open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aunt Ezekiel

**Gwantwa Ezekiel Grayson (Aunt Ezekiel)** (alizaliwa Dar es Salaam, 28 Oktoba 1986) ni mwigizaji wa Tanzania aliyejulikana kwenye uigizaji wa filamu 'Prison Revenge’, ‘Pumba Jungu La Urithi’ na ‘Eyes on Me’.

Baba yake alijulikana kama Ezekiel Grayson ambaye alikuwa mchezaji bora wa timu ya mpira wa miguu Simba S.C..

## Elimu
Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Bunge mwaka 1993 hadi 1998. Alimaliza elimu yake ya msingi katika Shule ya Msingi Chanzige wilayani Kisarawe katika Mkoa wa Pwani.

Alianza Kidato cha kwanza katika Shule ya Sekondari Kawawa na alifikia kidato cha pili, na kurudi Dar es Salaam na kumaliza kidato cha nne katika Shule ya Sekondari Makongo.

Baada ya kumaliza Sekondari ya Makongo alijiunga na mafunzo ya Kompyuta Amana, na alishiriki mashindano ya urembo na kuibuka Miss Mwanza 2006.

## Maisha ya ndoa
Mwaka 2007 alifunga ndoa ya bomani na mfanyabiashara Jack Pemba na kupata watoto watatu, ila baadaye akawa na mahusiano na dansa Mosse Iyobo na walizaa mtoto mmoja wa kike aitwaye Cookie. Kwa Sasa ana mahusiano na mwanamuziki aitwaye Kusah na wana Watoto wawili.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Aunt Ezekiel katika kipindi cha Mkasi 

Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Elizabeth Gupta

**Elizabeth Gupta** ni mwanamke Mtanzania aliyewahi kushiriki mashindano ya Big Brother Africa mwaka 2009.

## Maisha Yake
Tarehe 26 Februari 2011 aliolewa na mshiriki mwenzake Kevin Chuwang.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Ndumbagwe Misayo

**Ndumbangwe Misayo** (maarufu kama “Thea”; alizaliwa katika mkoani Shinyanga. mwaka 1982) ni msanii katika tasnia ya uigizaji wa filamu za kitanzania. 

## Maisha
Ni mtoto wa kwanza katika familia ya Gaudence Urassa na Matilda Misayo. Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya Mapambano iliyopo Sinza na baadaye kujiunga na sekondari ya Zanaki aliposoma mpaka kidato cha tatu kisha kuhamia shule ya sekondari Green Victoria alipohitimu kidato cha nne mwaka 2001.

Sanaa ya uigizaji alianza tangu shule ya msingi alipokuwa darasa la tano katika kikundi cha sanaa cha shule na pia katika Kanisa Katoliki la Mwananyamala ambapo napo alihusika katika maigizo mbalimbali pale parokiani. Alipoanza kidato cha kwanza alijiunga na kikundi cha sanaa cha Mambo hayo ambacho baada ya muda kilivunjika akahamia katika kikundi cha Kaole ambapo igizo la mwisho kucheza hapo Kaole lilikuwa ni “Baragumu” mwaka 2005.

## Tuzo
Alipokea tuzo ya mwigizaji bora wa kike mwaka 2008.

## Filamu alizoshiriki
*Malaika wangu
*Bibi yangu
*Sindano ya moto
*Pasuko la moyo
*Think before
*Mnyororo
*Kovu la laana
*Mtoto wa mbwa
*Cheque in the bible
*She is mine
*Chaguo langu
*Saa 4
*My wife
*Sorry my son
*Impossible promise
*Because of you
*Tension of love
*Ray of hope
*Solemba
*The perfect man
*Lonely heart
*Mtoto wa kitaa
*Not without my son
*Moses
*Young billionaire
*Power of God
*Fantasy
*Bed rest
*Dadaz
*The cellular
*Love is war
*Ukungu
*Trip to America
*Suspense
*Kiapo cha damu
*Inspector Seba
*Roho sita
*Sikitiko langu

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Shamsa Ford

**Shamsa Ford** (amezaliwa tarehe 31 Julai) ni mwigizaji wa filamu za Kitanzania.

## Kazi
Amepata umaarufu kutokana na kuigiza filamu kama Zawadi ya birthday, Chausiku na nyingine nyingi. Ni mwanzilishi wa Elimu Kwanza, pia ni mfanyabiashara mtendaji mkuu wa madera pambe. 

## Familia
Shamsa alifunga ndoa na mfanyabiashara mkubwa Rashid Said, maarufu kama Chidi Mapenzi, na ana mtoto mmoja wa kiume aitwae Terry. 

## Filmografia
*Zawadi ya Birthday
*Crazy love
*Chausiku
*Get out

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Tamrina Mohamed (Amanda)

**Tamrina Mohamed (Amanda)** ni mwigizaji wa filamu za Kitanzania.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Afrocreatives edit-a-thon 2024 in Tanzania
Wastara Juma

**Wastara Juma Issa** (maarufu kama *Wastara Juma*; alizaliwa mkoani Morogoro, nchini Tanzania, 27 Septemba 1983) ni mwigizaji wa filamu za Kitanzania (Bongo movies). 

## Elimu yake
Wastara Juma alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Mvomero A katika miaka ya 1989 - 1995 mkoani Morogoro. Alijiunga na elimu ya sekondari katika shule ya sekondari Agricalture mkoani Morogoro mnamo mwaka 1996. 

Kutokana na kushindwa kuendelea na elimu ya sekondari, mwaka 1997, Wastara alifanikiwa kupata mume aliyejulikana kwa jina la Juma Issa ambapo mwaka 1998 alibahatika kuzaa naye mtoto mmoja kisha ndoa hiyo ikasambaratika kutokana na kutofautiana kwa tabia.

## Maisha ya uwigizaji
Baada ya kuvutiwa na kazi mbalimbali alizokuwa akizifanya mwigizaji na mchekeshaji anaejulikana kwa jina la, Athuman Majuto ‘King Majuto’, mwaka 1999 Wastara alianza rasmi sanaa ya maigizo na filamu yake ya kwanza kucheza iliitwa *Utaishia kunawa* akiwa na gwiji wa vichekesho nchini hayati King Majuto. Mnamo miaka ya 2004 - 2006 alianza kuonekana kwenye mchezo wa *Miale* uliokuwa unarushwa na kituo cha televisheni cha ITV.

Mwanzoni mwa mwaka 2007, Wastara alifanya usahili na kufanikiwa kuigiza filamu iliyojulikana kama **elemende** kisha zikafuata filamu nyingine kama Penina kabla ya kutimkia nchini Kongo kufanya biashara. 

Mnamo Julai 2007 Wastara alirejea kutoka Kongo sanjari na kuitwa na mwigizaji Shija ambaye alimuomba aigize naye filamu baada ya kumuona kupitia kazi mbalimbali alizowahi kufanya hapo nyuma. Huu ndio mwanzo wa Wastara kukutana na Juma Kilowoko (Sajuki) ambaye baadae wakawa wapenzi baada ya kutambua kuwa wote wawili walikuwa na matatizo sawa katika mapenzi yaani *kutendwa*. Wawili hawa katika umoja wao walifanikiwa kuporomosha filamu zaidi ya 20 ikiwemo *Mboni*.

Mwaka 2009, wiki moja kabla ya ndoa yake, alipata ajali ya pikipiki akiwa na mumewe ambayo ilimsababishia Wastara kukatwa mguu, lakini hii haikubadilisha ndoto ya wao kuoana kwa sababu walifunga ndoa wakiwa katika kiti cha wagonjwa.

