open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Takla Maryam

**Takla Maryam,** ambaye jina lake la kifalme lilikuwa **Hezbe Nañ**, alikuwa Mfalme wa Uhabeshi (Ethiopia) kuanzia mwaka 1430 hadi 1433. Alitokana na Nasaba ya Solomoni na alikuwa mtoto wa tatu wa Mfalme Dawit I.

Kulingana na mwandishi wa kihistoria Manoel de Almeida, kizazi cha Takla Maryam kiliondolewa katika eneo la Amba Geshen na Mfalme Zara Yaqob, kisha kuhamishwa hadi katika nchi za joto zenye magonjwa mengi.

Wakati wa utawala wa mwanawe, Mfalme Baeda Maryam I, alijaribu kurekebisha kosa hilo kwa kuwarejesha jamaa hao kutoka uhamishoni. Hata hivyo, walimuua wajumbe aliowatuma. Kufuatia tukio hilo, Baeda Maryam I alichukua hatua kali za kulipiza kisasi, ikiwemo kuwaua wanachama 80 wa familia hiyo kwa kuwakatakata vichwa.

Hata hivyo, katika kipindi cha Manoel de Almeida, familia ya Takla Maryam bado ilikuwa ikifuatiliwa kwa karibu na mamlaka za kifalme.

## Tanbihi 
Jamii: Historia
Jamii: Historia ya Ethiopia
Ahmed Cevad Pasha

**Ahmed Cevad Pasha** (1851 – 10 Agosti 1900) alikuwa afisa wa kijeshi na mwanasiasa wa Dola ya Ottoman. Alihudumu kama Waziri Mkuu (Grand Vizier) wa Dola ya Ottoman kuanzia 4 Septemba 1891 hadi 8 Juni 1895. Alitokana na asili ya Kituruki.

Kwa upande wa ukoo wake, Ahmed Cevad Pasha alikuwa mjomba wa Cevat Şakir Kabaağaçlı, mwandishi mashuhuri wa fasihi ya Kituruki, pamoja na Aliye Berger na Fahrelnissa Zeid, ambao walijulikana kama wasanii wa uchoraji waliotoa mchango mkubwa katika sanaa ya kisasa ya Uturuki.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1851
Jamii: Waliofariki 1900
Jamii: Historia
Jamii:Historia ya Afrika
Emmanouil Benakis

**Emmanouil Benakis** (; 1843 – 20 Juni 1929) alikuwa mfanyabiashara na mwanasiasa wa Kigiriki, anayechukuliwa kama mchango wa taifa wa Ugiriki.

## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 1929
Jamii: Historia
Jamii: Historia ya Ugiriki
Topal Recep Pasha

**Topal Recep Pasha** (pia anajulikana kama "**Redjep Pasha**" alifariki 18 Mei 1632) alikuwa mwanasiasa wa Dola la Uthmaniya kutoka Sanjak ya Bosnia. Alikuwa pia Damat ("mume wa binti wa kifalme") wa Nyumba ya Osman, kwa kuwa mume wa Gevherhan Sultan, binti ya Sultan Ahmed I.

Recep Pasha aliwahi kuhudumu kama Waziri Mkuu wa Dola la Uthmaniya kuanzia 10 Februari 1632 hadi 18 Mei 1632. Alihusiana na kifo cha waziri mkuu wa zamani, Hafiz Ahmed Pasha, tukio ambalo baadaye Sultan Murad IV, ambaye alikuwa ndugu wa wake, aligundua. Kufuatia hayo, Sultan Murad IV alimteka Topal Recep Pasha na kumtuma kifo tarehe 18 Mei 1632 huko Istanbul.

Recep Pasha alikuwa na asili ya Bosnia na alikuwa miongoni mwa marais wa Dola la Uthmaniya waliokuwa na ushawishi mkubwa lakini pia walikumbana na hatari kubwa za kisiasa.

## Marejeleo
Jamii: Waliofariki 1632
Jamii: Historia
Alice Wahome

**Alice Muthoni Wahome** (alizaliwa 28 Aprili 1959) ni mwanasiasa kutoka Kenya. Alihudumu kama Katibu wa Wizara ya Ardhi, Ujenzi wa Umma, Makazi na Maendeleo ya Miji.

Wahome alichaguliwa kuwa Mbunge wa Jimbo la Kandara katika uchaguzi mkuu wa Machi 2013, na alifanikiwa kulinda kiti chake mwaka 2017 na 2022 kabla ya kujiuzulu nafasi hiyo ili kujiunga na serikali ya wizara. Pia ni mwanachama wa chama cha UDA.

Baadaye, aliifutwa kutoka wadhifa wa Katibu wa Wizara mwezi Julai 2024.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1959
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Kenya
Jamii: Siasa
Hiempsal I

**Hiempsal I** (alikufa takriban 117 KK) alikuwa mwana wa Micipsa na mjukuu wa Masinissa, pia alikuwa Mfalme wa Numidia katika karne ya 2 KK.

Wakati Micipsa alikufa akiwa kitandani, aliwaacha wanawe wawili, Adherbal na Hiempsal, pamoja na binamu yao, Jugurtha, kama warithi wa pamoja wa ufalme wake. Mwandishi wa kihistoria Sallust anasema kuwa mpangilio huu ulivunjika mara moja kutokana na tamaa isiyo na maadili ya Jugurtha na wivu wa muda mrefu wa Hiempsal.

Katika mkutano wa kwanza kati ya warithi hao watatu, chuki yao ilitokea wazi. Hiempsal, mdogo na mwenye ghadhabu zaidi kati ya mapacha hao, alimkera sana Jugurtha.

Baada ya makubaliano ya kugawanya ufalme wa Numidia pamoja na hazina za mfalme aliyekufa, kila mmoja alijipanga makazi katika miji tofauti karibu na Cirta. Hiempsal aliweka makazi yake kiholela katika Thirmida, karibu na nyumba ya mtumishi wa Jugurtha. Jugurtha alitumia fursa hiyo kuingiza kikundi cha wanajeshi usiku, walioua Hiempsal pamoja na wafuasi wake wengi.

Mwandishi Livy, kwa upande mwingine, inaonyesha kifo cha Hiempsal kama matokeo ya mapigano wazi, huku Orosius akithibitisha: *"Hiempsalem occidit"* (kwa Kiswahili: *"Alimuua Hiempsal"*).

## Marejeo
Jamii: Waliofariki 117
Jamii: Historia
Kufuzu kwa Kombe la Dunia la FIFA 2026 - CAF Kundi E

**Kufuzu kwa Kombe la Dunia la FIFA la 2026 - Kundi E** lilikuwa kundi la CAF la kufuzu kushiriki Kombe la Dunia la FIFA la 2026 . Kundi hilo lilikuwa timu kama Morocco, Zambia, Kongo, Tanzania na Niger .

Eritrea walipangiwa  kwenye kundi lakini wakajiondoa kabla ya mechi za kwanza kuchezwa.

Kongo ilisimamishwa kushiriki mashindano hayo tarehe 6 Februari 2025 kwa sababu serikali iliingilia shughuli za Shirikisho la Soka la Kongo. Hakuna tangazo rasmi lililopatikana mara moja, na CAF awali ilighairi mechi zao zilizosalia. Hata hivyo, Tanzania na Zambia baadaye zilitunukiwa ushindi wa 3-0 kwa kupoteza. Kusimamishwa kuliondolewa na FIFA tarehe 14 Mei 2025.

Washindi wa kundi hilo, Morocco, walifuzu moja kwa moja kwa Kombe la Dunia. Washindi wa pili wa kundi, Niger, waliondolewa kama mmoja wa washindi watano mbaya zaidi.

## Marejeo 
Jamii:Mpira wa miguu
Jamii:CAF
Gcaleka kaPhalo

**Gcaleka kaPhalo** (takriban 1728 – 1779) alikuwa Mfalme wa taifa la AmaXhosa kuanzia mwaka 1755 hadi 1779. Alikuwa mtoto wa tatu wa Mfalme Phalo kaTshiwo na alichukua kiti cha enzi mara tu baada ya kifo cha baba yake mnamo 1755.

