open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nansimo

**Nansimo** ni kata ya Wilaya ya Bunda katika Mkoa wa Mara, Tanzania, yenye postikodi namba **31521**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 14,599 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,714 waishio humo.

Wakazi wake hujishughulisha zaidi na kilimo, ufugaji na uvuvi wa samaki katika ziwa Victoria. 

Ni kata ambayo imebarikiwa kuwa na vivutio mbalimbali kama vile: safu ya milima, mito na kisiwa kizuri cha Nafuba.

Pia utamaduni wa aina mbalimbali kutoka kwa makabila ya Wajita na Wakerewe umekuwa kivutio kikubwa ndani na nje ya kata hii.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Bunda
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Kisaka

**Kisaka** ni kata ya Wilaya ya Serengeti katika Mkoa wa Mara, Tanzania, yenye postikodi namba **31622**. 

Kata hiyo inaundwa na vijiji vinne: Nyansurumunti, Borenga, Nyiboko na Buchanchari.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 15,338 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,534 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Serengeti
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Nyamatare (Musoma)

Kwa kata nyingine yenye jina hili, tazama Nyamatare (Serengeti).

**Nyamatare** ni kata ya Manisipaa ya Musoma katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31107**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 6,416 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,527 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Jamii:Wilaya ya Musoma Mjini
Wilaya ya Tarime

[thumb|250px|Mahali pa Tarime (kijani cheusi) katika [Mkoa wa Mara (kijani) na Tanzania kwa jumla.]]

**Wilaya ya Tarime** ni wilaya mojawapo kati ya 9 za Mkoa wa Mara. Zamani ilijulikana kwa jina la "Wilaya ya Mara Kaskazini". Mwaka 2006 sehemu ya mashariki ya Tarime imekuwa wilaya mpya ya Rorya.

Tarime imepakana na Kenya (kaunti za Migori, Trans Mara na Kisii) upande wa kaskazini na mashariki. Hifadhi ya wanyama ya Masai Mara ya Kenya uko upande wa mashariki pia. Upande wa kusini umepakana na wilaya za Musoma mjini, Musoma vijijini na wilaya ya Serengeti. Upande wa magharibi iko wilaya mpya ya Rorya.

Makao makuu ya wilaya yapo mjini Tarime.

Misimbo ya posta katika wilaya hii inaanza kwa 314.

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 339,693 na katika ile ya mwaka 2022, baada ya kumegwa, walihesabiwa 404,848 .  

Tarime ni eneo la Wakuria hasa, waliopo pia ng'ambo ya mpaka nchini Kenya. Wakazi asilia wengine ni Wasimbiti.

Wakazi wengi ni wakulima na wafugaji wa wanyama kama vile ng'ombe, mbuzi na kondoo. Eneo la Tarime linajulikana kwa matatizo ya mapigano ya mara kwa mara kati ya wakulima na wafugaji. 

## Migodi ya dhahabu
Karibu na kijiji cha Nyamongo katika kata ya Nyamwaga kuna migodi ya dhahabu ya North Mara Gold Mine inayomilikiwa na kampuni Acacia Mining kutoka Uingereza. Kuwepo kandokando kwa utajiri wa dhahabu na umaskini wa wenyeji kunasababisha mara kwa mara kuingia kwa wanavijiji katika eneo la migodi wanapojaribu kukusanya mtapo wenye dhahabu.

Mwaka 2011 na 2013 wanavijiji kadhaa walioingia katika eneo la migodi waliuawa na maafisa wa polisi waliosaidia walinzi wa kampuni. Mashirika ya haki za binadamu yalishtaki kampuni kwa niaba ya wahanga mbele ya mahakama huko Uingereza. Kesi zilisimamishwa mwezi wa Fevruari 2015 baada ya kampuni kulipa fidia kwa familia husika.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Filamu juu ya matata na mapigano wakati wa kempeni ya uchaguzi 2009 Tarime 

T
Bumera

**Bumera** inaweza kumaanisha

*Bumera (Tarime) kata ya Wilaya ya Tarime - Mkoa wa Mara - Tanzania
*Bumera (Itilima) kata ya Wilaya ya Itilima - Mkoa wa Shinyanga - Tanzania
Goribe

**Goribe** ni kata ya Wilaya ya Rorya katika Mkoa wa Mara, Tanzania, yenye postikodi namba **31312**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 12,377 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,915 waishio humo.

Kuna shule moja ya sekondari. Kuna zahanati mbili za Panyakoo na Tatwe. Kuna Parokia ya Kanisa Katoliki iliyoanzishwa na wamisionari wa Maryknoll mwaka 1959.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rorya
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Kibasuka

**Kibasuka** ni kata ya Wilaya ya Tarime katika Mkoa wa Mara, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba **31411**. 

Kata ya Kibasuka ina jumla ya vijiji vinne ambavyo ni: Weigita, Nyarwana, Keisaka na Nyakunguru.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 24,147 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,137 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tarime
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Matongo (Tarime)

Kwa kata nyingine zenye jina hili, tazama Matongo.

**Matongo** ni kata ya Wilaya ya Tarime katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31412**. 

Kata ya Matongo inaundwa na vijiji vinne: Mjini Kati, Nyangoto, Nyabichune na Matongo. 

Umbali kutoka Tarime Mjini hadi Matongo ni kilometa 30.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 34,678 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,176 waishio humo.

Shughuli kubwa za kiuchumi ni uchimbaji wa madini, ufugaji na kilimo. 

Maeneo ya kata hii ndiyo sehemu pekee katika wilaya ya Tarime ambapo madini ya dhahabu hupatikana kwa wingi. Mgodi wa Kampuni ya Acacia, North Mara, upo ndani ya kata hii. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tarime
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Nyakonga

**Nyakonga** ni kata ya Wilaya ya Tarime katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31415**.. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,797 waishio humo. 

Ofisi ya kata inapatikana katika kijiji cha Magoto.

## Vijiji vya kata ya Nyakonga 
Kata hii ina vijiji 3 na vitongoji 12.
* Magoto
** Nyanswega Nyangwe Gakendo
** Nyangwe
** Gakendo

* Nyakonga
** Komomendi
** Buchora 
** Komagori
** Kebweye 
** Senta 
** Nyang'iti

* Kebweye
** Nyakonga 
** Mkuyuni 
** Nyamesanga 
** Keburwi

## Huduma za jamii 
Huduma za afya katika kata ya Nyakonga zinapatikana katika kijiji cha Magoto ambapo kuna kituo cha afya na katika kijiji cha Kebweye ambapo kuna zahanati.

