open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aime Cesaire

**Aimé Fernand David Césaire** (25 Juni 1913 - 17 Aprili 2008) alikuwa mshairi, mwandishi na mwanasiasa Mfaransa mwenye asili ya Afrika kutoka kisiwa cha Martinique katika Bahari ya Karibi.

Pamoja na Léopold Sédar Senghor na Léon-Gontran Damas alianzisha dhana ya negritude. Alikuwa mwalimu wa Frantz Fanon.

Baada ya kupita nafasi zote za elimu kisiwani Martinique alipewa nafasi ya kusoma huko Ufaransa kuanza mwaka 1931. Masomoni alikutana na Leopold Senghor wakawa marafiki. 

Mwaka 1939 alirudi Martinique akawa mwalimu shuleni akimfundisha Frantz Fanon. Kabla ya kurudi aliandika shairi kubwa lenye urefu wa kitabu "Cahier d'un retour au pays natal" *(daftari ya kurudi kwenye nchi nilikozaliwa)*.

Mwaka 1945 alichaguliwa kuwa meya wa Fort-de-France na mbunge katika bunge la Ufaransa huko Paris wa msaada wa chama cha kikomunisti. Bungeni alipeleka sheria iliyotaka kuyapa makoloni hadhi ya mikoa ya Ufaransa. Baada ya uvamizi wa Hungaria uliofanywa na jeshi la Umoja wa Kisovyeti aliachana na Wakomunisti.

Mwaka 1950 aliandika "Discours sur le colonialisme" (Hotuba kuhusu ukoloni). Katika kitabu hiki Aimé Césaire aliadhiri ukoloni wa Ufaransa.

Aliendelea kuwakilisha Martinique bungeni hadi mwaka 1993. Kwao kisiwani alikuwa mwenyekiti wa bunge la mkoa kati ya 1983 na 1988. 

Mwaka 2001 alijiuzulu katika siasa.

Kiwanja cha Ndege cha Martinique kilipewa jina la "Martinique Aimé Césaire International Airport" kwa heshima yake tarehe 15 Januari 2007.

## Matamko 
* Juu ya ukoloni

Mkoloni anayemwangalia mwanadamu mwenzake kama mnyama ili kutuliza dhamira yake huyu mkoloni atageukia kuwa mnyama mwenyewe. - Naambiwa habari za maendeleo na magonjwa yaliyoponywa lakini mimi naongea juu ya tamaduni zilikanyagwa na watu maelfu waliokandamizwa. Nonaongea juu ya watu mamilioni waliofundishwa kutetemeka, kupiga magoti, kukata tamaa.

* Juu ya umoja wa watu wote

Hakuna mbari ambao pekee yake una uzuri, akili, nguvu; kwa wote kuna nafasi kwenye mkutano wa washindi

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Mnara wa Babeli

[thumb|350px|Mnara wa Babeli ulichorwa mara nyingi na wasanii kama katika picha hii ya [Pieter Brueghel Mzee.]]
**Mnara wa Babeli** ni jengo kubwa linalotajwa katika Biblia kwenye Kitabu cha Mwanzo 11:1-9. Kufuatana na taarifa hii mnara ulijengwa pamoja na mji wa Babeli kama kilele chake.

Katika mapokeo ya Mwanzo 11 Babeli ulikuwa mji wa kwanza uliojengwa baada ya gharika kuu. Binadamu waliamua kuwa na jengo kubwa katika mji na kilele chake kifike mbinguni. Mpango huu haukumpendeza Mungu aliyechanganya lugha ya watu ambao hivyo walilazimika kuachana baadaye bila ya kukamilisha mnara wao.

Kihistoria si wazi ni kipindi gani kinachoangaliwa katika simulizi la Mwanzo 11. Inaonekana ya kwamba wasimulizi walikuwa na habari za piramidi au zigurati kubwa zilizokuwepo Babeli na penginepo katika Mesopotamia.

## Maelezo ya kiimani 
Simulizi limechukuliwa kwa njia mbalimbali katika mapokeo ya Wayahudi na Wakristo.

Moja ni kwamba hadithi hiyo inafundisha kwamba kiburi na dhambi kwa jumla vinatenganisha watu wasiweze kuelewana wala kuishi pamoja. Isipokuwa si wazi dhambi ni ipi. 

Kwa Wakristo Mwinjili Luka katika kitabu cha Matendo ya Mitume kwenye Agano Jipya alitumia mfano wa mnara kama kinyume cha matokeo ya siku ya Pentekoste ambako watu kutoka lugha mbalimbali walipata kuelewana kwa msaada wa Roho Mtakatifu. 

## Simulizi la Mwanzo 11, 1-9 
11,1 Nchi yote ilikuwa na lugha moja na usemi mmoja. 
2 Ikawa watu waliposafiri pande za mashariki waliona nchi tambarare katika nchi ya Shinari; wakakaa huko. 
3 Wakaambiana, Haya, na tufanye matofali tukayachome moto. Walikuwa na matofali badala ya mawe, na lami badala ya chokaa. 
4 Wakasema, Haya, na tujijengee mji, na mnara, na kilele chake kifike mbinguni, tujifanyie jina; ili tusipate kutawanyika usoni pa nchi yote. 
5 BWANA akashuka ili auone mji na mnara waliokuwa wakiujenga wanadamu. 
6 BWANA akasema, Tazama, watu hawa ni taifa moja, na lugha yao ni moja; na haya ndiyo wanayoanza kuyafanya, wala sasa hawatazuiliwa neno wanalokusudia kulifanya. 
7 Haya, na tushuke huko, tuwachafulie usemi wao ili wasisikilizane maneno wao kwa wao. 
8 Basi BWANA akawatawanya kutoka huko waende usoni pa nchi yote; wakaacha kuujenga ule mji. 
9 Kwa sababu hiyo jina lake likaitwa Babeli; maana hapo ndipo BWANA alipoichafua lugha ya dunia yote; na kutoka huko BWANA akawatawanya waende usoni pa nchi yote.

## Viungo vya nje 
* The Encyclopedia of Babel  - collection of references to Babel in history, arts and literature 
* Genesis 11 (KJV) 
* The Tower of Babel  from the Brick Testament. 
* Babel In Biblia: The Tower in Ancient Literature by Jim Rovira  
* Is there archaeological evidence of the Tower of Babel?-Christian Source. 
* Our People: A History of the Jews - The Tower of Babel 
* Livius.org: The tower of Babel  
* Tower of Babel envisioned by science fiction artist Frank Wu 
* Anna Katharina Emmerick - The Tower Of Babel  
* Anna Katharina Emmerick - Turmbau zu Babel 
Jamii:Biblia
Jamii:Mesopotamia
Jamii:Ustaarabu
Uumbaji

**Uumbaji** ni tendo linalosadikika analiweza Mwenyezi Mungu tu kwa sababu ni kusababisha kitu kuwepo kutoka utovu wa vyote. 

Hivyo vitu vyote vimeanza kuwepo kwa uwezo wake tu, ingawa kwa kawaida vinatokana na vile vilivyotangulia (k.mf. wazazi). 

Kwamba kiumbe kimeweza kikatokana na vingine namna hiyo haifuti ukweli kwamba kimeanza na kinaendelea kuwepo kwa uwezo wa Muumba aliyesababisha viumbe hivyo viwepo na kuzaa au kubadilika. 

Kwa msingi huo, si lazima dhana ya mageuko ya spishi ipingane na imani katika uumbaji.

## Uumbaji katika Biblia
Uumbaji unasimuliwa katika sura mbili za kwanza za Kitabu cha Mwanzo. Kama vile sehemu mbalimbali za Biblia, kitabu hicho kilitungwa kwa kushona pamoja maandishi tofauti. Ndiyo sababu tunakuta masimulizi mawili juu ya Mungu kuumba ulimwengu na watu.

### Simulizi la Kwanza
La kwanza (1:1-2:4a) linamchora Mungu akifanya kazi kama binadamu kwa siku sita halafu kustarehe. Aliumba kila kitu kwa Neno lake (Eb 11:3; ndiye Mwanae pekee: Yoh 1:1-18). Wengine wanaona humo hata kidokezo cha kwanza cha Roho Mtakatifu, aliye upendo wa Mungu, katika upepo uliovuma juu ya wingi wa maji. 

Mungu aliona kila alichokiumba ni chema tu, lakini alipoumba mtu katika jinsia mbili akaona ni mwema sana, ni bora kuliko vingine, akamweka kuvitawala kwa niaba yake. 

Mwanamume na mwanamke wana hadhi sawa kwa kuwa wote wawili ni sura na mfano wake, si upande wa mwili, bali hasa kwa roho yenye uwezo wa kuelewa na kupenda kwahiari. 

Muumba anataka watu washirikiane na kusaidiana, kilele cha uhusiano wowote kati yao ni ndoa inayowafanya kuwa mwili mmoja kama Kristo na Kanisa (Ef 5:31-32).

### Simulizi la Pili
Simulizi linalofuata (Mwa 2:2b-25) ni la zamani zaidi, nalo pia lina mafundisho makuu juu ya Mungu na mtu, hasa kwamba huyo ndiye kiumbe bora anayeweza kushirikiana na Mungu, tofauti na vingine.

Hali yake asili ilikuwa ya kupendeza kabisa kwa usafi wa moyo na uhai usio na mwisho, naye alitakiwa akubali kazi za Mungu na kufuata maneno yake, bila ya kujiamulia nini jema, nini baya.

Kumbe, alifanya tofauti akaharibika na kuathiri ulimwengu mzima.

Jamii:Dini
Jamii:Biblia
Jamii:Mungu
Punjab

thumb|350px|Punjabthumb|350px|Punjab leo katika Uhindi na Pakistan
**Punjab** (pia: **Panjab**; kwa Kipunjabi: ਪੰਜਾਬ panjāb,* maji tano au nchi ya mito mitano*) ilikuwa jimbo la Uhindi wa Kiingereza lililogawiwa tangu 1947 kati ya nchi za Uhindi na Pakistan.
 
Kijiografia ni tambarare ya mito mitano inayoingia katika mto Indus upande wa mashariki. Hali ya hewa ni yabisi lakini maji ya mito ni msingi wa kilimo cha umwagiliaji. Kilimo hicho chazalisha sehemu kubwa ya chakula cha Uhindi na Pakistan.

Panjab ni chanzo cha ustaarabu wa Uhindi wa Kale na maghofu ya Harappa yako huko. Hadithi nyingi za maandiko matakatifu ya Uhindu 
kama Rig Veda, Upanishadi na Mahabarata yaliandikwa huko.

Asili ya dini ya Kalasinga pia iko Punjab.

## Viungo vya nje
Jamii:Pakistan
Jamii:Uhindi
Bandari

]]
 huwa na winchi za upakizaji za kisasa kabisa]]
**Bandari** ni mahali pa kupokea meli na kuhamisha mizigo yao pamoja na abiria. Bandari inatakiwa kuipa meli kinga dhidi ya mawimbi makubwa na vifaa ya kupakiza au kutoa mizigo. Kuna bandari asilia na bandari zilizotengenezwa kwa kusudi hii. Kwa jumla bandari ni sehemu muhimu za miundombinu wa nchi.

Bandari hutengenezwa kando ya bahari, maziwa au mito.
 
Kati ya sifa muhimu kwa ajili ya bandari ni 
* kina cha maji cha kutosha kulingana na ukubwa wa meli zinazoitumia.
* mitambo kama winchi za upakizi
* nafasi za ghala
* njia za usafiri kama reli na barabara za kusafirisha mizigo

Bandari hutofautiana kulingana na kusudi lao na aina za mizigo inayoshughulikiwa humo. 

Bandari ndogo zinahudumia wavuvi au jahazi za burudani.

Kuna bandari zinazopokea mizigo ya kila aina kama bandari ya Dar es Salaam au Mombasa. 

Mara nyingi kuna bandari zinazoshughulikia mizigo maalumu kama mafuta, kontena, kivuko na kadhalika.

## Bandari zinazoshughulikia mizigo mingi duniani
(mizigo kwa mwaka tani milioni)
# Shanghai (Jamhuri ya Watu wa China) 537,0
# Singapur 448,2
# Rotterdam (Uholanzi) 378,2
# Ningbo (Jamhuri ya Watu wa China) 300,0
# Guangzhou (Jamhuri ya Watu wa China) 300,0
# Tianjin (Jamhuri ya Watu wa China) 255,0
# Hong Kong (Jamhuri ya Watu wa China) 238,0
# Nagoya (Japani) 206,0
# Qingdao (Jamhuri ya Watu wa China) 200,0
# Dalian (Jamhuri ya Watu wa China) 200,0
# Antwerpen (Ubelgiji) 167,4
# Los Angeles (USA) 162,1 (2005)
# Durban (RSA) 104,8
# Mombasa (EACU) 100,2
# Port Suez (Misri) 80,2
# Abidjan (Cote d'Ivoire) 50,6

## Bandari zinazoshughulika na mizigo, bandari huru na usafiri duniani
AS
# Singapur 
# Chiba
# Inchon  

AF
# Port Suez
# Kivukoni
# Dauola
# Beneficae

AM
# Halifax
# Toronto
# Oakland San Fransico
# Boston
# New York

EU
# Antwep
# Porto

LA
# Rio de Janairo
# Havana

ME
# Dubai
# Boophurus
# Nhava Shiva

Jamii:Usafiri wa maji
!
Tani

**Tani** moja ni kipimo cha masi ya gimba ambacho ni sawa na kilogramu 1,000. Si kipimo halisi cha SI lakini hukubaliwa pamoja navyo vipimo sanifu. Kama kipimo sanifu cha SI ingeitwa "megagramu" ambayo haitumiki.

Ni kipimo muhimu katika takwimu za biashara na uchumi.

Neno tani hutumiwa pia kwa kutaja ukubwa wa ngama ya meli lakini hii ni kipimo tofauti si sawa na tani ya SI. Kipimo cha kimataifa kimekuwa tani ya "gross tonnage" au tani GT.

## Marejeo 
* Kilogramu kwenye tovuti ya sizes.com 
* Tovuti rasmi ya Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo 

Jamii:Vipimo vya uzito
Usafiri

[thumb|right|Treni ya Shinkansen nchini [Japani.]]
[thumb|right|Feri kwenye bandari ya [Dar es Salaam.]]
[thumb|right|Ndege ya [Boeing 747-300.]]
**Usafiri** ni uhamisho wa watu au vitu na bidhaa kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine.

Usafiri unakuja pamoja na muundombinu kama njia za usafiri, vyombo vya usafiri na wahusika wake kama makampuni, shirika na abiria.

## Njia za usafiri 
Njia za usafiri hutofautishwa kufuatana na aina yake kama ni:
* usafiri wa nchi kavu kwa kutumia barabara au reli
* usafiri wa majini kwa kutumia bahari, maziwa, mito na mifereji
* usafiri wa hewani kwa kutumia vyomboanga na viwanja vya ndege
* usafiri wa mabomba ambayo husafirisha maji, gesi na mafuta.

## Vyombo vya usafiri 
Vyombo vya usafiri hulingana na njia zinazotumika.

Usafiri wa nchi kavu hutumia motokaa, treni, baisikeli au pikipiki. 

Usafiri wa majini hutumia meli, boti, jahazi na mengine.

Usafiri wa hewani hutumia ndege, helikopta au ndegeputo.

