open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sappho

thumb|Kichwa cha sanamu cha Sappho.
**Sappho** (Kigiriki **Σαπφώ** sap-phō au **Ψάπφω** psap-phō; * kati ya 630 KK na 612 KK; † mnamo 570 KK)) alikuwa mshairi wa kike wakati wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale. Aliishi mjini Mytilene kwenye kisiwa cha Lesbos. Sehemu kubwa ya kazi zake zimepotea.

Alitunga shairi juu ya miungu na mapenzi. Nyakati za kale zilikusanywa katika vitabu tisa vilivyosafiwa na watu mashuhuri kama Plato na Horasi. 

Alikusanya kundi la wanafunzi wa kike na kuwafundisha ushairi, muziki na uimbaji. Sehemu ya shairi na nyimbo zake ziliimbia mapenzi kati ya wanawake. Kwa hiyo lugha nyingi za Ulaya hutumia jina la kisiwa alipoishi kwa mapenzi kati ya wanawake (Kiing. "lesbian").

Jamii:Washairi wa Ugiriki ya Kale
Corazon Aquino

thumb|right|Corazon Aquino.
**María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino** (25 Januari 1933 – 1 Agosti 2009) anafahamika zaidi kwa jina la **Cory Aquino**, alikuwa Rais wa 11 kwa nchi ya Ufilipino, ambaye alitumikia taifa hilo tangu mwaka wa 1986 hadi 1992. Aquino, ndiyo mwanamke wa kwanza kuwa Rais kwa nchi ya Ufilipino na ni wa kwanza kwa nchi za Asia.

## Viungo vya nje 
* Malacañang Museum Official Biography 

Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Marais wa Ufilipino
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Carrie-Anne Moss

**Carrie-Anne Moss** (amezaliwa tar. 21 Agosti 1967) ni mshindi wa Tuzo ya Guild akiwa kama mwigizaji bora filamu wa kike kutoka nchini Kanada. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa jina la Trinity kutoka katika mfululizo wa filamu za Matrix, vilevile Natalie kutoka katika filamu ya Memento.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Carrie-Anne Moss alizaliwa mjini Burnaby, British Columbia. Pia ana kaka yake mkubwa aitwaye Brooke. Mama yake na Moss (Bi. Barbara) alimwita mwanae jina la Carrie Anne, kwakuwa Moss alizaliwa wakati wa kibao maarufu cha The Hollies cha mwaka wa 1967, kilikwenda kwa jina la "Carrie-Anne"  hivyo mama kwa mapenzi yake akaamua kumwita mwanawe jina hilo la wimbo.

Akiwa yungali mdogo, Moss aliishi na mama yake mjini Vancouver, baada ya wazazi wake kutarikiana. Akiwa na umri wa miaka kumi na moja, Moss akajiunga na kikundi cha muziki cha watoto cha mjini Vancouver, na baadaye kuelekea katika safari za kimuziki wa kwaya katika nchi za Ulaya.

Miaka ya baadaye alielekea zake nchini Marekani na kuweza kujiunga na moja kati ya shule za sanaa iliyopo mjini Pasadena. Mwaka wa 1985, alirudi tena mjini Vancouver na akabahatika kuwa mwanamitindo. Kazi hiyo ya uwanamitindo ilipelekea kumsafarisha katika nchi ya Japan na Hispania kunako miaka ya 1980.

## Maisha binafsi 
Moss ameolewa na Bw. Steven Roy kunako mwaka wa 1999, ambaye pia ni mwigizaji wa filamu. Wawili hao wamebahatika kupata watoto wawili wa kilume, wa kwanza amezaliwa mwishoni mwa mwaka wa 2003 na wa pili amezaliwa mnamo mwezi Novemba katika mwaka wa 2005. Moss, yumakini sana katika kuitunza familia yake na mwenyewe pia. Moss pia ana mtoto mkubwa ambaye anajulikana kwa jina la Owen.

Na rafiki mkubwa wa Moss ni mwigizaji mwenzi anajulikana kwa jina la Maria Bello, ambaye ndiye mama mlezi wa mtoto wa kwanza wa Moss.

## Filamu alizoigiza 
### Filamu za katika televisheni 
## Tuzo alizoshinda na utambulisho 
* 2007: Tuzo za Genie, Akiwa kama msaidizi bora wa kike kutoka katika filamu ya *Snow Cake*
* 2002: Tuzo ya Independent Spirit, Akiwa kama msaidizi bora wa kike kutoka katika filamu ya *Memento*

## Marejeo 
# Carrie-Anne Moss - Profile, Latest News and Related Articles

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Waigizaji filamu wa Kanada
Jamii:Wanamitindo wa Kanada
Jamii:Watu walio hai
Sanamu ya Zeus mjini Olympia

thumb|300px|Mchoraji mholanzi alichora picha hii ya Zeus wa Olympia katika karne ya 16 kufuatana na vitabu vya kale.
thumb|300px|Sanamu hii ya Kiroma ilitengenezwa kutokana na mfano wa Zeus wa Olympia.

**Sanamu ya Zeus mjini Olympia** ilimwonyesha mungu mkuu wa dini ya Ugiriki ya Kale. Zeus aliaminiwa kuwa baba wa miungu wa Ugiriki. 

Sanamu yenye kimo cha mita 12 ilimwonyesha mungu huyu akikalia kitini kama mzee mwenye hekima. Ilikaa kwenye hekalu kubwa ya Zeus ya Olympia kando la uwanja wa michezo ya Olimpiki. Ilitengenezwa na mchongaji mashuhuru Phidias aliyejenga kiini cha ubao na chuma pamoja na jasi na kuifunika kwa ubao, dhahabu na pembe. Phidias aliifanyia kazi kwa miaka 8 kuanzia mwaka 438 KK. Baada ya kuimaliza Phidias alishtakiwa kuwa ameiba kiasi cha dhahabu iliyokusudiwa kwa sanamu akauawa. 

Watu wa Kale walihesabu sanamu hii kati ya maajabu saba za dunia.

Mwaka 40 BK Kaisari wa Roma Caligula alishindwa kupeleka sanamu kwenda mjini Roma. Lakini wakati wa karne ya 4 ilipelekwa Konstantinopoli ikasimamishwa pale hadi mwaka 475 ilipoharibiwa katika moto kubwa.

## Viungo vya Nje 
* "The Statue of Zeus at Olympia" 
* Colin Delaney, "A Wonder to Behold: The Statue of Olympian Zeus" 
* Archaeopaedia: Statue of Zeus  With bibliography
* (Ellen Papakyriakou) Olympia: Art: the chryselephantine statue of Zeus
* Michael Lahanas, "The colossal Zeus statue of Pheidias" 
* David Fenzl "Recreating Olympic Statuary" 

Z
Jamii:Ugiriki ya Kale
Miikka Mwamba

**Miikka Aleksanteri Kari** (anafahamika zaidi kwa jina lake la kitayarishaji kama **Miikka Mwamba**; amezaliwa Helsinki, Ufini, 16 Oktoba 1971) ni mtayarishaji wa muziki na mhandisi wa sauti toka nchini Ufini-Tanzania. Miikka Mwamba ni mtayarishaji mashuhuri sana kwa nchi ya Tanzania, na ameweza kujibebea umaarufu mkubwa sana nchini Tanzania kunako miaka ya 2000.

Jina lake ni Miikka Kari, ila Kari alibadili iwe kwa Kiswahili na tafsiri yake ni Mwamba, hivyo aliamua kujiita Miikka Mwamba

Miikka aliwahi kufanya kazi na wasanii mbalimbali wa nchini Tanzania. Wasanii hao ni: Dully Sykes, Inspector Haroun, Lady Jay Dee, Mad Ice, Chegge, Mandojo na Domo Kaya, Solid Ground Family, Complex, Zahrani (maarufu kama Big Punisher wa Bongo), Only Face, Dknob na wengine wengi wa kutoka Tanzania.

