open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shukria Barakzai

thumb|Picha ya Shukria Barakzai
**Shukria Barakzai** (amezaliwa Kabul, Afghanistan, 1970) ni mwanasiasa, mwandishi wa habari na mwanaharakati wa ufeministi wa Kiislamu wa Afghanistan. Alikuwa balozi wa Afghanistan nchini Norway. Pia ni mshindi wa Tuzo ya Mhariri wa Kimataifa wa Mwaka.

## Maisha ya Awali
Barakzai alijiunga na Chuo Kikuu cha Kabul katika miaka ya 1990. Alilazimika kuacha masomo yake kutokana na ongezeko la vurugu kati ya serikali na Mujahideen. Mwezi wa Septemba 1996, Taliban waliiteka Kabul. Wakati huo, raia wengi, haswa tabaka la kati lenye elimu, walikuwa wameondoka kutokana na machafuko ya Taliban.

## Wadhifa 
*World Press Review, Worldpress.org* ilitangaza Barakzai kuwa Mhariri wa Kimataifa wa Mwaka mnamo mwaka 2004. Mnamo Desemba 2005, alitajwa Kuwa Mwanamke wa Mwaka na kipindi cha BBC Radio 4 ''Woman's Hour''.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wanawake wa Afghanistan
Jamii:Wanasiasa wa Afghanistan
Halima Yakoy Adam

**Halima Yakoy Adam** (alizaliwa karibu na mwaka 2000 katika kisiwa kimojawapo cha ziwa Chad) ni mwanasheria mshirika kutoka Chad. Akiwa amelewa na kufungwa kwenye kifaa cha mlipuko, alilazimishwa kuingia sokoni huko Bol, Chad tarehe 22 Desemba 2015. Alipoteza miguu miwili, lakini aliishi. Baada ya kupata mazoezi ya urekebishaji, alisoma ili aweze kuwa mwanasheria mshirika. Baada ya hapo, amefanya kazi kusaidia wanawake wengine walionusurika na ukatili nchini Chad.

## Maisha 
Halima Yakoy Adam alipokuwa na umri wa miaka kumi na tano, mume wake alikuwa ni mmoja wa kikundi cha kigaidi cha  Boko Haram, alimpeleka katika kisiwa karibu na Mpaka wa Nigeria. Alimwambia wanakwenda kwenye matembezi ya kuvua samaki. Ilifahamika kwamba alimpeleka hadi katika kambi ya mafunzo ya  kikundi cha kigaidi cha Boko Haram, ambapo alilazimishwa kuwa mshambuliaji wa kujitoa muhanga. Baada ya kupewa dawa za kulevya, alifungiwa kifaa cha mlipuko na baada ya hayo, tarehe 22 Desemba 2015 alitumwa katika soko lenye watu wengi huko Bol, Chad upande wa Chad ya magharibi.Wasichana wengine wawili walilipua mabomu yao na kupoteza maisha yao, na Yakoy Adam alipoteza miguu yake. Hata hivyo, yeye mwenyewe aliokolewa kwa wakati.

Baada ya kupona afya yake, alirudi nyumbani kwenye kisiwa cha Ngomirom Doumou katika Ziwa Chad. UNFPA ilikuwa na uwepo kwenye visiwa hivi, na programu za kusaidia waathirika wa ukatili wa kijinsia na waathirika wa Boko Haram. Yakoy Adam alipokea huduma na urekebishaji, na alipata mafunzo ya kuwa mwanasheria msaidizi huko Bol. Katika nafasi hii, anafanya kazi kusaidia wanawake wengine walionusurika dhidi ya ukatili nchini Chad, na anapigania dhidi ya itikadi kali na ukatili mkali.

Amina J. Mohammed, Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa, alimpongeza Yakoy Adam kwa ujasiri wake kwa kusema: "''Halima amebadilika kutoka kuwa muathirika hadi mpambanaji kwa sababu anatumia uzoefu huo kuwaelimisha wasichana wengine."

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasheria wa Chad
Kamougue Assoum

**Kamougue Dene-Assoum** ni mwansiasa wa Chad na waziri wa Sera za Miundombinu na Ufunguzi tangu mwaka 2022.

Assoum aliteuliwa kuwa katika baraza la mawaziri kama waziri wa Maendeleo ya Kilimo mwaka 2021 na akahamishiwa kwenye wizara mpya ya Miundombinu na Ufunguzi katika mabadiliko ya baraza la mawaziri mwaka 2022. Kamougue Assoum ni mmoja wa wanawake tisa walioteuliwa katika serikali ya mpito yenye wanachama arobaini na walioongozwa na junta inayotawala inayoongozwa na *Idriss Deby Itno*, ambaye alifariki Aprili 20, 2021. Pia yeye ni Waziri Msimamizi wa CILSS (Jumuiya ya Mkakati wa Usalama wa Maisha ya Muda), mpango wa kikanda wa kuimarisha usalama wa chakula na uthabiti katika Afrika Magharibi.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Dahabaya Oumar Souni

**Dahabaya Oumar Souni**  

## Maisha Binafsi
### Maisha ya awali
Souni ni binti wa Jenerali Oumar Souni, ambaye asili yake ni kutoka Mourtcha na mwanzilishi wa Idara ya Ennedi Magharibi na mwanachama wa ukoo wa Gaida wa watu wa Toubou. Ameshikilia nyadhifa kadhaa za juu katika Jeshi la Kitaifa la Chad chini ya utawala wa Idriss Déby na *Hissène Habré*. Alikuwa Kamanda wa Kikosi cha Kitaifa na Kimnomado (GNNT) na Mkuu wa Majeshi ya Nchi Kavu (CEMAT) chini ya Rais Idriss Déby na Kamanda wa Brigedi Maalum ya Kuingilia Haraka (BSIR) chini ya Hissène Habré. Mama yake *Ache Touka Haliki*, ni kutoka Faya-Largeau, Chad, mwanachama wa ukoo wa Anakhaza wa watu wa Toubou. *Ache Touka Haliki* ni binti wa Jenerali *Touka Haliki Elehi*, afisa wa ngazi ya juu ambaye amehudumu nchini tangu uhuru wake mwaka 1960.

Dahabaya Oumar Souni alizaliwa huko N'Djamena. Yeye ni wa sita kati ya ndugu wengi. Kutoka kaskazini mwa nchi, yeye ni mwanachama wa watu wa Toubou na ana asili mbalimbali. Kupitia wazazi wake, yeye ni wa Toubou, watu wa Zaghawa, na Arab kwa asili. Kwa sababu ya kazi ya kijeshi ya baba yake, Souni alipitia utoto wake katika miji kadhaa nchini Chad, ikiwa ni pamoja na Sarh, *Bardaï* na *Faya*.

### Kazi na Elimu
Dahabaya Oumar Souni

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Waandishi wa habari
Severine Casse

**Severine Andrea Casse née Engelbreth** (1805–1898) alikuwa mwanaharakati wa haki za wanawake wa Denmark na mwanachama mashuhuri wa Jumuiya ya Wanawake ya Denmark. 