## Faida ya usafiri
* Husaidia katika kufikisha haraka vyakula au matunda yanayooza mapema.
* Husaidia kufikisha haraka habari zilizo kwenye majarida n.k.
* Huwezesha mahusiano kati ya nchi na nchi.
* Husaidia biashara za masafa marefu kuendelea.
* Pia husaidia katika maendeleo ya nchi (kimapato)

## Tanbihi
*
Jeanne d'Arc

right|thumb|200px|Jeanne d'Arc
'''Jeanne d'Arc''' (mnamo 1412 – Rouen, 30 Mei 1431) alikuwa msichana Mfaransa anayeheshimiwa kama shujaa wa uhuru wa Ufaransa na mtakatifu wa Kanisa Katoliki.

Tarehe 18 Aprili 1909 alitangazwa na Papa Pius X kuwa mwenye heri na tarehe	16 Mei 1920 Papa Benedikto XV alimtangaza mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyouawa .

## Maisha
Bikira huyo aliongoza jeshi la Ufaransa katika kipindi kimoja cha Vita vya Miaka 100 dhidi ya Uingereza akawashinda Waingereza na kuhakikisha uhuru na umoja wa Ufaransa .

Baadaye alikamatwa na Waingereza akahukumiwa kuchomwa moto na mahakama ya Wafaransa walioshirikiana na Waingereza kwa tuhuma za kuwa mzushi na mwasi wa Mungu zisizokuwa na msingi wowote.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 185-186
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 155-156
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 44

## Viungo vya nje 
* Kituo cha Kimataifa cha Yoana wa Arc

Jamii:Waliozaliwa 1412
Jamii:Waliofariki 1431
Jamii:Mabikira
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Nuhu

.]]
**Nuhu** anajulikana na kuheshimiwa katika dini ya Uyahudi, Ukristo na Uislamu kama mfano wa mwadilifu aliyeokolewa na Mungu katika safina wakati wa gharika kuu. Kadiri ya Biblia aliishi huko Mesopotamia.

Jina lake (kwa Kiebrania **נח** *Noah*, kwa Kiarabu **نوح** *Nuhu*) linatafsiriwa na Kitabu cha Mwanzo *Mfariji*, lakini maana ya hakika zaidi ni *Anayeendeleza* ubinadamu baada ya gharika.

Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Novemba.

## Katika Biblia
 imekopwa kutoka kwa Wababeli na kutafsiriwa tena katika Torati na katika Quran.]]
Simulizi la gharika ni miongoni mwa yale yanayojulikana sana katika Biblia. 

Katika simulizi hilo, Nuhu alifanya kazi kwa uaminifu ili kujenga safina kwa amri ya Mungu, ambamo hatimaye kuokoa familia yake na wanyama wote wa nchi kavu. Mungu aliigharikisha Dunia baada ya kusikitika kwamba ilikuwa imejaa dhambi.  

Mwa 6:5-9:17 inatufundisha kwamba Mungu anachukizwa na dhambi, hivyo anataka kuondoa maovu duniani ili nchi impendeze kama alivyokusudia alipoiumba. Kwa ajili hiyo zamani za Nuhu alileta maji yafunike dunia na kuzamisha waovu. Lakini alisalimisha waadilifu katika safina kubwa ya kutosha, halafu akafunga nao agano thabiti (Eb 11:7). 

Kadiri ya Mtume Petro maji yanayokusudiwa kutakasa dunia yote ni yale ya ubatizo (1Pet 3:17-22), na safina ambayo iokoe watu ni Kanisa, ambalo kadiri ya Agano Jipya ni la lazima kwa wokovu kama vile ubatizo unaotuingiza ndani yake.

Uso wa nchi ulipokwishatakaswa na maji njiwa akarukaruka akachuma tawi la mzeituni unaozaa matunda ya kutengenezea mafuta.

Njiwa akaonekana tena juu ya maji siku ya ubatizo wa Yesu ambapo alipakwa Roho Mtakatifu na kuyatia maji nguvu ya kutakasa watu (Mk 1:9-11; Tito 3:3-7). Maji na mafuta ndiyo mwanzo mpya kwa binadamu.

Mara alipotoka safinani Nuhu alimtolea Mungu sadaka iliyompendeza hata akaahidi hataangamiza tena binadamu kila anapostahili. Sadaka hiyo ni mfano wa ile ya Yesu msalabani, inayoadhimishwa katika ekaristi, ikituondolea adhabu nyingi na kutuletea huruma ya Mungu, yaani nafasi na neema ya kutubu (Tito 2:11-14). Hatimaye kutakuwa na hukumu itakayobagua waadilifu na waovu kama siku za Nuhu (Math 24:37-41).

Kwa namna hiyo, Mungu alifanya agano na Nuhu na kuahidi kutoharibu tena viumbe vyote vya Dunia kwa gharika.  

Nuhu pia anaonyeshwa kama "mkulima wa udongo" aliyelima mzabibu, pia mnywaji wa zabibu hiyo. (Mwanzo 9:20－21)

Baada ya gharika, Mungu anaamuru Nuhu na wanawe: “zaeni, mkaongezeke, mkaijaze nchi”.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Jewish Encyclopedia: Noah from the 1901–1906 *Jewish Encyclopedia*
*Catholic Encyclopedia: Noah
*MuslimWiki: Nuh

Jamii:Manabii katika Uislamu
Natal

**Natal** ilikuwa koloni ya Uingereza katika Afrika ya Kuini-Mashariki tangu 1856. 1910 ikaingia kama jimbo la Natal katika Muungano wa Afrika Kusini pamoja na koloni nyingine za Rasi, Transvaal na Dola Huru. 

1994 jimbo la Natal liliunganishwa na bantustan ya KwaZulu kuwa jimbo jipya la KwaZulu-Natal.

## Historia ya awali
Jina la Natal limetokana na mpelelezi na mbaharia Mreno Vasco da Gama aliyefika kwenye pwani karibu na Durban mnamo 25 Desemba 1497. Aliita mahali Rio de Natal au "mto wa Krismasi" kutokana na tarehe ya kufika kwake. Jina limebaki kwenye ramani likaendelea kutumiwa kwa eneo hili. 

Mwaka 1824 mfalme Shaka Zulu alikutana hapa na kikosi cha Waingereza akawa rafiki wa afisa kiongozi akampa zawadi ya kanda la eneo lenye urefu wa maili 25 kwenye pwani na upana wa maili 100 kuingia barani. Waingereza hawakujaribu kutawala eneo hili lote lakini walianzisha makazi ya Port Natal yaliyokuwa baadaye mji wa Durban.

1839 kundi la makaburu aina ya voortrekker lilifika Natal na kuanzisha mji wa Pietermaritzburg iliyokuwa mji mkuu wa jamhuri ndogo ya Natalia. 

Baada ya miaka mitatu Waingereza kutoka rasi 1842 walitwaa jamhuri ya makaburu kwa nguvu ya kijeshi na kuiunganisha na koloni ya rasi. Makaburu wengi waliondoka kwenda eneo ng'ambo ya mto Oranje walipoanzisha Dola Huru ya Oranje.

Natal ilitawaliwa kwa muda kama sehemu ya rasi lakini ikapewa cheo cha koloni ya pekee kuanzia 1856.

## Watu
Natal ni eneo la Zulu hasa. Kuna kundi kubwa ya watu wenye asili ya Uhindi waliopelekwa hapa na Waingereza kama wafanyakazi kwenye mashamba ya miwa na katika migodi wakati wa karne ya 19. Makaburu walibaki wachache tu na Watu wenye asili ya Kiingereza waliingia hapa kutoka rasi.
Maharaja

**Maharaja** (Kisanskrit महाराज mahārāja, *mtawala mkubwa*, *mfalme mkubwa*) ni cheo cha kihistoria kwa mtawala mkabaila nchini Uhindi. Umbo la kike ni maharani ambaye ni ama mke wa maharaja au mtawala wa kike. Cheo hiki kilitumiwa pia katika madola yaliyoathiriwa na Uhindi katika nchi za Indonesia, Malaysia na Ufilipino za leo.

Wakati wa utawala wa Kiingereza juu ya Uhindi kulikuwa na madola 600 yaliyokuwa na hali ya nchi lindwa ndani ya Uhindi wa Kiingereza  uliojumlisha nchi za Uhindi, Pakistan na Bangladesh za leo. Madola haya yalisimamiwa na watawala ya Kihindi na wengi wao walikuwa na cheo cha maharaja, wengine waliitwa raja, sultani na mengine. 

Waingereza walitawala theluthi mbili za eneo la Uhindi wa Kiingereza moja kwa moja na theluthi moja ilikuwa sehemu ya madola haya 600. Kila maharaja au mtawala alikuwa na mshauri mkazi Mwingereza aliyekuwa na uwezo wa kusimamisha maazimio ya serikali ya dola au kumshawishi mtawala kuitikia mapendzi ya serikali kuu. 

Hali halisi cheo cha "maharaja" hakikulingana mara nyingi na uwezo halisi wa watawala kwa sababu wengi wao walikuwa na maeneo madogo lakini Waingereza walikubali kuwapa vyeo vikubwa badala ya madaraka halisi.

Kati ya maharaja waliotawala maeneo makubwa walikuwa wale wa Mysore na wa Jammu na Kashmir. Mtawala wa dola kubwa kabisa la kujitawala hakutumia cheo cha maharaja alikuwa Nizam wa Hyderabad.

Wakati wa uhuru wa Uhindi na Pakistan kama jamhuri madola madogo yalifutwa na cheo cha maharaja kilipigwa marufuku.

Jamii:Historia ya Uhindi
Jamii:Cheo
Gujarat

[thumb|right|250px|Gujarat kwenye [ramani ya India.]]
thumb|250px|Ramani ya Gujarat.
thumb|right|250px|Ramani ya Gujarat.
**Gujarat** ni jimbo la kujitawala ndani ya shirikisho la Uhindi. 

Mji mkuu ni Gandhinagar ambao ni mji mpya uliopewa jina hilo kwa heshima ya Mahatma Gandhi aliyezaliwa Porbandar, jimboni Gujarat. Mji mkubwa ni Ahmedabad, ukifuatwa na Surat.

Gujarat ina eneo la km² 196,024 zinazokaliwa na watu milioni 50. 

Lugha rasmi ni Kigujarati inayotumiwa na asilimia 80 za wakazi. 

Wengi wao ni Wahindu (88.57%), kuna pia Waislamu (9.67%), Wajain (0.96%), Wakristo (0.52%) n.k.

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Majimbo ya Uhindi
Kigujarati

[thumb|250px|[Mahatma Gandhi (Baba wa taifa wa Uhindi) na Muhammad Ali Jinnah (Baba wa taifa la Pakistan) walikuwa wasemaji mashuhuri wa Kigujarati wa karne ya 20. Lugha ya pamoja haikushinda tofauti za kidini na kisiasa kati yao. (picha ya 1944)]]

**Kigujarati** (ગુજરાતી *gujǎrātī?*) ni lugha muhimu nchini Uhindi. 

Kinajadiliwa na watu milioni 46 duniani. Ni kati ya lugha rasmi 22 za shirikisho la Uhindi na lugha rasmi ya jimbo la Gujarat katika India ya magharibi.

Wasemaji wa Kigujarati zaidi ya milioni 45 huishi Uhindi na wengi wao wako kwenye jimbo la Gujarat. Takriban 400,000 hukadiriwa katika Afrika ya Mashariki ni lakhi mbili na nusu Tanzania na lakhi moja na nusu Kenya. Uingereza wako karibu lakhi tatu na mnamo lakhi moja huko Pakistan.
 
Kinahesabiwa kuwa kati ya lugha za Kihindi-Kiirani ndani ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lugha za karibu ni pamoja na Urdu, Kihindi, Kipunjabi, Kisindhi, Kimarathi na Kibengali. 

Asili ya kutokea kwa Kigujarati ilikuwa Kisanskrit iliyokuwa lugha ya chanzo cha utamaduni wa Uhindi.. Kigujarati cha Kale kilipatikana kama lugha ya fasihi tangu mnamo mwaka 1100. 

Kigujarati huandikwa kwa mwandiko wake wa pekee ambao ni abugida inayofanana na Devanagari ya Kihindi.

Mfano:

**કેમ છો?** (*kem cho?*) Habari zako? (salamu ya kawaida) 

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kigujarati 
*lugha ya Kigujarati katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/guj

Jamii:Lugha za Kihindi-Kiirani
Jamii:Lugha za Uhindi
Jamii:Lugha za Tanzania
Jamii:Lugha za Kenya
Jamii:Lugha za Zambia
Jamii:Lugha za Pakistan
*
Porbandar

thumb|Porbander mwaka 2007
thumb|Hekalu ya Hanuman mjini Porbandar (1958)

**Porbandar**  ni mji wa bandari kwenye pwani la Gujarat nchini Uhindi mwenye wakazi mnamo 150,000 (mwaka 2001). Inajulikana hasa kama mahali pa kuzaliwa kwa Mahatma Gandhi. 

Jina la mji latokana na maneno mawili ya "Porai" ambayo ni jina la mungu wa kike anayeabudiwa hapa na "bandar" ambalo ni neno la Kiajemi la kumaanisha bandari.

Bandari iko kando la Bahari Hindi ni msingi kwa viwanda vya kushughulikia samaki inayopelekwa nje kutoka hapa. 

Tangu karne ya 17 hadi uhuru wa Uhindi mji ulikuwa mji mkuu wa dola la maharaja wa Porbandar aliyetawala eneo la kilomita za mraba  1,663 na watu 100,000 chini ya usimamizi wa Uhindi wa Kiingereza.

Jamii:Miji ya Uhindi
Jamii:Gujarat
Herodoti

thumb|right|Herodoti wa Halikarnassos.
**Herodoti wa Halikarnassos** (kwa Kigiriki Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς, *hēródotos halikarnāsséus*; 484 KK - 425 KK) alikuwa mwandishi wa historia wakati wa Ugiriki ya Kale. 

## Maisha
Alikuwa mwenyeji wa mji wa Halikarnassos katika Asia Ndogo (Uturuki ya leo) akasafiri baadaye na kutembelea nchi nyingi, kame vile Italia, Bahari Nyeusi na Misri. Alikusanya habari nyingi kutoka kwa watu wengine pia.

## Maandishi
Herodoti ni maarufu kwa sababu alikusanya habari nyingi za historia ya kale ya mataifa ya Asia, Afrika na Ulaya. Waroma wa Kale walimwona kama "Baba wa historia". 

Sehemu kubwa ya maandishi yake yamepotea; yanajulikana tu kwa sababu yanatajwa katika vitabu vingine vya kale. Lakini historia yake ya vita kati ya Wagiriki na Wajemi wakati wa karne ya 5 na 6 KK imehifadhiwa.

Kwa jumla hata wataalamu wa leo hutegemea mara nyingi habari zilizokusanywa na Herodoti juu ya Babeli, Misri, Uajemi na Ugiriki ya Kale.

## Vyanzo
*[The History of Herodotus](https://en.wikisource.org/wiki/The_History_of_Herodotus_(Rawlinson)), jinsi ilivyotafsiriwa na George Rawlinson kwa Kiingereza, Vitabu 1 - 9, (1860)

Jamii:Waliozaliwa 484 KK
Jamii:Waliofariki 425 KK
Jamii:Washairi wa Ugiriki ya Kale
Jamii:Wanahistoria wa Ugiriki
Helen Keller

**Helen Adams Keller** (27 Juni 1880 – 1 Juni 1968) alikuwa mwandishi na mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka nchini Marekani. Wakati alivyofikisha umri wa miezi kumi na tisa akawa anaumwa na kukapelekea kuwa na matatizo ya kutosikia na kutoona. Aliendelea kuwa mtu wa kwanza kiziwi na kipofu aliyefaulu kuchukua digrii ya chuoni.

## Maisha yake 
Helen alipokuwa na umri wa miaka saba, familia yake ikaamua kumtafutia mwalimu ambaye atakuwa akimfundisha. Wakamwomba Michael Anegnos, ambaye alikuwa mkurugenzi wa *Taasisi ya Kutunza Viziwi na Vipofu*. Wakamwomba awatafutie mwalimu atakayekuwa anamfundisha binti yao.

Akawakubalia na kuwaeleza kwamba anamfahamu mwanadada mmoja ambaye anajulikana kwa jina la Anne Sullivan, yeye atafaa kuwa mwalimu wa binti yenu. Baada ya hapo Anne akasafiri kuelekea mjini Alabama kwenda kuishi na familia ya akina Helen kwa lengo la kumfunza. Anne alianza rasmi kuishi na familia ya Keller kunako mwezi Machi ya mwaka wa 1887.

Anne alimsaidia Helen namna ya kuwasiliana na watu wengine. Alimfundisha majina ya vitu kwa kuandika katika kiganja cha Helen. Mnamo mwaka 1890, familia ya Helen walimpeleka mtoto wao katika *Taasisi ya Viziwi na Watu Wasioona* ili aweze kujifunza namna ya kuzungumza na kuweza kupata mawasiliano.

Alivyofikisha umri wa miaka kumi na tisa, Helen alielekea katika chuo kimoja kiitwacho *Radcliffe* cha mjini Massachusetts. Na akahitimu masomo yake katika Radcliffe kunako mwaka wa 1904. Alikuwa mtu wa kwanza katika watu vipofu na viziwi kupata digrii moja ya sanii.

Mnamo mwaka wa 1903, Helen alitunga kitabu kinachohusu maisha yake. Kitabu kilikwenda kwa jina la "The Story of My Life" (Hadithi ya Maisha Yangu). Kisha akaandika vitabu vingine kumi na viwili. Baadhi ya vitabu vyake vikaja kuigizwa katika filamu, kama vile kitabu cha "The Miracle Worker", filamu ilichezwa mnamo mwaka 1962.

Wakati wa uhai wake Helen, alijaribu kusaidia watu masikini na baadhi ya watu walio viziwi na vipofu. Helen alitembelea takriban nchi 39 akiwa pamoja na Anne kwa lengo la kuelezea habari za maisha yake na uzoefu pia. Helen pia alitunga kitabu kinachohusu maisha ya Anne Sullivan, kitabu kilikwenda kwa jina la "Teacher". Helen Keller alifariki dunia mnamo tarehe moja ya mwezi wa sita katika mwaka wa 1968, mjini Connecticut, Marekani.

## Viungo vya nje 
* American Foundation for the Blind's Helen Keller collection 
* Helen Keller Kids Museum Online
* The Helen Keller Services for the blind
* 1925 interview  in the Minneapolis Daily Star
* obituary in the *New York Times*

## Keller katika IMDB 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  - Animated biography of Helen Keller on DVD

### Habari kuhusu siasa za Keller 
* Marxists Internet Archive: Helen Keller Reference Archive.
* "How I Became A Socialist", by Helen Keller, 1912-11-03
* "Rethinking the Problematic Icon"  Contrasts the iconic image of Keller as disabled saint with her real life in social and political activism.

Jamii:Waliozaliwa 1880
Jamii:Waliofariki 1968
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Henri Matisse

thumb|Henri Matisse (1933)
**Henri Matisse** (31 Desemba 1869 – 3 Novemba 1954) alikuwa msanii kutoka nchini Ufaransa. Alifanya kazi za kuchonga na kuchapisha lakini amejulikana hasa kama mchoraji.

Alipendwa kwa namna jinsi alivyotumia rangi katika picha zake.

## Mifano ya picha zake 

Image:Matisse-Woman-with-a-Hat.jpg|Mwanamke anayevaa kofia (1905)
Image:Matissedance.jpg|La Danse (1909)
Image:Matisse-The-Dessert-Harmony-in-Red-Henri-1908-fast.jpg|The Dessert: Harmony in Red, 1908
Image:Matisse - Green Line.jpeg|Madame Matisse (1906)

## Viungo vya Nje 
* Matisse gallery

Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1954
Jamii:Wachoraji wa Ufaransa
Ohio (mto)

thumbnail|right|280px| Mto Ohio
[thumb|right|Ramani ya [beseni ya mto Ohio]]
thumb|Mto Ohio kwa macho ya ndege

**Mto Ohio** ni tawimto muhimu wa mto Mississippi katika mashariki ya Marekani. 

Urefu wake ni kilomita 1,579 kuanzia chanzo chake kwenye maungano ya mto Allegheny na mto Monongahela karibu na mji wa Pittsburgh hadi mdomo kwenye mto Mississippi. Njia ya mto ni mpaka kati ya majimbo sita ya Marekani na beseni yake inajumlihsa eneo la majimbo 14. Tawimto kubwa ya kuingia ni mto Tenessee. 

Katika historia ya Marekani ilikuwa njia muhimu ya mawasiliano kabla ya kujengwa kwa barabara na reli. Wakati wa karne ya 19 Ohio ilikuwa mpaka kati ya maeneo yaliyoruhusu utumwa na majimbo yaliyokataa utumwa. 
  
Mto huu umepakana na majimbo ya Ohio, Kentucky, Illinois, Indiana, West Virginia na Pennsylvania. Miji muhimu kando la mto ni Louisville, Kentucky, Paducah, Kentucky, Cincinnati, Ohio na Pittsburgh, Pennsylvania. 

## Viungo vya Nje 
* **Historic Ohio, the magazine** 
* **Ohio Historical Preservation Group** 
* Ohio River Valley Families Online Searchable Database, a genealogy resource
* Image at the confluence with the Mississippi River
* Watershed information 
* Ohio River Forecast Center, which issues official river forecasts for the Ohio River and its tributaries

Jamii:Mito ya Marekani
Jamii:Mto Mississippi
Leon Bourgeois

left|80px

**Léon Victor Auguste Bourgeois** (21 Mei 1851 – 29 Septemba 1925) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Ufaransa. Kwa miezi michache alikuwa Waziri Mkuu 1895-96. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1851
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Karl Hjalmar Branting

thumb|right|Karl Hjalmar Branting
left|80px

**Karl Hjalmar Branting** (23 Novemba 1860 – 24 Februari 1925) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uswidi. Kati ya miaka ya 1920 na 1925 alikuwa Waziri Mkuu wa Uswidi mara tatu. Mwaka wa 1921, pamoja na Christian Lous Lange alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**.

Jamii:Waliozaliwa 1860
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Wanasiasa wa Uswidi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Viktoria wa Uingereza

**Malkia Viktoria** (24 Mei 1819 – 22 Januari 1901) alikuwa malkia wa Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire ya Kaskazini tangu 1837 hadi 1901. Hakukuwa na mfalme au malkia mwingine aliyeshika nafasi ya mkuu wa dola kwa muda mrefu zaidi hadi alipopitwa na Elizabeti II.

Alipewa hadhi ya malkia akiwa na umri wa miaka 18. William IV aliyekuwa mfalme alipofariki Viktoria amekuwa mrithi kwa sababu baba yake alikuwa ameshaaga dunia. 

Alipokuwa malkia Uingereza ilikuwa tayari ufalme wa kikatiba na madaraka ya mfalme au malkia yameshapungua. Lakini aliheshimiwa sana akawa ishara ya maendeleo na enzi ya Uingereza. Wakati wake nchi iliendelea kuwa yenye nguvu duniani na kujenga utawala juu ya makoloni mengi. Mapinduzi ya viwanda yalifikia kilele chake na Uingereza ilishinda nchi zote za dunia kiteknolojia, kiuchumi na kijeshi. 

Kwenye mwisho wa utawala wake uwezo huu umeshapungua kutokana na maendeleo ya nchi kama Ujerumani na Marekani lakini alisimamia milki iliyounganisha theluthi moja ya watu wote duniani sehemu ya tano (20%) ya uso wa dunia.

Kipindi chake huitwa mara nyingi "enzi ya Viktoria".

Mwaka 1840 aliolewa na Albert wa Saksonia-Coburg na Gotha akazaliana naye watoto 9. Albert aliaga dunia mapema mwaka 1861 akiwa na miaka 42 pekee na Viktoria aliendelea kuonyesha huzuni yake kwa kuvaa nguo za mjane kwa miaka mingi iliyofuata.
  
Wakati Uingereza ilipopanua utawala wake duniani alipewa pia cheo cha kaisari cha Uhindi. Binti yake wa kwanza aliolewa na Kaisari Wilhelm II wa Ujerumani.

Kipindi chake kilikuwa kipindi cha maendeleo ya kiuchumi na matabaka ya juu na ya kati yaliona maendeleo makubwa maishani lakini matabaka ya chini bado yalikuwa na maisha magumu. Hata kama jeshi la Uingereza ilipigana vita vingi duniani katika makoloni yake watu wa Uingereza yenyewe waliona kipindi kirefu cha amani na maendeleo.

Jamii:Wafalme na malkia wa Uingereza
Sofia Rotaru

**Sofia Mihailovna Evdokimenko-Rotaru** (amezaliwa tar. 7 Agosti 1947) ni mtunzi wa nyimbo, mwimbaji, mchezaji, mwanamuziki, mtayarishaji wa muziki, mtayarishaji wa filamu, mfanya biashara na mtunzi wa vitabu wa Kirusi-Kiukraine. Anafahamika zaidi kwa jina la Sofia Rotaru. Sofia amewahi kutoa albamu kadhaa zilizoweza kumfanya kuwa maarufu. Albamu hizo ni kama vile Ballade About Violins, Lavender (Lavanda), na I Still Love You.

## Viungo vya nje 
*  Official site
* *Fortuna* official fan club
* *You Are My Heart* official fan club
* 
* 
* 
* 
* All the news about Sofia Rotaru in Russian
* All Sofia Rotaru Lyrics
* Hundreds of Sofia Rotaru Lyrics
* Sofia Rotaru Became the Leader of the 100 Most Popular Performers (2004)
* Russians Like The Most Singer Sofia Rotaru (2005) 
* Russia's most popular singer (2006)

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Wanamuziki wa Ukraine
Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi
Jamii:Watayarishaji Filamu wa Urusi
Jamii:Waigizaji filamu wa Ukraine
Jamii:Watayarishaji Filamu wa Ukraine
Jamii:Watu walio hai
Nyamko Sabuni

**Nyamko Ana Sabuni** (amezaliwa 31 Machi 1969) ni mwanasiasa nchini Uswidi aliyechaguliwa kuwa waziri katika serikali ya Fredrik Reinfeldt tangu Oktoba 2006. Anasimamia wizara ya kuingiza katika jamii wahamiaji waliofika Uswidi pamoja na usawa wa kijinsia.

## Maisha
Nyamko Sabuni alizaliwa mjini Bujumbura katika Burundi. Wazazi walikuwa wakimbizi wa kisiasa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo wakaendelea kupata kimbilio Uswidi mwaka 1981. Hivyo Nyamko alifika Uswidi alipokuwa na umri wa miaka 12. 

Baada ya kumaliza shule alianza kusoma sheria, nadharia ya uhamiaji na mawasiliano kwenye chuo kikuu.

Mwaka 1996 alijiunga na kitengo cha vijana cha chama cha liberal akaendelea kuchaguliwa mbunge mwaka 2002.

Bungeni alipigania haki za wahamiaji, hasa wa kinamama na wasichana. Alidai utafiti wa kiganga kwa mabinti wote wa shule kwa kusudi la kuzuia kukeketwa kwa wasichana kutoka familia za wahamiaji wanaoleta desturi hii marufuku kutoka utamaduni wao.

Alidai pia sheria ya kupiga marufuku kuvaliwa kwa hijabu shuleni kwa mabinti walio chini ya umri wa miaka 15. 

Alipendekeza pia sheria mpya itakayoweka adhabu za pekee kwa mauaji wa mabinti na wanawake kutokana na dhana ya kuchafuliwa kwa heshima ya familia.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Nyamko Sabuni kwenye tovuti rasmi ya serikali ya Uswidi (kiing.)
Masoko (Rungwe)

**Masoko** ni kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Iko kilomita 14 upande wa Kusini-Mashariki ya Tukuyu kando ya ziwa la volkeno. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 5,473 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,136  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53511.

Kwenye kitovu cha Masoko kuna majengo ya boma ya kihistoria ya zamani ya ukoloni wa Kijerumani. Masoko ilikuwa makao makuu ya kikosi cha tano cha jeshi la Schutztruppe la koloni. 

Wajerumani walipoondoka Masoko mnamo mwaka 1917 wakati wa Vita Kuu ya Dunia ya Kwanza walitupa vitu ziwani na watoto wamechukua mara kwa mara sarafu kutoka ziwani na kuziuza, hasa sarafu za heller.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rungwe 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Arnold Schwarzenegger

thumb|right|180px|Arnold Schwarzenegger (2015).

**Arnold Schwarzenegger** (amezaliwa tar. 30 Julai 1947 nchini Austria) ni mwigizaji wa filamu na mwanasiasa aliyekuwa gavana wa jimbo la California nchini Marekani tangu 2003 hadi Januari 2011. Arnold anaishi mjini Los Angeles, California.

Schwarzenegger alielekea nchi Marekani mnamo mwaka wa 1968 na kisha baadaye akawa mwigizaji wa filamu. Ameigiza filamu nyingi tu, ikiwemo ile ya The Terminator na nyingine nyingi tu. Mnamo mwaka wa 2003, pale Bw. Gray Davis alipoondoka madarakani, Schwarzenegger akashinda kiti cha kuwa Gavana wa California akarudishwa mwaka 2007.

Schwarzenegger ameoana na Bi. Maria Shriver.

Kabla ya kuwa mwigizaji, kwanza alikuwa Mnyanyua Vyuma. Kwa kigezo hicho akafanikiwa kushinda mashindano ya Mr. Universum kwa takriban mara saba.

## Viungo vya nje 
* 
* Arnold Schwarzenegger Bodybuilding Gallery (Gallery of Arnold Schwarzenegger's Competitive Years)

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waigizaji filamu wa Austria
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Injili

[right|thumb|200px|[Papyrus P52, iliyoandikwa kwa Kigiriki mwaka 125 hivi, inahesabika kuwa andiko la zamani zaidi kutufikia kuhusu Yesu. Ina sehemu za Injili ya Yohane; mbele 18:31-33, nyuma 18;37-38.]]
**Injili** ni neno la Kiarabu lenye asili ya Kigiriki εὐαγγέλιον, evangelion, linalotafsiriwa **Habari Njema**, yaani habari ya Yesu Kristo kufa na kufufuka.

Jina hilo linatumika pia kuhusu vitabu vinavyoeleza maisha na mafundisho ya Yesu kufuatana na kile cha Mtakatifu Marko ambacho kwa wataalamu wengi ndiyo Injili iliyowahi kuandikwa (65-70 B.K.)

Kati ya vitabu vyote vya namna hiyo, Ukristo tangu karne ya 2 umekubali vile vinne vya kwanza tu, ambavyo viliandikwa wakati wa Mitume wa Yesu kuwepo duniani.

Hivyo vinashika nafasi ya kwanza katika orodha ya vitabu vya Agano Jipya kama ifuatavyo: Injili ya Mathayo, Injili ya Marko, Injili ya Luka na Injili ya Yohane.

Injili tatu za kwanza zinafanana kwa kiasi kikubwa katika mpangilio, habari na maneno yenyewe; kwa sababu hiyo zinaitwa Injili Ndugu. Kadiri ya wataalamu wengi mfanano unatokana na kwamba Injili ya Marko ilitumiwa na waandishi wa zile nyingine.

Ile ya Mtume Yohane ni ya pekee na inategemea ushahidi wa Mtume huyo ambaye alipendwa zaidi na Yesu akamfuata kiaminifu hadi msalabani.

Vinahesabiwa na Wakristo kuwa moyo wa Maandiko Matakatifu yote (Biblia) yanayotunza ufunuo wa Mungu, kwa kuwa ndivyo shuhuda kuu juu ya Neno aliyefanyika mwili.

Vile vingi vilivyoandikwa kuanzia karne 2 havitumiwi na Kanisa katika kufundisha imani na katika liturujia. Vinaitwa kwa kawaida apokrifa yaani "bandia".

Waislamu wanakiri Injili kuwa iliteremshwa toka mbinguni kwa nabii Isa, lakini hawakubali vitabu 4 vya Wakristo kama vilivyo.

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* A detailed discussion of the textual variants in the gospels &nbsp;— covering about 1200 variants on 2000 pages.
* Injili
* Greek New Testament &nbsp;— the Greek text of the New Testament: specifically the Westcott-Hort text from 1881, combined with the NA26/27 variants.
* Synoptic Parallels  A web tool for finding corresponding passages in the Gospels

Jamii:Misahafu
Jamii:Ukristo
Injili ya Luka

huu wa Caravaggio (1601) unaonyesha habari mojawapo bora ya Injili ya Luka.]]

**Injili ya Luka** ni kitabu cha tatu katika orodha ya vitabu vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Huhesabiwa kati ya Injili Ndugu pamoja na Injili ya Mathayo na Injili ya Marko.

Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.

## Vitabu viwili, kazi moja 
Injili ya tatu, ya Mtakatifu Luka, inaendelezwa na kitabu cha Matendo ya Mitume: katika dibaji za vitabu vyake hivyo mwandishi anaeleza sababu na taratibu za kazi yake kwa mlengwa wa kwanza, Teofilo. Mtu huyo hajulikani, na pengine jina hilo linawakilisha msomaji yeyote, hasa kwa sababu linatafsiriwa "Mpenzi wa Mungu".

## Mwandishi 
Kadiri ya mapokeo, mwandishi ni mganga Luka, mwenzi wa Mtume Paulo katika safari zake kadhaa.

Inawezekana kwamba alikuwa mwenyeji wa Antiokia (Syria); kwa vyovyote hakuwa Myahudi, yeye peye yake kati ya waandishi wote wa Biblia.

## Muda na malengo 
Wataalamu wanakisia kwamba aliandika vitabu vyake kwenye miaka 80-90, akitumia Injili ya Marko, kitabu cha misemo ya Yesu kinachotajwa kifupi kama Q na vyanzo vingine vya habari.

Katika Injili hiyo mambo yote yanalenga Yerusalemu, kiini cha jiografia ya wokovu, wakati katika Matendo ya Mitume yote yanaanzia huku na kulenga miisho ya dunia.

Inaonekana kuwa aliandika baada ya maangamizi ya Yerusalemu na ya hekalu lake mwaka 70, akitaka kuthibitisha uaminifu wa Mungu kwa ahadi zake, yaani kwamba matukio hayo ya kutisha yalisababishwa na Wayahudi kwa kumkataa Masiya wao, Yesu Kristo.

Kwa sababu hiyo, Mungu aliendeleza mpango wake wa wokovu kwa kuwalenga moja kwa moja mataifa yote.

Luka anasisitiza habari njema kwamba wokovu ni kwa wote, hasa wasiotarajiwa: maskini, wakosefu, wanawake n.k.

## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje 
### Tafsiri ya Kiswahili
* http://www.intratext.com/IXT/SWA0013/_INDEX.HTM Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

### Ufafanuzi
*B.H. Streeter, The Four Gospels: A study of origins 1924. 
*Willker,W (2007), *A textual commentary on the Gospel of Luke*, Pub. on-line  A very detailed text-critical discussion of the 300 most important variants of the Greek text (PDF, 467 pages)

Luka
Jamii:Ukristo

Jamii:Fasihi ya Kigiriki
Florence Nightingale

thumb|Florence Nightingale
**Florence Nightingale** (12 Mei 1820 – 13 Agosti 1910) alikuwa muuguzi (nesi) mashuhuri kutoka nchini Uingereza.

## Familia na mafunzo 
Alizaliwa mjini Firenze katika familia tajiri wakati wazazi walifanya safari ya Italia hivyo akapewa jina la Kiingereza la mji alikozaliwa yaani Florence. 

Alipata elimu nzuri akifundishwa na baba yake nyumbani kwa sababu wakati huo hapakuwa na shule za sekondari kwa ajili ya wasichana wala nafasi ya kusoma kwenye chuo kikuu.

Florence alikataa kuolewa badala yake alisikia wito wa ndani kutoka kwa Mungu na kuanza kuwasaidia watu maskini na wagonjwa.

Alikwenda Ujerumani ambako ndiko alikojifunza kazi ya uuguzi kwenye taasisi ya Kilutheri ya diakonia ya Kaiserswerth akaendelea zake mjini Paris kwenye hospitali ya masista Wakatoliki. 

Aliporudi Uingereza alipewa uongozi wa zahanati ndogo kwa ajili ya wanawake.

## Vita ya Krimea 
Mwaka uleule wa 1853 magazeti ya Uingereza yalitoa taarifa juu ya hali ya askari waliojeruhiwa kwenye vita ya Krimea vilivyopigwa kati ya jeshi la Urusi kwa upande mmoja na jeshi la Milki ya Osmani, Uingereza na Ufaransa kwa upande mwingine. Ilikuwa vita vya kwanza vilivyoripotiwa na magazeti ya kisasa na taarifa juu ya mateso ya wajeruhiwa zilishtusha wasomaji huko Uingereza hasa kwa kwa sababu jeshi la Uingereza halikuwa na madaktari wala wauguzi wa kijeshi. Askari Wafaransa tu walipata msaada kutoka watawa wa shirika la Masista wa Huruma.

Hapo Florence Nightingale alijitolea pamoja na wauguzi wa kike 38 kwenda Krimea alipofika mwaka 1854 na kuwahudumia wajeruhiwa. Mara nyingi maafisa wakubwa wa jeshi walisikitika kwa sababu hawakupenda watu raia, tena wanawake, kujishughulisha na wanajeshi ,lakini Florence alipendwa na askari na sifa zake zilipelekwa Uingereza kwa njia ya magazeti. 

Baada ya miaka mitatu aligonjeka mwenyewe akapaswa kurudi nyumbani.

## Mwalimu na kielelezo wa uuguzi 
Hapo alianzisha chuo cha wauguzi na kwa njia hiyo aliongeza heshima ya kazi hii iliyowahi kutazamwa kama kibarua tu. Kwa njia hiyo aliweka msingi kwa ajili ya uuguzi wa kisasa.

Mswisi Henry Dunant aliguswa na habari za Florence Nightingale alipoanzisha shirika la Msalaba Mwekundu mwaka 1863. Serikali ya Marekani ilitafuta ushauri wa Florence wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani.

Jamii:Watu wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1820
Jamii:Waliofariki 1910
Jiji

[thumb|300px|Jiji la [New York ni maarufu kwa maghorofa yake marefu.]] 
[thumb|300px|[Rio de Janeiro ni jiji maarufu kwa uzuri wake lakini sehemu ya wakazi wake hukalia mitaa ya vibanda.]]
[thumb|300px|Jiji la [Tampere nchini Ufini.]]
**Jiji** ni mji mkubwa. Kuna tofauti kati ya nchi na nchi wakati wa kueleza ni sifa gani pamoja na ukubwa gani vinavyofanya mji kuwa mji mkubwa au jiji.

## Mji mkubwa kwa kanuni za takwimu 
Kimataifa kulikuwa na makubaliano kwenye mkutano wa kimataifa wa takwimu ya mwaka 1887 ya kuhesabu kila mji wenye wakazi zaidi ya 100,000 kama "mji mkubwa", miji kati ya wakazi 20,000 na 100,000 kama miji ya wastani na ile kati ya wakazi 5,000 na 20,000 kama miji midogo. Kufuatana na hesabu hiyo kulikuwa na miji mikubwa 1,700 duniani mnamo mwaka 2002.

## Majiji ya Afrika ya Mashariki 
Nchini Tanzania ni Dar es Salaam pamoja na Arusha, Dodoma, Mbeya, Mwanza na Tanga, inayoitwa "jiji"; nchini Kenya ni Nairobi pamoja na Mombasa na Kisumu. Kati ya miji hiyo ni Nairobi na Dar es Salaam pekee yenye wakazi zaidi ya milioni mbili. 

## Majiji makubwa ya Afrika 
.]]

* Lagos, Nigeria - milioni 16 
* Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo - milioni 11.9
* Cairo, Misri - milioni 10.2 
* Casablanca, Moroko - milioni 5.1
* Abidjan, Cote d'Ivoire - milioni 4.8
* Aleksandria, Misri - milioni 4.6
* Johannesburg, Afrika Kusini - milioni 4.4
* Dar es Salaam, Tanzania - milioni 4.4
* Giza, Misri - milioni 4.2
* Cape Town, Afrika Kusini - milioni 3.7
* Khartoum, Sudan - milioni 3.6
* Durban, Afrika Kusini - milioni 3.4
* Algiers, Aljeria - milioni 3.4
* Ekurhuleni, Afrika Kusini - milioni 3.2
* Nairobi, Kenya - milioni 3.1
* Addis Ababa, Ethiopia - milioni 3.1
* Luanda, Angola - milioni 2.8
* Douala, Kamerun - milioni 2.4
* Yaoundé, Kamerun - milioni 2.4
* Ouagadougou, Burkina Faso - milioni 2.2
* Kano, Nigeria - milioni 2.2
* Accra, Ghana - milioni 2.1
* Brazzaville, Jamhuri ya Kongo - milioni 1.8
* Maputo, Msumbiji - milioni 1.8
* Lusaka, Zambia - milioni 1.7
* Harare, Zimbabwe - milioni 1.6
* Oran, Aljeria - milioni 1.6
* Kampala, Uganda - milioni 1.5


Jamii:Demografia
Maziwa makuu ya Amerika Kaskazini

thumb|right|350px|Maziwa makubwa kati ya Marekani na Kanada.
**Maziwa makuu ya Amerika Kaskazini** ni jumla ya maziwa matano yanayopatikana mfululizo kwenye mpaka kati ya Marekani na Kanada. Ziwa Michigan pekee limo ndani ya Marekani tu.

Kwa pamoja maziwa hayo ni gimba kubwa la maji matamu duniani. Eneo lake linatosha kwa kuonekana kwa maji kujaa na kupwa. 

Maziwa haya ni:
* Ziwa Superior
* Ziwa Michigan
* Ziwa Huron
* Ziwa Erie
* Ziwa Ontario
[thumb|right|Maziwa makubwa jinsi yanavyoonekana kutoka [Anga|angani.]]

Maji hupita kuanzia Ziwa Superior na Ziwa Michigan kwenda Ziwa Huron; halafu kupitia mto Detroit kwenda Ziwa Erie; halafu kupitia maporomoko ya Niagara kwenda Ziwa Ontario; kutoka huko yanafuata Mto Saint Lawrence unaokwisha kwenye Bahari ya Atlantiki.

Kuna visiwa zaidi ya 35,000 ndani ya maziwa hayo. Kisiwa cha Manitoulin katika ziwa Huron upande wa Kanada ni kisiwa cha ziwani kikubwa kuliko vyote duniani chenye eneo la km² 2,766 na eneo hili ni kubwa kuliko maeneo ya Unguja (km² 1,658) na Pemba (km² 980) pamoja.

## Viungo vya nje

Jamii:Maziwa ya Amerika ya Kaskazini
Jamii:Maziwa ya Marekani
Jamii:Maziwa ya Kanada
Taj Mahal

thumb|300px|Taj Mahal.

**Taj Mahal** (Kiajemi تاج محل‎ - tāj-maḥal, *taji la mahali*) ni jengo zuri la kaburi lenye umbo la msikiti mjini Agra (Uhindi). Mara nyingi huhesabiwa kati ya majengo mazuri duniani.

Taj Mahal ilijengwa 1631 - 1648 kwa amri ya Shah Jahan aliyekuwa mtawala wa nasaba ya Moghul aliyetaka kumkumbuka mke wake mpendwa 1631 Mumtaz Mahal. Shah Jahan aliwaajiri mafundi 20,000 kutoka Asia ya Kusini na Asia ya Kati walioongozwa na Mwajemi Ali Fazal kutoka Afghanistan. Msanifu huyu aliunganisha sifa za ujenzi wa Uajemi na Uhindi.

Taj Mahal imekuwa shabaha ya watalii wengi na tangu 1983 imeandikishwa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO. 

Jengo liko hatarini kutokana na hewa chafu. Magari hayaruhusiwi kukaribia jengo katika duara ya kilomita 2. Hata hivyo gesi chafu na mvua asidi zinaendelea kula mawe yake.

Jamii:Uhindi
Jamii:Urithi wa Dunia
Shakwe-mporaji

**Shakwe-waporaji** ni ndege wa jenasi *Stercorarius*, jenasi pekee katika familia Stercorariidae. Pengine huitwa **skua** pia. Hawa ni ndege wakubwa kadiri ambao wana mnasaba na shakwe. Wana rangi ya kahawa au kijivu; spishi ndogo zina madoa meupe bawani na mileli miwili ya kati ya mikia yao ni mirefu. Wana mdomo mwenye nguvu na ncha kwa umbo la kulabu. Wanaweza kuogelea na kuna ngozi kati ya vidole vya miguu yao.

Ndege hawa wanaweza kupuruka sana na hufukuzia shakwe na ndege wengine wa bahari ili kupora mateka yao (kleptoparasitism). Nyakati nyingine hukamata samaki au hula mizoga na matumbo. Spishi kubwa zinaweza kuua na kula ndege wengine hata mpaka ukubwa wa Shakwe Mgongo-mweusi Mkubwa. Wakati wa majira ya kuzaa hula panya wa tundra (lemming) na mayai na makinda ya ndege wengine. Hutaga mayai yao chini kwa maeneo ya Akitiki.

## Spishi za Afrika 
* *Stercorarius longicaudus*, Shakwe-mporaji Mkia-mrefu (Long-tailed Skua au Long-tailed Jaeger)
* *Stercorarius parasiticus*, Shakwe-mporaji wa Akitiki (Arctic Skua au Parasitic Jaeger)
* *Stercorarius pomarinus*, Shakwe-mporaji Pomarina (Pomarine Skua)
* *Stercorarius skua*, Shakwe-mporaji Mkubwa (Great Skua)

## Spishi za mabara mengine 
* *Stercorarius antarcticus* (Brown Skua)
* *Stercorarius chilensis* (Chilean Skua)
* *Stercorarius maccormicki* (South Polar Skua)

## Picha 

File:Long-tailed Skua in flight.jpg|Shakwe-mporaji mkia-mrefu
File:Arcticskua.jpg|Shakwe-mporaji wa Akitiki akifukuzia shakwe “kittiwake”
File:Long-tailed Skua (js) 26.jpg|Skakwe-mporaji mkia-mrefu
File:Skua Runde2.jpg|Shakwe-mporaji mkubwa

File:Antarctic_Skua_Falklands.jpg|Brown skua
File:Catharacta chilensis (Chilean Skua).jpg|Chilean skua
File:Famille de Skuas 2.jpg|South Polar skua

Jamii:Vitwitwi na jamaa