open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Denzel Washington

**Denzel Hayes Washington Jr.** (alizaliwa Desemba 28, 1954) ni mwigizaji na mtengenezaji wa filamu wa Marekani. Amekuwa akizungumziwa sana kama mwigizaji ambaye alirekebisha upya "dhana ya nyota wa sinema ya kawaida" na hivyo kuleta dhana ya kwamba nyota katika filamu anaweza akawa mtu tu wa kawaida lakini mwenye fani na ujuzi tofauti na vile alivyochukuliwa katika jamii. 

Katika kipindi chake chote cha kazi kwa zaidi ya miongo minne, Washington amepokea tuzo nyingi, zikiwa ni pamoja na tuzo ya Tony, tuzo mbili za Akademi, tuzo tatu za Golden Globe na Silver Bears mbili. Mnamo 2016, alipokea Tuzo ya Mafanikio katika Maisha ya Cecil B. DeMille, na mnamo 2020, *The New York Times* alimtaja mwigizaji bora wa karne ya 21. Mnamo 2022, Washington alipokea nishani ya rais ya Uhuru aliyopewa na Rais Joe Biden.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Michael Mgimwa

**Michael Victor Mgimwa** (alizaliwa Dar es Salaam, 17 Mei 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Tanzania. 

Alianza kucheza mpira akiwa shule ya msingi huko Iringa. Shule hiyo iliitwa Star Internation School. Baadaye akatambuliwa na skauti kutoka Uingereza. Akapata fursa ya kushiriki na Bolto Wanders FC. Chini ya ulezi wa taasisi ya ulezi ya TFF pale Karume. 

Alipomaliza elimu ya sekondari pale Jitegemee, akaanza rasmi kujihusisha na mpira mazima. Timu yake ya kwanza kucheza kama mchezaji wa kulipwa ni Moro United na timu ya pili kujiunga ni Mtibwa Sugar FC. Ambapo alishiriki kwenye ligi ya Tanzania msimu wa 2011 — 2012. 

Akiwa huko alionyesha umahiri mkubwa wa kulisakata soka huku akishinda magoli 20 katika michuano ya Uhai Cup. Timu yake ya tatu ikawa Roi Et United ya nchini Thailandi. Wakati huo ilikuwa daraja la pili. Ilikuwa kati ya 2012—2014. Akaipigania hadi kufikia daraja la kwanza.

Baadaye akajiunga na timu ya Surat Than FC iliyopo kusini mwa Thailandi. Ilikuwa ligi ya tatu ambapo alishinda magoli kadhaa yaliyoleta heshima kwa timu. Hiyo ilikuwa kati ya 2014.

Mwaka 2015 alirudi **Tanzania** kushiriki kwenye ligi kuu akaja kuichezea klabu ya Afrika Sport FC ya jijini Tanga kati ya 2015—2016. Akarudi tena Thailandi 2017 kwa minajili ya kujiunga na Nan FC na sasa ni mchezaji katika klabu ya Pow FC ya Thailandi.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Lahn

**Mto Lahn** ni tawimto la Rhine nchini Ujerumani. Una urefu wa kilomita 245 ukipita kwenye majimbo ya shirikisho ya Rhine Kaskazini-Westfalia (km 23.0&nbsp;), Hesse (km 165.6), na Rhine-Palatino (km 57.0). 

Chanzo chake kiko kwenye milima ya Rothaargebirge ukiishia kwenye mto Rhine huko Lahnstein, karibu na Koblenz. 

Miji muhimu kando ya Lahn ni pamoja na Marburg, Gießen, Wetzlar, Limburg an der Lahn, Weilburg, Nassau na Bad Ems.

## Picha 

Faili:Lahn bei Buchenau 1.jpg|Sehemu ya juu ya Lahn huko Buchenau
Faili:2005 - Lahn Gießen - Wetzlar mit Schwänen.jpg|Bata-maji kwenye Lahn kati ya Gießen na Wetzlar
Faili:Marburg Lahn 05.jpg|Mto Lahn huko Marburg
Faili:Runkel Lahn 02.jpg|Lahn ikipita Runkel
Faili:Lahn limburg.jpg|Lahn huko Limburg
Faili:Diez Lahn.jpg|Mto Lahn mjini Diez

## Viungo vya nje 
* Lahn Valley Tourist Association  
* Lahn guide for canoeing 
* Information for boat captains 
* Stream gauges of the Lahn Valley 
* Lahnhöhenweg and Limesweg hiking trails  
* Lahntalradweg bicycle route 

Jamii:Mito ya Ujerumani
Jamii:Coordinates on Wikidata
Wilson

**Wilson** ni jina la:

*Addie Anderson Wilson
*Margaret Wilson (mwandishi)
*Amy Wilson-Hardy
*August Wilson
*Kay Wilson
*Henry Wilson
*Wilson Kinyonga
*Richard Wilson
*Wilson Kiprugut
*Charles Thomson Rees Wilson
*Kenneth Wilson
*Robert Woodrow Wilson
*Wilson Masilingi
*Woodrow Wilson

Jamii:Majina ya ukoo
Hessen-Marburg

300px|thumb|Utemi wa Hessen (buluu nyeupe), sehemu ya kusini ilikuwa Hessen-Marburg
**Hessen-Marburg** (kwa ) ilikuwa utemi wa kihistoria nchini Ujerumani. Ilikuwa utemi wa kujitegemea ndani ya Dola Takatifu la Kiroma. Watawala wake walikuwa na cheo cha *landgraf* (ing. *landgrave*)

Utemi wa Hessen ulianzishwa mnamo 1265 kwa kugawa utemi mkubwa wa Thuringia. Hessen-Marburg ilitokea kama nchi ya pekee wakati mtawala wa Hessen aligawa maeneo yake kati ya wana wake wawili kwenye mwaka 1458. Ilhali mtawala wa eneo alifariki bila mrithi, eneo likaunganishwa tena na Hessen kubwa.

Ugawaji wa pili ulitokea mnamo mwaka 1567 ukadumu hadi 1604. Baadaye iligawiwa tena kati ya temi za Hessen-Darmstadt na Hessen Kassel. Leo hii maeneo yake yamo ndani ya jimbo la Hesse la Ujerumani.

Maeneo yake yalikuwa na miji ya Marburg, Gießen,  Nidda na Epstein pamoja na vijiji vya karibu.

## Viungo vya nje 
* Watemi ya Hessen-Marburg

Jamii:Historia ya Ujerumani
Abubeker Nassir

**Abubeker Nassir Ahmed** (Kiamhari: አቡበከር ናስር
; alizaliwa 23 Februari 2000) ni mwanasoka wa kulipwa kutoka Ethiopia ambaye anacheza kama mshambuliaji wa Mamelodi Sundowns katika Ligi Kuu ya Soka na timu ya taifa ya Ethiopia. Hapo awali aliichezea Ethiopia Coffee katika Ligi Kuu ya Ethiopia.
Ramadhani Yusuf

**Ramadhani Yusef Mohammed** (Kiamhari: ረመዳን
 
ዩሱፍ; alizaliwa 12 Februari 2001) ni mwanasoka wa kulipwa wa Ethiopia ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Ligi Kuu ya Ethiopia ya Saint George na timu ya taifa ya Ethiopia.
Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria

**Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria** (kwa Kiingereza: Cocoa Research Institute of Nigeria; kifupi: CRIN) katika Jimbo la Oyo, Nigeria, ni taasisi ya utafiti wa kakao iliyoanzishwa na Serikali ya Shirikisho la Nigeria kupitia Sheria ya Taasisi ya Utafiti ya Nigeria ya 1964.   Sheria hiyo ilianzisha taasisi za utafiti wa kakao, mawese, kahawa na kola.

Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Naigeria ilianzishwa ili kukuza na kuboresha uzalishaji ya kakao na bidhaa yake inchini Nigeria na kimataifa. Awali Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria ilikua sehemu ya Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Afrika Magharibi  yenye makao yake makuu Tafo, Ghana.

Kakao na bidhaa yake hutumika kama chanzo cha mapato na ajira kwa wakulima katika majimbo yanayozalisha kakao ya Nigeria.

Kazi kuu ya Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria ni kufanya utafiti wa ubora wa juu katika kakao, kola, na kahawa na pia kutoa vifaa vya kufundishia na kutafiti na bidhaa hizi za kilimo.

## Utafiti 
Taasisi ya Utafiti wa Kakao ya Nigeria ilitoa aina mpya za kakao mnamo 2013. 

## Marejeo 
Jamii:Jimbo la Oyo
Jamii:uchumi wa Nigeria
Lingua franka

**Lingua franka**  (inajulikana pia kama **lugha ya daraja**, **lugha ya kawaida**, **lugha ya biashara**, **lugha saidizi**, au **lugha ya kiungo**) ni lugha inayotumiwa ili kufanya mawasiliano yawezekane kati ya makundi ya watu ambao hawashiriki lugha mama au lahaja ya pamoja. Kwa kawaida ni lugha ya tatu ambayo ni tofauti na lugha asili za wazungumzaji. 

Jina hilo limechukuliwa kutoka *Lingua Franca Mediterania* ya zama za kati iliyokuwa lugha ya pijini yenye misingi ya Kilatini iliyotumiwa hasa na wafanyabiashara katika nchi jirani na Bahari ya Mediteranea kuanzia karne ya 11 hadi 19.  

Lugha yoyote inayotumiwa mara kwa mara kwa mawasiliano kati ya watu ambao hawashiriki lugha asili inaweza kuitwa lingua franka.  

Kwa hiyo pijini ni lingua franka; lugha za krioli zinaweza kutumika pia kwa mawasiliano kati ya vikundi vya lugha. Lakini hata lugha asilia ya taifa fulani linaweza kutumiwa na kuitwa hivi, kama inasomwa na watu wengi wenye lugha tofauti na kutumiwa kwa mawasiliano kati yao. Hivyo mara nyingi lugha ya enzi ya ukoloni imekuwa lugha ya mawasiliano kati ya jamii zenye lugha tofauti ndani ya nchi iliyokuwa koloni zamani.

Kwa mfano, Kiingereza ni lugha asilia nchini Uingereza lakini inatumika kama lingua franka nchini Ufilipino, pamoja na Kitagalog. Vilevile, Kiarabu, Kifaransa, Kimandarini, Kirusi na Kihispania hutumikia madhumuni sawa kama lingua franka za biashara na elimu katika maeneo mbalimbali za Dunia.
thumb|upright=1.5|Uenezi wa lugha ya Kiingereza.
thumb|upright=1.5|Uenezi wa lugha ya Kifaransa: &nbsp;&nbsp;maeneo ambapo Kifaransa ndiyo lugha inayotumika zaidi.
left|thumb|Uenezi wa lugha ya Kiarabu. Kijani kilichokolea: lugha ya wengi. Kijani kisichokolea: lugha ya wachache kiasi.
thumb|Uenezi wa lugha ya Kirusi; lugha ya wengi (buluu) au lugha ya wachache (buluu bahari)
left|thumb|Uenezi wa lugha ya Kiswahili. Kijani kilichokolea: anuwai ya asili. Kijani cha kati: matumizi rasmi. Kijani kisichokolea: matumizi ya lugha mbili lakini si rasmi.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* 
*  from Juan del Encina, *Le Bourgeois Gentilhomme*, Carlo Goldoni's ''L'Impresario da Smyrna'', Diego de Haedo and other sources
* 
Jamii:Lugha
Sunita Dulal

**Sunita Dulal** (alizaliwa Jalbire, Wilaya ya Sindhulpalchok, 28 Novemba 1991) ni mwimbaji maarufu wa Kathmandu, Nepal. Amekuwa akiimba nyimbo za kitamaduni za Nepali. Sunita Dulal ni mwanamke kijana mwenye vipaji vingi. 

Mbali na kuimba, Sunita Dulal pia anafanya kazi, ni mtangazaji wa programu za NTV (Televisheni ya Nepal, kituo cha televisheni cha taifa), na vilevile anafanya mitindo. Hivi karibuni, ameachia albamu yake ya 13 ya Mero Hajur kwenye soko ambayo inaakisi kuwa albamu nyingine yenye vibao vikali vya Nepali Teej Female. Sikukuu yake huadhimishwa kuanzia tarehe ya mwisho ya Julai hadi Septemba. 

Sunita Dulal sasa ameachia Albamu yake ya mwaka huu ya Nachau Sarara ambayo ni albamu yake ya 15 ikiwa na nyimbo kama 'Teej Ko Ayo Lahara' na 'Chuppa Moi Khaula'. Pia alishiriki katika wimbo wa mazingira wa Melancholy wenye wasanii 365 wa Nepalese.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Mitrasen Thapa Magar

**Mitrasen Thapa Magar** (maarufu kama **Master Mitrasen**; 29 Desemba 1895 - 7 Aprili 1946) alikuwa mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mwanaharakati na mfanyakazi wa kijamii nchini Nepal. Aliacha jeshi akiwa na umri mdogo kwa ajili ya muziki na jamii ya Nepali. Mchango wake kwa nyanja mbalimbali za jamii ya Nepali ni wa ajabu.

## Maisha ya awali
Alizaliwa katika eneo la Bhagsu, India tarehe 29 Desemba 1895 na baba yake Manbirsen Thapa Magar na mama yake Radha Thapa Magar katika mji mkuu wa Surendrasen Thapa. Nyumbani kwao ni katika kijiji cha Rakhu Pula katika Wilaya ya Parbat huko Nepal. Mtoto wake wa kiume anaitwa Digvijay Sen Thapa.

## Elimu
Kwa kuwa hakukuwa na shule wakati wa Bhagsu Cantment, wakati wa kipindi chake, alianza kujifunza kutoka kwa baba yake mzazi. Alijiunga na darasa lake la kwanza akiwa na umri wa miaka 8 katika shule ya msingi iliyopo umbali wa kilomita tano kutoka katika sehemu alipokuwa anaishi. Alijifunza Kiramayana kilichotafsiriwa na Bhanubhakta.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Dol Kumari Karki

**Dol Kumari Karki** (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama **Tara Devi**; 15 Januari 1946 - 23 Januari 2006) alikuwa mwimbaji kutoka nchini Nepal. Anajulikana kama "Nightingale wa Nepal" kwa kuwa na nyimbo zaidi ya 4,000 wakati wa uhai wake. Muziki wake mwingi uligusia mada za uzalendo na upendo.

## Maisha ya awali
Alizaliwa mwaka wa 1946, katika kitongoji cha Indra Chowk huko Kathmandu, Nepal na wazazi wake Krishna Bahadur Karki na Radha Devi Karki. Tara Devi alianza kuimba akiwa na umri wa miaka saba na kurekodi nyimbo 4000 katika kazi yake ya kuimba kwa miaka 40. Alijihusisha na kuimba vipindi vya watoto katika redio za Nepal. Aliweza kwenda na kazi yake ya muziki pamoja na masomo yake hadi alipomaliza elimu yake  katika Muziki.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Muna Thapa Magar

**Muna Thapa Magar** ni mwimbaji wa nchini Nepal. Alizaliwa katika kijiji cha Siling Lamchhapa, Manakamana, wilaya ya Gorkha. 

## Albamu Zake
*Teej Git – Beshiko Mela (तिज गीत – बेशिको मेला)
*Chhori (छोरी)
*Doshro Chhori (दोश्रो छोरी)
*Timi Ramro Hasole (तिमी राम्रो हांसोले)
*Badulki Lairahane (Panche Baja) (बाडुल्कि लाईरहने)
*Timi Mero Ma Timro Hune Kahile Ho (तिमी मेरो म तिम्रो हुने कहिले हो)
*Chari Basyo Barako Dalima (चरी बस्यो बरको डालीमा)
*Ke Diu Maile Samjhana (के दिउ मैले सम्झना)
*Piratima Fail (पिरतीमा फेल)
*Jiban Adhuro (जिबन अधुरो)

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Raju Lama

**Raju Lama** (alizaliwa 16 Machi 1978) ni mwimbaji na mtunzi nchini Nepal. Ndiye mwimbaji mkuu wa bendi ya muziki wa Kimongolia Heart. 

Kazi yake inajumuisha nyimbo za Kinepali, Kitibeti, Tamang na lugha nyingine. Yeye ni mmoja wa makocha wanaofundisha muziki wa Sauti ya Nepal.

Lama kwa sasa anaishi Marekani na Nepali.

## Albamu zake
*Soltini – 1995[11]
*Mongolian Heart – 1996
*Mongolian Heart Vol 2 – 1999
*Mongolian Heart Vol 3 – 2002
*Mongolian Heart Solid Gold – 2004
*Donbo Tamang Album – 2004
*Mongolian Heart Vol 4 – 2006
*Mongolian Heart vol 5 – 2009
*Mongolian Heart Vol 6 – 2012
*Samling Gompa – 2016
*Mongolian Heart Vol 7 – 2018

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Gyanu Rana

**Gyanu Rana** (amezaliwa Thamel, Kathmandu, Nepal, 3 Oktoba, 1949) ni mwimbaji aliyetunga na kuimba nyimbo maarufu za Nepal kama "Siri Ma Siri Ni Kancha" na "Manchhe Ko Maya Yaha" na "Narayan Gopal.

## Maisha ya Awali
Rana ni binti wa Dharmaraj Thapa, mshairi maarufu na mwimbaji maarufu wa jadi. Baba yake alifanya kazi katika Redio ya taifa ya Nepal na baadaye aliteuliwa kama mwanachama wa Nepal Academy, taasisi ya serikali ya Nepal iliyoundwa kwa ajili ya kukuza na kuinua utamaduni wa Nepal. Mama yake, Savitri Thapa, ni mwanzilishi wa Dharmaraj Savitri Thapa Lok Sahitya Guthi, jukwaa la kukuza nyimbo za utamaduni wa Nepalese.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Meta Platforms

thumb|Logo ya Meta

**Meta Platforms, Inc.** ni kampuni ya intaneti inayojulikana kwa kifupi chake **Meta**. Kabla ya mwaka 2021 ilifahamika kama Facebook, kampuni lililomilikiwa na Mark Zuckerberg pamoja na waanzilishi wengine na wafanyakazi wake. Makao makuu yako California, Marekani.

Tangu Februari 2012 kampuni ilianza kutoa hisa hadharani. 

Pamoja na mtandao wa kijamii Facebook, Meta inamiliki huduma za Instagram, WhatsApp, Messenger na Meta Quest. Kwenye mwaka 2021 kampuni ya Meta ilipata asilimia 97.5 ya mapato yake kutokana na kuuza nafasi za matangazo yanayowekwa na kampuni nyingine kwenye kurasa za huduma zake.

## Marejeo 
Jamii:Kampuni za Marekani
2Africa

**2Africa** ni kebo ya baharini ya mawasiliano ya kimataifa ambayo huzunguka ufuo wa Afrika chini ya uso wa bahari ili kuiunganisha Afrika na Ulaya, Mashariki ya Kati na Uhindi. Inagharamiwa na ushirikiano unaojumuisha kampuni za simu kadhaa pamoja na Meta. Mfumo huo utakuwa wa kwanza kutumia :en:Spatial multiplexing (SDM1).  

Kebo ya 2Afrika inaanza Ulaya ikipitia Bahari ya Atlantiki na Bahari ya Hindi, na kisha kurudi Ulaya kupitia Bahari ya Shamu na Bahari ya Mediteranea . 

2Afrika ni kebo ndefu duniani inayowekwa kwenye tako la bahari. Inaunganisha vituo 46 katika nchi 33 za Afrika, Asia na Ulaya ikiwa na urefu wa kilomita 45,000. Kebo ya 2Africa ina uwezo wa kubeba hadi tbps 180 ukitumia jozi 16 za nyuzi badala ya jozi 8 zilizokuwa kawaida. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi
* Press Release with Map on Businesswire
* Facebook Engineering 2Africa page
Mabadiliko ya tabianchi Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini

'*Mabadiliko ya tabianchi Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini (MENA *Middle East and North Africa*)*' ni makala inayoelezea mabadiliko ya tabianchi ya eneo la Mashariki ya Kati na kaskazini mwa Afrika pamoja na mikakati ya baadaye ya namna ya kukabiliana na hali ya mabadiliko hayo.  

## Matokeo ya mabadiliko 
Mabadiliko hayo yanaonekana hasa katika

* kupanda kwa halijoto; idadi za siku zenyo joto la juu imeshaongezeka mara mbili kazi ya  1970 na 2016. Utafiti wa kisayansi unatabiri kwamba vipindi vya joto kali vitatokea kwa siku 80 za mwaka mnamo 2050 na siku 118 za mwaka manmo 2100. Pamoja na kuongezeka kwa dhoruba za mchanga na vipindi virefu vya ukame sehemu kubwa za MENA zinaweza kugeukia kuwa kiadui kwa maisha ya kibinadamu.
* uhaba wa maji: tayari leo maji ni haba sana katika nchi za MENA. Benki ya Dunia inafafanua eneo kuwa na changamoto ya maji kama akiba ya maji iko chini ya mita za ujao 1700 kwa mwaka kwa kila mkazi wa eneo. Utafiti wa Shirika la Mpango wa Chakula Duniani (WFP) inatabiri kwamba kiasi cha mvua itapungua zaidi na kusababisha kushuka kwa mavuno kwa asilimia 30 hadi mwaka 2050. Mabadiliko hayo yataathiri sana jumuiya zote zinazotegemea kilimo.
* kupanda kwa usawa bahari wastani: katika nchi za MENA, watu milioni 60 hukalia maeneo karibu na pwani la bahari.  Hadi mwaka 2030 idadi hii inatabiriwa kufikia miloni 100. Kupanda kwa usawa bahari wastani kutasababisha mafuriko na bahari kuenea hadi sehemu zinazokaliwa na binadamu.  Nchi itakayoathiriwa zaidi ni Misri. Leo hii sehemu kubwa za mji wa Aleksandria  na theluthi moja ya delta ya mto Nile ni nchi iliyopo kidogo juu ya  usawa bahari wastani na wakati wa dhoruba maji yanaingia tayri kwenye nchi kavu. Kupanda kwa usawa wa bahari kwa mita moja kungezamisha asilimia 12-15 za ardhi ya mashamba ya Misri kwenye bahari na kulazimisha wakazi milioni 6-7 kuhama. Hata kupanda kwa sentimita 50 pekee kungelazimisha watu milioni 2 kuhama.

## Michango ya nchi za MENA kwa uzalishaji wa gesi chafu 
Mnamo 2018, eneo la MENA lilitoa tani bilioni 3.2 za kaboni dioksidi na 8.7% ya uzalishaji wa gesi chafu duniani (GHG)  licha ya kuwa na asilimia 6 pekee ya watu duniani.  

Uzalishaji huu mara nyingi unatoka kwenye viwanda vya nishati,   kwa kua sehemu ya nchi nyingi za Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini kuwa na hifadhi kubwa ya mafuta na gesi asilia ambayo hupatikana katika maeneo aya.   Eneo la Mashariki ya Kati ni mojawapo ya maeneo yaliyo hatarini zaidi kwa mabadiliko ya hali ya hewa. Athari hizo ni pamoja na kuongezeka kwa hali ya ukame, Wimbi la joto|hali ya joto na kuongezeka kwa kina cha bahari.

## Marejeo
Jamii:hali ya hewa
Jamii:Ekolojia
Jamii:Swahili climate voices
Jamii:Afrika ya Kaskazini
Jamii:mashariki ya Kati
Jhalak Man Gandarbha

**Jhalak Man Gandarbha** (29 Julai 1935 - 23 Novemba 2003) alikuwa mmoja wa waimbaji muhimu zaidi nchini Nepal. Alifahamika sana kwa wimbo wake maarufu wa Gaine Geet, Gandarbha Sangeet, wimbo wa kitamaduni aliouimba na watu wa kabila la Gaine au Gandarbha la Nepal. Alikuwa mwimbaji wa kwanza wa Guinea kurekodi wimbo wa Gaine na kupewa heshima na vyombo vikuu vya habari.

## Maisha ya awali
Ganvarbha alianza kuimba akiwa na umri wa miaka tisa. Alizaliwa mwaka 1935 kwenye familia ya Gandharbha, aliaanza kujifunza kuimba na kucheza dansi tangu akiwa na umri mdogo. Gandharbhas hucheza aina tofauti za nyimbo za kitamaduni kama vile Jhyaure, Khyali, na Karkha (nyimbo zilizotungwa ili kumsifu mtu kwa vitendo vyake). Pia wana uhusiano wa karibu na miungu. Gandarbhas ana kifaa cha kipekee chenye ncha nne kinachoitwa Sarangi.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Kebo ya baharini ya mawasiliano

[right|thumb| Muundo wa kebo ya mawasiliano ya baharini ya kisasa 1 - Polyethilini 2 - mkanda wa Mylar 3 - Waya [Chuma cha pua|za chuma  4 - Kizuizi cha maji cha alumini 5 - Polycarbonate 6 - Bomba la shaba au alumini  7 - Jeli ya mafuta 8 - Nyuzi za kioo]]
thumb|Kebo za baharini ya mawasiliano
thumb| Kebo za baharini huwekwa kwa kutumia meli maalum, kama vile *René Descartes* inayomilikiwa na Orange Marine .
**Kebo ya baharini ya mawasiliano** (kwa Kiingereza: *submarine communications cable*) ni kebo inayowekwa kwenye sakafu ya bahari kati ya vituo vya nchi kavu ili kubeba ishara za mawasiliano kuvukia sehemu za bahari. 

Kebo za kwanza za mawasiliano ya baharini zilizowekwa mwanzoni mwa miaka ya 1850 zilibeba ujumbe wa telegrafu. Kebo iliyoanza kutumiwa kati ya Marekani na Ulaya mnamo 16 Agosti 1858 ilileta mawasiliano ya kwanza ya papo hapo kati ya mabara mawili.

Vizazi vilivyofuata vya kebo hizo vilibeba mawasiliano ya simu, kisha mawasiliano ya data. Kebo za kwanza zilitumia nyaya za shaba lakini nyaya za kisasa hutumia teknolojia ya ya nyuzi za kioo zikibeba data za kidijitali, ambazo zinajumuisha mawasiliano ya data ya simu na Intaneti. 

Kebo za kisasa kwa kawaida huwa na kipenyo cha milimita 25 na uzito wa takriban tani 1.4 kwa kilomita. Kebo zinazowekwa karibu na pwani kwenye maji yasiyo na kina kirefu huwa nzito zaidi. 

## Marejeo 
## Kusoma zaidi 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* The International Cable Protection Committee &nbsp;- inajumuisha rejista ya nyaya za baharini duniani kote  
* Orodha ya Kebo za baharini za Mawasiliano, 1850–2010
* Kingfisher Information Service – Cable Awareness; UK Fisherman's Submarine Cable Awareness site
* Orange's Fishermen's/Submarine Cable Information 

### Ramani 
** Submarine Cable Map by TeleGeography
** Map gallery of submarine cable maps by TeleGeography, showing evolution since 2000. 2008 map in the *Guardian*; 2014 map on CNN.
** Map and Satellite views of US landing sites for transatlantic cables
** Map and Satellite views of US landing sites for transpacific cables
** Positions and Route information of Submarine Cables in the Seas Around the UK

Jamii:Teknolojia
Jamii:Mawasiliano
Kebo

thumb|Kebo ya umeme
[thumb|[Kebo ya baharini ya mawasiliano]]
**Kebo** (kutoka Kiing. *cable*) ni muunganisho wa nyaya zilizofunikwa kwa mpira au plastiki ambazo hutumiwa kupitishia umeme, simu, au ishara za nuru. 

Kazi ya kebo ni ama kubeba nishati au ishara za habari. 

Nyaya za kupitisha umeme kwa kawaida ni za shaba, alumini au aloi za metali. Kebo za kupitisha data siku hizi hutumia hasa nyuzi za kioo zinazopitisha ishara za nuru.

Nyaya ndani ya kebo ni lazima kutengwa kwa vihami kati yake vinavyozuia kuingiliana kwa mikondo ya umeme au ishara za habari. 

Kama kebo inayoathiriwa na nguvu za nje inahitaji kuimarishwa.

## Marejeo
Jamii:Teknolojia
Jamii:Umeme
Tbps

**Tbps** ni kifupi cha **Kiingereza** "*Terabit per second*". Tbps inataja kiwango cha uhawilishaji wa data kwa sekunde moja. 

Tbps moja inalingana na 
* Gigabiti 1,000 kwa sekunde 1
* Megabiti 1,000,000 kwa sekunde 1
* Kilobiti 1,000,000,000 kwa sekunde 1
* Biti 1,000,000,000,000 kwa sekunde 1
* Baiti 125,000,000,000,000 kwa sekunde 1
Raja CA

thumb|Wachezaji wa kikosi cha kwanza cha  Raja CA mwaka 2012 wakipiga picha ya pamoja kabla ya kuingia kwenye mechi.
**Raja Club Athletic** (kwa , inajulikana kama **Raja CA**, **Raja Casablanca, RCA** au **RAJA**) ni klabu ya soka yenye makao yake huko Casablanca, Moroko, ambayo inashiriki katika ligi kuu ya Moroko, Botola.

Ilianzishwa tarehe 20 Machi 1949 katika wilaya ya Derb Sultan, klabu hiyo imekuwa ikivaa jezi za kijani kibichi tangu kuanzishwa kwake. Raja CA ni klabu inayojulikana sana kwa mafanikio yake makubwa katika soka, maarufu sana ndani na nje ya nchi. Raja inatumia uwanja wa *Raja-Oasis Sports Complex* kwa mazoezi na kucheza michezo yake ya nyumbani katika uwanja wa Mohammed wa V ambao unachukua watu hadi 67,000  katikati mwa jiji la Casablanca tangu 1955. Ukilinganisha na vyombo vingi vya michezo vya Kiafrika, wanachama wa Raja wameimiliki na kuiendesha klabu hio katika historia yake yote.

Tofauti na vilabu vingi vya mpira vya Afrika klabu hiyo ni moja ya timu zinazoungwa mkono na watu wengi barani Afrika. Raja ni mmoja wa wanachama wawili waanzilishi wa Ligi ya Botola ambao hawajawahi kushushwa daraja kutoka daraja la juu tangu ilipoanza mwaka wa 1956, pamoja na mshirika wake Wydad AC, wanachama wa Raja wamemiliki na kuendesha klabu katika historia yake yote. Klabu hiyo ina ushindani mkubwa na wa muda mrefu, haswa katika dabi ya Casablanca na klabu ya Wydad AC na Classico yenye upande mkubwa wa mji mkuu AS FAR.

Raja ilijiimarisha kwa nguvu kubwa katika kandanda nchini Moroko na Afrika wakati wa miaka ya 1990,kwa kushinda mara 3 mashindano ya CAF. Mafanikio haya yaliletwa pia katika ligi, ambayo klabu ilishinda mara saba katika miaka kumi, ikiwa ni pamoja na sita mfululizo wa ubingwa kati ya 1995 na 2001.Timu hii, iliyojumuisha wachezaji mahiri wa vilabu kama vile Mustapha Moustawdaa, Mustapha Chadili, Salaheddine Bassir na Abdellatif Jrindou, inachukuliwa na wengine katika mchezo barani Afrika kama timu bora zaidi katika miaka ya 90. Nguli wa klabu na timu ya taifa ya Moroko, Abdelmajid Dolmy anashikilia rekodi ya kucheza mechi nyingi zaidi katika klabu hii.

Katika soka la ndani, klabu imeshinda vikombe 20; Mataji 12 ya Botola, 8 Kombe la Kiti cha Enzi cha Morocco. Katika mashindano ya kimataifa, Raja wameshinda vikombe 9; Mataji 3 ya Ligi ya Mabingwa wa CAF, mawili ya Kombe la Shirikisho la CAF, mawili ya CAF Super Cup na 1 Kombe la CAF. Katika soka la kimataifa, ni timu pekee ya Afrika, na TP Mazembe, kufika fainali ya Kombe la Dunia la Vilabu la FIFA mwaka 2013 wakati Green eagles walipokutana na Bayern Munich.

## Marejeo
Jamii:Vilabu Mpira vya Moroko
Gobati

**Gobati, C.R.S.A.** (kwa Kifaransa: **Gaubert** au **Gausbert**; Thiers, Ufaransa, karne ya 11 - Laussac, Ufaransa, 27 Mei 1079) alikuwa padri mkaapweke aliyeanzisha kanisa, nyumba ya kupokea wageni na hatimaye monasteri ya Wakanoni Waaugustino huko Montsalvy.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:wakaapweke
Wiliamu wa Gellone

[thumb|Mt. Wiliamu alivyochorwa na [Guercino.]]
**Wiliamu wa Gellone** (au **wa Akwitania**, au **wa Toulouse** au **wa Orange**; kwa Kifaransa: **Guillaume**; 755 hivi - 28 Mei 812 au 814) alikuwa mtemi wa Toulouse nchini Ufaransa aliyesifiwa na tendi kadhaa kwa uhodari wake vitani dhidi ya Waislamu waliovamia Hispania Kaskazini na Ufaransa Kusini.

Mwaka 804 alianzisha monasteri ya Kibenedikto ambayo miaka miwili baadaye alijiunga nayo hadi kifo chake 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Mwaka 1066 Papa Aleksanda II alithibitisha heshima hiyo.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*  [Monumenta Germanica Historica, tomus primus](https://www.dmgh.de/mgh_ss_1/index.htm#page/(I)/mode/1up).
*  [Monumenta Germaniae Historica, tomus II](https://www.dmgh.de/mgh_ss_2/index.htm#page/(II)/mode/1up).
*  Le manuel de Dhuoda.
*  Annales Bertiniani.
*  Rerum Gallicarum et Francicarum Scriptores, tomus V.
*   Critique des deux chartes de foundation de l'abbaye de Saint-Guillem-du-Désert.

## Marejeo mengine
* Bouchard, Constance Brittain *Those of My Blood: Creating Noble Families in Medieval Francia*, University of Pennsylvania Press: 2001.
* René Poupardin, "Ludovico il Pio", cap. XVIII, vol. II (''L'espansione islamica e la nascita dell'Europa feudale*) della *Storia del Mondo Medievale'', pp.&nbsp;558–582.

## Viungo vya nje
*"Die altfranzösische Wilhelmsage und ihre beziehung zu Wilhelm dem Heiligen 1896"
*"L'Abbaye de Saint-Guilhem-le-Desert"  (in French)
*Metropolitan Museum:The Saint-Guilhem Cloister
*

Jamii:Waliozaliwa 755
Jamii:Waliofariki 812
Jamii:wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Narayan Rayamajhi

thumb|Narayan Rayamajhi
**Narayan Rayamajhi** (alizaliwa 25 Aprili 1961) ni mwimbaji, mtunzi wa mashairi, mtunzi, mtayarishaji na mwongozaji wa filamu nchini nepal. 

Ameendelea kuwa mwimbaji bora na ametoa mchango mkubwa katika tasnia ya muziki nchini Nepal. Ameandika nyimbo zaidi ya kumi na nne, michezo mitatu ya kuigiza ya muziki, filamu mbili na ameongoza filamu mbili kama Gorkha Paltan na Pardeshi.

## Maisha yake 
Rayamajhi alikuwa amemuoa Chanda Rayamajhi na ana watoto watatu, Alina Rayamajhi, Saru Rayamajhi na Paras Rayamajhi. Marehemu kaka yake mkubwa Laxman Rayamajhi alikuwa na nafasi muhimu maishani mwake, dada zake wawili wadogo Shakuntala Rayamajhi, Chadani Rayamajhi, wakifuatiwa na wadogo zake wawili Jeevan Rayamajhi na Durga Rayamajhi ambao pia ni waimbaji kwenye Tasnia ya Muziki nchini Nepal.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Raju Pariyar

**Raju Pariyar** (alizaliwa 30 Juni 1980) ni mwimbaji kutoka Nepal. Alitunga nyimbo zaidi ya 13,000.

## Maisha ya awali 
Pariyar alizaliwa katika kijiji cha Gausahar ambacho kipo katika Wilaya ya Lamjung, na wazazi wake Mangal Singh Pariyar na Santa Maya Pariyar. Alizaliwa tarehe 30 Juni 1980 katika kalenda ya Gregori. 

Mnamo Septemba 2015 Pariyar alikutana na Bishnu Pariyar kwenye ndege iliyokuwa ikisafiri kutoka Kathmandu kwenda Mumbai. Bishnu ni mchungaji Mkristo kutoka Bharatpur, alizungumza na Pariyar alipokuwa safarini na alipendezwa naye. Mwezi mmoja baadaye Pariyar na watoto wake wawili walisafiri hadi kwenye kanisa la Bishnu huko Bharatpur wakabadilishwa kuwa Wakristo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Bishnu Majhi

thumb|Bishnu Majhi
**Bishnu Majhi** (alizaliwa 1986) ni mwimbaji nchini Nepal ambaye kwa miaka 15 amesharekodi nyimbo zaidi ya 5,000 zikiwa pamoja na "Sital Dine Pipal Sami Chha", "Driver Dai Man Paryo Malai", "Lalupate Nughyo Bhuintira", "Purbako Mechi Ni Hamrai Ho, Paschim Mahakali Ni Hamrai Ho" and "Rumal Hallai Hallai" na nyingine. 

Wimbo wake wa 2018 "Salko Patko Tafari Muni" umekuwa maarufu kwa watu wa Nepal kwenye mtandao wa Youtube, ukiwa na watazamaji zaidi ya milioni 50, tangu mwaka 2020. Tuzo zake ni pamoja na Tuzo za Muziki wa Hits FM na Tuzo za Kalika FM. Bishnu Majhi alizaliwa katika kijiji cha Syangja, alianza kuimba katika matukio ya umma akiwa na umri wa miaka 13. Alianza kupata umaarufu baada ya kuanza kazi yake ya huko Kathmandu mwaka 2004, kwa msaada wa Sundarmani Adhikari, ambaye baadaye alimuoa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Pashupati Sharma

thumb|Pashupati Sharma akitumbuiza
**Pashupati Sharma** (alizaliwa  Putalibazar Manispaa ya Kata ya Nambari 3 ya Wilaya ya Syangja, 31 Oktoba 1982) ni mwimbaji wa nchini Nepal. 

Sharma alihamia Kathmandu mnamo 2003 kwa ajili ya masomo yake, huku akiwa na nia ya kuimba. Alianza kuimba huko Saptakoshi Dohori Sanjh na alitoa wimbo wake wa kwanza rasmi mnamo mwaka 2003. Sharma tayari ameimba zaidi ya nyimbo 200 wakati wa utumishi wake. Nyimbo zake zinahusu uzalendo, upendo na huzuni. Moja wapo ya wimbo wake mpya Lutna Sake Lut. Mnamo 2018 alitoa wimbo wa "Chhata harayo" akiwa na Devi Gharti Magar. 

## Tuzo 
* Tuzo za Picha za Wimbo Bora wa Dohori 
* Tuzo ya Muziki ya Redio Kantipur kwa Mwimbaji Bora 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Bhumika Giri

**Bhumika Giri** ni mwimbaji kutoka nchini Nepal. Anakumbukwa kama Malkia wa Jukwaani kwa sababu ya maonesho yake ya jukwaani. Mnamo Julai 2016, Giri alikuwa amerekodi nyimbo zaidi ya 300.

## Maisha ya awali 
Giri alizaliwa huko Dang na wazazi wake Hemraj Giri na Anju Giri. 

## Kazi 
Bhumika Giri ambaye ni maarufu katika maonyesho ya jukwaani, ameimba nchini Uingereza na nchi nyingine kadhaa. Aliimba kwa mara yake ya kwanza katika nchi ya Qatar.

## Albamu 
* *Lauka Chakhne Mauka Deu*
* *Teejle Garayo (2015)*
* *Gorakhpurko Salai (2017)*
* *Diyeu Churot (2017)*
* *Mayakai Piralo (2018)*
* *Tara Sangai Jun (2018)*
* *Bikriti (2018)*
* *Basaiko Tama*
* *Aajai Bhagi Jam (2019)*

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Komal Oli

thumb|Komal Oli
**Komal Oli** (amezaliwa 16 Aprili) ni mwimbaji, mwanasiasa na mtangazaji wa redioni pamoja na televisheni nchini Nepal. Aliingia katika siasa za Nepal hivi karibuni na ni mwanachama wa bunge la taifa la shirikisho akiwakilisha chama cha kikomunisti cha Nepal (NCP) akiziba nafasi iliyohifadhiwa kwa ajili ya wanawake.

## Maisha ya awali 
Komal alizaliwa tarehe 16 Aprili huko Tikari, Dang na wazazi wake Deepa na Lalit Oli. Yeye ni mkubwa kati ya watoto wanne. Alijifunza mwenyewe muziki akiwa shuleni.

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Jana Adamková

**Jana Adámková** (alizaliwa 27 Januari 1978) ni mwamuzi wa mpira wa miguu kutoka Jamhuri ya Ucheki.

Katika mfumo wa ligi za ndani nchini Ucheki, Adámková amechezesha katika Ligi ya daraja la kwanza nchini. 

Katika ngazi ya shirikisho amechezesha Ligi ya Mabingwa ya Wanawake UEFA, Euro ya Wanawake UEFA . 

Adámková aliteuliwa kuwa mwamuzi rasmi katika Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 2019 nchini Ufaransa.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanamichezo wa Ucheki
Jaya Devkota

**Jaya Devkota**, anajulikana kama Jay Devkota, (alizaliwa 8 Machi 1992) ni mwimbaji wa nchini Nepal.  Devkota alianza kazi yake mwaka 2006 na albamu ya Jeevan Bhayo Urath Bagara.  Devkota ameachia zaidi ya albamu 23 na zaidi ya nyimbo 400.  Wimbo wake wa 2018 "Barkha Lagechha" uliteuliwa kama kiburudisho kwenye utoaji wa tuzo za muziki za sadhana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Koili Devi Mathema

**Koili Devi Mathema** (1929 - 2007) alikuwa mwanamke wa kwanza aliyekuwa mwimbaji na mtunzi katika tasnia ya muziki nchini Nepal. 

Hufahamika pia kama 'Cuckoo bird', jina ambalo linatokana na maana ya jina lake 'Koili' katika lugha ya Kinepali. Anajulikana kwa sauti yake ya kipekee kama ilivyo ya ndege anayeitwa Cuckoo. 

Kwa msaada wa shangazi yake, aliingia katika jumba la kifalme la Singh Sumsher JBR akiwa na umri wa miaka 11, akiwa msaidizi. Koili Devi ni jina lililompa mafanikio na umaarufu. Alianza kuimba na kucheza katika bendi ya Singha Durbar. Mnamo mwaka 2007  baada ya kuanzishwa kwa demokrasia nchini, akawa mwimbaji huru katika Radio ya Nepal. Anatokea kwenye kizazi cha kwanza cha waimbaji wa Nepal ambao ni waimbaji wenye ujuzi. Nyimbo zake pia zimekuwa zikitumika katika filamu mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:waliofariki 2007
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Devi Gharti Magar

thumb|Devi Gharti Magar
**Devi Gharti Magar** ni mwimbaji kutoka nchini Nepal. 

Alizaliwa katika kijiji cha Ramuwa katika Wilaya ya Bagung nchini Nepal. Aliolewa na Raju Dhakal mwaka 2008. Alichaguliwa mwanachama mkuu wa "Lok Dohor Pratisthan" (Folk Duet Academy) mwaka 2019.

## Albamu 
* Badala Barilai – solo
* Banki Chari - Arjun Sapkota
* Ma Ta Aaune Thina Yehi Chal hola Vanya Bha – with Shirish Devkota
* Lauri harayo –  Pashupati Sharma
* Rudai Fulyo Makhmali –Badri Pangeni
* Syangja Hudai Baglung Bazara –  Raju Pariyar
* Fulma Mauri Dulne Belama –  Raju Pariyar
* Jimmal ba ko Aaganima –  Kulendra Bishwokarma
* Uhi kholima paani –  Rajan Gurung
* Hasna sikayeu –  Kulendra Bishwokarma
* Najarai ko Bhara –  Shirish Devkota
* Herna oi Batuli – Pashupati Sharma
* Jhalko lali oth ko –  Milan Lama
* Gham bhanda ni junko –  Bishnu Khatri
* Ke khanxeu kamala -  Parjapati Parajuli

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Nepal
Merlo Albano

**Merlo Silva Albano** (alizaliwa mwaka 1979 ) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu na mwamuzi wa kimataifa wa nchini Ufilipino.

## Maisha ya awali na elimu 
Merlo Silva Albano ni mtoto wa nne wa Loyolo na Mercedes Albano. Alihitimu kutoka chuo cha Holy Cross of Davao College na shahada ya kwanza katika elimu ya viungo 

## Mpira wa miguu 
Albano alianza kucheza mpira wa miguu mnamo 2004. Katika mwaka huo alichezea timu ya Davao katika mashindano mbalimabli huko Marikina ambapo yalitoa nafasi kwa ajili ya kufanya mazoezi na timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Ufilipino kwa mwezi mmoja. Kisha aliichezea nchi yake kwa mara ya kwanza katika Mashindano ya Wanawake ya AFF 2004 huko Vietnam na pia alicheza katika msimu wa 2007 wa mashindano hayo ambayo yaliandaliwa nchini Myanmar.  

## Uamuzi 
Akiwa anashirikiana na Chama cha Soka cha Mkoa wa Davao-Kusini cha Shirikisho la Soka la Ufilipino,  Albano alikua mwamuzi wa kimataifa wa FIFA mwaka 2012   na kufikia 2018 akawa ni mwamuzi msaidizi anayesimamia mechi za soka la wanawake. Aliongoza katika Kombe la Asia la Wanawake la AFC 2022 . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:wachezaji mpira wa Ufilipino
Janakavi Keshhari Dharmaraj Thapa

thumb|Janakavi Keshhari Dharmaraj Thapa
**Janakavi Keshhari Dharmaraj Thapa** (1924 - 14 Oktoba 2014) alikuwa mmoja wa waimbaji muhimu sana wa nchini Nepal. Anafahamika sana kwa nyimbo zake kama "Hariyo Danda Maathi", "Nepali le Maya Maaryo Barilai ". 

Dharmaraj Thapa alianza kuimba nyimbo za asili, nyimbo za kitamaduni, kucheza dansi tangu akiwa mdogo. 

Alimuoa Shavitri mwenye umri wa miaka 13 yeye akiwa na umri wa miaka 15.

## Albamu zake 
* Hariyo Danda Maathi (हरियो डाँडा माथि)
* Nepali Le Maya Maaryo Barilai (नेपालीले माया मार्यो वरिलै)
* Suna Mero Nirmaya (सुन मेरो निरमाया)
* Saahili Rimai (साँहिली रिमै चौरी गाई, झर्यो रिमै मधु बनैमा)
* Aaja Malai Sancho Chaina (आज मलाई सञ्चो छैन)
* Aaipugyau Relaima (आईपुग्यौ रेलैमा, नौबजे बेलैमा .. देहरादुनैमा साथी देहरादुनैमा)

## Vitabu vyake 
* Lamichane Thapa ko Vamshavali ("Genealogy of the Lamichhane Thapa")
* Nala Damayanti 
* Loka Sanskriti ko Ghera ma Kam jung 
* Mukti natha Darshana 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:waliofariki 2014
Jamii:Waandishi wa Nepal
Juliet Appiah

**Juliet Appiah** (alizaliwa 1989) ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa chama cha soka cha Ghana katika Ligi kuu ya Ghana . Pia ni afisa wa polisi wa Ghana.  Mnamo mwaka 2018, alikua Polisi  wa kwanza nchini Ghana kutunukiwa leseni ya uamuzi wa FIFA. 

## Kazi ya Uamuzi 
Mnamo Februari 2018 Chama cha Soka cha Ghana kilipokea kibali kutoka FIFA kwa waamuzi 22 wa Ghana ambao walikuwa wametuma maombi ya leseni za uamuzi wa kimataifa.  Juliet Appiah amekuwa afisa wa polisi wa kwanza wa Ghana kutunukiwa beji ya mwamuzi wa FIFA.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanamichezo wa Ghana
Drahşan Arda

**Drahşan Arda** (alizaliwa 1945) alikua mwamuzi wa mpira wa miguu wa chama cha soka cha Uturuki. Alithibitishwa kuwa mwamuzi wa kwanza mwanamke wa mpira wa miguu duniani na FIFA.    

## Maisha yake 
Alizaliwa huko Edirne,  alicheza mpira wa vikapu na voliboli kipindi alipokua ya shule ya upili. Kisha akapata hamasa katika mpira wa miguu.  Arda alipata cheti chake cha mwamuzi baada ya kumaliza mafunzo ya waamuzi yaliyofanywa na Tarık Yamaç katika Mkoa wa Zonguldak, Uturuki kati ya 5-26 Novemba 1967. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:wanamichezo wa Uturuki
Teodora Albon

right|thumb|150px|Teodora Albon mnamo mwaka 2014
**Teodora Albon** (alizaliwa 2 Disemba 1977 ) ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa nchini Romania. 

Albon alianza kazi ya urefa mwaka 2000 akiwa bado anachezea timu ya Clujana Cluj-Napoca, ambapo alikua akipewa mafunzo na mume wake, Mirel Albon, mwamuzi msaidizi wa zamani wa Liga I. 

Alichezesha Fainali ya mashindano ya UEFA ya wanawake chini ya miaka 19  2009 kati ya Uswidi na Uingereza.   

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamichezo wa Romania
Marie-Soleil Beaudoin

**Marie-Soleil Beaudoin** (alizaliwa 30 Novemba 1982) ni mwamuzi wa mpira wa miguu.  Alitajwa kwenye orodha ya Kimataifa ya FIFA mwaka 2014.  Pia ni profesa wa fizikia na sayansi ya viumbe katika Chuo Kikuu cha Dalhousie.

## Maisha ya awali na elimu 
Beaudoin alizaliwa mnamo 1982 huko North Vancouver, kabla ya kuhamia Quebec City, Quebec pindi akiwa bado mtoto mchanga. Yeye ndiye mkubwa kati ya mabinti watatu katika familia yao na alianza kucheza mpira wa miguu akiwa na umri wa miaka mitano.

## Kazi ya uamuzi 
Beaudoin alipokea beji ya kikanda mwaka 2008, hadhi ya mkoa mwaka 2009, beji ya kitaifa mwaka 2013 na beji ya FIFA mwaka 2014. 

Mnamo 31 Agosti 2018 Beaudoin aliteuliwa kuwa mwamuzi wa Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake chini ya miaka 17 2018 nchini Uruguay.  Beaudoin alichezesha fainali ya mashindano hayo akiwa na waamuzi wasaidizi kutoka Jamaika, Princess Brown na Stephanie-Dale Yee Sing. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:wanamichezo wa Kanada
Melissa Borjas

thumb|Melissa Paola Borjas Pastrana mnamo 2019
**Melissa Paola Borjas Pastrana** (anajulikana kama Melissa Borjas, alizaliwa 20 Oktoba 1986) ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa nchini Honduras. Borjas alipata shahada ya fedha katika chuo cha  Universidad Nacional Autónoma de Honduras, na amekuwa mwamuzi wa mpira wa miguu tangu 2011. 

Borjas, anajulikana zaidi katika vyombo vya habari vya ndani kama Melissa Pastrana, amekua kwenye Orodha ya waamuzi wa Kimataifa wa FIFA tangu 2013. 

Mnamo 2015, alikua mwanamke wa kwanza wa Honduras kuwa mwamuzi katika Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake alichezesha mechi kati ya Japan na Ecuador.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanamichezo wa Honduras
Edina Alves Batista

**Edina Alves Batista** (alizaliwa 10 Januari 1980) ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa chama cha soka cha Brazil. 

## Kazi 
Alikuwa mwamuzi katika michezo miwili mnamo Aprili 2018 kwenye michuano ya kombe la Copa Amerika la Wanawake 2018 iliyofanyika Chile.

Aliongoza mechi kadhaa kwenye Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 2019 pamoja na nusu fainali kati ya Uingereza na Marekani . 

Mwaka 2020, alikuwa mwamuzi katika mashindano ya Kandanda ya Wanawake ya Amerika Kusini 2020 yaliyofanyika nchini Argentina.

Mnamo 7 Februari 2021, alikua mwanamke wa kwanza kuchezesha katika mashindano ya FIFA ya mpira wa miguu wa wanaume, ambapo alichezesha mechi ya nafasi ya tano kati ya Ulsan Hyundai na Al-Duhail kwenye Kombe la Dunia la Vilabu la FIFA la 2020 .  Mnamo 3 Machi 2021, alikua mwamuzi wa kwanza wa mwanamke kuchezesha mchezo wa dabi kati ya Corinthians na Palmeiras nchini Brazil. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:wanamichezo wa Brazil
Sandra Braz

**Sandra Braz Bastos** (alizaliwa 1 Machi 1978) ni mwamuzi wa mpira wa miguu  wa kimataifa wa nchini Ureno.   Alikua mwamuzi rasmi katika michuano ya Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 2019 nchini Ufaransa.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanamichezo wa Ureno
Cristina Cini

**Cristina Cini** (alizaliwa 11 Julai 1969 huko Firenze, Toscana) ni mwanamke wa kwanza wa Italia kuwa mwamuzi msaidizi wa mpira wa miguu katika soka la Italia.

Alianza kuchezesha mechi za ligi ya Serie B katika msimu wa mwaka 2002-03, akimsaidia mwamuzi Antonio Dattilo katika mechi ya Trestina - Venezia (1-2), mnamo 14 Septemba 2002. Mnamo 24 Mei 2003, alichezesha kwa mara ya kwanza mechi ya ligi ya Serie A, akimsaidia mwamuzi Tiziano Pieri katika mechi ya Juventus - Chievo (4-3).

Mnamo 2 Julai 2012, alistaafu, akiwa  na jumla ya mechi 43 akiwa kama mwamuzi msaidizi wa mpira wa miguu. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Wanamichezo wa Italia
Kylie Cockburn

thumb|Kylie Margaret Cockburn mnamo 2015
**Kylie Margaret Cockburn** ( alizaliwa 1 Desemba 1988) ni mwamuzi msaidizi wa mpira wa miguu  katika Ligi ya Soka ya Uskoti. Alijulikana zaidi katika vyombo vya habari alipokuwa mwamuzi wa kwanza wa mpira wa miguu mwanamke katika mechi ya ligi kuu ya soka nchini Uskoti mwaka 2014. 

## Maisha ya awali na kazi 
Alilelewa na kukulia katika mji wa Baillieston,  Cockburn alikuwa na matamanio ya kuwa mchezaji wa soka tangu alipokua mdogo, na baadae alichezea  timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Uskoti katika ngazi ya vijana 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamichezo wa Uskoti
Doumouh Al Bakkar

thumb|Doumouh Ibrahim Al Bakkar mnamo 2021
**Doumouh Ibrahim Al Bakkar** (kwa  ; alizaliwa 7 Aprili 1990) ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa Lebanon ambaye anachezesha katika Ligi ya Soka ya Wanawake ya Lebanon.

## Maisha ya awali 
Alizaliwa 7 Aprili 1990 huko Tripoli, Lebanon,  Al Bakkar alisoma katika shule binafsi huko Zgharta .  Alifanya mazoezi ya michezo mbalimbali shuleni, ambayo ilimpelekea kucheza mpira wa kikapu katika timu ya Shabab Al Azm na Homenetmen .   akiwa na umri wa miaka 16.  Akiwa na umri wa miaka 19, alianza kufundisha timu mbalimbali za wasichana. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:wanamichezo wa Lebanoni
Bentla D'Coth

'''Bentla D'Coth''' ni mwamuzi wa mpira wa miguu na mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa nchini India.  Ni mwanamke wa kwanza kuwa mwamuzi wa mpira wa miguu wa kimataifa kutoka Asia ya Kusini.  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamichezo wa India
Sonia Denoncourt

**Sonia Denoncourt** (alizaliwa 25 Juni 1964) alikua mwamuzi wa mpira wa miguu wa nchini Kanada . Alifanya kazi  FIFA kama mkuu wa maendeleo ya waamuzi wanawake, mkurugenzi wa waamuzi huko Concacaf na kwa sasa anafanya kazi kama mkurugenzi katika chuo cha North America Academy.

## Maisha ya awali 
Denoncourt alizaliwa huko Sherbrooke, Quebec, nchini Kanada. Alihitimu chuo cha Université de Sherbrooke na shahada ya elimu ya viungo na baadae akapata shahada ya uzamili ya utawala wa michezo kutoka Chuo Kikuu cha Ottawa . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:wanamichezo wa Kanada
Salomé di Iorio

**Jessica Salomé di Iorio** ni mwanasheria na mwamuzi wa mpira wa miguu wa nchini Argentina.  Alichaguliwa kama mwamuzi wa mchuano ya Copa Libertadores de Fútbol Femenino 2009  na mashindano ya  Olimpiki ya wanawake 2012 .  

Aliwahi kuwa mwamuzi katika Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 2015.   Pia ndiye mwanamke pekee ambaye amechezesha katika ligi ya Primera Division ya Argentina . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Wanamichezo wa Argentina
Margaret Domka

thumb|Margaret Domka mnamo 2016
**Margaret Domka** (alizaliwa Agosti 13, 1979) ni mwalimu na mwamuzi wa mpira wa miguu kutoka Wisconsin, Marekani.

## Kazi ya uamuzi 
Alichaguliwa kama mwamuzi wa mechi katika michuano ya Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake la 2015 .   Hapo awali alikuwa mwamuzi msaidizi wa kimataifa wa FIFA mnamo 2007 na 2008, na alichezesha michuano ya  Kombe la Dunia la FIFA la chini ya miaka 20 mwaka 2010 na 2014.  Alichezesha pia michuano ya Kombe la Algarve 2012 .  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:wanamichezo wa Marekani
Cristina Dorcioman

**Cristina Dorcioman** (alizaliwa 7 Agosti 1974) ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa nchini Romania.

Mnamo 26 Julai 2013, Dorcioman alitangazwa kuwa mwamuzi wa michuano ya Fainali ya Euro ya UEFA ya Wanawake 2013 kati ya Ujerumani na Norwei kwenye Uwanja wa Friends Arena huko Solna, Uswidi .

Pia alichezesha mechi ya nusu fainali ya kwanza kati ya Duisburg na Turbine Potsdam katika msimu wa 2010-11 wa Ligi ya Mabingwa ya UEFA, na robo fainali nyingine tatu za mashindano hayo.

Mnamo 2009 alichezesha michuano ya UEFA Women's Euro na mwaka mmoja kabla alichezesha Fainali ya UEFA chini ya miaka 19 mwaka 2008 kati ya Italia na Norwei. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamichezo wa Romania
Leman Bozacıoğlu

**Leman Aksoy Bozacıoğlu**, ni mwamuzi wa mpira wa miguu wa chama cha soka cha wanawake cha Uturuki. 

## Maisha ya binafsi 
Bozacıoğlu mnamo 2014 alihamia Antalya kutoka Istanbul . Anaishi katika wilaya ya Gazipaşa, Antalya, ambako anafanya kazi kama mwalimu wa mazoezi ya viungo. 

Ameolewa na afisa wa jeshi. Wanandoa hao ni wazazi wa mtoto mmoja. 

## Kazi ya uamuzi 
Bozacıoğlu aliamua kuendeleza maisha ya kuwa mwamuzi wa mpira wa miguu kufuatia ushauri wa mkufunzi wake alipokuwa akichezesha michezo mbalimbali ya mpira wa miguu pindi alipokua katika timu ya shule mwaka 2006. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanamichezo wa Uturuki
Katriina Elovirta

**Katriina Elovirta** (15 Februari 1961 - 19 Juni 2018)  alikuwa mchezaji na mwamuzi wa mpira wa miguu wa kimataifa ambaye alifanya kazi tangu 1991 hadi 2003. Alikuwa mwamuzi wa FIFA kati ya 1995 na 2003  Pia alifanya kazi kama meneja wa maendeleo wa Chama cha Soka cha Finland hadi kifo chake.   Elovirta alifariki akiwa na umri wa miaka 57 baada ya kuugua kwa muda mrefu.  

### Kama mwamuzi 
Elovirta alianza kuwa mwamuzi mwaka 1991 baada ya kustaafu kucheza soka la kimataifa.  Aliwahi kuwa mwamuzi katika michuano mingi ya soka ya wanawake ikiwa pamoja na  Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 1999, Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 2003, UEFA Women's Euro 1997, UEFA Women's Euro 2001 na 2001-02 UEFA Women's Cup .    Pia alichezesha mechi katika Fainali ya Kombe la Dunia la Wanawake 1999 na Fainali ya Kombe la Wanawake la UEFA 2002 .  Mnamo 2005, aliteuliwa kama mmoja wa wakufunzi 5 wanawake kama sehemu ya kikundi cha kiufundi cha FIFA. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:wachezaji mpira wa Ufini
Dagmar Damková

thumb|Dagmar Damková mnamo 2011
**Dagmar Damková** (alizaliwa 29 Desemba 1974) alikua mwamuzi wa mpira wa miguu wa jamhuri ya Ucheki, pia alikua mwenyekiti wa kamati ya waamuzi ya FAČR,   mjumbe wa kamati ya utendaji ya FAČR, mwenyekiti wa kamati ya soka la Wanawake wa Ucheki,  mjumbe wa kamati ya waamuzi ya UEFA  na mjumbe wa kamati ya waamuzi ya FIFA . 

## Maisha ya awali 
Alihitimu katika fakati ya elimu katika Chuo Kikuu cha West Bohemia na shahada ya lugha ya Kiingereza. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:wanamichezo wa Ucheki