open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uwanja wa michezo wa Corinthians

**Uwanja wa michezo wa Corinthians** ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini São Paulo, nchini Brazil. Uwanja huo ni makao makuu ya klabu ya Sport Club Corinthians Paulista na ulijengwa mahsusi kwa ajili ya Kombe la Dunia la FIFA 2014, ambapo pia uliandaa mechi ya ufunguzi.

Uwanja huu una uwezo wa kuchukua takribani watu 49,000 wakati wa mechi za kawaida, lakini ulipanuliwa kufikia kuweza kuchukua watu zaidi ya 60,000 wakati wa Kombe la Dunia mnamo 2014. Uwanja huu umekuwa moja ya vivutio vikubwa vya kisasa nchini Brazil kutokana na usanifu wake wa kuvutia na teknolojia ya kisasa ya ujenzi.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Castelão

**Uwanja wa michezo wa Castelão** (Kireno: *Arena Castelão*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko katika jiji la Fortaleza, Ceará, nchini Brazil.

Uwanja huu ulifunguliwa rasmi mnamo 1973 na ukafanyiwa ukarabati mkubwa kuanzia miaka ya 2009 hadi 2012 kwa ajili ya maandalizi ya Kombe la Dunia la FIFA 2014.

Una uwezo wa kuchukua takribani watu 63,000 na ni miongoni mwa viwanja vikubwa zaidi kaskazini mwa Brazil.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Mineirão

**Uwanja wa michezo wa Mineirão** (Kireno: *Estádio Governador Magalhães Pinto*, maarufu kama *Mineirão*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini Belo Horizonte, katika jimbo la Minas Gerais, nchini Brazil.

Uwanja huu ulifunguliwa rasmi mnamo 1965 na umekuwa mwenyeji wa mechi nyingi muhimu za ndani na za kimataifa, zikiwemo zile za Kombe la Dunia la FIFA 2014 na Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto mnamo 2016.

Una uwezo wa kuchukua takribani watu 62,000 baada ya ukarabati mkubwa uliofanywa kati ya  2010 na 2013. Ni moja ya viwanja vinavyotumiwa zaidi na klabu za *Cruzeiro Esporte Clube* na *Clube Atlético Mineiro*, na umekuwa kivutio kikuu cha michezo na matukio ya burudani katika eneo la Minas Gerais.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Fonte Nova

**Uwanja wa Michezo wa Fonte Nova** (Kireno: *Arena Fonte Nova* au *Itaipava Arena Fonte Nova*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini Salvador, katika jimbo la Bahia, nchini Brazil.

Uwanja huo ulijengwa upya miaka ya 2010 na 2013 mahali palipokuwa uwanja wa zamani wa *Estádio Fonte Nova*, ambao ulivunjwa 2007. Ni moja ya viwanja vilivyotumika katika michezo ya Kombe la Dunia la FIFA 2014 na Kombe la Shirikisho la FIFA 2013.

Una uwezo wa kuchukua takribani watu 48,000 na ni miongoni mwa viwanja vya kisasa zaidi nchini Brazil. Uwanja huo hutumika zaidi na klabu ya *Esporte Clube Bahia* na umekuwa unatumika katika matukio mbalimbali ya kimataifa ya michezo na matamasha.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Panzi-vichaka

**Panzi-vichaka** au **panzi kichwa-farasi** ni panzi wadogo sana (mm 
Paurothericles marsabitica male.jpg|Dume la *Paurothericles*
Paurothericles marsabitica female.jpg|Jike la *Paurothericles*
Thericles obtusifrons 248482975.jpg|Jike la *Thericles obtusifrons*

Jamii:Panzi na jamaa
Uwanja wa michezo wa Beira-Rio

**Uwanja wa Michezo wa Beira-Rio** (Kireno: *Estádio José Pinheiro Borda*, maarufu kama *Estádio Beira-Rio*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini Porto Alegre, katika jimbo la Rio Grande do Sul, nchini Brazil.

Uwanja huo ndio uwanja wa nyumbani wa klabu ya *Sport Club Internacional* na ulifunguliwa rasmi mwaka 1969. Ukarabati mkubwa ulifanyika miaka ya 2010 na 2014 kwa ajili ya mashindano ya Kombe la Dunia la FIFA 2014.

Una uwezo wa kuchukua takribani watu 51,000, na ni moja ya viwanja vikubwa zaidi vya kusini mwa Brazil.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Pernambuco

**Uwanja wa michezo wa Pernambuco** (Kireno: *Arena Pernambuco*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko katika mji wa Recife, katika jimbo la Pernambuco, nchini Brazil.

Uwanja huo ulijengwa mahsusi kwa ajili ya Kombe la Dunia la FIFA 2014, na ulifunguliwa rasmi mnamo 2013. Pia umetumika kwa michezo ya Copa Amerika na matukio mengine ya kitaifa.

Una uwezo wa kuchukua zaidi ya watu 45,000 na umejengwa kwa usanifu wa kisasa unaozingatia uendelevu wa mazingira, ikiwa ni pamoja na matumizi ya nishati mbadala.

Uwanja huo hutumika kama uwanja wa nyumbani na klabu za *Clube Náutico Capibaribe* na *Santa Cruz Futebol Clube*, na ni moja ya alama kuu za kisasa za michezo katika kaskazini-mashariki mwa Brazil.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Pantanal

**Uwanja wa Michezo wa Pantanal** (Kireno: *Arena Pantanal*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini Cuiabá, katika jimbo la Mato Grosso, nchini Brazil.

Uwanja huo ulijengwa mahsusi kwa ajili ya Kombe la Dunia la FIFA 2014, na ulifunguliwa rasmi mnamo 2014.

Una uwezo wa kuchukua zaidi ya watu 40,000, na unajulikana kwa usanifu wake unaozingatia mazingira, ikiwa ni pamoja na mifumo ya kuhifadhi maji na nishati. Klabu za *Cuiabá Esporte Clube* na *Mixto Esporte Clube* hutumia uwanja huo kama uwanja wao wa nyumbani.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Mané Garrincha

**Uwanja wa Taifa Mané Garrincha** ni uwanja wa Taifa unaotumika katika shughuli mbali mbali za kitaifa, na michezo kama mpira wa miguu ulio katika jiji la Brasília, nchini Brazil. Ulipewa jina la heshima kwa mchezaji maarufu wa Brazil, Mané Garrincha, ambaye alijulikana kwa ustadi wake mkubwa katika mchezo wa soka.

Uwanja huu umetumika kwa mashindano makubwa kama Kombe la Dunia la FIFA 2014 na Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto mnamo 2016.

Uwanja huo una uwezo wa kuchukua zaidi ya watu 70,000 na ni miongoni mwa viwanja vikubwa zaidi nchini Brazil.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Uwanja wa michezo wa Dunas

**Uwanja wa michezo wa Dunas** Kireno: *Arena das Dunas*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini Natal, katika jimbo la Rio Grande do Norte, nchini Brazil.

Uwanja huo ulijengwa mahsusi kwa ajili ya Kombe la Dunia la FIFA 2014 na ulifunguliwa rasmi Januari 2014. Uwanja huo una usanifu wa kipekee unaoiga mawimbi ya mchanga wa jangwa la Dunas, jambo linaloendana na mandhari ya jiji la Natal.