Kwa nia ya mageuzi ya kijamii na kisiasa kwa wanawake, alipigania kwa mafanikio haki ya mke kuondoa mapato yake mwenyewe.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Udani
Ulla Dahlerup

**Ulla Dahlerup** (aliyezaliwa 1942) ni mwandishi wa habari, mwandishi na mwanaharakati wa haki za wanawake wa Denmark. Alikuwa mmoja wa washiriki mashuhuri wa Harakati ya Uhifadhi wa Denmark mwanzoni mwa miaka ya 1970, kipindi ambacho alitumia kama msingi wa riwaya yake ya 1979 Søstrene (akina dada). Hivi majuzi, amefanya kampeni kwa ajili ya Chama cha Watu wa Denmark.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Udani
Lydie Beassemda

**Lydie Beassemda** (aliyezaliwa mwaka 1967) ni mwanasiasa wa Chad. Tangu tarehe 2 Mei 2021, amekuwa Waziri wa Elimu ya Juu na Utafiti chini ya Baraza la Kijeshi la Mpito la Chad. Akiwa muhamasishaji wa haki za wanawake tangu mwaka 2005, aligeukia siasa mwaka 2016 akiwa mwanachama wa ngazi ya juu wa Chama cha Demokrasia na Uhuru Kamili (PDI) kilichoanzishwa na baba yake na alikuwa kiongozi wa chama baada ya kifo cha baba yake mwaka 2018. Kufuatia marekebisho ya serikali, mwezi Mei 2018 Beassemda aliteuliwa kuwa Waziri wa Uzalishaji, Umwagiliaji na Vifaa vya Kilimo. Mwezi Machi 2021, alikuwa mwanamke wa kwanza kugombea urais nchini Chad alipojitokeza katika uchaguzi wa mwaka 2021 lakini alipata  asilimia 3.16 ya kura. Baraza la Kijeshi lilichukua madaraka tarehe 20 Aprili 2021 baada ya kifo cha Rais Idriss Déby ambaye alikuwa amechaguliwa kuwa rais.

## Maisha ya awali na Elimu
Amezaliwa mwishoni mwa miaka ya 1960 huko N'Djamena, Lydie Beassemda alikuwa wa tatu kati ya watoto saba katika familia ya Beassemda Djebaret Julien (1950–2016) ambaye pia alikuwa akishiriki katika siasa za Chad. Baada ya kufaulu mtihani wa baccalauréat mwaka 1989, alisoma biolojia, akahitimu kutoka Chuo Kikuu cha N'Djamena mwaka (1994) na kupata shahada ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Abdou Moumouni nchini Nigeria mwaka (1996). Baadaye, aliendelea na masomo yake nchini Canada, akipokea vyeti viwili vya DESS (shahada za masomo ya kina) katika uzalishaji wa chakula na katika mipango ya maendeleo kutoka *Université du Québec à Montréal* mwaka 2009.

## Kazi
Mwezi Oktoba 1998, Beassemda alipata ajira kama fundi mtaalamu katika Kituo cha Lishe na Teknolojia ya Chakula cha Chad. Kuanzia mwaka 2001 hadi 2005, alihusika katika mradi wa utafiti wa ushirikiano kati ya Chad na Cameroon kuhusu unyonyaji wa mafuta (Gramp/TC). Baadaye, alianza kuonyesha maslahi makubwa katika haki za wanawake. Mwaka 2004, yeye alianzisha Mudesoft kusaidia maendeleo ya kitaaluma ya wanawake, akawa mratibu katika Taasisi ya Swissaid (2005–2010), afisa wa mawasiliano kwa Kundi la Taarifa na Mawasiliano ya Vyama vya Wanawake Celiaf kuanzia mwaka 2007 na mwanachama mwanzilishi wa Caid (Caisse d'appui aux initiatives de développement) mwaka 2009. Pia alishiriki katika programu ya haki za wanawake ya Oxfam Intermon (2009–2010). 

Beassemia alikuwa mgombea katika jimbo la tatu la N'Djamena kwa uchaguzi wa bunge mwaka 2011 na uchaguzi wa manispaa mwaka 2012. Mwaka 2014, aliteuliwa kuwa katibu wa kitaifa wa chama cha PDI kilichoanzishwa na baba yake. Mwaka 2016, alishirikiana katika kampeni ya uchaguzi wa baba yake na kuongoza chama baada ya kifo chake mwezi Agosti 2018. Baada ya marekebisho ya serikali ya Chad, mwezi Mei 2018 aliteuliwa kuwa Waziri wa Uzalishaji, Umwagiliaji na Vifaa vya Kilimo. Mwezi Machi 2021, alikuwa mwanamke wa kwanza kugombea katika uchaguzi wa urais wa Chad lakini alipata tu asilimia 3.16 ya kura.

Tangu tarehe 2 Mei 2021, Lydie Beassemda amekuwa Waziri wa Elimu ya Juu na Utafiti wa Chad chini ya Baraza la Kijeshi la Mpito.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Tunbosun Aiyedehin

**Tunbosun Aiyedehin** (alizaliwa Juni 19, 1973), ni mwigizaji filamu na msanii wa sauti kutoka Nigeria. Anajulikana zaidi kwa jukumu lake katika filamu, "Two Brides and a Baby" na "Kpians: The Feast of Soul".

## Maisha yake 
Tunbosun Aiyedehin anaishi katika Jimbo la Lagos. Aiyedehin ni mhitimu wa Usimamizi wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Toupta Boguena

**Toupta Boguena** (alifariki tarehe 4 Agosti 2021) alikuwa mwanasayansi na msimamizi wa Chad. Alihudumu kama Waziri wa Afya ya Umma wa Chad kati ya mwaka 2010 na 2011. Tangu mwaka 2016, alikuwa katibu mtendaji wa Mamlaka ya Beseni la Niger.

## Maisha ya awali na elimu
Boguena alitumia muda fulani katika kambi ya wakimbizi huko Congo kwa watu wanaotoroka vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Chad. Alipewa masomo kupitia ufadhili wa Umoja wa Mataifa ili kuhudhuria Chuo Kikuu cha Arizona, ambapo alihitimu shahada ya kwanza ya Sayansi katika kilimo mwaka 1991 na shahada ya uzamili katika kilimo na jenetiki ya mimea mwaka 1994. Kisha alihamia Chuo Kikuu cha Brigham Young kufanya kazi ya udaktari katika botania. Kazi yake hapo ililenga kuchunguza njia za kudhibiti magugu, ambayo ni mmea inavamia huko Utah, kwa kutumia kuvu iliyopatikana eneo hilo. magugu yanachukuliwa kama tatizo kwa uwezo wake wa kuwa kama kuni katika moto wa porini. 

## Kazi za Kisiasa na Utawala nchini Chad
Boguena alirudi Chad baada ya kuhitimu udaktari wake mwaka 2003, akianzisha shirika lisilo la kiserikali la msingi, Shirika la Kilimo Endelevu linaloungwa mkono na Jamii nchini Chad, likilenga kuboresha kilimo katika vijiji vya eneo hilo.

Mwaka 2016, Boguena aliteuliwa kuwa katibu mtendaji wa Mamlaka ya Beseni la Niger, shirika la kiserikali linalolenga kuchochea ushirikiano katika kusimamia na kukuza rasilimali za beseni la Mto Niger. Katika jukumu hili, Boguena alikuwa akifanya kazi na nchi wanachama na mashirika ya maendeleo kama Benki ya Dunia na Benki ya Maendeleo ya Afrika kutekeleza mpango wa Maendeleo na Kuboresha Pamoja na Kuzoezwa kwa Mabadiliko ya Tabianchi - ambao ni jitihada za kulinda watu milioni 130 wanaoishi katika beseni la Niger kutokana na athari za mabadiliko ya tabia ya nchi na uharibifu wa mazingira.

## Kifo
Boguena alifariki tarehe 4 Agosti 2021 nchini Tunisia ambapo alikuwa akipokea matibabu ya ugonjwa.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Kate Henshaw

**Kate Henshaw** (alizaliwa  19 Julai 1971) ni mwigizaji kutoka nchini Nigeria. 

Mnamo mwaka 2008 alishinda tuzo ya *Africa Movie Academy* kama mwigizaji bora wa kike kwa ushiriki wake mkuu kwenye uigizaji wake katika filamu ya *Stronger than Pain*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Lanre Hassan

**Lanre Adesina Hassan** (alizaliwa tarehe 3 Oktoba, 1950), ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Nigeria, ambaye anashiriki sana katika sinema ya lugha ya Kiyoruba ya Nollywood, ingawa pia anashiriki katika uzalishaji wa lugha ya Kiingereza.Tangu mwanzo wa kazi yake na Kikundi cha Ojo Ladipo Theatre, Iya Awero ameigiza katika filamu nyingi.

## Maisha ya zamani 
Iya Awero alizaliwa huko Lagos. Anatumia sehemu kubwa ya maisha yake ya awali katika Kisiwa cha Lagos, Jimbo la Lagos.

## Kazi 
Akiwa na miaka 14, Hassan alijiunga na kikundi cha maigizo cha Young Stars Concert Party pamoja na wanachama kama Ojo Ladipo (anayejulikana pia kama Baba Mero) na Adebayo Salami. Baadaye, walibadilisha jina lao kuwa Kikundi cha Maigizo cha Ojo Ladipo. Alikuwa mwanafunzi wa Shule ya Sanaa ya Dramatic ya Lagos mnamo 1970 chini ya uongozi wa Mkuu Olude, profesa maarufu wa maigizo wakati huo, ili kumpa uchezaji wake changamoto za kifikra na kuongeza kipaji. 

Baadaye, alipata nafasi moja kwa moja katika Kituo cha Masomo ya Utamaduni katika Chuo Kikuu cha Lagos, ambapo angejifunza maigizo (shahada). Walakini, alipata ujauzito na hivyo kushindwa kumaliza programu hiyo. Baba Mero alifariki mnamo 1978, na Adebayo Salami akachukua uongozi wa kikundi kipya kilichopewa jina jipya la Awada Kerikeri (Oga Bello). Baada ya kufanya kazi yake ya kwanza, Hassan.

## Elimu yake 
Iya Awero alihudhuria Shule ya Kumbukumbu ya Oduwabore, Mushin, Lagos. Kabla ya kuanza kazi ya uigizaji, Iya Awero alihudhuria Shule ya Maigizo kwa mafunzo ya kitaalamu.

## Filamu alizoigiza 
* *Ìlù Gángan*
* *Iró Gunfun*
* *Adelebo*
* *Aje Metta*
* *Baba Lukudi*
* *Iyawo Tunde*
* *Igba Ewa*
* *Ìkúnlè Kèsán*
* *Ìrírí Mi*
* *Mama Lanre*
* *Oníbárà*
* *Àtànpàkò òtún*
* *Ejide*
* *Okun Emi*
* *Oluweri Magboojo*
* *Dokita Alabere*
* *Fadùn Sáyémi*
* *Ire Aye Mi*
* *Eto Ikoko*
* *Idajo Mi Tide*
* *Ishola Oba-orin*
* *Ogo-Nla*
* *Sade Blade*
* *Ògìdán*
* *Ògo Idílé*
* *Okun Ife*
* *Orí*
* *Owo Blow*
* *Jawonbe*
* *Ogbologbo*
* *Ojabo Kofo*
* *Pakúté Olórun*
* *Boya Lemo*
* *Back to Africa*
* *Owo Blow: The Genesis*
* *Aso Ásiri*
* *Family on Fire*
* *Omo Elemosho*
* *Ayitale*
* *Mama Insurance*

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Hassanat Akinwande

**Hassanat Taiwo Akinwande** ni mwigizaji maarufu wa filamu na televisheni kutoka nchini Nigeria. Ana asili ya Kiyoruba.

Kazi yake ilianza katika miaka ya 1980 kwa kushiriki katika opera ya sabuni ya Feyi Kogbon. Amekuwa na majukumu ya kuongoza katika zaidi ya video 50.

Mwaka 2006 alikamatwa kwa kushikilia kokaini. Umaarufu wa video zake uliongezeka kutokana na kampeni iliyozunguka kukamatwa kwake.

Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Jamii:Wayoruba
Victoria Umunna

**Victoria Umunna** (alizaliwa 11 Novemba 1973) mwanamke mchezaji wa mpira wa mkono wa Nigeria. Alihudumu katika mashindano ya wanawake katika Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1992. 

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Regia Mtema

**Regia Estelatus Mtema** (1980-2012) alikuwa mwanasiasa wa Tanzania. Alikuwa Mbunge wa Viti Maalum wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), na Waziri Kivuli wa Kazi na Ajira..
 
## Historia
Mtema alizaliwa tarehe 21 Aprili 1980, . binti wa Estelatus Mtema. 

Alisoma katika Shule ya Sekondari ya Forodhani ya jijini Dar es Salaam kabla ya kwenda Shule ya Sekondari ya Wasichana ya Machame kwa ajili ya elimu ya sekondari ya juu. Alihitimu Shahada ya Kwanza ya Sayansi katika uchumi na lishe ya Binadamu kutoka Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA)..

## Kazi 
Kama mwanamke mwenye ulemavu, Mtema alikuwa mshiriki hai katika Shirikisho la Watu Wenye Ulemavu Tanzania (Tanzania Federation for People with Disabilities), akiwakilisha watu wenye ulemavu kwenye warsha ya mwaka 2008.

Pia alikuwa afisa mwandamizi katika CHADEMA katika Idara ya Masuala ya Vijana.

## marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Waliofariki 2012

Jamii:WikiGap JWK 2026
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Bukky Ajayi

**Zainab Bukky Ajayi** (2 Februari 1934 - 6 Julai 2016) alikuwa muigizaji kutoka nchini Nigeria.

## Maisha na kazi 
Bukky Ajayi alizaliwa na kukulia Nigeria lakini alikamilisha elimu yake ya juu nchini Uingereza, Ufalme wa Muungano kwa msaada wa ufadhili wa serikali ya shirikisho. Mwaka 1965, aliondoka Uingereza na kurudi Nigeria ambapo kazi yake ilianza kama mtangazaji na mtangazaji wa habari kwa Nigerian Television Authority mwaka 1966. 

Ajayi alifanya kazi yake ya kwanza katika mfululizo wa televisheni Village Headmaster wakati wa miaka ya '70 kabla ya kushiriki katika Checkmate, mfululizo wa televisheni wa Nigeria uliokuwa ukirushwa hewani mapema miaka ya 1990.

Katika kipindi cha uigizaji chake, alishiriki katika filamu na vipindi vingi vya televisheni ikiwa ni pamoja na Critical Assignment, Diamond Ring, Witches miongoni mwa vingine. Mwaka 2016, mchango wake kwa tasnia ya filamu ya Nigeria ulitambuliwa baada ya yeye na Sadiq Daba kupewa Tuzo ya Heshima ya Tasnia katika Tuzo za Africa Magic Viewers Choice Awards za mwaka 2016.

## Filamu 
## Kifo chake 
Ajayi alifariki katika makazi yake huko Surulere, Jimbo la Lagos tarehe 6 Julai 2016 akiwa na umri wa miaka 82.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Immaculate Nwaogu

**Immaculate Nwaogu** (alizaliwa tarehe 28 Novemba 1970) ni mchezaji wa mpira wa mikono wa wanawake kutoka nchini Nigeria. Alishiriki katika mashindano ya wanawake katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1992.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Ayomide Emmanuel Bello

**Ayomide Emmanuel Bello** (alizaliwa  4 Aprili 2002) ni mwanamke  mwanariadha wa kanoa kutoka Nigeria. Alihudumu katika tukio la mita 200 kwa wanawake la C-1 kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2020 iliyofanyika huko Tokyo, Japan.

Mnamo mwaka 2018, alishinda medali mbili za dhahabu katika Michezo ya Vijana ya Kiafrika. Katika mwaka huo huo, aliwakilisha Nigeria kwenye Michezo ya Olimpiki ya Vijana ya Majira ya Joto ya 2018 na kushindana katika matukio manne: mbio za mwendo wa C1 kwa wasichana, mbio za C1 slalom kwa wasichana, mbio za mwendo wa K1 kwa wasichana, na mbio za K1 slalom kwa wasichana. Hakuweza kushinda medali katika matukio haya.

Alishindana katika Michezo ya Afrika ya 2019 na kushinda medali za dhahabu katika matukio ya mita 200 C-1 na mita 500 C-1. Pia alishinda medali za dhahabu katika matukio ya mita 200 C-2 na mita 500 C-2. Kama matokeo, nchi ilimaliza ya pili katika jedwali la medali za kanoa katika Michezo ya Afrika ya 2019 na pia alihakikishiwa nafasi ya kushiriki Olimpiki ya Tokyo ya 2020 katika mita 200 C-1.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Wanariadha wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Rita Williams

**Rita Williams** (alizaliwa Januari 14, 1976) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa kikapu wa kulipwa katika Chama cha Kikapu cha Taifa cha Wanawake (WNBA). Alikuwa chaguo la 13 katika drafti ya WNBA ya mwaka 1998, akichaguliwa na Washington Mystics.Alihudhuria Mitchell College,na alicheza mpira wa kikapu wa chuo kikuu kwa Chuo Kikuu cha Connecticut.

## Kazi ya WNBA 
Katika msimu wa WNBA wa 2000, Williams alikuwa na wastani wa tatu wa wizi kwa kila mchezo (2.38). Katika msimu wa WNBA wa 2001, Williams alikuwa Mchezaji wa Kikapu wa All-Star wa kwanza katika historia ya Indiana Fever.

## Takwimu za kazi 
### WNBA 
#### Msimu wa kawaida 
## Maisha binafsi 
Williams alipata shahada katika sosholojia kutoka Chuo Kikuu cha Connecticut.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Wanawake wa Namibia
Achta Saleh Damane

**Achta Saleh Damane** ni mwandishi wa habari na mwanasiasa wa Chad. 

Tangu Juni 30, 2019, Damane amekuwa Katibu wa Mambo ya Nje. 

## Kazi
Damane ameshikilia nyadhifa kadhaa katika Serikali ya Chad, ikiwa ni pamoja na Makamu wa Rais wa Baraza Kuu la Mawasiliano, Katibu wa Mambo ya Nje,

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Fatimé Kimto

**Fatimé Kimto** (alifariki Mei 21, 2015) alikuwa mwanasiasa wa Chad. Alikuwa mwanamke wa kwanza kutumikia katika nafasi ya baraza la mawaziri katika historia ya nchi. 

Kimto alikuwa Muislamu kutoka sehemu ya kusini mwa nchi. Aliitwa mara ya kwanza kuwa katika baraza la mawaziri mwaka 1982,  akawa Waziri wa Masuala ya Kijamii na Wanawake; alibaki katika nafasi hiyo hadi mwaka 1984. Alihudumu mara mbili zaidi katika baraza la mawaziri wakati wa kazi yake; alikuwa Waziri wa Vitendo vya Kijamii na Familia kutoka mwaka 1999 hadi 2001 na tena kutoka 2004 hadi 2005, na alikuwa Waziri wa Utumishi wa Umma, wafanyakazi na Ajira kutoka 2005 hadi 2007. Katika nafasi ya pili alihutubia mkutano wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa mwaka 2000, akiuchukua kama mada usawa wa jinsia. Katika kazi yake ya awali pia alikuwa mwanachama wa *politiyuro* ya Chama cha Kitaifa cha Uhuru na Mapinduzi. Miongoni mwa mambo ambayo alijishughulisha nayo alipokuwa serikalini ni masuala yanayohusiana na kazi na hali ya wafanyakazi nchini Chad. na haki za wanawake katika jamii ya Chad. Kimto alifariki huko N'Djamena baada ya kuugua kwa muda mrefu. Kifo chake hakikusudiwa sana na serikali iliyokuwepo.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Agnes Allafi

**Agnes Allafi** (amezaliwa Januari 21, 1959) ni mwanasiasa na mwanasoziolojia wa Chad. Katika kazi yake ya kisiasa, Allafi alikuwa Waziri wa Huduma za Jamii mara mbili kati ya mwishoni mwa miaka ya 1990 hadi mapema miaka ya 2000.

## Maisha bunafsi
Baba wa Allafi alikuwa afisa katika jeshi la *François Tombalbaye* hadi mwaka 1975, na aliuawa kwa amri ya *Hissène Habré* wakati Habré alipochukua udhibiti wa N'Djamena mwezi Oktoba 1982. Muda mfupi baada ya Habré kuchukua madaraka, mume wa Allafi aliuawa na polisi wa siri wa Habré. Baada ya kifo cha mumewe, Allafi alikimbia kwenda Cameroon na familia yake. 

## Elimu
Mwaka 1980, Allafi alipata shahada ya kwanza yake huko Bongor. Baada ya kuhitimu, Allafi alikuwa mwalimu kuanzia mwaka 1981 hadi 1982. Baada ya kuhamia Benin mwaka 1985, Allafi alipata shahada ya uzamivu katika sosholojia kutoka Chuo Kikuu cha Taifa cha Benin. Tasnifu yake ilihusu utekelezaji wa kifungu cha 124 cha katiba ya Benin, ambacho kilihakikisha haki sawa kwa wanawake na wanaume.

## Siasa
Allafi alirudi Chad baada ya kumalizika kwa serikali ya Habré mwaka 1990 na kujiunga na Baraza la Mpito la Jamhuri, akahudumu katika Kamati ya Afya na Huduma za Jamii. Pia alikuwa mmoja wa viongozi wa kwanza wa kike katika chama cha Harakati ya Wokovu wa Kitaifa. Baadaye, Allafi aliingia Wizara ya Kilimo mwaka 1992 na akaendelea kuwa mfanyakazi wa serikali katika miaka ya mapema ya 2000.

## Haki za Wanawake
Allafi aliongoza kundi la wanawake wa Chad kwenye Mkutano wa Kimataifa wa Wanawake wa Beijing mwaka 1995. Kuanzia Januari 1998 hadi Desemba 1999 na kuanzia Juni 2002 hadi Juni 2003, alikuwa Waziri wa Huduma za Jamii. Allafi pia aliratibu mkutano wa wanawake wa Chad mwaka 1999, alianzisha kikundi cha wanawake bungeni cha Chad, na alianzisha bunge bandia kwa vijana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Jane Goodall

**Jane Goodall** (jina kamili: **Valerie Jane Morris-Goodall**; Hampstead, Uingereza, Aprili 1934 - Los Angeles, California, Marekani, 1 Oktoba 2025) alikuwa mwanaanthropolojia na mwanaprimatolojia, maarufu kwa sababu aliandika na alifundisha watu wengi kuhusu sokwe.

Alisafiri katika nchi ya Tanzania, na aliishi katika Hifadhi ya Taifa ya Gombe ili kuona sokwe. Aliandika tasnifu yake ambaye inaitwa *Behavior of Free-Living Chimpanzees*.

## Familia na Utoto 
Baba yake aliitwa Mortimer Herbert Morris-Goodall (1907-2001), na alikuwa mfanyabiashara. Mama yake aliitwa Margaret Mfanwe Joseph (1906-2000), na alikuwa mwandishi. Hakuwa na ndugu wa kuzaliwa. Familia yake ilihamia mji wa Bournemouth, na Jane Goodall alisoma huko shule ya msingi. Shule ya msingi inaitwa *Uplands*. 

## Safari yake ya Afrika Mashariki 
thumb|Sokwe
Jane Goodall alipenda wanyama, na hivyo aliamua kusafiri kwenda Afrika Mashariki mwaka wa 1957. Alikwenda Kenya ambapo alimtafuta rafiki yake Louis Leakey, mwanaakiolojia aliyekuwa akiishi huko. Louis Leakey alimshauri Jane Goodall kusoma anthropolojia katika chuo kikuu kabla ya kufanya kazi naye. Jane Goodall alisafiri kwenda Olduvai Gorge kukutana na Louis Leakey na Mary Leakey. 
thumb|left|Jane Goodall.
## Chuo Kikuu 
Jane Goodall alisomea sayansi katika Chuo Kikuu cha Cambridge. Alikuwa mwanafunzi katika chuo kikuu cha Newnham na Darwin pia. Ndipo alipoandika tasnifu yake kwa mwalimu wake Robert Hinde. Alikuwa mwandishi wa kitabu chake cha kwanza, "Behavior of Free-Living Chimpanzees", kuhusu uchunguzi wake na uzoefu wake katika Hifadhi ya Taifa ya Gombe. 

## Kazi 
thumb|left|Hifadhi ya Taifa ya Gombe
Jane Goodall alifanya utafiti juu ya sokwe katika Hifadhi ya Taifa ya Gombe mwaka wa 1960. Alikuwa na maoni kuwa sokwe wanaishi kama binadamu, na wanaweza kuwa na hisia kama za huzuni na hasira. Aliwatazama sokwe wakifanya vitendo vinavyofanana na vya binadamu, kama vile kubusu na kukumbatiana. Pia alibaini kuwa sokwe hula nyama, jambo ambalo lilikuwa tofauti na wazo la awali kwamba wao hula matunda na majani tu. Jane Goodall alithibitisha pia kwamba sokwe ni wanyama wenye tabia za kihisia na wakali, ambao wanapenda kupigana. 

## Maisha binafsi 
Jane Goodall aliolewa mara mbili. Alikuwa na ndoa na Baron Hugo van Lawick mnamo Machi 28, 1964, huko London, na walikuwa na mtoto mmoja, Hugo Eric Louis. Baadaye, aliolewa na Derek Bryceson mnamo 1974, ambaye alikuwa mbunge katika Tanzania. Hata hivyo, alifariki kutokana na saratani. 

## Tanbihi
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:wanawake wa Uingereza
Khalié Brahim Djadarab

**Khalié Brahim Djadarab** au **Khalié Madeleine** (alizaliwa mwanzoni mwa miaka ya 1940) ni mwanaharakati wa kisiasa wa Chad.

## Maisha
Djadarab alizaliwa mwanzoni mwa miaka ya 1940 huko Arada, Chad. Alihudhuria shule ya umma ya kwanza ya mji huo baada ya kufunguliwa mwaka 1953, na (ingawa baadaye aliupinga utamaduni huo) alipitia ukataji wa kizazi. Mwaka 1954 baba yake alihamishiwa Abéché, ambapo alikamilisha masomo yake ya msingi. Hakupata fursa ya kwenda shule ya sekondari. Akiwa na umri wa miaka kumi na saba au kumi na nane, ndoa yake iliandaliwa na mwalimu wake wa zamani *Rakis Moll. Moll* alimshawishi Djadarab awe mwalimu. Ingawa alihisi hakuwa amejiandaa ipasavyo, alianzisha shule ya wasichana huko Abéché.

Mwaka 1966 alitalikiana na mume wake wa kwanza na kuolewa na afisa wa kijeshi *Félix Malloum*. Walikaa pamoja kwa miaka mitatu, lakini yeye alikuwa mara kwa mara hayupo nyumbani akihusika katika kampeni za kijeshi au kisiasa. Mwaka 1975 Malloum alitwaa madaraka kwa njia ya Mapinduzi ya Chad mwaka 1975, lakini ndoa ya wawili hao haikudumu kwa muda mrefu baada ya hapo. Malloum alipewa jukumu la kulea mtoto wao, na baadaye aliolewa tena.

Djadarab alirudi kufundisha. Baada ya mishahara ya walimu kupungua katika miaka ya mwishoni mwa 1970, alipata kipato kwa kuanzisha kiburudisho cha kunywa. Aliendelea kuishi Chad baada ya Malloum kutoroka kwenda Nigeria mwaka 1979.

Baada ya Idriss Déby kupindua utawala wa *Hissène Habré* mwaka 1990, Djadarab aliingia katika siasa kama mwanachama wa Harakati ya Wokovu wa Kitaifa (MPS). Awali alikuwa mtetezi hodari wa Déby, Djadarab alianza kurekodi wanawake kujiunga na MPS, na akawa kiongozi wa sehemu ya wanawake ya MPS huko N'Djamena. Hata hivyo, alikata tamaa baada ya kuona wanawake wachache wanapewa nyadhifa za uongozi katika Chad.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad
Anna Mungunda

**Anna "Kakurukaze" Mungunda** (1932–10 Desemba 1959) alikuwa mwanamke wa Kiafrika kutoka jamii ya Herero nchini Namibia. Alikuwa mwanamke pekee kati ya wahanga wa uasi wa *Old Location* huko Windhoek tarehe 10 Desemba 1959. Tangu Namibia ipate uhuru wake tarehe 21 Machi 1990, Mungunda anachukuliwa kama moja ya mashujaa wa taifa la Namibia. 

Mungunda alizaliwa mwaka 1932 kwa wazazi wafanyakazi wahamiaji *Theopoldt Shivute* na *Emilia Kavezeri*, ambaye alikuwa mpwa wa *Hosea Kutako*. Alikuwa na ndugu watatu ambao wote walifariki wakiwa watoto wachanga.

Vyanzo vina tofautiana kuhusu kilichotokea kwa Mungunda, ambaye alikuwa anafanya kazi kama mfanyakazi wa ndani, siku ya uasi wa Old Location. Inaripotiwa kuwa risasi iliyomuua mtoto wake pekee, ilimkasirisha sana hivyo akaelekea gari la afisa wa ngazi ya juu, akamwagia petroli juu yake, na kulichoma moto. Gari hilo lilikuwa ni mali ya Orodha ya mameya wa Windhoek *Jaap Snyman* kwa Kamishna wa Polisi wa Old Location, *de Wet*. Magari yote mawili yalichomwa moto wakati wa maandamano. Aliuawa kwa risasi wakati au mara baada ya tukio hilo. Anna Mungunda ni mmoja kati ya mashujaa tisa wa kitaifa wa Namibia ambao walitambuliwa wakati wa uzinduzi wa Heroes' Acre karibu na Windhoek. Rais wa kwanza Sam Nujoma alitamka katika hotuba yake ya uzinduzi tarehe 26 Agosti 2002 kwamba:

Siku hiyo ya kihistoria ya uasi wa Old Location, waandamanaji kumi na wawili wa amani waliuawa na zaidi ya hamsini wengine walijeruhiwa. Mbele ya ukatili huu, mwanamke shujaa na jasiri mwenye jina la Kakurukaze Mungunda alionyesha ujasiri na ujasiri wake kwa kuteketeza gari la De Wet ambaye alikuwa mkuu wa Old Location ya Windhoek. Alishambuliwa papo hapo na kuuawa kikatili na polisi wa kibaguzi wa Afrika Kusini. Kwa roho yake ya mapinduzi na kumbukumbu yake ya kuvutia, tunatoa heshima na heshima yetu kwa unyenyekevu.

Mungunda anaheshimiwa kwa njia ya kichaka cha mawe yenye jina lake lililoandikwa na picha yake iliyo bandikwa kwenye bamba. Jiji la Berlin lilitangaza kuwa mtaa wa *Petersallee*, katika *Afrikanisches Viertel*, itapewa jina la *Anna-Mungunda-Allee*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:Wanasiasa wa Namibia
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Msaada wa Masomo ya Lugha za Kipeo

Msaada wa Masomo ya Lugha za Kipeo (“Critical Language Scholarship” au “CLS” kwa Kiingereza) ni programu kwa wanafunzi Wamarekani ili kujifunza lugha zinazotoka nchi nyingi tofauti duniani ambazo ni muhimu sana kwa ushirikiano na usalama wa Marekani. Wanafunzi wanasoma lugha na wanajifunza kuhusu utamaduni wa eneo ambapo watu wanasema lugha hii. 

## Wakati wa Programu 
Wanafunzi ambao wanapata msaada wa masomo ya lugha za kipea watasafiri nchi ambapo watu wanasema lugha hii kwa wiki nane au wiki kumi.

## Lugha za Kipeo 

Faili:Flag of the People's Republic of China.svg|Bendera ya China (Kichina)
Faili:Flag of Japan.svg|Bendera ya Japan (Kijapani)
Faili:Flag of India.svg|Bendera ya India    (Kihindi)
Faili:Flag of Portugal.svg|Bendera ya Ureno (Kireno)
Faili:Flag of Tanzania.svg|Bendera ya Tanzania (Kiswahili)
Wanafunzi wanaweza kusoma lugha moja ya lugha kumi na tano:

* Kiarabu*
* Kiazerbaijani
* Kichina*
* Kihindi
* Kiindonesia
* Kijapani**
* Kikorea
* Kiajemi
* Kireno
* Kirusi*
* Kiswahili
* Kituruki

Wanafunzi wanahitaji wamesoma lugha hii kwa mwaka mmoja au zaidi kabla ya kufanya CLS

Wanafunzi wanahitaji wamesoma lugha hii kwa miaka miwili au zaidi kabla ya kufanya CLS

Lugha hizi ni lugha ambazo nchi ya Marekani anasema ni muhimu sana kwa nchi kuelewa na kuungana na nchi nyingine duniani.

## Programu Katika Afrika Mashariki - Kiswahili 
thumb|266x266px|Arusha, Tanzania
Lugha moja wapo unaweza kusoma katika Msaada wa Masomo ya Lugha za Kipeo ni Kiswahili, lugha muhimu sana Afrika Mashariki. Washindi wa msaada wa masomo kusoma Kiswahili wanasoma MS-TCDC katika mji wa Arusha, nchi ya Tanzania. Kila mwaka, takriban wanafunzi ishirini wanapata msaada wa masomo huu ili kusoma Kiswahili. Angalia chini kuona wanafunzi wangapi walishinda msaada wa masomo huu kwa miaka nane iliopita:

## Wahitimu wa Programu 
Baada ya kufanya Msaada wa Masomo ya Lugha za Kipeo, wahitimu wa programu wameweza kusema lugha ambayo walisoma nzuri zaidi ya kabla ya kufanya programu. Hasa wanafunzi ambao walianza kuweza kusema lugha kidogo tu wanaendelezea sana. Asilimia tisini na nane wa wahitimu walitumia lugha waliyosoma kwa programu ya CLS mwaka uliofuata mwaka waliofanya programu ya CLS. Zaidi ya lugha tu, wahitimu wa CLS wanasema kwamba walijifunza ustadi wa mawasiliano kati ya utamaduni tofauti ambao umewasaidia kupata kazi.

## Msaada ya Masomo za Lugha Nyingine 
thumb|300x300px|Programu za Fulbright, Programu Nyingine ya Kusoma Lugha
Kuna programu nyingi zaidi kama Msaada ya Masomo ya Lugha za Kipeo ambazo zinalipiwa na serikali ya Marekani kwa wanafunzi ambao wanataka kusoma lugha au utamaduni tofauti. Hizi ni programu chache:

* Programu ya Msaada ya Masomo ya Mataifa ya Benjamin A. Gilman
* Programu ya Mwanafunzi Mmarekani ya Fulbright
* Tunzo la Boren kwa Kusoma kwa Mataifa
* Mpango GO 
* Uanazuoni wa Masomo wa Lugha na Maeneo Mageni

## Tanbihi 
Jamii:Elimu ya Marekani
Aichatou Ousmane Issaka

Major **Aichatou Ousmane Issaka**, naibu mkurugenzi wa kazi za kijamii katika hospitali ya kijeshi huko Niamey, ni mmoja wa wanawake wa kijeshi wa kwanza nchini Niger. Mnamo mwaka wa 2016, alipokea Tuzo ya Mwaka ya Mwanamke Mwandishi wa Jinsia wa Kijeshi wa Umoja wa Mataifa kwa huduma yake huko Gao, Mali na Jeshi la Kulinda Amani la Umoja wa Mataifa, (MINUSMA), kati ya mwaka 2014 na 2015. Alitumikia kama nahodha katika seli ya ushirikiano wa kiraia-kijeshi, akifundisha maafisa wenzake na kufikia wanawake wa eneo hilo, kulingana na kanuni ya Azimio la Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ili kuongeza ushiriki wa wanawake na kuingiza mitazamo ya kijinsia katika jitihada za kulinda amani. Issaka pia aliandamana na doria zilizokuwa na wanaume pekee, kufanya ziweze kupatikana zaidi kwa wanawake na watoto. Alikuwa mpokeaji wa kwanza wa tuzo hii.

Mnamo Machi 29, 2017, Issaka alipokea Tuzo ya Kimataifa ya Wanawake Mashujaa kwa mchango wake katika kulinda amani nchini Niger na Mali kutoka kwa Mke wa  Rais wa Marekani, *Melania Trump*, na Naibu Katibu wa Nchi wa Mambo ya Kisiasa, *Thomas A. Shannon*.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Niger
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Beatrice Sandelowsky

**Beatrice Sandelowsky** (amezaliwa mwaka 1943) ni mwanahistoria wa Namibia. Alikuwa mwanzilishi mwenza wa Kituo cha Chuo Kikuu cha Masomo nchini Namibia (TUCSIN).

## Maisha binafsi 
Sandelowsky alikulia kwenye shamba la wazazi wake huko Brakwater karibu na Windhoek. 

Sandelowsky alikuwa mmoja wa wale walioshiriki katika kuanzishwa kwa Kituo cha Elimu cha *Rössing Foundation* na Chama cha Makumbusho cha Namibia (MAN). Mwaka 1978 alikuwa mwanzilishi mwenza wa Kituo cha Elimu cha Chuo Kikuu cha Masomo huko Namibia (TUCSIN) na baadaye alihudumu kama mmoja wa wakurugenzi wake.

* 2013: Kabla ya Historia katika Jangwa la Kati la Namib. Windhoek: Namibia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:Wanahistoria wa Namibia
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Markita Aldridge

**Markita Uran Aldridge** (alizaliwa Septemba 15, 1973) ni mchezaji  wa mpira wa kikapu wa Marekani aliyestaafu. Aldridge alicheza misimu mitatu na timu ya Washington Mystics kuanzia mwaka 1999 hadi 2001. Wakati wa kipindi chake na Washington, alikuwa na wastani wa alama 2.3, mwamba mmoja, na kusaidia mara moja kwa kila mchezo kwa dakika 10.6.

Aldridge alihudhuria Chuo Kikuu cha North Carolina huko Charlotte, ambapo alicheza na 49ers. Alimaliza masomo yake Charlotte mwaka 1996.

## Binafsi 
Mwezi wa Machi 2017, Aldridge alikuwa mchezaji wa kwanza wa zamani wa WNBA kuteuliwa kuwa mwanachama wa kamati ya fedha ya Chama cha Wastaafu wa Wachezaji wa Mpira wa Kikapu Kitaifa (National Basketball Retired Players Association), ambayo ni shirika rasmi la wastaafu wa ligi kadhaa za mpira wa kikapu nchini Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Andrea Armstrong

**Andrea Armstrong** (alizaliwa Mei 18, 1982) ni mwanamke Mmarekani mchezaji wa zamani wa mpira wa kikapu wa NCAA.

Armstrong anatokea Lakeside, Oregon, lakini alizaliwa Longview, Washington.

Baada ya kazi nzuri katika kipindi chake cha mpira wa kikapu shuleni, Armstrong alianza kazi yake ya michezo ya chuo kikuu mwaka 2001, na timu ya mpira wa kikapu ya Chuo Kikuu cha Kansas State. Alicheza kwa Kansas State hadi msimu wa 2002. Aliteuliwa kwenye timu ya 2002 ya Academic All-Big 12.

Armstrong alihamia Chuo Kikuu cha South Florida mwaka 2003, ambapo alikuwa na msimu wa kupumzika kulingana na kanuni za NCAA. Alikuwa naibu nahodha wa timu kwa msimu wa 2004. Anadai kuwa aligeukia Uislamu muda mfupi baada ya kuwasili kwenye uwanja wa michezo wa Florida.

Armstrong alizua utata alipoomba kuruhusiwa kucheza katika mavazi yanayofaa kisheria kwa Uislamu. Shule kwa awali hawakutaka kumruhusu kufanya hivyo, na Armstrong alipoteza masomo yake ya ufadhili katika wiki ya kwanza ya Septemba mwaka huo.

Tarehe 11 Septemba, shule ilitangaza kwamba ingeacha na kumruhusu Armstrong kuvaa mavazi ya michezo ya kiasi kwa michezo yao ya mpira wa kikapu, na kumrejeshea ufadhili wake. Armstrong na maafisa wa shule walikutana siku iliyotangulia kujadili kurejeshwa kwake. Ahmed Bedler, msemaji wa Baraza la Mahusiano ya Kiislamu ya Amerika, alikuwepo kwenye mkutano huo na alitangaza kwamba "Mwanamichezaji hafai kuombwa kuchagua kati ya kushiriki katika shughuli za michezo yenye afya na imani zake za kidini."

Siku chache baadaye, Armstrong aliacha timu. Alikuwa na wastani wa alama tatu na mwamba wawili kwa kila mchezo kwa South Florida.

Mwezi wa Oktoba, Armstrong pia aliacha Florida na kurudi Oregon, ambapo alituma barua pepe kwa gazeti la eneo hilo kuelezea kurudi kwake kwa Ukristo na kukana Uislamu, na kwa masikitiko kujitoa 

kwake katika dini hiyo.

## Takwimu za Jimbo la Kansas na Florida Kusini 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Benafsha Yaqoobi

**Benafsha Yaqoobi** ( anajulikana kama Benafsha Yaqubi) ni mwanamake mwanaharakati wa haki za watu wenye ulemavu kutoka Afghanistan. Alichaguliwa kuwa miongoni mwa Wanawake 100 wa BBC mwaka 2021.

## Kazi 
Benafsha Yaqoobi alizaliwa akiwa kipofu nchini Afghanistan na akawa mwanaharakati wa haki za watu wenye ulemavu. Alijifunza fasihi ya Kiajemi nchini Iran na baadaye alisomea shahada ya uzamili (masters) mbili huko Kabul, kabla ya kufanya kazi katika Ofisi ya Mwanasheria Mkuu.

Pamoja na mumewe Mahdi Salami, ambaye pia ni kipofu, waliunda Shirika la Rahyab kusaidia na kuelimisha watu vipofu.

Kuanzia mwaka 2019, Yaqoobi alikuwa kamishna katika Tume Huru ya Haki za Binadamu ya Afghanistan (AIHRC) mpaka alipoondoka Afghanistan na mumewe mwaka 2021 baada ya Taliban kurudisha madaraka. Katika jaribio lao la tatu la kuondoka, walifanikiwa kufika uwanja wa ndege wa Kabul na kusafiri kwenda Uingereza.

Yaqoobi na mumewe, ambao wote ni vipofu, walifundisha Rahyab, ambayo lengo lake ni kutoa elimu na mafunzo kwa watu vipofu nchini Afghanistan. Mwanaharakati wa haki za binadamu Benafsha Yakubi pia alihudumu katika tume huru ya haki za binadamu ya nchi hiyo na alifanya kazi kwa ajili ya elimu ya watoto vipofu.

Mwaka 2020, Yaqoobi alikuwa mgombea wa Kamati ya Haki za Watu Wenye Ulemavu. Alijumuishwa katika orodha ya Wanawake 100 wa BBC mwaka 2021.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afghanistan
Jamii:Wanaharakati wa Afghanistan
Jamii:Watu walio hai
Jenni Williams

**Jenni Williams** (alizaliwa 1962) ni mwanamke  mwanaharakati wa haki za binadamu wa Zimbabwe na mwanzilishi wa Women of Zimbabwe Arise (WOZA). Kama mkosoaji mashuhuri wa serikali ya Rais Robert Mugabe, alielezwa na gazeti la The Guardian mwaka 2009 kama "moja ya miiba yenye kero kubwa kwa Mugabe".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Wanaharakati wa Zimbabwe
Rodjaraeg Wattanapanit

**Rodjaraeg Wattanapanit** ni mwanaharakati wa uhuru wa kusema nchini Thailand na mmiliki wa duka la vitabu. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa shirika la Creating Awareness for Enhanced Democracy (CAFÉ Democracy), shirika lililoko katika duka lake la vitabu ambalo lengo lake ni kurahisisha kubadilishana kwa huru wa mawazo.Mwaka 2016, alipokea Tuzo ya Wanawake wa Ujasiri wa Kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uthai
Jamii:Wanaharakati wa Uthai
Pam Kelly

**Pamela Kelly-Flowers**, mzaliwa wa Columbia, Louisiana, ni mchezaji wa zamani wa mpira wa kikapu wa Marekani katika Chuo Kikuu cha Louisiana Tech. Aliishinda mataji mawili ya kitaifa na timu ya Lady Techsters. Alichaguliwa kwenye timu ya All-American mwaka 1980, 1981, na 1982, akiwa mchezaji pekee wa shule yake aliyeteuliwa mara tatu kwenye timu hiyo. Kelly alishinda Tuzo ya Wade Trophy mwaka 1982 na Tuzo ya Michezo ya Honda mwaka 1982 kwa mpira wa kikapu, ambazo huzawadiwa kila mwakakwa mchezaji bora wa mpira wa kikapu wa wanawa

ke katika Chama cha Wanamichezo wa Marekani.

Aliwekwa kwenye Ukumbi wa Mchezo wa Chuo Kikuu cha Louisiana Tech mwaka 1984 kama mwanachama wa kwanza, na jezi yake ya #41 ilistaafishwa. Aliingizwa katika Ukumbi wa Mchezo wa Louisiana wa Mwaka 1992.

Aliingizwa katika Ukumbi wa Mchezo wa Mpira wa Kikapu wa Wanawake mwaka 2007.

