Bess Nkabinde

**Baaitse Elizabeth "Bess" Nkabinde-Mmono** (jina la kuzaliwa: Motsatsi; alizaliwa 15 Mei 1959) ni jaji wa Afrika Kusini aliyestaafu ambaye alihudumu katika Mahakama ya Katiba ya Afrika Kusini kuanzia Januari 2006 hadi Desemba 2017. Wakati huo, alikuwa akishika nafasi ya hakimu Jaji Mkuu Msaidizi wa Afrika Kusini kuanzia 23 Mei 2016 hadi 7 Juni 2017. Alijiunga na baraza la majaji mnamo Novemba 1999 akiwa na jaji wa Idara ya Mkoa wa Bophuthatswana.

Alizaliwa katika Mkoa wa North West wa sasa, Nkabinde alianza kufanya kazi kama mshauri wa sheria wa serikali katika serikali ya nyumbani ya Bophuthatswana kabla ya kukubaliwa kuwa wakili mnamo 1988. Rais Thabo Mbeki alimteua kuwa jaji wa Idara ya Bophuthatswana ya Mahakama Kuu ya Afrika Kusini mnamo Novemba 1999 na kumwezesha kuwa mwanachama wa Mahakama ya Katiba mnamo Januari 2006. Alistaafu mnamo Desemba 2017 mwishoni mwa muhula wake wa miaka 12.

## Maisha ya mapema 
Nkabinde alizaliwa tarehe 15 Mei 1959 huko Silwerkrans katika eneo lililokuwa Western Transvaal (sasa ni sehemu ya Mkoa wa North West). Familia yake ni BaTlôkwa. Alimaliza elimu ya sekondari katika Shule ya Upili ya Mariasdal huko Tweespruit mnamo 1979. Baada ya hapo, alipata digrii ya BProc katika Chuo Kikuu cha Zululand mnamo 1983, LLB katika Chuo Kikuu cha North-West mnamo 1986, na diploma katika uhusiano wa kiwanda katika Chuo cha Damelin mnamo 1987.

Kati ya 1990 na 1999, alikuwa wakiti wa kawaida huko North West, akiwa na mazoea pana. Wakati huo, alikuwa pia mwanachama wa Chama cha Wanasheria Weusi, mwanachama wa Bodi ya Hifadhi ya North West kuanzia 1995 hadi 1999, katibu wa Chama cha Wanasheria wa North West kuanzia 1998 hadi 1999, na mwanachama wa Mahakama ya Madai Madogo huko Mafikeng kuanzia 1998 hadi 1999. Baraza la Jumla la Wanasheria lilimsaidia Nkabinde kwa msingi wa "uzoefu wake mpana wa kijaji" na wasifu wake wa kidemografia. Hata hivyo, upinzani Chama cha Democratic Alliance (Afrika Kusini) ulipendelea Hoexter kwa nafasi hiyo, na kiongozi wa chama Tony Leon akimfafanua Nkabinde kama "jaji asiyejulikana sana kutoka sehemu za mbali za Mkoa wa North-West" ambaye "hana uzoefu mkubwa katika sheria ya katiba".

Rais Mbeki alimteua Nkabinde kwa nafasi hiyo na alianza kazi mnamo Januari 2006.

### Jurisprudence 
Maamuzi makubwa ya Nkabinde yanajumuisha mawili yanayohusiana na usawa wa kijinsia: *Hassam v Jacobs*, kuhusu haki ya urithi wa wasio na wasia katika Ndoa za kiislamu za wanawake wengi, na *S v Masiya*, uamuzi wa sheria ya jinai uliokithiri ambao ulipanua ufafanuzi wa ubakaji. Maamuzi mengine mawili yaliyochangia mjadala, *Lee v Minister of Correctional Services* (katika sheria ya madhila ya Afrika Kusini) na *Botha v Rich* (katika sheria ya mikataba ya Afrika Kusini), pia yalivutia ukosoaji mkubwa kutoka kwa wakosoaji.

### Mjadala wa Hlophe 
Mnamo 2008, Nkabinde alikuwa mwanachama wa baraza la majaji katika kesi ya *Thint v NDPP*, kesi nyeti ya kisiasa iliyotokana na mashtaka ya ufisadi ya mgombea wa urais Jacob Zuma. Kulingana na Nkabinde, wakati uamuzi wa Mahakama ya Katiba ulikuwa umebakiwa, alitembelewa katika ofisi yake na Jaji Mkuu wa Mahakama Kuu ya Cape John Hlophe, ambaye alisema alijaribu kumshawishi kwa niaba ya Zuma. Mwenyewe ni Wazulu, alidaiwa kumwuliza Nkabinde kuhusu jina lake la Kizulu (alilopata kwa ndoa) kabla ya kumwambia kuwa "alikuwa na mamlaka" ya kukutana naye na pia alikuwa na uhusiano na "ujasusi wa kitaifa". Alidaiwa kumshauri "kufanya uamuzi sahihi" kuhusu suala la haki, suala muhimu la kisheria katika kesi hiyo na ambalo Nkabinde alikuwa amepewa kazi ya kuandika maelezo ya baada ya kusikilizwa kwa mahakama.