Una uwezo wa kuchukua takribani watu 42,000, baada ya mashindano ya Kombe la Dunia unaendelea unatumika katika mechi za ligi za ndani pamoja na matukio mengine ya burudani. Klabu za *América Futebol Clube (RN)* na *ABC Futebol Clube (RN)* hutumia uwanja huo kwa michezo zao za nyumbani.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Tunji Bello

**Olatunji Bello** (alizaliwa mwezi Julai mwaka 1961) ni wakili wa Naijeria, mwanamazingira, mwanasayansi wa siasa na mwanahabari ambaye aliwahi kuwa Kamishna wa mazingira na rasilimali za maji chini ya utawala wa Babajide Sanwo-Olu katika Jimbo la Lagos kuanzia mwaka 2019 hadi 2023 na ni afisa mkuu mtendaji au makamu mwenyekiti Mtendaji wa tume ya shirikisho ya ulinzi na watumiaji tangu mwezi  Juni mwaka 2024.

## Kazi za kisiasa 
Kama mwanafunzi katika Chuo Kikuu cha Ibadan, Bello alikuwa makamu wa rais wa Umoja wa Wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Ibadan. Daima amekuwa akitetea demokrasia tangu miaka ya 80. Kazi yake kuu ya kisiasa ya kitaifa ilianza alipohudumu kama msaidizi maalum wa MKO Abiola, mshindi wa uchaguzi uliobatilishwa mnamo mwezi Juni mwaka 1993. Baada ya kubatilishwa kwa uchaguzi mkuu, Bello alikua mwanachama wa kundi linalounga mkono demokrasia ya Naijeria linaloitwa  NADECO, ambalo lilipigania uhalisi wa demokrasia nchini Naijeria na lilikuwa hai kutoka mwaka wa 1993 hadi mwaka wa 1999. Baada ya mpito kwa utawala wa kidemokrasia mwaka wa 1999, Bello alijiunga na utawala wa gavana wa Jimbo la Lagos anayeitwa Bola Tinubu. Alihudumu kama mkuu wa Wakala wa Ishara na Utangazaji wa Jimbo la Lagos na mnamo mwaka wa 2003 alikuwa Kamishna wa Mazingira.

## Maisha ya kibinafsi 
Bello amemuoa Ibiyemi Olatunji-Bello, ambaye amehudumu kama naibu-chansela wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Lagos tangu mwezi Septemba mwaka 2021.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waliozaliwa 1961
Uwanja wa michezo wa Baixada

**Uwanja wa Michezo wa Baixada** (Kireno: *Arena da Baixada*, pia hujulikana kama *Estádio Joaquim Américo Guimarães*) ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko mjini Curitiba, katika jimbo la Paraná, nchini Brazil.

Uwanja huo hutumika kama uwanja wa nyumbani na klabu ya *Club Athletico Paranaense* na ni moja ya viwanja vya kisasa zaidi nchini Brazil. Ulifunguliwa awali mnamo 1914, kisha ukakarabatiwa na kupanuliwa mara kadhaa, ikiwemo ukarabati mkubwa wa maandalizi ya Kombe la Dunia la FIFA 2014.

Uwezo wa kuchukua takribani watu 42,000 na ni wa kwanza nchini Brazil kuwa na paa la kuteleza linalofungwa na kufunguliwa. Mbali na mpira wa miguu, uwanja huo pia umetumika kwa matamasha na hafla za kimataifa za michezo kama Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto mnamo 2016.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil
Historia ya ubadilishaji jinsia

**Historia ya ubadilishaji jinsia** - maoni yanatofautiana kuhusu jinsi ya kuainisha simulizi za kihistoria za watu na utambulisho wenye utofauti wa kijinsia.

Katika jamii asilia za Amerika Kaskazini, kulikuwa na majukumu ya kijinsia yenye ulegevu na ya kijinsia ya tatu, kama nadleehi wa Wanaavajo na lhamana wa Wazuni, tangu nyakati za kabla ya ukoloni.

Baadhi ya nyaraka za Ulaya za kipindi cha kati zimechunguzwa kama simulizi zinazowezekana za watu walio badili jinsia. Huzuni iliyotolewa na Kalonymus ben Kalonymus kutokana na kuzaliwa kama mwanaume badala ya mwanamke imechukuliwa kama mojawapo ya simulizi za mapema zinazohusiana na ugumu wa utambulisho wa kijinsia (kiing. gender dysphoria) John/Eleanor Rykener, Muingereza mwenye jinsia ya kiume aliyekamatwa mwaka wa 1394 akiishi na kufanya kazi ya ngono akiwa amevalia kama mwanamke, amefasiriwa na baadhi ya wasomi wa kisasa kuwa mtu aliyebadili jinsia. Huko Japan, simulizi za watu waliobadili jinsia hurudi nyuma katika kipindi cha Edo. Nchini Indonesia, kuna mamilioni ya *waria* wanaovuka jinsia ya tatu, na jumuiya iliyopo ya Bugis ya Sulawesi ya kabla ya Uislamu inatambua majukumu matano ya kijinsia.

Huko Marekani mnamo 1776, Rafiki wa Ulimwenguni asiye na jinsia alikataa jina la kuzaliwa na viwakilishi vya jinsia. Wanaume na wanawake wa Kiamerika waliobadili jinsia wameandikwa katika maelezo ya karne ya 19. Shirika la kwanza la utetezi lisilo rasmi la watu waliobadili jinsia nchini Marekani, Cercle Hermaphroditos, lilianzishwa mwaka wa 1895. 

Upasuaji wa kisasa wa kuthibitisha jinsia, ikiwa ni pamoja na ovari na upandikizaji wa uterasi, ulifanyika mwanzoni mwa karne ya 20 katika Institut für Sexualwissenschaft nchini Ujerumani, ambayo ilivamiwa ambayo baadaye iliharibiwa katika Ujerumani ya Nazi. Mabadiliko husika ya wanawake waliobadili jinsia Christine Jorgensen na Coccinelle katika miaka ya 1950 yalileta uelewa mpana wa upasuaji wa kuthibitisha jinsia kwa Amerika Kaskazini na Ulaya. Mapambano ya chinichini ya kisiasa ya haki za watu waliobadili jinsia nchini Marekani yalizua ghasia kadhaa dhidi ya polisi, ikiwa ni pamoja na Machafuko ya Cooper Donuts ya 1959, Ghasia za Cafeteria za Compton za 1966, na Machafuko ya siku nyingi ya Stonewall ya 1969. Katika miaka ya 1970, Lou Sullivan alikua shoga wa kwanza aliyejitambulisha hadharani na akaanzisha shirika la kwanza la wanaume waliobadili jinsia. Wakati huo huo, baadhi ya wanaharakati wenye itikadi kali za kifeministi walipinga hali ya mwanamke ikiwa ni pamoja na wanawake waliobadili jinsia, na kuunda kile ambacho kingejulikana baadaye kama ufeministi wa kutengwa na ubaguzi (TERF). Katika miaka ya 1990 na 2000, Siku ya Kumbukumbu ya Waliobadili jinsia ilianzishwa nchini Marekani, na wanasiasa waliobadili jinsia walichaguliwa katika ofisi mbalimbali za umma. Hatua za kisheria na mahakama zilianza kutambua haki za watu waliobadili jinsia katika baadhi ya nchi, huku baadhi ya nchi na jamii zikiendelea kupinga haki za watu waliobadili jinsia.

## Marejeo
Timu za Kombe la Dunia 2010

**Kombe la Dunia la FIFA 2010** lilifanyika nchini Afrika Kusini kuanzia mnamo 11 Juni hadi 11 Julai 2010. Mashindano haya yalikuwa ya kwanza kufanyika katika bara la Afrika, yakileta historia mpya katika ulimwengu wa soka. Jumla ya timu 32 kutoka mabara matano zilishiriki, zikigawanywa katika makundi manane (A–H).