Miikka alihitimu elimu yake ya msingi na sekondari Lohja, ambacho ni chuo cha sanaa (Torkkelin kuvataidelukio) alisomea Helsinki, na shahada ya uzamili (MA) alipata Theatre Academy of Finland, Dept. of Light and Sound Design.

## Nyimbo zilizotamba
* Julieta - Dully Sykes (2000)
* Athumani Mlevi - Solid Ground Family (2001)
* Baby Gal - Mad Ice (2002)
* Tupa Mawe - Zahrani na Complex (2001)
* Twenzetu - Chegge, Ferouz na Mh Temba (2005)
* Elimu Mitaani.com - Dknob (2003)
* Kitu Gani - Dknob (2007)
* Tamara + ni wewe - Hard Mad
* Eno maiki - Ziggy Dee (Uganda)
* Nakupenda Mpenzi - Dudu Baya
* get down - Prezo ft Naziz (Kenya)
* Twenzetu - Chege
* Baby Gal + wange - Mad Ice
* Maria Salome - Saida Karoli
* Kamanda + barua - Daz Nundaz
* wanoknok + Taswira + dingi - Mandojo na domokaya
* Picco - Kikongwe
* Kwenye Chati - Balozi
* Mtoto wa geti kali - Inspector Haroun
* Elimu mtaani + sauti ya gharama - D knob
* Mkiwa - K sal ft Ferooz
* Salome + Julieta + Hi - Dully Sykes
* Raha tu - AY
* Mambo vipi - Mchizi Mox
* Solid Ground Family - Bush party
* Nini mnataka mazee- Pig black

## Viungo vya Nje
* Tovuti ya studio ya Miikka Mwamba 

Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watayarishaji muziki wa Ufini
Jamii:Watayarishaji muziki wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Pembetatu mraba

**Pembetatu mraba** ni aina ya pekee ya pembetatu yenye pembe moja ya nyuzi 90°. Pembe mbili nyingine zina jumla ya nyuzi 90°. 

Pande zina majina maalumu kutokana na kawaida ya wanahisabati ya Ugiriki wa Kale. 
*Pande ndefu kinyume cha  pembe mraba ni hipotenusi au kiegana. 
*Pande mbili nyingine zinazoanza kwenye pembe mraba huitwa miguu au kwa neno la Kigiriki katheti.

* uhakiki wa Thales husema kila pembetatu ambayo kona zake ziko kwenye nusuduara sharti ni pembetatu mraba.
* uhakiki wa Pythagoras husema ya kwaba mraba juu ya hipotenusi ni sawa na jumla ya miraba juu ya miguu (katheti).
Pythagoras

thumb|Kichwa cha sanamu ya Pythagorasi
[thumb|right|[Uhakiki wa Pythagorasi]]
**Pythagoras** (kwa Kigiriki **Πυθαγόρας**; mnamo 570 KK - baada ya mwaka 510 KK) alikuwa mtaalamu wa falsafa na hisabati wakati wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale. 

## Maisha
Alizaliwa kisiwani Samos karibu na pwani ya Asia Ndogo. 

Alipokuwa na umri wa miaka 14 alihamia Italia ya kusini iliyokuwa eneo lenye miji mingi ya Wagiriki wa Kale.

Pythagoras anakumbukwa hasa kwa "uhakiki wa Pythagoras" unaoeleza tabia za pembetatu mraba. Aligundua ya kwamba mraba juu ya hipotenusi (kiegana au upande kinyume cha pembe mraba) ni sawa na jumla ya miraba juu ya pande mbili nyingine.

Pythagorasi alianzisha kundi la kidini la wanahisabati; walitafuta siri za dunia katika namba wakiamini ya kwamba miungu walificha habari za dunia ndani ya namba zinazoonekana kote duniani kwa wataalamu wa hisabati hii takatifu. 

Wanafunzi wake walifundisha uhamisho wa roho za watu kutoka mwili mmoja kwenda mwili mwingine; miili hufa, lakini roho zadumu. Pythagorasi alidai ya kwamba yeye alikumbuka maisha yake manne ya awali. Alikataa kuua wanyama kwa sababu aliona roho ndani ya wanyama pia, hivyo wanafunzi wake hawakula nyama. 

Jamii:Wanafalsafa wa Ugiriki ya Kale
Jamii:Wanahisabati wa Ugiriki ya Kale
Samos

thumb|Mahali pa Samos.
**Samos** ni kisiwa cha Ugiriki kilichopo kilomita 1.3 mbele ya pwani ya Uturuki. Ni pia moja ya wilaya 51 za Ugiriki.

Samos ina urefu wa km 44 na upana wa km 19; eneo lake ni km² 477. Sehemu kubwa ni milima inayofikia kimo cha kilomita 1.153 juu ya usawa wa bahari.

Kuna wakazi 33,800 na mji mkubwa, unaoitwa Samos vilevile, una watu 6,000. 

Uchumi unategemea utalii pamoja na kilimo. Divai ya Samos ni maarufu.

Katika historia ya Ugiriki ya Kale Samos ilikuwa nyumbani kwa wataalamu mashuhuri kama Pythagoras, Epikuri, Herodoti na Aristarko wa Samos.

Mahali kadhaa pameorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.

## Picha

Image:Samos.jpg|Mji wa Samos
image:Samos 26.80174E 37.72709N.jpg|Kisiwa kutoka katika ndege (Uturuki umeonekana upande wa kulia)
image:Greeceislandsamos.png|Samos kama wilaya ya Ugiriki

## Viungo vya nje
Jamii:Visiwa vya Ugiriki
Jamii:Visiwa vya Mediteranea
Jamii:Mtume Paulo
Jamii:Maeneo ya Biblia
Jamii:Urithi wa Dunia
384 KK

Makala hii inahusu mwaka **384 KK** (Kabla ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* Aristoteli atakayekuwa mwanafalsafa muhimu wa Ugiriki ya Kale

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 4 KK
322 KK

Makala hii inahusu mwaka 322 KK (kabla ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 7 Machi - Aristoteli aliyekuwa mwanafalsafa mashuhuri wa Ugiriki ya Kale

Jamii:Karne ya 4 KK
Aristo

**Aristo** (pia: **Arator**) alikuwa padri wa Aleksandria (Misri) ambaye alikubali kuteswa na hatimaye kuuawa kwa ajili ya imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 21 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Halkidiki

**Halkidiki** (pia: **Chalkidiki**; Kigir. **Χαλκιδική**) ni rasi ya Ugiriki ya kaskazini inayoingia katika bahari ya Mediteranea kwa umbo la mkono mwenye vidole vitatu. Kidole upande wa mashariki ni Athos inayojulikana kama jamhuri ya Wamonaki; ni kama jimbo la kujitegemea linalosimamiwa na Ugiriki kwa mambo ya nje tu.

Kihistoria Halkidiki ilikuwa sehemu ya Masedonia ya Kigiriki. Mwanafalsafa mashuhuri Aristoteli alizaliwa hapa. 

Leo hii Halkidiki -isipokuwa sehemu ya Athos- ni moja kati ya wilaya 51 za Ugiriki na makao makuu iko mjini Polygyros.

Jamii:Wilaya za Ugiriki
Jason Statham

**Jason Statham** (amezaliwa 26 Julai 1967) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Uingereza. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Bacon katika filamu ya Lock, Stock and Two Smoking Barrels, Jake Green katika filamu ya Revolver, Turkish katika filamu ya Snatch.

Pia Statham amepata kuonekana katika filmu nyingi sana za Kimarekani. Filamu hizo ni kama vile The Italian Job, Crank, The One na War ambazo zote alicheza na miwgizaji filamu mashuhuri wa Kichina Jet Li. Vilevile katika The Transporter, humo alicheza kama nyota kiongozi wa filamu hiyo na inaamika kwamba ile ndiyo iliyomfanya aonekane zaidi kwa watu wa Marekani.

## Wasifu
### Maisha ya awali 
Statham alizaliwa mjini [Shirebrook], Derbyshire na baadaye kuhamia mjini London. Ni mtoto wa pili wa wazazi ambao mmoja wao alikuwa mwimbaji na mwingine mwundaji wa nguo. Alikulia katika maisha ya kimichezo na ni mwogeleaji mzuri - mwanariadha. Na amewahi kushinda mashindano ya kimataifa ya mbio kwa mwaka wa 1992. Vilevile amewahi kuwa mwanachama wa Kikosi cha Waogeleaji cha Taifa cha Britain kwa takriban miaka kumi na miwili. Pia Statham ni mtaalam wa martial arts na Kick Boxing.

### Maisha binafsi
Statham amewahi kuwa mahusiano ya kimapenzi na mwigizaji filamu-mwanamitindo wa Kiingereza Bi. Kelly Brook kwa takriban miaka saba, lakini wakaja kutengana pale mwanamama Kelly alipokutana na mwigizaji filamu mwenzi Bw. Billy Zane wakati wa kucheza filamu ya Survival Island na kupelekea kuwa mpenzi wa mwigizaji huyo. Mnamo mwaka wa [2005], Statham akaanzisha mahusiano na mwimbaji wa zamani Bi. Sophie Monk, lakini mapenzi yao hayakudumu sana wakaachana.

## Filamu alizocheza 
## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* Jason Statham does Gumball 2007

Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Christian Lous Lange

left|80px
thumbnail|Christian Lous Lange.
**Christian Lous Lange** (17 Septemba 1869 – 11 Desemba 1938) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Norwei. Hasa alijitahidi kupatanisha vyama mbalimbali vya siasa. Mwaka wa 1921, pamoja na Hjalmar Branting alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Wanasiasa wa Norwei
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Varus

thumb|200px|Varus aliyeshindwa, sanamu ya kisasa, Haltern (Ujerumani)
**Publius Quinctilius Varus** (* 47/46 KK mjini Cremona (Italia); † 9 BK Germania) alikuwa mwanasiasa na kiongozi wa kijeshi wa Kiroma. 

Alitumiwa na Kaisari Augusto kwa shughuli mbalimbali. 9/8 KK alipewa ugavana wa jimbo la Afrika (Tunisia) . Kati ya 7/6 na 5/4 alikuwa gavana wa Kiroma huko Shamu (Syria) alipokuwa pia mshauri wa mfalme Herode I. 

Mnamo 7 hadi 9 BK alipewa ugavana wa jimbo la Germania (leo: Ujerumani). Varus alizunguka pia ng'ambo ya mto Rhein akisindikizwa na legioni zake na kujenga barabara, kutembelea machifu wa Kijerumaniki na kutoa maazimio katika fitina kati ya makabila ya Kijerumaniki. 

Mwaka 9 aliporudi pamoja na legioni tatu kutoka ziara yake alishambuliwa na jeshi la Wagermanik waliokusanywa na Arminio. Waroma walishambuliwa msituni wakajitetea kwa siku tatu mwishowe walishindwa na kuuawa wote. Varus alijiua mwenyewe alipoona atashindwa.

Augusto alihuzunika kupotea kwa jeshi kubwa. Hii ilikuwa mwisho wa majaribio ya Waroma ya kupanusha utawala wao juu ya Wagermanik upande wa mashariki ya mto Rhein.

Varus
Jumuiya ya Nchi Huru

thumbnail|300px|Bendera ya Jumuiya ya Nchi Huru.
thumbnail|300px|Nchi wanachama wa Jumuiya ya Nchi Huru; zambarau: wanachama kamili; zambarau nyeupe: wanachama wa kushirikishwa.
**Jumuiya ya Nchi Huru** (kwa Kirusi: **Содружество Независимых Государств (СНГ)**, *sodrushestvo nezavisimikh gosudarstv (SNG)*; kwa Kiingereza: **Commonwealth of Independent States (CIS)**) ni jina la umoja wa nchi zilizokuwa sehemu za Umoja wa Kisovyeti hadi mwaka 1991.

Jumuiya hiyo iliundwa tarehe 8 Desemba 1991 na viongozi wa Urusi, Belarusi na Ukraine. 

Makao makuu yapo Minsk, mji mkuu wa Belarusi na wabunge hukutana Sankt Peterburg.

## Wanachama 
* Nchi wanachama 2008 (mwaka wa kujiunga)
** Armenia (1991)
** Azerbaijan (1993)
** Belarusi (1991)
** Kazakhstan (1991)
** Kirgizia (1991)
** Moldova (1994)
** Tajikistan (1991)
** Urusi (1991)
** Uzbekistan (2000)

+ Nchi mwanachama wa kushirikishwa
** Turkmenistan (1991; ikajiondoa 2005, kwa sasa nchi shiriki)

+ Nchi zilizokuwa jamhuri za Umoja wa Kisovyeti zisizoshiriki katika jumuiya
** Estonia
** Latvia
** Lithuania
** Georgia
** Ukraine 

## Shabaha na hali ya jumuiya 
Jumuiya ilianzishwa kama njia ya kuondoa Umoja wa Kisovyeti bila kuacha ushirikiano. Tangu kuundwa nchi wanachama zilitia sahihi mikataba na mapatano mengi lakini hali halisi umuhimu wa umoja huu umerudi nyuma. Marais hawakutani pamoja tangu miaka kadhaa.

Ukraine na Georgia zinaelekea kujiunga na Ulaya na kambi la magharibi pamoja na NATO na mwelekeo huo umeshasababisha ugomvi na Urusi. Moldavia vilevile inaimarisha uhusiano wake na Romania, ambayo ni mwanachama wa Umoja wa Ulaya na NATO, kwa sababu Wamoldavia wengi huongea Kiromania.  

## Viungo vya Nje 
* http://cis.minsk.by

Jamii:Mashirika ya kimataifa
Tsar

thumb|Tsar wa mwisho: Nikolai II wa Urusi
**Tsar** ilikuwa cheo cha mfalme au mfalme mkuu katika Urusi na pia katika Serbia na Bulgaria.

Asili ya neno ni Julius Caesar aliyekuwa kiongozi wa Dola la Roma hadi kuuawa kwake na wapinzani mwaka 44 KK. Watawala waliomfuata walianza kutumia jina la Caesar kwa heshima yake hadi jina lilikuwa cheo. Cheo cha "Caesar" likawa "kaisar" kwa lugha ya Kigiriki na kuingia katika lugha za nchi zilizojaribu kuendeleza Dola la Roma:

* "Kaiser" wa Dola Takatifu la Kiroma (Ujerumani) aliyeingia katika Kiswahili kama "kaizari".

* "Tsar" wa Urusi tangu 1453 baada ya mwisho wa Milki ya Bizanti iliyokuwa mabaki ya Dola la Roma; baada ya Waosmani kuteka mji wa Konstantinopoli mtawala wa Utusi alimwoa binto wa Kaisari wa mwisho wa Bizanti akajitangaza kama mfuasi wake na Moscow kuwa "Roma ya tatu".

Tsar wa mwisho alikuwa mtawala wa Urusi Nikolai II aliyepinduliwa katika mapinduzi ya Urusi ya 1917.

Jamii:Urusi

Jamii:Ufalme
Utawala huria

[thumb|250px|Bendera ya waanakisti katika [vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania mnamo 1937]]
[thumb|250px|[Mikhail Bakunin alikuwa mfuasi mashuhuri wa utawala huria wakati wa karne ya 19]]
**Utawala huria** (pia: **uanakisti** kutoka Kigir. ἀναρχία *anarkhia* "bila utawala") ni itikadi ya kisiasa inayokataza kila aina ya utawala wa wanadamu juu ya wanadamu wengine. Haikuibali kipaumbele kwa "wakubwa" wa kila aina juu ya watu wengine.

Wafuasi wa utawala huria hutaka kujenga jamii kama ushirikiano wa hiari kati ya watu huru ama watu mmoja-mmoja walio huru au vikundi vya watu vinavyoshirikiana kwa hiari. Wafuasi wa utawala huria wanataka kuondoa mfumo wa ngazi ya madaraka unaowapa maafisa wa juu uwezo na hali ya kuwamulia wengine wa ngazi za chini. Kutokana na msingi huu wanakataa dola na vyombo vyake kama serikali hasa kama ni serikali ya kidikteta au ya kifalme.

Menginevyo kuna mikondo mingi kati ya vikundi mbalimbali wa wafuasi wa utawala huria. Wengine wanakazia zaidi nafasi ya mtu binafsi wakitazama jamii kama jumla ya watu binafsi; wengine huona umuhimu wa kugawa jamii katika vikundi vingi ambako kila mtu anajiunga na kundi na vikundi vinashirikiana kwa pamoja kwa hiari na kwa kupatana.

Kwa jumla uanakisti au utawala huria ni mwendo ulioanza katika Ulaya wakati wa karne ya 19 katika mazingira ya utawala mkali wa wafalme na makabaila. Hapo waanakisti wa kwanza walijiuliza eti ni msingi gani ambako mfalme au mkabaila anadai utii wakajibu hakuna kwa sababu kila mtu ni sawa na huru si halali kumlazimisha. 

Waanakisti Warusi hasa walijaribu kumpindua tsar kwa njia za kigaidi kwa kumtupia mabomu au kwa bunduki.

Uanakisti uliendelea katika nchi penye udikteta; katika Hispania wafuasi wa utawala huria walikuwa harakati kubwa sana kati ya wafanyakazi wa viwandani katika nusu ya kwanza ya karne ya 20.

Lakini katika nchi penye demokrasia palikuwa na wafuasi wachache tu wa itikadi hiyo. Hadi leo waanakisti huwa na vikundi vidogo kati ya wanafunzi na wasoma lakini bila athira kubwa ya kisiasa.

Jamii:Siasa
DJ Yella

**DJ Yella** ni jina la kisanii la **Antoine Carraby** (amezaliwa tar. 11 Desemba 1967) ni DJ, mtayarishaji wa mzuiki na mwongozaji wa filamu kutoka mjini Compton, California, Marekani. Yella pia alikuwa mmoja wa wanachama wa kundi la muziki linalojulikana kama World Class Wreckin' Cru akiwa pamoja na Bw.  Dr. Dre. Baadaye akaja kuwa mmoja wa waanzilishi wa kundi la muziki wa hip hop maarufu kama N.W.A. (akiwemo Yella, Dre, Ice Cube, MC Ren, na Eazy-E). Akiwa pamoja na Dre Yella akafanikisha kurekodiwa kwa albamu ya mwenziwao (Eazy-E). Albamu ilikwenda kwa jina la *Eazy Duz It*.

## Albamu alizotoa 
### Akiwa na World Class Wreckin' Cru 
Before You Turn off The Lights
Mission Possible / He's Bionic

### Akiwa na N.W.A. 
### Kompilesheni 
### Albamu alizotoa akiwa na kundi la World Class Wreckin' Cru 
* *Surgery (1984)
* *Bust It Up 2 + 1* (1985)
* *Juice* (1985)
* *World Class* (1985)
* *He's Bionic/The Fly* (1986)
* *Love Letter* (1986)
* *Mission Possible* (7") (1986)
* *Mission Possible/World Class Freak* (1986)
* *Rapped In Romance* (1986)
* *The Fly* (1986)
* *The Best Of The World Class Wreckin' Cru* (1987)
* *Turn Off The Lights* (1987)
* *Lay Your Body Down* (1988)
* *World Class Mega Mix 89* (1989)
* *House Fly* (1990)
* *Phases In Life'' (1990)

## Marejeo ya nje 
## Viungo vya nje 
* DJ Yella's official site **(Ilani: Tovuti hii kuna picha za kikubwa)**
* Yella speaks out on the rise and fall of hardcore 
* Davey D interviews Yella
* DubCNN.com interview with Yella

Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watayarishaji muziki wa Marekani
Jamii:Wanachama wa N.W.A.
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marapa wa West Coast
Eazy-E

**Eric Lynn Wright** (7 Septemba 1964 – 26 Machi 1995) alikuwa rapa na mtayarishaji wa muziki kutoka mjini Compton, California, Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Eazy-E. Wakati Eazy E bado yungali bwana mdogo alikuwa akijishughulisha na maswala ya uuzaji wa dawa za kulevya, kisha pesa za kazi hiyo anawekeza katika mradi wake wa muziki wa hip hop.

Anafikirika sana kuwa yeye ni mmoja kati ya waanzilishi wakubwa wa kundi la muziki wa hip hip maarufu kama N.W.A., lakini baadaye alipata umaarufu zaidi pale alipokuwa akifanya muziki huo akiwa kama msanii wa kujitegemea (solo artist).

Sauti ya Eazy-E ilikuwa ikijulikana kwakuwa alikuwa akiitumia kwa staili moja tu, alikuwa akiimba kwa sauti ya juu na mashairi yake yalikuwa yakilenga sana maisha ya mtaani, yaani ujambazi, madawa ya kulevya, mahusiano ya wakazi na polisi, na masuala ya kujamiiana.

Kuna kipindi pia alikuwa akitangaza kipindi cha hip hop katika radio ya Los Angeles katika kituo cha KKBT.

Kwa kazi zake za uuzaji wa dawa za kulevya, zilikuwa zikimpa faida sana na akaamua kutumia faida zake kwa kuanzisha studio ya kurekodia mzuiki huo. Studio ilikwenda kwa jina la Ruthless Records.  Pale Ruthless ilipo msajiri Dr. Dre na Ice Cube wakatunga nyimbo ya "Boyz-n-the-Hood", kisha Wright akaanzisha kundi liliokwenda kwa jina la  N.W.A, kundi likaunganisha marapa wengi kama Dr. Dre na Ice Cube kisha baadaye akaongezeka DJ Yella na Arabian Prince. Baadaye studio ya Ruthless ikatoa albamu ya kwanza ya N.W.A (1987), N.W.A na mwaka uliofuata wakatoa Straight Outta Compton (1988), na baada ya mwezi mmoja Eazy-E akatoa albamu yake binafsi iliyokwenda kwa jina la Eazy-Duz-It.

## Albamu za Easy-E 
* 1988: Eazy-Duz-It
* 1992: 5150: Home 4 tha Sick
* 1993: It's On (Dr. Dre) 187um Killa
* 1995: Str8 off tha Streetz of Muthaphukkin Compton
* 1996: Eternal E
* 2002: Impact of a Legend
* 2007: Featuring…Eazy-E

## Marejeo ya nje 
## Viungo vya nje 
* 
* 
* 
* NWA World 
* SWINDLE Magazine Story on Eazy-E 

Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Waliofariki 1995
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wanachama wa N.W.A.
Jamii:Marapa wa West Coast
Jamii:Los Angeles
Matt Damon

**Matthew Paige Damon** (amezaliwa tar. 8 Oktoba 1970) ni mwigizaji wa filamu na mhisani kutoka nchini Marekani. Ameshinda Tuzo ya Akademi akiwa kama mwandishi bora muswaada andishi kwa filamu ya Good Will Hunting, ana tunukiwa unyota bora kwa filamu hiyohiyo.

Umaarufu wake ulianza kukua katika soko la filamu kuanzia mwaka wa  1997, tangu hapo akawa ana pambanishwa na waigizaji wakubwa-wakubwa wa wa A-list, na leo hii ni mmoja kati ya waigizaji wakubwa kabisa katika Hollywood.

Damon amepata kushiriki katika baadhi ya filamu maarufu kama vile  Saving Private Ryan, The Talented Mr. Ripley, mfululizo wa Ocean, mfululizo wa Bourne, Syriana, The Good Shepherd na The Departed. Amejishindia Matuzo kedekede kwa umahili wake wa uigziaji wa filamu na amepokea nyota katika Hollywood Walk of Fame.

Damon ni mmoja kati ya wale waigizaji ishirini na tano bora kwa muda wote. Katika mwaka wa 2007, alipewa jina na gazeti la People kuwa yeye ni Mwanaume Mwenye Mvuto Aliye Hai.

Damon amekuwa akijishughulisha na kazi za kihisani mara kwa mara, kazi hizo ni pamoja na lujitolea kwa ONE Campaign na H2O Africa Foundation. Pamoja akiwa na mke wake, Bi. Luciana Bozán Barroso, Damon amepata watoto wawili wa kike, mmoja anaitwa Isabella na mwingine anaitwa Gia, na pia ana mtoto wa kufkia Alexa kutoka katika ndoa ya awali aliyofunga Bi. Barroso.

## Filamu
## Marejeo
## Viungo vya nje 
* 
* Matt Damon News Column 
* Matt Damon interview 
* Matt Damon on Hardball
* GreenDimes Matt Damon, board member
* Not On Our Watch: George Clooney, Brad Pitt, Matt Damon, Don Cheadle, Jerry Weintraub 

Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Boston, Massachusetts
Harold Shipman

**Harold Shipman** (14 Januari 1946 – 13 Januari 2004) alikuwa daktari na mwuuaji mfululizo wa Kiingereza. Anafikiriwa kuwa ameua takriban watu 250 ambao wote ni wagonjwa wake.
;Matukio yake
Alipelekwa mahakamani na akakutanika kuwa na makosa ya kuua watu wapatao 15, na baada ya uchunguzi kufanyika akakutanika tena kusababusha vifo vya watu wapatao 235. Alikuwa akipendelea sana kuua watu kwa kutumia nusu kaputi. Wagonjwa aliowaua wengi walikuwa vibibi vizee.
;Kifo chake
Wakati alivyokuwa jela, alijiua. Wengi walifurahia baada ya kusikia hayo na hata kuthubutu kusema kwamba, huo ndiyo mfano wa kuigwa kwa wauaji wa mfululizo wengine. Tukio hilo halikuwafurahisha ndugu wa watu waliouliwa ndugu za wao na kufikiria kwamba serikali inawadanganya juu ya tukio hilo.

Shipman alijinyonga na shuka wakati wa usiku wa kuamkia siku yake ya kuzaliwa, yaani ilikuwa saa sita na dakika ishirini ya kuamkia tarehe 14 Januari ya mwaka wa 2004. Alikutanika na mhudumu wa gerezani na kuanza kutoka taarifa kwamba, Shipman amejinyonga katika nondo za dirisha kwa kutumia shuka la kulalia.

## Viungo vya nje
* Shipman Inquiry 
* BBC &mdash; The Shipman Murders
* List of suspected murders
* Caso abierto, Dr Death: The Shipman Case
Saddam Hussein

thumb|Saddam Hussein

**Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti** (28 Aprili 1937 - 30 Desemba 2006) alikuwa Rais wa Iraki, kuanzia tarehe 16 Julai 1979 hadi mwaka wa 2003, pia waziri mkuu wa Iraki kati ya 1994 na 2003.

Alipanda ngazi ndani ya serikali na chama cha Baath kama makamu wa rais aliyemtangulia Ahmad Hasan al-Bakr. Baada ya kupewa cheo cha rais aliua wapinzani wengi na kuimarisha utawala wake.

Akaanzisha vita mbili:
* Vita kati ya Irak na Uajemi (1980 - 1988) aliyoanzisha baada ya kuona jeshi la Uajemi lilidhoofishwa kutokana na mapinduzi ya Ayatollah Khomeini; alishindwa kufikia shabaha zake, akalazimishwa kukubali mkataba wa kusalimu amri na Uajemi.
* Vita ya Ghuba ya 1990/91  alipoamuru jeshi la Iraki kuvamia nchi jirani ya Kuweit; hatua hii ilijibiwa na amri ya Umoja wa Mataifa Wairaki waondoke tena, walipokataa jeshi la kimataifa lililoongozwa na Marekani lilifukuza Wairaki katika Kuwait.

Ndani ya Iraki alipigania upinzani wa sehemu kubwa za wananchi hasa katika kampeni dhidi ya Wakurdi kaskazini mwa Iraki wakati wa vita dhidi ya Uajemi na dhidi ya Washia wa Iraki Kusini baada ya vita ya Ghuba.

Saddam Hussein aliondolewa madarakani wakati wa uvamizi wa Iraki na Marekani katika vita ya pili ya ghuba mwaka 2003. Alienda mafichoni kwa miezi kadhaa, akakamatwa na kupelekwa mbele ya mahakama ya Kiiraki iliyompa adhabu ya kifo kwa jinai dhidi ya binadamu na hasa kesi 148 za mauaji zilizothibitishwa mahakamani.

Alinyongwa Desemba 2006 katika kambi la kijeshi mjini Al Kadhimiya nchini Iraki.

## Viungo vya nje 
* Saddam Hussein Profile by BBC News
* The Saddam Hussein Sourcebook 

Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Marais wa Irak
Ugaidi

, 11 Septemba 2001.]]
**Ugaidi** (kutoka Kiar. غيظ *ghaiz* kwa maana ya hasira) ni hasa mfumo wa kulenga mabadiliko ya kisiasa kwa kutisha watu kwa njia ya vurugu au mauaji. Matendo ya kigaidi yanatisha kwa sababu watu wanajeruhiwa au kuuawa. Watendaji wa ugaidi kwa kawaida ni vikundi au watu wasio na cheo au nafasi rasmi.

Mara nyingi si rahisi kutofautisha kati ya magaidi, wapigania uhuru au watu wanaoendesha vita ya msituni. Hata jeshi rasmi ya serikali linaweza kutumia mbinu za kigaidi lakini kwa kawaida hawahesabiwi kati ya magaidi.

## Mfano wa tendo la kigaidi 
Tarehe 7 Agosti 1998 kundi la Al-Qaida lililipua mabomu kwenye balozi za Marekani majijini Nairobi na Dar es Salaam. Watu 223 walikufa na zaidi ya 4,100 walijeruhiwa. Kwa njia hiyo Al-Qaida ilitaka kupinga matendo ya Marekani katika Somalia. Kuna madokezo ya kwamba shabaha ya nyongeza ilikuwa kusababisha mashambulio ya Marekani dhidi ya Afghanistan ambako Al-Qaida ilikuwa na kimbilio. Lakini inasemekana ya kwamba viongozi waliogopa majadiliano kati ya makampuni ya Kimarekani na serikali ya Taliban nchini Afghanistan na mashambulio dhidi ya balozi yalilenga kuvuruga majadiliano yale na hivyo kuimarisha kimbilio kwa Al-Qaida. Kundi la Al-Qaida haikusikia uadui dhidi ya watu wa Tanzania au Kenya lakini haikusita kuwaua wengi kwa kutimiza shabaha yake ya kutisha serikali ya Marekani.

## Marejeo
Ecser

thumbnail|right|200px|Kanisa la Kikatoloki la Ecser
**Ecser** ni kijiji katika mji wa Pest county, Hungaria, karibu kidogo na mji wa Budapest. Mji una wakazi wapatao 3,252 kwa sensa ya mwaka wa 2001. 

Jamii:Hungaria
Kihungaria

**Kihungaria** (pia: KiMadyar, Kihungaria: *magyar* au *magyar nyelv*) ni lugha ya Kiugori ya magharibi katika jamii ya lugha za Kifini-Kiugori.

Huzungumzwa hasa katika nchi za Hungaria (10 mill.), Romania (1.4 mill.), Slovakia (520.000), Serbia (300.000), Austria (22.000), Australia (50.000) na Marekani (1.6 mill. - 117.000).

thumb|right|400px|Maeneo yanapozungumzwa lugha ya Kihungaria.

## Kihungaria kama lugha rasmi au lugha inayotambuliwa 
Kihungaria kinatumiwa kama lugha rasmi kitaifa katika nchi zifuatazo:
* Hungaria 
* Vojvodina (Serbia) 
* Slovenia (kieneo)

Kinatambuliwa kama lugha ya wakazi wenye utamaduni wa Kihungaria katika nchi zifuatazo:
* Transsylvania (Romania) - katika Romania kuna lahaja ya pekee iliyoatiriwa na Kiromania huitwa "csángó" (tamka: chango).
* Slovakia
* Ukraine
* Kroatia
* Burgenland (Austria)

Ni pia lugha rasmi katika Umoja wa Ulaya.

thumb|right|400px|Maeneo yanapozungumzwa lugha ya Kifini-Kiugori.
### Lugha inayofundishwa 
Kihungaria kama lugha ya kigeni kinafundishwa shuleni au kwenye taasisi za elimu ya watu wazima katika nchi nyingi. Mwaka 2001 idadi ya wanafunzi wa Kihungaria ilkuwa kama ifuatayo: 
 
* Romania: 1.443.970 
* Slovakia: 520.528 
* Serbia: 293.299 
* Ukraine: 149.400
* Marekani: 117.973* 
* Kanada: 75.555
* Israeli: 70.000
* Austria: 22.000
* Kroatia: 16.500
* Slovenia: 9.240
**Jumla**: watu milioni 12-13

## Sauti 
**Alfabeti**

a, á, b, c, cs, d, dz, dzs, e, é, f, g, gy, h, i, í, j, k, l, ly, m, n, ny, o, ó, ö, ő, p, q, r, s, sz, t, ty, u, ú, ü, ű, v, w, x, y, z, zs.

* ny = n+y (**nyúl** [nyuul] =*sungara*)
* gy = d+y (**gyerek** [dyerek] =*mtoto*)
* ly = y (**hely** [hey] = *mahali*)
* ty = t+y (**tyúk** [tyuuk] =*inghoko*)
* cs = ch (**család** [chalaad] =*familia, jamaa*)
* sz = s (**szép** [seep] =*zuri*)
* s = sh (**sajt** [shayt] =*jibini*)
* dzs = j (**dzsem** [jem] =*kubana*)
* zs = zh (**zseb** [zheb] =*mbosho*) - kama Kifaransa *j* wa ***j**our*

Uangalifu! 

* di, ni, ti = [dy, ny, ty]
* gyi, nyi, tyi = [dyi, nyi, tyi]
* de, ne, te = [de, ne, te]
* gye, nye, tye = [dye, nye, tye]

## Vitenzi 
||||||||||||||||||||||||||

|
|}

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kihungaria 
*lugha ya Kihungaria katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/hun
*lugha ya Kihungaria kwenye Multitree

Jamii:Lugha za Kifini-Kiugori
Jamii:Lugha za Hungaria
Jamii:Lugha za Romania
Jamii:Lugha za Slovakia
Jamii:Lugha za Serbia
Jamii:Lugha za Slovenia
Vietnam Kusini

thumb|222px|Nembo (1967 - 1975)
thumb|222px|Ramani ya Vietnam Kusini
thumb|222px|Wanajeshi wa Marekani katika Vietnam Kusini
**Vietnam Kusini** au **Jamhuri ya Vietnam** (kwa Kivietnam: Việt Nam Cộng Hòa) ilikuwa nchi katika nusu ya kusini ya Vietnam ya leo kati ya miaka 1954 na 1976. Mji mkuu ulikuwa Saigon (leo: Mji wa Ho-Chi-Minh).

## Uhuru wa koloni ya Kifaransa 
Koloni la Kifaransa la Vietnam liligawiwa mwaka 1954 wakati wa kuondoka kwa Wafaransa. Katika kaskazini ya nchi wanamgambo Wakomunisti chini ya Ho Chi Minh waliwahi kuwafukuza Wafaransa katika vita ya Indochina. Wakimbizi wengi waliohofia Wakomunisti walikimbilia kusini. 

Wafaransa waliwahi kuunda serikali ya kienyeji na kumkabidhi madaraka Kaisari Bao Dai kwa sehemu ya kusini walipobaki na uwezo. Mkutano wa Geneva juu ya Indochina ya mwaka 1954 uliomaliza vita uliamua ya kwamba serikali ya Bao Dai itawale kusini na kanda la eneo lisilo na jeshi ligawanye sehemu mbili za nchi. 

## Udikteta wa Diem 
Wakati wa kundoka kwa Wafaransa Bao Dai alipinduliwa na waziri mkuu Ngô Đình Diệm. Diem alikataza uchaguzi kwa Vietnam yote uliopangwa kwa mwaka 1956. Akaendesha vikali utawala kama rais akawa dikteta. Mwenyewe alikuwa Mkatoliki akashindwa kujenga uhusiano na Wabuddha waliokuwa wengi kati ya wakazi. Farakano hili kati ya Wakristo na Wabuddha lilisaidia upanuzi wa Wakomunisti.

## Vita ya Vietnam 
Mwaka 1963 Diem alipinduliwa na jeshi na nchi iliendelea chini ya kamati za kijeshi. Wakomunisti kutoka kaskazini walipeleka silaha kusini na kuanzisha maeneo waliotawala kwa umbo la chama cha Vietkong. Vita ya wenyewe kwa wenyewe ilipanuka. Marekani ilijiunga katika vita hii kwa kutuma wanajeshi kwanza kama washauri na wasaidizi wa jeshi la Vietnam Kusini na baadaye pia kwa vikosi vilivyoshiriki katika vita ya msituni dhidi ya Wakomunisti wa Vietkong. 

## Kuingilia kwa Marekani 
Jeshi la Vietnam Kusini liliongozwa vibaya na viongozi wake walijishughulisha zaidi na ufisadi kuliko vita. Wanajeshi wa kawaida hawakuwa na hamu kuwafuata wakubwa ambao walijali pesa kuliko maisha ya watu wao. Hivyo Marekani ilichukua sehemu kubwa zaidi za mapigano na mwaka 1968 wanajeshi 543,000 Wamarekani walikuwepo Vietnam Kusini. 

Huko Marekani watu wengi walianza kupinga mchango wa nchi yao katika vita hii na serikali ilianza kupunguza idadi ya wanajeshi wake ikijaribu kuimarisha jeshi la Vietnam Kusini.

Kwa jumla majaribio hayo yalishindikana. Vietnam Kaskazini iliendelea kutuma wanajeshi wengi kupitia Laos na Marekani ilishindwa kuwazuia. 

## Mwisho wa Vietnam Kusini 
Mwaka 1975 Vietkong pamoja na jeshi la Vietnam Kaskazini iliteka mji mkuu Saigon. Kwa mwaka moja serikali ya kikomunisti ilitawala kusini na mwaka 1976 sehemu mbili za Vietnam ziliunganishwa.

Takriban milioni na nusu ya wakazi wa kusini walikimbia baada ya 1976 wakitumia maboti na mashua ya kila aina wakajaribu kuvuka bahari na kufikia nchi pasipo Ukomunisti. Wengi wao walikufa njiani.

Jamii:Nchi za kihistoria za Asia
Jamii:Historia ya Vietnam
Umoja wa Kizalendo kwa Ukombozi wa Vietnam Kusini

thumb|right|250px|Bendera ya Vietkong
**Umoja wa Kizalendo kwa Ukombozi wa Vietnam Kusini** (pia: **Vietkong**, **NLF**) ilikuwa harakati ya kijeshi  chini ya uongozi wa wakomunisti katika Vietnam Kusini iliyopinga serikali ya Vietnam Kusini pamoja na wasaidizi wake Wamarekani kuanzia 1960 hadi 1975.

Ilijulikana kimataifa mara nyingi kwa kufupi cha "Vietkong" au kifupi cha Kiingereza cha "NLF" (National Liberation Front). 

Vietkong ilianzishwa kwa amri wa chama cha kikomunisti cha Vietnam Kaskazini mwaka 1960 kwa lengo la kuchukua utawala wa kusini ya Vietnam. Harakati mpya ulijengwa juu ya ushirikiano wa mabaki ya wapinzani wa kale dhidi ya ukoloni wa Ufaransa ambao hawakuridhiki na serikali ya Vietnam Kusini pamoja na maafisa kutoka kaskazini. Msingi huu uliwapa Vietkong vituo vingi kote Vietnam Kusini ambako walikuwa na wasaidizi na wanachama. Lakini uongozi ulikuwa mkononi mwa Vietnam Kaskazini na wakati wa vita ya Vietnam idadi ya wanajeshi kutoka kaskazini iliongezeka mfululizo.