Baada ya hapo, Wastara na Sajuki walianzisha kampuni yao ya Wa-Jey na kuendelea kuzalisha filamu kama Briefcase, The Killers, Seven Days na nyinginezo.

Tarehe 2 Januari 2013) Wastara alimpoteza mume wake jambo lililosababisha kupumzika sanaa kwa muda na baadae alirejea kwenye tasnia na kutoa filamu ya Shaymaa amabayo ilipata umaarufu mkubwa.

## Filamu alizowahi kuigiza
Gumzo | Doctor Max | Njia Panda | Shaymaa | Mr & Mrs Sajuki | Kivuli | Kozopata | Kijacho | Detective | Liganga | Nzowa | The Killers | Vivian | Vita | Briefcase | Mchanga na Keni | Peremende | Round | Mboni Yangu |

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Warda Walid

**Warda Walid** ni mwigizaji wa filamu za Tanzania (Swahiliwood), anayesifika kwa uwezo wa kuigiza filamu za hisia na hii ni kutokana na kuwa makini katika kuwakilisha uhusika halisi japo anaonekana kuzipatia filamu za aina hiyo.

## Kazi
Filamu alizoigiza ni pamoja na Triple L, Nipende Monalisa, Lost Adam na nyingine nyingi.

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Jamii:ACWP + film in Tanzania
Jennifer Kyaka

**Jennifer Kyaka (Odama)** (alizaliwa Mkoa wa Kagera, 8 Agosti 1983) ni mwigizaji, mtayarishaji na muongozaji wa filamu nchini Tanzania. 

Mwaka 2010 alianzisha kampuni ya filamu itwayo J-film ambayo malengo yake makuu ni kuzalisha filamu zenye ubora wa kimataifa na kukidhi mahitaji ya watazamaji.

## Maisha ya awali na Elimu 
Jennifer Kyaka alisoma shule ya msingi Kienzya iliyopo Kigoma mjini na baadaye elimu ya sekondari katika shule ya sekondari Minja iliyopo Ugweno, Moshi.

## Kazi
Mwaka 2006 alicheza filamu yake ya kwanza amabayo iliitwa Shumilleta iliyoandaliwa na Mussa Banzi. Baadhi ya filamu alizocheza ni kama House Maid, Pain Killer, My Princess, Nipende Monalisa, House Maid, Fake Love na nyingine nyingi.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:watayarishaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Ruth Suka

**Ruth Suka** ni mwigizaji wa kike wa filamu za Kitanzania.

## Filmografia
Zifuatazo ni baadhi ya filamu alizowahi kuigiza.
Fisadais| Bikira Kidawa | Jelousy | More than a Liar | Mchana wa Kiza | Ni Kosa Langu | Mke Mwema | Rude | Mwalimu Nyerere | Sabra | My Son | Love Betrayal | The Killers | Lost Hope | Fair Decision | Bed Rest | Fake Promise | Kiapo cha Damu | Yellow Banana | Johari |

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Chuchu Hans

**Chuchu Hans** ni mwigizaji na mtayarishaji wa filamu na tamthilia wa Tanzania. Asili yake ni Tanga. Kwenye mashindano ya urembo anatambulika kama Miss Tanga Talent 2005.

Chuchu alisoma hadi kidato cha sita na kisha akasoma kozi mbalimbali ikiwemo hotel management. Ana kaka yake aitwaye Daniel, maarufu kama TB Joshua Junior, anayeishi Marekani..

Chuchu ni mmiliki wa kampuni inayotayarisha filamu pamoja na tamthilia iitwayo Chuchu Double Touch ambayo imetayarisha tamthilia kama Beki Tatu (2022) na Jeraha (2023) inayoshirikisha nyota wa filamu kama Ray kigosi na Thea (Ndumbagwe Misayo)

Mnamo mwaka 2016 alishinda tuzo ya best actress zilizoandaliwa na East Africa Tv

## Mahusiano
Ana mahusiano na mwigizaji wa filamu aitwaye "Vicent Kigosi" ambaye anafahamika kama Ray; wamefanikiwa kupata mtoto mmoja wa kiume anayefahamika kwa jina la Jaden. Pia alikwishawahi kuzaa mtoto mwingine na mume wake wa zamani.

## Filmografia
Hizi ni baadhi ya filamu ambazo ameshawahi kuigiza:

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Latifa Mtobi

**Latifa Mtobi** (maarufu kama **Tanita**; alizaliwa mkoa wa  Tanga mwaka 1992) ni mwigizaji wa filamu wa Tanzania.

Ameanza tasnia ya Bongo movie kwa Tuesday Entertainment, anapendelea kuogelea na riadha. 

Yuko pamoja na waigizaji wengine katika tamthilia ya Millosis inayorushwa TBC1, kutoka kwa Mwongozaji wa Filamu Tuesday Kihangala.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Salama Jabir

**Salama Jabir** (alizaliwa 1 Oktoba 1984) ni mtangazaji wa vipindi vya televisheni kutoka Tanzania — hasa katika televisheni East Africa Television (EATV). 

## Maisha
Alizaliwa kwenye familia ya watoto tisa . 

Hapo awali, aliolewa na kuachwa, kisha alipata kuwa mtangazaji wa kipindi cha MkasiTv, kilichobuniwa na yeye na A.Y. Kipindi kilikuwa kinarushwa kupitia EATV — ambapo ndani yake walihoji watu mbalimbali maarufu hadi hapo baadaye walipoamua kukiweka katika idhaa ya YouTube tarehe 1 Novemba 2011.

Salama pia ni jaji katika mashindano ya kutafuta vipaji vya wanamuziki yaitwayo Bongo Star Search akionekana kuwa ni jaji asemaye ukweli kwa wanaosailiwa. 

## Mafanikio
Salama Jabir amepata mafanikio yafuatayo katika tasnia ya utangazaji na uanzishaji wa vipindi vya televisheni kilichoongeza ubora wa muziki wa Bongo Flava kwa upande wa utayarishaji wa video.

Kabla ya kipindi hiki, wengi hawakuwa wanazingatia ubora wa kazi, lakini kupitia Salama walijitahidi Kuboresha kazi zao kwa upande wa video ili wasije kunangwa naye. Na hivi karibuni amekuwa mwanamke wa kwanza kutoka Afrika kutangaza mpira kwa lugha ya Kiswahili kwenye kituo maarufu cha michezo duniani cha Super Sport .

### Mtangazaji mwanzilishi wa Mkasi
Amefanikiwa kuanzisha na kutangaza katika kipindi cha televisheni cha Mkasi katika televisheni ya EATV. 

Baada ya kuacha kurushwa kwa kipindi hiki katika televisheni ya EATV Salama Jabir alianzisha chaneli ya Youtube yenye jina la Mkasi TV yenye wateja 123638 mpaka makala hii ilipohaririwa .

### Mtangazaji wa kipindi cha Shabiki
Mtangazaji wa  kipindi cha televisheni cha Shabiki kinachorushwa katika televisheni ya EATV kinachohusu michezo na mashabiki wakihusishwa na timu baada na kabla ya timuzao kucheza.< 

### Mtangazaji wa kipindi Ngaz kwa Ngaz
Salama pia amefanikiwa kutangaza kipind cha televisheni cha Ngaz kwa Ngaz kinachorushwa na EATV .< 

### Jaji wa Bongo Star Search
Salama Jabir pia amekuwa akishiriki kama jaji katika mashindano ya kuibua vipaji vya wanamuziki yaitwayo Bongo Star Search. 

### Mwanzilishi wa MkasiTV
Amefanikiwa kuanzisha kampuni ya MkasiTV akishirikiana na AY na Josh Murunga.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watangazaji wa Tanzania
Ummy Wenceslaus

**Ummy Wenceslaus** (maarufu kama **Dokii**) ni msanii wa muziki wa Injili na filamu nchini Tanzania. 

Alipata umaarufu kutokana na kupenda kwake kuigiza lafudhi ya Kikenya katika michezo ya maigizo na filamu.

## Filamu
#Busu
#Faith More Fire
#Lonely Heart
#Hard Love Moro
#Yolanda 
#Machepele
## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Halima Ally

**Halima Ally** (alizaliwa 8 Aprili 1987) ni mwigizaji wa filamu za Kitanzania (Bongo movie).

## Elimu yake
Alipata elimu ya msingi katika shule ya msingi Kidongo Chekundu na kujiunga na elimu ya sekondari mwaka 2002 katika shule ya Benbella High School.

## Filamu alizowahi kuigiza
# No time to die
# The Diplomat
# Tell me The Truth
# Laptop
# Fast furious

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Easter Flavian

**Easter Flavian** (alizaliwa mwaka 1996) ni mwigizaji wa filamu za Kitanzania. Alijiunga katika tasnia ya urembo katika kitongoji kimoja mjini Tanga, mwaka 2009 akianzia mashindano ya urembo, alishika nafasi ya pili katika mashindano hayo. Alianza kushiriki filamu mnamo mwaka 2008.

## Ushiriki
Mwanadada huyu ambaye mnamo mwaka 2009 alishiriki masuala ya urembo katika ngazi ya kitongoji mjini Tanga na kushika nafasi ya pili na baadaye Miss Dar Indian Ocean, kwa sasa amejiingiza katika tasnia ya filamu za Kitanzania.

## Filamu alizoshiriki
*1. Fake pregnant
*2. Zawadi ya Operation
*3. Miss Zinduna
*4. No way Out
*5. Ant Suzi
*6. Big Brother*

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Flora Mvungi

**Flora Mvungi**  ni mwigizaji wa filamu kutoka Tanzania.

## Filamu alizowahi kuigiza
Zifuatazo ni filamu alizowahi kuigiza:
* Super Family 
* Jembe Love 
* Mwaka wa Hasara 
* Utajiri wa Mashaka 
* God Promise 
* Mtandao 
* Sweet & Scorpion 
* Last Chance 
* The Oath 
* Curse of Marriage 
* Our School 
* Haki ya Mke 
* Undercovers 
* Total Confusion 
* Baba Mkwe 
* I am Lost 
* I Must Die 
* Kifo Chake Ndani ya Siku 21 
* Mchana wa Kiza 
* Kashfa 
* Macho Yangu 
* Wema Wa Mama Wakambo 
* The Secret of Toy 
* My Son 
* The Impact 
* True Love 
* Handsome wa Kijiji 
* Mzee wa Bandari 
* Bongo DSM 
* Harufu ya Ankara - Bongo DSM 
* Simu ya Mkononi 
* American Visa 
* 20 Million 
* Albino Mgeni 
* Mtoto wa Kitaa 
* The Weakness 
* Blessed by God 
* Morning Alarm, The 
* Niko Bado Hai 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Salama Jabu

**Salama Jabu** (maarufu kwa jina la **Nisha**)ni msanii wa kike na muandaaji wa maigizo maalufu kama vichekesho nchini Tanzania .

Salama Jabu ni mwanzilishi wa shirika la filamu  ''Nisha's film production''. Pia ametajwa na tovuti ya answersafrica.com kuwa mmoja kati ya wanawake warembo kutoka nchini Tanzania akishika nafasi ya 16 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
MV Bukoba

**MV Bukoba** ilikuwa feri iliyokuwa ikitoa huduma ya kubeba mizigo na abiria katika Ziwa Viktoria kati ya bandari za Bukoba na Mwanza.

Tarehe 21 Mei 1996 ilizama kwenye njia ya kuelekea Mwanza. Abiria wengi walikufa na idadi yao imekadiriwa kuwa 1,000 hivi, lakini idadi iliyotangazwa rasmi ilikuwa 894.

## Marejeo
Jamii:Meli
Mto Isirkon

'''''' unapatikana nchini Kenya.

Maji yake yanaishia katika ziwa Nakuru.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Ziwa Nakuru
CMA CGM

**CMA CGM ** ni kampuni ya kimataifa ya uchukuzi, hasa baharini kwa njia ya meli kutoka Ufaransa.

Jamii:Makampuni ya Ufaransa
Gari safi

alt=Toyota Prius|thumb|Toyota Prius
**Gari safi** (kwa Kiingereza green vehicle au *clean vehicle*) ni gari lililotengenezwa kwa teknolojia ya kisasa kwa lengo la kupunguza athira mbaya kwa mazingira. Magari ya aina hii hayatoi moshi na hayatumii petroli au diseli katika kupata kawi. Kwa sababu hiyo, huwa halina maafa kwa mazingira. Nchi kama zile za Ulaya na jimbo la California vimeweka mikakati kwa kutambua gari safi lisitumie fueli ambayo itaathiri mazingira vibaya.

Gari hili huenda likatumia kawi kama ya betri, hidrojeni au ethanoli. 

## Mikakati ya utumizi mzuri wa kawi 
Gari hili hutumia mikakati ifuatayo kuhakikisha kuwa halitaharibu mazingira au kutumia kawi nyingi.

# Njia badala ya propulsion kama vile utumizi wa biofuel badala ya petroli
# Utoaji wa vitu vinavyofanya gari liwe zito na kwa njia hii kupunguza kawi inayohitajika kuliendesha
# Kufanya ukarabati wakati unaofaa kama vile ukarabati wa injini na magurudumu.

## Ubora wa kutumia gari safi 
### Mazingira
Utumizi wa gari kijani kibichi husaidia katika kuhifadhi mazingira na hali ya hewa. Wataalamu wa masuala ya hali ya hewa wameonyesha kuwa kuachiliwa kwa uchafu unaotokana na petrolo pamoja na diseli kunachangia katika uharibifu wa ozone layer na hili linafanya ardhi iwe na joto kupindukia pamoja na hewa isiyoweza kukadirika.

### Afya
Kuachiliwa kwa uchafu wa petroli na diseli kumechangia pakubwa katika kudhoofika kwa hali ya afya ya watu na kukawa na magonjwa ya mapafu na saratani ya mfumo wa kupumua.

### Uchumi
thumb
Utumizi wa magari kijani kibichi umesaidia katika uchumi kwani hayatumii pesa nyingi kama mengine ya petroli.

## Viungo vya nje 
Jamii:Magari
Jamii:Ekolojia
Ellesmere

(kushoto) na Greenland (kulia).]]
**Ellesmere** (jina la Kifaransa; kwa Kiinuit: **Umingmak Nuna**) ni kisiwa kikubwa cha eneo la kaskazini mwa Nunavut (Kanada).

Kinapatikana katika Bahari ya Aktiki kikiwa na ukubwa wa kilometa mraba 196,235, ila wakazi 191 tu. Ni kisiwa kikubwa cha Visiwa vya Malkia Elizabeth.

## Tazama pia
* Funguvisiwa la Aktiki

Jamii:Nunavut
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Aktiki
Jamii:visiwa vya Kanada
Funguvisiwa la Aktiki

.]]
 (kushoto) na Greenland (kulia).]]
**Funguvisiwa la Aktiki** linapatikana katika Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Kanada bara. Ndio mwisho wa Amerika kuelekea ncha ya kaskazini.