Mfalme Gcaleka Ka-Phalo alikuwa na wana watatu waliojulikana:
* Mfalme Khawuta kaGcaleka (1761)
* Prince Velelo kaGcaleka
* Prince Nqoko kaGcaleka

Wakati wa utawala wake, Mfalme Gcaleka alijaribu kudhoofisha baadhi ya mamlaka ya baba yake, jambo lililosababisha mapigano kati ya makabila. Tukio hili lilipelekea taifa la Xhosa kugawanyika katika makundi mawili makuu:
* Ama-Xhosa wa Rarabe
* Ama-Xhosa wa Gcaleka

Hadi leo, nasaba ya Ama-Gcaleka inatambulika kama kaya ya kifalme ya taifa la Ama-Xhosa. Baada ya kifo chake, Mfalme Khawuta ka-Gcaleka alifuata kiti cha enzi.

Vyanzo vingine vinaonyesha tofauti ndogo katika tarehe: baadhi ya vinasema alichukua kiti cha enzi mnamo 1750 na alikufa mnamo 1778.

## References
Jamii: Waliozaliwa 1728
Jamii: Waliofariki 1779
Jamii: Historia
King Ayi Kushi

**Ayi Kush** alikuwa mfalme wa taifa la Ga Dangme. 

Pia ndiye alikuwa Gã Mantse wa kwanza aliyerekodiwa katika historia.

Mkuu mkubwa **Nicolai Ashaley**, kiongozi wa uhamiaji mkubwa, alikuwa kiongozi wa kiroho na kisiasa wa watu wa Ga Mantse, na aliwapeleka Ga Mantse katika makazi yao, na aliunganisha mataifa mbalimbali ya Ga Mantse kupitia kutoa "Amri Zake Saba".
## Tazama Pia
* Watu Wa Ga Dangme
* Gã Mantse

## Tanbihi
Jamii: Historia
Bayburtlu Kara Ibrahim Pasha

**Bayburtlu Kara Ibrahim Pasha** ("Ibrahim Pasha Jasiri wa Bayburt") alikuwa kiongozi wa Utte Ottoman. Alihudumu kama Waziri Mkuu wa Uturuki kuanzia tarehe 25 Desemba 1683 hadi 18 Novemba 1685. Pia alikuwa Gavana wa Misri kati ya mwaka 1669 na 1673. Asili yake ni Bayburt na alikuwa na asili ya Kituruki.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Jamii: Historia ya Uturuki
Jamii:Uturuki
Chima Williams

**Chima Williams** ni mtetezi na mwanasheria wa mazingira anayepigania haki ya mazingira, na aliifanya kampuni ya kimataifa ya Shell kulipa fidia kwa madhara iliyoisababishia jamii za Niger Delta. Pia ni mwanzilishi wa kikundi cha kwanza cha wanafunzi kijuhusichasho na haki za mazingira nchini Nigeria. Alitajwa kuwa mtetezi mahiri duniani.

## Taaluma 
Chima Williams akiwa mwanafunzi mwaka 1990 alijiunga na harakati za mazingira nchini Naijeria, ambapo alijitolea kwenye kampuni isiyo ya kiserikali ya *Environmental Rights Action* ilioanzishwa mwaka 1993 kutetea haki za mazingira Nigeria. Mwaka 1998 Chima alianzisha kikundi cha kwanza cha wanafunzi kinachotetea haki za mazingira, amekua akihudumu kama mwanasheria anayeendesha mashtaka kwa makampuni ya kimataifa juu ya uchafuzi wa mazingira. Oktoba 2020 aliteuliwa kama mkurugenzi mtendaji wa *Environmental Rights Action/Friends Of Earth Nigeria*(ERA/FoEN), kampuni isiyo ya kiserikali iliyoanzishwa tarehe 11 januari 1993inayotetea haki za mazingira nchini Nigeria. *Environmental Rights Actions* ni tawi la *Friends of the Earth International*(FoEI).

## Tuzo 
Chima Williams ni mmoja wa waliotunukiwa tuzo ya mazingira ya Goldman mwaka 2022. Ni mnaijeria wa tatu kutunukiwa tuzo hiyo. Tuzo iyo aliipata kutokana na kazi yake ya kuilinda dunia kwa kuiwajibisha kampuni ya kimataifa ya *Royal Dutch Shell* kwa umwagikaji wa mafuta kwenye delta ya Niger. Tuzo za *Goldman* hutolewa kuheshimu na kuthamini kazi za wanaharakati wa mazingira wadogo wanaofanya kazi ya kulinda dunia.
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:wanaharakati wa Nigeria
An-Nasir Muhammad ibn Qaitbay

**An-Nasir Muhammad ibn Qaitbay** (; 1482 – 31 Oktoba1498) alikuwa mwana wa Qaitbay na Mamluk sultan wa Egypt kuanzia tarehe 7 Agosti 1496 hadi 31 Oktoba 1498.

Mke wake wa kwanza alikuwa Gevhermelik Hatun, binti wa Cem Sultan na mjukuu wa Sultan Mehmed II the Conqueror.

Aliolewa pia na Miṣirbāy (kifo 1522), mtumwa wa Mcircassia aliyekuwa mke wa Kurtbāy, Gavana wa Gaza; baadaye aliolewa na mrithi wake sultan Abu Sa'id Qansuh (r. 1498–1500), na mwishowe mnamo 1517 aliolewa na Khā’ir Bek, Gavana wa kwanza wa Ottoman wa Misri.

## References
Jamii: Waliozaliwa 1482
Jamii: Waliofariki 1498
Jamii: Historia
Jamii: Historia ya Misri
Jamii: Misri
Pam Golding

**Pam Golding** (alizaliwa Stroebel; 12 Septemba 1928 – 3 Aprili 2018) alikuwa mjasiriamali maarufu katika sekta ya mali isiyohamishika nchini Afrika Kusini. Alianzisha Mali ya Pam Golding mnamo mwaka 1976, ambayo imekua kuwa mojawapo ya makampuni makubwa zaidi ya mali isiyohamishika nchini humo, ikiwa na ofisi zaidi ya 300 barani Afrika na nje yake. 

Mwanawe, Andrew Golding, kwa sasa ni CEO wa kampuni hiyo. Pam Golding alifariki tarehe 3 Aprili 2018 akiwa na umri wa miaka 89 nyumbani kwake jijini Cape Town, Afrika Kusini.

## Vyanzo
Jamii: 1928
Jamii: 2018
Jamii: watu wa Afrika Kusini
Vuyo Mbuli

**Vuyo Mbuli** (14 Mei 1967 – 19 Mei 2013) alikuwa mhudhuri wa televisheni na mwasilishaji wa habari maarufu nchini Afrika Kusini, anayejulikana kwa kazi yake kwenye kipindi cha Morning Live. Alianza kazi yake kama mwasilishaji wa habari katika SABC mwaka 1993 akiwa na Tracy O'Brien, kisha akajiunga na kipindi cha kwanza cha Morning Live mwaka 1999, ambapo aliendelea kufanya kazi hadi kifo chake.

Mbuli alifariki akiwa na umri wa miaka 46 baada ya kuanguka ghafla katika Uwanja wa Free State ulioko Bloemfontein alipokuwa akiangalia mchezo wa raga.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1967
Jamii: Waliofariki 2013
Jamii: Afrika Kusini
Jamii: Watu wa Afrika Kusini
Musa II wa Mali

**Musa II** alikuwa mansa wa Dola ya Mali kuanzia mwaka 1374 hadi 1387.

Musa II alichukua kiti cha enzi baada ya kifo cha baba yake, Mansa Mari Diata II. Aliamua kutoendeleza vitendo vya dhuluma vilivyokuwa vinafanywa na baba yake, lakini alitowekwa pembeni na vizier mwenye mamlaka, Mari Djata. Wakati wa enzi yake, mikoa ya mashariki yenye mji mkuu wa Gao ilianza kujitenga kutoka katika dola. Vita na Waberber ili kudhibiti Gao viliharibu mji huo. Hata hivyo, wanajeshi wa Mari Djata walizunguka Takedda (au, kulingana na tafsiri nyingine, Tadmekka) na kuwalazimisha kufikia makubaliano ya amani.