Hlophe alikana habari za Nkabinde, akisema kuwa Nkabinde alikubali kukutana naye na alimkaribisha katika ofisi yake. Alikana kujadili mambo ya haki na yeye, alikana kudai kuwa ana uhusiano na jumuiya ya ujasusi, na akasema kuwa Nkabinde alimuelewa vibaya kuhusu rejea yake ya "mamlaka": alikuwa akimaanisha kuwa Jaji Mkuu Pius Langa alikuwa amempa mamlaka ya kuwa mwenyekiti wa kamati ya maandalizi ya Mkutano wa Jumuiya ya Madola wa Majaji na Majistare. Hata hivyo, jaji wa kaimu katika Mahakama ya Katiba, Chris Jafta, alitoa madai sawa dhidi ya Hlophe, na baraza kamili la Mahakama ya Katiba lilifungua malalamiko rasmi kwa Tume ya Huduma ya Kijaji mnamo Juni 2008.

Ingawa Nkabinde na Jafta walikuwa wameunga mkono malalamiko ya awali ya Mahakama ya Katiba dhidi ya Hlophe, wakaonekana kujirekebisha mnamo 2013, wakati wakili wao, Bantubonke Tokota na Selby Mbenenge, ghafla walizindua changamoto dhidi ya mamlaka ya tribunal ambayo Tume ya Huduma ya Kijaji ilikuwa imeanzisha kuchunguza malalamiko yao wenyewe. Ingawa majaji walidai kuwa walikuwa wakijaribu kudumisha Katiba, Eusebius McKaiser aliwalaumu kwa "unyonge". Changamoto yao kuhusu uhalali wa tribunal ilishindwa katika Mahakama Kuu ya Gauteng Kusini, na mnamo 2016, kwa rufaa, katika Mahakama ya Rufaa ya Juu; walijaribu kufanya rufaa kwa mahakama yao wenyewe, Mahakama ya Katiba, lakini walikataliwa ruhusa ya kufanya hivyo. Nkabinde mwishowe alitoa ushahidi dhidi ya Hlophe katika Tribunal ya Maadili ya Kijaji mnamo 2020, na Hlophe alifukuzwa kazi mnamo 2024.

### Jaji Mkuu Msaidizi 
Mnamo 23 Mei 2016, Rais Jacob Zuma alitangaza kuwa Nkabinde atakuwa kaimu Jaji Mkuu Msaidizi wa Afrika Kusini kufuatia kustaafu kwa Jaji Dikgang Moseneke kutoka nafasi hiyo. Alishika nafasi hiyo kwa zaidi ya mwaka mmoja hadi Jaji Raymond Zondo alipoteuliwa kuchukua nafasi ya Moseneke mnamo Juni 2017; wakati huo, alikuwa pia akishika nafasi ya kaimu Jaji Mkuu wa Afrika Kusini mnamo Novemba 2016.

Nkabinde alistaafu kutoka baraza la majaji mnamo Desemba 2017 baada ya kikao maalum cha heshima tarehe 7 Desemba, ambapo alitoa uamuzi wake wa mwisho katika kesi ya sheria ya kazi ya Afrika Kusini *Public Servants Association obo Ubogu v Head of the Department of Health, Gauteng and Others, Head of the Department of Health, Gauteng and Another v Public Servants Association obo Ubogu*. Wakati wa hotuba yake ya kuaga, Nkabinde alirejea dhana ya mgawanyo wa mamlaka, akionyesha kuwa mgawanyo huo ulipaswa kutumika kwa kutafuta maadili ya katiba yanayoshirikiwa na matawi yote matatu ya serikali; alidhani kuwa ikiwa matawi ya kisheria na ya utendaji yangefanya zaidi kukuza Katiba, mahakama ingecheza jukumu dogo sana kuliko inavyohitajika sasa.

## Kustaafu 
Tangu kustaafu kwake kutoka baraza la majaji, Nkabinde amehudumu, miongoni mwa kazi zingine, kama jaji aliyeteuliwa chini ya [Sheria ya Udhibiti wa Mawasiliano na Ut

## Tanbihi
[Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasheria