Syria

left|thumbnail|250px|Ramani ya Syria
**Syria** au **Siria** (kwa Kiarabu:سوريا au سورية), rasmi kama **Jamhuri ya Kiarabu ya Syria**, ni nchi iliyoko Asia ya Magharibi, ikipakana na Uturuki upande wa kaskazini, Iraq mashariki, Jordan kusini, Israeli na Lebanon kusini-magharibi, na Bahari ya Mediterania upande wa magharibi. Inakadiriwa kuwa na idadi ya watu takriban milioni 22, na kushika nafasi ya 58 duniani kwa idadi ya watu. Mji wake mkuu na mkubwa zaidi ni Damascus. Syria imegawanywa katika mikoa 14. Inajulikana kwa miji yake ya kale kama Aleppo, Damascus, na Palmyra, pamoja na nafasi yake ya kipekee katika ustaarabu wa mwanzo wa binadamu. Katika miaka ya hivi karibuni, imeathiriwa sana na vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoanza mwaka 2011, ambavyo vimeathiri kwa kiasi kikubwa mazingira yake ya kijamii, kiuchumi, na kitamaduni.

## Historia 
[thumb|right|[Wanawake wa Syria, mwaka 1683.]]
Nchi ilikaliwa na watu tangu milenia nyingi. Ilipata kuwa chini ya utawala wa Misri hadi mnamo mwaka 1100 KK.

### Ufalme wa Aramu 
Tangu mwaka 1000 KK hivyo kulikuwa na ufalme wa Aramu unaotajwa mara nyingi katika Biblia pia, ukiwa na makao makuu mjini Dameski. Baada ya kushindana mara nyingi na Israeli ulikwisha katika vita dhidi ya Assyria mwaka 732 KK.

### Utawala wa Babeli, Uajemi, Wagiriki na Roma 
Assyria ilishindwa na Nebukadreza II wa Babeli na Syria ikawa sehemu ya milki ya pili ya Babeli tangu 572 KK. 

Mwaka 538 KK, Uajemi ilipochukua nafasi ya Babeli, Dameski ikawa mji mkuu wa jimbo la Syria. 

Kufika kwa Aleksanda Mkuu tangu 333 KK kulibadilisha siasa ya Mashariki ya Kati na Syria ikawa sehemu ya ustaarabu wa Kigiriki. 

Tangu mwaka 64 KK Dola la Roma likaingia Shamu. Dameski ikawa mji mkuu wa jimbo la Kiroma likakua na kustawi. Barabara na majengo ya nyakati zile za Waroma yanaonekana hadi leo, kwa mfano barabara ya decumanus, ambayo imetajwa katika Biblia ya Kikristo kama "barabara iliyonyoka" au "barabara iitwayo Nyofu" (Mdo 9:11). 
[thumb|250px|Maziara ya [kichwa cha Yohane Mbatizaji ndani ya msikiti wa Muawiya mjini Damasko yanatembelewa na Waislamu na Wakristo vilevile.]]

### Waarabu na Waosmani 
Syria ilivamiwa na jeshi la Waarabu Waislamu chini ya khalifa Umar I mwaka 636 B.K.. 

Baada ya ushindi wa Muawiyya mwaka 661 dhidi ya Hussain ibn Ali alichukua cheo cha khalifa akikaa Dameski. Hivyo mji ukawa mji mkuu wa milki ya Wamuawiya iliyotawala kutoka Hispania hadi milango ya China.
 
Khalifa wa mwisho wa Wamuawiya Marwan II alihamisha makao yake kwenda Haran katika Mesopotamia ya kaskazini. Marwan alishindwa baadaye na Abu al-`Abbās `Abdu'llāh as-Saffāh aliyeanzisha utawala wa makhalifa Waabbasi na kupeleka mji mkuu Baghdad. 

Salah-ad-Din aliweka tena nchi chini ya utawala wa Misri hadi 1516, ambapo Milki ya Waturuki Waosmani ulianza kutawala ukaendelea hadi 1918, ila baina ya miaka 1832 na 1840 walipotawala Wamisri. 

Wakati wa utawala wa Waosmani, Wayahudi na Wakristo wa Dameski waliweza kuendelea na dini zao wakiwa dhimmi (watu wasio Waislamu na waliolazimika kulipa kodi (jizya) ili kupewa ulinzi juu ya mali yao na nafsi zao na kutoshiriki katika Jihadi).

Mwanzo wa karne ya 20, wazo la utaifa wa Kiarabu lilianza Dameski kwa sababu ya sheria kutoka Istanbul ambazo zilitumiwa zibadilishe Dameski iwe “mji wa Kituruki” zaidi. Utekelezaji wa watu wenye elimu mwaka 1915 na mwaka 1916 ulikuza hilo wazo la utaifa wa Kiarabu. Lakini Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilivunja milki ya Waosmani ikaleta utawala wa Ufaransa katika Syria. 

## Baada ya vita vikuu vya kwanza
Mwaka 1918, mapinduzi ya Waarabu yalianza nchini Syria na baada ya muda mfupi, Waosmani waliondoka Syria na Waingereza walichukua nchi. Faisal ibn Hussein alikuwa mfalme mpya wa Syria. Mwaka 1920, serikali iliandika katiba mpya ya kidemokrasia. Lakini, mwaka huohuo Mkutano wa Versailles aliutolea Ufaransa nchi ya Syria. Hivyo kati ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na uhuru ilikuwa nchi lindwa chini ya Ufaransa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa 

Syria imetawaliwa na chama cha Baath tangu mwaka 1963; tangu mwaka 2000 rais ni Bashar al-Assad, aliyemrithi baba yake Hafez al-Assad aliyetawala kuanzia mwaka 1970.

Syria ilishiriki katika vita vya Waarabu dhidi ya Israeli. Hivyo sehemu ya Mkoa wa Qunaytrah imekaliwa na Israeli tangu mwaka 1967.

Tangu Machi 2011 nchi imeingia vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoua watu zaidi ya 100,000 kufikia Septemba 2013 na kufanya wananchi milioni 9.5 kukimbia nyumba zao. Kati yao milioni 4 wako nje ya nchi. Wakati fulani nusu ya nchi ilitawaliwa na DAESH.

Tarehe 8 Desemba 2024 wapinzani, baada ya Aleppo, waliteka Damasko, hivi kwamba rais Assad alilazimika kukimbia nchi.

## Mikoa 
Syria kiutawala imegawiwa katikaa mikoa (*muhafazat*) 14:

* Al Hasakah
* Al Ladhiqiyah
* Al Qunaytrah
* Ar Raqqah
* As Suwayda
* Dara'a
* Deir ez Zor
* Dimashq (Dameski)
* Halab (Aleppo)
* Hama (mji)
* Homs
* Idlib
* Rif Dimashq
* Tartus

## Lugha 
Lugha ya kitaifa ni Kiarabu. Waarabu ni 74% ya wakazi. 

Kuna pia maeneo yenye Wakurdi (9%), Waturuki (3-5%), Waaramu (2%), Waarmenia na wengineo ambao wanaendelea kutumia lugha zao.

## Dini 
Wasyria walio wengi ni Waislamu (74%), hasa Wasunni lakini kuna pia wafuasi wengi kidogo wa aina ya Washia wanaoitwa "Waalawi" n.k. (13%).

10% za wakazi ni Wakristo, wakiwemo kwanza Waorthodoksi wa Mashariki, halafu Waorthodoksi (35.7% ya Wakristo wote) na Wakatoliki (26.2%). 

3% ni Wadruzi.

Wayahudi wamekuwa wachache sana kutokana na ugomvi kati ya Waarabu na Israeli.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi   
* 
* 
* Syria profile from the BBC News 
* 

Jamii:Syria
Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Maeneo ya Biblia
Jamii:Mashariki ya Kati
Jamii:Mtume Paulo

Jamii:Nchi