Huduma za elimu ya awali na msingi zinapatikana katika vijiji vyote vitatu, ambapo kuna shule za awali za serikali na za binafsi na shule za msingi za serikali. Kwa upande wa elimu ya sekondari kuna shule ya sekondari Magoto ambayo inapatikana katika kijiji cha Magoto. Shule hiyo inatoa elimu kuanzia darasa la 9 (kidato cha kwanza) mpaka darasa la 14 (kidato cha sita).

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tarime
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Nyamtinga

**Nyamtinga** ni kata ya Wilaya ya Rorya katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31307**. 

Kata hiyo inapakana na kata ya Kirogo upande wa Kusini, Nyahongo upande wa Kaskazini Mashariki na ziwa Viktoria upande wa Magharibi.

Imeundwa na vijiji vinne yaani Nyarombo, Rwang'enyi, Busanga na Manila.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 14,008 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,203 waishio humo. 

Kata hiyo ina shule takriban tano za msingi na shule moja ya sekondari. Mwamko wa elimu bado ni mdogo katika eneo hili, hasa kwa watoto wa kike ambao hukimbilia kuolewa punde tu wanapomaliza elimu ya msingi. Wengine huacha shule kabla ya kuhitimu. Hata wale wachache wanaofika Sekondari hawafanyi vizuri katika matokeo yao ya mwisho.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rorya
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Nyamwaga

**Nyamwaga** ni kata ya Wilaya ya Tarime katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31417**. 

Nyamwaga ina vijiji vitano vinavyoiunda: 1. Nyamwaga 2. Komarera 3. Keisangora 4. Kimusi 5. Gwitare.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 21,302 .Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,917 waishio humo. 

Katika eneo la kata kuna migodi ya dhahabu ya North Mara Gold Mine inayomilikiwa na kampuni Acacia Mining kutoka Uingereza. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tarime
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Chilulumo

**Chilulumo** ni kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Msimbo wa posta ni 53909.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 15,636 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,177  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Momba 
Jamii:Kata za Mkoa wa Songwe
Wilaya ya Rorya

**Rorya** ni wilaya mojawapo kati ya 9 za mkoa wa Mara yenye postikodi namba **31300**. Hadi mwaka 2006 ilikuwa sehemu ya magharibi ya wilaya ya Tarime. 

Makao makuu ya Wilaya ya Rorya ni Ingri Juu (31311 Mirare).

Eneo la wilaya liko kati ya ziwa Viktoria Nyanza upande wa magharibi na Tarime upande wa mashariki. Upande wa kaskazini inapakana na nchi ya Kenya na upande wa kusini na wilaya ya Musoma. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya hii ilikuwa na wakazi wapatao 265,241 waishio humo  na katika ile ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 354,490 .

Walio wengi ni Waluo. Makabila mengine ni Wakine, Wakurya, Wasimbiti, Wahacha, Wasweta na mengineyo. Hii ndiyo wilaya yenye makabila mengi zaidi nchini Tanzania. 

## Tanbihi
R
Jamii:wilaya ya Rorya
Chawi

**Chawi** ni kata ya mji wa Nanyamba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi namba **63210**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,742 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,644 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nanyamba Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Mayanga

**Mayanga** ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania, yenye postikodi namba
** 63205**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,042 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,528 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtwara Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Ihanda

**Ihanda** inaweza kumaanisha mahali kama:
*Ihanda (Mbozi) - kata ya Wilaya ya Mbozi - Tanzania 	
*Ihanda (Karagwe) - kata ya Wilaya ya Karagwe - Tanzania
Bushiri (Pangani)

**Bushiri** ni kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye Postikodi namba 21307. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 4,127 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,294 waishio humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,348 waishio humo. 

Eneo la Bushiri ilikuwa nyumbani kwa Abushiri ibn Salim al-Harthi (au "Bushiri") aliyekuwa kiongozi wa mapambano ya watu wa pwani dhidi ya ukoloni wa Kijerumani miaka 1888/1889. Alikuwa huko na shamba lake.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Jamii:Wilaya ya Pangani
Central (Tanga)

**Kati (Central)** ni kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye Postikodi namba 21101. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,462 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,739  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga   
Jamii:Wilaya ya Tanga
Isandula (Mbozi)

Kwa matumizi tofauti ya jina hilo angalia Isandula (Magu)

**Isandula** ilikuwa kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,549  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53306.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbozi 
Jamii:Kata za Mkoa wa Songwe
Vwawa

**Vwawa** ni mji ulio makao makuu ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, pia ni jimbo la uchaguzi nchini Tanzania. Msimbo wa posta ni 53301.

Mji huo unapatikana Nyanda za Juu za Kusini, mkoa mpya wa Songwe (zamani sehemu ya mkoa wa Mbeya), tena na ni makao makuu ya mkoa huo. Mlima Ng'amba na milima mingine ionekanayo kwa umbali ni kati ya vitu vioneshayo Vwawa kwa uzuri wa kipekee.

Asili ya jina la Vwawa ni mtemi au mlima.

Mji huu uko kando ya barabara kuu kupitia mikoa ya Mbeya, Njombe, Iringa, Morogoro, Pwani kutokea jijini Dar es Salaam. Barabara hiyo inakwenda Zambia na Malawi kupitia wilaya ya Ileje na mkoa wa Rukwa. 
Mji huu umepitiwa pia na reli ya TAZARA kutokea jijini Dar es Salaam hadi Kapiri Mposhi nchini Zambia. 

Mji huu una mitaa yake ambayo ni: Old Vwawa, Ilolo, Mwenge, Ichenjezya, Ilembo, Frolida, Mbimba Itemba, Mtambwe, Jim road, Isangu, Ichenjezya, Mbugani, Vwawa day na Masaki.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 26,911 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ya Vwawa ilikuwa na wakazi wapatao 56,256  walioishi humo. 
 
Mji huu una wenyeji ambao ni Wanyiha, Wandali na Wanyamwanga na baadhi ya Wanyakyusa wapatikanao katika maeneo ya masoko na Ndolezi wilayani Mbozi, lakini pia makabila mengine ambayo si asili katika wilaya ya Mbozi.

