open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ike Diogu

thumbnail|right|200px|Ike Diogu

**Ikechukwu Somtochukwu Diogu** (alizaliwa Septemba 11, 1983) ni mchezaji wa Marekani mwenye asili ya Nigeria na mtaalamu wa mchezo wa kikapu basketball akichezea timu ya Shimane Susanoo Magic ya ligi B.

## Familia na maisha ya Awali
Wazazi wa Diogu ni Wanigeria, waliohamia nchini Marekani mwaka 1980 kwa ajili ya masuala ya kielimu. Baadae walihamia katika mji wa Buffalo, New York, na kisha mji aliozaliwa wa Garland, Texas. Ike alihudhuria Austin Academy, na kisha kuandikishwa katika shule ya upili ya Garland High School. 

Diogu ni mwanachama wa kabila la Waigbo.

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Kelenna David Azubuike

thumbnail|right|200px|Kelenna David Azubuike

**Kelenna David Azubuike** (alizaliwa 16 Desemba 1983)  ni mchezaji wa zamani wa mpira wa kikapu wa Marekani. 

Kwa sasa yuko Golden State Warriors kama mchambuzi wa rangi kwenye runinga ya NBC Sports Bay Area.

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Joshua Akognon

**Joshua Akognon** (alizaliwa Februari 10, 1986) ni mchezaji nguli kutoka Nigeria ambaye alichezea Montakit ya ACB. Aliichezea timu ya chuo cha Washington State Cougars men's basketball, Washington State na Cal State Fullerton. 

Joshua ana urefu wa futi 5 na inchi 11. 

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Al-Farouq Aminu

**Al-Farouq Ajiede Aminu** (amezaliwa Septemba 21, 1990 ) ni mchezaji wa mpira wa kikapu mwenye asili ya mchanganyiko katika ya Mmarekani na Mnigeria. Al-Farouq anachezea timu ya Orlando Magic ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu. Kimataifa anachezea timu ya taifa Nigeria. Aminu alichaguliwa katika timu ya Los Angeles Clippers katika machaguzi ya wachezaji mnamo mwaka 2010 kama chagua la nane. Pia alifanikiwa kuzichezea timu za New Orleans, Dallas Mavericks na Portland Trail Blazers. 

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Yinka Dare

**Yinka Dare** (Oktoba 10, 1972 – Januari 9, 2004) alikuwa mchezaji wa mpira wa kikapu wa Nigeria. Alicheza misimu minne katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu.

## Maisha ya Mwanzo
Yinka alizaliwa Kano. Mnamo mwaka 1991 mwanasheria wa kinigeria alimuona Yinka akiwa amekaa kwenye kiti anakula. Mwanasheria huyu alimuuliza Yinka kama anajua ana urefu gani lakini Yinka hakuwa anafahamu.  Alikuwa na urefu wa futi 7 na nusu.

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Timone mwinjilisti

wa Fra Angelico, ukionyesha Mtume Petro akiweka wakfu wainjilisti saba wa kwanza.]]
'''''' ni Myahudi wa karne ya 1 anayejulikana hasa kutokana na Matendo ya Mitume.  

Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Kanisa Katoliki na Jumuiya Anglikana tarehe 28 Julai pamoja na wenzake Prokoro, Nikanori, Parmena na Nikola wa Antiokia.

## Katika Biblia
Alikuwa mmojawapo kati ya wanaume saba wa lugha ya Kigiriki katika Kanisa mama la Yerusalemu ambao, wakiwa wamejaa Roho Mtakatifu na hekima, walichaguliwa na waumini wenzao wakawekewa mikono na Mitume wa Yesu ili kushughulikia kwa niaba yao huduma za fukara (Mdo 6).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Obinna Ekezie

**Obinna Ralph Ekezie** (amezaliwa Agosti 22, 1975) alikuwa mchezaji wa mpira wa kikapu wa Nigeria katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu. 

Amezaliwa katika familia ya askari Waigbo. Jina lake Obinna lina maana ya "Moyo wa baba". 

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Solomon Makfan Alabi

thumbnail|right|200px|Solomon Makfan Alabi

**Solomon Makfan Alabi** (amezaliwa Machi 21, 1988) ni mchezaji nguli wa mpira wa kikapu kutoka Nigeria anayechezea timu ya Fukushima Firebonds ligi B. 

Amesoma Florida State University ambapo aliisaidia kushika nafasi ya tatu katika msimamo wa ACC na katika safari ya mashindano ya NCAA ambapo walishindwa na Gonzaga katika mzunguko wa kwanza. Akiwa na futi 7’1 alikua ni mara mbili ya ACC safu ya ulinzi katika uchaguzi wa timu zote akiwa katika mwaka wake wa kwanza na miaka ya kuendelea. Amecheza soka kabla ya kuanza kucheza mpira wa kikapu akiwa na umri wa miaka 15. 

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Masimiani wa Bagai

**Masimiani wa Bagai** (alifariki 410 hivi) alikuwa askofu wa mji huo (leo nchini Algeria) aliyeteseka sana kwa ajili ya kupigania umoja wa Kanisa . 
 
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Oktoba.

## Maisha
Kwanza askofu wa madhehebu ya Wadonato, mwaka 401 alijiunga na Kanisa Katoliki na kuteswa sana kwa imani hiyo mpya, kiasi cha kuchukuliwa kama kielelezo cha ukali wa ushindani kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini. Mara mbili alinusurika kuuawa kwa mapigo ya Wadonato hata Augustino wa Hippo alisema juu yake: Ana madonda mengi kuliko viungo.

Katika jaribio la kwanza alishambuliwa na umati ndani ya kanisa kuu, akaokolewa na Wakatoliki baada ya kupata majeraha mengi.

Mara ya pili alishambuliwa na vikosi vya kijeshi vya Wadonato alipokwenda kutamalaki kikanisa kilichopiganiwa na pande hizo mbili hata mahakamani. Alitupwa chini kutoka mnarani lakini aliangukia rundu la mboji. Hivyo hakufa walivyodhani maadui wake, bali alisaidiwa na wapitanjia akaendelea na juhudi zake.

Mwaka 404 alimlalamikia kaisari Honori wa Dola la Roma, naye alirudisha hali ya kisheria dhidi ya Wadonato.

Augustino katika barua ya mwaka 402 aliandika kuwa Masimiani alijiuzulu. akamhimiza Kastori kushika nafasi ya ndugu yake ikawa hivyo.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Michael Gbinije

thumbnail|right|200px|Michael Gbinije

**Michael Patrick Gbinije** (amezaliwa 5 Juni, 1992) ni mchezaji wa mpira wa kikapu mwenye asili ya mchanganyiko kati ya Marekani na Nigeria. 