Baada ya kifo chake mwaka 1387, Musa II alichukuliwa nafasi yake na ndugu yake Maghan II.

## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 1387
Jamii: Historia
Abune Phillipos

**Abune Phillipos (Endadeko)** (29 Septemba 1901 – 17 Septemba 2002) alikuwa Patriarki wa kwanza wa Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea la Tewahedo.

Aliheshimiwa kwa kuanzisha na kuongoza kanisa hilo jipya, akisaidia kuweka msingi wa uongozi wa kidini na kanuni zake, na kuchangia katika ukuaji wa imani na utamaduni wa Kiorthodoksi nchini Eritrea.

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 2002
Jamii:Maaskofu
Jamii:wanaume wa Eritrea
Andreyas

**Andreyas** alikuwa Mwana-mfalme wa Ethiopia kuanzia mwaka 1429 hadi 1430, na alikuwa mwanachama wa Nasaba ya Sulemani. Alikuwa mtoto wa Yeshaq I na alichukua ufalme akiwa bado mdogo sana. Kulingana na Al-Maqrizi, ufalme wake ulidumu miezi minne tu, huku *short chronicles* zikidai alitawala kwa kipindi cha miezi sita. Babu yake, Takla Maryam, alichukua utawala baada yake.

Mchunguzi wa Kiingereza James Bruce, aliyeandika moja ya historia za mapema za Abyssinia, anaripoti kwamba Andreyas alizikwa pamoja na baba yake katika kanisa la Tadbaba Maryam.

## Vyanzo
Jamii: Historia
Jamii: ethiopia
Jamii: Historia ya Ethiopia
Francisco Malabo Beosá

**Francisco Malabo Beosá**  au **Mfalme Malabo II** (23 Juni 1896-Novemba 2001) alikuwa mfalme wa Kiafrika, aliyezaliwa katika kisiwa cha Fernando Po katika Guinea ya Kihispania ( sasa Bioko nchini Guinea ya Ikweta). Alikuwa mwana wa mfalme wa zamani wa Wabubi, Malabo Lopelo Melaka (Malabo I), na mrithi halali wa pili wa mwisho wa ufalme wa Wabubi.

## Wasifu 
Mfalme Malabo II alichukuliwa kuwa baba wa kiroho wa watu wa Bubi, akiongoza baraza la wazee waliokuwa washauri, ambao ibada zao za dini ya jadi zililenga bada ya Morim- kiumbe mkuu na muumba wa  ulimwengu. mnamo mwaka 1973, Francisco Macias Nguema, katika sera yake ya Kuafrikisha majina ya maeneo ya kijiografia ncini Guinea ya Ikweta, alibadilisha jina la Santa isabel, ambayo ilikuwa mji mkuu wa Guinea ya Ikweta, na kuiita Malabo kwa heshima ya baba yake, Mfalme Malabo.

Mfalme Malabo II alifariki akiwa na umri wa miaka 105 katika kijiji cha Moka, alikozaliwa, kilichopo katika sehemu ya kusini mwa kisiwa cha Bioko. Alikua miongoni mwa wanachama wa familia yeyote ya kifalme walioishi muda mrefu zaidi. Aliacha familia kubwa yenye watoto tisa, wajukuu 62, vitukuu 84 na vilembwe 17.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2001
Jamii:Waliozaliwa 1896
Elsie Vaalbooi

**Elsie Vaalbooi** (alizaliwa mwaka 1901, alifariki tarehe 7 Oktoba 2002 ) kutoka Rietfontein katika Mkoa wa Northen Cape alikuwa mwanamke wa Afrika Kusini ambaye alikuwa mshiriki wa jamii ya San au Wabushman na mmoja wa wazungumzaji  wa mwisho wa lugha ya NIIng. Kati ya miaka ya 1990, kulikuwa na wasiwasi miongoni mwa viongozi wa Khoman kuhusu kupotea kwa lugha ya NIIng:wengi wa wanajamii walioweza kuzungumza lugha ya Khoesan walikuwa wakizungumza Nama. mtaalamu wa lugha Anthony Traill alifanya mahojiano na Vaalbool mwaka 1997, wakati alikuwa mwishoni mwa miaka ya tisini. taasisi ya San ya Afrika kusini ilihusishwa katika kutafuta taarifa kuhusu lugha hiyo na kwa msaada wa Vaalbooi, waliweza kuwafuatilia watu wengine kumi walioweza kuzungumza lugha hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2002
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Uweza Foundation

**Uweza Foundation** ni shirika lisilo la kiserikali ambalo linafanya kazi ya kukuza maendeleo ya binadamu katika mtaa wa mabanda wa Kibera jijini Nairobi, Kenya. Lilianzishwa mwaka wa 2008 na limesajiliwa nchini Marekani kama shirika la 501(c)3.Linaongozwa na mwigizaji Rooney Mara

Uweza limepewa jina kutokana na neno la Kiswahili ambalo linamaanisha fursa, uwezo na uwezeshaji.

## Historia 
Uweza Foundation ilianzishwa mwaka wa 2008. Mwanzilishi wake alikuwa amehamia nchini na kuolewa na mwanamume wa huko baada ya kutembelea Kenya kwa ajili ya kujitolea katika makao ya watoto katika kituo cha watoto kilichoko katika mtaa wa mabanda wa Kibera. Shirika hilo lilipata msaada wa michango kutoka kwa timu za NFL chini ya uongozi wa Mara.Mara alikuwa ameanza shirika hilo baada ya kutembelea eneo hilo kama mfanyikazi wa kujitolea mwaka wa 2006,ambapo aliguswa na hali ya mayatima,wengi waliokuwa wamepoteza wazazi kutokana na UKIMWI na magonjwa yanayohusiana na VVU.Alianzisha shirika lake kutokana na kuchoshwa na ongezeko la mashirika yasiyo ya kiserikali ambayo alihisi kwamba yalikuwa yanatafuta faida za biashara tu: "The people who need help aren't really getting it.So I started my own " aliambia jarida la Interview mwaka wa 2009.Uweza Foundation inaendelea kusimamiwa na Mara ambaye anahudumu kama rais wa bodi ya wakurugenzi wa shirika hilo. 

Mnamo 2022, Uweza Foundation ilishirikiana na ROAM Gallery na Xtina Parks kuonyesha kazi za wasanii wa Kibera katika Jumba la Museum of Contemporary Art huko Massachusetts.

## Maeneo ya kuzingatia 
Shirika hilo linafanya kazi kuwawezesha wakazi wa Kibera, hasa wanawake na vijana, kupitia programu za elimu zinazolenga kusaidia kukuza vipaji vya wasanii wachanga na kuwasaidia wasanii kujikimu kimaisha kupitia masoko ya kazi zao za sanaa.Shirika hilo pia limejikita katika kuwawezesha wanawake na wasichana kwa kushughulikia changamoto zinazowakabili wasichana balehe katika eneo la Kibera.Pia lina eneo maalum linalowawezesha wanafunzi ambao hawana umeme majumbani mwao kusoma nje ya shule na kufadhili timu ya soka ya vijana.

## Uweza Gallery 
Kama mojawapo ya shughuli zake,shirika hilo lilianzisha Uwezo Gallery katika eneo la Olympic Estate, Kibera mwaka wa 2012.Jumba hilo la sanaa linaonyesha kazi za wasanii wa eneo hilo na pia linakuza vipaji vipya vinavyochipukia.Limewawezesha wasanii wachanga kufadhili elimu yao kupitia sanaa.Awali,jumba hilo lilikuwa katika kontena la mizigo la zamani, lakini lilihamishwa mwezi Januari mwaka wa 2019.

## Janga kubwa la virusi vya korona 
Wakati wa janga la virusi vya korona, Uweza ilishirikiana na washirika kutoka sekta binafsi kuanzisha mpango wa kukuza usafi wa mazingira katika makazi yasiyo rasmi kama vile Kibera na kutoa barakoa za kisanii bila malipo kwa wakazi iliyoundwa na msanii wa eneo hilo.Shirika hilo pia lilishirikiana na wasanii kutoka Uweza Gallery kuunda michoro ya ukutani yenye ujumbe wa kuelimisha jamii kuhusu tahadhari na uelewa wakati wa janga hilo.