## Mashindano 
Kombe hili lilitawaliwa na ushindani mkubwa, likiwa na mabao ya kusisimua, mashabiki wenye shauku, na teknolojia mpya kama mpira wa Jabulani uliotumika rasmi kwa mara ya kwanza. Timu za Ulaya na Amerika Kusini zilitawala hatua za mwisho, huku mataifa ya Afrika yakionesha maendeleo makubwa, ingawa hayakufika fainali.

## Timu Shiriki 
Timu 32 zilizoshiriki zilitoka katika mikoa yote ya FIFA kama ifuatavyo:

* Ulaya (UEFA): 13 timu (ikiwemo Ujerumani, Uholanzi, Uingereza, Uhispania, Ufaransa, Italia)
* Amerika Kusini (CONMEBOL): 5 timu (Brazil, Argentina, Chile, Uruguay, Paraguay)
* Afrika (CAF): 6 timu (Afrika Kusini, Ghana, Nigeria, Cameroon, Algeria, Ivory Coast)
* Asia (AFC): 4 timu (Japani, Korea Kusini, Korea Kaskazini, Australia)
* Amerika Kaskazini & Kati (CONCACAF): 3 timu (Mexico, Marekani, Honduras)
* Oceania (OFC): 1 timu (New Zealand)

Ushiriki wa Afrika Kusini kama mwenyeji ulikuwa tukio la kihistoria, kwani ilikuwa mara ya kwanza taifa la Afrika kuandaa mashindano hayo.

## Matokeo ya Kundi 
Kila kundi lilijumuisha timu nne, na timu mbili bora kutoka kila kundi ziliendelea katika hatua ya mtoano. Timu kama Ghana, Uruguay, na Uholanzi zilionekana kuibuka na ubora wa kiufundi na kiufanisi.

## Hatua za Mwisho 
Katika hatua ya nusu fainali, Hispania iliishinda Ujerumani 1–0 kupitia bao la Carles Puyol, huku Uholanzi ikiishinda Uruguay 3–2 katika mchezo wa kusisimua. Fainali iliwakutanisha Hispania na Uholanzi katika dimba la Soccer City, Johannesburg.

## Mabao na Mchezaji Bora 
Andrés Iniesta alifunga bao pekee lililoipa Hispania taji lake la kwanza la dunia, na timu hiyo ikawa ya nane duniani kushinda Kombe la Dunia. Diego Forlán wa Uruguay alipewa tuzo ya Mchezaji Bora wa Mashindano (Golden Ball) kwa ufanisi wake wa kipekee.

## Urithi 
Kombe la Dunia la 2010 lilibadilisha sura ya michezo Afrika, likileta uwekezaji mkubwa katika miundombinu, utalii, na teknolojia ya michezo. Mashabiki kutoka kote duniani walishuhudia Afrika ikijipambanua kama kituo cha kimataifa cha michezo.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Timu za Kombe la Dunia la 2014

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 2014** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 2014, lililofanyika nchini Brazil kuanzia tarehe 12 Juni hadi 13 Julai 2014.

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ujerumani
* Uholanzi
* Italia
* Ufaransa
* Uingereza
* Hispania
* Switzerland
* Belgium
* Bosnia na Herzegovina
* Croatia
* Portugal
* Ugiriki
* Russia

### Amerika ya Kusini 
* Brazil (wenyeji)
* Argentina
* Chile
* Colombia
* Uruguay
* Ecuador

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Mexico
* Marekani
* Costa Rica
* Honduras

### Afrika 
* Nigeria
* Cameroon
* Ghana
* Côte d’Ivoire
* Algeria

### Asia na Oceania 
* Korea Kusini
* Japani
* Iran
* Australia (ilicheza kupitia shirikisho la Asia)

## Makundi 
### Group A 
* Brazil  
* Mexico  
* Croatia  
* Cameroon  

### Group B 
* Hispania  
* Uholanzi  
* Chile  
* Australia  

### Group C 
* Colombia  
* Ugiriki  
* Côte d’Ivoire  
* Japani  

### Group D 
* Uruguay  
* Italia  
* Uingereza  
* Costa Rica  

### Group E 
* Ufaransa  
* Switzerland  
* Ecuador  
* Honduras  

### Group F 
* Argentina  
* Bosnia na Herzegovina  
* Iran  
* Nigeria  

### Group G 
* Ujerumani  
* Portugal  
* Ghana  
* Marekani  

### Group H 
* Belgium  
* Russia  
* Korea Kusini  
* Algeria  

## Matokeo makuu 
* Ujerumani walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya nne baada ya kuifunga Argentina 1–0 katika fainali (bao la Mario Götze dakika ya 113).  
* Uholanzi walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Brazil 3–0 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 2014, FIFA.com  
* Maelezo kamili katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Timu za Kombe la Dunia 2018

**Kombe la Dunia la 2018** lilifanyika nchini Urusi kuanzia tarehe 14 Juni hadi 15 Julai 2018, likiwa toleo la 21 la mashindano hayo ya soka ya kimataifa yanayosimamiwa na Shirikisho la Soka Duniani (FIFA). Jumla ya timu 32 kutoka mabara yote ziliwania taji hilo lililopelekea michuano yenye historia, ubunifu na matukio ya kipekee.

## Kufuzu 
Timu zilipitia mizunguko ya kufuzu kutoka mabara yote. Bara la Ulaya lilitoa timu 14, Amerika Kusini 5, Afrika 5, Asia 5 na Oceania 1 kupitia mechi za mchujo. Mashirikisho ya bara kama CAF, UEFA na CONMEBOL yalikuwa na ushindani mkubwa uliohusisha zaidi ya nchi 200.

## Timu Zilizoshiriki 
Timu 32 ziligawanywa katika makundi 8 (A–H), kila moja likiwa na timu 4.

* Kundi A: Urusi, Saudi Arabia, Misri, Uruguay
* Kundi B: Ureno, Uhispania, Morocco, Iran
* Kundi C: Ufaransa, Australia, Peru, Denmark
* Kundi D: Argentina, Iceland, Croatia, Nigeria
* Kundi E: Brazil, Uswisi, Costa Rica, Serbia
* Kundi F: Ujerumani, Mexico, Sweden, Korea Kusini
* Kundi G: Ubelgiji, Panama, Tunisia, Uingereza
* Kundi H: Poland, Senegal, Colombia, Japan

Michezo ya makundi ilitawaliwa na matokeo ya kushangaza ikiwemo Ujerumani, bingwa mtetezi, kutolewa mapema hatua ya makundi.

## Hatua za Mtoano 
Katika hatua ya 16 bora, timu kama Ubelgiji, Ufaransa na Croatia zilionyesha ubora wa kiufundi na kasi ya kizazi kipya cha wachezaji. Ufaransa ilipita Uruguay, kisha ikashinda Ubelgiji katika nusu fainali. Croatia, kwa upande mwingine, ilitoa England katika muda wa nyongeza.

## Fainali 
Fainali ilifanyika tarehe 15 Julai 2018 katika Uwanja wa Luzhniki, Moscow. Ufaransa iliibuka bingwa kwa ushindi wa 4–2 dhidi ya Croatia, ikiandika historia kama kombe lao la pili baada ya lile la 1998. Mshambuliaji Kylian Mbappé aliibuka nyota kijana bora, huku Luka Modrić wa Croatia akishinda tuzo ya Mchezaji Bora wa Mashindano

## Athari na Urithi 
Kombe hili lilionekana kama toleo la kwanza kutumia teknolojia ya VAR (Video Assistant Referee) kwa kiwango kikubwa, likibadilisha namna ya maamuzi ya waamuzi duniani. Aidha, michuano hiyo iliongeza hadhi ya Urusi katika michezo ya kimataifa na kukuza utalii wa ndani.

