open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Acta Sanctorum

mojawapo la mwezi Januari, lililochapwa mwaka 1643]]
**Acta Sanctorum** (kwa Kilatini maana yake ni "Matendo ya Watakatifu") ni kamusi elezo ya Watakatifu wa Kanisa Katoliki inayofuata tarehe ya sikukuu yao.

Ni vitabu vikubwa 68 vilivyoandikwa huko Ubelgiji kwa kuzingatia ukweli wa historia kati ya karne ya 16 na karne ya 20 na kuchapwa kuanzia mwaka 1643 hadi 1940.

Jamii:Historia ya Ukristo
Jamii:Fasihi ya Kilatini
Ibada

[thumb|250px|Sehemu ya [mchoro *Dini* wa Charles Sprague Pearce (1896).]]
**Ibada** ni tendo la heshima ya hali ya juu linalotolewa kwa Mwenyezi Mungu au kwa chochote kile kinachoheshimiwa kama mungu.

Inaweza kufanywa na mtu binafsi au na kundi, hasa likiongozwa na kuhani au mwingine aliyekubalika.

Dini zinaelekeza binadamu kufanya ibada inavyotakiwa.

Ibada inasisitiza ukweli wa yule anayetolewa heshima hiyo, kwa mfano kutokana na imani ya dini fulani. Vilevile ukweli wa mtoaji kwa maana ibada lazima itoke moyoni: ndiyo sababu haiwezi kulazimishwa.

Neno la Kiswahili linatokana moja kwa moja na Kiarabu ambapo neno عبادة, ibadah, linahusiana na maneno mengine kama vile "utumwa", na linadokeza utiifu na unyenyekevu hasa kwa Mungu pekee, inavyodaiwa na Uyahudi, Ukristo na Uislamu.

Ukristo unasisitiza umuhimu wa kumuabudu Mungu kama Baba kwa kuongozwa na Roho Mtakatifu na kufuata ukweli uliofundishwa na Yesu Kristo.

Uislamu unaona ibada kuwa lengo lenyewe la uumbaji wa binadamu na majini. Katika karne ya 13 mwanachuo Ibn Taymiyyah aliieleza ibada ni "neno pana linalojumlisha kila jambo ambalo Allah analipenda na anapendezwa nalo - lile usemi au matendo, ya nje na ya ndani".

Wataalamu wa sosholojia wanaonyesha kwamba wasio na dini wanaweza wakaabudu mambo mengine kama vile timu ya mpira, chama cha siasa, taifa au wasanii mbalimbali.

Katika Kiswahili neno linaweza kuwa na maana ya mazoea: "Kwake ulevi ni ibada".

## Tanbihi
Jamii:Dini
Jamii:Liturujia
Jamii:Elimu jamii
Majira ya kupukutika majani

wa majani kupuputika katika Green Mountain National Forest.]]
**Majira ya kupukutika majani** (kwa Kiingereza **Fall** au **Autumn**) ni mojawapo kati ya majira manne ya kanda za wastani, na halijoto yake ni ya baridi kiasi. Kadiri ya umbali na ikweta, mchana unazidi kuwa mfupi na usiku kuwa mrefu.

Pamoja na hayo, miti mingi, isipokuwa misonobari na misanduku, inaweza ikapotewa na majani yote: ndiyo asili ya jina la majira.

Kwa Kiswahili majira ya namna hiyo pia huitwa masika.

Yanafuata majira ya joto (kwa Kiingereza "Summer") na kutangulia majira ya baridi (kwa Kiingereza "Winter"). 

Majira hayo yanatokea duniani kwa nyakati tofauti kadiri eneo husika lilivyo kaskazini au kusini kwa ikweta. Hata katika nchi ileile, kwa mfano Kenya, majira ni tofauti upande huu na upande huu wa ikweta.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* How To Photograph Autumn Color 

Jamii:Jiografia
Majira ya joto

la Ubelgiji katika majira ya joto.]]
**Majira ya joto** (pia: **chaka**; kwa Kiingereza **Summer**) ni mojawapo kati ya majira manne ya kanda za wastani, na halijoto yake ni ya joto kuliko majira mengine. 

Inaweza kulinganishwa na chaka ambayo ni kipindi cha joto katika Afrika ya Mashariki.

Kadiri ya umbali na ikweta, mchana ni mrefu na usiku ni mfupi. Ndiyo sababu majira hayo yanaitwa ya joto. 

Sehemu nyingine joto ni kali kiasi kwamba kwa miezi 2-3 shule huwa zimefungwa.

Yanafuata majira ya kuchipua (kwa Kiingereza "Spring") na kutangulia majira ya kupuputika majani (kwa Kiingereza "Fall" au "Autumn"). 

Majira hayo yanatokea duniani kwa nyakati tofauti kadiri eneo husika lilivyo kaskazini au kusini kwa ikweta. Hata katika nchi ileile, kwa mfano Kenya, majira ni tofauti upande huu na upande huu wa ikweta.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Jiografia
DNA ya mitokondria

**DNA ya mitokondria** (pia **ADN ya mitokondria**, kutoka Kiingereza **Mitochondrial DNA**, kifupi **mtDNA** au **mDNA**) ni urithi wa jeni ambao unapatikana katika mitokondria na ni sehemu ndogo ya urithi wote wa viumbe hai. 

Upekee wake ni kwamba katika binadamu na viumbe vingine vingi unatolewa na mama tu kwa watoto wake wote.

## Tazama pia
*DNA
*DNA ya mstari

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Melkisedek

, 1464–1467.]]
**Melkisedek** (kwa Kiebrania **מַלְכִּי־צֶדֶֿק**, *Malkī-ṣeḏeq*, yaani "Mfalme wangu ni haki") alikuwa mfalme wa Salemu, Kanaani, katika karne ya 19 KK.

Ni maarufu hasa kwa sababu sura ya 14 ya Kitabu cha Mwanzo katika Biblia ya Kiebrania inasimulia alivyompongeza na kumbariki Abrahamu aliporudi mshindi kutoka vitani.

Humo anatambulishwa pia kama kuhani wa *El Elyon* ("Mungu Aliye Juu") aliyemtolea sadaka ya mkate na divai.

Hatimaye Abrahamu alimgawia sehemu ya kumi ya mateka yake.

Habari hiyo ikawa hoja kwa wafalme wa Yerusalemu kuanzia Daudi ya kutetea mamlaka yao katika mambo ya ibada (Zab 110:4), ambayo Torati iliwaachia Walawi, hasa wa ukoo wa Haruni.

Hatimaye Waraka kwa Waebrania unazungumzia kirefu habari hizo ili kutetea ukuhani mkuu wa Yesu Kristo, Mwana wa Daudi.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 26 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
Tufe

thumbnail|Rediasi au nusukipenyo (= r) cha tufe

**Tufe** ni umbo la gimba linalofanana na mpira au chungwa. Lakini wala mpira wala chungwa ni tufe kamili.
 
Katika elimu ya hisabati, hasa jiometri tufe ni jumla la nukta zote zilizopo na umbali uleule (=rediasi, nusukipenyo) kutoka nukta nukta moja (kitovu cha tufe).

Tufe ni mzunguko wa duara katika wanda (dimension) la tatu.

*Kitovu cha tufe ni nukta iliyopo katikati yake yenye umbali sawa na kila nukta kwenye uso wake.
*Nusukipenyo cha tufe ni umbali kati ya kitovu chake hadi nukta yoyote kwenye uso wake
*Uso wa tufe ni eneo linalojumlisha nukta zote zenye umbali wa nusukipenyo kutoka kitovu

## Mjao/v 
Mjao wa tufe (=V) unaelezwa kwa fomula ifuatayo: 

:\!V = \frac{4}{3}\pi r^3

\pi (tamka pi) ni namba ya duara inayolingana takriban na 3.1416.Pi inaweza kukadiriwa na kuwa 3.14/²²/7.

## Eneo la uso wa tufe
Eneo la uso wa tufe (=A) hukadiriwa kufuatana na fomula ifuatayo:

:\!A =4 \pi r^2

## Viungo vya Nje
*Spheres (math is fun)
*Sphere (scienceforkids) 
*Sphere facts (kidsmathgame)
*Sphere: Definition, Formulas & Quiz
*What is a Sphere? How Are Spheres Made? 
*
*Mathematica/Uniform Spherical Distribution
* (computer animation showing how the inside of a sphere can turn outside.)
*Program in C++ to draw a sphere using parametric equation
*Surface area of sphere proof.
Alliance for Change and Transparency

**Alliance for Change and Transparency (ACT)** (kwa Kiswahili:**Umoja kwa Mabadiliko na Uwazi**) ni chama cha kisiasa nchini Tanzania. Kimepata usajili wake kamili mnamo Mei 2014.

## Historia
Chama kilianzishwa mwaka wa 2014. 

Kimenuia kurudisha sera za *Ujamaa*. Mbunge wa zamani wa upinzani Zitto Kabwe amejiunga na chama hicho mnamo Machi 2015 kufuatia kufukuzwa kwake katika chama cha Chadema.

## Chaguzi
Mwaka 2015 chama kilipanga kuchukua angalau majimbo 10 na kukusanya asilimia 15 ya jumla ya kura zitakazopigwa katika uchaguzi mkuu.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*

Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Mchemraba

thumb|150px|Mchemraba huwa na pande 6 zenye urefu na upana sawa
150px|thumbnail|Mchemraba ukizunguka
**Mchemraba** ni gimba lenye pande sita mraba. Ni aina ya pekee ya mchestatili.

*Una pembe 8 ambazo zote ni pembemraba na urefu, upana na kimo vyote ni sawa.
*Una kona 12 sawa na nne-nne kati ya hizi ziko sambamba

## Mjao 
* Mjao wa mchemraba unapatikana kwa kuzidisha urefu kwa upana kwa kimo. Kwa sababu hapo pande zote ni sawa inatosha kuzidisha upande wowote mara tatu. 
*Mfano: urefu wa upande wa mchemraba ni sentimita 2 unapiga hesabu ya 23 = 2x2x2 = 8 cm3 (=sentimita mjazo).

thumbnail|120px|Mchemraba ukifunguliwa
## Eneo la uso
Mchemraba huwa na pande sita sawa. Hivyo eneo la uso wake ni eneo la upande moja mara 6.
*Mfano: Mchemraba una urefu wa sentimita mbili. Hivyo kila upande una 2x2 = 4 cm2 mara 6 = 24 cm 2.

## Viungo vya Nje
*Cube: Interactive Polyhedron Model *
*Volume of a cube, with interactive animation
*Cube (Robert Webb's site)
Dawa ya meno

**Dawa ya kusugulia meno** ni kemikali inayotumika pamoja na mswaki wa kisasa kusafishia meno yazidi kupendeza na kuwa na afya. 

Inasaidia kuondoa harufu mbaya, utambo wa meno na mabaki ya chakula katikati yake, pamoja na kuacha aina ya kinga (hasa ya floridi, kwa Kiingereza "Flouride") dhidi ya maradhi ya meno na ya ufizi (nyama inayoambatana nayo) (kwa Kiingereza "gingivitis"). 

Hata hivyo kwa kiasi kikubwa ufanisi wa usafi unategemea zaidi matumizi ya mswaki wenyewe kuliko ya dawa hiyo. 

Badala ya dawa ya meno vinaweza kutumika chumvi na magadi. 

Dawa ya meno hayatakiwi kumezwa kutokana na floridi iliyomo. Ikimezwa kidogo si hatari sana, lakini kama ni kiasi kikubwa ni lazima kuomba msaada wa daktari.

Dawa ya meno iliyotengenezwa kwa kusaga mifupa au chaza ilianza kutumika katika Ugiriki wa Kale na Roma ya Kale.

Matumizi yake yalienezwa hasa katika karne ya 19.

Nchi mbalimbali zimekataza aina kadhaa za dawa ya meno kutoka China kwa sababu zina sumu aina ya diethylene glycol (kifupi diglycol au DEG).

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Chemistry of Plaque Prevention with Toothpaste 
*Fluoride toothpaste history
Risala

**Risala** ni taarifa fupi inayosomwa mbele ya kiongozi mgeni rasmi kwa niaba ya kundi fulani la watu ili kutoa maelezo au kuonesha msimamo wa kundi hilo kwa kiongozi. Ni aina ya taarifa ambayo hupelekwa mtu au watu fulani inayoelezea haja inayotakiwa. 

Risala hugawanyika katika sehemu kuu tatu, nazo ni:
*Mwanzo: Hapa panahusu sana salamu, ukaribisho na lengo la risala.
*Kati:  ndiyo kiini cha risala ambacho huonesha mafanikio, matatizo, mapendekezo na kadhalika. 
*Mwisho:  wa risala hueleza msisitizo au shukrani.

Jamii:Elimu
Jamii:Lugha
Mswaki

Jina hilo ina linaweza kutumiwa tofauti angalia Miswaki (kata ya Uyui)

thumb|246x246px|Mswaki wa kisasa

**Mswaki** (kutoka Kiarabu **سواك**, *miswaq*) ni kifaa cha kusafishia meno, ulimi na ngozi ndani ya mdomo. 

## Mswaki asilia
Kimapokeo mswaki ni kijiti kibichi ambacho kinatokana na mti au kichaka na kisha kutafunwa upande mmoja kinatumika kusafishia meno kutoka mabaki ya chakula yanayoweza kuharibu meno. 

Hasa ukitokana na mti mswaki (*Salvadora persica*) (*arak* kwa Kiarabu) au miti mingine maalumu kadiri ya mazingira, kwa mfano msega au mkupa (*Dobera glabra* na *D. loranthifolia*), una sifa za muda mrefu zinazoufanya uendelee kuwa mbadala wa miswaki ya kisasa, ikiwepo ile inayotumia umeme.

Inasemekana mswaki unaimarisha ufizi (nyama inayoshikili meno), unazuia uozo wa meno, unaondoa  maumivu ya meno na harufu mbaya kinywani.

## Uenezi
Unatumika hasa Uarabuni, Afrika Kaskazini, kwenye Sahel na Pembe ya Afrika, India, Asia ya Kati, Asia ya Kusini Mashariki. 

## Sayansi inasemaje
World Health Organization (kifupi WHO, yaani Shirika la Afya Duniani chini ya Umoja wa Mataifa) ilihamasisha matumizi ya mswaki mwaka 1986.

Mwaka 2000 ripoti ya kimataifa kuhusu usafi wa kinywa ilionyesha makubaliano ya kwamba unahitajika utafiti zaidi kuthibitisha faida ya mswaki.

Siku hizi watu wengi hutumia miswaki ya kisasa iliyotengenezwa kiwandani yenye shikamano, kichwa na nywele ngumu, kwa kawaida yote ya plastiki, pamoja na dawa ya meno. Utafiti wa mwaka 2003 ulionyesha kwamba matumizi sahihi ya mswaki asili yalikuwa na manufaa kuliko miswaki ya kisasa. Hata hivyo, utafiti uliishia kupima watu 15 tu, idadi isiyotosha kabisa kama uthibitisho wa kisayansi.

## Matumizi
Ingawa wengi wanapiga mswaki hasa asubuhi wanapooga au kunawa, halafu pengine huenda wakanywa chai ambayo inaacha sukari katika meno na hivyo kuandaa uozaji wake, utaratibu sahihi ni kupiga mswaki baada ya chakula, hasa cha jioni, kusudi meno yabaki safi muda wote wa usiku.

Kwa kulinda usafi, ncha ya mswaki inatakiwa kukatwa kila unapotumika. 

Usitunzwe kamwe karibu na choo au sinki. 

Mswaki ukikauka unatakiwa kulainishwa kwa maji ya waridi.

## Katika Uislamu
Una nafasi muhimu vilevile katika sheria za Uislamu  kutokana na hadithi mbalimbali kusimulia kwamba Mtume Muhammad alikuwa anausifu:

## Tanbihi
## Marejeo
*Islamic Research on Miswak (Dr. Al Sahli) 
* Khan, Tehmeena, Toothbrush (Miswak), in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014.

## Viungo vya nje
*Article on Miswak
*Miswak Is Ecological
*The Miswaak Page - Guidelines and Information 
*IslamWeb
*Al Khair - Miswak 
*Al-Badr Collection - Miswak 

Jamii:Afya

Jamii:Meno
Jamii:Usafi
Alliance for Democratic Change

**Alliance for Democratic Change (ADC)** ni chama cha kisiasa nchini Tanzania. Chama kimesajiliwa rasmi mnamo mwaka wa 2012. Kilianzishwa na Queen Sendiga almaarufu kipara ngoto kutokana na tabia yake ya kupenda kunyoa kipara. 

Chama hiki kimejengwa katika misingi imara ya utu, uchaji wa Mungu na demokrasia ya haki. Ni chama ambacho kinalenga kuwajenga viongozi waadilifu kwa manufaa ya taifa kwa vizazi vyote. 

Tofauti na vyama vingine nchini, ADC kinatambua na kuheshimu uwepo wa Mwenyezi Mungu. Huu ni mmoja ya misingi mikuu ya uongozi ndani ya ADC kwa kuamini kiongozi wenye kumcha Mungu atakuwa mwadilifu na mwenye kutenda haki kwa wananchi. 

## Marejeo
Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Mswaki (mti)

**Mswaki** au **msuake** ni majina ya miti mbalimbali wa familia Salvadoraceae, lakini spishi kuu iitwayo majina haya ni *Salvadora persica*. Spishi nyingine ni *Dobera glabra* na *D. loranthifolia* zinazoitwa msega na mkupa pia. Miti hii inatokea maeneo makavu ya Afrika na Mashariki ya Kati na hadi Uhindi. Vitawi vya miti hii hutumika kama brashi ya meno na huitwa mswaki pia.

## Picha

Salvadora persica (Peelu) W IMG 6940.jpg|Majani, maua na matunda ya *Salvadora persica*
Miswak2.jpg|Miswaki

Jamii:Kabichi na jamaa
Ponografia

*XXX* inatumika mara nyingi kudokeza ponografia.]]

**Ponografia** (kutoka neno la Kigiriki cha kisasa πορνογραφία, pornografia, ambalo linaunganisha πόρνη, pornē, yaani "kahaba" au πορνεία, porneia, yaani "ukahaba"), na γράφειν, grafein, "kuandika, kutunza kumbukumbu, hata mchoro", na kumalizika ns ία,  ia, yaani "hali ya, mali ya, mahali pa") ni picha au maandishi yenye lengo la kuwatia ashiki watazamaji au wasomaji.

Katika utandawazi ponografia inatumia njia zote za mawasiliano na kuenea katika kila pembe ya dunia, ikiathiri hasa vijana na watoto na kuchangia ubakaji na matatizo mengine.

Ndiyo sababu katika nchi mbalimbali kuna sheria ambazo zinaidhibiti au kuikataza na kuiadhibu kabisa, hasa inapohusisha watoto.

Pamoja na sheria, upinzani unatokana na wanaopigania haki za wanawake na wanaofuata dini.

Kwa mfano, Kanisa Katoliki linakataza ponografia tangu Karne za Kati, na katika Katekisimu yake rasmi ya sasa inaipinga tena katika n. 2354

Ingawa ponografia ina madhara kwa afya ya nafsi , ni vigumu kuizuia kwa kuwa inagusa silika ya watu  na ni biashara kubwa kabisa inayolenga pesa, si maendeleo ya jamii, na kudhalilisha binadamu. Huko Marekani tu inazungusha dola bilioni 2.5 kwa mwaka. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Jinsia
Jamii:Maadili
Jamii:Uchumi
Sigourney Weaver

**Susan Alexandra Weaver** (amezaliwa tar. 8 Oktoba 1949) ni mwigizaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Marekani. 
## Filamu 
## Viungo vya nie 
* 
* 
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Mundu

**Mundu** ni kifaa kinachotumiwa katika kilimo kwa kukata nyasi na mavuno ya nafaka na mazao mengine. 

Mundu kama zana ya kilimo inajulikana tangu zama za mawe. 

Katika nchi nyingi za dunia haitumiwi tena sana kwa sababu nafasi yake imechukuliwa na mashine lakini pale ambako kazi ya kilimo inatekelezwa kwa mkono ni mahali pake hadi leo.

Umbo la mundu ni kama kisu kirefu kilichopindwa kama kotama ndefu. Upande wa ndani ya bapa ni kali, upande wa nje ahuna ukali. 

Umbo la mundu lilitumiwa pia kama silaha kwa aina za pekee za upanga. 

Katika nembo la Austria na pia la Umoja wa Kisovyeti wa zamani mundu ni alama ya wakulima ikionyeshwa pamoja na nyundo kama alama ya wafanyakazi.
Chusa

, Kanada mnamo mwaka 1908-1914]]
**Chusa** ni kifaa kirefu chenye umbo la mkuki kinachotumiwa kwa shughuli za uvuvi na uwindaji wa wanyama wa majini. 

Mara nyingi chusa imefungwa kwa kamba inayoruhusu mvuwi kuirudisha pamoja na windo. 

Ncha za chusa za samaki kwa kawaida huwa na vipembe vikali vidogo vya kuelekea nyuma. Hivi vinaingia ndani ya mwili wa windo na kuizuia isitoroke.
 
Chusa zilipatikana tangu zama za mawe. Zamani na kimapokeo zilitengenezwa mara nyingi kwa kutumia ubao au mifupa iliyokatwakatwa kwa kupata vipembe vya kuelekea nyuma. Siku hizi ncha ni za metali.

Chusa zilitumiwa pia kama silaha. Katika michezo ya Roma ya Kale kulikiwa na magladiator walioitwa "wavuwi" waliotumia nyavu na chusa kama silaha zao.

## Picha

Harpon 2010.0.3.5. Global.JPG|Chusa mbalimbali za mfupa, zama za mawe
Museum Pachten,Fischeisen.jpg|Chusa ya chuma yenye ncha 3, Roma ya Kale
Harpon Unaaq MHNT ETH AC 198.jpg| *Unaaq*, chusa ya Eskimo 
Walharpunen.jpg|Chusa za kuwinda nyangumi zamani
Whaling harpoon.jpg|Chusa ya kisasa kwa uvindaji nyangumi
Kisu

250px|thumbnail|Visu vya mawe (zama za mawe ya mwisho)
**Kisu** (maana yake "msu mdogo"; wingi: visu) ni kifaa cha kukata chenye bapa ambalo ni kali angalau upande moja.  Kwa kawaida kuna sehemu mbili: bapa kali na shikilio. Siku hizi bapa imetengenezwa kwa metali na shikilio la ubao au plastiki.

## Historia ya kisu
Visu vimepatikana tangu miaka lakhi: ni kati ya vifaa vya kwanza vilivyotengenzwa na binadamu tangu zama za mawe. Chanzo kilikuwa katika mawe yaliyochongwa ili kupata kona kali kwa shughuli za kukatakata. 

Katika mwendo wa zama za mawe uwezo wa binadamu uliongezeka na shoka za mkononi za awali ziliweza kutengenezwa nyembamba zaidi hadi kufikia bapa la jiwe kamili. 

Tangu kupatikana kwa bronzi visu vilitengenezwa zaidi kwa metali. Leo hii visu vingi vina bapa ya feleji. Siku hizi kua pia visu vya bapa za ufinyanzi wa seramiki. 

[thumbnail|Kisu mashuhuri cha [jeshi la Uswisi kinaunganisha vifaa vingi ndani yake]]
## Aina za visu 
* *Visu vya jikoni*: ni visu vinavyotumiwa na mpishi. Ni visu vikali vinavyofaa kukata haraka mboga na nyama itakayopikwa. Kuna visu vodogo pia visu virefu. 

* *Visu vya meza*: Visu hivi vinawekwa kando la sahani kwa kila mtu kwa matumizi ya kukata chakula mezani. Ilhali chakula kimeshapikwa tayari si muhimu ya kwamba visu hivi ni vikali sana.  

* *Visu vya mwindaji* ni visu vikubwa na vikali vinavyohitajika kukata ngozi ya wanyama na kupasua windo.
 
* *Visu vya mvuvi* vinahitaji ncha kali maana vinatumwa kufungua na kusafisha samaki aliyekamatwa. 

* *Visu vya mjenzi* ni visu vya pekee kwa matumizi ya kukata vifaa vya ujenzi kama vile karatasi na mapipa ya plastiki na kadhalika

* *Visu vya mwanajeshi* ni visu vinavyokusudiwa kama silaha

* *Visu vya mfukoni* ni visu vinavyoweza kukunjwa na kutunzwa kwenye mfuko wa suruali bila hatari.

## Kisu na sheria 
Nchi malimbali huwa na sheria zinazopiga marufuku aina kadhaa za visu. Hapo kuna kanuni kuhusu urefu wa bapa ambayo mtu anaruhusiwa kubeba. Kanuni nyingine zinakataza visu ambavyo havionyeshi bapa hadi kubonyeza sehemu ya kisu na bapa inatokea kwa ghafla.
Msikiti wa Taifa wa Abuja

thumb|right|Msikiti wa Taifa wa Abuja
**Msikiti wa Taifa wa Abuja**, pia unajulikana kama **Msikiti wa Taifa wa Nigeria**, ni msikiti mkubwa wa taifa nchini Nigeria, nchi yenye Waislamu wengi walio thabiti barani Afrika. 

Msikiti huo ulijengwa mnamo mwaka wa 1984 na u wazi hata kwa umma ambao si Waislamu, kasoro katika sala za masheha tu. 

*Ustadhi* Musa Mohammed ndiye imamu mkuu katika msikiti huu.

## Tazama pia
*Uislamu nchini Nigeria

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Photographs of President Yar'Adua attending prayer at the mosque 

Jamii:Majengo
Jamii:Abuja
Jamii:Msikiti
Uislamu barani Afrika

huko mjini Abuja, Nigeria.]]
 huko Ghana (karne ya 13), mmoja kati ya miskiti ya zamani zaidi iliyodumu hadi leo Afrika Magharibi.]]
, Timbuktu, Mali (karne ya 12).]]
**Uislamu barani Afrika** una uwepo mkubwa huko Afrika Kaskazini, Pembe ya Afrika, Pwani ya Waswahili, na wengine wengi huko Afrika Magharibi, kukiwa na idadi ndogo Afrika Kusini.

## Uenezi wa Uislamu
Afrika ilikuwa bara la kwanza nje ya Uarabuni ambapo Uislamu lilianza kuenea mapema katika karne ya 7. Karibia theluthi moja ya idadi ya Waislamu wote duniani wanaishi katika bara hili.

Waislamu walipita Jibuti na Eritrea kuomba hifadhi ya makazi katika Ethiopia ya leo wakati wa *Kuhamia Uhabeshi*. 

Waislamu walio wengi barani Afrika ni wa dhehebu la Sunni; utatanishi wa Uislamu barani Afrika umeonekana katika shule mbalimbali za fikira, mapokeo, na sauti kutoka katika nchi nyingi za Afrika. Uislamu wa Afrika sio tuli kabisa na umekuwa ukibadilika kulingana na jamii ulionea - hasa kutokana na uchumi na hali za siasa. 

Ilipata kukadiriwa mnamo mwaka wa 2002 ya kwamba taasisi za Kiislamu zimefikia asilimia 45 ya wakazi wote wa Afrika. 

## Soma zaidi
*J. Spencer Trimingham, *History of Islam in West Africa*. Oxford University Press, 1962.
*Nehemia Levtzion and Randall L. Pouwels (eds). *The History of Islam in Africa*. Ohio University Press, 2000.
*David Robinson.* Muslim Societies in African History*. Cambridge University Press, 2004.
*Bruce S. Hall, *A History of Race in Muslim West Africa, 1600-1960*. Cambridge University Press, 2011, ISBN	9781107002876.
*Paul Schrijver, *Bibliography on Islam in contemporary Sub-Saharan Africa*. African Studies Centre, Leiden, 2006, ISBN 9789054480679 Updated online version 

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Islam and Africa - Culture and History Site 
*Online bibliography *Islam in Africa* (AfricaBib, African Studies Centre, Leiden) 
*The Story of Africa: Islam, from the BBC Worldservice.

Afrika
Jamii:Uislamu barani Afrika
Jamii:Dini barani Afrika
Uislamu barani Asia

**Uislamu** ulianza barani **Asia** katika karne ya 7 wakati wa zama za uhai wa Mtume Muhammad. Idadi kubwa ya wafuasi wa dini ya Kiislamu wameishi huko Asia na hasa mjini Magharibi mwa Asia na Kusini tangu kuanza kwa historia ya Uislamu. 

Uislamu unasemekana kufika mjini Manipur (Kaskazini mashariki mwa India) mwaka 615 kupitia mjini Chittagong ambayo ni sehemu ya pwani ya Bangladesh ya leo katika zama za biashara ya  njia ya hariri (vyote, nchi kavu na baharini) wakati Sa'ad ibn abi Waqqas (594-674) na wengine walioitwa Uwais al-Qarni (594-657), Khunais ibn Hudhaifa, Saeed ibn Zaid, Wahb Abu Kabcha, Jahsh na Jafar ibn Abu Talib - walitoa dawah kule.

## Hali ya sasa
Uislamu kwa sasa ndiyo dini kubwa barani Asia ikiwa na asilimia 25% ikifuatiwa na Uhindu Idadi kamili ya Waislamu barani Asia mnamo mwaka wa 2010 ilikuwa kwenye bilioni 1.1 (sawa na asilimia 25 ya wakazi wote wa Asia). 

Asia ni nyumbani pa makundi makubwa ya Waislamu, Mashariki ya Kati ikiwa na (Magharibi/Kusinimagharibi mwa Asia), Asia ya Kati, Asia Kusini na Kusinimashariki mwa Asia ikiwa kama dini muhimu sana. 

Asilimia 62 ya Waislamu duniani kote wanaishi Asia, ikiwa ni pamoja na Indonesia, Pakistan, India na Bangladesh, nchi zenye idadi kubwa ya Waislamu duniani. 

Uenezi wa Uislamu nje ya Ulimwengu wa Kiarabu kuingia katika sehemu nyingine za bara ulienezwa hasa kwa safari za kibiashara zilizounganishwa kutoka Mashariki ya Kati hadi huko China.
## Tazama pia
*Uislamu kwa nchi

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Islam in Asia at the Open Directory Project

Jamii:Uislamu barani Asia
Asia
Jamii:Dini barani Asia
Kinotsi

**Kinotsi** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanotsi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinotsi imehesabiwa kuwa watu 1840. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinotsi iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinotsi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinotsi
*lugha ya Kinotsi katika Glottolog
*lugha ya Kinotsi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Uislamu kwa nchi

, 2014).]]

**Uislamu** ni dini ya pili duniani kwa wingi wa wafuasi. Kulingana na utafiti uliofanywa mwaka 2010 na kutolewa Januari 2011, Waislamu ni bilioni 1.57, unachukua zaidi ya asilimia 23 ya idadi ya watu wote. 

Waislamu walio wengi ni wa madhehebu ya: Sunni (75–90%) au Shia (10–20%). Ahmadiyya wanawakilisha karibia 1% ya Waislamu wa dunia nzima.

Uislamu ni dini yenye nguvu huko Mashariki ya Kati, Afrika Magharibi, Pembe la Afrika, Sahel, na baadhi ya sehemu za Asia. Baadhi ya jumuia za Kiislamu pia zinapatikana huko Uchina, Balkans, Uhindi na Urusi. 

Sehemu nyingine za dunia ambazo zina jumuia nyingi za wahamiaji wa Kiislamu ni pamoja na Ulaya ya Magharibi, kwa mfano, ambapo Uislamu ni dini ya pili kwa ukubwa baada ya Ukristo, ambapo inawakilisha asilimia 6 ya jumla ya wakazi wote.

Kulingana na ripoti ya Pew Research Center mnamo 2010 kulikuwa na idadi kubwa ya Waislamu katika nchi zipatazo 49. Karibu asilimia 62 ya Waislamu wa duniani kote wanaishi Kusini na Kusini mashariki mwa bara la Asia, ikiwa na wafuasi zaidi ya bilioni 1. Nchi yenye idadi kubwa ya Waislamu duniani ni Indonesia, hii peke yake inachukua asilimia 12.7 ya idadi ya Waislamu wote wa dunia, ikifuatiwa na Pakistan (11.0%), India (10.9%), na Bangladesh (9.2%).
Karibia asilimia 20 ya Waislamu wanaishi katika nchi za Kiarabu. Huko Mashariki ya Kati, nchi ambazo si za Kiarabu - Uturuki na Iran - ni nchi zenye Waislamu wengi sana; huko Afrika, Misri na Nigeria zina jumuia nyingi za Kiislamu. Utafiti huo umekuta Waislamu wengi zaidi huko Uingereza kuliko hata Lebanon na wengi zaidi huko China kuliko hata nchini Syria.

## Nchi
Idadi zinazoonekana katika safu nne za kwanza hapo chini zinatokana na ripoti ya utafiti wa kidemografia uliofanywa na Kituo cha Utafiti cha Pew maarufu kama *The Future of the Global Muslim Population*, tangu 27 Januari 2011.

### Jedwali
## Marejeo
## Viungo vya nje
* Official website of the Pew Forum study on Global Muslim Population 
* Muslim Population-A Site with Extensive information regarding worldwide Muslim population

Jamii:Uislamu kwa nchi
Jamii:Dini nchi kwa nchi
Unururifu

thumb|Tangazo: Hapa pana mnururisho hatari!
thumb|Mbunguo nururifu wa chembe za α.
thumb|Mbunguo nururifu wa chembe za β.

**Unururifu** (kwa Kiingereza *radioactivity*; pia: **mbunguo nururishi** kutoka Kiingereza *radioactive decay*) ni tabia ya elementi kadhaa ambazo kiini cha atomi yake si thabiti, bali inaweza kubadilika kuwa kiini cha atomi kingine na katika mchakato huu kinatoa mnururisho. Wakati wa badiliko atomi inatoa chembe nyuklia. Mifano ya elementi ambazo si thabiti ni urani na plutoni. 

