(CCM)
*	Shinyanga Mjini	:	mbunge ni 	Patrobas Katambi	(CCM)
*	Solwa	:	mbunge ni 	Ahmed Ally Salum	(CCM)
*	Ushetu	:	mbunge ni 	Elias Kwandikwa	(CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Shinyanga
* Orodha ya mito ya mkoa wa Shinyanga

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Shinyanga Region Homepage for the 2002 Tanzania National Census
*Tanzanian Government Directory Database
*Shinyanga Investment profile 
*Taarifa ya hali ya kilimo - Mkoa wa Shinyanga 

S
Zanzibar (Jiji)

[thumb|*Beit-al-Ajaib*, yaani *Jumba la Maajabu* ([1907).]]
**Jiji la Zanzibar** ni mji mkubwa wa kisiwa cha Unguja na mji mkuu wa Zanzibar.Pia ni wilaya katika Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi wa Tanzania.
Jiji lina wakazi 206,292 (sensa ya mwaka 2002).

## Jina
*Makala kuu: Etimolojia ya Neno Zanzibar

## Mji Mkongwe
Kitovu cha historia yake ni Mji Mkongwe (*Stone Town*) ulioandikishwa katika orodha ya UNESCO ya "Urithi wa Dunia" (World Heritage). 

Nyumba za Mji Mkongwe zilijengwa tangu mwaka 1830 wakati Sultani Sayyid Said alipohamisha mji mkuu wake kutoka Omani kuja Unguja. 

Kati ya majengo maarufu ni Beit al Ajaib (yaani Jumba la Maajabu lililobomoka tarehe 24 Desemba 2020), boma la kale, Kanisa Kuu la Kianglikana lililojengwa mahali pa soko la watumwa na hasa nyumba nyingi za kihistoria za ghorofa zilizojengwa na famila za tabaka la matajiri Waarabu zenye milango yenye mapambo mazuri. 

Mji Mkongwe unapokea watalii wengi kila mwaka.

Mji wa kisasa umekua sana ng'ambo ya Mji Mkongwe.

## Tazama Pia
*Jamhuri ya Watu wa Zanzibar

## Picha

Image:StoneTown-Zanzibar.jpg|Mji Mkongwe
Image:Sansibar-HoseOfWonders.jpg|Nyumba ya Maajabu (Beit-al-Ajaib
Image:Fort-Zanzibar.jpg|Boma la Kale katika Mji Mkongwe
Image:Beach-Zanzibar.jpg|Mahalipa kuogelea ufukoni karibu na Mji Mkongwe

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Historia na utamaduni wa Zanzibar 
* UNESCO Stone Town Site
* Stone Town Conservation and Development Authority 
* Zanzibar Urban District Homepage for the 2002 Tanzania National Census 
* Stranger in Paradise: Searching for a Place to Call Home in Stone Town  by Christopher Vourlias, *World Hum*, June 15, 2009
* Zanzibar Stone Town & Hotels  A travel guide website containing pictures and information about Stone Town as well as a selection of Stone Town Hotels.
* Stone Town sites and attractions 

Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
Jamii:Zanzibar
Jamii:Waswahili
Mkoa wa Kilimanjaro

**Mkoa wa Kilimanjaro** ni mojawapo ya mikoa 31 ya Tanzania, uliopo kaskazini-mashariki mwa nchi. Unapakana na Kenya upande wa kaskazini, Mkoa wa Arusha magharibi, na Mkoa wa Tanga upande wa kusini. Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2022, mkoa una wakazi 1,861,934. Makao makuu ya mkoa huo yako Moshi mjini. Mkoa huo unajulikana zaidi kwa kuwa na Mlima Kilimanjaro, mlima mrefu zaidi barani Afrika, ambao pia ni kivutio kikuu cha utalii kutoka dunia nzima. Mkoa huu una historia tajiri ya biashara, na kilimo, hasa cha kahawa, na unajulikana kwa kiwango cha juu cha maendeleo ya kijamii na kiuchumi ukilinganisha na mikoa mingine ya Tanzania, ingawa teknolojia ya utandawazi katika eneo kubwa haijashamiri.