Kazi nzuri ifanywayo na jeshi la polisi pamoja na ukarimu pia ushirikiano wa watu wa Vwawa vimeufanya mji kuwa na utulivu muda wote. Hata hivyo, mnamo mwaka 2015 jina la Vwawa liliingia katika vichwa vikuu vya habari nchini Tanzania baada ya kuhusishwa na harakati za kuufanya kuwa makao makuu ya mkoa mpya wa Songwe kabla ya kupitishwa kwake rasmi mnamo mwaka 2016. 

Mji huu umetoa wasomi wengi sana ambao ni chachu ya maendeleo kwa nchi ya Tanzania.
Mji huu umezungukwa na huduma mbalimbali za kijamii ikiwemo za serikali na watu binafsi kama vile shule, hospitali, nyumba za serikali, benki na huduma nyingine kama vile vituo vya mafuta, masoko, maji ya kutosha na umeme. 

Mji huu una ardhi nzuri ambayo si ya hali ya ukame na ambayo inaruhusu uwepo wa vyakula vya aina nyingi kwa vipindi vyote, yaani kiangazi na masika. 
 
Uwepo wa kampuni binafsi kama vile Ilasi, Unyiha, ADP na nyingine nyingi umesaidia sana sekta za elimu, uchumi, habari na masuala ya kilimo. 

Pia Vwawa inatoa fursa ya uwekezaji kwa wageni na wenyeji katika masuala mbalimbali. Wenyeji wa Vwawa wanawakaribisha sana wageni wa mikoa na wilaya nyingine ili kuwezesha mzunguko wa kibiashara na wa kijamii.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbozi 
Jamii:Kata za Mkoa wa Songwe
Msangano

**Msangano** ni kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Msimbo wa posta ni 53905.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 21,284 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,770  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Momba 
Jamii:Kata za Mkoa wa Songwe
Chimala

**Chimala** ni kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 28,646 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,633  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 53605.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbarali 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Msangaji

**Msangaji** ilikuwa kata ya Wilaya ya Mbarali katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,438 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbarali
Ruanda (Mbeya)

Kwa maana nyingine ya jina hili angalia Ruanda

**Ruanda** ni kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Msimbo wa posta ni 53132.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 18,626 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,927  walioishi humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,959 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Mbeya
Berega

**Berega** ni kata ya Wilaya ya Kilosa katika Mkoa wa Morogoro , Tanzania, yenye Postikodi namba 67417. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 13,196 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,199  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Kilosa
Chagongwe

**Chagongwe** ni kata ya Wilaya ya Gairo katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67704. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 14,391 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,302  waishio humo. 

Kata hii ya utawala inahusisha vijiji viwili ambavyo ni Lufikiri na Amakobwe. Kuna zahanati ya serikali pamoja na shule ya msingi. 

Pia kata hiyo ina barabara moja ya kwenda mjini Morogoro lakini barabara za kata hiyo ni mbovu sana.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Gairo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro
Chakwale

**Chakwale** ni kata ya Wilaya ya Gairo katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67707. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 9,744 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 22,603 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro
Jamii:Wilaya ya Gairo
Gairo

**Gairo** ni makao makuu ya Wilaya ya Gairo katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67700. 

Gairo uko kwenye barabara kuu ya Dodoma hadi Dar es Salaam na ni kituo cha kupitisha mizigo, pamoja na kituo cha kusafirisha mazao ya kilimo cha wilaya hiyo. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa 12,684 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata ya Gairo ilikuwa na wakazi wapatao 33,209, wengi wao wakiwa Wakaguru. 
 Kufikia 2002, idadi ya wakazi wa mji ilikuwa 16,982,

Kikabila, watu wengi ni Wakaguru.

## Maendeleo
Gairo ni mmojawapo kati ya miji ambayo inakua sana nchini na unajulikana kwa kuwa unazalisha mazao ya biashara na chakula kama vile viazi vitamu, mahindi, maharagwe na vilevile kwa ufugaji. 

Kutokana na ukaribu wake na barabara kuu ya Dodoma, mji wa Gairo umekuwa kati ya walishaji wakubwa kwa wakazi wa jiji la Dar es Salaam.

Hapo zamani Gairo ilikuwa chini ya jimbo la uchaguzi la Kilosa, baadaye ulipata kuwa jimbo linalojitegemea. 

Mnamo Machi 2012 umefanywa wilaya.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro
Jamii:Wilaya ya Gairo
Jamii:Miji ya Tanzania
Monasteri

aliyekimbilia Amid (Mesopotamia) wakati wa dhuluma za kaisari Juliano Mwasi (363).]]
, kusini kwa Trabzon, Uturuki, ilijengwa katika karne ya 4 (labda 386).]]
 juu ya Mlima Sinai, mwanzo wa karne ya 6.]]
[right|thumb|200px|Monasteri ya [Bikira Maria huko El Paular, karibu na Madrid, Hispania.]]
 Stolbnyi kwenye Ziwa Seliger karibu na Ostashkov, Russia, 1910 hivi.]]
**Monasteri** (kutoka Kiingereza "monastery") katika Ukristo ni jengo au majengo ya pamoja ambapo inaishi jumuia ya wamonaki, chini ya mamlaka ya abati. Kila moja inaweza kujitegemea, ingawa pengine yameundwa mashirikisho ili kusaidiana na kuratibu malezi na masuala mengine ya pamoja. 

Monasteri ni tofauti na konventi, zilizoanzishwa na mashirika ya ombaomba, ambayo wanajumuia wake si wamonaki bali wanaitwa "ndugu".

Monasteri za Kikristo zilianza kujengwa baada ya kwisha kwa dhuluma za Dola la Roma dhidi ya Ukristo, ingawa hata kabla ya hapo kulikuwa na waamini wanaoishi namna fulani ya maisha ya kitawa.

Kwa karne nyingi monasteri zilikuwa kama mji mdogo unaojitegemea kiuchumi pia kutokana na mkazo uliowekwa katika kusali na kufanya kazi. 

Kuna monasteri hata katika ya baadhi ya dini nyingine, hasa Ubuddha.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Sumela Monastery
* Public Domain photographs and texts, and information regarding medieval monasteries.
* Monastery Italy
* Monasteries Search  — UOC Synod Commission for Monasteries
* Google-map  — UOC Synod Commission for Monasteries

Jamii:Wamonaki
Ekumeni

ya ekumeni ni boti lenye msalaba kati ya bahari.]] 