Michael ni mchezaji wa timu ya Mitteldeutscher BC katika ligi ya Bundesliga ya mpira wa kikapu. Alicheza kwenye msimu mmoja katika mashindano ya mpira wa kikapu chuoni alichezea Duke kabla ya kuhamia Syracuse mnamo mwaka 2012. Alichaguliwa kama chaguo la 49 na timu ya Pistons katika machaguzi ya wachezaji ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu mwaka 2012. Michael ameweza kuiwakilisha timu ya taifa ya Nigeria. 

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Chimezie Metu

thumb|Chimezie Metu, 2025

**Chimezie Chukwudum Metu** (amezaliwa 22 Machi, 1997) ni mchezaji wa mpira wa kikapu mwenye asili mchanganyiko wa Nigeria na Marekani. 

Chimezie anaichezea timu ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu iitwayo San Antonio Spurs. Alichezea timu ya chuo cha USC Trojans. 

## Tanbihi 
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Julius Nwosu

**Obinna Julius Nwosu** (amezaliwa 1 Mei 1971), ni Mnigeria aliyekua mchezaji wa mpira wa kikapu katika chama cha taifa cha mpira wa kikapu akiwa anachezea timu ya San Antonio Spurs. 

Julius ana urefu wa futi 6 na inchi 10. Julius alisoma katika shule ya Imo State huko Imo, Nigeria. 

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Daniel Ochefu

thumbnail|right|200px|Daniel Ochefu

**Daniel Ochefu** (amezaliwa 15 Disemba 1993) ni mchezaji wa mpira wa kikapu mwenye asili ya mchanganyiko wa kinigeria aliyezaliwa nchini Marekani. 

Anacheza katika ligi B huku akiichezea timu ya Ibaraki Robots. Daniel aliichezea timu ya Villanova Wildcats kipindi alipokua chuo.

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Nigeria
Chanjo ya Kifaduro

thumbnail|right|200px|Chanjo ya Kifaduro

**Chanjo ya Kifaduro** ni chanjo ambayo hulinda dhidi ya kifaduro. 

Kuna aina mbili kuu: chanjo za chembe-nzima na chanjo isiyo ya chembe. Ufaafu wa chanjo unaonekana kupungua kwa kati ya 2% na 10% kila mwaka na upungufu wa haraka zaidi kwa chanjo zisizo za chembe. Kutoa chanjo wakati wa ujauzito unaweza kumlinda mtoto. 

Shirika la Afya Duniani na Kituo cha Udhibiti na Kinga dhidi ya Magonjwa kinapendekeza kwamba watoto wote wapewe chanjo ya kifaduro na ijumuishwe kwenye chanjo za mara kwa mara. Hii ni pamoja na watu walio na virusi vya UKIMWI. Vipimo vitatu kuanzia umri wa wiki sita vinapendekezwa kwa watoto wachanga. Vipimo vya ziada vinaweza kutolewa kwa watoto wakubwa na watu wazima. Chanjo hii inapatikana tu kwa mchanganyiko na chanjo nyingine. Ipo kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika La Afya Duniani, dawa muhimu zaidi inayohitajika kwenye mfumo wa kimsingi wa afya. Toleo ambalo pia linajumuisha chanjo ya pepopunda, diptheria, polio na Hib hugharimu dola 15.41 kwa kila kipimo mwaka wa 2014.

## Tanbihi
Jamii:Chanjo
Chanjo ya Homa ya Manjano A

thumbnail|right|200px|Chanjo ya Homa ya Manjano A

**Chanjo ya Homa ya Manjano A** ni chanjo ambayo huzuia Homa ya Manjano A. Ni faafu kwa karibu 95% ya hali na hudumu kwa angalau miaka kumi na mitano na ikiwezekana kwa maisha yote ya mtu. Ikitolewa, vipimo viwili vinapendekezwa kuanzia baada ya umri wa mwaka mmoja. Hutolewa kwa kudunga sindano kwenye misuli. 

Athari kuu ni nadra sana. Uchungu katika sehemu iliyodungwa sindano hutokea kwa karibu 15% ya watoto na nusu ya watu wazima. Chanjo nyingi za Homa ya Manjano A huwa na virusi visivyo tendaji huku chache huwa na virusi hafifu. Zile zenye virusi hafifu hazipendekezwi wakati wa ujauzito au kwa wale walio na kinga duni mwilini. Uundaji chache huunganisha homa ya manjano A na ama chanjo ya homa ya manjano B au ya homa ya matumbo. Ipo kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Duniani, dawa muhimu zaidi inayohitajika kwenye mfumo wa kimsingi wa afya. Gharama yake Marekani ni kati ya dola 50 na dola 100.
## Tanbihi
Jamii:Chanjo
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Chanjo ya Homa ya Manjano B

thumbnail|right|200px|Chanjo ya Homa ya Manjano B

**Chanjo ya Homa ya Manjano B** ni chanjo ambayo huzuia homa ya manjano B. Kiwango cha kwanza kinapendekezwa kuwa ndani ya saa 24 baada ya kuzaliwa na kisha viwango viwili au vitatu kutolewa baada ya hicho. Hii inajumuisha wale ambao wana kinga duni mwilini kama vile kutokana na virusi vya UKIMWI na wale waliozaliwa kabla ya siku ya kuzaliwa kufika. Kwa watu walio na afya nzuri, chanjo ya mara kwa mara hufanya watu zaidi ya 95% kukingwa dhidi ya ugonjwa huo. Toleo salama lilikuja sokoni mwaka wa 1986. Gharama ya jumla ni kati ya dola 0.58 na 13.20 kwa kila kiwango mwaka wa 2014. Gharama yake Marekani ni kati ya dola 50 na dola 100.
## Tanbihi
Jamii:Chanjo
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Chanjo ya homa ya uti wa mgongo inayosababishwa na kuvu

**Chanjo ya homa ya uti wa mgongo inayosababishwa na kuvu** hurejelea chanjo yoyote ambayo hutumika kuzuia maambukizi ya *Neisseria meningitidis*. Toleo mbalimbali ni faafu dhidi ya baadhi ya au aina zote zifuatazo za homa ya uti wa mgongo inayosababishwa na kuvu: A, C, W135, na Y. Chanjo hizo hufanya kazi kwa kati ya 85% na 100% kwa angalau miaka miwili. Hutolewa ama kwa kudungwa sindano kwenye misuli au chini ya ngozi tu. Katika nchi zenye hatari ya chini ya ugonjwa huo, wanapendekeza kwamba makundi yenye hatari ya juu yanafaa kupewa chanjo. Ipo kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika La Afya Duniani, dawa muhimu zaidi inayohitajika kwenye mfumo wa afya. Bei ya ununuzi wa jumla ni kati ya dola 3.23 na dola 10.77 kwa kila kipimo mnamo 2014. Gharama yake Marekani ni kati ya dola 100 na 200.
## Tanbihi
Jamii:Chanjo
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Jangwa Kubwa la Victoria

thumb|Jangwa kubwa la Victoria lililoonyeshwa kwa nyekundu.
thumb|Maralinga.
**Jangwa Kubwa la Victoria** (*Great Victoria Desert*) ni jangwa kubwa zaidi nchini Australia.  Linaenea kwa km² 348,750 katika kusini magharibi ya bara hili. Uso wake ni mchanganyiko wa matuta ya mchanga, vilima vidogo, tambarare za nyasi, maeneo makubwa ya changarawe, na maziwa ya chumvi.  

Jangwa hilo linapatikana katika majimbo ya Australia Magharibi na Australia Kusini.  Urefu wake kutoka mashariki hadi magharibi ni kama km 700.     

Tabianchi ni yabisi sana, usimbishaji wa mwaka ni kati ya milimita 200 hadi 250 za mvua kila mwaka.   

Lilipewa jina lake kwa heshima ya Malkia Viktoria wa Uingereza.   

Wakazi asili wa Australia bado wanaishi katika sehemu ya jangwa wanapokalia eneo kubwa la kujitawala.  

## Marejeo 
## Viungo vya Nje
*Online natural history of Great Victoria Desert 

Jamii:Jiografia ya Australia
Jamii:jangwa
Atacama

[right|thumb|250px|Jangwa la Atacama, huko [Chile.]]
250px|thumb|Atacama ni eneo lenye rangi ya njano.
**Jangwa la Atacama** ni jangwa lililoko kaskazini mwa Chile. Linaenea kwenye kanda yenye urefu wa kilomita 1,000 kwenye pwani ya Chile, upande wa magharibi wa milima ya Andes. Eneo lake ni kilomita za mraba 105,000.

Atacama hutazamwa kuwa kati ya maeneo yabisi yaani makavu zaidi duniani. Kuna sehemu zinazopokea chini ya milimita 25 za mvua kila baada ya miaka 10. Katika maeneo mengine, chini ya inchi (25 mm) ya mvua inanyesha kila miaka kumi. Moja tu ya mito inayotelemka kutoka milima ya Andes hufikia baharini kupitia jangwa. Mingine hupotea ndani ya ardhi kavu. 

Sababu ya ukame wa Atacama ni mkondo baridi wa bahari unaotoka kwenye Bahari ya Kusini ukipita kwenye pwani ya Chile. Baridi ya maji hairuhusu hewa juu yake kushika unyevu, kwa hiyo mvua kidogo sana unafika barani, lakini kuna ukungu. Wakazi wa pwani ya Chile wamejifunza kuvuna maji kutoka ukungu. Katika sehemu za jangwa hili haijanyesha kwa zaidi ya miaka 400. Ingawa Atacama ndio mahali pakavu zaidi ulimwenguni hiyo haimaanishi ndio mahali pa joto zaidi. Jangwa la Atacama kweli ni mahali pa baridi sana na hali ya joto kuanzia nyuzi 0 hadi 30. 

Katika karne ya 19 chumvi ya nitrati mbalimbali ilichimbwa kwenye jangwa na utajiri huo ulisababisha vita ya shura baina ya Bolivia, Peru na Chile kati ya miaka 1879 - 1884. Chile ilishinda. 

Ukavu wa hewa pamoja na uhaba wa makazi ya binadamu na wa mianga yao unarahisisha utazamaji wa nyota. Nchi za Ulaya zimejenga paoneanga patatu katika Atacama, na kituo kikubwa ni Atacama Large Millimeter Array inayounganisha viakisi parabola 66.

## Picha za Atacama 

File:Icy Penitents on Chajnantor.jpg|"Barafu na theluji wakati wa usiku"
Image:Valle de la luna san pedro chile.jpg|Valle de la Luna, karibu na  San Pedro de Atacama
File:Laguna Verde - Atacama.jpg|Laguna Verde
File:AtacamValley.jpg|Bonde katika Atacama
File:A Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy Before Sunset.jpg|Paoneanga wakati wa jioni.
Image:On Top of the World (wallpaper).jpg|Tambarare ya juu ya Chajnantor
Image:Solar Evaporation Ponds, Atacama Desert.jpg|Mabwawa ya uvukizaji kwa kutengeneza chumvi 
Image:Sailing Atacama Desert.jpg|Paoneaanga ya Paranal
File:Desierto florido 2010.jpg|Maua baada ya mvua
File:Guanacos-001.jpg|Llamas
File:AtacamaDesertByFrode.jpg|Bonde la Mautu
File:Machuca iglesia.jpg|Kanisa la Machuca

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* "Mars-like Soils in the Atacama Desert, Chile, and the Dry Limit of Microbial Life", NASA press release
* "Roving robot finds desert life", article in *Nature*
* "A Lady in the Atacama Desert", from the travel blog *A Lady in London*
* [Detailed article issued by the Geological Society of America(https://sw.wikipedia.org/wiki/Geological_Society_of_America) on the history of aridity of the Atacama Desert]
* Atacama Desert Photo Gallery, photos of many different landscapes, flora and fauna of the Atacama Desert
*TECHNICAL SPECIFICATIONS of the E-ELT (acronym for European Extremely Large Telescope) 

Jamii:Jangwa
Jamii:Jiografia ya Chile
Vita vya shura

250px|thumb|Jangwa la Atacama ni eneo lenye rangi ya njano. Baada ya vita, liko lote ndani ya Chile.
**Vita vya shura** (pia: **Vita vya Pasifiki**) vilitokea kati ya miaka 1879 - 1884 baina ya Bolivia, Peru na Chile. 

Nchi hizo tatu zilipigania jangwa la Atacama baada ya shura (chumvi ya nitrati mbalimbali) kupatikana na kuanza kuchimbwa kwenye jangwa hilo katika karne ya 19. Utajiri huo ulisababisha vita vilivyoshindwa na Chile.