## Wakazi
Mkoani Kilimanjaro kuna wakazi wapatao 1,861,934 (sensa ya mwaka 2022.).

Makabila makubwa mkoani humo ni Wachagga, Wagweno na Wapare, ambapo pia kuna makabila mengine madogomadogo kama Wamasai na Wakamba.

## Wilaya 
Mkoa wa Kilimanjaro una wilaya 7 ambazo ni: Hai, Mwanga, Moshi mjini, Moshi vijijini, Rombo na Same na ile mpya ya Siha.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2020 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
* Hai (Saashisha Mafuwe)
* Siha (Dr Godwin Mollel)
* Moshi Mjini (Priscus Tarimo)
* Mwanga
* Same Mashiriki
* Same Magharibi
* Moshi Vijijini (Prof. Patrick Ndakidemi)
* Vunjo (Dr Charles Kimei)
* Rombo (Prof. Adolf Mkenda)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Matokeo ya sensa 2002 ya Tanzania kwa Mkoa wa Kilimanjaro 

K
Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi

220px|thumb|right|Mahali pa Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi katika Tanzania
[thumb|[Mji Mkongwe kutoka juu.]] 
**Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko Unguja ambacho ni kisiwa kikubwa cha Jamhuri ya Watu wa Zanzibar. Unapakana na mikoa yote miwili mingine ya kisiwa hicho: Mkoa wa Unguja Kusini na Mkoa wa Unguja Kaskazini mbali ya Bahari Hindi. Eneo la mkoa ni km² 230 ambako kuna jumla ya wakazi 893,169 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 
. Walikuwa 593,678; Mjini 223,033 na Magharibi 370,645 katikasensa ya mwaka 2012. Makao makuu ya mkoa yako Zanzibar. Sehemu ya jiji hilo, maarufu kama Mji Mkongwe, imeorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia. 

Msimbo wa posta ni namba **71000**.

Mkoa huu una wilaya tatu ambazo ndizo Mjini, yaani Jiji la Zanzibar, Unguja Magharibi A na Unguja Magharibi B. 

## Marejeo
thumb|left|260px|Ramani ya Unguja
## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Unguja Mjini Magharibi

## Viungo vya nje
U
Jamii:Zanzibar
Pemba

**Pemba** ni jina linalomaanisha:
* **Kisiwa cha Pemba** ambacho ni sehemu ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar katika Tanzania
* **Pemba (Tarime)** ni kata ya wilaya ya Tarime katika Mkoa wa Mara, Tanzania
* **Pemba (Msumbiji)** (zamani: "Porto Amelia") ni mji wa mwambao na makao makuu ya mkoa wa Cabo Delgado, Msumbiji
* **Wilaya ya Pemba** ni wilaya katika Mkoa wa Kusini (Zambia) takriban km 300 kusini kwa Lusaka
Etimolojia ya neno Zanzibar

**Etimolojia ya neno "Zanzibar"** inaonyesha ya kuwa ni jina la kale sana. Hakuna hakika kabisa kuhusu asili ya neno hilo. Etimolojia ni elimu ya asili ya maneno na uhusiano yake na maneno mengine.

## Asili za Kiarabu na Kiajemi
Zanzibar ina uhusiano na maneno mawili ya Kiarabu. Neno la kwanza ni "zanj- ﺯﻧﺞ" lililomaanisha watu weusi au nchi ya watu weusi. Katika historia kuna kipindi cha vita ya Wazanj waliokuwa watumwa Waafrika katika Irak karibu na mji wa Basra walioasi dhidi ya mabwana wao Waarabu kati ya 869 and 879 BK wakijaribu kujipatia uhuru. Neno "zanj" linaandikwa "zang زنگ" kwa Kiajemi na zamani taarifa nyingi za Wazungu zilitumia umbo la "Zanguebar" kwa matamshi ya Kiajemi wakitaja Zanzibar.

Neno la pili ni "bar - ﺑﺮ " linalomaanisha "nchi kavu" - ni asili ya neno la Kiswahili "bara".

## Historia ya jina
Bila shaka wakazi asilia walikuwa na jina au majina yao kwa ajili ya mwambao wa Afrika ya Mashariki na visiwa. Lakini hatuna ushuhuda kuhusu majina yale yaliyotumiwa karne nyingi zilizopita. Katika taarifa ya wasafiri na wataalamu Wagiriki na Waarabu tunakuta majina yanayofanana na Zanzibar.

Ptolemaio (aliishi mnamo mwaka 200 BK) alitaja rasi ya "Zingis" au "Zingisa" ((Ζίγγις ή Ζήγγισα) ambayo inaaminiwa kuwa Zanzibar; wasafiri wa baadaye walitumia jina tunalojua kutoka kwa Waarabu, kwa mfano Marco Polo aliyetaja "Zamzibar". Hatujui kama wale wageni walitumia jina walilopokea kutoka wenyeji.

## Azania, Zanj na Zanguebar
Kwa mahitaji yetu inatosha kusema ya kwamba kuna jina la kale kwa ajili ya mwambao wa Afrika ya Mashariki lililowahi kutajwa kwa umbo tofauti katika karne za kale kama vile Zingis, Zingium, Azania,  au nchi (=bar) ya „Zanj“ (kiarabu) au ya „Zangi“ (kiajemi). Wajemi na Waarabu wote walitaja pia watu weusi kwa neno hili. „Zangibar“ au „zanjbar“ ni „nchi ya watu weusi“.

Wareno walianza baadaye kutofautisha kati ya bara na kisiwa wakiandika jina la kisiwa mbele ya pwani la „Zanguebar“ kama „Zanzibar“ yaani kwa namna inayolingana zaidi na matamshi ya Kiarabu lakini waliendelea kusema "Zanguebar" wakimaanisha bara.

## Tazama pia
*Makala kuhusu maana mbalimbali ya neno Zanzibar

## Marejeo
Mchezo wa ng'ombe

'''Mchezo wa ng'ombe''' ni desturi inayojulikana hasa katika nchi za Hispania na Ureno, pia katika maeneo ya jirani ya Ufaransa kusini na katika koloni za zamani za Hispania huko Amerika ya Kilatini kama Meksiko. Imekuwa pia mila ya pekee kwenye Kisiwa cha Pemba, Tanzania. Kila mahali ni mashindano kati ya wanadamu na fahali wa ng'ombe lakini kuna taratibu tofautitofauti.

## Mchezo wa ng'ombe katika Hispania
Katika mchezo wa Hispania fahali anauawa uwanjani. Mchezo unafanywa katika uwanja wa pekee unaoitwa Plaza de Toros. Wale wanoshindana na ng'ombe dume wanaitwa "torero"; mkuu wao atakayemwua kwa pigo la upanga wake ni "matador". Matador anatangulia kucheza na fahali kwa kumkasirisha kwa kitambaa chekundu na kutoroka akishambuliwa. Wasaidizi wake wanapita kwa farasi na kumdunga fahali kwa mikuki midogo kwa kusudi la kumdhoofisha. Mwishoni ng'ombe anauawa na matador kwa upanga. Muda wa mchezo ni kama dakika 20 kwa kila mnyama. 

Ilhali Wahispania wanaua ng'ombe wa dume Aareno wanawachezea tu hadi kuwaangusha chini bila kuwaua. 

## Asili za Roma ya Kale
Historia ya desturi hii inarudi nyuma hadi zamani za Dola la Roma watu walipopenda kuwa na maonyesho ya mapambano ya wanyama pori, ama ya wenyewe kwa wenyewe au zaidi ya watu dhidi ya wanyama hawa. Maonyesho haya yalifanyika katika uwanja wa mji kwa mfano uwanja wa Koloseo huko Roma. Desturi hii imepotea kila sehemu ya eneo la kale la Dola la Roma kwa sababu ilipingwa na kanisa la kikristo isipokuwa Hispania na Ureno. 

## Mchezo wa ng'ombe Pemba kisiwani
Pemba ndipo mahali pa pekee katika Afrika penye desturi hii ya mchezo wa ng'ombe. Hii ni kutokana na athira ya Ureno kwenye mwambao wa Afrika ya Mashariki miaka 400 iliyopita. Mara Wareno walikuwa na kituo huko Chake Chake, mara walikuwa na mapatano ya usaidizi na Pemba, mara waliuachia utawala Sultani wa Mombasa. Haijulikani jinsi walivyoacha desturi hii Pemba. 

Kuhusu mchezo huu amesema Abdullah Amur Suleiman (http://groups.msn.com/SitiBintiSaad/mchezowangombebullfight.msnw ): 

## Viungo vya Nje
*Abdullah Amur Suleiman akieleza mchezo huu wa kitaifa 
*Picha za mchezo wa ng'ombe Pemba

Jamii:Pemba
Jamii:Michezo
Lugha ya kupangwa

**Lugha ya kupangwa** ni aina ya lugha ya kuundwa. Kwa kawaida, msemo *lugha ya kupangwa* unatumika kwa lugha zile ambazo ziliundwa kwa ajili ya utumiaji wa kawaida baina ya watu. 

Kumbe kuna lugha iliyotengenezwa ambayo si lugha ya kupangwa, kama vile lugha za uzushi na lugha za siri.

Lugha ya kupangwa inayozungumzwa zaidi ni Kiesperanto.
Taasisi ya Taaluma za Kiswahili

**Taasisi ya Taaluma za Kiswahili (TATAKI) ni idara ya **Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania.  Taasisi hii ni miongoni mwa taasisi kongwe za lugha nchini Tanzania. Madhumuni yake yakiwa ni kusimamia usanifishaji na maendeleo ya lugha ya Kiswahili. Hadi mnamo mwaka 2009 taasisi hii ilijulikana zaidi kwa jina la  **TUKI** au "**Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili**".    

## Historia yake
Ilianzishwa mnamo mwaka 1930 kama Inter-territorial Language (Swahili) committee ya Nchi za Afrika ya Mashariki, baadaye ikaitwa Kamati ya Kiswahili ya Afrika Mashariki. Mnamo mwaka 1964 kamati ilifanywa kuwa Sehemu ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaamu. Baadaye ikaitwa Chuo cha Uchunguzi wa Lugha ya Kiswahili. Tangu 1970 kimepewa jina la Taasisi ya Uchunguzi wa Lugha ya Kiswahili. Mwaka 2009, TUKI iliungana na iliyokuwa Idara ya Kiswahili ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kuunda Taasisi kubwa zaidi inayoitwa Taasisi ya Taaluma za Kiswahili - TATAKI

## Majukumu
Mwanzoni, Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili ni taasisi ya utafiti ilipewa jukumu la kutafiti nyanja zote za lugha ya Kiswahili, fasihi na utamaduni, na kuchapisha matokeo ya utafiti huo. Hivyo pamoja na BAKITA (Baraza la Kiswahili Tanzania) TUKI ndiye mlinzi wa usanifu wa lugha ya Kiswahili katika Tanzania.
Baada ya kuungana na Idara ya Kiswahili, sasa TATAKI inafundisha Isimu, Fasihi na Historia ya Lugha ya Kiswahili katika Shahada za Awali, Mahiri na Uzamivu.

