open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mlima Great Domberg

'*** (kwa sasa unajulikana kama **Mlima Sakila*') uko katika wilaya ya Meru, mkoa wa Arusha, kaskazini mwa Tanzania.

Kimo chake ni mita 1,551 juu ya usawa wa bahari. 

Watu wa madhehebu tofauti ya Kikristo kutoka Tanzania na nje ya Tanzania hupanda kileleni kufanya maombi na dua. Mara zote kunakuwa na watu makundi kwa makundi wakiwa wanasali, kumuomba Mungu wakiamini watapata majibu ya mahitaji wanayokusudia.

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Meru
Jamii:Mkoa wa Arusha
Mlima Losimingur

'''''' unapatikana katika mkoa wa Arusha, kaskazini mwa Tanzania.

Kimo chake ni mita 1,905 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya volkeno nchini Tanzania
* Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya milima ya Afrika
* Orodha ya milima

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Mlima katika tovuti ya Geonames

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika

Jamii:Volkeno za Afrika
Jamii:Mkoa wa Arusha
Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha

**Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania Kaskazini.

* Jaeger Summit
* Kasoko ya Embagai
* Kasoko ya Matuffa
* Kasoko ya Ngorongoro
* Kasoko ya Ngurdoto
* Kasoko ya Olmoti
* Kasoko ya Olokurta Lukunya
* Milima ya Bast
* Milima ya Elgeri
* Milima ya Lamuniane
* Milima ya Lengoisoiku
* Milima ya Loilenok
* Milima ya Matiom
* Milima ya Ngabora
* Milima ya Sarakaputa
* Mlima Burko
* Mlima Ela Nairobi
* Mlima Embulbul
* Mlima Gelai
* Mlima Great Domberg
* Mlima Gunzertberg
* Mlima Kerimassi
* Mlima Kibwezi
* Mlima Kitumbeine
* Mlima Lagumishero
* Mlima Lemagrut
* Mlima Loiyogaz
* Mlima Loiwilokwin
* Mlima Loldoroto
* Mlima Loliondo
* Mlima Lolkisale
* Mlima Longido
* Mlima Loolmalassin
* Mlima Losimingur
* Mlima Lossirwa
* Mlima Malanya
* Mlima Meru
* Mlima Meto
* Mlima Monduli
* Mlima Narok
* Mlima Ndasegera
* Mlima Ol Doinyo Gol
* Mlima Ol Doinyo Lengai
* Mlima Ol Doinyo Masi
* Mlima Ol Doinyo Sambu
* Mlima Oldeani
* Mlima Satiman
* Mlima Tarosero

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Jamii:Milima ya Tanzania
Jitu

**Jitu** ni mtu (au kiumbehai kinachofanana na binadamu) mwenye ukubwa wa umbo na uwezo wa zaidi ya binadamu wa kawaida.

Pengine neno hilo linatumika kumtaja mtu anayeonekana kufanya vitendo visivyokubaliwa na jamii.

Tena katika hadithi za kale anaweza kuwa kiumbe wa kufikirika mwenye umbo kubwa la kutisha.

Jitu ni neno la Kiswahili linalotumiwa kurejelea viumbe wa ngano ambao walikuwa maarufu katika masimulizi ya Kiafrika. Jitu, kama hadithi na hekaya zinavyosema, lilikuwa na nguvu za fumbo na mabadiliko ya umbo ili kuchanganyika na wanadamu. Mwingiliano wao na wanadamu kuna wakati ulipelekea  migogoro, ambayo mara kwa mara iliishia kuwapendelea wanadamu.

Hadithi za Majitu bado ni maarufu, na katika miaka ya 1980 ilikuwa mada ya kipindi cha televisheni cha Sisi Majitu kilichotayarishwa na Shirika la Utangazaji la Kenya (KBC) katika nchi ya Kenya. Pia kwa sasa kuna juhudi za kufufua hadithi hizo maarufu katika mfumo wa kipindi cha uhuishaji cha Majitu TV na mtayarishaji wa uhuishaji na VisualFX Peter Mute kutoka Kenya kulingana na ukimya wa historia hii.

## Tazama pia
* Njemba

Jamii:Binadamu
Jamii:Hadithi
Jamii:Waswahili
Kaole

**Kaole** ni mji mdogo na wa kihistoria unaopatikana katika ufukwe wa bahari ya Hindi, umbali wa maili tatu tu toka Bagamoyo. 

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya kaskazini ya Tanzania kwenye Bahari ya Hindi. Hivyo ni sehemu ya kihistoria tangu mwanzoni mwa karne ya 13 mpaka karne ya 16.

Mji huu una mabaki, mawe ya zamani, magofu na vitu vingi vya kale. Kunapatikana mabaki ya msikiti wa kale na makaburi 30.  Makaburi haya yamejengwa kwa Matumbawehttp://www.traveladventures.org/continents/africa/kaole-ruins.html

## Picha 

Faili:Kaole Ruins in Bagamoyo, Tanzania.jpg|thumb|right|Magofu ya Kaole (2009).
Faili:Ramani ya kaole.png|thumb|Hii ni picha ya satelaiti ya magofu ya Kaole.
Faili:Kaole_graveyard_Bagamoyo.jpg|thumb|Magofu ya Msikiti na makaburi ya zamani hapo Kaole (2011).
File:Kisima cha Ajabu Kaole 2.jpg|thumb|Kisima cha Maajabu huko Kaole
File:Magofu ya Msikiti wa Kwanza Kaole E.jpg|thumb|Magofu ya Msikiti wa Kwanza Kaole
File:Magofu ya Msikiti wa Kwanza Kaole.jpg|thumb|Magofu ya Msikiti wa Kwanza Kaole
File:Kaburi la Sharifa (Maifu) 1.jpg|thumb|Kaburi la Sharifa (Maifu)

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Bagamoyo
Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Mwamba tumbawe

**Mwamba tumbawe** (pia: **fufuwele**, **chawe**) ni mawe laini yanayopatikana chini ya bahari, au kando ya bahari. 

Miamba tumbawe hujengwa na wanyama wadogo wanaoitwa matumbawe. Aina nyingi za matumbawe hujijengea kiunzi nje; wakati tumbawe anakufa wengine huendelea kujenga nafasi zao juu ya watangulizi na kwa njia hii kukuza miamba tumbawe na hata visiwa vikubwa. 

Miamba hiyo ni muhimu katika bahari kwa sababu inatumiwa na samaki kwa mazalia. Miamba hii iko hatarini kupotea.

## Marejeo
Jamii:Jiografia
Jamii:Bahari
Vicensia Shule

**Vicensia Shule** (alizaliwa 14 Machi 1978) ni mhadhiri katika kitivo cha Sanaa ya Ubunifu katika chuo kikuu cha Dar es Salaam pia ni  mbunifu wa kutumia vitu ambavyo vilishatumika mara ya kwanza, msomi wa ngazi ya juu, mwanaharakati wa haki na jinsia na mwandaaji wa filamu.

## Elimu
*2002-2004: Shahada ya kwanza katika chuo kikuu cha Dar es Salaam (UDSM)
*2002: Tuzo ya mwanafunzi bora katika mitihani ya mwisho ya shahada ya kwanza katika Kitivo cha Sanaa katika UDSM.
*2002-2004: Shahada ya udaktari katika Fani ya Sanaa ya Maonyesho kutoka chuo kikuu cha Johannes Gutenberg Universität Mainz, Ujerumani

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wasanii wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Elizabeth Chijumba

**Elizabeth Chijumba** (maarufu kwa jina la "**Nikita**"; pia akijulikana kama "**Fathia Chijumba**", jina alilobadili baada ya kufunga ndoa na msanii mwenzake Khlafan maarufu kwa jina la  Kevin; alizaliwa 1982) ni mwanamke Mtanzania mwigizaji wa filamu za mapigano, pia mwandishi na mwongozaji wa filamu.