## Hitimisho 
Kombe la Dunia la 2018 lilibadilisha taswira ya soka la kisasa kwa kuunganisha teknolojia, ubunifu wa vijana, na nguvu ya ushirikiano wa kimataifa. Lilikuwa si tu mashindano ya kandanda, bali maonesho ya urithi, utamaduni na umoja wa dunia kupitia mchezo wa miguu.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Hossein Sadri

**Hossein Sadri** ni msomi na mwanaharakati mwenye asili ya Kiazabajani nchini Irani. Kwa sasa anafanya kazi kama mkurugenzi wa programu ya MArch katika Chuo Kikuu cha Coventry.

## Kazi 
Kati ya  mwaka 2010 na 2021, Sadri alifanya kazi kama profesa wa usanifu majengo na usanifu wa miji katika Chuo Kikuu cha Girne American ambako alishikilia wadhifa wa mkuu wa kitivo cha usanifu majengo, ubunifu na sanaa nzuri kati ya mwaka 2012 hadi 2016. Pia amewahi kushika nyadhifa za kitaaluma za ufundishaji na utafiti katika Chuo Kikuu cha Kiislamu cha Azad cha Tabriz nchini Irani kuanzia mwaka 2003 hadi 2005, Chuo cha Kitaifa cha Sayansi cha Azerbaijan mwaka 2006, Chuo Kikuu cha Marekani kilichopo Canterbury nchi ya Uingereza mwaka 2011, na Chuo Kikuu cha Jiji la New York kilichopo nchi ya Mareakani mwaka 2018. Alisomea kozi za shahada ya kwanza na wahitimu katika idara za usanifu, falsafa, na sayansi ya mazingira na sera katika Chuo Kikuu cha Kiislamu cha Azad cha Tabriz nchini Irani kuanzia mwaka 1997 hadi 2005, Chuo Kikuu cha Gazi kuanzia mwaka 2006 hadi 2010, Chuo Kikuu cha Hacettepe mwaka 2007, na Chuo Kikuu cha Ufundi cha Yildiz mnamo mwaka 2007 nchini Uturuki, pamoja na Chuo Kikuu cha Ulaya ya Kati nchini Hungaria mnamo mwaka 2007 na 2008.

Utafiti wake ulishinda tuzo kadhaa, zikiwemo Mfuko wa Utafiti wa Taasisi ya Kifalme ya Wasanifu majengo wa Uingeraza mwaka 2025. Pia alishinda Tuzo ya Kitaifa ya Irani kwa Utafiti na Masomo kwa miaka mitatu mfululizo na akapokea ufadhili wa utafiti wa Shahada ya Uzamivu kutoka Baraza la Utafiti wa kisayansi na Kiteknolojia la Türkiye. Alikuwa mhariri mwenza wa kitabu kinachoitwa Miji bila Mfumo wa kibepari,ambacho kilitanguliwa na dibaji ya Peter Marcuse na kuchapishwa na Routledge mwaka 2022. Tasnifu yake ya Shahada ya Uzamivu iliyopewa jina Usanifu wa majengo na Haki za Kibinadamu ilikuwa utafiti wa fani mbalimbali kuhusu nafasi ya haki za binadamu.

Kama mwanaharakati wa haki za binadamu, yeye ni mwanachama wa Amnesty International na tangu mwaka 2006 alifanya kazi katika nyadhifa mbalimbali zikiwemo : Mratibu wa Ankara, Mratibu wa Kitaifa wa Harakati za Dharura nchini Uturuki, Mratibu wa Kitaifa wa Kampeni ya kupinga Ugaidi kwa Haki, Mratibu wa Istanbul, Mwakilishi  wa Umoja wa Ulaya wa Amnesty International nchini Uturuki, Mwanachama wa Kikundi la Mahusiano ya Kimataifa na Mratibu wa Kitaifa wa Elimu ya Haki za Binadamu nchini Uturuki.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu wa Uajemi
Jamii:Watu walio hai
Haile Woldense

**Haile Woldense au Woldetensae**  ni mwanasiasa wa Eritrea.

Woldense alizaliwa mwaka 1946 na alisoma shule ya sekondari mjini Asmara. Baada ya kuhitimu, alikubaliwa kujiunga na programu ya uhandisi katika Chuo Kikuu cha Addis Ababa. Akiwa huko alikutana na Isaias Afewerki, na wakaacha masomo ili kujiunga na Eritrean Liberation Front (ELF). 

Mwaka 1974 alikua mwanachama wa kile ambacho baadaye kingekuwa Kamati Kuu ya Eritrea People's Liberation Front (EPLF) na akaungana na Ofisi ya Kisiasa. Alikuwa mkuu wa shule ya makada ya EPLF, ambaye alibadilisha harakati hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasiasa wa Eritrea
Ashraf Ibrahim Atwa

**Ashraf Ibrahim Atwa Megahed** (alizaliwa 1961) ni Vaisadeli wa Kwanza wa Misri na amekuwa kamanda wa Jeshi la Majini la Misri. Kabla ya kuchukua wadhifa huo Desemba 2021, alihudumu kama mkuu wa staf ya Jeshi la Majini. 

Megahed alihitimu mwaka 1983 akiwa na **s**hahada ya kwanza katika masomo ya baharini na shahada ya uzamivu katika masomo ya kijeshi.

Kazi zake za awali ziliwemo kuwa kamanda wa Kikosi cha Kusini cha Jeshi la Majini, pamoja na kuhudumu kama kamanda wa vituo vya jeshi la majini vilivyo mjini Port Said na Bahari Nyekundu.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
Nasser Kamel

**Nasser Kamel** (alizaliwa Julai 1959) ni mtendaji wa serikali wa nchini Misri. Hivi sasa anahudumu kama Katibu Mkuu wa Muungano wa Mediterania (Union for the Mediterranean**)**.

Alikuwa Balozi wa Misri nchini Ufaransa na Monaco, pamoja na Balozi wa Misri nchini Uingereza. Kamel pia alihudumu kama Waziri Msaidizi wa Mambo ya Nje wa Misri kwa masuala ya Afrika Kaskazini na Mashariki ya Kati, na kwa muda mfupi alishikilia wadhifa wa Mwenyekiti wa Huduma ya Habari ya Taifa.

Kamel anashikilia cheo cha Grand Officier de l'ordre national du Mérite, kitengo cha heshima cha taifa (chenye wanachama takriban 187,000) kinachotolewa na Rais wa Jamhuri ya Ufaransa.
## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1959
Kimeli Wilson Naiyomah

**Kimeli Wilson Naiyomah** (alizaliwa 1977) ni mwandishi na shujaa wa jamii ya Wamasai nchini Kenya.  

## Maisha ya awali 
Alisoma katika Chuo Kikuu cha Oregon. Ana shahada ya kwanza na ya uzamivu katika sayansi ya Biolojia kutoka Chuo Kikuu cha Stanford na Chuo Kikuu cha Duke. Kimeli alianza elimu yake ya msingi katika Shule ya Msingi ya Empurkel katika kijiji kidogo, na baadaye alihudhuria Shule ya Sekondari ya wavulana ya Kilgoris.

## Kazi 
Naiyomah ndiye aliyehusika na 14 Cows for America, zawadi pekee rasmi kwa Marekani kutoka Jamhuri ya Kenya kwa kumbukumbu ya mashambulizi ya kigaidi ya 11 Septemba 2001. Hadithi hii ilitokana na kitabu cha watoto kilichoitwa 14 Cows for America, kilichoandikwa na Carmen Agra Deedy kwa ushirikiano na Wilson Kimeli Naiyomah, kikachorwa na Thomas Gonzalez na kuchapishwa na Peachtree Publishers     

## Marejeo 
Jamii:Wamasai
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waandishi wa Kenya
Morten Thorsby

**Morten Thorsby** (alizaliwa mwezi Mei mwaka 1996) ni mwanasoka wa kulipwa kutoka Norwe ambaye anacheza kama kiungo mtetezi wa klabu ya Serie A ya Genoa na timu ya taifa ya Norwe.