Kwa jumla elementi zote ambazo zina masi kubwa kuliko risasi (plumbi) ni nururishi. Hizi ni zote katika jedwali la elementi kuanzia namba 83 Bismuti.

Kuna pia hali za elementi kadhaa ambazo kwa kawaida ni thabiti lakini baada ya kupokea nyutroni ya nyongeza zinakuwa nururishi. Kwa mfano kaboni ya kawaida inayoitwa 12C ni thabiti. Lakini kuna pia kiwango kidogo cha 14C ambayo si thabiti, ni nururishi; hali hii huitwa isotopi cha kaboni. Kaboni ya 14C inatengenezwa mfululizo katika tabaka za juu ya angahewa ya dunia ambako atomu za nitrojeni zinagongwa na miale ya jua na kupotewa na nyutroni; hizi nyutroni zinaweza kugongana tena na atomi ya nitrojeni na kujiunganisha nayo na hivyo kuunda atomi ya 14C.
 
Tabia hii ya unururifu ilitambuliwa mara ya kwanza na Antoine Henri Becquerel mwaka 1896, halafu ni Marie Curie na Pierre Curie waliotunga neno "radioactivity" (=unururifu) kwa tabia hii. Wote watatu walipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia kwa kazi hii mwaka 1903.

## Aina za mnururisho nyuklia
Wakati wa mbunguo nyuklia mnururisho unatokea hasa kwa namna tatu zinazotajwa kwa herufi za Kigiriki alfa, beta na gamma kuwa mnururisho α, mnururisho β na mnururisho γ. Kati ya hizi kila moja inaweza kuwa hatari kwa binadamu na viumbehai kutegemeana na kiwango chake, lakini hatuna mlango wa fahamu unaoweza kuitambua.

## Hatari kwa viumbehai
Mata nururishi inatoa mnururisho ya kuioniza *(ionizing radiation)*. Mnururisho huu unaweza kuvunja kampaundi za kikemia na molekuli. Kama hii inatokea ndani ya kiumbehai kuna hatari za kiafya pamoja na hatari ya kutokea kwa kansa.

Kiwango fulani cha mnururisho hutokea kiasili katika mazingira yetu na miili yetu imekizoea tangu vizazi. Hali ni tofauti kama kiasi cha mnururisho kinaongezeka kwa mfano kutokana na kuingia mara nyingi katika mashine ya eksirei, katika mazingira ya migodi ya urani, penye ajali kwenye tanuri nyuklia ambako mata nururishi inaachishwa hewani au penye milipuko ya bomu ya nyuklia. Penye viwango vya juu vya mnururisho wa kuioniza kuongezeka kwa kansa kumetazamiwa.

## Marejeo
## Tovuti za nje
* 
* 
* 

Jamii:Fizikia
Uislamu barani Ulaya

**Uislamu** ulianza kushika hatamu katika bara la **Ulaya** mnamo mwaka wa 711 kutokana na ushindi wa Umayyad wa Hispania. Waliendelea hadi huko Ufaransa lakini mwaka 732, walishindwa na Wafranki katika Mapigano ya Tours. 

Kadiri karne zilivyoenda Waumayyad walikuwa wanakimbizwa kusini polepole na mnamo 1492 Wamoor wa Imarati ya Granada walisalimu amri kwa Watawala Wakuu wa Kikatoliki - Ferdinando V na Isabella. Raia wa Kiislamu walifukuzwa nchini Hispania na ulipofika mwaka 1614 hakuna aliyesalia.The Muslim Expulsion from Spain| Historytoday.com  

Uislamu uliingia Mashariki na Kusini-Mashariki mwa Ulaya katika sehemu ambazo sasa ni Urusi na Bulgaria katika karne ya 13. Dola la Ottoman lilienea huko na kuchukua nafasi za Ufalme wa Byzanti katika karne ya 14 na 15. 

Kadiri karne zilivyoenda, Milki ya Osmani nayo ilipoteza karibia maeneo yake yote ya Ulaya, hadi hapo ilipoanguka rasmi mnamo 1922. Hata hivyo, sehemu za Balkans (kama vile Albania, Kosovo, na Bosnia) ziliendelea kuwa na idadi kubwa ya Waislamu. 

Mwisho mwa karne ya 20 na mwanzoni mwa karne ya 21 idadi kubwa ya Waislamu walihamia barani Ulaya. Kunako mwaka wa 2010 ilikadiriwa kuwa Waislamu wanaoishi Ulaya wamefikia milioni 44.  

## Historia
## Tazama pia
* Waislamu wa Ulaya
* Jihad
* Uislamu kwa nchi
* Utamaduni wa Kiislamu

## Marejeo
## Soma zaidi
* 

## Viungo vya nje
* For Muslim Minorities, it is Possible to Endorse Political Liberalism, But This is not Enough
* BBC News: Muslims in Europe
* Khabrein.info: Barroso: Islam is part of Europe 
* Euro-Islam Website Coordinator Jocelyne Cesari, Harvard University and CNRS-GSRL, Paris 
**http://www.euro-islam.info/2013/01/23/the-numbers-of-french-muslims-and-muslims-in-france-are-exaggerated/http://bibliobs.nouvelobs.com/essais/20121220.OBS3294/on-exagere-deliberement-le-nombre-de-musulmans-en-france.html 
* Asabiyya: Re-Interpreting Value Change in Globalized Societies
* Why Europe has to offer a better deal towards its Muslim communities. A quantitative analysis of open international data
* Köchler, Hans, *Muslim-Christian Ties in Europe: Past, Present and Future*, 1996
* 

Ulaya
Jamii:Uislamu kwa bara
Jamii:Uislamu barani Ulaya
Damu moto

**Damu moto** ni damu ya baadhi ya viumbe hai, hususan mamalia na ndege.

Jina linatokana na sifa ya damu hiyo kubaki na kiwango fulani cha joto hata katika mabadiliko ya halijoto.

Ni tofauti na damu baridi ya samaki, reptilia na amfibia ambayo inafuata halijoto ya mazingira.

Jamii:Damu
Jamii:Biolojia
Damu baridi

**Damu baridi** ni damu ya baadhi ya viumbe hai, hususan samaki, reptilia na amfibia.

Jina linatokana na sifa ya damu hiyo kufuata halijoto ya mazingira. 

Ni tofauti na damu moto ya mamalia na ndege ambayo inabaki na kiwango fulani cha joto hata katika mabadiliko ya halijoto.

Jamii:Damu
Jamii:Biolojia
Hekaya ya Genji

(1617–1691).]]
**Hekaya ya Genji** (kwa Kijapani 源氏物語 *Genji Monogatari*) ni kati ya riwaya za kwanza za fasihi ya Japani.   

Hadithi hii ya mwanamfalme Genji inasomwa na kuheshimiwa hadi leo katika utamaduni wa Japani.
 
Iliandikwa na mwandishi wa kike Murasaki Shikibu mnamo mwanzo wa karne ya 11 BK. 

## Hadithi
Genji ni mwana wa mfalme Kiritsubo wa Japani na hawara (mke wa kando) anayependwa na baba yake lakini mfalme hawezi kumpa nafasi juu ya mrithi wake rasmi. Kufuatana na mila anapewa jina tofauti ya familia Minamoto (aka Genji), hahitaji kufanya kazi, lakini anapewa mafunzo katika usanii na michezo ya kijeshi. 

Akiwa na umri mdogo anaanza kutamani wanawake na ilhali ana cheo cha juu anaweza kutimiza tamaa zake. Anaanza mapenzi na wanawake wengi wa aina mbalimbali. 

Baada ya kujiuzulu kwa mfalme mzee kuna matatizo na mfalme mpya na mama yake aliyetelekezwa baada ya mama yake Genji. Genji anaondoka kwa hiari yake katika ikulu ya kifalme lakini baadaye anaweza kurudi. 

Wakati wa kukaa nje anamzaa mtoto wake wa kwanza lakini hawezi kurudi kwenye ikulu pamoja na mpenzi wake Murasaki.

Anaendelea kufanya mapenzi na wanawake wengi, anashindwa kuwa mwaminifu kwa mmoja, akikaa na wanawake mbalimbali katika nyumba yake.

Baada ya kifo cha mpenzi wake, Genji hana nguvu ya kuishi tena. Riwaya haielezi jinsi gani anavyoaga dunia.

Sehemu ya mwisho wa riwaya inasimulia habari za wanawe Niou na Kaoru lakini pia hadithi hii inakwisha kwa ghafla.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* *The Tale of Genji* 1976 Seidensticker translation 
* *Tale of the Genji* woodcuts 
* *Murasaki Shikibu: Genji monogatari* (1987) An animated film based on *The Tale of Genji*.
* The Picture Scroll of *The Tale of Genji* Some scans of the *Genji Monogatari Emaki* (*Tale of Genji Scroll*).
* *The Tale of Genji* A photographic guide to *The Tale of Genji*.
* *The Tale of Genji*: Genealogical chart
Samba

]]

**Samba** ni aina ya muziki pia ngoma na uimbaji kutoka nchini Brazil. Inaunganisha vyanzo vya Kiafrika na vya Kiulaya.

## Vyanzo 
Chanzo muhimu cha Samba ni muziki wa watumwa waliopelekwa Brazil kutoka Afrika hasa maeneo Afrika ya Magharibi halafu ya Kongo na Angola wakati wa karne ya 18 na 19. 

Athira nyingine zilikuwa dansi za wahamiaji kutoka nchi za Ulaya. 

Kutoka vyanzo hivi ilitokea muziki iliyoitwa choro hasa kule Rio de Janeiro kuanzia mnamo 1870. Choro ilikuwa muziki ya kitaifa ya kwanza ya Brazil. Tangu miaka ya 1920 samba ilichukua nafasi ya choro.

Mnamo 1917 kundi la Banda Odeon lilifanya rekodi ya kwanza ya samba inayojulikana kwa jina "Pelo telefone" („ks aimu“). Wimbo huu  ulifaulu sana wakati wa kanivali. 

Tangu 1928 vikundi vya kwanza vya "shule ya samba" viliundwa vilivyoandaa michango kwa kanivali ya mwaka ujao. Hapo walikutana hasa vijana kutoka maeneo maskini ya Rio 1928 walipoishi watu weusi wengi. 

Lakini pia Wabrazil weupe wa tabaka za kati walipokea muziki ya samba na bendi nyini waliisambaza kote nchini. 

Tangu miaka ya 1950 shule za samba zilianza kutawala kanivali ya Rio. Leo hii kanivali ya Rio intazamiwa kuwa sherehe kubwa duniani.  Kilele chake ni maandamano ya vikundi vya shule za samba vinavyoshindana kwa ngao ya mshindi. Rio ina shule za samba 44 n kila moja ina wanachama maelfu. Wanaandaa pamoja maandamano ya kanivali ijao inayohitaji mazoesimengi ya kuimba na kucheza kwa wala watakaohudhuria. Pamoja na hayo shule nyingi zinatimiza pia wajibu kwenye mitaa ya vibanda.

## Tovuti za nje  
* Dance Resources Samba syllabus 
* Samba show by Bryan Watson and Carmen Vincelj, former World Professional Latin Dance champions
* Demonstration of basic figures by experts Allan Tornsberg and Serena Lecca
* Origins of Samba Dance & Music 
* One of the first formal samba definition (1997)
* History of Samba, BBC Radio Bosco De Olivera's History of Samba for BBC Radio - scroll down to "Bosco Does the Samba".

## Kujisomea
* *The Brazilian Sound: Samba, Bossa Nova and the Popular Music of Brazil.* by McGowan, Chris and Pessanha, Ricardo. 2nd edition. Temple University Press. 1998.
* , documentary on the history of samba in Brazil with particular emphasis on Rio de Janeiro. The film is in Portuguese with English subtitles and approaches the subject from an interesting perspective.
* * Nosso senhor do samba.* by Edigar de Alencar. Rio de Janeiro: FUNARTE, 1988.
* *O Encontro Entre Bandeira e Sinhô.* by André Gardel Rio de Janeiro: Secretaria Municipal de Cultura, 1996.
* Gildo De Stefano, *Il popolo del samba. La vicenda e i protagonisti della storia della musica popolare brasiliana*, Preface by Chico Buarque de Hollanda, Introduction by Gianni Minà, RAI-ERI, Rome 2005, ISBN 8839713484
* *O Sol nasceu pra todos:a História Secreta do Samba.* by Luis Carlos de Morais Junior. Rio de Janeiro: Litteris, 2011.
* *Samba.* by Alma Guillermoprieto. Jonathan Cape London 1990.
* *Rhythms of Resistance: African Musical Heritage in Brazil.* by Peter Fryer. Pluto Press 2000.
* *Making Samba: A New History of Race and Music in Brazil.* by Marc A. Hertzman. Duke University Press 2013.

## Marejeo
Tennis

250px|thumbnail|Raketi ya tennis na mipira miwili.
350px|thumbnail|Mechi huko Wimbledon.
250px|thumbnail|Refa kwenye kiti cha juu.
**Tennis** (pia **tenisi**) ni aina ya michezo inayotekelezwa na watu wawili au wanne wakishindana kwa kupiga mpira mdogo kwa raketi kwenye uwanja wa tennis. Shabaha ni kupiga mpira kwa upande wa mpinzani kwa namna inayomshinda kurudisha mpira. Akishindwa kurudisha mpira upande mwingine mpiganaji wa kwanza anashika pointi moja.

Wanaoshindana ni ama wanaume au wanawake, au timu za mwanaume mmoja na mwanamke mmoja.

## Historia ya michezo
Chanzo chake kilikuwa wakati wa karne ya 11 huko Ufaransa. Wakati ule wachezaji walipiga kwa mkono wakauita “Jeu de Paume” yaani mchezo wa makofi. 