Baadhi ya filamu alizoigiza ni "Central Intelligent Department(CID)", Jumba la Dhahabu, The stolen Will akiwa na Steven kanumba pia katika filamu inayoitwa My Country. 

Alisoma katika shule ya msingi ya Oysterbay jijini Dar-es-Salaam na baadae kuhamia katika shule ya msingi Mzumbe mkoani Morogoro . 

Aliingia katika vinyang'anyiro vya mwandishi bora wa filamu na mwigizaji bora wa kike akibebwa na filamu ya "Copy" katika tuzo za Vinara wa Filamu Tanzania 

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Orodha ya milima ya mkoa wa Pwani

**Orodha ya milima ya mkoa wa Pwani** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania mashariki. Hakuna hata mmoja unaofikia mita 600 juu ya usawa wa bahari.

* Milima ya Kichi
* Mlima Bupu
* Mlima Chikoo
* Mlima Kibiti
* Mlima Kihita
* Mlima Kiloeko
* Mlima Kisangire
* Mlima Kisura
* Mlima Kurwa na Doto
* Mlima Luhombero
* Mlima Makindu
* Mlima Mnungwi
* Mlima Mtundussi
* Nyanda za juu za Umatumbi

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Pwani
Jamii:Milima ya Tanzania
Vilima vya Kichi

'''''' vinapatikana katika mkoa wa Pwani, mashariki mwa Tanzania.

Kilele kina urefu wa mita 340 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Pwani
*Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Pwani
Orodha ya milima ya mkoa wa Dodoma

**Orodha ya milima ya mkoa wa Dodoma** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania ya kati.

* Milima ya Kiboriani
* Mlima Benamapinde
* Mlima Imagi
* Mlima Itamba
* Mlima Kilimbe
* Mlima Kumbaku
* Mlima Lukali
* Mlima Maweni
* Mlima Sindai

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Dodoma

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Jamii:Milima ya Tanzania
Orodha ya milima ya mkoa wa Iringa

**Orodha ya milima ya mkoa wa Iringa** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania.

* Milima ya Gologolo
* Milima ya Lubwe
* Milima ya Ndene
* Milima ya Ukinga
* Milima ya Udzungwa
* Mlima Chaufu
* Mlima Edge
* Mlima End Hill
* Mlima Imagi Base South
* Mlima Ipala
* Mlima Itofya
* Mlima Iwungi
* Mlima Karenga
* Mlima Kipolo
* Mlima Kokoto
* Mlima Kombagulu
* Mlima Luhombero
* Mlima Lutundwe
* Mlima Mbwelere
* Mlima Membe
* Mlima Mkululu
* Mlima Ngagau
* Mlima Nyumbenito
* Mlima Selegu
* Mlima Small

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Iringa

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Milima ya Tanzania mkoa kwa mkoa
Jamii:Mkoa wa Iringa
Mlima Luhombero

**Mlima Luhombero** ni jina la milima miwili ya Tanzania:
* Mlima Luhombero (Iringa)
* Mlima Luhombero (Pwani)
Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara

**Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania kaskazini.

* Milima ya Bokwa
* Milima ya Kidero
* Milima ya Lelatema
* Milima ya Meri
* Milima ya Ndaleta
* Milima ya Sangaiwe
* Milima ya Soui
* Mlima Dara 
* Mlima Gidahaida 
* Mlima Giyeda Mara
* Mlima Hanang
* Mlima Hassama 
* Mlima Kwaraha 
* Mlima Leya
* Mlima Ol Doinyo Lolbene

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Manyara

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Manyara
Jamii:Milima ya Tanzania
Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro

**Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania kaskazini.

* Milima ya Gulela
* Milima ya Kisiwani
* Milima ya Shira
* Milima ya Tossa
* Milima ya Upare
* Mlima Hemwera
* Mlima Kejanja 
* Mlima Kilimanjaro 
* Mlima Kindoroko
* Mlima Kinondo 
* Mlima Kirangi 
* Mlima Klute
* Mlima Kolosoya
* Mlima Lalgarjen
* Mlima Makungwini 
* Mlima Makungwini Mashariki
* Mlima Moshi
* Mlima Shengena
* Mlima Taroti
* Mlima Umari

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Milima ya Tanzania
Kuzi (samaki)

**Kuzi**, **dagaa**, **makame kuoza** au **mambanguma** ni samaki za baharini na maji baridi za familia Atherinidae katika oda Atheriniformes. Wanatokea katika kanda za wastani mpaka tropiki.

Kuzi ni wadogo, spishi kubwa kabisa, kuzi wa Kalifornia (*Atherinopsis californiensis*), anafikia urefu wa sm 44 lakini wengi zaidi ni chini ya sm 20 na kadhaa hazikuandikwa kwa zaidi ya sm 5. Kwa kawaida mwili umerefuka. Hulka bainifu zinajumuiya mapezimgongo mawili yaliyojitokeza sana, lile la kwanza likiwa limeundwa kwa miiba kinamo na lile la pili likiwa na mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Pezimkungu pia lina mwiba mmoja unaofuatiwa na tindi laini. Mapeziubavu huwa juu na hakuna mrabafahamu. Kuna mlia mpana wa rangi ya fedha mbavuni. Magamba ni makubwa kiasi.

Hula planktoni-wanyama. Spishi kadhaa, k.m. kuzi milia-mipana (*Atherinomorus lacunosus*), huvuliwa kibiashara.

## Spishi za Afrika
* *Atherinomorus duodecimalis*, Kuzi wa Tropiki (Tropical silverside)
* *Atherinomorus forskalii*, Kuzi wa Bahari ya Shamu (Red Sea hardyhead silverside)
* *Atherinomorus lacunosus*, Kuzi Milia-mipana (Wide-banded hardyhead silverside)
* *Atherinomorus pinguis*, Kuzi Milia-myembamba (Narrow-banded hardyhead silverside)
* *Atherion africanum*, Kuzi Pua-mwiba (Pricklenose silverside)
* *Hypoatherina barnesi*, Kuzi wa Barnes (Barnes's silverside)
* *Hypoatherina temminckii*, Kuzi wa Samoa (Samoan silverside)
* *Teramulus kieneri*, Kuzi wa Kiener (Kiener's silverside)
* *Teramulus waterloti*, Kuzi wa Waterlot (Waterlot's silverside)

## Marejeo
* Rashid Anam & Edoardo Mostarda (2012) *Field identification guide for the living marine resources of Kenya.* FAO, Rome.
* Gabriella Bianchi (1985) *Field guide to the commercial marine brackish-water species of Tanzania.* FAO, Rome.

## Viungo vya nje
* Kuzi kwenye hifadhidata ya samaki

Jamii:Samaki
Ggplot2

**Ggplot2** ni kifurushi cha kutazama data kwa lugha ya programu ya takwimu R. Iliundwa na Hadley Wickham mwaka wa 2005. 

Ggplot2 ni utekelezaji wa Grammar ya Graphics ya Leland Wilkinson-mpango mkuu wa taswira ya data ambayo huvunja grafu katika vipengele vya semantic kama vile mizani na tabaka. ggplot2 inaweza kutumika kama uingizaji wa picha za msingi katika R na ina idadi ya mipangilio kwa kurasa za mtandao na kuchapisha kwa mizani ya kawaida. Tangu mwaka wa 2005, ggplot2 imeongezeka katika matumizi ya kuwa moja ya paketi maarufu zaidi za R. Inaruhusiwa chini ya GNU GPL v2.

## Sasisho 
Tarehe 2 Machi 2012, ggplot2 toleo 0.9.0 ilitolewa na mabadiliko mbalimbali ndani ya shirika, ujenzi mdogo na tabaka.

Mnamo tarehe 25 Februari 2014, Hadley Wickham alitangaza rasmi kuwa "ggplot2 inahamia hali ya matengenezo." Hii ina maana kwamba hatuongezi tena vipengele vipya, lakini tutaendelea kurekebisha mende mpya, na tutazingatia vipya vipya vinavyotolewa kama maombi ya kuvuta. muhimu sana, toleo la pili la ggplot2 litakuwa 1.0.0 ". Mnamo Desemba 21, 2015, ggplot 2.0.0 ilitolewa. Katika tamko hilo, imeelezwa kuwa "ggplot2 sasa ina utaratibu rasmi wa ugani.Hii ina maana kuwa wengine wanaweza sasa kujenga stats yao wenyewe, geom na nafasi, na kuwapa katika vifurushi vingine."

## Kulinganisha na picha za msingi na vifurushi vingine 
Kwa kulinganisha na picha za msingi wa R, ggplot2 inaruhusu mtumiaji kuongeza, kuondoa au kubadilisha vipengele kwenye mpango kwenye ngazi ya juu ya uondoaji. Hifadhi hii inakuja kwa gharama, na ggplot2 iko polepole kuliko graphics za latti.

Uwezo wa uwezekano wa picha za msingi wa R ni "mfano wa kalamu na karatasi" uliotumiwa ili kuunda kifaa cha kupanga. Pato la kichapishaji kutoka kwa mkalimani huongezwa moja kwa moja kwenye kifaa chochote au dirisha badala ya tofauti kwa kila kipengele tofauti cha njama. Kwa namna hii ni sawa na mfuko wa bandia, ingawa Wickham anasema ggplot2 anarithi mfano wa picha zaidi kutoka Wilkinson. Kwa hivyo, inaruhusu kiwango cha juu cha usawa; data sawa ya msingi inaweza kubadilishwa kwa mizani nyingi au safu.

Michoro zinaweza kutengenezwa kwa njia ya kazi ya urahisi qplot () ambapo hoja na defaults zina maana kuwa sawa na msingi wa msingi wa njama ya (R). Uwezo mkubwa wa kupanga njama hupatikana kupitia ggplot () ambayo inafunua mtumiaji kwa vipengele vilivyo wazi zaidi vya sarufi..

## Miradi zinazohusiana 
* ggplot kwa ajili ya Python
* Plotly - Maingiliano, online ggplot2 grafu
* gramm, darasa la uchoraji grafu kwa ajili ya MATLAB iliyoongozwa na ggplot2
* gadfly, mfumo kwa ajili ya uchoraji grafu na taswira imeandikwa katika Julia, msingi kwa kiasi kikubwa juu ya ggplot2

## Marejeo 
## Masomo zaidi 
* &nbsp;
* Wickham, Hadley (6 Jun 2011). *Engineering Data Analysis (with R and ggplot2). *Google Tech Talks.* * 

Jamii:Kompyuta
Emali

**Emali** ni mji mdogo wa Kenya katika kaunti ya Makueni, kwenye barabara kuu Mombasa-Nairobi.

Wakati wa sensa ya mwaka 2019 ulikuwa na wakazi 18,325.

## Tanbihi
Jamii:Kaunti ya Makueni
Keroka

**Keroka** ni mji wa Kenya katika kaunti ya Kisii.

Wakati wa sensa ya mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 54,655.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kisii
Lokichogio

thumb|Lokichogio

**Lokichogio** ni mji wa Kenya kaskazini magharibi, kata ya kaunti ya Turkana, Eneo bunge la Turkana Magharibi, nchini Kenya.

Una wakazi 20,878.

## Viungo vya nje
* The town on Kenya map
* Photos of Lokichokio from Rob Rooker
* Photos of Loki by Dave Warner
* Photos of Loki by James Witteveen

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Kata za Kenya
Makindu

**Makindu** ni mji wa Kenya kusini katika kaunti ya Makueni. Ni kata ya Eneo bunge la Kibwezi Magharibi.

Wakati wa sensa ya mwaka 2019 ulikuwa na wakazi 15,038.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Makueni
Mutomo

**Mutomo** ni mji wa Kenya kusini katika kaunti ya Kitui.

Una wakazi 17,000 hivi.

Pia ni kata ya Eneo bunge la Kitui Kusini.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kitui
Jamii:Kata za Kenya
Kangundo

thumb|Jiwe kubwa lililopo Kangudo,Kenya
'''''' ni mji wa Kenya katika kaunti ya Machakos.

Wakazi walikuwa 218,557 (pamoja na Tala, ambayo ni sehemu ya halmashauri ya mji) wakati wa sensa ya mwaka 2009.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Machakos
Karuri

**Karuri** ni mji wa Kenya, katika kaunti ya Kiambu. Ni kata ya Eneo bunge la Kiambaa.

Wakazi walikuwa 129,934 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kiambu
Jamii:Kata za Kenya
Masii

**Masii** ni mji wa Kenya katika kaunti ya Machakos.

Idadi ya wakazi ni 2,501.

Pia ni kata ya Eneo bunge la Mwala.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Machakos
Jamii:Kata za Kenya
Maporomoko

thumb|Maporomoko ya maji.
**Maporomoko** humaanisha kwa kawaida kuanguka au kuteleza chini cha vitu vilivyokuwa juu zaidi.

Mara nyingi hutumiwa kwa sehemu ambako maji ya mto huporomoka kwenye sehemu ya mtelemko wa ghafla.

Mara nyingi jina hilo linatumiwa pia kutaja mahali ambako maporomoko ya maji hutokea au yalitokea.

## Tazama pia
*Maporomoko ya maji
*Kata ya Maporomoko (Tunduma)
Rongai

**Rongai** ni mji wa Kenya katika kaunti ya Nakuru.

Una wakazi 20,878.

## Viungo vya nje
* Margiti The marketplace|http://www.margiti.com 

Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Nakuru
Ongata Rongai

**Ongata Rongai** ni mji wa Kenya, katika kaunti ya Kajiado.

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 40,178.

Pia ni kata ya Eneo bunge la Kajiado Kaskazini.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kajiado
Awasi

**Awasi** ni mji wa kaunti ya Kisumu nchini Kenya. 

Kadiri ya sensa ya mwaka 2009 mji una wakazi 93,369.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kisumu
Jimbo Kuu la Songea

**Jimbo Kuu la Songea** (kwa Kilatini Archidioecesis Songeana) ni mojawapo kati ya majimbo makuu 7 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, likiongoza majimbo ya kusini, yakiwemo Mbinga, Tunduru-Masasi, Mtwara, Lindi na Njombe.

Kama majimbo yote 36 ya Kanisa Katoliki nchini, linafuata mapokeo ya Kiroma.

Makao makuu ni mjini Songea, ambapo pana Kanisa kuu la mtakatifu Mathias Mulumba Kalemba.

Askofu mkuu ni Damian Denis Dallu tangu tarehe 14 Machi 2014.

## Takwimu (mwaka 2004)
Jimbo lenyewe la Songea lina waamini 223.111 (46.9%) kati ya wakazi 476.161 wa eneo lote la kilometa mraba 38,600.

Mapadri ni 105, ambao kati yao 62 ni wanajimbo na 43 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia Wakatoliki 2,124 katika parokia 27.

Pia jimboni wanaishi mabruda 227 na masista 458.

## Historia
Baada ya hatua mbalimbali ya uinjilishaji chini ya wamonaki Wabenedikto, tarehe 6 Februari 1969 jimbo liliundwa rasmi, halafu tarehe 18 Novemba 1987 lilifanywa jimbo kuu kwa hati *Christi Domini* ya Papa Yohane Paulo II.

## Maaskofu
* Willibrord Lay, O.S.B. † (1913 - 1922)
* Gallus (Bernhard) Steiger, O.S.B. † (22 Februari 1922 - 6 Desemba 1952 kujiuzulu)
* Eberhard (Hermann) Spiess, O.S.B. † (23 Septemba 1953 - 6 Februari 1969 kujiuzulu)
* James Joseph Komba † (6 Februari 1969 - 1 Februari 1992)
* Norbert Wendelin Mtega (6 Julai 1992 - 15 Mei 2013 kujiuzulu)
* Damian Dallu (14 Machi 2014 - )

## Viungo vya nje
*[www.catholic-hierarchy.org ukurasa http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dsong.html
* http://tecdirectory.tripod.com/dsongea.htm  katika tovuti ya Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
*Hati *Non sine magna*, AAS 20 (1928),uk. 97
*Hati *Ex orientali parte*, AAS 24 (1932),uk. 262
*Hati *Christi Domini*
* Scheda dell'arcidiocesi su www.gcatholic.com

Jamii:Mkoa wa Ruvuma
Eberi

**Eberi** (kwa Kiebrania **עֵבֶר**) ni jina la mhusika katika Biblia anayetajwa katika orodha ya mlango wa 10 wa kitabu cha Mwanzo; alikuwa mwana wa Sela na mjukuu wa Shemu, mwana wa Nuhu.

Wana wake walikuwa Pelegi na Yoktani. Kufuatana na Mwa 11:17 Eberi alimzaa Pelegi alipokuwa na umri wa miaka 34 baadaye aliishi miaka 430 akizaa wana na mabinti.

Kufuatana na mapokeo ya Kiyahudi Eberi alikufa alipokuwa na umri wa miaka 464 wakati Yakubu alikuwa na miaka 20.

Wayahudi wanamheshimu kama babu wa Abrahamu. Mara nyingi jina lake linatajwa kama asili ya neno "Waebrania" na hivyo pia asili ya lugha ya "Kiebrania".

Katika visa vya Wayahudi Eberi alikataa kushiriki katika ujenzi wa mnara wa Babeli. Kwa hiyo lugha yake haikuchafuliwa jinsi ilivyotokea kwa lugha ya hao walioshiriki katika ujenzi huo. Kufuatana na masimulizi hayo lugha ya Eberi, yaani Kiebrania ,imebaki kama lugha asilia ya binadamu wote.

Katika Hesabu 23:24 Eberi ni pia jina la dola au milki inayotajwa katika utabiri wa Balaamu kuwa, pamoja na Ashuru, itashambuliwa na merikebu kutoka Kitimu.

Katika maandiko wa Kiyahudi Eberi hutazamwa kama mmoja kati ya manabii wa kwanza aliyeendelea kufundisha Abrahamu na Yakobo. Wakati mwingine anatazamwa kama nabii anayetajwa katika Kurani kwa jina la Hūd.

## Viungo vya nje
* Emil G. Hirsch, Eduard König: Eber (makala katika Jewish Encyclopedia - toleo la intaneti ya toleo la kitabu cha 1906), iliangaliwa Desemba 2018.

Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Manabii katika Uislamu
Joseph Butiku

**Joseph Waryoba Butiku** (alizaliwa tar.) ni Mkurugenzi mtendaji na rais wa Taasisi ya Mwalimu Julius Nyerere (inayojulikana pia kama *Mwalimu Nyerere Foundation*) na ni msaidizi wa utafiti binafsi na mjumbe binafsi Tanzania. 

## Maisha
Joseph Butiku, kwa mujibu wa "A Biography of Julius Nyerere" p.66, ni miongoni mwa wanafunzi waliosoma pamoja na Rais wa kwanza na muasisi wa Tanzania Julius Kambarage Nyerere. 

Joseph Butiku alihudhuria mafunzo ya kijeshi Monduli na alimaliza kama Luteni na hatimaye aliweza kufikia cheo kikubwa cha Meja. 

Vilevile aliweza kuwa katibu mkuu wa faragha na Mkuu wa Wafanyakazi chini ya Rais Ali Hassan Mwinyi.

Alikuwa Katibu mkuu wa Chama cha Mapinduzi CCM kanda ya mkoa wa Mara na baadaye alikuwa Kamishna wa kikanda. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Norwegian

**Norwegian** (*Norwegian Air Shuttle*) ni shirika kuu la ndege la Norwei. Lina makao makuu mjini Fornebu. Norwegian inasafiri katika miji 153 kote duniani.

Norwegian ilianzishwa mnamo 22 Januari 1993.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Norwegian

Jamii:Uchumi wa Norwei
Jamii:Kampuni ya ndege
Charles Lavigerie

wa shirika la kimisionari la White Fathers.]]
**Charles Martial Lavigerie** (1825-1892) alikuwa askofu mkuu wa Algiers, Aljeria, na kardinali wa Kanisa Katoliki. 

Ni maarufu hasa kwa kuanzisha mwaka 1868 shirika la *Wamisionari wa Bibi Yetu wa Afrika* (kifupi: *Wamisionari wa Afrika*, *M. Afr.*) linalojulikana kwa Kiingereza kama "White Fathers" (kwa Kifaransa "Pères Blancs"), kutokana na rangi ya kanzu yao.

Lengo lilikuwa hasa uinjilishaji wa bara la Afrika, na kweli wanashirika walijitosa kufanya kazi kubwa ambayo inaendelea hata leo, ambapo lina mapadri kama 1,500.

Kisheria ni shirika la maisha ya kitume. Wanashirika hawaweki nadhiri kama watawa, ila kiapo cha kufanya umisionari kwa Waafrika hadi kifo chao.

Kwa agizo la mwanzilishi wao wanatakiwa kuishi katika jumuia yenye wamisionari kutoka nchi mbalimbali na kutumia hata kati yao lugha ya wenyeji.

Barua yake ya mwaka 1886 kwa Papa Leo XIII inasema: "Wao wanataka utawala, utaalamu na uchumi. Sisi basi, tujitahidi kuleta Ukristo na uhuru wa kweli. Afrika iwe nchi ya Waafrika, nao Waafrika wasigeuzwe kuwa Wazungu weusi." . 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi
* Register to the Photograph Collection of the White Fathers (Society of Missionaries of Africa) , National Anthropological Archives, Smithsonian Institution

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wamisionari
Mauaji ya Lari

**Mauaji makuu ya Lari** (kwa lugha ya Kiingereza yanajulikana kama Lari massacre) ni mauaji yaliyotekelezwa na wapinzani wa Mau Mau walipovamia nyumba za waliokuwa wakiunga mkono watawala Wazungu. Kati ya nyumba zilizotembelewa ni nyumba yake chifu Luka Kahangara walikoua wenyeji na kuteketeza nyumba. 

Hili lilifanyika tarehe 26 Machi 1953.

Ili kulipiza kisasi, Wazungu waliwaua wana Mau Mau takribani mia nne.

## Viungo vya nje 
* https://www.nation.co.ke/news/The-massacre--that-still-divides-Lari---/1056-1133192-baq4oo/index.html

Jamii:Historia ya Kenya
Joseph Kamaru

**Joseph Kamaru** (1939 - 3 Oktoba 2018) alikuwa mwanamuziki wa benga na pia nyimbo za kumsifu Mungu. 

Kamaru alikuwa mtunzi mahiri aliyeweza kutunga nyimbo nyingi na kuuza takribani rekodi nusu milioni. Nyimbo zake zilikuwa na maudhui ya mapenzi, jinsi ya kuishi vizuri, kuhusu watoto kutumiwa vibaya kimapenzi na wazee pamoja na kuwakashifu wanasiasa.

## Utoto wake 
Kamaru wa Wanjiru, kama alivyopenda kujiita, alizaliwa Kangema, kaunti ya Murang'a. 

Mwaka 1957 alihamia Nairobi alipopata kazi ya utopasi. Pia alifanya kazi ya nyumba iliyomwezesha kununa gitaa ya kwanza. 

Alianza kufuatilia ndoto yake ya muziki mwaka 1965.

## Kazi ya muziki 
Wimbo wa kwanza wa Kamaru uliovuma sana ni Celina aliouimba na dada yake. Nyimbo zake nyingi zilikuwa na jumbe za siasa na aliweza kuwa na mkabala mzuri na rais wa kwanza wa Kenya. Hata hivyo, walitofautiana alipouliwa Josiah Mwangi Kariuki (JM) na Kamaru akautoa wimbo wa kukaripia kitendo kile.

Kamaru pia walikua na mkabala mwema na rais wa pili Daniel Toroitich Arap Moi na aliweza kutunga wimbo kwa jina 'Safari ya Japani' baada ya kuzuru nchi ile na Moi mwaka 1980.

## Ugonjwa na kufariki 
Kamaru alifariki tarehe 3 mwezi wa Oktoba 2018 baada ya kuugua ugonjwa wa Parkinson. Alifariki akiwa na umri wa miaka 79.

Jamii:Wanamuziki wa Kenya
NACADA Kenya

**NACADA Kenya** (kifupisho cha: **National Agency for the Campaign against Drug Abuse**) ni taasisi ya serikali ya Kenya ambayo inapigana na matumizi mabaya ya pombe na dawa za kulevya.

## Historia ya NACADA Kenya 
Dhana kuhusu NACADA Kenya ilianzishwa mwaka 1996 wakati kamati ya kuangalia utumizi wa dawa vibaya ilianzishwa.

Baadaye, mwaka 2001, NACADA Kenya ilitengenezwa. Minajili yake wakati huo ilikuwa kuwaelimisha hasa vijana kuhusu kujiepusha na matumizi ya mihadarati na jinsi ya kujiepusha na ulevi.

## Kazi ya NACADA Kenya 
* Kuelimisha kuhusu kujiepusha na matumizi mabaya ya dawa za kulevya.
* Kuwafanya watu wawajibike kuhusu dawa.
* Kuhakikisha kuwa washikadau wote wamewajibika kuhusu dawa .
* Kuwa nyapara kuona kuwa dawa zinazotengenezwa zinafanya kazi inayostahili.

Jamii:Mashirika ya serikali ya Kenya
Dopamini

**Dopamini** (kwa Kiingereza: dopamine) ni kemikali inayofanya kazi haswa katika mfumo wa neva kuwasilisha jumbe kutoka nyuroni moja hadi nyingine.

Mwili unaizalisha kemikali hiyo, na mfumo wa neva unaitumia na kutuma ujumbe baina ya seli za neva. 

Dopamini inafanya kazi kujuvya namna gani tuhisi furaha: hii ni sehemu kubwa sana ya utofauti wa uwezo wa binadamu kufikiria na kupanga, kwa kuwa inasaidia kujitahidi, kuzingatia na kutafuta mambo tuyapendayo.

Jamii:Neva
Jamii:Kemia
Thule

**Thule** ilikuwa jina la kisiwa kwenye Atlantiki upande wa kaskazini wa Ulaya kilichotajwa na Pytheas wa Massilia, mpelelezi wa Ugiriki ya Kale katika karne ya 4 KK. 

Haijulikani ni kisiwa gani alichotaja kama kilikuwa Iceland, Greenland au labda visiwa vya Faroe. Kuna hakika ya kwamba Pytheas alitaja mahali pa kaskazini kwa sababu aliandika ya kwamba "bahari inayoganda", yaani bahari inayofunikwa na barafu, ilianza safari ya siku 1 kutoka kule. Lakini haijulikani aliandika katika mwezi gani na uenezaji wa barafu baharini unabadilika pamoja na majira.

Kwa hiyo jina la Thule lilitumiwa katika Ulaya kwa kutaja mwisho wa Dunia iliyoweza kufikiwa na watu kabla ya kuingia katika maeneo ya barafu tupu. 

Kutokana na imani hii jina la "Ultima Thule", ambalo ni Kilatini kwa "Thule ya mwisho" limekuwa namna ya kutaja "mwisho wa Dunia".

Katika mwezi wa Machi 2018 NASA iliamua kuita kiolwa cha angani katika Ukanda wa Kuiper "Ultima Thule" kwa sababu ni kiolwa cha mbali kabisa kitakachotembelewa na kipimaanga New Horizon mnamo tarehe 1 Januari 2019. Mnamo mwaka 2019 Umoja wa Kimataifa wa Astronomia uliamua jina rasmi kuwa "Arrokoth".

## Kujisomea
*  Downloadable Google Books.
* 
* 
* Joanna Kavenna, *The Ice Museum: In Search of the Lost Land of Thule*, London, Penguin, 2006. ISBN 978-0-14-101198-1
* 
* 
* Thule, makala ktk Encyclopedia Britannica 1911

## Viungo vya nje
Fataki

thumb|Fataki
**Fataki** ni aina ya vilipuzi vya hali ya chini ya mlipuko ambavyo hutumika kwa ajili ya burudani.

## Marejeo
Jamii:Vifaa
Sauti Sol

**Sauti Sol** ni bendi ya muziki aina ya afro-pop ya Kenya iliyoanzishwa mjini Nairobi,  Kenya, na waimbaji **Bien-Aimé Baraza**, **Willis Chimano** na **Savara Mudigi** mwaka wa 2005.    Hapo awali kilikua kikundi cha acappella, mpiga gitaa **Polycarp Otieno** alijiunga kabla ya kujiita Sauti Sol. 

Sauti Sol walitoa albamu yao ya kwanza ya studio, Mwanzo, tarehe 1 Novemba 2008, na kupata sifa kubwa kutoka kwa wakosoaji. Albamu yao ya pili ya studio, Sol Filosofia, ilitolewa tarehe 25 Februari 2011, na kuwapa kundi hilo tuzo na uteuzi kadhaa katika mchakato huo. Tarehe 18 Juni 2012, bendi hiyo ilitoa albamu ya muda mfupi kwa kushirikiana na rapa na mtayarishaji wa rekodi kutoka Afrika Kusini, Spoek Mathambo. Albamu yao ya tatu ya studio, Live and Die in Afrika, ilitolewa mtandaoni tarehe 21 Novemba 2015.

Bendi hiyo imefanya ziara kadhaa zilizofanikiwa barani Afrika na Ulaya, ikiongoza chati za muziki nchini Kenya na kupata umaarufu wa kimataifa kupitia maonyesho barani Ulaya na Marekani, pamoja na kuonekana kwenye televisheni na kupata tuzo na uteuzi mbalimbali. Hii ni pamoja na onyesho lao la tamasha la mwaka 2011 nchini Kenya na kundi la acappella kutoka Afrika Kusini, Ladysmith Black Mambazo. Bendi hiyo pia imepokea tuzo na uteuzi wa ndani na wa kimataifa, ikiwemo kwenye Kisima Music Awards, Channel O Music Video Awards, MTV Europe Music Awards, na BET Awards.

## Washiriki wa bendi 
* **Bien-Aimé Baraza** – Mtunzi wa nyimbo, Gitaa, Piano.
* **Willis Chimano** – Mwimbaji, Mwigizaji, mpiga Keytar.
* **Savara Mudigi** - Mwimbaji, Mtayarishaji, ngoma, Gitaa la Bass.
* **Polycarp Otieno** – Mpiga Gitaa, Mtayarishaji, Mtunzi, Mpiga Gitaa.

## Marejeo 
Jamii:Bendi za muziki wa Kenya
Jamii:Arusha Editathon Muziki
Kehancha

'''''' ni mji wa kaunti ya Migori nchini Kenya . 

Wakazi walikuwa 256,086 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Migori
Watrapisti

**Watrapisti** (ufupisho wa jina la shirika lao ni **OCSO**, Ordo Cistercensium Strictae Observantiae) ni wamonaki wa Kanisa Katoliki wanaofuata kikamilifu urekebisho wa umonaki wa Kibenedikto ambao ulianza Citeaux (leo nchini Ufaransa) tarehe 21 Machi 1098 ukaenea haraka kila mahali katika karne ya 12, hasa kutokana na mvuto wa mwanashirika Bernardo wa Clairvaux.

Jina linatokana na monasteri ya La Trappe, Normandy, ambapo mwaka 1664 Armand Jean le Bouthillier de Rancé alianzisha tapo lenye msimamo mkali zaidi kuhusu kazi za mikono, kimya, kujinyima chakula, kujitenga na ulimwengu na kukataa masomo mengi.

Mwishoni mwa mwaka 2020 walikuwa 1,608 (mapadri 500 hivi) kwenye monasteri 87 katika mabara yote .

Wasitoo wengine wote wanaunda shirikisho la O.Cist..

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Wabenedikto

## Tanbihi
## Marejeo
* Plouvier, M. and Saint-Denis, A. (eds.), 1998: *Pour une histoire monumentale de Cîteaux, 1098-1998* (*Commentarii cistercienses. Studia et documenta*, 8), Cîteaux.

## Viungo vya nje
* 
* Trappists in the United States

* Official site (in French)
* History of Cîteaux Abbey (in French)

### Picha za Citeaux
* Photo 
* Abbey Stamp 
* Illumination of an Abbey Manuscript 

Jamii:Mashirika ya kitawa
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasitoo
Malakisi

thumbnail|right|200px|Ramani ya mji wa Malakisi
'''''' ni mji wa Kenya katika Kaunti ya Bungoma. 

Mwaka 2010 ulikuwa na wakazi 4,319.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Bungoma
Matuu

'''''' ni mji wa Kenya katika Kaunti ya Machakos ambao unakua haraka. 

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 53,144.

Pia ni kata ya Eneo bunge la Yatta.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Machakos
Nandi Hills

thumb|Bonde la Mogobich, Nandi Hills.
'''''' ni mji wa magharibi mwa Kenya katika Kaunti ya Nandi. 

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 73,626.

 ni kata ya eneo bunge la Nandi Hills.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Nandi
Nyansiongo

'''''' (Nsunera) ni mji wa Kenya katika Kaunti ya Nyamira, kilometa chache kutoka Kisii. Ni mji ambao hapo zamani walikuwa wakiishi wakoloni.

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 45,313.

 ni kata ya Eneo bunge la Borabu.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Nyamira
Rongo

thumb|Rongo.
'''''' ni mji wa Kenya katika Kaunti ya Migori, haya ndiyo maeneo ya watu wa Kamagambo. Rongo ni mji ambao umenawiri kwa ukulima wa miwa. 

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 82,066.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Migori
Runyenjes

thumb|Runyenjes
**Runyenjes** ni mji uliopo katika Kaunti ya Embu nchini Kenya: ndio mji wa pili mkubwa katika kaunti hiyo na unahudumu kama kituo cha utawala cha Eneo Bunge la Runyenjes. 

Ukiwa katika barabara kuu ya Meru-Nairobi, ni kitovu muhimu cha biashara na utawala katika eneo hilo. Mji huu umezungukwa na ardhi yenye rutuba, na hivyo kuwa mzalishaji mkuu wa chai, kahawa.

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 61,604.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Embu
Ukunda

thumb|Ukunda
'''''' ni mji wa pwani ya Kenya.. Ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 62,529.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya kusini ya Kenya kwenye Bahari ya Hindi. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kwale
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Kipkelion

**Kipkelion** ni mji wa Kenya, kaunti ya Kericho.

Katika sensa ya mwaka 2009, ulikuwa na wakazi 49,939.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kericho
Makuyu

'''''' ni mji wa kaunti ya Murang'a nchini Kenya wenye wakazi 71,913 (sensa ya mwaka 2009). Ni kata ya Eneo bunge la Maragua.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Murang'a
Burnt Forest

'''''' ni mji wa Kenya katika kaunti ya Uasin Gishu.

Wakazi walikuwa 32,649 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Uasin Gishu
Tambach

**Tambach** ni mji wa Kenya magharibi, katika kaunti ya Elgeyo-Marakwet.

Umeunganika na mji wa Iten na kuwa na wakazi 44,448 kwa jumla wakati wa sensa ya mwaka 2009.

 ni kata ya eneo bunge la Keiyo Kaskazini.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Elgeyo-Marakwet
Kutus

**Kutus** ni mji wa Kenya katika kaunti ya Kirinyaga.

Umeunganika na mji wa Kerugoya; kwa pamoja ilikuwa na wakazi 34,014 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kirinyaga
Malaba

**Malaba** ni mji wa Kenya katika kaunti ya Busia.

Wakati wa sensa ya mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 63,324.

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Busia
The Kershaw Sessions

***"The Kershaw Sessions"*** ni jina la albamu kutoka kwa mwanamuziki wa muziki wa dansi mwenye asili ya Kongo-Tanzania, Remmy Ongala. Albamu imetoka mwaka 1994 kwa mujibu wa mtandao wa Discogs na WorldCat—vilevile 1995 kwa mujibu wa mtandao wa Allmusic, MuzikiekWeb na RateYourMusic. 

Albamu ilitayarishwa jijini London, Uingereza kupitia studio za Strange Roots—chini ya usimamizi wa mhandisi wa muziki mbalimbali ikiwa ni pamoja na  John Taylor (nyimbo: 5-8), Mike Robinson (nyimbo: 1-4), Ralph Jordan (nyimbo: 9-12), Simon Askew (nyimbo: 5-8). 
Mbali na wataalamu wa kupanga vyombo, bado kulikuwa na kikosi kazi cha Remmy kilichofanikisha utayarishaji wa albamu hii. 
*Bezi – Muhidini Haji (nyimbo: 1-8), Mussa Mangomba (nyimbo: 9-12)
*Zimetungwa na – Cosmos Chidimule (nyimbo: 6), Remmy Ongala   
*Usanifu jalada  – Kee Scott Associates|
*Drama – Lawrence Chuki (nyimbo: 1-4), Yusuph Subwa (nyimbo: 5-12)
*Gitaa – Batii Osenga Ipopolipo (nyimbo: 5-12), Freddy Mwalasha (nyimbo: 1-4), Ayas Hassan (nyimbo: 1-4 & 9-12), Kawele Mutimanwa (nyimbo: 9-12), Mjusi Shemboza (nyimbo: 5-8)
*Noti za muziki – Steve Carnaby
*Tumba – Saidi Jumaina (nyimbo: 1-4)
*Picha na [Kava la Mbele] – Francis Drake 
*Picha na [Picha za Ndani ya Jalada] – Barbara Cheyne
*Matayarishaji – Dale Griffin (nyimbo: 1-4 & 5-8), Martin Parker (nyimbo: 9-12)
*Saxofoni – Matu Dikwndia (nyimbo: 1-4)
*Sauti – Cosmos Chidumule (nyimbo: 5-8)
*Sauti, Gitaa, Sauti za kusindikiza – Remmy Ongala (nyimbo: 1-12)   
## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zinazopatikana katika albamu hii.
#Nasikitika 
#Nifanyanini
#Dole
#Uzingizi
#Naruti Nyumbari 
#Bwana Mdogo
#Niseme Nini
#Tupendane
#Kilio
#Waseme Waseme
#Maisha 
#Amisa
## Marejeo
Jamii:Albamu za Remmy Ongala
Jamii:Albamu za 1994
Jamii:Albamu za 1995
Taasisi ya Kitaifa ya Takwimu ya Kenya

**Kenya National Bureau of Statistics** (kifupi: **KNBS**; **Taasisi ya Kitaifa ya Takwimu ya Kenya**) ni taasisi ya serikali ya Kenya iliyopewa kazi ya kutunza takwimu za nchi hii

Sheria ya Takwimu (Statistics Act 2006) inataja wajibu wake kama ifuatavyo:
* kuwa taasisi kuu ya serikali inayokusanya data, kuzitathmini na kusambaza taarifa zake
* kutunza data rasmi
* kuendesha sensa ya kitaifa kila baada ya miaka 10
* kujenga na kutunza mkusanyiko wa data za jamii na uchumi
* kufuata mbinu sanifu katika ukusanyaji na usambazaji wa data
* kupanga, kuruhusu na kusimamia miradi yote ya takwimu ndani ya mfumo wa takwimu wa taifa

KNBS ilitanguliwa na idara ya takwimu ya serikali. Sheria ya 2206 iliunda taasisi mpya yenye kiwango kikubwa cha madaraka ya kuendesha mambo yake bila kutegemea maagizo ya mara kwa mara kutoka serikalini.

## Viungo vya nje
*Historia ya KNBS 
*Tovuti rasmi ya KNBS 

Jamii:Mashirika ya serikali ya Kenya
Elimuanga ya kimagharibi

**Elimuanga ya kimagharibi** inataja elimu ya nyota jinsi ilivyopata msingi wake katika utamaduni wa Ugiriki ya Kale. Ni mapokeo ya pamoja kati ya utamaduni wa Waislamu na utamaduni wa Ulaya, tofauti na mapokeo katika sehemu nyingine za Dunia kama vile Bara Hindi au China. 

Wagiriki walipokea habari nyingi kutoka wataalamu wa Babeli na Mesopotamia (Iraki ya leo). 

Elimu ya Wagiriki iliyokusanywa katika Almagesti ya Klaudio Ptolemaio iliendelezwa kwa karne kadhaa hasa kati ya wataalamu wa nchi za Uislamu katika Asia ya Magharibi (au Mashariki ya Kati) ikaendelea kuwa msingi wa elimuanga ya kisasa iliyokua katika Ulaya tangu karne ya 16 na utafiti wa Kopernikus.  

Kwa hiyo kuna mapokeo ya pamoja katika elimu ya nyota ya nchi za Ulaya na nchi za Kiislamu. Inatumia namna ileile ya kupanga nyota katika kundinyota lililo tofauti na maeneo mengine ya Dunia kama Bara Hindi au China pamoja na Asia ya Mashariki. Kutokana na msingi ule kuna pia majina ya nyota yanayotumiwa kwa pamoja katika lugha za Ulaya na Kiarabu. Majina ya nyota nyingi ni ya Kiarabu ilhali majina ya makundinyota yanarejelea mara nyingi mitholijia ya Ugiriki.

## Viungo vya Nje
*History and Philosophy of Western Astronomy
*Islamic astronomy, makala ya Owen Gingerich katika jarida ya Scientific American, April 1986, kupitia web archive, iliangaliwa Januari 2019

Jamii:Historia ya elimuanga
Uwezo

thumb|Kuna shida za kihemko zinazoathiri wale wanaotumia nguvu kwa namna yoyote.
**Uwezo** ni neno ambalo maana yake imegawanyika:
# kuwa na nguvu 
# kuwa na mali 
# kuwa na nguvu na mamlaka ya kufanikisha jambo 
# kuwa na ufahamu wa kuelewa masomo darasani 
# kipawa binafsi ambacho mwingine anaweza akawa nacho, na mwingine asiwe nacho

Kwa mfano, kuna baadhi ya watu wanapenda kwenda jeshini wakielezwa hali ya huko lakini wengine hawataki hata kusikia. Katika vita vya Kagera vya mwaka 1978 Idd Amini wa Uganda alitaka kuteka baadhi ya maeneo ya Tanzania. Kuna wazalendo waliojitoa kwa hali na mali wakaikomboa nchi: Amini hakuwa na uwezo tena, akakimbilia Libya.

Jamii:Elimu jamii
Ahmad Nassir

**Ahmad Nassir Juma Bhalo** (Kuze, Mombasa, 26 Mei 1936 - 9 Januari 2019) alikuwa malenga Mswahili wa Mombasa. Kwa upande wa babake alikuwa Mtangana na kwa mamake alikuwa Mkilindini. Haya ni miongoni mwa makabila ya asili ya Kiswahili Cha Kimvita, yaani Mombasa. 

Kama watoto wengine wa Mombasa wa wakati huo aliingia chuoni kusoma Kurani na dini ya kiislamu. Mafunzo hayo aliyapata kwa babu yake Sheikh Muhammad Ahmad Matano, mpaka alipohitimu.

Baada ya mafunzo hayo, alikwenda shule ya kizungu kwa wakati huo ikijulikana kama Arab Boys (Serani Primary School) hapo hapo Mombasa,Kwa bahati mbaya hakumaliza masomo yake na aliwata (aliwacha) akiwa darasa la nne, na akaanza kufanya kazi.

Bwana huyu alikuwa mshairi mashuhuri katika uwanda (uwanja) wa mashairi, alijulikana sana kwa jina la Ustadh Bhalo. Bhalo ni lakabu ya babu yake mzaa baba yaani Juma Bhalo; na Ustadh ni cheo alichopewa na mhariri wa gazeti moja la Mombasa lilokuwa likiitwa Sauti ya Pwani, baada ya kupata diploma yake ya ushairi.

## Utunzi wa mashairi
Lugha aliyotumia Ahmad Nassir kutungia mashairi yake ni ile ya ki-Mvita, tena cha ndani. Kwa sababu hii, si rahisi kwa mtu mwenye ujuzi mdogo wa lugha ya Kiswahili kuyaelewa mashairi yake bila ya msaada.

Mtu yeyote anayesoma mashairi yake akaona jinsi alivyoichezea lugha ataelewa alikwasika na kuwa bingwa kweli katika mashairi mengi aliyotunga.

Baadhi ya mashairi hayo yamechapishwa na mengine bado. Kati ya mashairi yake pia yameimbwa na Mohamed Khamis Juma Bhalo Al Maaruf Professor Juma Bhalo katika nyimbo za taarabu, wawili hawa ni mtu na bin ammi yake.

Mashairi yake ya kwanza kuchapishwa ni yale yaliyomo katika kitabu kiitwacho Poems from Kenya kilichopigwa chapa na The university of Wisconsin Press ya Amerika katika mwaka wa 1966.

Mashairi hayo yalifasiriwa kwa kiingereza na kuhaririwa na mwena zake Profesa Lyndon harries wa chuo kikuu cha Wisconsin. 

Kitabu cha pili cha mashairi yake ni kile kiitwacho Malenga wa Mvita, hiki kimehaririwa na al marhum Shihabuddin Chiraghdin na kupigwa chapa na Oxford University Press, humuhumu Kenya.

Kitabu hicho ndicho kilichopokeya Tuzo ya Kenyatta ya fasihi ya Kiswahili ya 1972 kuwa ni kitabu kizuri kuliko vyote vya Kiswahili vilivyotolewa mwaka huo. 
Vitabu vyake vyengine vilivyofwata baada ya Malenga wa Mvita ni; Taa ya umalenga pamoja na Irshad.