**Ekumeni** ni tapo la Ukristo linalolenga kurudisha umoja kamili kati ya madhehebu yake mbalimbali. 

Msingi wake ni imani inayowaunganisha katika Yesu Kristo na kwa njia yake katika Utatu mtakatifu, yaani Mungu pekee aliye Baba, Mwana na Roho Mtakatifu. 

Neno linatokana na Kigiriki *oikouméne*, linalomaanisha kwa asili sehemu ya dunia iliyokaliwa na watu; hivyo likaja kuwa na maana ya jambo linalohusu waamini duniani kote.

Ekumeni ilianza kati ya Waprotestanti, hasa lilipofanyika Kongamano la Kimisionari la Kimataifa huko Edimburg, mwaka 1910, ambapo waliohudhuria walisisitiza uhusiano kati ya umoja wa Wakristo na kazi ya uinjilishaji wa mataifa yote.

Mwaka 1937 iliundwa Halmashauri ya Kiekumeni ya Makanisa, ikijumlisha hata Waorthodoksi. Kwa sasa inawakilisha robo tu ya Wakristo wote, kwa sababu Wakatoliki na Wapentekoste wengi hawajajiunga na muundo huo.

Hata hivyo Kanisa Katoliki liliingia kwa nguvu katika juhudi za ekumeni kuanzia Papa Yohane XXIII (1958-1963) na Mtaguso wa pili wa Vatikano (1962-1965).

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Ukristo
Bwakira Chini

**Bwakira Chini ** ni kata mojawapo ya Wilaya ya Morogoro Vijijini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67223. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 31,419 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,718  walioishi humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Morogoro Vijijini
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Wabenedikto

[thumb|[Benedikto wa Norcia, Mwanzilishi wa shirika]]
**Shirika la Mtakatifu Benedikto** (kwa Kilatini **Ordo Sancti Benedicti** au, kifupi, **O.S.B.**), ni utawa wa wamonaki wanaofuata *Kanuni ya Mtakatifu Benedikto* iliyoandikwa mwaka 534 na kuenea kote Ulaya Magharibi kama namna ya kawaida ya umonaki. 

## Historia 
Wabenedikto hawakubaki katika monasteri zao, wakishika maisha yao ya *sala na kazi*, bali walijitosa pia kueneza Injili kwa wasio Wakristo, hasa wamonaki wa kiume.

Maarufu sana ni mchango wao upande wa elimu, hasa katika kuokoa maandishi ya zamani na kuyanakili ili kurithisha utajiri wa ustaarabu wa Kigiriki na wa Kirumi pamoja na mapokeo ya Kikristo.

Wabenedikto walistawi katika Karne za Kati, inavyoonyesha sensa ya monasteri 14,000 zilizohesabiwa kabla ya Mtaguso wa Konstanz (1415), ambazo baadhi yake zilifikia kuwa na wamonaki zaidi ya 900. 

Uanzishaji wa mashirika mapya, kama yale ya Wafransisko na Wadominiko, ulipunguza umuhimu wao, bila ya kuwamaliza. 

Wabenedikto walilipatia Kanisa Katoliki Mapapa wafuatao:
* Papa Boniface IV (608-615)
* Papa Gregori II (715-731)
* Papa Paskali I (817-824)
* Papa Paskali II (1050-1118)
* Papa Gregori VII (1073-1085)
* Papa Viktor III (1086-1087)
* Papa Urban II (1088)
* Papa Celestino V (1294)
* Papa Klementi VI (1342-1352)

## Muundo wa shirika 
Wabenedikto, wakiongozwa na abati kwa wanaume au na abesi kwa wanawake, wanaishi katika monasteri ambazo zinajitegemea kiutawala na kuunda mashirikisho 20 ya kiume.

## Takwimu 
Mnamo tarehe 31 Januari 2005 monasteri za kiume zilikuwa 349 na wamonaki 7.876, ambao kati yao 4.350 ni makasisi pia.

Wamonaki Wabenedikto wa kike mwishoni mwa mwaka huo walikuwa 4.661 katika monasteri 242, mbali na wale wa marekebisho mbalimbali, na masista wa mashirika ya Kibenedikto.

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Wabenedikto

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya shirika
* Ufafanuzi wa kanuni
* *Confoederatio Benedictina Ordinis Sancti Benedicti*, Tovuti rasmi ya shirikisho 

Jamii:Kanisa Katoliki

Jamii:Mashirika ya kitawa
Kiroka

**Kiroka** ni kata ya Wilaya ya Morogoro Vijijini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67204. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 14,307 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,853  walioishi humo.

Kati yao walio wengi ni Waluguru wanaofuata dini ya Uislamu, lakini walau asilimia 10 ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki (parokia ya Mtakatifu Kizito ya Jimbo Katoliki la Morogoro).

Kazi kubwa ya wananchi ni kilimo, hasa cha matunda mbalimbali.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Morogoro Vijijini
Mkuyuni

**Mkuyuni** humaanisha mahali pa mti wa aina ya mkuyu. Ni jina la kata mbili nchini Tanzania:
*Mkuyuni (Morogoro vijijini) kata ya wilaya ya Morogoro vijijini
*Mkuyuni (Mwanza) kata ya wilaya ya Nyamagana katika jiji la Mwanza
Chita

**Chita ** ni kata ya Wilaya ya Mlimba katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67514. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 27,858 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 22,663  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mlimba 
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Kibaoni

**Kibaoni** inaweza kumaanisha mahali kama:

*Kibaoni (Ifakara) - kata ya Wilaya ya Ifakara Mjini - Mkoa wa Morogoro - Tanzania
*Kibaoni (Mpimbwe) - kata ya Wilaya ya Mpimbwe - Mkoa wa Katavi - Tanzania
Mang'ula

'''Mang'ula ''' ni kata ya Wilaya ya Ifakara Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67505. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,144 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 36,176  walioishi humo.

Wakazi wa kata hii hujishughulisha na kilimo cha mpunga pamoja na miwa.

Utalii unaofanyika katika hifadhi ya misitu ya Udzungwa, ambayo ni kivutio kikubwa kwa watalii kutoka nje ya nchi, kama vile Mbega Mwekundu ambao hawapatikani sehemu nyingine duniani.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ifakara Mjini
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Mkula

**Mkula** inaweza kumaanisha

*Mkula (Ifakara), kata ya Wilaya ya Ifakara Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania
*Mkula (Magu), kata ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania
Mlimba

**Mlimba** ni kata ya Wilaya ya Mlimba katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 23,984 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 38,108  walioishi humo.  