## Kazi yake
Kutafiti na kuchapisha matokeo ya utafiti katika nyanja mbalimbali za Lugha, Isimu na Fasihi ya Kiswahili, TATAKI inasimamia Tafsiri na Ukalimani. Inafundisha Kiswahili kama lugha ya pili hasa kwa wageni kutoka nje ya ulimwengu wa Waswahili na kuendeleza utungaji wa Kamusi mbalimbali zinazohusiana na Kiswahili.
Kati ya kamusi hizi ni 
* Kamusi ya Kiswahili Sanifu,
* Kamusi ya Kiingereza -Kiswahili, 
* Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza, 
* Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha, 
* Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia 
* Kamusi ya Sheria
* Kamusi ya Biashara na Uchumi
* Kamusi ya Tiba
* Kamusi Asisi ya Kiingereza - Kiswahili - Kiarabu
* Kamusi ya Biolojia Fizikia na Kemia

TUKI imehariri toleo la Kiswahili la "Historia Kuu ya Afrika" iliyotungwa na kamati ya wataalamu ya UNESCO.

## Viungo vya nje
* Tovuti ya TUKI 

Jamii:Kifupi
Pemba (kisiwa)

thumb|Ramani ya Kisiwa cha Pemba
thumb|left|Visiwa vya Zanzibar (Unguja na Pemba)

:*Makala hii inahusu Kisiwa cha Pemba. Jina Pemba linatumika pia kwa ajili ya Pemba katika Msumbiji na Pemba wilaya pamoja na mji huko Zambia.*

**Pemba** ni kisiwa kilichopo takriban 50 km kaskazini ya Unguja katika Bahari Hindi. Visiwa vyote viwili ni sehemu za Jamhuri ya Watu wa Zanzibar katika Tanzania. Umbali na Tanganyika au Tanzania bara ni 50 km. 

Pemba pamoja na visiwa vidogo karibu nayo ina wakazi 360,797 katika eneo la 980 km².

Miji muhimu ya Pemba ndiyo Chake Chake, Mkoani na Wete.

Pemba kuna mikoa miwili kati ya mikoa 26 ya Tanzania ambayo ni 
*Mkoa wa Pemba Kaskazini yenye wilaya za Wete na Micheweni. 
*Mkoa wa Pemba Kusini  yenye wilaya za Mkoani na Chake Chake.

Uchumi wa Pemba ni hasa kilimo pamoja na uvuvi. Mazao ya sokoni hulimwa hasa karafuu.

Katika utamaduni wa Pemba kuna desturi ya kipekee katika Afrika ndiyo mchezo wa ng'ombe iliyorithiwa na Wareno walipokuwa na athari kisiwani karne zilizopita.

## Viungo vya nje 
* zanzinet.org 
* Takwimu ya Zanzibar 

## Wapicha 

Image:Pemba island, Tanzania. View from Chake Chake town center over the mangroves towards the sea.JPG|View from Chake Chake town center over the mangroves towards the sea
Image:Wharf at Mkoani. Havenpier in Mkoani, Pemba, Tanzania.jpg|Wharf at Mkoani
Image:Chief Minister's Office, Chake Chake, Pemba Island, Tanzania.jpg|The Pemba offices of the Prime Minister of Zanzibar's Revolutionary Government in Chake Chake
Image:Derelict amusement park in Pemba, Tanzania.JPG|Derelict amusement park on the outskirts of Chake-Chake
Image:Pemba is rich of children2.jpg|A family from Pemba
Image:DC3 PEMBA AIRPORT 2009.jpg|Aircraft at Karume airport Chake-Chake 
Image:Chake Chake, Pemba, Tanzania.JPG|A rainy day in central Chake Chake
Image:Pemba_Island_(Tanzania).jpg|Map of Pemba Island
Image:Fish market, Mkoani, Pemba Island, Tanzania.jpg|Fish market, Mkoani 
Image:Market in Wete, Pemba Island, Tanzania.JPG|Market building in Wete
Image:The jetty of Chake Chake, Pemba, Tanzania.JPG|The jetty at Chake Chake, surrounded by mangroves
Image:CUF Office in Pemba.JPG|An office of the opposition party CUF (Civic United Front) in Chake Chake

Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Zanzibar
*
Jamii:Visiwa vya Afrika
Jamii:Waswahili
Mkoa wa Pemba Kusini

[thumb|right|284px|[Visiwa vya Zanzibar (Unguja na Pemba)]]
thumb|right|220px|Mahali pa Pemba Kusini katika Tanzania
**Mkoa wa Pemba Kusini** mi mojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kusini mwa Kisiwa cha Pemba ambacho ni sehemu ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Unapakana na Mkoa wa Pemba Kaskazini tu, halafu unazungukwa na Bahari Hindi na Mfereji wa Pemba. Mkoa una eneo la km2 332 na wakazi 271,350 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 . Katika sensa ya mwaka 2012 ulikuwa na wakazi wapatao 195,116. Makao makuu ya mkoa yako Chake Chake. 

Mkoa una wilaya mbili tu, Mkoani na Chake Chake

Una postikodi namba **74000**.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Pemba Kusini

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Mkoa wa Pemba Kusini katika sensa ya 2012 

P
Jamii:Zanzibar
Mkoa wa Pemba Kaskazini

**Mkoa wa Pemba Kaskazini** ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kaskazini mwa Kisiwa cha Pemba ambacho ni sehemu ya Zanzibar katika Muungano wa Tanzania. Mkoa una eneo la km2 574 na wakazi 272,091 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 . Unapakana na mkoa wa Pemba Kusini tu, halafu unazungukwa na Bahari Hindi na Mfereji wa Pemba kuelekea Tanzania Bara. Makao makuu ya mkoa yako Wete. 

Mkoa una wilaya mbili tu, Wete na Micheweni.

Una postikodi namba ** 75000**.

## Tazama pia 
* Mkoa wa Pemba Kusini
* Orodha ya mito ya mkoa wa Pemba Kaskazini

## Tanbihi
P
Jamii:Mkoa wa Pemba Kaskazini
Jamii:Zanzibar
Mkoa wa Unguja Kaskazini

thumb|right|220px|Mahali pa Unguja Kaskazini katika Tanzania
thumb|right|250px|Mkoa wa Kaskazini Unguja, Tanzania
**Mkoa wa Unguja Kaskazini** ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko Unguja ambacho ni kisiwa kikubwa cha Jamhuri ya Watu wa Zanzibar. Unapakana na mikoa yote miwili mingine ya kisiwa hicho: Mkoa wa Unguja Kusini na Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi mbali ya Bahari Hindi. Eneo la mkoa ni km² 470 ambako kuna jumla ya wakazi 257,290 kwa mujibu wa sensa ya watu na makazi ya mwaka 2022. Makao makuu ya mkoa yako Mkokotoni. 

Msimbo wa posta ni namba **73000**.

## Wilaya na wakazi
Kuna wilaya mbili ambazo ni Kaskazini Unguja 'A' (105,780 mwaka 2012 na 157,369 mwaka 2022) na Kaskazini Unguja 'B' (81,675 mwaka 2012 na 99,921 mwaka 2022). 

Wengi wanajishughulisha na uvuvi na kilimo. Sehemu ya mashariki ya mkoa kuna kilimo cha karafuu. 

Upande wa magharibi utalii umeanza kuwa muhimu. Eneo la Nungwi ni sehemu moja yenye hoteli za watalii kutoka nje.

Kisiwa cha Tumbatu ni sehemu ya mkoa huu.

Miji ya mkoa ndiyo Mkokotoni, Mahonda na Gamba. 

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Unguja Kaskazini

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Dira mikoani: Kaskazini Unguja 

U

Jamii:Zanzibar