Kuhusu mashairi yake ambayo hayajachapishwa ni mengi sana.

Mbali na mashairi aliyonayo mwenyewe yako mengine kadha wa kadha yaliyo kwenye maktaba ya vyuo vikuu mbali mbali ulimwenguni kama Ujerumani, Dar es Salaam, London na hata Urusi.

Mbali na ubingwa wa mashairi pia alikuwa na kipawa cha uchoraji. Miongoni mwa kazi zake za uchoraji ni zile zilizokuwa katika vifua za baadhi ya fulana za nyakati hizo za nyuma, kama zile za Cruel world, Cruel hand, Please kiss me na Make love not war.

Jamii:Washairi wa Kenya
Jamii:Watu kutoka Mombasa
Honeywell

thumb|right|236x236px|Nembo ya Honeywell.
**Honeywell International Inc** ni kampuni ya kimataifa ambayo inatengeneza aina mbalimbali za bidhaa za kibiashara na za akiba, huduma za uhandisi na mifumo ya vifaa vya anga kwa wateja mbalimbali, kutoka kwa watumiaji binafsi kwenda kwenye mashirika makubwa na serikali. 

Kampuni hiyo inaendesha vitengo vinne vya biashara, inayojulikana kama *Strategic Business Units* , Teknolojia za Nyumbani na Ujenzi (HBT), Suluhu za Usalama na Uzalishaji (SPS), na vifaa vya utendaji kazi vya Honeywell.

Jamii:kampuni za Marekani
Maua, Kenya

thumb|Shule ya Kaurine iliyopo Maua,Kenya

**Maua** ni mji wa Kenya ya Kati, katika kaunti ya Meru.

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 49,012.

Ni kata ya eneo bunge la Igembe Kusini.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Meru
Didier Ovono

thumb|**Didier Ovono** ni mchezaji wa soka wa klabu ya Paris FC na timu ya taifa ya Gabon.
**Didier Janvier Ovono** (alizaliwa 23 Januari 1983) ni mchezaji wa soka wa Gabon ambaye anacheza kama kipa wa klabu ya Paris FC na timu ya taifa ya Gabon

## Kazi ya klabu
Mwaka 2008 aliweza kushinda katika Ligi akiwa na klabu ya FC Dinamo Tbilisi.Na tena  mnamo 22 Juni  2009, alihamia  kutoka katika klabu ya Dinamo Tbilisi kwenda Le Mans UC 72 katika Ligi 1 ambapo alipewa mkataba wa miaka 3 hadi Juni 2012.
 
Alicheza katika Kombe la Mataifa ya Afrika akiwa na timu ya taifa ya Gabon na aliweza kusaidia katika ushindi wa Gabon dhidi ya Cameroon. 
Alistaafu katika  timu ya taifa Mei 2017.

Jamii:waliozaliwa 1983
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Gabon
Ukwala

**Ukwala** ni mji wa Kenya katika kaunti ya Siaya.

Mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 57,081.

 ni kata ya eneo bunge la Ugenya.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Ukwala, the town that time forgot, taarifa ya Standardmedia ya mwaka 2002, iliangaliwa Januari 2019

Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Siaya
Modafinil

**Modafinil** (huuzwa kwa jina la Provigil miongoni mwa dawa nyingine) ni dawa ya kutibu usingizi kutokana na sababu mbalimbali kama vile narcolepsy. Utafiti juu ya ufanisi wake kwa matumizi hayo bado haujakamilika. Dawa hii huwa inachukuliwa kwa kinywa.

Madhara ya kawaida ni pamoja na maumivu ya kichwa, wasiwasi, shida ya kulala, na kichefuchefu. Madhara makubwa yanaweza kujumuisha athari kama vile anaphylaxis, ugonjwa wa Stevens-Johnson, au njozi. Haijulikani ikiwa matumizi wakati wa ujauzito ni salama. Kiasi cha dawa kinachotumiwa kinahitaji kubadilishwa kwa walio na matatizo ya figo au ini. Haipendekezwi kwa wale wenye Shinikizo la juu la damu. 

Jinsi inavyofanya kazi si wazi kabisa. Uwezekano mmoja ni kwamba inaweza kuathiri maeneo ya ubongo yanayohusika na mzunguko wa usingizi.

Modafinil iliidhinishwa kwa matumizi ya matibabu nchini Marekani mwaka 1998.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* RxList Patient Information  for modafinil users
* U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal – Modafinil
* Matumizi na madhara ya modafinil toka WEBMD 
* Utafiti wa kitaaluma kuhusu madhara ya modafinil

Jamii:Madawa
Max Kramer

**Dk Max Kramer** (Cologne, Ujerumani, 8 Septemba 1903 - Pacific Palisades, California, Marekani, Juni 1986) alikuwa mwanasayansi wa Ujerumani aliyefanya kazi katika kampuni ya chuma na silaha ya Ruhrstahl AG. Alikuwa na jukumu la ujenzi wa Fritz X na makombora ya Ruhrstahl X-4 katika miaka ya 1943-1947.

Kramer alipata shahada ya uhandisi wa umeme katika Chuo Kikuu cha Ufundi cha Munich mwaka wa 1926 na alipata udaktari wake katika katika Chuo Kikuu cha Aachen mwaka 1931.

Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Félix Tshisekedi

**Félix Antoine Tshisekedi** (alizaliwa 13 Juni 1963) ni kiongozi wa chama cha Muungano wa Demokrasia na Maendeleo ya Jamii (UDPS), chama cha zamani na chama cha upinzani cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Mwishoni mwa mwaka 2008, Tshisekedi alitajwa kuwa Katibu Mkuu wa UDPS wa mahusiano ya nje.  Mnamo Novemba 2011, alipata kiti katika Bunge la Taifa, akiwakilisha mji wa Mbuji Mayi katika mkoa wa Kasai-Mashariki.

Tarehe 10 Januari 2019, ilitangazwa kwamba Tshisekedi amechaguliwa kuwa rais wa nchi katika uchaguzi mkuu wa tarehe 30 Desemba 2018, kwa kuwashinda Martin Fayulu na Emmanuel Ramazani Shadary. 

Baada ya Fayulu kukata rufaa, tarehe 19 Januari Mahakama Kuu ilithibisha ushindi wa Tshisekedi, ingawa Umoja wa Afrika, Kanisa Katoliki na nchi kama Ufaransa wa Ubelgiji walipinga tena.

Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Marais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mtoto wa jicho

alt= Mtoto wa jicho|thumb|Mtoto wa jicho
**Mtoto wa jicho** (kwa Kiingereza: *cataract*) ni ugonjwa ambao hutokea pale ambapo lenzi ya jicho inakuwa na hali ya uwingu. 

Kwa kawaida mitoto ya macho hutokea kwa sababu ya kuzeeka, na uwingu wa lenzi unaweza kupunguza na kuingiza giza katika uoni. Pia inaweza kutokea kwa sababu nyingine, kama majeraha, maradhi ya mwili au ya jicho lenyewe, mnururisho, na kwa nadra hata kwa kuzaliwa nayo. 

Kuna aina ya mtoto wa jicho ambayo inaweza kusababisha uoni mfupi (myopia), ambayo inamaanisha huwezi kuona vitu vya mbali lakini unaweza kuona vitu vya karibu.

Ikiwa haitatibiwa kwa upasuaji, baadhi ya aina za mtoto wa jicho zinaweza kusababisha upofu (maana yake huwezi kuona kitu chochote). Ugonjwa huu unaweza kutibika kwa kubadilisha lenzi asili na kuweka nyingine ya plastiki kwa njia ya upasuaji mdogo.

Jamii:Jicho
Jamii:Magonjwa