Mlimba ni jina la mtu ambaye alikuwa anakaa karibu na chanzo cha mto ambao TAZARA walifanya water intake mbele ya ilipokuwa ofisi ya usafirishaji ya TZR wakati wa ujenzi wa reli. Mzee huyo ndiye aliyesababisha mji kuitwa Mlimba na ule mto kuitwa Mlimba. Alikuwa mzee maarufu na aliwasaidia mafundi waliokuwa wakijenga reli kupata nyama ya porini na samaki ambao walipafanya Mlimba kupendwa sana na wajenzi wale. 

Ili kufikia Mlimba kuna aina mbili za usafiri ambazo ni usafiri wa barabara na wa garimoshi ambayo hujulikana kama usafiri wa TAZARA. 

Barabara inatokea Dar es Salaam kupitia Morogoro mjini, Mikumi, Ifakara na hatimaye Mlimba. Hiki kipande cha kutoka Ifakara kwenda Mlimba ni barabara ya vumbi. 

Tazara ni usafiri wa garimoshi ambao huanzia safari zake Dar es Salaam, Tanzania, na kuishia Kapiri Mposhi, Zambia. Huu ndio usafiri unaotumiwa na asilimia kubwa ya wananchi wanaoishi Mlimba na ni usafiri unaotumika vipindi vyote vya mwaka ikiwemo masika na kiangazi.  

Mlimba shughuli kubwa inayotumika kuendesha maisha ya kila siku ni kilimo. Wakazi wa Mlimba wanalima mazao kama mpunga, ufuta, mahindi, viazi, mihogo na kufuga nyuki. Lakini zao lao kuu la chakula na biashara ni zao la mpunga, wakazi wa Mlimba karibia  asilimia mia wanalima mpunga na hii ni kutokana na jiografia ya eneo la Mlimba kuwa la bonde kubwa.  

Fursa nyingine zinazopatikanika Mlimba ni biashara ya mchele, kilimo cha miti aina ya mitiki na shughuli za uvuvi. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mlimba 
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Sanje

**Sanje** ni kata inayopatikana katika tarafa ya Kidatu, wilaya ya Ifakara Mjini, Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67507. 

Kata ya Sanje ipo kando ya safu za Milima ya Udzungwa na ina vivutio vya utalii ambavyo baadhi yake vinavyopatikana katika milima hiyo kama vile maporomoko ya maji ya Sanje (Sanje Waterfalls) na wanyama jamii ya nyani wanaofahamika kama mbega.

Kata hiyo inajumlisha vijiji vitatu ambavyo ni Sanje, Msolwa Ujamaa na Miwangani. Jina la kata limetokana na uwepo wa kijiji cha Sanje chenye vitongoji kama Shuleni, Barabarani, Mpirani na Udzungwa.

Kadiri ya sensa ya mwaka 2022 kata ina jumla ya wakazi 12,777 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,041  walioishi humo.

Wakazi wa kata hiyo hujishughulisha zaidi na kilimo cha mazao ya biashara kama miwa kwa wingi ambayo waiuza katika kiwanda cha miwa cha *Kilombero Sugar Company Limited*, na mpunga. Pia hulima mazao mengine kama mahindi na viazi vitamu. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ifakara Mjini
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Gangilonga

**Gangilonga** ni kata ya Manisipaa ya Iringa, Mkoa wa Iringa, Tanzania, yenye Postikodi namba 51108. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 7,892 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,599 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Iringa
Jamii:Wilaya ya Iringa Mjini
Chilombola

**Chilombola ** ni kata ya Wilaya ya Ulanga katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67611. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,074 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,870  walioishi humo. 

Chilombola imepakana na kata za Euga, Mwaya na Ruaha.

Watu wengi wa kata ya Chilombola wanategemea zaidi kilimo cha mazao kama mpunga, mahindi, maharagwe, ufuta, kunde, mihogo. 

Pia ufugaji na uvuvi unafanyika, ingawa kwa kiasi kidogo sana. 

Elimu inapatikana kuanzia elimu ya awali mpaka kidato cha nne.

## Marejeo
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Jamii:Wilaya ya Ulanga
Mlandege

**Mlandege** inaweza kumaanisha

*Mlandege (Iringa) - kata ya Wilaya ya Iringa mjini, Tanzania
*Mlandege (Zanzibar) - kata ya Jiji la Zanzibar
Kichangani (Ulanga)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Kichangani

**Kichangani** ni kata ya Wilaya ya Ulanga katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67609. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 10,953 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,195  walioishi humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ulanga
Mahenge Mjini

**Mahenge Mjini** ni mji mdogo na makao makuu ya Wilaya ya Ulanga katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67601. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,625 .Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,288. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,523  walioishi humo.

## Historia
Mji wa Mahenge ulianzishwa wakati wa ukoloni wa Kijerumani ukawa kituo cha kikosi cha 12 cha jeshi la Schutztruppe na makao makuu ya mkoa wa Mahenge wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani, baadaye pia wa Tanganyika katika miaka ya kwanza ya utawala wa Uingereza.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ulanga
Jamii:miji ya Tanzania
Malinyi

**Malinyi** ni kata ya Wilaya ya Malinyi katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67619. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 38,714 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 31,249  walioishi humo. 

Wakazi wa kata hii wanajishughulisha na kilimo cha mpunga. Mwaka 2012 shirika la umeme wa mwanga wa jua  lilianza kusambaza umeme huo mji mzima. 

Kuna shule za sekondari tano; shule hizo ni shule ya sekondari Malinyi, shule ya sekondari Kipingo, Shule ya sekondari Tira, shule ya sekondari Tumaini na shule ya sekondari Mtakatifu Pius.

Kwa mujibu wa takwimu zilizofanyika, kuna shule za msingi tano, nazo ni: shule ya msingi Nawigo, shule ya msingi Malinyi, shule ya msingi Makugira, shule ya msingi Makaerere na shule ya msingi Kipingo.

## Marejeo
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Jamii:Wilaya ya Malinyi
Mbuga

Kwa matumizi mengine za jina hili angalia Mbugani (maana)

Mbuga ni jina la eneo ambapo kuna mazingira ya uoto wa manyasi au eneo lililopo karibu na mbuga kwa maana ya hifadhi ya wanyama au mazingira asilia kama mbuga wa wanyama.

Kwa hiyo "Mbuga" inapatika kama jina la kata kwa mfano:

*kata ya Mbuga (Ulanga) katika mkoa wa Morogoro (Tanzania)
*kata ya Mbuga (Mpwapwa) katika mkoa wa Dodoma (Tanzania)
Wingu

thumbnail|right|200px|Mawingu angani
**Wingu** ni matone madogo ya maji yanayoelea pamoja katika angahewa juu ya ardhi. Mawingu ni mahali ambako mvua na theluji hutoka. 

## Kutokea kwa mawingu 
Asili yake ni mvuke wa maji unaotokea wakati jua linabadilisha maji kuwa gesi ya H²O; mvuke unapanda juu kwa sababu ni nyepesi kuliko hewa. Baada ya kupanda kiasi cha kutosha hufikia umbali penye baridi na mvuke unatonesha kuwa matone madogo ya maji. Kama wingu ni juu sana baridi inasababisha mvuke kuwa fuwele za barafu au theluji. 

Mvuke unahitaji viini kwa kutonesha. Viini hivi ni aina zote za vumbi iliyoko hewani. Mvuke uliopo hewani unaanza kutonesha kwenye vipande hivi vidogo sawa na mvuke katika chumba cha jikoni au bafuni unaotonesha kwenye kioo cha dirisha au ukutani.

## Kuelea kwa mawingu na kunyesha kwa mvua 
Matone ndani ya wingu yanaweza kuelea angani kwa muda mrefu kama ni madogo. Mara nyingi matone madogo huwa na kipenyo cha milimita 0.001 hadi 0.015 hivyo ni nyepesi na mwendo wa kuanguka ni polepole. Hali halisi hayaanguki kwa sababu mawingu hutokea sehemu penye upepo wa kupanda juu na mwendo wa upepo huzidi au kulingana na mwendo wa kuanguka kutokana na graviti. 

Lakini matone yana mwelekeo wa kuungana na kuwa makubwa zaidi. Yanaweza kufikia kipenyo cha milimita 1-3 na kuwa mazito zaidi. Sasa uvutano wa graviti unapita mwendo wa upepo na matone yanaanza kuanguka chini kama usimbishaji.

Jamii:Metorolojia
Wikipedia ya Kiingereza Rahisi

thumb|right|200px|Logo ya Wikipedia kwa Kiingereza Rahisi
**Wikipedia ya Kiingereza Rahisi** au **Simple English Wikipedia** ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia ambalo limeandikwa kwa Kiingereza Rahisi.

Ilianza mwaka wa 2004. Mnamo Machi 2016, Wikipedia kwa Kiingereza Rahisi ina makala zipatazo **118,000**. Makala nyingi za Simple ni fupi kuliko zile za Wikipedia kwa Kiingereza.

Kamusi elezo hiyo ilitakiwa itumike kwa ajili ya watoto, ambao huenda wasiwe na uwezo kuelewa vyema makala za Wikipedia ya Kiingereza, na watu wengine ambao bado wanajifunza Kiingereza. 

## Wahariri 
: ''Tazama orodha ya wahariri wa Simple.
Hii ni sawa tu na Wikipedia nyingine, ambazo zote makala zake huandikwa na watu wa kujitolea, pia kila mtu ana uwezo wa kubadili, kusahihisha na kutohoa maneno ya kamusi elezo ya Wiki.

Kuna baadhi ya wahariri ambao wana uwezo wa kufanya zaidi kwenye Wikipedia. Wanaitwa wakabidhi au wasimamizi na mabureaucrat au warasimu. Wao wana mamlaka ya kufuta makala, kuzihamisha, na kuzuia watu kuzibadilisha. Mabureaucrat wana uwezo pia wa kuwafanya watu wengine kuwa wakabidhi/wasimamizi.

## Viungo vya nje
* Kiungo Rasmi cha Simple

Jamii:Wikipedia kwa lugha tofauti
Jamii:Wikimedia
Ruaha Mkuu

ya Hifadhi ya Taifa ya Ruaha na mto wake tarehe 27 Julai 2003.]]
thumb|Mto Ruaha
**Ruaha Mkuu** (pia: **Ruaha Mkubwa**) ni mto muhimu nchini Tanzania na tawimto la Rufiji. Huitwa "Ruaha Mkuu" kwa kuutofautisha na "Ruaha Mdogo" unaoishia ndani yake, si mbali na Iringa Mjini. 

Jina Ruaha kwa Kihehe linamaanisha "maji mengi". 

## Chanzo na mwendo wa mto
Chanzo chake ni mito mingi midogo inayotelemka milima ya nyanda za juu za kusini mwa Tanzania, hasa safu za milima ya Uporoto na ya Kipengere. Mito hii inakusanya maji yake kwenye tambarare ya Usangu na ndipo Ruaha inapoanza. Mito mikubwa zaidi inayoungana hapa na kuunda Ruaha ni pamoja na mto Mbarali, mto Kimani na mto Chimala.

Karibu na Ng’iriama mto unatoka katika Usangu na kuingia hifadhi ya kitaifa ya Ruaha. Inaendelea kupokea Ruaha Mdogo na mto Kisigo kabla ya kuingia katika ziwa la lambo la Mtera, halafu inaendelea hadi lambo la Kidatu. 

Baada ya Kidatu, Ruaha Mkuu unapita tambarare ya Kilombero hadi kuishia katika mto Rufiji.

## Matatizo ya ekolojia ya mto
 kwenye eneo la Hifadhi ya taifa ya Ruaha.]]
Maji ya Ruaha Mkuu ni muhimu kwa ekolojia ya beseni lake pamoja na watu wote wanaoishi huko. Lakini matumizi ya binadamu yameleta mvurugo kwa ekolojia ya mto na tangu mwaka 1993 mto umeanza kukauka wakati wa ukame. Uhaba wa maji umesababishwa na matumizi mabaya ya maji upande wa miradi mikubwa ya mpunga katika Usangu.