Kelly ameolewa na Nathan Flowers Sr., na wana wawili. Mwanae John Flowers ni mchezaji wa kitaalamu wa mpira wa kikapu.

## Louisiana Tech takwimu 
## Tuzo na heshima 
* 1982—Mshindi wa Tuzo ya Broderick (sasa inajulikana kama Tuzo ya Michezo ya Honda) kwa mpira wa kikapu.
* 1982—Tuzo ya Wade.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wachezaji wa Marekani
PinkPantheress

**Pinkpantheress** (jina lake asili ni Victoria Beverley Walker) ni mwimbaji wa Uingereza. 

Alijipatia umaarufu mkubwa mwaka wa 2021 kwa sababu ya wimbo wake “Just for Me” ambao ulipata umaarufu mkubwa kwenye programu ya TikTok. Tangu wimbo huo kutolewa amekuwa mwimbaji maarufu sana wa muziki wa pop.

## Maisha binafsi na historia 
PinkPantheress anatoka mjini Bath mkoa wa Somerset nchini Uingereza na alizaliwa mwaka wa 2001. Mama yake ni Mkenya na baba yake ni Mwingereza. Mama yake ni MLuo na yeye anatoka mji wa Kisumu nchini Kenya. Ana kaka mkubwa mmoja. Alipokuwa na miaka kumi na mbili, baba yake alihamia jimbo la Texas nchini Marekani kufanya kazi kama mwalimu wa takwimu. Familia nzima ilikuwa inatarajiwa kuhamia pamoja naye, lakini PinkPantheress aliaua kubaki shueni kwake na kwa marafiki zake. Hii ilikuwa na athari kubwa kwa mtindo wake wa muziki. 

Amekuwa akipenda muziki tangu utotoni mwake. Wazazi wake walimfundisha kuhusu aina za muziki mbalibali kama vile muziki wa Michael Jackson (muziki wa Pop), muziki wa Queen (muziki wa Rock), na muziki wa Kiafrika. Kaka yake ni mhandisi wa sauti na alikuwa akimpeleka kwenye maonyesho ya muziki huko London. Alisomea utando katika Chuo Kikuu cha Sanaa mjini London hadi mwaka wa 2022. 

Ameelezea kupitia kwamba amekuwa kuhusu akisumbuliwa dysmorfia ya mwili tangu utotoni, akisema kuwa hali hiyo imekuwa ikizidi kuwa mbaya kadri alivyozidi maarufu. Pia alipoteza uwezo wa kusikia kwa asilimia themanini katika sikio lake la kushoto kwa sababu ya kusikiliza sauti kubwa sana na mwitikio wa mara kwa mara wa mikrofoni. 

Sasa, licha ya umaarufu wake na uwepo mkubwa kwenye TikTok, hupenda kutozungumzia maisha yake binafsi kwa sabubu “watu wana mambo mengine ya kujali.” Pia amesema aina za muziki kama Kpop, au muziki wa Pop wa Korea ni muhimu katika mtindo wake. Amesema kuwa kusikiliza aina hizi tofauti za muziki kumemsaidia kukuza mtindo wake wa kipekee.

## Diskografia 
Tangu kuanza kazi yake kama mwimbaji, ametoa mixtape moja, “*To Hell With It*” iliyotoka mwaka wa 2021. Baadaye, alitoa albamu yake ya kwanza “*Heaven Knows*” iliyotolewa Oktoba 13, 2023.  

Mbali na miradi hiyo, ametoa nyimbo nyingi kwenye SoundCloud. Pia ametoa nyimbo maarufu kama “Boy’s a Liar Pt.2”, kabla ya kutolewa kwa albamu yake. Mifano mingine ya nyimbo zake maarufu ni “Just For Me”, “Angel” iliyoandikwa kwa kifereji cha sauti cha filamu ya *Barbie*, “Picture In My Mind”, “Pain”, na nyingine nyingi.  

## Tuzo na mapendekezo 
PinkPantheress amependekezwa kwa tuzo nyingi katika miaka miwili ilyopita. Amechaguliwa kwa tuzo 10. Ameshinda tuzo 2 kati ya hizo: “Best Female Act” kutoka tuzo za MOBO 2022 na BBC Sound ya 2022. Amepokea uteuzi wa kuwania tuzo nyingi zaidi lakini hajashinda.

## Marejeo 
Jamii:waimbaji wa Uingereza
Kelvin Kiptum

thumb|Kiptum (2023)
Kelvin Kiptum Cheruiyot alikuwa mwanariadha wa mbio za marathoni. Amekufa mwezi wa mbili mwaka 2024, lakini yeye bado anakuwa na rekodi ya dunia kwa mbio za marathoni. Yeye ni mtu mmoja tu aliyekimbia haraka kuliko masaa mawili na dakika moja.

## Familia 
Kelvin Kiptum alizaliwa tarehe mbili mwezi wa kumi na mbili mwaka 1999. Aliishi katika kijiji cha Chepsamo nchi ya Kenya. Kuna wanariadha wa mbio za kukimbia wengi wanayetoka eneo hii. Kiptum alikuwa mtoto pekee wa Samson Cheruiyot, baba yake. Alipokuwa mtoto, yeye alifanya kazi nyingi kwa familia yake, na alianza kukimbia kwa sababu alichunga ng’ombe kijijini kwake. 

## Kazi 
thumb
Kiptum alipokuwa na miaka kumi na tatu mwaka 2013, alianza kukimbia katika mashindano la mbio; alikimbia mbio za marathoni ya nusu, na akashika nafasi ya kumi. Aliendelea kukimbia katika mbio za marathoni ya nusu hizi kila mwaka, na alishinda mbio za marathoni ya nusu mwaka 2018. Mwaka 2019 alianza kushindana mbio za marathoni ya nusu za mataifa. Alisafiri mji wa Lisbon nchi ya Ureno kwa kukimbia katika Lisbon Half Marathon, na akashindia nafasi ya tano. Mwaka huo, alishiriki mbio saba katika Ulaya, na aliporudi nchi yake Kenya, alishinda Kass Half Marathon mwezi wa kumi na moja. Mpaka mwaka 2020, Kiptum hakuwa na mkufunzi, lakini mwaka 2020 Gervais Hakizimana alianza kumfundisha kwa sababu Kiptum alitaka kushinda mbio za marathoni kamili.
Bintou Malloum

**Bintou Malloum** (31 Machi 1946 – 10 Machi 2020) alikuwa mwanasiasa wa Chad, na balozi wa kwanza wa Chad nchini Ujerumani, Jamhuri ya Kongo, na Italia.

## Maisha binafsi
Malloum alizaliwa tarehe 31 Machi 1946 huko Torror, Ufaransa Chad. Kati ya mwaka 1993 na 2003, Malloum alikuwa Katibu wa Nchi, Katibu wa Utumishi wa Umma na Katibu wa Kazi. Pia alihudumu mara tatu kama Waziri wa Masuala ya Kijamii na Familia. Mwaka 1997, Malloum alikuwa mwanafunzi wa kike wa kwanza katika Ecole Nationale d'Administration et de Magistrature huko N'Djamena na mwanamke wa kwanza kuwa balozi wa Chad.

Akikabiliwa na kuhudumu katika serikali kadhaa zenye rushwa, Malloum alihesabiwa kuwa mtu mwenye maadili makubwa. Alifariki tarehe 10 Machi 2020, huko N'Djamena, Chad, na kuzikwa katika Makaburi ya Lamadji. Salamu za rambi rambi za Malloum zilitumwa na Rais wa Chad, Idriss Déby.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Wanawake wa Chad
Jamii:Wanasiasa wa Chad