Rishi Sunak

**Rishi Sunak** ( English:  : / ˈrɪ ʃɪ ˈs uː n æ k / ;  alizaliwa 12 Mei 1980)  ni mwanasiasa wa nchini Uingereza ambaye amehudumu kama Waziri Mkuu wa Uingereza tangu 25 Oktoba 2022 na Kiongozi wa Chama cha Conservative tangu 24 Oktoba 2022. Sunak alihudumu kama Kansela wa Hazina kutoka 2020 hadi 2022 na Katibu Mkuu wa Hazina kutoka 2019 hadi 2020,  na amekuwa Mbunge wa Richmond (Yorks) tangu 2015.

Sunak alizaliwa tarehe 12 Mei 1980 katika Hospitali Kuu ya Southampton huko Southampton, Hampshire,   kwa wazazi wenye asili ya Kihindi ambao walihamia Uingereza kutoka Afrika Mashariki katika miaka ya 1960.    Alisoma katika Chuo cha Winchester, alisoma falsafa, siasa na uchumi (PPE) katika Chuo cha Lincoln, Oxford, na akapata MBA kutoka Chuo Kikuu cha Stanford kama Msomi wa Fulbright. Akiwa Stanford, alikutana na mke wake mtarajiwa Akshata Murty, binti wa bilionea wa India NR Narayana Murthy. Sunak na mkewe walikuwa watu wa 222 tajiri zaidi nchini Uingereza, na utajiri wa jumla wa £ 730 milioni kufikia mwaka 2022.  Baada ya kuhitimu, Sunak alifanya kazi kwa Goldman Sachs na baadaye kama mshirika katika makampuni ya *Hedge fund Management* ya Mfuko wa Uwekezaji wa Watoto na Washirika wa Theleme.

Sunak alichaguliwa katika Baraza la Commons la Richmond huko North Yorkshire katika uchaguzi mkuu wa 2015, akimrithi William Hague. Sunak aliunga mkono Brexit katika kura ya maoni ya 2016 kuhusu uanachama wa EU. Aliteuliwa katika serikali ya pili ya Theresa May kama Naibu Katibu Mkuu wa Serikali za Mitaa katika Bunge la 2018 . Alipiga kura mara tatu kuunga mkono makubaliano ya May ya kujiondoa kwenye Brexit . Baada ya May kujiuzulu, Sunak aliunga mkono kampeni ya Boris Johnson kuwa kiongozi wa Conservative. Baada ya Johnson kuwa Waziri Mkuu, Sunak aliteuliwa kuwa Katibu Mkuu wa Hazina. Sunak alichukua nafasi ya Sajid Javid kama Chansela wa Hazina baada ya Javid kujiuzulu katika mabadiliko ya baraza la mawaziri Februari 2020 . Akiwa Chansela, Sunak alikuwa maarufu katika mwitikio wa kifedha wa serikali katika  janga la COVID-19 na athari zake za kiuchumi, pamoja na mipango ya Kuhifadhi Kazi kutokana na janga la Virusi vya Korona kwa wananchi na  . Alijiuzulu kama kansela mnamo Julai 2022, na kufuatiwa na kujiuzulu kwa Johnson wakati wa mzozo wa serikali . Sunak alisimama katika uchaguzi wa viongozi wa chama cha Conservative kuchukua nafasi ya Johnson,  na kupoteza kura za wanachama kwa Liz Truss . 

Baada ya Truss kujiuzulu huku kukiwa na mgogoro mwingine wa serikali, Sunak alichaguliwa bila kupingwa kama Kiongozi wa Chama cha Conservative.  Aliteuliwa kuwa Waziri Mkuu tarehe 25 Oktoba 2022, na kuwa Mwanasiasa wa kwanza wa Uingereza  na Mhindu wa kwanza kushikilia wadhifa huo.   

## Maisha ya awali na elimu 
Sunak alizaliwa tarehe 12 Mei 1980 huko Southampton, Hampshire,  kwa wazazi wa Kihindu wazaliwa wa Kiafrika wenye asili ya Kipunjabi ya Kihindi, Yashvir na Usha Sunak.   Yashvir Sunak alizaliwa na kukulia katika Ukoloni na Mlinzi wa Kenya (Kenya ya sasa), na ni daktari mkuu katika Huduma ya Kitaifa ya Afya, na Usha Sunak, mzaliwa wa Tanganyika (ambayo baadaye ilikuja kuwa sehemu ya Tanzania), kwa sasa mkurugenzi na mfamasia katika duka la dawa la Sunak huko Southampton na ana digrii kutoka Chuo Kikuu cha Aston .  Yeye ndiye mkubwa wa ndugu watatu.  Kaka yake Sanjay ni mwanasaikolojia na dada yake Raakhi (Williams) anafanya kazi huko New York kama mkuu wa mikakati na mipango katika mfuko wa kimataifa wa Umoja wa Mataifa wa elimu katika dharura.  

Babu zake walizaliwa katika jimbo la Punjab, British India, na walihama kutoka Afrika Mashariki na familia zao hadi Uingereza katika miaka ya 1960.  Babake mzazi, Ramdas Sunak, alitoka Gujranwala (Pakistani ya sasa) na alihamia Nairobi mwaka wa 1935 kufanya kazi kama karani, ambapo alijiunga na mke wake Suhag Rani Sunak kutoka Delhi mwaka wa 1937.   Babu yake mzaa mama, Raghubir Sain Berry alitoka kijiji cha Jassowal Sudan wilayani Ludhiana (sasa huko Punjab, India )  na alifanya kazi Tanganyika kama afisa wa ushuru, na alifunga ndoa iliyopangwa na Sraksha mwenye umri wa miaka 16, mzaliwa wa Tanganyika, ambaye alizaa naye watoto watatu, na familia ilihamia Uingereza mnamo 1966, ikifadhiliwa na Sraksha kuuza vito vyake vya harusi.  Nchini Uingereza, Raghubir Berry alijiunga na Mapato ya Ndani.    

Sunak alihudhuria Shule ya Stroud, shule ya maandalizi huko Romsey, na Chuo cha Winchester, shule ya bweni inayojitegemea ya wavulana, ambapo alikuwa kaka mkuu .   Alikuwa mhudumu katika nyumba ya curry huko Southampton wakati wa likizo yake ya majira ya joto.   Alisoma Falsafa, Siasa na Uchumi katika Chuo cha Lincoln, Oxford, na kuhitimu na wa kwanza mwaka wa 2001.  

## Maisha ya Kazi 
Sunak alifanya kazi kama mchambuzi wa benki ya uwekezaji Goldman Sachs kati ya 2001 na 2004.   Kisha alifanya kazi katika kampuni ya usimamizi ya hedge fund Management ya Mfuko wa Uwekezaji wa Watoto, na kuwa mshirika mnamo Septemba 2006.  Aliondoka Novemba 2009  ili kujiunga na wafanyakazi wenzake wa zamani huko California katika kampuni mpya ya hedge fund, Theleme Partners, iliyozinduliwa Oktoba 2010 kwa pesa za takribani dola milioni 700.    Katika fedha zote hizi, bosi wake alikuwa Patrick Degorce .  Pia alikuwa mkurugenzi wa kampuni ya uwekezaji ya Catamaran Ventures, inayomilikiwa na baba mkwe wake, mfanyabiashara wa India NR Narayana Murthy kati ya 2013 na 2015. 

## Maisha yake ya awali katika siasa 
### Mbunge 
Sunak alichaguliwa kama mgombeaji wa Conservative wa Richmond (Yorks) mnamo Oktoba 2014, akimshinda Wendy Morton . Kiti hicho hapo awali kilikuwa kikishikiliwa na William Hague, kiongozi wa zamani wa chama, Waziri wa Mambo ya Nje na Waziri wa Kwanza wa Mambo ya Nje .  Kiti hicho ni mojawapo ya viti salama vya Conservative nchini Uingereza na kimeshikiliwa na chama hicho kwa zaidi ya miaka 100.  Katika mwaka huo huo Sunak alikuwa mkuu wa Kitengo cha Utafiti cha Makabila ya Weusi na Wachache (BME) cha taasisi ya kati ya mrengo wa kulia ya Policy Exchange, ambayo aliandika kwa pamoja ripoti kuhusu jumuiya za BME nchini Uingereza.  Alichaguliwa kuwa mbunge wa eneo  hilo katika uchaguzi mkuu wa 2015 kwa kura nyingi za 19,550 (36.2%).  Wakati wa bunge la 2015-2017 alikuwa mwanachama wa Kamati Teule ya Mazingira, Chakula na Masuala ya Vijijini . 

Sunak aliunga mkono Brexit (Uingereza kujiondoa Umoja wa Ulaya ) katika kura ya maoni ya wanachama wa Umoja wa Ulaya ya Juni 2016 .  Mwaka huo, aliandika ripoti kwa Kituo cha Mafunzo ya Sera (tenki la kufikiri kuhusu Thatcherite ) kusaidia uanzishwaji wa bandari za bure baada ya Brexit, na mwaka uliofuata aliandika ripoti inayotetea kuundwa kwa soko la dhamana ya rejareja kwa biashara ndogo na za kati. .   

Sunak alichaguliwa tena katika uchaguzi mkuu wa 2017, na idadi kubwa iliyoongezeka ya 23,108 (40.5%).  Alihudumu kama mbunge chini ya katibu wa serikali wa serikali za mitaa kati ya Januari 2018 na Julai 2019.  Akawa mjumbe wa Baraza la Ushauri siku iliyofuata. 

Sunak alichaguliwa tena katika uchaguzi mkuu wa 2019 na idadi kubwa iliyoongezeka ya 27,210 (47.2%).  Wakati wa kampeni za uchaguzi, Sunak aliwakilisha Conservatives katika mijadala ya uchaguzi ya njia saba ya BBC na ITV .  

## Kansela wa Hazina (2020–22) 
 

### Uteuzi 
Wiki chache kabla ya kuteuliwa kwa Sunak kama kansela wa Hazina, taarifa kwa vyombo vya habari zilipendekeza kuwa wizara mpya ya uchumi inayoongozwa na Sunak inaweza kuanzishwa ili kupunguza nguvu na ushawishi wa Kansela Javid katika Hazina. Sunak alichukuliwa kuwa mwaminifu kwa Johnson, aliyependelewa na mshauri mkuu wa Johnson Dominic Cummings, na alionekana kama "nyota anayechipua" ambaye alimwakilisha Johnson kwa njia ipasavyo wakati wa mijadala ya uchaguzi wa 2019.   Mnamo Februari 2020, *The Guardian* iliripoti kwamba Javid angesalia katika nafasi yake kama kansela na kwamba Sunak atabaki kuwa katibu mkuu wa Hazina, ili wakubwa "waweze kumtazama" Javid. 

Mnamo tarehe 13 Februari, Sunak alipandishwa cheo na kuwa kansela kama sehemu ya mabadiliko ya baraza la mawaziri .   Javid alikuwa amejiuzulu siku hiyo kufuatia mkutano na Johnson. Wakati wa mkutano huo, Johnson alikuwa amejitolea kuweka msimamo wake kwa sharti kwamba atawafuta kazi washauri wake wote katika Hazina, ili nafasi zao zichukuliwe na watu binafsi waliochaguliwa na wakubwa. Javid alikiambia Chama cha Waandishi wa Habari kwamba "hakuna waziri anayejiheshimu kukubali masharti hayo".  Baadhi ya wachambuzi wa masuala ya kisiasa waliona kuteuliwa kwa Sunak kama kuashiria mwisho wa uhuru wa Hazina kutoka Downing Street, huku Robert Shrimsley, mchambuzi mkuu wa kisiasa wa *Financial Times*, akisema kwamba "serikali nzuri mara nyingi inategemea mawaziri wakuu  na Kansela haswa  kuweza kupambana na mawazo mabaya". 

### Janga kubwa la Covid-19 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/10_Downing_Street_COVID-19_press_conference%2C_20_March_2020.png/220px-10_Downing_Street_COVID-19_press_conference%2C_20_March_2020.png|thumb| Sunak katika mkutano na waandishi wa habari tarehe 20 Machi 2020 na Waziri Mkuu Boris Johnson na Naibu Afisa Mkuu wa Matibabu Jenny Harries .
Bajeti ya kwanza ya Sunak ilifanyika tarehe 11 Machi 2020.  Hii ni pamoja na £30&nbsp;bilioni ya matumizi ya ziada, ambayo £12&nbsp;bilioni zilitengwa kwa ajili ya kupunguza athari za kiuchumi za janga la COVID-19 . 

Kadiri janga hilo lilivyoleta athari za kifedha, hatua za Kansela Sunak zilikosolewa kwani wafanyakazi wengine hawakuweza kuhitimu na kumaliza hatua za msaada wa mapato ya Hazina. Kaimu kiongozi wa chama cha Liberal Democrats, Ed Davey, alisema kuwa watu walikuwa "wananing'inizwa kukauka", na "kazi zao za ndoto zikigeuka kuwa jinamizi" baada ya mamia ya wabunge kuwasiliana na Kansela.  Taasisi ya Mafunzo ya Ajira ilikadiria kuwa watu 100,000 hawakuweza kustahiki aina yoyote ya usaidizi wa serikali kwani walianza kazi mpya wakiwa wamechelewa sana kujumuishwa kwenye mpango wa kubakiza kazi, wakati Jumuiya ya Ukarimu ya Uingereza iliiambia Kamati Teule ya Hazina kuwa kati ya Wafanyakazi 350,000 na  500,000 katika sekta yake hawakustahiki kabisa.  

Sunak alikuwa sehemu ya kamati ya mawaziri wa Baraza la Mawaziri (pia ikimjumuisha Johnson, Matt Hancock, na Michael Gove ) ambayo kamati hio ilifanya maamuzi juu ya janga hilo. 

Sunak alipokea notisi ya adhabu ya kudumu pamoja na Johnson kwa kuhudhuria karamu ama sherehe ndogo, lakini hakuijibu notisi hiyo wala kujiuzulu. 

#### Mpango wa kuhifadhi kazi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Chancellor_Rishi_Sunak.jpg/220px-Chancellor_Rishi_Sunak.jpg|thumb| Sunak kama kansela mnamo Aprili 2020, katika video inayohusu usaidizi wa serikali kwa biashara huku kukiwa na COVID-19.
Mnamo tarehe 17 Machi 2020, Sunak alianzisha mpango kwa kutoa £330&nbsp;bilioni katika usaidizi wa dharura kwa wenye matatizo ya  kibiashara,  na vile vile mpango wa kumaliza kazi kwa wafanyakazi. Hii ilikuwa mara ya kwanza kwa serikali ya Uingereza kuunda mpango kama huo wa kuwahifadhi wafanyakazi.   Mpango huo ulianzishwa tarehe 20 Machi 2020 kama kutoa ruzuku kwa waajiri kulipa 80% ya mshahara wa wafanyakazi na gharama za ajira kila mwezi, hadi jumla ya Paundi 2,500 kwa kila mtu kwa mwezi.  hii ilifuatiwa tarehe 5 Novemba 2020 na kuongezwa kwa muda mrefu hadi tarehe 31 Machi 2021.  Mnamo tarehe 17 Desemba 2020, programu iliongezwa tena  hadi tarehe 30 Aprili 2021.  Katika bajeti ya 2021 ya Uingereza iliyofanyika tarehe 3 Machi 2021, Sunak alithibitisha kuwa mpango huo ulikuwa umeongezwa kwa mara nyingine hadi 30 Septemba 2021. 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Pages with unreviewed translations