## Marejeo 
Jamii:mashirika ya Marekani
Jamii:Nairobi
Jamii:Pages with unreviewed translations
Amda Seyon II

**Amda Seyon II** () alikuwa Mfalme wa Ethiopia kwa muda mfupi mwaka 1494, na alikuwa mwana wa Solomonic dynasty.

## References
Jamii: Historia
Jamii: Historia ya Ethiopia
Opha Pauline Dube

**Opha Pauline Dube** (alizaliwa 1960) ni mwanasayansi wa mazingira nchini Botswana na profesa msaidizi katika Idara ya Sayansi ya Mazingira katika Chuo Kikuu cha Botswana. Aliandika ripoti maalum ya IPCC juu ya ongezeko la joto ulimwenguni la 1.5 ° C. Yeye ni mmoja wa wanasayansi kumi na tano wanaounda Ripoti ya Maendeleo Endelevu ya mwaka wa 2023 kwa ajili ya Umoja wa Mataifa.

## Elimu 
Dube alipata shahada ya uzamili katika Uchuguzi wa Mbali wa Kivitendo katika Taasisi ya Teknolojia ya Cranfield nchini Uingereza mnamo mwaka wa 1989. Alihitimu na shahada ya uzamivu kutoka Chuo Kikuu cha Queensland mnamo mwaka wa 2000. Alipata shahada yake ya uzamivu kwa sababu ya ushirikiano kati ya Chuo Kikuu cha Botswana na Chuo Kikuu cha Queensland kilichopangwa na Shirika la Jumuiya ya Madola la Sayansi na Utafitiwa Viwanda. Kazi hiyo ilihusisha kuchunguza ikiwa njia za msingi za kuhisi za mbali zinazotumiwa kwenye safu za nchi ya  Australia zinaweza kutumika kufuatilia uharibifu wa ardhi nchini Botswana. Kikundi hiki "kinatathmini udhaifu wa mifumo ya kijamii na kiuchumi na asili kwa mabadiliko ya hali ya hewa, athari hasi na chanya za mabadiliko ya hali ya hewa na chaguzi za kukabiliana nayo". Amechangia katika ripoti za tathmini ya tatu, ya nne na ripoti ya tathmini ya tano, kama mwandishi na mhariri wa ukaguzi. Kazi yake juu ya mabadiliko ya hali ya hewa mnamo mwaka wa 2007: Athari, Marekebisho, na Ripoti ya Udhaifu, kama sehemu ya ripoti ya tathmini ya nne, ilisababisha Dube kukabidhiwa cheti cha Tuzo la Amani la Nobel mnamo mwaka wa 2007. Alikuwa pia mwandishi kiongozi mratibu wa ripoti mbili maalum za IPCC: Kusimamia hatari za matukio na maafa kubwa ili kuendeleza uhimilivu dhidi ya mabadiliko ya Tabianchi  na ongezeko la joto duniani la 1.5 ° C. [16]

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanawake wa Botswana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wanasayansi wa Botswana
Riz Possnett

**Elliot "Riz" Possnett** (alizaliwa mwaka 2003) ni mwanaharakati kutoka Uingereza aliyehusika katika maandamano juu ya  mabadiliko ya tabianchi kupitia sehemu ya Mtandao wa *UK Student Climate Network* na Kundi la Uasi wa Kutoweka tangu mwaka 2019. Possnett amehusishwa na kikundi cha wapinga ufalme kiitwacho *No More Royals*. Kufikia mwaka 2023, Possnett ni mwanafunzi katika Chuo cha Wadham, Oxford.

## Wasifu 
Elliot "Riz" Possnett alizaliwa mwaka wa 2003. Wazazi wa Posnett, ambayo ni Liz Watts ni Mtendaji Mkuu wa Halmashauri ya Wilaya ya Cambridgeshire Kusini  na mfanyabiashara aitwaye Robert Possnett ambaye mwenyewe ni mwanaharakati wa mazingira. Possnett alisomea katika Chuo cha *Hockerill Anglo European* huko *Hertfordshire* pamoja na Chuo cha *Li Po Chun United World* kilichopo Hong Kong,nchini China. Kwa sasa  Possnett ni mwanafunzi wa shahada ya kwanza katika Chuo cha Wadham katika Chuo Kikuu cha Oxford akisomea Falsafa, siasa na uchumi. 

## Maisha Binafsi 
Akitambulika  kama Riz Possnett na  anayetambulika kama waliobadili jinsia pia wanatumia jina Elliot.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Mabadiliko ya tabianchi
Jamii:Mazingira
Jamii:Wanaharakati nchi kwa nchi

Jamii:Waliozaliwa 2003
Wikimalkia 2025-26 campaign in Tanzania

Kampeni ya **Wikimalkia 2025-26** inayo endeshwa na Wikimedia community Kilimanjaro inalenga kuwawezesha wanawake wote kote nchini Tanzania kushiriki katika Miradi ya Maarifa Huria.
Kupitia kampeni hii, tunalenga **kupunguza pengo la kijinsia kwenye Wikipedia ya Kiswahili** kwa kuwapa wanawake ujuzi, ujasiri, na usaidizi ili waweze kujifunza, kuhariri, na kushiriki katika kukkuza wikipedia ya kiswahili na stori za Tanzania kwa ujumla.

## Warsha na Ratiba  
* Mafunzo ya Wikimalkia - **25 October - 25 November 2025**
* Edit-a-thon ya Wikimalkia - **December 2025**
* Warsha ya Wikimalkia - **February 2026**

Jamii:Editathons swwiki
Michael Haddad

**Michael Haddad** ni mwanariadha mtaalumu kutokea Lebanoni, mjasiriamali wa kijamii na mwanaharakati wa hali ya hewa. Yeye ni balozi  wa  amani wa kikanda wa Mpango wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa (UNDP). 

Michael alipata ajali ya kuteleza kwenye ndege akiwa na umri wa miaka 6, ambayo ilimsababishia kupooza kuanzia kifuani kwenda chini. Licha ya kupooza, anashiriki katika misafara mbalimbali, ikiwa pamoja na matembezi mafupi, mbio za marathoni na kupanda milima.

## Kazi 
Michael anashikilia rekodi ya ulimwengu katika kutembea, kupanda milima na kutembea juu ya theluji katika mazingira yaliyokithiri huko Lebanoni. Alivuka kilomita 19 sawa sawa na hatua 60,000 kwenye njia za milimani akitoa wito wa kupanda upya miti ya mwerezi wa Lebanoni. Alipanda mita 40 juu ya mwamba wa *Raouché* huko Beirut ili kuleta tahadhari kwa uchafuzi wa bahari. Alipanda kilele cha *Black Peak* cha Mkoa wa Mena ili kusisitiza haja ya kuchukua hatua dhidi ya Mabadiliko ya tabianchi.

Haddad aliwahi kuwa Bingwa wa Mabadiliko ya tabianchi wa UNDP nchini Lebanoni mwaka wa 2016-2017.

Mnamo Septemba mwaka 2019, aliteuliwa kuwa balozi wa amani wa hatua za tabianchi na Ofisi ya kikanda kwa Nchi za Kiarabu (RBAS) katika UNDP.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Lebanoni
Jamii:Wanaharakati wa Lebanoni
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Macharia Kamau

**Macharia Kamau** (alizaliwa mnamo Machi 1958) alikuwa Katibu mkuu wa Wizara ya Mambo ya nje nchini Kenya kuanzia mwaka 2019 hadi mwaka 2022. Hapo awali aliwahi kuwa mwakilishi wa nchi ya Kenya katika Umoja wa Mataifa na kama Rais wa zamani wa Bodi ya Watendaji wa UNICEF.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Kamau alizaliwa mnamo mwezi Machi mwaka 1958.

## Kazi 
Mnamo mwezi Mei mwaka 2016, Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Ban Ki-moon alimteua Kamau na Mary Robinson, rais wa zamani wa Ireland, kama mjumbe maalum wa Katibu Mkuu juu ya El Niño na hali ya hewa, akiwapa jukumu la kuleta uelewa juu ya watu milioni 60 ulimwenguni walioathirika na ukame mkali unaohusiana na El Niño na madhara ya tabianchi, pamoja na kuandaa mwitiko wa pamoja unaozingatia maandalizi kwa matukio ya tabianchi ya baadaye. Mnamo mwezi wa Oktoba mwaka 2016, Rais wa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa anayeitwa Peter Thomsons, aliunda timu ya utekelezaji wa malengo ya maendeleo "ili kuhamasisha watendaji katika viwango vya kimataifa, kikanda, kitaifa, na jamii" na akamteua Kamau kama mjumbe maalum juu ya utekelezaji na mabadiliko ya hali ya hewa. Kazi za timu hii zilikuwa za kuongeza ufahamu wa umma juu ya malengo na umuhimu wao na kushinikiza utekelezaji wa malengo kwa kiwango kamili na wakala zinazohusiana.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:wanasiasa wa Kenya
Mohamed Nasheed

**Mohamed Nasheed GCSK** (Akijulikana kama **Anni** (Dhivehi) 17 Mei 1967) ni mwanasiasa, mwanaharakati na aliyekuwa Raisi wa Maldivian kutoka 2008 mpaka kujiuzulu mwaka  2012.  baadaye alitekeleza majukumu ya kuwa spika wa 19 wa People's Majlis kuanzia Mei 2019 hadi alipojiuzulu Novemba 2023. Yeye ndiye rais wa kwanza aliyechaguliwa kidemokrasia wa Maldives na ndiye rais pekee aliyejiuzulu madarakani.
## Maisha ya Awali
Nasheed alizaliwa huko Malé, Maldives, katika familia ya tabaka la kati. Alihudhuria Shule ya Majeediyya huko Maldives kuanzia mwaka 1971 na mwaka 1981. 
## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Maldivi
Bert Tucker

**Adalbert Alexander Tucker** (1944-2014) alikuwa mwanadiplomasia na mwanasiasa wa Belize.Tucker Alikuwa Balozi wa Biashara za Kigeni katika Wizara ya Mambo ya Nje na Biashara mwaka  2008, akijulikana zaidi kwa harakati zake za kiikolojia za jamii kwa Mpango wa Maendeleo wa Bonde la Mto Belize (BELRIV).

## Marejeo
Risto Isomäki

**Risto Isomaki** (alizaliwa mwezi Juni mwaka 1961 huko Turku) ni mwandishi wa Kifini wa vitabu vya hadithi za kisayansi. Riwaya yake ya mwaka 2005 inayoitwa The Sands of Sarasvati iliteuliwa kwa Tuzo ya Kifini ndani yam waka huo huo na kushinda Tuzo la Tähtivaeltaja mnamo mwaka 2006. Riwaya zake Mbili ambazo ni The Sands of Sarasvati (ilichapishwa na Into,  mwaka 2013) na Lithium-6 (ilichapishwa na AmazonCrossing, mwaka 2015) zimechapishwa kwa lugha ya Kiingereza, pamoja na toleo la katuni la riwaya ya The Sands of Sarasvati. (iliyochapishwa na Tammi, mwaka 2008).

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Ufini
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Michelle Dilhara

**Hatharasinghege Michelle Dilhara** (alizaliwa 1 Mei 1996) ni mwigizaji na mwanamazingira kutoka Sri Lanka.  Dilhara ni Mmoja wa waigizaji maarufu wa televisheni nchini Sri Lanka, akijulikana zaidi kwa kucheza nafasi ya Ayoma katika mfululizo wa televisheni *Sudu Andagena Kalu Awidin*  Kando na uigizaji, pia hujihusisha na shughuli mbalimbali za uhisani akiwa ni mwanaharakati wa kijamii na mwandishi.

## Marejeo
Main-Lahn-Bahn

**Main-Lahn-Bahn** ni mstari wa treni za eneo huko jimbo Hesse, Ujerumani.

Main-Lahn-Bahn ina kina lake sababu konektioni ya mito Main na Lahn, inanzia kituoni cha reli ya kata Höchst ya Frankfurt/Main (lakini huduma za treni ni kunzia kituo kikuu cha reli ya Frankfurt, mwisho wa mstari ni Eschhofen (kata ya Limburg), (km 66.4), inahudumia hadi kituo cha Limburg (Lahn).

## Vituo 
* Limburg an der Lahn
* Eschhofen
* Lindenholtzhausen 
* Niederbrechen 
* Oberbrechen
* Niederselters
* Bad Camberg
* Woersdorf 
* Idstein
* Niederhausen
* Hofheim am Taunus
* Frankfurt-Höchst
* Kituo kikuu cha reli Frankfurt

## Umoja wa usafiri wa umma 
Main-Lahn-Bahn inahudumia kwenye eneo wa umoja wa usafiri wa umma na Rhine-Main (RMV).

## Huduma 
RB22 inahudumia vituo vyote, RE20 ni treni za mwendokasi, inapitiwa kituoni cha Lindenholtzhausen, Oberbrechen, Niederselters na Woersdorf.
Treni za mstari RB21 zinaendeshwa kutoka Limburg via Bad Camberg na Niederhausen hadi Wiesbaden.
Kuanzia kikuu cha reli ya Frankfurt hadi Niedernhausen kuna huduma za Treni za mkoani Rhine / Main (S-Bahn Rhein-Main), mstari wa S2 pia.

## Viungo vya nje 
* RB21 ya Main-Lahn-Bahn kwenye tovuti ya HLB
Bashiru Ademola Raji

**Bashiru Ademola Raji** (Mshirika wa Chuo cha Sayansi cha Kiafrika) ni profesa wa sayansi ya udongo kutoka nchi ya Nigeria, Daktari wa watoto, mwanajiolojia, mtaalamu wa tathmini ya athari za mazingira na aliyekuwa Makamu wa Chansela wa Chuo Kikuu cha Fountain kilichopo Osogbo.

Alikuwa makamu mkuu wa pili wa chuo kikuu. Nia yake ya utafiti ni katika eneo la uchunguzi wa udongo, upangaji wa matumizi ya ardhi, tathmini ya athari za mazingira ya matumizi ya maliasili na pedolojia yaani utafiti wa udongo katika mazingira yao ya asili. Inashughulika na pedojenezis yaani sayansi na uchunguzi wa michakato inayoongoza kwa uundaji wa udongo na kuchunguzwa kwanza na mwanajiolojia wa Kirusi anayeitwa Vasily Dokuchaev.

Yeye ni rais wa Jumuiya ya Sayansi ya Udongo nchini Naijeria.

## Elimu ya Juu 
Alipata Shahada ya Kwanza ya Sayansi na Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika Jiolojia kabla ya kupokea Shahada ya Uzamivu katika sayansi ya udongo kutoka Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello kilichopo Zaria. Baadaye alipata stashahada ya uzamili katika uchunguzi wa udongo kutoka Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti wa Anga na Sayansi ya Dunia huko Enschede nchini Uholanzi.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasayansi wa Nigeria
Badi VII

**Badi VII** (aliyetawala kuanzia mwaka 1805 hadi 1821) alikuwa mtawala wa mwisho wa Sultanate ya Funj.

Badi hakutoa upinzani wowote dhidi ya Ismail Pasha, ambaye alikuwa ameongoza jeshi la khedive wa Misri, baba yake, kuelekea mto Nile hadi mji mkuu wa Sennar.

Mwandishi Alan Moorhead anarudia maelezo ya Frédéric Cailliaud kuhusu Badi, akimwelezea kama mtawala mwenye uwezo mdogo sana, aliyeshangazwa na kupoteza ufalme wake. Cailliaud alibainisha hasa kwamba Badi alionekana kuvutiwa sana na zawadi ya kisanduku cha viberiti alichopewa.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Jamii: Misri ya Kale
Adeyemi I Alowolodu

**Adeyemi I** alikuwa mtawala wa mwisho aliyejitawala wa Dola ya Oyo. Alitawala kuanzia mwaka 1876 hadi 1905. Kuanzia mwaka 1888, alianza kuwa chini ya ushawishi mkubwa wa Waingereza, na ifikapo mwaka 1896, uhuru wake ulikuwa umefutwa rasmi. 

Adeyemi I alikuwa Alaafin wa Oyo wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Yoruba vilivyodumu kwa takriban miaka 16, kuanzia mwaka 1877 hadi 1893.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Gerrit Ferreira

**Gerrit Thomas Ferreira**, anayejulikana pia kama **GT Ferreira**, ni mfanyabiashara, mwekezaji na benki mashuhuri kutoka Afrika Kusini. Pia ni mmoja wa waanzilishi wa kampuni ya FirstRand Limited, mojawapo ya makampuni makubwa ya kifedha nchini humo.

## Tanbihi
Jamii: Wafanyabiashara wa Afrika Kusini
Jamii: Afrika Kusini
Jamii: Watu wa Afrika Kusini
Jamii: Uchumi
Ali Abdullahi Hussein

**Ali Abdullahi Hussein** (anayejulikana pia kama **Ali Guudlaawe**; kwa Kisomali: *Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe*, alizaliwa mwaka 1974) ni mwanasiasa kutoka Somalia. Tangu tarehe 12 Novemba 2020, amekuwa akihudumu kama Rais wa Hirshabelle, mojawapo ya majimbo ya shirikisho nchini Somalia.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1974
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Somalia
Jamii: Siasa
Jamii: Somalia
Xiuhtezcatl Martinez

]]
**Xiuhtezcatl Roske-Martinez** (alizaliwa 9 Mei, 2000) ni mwanaharakati wa mazingira na msanii wa hip hop wa Marekani .[2][3] Martinez alikuwa Mkurugenzi wa Vijana wa Walinzi wa Dunia hadi 2019.
## Viungo Vya Nje
* Mazungumzo na TEDx
* Hotuba ya Umoja wa Mataifa
* Wakati Halisi na mahojiano ya Bill Maher
* "Shujaa Mtoto: Hadithi ya Xiuhtezcatl Martinez"
## Marejeo
Abdelbaki Sahraoui

**Abdelbaki Sahraoui** (kwa Kiarabu: عبد الباقي صحرواي; 25 Agosti 1910 – 11 Julai 1995) alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Islamic Salvation Front (FIS) nchini Aljeria.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1910
Jamii: Waliofariki 1995
Bruno Steinhoff

**Bruno Ewald Steinhoff** (alizaliwa Novemba 1937) ni mfanyabiashara bilionea kutoka Ujerumani. Pia ndiye mwanzilishi wa kampuni ya Steinhoff International, kampuni ya kimataifa ya biashara ya rejareja yenye makao makuu Afrika Kusini.

Steinhoff aliwahi kuwa Mwenyekiti Mtendaji wa kampuni hiyo hadi Septemba 2008. Kwa sasa, ni Mkurugenzi Asiye Mtendaji na mwanachama wa bodi ya usimamizi wa Steinhoff International.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1937
Jamii:Wafanyabiashara wa Afrika Kusini
Jamii:Wafanyabiashara wa Ujerumani
Jamii:Uchumi wa Afrika Kusini
Amda Iyasus

**Amda Iyasus** (alifariki Juni 1434) alikuwa Mfalme wa Ethiopia kwa kipindi cha mwaka mmoja, kuanzia 1433 hadi 1434. Alijulikana kwa jina la kiti cha enzi **Badel Nan**  na alikuwa mwanachama wa Solomonic dynasty. Alikuwa mtoto mdogo wa Takla Maryam.

Kulingana na E. A. Wallis Budge, Amda Iyasus alitawala kwa miezi nane tu, na hakubaki na watoto. Vyanzo vya kifalme pia havielezei matendo yake wakati wa utawala wake mfupi. Al-Maqrizi aliripotiwa kushangazwa na mzunguko wa haraka wa wafalme waliotawala.

## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 1434
Jamii: Watu wa Ethiopia
Jamii: Ethiopia
Al-Husayn II ibn Mahmud

**Al-Husayn II ibn Mahmud** (), anayejulikana zaidi kama **Hussein II Bey** (; 5 Machi 1784 – 20 Mei 1835), alikuwa kiongozi wa Tunis kuanzia mwaka 1824 hadi kifo chake mwaka 1835. Alitoka katika familia ya kifalme yenye asili ya Kigiriki.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1784
Jamii: Waliofariki 1835
Jamii: Watu wa Tunisia
Jamii:Tunisia
Jamii:Historia ya Tunisia
Cheb Bilal

**Bilal Mouffok** (Kiarabu: بلال موفق‎, romanized: *Bilāl Muwaffaq*; alizaliwa 23 Julai 1966), anayejulikana kitaalamu kama **Cheb Bilal** (Kiarabu: الشاب بلال‎, romanized: *ash-Shābb Bilāl*, maana yake "Bilal Mdogo"), ni mwanamuziki wa Algeria anayejishughulisha na aina ya muziki wa raï.

Anaandika na kutengeneza muziki wa kitamaduni unaojumuisha vyombo mbalimbali, ikiwemo conga na violin, na kimsingi anaendelea kuendeleza muziki wa Algeria kwa mtindo wa kisasa na wa kipekee.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1966
Jamii: Watu walio hai
Bhungane II

**Bhungane II kaNsele**, anayejulikana pia kama '''Bhungan'omakhulukhulu''' (jina la kuzaliwa: Mlotsha), alikuwa mfalme wa kabila la AmaHlubi kuanzia mwaka 1760 hadi kifo chake mwaka 1800. Alikuwa baba wa Mfalme Mthimkhulu II (Ngwadlazibomvu) na pia babu wa Mfalme maarufu Langalibalele I.

Mfalme Bhungane II alikadiriwa kuwa mganga hodari wa kienyeji na mtu mwenye uwezo wa kuleta mvua, hali ambayo imedhaniwa kupitishwa kutoka baba hadi mtoto katika urithi wa kifalme wa kabila la Hlubi.
## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 1800
Jamii: Historia
Abdullah El-Erian

**Abdullah el-Erian** (Damanhur, 21 Machi 1920 – Leiden, 12 Desemba 1981) alikuwa mwanasheria wa kimataifa, mwanadiplomasia, na hakimu kutoka Misri. Kuanzia mwaka 1959 hadi 1968, aliiongoza Idara ya sheria na Mikataba katika Wizara ya Mambo ya Nje ya Misri. Alihudumu kama Mwakilishi wa Kudumu wa Misri katika Umoja wa Mataifa jijini Geneva kutoka mwaka 1968 hadi 1979. Baada ya hapo, aliwahi kuwa hakimu katika Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) kuanzia mwaka 1979 hadi kifo chake mwaka 1981. Mnamo mwaka 1967, alichaguliwa kuwa mwanachama wa *Institut de Droit International*.

Alifariki kwa mshtuko wa moyo mwaka 1981. Nafasi yake katika ICJ ilichukuliwa na Mohammed Bedjaoui.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1920
Jamii: Waliofariki 1918
Jamii: Misri
Hüseyin Avni Pasha

**Hüseyin Avni Pasha** (1820 – 15 Juni 1876) alikuwa gavana mkuu na mwanasiasa wa Umoja wa Ottoman wa Kituruki. Alihudumu kama Grand Vizier wa Dola la Ottoman kuanzia 15 Februari 1874 hadi 26 Aprili 1875.  

Aliuawa na Çerkez Hasan, kaka mdogo wa Neşerek Kadın Efendi, aliyemshutumu kwa mauaji ya Sultan Abdülaziz wa Ottoman, tarehe 15 Juni 1876 wakati wa mkutano wa baraza la mawaziri katika makazi ya Midhat Pasha karibu na Beyazıt katika Fatih, Istanbul. Waziri wa mambo ya kigeni, Mehmed Rashid Pasha, pia aliuawa katika shambulio hilo.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1820
Jamii: Waliofariki 1876
Jamii: Uturuki
Jean-Barthélémy Bokassa

**Jean-Barthélémy Bokassa** (alizaliwa 30 Agosti 1974 mjini Bangui, Jamhuri ya Afrika ya Kati) ni mtu maarufu wa kijamii, msanii na mwandishi wa riwaya mwenye asili ya Ufaransa na Afrika ya Kati. pia ni mjukuu mkubwa wa **Jean-Bédel Bokassa**, Rais wa pili wa Jamhuri ya Afrika ya Kati na baadaye Mfalme wa kujiita **Bokassa I** wa Dola la Kati.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1974
Jamii: Watu walio hai
Inas El-Degheidy

**Inas El Degheidy** (alizaliwa 10 Machi 1953) ni mtayarishaji wa filamu kutoka Misri.

Inas huunda filamu zenye mada za kijamii na uhalisia, mara nyingi zikijumuisha matukio ya wazi; jambo hili limeifanya alinganishwe na jina la "mzozo" au "mzozo wa kijamii". Ingawa filamu zake mara nyingi zinachunguza changamoto za wanawake katika jamii, yeye mwenyewe hapendi kutumia istilahi ya "sinema ya wanawake".

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1953
Jamii: Misri
Jamii: Watu wa Misri
Franja du Plessis

**Franja du Plessis** (alizaliwa 2 Januari 1994) ni mwimbaji na mwandishi wa nyimbo kutoka Namibia, anayemimba kwa lugha ya Afrikaans. Alionekana katika filamu ya mwaka 2013, *As jy sing*, akiwa na nafasi ya Marna. Albamu yake ya kwanza, *My verhaal* ("Hadithi Yangu"), ilifikia cheti cha platinamu mwaka 2016. Pia ni binti wa mwimbaji Juanita du Plessis na dada wa mwimbaji Ruan Josh.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1994
Jamii: Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu nchi kwa nchi
Jamii:Namibia
Bashir III

**Prince Bashir Chehab III** (Kiarabu: بشير الثالث الشهابي) alikuwa mtawala wa Emirate ya Mlima, Lebanon kama Emir wa 7, akitawala kuanzia mwaka 1840 hadi 1842.

Baada ya Prince Bashir II kuondolewa madarakani nchini Lebanon, mamlaka za Dola la Ottoman katika Istanbul ziliamuru Prince Bashir III, kutoka familia ya Chehab, achukue nafasi ya enzi hiyo.

## Tanbihi
Jamii: Lebanon
Jamii: Historia
Khulubuse Zuma

**Clive Khulubuse Zuma** ni mfanyabiashara kutoka Afrika Kusini na mjukuu wa rais wa zamani, Jacob Zuma.

Jacob Zuma alitajwa katika uvuvi wa hati za Panama Papers kutokana na uhusiano wake na mashamba ya mafuta katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC).

Mwaka 2014, alihusika katika uchumba na mke wa kifalme wa Swaziland, Fikisiwe Dlamini.

## Tanbihi
Jamii: Wafanyabiashara wa Afrika Kusini
Jamii: Afrika Kusini
Jamii: Watu wa Afrika Kusini
KP Khanal

**KP Khanal** (alizaliwa Achham, 11 Januari 2000) ni mwanaharakati wa kijamii kutoka Nepal anayejulikana nchini kama "*Mwanaharakati* *mdogo zaidi wa kijamii wa kinepali*"

## Maisha 
K.P Khanal ametokea Ramaroshan, Achham, nchini Nepal ambaye anafanya kazi kwa ajili ya mazingira safi, uwezeshaji wa vijana, na haki sawa. Akitokea katika familia ya kawaida alianza shughuli zake zake za kijamii akiwa na umri wa miaka 13 na kupata jina la utani "mwanaharakati mdogo zaidi wa kijamii." Mkarimu, jasiri, na mwerevu, anaendelea kuhamasisha jamii yake.

Mnamo mwaka 2022, Khanal alizindua kampeni za kijamii kama vile *"Clean Kastamandap"* *na "Kathmandu Trash Collection"*  kwa ajili ya kuhifadhi mazingira.

Hivi sasa, ndiye mwenyekiti mwanzilishi wa taasisi iitwayo *Maina Devi Foundation* shirika lisilo la kiserikali (NGO) linalofanya kazi na mtandao wa watu waliojitolea kote nchini na  washikadau wa usimamizi wa taka, uhamasishaji wa jamii na uhamasishaji wa vijana.

Khanal alimaliza elimu yake ya msingi katika wilaya ya Achham akapata shahada yake ya kwanza katika masuala ya kibinadamu kutoka Chuo cha Kimataifa cha Texas.

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Nepal
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Esi Buobasa

**Esi Buobasa** (Fuveme, Ghana) ni mfanyabiashara wa samaki kutoka Ghana, mhamiaji wa mazingira, na mwanaharakati wa tabianchi kutoka Ghana.

Mnamo mwaka 2023, Buobasa alitambulishwa kama mmoja wa  wanawake wenye ushawishi mkubwa zaidi ulimwenguni kulingana na Wanawake 100 (BBC) kwa juhudi zake za kujenga ustahimilivu dhidi ya mabadiliko ya hali ya hewa.

## Kazi 
Buobasa alizaliwa na kukulia huko Fuveme, kijiji cha pwani karibu na Keta. Mji huo pia umekuwa ukifurika mara kwa mara kutokana na mto Volta.

Kupotea kwa majengo na kuongezeka kwa vimbunga na mafuriko kulimlazimu Buobasa,ambaye alikuwa mvuvi, pamoja na mumewe na watoto wao watano, Hata hivyo, hii ilinyima familia chanzo chao kikuu cha mapato ambacho ni uvuvi.

Ili kupunguza athari za kijamii na kiuchumi za uhamaji wa mazingira Buobasa alianzisha chama cha kusaidia wavuvi wa kike waliokuwa katika hali kama yake.

## Marejeo 
Jamii:Mazingira
Jamii:Hali ya hewa
Jamii:Wanaharakati wanawake
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jan Bloukaas

**Jean du Plessis** (anajulikana kitaalamu kama **Jan Bloukaas**; 7 Oktoba 1999 – 3 Desemba 2024) alikuwa mwimbaji wa lugha ya Afrikaans kutoka Ufaransa, aliyezaliwa mjini Cape Town, Afrika Kusini.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Waimbaji wa Afrika Kusini
Mnara wa taa wa zamani (Borkum)

**Mnara wa taa wa zamani ya Borkum** ni mnara wa taa moja kwa mbili kisiwani la Borkum ya Baharini ya kaskazini.

Ilikuwa mnara wa taa ya kwanza ilitengenezwa kisiwani.

Zamani ilitumikwa kwa signali ya meli kwenye taa ya moto. Siku moja ilikuwa ajali na moto ndani na imepasukwa.

Watu wa halmashauri wa jiji Borkum wamekubali kutengeneza mnara wa taa nyingine, Mnara wa taa mpya wa Borkum, ipo sehemu nyingine kijijini. Mnara wa taa mpya inatumikwa na taa ya umeme.

Mnara wa taa ya zamani ni jengo lililoorodheshwa ya urithi wa kitamaduni, ni makunbushi, kodi ya likizo na sehemu halali ya kufana ndoa ya halmashauri ya wilaya pia.

## Viungo vya nje 
* Taarifa kuhusu mnara wa taa wa zamani kwenye tovuti ya NGO ya nyumbani ya Borkum
Mnara wa taa mpya wa Borkum

**Mnara wa taa mpya wa Borkum** ni mnara wa taa moja kwa mbili Kisiwani ya Kisiwa Borkum ya Baharini wa kaskazini.

Mnara wa taa wa Borkum mpya imetengewa halafu ilikuwa na ajali na taa ya moto huku Mnara wa taa wa zamani kisiwani.

Mnara mpya wa taa wa Borkum inatumikwa sasa hizi kutoa signali kwa trafiki wa meli.

Pia mnara wa taa mpya ina balkoni ya umma kuangalia eneo.

Mnara wa taa mpya pia ni jengo lililoorodheshwa ya urithi wa kitamaduni.

Kando za mnara kuna bustani kidogo ya nyasi tu, inatumikwa na helikopteri ya huduma ya uokoaji kama watu wako kisiwani wanahitaji kufika hospitalini huko Emden haraka sana.

## Viungo vya nje 
*Taarifa kuhusu mnara wa taa mpya kwenye tovuti ya halmashauri ya jiji Borkum
Tamasha la mashabiki wa FIFA

Korea Kusini]]
**Tamasha la Mashabiki wa FIFA** (Kiingereza: *FIFA Fan Festivals* au *FIFA Fan Fests)* ni tukio / matukio ya hadhara ya kutazama mechi yanayoandaliwa na FIFA pamoja na miji mwenyeji (Miji ambayo mechi za mashindano zinachezwa) wakati wa Kombe la Dunia la FIFA.

Shamra shamra hizo hufanyika katika maeneo maarufu ya miji mwenyeji na huwa na matangazo ya moja kwa moja ya mechi za mpira wa miguu kwenye skrini kubwa, muziki, chakula, vinywaji, pamoja na shughuli na burudani nyingine mbalimbali hufanyika.

## Historia 
Matukio haya ya kutazama michezo katika hadhara hasa mashindano ya mpira wa miguu, hayakuwa jambo jipya mwanzoni mwa karne ya 21. Kombe la Dunia la FIFA 1930 ambayo ndio yalikua mashindano ya kwanza yaliyofanyika nchini Uruguay yalitangazwa kupitia redio, na mashabiki walikusanyika pamoja kusikiliza matangazo hayo mubashara.

Katika mashindano ya Kombe la Dunia la FIFA 1954 nchini Uswisi FIFA ilianzisha kuonyesha kupitia televisheni, na watu katika nchi nyingi walikusanyika na kutazama kwa pamoja mashindano mubashara.  
Kombe la Dunia la FIFA 1998 nchini Ufaransa ilikuwa ndio mashindano ya kwanza kutangazwa kupitia skrini kubwa katika vituo vya miji mbalimbali.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:FIFA
Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Kombe la Shirikisho la FIFA

**Kombe la Shirikisho la FIFA** (Kiingereza: *FIFA Confederations Cup*) yalikua ni mashindano ya kimataifa ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume, yaliyokuwa yakifanyika kila baada ya miaka minne chini ya usimamizi wa FIFA. Mashindano haya yalishirikisha kila bingwa wa shirikisho la mpira wa miguu katika mabara yote sita (AFC, CAF, CONCACAF, CONMEBOL, OFC, na UEFA), pamoja na mshindi wa Kombe la Dunia na nchi mwenyeji wa mashindano, hivyo kufanya jumla ya timu nane.

Kati ya 2001 hadi 2017 (isipokuwa 2003), mashindano haya yalifanyika katika nchi ambayo ingetumika kama mwenyeji wa Kombe la Dunia mwaka uliofuata, yakiwa kama jaribio la maandalizi ya mashindano makubwa yajayo.

Mabingwa wa mara ya mwisho walikuwa Ujerumani, waliotwaa wa Kombe la Shirikisho la FIFA mnamo 2017 baada ya kuifunga Chile bao 1–0 katika mchezo wa fainali na hivyo kushinda taji lao la kwanza.

Mnamo Machi 2019, FIFA ilithibitisha kuwa mashindano haya hayataendelea kufanyika tena. Nafasi yake ilichukuliwa na mashindano ya Kombe la Dunia la Vilabu la FIFA, pamoja na kuanzishwa kwa mashindano ya *2021 FIFA Arab Cup* kama maandalizi ya Kombe la Dunia la FIFA 2022.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:FIFA
Jamii:Mpira wa Miguu
Ujerumani Magharibi

thumb|right|200px|Ujerumani, kanda za utawala wa washindi wa Vita Kuu ya Pili mwaka 1946
thumb|180px|right|Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani 1949 - 1990
**Ujerumani Magharibi** (kwa Kiingereza: *West Germany*) ilikuwa jina lililotumika kuelezea Jamhuri ya Shirikisho la Ujerumani kati ya miaka ya 1949 hadi 1990, kabla ya kuungana kwake na Ujerumani Mashariki. Wajerumani wengi hawakupenda jina hili kwa sababu katika lugha ya Kijerumani ni jina la kijiografia kwa kutaja eneo la magharibi la nchi hasa maeneo karibu na mto Rhine. Watu wa kusini na kaskazini kama wakazi wa Bavaria au Hamburg hawakujisikia kama "Wajerumani ya Magharibi".

Iliundwa baada ya Vita Kuu vya Pili vya Dunia katika maeneo yaliyokuwa yakikaliwa na Marekani, Uingereza na Ufaransa. Mji mkuu wake ulikuwa Bonn, hivyo wakati mwingine uliitwa "Jamhuri ya Bonn".

Wakati wa vita baridi, Ujerumani Magharibi ilikuwa sehemu ya kambi ya Magharibi na mwanachama wa NATO. Uchumi wake ulikua kwa kasi kubwa katika miaka ya 1950, kipindi kilichoitwa *Wirtschaftswunder* (muujiza wa kiuchumi). Chansela wa kwanza, Konrad Adenauer, alihimiza uhusiano wa karibu na nchi za Magharibi na ushirikiano wa Ulaya.

Kanda la Kirusi la Ujerumani ilikuwa dola la pili katika Ujerumani kwa jina la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani. 

Mnamo 1990, baada ya kuporomoka kwa Ukuta wa Berlin na kuanguka kwa mfumo wa kikomunisti Ulaya Mashariki, Ujerumani Mashariki iliungana rasmi na Ujerumani Magharibi mnamo 3 Oktoba 1990, kuunda taifa moja la Ujerumani ya leo.

## Marejeo
Jamii:Historia ya Ujerumani
Jamii:Nchi za kihistoria za Ulaya
Angelique Pouponneau

**Angelique Pouponneau** ni mwanasheria na mwanamazingira kutoka Ushelisheli. Alizaliwa na kukulia katika eneo la wavuvi huko Bel Ombre.

## Elimu 
Pouponneau alipata shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha London. Alichukua kozi ya mafunzo ya taaluma ya uwakili kutoka Chuo Kikuu cha West England. Pouponneau alipata shahada ya uzamili katika sheria ya mazingira kutoka Chuo Kikuu cha Queen Mary cha London.

## Harakati za mazingira 
Kabla ya kupata shahada ya uzamili katika sheria ya mazingira, Pouponneau amekuwa mtetezi wa mazingira kila wakati. Alianzisha shirika la SIDS Youth Ams Hub (SYAH) ambalo ni shirika lisilo la kiserikali linaloongozwa na vijana ambayo inalenga kubadilisha athari za mabadiliko ya tabianchi na kukuza maendeleo endelevu nchini Ushelisheli. Kampeni yake iliyopewa jina la "Shelisheli huru bila mifuko ya plastiki" ilisababisha kupigwa marufuku kwa mifuko ya plastiki nchini.

Pouponneau alikua Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Uhifadhi na Kukabiliana na Hali ya Hewa nchini Ushelisheli mwaka wa 2018. Ilianzishwa ili kusimamia fedha zilizopatikana wakati serikali ya Ushelisheli ilipotia saini mkataba wa kurekebisha hali ya bahari ili kulipa deni lake la kitaifa. Shirika hilo limejitolea katika kuhakikisha uchumi wa bluu wa nchi. Chini ya uongozi wa Pouponneau, mipango ya riziki ilifanywa; kwa mfano, wakati wanawake wasiojiweza walipoalikwa kuondoa ufuo wa mwani ambao uligeuzwa kuwa mboji kwa ajili ya bustani.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Shelisheli
Uwanja wa michezo wa Maracanã

**Uwanja wa Michezo wa Maracanã** (Kireno: *Estádio Jornalista Mário Filho*) ni uwanja maarufu wa mpira wa miguu ulioko mjini Rio de Janeiro, nchini Brazil. Uwanja huu umejulikana duniani kutokana na historia yake ndefu katika michezo, hasa kwa kuwa mwenyeji wa mechi muhimu za Kombe la Dunia la FIFA na mashindano mengine ya kimataifa.

Uwanja wa Maracanã una uwezo wa kuchukua zaidi ya watu 78,000, jambo linaloufanya kuwa moja ya viwanja vikubwa zaidi duniani.

Katika fainali ya Kombe la Dunia la FIFA 1950, uwanja huu uliweka rekodi ya kihistoria kwa kuhudhuria watu zaidi ya 199,000.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Viwanja vya michezo Brazil