Visiwa vyake 36,563 vina jumla ya kilometa mraba 1,424,500 lakini wakazi 14,000 tu kutokana na baridi. Vile vikubwa zaidi ni:
*&nbsp;NT = Northwest Territories, NU = Nunavut

## Tanbihi
Jamii:Visiwa vya Kanada
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Aktiki
Kisiwa cha Viktoria (Kanada)

'''''' ni kisiwa kikubwa cha eneo la kaskazini mwa Kanada (Nunavut na Northwest Territories).

Kinapatikana katika Bahari ya Aktiki kikiwa na ukubwa wa kilometa mraba 217,291, ila wakazi 1,707 tu.

## Tazama pia
* Funguvisiwa la Aktiki

Jamii:Nunavut
Jamii:Northwest Territories
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Aktiki
Jamii:visiwa vya Kanada
Kisiwa cha Wight

**Kisiwa cha Wight** kinapatikana kusini kwa Britania. Ni sehemu ya Uingereza.

Kina eneo la kilometa mraba 384 na wakazi 141,000.

W
Funguvisiwa la Malay

350px|thumb|Funguvisiwa la Malay.
thumb|Mahali pake.
**Funguvisiwa la Malay** (kwa lugha kubwa za wenyeji: *Nusantara*, *Kapuluang Malay*, *Kapupud-ang Malay*) ni funguvisiwa lililoko kati ya Indochina na Australia.

Jumla ya visiwa ni zaidi ya 25,000. Nchi zifuatazo zina maeneo katika funguvisiwa hili:
*Indonesia
*Ufilipino
*Timor ya Mashariki
*Brunei
*Malaysia (majimbo ya Sabah, Sarawak na Labuan)

Watu zaidi ya milioni 380 wanaishi juu yake. 

Kisiwa chenye watu wengi ni Java kikiwa na watu milioni 141. Kisiwa kikubwa ni Borneo (Kalimantan) ambako zinakutana nchi tatu za Indonesia, Malaysia na Brunei. Vingine vikubwa ni Sumatra, Sulawesi na Java huko Indonesia; pamoja na Luzon na Mindanao huko Ufilipino.

Kisiwa kikubwa cha New Guinea kwa kawaida hakihesabiki ndani ya funguvisiwa la Malay.  

Funguvisiwa hilo ni kati ya sehemu za dunia zenye volkeno hai zaidi duniani.

Tabianchi ni ya kitropiki kutokana na ikweta kupita katikati ya eneo hilo.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Wallace, Alfred Russel. *The Malay Archipelago*, Volume I, Volume II.
* Art of Island Southeast Asia, full-text of an exhibition catalog from the Metropolitan Museum of Art
UFM

**Union for the Mediterranean** (kifupisho: UFM) ni kambi ya biashara kati ya nchi 43 za Mediteranea ambako Umoja wa Ulaya na jumuia ya Nchi za Kiarabu (ambapo wabunge wa Somalia na Jibuti wanawakilishwa) pia ni wajumbe.

Makao makuu yako Barcelona, Hispania.

Jamii:Mediteranea
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Kifupi
Szczecin

thumbnail|right|200px|Szczecin, Polandi
**Szczecin** (kwa lugha ya Kipolandi; kwa Kijerumani: *Stettin*) ni mji wa saba nchini Polandi kwa wingi wa watu na una bandari katika Bahari ya Baltiki. 

Mji huo ulikuwa na wakazi 403,274 mnamo Juni 2018.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*Szczecin City Official website (in Polish, some material available in English, German)

Jamii:Miji ya Polandi
Jamii:Bahari ya Baltiki
Gdynia

thumbnail|right|200px|Gdynia, Poland
**Gdynia** (kwa lugha ya Kipolandi; kwa Kijerumani: *Gdingen*) ni mji wa Polandi wenye bandari katika Bahari ya Baltiki. 

Mji huo ulikuwa na wakazi 247,799 mnamo Juni 2018.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Gdynia Port - Home for all Polish Ocean Liners
* Gdynia city website
* Virtual tour on Gdynia's coast
* Gdynia tourist guide 
* Gdynia Tripadvisor

Jamii:Miji ya Polandi
Jamii:Bahari ya Baltiki
Malaysia Mashariki

.]]
 ya kisiwa cha Borneo, ikionyesha Malaysia Mashariki kwa rangi ya chungwa.]]
**Malaysia Mashariki** ("Malaysia Timur") ni sehemu ya Malaysia inayopatikana kaskazini mwa kisiwa cha Borneo na visiwa vidogo vya jirani.

Inaundwa na majimbo ya Sarawak na Sabah pamoja na eneo la shirikisho la Labuan (funguvisiwa) lililoanzishwa mwaka 1984.

Idadi ya wakazi ilikuwa milioni 5.77 mwaka 2010.

Upande wa dini, Waislamu ni 51.3%, Wakristo 33.3%, Wabuddha 9.3% n.k.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Virtual Malaysia  – The Official Portal of the Ministry of Tourism, Malaysia

## Marejeo
* Andrew Harding & James Chin, 50 years of Malaysia:  Federalism revisited (Marshall Cavendish 2014)
* 
* 
* 
* Acts of the Parliament of the United Kingdom 
*
Labuan

thumb|Ramani ya kisiwa cha Labuan pamoja na visiwa vilivyo karibu.
**Labuan** ni kisiwa kikuu cha funguvisiwa lenye jina hilohilo ambalo tangu mwaka 1984 limekuwa eneo la shirikisho katika nchi ya Malaysia.

Inapatikana kaskazini kwa kisiwa cha Borneo ambacho ni cha tatu duniani kwa ukubwa.

Wakazi ni 86,908 (2010); kati yao 76% ni Waislamu, 12.4% ni Wakristo, 9% Wabuddha n.k.

## Tanbihi
## Marejeo
* *Labuan Story: Memoirs of a Small Island near the Coast of North Borneo* (1958) Maxwell Hall Jesselton, North Borneo: Chung Nam.
* *The history of Labuan Island (Victoria Island)* (1996) Stephen R. Evans, Abdul Rahman Zainal and Rod Wong Khet Ngee. Singapore: Calendar Print
* Chai Foh Chin (2007) *Early Picture Postcards of North Borneo and Labuan*
* Stephen R. Evans, Abdul Rahman Zainal and Rod Wong Khet Ngee (Reprint 2007) *The History of Labuan (Victoria Island)*

## Viungo vya nje
* Labuan - Travel information
* Labuan Corporation
* Labuan Tourism 
* Labuan International Business and Financial Centre, Malaysia

L
L
Mchungaji

wa mwaka 1905 hivi.]]
, 1515.]]
 katika mavazi yake rasmi.]]
**Mchungaji** ni mtu anayechunga mifugo, kama vile kondoo, lakini pia watu, hasa katika Ukristo, ambapo ni cheo maalumu katika madhehebu ya Uprotestanti.

Kihistoria, uchungaji ulianza katika Mashariki ya Kati miaka 5,000 hivi iliyopita.

Katika Biblia kazi hiyo ilitumika sana kufafanua majukumu ya wafalme na viongozi wengine. Daudi alichukuliwa kama kielelezo. 

Manabii walitabiri ujio wa mwana wa Daudi atakayechunga vizuri taifa la Israeli kwa niaba ya Mungu.

Yesu alijitambulisha kama mchungaji mwema aliye tayari kutoa uhai wake kwa ajili ya kondoo zake (Yoh 10:11).

Mwenyewe alimkabidhi Mtume Petro uchungaji wa kundi lake (Yoh 21:16).

Mfano huo unatumika pia kwa watu wengine (Mdo 20:17,28; 1Kor 9:7; Ef 4:11; 1Pet 5:12).

Katika ibada Maaskofu wa Kanisa Katoliki na wengineo wanatumia bakora kujitambulisha kama wachungaji.

## Tazama pia
* Mchungaji (kitabu)

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 

## Viungo vya nje
### Maana ya kawaida
* A Beginner's Guide to Raising Sheep
* A Shepherds Songbook
* American Karakul Sheep Registry
* American Livestock Breeds Conservancy
* Rare Breeds Conservation Society of New Zealand
* Scottish Blackface Sheep Breeders Association
### Maana ya kidini
* NewAdvent.org, The Catholic Encyclopedia's entry on the term *pastor*.
* LifeWay.com , Articles to help the pastor in the roles of preacher, missionary, leader, shepherd, and person.
* Nacministers.com , Priesthood of All Believers: Explained and Supported in Scripture

Jamii:Kazi
Jamii:Ukristo
Ghuba ya Botnia

ya Bahari ya Baltiki, ikionyesha ghuba ya Botnia upande wa juu.]]
 ya Fennoscandia kutoka satelaiti katika majira ya baridi. Sehemu ya kaskazini ya ghuba ya Botnia imefunikwa na barafu.]]
**Ghuba ya Botnia** (pia: Bothnian Sea, Pohjanlahti au Bottniska viken) ni tawi la kaskazini kabisa la Bahari ya Baltiki. 

Iko kati ya Ufini na Uswidi. Kusini mwake mna funguvisiwa la Aland.

Jamii:Jiografia ya Ufini
Jamii:Jiografia ya Uswidi
Jamii:Bahari ya Baltiki
Mto Bololedi

'''''' ni kati ya mito ya Tanzania kaskazini.

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Mto Engare Nairobi Kusini

'''''' unapatikana kaskazini mwa Tanzania.

Maji yake yanaishia katika mto Athi-Galana-Sabaki na hatimaye katika Bahari Hindi.

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mto Galana
Jamii:Bahari ya Hindi
Mto Enda-dubu

'''''' unapatikana katika Mkoa wa Arusha (Tanzania kaskazini).

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Mto Luanga

'''''' unapatikana magharibi mwa Tanzania.

Maji yake yanaishia katika ziwa Nyagamoma, ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye katika Bahari Atlantiki.

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Udongo kinamo

249px|thumb|Udongo wa kinamu nchini Estonia
**Udongo kinamo** (pia: **udongo wa kinamu**, **udongo wa mfinyanzi**; kwa Kiingereza: *clay*) ni aina ya udongo ambao una chembechembe ndogo sana na una tabia ya kushikamana.

Udongo wa aina hiyo huwa na uwezo mkubwa wa kushika maji ndani yake. Ganda la udongo kinamo, tofauti na mchanga, haupitiwi na maji kwa urahisi.

Udongo kinamo huwa mgumu ukikauka kabisa. Tangu miaka elfu kadhaa ulitumiwa na binadamu kwa kufinyanga vyombo. Maana udongo huo ukiwa katika hali mbichi unakubali umbo lolote linalopewa na mfinyanzi. Kama unachomwa, yaani kuokwa katika tanuri kwa joto la sentigredi 1000 au zaidi, tabia yake inabadilika. Huwa mgumu, na haubadilishwi tena na maji. Vitu kama matofali ya ujenzi na vyombo kama sahani, vyungu au sufuria hutengenezwa kwa njia hiyo ambavyo vinaweza kudumu miaka mingi visipovunjwa.

## Marejeo
## Kujisomea
* S. Guggenheim, R. T. Martin: *Definition of Clay and Clay Mineral: Joint Report of the AIPEA Nomenclature and CMS Nomenclature Committees.*  (PDF; 168&nbsp;kB). katika: *Clays and Clay Minerals.* vol&nbsp;43, Nr.&nbsp;2, 1995, uk.&nbsp;255–256.
* S. Guggenheim, J. M. Adams, D. C. Bain, F. Bergaya, M. F. Brigatti, V. A. Drits, M. L. L. Formoso, E. Galán, T. Kogure, H. Stajnek: *Summary of Recommendations of Nomenclature Committees Relevant to Clay Mineralogy: Report of the Association Internationale Pour L’Etudes Des Argiles (AIPEA) Nomenclature Committee for 2006.*  (PDF; 182&nbsp;kB). katika: *Clays and Clay Minerals.* vol&nbsp;54, Nr.&nbsp;6, 2006, uk.&nbsp;761–772.
* S. Hillier: *Clay Mineralogy.* In: G. V. Middleton, M. J. Church, M. Coniglio, L. A. Hardie, F. J. Longstaffe (ed.): *Encyclopedia of sediments and sedimentary rocks.* Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 2003, uk. 139–142.
Alessandro Florenzi

**Alessandro Florenzi** (matamshi ya Kiitalia: [alessandro florɛntsi]; alizaliwa 11 Machi 1991) ni mchezaji wa soka wa Italia ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya AS Roma na timu ya taifa ya Italia.
Mto Kianga

'''''' unapatikana katika kisiwa cha Unguja (Tanzania).

Maji yake yanaishia katika Bahari ya Hindi.

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Unguja
Jamii:Zanzibar
Jamii:Bahari ya Hindi
Ante Ćorić

thumb|248x248px|Ante Coric.
**Ante Ćorić** (alizaliwa 14 Aprili 1997) ni mchezaji wa soka wa Kroatia ambaye anacheza katika klabu ya Italia A.S. Roma kama kiungo mshambuliaji.

Mnamo tarehe 28 Mei, Ćorić alijiunga na klabu AS Roma kwa ada ya € milioni 8; alisaini mkataba wa miaka 5 mpaka 2020.
Mto Musa

Mto Musa ni jina la mito mbalimbali, ikiwemo miwili ya Tanzania:
* Mto Musa (Ruvu)
* Mto Musa (Singida)
Queen Elizabeth Makune

**Queen Elizabeth Makune** ni mshindi wa mashindano ya Miss Tanzania 2018. 

Aliiwakilisha nchi yake katika mashindano ya *Miss world 2018*, yaliyofanyika nchini China. Alipata fursa hiyo akiwa na umri wa miaka 22.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Warembo wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania (4)
Venance Salvatory Mabeyo

**Venance Salvatory Mabeyo** alikuwa Mkuu wa majeshi ya ulinzi na usalama kwa kipindi cha miaka 2017-2022 nchini Tanzania akiwa Mkuu wa majeshi wa nane, aliyechaguliwa na Rais John Magufuli.

Safari yake ya jeshi ilianza mwaka 1980 akiwa na cheo cha Luteni usu, baadaye mwaka 1981 akawa Luteni, 1987 Kapteni, 1991 Meja, 1998 Luteni Kanali, 2006 Kanali, 2010 Brigedia Jenerali, 2014 Meja Jenerali, 2016 Luteni Jenerali kisha mwaka 2017 alikuwa Jenerali.

## Marejeo
Jamii:Wakuu wa Majeshi ya Ulinzi Tanzania
Mikaeli wa Cesena

wa Andrea di Buonaiuto huko Firenze. Mbele anaonekana Mikaeli wa Cesena akijadiliana na William wa Ockham na askofu mkuu wa Pisa Simone Saltarelli; nyuma yao papa Inosenti VI kati ya Egidio Albornoz na Karolo IV wa Luxemburg.]]
**Mikaeli wa Cesena** (jina asili la Kiitalia: *Michele Fuschi*) (1270 hivi – 29 Novemba 1342) alikuwa padri Mfransisko, mkuu wa shirika la Ndugu Wadogo, na mwanateolojia kutoka Italia.

## Maisha
Mzaliwa wa Cesena, alijiunga na shirika akasoma huko Paris alipopata digrii ya teolojia. 

Baadaye alifundisha huko Bologna na kuandika vitabu mbalimbali.

Jinsi alivyotetea ufukara wa Kiinjili ilimfanya ashindane na Papa Yohane XXII (1316-1334), hasa baada ya kuchaguliwa mkuu wa shirika (31 Mei 1316). Ndipo shirika lilipopitia hatari kubwa kuliko zote za historia yake.

Ni kwamba kiburi kilichowapata Ndugu Wadogo katika karne yao ya kwanza, kutokana na mafanikio yao na mashindano na Maaskofu, kikafikia upeo walipopingana na Papa pia, ambaye mamlaka yake ilikuwa imeanza kupungua. 

Mara baada ya kuchaguliwa, Papa huyo, akisukumwa na [Mikaeli wa Cesena, alifululiza kutoa amri zilizolenga kukomesha ndugu “wa Kiroho”, mpaka 4 kati yao walichomwa moto sokoni. Hapo uasi wa wengi ukawa wazi usijali kutengwa na Kanisa wala kuhukumiwa adhabu ya kifo. Hasa Waklareno wakaendelea hivyo zaidi ya miaka mia mpaka Yohane wa Capestrano na Yakobo wa Marka walipowapatanisha na Kanisa (1430 hivi), hata wakarudi chini ya Mtumishi wa shirika lote (1473) wakiwa na Makamu maalumu wa kwao.

Mwaka 1323 Papa, akiendelea na vita vyake, alitoa hati ya kulaani dhana ya Ndugu Wadogo wote (iliyokubaliwa na mkutano mkuu 1322) kuwa Yesu Kristo na mitume wake hawakumiliki chochote wala binafsi wala kwa pamoja. 

Badala ya kukubali tamko hilo, Mtumishi mkuu na wanashirika karibu wote walilikataa hata kumtangaza Yohane XXII kuwa mzushi. Mfalme mkuu wa Ujerumani, ili apate nguvu dhidi ya Papa, akawapokea Ndugu Wadogo chini ya ulinzi wake akafanya mmojawao atangazwe kinyume cha sheria kuwa ni Papa badala ya Yohane XXII (bado hai). 

Baadaye kidogo uasi huo ukaisha, lakini matokeo ya kwazo kubwa hivi yalichangia sana kudidimia kwa shirika.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Catholic Encyclopedia* article
* A translation of Michael's *Shorter Appeal against *Quia vir reprobus* * (a tract on Franciscan poverty) can be found online
Mito mirefu ya Ulaya

[300px|thumb|[Beseni ya mto|Mabeseni ya utirishaji kwenye bara la Ulaya.]]
Hii ni **orodha ya mito mirefu ya Ulaya**. 

## Tanbihi
Jamii:Jiografia ya Ulaya
Directo Hasta Arriba

**Directo Hasta Arriba** ni jina la albamu ya kwanza ya rapa Dharius, ambayo ilitolewa mnamo mwezi wa Desemba katika mwaka wa 2014. 

## Nyimbo zake
# Estilo Malandro
# La Raja 
# Internacional
# Homicidha (ameshirikisha. Revel Day, Billy Kent na Alkhol)
# Serenata Rap
# Lirica Onirica
# Directo Hasta Arriba
# Que Buen Fieston
# El After Porky
# La Vidha Loca (ameshirikisha. Sick Jacken)
# Por Alla Los Washo

## Marejeo
# https://musicworldmx.wordpress.com/2015/02/12/dharius-presenta-su-disco-debut-directo-hasta-arriba

Jamii:Albamu za Dharius
Jamii:Albamu za 2014
Jamii:Albamu za kwanza
Mala Fama, Buena Vidha

**Mala Fama, Buena Vidha** ni jina la kutaja albamu ya pili ya rapa Dharius, ambayo ilitolewa mnamo mwezi wa Juni katika mwaka wa 2018. 

## Nyimbo zake
# Mala Fama, Buena Vidha
# Te Gustan Los Malos
# Mala Vibra
# Hey Morra
# Es El Pinche Dharius
# La Durango
# Me Voy A Poner Bien Loco
# Alla por Cd. Juarez
# Ando Bien Amanecido
# Un Camion Lleno de Puras de Esas
# De Party Sin Ti
# Perro Loco

## Marejeo
# https://www.sonymusic.com.mx/mala-fama-buena-vidha-de-dharius-llega-al-1-en-ventas

Jamii:Albamu za Dharius
Jamii:Albamu za 2018
Major Depressive Disorder

**Tatizo la kiakili linalosababisha huzuni kali kwa muda mrefu** (**MDD**), linalojulikana tu kama **huzuni**, ni tatizo la akili lililo na sifa za angalau wiki mbili za huzuni ambao upo kwa hali nyingi. na karibu 50% ya watu ambao hufa kwa kujitia kitanzi walikuwa na huzuni au tatizo jingine la hisia.

## Sababu na utambuzi
Chanzo kinaaminiwa kuwa mchanganyiko wa vipengele vya genetiki, mazingira, na kisaikolojia. Vipengele vyenye hatari ni pamoja na historia ya familia ya hali, mabadiliko makuu katika maisha, dawa fulani, shida sugu za kiafya, namatumizi mabaya ya dawa. Hakuna vipimo vya mahabara kwa tatizo la kiakili linalosababisha huzuni. huku mapitio ya awali ya Cochrane yalipata kuwa matumizi ya kawaida ya hojaji za uchunguzi una athari finyu katika utambuzi au matibabu.

## Tiba na matarajio yake
Kawaida, watu wanatibiwa kwa ushauri na dawa za kupunguza huzuni. Si wazi iwapo dawa huathiri hatari ya kujitia kitanzi. Aina za ushauri ambao hutumika ni pamoja na tiba ya utambuzi wa kitabia (CBT) na tiba ya watu binafsi. Ikiwa hatua nyingine si faafu, tiba ya msukomsuko kielektroniki (ECT) unaweza kuzingatiwa.

## Uenezi na historia
Tatizo la kiakili linalosababisha huzuni kali kwa muda mrefu uliathiri takriban watu bilioni 216 (3% ya idadi ya watu ulimwenguni) mwaka wa 2015. Viwango vya maisha ni juu katika ulimwengu ulioendelea (15%) ikilinganishwa na ulimwengu unaoendelea (11%). Mwanzo wa kawaida zaidi ni wakati mtu ana umri wa miaka ya ishirini na thelathini. Wale ambao wanaathiriwa au waliathiriwa hapo awali wanaweza kuwaunyanyapaa.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
*
Tatizo la kutojizuia kurudiarudia tendo

**Tatizo la kutojizuia kurudiarudia tendo** (kwa Kiingereza: *obsessive-compulsive disorder*, kifupi: **OCD**) ni tatizo la akili ambapo mtu huhisi haja ya kuangalia vitu mara kwa mara, kufuata utaratibu fulani mara kwa mara, au kuwa na mawazo yaleyale mara kwa mara. Hii mara nyingi hutokea zaidi ya saa moja kwa siku. 

Watu wazima wengi hugundua kwamba tabia hizo hazina maana.

## Chanzo
Chanzo hakijulikani 

Matatizo mengine yaliyo na dalili sawa ni pamoja na tatizo la kuwa na wasiwasi kila mara, tatizo la kuwa na huzuni kali kwa muda mrefu, tatizo la kula isivyo kawaida, tatizo la kuwa na mtetemo wa neva usoni, na tatizo la akili linalomfanya mtu kurudiarudia tabia fulani ya kibinafsi. Huku dawa ya kutibu matatizo ya hofu, wasiwasi na huzuni (clomipramine) huonekana kufanya kazi sawa na kuchagua kizuizi cha ufyonyaji upya wa serotonini (SSRIs), ina madhara mengi hivyo huachwa kwanza ili itumike kukihitajika tu. Bila matibabu, hali hiyo mara nyingi hudumu kwa miongo. Viwango katika mwaka fulani ni karibu 1.2%, na hutokea kote ulimwenguni. Si kawaida kwa dalili kuanza baada ya umri wa miaka 35, na nusu ya watu huwa na matatizo kabla ya umri wa miaka 20. huku wanaume na wanawake huathiriwa kwa viwango sawa. 

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*
*National Institute Of Mental Health
*American Psychiatric Association
*APA Division 12 treatment page for obsessive-compulsive disorder 
*

Jamii:Magonjwa
Anxiety Disorder

**Matatizo ya kiakili yanayosababisha wasiwasi kila mara** ni kundi la matatizo yenye sifa ya hisia muhimu ya wasiwasi na hofu. Wasiwasi ni mahangaiko kuhusu matukio ya siku zijazo, na hofu ni athari kwa matukio ya sasa. n.k. 

Kuna aina ya matatizo ya kiakili yanayosababisha wasiwasi kila mara kama vile tatizo la kiakili linalosababisha wasiwasi kila mara, hofu isiyo ya kawaida, tatizo la kiakili linalosababisha wasiwasi kila mara la utengano, hofu isiyo ya kawaida kwa sababu ya umati wa watu, tatizo la kiakili linalosababisha hofu kubwa ya ghafla, na kuchagua kutozungumza. Vipengele vya hatari ni pamoja na historia ya unyanyasaji wa mtoto, historia ya familia yenye matatizo ya kiakili, na umaskini.

## Tiba
Bila matibabu, matatizo ya kiakili yanayosababisha wasiwasi kila mara husalia. Hutokea karibu mara mbili zaidi kwa wanaume na kwa kawaida huanza kabla ya umri wa miaka 25. Za kawaida zaidi ni hofu maalum isiyo ya kawaida ambayo huathiri karibu 12% na tatizo la kiakili linalosababisha wasiwasi kila mara la kijamii ambalo huathiri 10% kwa wakati fulani maishani mwao. Huathiri sana walio na umri wa kati ya miaka 15 na 35 na huwa nadra baada ya umri wa miaka 55. Viwango huonekana kuwa vya juu Marekani na Ulaya.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*
*
*
Matumizi mabaya ya dawa

**Matumizi mabaya ya dawa** ni matumizi ya dawa ambapo mtumiaji huzitumia kwa viwango au kwa mbinu ambazo zinaweza kumdhuru au kudhuru wengine, na ni aina ya tatizo la kiakili linalohusiana na dawa. 

Maelezo yanayotofautiana sana kuhusu matumizi ya dawa kwa lengo lisilofaa yanatumika katika miktadha ya afya ya umma, matibabu na haki ya jinai. Katika hali nyingine tabia ya kijinai au tabia ya kibinafsi hutokea mtu akiwa chini ya athari ya dawa, na mabadiliko ya tabia za kipekee za mtu binafsi kwa muda mrefu yanaweza pia kutokea. Kwa kuongezea madhara ya kimwili, kijamii na kisaikolojia, matumizi ya dawa nyingine pia yanaweza kusababisha adhabu za kijinai, ijapokuwa hutosautiana sana kwa kutegemea sheria za nchi husika.

Dawa ambazo mara nyingi huhusiana na istilahi hii ni pamoja na pombe, bangi, dawa za kuleta utulivu na usingizi (barbiturates), dawa za kutibu wasiwasi na hofu (benzodiazepini), kokeini, dawa za kuleta utulivu na usingizi (methaqualone), opioid na baadhi ya substituted amphetamines. Chanzo kamili cha matumizi mabaya ya dawa haijulikani vizuri, huku nadharia mbili zinazotawala zikiwa: ama mpangilio wa jenetiki unaosomwa kutoka kwa wengine, au tabia ambapo mazoea yakikua, hujionyesha kama ugonjwa hatari sana wa kudhoofisha.

Mwaka wa 2010, karibu 5% ya watu (milioni 230) walitumia dawa haramu.  Mwaka wa 2015 matatizo ya kiakili yanayosababisha matumizi mabaya ya dawa ili kuathiri hisia za mtu yalisababisha vifo 307,4000, kutoka vifo 165,000 mwaka wa 1990. Kwa haya, idadi kubwa ni za matatizo ya utumiaji wa pombe kwa 137,500, matatizo ya utumiaji wa opioid kwa vifo 122, 100, matatizo ya utumiaji wa amphetamine kwa vifo 12,200, na matatizo ya utumiaji wa kokeini kwa 11,000.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* 
*Adverse Childhood Experiences: Risk Factors for Substance Misuse and Mental Health  Dr. Robert Anda of the U.S. Centers for Disease Control describes the relation between childhood adversity and later ill-health, including substance abuse (video) 
*The National Institute on Drug Abuse
Bipolar Disorder

**Tatizo la kubadilika kwa hisia**, kama kufurahi na kuhuzunika kupita kiasi, ni tatizo la kiakili ambalo husababisha misimu ya huzuni na misimu ya furaha zisizo za kawaida. 

## Ufafanuzi
Hisia zilizozidi ni muhimu na zinajulikana kama wazimu mkali, kwa kutegemea ukali wake, au iwapo dalili za wendawazimu zinaonekana. Masuala mengine ya afya ya kiakili kama vile tatizo la kuwa na wasiwasi na tatizo la kiakili la matumizi mabaya ya vifaa au dawa ili kuathiri hisia za mtu mara nyingi huhusishwa na tatizo la kubadilika kwa hisia. 

Vipengele vya hatari ya kimazingira vinajumuisha historia ya unyanyasaji utotoni na mawazo ya muda mrefu. Hali hiyo inaainishwa kama tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia I iwapo kumekuwa na angalau kisa kimoja cha wazimu, na au bila visa vya huzuni, na kama tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia II iwapo kumekuwa na angalau kisa kimoja cha wazimu kali (lakini bila visa vya wazimu) na kisa kimoja kikuu cha huzuni. 

Hali nyingine ambazo zinaweza kujitokeza sawa ni pamoja na tatizo la upungufu na uharibifu wa umakini, tatizo la kiakili lenye kuleta wazo na tendo lisilobanduka, matatizo ya kiakili yenye kuleta mtazamo, fikra, tabia na mhemko usio wa kawaida (skizofrenia) na tatizo la kiakili lenye kuleta matumizi mabaya ya vifaa au dawa ili kuathiri hisia za mtu, sawa na idadi kubwa ya hali ya matibabu.