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Mbeya
* Orodha ya mito ya mkoa wa Iringa
* Orodha ya mito ya mkoa wa Morogoro
* Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org
* WWF.org - The Ruaha Water Programme 
* Ruaha information with images 
* FAO review
* FAO - fact sheet on the ecohydrology of the Great Ruaha River (2003) 
* Öhman, May-Britt, Taming Exotic Beauties: Swedish Hydro Power Constructions in Tanzania in the Era of Development Assistance, 1960s - 1990s, Stockholm, 2007, PhD Thesis 

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Mkoa wa Iringa
Jamii:Mkoa wa Morogoro
Jamii:Mkoa wa Pwani
Jamii:Bahari ya Hindi
Malolo

**Malolo** ni jina la kata kadhaa nchini Tanzania:
*Malolo (Ruangwa) kwenye wilaya ya Ruangwa
*Malolo (Tabora) ndani ya manisipaa ya Tabora
*Malolo (Kilosa) kwenye wilaya ya Kilosa, Morogoro
*Malolo (Mpwapwa) kwenye wilaya ya Mpwapwa, Dodoma
Tumbi (Kibaha)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili tazama Tumbi (Tabora mjini)

**Tumbi** ni kata ya Wilaya ya Kibaha Mjini katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba** 61101**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 15,461 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  11,650  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibaha Mjini   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Kitunda

**Kitunda** ni neno la kumaanisha
*kitunda (kete) ambacho ni kete yenye nguvu ndogo kwenye mchezo wa sataranji
*kata mbili nchini Tanzania
**Kitunda (Ilala) katika jiji la Dar es Salaam
**Kitunda (Sikonge) katika mkoa wa Tabora
Wilaya ya Urambo

[thumb|250px|Mahali pa Urambo (kijani cheusi) katika [mkoa wa Tabora kabla ya kumegwa.]] 
**Wilaya ya Urambo** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Tabora yenye postikodi namba **455**. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 370,796 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 260,322  baada ya maeneo ya magharibi kukatwa ili kuunda wilaya ya Kaliua.

Sehemu hii ilikuwa kiini cha utemi wa Urambo ambako mtemi Mirambo alijenga milki yake.

## Marejeo
U
Wilaya ya Sikonge

[thumb|250px|Mahali pa Sikonge (kijani cheusi) katika [mkoa wa Tabora.]] 
**Wilaya ya Sikonge** ni mojawapo kati ya wilaya nane za Mkoa wa Tabora nchini Tanzania. 

Wilaya ya Sikonge imepakana na wilaya ya Uyui upande wa kaskazini, upande wa kusini na mkoa wa Mbeya, upande wa magharibi na mkoa wa Rukwa, upande wa kaskazini-magharibi na wilaya ya Urambo na upande wa mashariki na mkoa wa Singida. 

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 179,883.  
Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 335,686 .

## Marejeo
S
Wilaya ya Igunga

[thumb|250px|Mahali pa Igunga (kijani) katika [mkoa wa Tabora.]] 
**Wilaya ya Igunga** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Tabora yenye postikodi namba **456**. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 399,727   Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 546,204 .

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Igunga
Jamii:wilaya za Mkoa wa Tabora
Wikipedia ya Kiingereza

**Wikipedia ya Kiingereza** ni toleo la kamusi elezo la lugha ya Kiingereza la Wikipedia na ndilo toleo lililo kubwa kuliko yote. Ilianzishwa tarehe 15 Januari 2001, na ndiyo toleo la kwanza la Wikipedia kutolewa. Ilivyofika mwezi Agosti ya mwaka wa 2008, Wikipedia ya Kiingereza ilifikisha makala milioni 2.5. Kwa sasa ni zaidi ya milioni 6.

## Tazama pia 
* Wikipedia ya Kiswahili
* Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
* Wikipedia ya Kijerumani
* Wikipedia ya Kifaransa
* Wikipedia ya Kihispania
* Wikipedia ya Kiwolofu
* Wikipedia ya Kiyoruba
* Wikipedia ya Kiafrikaansi

## Viungo vya nje
* Ukurasa wa Mwanzo wa Wikipedia kwa Kiingereza

Jamii:Wikipedia kwa lugha tofauti
Jamii:Wikimedia
Wikipedia ya Kijerumani

thumb|right|250px|Logo ya Wikipedia kwa Kijerumani.
**Wikipedia ya Kijerumani** (Kwa Kijerumani: *Deutschsprachige Wikipedia*) ni toleo la Wikipedia kwa lugha ya Kijerumani. Wikipedia kwa Kijerumani ni toleo la pili la kamusi elezo ya Wikipedia, na ndilo la pili pia kwa ukubwa baada ya Wikipedia ya Kiingereza. 

Wikipedia kwa Kijerumani, ndilo toleo la kwanza la Wikipedia kwa lugha nyingine tofauti na Kiingereza. Ilianzishwa mnamo tar. 16 Machi katika mwaka wa 2001. 
Na kwa mwezi wa Januari ya mwaka wa 2009, Wikipedia kwa Kijerumani imefikisha zaidi ya makala **859,000** na kuifanya kuwa ya pili kwa wingi wa makala ilizonazo Wiki hiyo. 
## Tazama pia 
* Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
* Wikipedia ya Kiingereza
* Wikipedia ya Kifaransa
* Wikipedia ya Kihispania
* Wikipedia ya Kiwolofu
* Wikipedia ya Kiyoruba
* Wikipedia ya Kiafrikaansi

## Viungo vya Nje 
*  Ukurasa wa Mwanzo wa Wikipedia kwa Kijerumani

Jamii:Wikipedia kwa lugha tofauti
Wilaya ya Uyui

[thumb|250px|Mahali pa Uyui (kijani cheusi) katika [mkoa wa Tabora.]] 
**Wilaya ya Uyui** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Tabora yenye postikodi namba **45200**. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya hii ilikuwa na wakazi wapatao 396,623 waishio humo. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 562,588.

Makabila yanayopatikana huko ni Wanyamwezi, Wangindo, Wasukuma, Watutsi, Waha na Wanyiramba.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Uyui
Jamii:wilaya za Mkoa wa Tabora
Majengo (Muheza)

*Kwa maana nyingine za jina hili angalia hapa*

**Majengo** ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21401. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,285 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,992		

Msimbo wa posta ni 21401.	

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Muheza
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga
Chunyu (Ruangwa)

**Chunyu** ni kata ya Wilaya ya Ruangwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,638 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,810  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65602.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ruangwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mbuga (Ulanga)

Kwa matumizi mengine za jina hili angalia Mbugani (maana)

**Mbuga** ni kata ya Wilaya ya Ulanga katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67624. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 17,086 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,212  walioishi humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ulanga
Bigwa

**Bigwa** ni kata ya Wilaya ya Morogoro Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67111. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 16,623 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,149 waishio humo. 

## Changamoto ya maji
Kata hii inakabiliwa na changamoto hii kwa sababu maji yanayopatikana hapo ni majitaka na si salama. Tatizo hili linaweza kutatuliwa pale tu ambapo watu wataamua kuwa makini na utupaji takataka ovyo katika vyanzo vilivyopo katika kata.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Morogoro Mjini
Kilakala

*Kwa makala ya Kilakala ya Dar es Salaam, tazama: **Kilakala (Temeke)***

**Kilakala** ni kata ya Wilaya ya Morogoro Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye postikodi namba **67110**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 21,758 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 18,345 waishio humo.

## Changamoto za maji katika kata hii
Katika kata ya Kilakala moja kati ya vikwazo/changamoto ni upungufu wa maji. Tatizo hili bado halijatatuliwa kwa sababu ya wakazi wa kata hiyo wanaoendelea kuharibu vyanzo vya maji. Kitu kikubwa kinachohitajika ni ulinzi dhidi ya wale wanaoharibu vyanzo vya maji.

## Michezo
Katika sekta ya michezo katika eneo la Kilakala bado hali hairidhishi kwa hiyo wanahitajika walimu wenye ujuzi wa hali ya juu ili kuendeleza Taifa katika sekta hii.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Morogoro Mjini
Kingolwira

**Kingolwira** ni kata ya Wilaya ya Morogoro Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67119. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,953 waishio humo.  Hata hivyo, baada ya sensa, kata iligawanyika ili kuzaa kata mpya ya Tungi. Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 15,823 . 

Wakazi wa Kingolwira wanajihusisha sana na shughuli za uchumi kama vile biashara, kilimo n.k. 

Pia ni moja kati ya sehemu zilizojaliwa kwa uoto wa asili mzuri kama vile misitu, vichaka na milima mikubwa ya Uluguru yenye safu za kupendeza.

Makabila yapatikanayo huku ni Waluguru, Wasukuma, Wakwere n.k.

Mwaka 1971 Kingolwira ilikuwa mahali pa kambi ya wanajeshi kutoka Uganda waliowahi kukimbia utawala wa Idi Amin. Walikusanywa huko na rais aliyepinduliwa Milton Obote ambaye alifanya mipango ya kurudi Uganda tena kwa kibali cha Julius Nyerere. Kundi la askari 294 liliondoka tena kwenye Agosti 1971 wakielekea Tabora wakashiriki mwaka 1972 katika jaribio lililoshindikana la Obote kumwondoa Amin madarakani. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Morogoro Mjini
Mji Mkuu (Morogoro)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Mji Mkuu

**Mji Mkuu** ni kata ya Morogoro Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, wenye Postikodi namba 67102. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 3,626 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,612  walioishi humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Morogoro Mjini
Kihonda

**Kihonda** ni kata ya Wilaya ya Morogoro Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67114. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 35,579 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 44,424 waishio humo. Hivyo ni kata kubwa zaidi katika Wilaya hiyo yote. 

Inapatikana kwenye barabara inayoelekea Dodoma.

Kata ya Kihonda ina shule nyingi sana.

Kata ina tatizo la maji, ambalo limekuwa kero kwa wakazi, hasa kwa wale wa Kihonda Kwa Chambo.

Kata ilikuwa ikisumbuliwa na uhalifu, kama vile ujambazi na wizi. Hapo wanakata wakaitisha kikao ili kuzuia uhalifu huo wakapata njia ya kwamba usiku kuwe na walinzi waitwao sungusungu. Ingawa walikamatwa wezi, ulinzi uliendelea mpaka wezi walipotokomea.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Morogoro 
Jamii:Wilaya ya Morogoro Mjini
Hembeti

**Hembeti** ni kata ya Wilaya ya Mvomero katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania, yenye Postikodi namba 67303. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 11,332 .Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,057  walioishi humo.

Kati ya vijiji vya Hembeti kuna Mkindo pamoja na Dihombo, Kambala, Msufini, Mndela na Kisimagulu.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mvomero
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Kikeo

**Kikeo** ni kata ya Wilaya ya Mvomero katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67317. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,226 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,518  walioishi humo, wakiwemo hasa Waluguru.

Upande wa dini, wengi wao ni Wakristo wa Kanisa Katoliki.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mvomero
Jamii:Kata za Mkoa wa Morogoro
Go On Girl

"**Go On Girl**" ni wimbo uliotungwa na Ne-Yo, Tor Erik Hermansen, Mikkel S. Eriksen, Espen Lind na Amund Bjorklund kwa ajili ya albamu ya pili ya Ne-Yo ya  *Because of You*. Ilitolewa katika maredio ikiwa kama single ya nne kunako 4 Desemba 2007.

Ilipata kushika nafasi ya 29 katika chati za *Billboard* Hot R&B/Hip-Hop Songs, na kumfanya Ne-Yo kuwa nafasi ya kumi katika chati za arobaini bora. Pia, katika siku za usoni, ikapata kushika nafasi ya 96 kwenye chati za *Billboard* Hot 100.

## Muziki wa video
Muziki wa viedo hii ulipigwa kwa staili ya weusi na weupe yaani black and white kabisa. Viedo iliongozwa na Hype Williams na kuanza kurushwa hewani na MTV Jams. Waliouza sura kwenye video hii ni Jade Cole kutoka America's Next Top Model Cycle 6.

## Chati
## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Music video on YouTube

Jamii:Nyimbo za 2007
Jamii:Nyimbo za 2008
Jamii:Nyimbo za Ne-Yo
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Stargate
Msangeni

**Msangeni** ni kata ya Wilaya ya Mwanga katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,661 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  6,925  walioishi humo.  

Ndani ya kata kuna vijiji vifuatavyo: Sungo, Kaseni, Mamba, Msangeni na Kisajuni

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mwanga
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Closer

"**Closer**" ni wimbo wa mwimbaji wa muziki wa pop-R&B wa Kimarekani - Ne-Yo. Wimbo ulitayarishwa na Stargate.

Wimbo ulitolewa ukiwa kama wimbo wa kwanza kutoka katika albamu yake ya tatu ya *Year of the Gentleman*. Ilishika nafasi ya kwanza katika UK na kutumia takriban wiki 11 katika Kumi Bora za UK. Kwa mujibu wa BBC Radio 1's,  "Closer" umekuwa wimbo wa kumi na tano kwa kufanya mauzo makubwa kwa mwaka 2008 katika UK na chati zake.

### Chati
## Marejeo
## Viungo vya Nje
Jamii:Nyimbo za 2008
Jamii:Nyimbo za Ne-Yo
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Stargate