## Marejeo 
* 
* 
* 
* Boyd. Robert N. *Chili: Sketches of Chili and the Chilians During the War 1879-1880*. (1881)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Historia ya Chile 
Jamii:Historia ya Bolivia 
Jamii:Historia ya Peru
Jamii:vita
Hifadhi ya Manovo-Gounda St. Floris

**Hifadhi ya Manovo-Gounda St. Floris** ni mbuga ya kitaifa iliyopo katika Jamhuri ya Afrika ya Kati, karibu na mpaka wa Chad. 

Ilipokewa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO mnamo 1988 kutokana na wingi wa bioanwai iliyomo ndani yake. Spishi zinazojulikana kuwamo ni pamoja na vifaru weusi, ndovu, Duma wa Sudani, Chui, Twiga, Nyati na Simba.

Hifadhi hii inatishiwa na uwindaji haramu.  

Vifaru weusi wa magharibi ambao walikuwa wanyama asilia wa Jamhuri ya Afrika ya Kati wameshakoma mnamo 2011. Mnamo 1976 idadi ya Tembo ilikadiriwa kuwa kati ya 80,000 hadi 100,000, na mnamo mwaka 1985 walibaki kati ya 10,000 hadi 15,000 pekee. Tangu siku zile namba zimepungua tena ambapo mnamo mwaka 2005 ni Tembo chini ya 500 waliotazamwa kwa kutumia picha zilizochukuliwa kwa kutumia eropleni.   

Jamii:Hifadhi za Taifa za Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Urithi wa Dunia
Markulo wa Numidia

**Markulo wa Numidia** (alifariki 347) alikuwa askofu huko Numidia, leo nchini Algeria, aliyeuawa kwa ajili ya imani yake  kwa kutoswa gengeni na Makari fulani wakati wa kaisari Konstans I . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.
  
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Shura

thumbnail|right|200px|Shura

**Shura** (kwa Kiingereza: *saltpeter*) ni kundi la chumvi za nitrati zinazotokea kiasili. 

Kikemia ni nitrati zifuatazo zilizoitwa shura au saltpeter:
* Nitrati ya kalisi KNO3
* Nitrati ya sodiamu NaNO3
* Nitrati ya kalisi Ca(NO3)

## Matumizi kwa baruti
Shura ilikuwa sehemu ya lazima ya mchanganyiko wa dutu unaounda baruti. Tangu kugunduliwa na kuenea kwa baruti na silaha za moto katika karne ya 12 shura ilitafutwa kwa madhumuni ya kijeshi. 

Shura hiyo ilikuwa kwa kawaida nitrati ya kali KNO3 iliyopatikana katika aina za ardhi, katika mavi ya ndege au katika mipango ambako iliweza kuonekana kama chumvi juu ya mwamba . Katika nchi ambako haikupatikana katika mazingira, wataalamu walibuni njia za kuitengeneza kwa kukusanya mkojo wa wanyama, hata ya watu. 

## Mbolea wa chumvichumvi
Elimu ya kemia ya kisasa ilitambua elementi ndani ya shura; kuanzia mwaka 1840 mwanakemia Justus Liebig alifundisha kwamba ustawi wa mimea shambani unahitaji kurudishwa kwa madini kwenye ardhi ambayo yanatolewa na mimea yenyewe inapokua. Hapo aliweka msingi wa matumizi ya mbolea za chumvichumvi yaliyokuwa msingi wa kuongezeka kwa mavuno duniani yanayolisha idadi kubwa ya watu .

Shura za aina mbalimbali zilionekana kuwa na virutubisho vya msingi vinavyohitajika na mimea yaani naitrojeni (N) na potasiamu (K). 

Shura ya NaNO3 inapatikana kwa viwango vikubwa katika Amerika Kusini, hasa katika jangwa la Atacama. Tangu kugunduliwa kwa umuhimu wa mbolea za chumvichumvi shura hiyo ilitafutwa sana na kufanyiwa biashara kimataifa; utajiri huo ulisababisha "vita ya shura" ya karne ya 19 baina ya Chile, Peru na Bolivia kuhusu utawala wa maeneo ynye shura nyingi.

## Tanbihi
Jamii:kemia
Jamii:malighafi
Akuto, Anastasia na wenzao

'''''' Kandidi, Selifloria, Felisi, Honori, Januaria, Jukundi, Lusiani, Marko, Petro, Sekundi, Severi na Telesfori ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kwa ajili ya imani yao. 

Kwa kuwa yanajulikana majina yao tu, si mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 5 Januari..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Oronsi, Vinsenti na Vikta

'''''' (walifariki Puigcerda, Catalonia, Hispania, 304 hivi) ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani ya walioieneza kwa bidii katika dhuluma ya kaisari Diokletian. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 22 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Hispania
Dikembe Mutombo

**Dikembe Mutombo Mpolondo Mukamba Jean-Jacques Wamutombo** (25 Juni 1966 - 30 Septemba 2024) alikuwa mchezaji wa mpira wa kikapu Mmarekani mwenye asili ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mutombo alicheza misimu 18 katika chama cha mpira wa kikapu cha kitaifa (NBA). Nje ya mpira wa kikapu, amejulikana sana kwa kazi yake ya kibinadamu. 
Alianza kazi yake na Georgetown Hoyas ya mpira wa kikapu, kwa kawaida kama mmoja wa wachezaji anayetetea wakati wote. Alishinda tuzo ya mchezaji na mkabaji kwa mwaka mara nne, pia aliweza kufuzu mara nane katika timu ya wachezaji mastaa. .

Mechi ya mwisho kucheza ya chama cha kitaifa cha mpira wa kikapu ya mwaka 2009, Mutombo alitangaza kustaafu. Tarehe 11 Septemba 2015 aliingizwa kwenye ukumbi wa umaarufu wa mpira wa kikapu wa Naismith. 

## Tanbihi
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Agatho na wenzake

'''''' thelathini na sita (Amoni, Arato, Bastamoni, Bastami, Besamoni, Didimo, Dionisi, Dioskoro, Ekomei, Hero, Hipeas, Horpresi, Horus, Koluti, Orioni, Pantheri, Papas, Papias, Paulo, Petheko, Pinuti, Plesi, Potamoni, Protea, Rekombi, Rekumbi, Romano, Sarmata, Saturnini, Serapioni, Siriaki,  Theonas, Thioni na Zotiko) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao . 

Kabla ya hapo walikuwa wamejitahidi kueneza Ukristo katika nchi nzima.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 18 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Chanjo ya BCG

**Chanjo ya Bacillus Calmette–Guérin (BCG)** ni chanjo ambayo kimsingi hutumika dhidi ya kifua kikuu. 

Katika nchi ambazo kifua kikuu ni kawaida, kipimo kimoja cha dawa kinapendekezwa kwa watoto walio na afya nzuri sawa na afya yao wakati wa kuzaliwa. Katika maeneo ambayo kifua kikuu si kawaida, watoto tu wenye hatari kubwa ya kuambukizwa ugonjwa huo hupewa chanjo na sehemu zinazoshukiwa kupimwa na kutibiwa. Watu wazima ambao hawana ugonjwa wa kifua kikuu na hawakupewa chanjo lakini mara kwa mara miili yao hukataa kutumia dawa, kifua kikuu kinaweza pia kupewa chanjo. Chanjo hii hutolewa kwa kudungwa sindano mwilini. 

Athari kuu ni nadra. Mara nyingi kuna wekundu, kuvimba, na uchungu mkali kwenye sehemu iliyodungwa sindano. Kidonda kidogo pia kinaweza kujiunda na kuacha kovu baada ya kupona. Madhara ni ya kawaida sana na yanaweza kuwa makali sana kwa wale ambao wana kinga duni. Si salama kwa matumizi wakati wa ujauzito. Chanjo hii iliasisiwa kutoka kwa *Mycobacterium bovis* ambayo hupatikana sana kwa ng'ombe. Huku ishafanywa kuwa hafifu bado ipo na inafanya kazi. Bei ya jumla ni dola 0.16 kwa kila kipimo mnamo 2014. Gharama yake Marekani ni kati ya dola 100 na 200. Kila mwaka chanjo hii hutolewa kwa watoto karibu milioni 100.

## Tazama pia
Jamii:Chanjo
Veruli, Sekundini, Sirisi, Felisi, Servuli, Saturnini na Fortunati

'''''' na wenzao kumi na tisa (walifariki Susa, katika Tunisia ya leo, 434 hivi) ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa na Wavandali Waario kwa ajili ya imani yao ya Kikatoliki.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 434
Abili wa Aleksandria

''''* (pia: Avili, Abiti, Mili, Meli au Sabeli) alikuwa askofu wa tatu wa mji huo wa Misri (86 hivi - 11 Septemba 95).

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G., *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.
*Atiya, Aziz S. *The Coptic Encyclopedia''. New York: Macmillan Publishing Co., 1991. 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 1
Jamii:Waliofariki 96
Viktorini, Vikta, Nisefori, Klaudiani, Dioskoro, Serapioni na Papias

'''''' (walifariki Diospolis, leo Hu, 283) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa kukatwa kichwa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Numerian.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum. Majina yao yanafanana sana na yale ya wanaoadhimishwa tarehe 31 Januari.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 25 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 283
Mbuga ya Patagonia

right|thumb|300px|Sehemu ya jangwa magharibi mwa Mbuga ya Patagonia, ambako mvua inazuiwa na milima ya Andes.
**Mbuga ya Patagonia** (pia **Jangwa la Patagonia**) ni eneo kubwa lenye tabianchi yabisi yaani kavu likiwa na kilometa za mraba 673,000. Linapatikana katika Patagonia ambayo ni sehemu ya kusini ya Argentina. Upande wa magharibi unapakana na milima ya Andes na upande wa mashariki na Bahari Atlantiki.  

Tabianchi inabadilika kutoka magharibi kwenda mashariki. Eneo lote liko kwenye kivuli cha mvua cha milima ya Andes ambayo inalazimisha upepo kutoka Pasifiki kuachana na mvua yake upande wa magharibi; kwa hiyo sehemu za magharibi karibu na milima ni kavu zaidi, wakati mwingi chini ya milimita 100 za mvua kwa mwaka. Sehemu hizo zinaonyesha tabia ya jangwa kabisa. Kadiri Patagonia inavyoenea upande wa mashariki na kukaribia Atlantiki, mvua huongezeka kiasi, ingawa hata upande huo si zaidi ya milimita 300 kwa mwaka. Kadiri usimbishaji unavyoongezeka, uoto unabadilika kuwa na vichaka hadi mbuga ya nyasi.  

Upepo mfululizo kutoka magharibi, upande wa Pasifiki, unakausha ardhi. 

Upande wa kaskazini jangwa linabadilika polepole kuwa mbuga inayoitwa *pampa* katika Argentina.  

## Tanbihi
Jamii:Jiografia ya Argentina
Jamii:Jangwa
Peter Tabichi

thumb|
**Peter Tabichi** ni mtawa wa Shirika la Wafransisko na mwalimu wa hisabati na fizikia katika shule ya sekondari ya Keriko katika kaunti ya Nakuru nchini Kenya. 

Ameshinda mwaka 2019 Tuzo ya Mwalimu Bora Ulimwenguni kutoka Shirika la Varkey (Varkey Foundation).

## Maisha ya awali 
Alizaliwa mwaka 1982 katika kijiji kidogo cha Kenya. Peter Tabichi alipokuwa na miaka kumi na moja mama yake alifariki. Halafu, alilelewa na baba yake tu. 

Alihamasishwa kuwa mwalimu kwa sababu watu wengi wa familia yake walikuwa walimu: baba yake, na baadhi ya wajomba na binamu zake. Alitaka kutumia elimu kuwasaidia wanafunzi na familia zao. 

Alisoma shahada ya kwanza Chuo kikuu cha Egerton katika Nakuru, Kenya. Tabichi ni mtawa wa kanisa Katoliki. Anatumia masuala ya dini kufundisha vizuri. Kazi yake ya kufundisha alianza katika shule ya binafsi.

## Kazi 
Tabichi alifundisha hisabati, fisikia, na kemia katika Shule ya Sekondari ya Keriko, kijiji cha eneo la pwani, kutoka mwaka 2016. Hicho kijiji ni maskini, watu wengi hawana pesa na vyakula vya kutosha. Kuna masuala mengi kama vile ujauzito wa vijana, kuacha shule mapema, uhaba wa vifaa vya elimu. Asilimia tisini na tano ya wanafunzi wa Shule ya Sekondari ya Keriko wana umaskini. Tabichi amefanya kazi nyingi kuwasaidia wanafunzi wa kijiji. Tabichi hutumia asilimia themanini ya mshahara wake kuwalipia vitabu na sare wanafunzi wake. 

Ameanza Klabu ya Kukuza Talanta na Klabu ya Imani shuleni. Pia amechangia Klabu ya Sayansi. Wanafunzi wa Tabichi wamekamilisha vitu vingi. Baadhi ya wanafunzi wake wameshindana raundi ya mwisho ya Maonyesho Duniani ya Sayansi na Uhandisi ya Intel. Mmojawapo ameshinda tuzo ya Royal Society ya Kemia. Tabichi aliposhinda Tuzo ya Mwalimu Bora Ulimwenguni, ameuambia umma kwamba anataka kutumia tuzo ya dola milioni moja kuwatumia wanafunzi wa Kijiji cha Pwani na shule yao.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*https://www.globalteacherprize.org/person?id=7486 
*https://www.bbc.com/news/business-47658803
*https://www.youtube.com/watch?v=p4kl6b2D0MY

Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Wafransisko
Kivuli cha mvua

[right|thumb|300px|Picha ambayo ina upepo unavuma [mlima. Maji huanguka nje na hukausha hewa. Wakati hewa inakwenda chini upande mwingine, huwasha moto, hushikilia maji na haina mvua.]]
**Kivuli cha mvua** ni hali ya eneo ambalo liko nyuma ya mlima ambako mvua hainyeshi. Upande huu wa mlima unaitwa demani (usio na upepo). Upepo wenye unyevu ndani yake ukisukumwa dhidi ya mlima unapaswa kupanda juu ambako halijoto inashuka. Hewa baridi haiwezi kushika ndani yake kiwango cha mvuke wa maji sawa na hewa joto.  

Kadiri hewa yenye mvuke inavyopaswa kupanda juu, inapoa na mvuke unaanza kutona na kuwa maji yaani mvua inanyesha. 

Hii ndiyo sababu ya kuwa milima mara nyingi huwa na upande mbichi wenye mvua nyingi na uoto mnene, ilhali upande wa demani (usiotazama upepo) mara nyingi ni kavu zaidi ikiwa na uoto mchache. 

Mfano katika Afrika ya Mashariki ni Mlima Kilimanjaro: upande wa Moshi (Tanzania) hupokea upepo kutoka Bahari Hindi na mvua nyingi mnamo milimita 2,400 kwa mwaka; kinyume chake upande wa Kenya upo demani na hapa ni pakavu, mvua ni milimita 800 pekee.      

Milima inazuia kifungu cha mifumo ya hali ya hewa inayoleta mvua na hutupa "kivuli" cha ukavu nyuma yake. 

Kama inavyoonyeshwa na mchoro wa kulia, hewa ya joto yenye unyevu inayofika kwenye mtelemko wa mlima husukumwa na upepo uliopo juu ya kilele cha milima. Wakati inapofanya hivyo, inapoa, maji yake hunyesha kama mvua kabla ya kuvuka juu. Hewa, bila unyevu mwingi uliobaki, inaendelea juu ya milima lakini upande mwingi haina uwezo kunyesha mvua tena, maana hapa kipo "kivuli cha mvua".

Maeneo ambako kivuli cha mvua huwa na athira kubwa ni nyanda za juu za Tibet nyuma ya milima ya Himalaya, mbuga ya Patagonia nyuma ya milima ya Andes na Dekkani kwenye Bara Hindi iliyopo nyuma ya Ghat ya Magharibi.

Jamii:Milima
Jamii:Metorolojia
Anastazia wa Aleksandria

**Anastazia wa Aleksandria** (kwa Kilatini: *Anastasia Patricia*; alifariki 576) alikuwa mwanamke wa ikulu huko Bizanti na hatimaye mmonaki huko Misri. 

Alikuwa mpambe wa malkia Theodora wa Bizanti, mke wa kaisari Justinian I. Theodora alipoanza kumuonea wivu Anastazia alimuarifu Danieli kwamba amekaribia kifo .

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki, Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Atiya, Aziz S. *The Coptic Encyclopedia*. New York: Macmillan Publishing, 1991. 
* Coquin, Rene Georges. "Anastasia, Saint", *The Coptic Encyclopedia*, Vol. I, MacMillan (1991)
Ariani mfiadini

'''''' (karne ya 3 - 305) alikuwa gavana nchini Misri alipojaribu kwa ukatili mkubwa kushurutisha Wakristo kuasi imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesiano.

Inasemekana hatimaye aliongokea Ukristo akauawa na kaisari huyo kwa sababu hiyo. Hata hivyo, kwa kuwa hayajulikani mengi ya hakika kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Machi, 17 Machi na 14 Desemba kadiri ya madhehebu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:watu wa Roma ya Kale
Nikanda mfiadini

'''''' (alifariki Aleksandria, karne ya 4) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao. Alikatwa kichwa.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Petro na Afrodisi

'''''' (walifariki karne ya 5) ni kati ya Wakristo wa Afrika Kaskazini waliouawa kikatili sana na Wavandali kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya mfalme Huneriki aliyekuwa Mwario dhidi ya Wakatoliki.

Habari za wengi wao zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Konstantino wa Karthago

'''''' alikuwa askofu wa mji huo wa Afrika Kaskazini (Tunisia ya leo) alipoteseka kwa ajili ya imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Adhana

.]]

**Adhana** (neno hili asili yake ni Kiarabu **أَذَان**‎) ni wito maalumu wa kuwaita Waislamu kwenda kusali. Kwa kawaida Waislamu huwa na vipindi vitano vya ibada hasa katika sala za lazima (faradhi), hivyo wito huu hutumika kuwakumbusha waumini wa Kiislamu kwenda ibadani. 

Lengo la adhana ni kuwajulisha watu kuwa muda wa ibada umefika na wakati mwingine hutumika kuwajulisha watu mahali nyumba ya ibada inapopatikana kwa wale wageni wa eneo husika. 

Kitendo cha kutoa adhana huitwa *kuadhini* na mtu anayetoa adhana huitwa *mwadhini*.
  
Adhana hutolewa katika vipindi vya ibada yaani, alfajir, adhuhur, l-asr, magharib na l-ishaa.

Waislamu wote wanaitana hivyo katika sala zao:
# *Allāhu Akbar* (mara nne)
# *Ašhadu an lā ilāh illā Allāh* (mara mbili)
# *Ašhadu anna Muḥammadan Rasūl Allāh* (mara mbili)
# *Ḥayya ʿalā al-salāt* (mara mbili)
# *Ḥayya ʿalā l-falāḥ* (mara mbili)
# *Allāhu Akbar* (mara mbili)
# *Lā ilāh illā Allāh* (mara moja).

Jamii:Uislamu
Kharkiv

**Kharkiv** (jina la Kiukraine; kwa Kirusi: Ха́рьков, Kharkov) ni mji wa pili kwa ukubwa nchini Ukraine. Iko kaskazini mwa Ukraine. Ni mji wa elimu, taasisi za kisayansi, viwanda vingi na kitovu cha njia za usafiri.  

Mji ulianzishwa mwaka 1655. Idadi ya wakazi ilikuwa 1,449,000 mwaka 2010.

## Marejeo 
## Tovuti za Nje 
*Citynet UA  — Official website of Kharkiv City Information Centre /
*Misto Kharkiv  — Official website of Kharkiv City Council /

Jamii:Miji ya Ukraine
Afrodisi wa Aleksandria

'''''' alikuwa padri wa Misri aliyeuawa kwa ajili ya imani yake pamoja na waumini 30.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini, ila hatajwi tena katika Martyrologium Romanum kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Mapadri
Afrodisi

**Afrodisi** ni jina la watakatifu wafuatao:

* Afrodisi wa Afrika Kaskazini
* Afrodisi wa Aleksandria
* Afrodisi wa Beziers
Edesi wa Aleksandria

'''''' (Patara, Lycia, leo nchini Uturuki karne ya 3 - Aleksandria, Misri, 306) ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Alikuwa kijana msomi ambaye aliongokea Ukristo. Katika dhuluma ya kaisari Maximian alijaribu kuzuia ibada ya Kipagani akafungwa na kulazimishwa kufanya kazi migodini huko Palestina.

Baada ya kuachiliwa alihamia Misri alipolaumu hakimu kwa kulazimisha mabikira Wakristo kuishi katika madanguro chini ya wanyonyaji; hapo aliteswa na askari; hatimaye alitoswa baharini.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Aprili au 2 Aprili pamoja na ndugu yake Apiani wa Kaisarea.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Online profile

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 306

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Januari, Masima na wenzao

'''''' Makaria, Konsesa, Timori na Koneksi ni kati ya Wakristo wa Tunisia ya leo waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 8 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Agrari

**Agrari** (pia: **Agrarius, Apringius**; alifariki 413) ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao katika Tunisia ya leo.

Ndugu wa Marselino wa Karthago kutoka Toledo, Hispania, alikuwa mtawala wa Dola la Roma katika Afrika ya Kaskazini. Walipopinga Udonato waliuawa.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 413
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:watakatifu wa Hispania
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Area six

**Area six** ni mtaa uliopo katika manispaa ya Morogoro, kata ya Kichangani. Zamani mtaa huu ulikuwa mmoja lakini kutokana na ukubwa wa eneo, mtaa uligawanywa na kuwa na mitaa miwili ambayo ni Area six A na Area six B. 

Wakaazi wa mtaa huu inasemekana walihamia kati ya miaka 1988-1990 na hii ni kwa kuhamishwa na serikali kutoka Kichangani - Fungafunga. Uhamisho huo ulitokana na mafuriko yaliyokuwa yanasababishwa na mto Morogoro kujaa maji na kuathiri kwa kiasi kikubwa maeneo ya makazi ya watu hao. 

Kabla ya jina la Area six, mtaa huo ulikuwa unajulikana kwa jina la *Ninja*. Asili ya neno Ninja, inasemekana lililotokana na baadhi ya matukio ya kiukabaji yaliyokuwa yanafanywa na watu kwa kipindi hicho. Ikumbukwe kwamba wakati huo eneo hilo lilikuwa ni pori kwa kiasi kikubwa, hivyo wezi au wakaji walikuwa ni wengi mno. Ulipofika wakati wa kuchagua jina ndiyo wakaita Ninja, hapa walikuwa wanamaanisha kwamba wakaazi wanaokaa hapo ni maninja. Baadaye, jina likabadilika kukaitwa Area six.

Jamii:Morogoro
Rogati mfiadini

'''''' ni jina la Wakristo walau tisa waliouawa kwa ajili ya imani yao. Wengi wao ni kutoka Afrika Kaskazini katika karne za kwanza BK.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia ya wengi wao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu zao huadhimishwa tarehe mbalimbali.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Anubu mmonaki

'''''' (karne ya 4 - karne ya 5) ni kati ya Wakristo wa Misri walioishi vizuri imani yao.

Ni kati ya mababu wa jangwani ambao misemo yao imetunzwa katika maandishi pamoja na mingi ya mdogo wake Poemen .

Kwa kuwa hayajulikani mengi kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 4
Jamii:waliofariki karne ya 5

Jamii:wakaapweke
Jamii:mababu wa jangwani
Yusto wa Aleksandria (askofu)

'''''' (alifariki 19 Juni 129) alikuwa askofu wa sita wa Aleksandria (Misri) miaka 118-129.

Alibatizwa na Marko Mwinjili ambaye inasemekana alimpa uongozi wa Chuo cha Kikristo cha Aleksandria.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni au 19 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 1
Jamii:Waliofariki 129
Didara, Bisoe na Nor

'''''' (walifariki Aleksandria mwanzoni mwa karne ya 4) ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Diokletian. Ni mama na watoto wake.

Nor au Hor alikuwa askari. Aliteswa sana kabla hajachomwa kwa mkuki.

Bisoe au Besoy au Psoi au Absahi alikatwa kichwa.

Mama yao Didara au Daydara au Didra alikufa wakati wa kuteswa.

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 23 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Abrahamu wa Ethiopia

'''''' ni kati ya Wakristo maarufu wa Ethiopia, labda askofu katika karne ya 4 au ya 5. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Pawaga

**Pawaga** ni tarafa iliyopo katika wilaya ya Iringa vijijini, mkoa wa Iringa. Inaundwa na kata za Ilolo Mpya, Itunundu, Mboliboli na Mlenge.

Ni sehemu ya chini kabisa katika mkoa huo, kwenye kimo cha mita 700 juu ya usawa wa bahari. Kwa sababu hiyo eneo hilo ni tofauti sana na sehemu nyingine za Nyanda za Juu za Kusini Tanzania. Kwanza kuna joto, halafu ukame.

Kwa upande wa Kaskazini imepakana na kijiji cha Makuka (kata ya Izazi), upande wa mashariki imepakana na Idodi, upande wa magharibi imepakana na Ipwasi (kata ya Mlowa) na kwa kiasi kikubwa imepakana na hifadhi ya Ruaha mpaka kusini. Kitovu cha hifadhi hiyo ni Msembe. 

Zao kuu la wakazi wa Pawaga ni mpunga unaosifika kwa utamu wake. Unalimwa kwenye mto Ruaha ambao katika sehemu hiyo una muungano wa Ruaha ya Iringa na Ruaha ya Usangu, unaoandaa bwawa la Mtera ambalo linapatikana mbele kidogo kutokana na lambo lililopo mpakani mwa Mkoa wa Iringa na Mkoa wa Dodoma. Kwa kuvuka mto Ruaha unaweza kuingia mkoa wa Singida.