## Tiba na matarajio yake
Matibabu kwa kawaida hujumuisha matibabu ya kisaikolojia sawa na dawa kama vile vidhibiti hisia na dawa ya kuzuia magonjwa ya kiakili. Katika Marekani, karibu 3% wanakadiriwa kuathiriwa kwa wakati fulani maishani mwao; viwango vinaonekana kuwa sawa kwa jinsia ya kike na ya kiume.

Umri wa kawaida zaidi ambao dalili huanza ni umri wa miaka 25. Watu walio na tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia mara nyingi hukumbana na shida za unyanyapaa wa kijamii.

## Tanbihi 
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* 
* Bipolar Disorder overview  from the U.S. National Institute of Mental Health website
* NICE Bipolar Disorder clinical guidelines from the U.K. National Institute for Health and Clinical Excellence website
* International Society for Bipolar Disorders Task Force report on current knowledge in pediatric bipolar disorder and future directions

Jamii:Unyogovu
Salmin Amour

**Salmin Amour** (amezaliwa 1942) ni mwanasiasa wa Tanzania aliyewahi kuwa rais wa Zanzibar kuanzia 25 Oktoba 1990 hadi 8 Novemba 2000. 

Alichaguliwa kwa asilimia 98 za kura akiwa mgombea pekee. 

## Tanbihi
Idris Abdul Wakil

**Idris Abdul Wakil** (10 Aprili 1925 - 15 Machi 2000) ni mwanasiasa wa Tanzania aliyewahi kuwa rais wa Zanzibar kuanzia 24 Oktoba 1985 hadi 25 Oktoba 1990. 

## Tanbihi
Halmashauri

**Halmashauri** (kutoka neno la Kiarabu) ni kikundi cha watu ambao wamechaguliwa au kuteuliwa wafanye kazi ya kuongoza, kutawala, kutunga sheria, kushauri na kuelekeza mambo.

Pia ni chombo cha kiutawala chenye mamlaka kiasi fulani kuendesha shughuli za kiutawala za eneo husika kama vile wilaya au mji.

## Tanbihi
Jamii:Sheria
Jamii:Serikali
Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga

'''''' (amezaliwa Bunda, Mkoa wa Mara, 3 Novemba 1966) ni askofu Mkatoliki nchini Tanzania. 

Aliwekwa wakfu na kardinali Polycarp Pengo mwaka wa 2011 kama askofu wa Jimbo Katoliki la Dodoma. 

Tangu tarehe 17 Februari 2014 hadi 21 Desemba 2018 alikuwa askofu wa Jimbo la Mpanda, halafu akateuliwa na Papa Fransisko kuwa askofu mkuu wa Mbeya na kusimikwa tarehe 28 Aprili 2019

Aliwahi kuwa rais wa Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania kuanzia Julai 2018).

Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Tanzania
Kaswida

**Kaswida** au **Kasida** (kutoka قصيدة, qaṣīdaᵗ, neno la Kiarabu lenye maana ya muziki) ni tungo zinazoghaniwa ili kumsifu Muhammad hasa katika adhimisho la Maulid au mtu mwingine, kitu au jambo maalumu.

## Marejeo 
Jamii:Muziki
Jamii:Uislamu
Madrasa

**Madrasa** (kutoka مدرسة‎, madrasah, neno la Kiarabu lenye maana ya shule, chuo au chuo kikuu ) katika Kiswahili ni mahali panapotolewa mafunzo ya Kurani kwa watoto wa Kiislamu. Mara nyingi yanapatikana karibu na mskiti.

## Tanbihi
Jamii:Elimu
Jamii:Uislamu
Masijala ya Taifa (Brazil)

**Masijala ya Taifa ya Brazil** ni kiungo cha mfumo wa usimamizi wa faili (SIGA) nchini Brazil. Yaliundwa mnamo 2 Januari 1838 na ina makao makuu yake huko Rio de Janeiro. Kwa mujibu wa sheria ya kumbukumbu (Sheria ya 8.159) ya Januari 8, 1991, ina wajibu wa kuandaa, kuhifadhi, kutoa na kufungua urithi wa nyaraka za serikali ya shirikisho, kutumikia Jimbo na wananchi. 

Mkusanyiko wa Masijala ya Taifa ina kilomita 55 ya nyaraka za maandishi; picha 2,240,000 na vigezo; vielelezo 27,000, katuni; ramani 75,000 na mipango; 7000 diski na kanda za sauti za magnetic 2000; Rolls 90,000 za filamu na kanda za video 12,000. 

Pia ina maktaba maalumu katika historia, kumbukumbu, sayansi ya habari, sheria za utawala na utawala wa umma, na vitabu 43,000, magazeti 900 na kazi za kawaida 6,300. 

## Marejeo 
Jamii:Historia
Jamii:Brazil
Tatizo la kiakili linalotokana na kiwewe

**Tatizo la kiakili linalotokana na kiwewe** (kwa Kiingereza: *post-traumatic stress disorder*; kifupi : **PTSD**) ni tatizo la akili linaloweza kukua baada ya mtu kupatwa na tukio la kiwewe, kama vile unyanyasaji wa kijinsia, vita, ajali barabarani, au tishio jingine kwa maisha yake. 

Dalili zinaweza kuwa: mawazo ya wasiwasi, mhemuko, au ndoto zinazohusiana na matukio hayo, huzuni, jaribio la kuepa ishara zinazohusiana na kiwewe, mabadiliko ya jinsi mtu hufikiria na huhisi, na kuongezeka kwa kupamba na-au-kutoroka majibu.

## Sababu na utambuzi
Watu wengi ambao wamepitia tukio la kiwewe hawatakuwa na tatizo hilo la kiakili. Karibu nusu ya watu wanaopatwa na tatizo hilo la kiakili ni baada ya ubakaji. Utambuzi unategemea uwepo wa dalili mahususi baada ya tukio la kiwewe. Hii inaweza kutokea kwa tiba ya mtu mmoja mmoja au katika kikundi. Manufaa hayo ni chini kwa walioonekana na tiba. Dawa nyingine hazina ushahidi wa kutosha ili kuunga mkono matumizi yake, na kwa upande wa benzodiazepini, inaweza kuleta matokeo mabaya zaidi.

## Uenezi na historia
Karibu 3.5% ya watu wazima Marekani wana tatizo hilo kwa mwaka fulani, na 9% ya watu huwa na tatizo hilo kwa wakati fulani maishani mwao. 

Dalili za matatizo ya kiakili yanayohusiana na kiwewe zimewekwa kwenye kumbukumbu kuanzia angalau enzi za Wayunani. Wakati wa Vita vya Dunia hali hii ilikuwa inajulikana kwa istilahi mbalimbali zikiwemo "tatizo la kisaikolojia kwa sababu ya vita (shell shock)" na "tatizo la kiakili kwa sababu ya kupigana (combat neurosis)". 

Istilahi "posttraumatic stress disorder" ilianza kutumika katika miaka ya 1970 katika sehemu kubwa kwa sababu ya utambuzi wa wanajeshi wakongwe wa Marekani wa Vita vya Vietnam. Ilitambuliwa rasmi na Muungano wa Madaktari wa Ugonjwa wa kiakili Marekani mwaka wa 1980 katika toleo la tatu la *Mwongozo wa Utambuzi na Takwimu za Matatizo ya Kiakili* (DSM-III).

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* 
* Post traumatic stress disorder information from The National Child Traumatic Stress Network
* Information resources from The University of Queensland School of Medicine
* APA practice parameters for assessment and treatment for PTSD (Updated 2017)
* Resources for professionals from the VA National PTSD Center

Jamii:Magonjwa