Ngome ya Mtakatifu Elizabeti

**Ngome ya Mtakatifu Elizabeti** (kwa Kiukraini: **Фортеця Святої Єлисавети**) ni ngome ya kale mjini Kropyvnytskyi (Ukraini). Hakuna majumba zaidi ya 10 ya aina hii ambayo yamesalia katika Ulaya yote, pia ni kivutio kikuu cha Ukraini ya kati.

Baada ya kuanzishwa kwa New Serbia, koloni ya kijeshi ya walowezi kutoka kusini mwa Ulaya kwenye ardhi ya Kossaki ya Kiukraini, ngome hiyo iliundwa kulinda maeneo kutokana na shambulio la Milki ya Ottoman. Amri hiyo ilisainiwa na malkia Elizabeth mnamo Januari 4, 1752. Ilijengwa na Kossaki 1,390 za Kiukraini  .

Wakati wa vita na Milki ya Ottoman ya 1768-1774, mnamo 1769, jeshi lenye nguvu 70,000 lilivuka mpaka na mnamo Januari 7 lilisimama karibu na ngome, ambapo raia elfu kadhaa, wakiongozwa na Jenerali Isakov, walikuwa wamejificha. Watatari waliteka nyara vijiji vilivyozunguka na kuwafanya wakaaji watumwa, lakini watetezi wa ngome hiyo waliweza kurudisha nyuma mashambulio yao na kuwafukuza wavamizi. Pia hili lilikuwa shambulio la mwisho la Watatari wa Krim dhidi ya Ukraini.

Katika msimu wa joto wa 1769, jeshi la kifalme la Urusi, ambalo Omelyan Pugachev alihudumu, liliwekwa hapa, na wakati huo huo Pyotr Panin aliwekwa, ambaye baadaye alikandamiza maasi ya Pugachev - ghasia kubwa zaidi ya 1773-1775 katika historia ya Milki ya Urusi (kweli vita vya wenyewe kwa wenyewe). Mnamo 1770, mkutano wa ushindi na salamu za kanuni ulifanyika hapa kwa heshima ya ushindi katika vita dhidi ya Waturuki karibu na jiji la Benderi.

Ilikuwa kutoka kwa ngome hii kwamba, mwishoni mwa Mei 1775, jeshi la Urusi lenye nguvu 100,000 likiongozwa na Jenerali Tekeli lilienda Sich, ambapo ngome ya elfu tatu ya Kossaki ya Kiukraini ilikuwa iko. Mnamo Juni 15, ngome ya Sich iliharibiwa kabisa.Ngome hiyo ilihifadhi kumbukumbu zote za Kossaki za Kiukraini, silaha, na vitu vya thamani hadi vilihamishwa hadi Kyiv mnamo 1918 wakati wa vita na Urusi ya Soviet. Field Marshal maarufu Mikhail Kutuzov alitembelea ngome mara kwa mara na kwa muda mrefu kabisa mwaka 1773-1794. Kuanzia 1786 hadi 1792, ngome hiyo ilitembelewa na Alexander Suvorov.

Mnamo 1784, silaha kutoka kwa ngome ilisafirishwa hadi Kherson. Mnamo 1794, mizinga 162 bado ilihifadhiwa hapa, ambayo ilihudumiwa na wapiganaji 277. Baada ya karne ya 18, mizinga miwili tu ilinusurika - imewekwa kwenye nguzo za mawe kwenye mlango wa lango kuu la zamani. Mnamo Septemba 17, 1842, mfalme wa Urusi Nicholas I alifika kwenye ngome kwa gwaride la kijeshi, mnamo 1874 - Alexander II, na mnamo 1888 - Alexander III.

Mnamo Januari 24, 1917, ngome hiyo ilitembelewa na Princess Elena wa Serbia.Baada ya kuzingirwa kwa jiji na vita na jeshi la Jamhuri ya Watu wa Kiukraini, wakomunisti waliunda gereza hapa kwa wapinzani wa kisiasa. Wakati wa njaa ya 1932-1933 na ukandamizaji mkubwa, wafanyikazi wa OGPU na NKVD (baadaye Wizara ya Mambo ya Ndani ya Umoja wa Kisovieti) walizika kwa siri waliouawa na kuteswa hapa, wakizika miili kwenye makaburi ya watu wengi).

Wakati wa kukaliwa kwa jiji hilo mnamo 1941-1944, Wanazi walipiga risasi mara kwa mara maelfu ya Wayahudi na washiriki wa Soviet kwenye ngome hiyo. Baada ya ukombozi, wafu kutoka kote jijini walianza kuzikwa hapa. Tangu 1950, moja ya majengo makubwa zaidi ya ukumbusho nchini Ukraini yamejengwa hapa, yaliyotolewa kwa wale waliokufa wakati wa Vita vya Kidunia vya pili, na zaidi ya makaburi ya halaiki 50,000, wengi wao wakiwa raia .

Katika miaka ya 1960, makaburi ya mawe yaliwekwa kwenye makaburi, na mapema miaka ya 1980, sanamu ziliwekwa katikati ya makaburi.

Leo, ngome hiyo ina nyumba za kumbukumbu zilizowekwa kwa mashujaa wa Vita vya Kidunia vya pili na Vita vya Russo-Ukrainian (2014-). Pia, mnamo 2016, ukumbusho kwa wahasiriwa wa njaa ya 1932-1933 iliwekwa .

## Marejeo 
* Соколов Г. И. Историческая и статистическая записка о военном городе Елисаветграде // Записки Одесского общества истории и древностей. — Т. 2. — 1848. — С. 386—395;
* Українське козацтво: Мала енциклопедія. — Київ; Запоріжжя, 2005.
* Архів фортеці Єлисавети в ІР НБУВ / Інгульський степ, альманах. К. 2016.
Jamii:Ngome
Jamii:Utalii wa Ukraina