Mwishoni vikundi wa askari wa kusini walikuwa sehemu ndogo tu pamoja na vikosi vya kijeshi kutoka Vietnam Kaskazini ingawa kwa jina mapambano yote yalitekelezwa na Vietkong.

Vietkong ilipigania vita ya msituni na kusababisha jeshi la Marekani kuondoka Vietnam Kusini hadi 1975. 

Jamii:Vietnam
Wavikingi

thumb|right|250px|Upanuzi wa Waskandinavia wakati wa karne za 8 - 11
**Wavikingi** ni jina la kujumlisha makundi ya watu wa makabila ya Kigermanik katika Ulaya ya Kaskazini walioonekana kwa majirani kama wafanyabiashara na pia maharamia wa baharini.

Asili yao ilikuwa katika Skandinavia ya Kaskazini na kusini, wakatumia jahazi ndogo wakivuka nazo Bahari ya Kaskazini, Bahari ya Baltiki na kuingia pia barani kupitia mito ya Ulaya hadi Mediteranea.

Mara nyingi walishambulia tu miji na vijiji vya pwani wakipora mali na kurudi kwao.

Kulikuwa pia na vipindi ambako Wavikingi walifaulu kuteka eneo fulani na kukaa huko. Walifika Uingereza, Uskoti, Ufaransa, Hispania, Urusi hadi Bizanti na Sisilia.

Katika Uingereza, Ufaransa ya Kaskazini na Italia ya Kusini walianzisha makazi wakitawala maeneo huko kwa muda. Huko walijulikana pia kwa majina kama Wanormani au Rus, na Rus ndiyo asili ya jina la Urusi.

Walivuka pia Atlantiki na kufika Greenland na Kanada.

Walihofiwa mara nyingi kama majambazi wakali lakini walitafutwa pia kama wanajeshi wa kukodi.

Inaaminiwa ya kwamba waliondoka kwao kwa sababu hali ya hewa ilileta njaa na uhaba wa ardhi ya kulima na pia kwa sababu utajiri wa nchi za kusini iliwavuta vijana wao.

thumb|200px|Jahazi ya Wavikingi

## Viungo vya Nje 
* BBC: History of Vikings
* Borg Viking museum, Norway 
* The Viking Network
* Ibn Fadlan and the Rusiyyah, by James E. Montgomery, with full translation of Ibn Fadlan 

Jamii:Makabila ya Wagermanik
Jamii:Historia ya Ulaya
Jamii:Historia ya Denmark
Jamii:Historia ya Uswidi
Jamii:Historia ya Norwei
Jamii:Historia ya Kanada
Habsburg

thumb|250px|Boma la Habsburg katika Uswisi ni nyumba asilia ya nasaba
thumb|150px|Simba mwekundu mwenye taji ni nembo la nasaba ya Habsburg
thumb|250px|Bendera ya Habsburg ilikuwa pia bendera ya Austria penyewe hadi 1918

**Nyumba ya Habsburg** ilikuwa nasaba ya watawala wa Austria tangu mwaka 1278 hadi 1918. Kuanzia 1438 hadi 1806 makaisari wa Dola Takatifu la Kiroma walikuwa Wahabsburg isipokuwa katika kipindi cha Kaisari Karolo VII (1742–1745).

Kiasili familia ya Habsburg walikuwa watawala makabaila katika eneo la Aargau (Uswisi). Walifaulu kupanusha eneo lao katika Uswisi uliokuwa sehemu ya Dola Takatifu wakati ule hadi Ujerumani ya Kusini.

Mtemi Rudolf wa Habsburg alifaulu kuchaguliwa kama mfalme wa Wajerumani na mkuu wa Dola Takatifu. Akiwa mfalme aliweza kupata utemi wa Austria na wafuasi walibaki na nafasi hii ya watawala wa Austria.

Mwaka 1438 Mhabsburg mwingine Albert II alichaguliwa tena kuwa mfalme wa Wajerumani. Hakutapata cheo cha Kaisari lakini kuanzia Albrecht wakuu wa Austria walichaguliwa tena kama wafalme wa Wajerumani na wote baada yake walipewa pia taji la Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma. Tangu 1526 walikuwa pia na cheo cha wafalme wa Hungaria.

Mhabsburg aliyetawala maeneo makubwa kabisa alikuwa Kaisari Karolo V (kama mfalme wa Hispania: Carlos I) (1500 – 1558) aliyeunganisha falme za Dola Takatifu (Ujerumani, Uswisi, Uholanzi, Ubelgiji, Italia Kaskazini, Austria) pamoja na Hispania na koloni zake katika Amerika ya Kati na Amerika Kusini.

Wakati wa vita za Napoleoni Kaisari Franz II wa Ujerumani alilazimishwa kuacha taji la kaisari la Dola Takatifu lakini alijitanganza kuwa Kaisari Franz I wa Austria akaanzisha cheo cha maikasari wa Austria walioendelea hadi mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia 1918.

Mtawala wa mwisho wa Habsburg alikuwa Karolo I wa Austria (1916-1918) aliyejiuzulu wakati wa kuporomoka kwa milki ya Austria-Hungaria baada ya kushindwa katika vita kuu ya kwanza.

Mwaka 1961 mkuu wa familia Otto von Habsburg alitia sahihi tangazo ya kwamba nasaba yake imeachana na madai yote ya utawala.

Jamii:Historia ya Austria
Jamii:Dola Takatifu la Kiroma
Nathan Söderblom

left|80px
thumb|Nathan Söderblom
**Lars Olof Jonathan Söderblom** (15 Januari 1866 – 12 Julai 1931) alikuwa askofu wa Kanisa la Kilutheri kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alijitahidi upande wa umoja wa madhehebu. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

## Maisha 
Söderblom alizaliwa kijijini katika eneo la Söderhamn, Uswidi. Baba yake alikuwa mchungaji mwenye imani imara.

Mwaka wa 1883, Söderblom aliingia chuo kikuu cha Uppsala. Alimfuata baba yake katika masomo ya teolojia na kuwekwa wakfu kama mchungaji mwaka wa 1893.

Mwaka wa 1912 aliteuliwa kuwa profesa wa masomo ya dini katika chuo kikuu cha Leipzig, Ujerumani. Baada ya miaka miwili tu ilimbidi kurudi Uswidi kwa vile aliteuliwa kuwa askofu mkuu wa Kanisa la Kilutheri nchini kwake. Kama kiongozi wa kanisa, alijitahidi hasa kwa ajili ya umoja wa madhehebu, na alikuwa rafiki wa karibu wa George Bell, mchungaji Mwingereza.

## Viungo vya nje 
* wasifu ya Söderblom kwenye tovuti ya Tuzo ya Nobel

Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1931
Jamii:Maaskofu 

Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Vietnam Kaskazini

thumb|Mahali pa Vietnam Kaskazini 1955-1976
thumb|Ramani ya Vietnam Kaskazini 1955-1976
thumb|Bendera ya Vietnam Kaskazini 1955-1976
**Jamhuri ya Kidemokrasia ya Vietnam** au **Vietnam Kaskazini** (kwa Kivietnam: Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa) ilikuwa jina la dola kaskazini mwa Vietnam ya leo kati ya miaka 1946 na 1976.

Jamhuri hiyo ilitangazwa na Ho Chi Minh baada ya mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia tarehe 2 Septemba 1945 mjini Hanoi katika kaskazini ya koloni la Kifaransa ya Indochina. Tangazo lilijumlisha eneo la majimbo ya Tonking na Annan ya Indochina ya Kifaransa. Ho Chi Minh alikuwa kiongozi wa Chama cha Kikomunisti kilichotawala harakati ya Viet Minh iliyoendesha upiganaji dhidi ya Ufaransa. 

Tangu mwaka 1946 Ufaransa iliyowahi kufukuzwa kutoka Vietnam na Wajapani wakati wa vita vikuu ilijaribu kurudisha utawala wake. Katika vita vya Indochina jeshi la kikoloni la Ufaransa lilishindwa mwaka 1954 na Mkutano wa Geneva juu ya Indochina ya 1954 uliligawa koloni la awali katika nchi za Laos, Kambodia na Vietnam. Vietnam iligawiwa sehemu mbili yaani Vietnam Kaskazini (rasmi: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Vietnam) na Vietnam Kusini (rasmi: Jamhuri ya Vietnam). Mapatano ya amani yalitarajia kuwepo kwa uchaguzi wa kitaifa lakini serikali ya kusini ilikataa kura hiyo.

Hivyo Vietnam Kaskazini ilibaki kama nchi ya kikomunisti na Ho Chi Minh alikuwa rais wake.

Tangu mwaka 1960 uongozi wa Vietnam Kaskazini uliamua kujenga harakati ya Vietkong katika Vietnam Kusini kwa shabaha ya kupindua serikali ya Kusini na kuunganisha nchi yote. Hii ilisababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe ya kusini na kulazimisha kuingia kwa Marekani katika vita hivyo.

Kuanzia mwaka 1964 Vietnam Kaskazini ilituma wanajeshi wengi kwenda kusini waliofaulu kushinda vita na kuteka Saigon mwaka 1975 wakiunda serikali ya kikomunisti ya kusini. Mwaka 1976 sehemu zote mbili za Vietnam ziliunganishwa kwa jina la Jamhuri ya Kijamii ya Vietnam.

## Viungo vya nje
*Azimio la Uhuru wa Vietnam Kaskazini 
*
*

Jamii:Nchi za kihistoria za Asia
Jamii:Historia ya Vietnam
Nicholas Butler

left|80px

**Nicholas Murray Butler** (2 Aprili 1862 – 7 Desemba 1947) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa mwenyekiti wa Chuo Kikuu cha Columbia, na alijitahidi hasa upande wa elimu ya kimataifa. Mwaka wa 1912, alipofariki Kaimu Rais James Sherman, Butler aliteuliwa kuchukua nafasi yake Sherman chini ya Rais William Howard Taft katika uchaguzi wa 1912 lakini wakashindwa na Woodrow Wilson. Mwaka wa 1931, pamoja na Jane Addams alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1947
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jane Addams

thumb|right|Jane Addams (1914)
left|80px
**Laura Jane Addams** (6 Septemba 1860 – 21 Mei 1935) alikuwa mwanasiasa na mwanaharakati wa amani kutoka nchi ya Marekani. 

Mwaka wa 1931, pamoja na Nicholas Butler, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1860
Jamii:Waliofariki 1935
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Kinyarwanda

**Kinyarwanda** ni lugha ya Kibantu ambayo ni lugha rasmi nchini Rwanda. Kuna wasemaji pia katika Uganda kusini na sehemu za mashariki za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Jumla ya wasemaji hukadiriwa kuwa mnamo milioni 7.

Wasemaji wa Kinyarwanda na Kirundi wanasikizana bila matatizo.

## Mifano 
**amakuru** = *Hujambo - hamjambo*

**Muraho** = *Habari gani?*

**Wiriwe** = *Habari za mchana*

**ndagukunda** = *Nakupenda*

**murakoze** = *asante*

**vuba** = *haraka*

**kuririmba** = *kuimba*

**kurya** = *kula*

**icyayi** = *chai*

'*Umugabo = *mwanaume*

*'Umugore = *mwanamke*

'*Umwana = *mtoto / mwana''

## Viungo vya nje 
* lugha ya Kinyarwanda kwenye Multitree
* http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=kin 
 

Jamii:Lugha za Rwanda
Jamii:Lugha za Kibantu
Serikali ya Víchy

thumbnail|right|200px|Muonekano wa mji wa Vichy
**Serikali ya Víchy** ilitawala Ufaransa chini ya amri ya Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Iliongozwa na Jemadari Philippe Pétain na makao makuu yalikuwepo mjini Vichy katika kusini ya Ufaransa.

Petain alikubali kuunda serikali hii baada ya Ufaransa kushindwa na Ujerumani mwaka 1940. Kati ya Julai 1940 hadi Novemba 1942 serikali ya Vichy ilikuwa na mamlaka juu ya kusini ya Ufaransa ambako wanajeshi wa Ujerumani hawakuingia kufuatana na mapatano ya kusimamisha vita. Kaskazini ya Ufaransa ilikuwa chini ya amri ya kijeshi ya Kijerumani lakini hata hapa serikali ya Vichy ilikuwa na mamlaka ya kusimamia utawala wa miji na polisi ya Kifaransa. 

Sehemu ya koloni za Ufaransa hasa katika Asia (Indochina) zilikubali mamlaka ya Vichy. Koloni katika Afrika zilifuata serikali ya "Ufaransa Huru" iliyoongozwa na Charles de Gaulle.

Tangu mwisho wa 1942 Ujerumani ulipeleka wanajeshi pia katika kusini ya nchi baada ya Wamarekani kufika Afrika ya Kaskazini na kutisha utawala wao katika kusini ya Ulaya.

Baada ya uvamizi wa maadui wa Ujerumani katika Ufaransa Kaskazini sehemu kubwa ya Wafaransa walisimama upande wa Charles de Gaulle na serikali ya Petain ilipaswa kukimbia Ujerumani. Maafisa wake walikamatwa huko 1945.

Jamii:Historia ya Ufaransa
Bram Stoker

thumb|right|300px|Bram Stoker

**Abraham "Bram" Stoker** (8 Novemba 1847 – 20 Aprili 1912) alikuwa mtunzi wa riwaya na hadithi fupifupi kutoka nchini Ireland. Anafahamika zaidi leo hii kwa kutunga riwaya ya kutisha ya Dracula kunako miaka ya 1897.

## Vitabu vyake 
### Riwaya 
* *The Primrose Path* (1875)
* ''The Snake's Pass* (1890)
* *The Watter's Mou' * (1895)
* *The Shoulder of Shasta* (1895)
* *Dracula* (1897)
* *Miss Betty* (1898)
* *The Mystery of the Sea* (1902)
* *The Jewel of Seven Stars* (1903)
* *The Man* (AKA: *The Gates of Life*) (1905)
* *Lady Athlyne* (1908)
* *Snowbound: The Record of a Theatrical Touring Party* (1908)
* *The Lady of the Shroud* (1909)
* *Lair of the White Worm* (1911)

### Mkusanyiko wa hadithi fupi 
* *Under the Sunset* (1881)
* *Dracula's Guest* (1914) Kilichapishwa na Florence Stoker

### Hadithi zilizokuwa hazijatoka 
* *Bridal of Dead* (alternative ending to *The Jewel of Seven Stars*)
* *Buried Treasures*
* *The Chain of Destiny*
* *The Crystal Cup'' (1872)- published by 'The London Society'
* *The Dualitists; or, The Death Doom of the Double Born*
* *The Fate of Fenella* (1892), Chapter 10, "Lord Castleton Explains" only.
* *The Gombeen Man*
* *In the Valley of the Shadow*
* *The Man from Shorrox*'
* *Midnight Tales*
* *The Red Stockade*
* *The Seer*

### Haidithi za kawaida 
* *The Duties of Clerks of Petty Sessions in Ireland* (1879)
* *A Glimpse of America* (1886)
* *Personal Reminiscences of Henry Irving* (1906)
* *Famous Impostors* (1910)

## Viungo vya nje 
* Bram Stoker cultural Heritage visitor centre , Dublin
* Stoker: A Biography of the Author of Dracula" 
* h2g2 article on Bram Stoker
* Bram Stoker's brief biography and works
* The Lair of the White Worm - dedicated site (film and novel)
* 20 Common Misconceptions and Other Miscellaneous Information 

Jamii:Waliozaliwa 1847
Jamii:Waliofariki 1912
Jamii:Waandishi wa Ireland