## Maisha ya Kibinafsi 
Thorsby anajulikana kwa kujitolea kwake katika uhifadhi wa mazingira na ni mtetezi wa kuchukua hatua madhubuti zaidi juu ya mabadiliko ya hali ya hewa. Alianzisha shirika la We Play Green ili kuhimiza jumuiya ya wachezaji wa kandanda kupitisha michakato rafiki kwa mazingira, na amekutana na viongozi wa manispaa na kitaifa nchini Italia akiwa Sampdoria ili kuunga mkono sera iliyoboreshwa ya hali ya hewa. Mnamo mwezi Agosti mwaka 2021, alibadilisha nambari ya jezi yake hadi 2 ili kuongeza ufahamu wa mabadiliko ya hali ya hewa. Nambari hii inawakilisha lengo la Mkataba wa Paris uliopitishwa kimataifa wa kuzuia ongezeko la joto duniani lisizidi nyuzi joto 2 °C juu ya nyakati za kabla mapinduzi ya viwanda, ili kuepusha viwango vya hatari vya mabadiliko ya hali ya hewa. Alipewa jina la 'Mwanariadha Kijana Bora wa Mwaka' katika Tuzo za BBC Green Sport mwaka 2022. [24]

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanamichezo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu wa Norwei
Al-Ashraf Janbalat

**Al-Ashraf Abu al-Nasir Janbalat** (kwa Kiarabu: الأشرف أبو النصر جنبلاط‎; 1455 – 1501) alikuwa sultani wa Mamluk wa Misri kuanzia tarehe 30 Juni 1500 hadi 25 Januari 1501.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1455
Jamii: Waliofariki 1501
Jamii: Misri ya Kale
Jamii: Historia ya Misri
Adherbal (mfalme wa Numidia)

**Adherbal**, mwana wa Micipsa na mjukuu wa Masinissa, alikuwa Mfalme wa Numidia kati ya mwaka 118 KK hadi 112 KK.

Baada ya kifo cha baba yake, alirithi kiti cha enzi na kutawala kwa pamoja na mdogo wake Hiempsal pamoja na Jugurtha, ambaye alikuwa mpwa wa Masinissa.

Baada ya Jugurtha kumuua Hiempsal, Adherbal alikimbilia Roma, ambako Warumi walimuunga mkono na kumrejeshea sehemu ya ufalme wake mnamo 117 KK. Hata hivyo, Jugurtha alianzisha tena vita dhidi yake, akampokonya mamlaka na kumzingira katika mji wa Cirta.

Licha ya kuwa chini ya ulinzi wa Warumi, Adherbal aliuawa na Jugurtha mnamo 112 KK tukio lililosababisha Warumi kuanzisha Vita vya Jugurthine dhidi ya Jugurtha.

Tamthilia ya Kifaransa ya mwaka 1694 ya François Joseph Lagrange-Chancel iitwayo *Adherbal, Mfalme wa Numidia* inategemea simulizi lake.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Timu za Kombe la Dunia la 2022

**Timu za Kombe la Dunia la FIFA 2022** ni timu za taifa 32 zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA la 2022, lililofanyika nchini Qatar kuanzia tarehe 20 Novemba hadi 18 Desemba 2022. Mashindano haya yalikuwa ya kwanza kufanyika Mashariki ya Kati na pia kwa mara ya kwanza katika majira ya baridi (Novemba–Desemba).

## Timu zilizoshiriki 
### Ulaya 
* Ufaransa
* Kroatia
* Ubelgiji
* Uingereza
* Ujerumani
* Hispania
* Uswisi
* Udeni
* Polandi
* Ureno
* Uholanzi
* Serbia
* Welisi
* Iceland – haikufuzu
* Urusi – haikushiriki (iliondolewa)

### Amerika ya Kusini 
* Brazil
* Argentina
* Uruguay
* Kolombia – haikufuzu
* Ekuador

### Amerika Kaskazini na Kati (CONCACAF) 
* Meksiko
* Marekani
* Kosta Rika
* Kanada

### Afrika 
* Senegal
* Moroko
* Tunisia
* Misri – haikufuzu
* Kamerun
* Ghana

### Asia na Oceania 
* Korea Kusini
* Japani
* Irani
* Saudia
* Australia (ilicheza kupitia shirikisho la Asia)
* Qatar (wenyeji)

## Makundi 
### Group A 
* Qatar  
* Ecuador  
* Senegal  
* Uholanzi  

### Group B 
* Uingereza  
* Marekani  
* Iran  
* Wales  

### Group C 
* Argentina  
* Poland  
* Mexico  
* Saudi Arabia  

### Group D 
* Ufaransa  
* Australia  
* Tunisia  
* Denmark  

### Group E 
* Japani  
* Hispania  
* Ujerumani  
* Costa Rica  

### Group F 
* Morocco  
* Croatia  
* Belgium  
* Canada  

### Group G 
* Brazil  
* Switzerland  
* Cameroon  
* Serbia  

### Group H 
* Portugal  
* Korea Kusini  
* Uruguay  
* Ghana  

## Muhtasari wa Mashindano 
Kombe la Dunia la 2022 linakumbukwa kwa matukio kadhaa ya kihistoria:
* Lionel Messi aliiongoza Argentina kushinda taji la tatu, akimaliza mjadala wa muda mrefu kuhusu urithi wake wa soka.  
* Kylian Mbappé alifunga mabao matatu (hat-trick) katika fainali, lakini Ufaransa ikashindwa kwa penalti.  
* Moroko iliweka historia kwa kuwa timu ya kwanza ya Afrika kufika nusu fainali.  
* Japan na Saudi Arabia walishangaza dunia kwa ushindi dhidi ya Ujerumani na Argentina mtawalia katika hatua ya makundi.  

## Matokeo makuu 
* Argentina walishinda Kombe la Dunia kwa mara ya tatu baada ya kuifunga Ufaransa 4–2 kwa penalti (mechi ilimalizika 3–3 baada ya muda wa ziada).  
* Kroatia walishika nafasi ya tatu baada ya kuifunga Morocco 2–1 katika mchezo wa kuwania nafasi ya tatu.  

## Viungo vya nje 
* Timu za Kombe la Dunia 2022, FIFA.com  
* Ripoti na uchambuzi wa Kombe la Dunia 2022, The Guardian  
* Messi na Argentina kushinda Kombe la Dunia, ESPN  

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:2022
Mohamed Nadir Hamimid

**Mohamed Nadir Hamimid** (1 Januari 1941 – 25 Oktoba 2016) alikuwa mwanasiasa wa Aljeria. Alitumikia kama Waziri wa Makazi na Masuala ya Mijini wa Aljeria kuanzia mwaka 2004 hadi 2008.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1941
Jamii: Waliofariki 2016
Jamii: Watu wa Algeria
Jamii: Wanasiasa wa Algeria
Abdi Warsame Isaq

**Abdi Warsame Isaq** (alifariki 10 Septemba 2011 mjini London, Uingereza) alikuwa mwenyekiti wa *Southern Somali National Movement* (SSNM), chama cha kijeshi wakati wa vita vya Somalia. SSNM kilijumuisha hasa koo za Biimaal, Surre na koo nyingine za kusini za Mahad Dir. Pia alikuwa mwanachama wa *Supreme Revolutionary Council*.

## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 2011
Jamii: Somalia
Jamii: Watu wa Somalia
Salah Nasr

**Salah Nasr** (; alizaliwa 8 Oktoba 1920 – alifariki 5 Machi 1982) alikuwa mkuu wa Idara Kuu ya Ujasusi ya Misri kuanzia mwaka 1957 hadi 1967. Alistaafu akitaja sababu za kiafya kufuatia kushindwa kwa Misri katika Vita vya Siku Sita mwaka 1967. Nafasi yake ilichukuliwa na Amin Howeidi. 

## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 1920
Jamii: Historia ya Misri
Jamii: Watu wa Misri
Imamzade Halil Pasha

**Imamzade Halil Pasha** alikuwa mwanasiasa wa Dola ya Ottoman. Alikuwa waziri mkuu wa Dola ya Ottoman kuanzia mwaka 1406 hadi 1413.

## tanbihi
Jamii: Historia
Osagiefoo Amoachia Ofori Pajin

**Osagyefuo Amoatia Ofori Panin** ni chifu wa 35 wa Akyem Abuakwa, pia huitwa Okyeman, katika Mkoa wa Mashariki nchini Ghana. Alikalia kiti chake cha enzi tarehe 4 Oktoba 1999, akimrithi kaka yake, Osagyefo Kuntukunuku. Oktoba 2019 ilitimiza miaka 20 ya utawala wake, ambao uliadhimishwa kwa sherehe ya kifahari.

## Tanbihi
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Historia
Jamii: Ghana
R. A. B. Dikko

**Russel Aliyu Barau Dikko** (1912–1977) alikuwa daktari wa tiba kutoka Nigeria ambaye aliwahi kuwa kamishna wa shirikisho wa Madini na Nguvu. Alikuwa daktari wa kwanza kutoka Kanda ya Kaskazini nchini Nigeria.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii: Watu wa Nigeria
Catalina Lercaro

**Catalina Lercaro** alikuwa mwanamke wa asili ya Italia - Visiwa vya Kanari wa familia ya Lercaro katika karne ya 16. Alijulikana sana katika jiji la San Cristóbal de La Laguna lililopo Tenerife, Visiwa vya Kanari, Hispania. 

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Hispania
Euthymenes

**Euthymenes** (aliishi mapema karne ya 6 KK) alikuwa mpelelezi wa Kigiriki kutoka Massalia (sasa Marseille, Ufaransa).

Alijulikana kwa uchunguzi wake wa pwani za Afrika Magharibi, ambapo inaonekana aligundua mto mkubwa ambao mtiririko wake uliathiri maji ya bahari mdomoni mwake, kuyafanya kuwa safi au kidogo chumvi.

## Tanbihi
Jamii:wapelelezi wa Afrika
Jamii:waliofariki karne ya 6
Orodha ya wafalme wa Kurene

**Orodha ya wafalme wa Kurene** inataja watawala wa mji huo wa Libya na eneo lake (**Cyrenaica**) ambalo lilikuwa koloni la Wagiriki katika pwani ya Afrika Kaskazini, katika eneo ambalo sasa ni kaskazini-mashariki mwa Libya, iliyoundwa na wakoloni wa Dorian kutoka Thera (sasa Santorini) katika karne ya 7 KK. Wafalme wa Kurene walipokea heshima ya mazishi mara kwa mara kama ile ya wafalme wa Sparta wa Dorian.

## Wafalme wa Kurene (nasaba ya Battiad), 632–440 KK
*Battus I 630–600 KK
*Arcesilaus I 600–583 KK
*Battus II 583–560 KK
*Arcesilaus II 560–550 KK
*Learchus 550 KK (hali ya mgongano)
*Battus III 550–530 KK
*Arcesilaus III 530–515 KK
*Battus IV 515–465 KK
*Arcesilaus IV 465–440 KK

Mnamo 440 KK, Kurene ikawa jamhuri, chini ya mamlaka ya Kipersia (kama ilivyokuwa kwa wafalme wa baadaye kuanzia Arcesilaus III). Kurene ilitekwa na Alexander Mkuu mnamo 331 KK na ikagawanywa kwa Ptolemy I katika mgawanyo wa milki ya Alexander. Mnamo 276 KK ilidumisha uhuru wake.

## Wafalme wa Kurene, 276–246 KK
*Magas 276–250 KK
*Berenice II (Malkia) 258–246 KK, akiwa pamoja na wanasiasa wenza wake: Magas, Demetrius Mzuri na serikali ya jamhuri
*Demetrius Mzuri 250–249 KK
*Serikali ya jamhuri 249–246 KK

Mnamo 249 KK Kurene tena ikawa jamhuri, lakini ilirejeshwa chini ya Ptolemia mnamo 246 KK na Ptolemy III aliyeolewa na Berenice II, Malkia wa Kurene. Kuanzia 163 KK, Kurene mara kwa mara ilikuwa na wafalme wake kutoka nasaba ya Ptolemaic.

## Wafalme wa Kurene, 163–30 KK
*Ptolemy VIII Physcon 163–116 KK
*Ptolemy Apion 116–96 KK
*Jamhuri ya Kirumi 96–37 KK (kwa rasmi ilijumuishwa kama jimbo mnamo 74 KK)
*Ufalme wa Ptolemaic 37–34 KK
*Cleopatra Selene II (Malkia) 34–30 KK

Mnamo 96 KK, mji huu ukawa sehemu ya Jamhuri ya Kirumi, lakini ulirejeshwa kwa Ptolemaic na Mark Antony mnamo 37 KK. Mnamo 34 KK, binti wa Cleopatra VII na Antony, Cleopatra Selene II, aliteuliwa kuwa Malkia wa Kurene, lakini mji ulirudi chini ya Roma kufuatia ushindi wa Augustus wa Misri mnamo 30 KK.

## Marejeo
Jamii:orodha za watu
Jamii:Historia ya Libya
Jamii:Ugiriki ya Kale
Koca Mehmed Nizamüddin Pasha

**Osmancıkli (au Amasyali) Koca Mehmed Nizamüddin Pasha** (alifariki 1439) alikuwa mwanasiasa wa Milki ya Osmani aliyehudumu kama waziri mkuu wa dola hilo kuanzia 1429 hadi 1438.

Baada ya kuhudumu kama waziri mkuu, alikaa Osmancık na pale akafariki mwaka 1439. Alikuwa mwana wa Imamzade Halil Pasha, ambaye pia alikuwa waziri mkuu wa Dola la Osmani.

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 1439
Jamii:wanasiasa wa Uturuki
Johannes Mashiane

**Johannes Mashiane**, anayejulikana kwa jina la utani la "Mbwa Mwitu wa Atteridgeville", alikuwa mwizi na muuaji mfululizo wa Afrika Kusini aliyehusiana na vifo vya wahanga 13 kabla ya kifo cha kujitolea mnamo 1989. Mashiane alikuwa akitafutwa na kufwatiliwa na polisi katika mtaa wa Marabastad, Pretoria, aliporuka chini ya basi na kujiua.

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:wanaume wa Afrika Kusini
Jamii:wahalifu
Amara Dunqas

**Amara Dunqas** alikuwa mzee wa kwanza wa Ufalme wa Sennar, aliyehudumu kuanzia 1504 hadi 1533/1534. "Dunqas" ni kielelezo kinachoashiria "kulegea chini, na kichwa kilikobolewa", kikirejelea jinsi alivyohitaji wakomavu wake kumkaribia.

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Nathan Méténier

**Nathan Méténier** (alizaliwa Juni 1999) ni mwanaharakati wa hali ya hewa na mazingira nchini Ufaransa. Alikuwa mmoja wa wanachama wachanga zaidi wa Kikundi cha kwanza cha Ushauri cha Vijana cha Umoja wa Mataifa kuhusu mabadiliko ya tabianchi kutoka mwaka 2020 hadi 2022. 

Ndiye mwanzilishi wa Generation Climate Europe, muungano mkubwa zaidi wa mitandao inayoongozwa na vijana katika ngazi za Ulaya, ikisukuma hatua kali kutoka kwa Umoja wa Ulaya kuhusu masuala ya hali ya hewa na mazingira.

## Maisha 
Nathan Méténier alikulia mjini Grenoble, katika Milima ya Alps nchini Ufaransa ambapo aliweza kushuhudia athari za mabadiliko ya tabianchi kwa macho yake mwenyewe. Alitangaza: “Nimeona mabadiliko, nimeona barafu ikitoweka na kuporomoka kwa mlima Mont Blanc”

Kuanzia mwaka 2019 hadi 2021, Méténier alikuwa mjumbe kwenye Bodi ya Vijana na Mazingira barani Ulaya. Yeye ni mwanzilishi na mratibu wa Generation Climate Europe, na pia Yeye ni balozi wa Youth4Nature. Yeye ndiye mwanzilishi wa Generation Climate Europe ambao muungano mkubwa zaidi wa mitandao inayoongozwa na vijana katika ngazi za Ulaya, akisukuma hatua madhubuti kutoka kwa Umoja wa ulaya juu ya masuala ya hali ya hewa na mazingira.

Mnamo mwezi Julai mwaka 2020 hadi 2022, Méténier aliteuliwa na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa anayeitwa António Guterres kwa mara ya kwanza katika Kikundi cha Ushauri cha Vijana kuhusu mabadiliko ya tabianchi kilicho na viongozi saba wa vijana wa hali ya hewa kuweza kumshauri kuhusu hatua za kukabiliana na mgogoro wa hali ya hewa kwa kipindi cha miaka miwili. Méténier alikuwa mmoja wa vijana walio na umri wa kati ya miaka 18 hadi 28. Alikuwa pekee aliyewakilisha nchi ya Ufaransa na Ulaya ya Magharibi.

## Harakati 
Méténier amelenga hasa kuimarisha sauti ya harakati za vijana huko mjini Brussels. Alianzisha Generation Climate Europe mwaka wa 2019 akiwa na nia ya kukusanya vuguvugu kuu la vijana barani Ulaya linalohusika na masuala ya mazingira.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Ufaransa
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Absa Faye

thumb|Absa Faye
**Absa Faye** ni mke wa pili wa Bassirou Diomaye Faye pamoja wa Marie Khone Faye.  Aidha, alihusiana na nafasi ya Mwanamke wa Kwanza wa Senegal.

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Senegal
Filipe Samuel Magaia

**Filipe Samuel Magaia** (7 Machi 1937 – 10/11 Oktoba 1966) alikuwa mkomunisti na kiongozi wa wanamgambo wa Msumbiji. Alikuwa Katibu wa Ulinzi wa shirika la FRELIMO wakati wa Mapinduzi ya Uhuru wa Mozambiki. Baada ya miaka kadhaa ya mapambano, Magaia aliuwawa na mwanamgambo wa FRELIMO aliyejigeuza ambaye alikuwa akifanya kazi kwa upande wa Waporutugali.

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Msumbiji
Fati Jamali

**Fati Jamali** (alizaliwa 14 Novemba 1988) ni mwigizaji, mwimbaji, na mwasilishaji wa televisheni kutoka Moroko. Anajulikana zaidi kwa kuwa *Miss Arab Beauty 2014*.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1988
Jamii: Watu walio hai
Joel wa Dotawo

**Joel wa Dotawo** alikuwa Mfalme wa Kikristo wa Dotawo katika Nubia mwishoni mwa karne za kati.

Taarifa za kihistoria zinaonyesha kwamba utawala wake umeandikwa kuanzia mwaka 1484, na anaonekana kuwa mmoja wa viongozi wa mwisho wa ufalme huo wa Kikristo kabla ya kuanguka kwa Dotawo.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 15
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Watawala wa jadi wa Ghana

Makala hii ni orodha ya wafalme wa Ghana:

*Boamponsem
*Nana Dokua
*Nana Kuntunkununku II
*Nana Kwaku Boateng
*Nana Nkuah Okomdom II
*Nana Obiri Yeboa
*Nana Ofori Atta II
*Nana Oti Akenten

*Ndewura Jakpa
*Ntim Gyakari

*Ofori Panyin I
*Okomfo Anokye
*Opoku Ware I

*Osei Bonsu
*Osei Kwame Panyin
*Osei Tutu Agyeman Prempeh II
*Osei Yaw Akoto

*Otumfuo Nana Osei Tutu I
*Otumfuo Nana Osei Tutu II

*Togbe Osei III

*Yaa Asantewaa
*Yaa Naa Yakubu II

## Marejeo 
Jamii:orodha za watu
Jamii:Historia ya Ghana
Salih I ibn Mansur

**Salih I ibn Mansur** (kwa Kiarabu: صالح ابن منصور الأول) alikuwa mwanzilishi wa Ufalme wa Nekor, ulioko katika Milima ya Rif, Moroko. Inakubaliwa kwa upana kwamba alikuwa mhamiaji wa Himyar kutoka Yemen.

Nasaba yake ilichangia sana kuleta Uislamu kwa makabila ya Waberberi. Awali, makabila hayo ya wenyeji yalikataa vikwazo vya dini mpya na kumwondoa mfalme wao, lakini baadaye waliomba arudi na achukue tena madaraka.

Nasaba yake, Banu Salih, iliendelea kuutawala mkoa huo hadi mwaka 1019, ikithibitisha mchango wake katika kuimarisha Uislamu na utawala wa kifalme katika eneo la Milima ya Rif.

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Moroko
Asha Ismail

**Asha Ismail** (alizaliwa Garissa, Kenya, tarehe 27 Septemba 1968) ni mwaharakati wa haki za binadamu nchini Kenya. Ni mwanzilishi wa shirika la *Save a Girl, Save a Generation*. Shirika ambalo lengo lake kuu ni kumaliza ukeketaji kwa wasichana, mfumo wa utoaji mahari, ndoa za kulazimishwa na dhuluma zozote zile dhidi ya wanawake wa bara la Afrika na Asia.

## Maisha na kazi yake 
Alifanyiwa ukeketaji akiwa na umri wa maiaka 5 kwa kile alichoambiwa kuwa ni sherehe ya kutakaswa na kula. Alipokuwa kwenye hedhi na kipindi cha kumzaa bintiye alipita maumivu makali kutokana na madhara aliyofanyiwa, sababu iliyomfanya kuwa na lengo la kutoa elimu ili kumaliza tamaduni hiyo ili msichana wake na wanawake wengine wasipitie yaliyomfika.   Katika kijiji chake, kuna wasichana wanaojulikana kama "wasichana wa Asha" kwa sababu amewaokoa kutokana na ukeketaji. Alihamia nchini Uhispania mnamo mwaka wa 2011, na kuanzisha shirika lisilo la kiserikali la *Save a Girl, Save a Generation.* Binti yake, Hayat Traspas, pia ni mwanachama wa shirika hilo ambalo makao yake makuu ni mjini Madrid. Alishiriki kwenye kampeni ya ujasiri ya Amnesty International's mwaka wa 2017 inayowatambua wanaharakati wa haki za binadamu.

## Utambuzi 
Mnamo Tarehe 8 mwezi wa Machi mwaka wa 2017, kwenye sherehe ya Siku ya Kimataifa ya Wanawake, Ismail alipokea tuzo ya Atenea de Alcobendas kwa kutetea haki za wanawake. 

Tarehe 12 mwezi wa Oktoba mwaka wa 2019, alihudhuria sherehe ya kumbukumbu ya miaka kumi na tano ya NGO ya Tierra de Hombres ambapo alikabidhiwa sanamu iliyotengenezwa na mchongaji sanamu Julia Ares kwa kutambua kazi yake. Pia mwezi Oktoba mwaka wa 2019 alipokea tuzo kutoka kwa tamasha la Periplo huko Puerto de la Cruz. 

Tarehe 24 mwezi wa Januari mwaka wa 2020, Wakfu wa Kimataifa wa Haki za Kibinadamu ulimzawadi Ismail zawadi ya Nicolás Salmeron Tuzo ya Haki za Kibinadamu katika kitengo cha 'Usawa'. 

Siku ya Kimataifa ya Wanawake mwaka wa 2020, alipokea tuzo kutoka kwa Jumuiya ya Madrid ambayo aliikataa kwa kile alichodai kuwa haiendani na kanuni na kazi yake. Alishukuru hatua hiyo ya kutunukiwa tuzo hiyo, lakini akasema Serikali ya Madrid ilikuwa kikwazo katika juhudi za kutetea wanawake na unyanyasaji wa kijinsia. 

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Plutarko

**Plutarko** (kwa Kigiriki cha Kale: Πλούταρχος, Plútarkhos; takriban mwaka 40 BK – miaka ya 120) alikuwa mwanafalsafa Myunani wa Uplatoni wa kati, mwanahistoria, mwandishi wa wasifu, mwandishi wa insha, na kasisi katika hekalu la Apolo huko Delfi. Anajulikana zaidi kwa kitabu chake *Maisha Sambamba* (kwa Kiing. *Parallel Lives*), mfululizo wa wasifu wa Wagiriki na Waroma mashuhuri, na *Moralia*, mkusanyo wa insha na hotuba.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
; Kazi za Plutarko

* Plutarko katika Maktaba ya Loeb
* Maktaba ya Kidijitali ya Farisi
* Plutarko kwenye LacusCurtius
* Toleo la Didot la kazi za Plutarko katika Kigiriki, zenye tafsiri ya Kilatini (1857–1876):  , juz. 2 (Maisha, p. 2), juz. 3 (Moralia, p. 1), juz. 4 (Moralia, p. 2), vol. 5 (fragmenta et spuria) (pia kupitia BNF )
Jamii:Waliozaliwa 40
Jamii:Waliofariki karne ya 2
Jamii:Wanahistoria wa Ugiriki
Jamii:Wanafalsafa wa Ugiriki
Neoptolemo

thumb|Ufalme wa Neoptolemo, Epiro
**Neoptolemo** (Kigiriki cha Kale: Νεοπτόλεμος, maana yake “shujaa mpya”), katika visasili vya Kigiriki, alikuwa mwana wa shujaa wa Akilesi na Deidamia, na alikuwa kaka wa Oneiro. Alikuwa mzazi wa nasaba ya kifalme ya Moloso katika Epiro ya kale. Kulingana na Plutarko, Neoptolemo alikuwa kizazi cha Piro wa Epiro.

## Marejeo 
Jamii:mitholojia ya Kigiriki
Yosefu Gregori Hernandez

[200px|thumb|[Picha halisi ya Mt. Yosefu Gregori.]]
**Yosefu Gregori Hernandez** (Isnotu, Trujillo, 26 Oktoba 1864 - Caracas, 29 Juni 1919) alikuwa daktari nchini Venezuela aliyepata umaarufu kwa maisha yake ya imani kama Mkristo wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko na kwa upendo wake kwa watu fukara.

Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 30 Aprili 2021, halafu Papa Leo XIV alimtangaza mtakatifu tarehe 19 Oktoba 2025 pamoja na raia mwenzake Karmen Elena Rendiles, wakiwa wa kwanza kutoka nchi ya Venezuela .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kuzaliwa kwake.

## Maandishi yake
* 1893 - *Sobre el número de glóbulos rojos*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1894 - *Sobre angina de pecho de naturaleza paludosa*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1910 - *Lecciones de bacteriología*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1910 - *Lesiones anatomo–patológicas de la pulmonía simple o crupal*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1910 - *De la nefritis a la fiebre amarilla*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1913 - *Renuncia ante la Academia Nacional de Medicina*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1918 - *Nota preliminar acerca del tratamiento de la tuberculosis por el aceite de Chaulmoogra*. Gaceta Médica de Caracas.
* 1922 - *Elementos de bacteriología*. 2.ª edición: Caracas. El Cojo.
* 1959 - *Elementos de filosofía*. 3.ª edición: Caracas. Bibliográfica Venezolana.
* 1968 - *Obras completas*. Caracas. Universidad Central de Venezuela.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*José Gregorio Hernández Biography

Jamii:Wafransisko
Karmen Elena Rendiles

[200px|thumb|[Picha halisi ya Mt. Maria Karmen.]]
**Karmen Elena Rendiles** (Caracas, 11 Agosti 1903 - Caracas, 9 Mei 1977) alikuwa mtawa wa shirika la *Watumishi wa Ekaristi* nchini Venezuela ambaye mwaka 1965 alianzisha shirika la *Watumishi wa Yesu wa Caracas* akawa mkuu wake wa kwanza hadi kifo chake.

Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 16 Juni 2018, halafu Papa Leo XIV alimtangaza mtakatifu tarehe 19 Oktoba 2025 pamoja na raia mwenzake Yosefu Gregori Hernandez, wakiwa wa kwanza kutoka nchi ya Venezuela .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kufariki kwake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Hagiography Circle
* Saints SQPN
* Official website 
* Catholic Youth Ministry
* Santi e Beati

Jamii:Watawa waanzilishi
João de Santarém

**João de Santarém** (karne ya 15) alikuwa mchunguzi wa Kireno aliyevumbua kisiwa cha São Tomé mnamo 21 Desemba 1471, Annobón mnamo Januari 1472, na Príncipe mnamo 17 Januari 1472, na hivyo kuwa Mweurope wa kwanza aliyejulikana kufika katika Nusu ya Kusini ya Dunia.

Pamoja na Pero Escobar, pia walikuta mji wa Sassandra katika Ivory Coast kati ya mwaka 1471 na 1472, na walichunguza ardhi ya Afrika kutoka Ghana hadi Delta ya Niger. Kuanzia mwaka 1484, João de Santarém alikuwa nahodha wa Alcatrazes (karibu na Santiago au Brava) katika Cape Verde.

Mnamo Januari 1471, João de Santarém na Pero de Escobar waligundua biashara ya dhahabu katika eneo ambalo sasa linajulikana kama Mina (Elmina ya sasa).

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 15
Jamii:wapelelezi wa Afrika
Jamii:wapelelezi kutoka Ureno
Petro To Rot

**Petro To Rot** (New Pomerania, leo nchini Papua Guinea Mpya, 5 Machi 1912 – Rakunai, Papua Guinea Mpya, 7 Julai 1945), alikuwa baba wa familia na katekista ambaye wakati wa vita vya pili vya dunia alikabidhiwa usimamizi wa parokia kutokana na wamisionari kufungwa na Wajapani wavamizi Katika uwajibikaji wake alipinga kishujaa sera zao  hadi akauawa nao. 

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mfiadini mwenye heri tarehe 17 Januari 1995, halafu Papa Leo XIV akamtangaza mtakatifu tarehe 19 Oktoba 2025, wa kwanza kutoka nchi hiyo . 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chake .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Books, pictures and videos of Peter To Rot- Liturgical Catechetical Institute
* Hagiography Circle
* Saints SQPN
* 
* Our Faith in Action
* Catholic News Agency
* Catholic News Agency (2)
* Loyola Press
* Melbourne Catholic 
* Saints Resource 
* Australian Dictionary of Biography
* Encyclopedia.com
* Saint Kateri Parish 
* Aleteia