Pawaga ni eneo zuri kwa ufugaji kutokana na hali ya hewa ya joto.

Jamii:Wilaya ya Iringa Vijijini
Abdelmadjid Tebboune

**Abdelmadjid Tebboune** (kwa Kiarabu: عبد المجيد تبون; alizaliwa Mécheria, Algeria, 17 Novemba 1945) ni mwanasiasa wa Algeria aliyekuwa Waziri Mkuu wa nchi hiyo kuanzia Mei 2017 hadi Agosti 2017. Kwenye Desemba 2019 alichaguliwa kuwa rais wa nchi. Hapo awali alikuwa Waziri wa Nyumba kutoka 2001 hadi 2002 na tena kutoka 2012 hadi 2017.  

Tebboune alihitimu kutoka Chuo cha Kitaifa cha Utawala mnamo 1965.  

Tebboune alikuwa Waziri-Mjumbe wa Serikali za Mitaa kuanzia 1991 hadi 1992. Baadaye, chini ya Rais Abdelaziz Bouteflika, alihudumu serikalini kama Waziri wa Mawasiliano na Utamaduni kutoka 1999 hadi 2000 na kisha kama waziri msaidizi wa Serikali ya Mitaa kuanzia 2000 hadi 2001. Alikuwa Waziri wa Nyumba na Mipango wa Miji kutoka 2001 hadi 2002. Miaka kumi baadaye, mnamo 2012, alirudi katika wadhifa wa Waziri wa Nyumba katika serikali ya Waziri Mkuu Abdelmalek Sellal .  

Kufuatia uchaguzi wa bunge wa Mei 2017, Rais Bouteflika alimteua Tebboune kuwa Waziri Mkuu tarehe 24 Mei 2017 lakini aliendelea kwa miezi mitatu pekee. Bouteflika alimfukuza kazi na kumteua Ahmed Ouyahia tarehe 15 Agosti 2017;  Ouyahia alichukua madaraka siku iliyofuata.  

Mnamo Desemba 12, 2019, kufuatia uchaguzi wa rais wa Algeria, Tebboune alichaguliwa kuwa rais, baada ya kupata asilimia 58 za kura.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Algeria
Abdelkader Bensalah

**Abdelkader Bensalah** (amezaliwa 24 Novemba 1941) ni mwanasiasa wa Algeria. Kuanzia mwaka 2002 alikuwa rais wa Baraza la Taifa la Algeria (chumba cha juu cha bunge). Tangu kujiuzulu kwa rais Abdelaziz Bouteflika mnamo Aprili 2019, Bensalah alikuwa kaimu rais wa nchi hadi uchaguzi wa rais uliotokea katika Desemba 2019.
## Wasifu 
Abdelkader Bensalah alizaliwa 24 Novemba 1941 huko Felaoussene, karibu na Tlemcen, kisha sehemu ya Kifaransa Algeria. Baada ya kufanya kazi Beirut kuongoza Kituo cha Habari na Utamaduni cha Algeria kutoka 1970 hadi 1974, alirudi Algeria na kufanya kazi kama mwandishi wa habari katika gazeti la serikali "El Chaâb" kwa miaka mitatu, kabla ya kuchaguliwa kuwakilisha mkoa wa Tlemcen mnamo 1977. Miaka kumi na mbili baadaye, aliteuliwa kuwa Balozi wa Saudi Arabia, nafasi ambayo alishikilia hadi 1993.
 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:marais wa Algeria
Jamii:wanasiasa wa Algeria
Galikani mfiadini

**Galikani** (alifariki 363) anatajwa kama mfiadini kutoka Roma nchini Misri wakati wa dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine ya hakika kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Colonnade Statue St Peter's Square

Jamii:Waliofariki 363
Jamii:Watu wa Roma ya Kale

Jamii:Watakatifu wa Italia
Batazoni, Palemoni na Garuma

'''''' ni kati ya mapadri wa Ethiopia walioishi vizuri imani yao. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Absa Bank Tanzania

**Absa Bank Tanzania** (zamani ilikuwa ikijulikana kama Benki ya Barclays ya Tanzania) ni benki ya biashara nchini Tanzania na kampuni ya Afrika Kusini inayotegemea kundi la Barclays Africa. Imepatiwa leseni na Benki Kuu ya Tanzania, benki kuu ya nchi na mdhibiti wa benki ya kitaifa. 

## Eneo
Makao makuu na tawi kuu la Barclays Bank of Tanzania Limited yako Barclays House, kando na Mtaa wa Ohio, katika jiji la Dar es Salaam. 

Kijiografia makao makuu ya Benki ya Backlays ni: 06°48'40.0"S, 39°17'12.0"E (Latitude:-6.811111; Longitude:39.286667).

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Benki ya India Tanzania

**Benki ya India** (kifupi: **BIO**) ni benki ya biashara ambayo makao makuu yake yapo Bandra Kurla complex, Mumbai ambayo ni  namba moja kati ya benki tano bora za India. 

Imeanzishwa mwaka 1906, iko chini ya serikali toka mwaka 1969. Benki ya India ina matawi 31 mnamo Machi 2019. Ikiwa na ofisi 56 nje ya India, ambayo ni pamoja na tanzu tano, ofisi tano za mwakilishi, na ubia mmoja.

## Historia
Benki ya India ilianzishwa tarehe 7 Septemba 1906 na kikundi cha wafanyabiashara mashuhuri kutoka Mumbai, Maharashtra, India. 

Benki ilikuwa chini ya umiliki wa binafsi na udhibiti hadi Julai 1969 wakati ilitaifishwa pamoja na benki nyingine 13.

Kuanzia na ofisi moja huko Mumbai, na mtaji wa kulipwa wa  na wafanyakazi 50, Benki imekua haraka zaidi ya miaka na imeibuka kuwa taasisi kubwa yenye uwepo wa nguvu wa nchi na kubwa shughuli za kimataifa. Kwa kiasi cha biashara, Benki inachukua nafasi ya Waziri Mkuu kati ya benki zilizoainishwa.

Benki hiyo ina zaidi ya matawi 5,100 nchini India yameenea kwa majimbo yote na maeneo ya umoja ikijumuisha matawi maalum. Matawi haya yanadhibitiwa kupitia ofisi za kanda za zambarau 54. Kuna matawi 60, ruzuku 5, na ubia 1 wa nje ya nchi.

Benki ilitoka na toleo lake la wazi la umma mnamo 1997 na kufuata Mpangilio wa Taasisi zilizohitimu mnamo Februari 2008. .

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania