open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spishi adimu

ni spishi iliyo katika hatari ya kutoweka. ]]
**Shishi adimu**ni spishi ambazo zimeandikwa na International Union for Conservation of Nature (IUCN) katika orodha maalumu yenye majina ya zile zinazoelekea kukoma duniani (Red List).

Mwaka 2012 orodha hiyo ilikuwa na spishi za wanyama 3079 na spishi za mimea 2655, wakati mwaka 1998 zilikuwa 1102 na 1197 tu.

Inakadiriwa kwamba zaidi ya asilimia 40 za spishi ziko hatarini.

Siku hizi nchi nyingi zina sheria za kuhifadhi spishi za namna hiyo, kwa kukataza, k.mf. uwindaji na uchomaji moto, au kwa kuunda maeneo maalumu hifadhi za taifa.

Pia kuna mikataba ya kimataifa iliyosainiwa na nchi zote au karibu zote kwa ajili hiyo.

## Picha

File:Urocyon littoralis full figure.jpg|Island fox.
File:Sea otter cropped.jpg|Sea otter.
File:Bison skull pile edit.jpg|Picha mgando ya miaka ya 1870 ya mafuvu ya kichwa ya American bison. Kufikia mwaka 1890, uwindaji ulibakiza wanyama 750 tu wa spishi hiyo.
File:California-condor.jpg|Immature California condor.
File:Caretta caretta01.jpg|Loggerhead sea turtle
File:Arowana.jpg|Asian arowana
File:Hawksbill Sea Turtle (Critically Endangered Species).jpg | Hawksbill Sea Turtle

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Glenn, C. R. 2006. "Earth's Endangered Creatures".
* Ishwaran, N., & Erdelen, W. (2005, May). Biodiversity Futures, Frontiers in Ecology and the Environment, 3(4), 179.
* Kotiaho, J. S., Kaitala, V., Komonen, A., Päivinen, J. P., & Ehrlich, P. R. (2005, February 8). Predicting the Risk of Extinction from Shared Ecological Characteristics, proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 102(6), 1963-1967.
* Minteer, B. A., & Collins, J. P. (2005, August). Why we need an "Ecological Ethics", Frontiers in Ecology and the Environment, 3(6), 332-337.
* Raloff, J. (2006, August 5). Preserving Paradise, Science News, 170(6), 92.
* Wilcove, D. S., & Master L. L. (2008, October). How Many Endangered Species are there in the United States? Frontiers in Ecology and the Environment, 3(8), 414-420.
* Freedman, Bill. "Endangered species." Gale Encyclopedia of Science. Ed. K. Lee Lerner and Brenda Wilmoth Lerner. 4th ed. Detroit: Gale Group, 2008. Discovering Collection. Gale.
* Chiras, Daniel D. "Invader Species." Grolier Multimedia Encyclopedia. Grolier Online, 2011.
* "Endangered Species." Current Issues: Macmillan Social Science Library. Detroit: Gale, 2010.

## Viungo vya nje 
* Endangered Species  from *UCB Libraries GovPubs*
* Endangered Species & Wetlands Report  Independent print and online newsletter covering the ESA, wetlands and regulatory takings.
* USFWS numerical summary of listed species in US and elsewhere 
* https://worldwildlife.org/species
Mitindo

), katuni ya James Gillray.]]
thumb|Mwanamitindo nchini Tanzania
**Mitindo** (au fasheni kutoka Kiingereza *fashion*) ni njia ya mtu, kundi au jamii kufanya au kuwasilisha jambo kwa namna maalumu. Kwa mfano kufanya jambo harakaharaka, polepole, kwa taratibu fulanifulani na kadhalika. Halafu hiyo namna maalumu inaenea katika jamii, hasa upande wa mavazi. Mitindo inabadilikabadilika kadiri ya mahali na nyakati.

Kuna watu maalumu ambao wanabuni mitindo mipya, wanaionyesha na kuisambaza, mara nyingi kwa faida kubwa kiuchumi. 

Kutokana na utandawazi, siku hizi mitindo inaenea duniani kote, hasa kutoka nchi tajiri kwenda nchi maskini, na pengine inaharibu maadili na utamaduni.

## Tanbihi
## Marejeo
*Braudel, Fernand *Civilization and Capitalism, 15th–18th Centuries, Vol 1: The Structures of Everyday Life," William Collins & Sons, London 1981 ISBN 0-520-08114-5
*Breward, Christopher, *The culture of fashion: a new history of fashionable dress*, Manchester: Manchester University Press, 2003, ISBN 978-0-7190-4125-9 
*Cabrera, Ana, and Lesley Miller. "Genio y Figura. La influencia de la cultura española en la moda." Fashion Theory: The Journal of Dress, Body & Culture 13.1 (2009): 103–110
*Cumming, Valerie: *Understanding Fashion History*, Costume & Fashion Press, 2004, ISBN 0-89676-253-X
*Hollander, Anne, *Seeing through clothes*, Berkeley: University of California Press, 1993, ISBN 978-0-520-08231-1
*Hollander, Anne, *Sex and suits: the evolution of modern dress*, New York: Knopf, 1994, ISBN 978-0-679-43096-4
*Hollander, Anne, *Feeding the eye: essays*, New York: Farrar, Straus, and Giroux, 1999, ISBN 978-0-374-28201-1
*Hollander, Anne, *Fabric of vision: dress and drapery in painting*, London: National Gallery, 2002, ISBN 978-0-300-09419-0
*Kawamura, Yuniya, *Fashion-ology: an introduction to Fashion Studies*, Oxford and New York: Berg, 2005, ISBN 1-85973-814-1
*Lipovetsky, Gilles (translated by Catherine Porter), *The empire of fashion: dressing modern democracy*, Woodstock: Princeton University Press, 2002, ISBN 978-0-691-10262-7
*McDermott, Kathleen, *Style for all: why fashion, invented by kings, now belongs to all of us (An illustrated history)*, 2010, ISBN 978-0-557-51917-0 — Many hand-drawn color illustrations, extensive annotated bibliography and reading guide
*Perrot, Philippe (translated by Richard Bienvenu), *Fashioning the bourgeoisie: a history of clothing in the nineteenth century*, Princeton NJ: Princeton University Press, 1994, ISBN 978-0-691-00081-7 
*Steele, Valerie, *Paris fashion: a cultural history*, (2. ed., rev. and updated), Oxford: Berg, 1998, ISBN 978-1-85973-973-0 
*Steele, Valerie, *Fifty years of fashion: new look to now*, New Haven: Yale University Press, 2000, ISBN 978-0-300-08738-3 
*Steele, Valerie, *Encyclopedia of clothing and fashion'', Detroit: Thomson Gale, 2005

## Viungo vya nje
*

Jamii:Uchumi
Kicitak cha Tamnim

**Kicitak ya Tamnim** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wacitak. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kicitak ya Tamnim imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicitak ya Tamnim iko katika kundi la Kiasmat.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kicitak ya Tamnim kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kicitak ya Tamnim 
*lugha ya Kicitak ya Tamnim katika Glottolog
*lugha ya Kicitak ya Tamnim kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Unpretty

"**Unpretty**" ni jina la kutaja wimbo uliorekodiwa na kuimbwa na kundi zima la Kimarekani TLC. Wimbo ulitayarishwa na Dallas Austin na ulitungwa ushirikiano baina ya Austin na wanakundi la TLC Tionne "T-Boz" Watkins kwa ajili ya albamu yao ya tatu iliyoitwa *FanMail* (1999). Wimbo umetengenezewa shairi lenye jina sawa na hili ambalo limetungwa na Watkins, ambalo linashughulika na harakati za mwanamke na taswira yake mwenyewe na mtazamo sio wa uzuri wake unaoneshwa kwenye vyombo vya habari. Mchangizi wa zamani Dallas Austin alisamsaidia Watkins kuigiza shairi hilo katika kutunga wimbo kwa ajili ya kumwezesha mwanamke wa kituo chao cha washabiki ilimradi kuyashinda mawazo ya kujiona pungufu katika jamii.

"Unpretty" kilikuwa kibao cha pili kutolewa katika *FanMail*. Ikawa kibao cha nne cha kundi kufikia nasasi ya nne katika chati za  *Billboard* Hot 100, kikitumia majuma matatu kwenye chati, na kibao namba moja mfululizo kutoka katika albamu, ikafuatiwa na "No Scrubs". Kwa mafanikio makubwa, wimbo ulipata kuchaguliwa kama "Wimbo Bora wa Mwaka na Pop Bora Iliyoimbwa na Watu Zaidi ya Wawili na Sauti kwenye tuzo za Grammy Awards.  Remixi ya wimbo huu, imechukua sampuli ya Dennis Edwards na Siedah Garrett '  katika kibao cha "Don't Look Any Further", kilitayarishwa na JayDee of 1208Ent. na "Mad" Mike Lewin.

## Orodha ya nyimbo 
***US CD Single (Green Cover)**
#Unpretty (Album Version) - 4:38
#Unpretty ("Don't Look Any Further" Remix) - 4:25

***UK CD 1 of 2 (Green Cover)**
#Unpretty (Radio Version) - 4:08
#No Scrubs (Radio Version) - 4:06
#Diggin' On You (Radio Version) - 4:14

***UK CD 2 of 2 (Blue Cover)**
#Unpretty (Radio Version) - 4:08
#Unpretty (M. J. Cole Remix) [Vox Up] - 4:48
#Unpretty ("Don't Look Any Further" Remix) - 4:25

***International Remix EP (Blue Cover)**
#Unpretty (Radio Version) - 4:01
#Unpretty ("Don't Look Any Further" Remix) - 4:26
#Unpretty ("Don't Look Any Further" Remix w/ Rap) - 4:27
#Unpretty (Pumpin' Dolls Radio Mix) - 4:03
#Unpretty ("Don't Look Any Further" Remix) [Big Boyz Dub Mix] - 5:00
#Unpretty (Pumpin' Dolls Club Mix) - 8:59

***European CD Single (Green Cover)**
#Unpretty (Radio Version) - 4:09
#Unpretty (Album Version) - 4:38
#Unpretty (M. J. Cole Remix) [Vox Up] - 4:48
#Unpretty (M. J. Cole Remix) [Budd Dub] - 5:35
#Unpretty (Instrumental) - 4:41

## Chati
### Chati za wiki
### Chati za mwishoni mwa mwaka
### Chati za mwishoni mwa muongo
### Matunukio
## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Full lyrics of this song  at MetroLyrics

Jamii:Nyimbo za 1999
Kidamal

**Kidamal** (au **Kiamung**) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadamal. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidamal imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidamal iko katika kundi lake lenyewe la Kidamal.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidamal kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidamal 
*lugha ya Kidamal katika Glottolog
*lugha ya Kidamal kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kidani cha Kati

**Kidani ya Kati** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadani. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kidani ya Kati imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidani ya Kati iko katika kundi la Kidani.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidani ya Kati kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidani ya Kati 
*lugha ya Kidani ya Kati katika Glottolog
*lugha ya Kidani ya Kati kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Chotara

pana ya kichotara ya Afrika Kusini ikionyesha tofauti katika rangi ya ngozi na nyinginezo.]]
, rais wa Marekani (2008-2016) ni chotara, kwa sababu baba yake alikuwa Mjaluo wa Kenya na mama alikuwa Mmarekani mwenye asili ya Ulaya.]]
**Chotara** (kutoka Kihindi; pia: **suriama** kutoka Kiarabu na **shombe**) ni kiumbe hai ambacho kimetokana na makabila zaidi ya moja ya spishi yake. Kwa mfano, binadamu ambaye alizaliwa na baba Mzungu na mama Mwafrika anaitwa hivyo.

Katika lugha mbalimbali kuna majina maalumu kwa aina za machotara: kwa mfano katika Kihispania kuna *Mulato*, *zambo* na *mestizo*; katika Kireno kuna *mulato*, *caboclo*, *cafuzo*, *ainoko* na *mestiço*. 

Pengine sensa zinauliza asili ya wakazi, zikiacha nafasi ya kutaja asili zaidi ya moja.

Kundi la pekee ni Machotara wa Afrika Kusini waliotokana na mchanganyiko wa Wazungu, Waafrika na Wamalay na kutengwa chini ya sheria ya apartheid nchini Afrika Kusini.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* The Multiracial Activist , an online activist publication registered with the Library of Congress, focused on multiracial individuals and interracial families since 1997
* ProjectRACE, an organization leading the movement for a multiracial classification

;Asasi za kutetea haki za chotara
* Association of MultiEthnic Americans, Inc. , US
* Blended People of America , US-based nonprofit organization representing the interests of the mixed-race community
* Brazilian Multiracial Movement, Brazilian mixed-race organization
* The Hafu Project , a study of half-Japanese people, London-, Munich-, Tokyo-based nonprofit organisation
* MAVIN Foundation , an organization advocating for mixed heritage people and families
* Mixed Race UK , UK-based nonprofit organization representing the interests of the mixed-race community
* Mosiac UK , a UK-based organisation for mixed race families
* People in Harmony UK
* Swirl , US-based mixed community
Kimarind cha Bian

**Kimarind ya Bian** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamarind. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimarind ya Bian imehesabiwa kuwa watu 2900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarind ya Bian iko katika kundi la Kimarind.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimarind ya Bian kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimarind ya Bian 
*lugha ya Kimarind ya Bian katika Glottolog
*lugha ya Kimarind ya Bian kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiyale cha Kosarek

**Kiyale-Kosarek** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayale. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiyale-Kosarek imehesabiwa kuwa watu 2300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyale-Kosarek iko katika kundi la Kimek.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiyale-Kosarek kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiyale-Kosarek
*lugha ya Kiyale-Kosarek katika Glottolog
*lugha ya Kiyale-Kosarek kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiyali cha Pass Valley

**Kiyali ya Pass Valley** ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayali. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiyali ya Pass Valley imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyali ya Pass Valley iko katika kundi la Kidani.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiyali ya Pass Valley kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiyali ya Pass Valley
*lugha ya Kiyali ya Pass Valley katika Glottolog
*lugha ya Kiyali ya Pass Valley kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiabinomn

**Kiabinomn** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waabinomn. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiabinomn imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha , Kiabinomn haihusiani na lugha nyingine.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiabinomn kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiabinomn 
*lugha ya Kiabinomn katika Glottolog
*lugha ya Kiabinomn kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kikatalunya

**Kikatalunya** au **kikatalani** (kwa Kikatalunya: **català**) ni mojawapo kati ya lugha za Kirumi ambayo ni lugha rasmi ya jimbo la Katalunya, Valencia na visiwa vya Baleari katika ufalme wa Hispania (Ulaya kusini magharibi) na vilevile utemi wa Andorra. Pia inatumika katika sehemu za Ufaransa kusini na Italia visiwani.

Wanaoitumia kama lugha ya kwanza ni watu milioni 4.1 na kama lugha ya pili ni milioni 5.1.

## Historia ya lugha 
Asili ya lugha hiyo ni katika nchi ya Hispania, na lugha iliyoizaa ni Kilatini cha Waroma wa Kale waliotawala kwa muda mrefu Hispania. 

Jamii:Lugha za Kirumi
Jamii:Catalonia
Jamii:Lugha za Hispania
Kizaza

**Kizaza** au **Kidimli** (Zazaki, Dımılki) ni lugha ya kitaifa ya Uzaza. Ni kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi za lugha za Kihindi-kiulaya. Inatumiwa hasa katika nchi zifuatazo:

* **Zazaki** (Turuki)
* **Dımılki**
* **Kırmancki**

Kuna wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 3, na takriban wasemaji wengine milioni  3- 4 kama lugha ya pili.

* Katika Elazığ, Diyarbakır, Bingöl penye wasemaji takriban milioni 2 lugha inaitwa "Zazaki" . 
* Katika Siverek, Gerger, Şanlıurfa penye wasemaji milioni 1 pia lugha inaitwa "Kidimli". 

## Viungo vya nje
* Ernst Kausen, Die Zaza-Sprache (Basiert vor allem auf Selcan 1998 und ist die Grundlage dieses Artikels) (DOC; 177&nbsp;kB)
* Roşan Lezgîn, "Among Social Kurdish Groups – General Glance at Zazas", zazaki.net
* Online-Versionen einiger Arbeiten zur Zaza-Sprache 
* Zılfi Selcan, Die Entwicklung der Zaza-Sprache  (PDF; 476 kB)
* Mesut Keskin, Zur dialektalen Gliederung des Zazaki. Magisterarbeit, Frankfurt 2008.  (PDF)
* Arslan, İlyas (2007): Partikeln im Zazaki.  (PDF; 1,7&nbsp;MB)
* Zazaki für Kinder
* Die Online-Präsenz des Zazaki-Instituts 
* Wörterbuch Deutsch–Zazaki–Deutsch
*lugha ya Kizaza kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kizaza
*lugha ya Kizaza katika Glottolog
*lugha ya Kizaza kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Kiturki
Kifayu

**Kifayu** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wafayu. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kifayu imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kifayu iko katika kundi la “Lakes Plain”.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kifayu kwenye Multitree
*lugha ya Kifayu katika Glottolog
*lugha ya Kifayu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Morotai

thumb|Picha ya ramani Morotai
**Morotai** ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Halmahera. Eneo la kisiwa ni 1800 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Daruba. Mwaka wa 2007 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 54876. Watu wakaao kisiwani kwa Morotai huongea hasa Kigalela.

Jamii:Visiwa vya Indonesia
Obi

thumb|OBI_Teplice_budova
**Obi** (au **Obira**) ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Halmahera. Eneo la kisiwa ni 2542 km². Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 29642. Watu wakaao kisiwani kwa Obi huongea Kigalela na Kitobelo.

Jamii:Visiwa vya Indonesia
Kijavindo

**Kijavindo** ni krioli nchini Indonesia inayozungumzwa na watu wachache kwenye kisiwa cha Java. Kijavindo imetokea misamiati ya Kiholanzi pamoja na sarufi ya Kijava. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kijavindo imeaminika kuwa watu wachache mno, ni kama lugha imelala usingizi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kijavindo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kijavindo 
*lugha ya Kijavindo katika Glottolog
*lugha ya Kijavindo kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Damar

thumb|Fukwe katika Kisiwa cha Damar

**Damer** au **Damar**, ni kisiwa kidogo cha volkano katika kundi la Visiwa vya 'Barat Daya' katika jimbo la Maluku nchini Indonesia, upande wa kusini wa Bahari ya Banda. Kisiwa hicho kina visiwa vinne vidogo - kimoja mashariki, kimoja magharibi na vingine viwili kusini. Pamoja wanaitwa Visiwa vya Damar, na wanaunda wilaya moja ya kiutawala ndani ya [Maluku Barat Daya] Regency. Wilaya ina eneo la ardhi la 392.29 km2 na ina idadi ya watu 5,718 katika Sensa ya 2020..

## Maelezo
kisiwa cha Damar kina urefu wa kilomita 20 na upana wa kilomita 18. kIpo kilomita 125 mashariki mwa Romang na kilomita 200 mashariki mwa Wetar. Sehemu ya kaskazini ya kisiwa imeondolewa kwa kiasi kikubwa kutokana na ukataji miti kwa ajili ya kilimo cha ardhi kavu cha nazi, , maharagwe ya kahawa , wakati sehemu ya kusini bado ina misitu. Watu wengi wanaishi kaskazini na mashariki; wakazi wengi wa kisiwa hicho ni wakulima au wavuvi. The highest point of the island is 868&nbsp;m (2,847&nbsp;ft) Mount Wurlali, an andesitic stratovolcano.

## Maeneo muhimu ya ndege
]]
Sehemu ya msitu ya kisiwa hicho imebainishwa na BirdLife International kama eneo muhimu la ndege kwa sababu inasaidia Damar flycatcher, ambayo kwa kiasi kikubwa imepunguzwa kwa makazi ya misitu ya kijani kibichi

## Marejeo
Jamii:Visiwa vya Indonesia
Romang

thumb|Picha ya ramani kuonesha eneo Romang
**Romang** ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Wetar. Eneo la kisiwa ni 168 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Hila. Mwaka wa 1991, idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 1700. Watu wakaao kisiwani kwa Romang huongea Kiroma.

Jamii:Visiwa vya Indonesia
Kikanum cha Bädi

**Kikanum ya Bädi** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakanum. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikanum ya Bädi imehesabiwa kuwa watu kumi tu, yaani inewezekana imeshatoweka kabisa hadi sasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikanum ya Bädi iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Kati.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikanum ya Bädi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikanum ya Bädi 
*lugha ya Kikanum ya Bädi katika Glottolog
*lugha ya Kikanum ya Bädi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kinimboran

**Kinimboran** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanimboran. Mwaka wa 1987 idadi ya Wanimboran imehesabiwa kuwa watu 3500 lakini walioweza kuzungumza lugha ya Kinimboran walikuwa 2000 tu, yaani walianza kubadilisha lugha, na inawezekana lugha itatoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinimboran iko katika kundi lake lenyewe la Kinimboran.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinimboran kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinimboran
*lugha ya Kinimboran katika Glottolog
*lugha ya Kinimboran kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kinusa-Laut

**Kinusa-Laut** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanusa-Laut kwenye kisiwa cha Nusa Laut. Mwaka wa 1989 idadi ya Wanusa-Laut imehesabiwa kuwa watu 2230, lakini hakuwa na wasemaji wa Kinusa-Laut kama lugha yao ya kwanza, yaani ni kama lugha imelala usingizini. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinusa-Laut iko katika kundi la Kiseram.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinusa-Laut kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinusa-Laut
*lugha ya Kinusa-Laut katika Glottolog
*lugha ya Kinusa-Laut kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kipagu

**Kipagu** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapagu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipagu imehesabiwa kuwa watu 3310, lakini wengi wameanza kuacha lugha yao, yaani iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipagu iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kipagu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kipagu
*lugha ya Kipagu katika Glottolog
*lugha ya Kipagu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kipetjo

**Kipetjo** ni krioli nchini Indonesia inayozungumzwa na wakazi wa jiji la Jakarta. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kipetjo imetathminiwa kuwa watu wachache mno, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipetjo imetokea kutoka lugha za Kiholanzi, Kijava na Kibetawi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kipetjo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kipetjo
*lugha ya Kipetjo katika Glottolog
*lugha ya Kipetjo kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Nusa Penida

thumbnail|right|280px|Kisiwa cha Nusa Penida
**Nusa Penida** ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini-mashariki wa kisiwa cha Bali. Eneo la kisiwa ni 202.6 km². Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 45,178. Watu wakaao kisiwani kwa Nusa Penida huongea hasa Kibali.

Jamii:Visiwa vya Indonesia
Ndau (Indonesia)

thumb|Sehemu mojawapo katika kisiwa cha Ndau.
**Ndau** ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa magharibi wa kisiwa cha Rote. 

Eneo la kisiwa ni km² 8.6. Watu wakaao kisiwani kwa Ndau huongea Kidhao.

Jamii:Visiwa vya Indonesia
Rote

250px|thumbnail|Kisiwa cha Rote upande wa magharibi wa Timor katika mkoa wa Nusa Tenggara
**Rote** (au **Roti**) ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Timor. Eneo la kisiwa ni 1214 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Ba'a. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 119,711. Watu wakaao kisiwani kwa Rote huongea lugha mbalimbali kama Kibilba, Kidela-Oenale, Kidengka, Kilole, Kirikou, Kitermanu na Kitii.

## Picha za Rote 
 
Nusa_Manuk,_Sth_West_Rote.jpg|Ufukoni Rote 
The_Raja_of_West_Rote.jpg|Raja (chifu) wa Rote magharibi mwaka 2007 
Rote drummer.jpg|Mpiga ngoma wa Rote akivaa kofia ya kimila 
COLLECTIE TROPENMUSEUM De Radja van Korbafo Roti tussen twee lijfwachten in TMnr 10001756.jpg|Chifu wa eneo la Korbafo mnamo mwaka 1900.
UvA-BC 300.329 - Siboga - twee inheemse bewoners van het eiland Rotti (Roti).jpg|Wenyeji wa Rote mnamo 1899-1900

Jamii:Visiwa vya Indonesia
Bernie Sanders

**Bernie Sanders** (amezaliwa 8 Septemba 1941) ni mwanasiasa nchini Marekani.

Amekuwa rais wa Bunge la jimbo la Vermont (Vermont Senate) tangu 2007. 

Baada ya kushindwa katika jitihada zake za kuchaguliwa katika Bunge Dogo la Marekani mwaka 2006, Sanders alisimama na kuchaguliwa katika Bunge La Maseneta La Marekani mwaka 2004. Alishinda uchaguzi hapo Novemba 2007.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Bernie Sanders

Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Senati (Marekani)
Jamii:New York City
Jamii:Chicago, Illinois
Jamii:Vermont
Save the Best for Last

"**Save The Best For Last**" ni kibao kikali cha mwaka wa 1992 kilichotungwa na Phil Galdston, Wendy Waldman na Jon Lind mnamo mwezi wa Machi 1989. Huhesabiwa kama wimbo wa alama ya Vanessa Williams. Mashairi yanajielezea yenyewe na maisha ya uokovu wa Williams, kama jinsi alivyojiweza katika shughuli za rekodi na kupata mafanikio hasa baada ya kufuatia kuanguka kwake katika shughuli za Ulimbwende wa Marekani.  Wimbo ni ballad linalohusu binti mdogo kipenzi cha mtu asiye na mtu ambaye yu tayari na kuangalia matamanio ya bibiye ya kuwa pamoja huku miaka inakatika, kabla kuanzisha mahusiano na mwimbaji bila kutarajia.

"Save The Best For Last" haukutungwa kwa ajili ya Vanessa Williams.  Kulikuwa na waimbaji wengine kadha wa kadha waliopewa hapo awali; lakini wote waliukataa.  Wakati anarekodi albamu yake ya *The Comfort Zone*, dakika mwisho, wimbo ukabidi ubadilishwe.  Vanessa kausikiliza wimbo wa "Save The Best For Last", kisha Vanessa akasema:  "Siwezi kuamini hakuna anayeutaka wimbo huu.  Inabidi niwe nao tu."

## Matoleo rasmi 
# "Save The Best For Last" (Album Version) - 3:38

## Orodha ya nyimbo 
**Single za Ulaya
**
# Save The Best For Last  3:39
# 2 Of A Kind 5:15
# Dreamin' 5:25
**CD-Mseto za Marekani**
# Save The Best For Last 3:39
# Freedom Dance (Get Free!) (LP Version) 4:13
# Freedom Dance (Get Free!) (Free Your Body Club Mix) 6:59
# Freedom Dance (Get Free!) (Vanessa's Sweat Mix) 5:21
# The Right Stuff (UK Mix) 6:18
**UK Vinyl, 7"**
* A Save The Best For Last 3:39
* B 2 Of A Kind 5:15
**Netherlands 12", Promo**
* A Save The Best For Last  3:39
* B1 2 Of A Kind 	5:15
* B2 Dreamin´ 5:25

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* SingerUniverse Magazine account of the song's writing 
* Full lyrics of this song  at MetroLyrics

Jamii:Nyimbo za 1991
Jamii:Nyimbo za Vanessa Williams
Wakelti

[thumbnail|Sanaa ya Wakelti: [Bakuli la fedha kutoka Gundestrupp, Denmark]]
**Wakelti** walikuwa watu wa kundi kubwa la makabila ya Ulaya katika Zama za Kale. 

## Jina
Jina linatokana na taarifa za Wagiriki wa Kale, waliowaita Κέλτοι *Keltoi* au Γαλάται *Galatai*, na za Waroma wa Kale waliowaita *Celti*. Wenyewe hawakuacha maandishi, kwa hiyo haijulikani kama walikuwa na jina la kujiita kwa jumla. 

Walitumia lugha za karibu. Leo hii wasemaji wasio wengi wa lugha hizo wamebaki Uingereza, Eire na Ufaransa ambao ni wasemaji wa Kibretoni, Kicornwall, Kiwelisi na Kigaelic.

Pamoja na hayo, wataalamu wa akiolojia wametambua mabaki ya kufanana ambayo yanahesabiwa kuwa ya Wakelti kutokana na makaburi, makazi, vifaa vya ufinyanzi, mapambo ya silaha na kadhalika yanayoruhusu kuelewa uenezi wao, hata kama hakuna taarifa za kimaandishi ya majirani.

Kutokana na makaburi yaliyochunguzwa huko Hallstadt / Austria, jina la "utamaduni wa Hallstatt" likabuniwa. Wakubwa wa utamaduni huo walizikwa pamoja na silaha zao zilizochongwa na kupambwa kwa namna ya pekee na aina hizi za vifaa makaburini zimetambuliwa pia mahali pengine.
 
Taarifa zaidi zinapatikana katika maandiko ya Wagiriki na Waroma wa Kale waliofanya biashara na makabila ya Wakelti na kupambana nao katika vita. Julius Caesar alitunga taarifa yake juu ya "De bello gallico" (yaani "Vita vya Gallia") ambako aliingiza maelezo mengi juu ya jamii, utamaduni, uchumi na dini ya Wakelti wa Gallia aliowashinda.

## Asili na uenezi
Asili yao inaaminiwa kuwepo upande wa kaskazini wa milima ya Alpi. 

Walikalia funguvisiwa ya Britania, sehemu za Ulaya ya Magharibi, ya Kati na ya Mashariki. Hapo walikuwa na nguvu hasa katika Gallia ya kihistoria (leo Ufaransa, Ubelgiji na Italia ya Kaskazini). 

Makabila kadhaa yalihama hadi Anatolia (Uturuki wa leo).
Haruna Niyonzima

**Haruna Niyonzima** (amezaliwa mjini Gisenyi, 5 Februari 1990), ni mchezaji mpira wa miguu wa kimataifa kutoka nchini Rwanda ambaye kwa sasa anacheza kama kiungo katika klabu ya Yanga Sc ya nchini Tanzania.

## Kazi
Niyonzima amepata kuchezea vilabu mbalimbali vyaa Rwanda na Tanzania. Vilabu hivo ni pamoja na Etincelles, Rayon Sports, APR na Young Africans.

Alianza kucheza rasmi katika timu ya taifa ya Rwanda mnamo mwaka 2007,

## Marejeo
Ilemba

**Ilemba** ni kata ya Wilaya ya Sumbawanga Vijijini katika Mkoa wa Rukwa, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 27,645 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 26,078 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Rukwa
Jamii:Wilaya ya Sumbawanga Vijijini
Jung Jin-woon

**Jung Jin-woon** (amezaliwa tar. 2 Mei 1991) mara nyingi sifa kama **Jinwoon**, ni Korea Kusini muimbaji na muigizaji. Ilipata kushika nafasi kama mwanachama wa kundi 2AM mwezi Julai 2008. Alianza kazi yake kaimu katika 2012 katika mfululizo KBS ya Dream High 2, kucheza Jin Yoo-jin.

## Filamu
### Televisheni
## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Waimbaji wa Korea Kusini
Kasanga (Kalambo)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia **hapa***

**Kasanga** ni mji mdogo kwenye Wilaya ya Kalambo, upande wa Kusini-Magharibi wa Tanzania, mwambaoni kwa Ziwa Tanganyika. Ilikuwa na jina la **Bismarckburg** wakati wa ukoloni wa Wajerumani.

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 13,281 . Kata ya Kasanga kwa mujibu wa sensa ya watu na makazi ya mwaka 2012 ilikuwa na jumla ya watu 18,527 ikiwa na vijiji saba ambavyo ni Samazi watu 4,286, Kipanga watu 2,454, Kipwa watu 1,432, Kapare watu 1,659, Kilewani watu 3,342, Muzi watu 2,051 na kijiji cha Kasanga chenye watu 3,303. 

## Mawasiliano
Kasanga iko umbali wa kilomita 67 kutoka makao makuu ya Wilaya ya Kalambo ambayo yanajengwa katika mji mdogo wa Matai.

Kuna mpango wa kuunganisha Mkoa wa Rukwa - Tanzania na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na hivyo serikali ya Tanzania inajenga barabara ya lami kuelekea Kasanga na kuna mpango pia wa kupanua bandari ya Kasanga ili kuwezesha meli kubwa kufanya safari zake kati ya DRC na Tanzania.

Mpango huo unaikuza Kasanga katika nyanja za ukuaji kimji na kuboresha biashara ya samaki ambayo ndiyo biashara kubwa kwa uchumi wa Kasanga na maeneo ya jirani ya vijiji vya Muzi, Kawala na Kapozwa.

## Biashara
Kasanga pia inakuwa mlango wa kukuza utalii kwa Bismarck na maporomoko ya Kalambo yaliyoko Kapozwa (Kisumba) umbali wa kilomita 36 kwa barabara kutoka Kasanga. Maporomoko ya Kalambo yamekuwa maarufu sana kwa upande wa Zambia na hivi sasa kuna mpango thabiti kuyafanya yafikike na kutangazwa kwa upande wa Tanzania.

Kwa hivi sasa Kasanga kumejengwa soko la samaki ambalo kwa lugha ya waliogharimia ujenzi huo linaitwa soko la kimataifa la samaki Kasanga. Kuna mpango wa kufunga vyumba baridi vya kuhifadhia samaki. Kasanga na Muzi vijiji vilivyo jirani vitanufaika sana na mpango wa kuunganisha DRC na Tanzania kwa njia ya bandari na mizigo mingi itapita njia hii. Uchumi wa eneo hili utakua kwa kasi kutokana na kufunguka kwa biashara kati ya nchi hizi mbili.

## Historia
Wakati wa koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani Kasanga ilikuwa makao makuu ya utawala wa Wajerumani kusini mwa Ziwa Tanganyika. Mnamo mwaka 1898 kapteni von Prittwitz aliunda hapa kituo cha kijeshi kilichopokea jina la "Bismarcksburg" (kwa heshima ya chansela Mjerumani Otto von Bismarck) mnamo 1899. Sehemu ya kombania ya 6 ya jeshi la Schutztruppe ilikaa hapa na kituo hiki kilikuwa boma muhimu kati ya Ujiji na Neu-Langenburg (Tukuyu). Tangu 1907 ilikuwa ofisi ndogo (jer. Bezirksnebenstelle) ya Mkoa wa Ujiji. 1913 Bismarckburg ilipandishwa cheo kuwa makao makuu ya mkoa wa 12 wa koloni ikawa mji mkuu wa mkoa uliokuwa mkubwa wa pili katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Mkoa wa Bismarckburg ulijumlisha maeneo ya Ufipa, Ukonongo, Ugala na Uwende.

Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia jina la Kijerumani lilibadilishwa na Waingereza kuwa Kasanga.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Rukwa
Jamii:Wilaya ya Kalambo
Kimurkim

**Kimurkim** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamurkim. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimurkim imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimurkim haihusiani na lugha nyingine, ila labda Kilepki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimurkim kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimurkim 
*lugha ya Kimurkim katika Glottolog
*lugha ya Kimurkim kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kabwe

**Kabwe** ni jina linaloweza kumaanisha:

* Kabwe, Zambia, makao makuu ya Mkoa wa Kati (Zambia)
* Kabwe (Nkasi), kata ya Mkoa wa Rukwa, Tanzania
Kipili

**Kipili** inaweza kumaanisha

*Kipili (Nkasi) ni kata ya Mkoa wa Rukwa, Tanzania iliyopo mwambaoni mwa Ziwa Tanganyika

*Kipili (Sikonge) ni kata ya Mkoa wa Tabora, Tanzania
Majimoto (Serengeti)

Kwa kata nyingine yenye jina hilo, tazama Majimoto (Mpimbwe).

**Majimoto** ni kata ya Wilaya ya Serengeti katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31629**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 12,396 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,536 waishio humo.

Ni maarufu kwa dawa za kienyeji na tiba mbadala.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Serengeti
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Kakese

**Kakese** ni kata ya manisipaa ya Mpanda katika Mkoa wa Katavi, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba **50109**.
	
Kata ya kakese ina jumla ya vijiji vinne: Kakese, Mbugani, Kawanzige na Kamakuka. Makao makuu ya kata yako kijiji cha Mbugani.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 21,466. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,360 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Kata za Mkoa wa Katavi
Jamii:Wilaya ya Mpanda mjini
Wilaya ya Ikungi

**Wilaya ya Ikungi** ni wilaya mojawapo kati ya 7 za mkoa wa Singida. 

Katika sensa ya mwaka 2012, wilaya ilikuwa na jumla ya wakazi wapatao 272,959. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 411,262 .

## Uchumi
Wakazi wa wilaya hiyo wanajishughulisha na kilimo, 
lakini kutokana na hali ya ukame mkoani Singida wakazi wa Ikungi hutegemea mazao yanayostahimili ukame, kama vile ulimaji wa alizeti, ulezi na viazi vitamu, na wachache hujihusisha na uvuvi, hasa katika bwawa la Muyanji.

## Marejeo
Jamii:wilaya za Mkoa wa Singida
Jamii:Wilaya ya Ikungi
Mpandandogo

**Mpandandogo** ni kata ya Wilaya ya Tanganyika katika Mkoa wa Katavi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 22,017 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 25,293 waishio humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,959 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Kata za Mkoa wa Katavi
Jamii:Wilaya ya Tanganyika
Msingi

Kwa kata ya Mkoa wa Singida, Tanzania, tazama Msingi (Mkalama).

**Msingi** ni eneo la chini lililojengwa imara ili litigemeza sehemu za juu, kama vile kuta na paa.

Kwa hiyo neno hilo linatumika pia kwa kitu au jambo la awali ambalo ni muhimu kuliko yote au ni chanzo cha lingine.

Neno hilo linatumika pia kwa mfereji au mtaro uliochimbwa ili kupitisha maji ya kumwagilia mimea au pia majitaka.

Jamii:Ujenzi
Jamii:Falsafa
Kikhonda

**Kikhonda** ni kata ya Wilaya ya Mkalama katika Mkoa wa Singida, Tanzania, yenye msimbo wa posta **43502**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa 10,551 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7519 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Singida
Jamii:Wilaya ya Mkalama
Matongo

**Matongo** ni jina la kata tatu nchini Tanzania:
*Matongo (Bariadi) kwenye Mkoa wa Simiyu
*Matongo (Mkalama) kwenye Mkoa wa Singida
*Matongo (Tarime) kwenye Mkoa wa Mara
Makao makuu

[thumb|Makao makuu ya [Umoja wa Mataifa ]]
**Makao makuu** ni mahali ambako kuna ofisi kuu au uongozi wa taasisi, kampuni, shirika au mamlaka fulani. Mara nyingi ni jengo fulani kwa mfano jengo la Umoja wa Mataifa mjini New York penye ofisi ya Katibu Mkuu wa UM, ofisi za makatibu zake na ukumbi wa mikutano ya Mkutano Mkuu na Baraza la Usalama la UM.

Mara nyingi ofisi za makao makuu ya shirika au mamlaka haziko mahali pamoja kijiografia lakini hata hivyo mikono yote ya uongozi kwa jumla huweza kuitwa "makao makuu". 

## Marejeo
* 
* 
* 

Jamii:Utawala
Kisaponi

**Kisaponi** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasaponi. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kisaponi tena, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisaponi iko katika kundi la “Lakes Plain”.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisaponi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisaponi
*lugha ya Kisaponi katika Glottolog
*lugha ya Kisaponi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kituntu

Jina **Kituntu** linaweza kumaanisha:
*Kituntu (Ikungi) kata ya Mkoa wa Singida
*Kituntu (Karagwe) kata ya Mkoa wa Kagera
Kitofanma

**Kitofanma** ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Watofanma. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kitofanma imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitofanma haihusiani na lugha nyingine, ila labda Kinamla.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitofanma kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitofanma
*lugha ya Kitofanma katika Glottolog
*lugha ya Kitofanma kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Maweni

**Maweni** (zamani kata iliitwa pia **Mvumi** ) ni kata ya Wilaya ya Manyoni katika Mkoa wa Singida, Tanzania. Msimbo wa Posta ni 43408.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 11,424 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,873 waishio humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 7,035 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Singida
Jamii:Wilaya ya Manyoni
Mgongo (maana)

Jina la Mgongo linaweza kumaanisha:

*Mgongo, sehemu ya mwili upande wa nyuma
*Mgongo (Singida), kata katika Mkoa wa Singida, Tanzania
Mlima Stanley

**Mlima Stanley** ni mlima katika Afrika ya Kati kwenye mpaka wa Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Ni mlima wa Safu ya Ruwenzori.

Una kimo cha mita 5109 juu ya UB. 

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Uganda

Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Milima ya Uganda
Jamii:Milima ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Misuna

**Misuna** ni kata ya Manisipaa ya Singida  katika Mkoa wa Singida, Tanzania, yenye msimbo wa posta **43115**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 25,655 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,061 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Singida
Jamii:Wilaya ya Singida Mjini
Jakika

**Jakika** ni kata ya Wilaya ya Tunduru katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,902 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,768 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Wilaya ya Tunduru
Kambarage

**Kambarage** ni jina lenye asili katika lugha ya Kizanaki kutoka Mkoa wa Mara katika Tanzania Kaskazini-Magharibi. Maana ya jina ni kutaja roho inayoleta mvua,

Imejulikana hasa kutokana na Julius Kambarage Nyerere, mwanasiasa aliyeongoza Tanganyika kufikia uhuru baada ya ukoloni na kuwa rais wa kwanza wa Tanzania.

Jina linatumika kutaja kata za: 
*Kambarage, kwenye manisipaa ya Shinyanga, Tanzania
*Kambarage, kwenye Wilaya ya Mbinga, Mkoa wa Ruvuma, Tanzania

## Marejeo
Kitanda

Kwa maana nyingine ya neno hili angalia hapa Kitanda (maana)
[250px|thumbnail|Kitanda cha [Waswahili wa Kenya.]]
**Kitanda** ni samani ya kulala au kujipumzisha inayopatikana kwa kawaida katika kila nyumba.

Asili ya neno "kitanda" ni mzizi "-tanda". 

Katika utamaduni wa Waswahili kitanda ni samani kubwa. Ina kiunzi au fremu ya ubao, yenye vitakizo viwili upande wa kichwa na mguuni vinavyoshikwa kwa mifumbati kila upande. Yote inakaa juu ya matendegu (miguu ya ubao) manne. Nafasi kati ya mifumbati inafumaniwa kwa kamba, usumba wa nazi au nyasi. Juu ya hii huwekwa mkeka au godoro. Vitakizo mara nyingi hupambwa kwa vioo vya rangi au vyenye picha. Kiunzi cha juu kinaweza kufunikwa kwa vitambaa au chandarua.

Ukubwa wa kitanda hutofautiana. Kuna kitanda kidogo cha mtoto, vitanda vya kawaida vya kulaliwa na mtu mmoja na pia kitanda kikubwa zaidi cha kulaliwa na watu wawili.

## Kitanda cha wagonjwa
thumb|Kitanda cha hospitalini kinachotumia umeme kikamilifu.
thumb|Kitanda cha wagonjwa wanaougua nyumbani kinachotumia mikono na umeme pia.
Tofauti na vitanda vingine, kitanda cha wagonjwa walio mahututi au wazee wanaopokea matibabu nyumbani ni kuwa kinaweza kubadilishiwa kimo pamoja na jinsi miguu na kichwa kilivyo. Haya hufanyika maana mgonjwa huwa haamki kwa kile kitanda na atatazama runinga au kupata chakula chake akiwa kitandani.

Muundo wa kitanda cha hospitali ambao una uwezekano kuwa chaweza kuinua kichwa au miguu ya mgonjwa ulianzishwa na daktari Mjerumani Friedrich Trendenburg ambaye alikuwa akiwatibu wagonjwa wa mshuto katika vita vikuu vya kwanza. Daktari huyo alikuwa akiwaweka wagonjwa kichwa chini na miguu juu. Baadaye, kukaa huku kuliitwa trendenburg. 

Pia kuna kitanda cha mwinuko "elevation bed" ambacho hutumika hasa nyumbani sana sana na watu wenye shinda ya mzunguko wa damu miguuni, wanaopata maumivu ya maungio ya mifupa na pia wanao penda starehe kitandani. Kitanda cha muinuko pia kina uwezo wa kubadili kimo kama kitanda cha wagonjwa, na la ziada, chaweza pia kubadili umbo la msingi wa kulalia na kuchukua umbo la anayekilalia. Kitanda cha muinuko cha kisasa hutumia kisengeletua/kitanza mbali *(remote control)* kudhibiti muinuko na umbo lake.

### Aina za vitanda vya wagonjwa 
Vitanda vya wagonjwa vinaweza kuainishwa mara tatu
*1. Kitanda kinachotumia mikono. Kitanda hiki huweza kubadilishwa kimo, kuinua kichwa na miguu kwa mikono maana kina kichuma maalumu miguuni.
*2. Kitanda kinachotumia kawi ya umeme. Kitanda hiki hutumia kawi za umeme au stima kufanya kazi na kubadilisha kimo, miguu na kichwa. Huuzwa kikiwa na mota ambayo husaidia kubadilisha kimo na mengineyo. Stima zikipotea, itabidi utumie mikono
*3. Kitanda kinachotumia kawi na mikono. Kitanda hiki hutumia mota kuinua kichwa au miguu ya mgonjwa lakini likija ni kubadilisha kimo, hutumia mikono kwa kuzungusha kijichuma.

## Tanbihi
Kitanda (maana)

**Kitanda** inaweza kumaanisha

*Kitanda  - samani ambako mtu hulala
*Kitanda (Namtumbo) - Kata kwenye Wilaya ya Namtumbo - Mkoa wa Ruvuma - Tanzania
*Kitanda (Mbinga) - Kata kwenye Wilaya ya Mbinga - Mkoa wa Ruvuma - Tanzania
Kiatong

Jina la **Kiatong** hurejea lugha tofauti, k.m.

*lugha ya Kiatong nchini Kamerun;
*lugha ya Kiatong nchini Uhindi.
Kijarawa

Jina la **Kijarawa** hurejea lugha tofauti k.m.

*lugha ya Kijarawa nchini Nigeria;
*lugha ya Kijarawa nchini Uhindi.
Kimanda

Jina la **Kimanda** hurejea lugha tofauti, k.m.

*lugha ya Kimanda nchini Tanzania;
*lugha ya Kimanda nchini Australia;
*lugha ya Kimanda nchini Uhindi.
Kiahirani

**Kiahirani** ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Waahirani. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiahirani imehesabiwa kuwa watu 1,870,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiahirani iko katika kundi la Kikhandesi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiahirani kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiahirani 
*lugha ya Kiahirani katika Glottolog
*lugha ya Kiahirani kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Kibalochi-Mashariki

**Kibalochi ya Mashariki** ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan na Uhindi inayozungumzwa na Wabalochi. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibalochi ya Mashariki nchini Pakistan imehesabiwa kuwa watu 1,800,000. Pia kuna wasemaji 800 nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibalochi ya Mashariki iko katika kundi la Kiiran. Huandikwa na alfabeti ya Kiarabu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibalochi ya Mashariki kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibalochi ya Mashariki 
*lugha ya Kibalochi ya Mashariki katika Glottolog
*lugha ya Kibalochi ya Mashariki kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Uhindi
Jamii:Lugha za Pakistan
Komani

thumbnail|right|280px|Mji wa Komani

**Komani** (**Queenstown**) ni mji wa Afrika Kusini katika jimbo la Rasi ya Mashariki.

Jamii:Miji ya Afrika Kusini
Jamii:Rasi ya Mashariki
Mchaichai

**Mchaichai** (pia: **mzumari**; jina la kisayansi: *Cymbopogon* spp.) ni jina la nyasi za nusufamilia Andropogoneae. 

Majani yake yana harufu na ladha ya limau, kwa hiyo hunywewa kama chai, yakiwa peke yake au kama mchanganyiko na majani ya chai. Lakini spishi kadhaa, kama mchaichai fukuza-mbu, hazinyweka. 

Jenasi hii ina spishi nyingi ambazo 11 zinatokea Afrika.

## Spishi za Afrika
**Cymbopogon caesius* (Kachi grass)
**Cymbopogon citratus*, Mchaichai wa Kawaida (Lemon grass)
**Cymbopogon commutatus*, Mchaichai-fukizo (Incense grass)
**Cymbopogon densiflorus*
**Cymbopogon dieterlenii*, Mchaichai Kusi
**Cymbopogon giganteus*, Mchaichai Mkubwa
**Cymbopogon marginatus*
**Cymbopogon nardus*, Mchaichai Fukuza-mbu (Citronella grass)
**Cymbopogon nervatus*
**Cymbopogon pospischilii*
**Cymbopogon schoenanthus*, Mchaichai-ngamia (Camel grass)

## Spishi za Asia
**Cymbopogon ambiguus* (Australian lemon-scented grass)
**Cymbopogon annamensis*
**Cymbopogon bhutanicus*
**Cymbopogon bombycinus*
**Cymbopogon calcicola*
**Cymbopogon calciphilus*
**Cymbopogon cambogiensis*
**Cymbopogon clandestinus*
**Cymbopogon coloratus*
**Cymbopogon dependens*
**Cymbopogon distans*
**Cymbopogon exsertus*
**Cymbopogon flexuosus* (East Indian lemon grass)
**Cymbopogon gidarba*
**Cymbopogon globosus*
**Cymbopogon goeringii*
**Cymbopogon gratus*
**Cymbopogon jwarancusa*
**Cymbopogon khasianus*
**Cymbopogon liangshanensis*
**Cymbopogon mandalaiaensis*
**Cymbopogon martinii* (Palmarosa)
**Cymbopogon mekongensis*
**Cymbopogon microstachys*
**Cymbopogon minor*
**Cymbopogon minutiflorus*
**Cymbopogon nervatus*
**Cymbopogon obtectus*
**Cymbopogon osmastonii*
**Cymbopogon pendulus*
**Cymbopogon polyneuros*
**Cymbopogon procerus*
**Cymbopogon pruinosus*
**Cymbopogon queenslandicus*
**Cymbopogon quinhonensis*
**Cymbopogon rectus*
**Cymbopogon refractus* (Barbed wire grass)
**Cymbopogon tortilis*
**Cymbopogon tungmaiensis*
**Cymbopogon winterianus*
**Cymbopogon xichangensis*

## Picha

Cymbopogon giganteus MS4968.JPG|Mchaichai mkubwa
Gardenology.org-IMG 7584 qsbg11mar.jpg|Mchaichai fukuza-mbu
Andropogon schoenanthus - Val Rahmeh - DSC04440.JPG|Mchaichai-ngamia

Cymbopogon ambiguus.jpg|Australian lemon-scented grass
Cymbopogon habit.jpg|*C. bombycinus*
Cymbopogon - ഇഞ്ചിപ്പുല്ല് 03.JPG|East Indian lemon grass
Cymbopogon tortilis var. goeringii.JPG|*C. goeringii*
Cymbopogon martinii.png|Palmarosa
Starr 050818-7578 Cymbopogon refractus.jpg|Barbed wire grass
Cymbopogon winterianus.jpeg|*C. winterianus*

Jamii:Nyasi na jamaa
Kilosa

**Kilosa** inaweza kumaanisha

* Kilosa (mji) katika Mkoa wa Morogoro
* Wilaya ya Kilosa katika Mkoa wa Morogoro
* Kata ya Kilosa katika Wilaya ya Nyasa, Tanzania
Liwundi

**Liwundi** ni kata ya Wilaya ya Nyasa katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. Hadi mwaka 2012 ilikuwa sehemu ya wilaya ya Mbinga.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 5,792 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,906 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Wilaya ya Nyasa
Mkongo (maana)

**Mkongo** inaweza kumaanisha

* mwenyeji wa nchi ya Kongo
* msemaji wa lugha ya Kikongo
* Mkongo, kata ya Wilaya ya Namtumbo, Mkoa wa Ruvuma, Tanzania
* Mkongo, kata ya Wilaya ya Rufiji, Mkoa wa Pwani, Tanzania
Bombambili (Songea)

Kwa matumizi tofauti ya jina hilo angalia Bombambili (Geita)

**Bombambili** ni kata mojawapo ya Manisipaa ya Songea katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. Ina postikodi namba **57108**. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 26,130 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 28,058 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Wilaya ya Songea Mjini
Tanga (Songea)

Kwa maana tofauti ya jina hili angalia Tanga

**Tanga** ni kata ya Manisipaa ya Songea katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania, yenye postikodi namba **  57114 **.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 14,780 . Wakati wa  sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  8,754 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Wilaya ya Songea Mjini