Baada ya kuenea nchini Polandi watu walianza kutumia raketi badala ya makofi. Michezo hii ilipendwa sana Uingereza na Ufaransa.  

Jina "tennis" limetokana na neno la Kifaransa "tenez!" linalomaanisha "shika!" au "chukua!". 

Katika nusu ya pili ya karne ya 19 imekuwa kati ya michezo ya kupendwa na watu wa tabaka la juu la Uingereza ikasambazwa katika makoloni za Milki ya Uingereza na Marekani. Mashindano makubwa yalianza huko Wimbledon, Uingereza, yanayoendelea hadi leo.

Hadi mwaka 1924 tennis ilikuwa mchezo kwenye Michezo ya Olimpiki, ikaondolewa na kurudishwa mwaka 1988. Katika nchi mbalimbali hadi leo ina sifa ya kuwa mchezo wa matajiri lakini katika nchi nyingine inachezwa na watu wa matabaka yote.

Kuna mashindano makubwa yanayochezwa na timu za taifa yanayojulikana kwa jina la Davis Cup.

## Uwanja wa tennis
Uwanja una umbo la mstatili wenye urefu wa mita 23.77 (futi 78) na upana wa mita 8.23 (futi 27) kwa wachezaji wawili. Kwa wachezaji wanne upana ni mita 10.97 (futi 36). 

Katikati ya urefu unatenganishwa kwa wavu kuwa na nusu mbili. Mipaka ya uwanja ni mistari ya nje, wakati mpira unagusa mstari bado uko ndani ya uwanja.

Kuna uwanja wenye mchanga mwekundu (mara nyingi matofali yaliyosagwa), namna ya zulia, chembechembe za plastiki au nyasi, pia nyasi bandia. 

## Kanuni
Mchezaji anatakiwa kuangalia ya kwamba 
* mpira upite juu ya wavu
* mpira hauruhusiwi kugusa uso wa uwanja zaidi ya mara moja upande wake mwenyewe
* mpira hauruhusiwi kuguswa kwa sehemu yoyote ya mwili
* wavu hautakiwi kuguswa kwa mwili au raketi
* mpira unapigwa mara moja kwa raketi hadi kuutuma upande mwingine 

Kukosea hapo kunampa mpinzani pointi.

## Refa
Refa mkuu anaketi juu ya kiti kirefu akisaidiwa na marefa wa kando. 

## Picha 

Image:Tennisball.jpg|Mipira
Image:Anna-Lena Grönefeld, Ordina Open, Rosmalen, Netherlands, 2005.jpg|Mcheaji wa kike 
Image:Final Score Andy Roddick vs Saulnier.jpg|Scoreboard

## Tazama pia
* Tenisi ya meza

## Viungo vya nje 
* ATP The official site for men's professional tennis
* WTA The official site for women's professional tennis
* Tennis Ball Hopper
Raketi

thumbnail|Raketi ya tennis kwenye mchezo
thumbnail|Raketi ya mpira wa meza
thumbnail|Raketi ya sqash
 
**Raketi** (ing. *racket*) ni kifaa cha michezo kinachotumiwa kupiga kiolwa kama mpira.

Inatumiwa kwa michezo kama vile squash, tennis, mpira wa meza na badminton.
 
Huwa na sehemu ya kuishikilia kwa mkono na sehemu pana kwa kupiga mpira.
Backgammon

300px|thumbnail|Mwendo wa kete za pande mbili kwenye backgammon
**Backgammon** ni mchezo wa ubao unaochezwa na watu wawili. Kila mchezaji anatembeza kete zake kwenye ubao. Anatumia dadu 2 kuamulia idadi ya hatua kwa kila kete. Mshindi ni huyu anayemaliza kupeleka kete zote hadi mwisho wa njia na kutoka ubaoni.

Wachezaji wanatofautishwa kwa rangi ya kete ambazo kwa kawaida ni nyeusi na nyeupe.

## Ubao wa backgammon na kete
Ubao huwa na umbo la mchemraba mwenye nusu mbili za chini na juu. Kila upande kuna pembetatu 12, jumla 24 zinazoitwa nukta ("point"). Kati ya nukta ya 6 na 7 kila upande kuna mstari unaotenganisha eneo la nyumbani na la nje. 

Kwa mchezaji mmoja chanzo ni nukta ya kwanza chini upande wa kulia, kwa mpinzani wake ni nukta ya kinyume juu. Anayeanza chini anafuata mwendo wa saa, mwenzake kinyume cha saa.

Kete zinapangwa mwanzoni kwenye nukta ya kwanza kila upande 2, wenye nukta ya kumi na mbili 5, kwenye nukta ya kumi na saba 3 na kwenye nukta kumi na tisa 5.

Nukta ya kwanza ya mchezaji ni pia nukta ya mwisho wa mpinzani wake.

Dadu zina pande sita, mchezo unahitaji dadu mbili, ama kwa kila mchezaji au dadu mbili za kushirikiana.

## Shabaha ya mchezo
Shabha ya mchezo ni kufikisha kete zote kwenye nukta ya mwisho wa mzingo halafu kuziondoa kwa njia ya kupiga dadu, kabla ya mpinzani ametimisha kazi hii ka kete zake.

## Mchezo
Katika ufunguzi kila mchezaji anapiga dadu moja mara moja. Mwenye pointi zaidi anaanza. Anapeleka kete moja mbele idadi ya hatua za dadu yake na dadu ya mpinzani pamoja. Kama mchezaji moja amepiga 5 na mpinzani 3, huyu mwenye 5 anaanza. Anapeleke kete ya kwanza hatua 5+3=8.

Baaad ya ufunguzi wachezaji wanapiga dadu mbili kila mmoja kwa zamu.

Mchezaji anaweka kete kulingana na pointi za dadu. Kama amepiga 5+2 anaweza kuweka kete mbili, moja hatua 5 na nyingine hatua 2, au kete moja hatua 5, halafu 2.

Kete zinatembea kuanzia nukta ya kwanza kupitia eneo la nje hadi kuelekea eneo la nyumbani. Keta inaweza kufika nukta kama hii haikushikwa tayari. Nukta imeshikwa kama kete mbili au zaidi ya mpinzani ziko tayari mle. Kama iko kete moja ya mpinzani pekee kete haikushikwa bado, inawezekana kuingia. 

Kama haiwezekani kutumia ponti za dadu zote mbili (kwa sababu nafasi zimeshashikwa) pointi za dadu ya juu zinatangulia. Kama pointi zote haiwezekani, mchazaji anapumzika.

## Kupiga kete
Kama kete inafika kwenye pointi penye kete moja ya mpinzani kete hii imepigwa yaani inaondolewa kwenye ubao. Kete iliyopigwa inaweka katikati ya ubao. Mchezaji wake anahitaji kwanza kurudisha kete ubaoni kabla ya kuendelea na kete nyingine.

## Kumaliza
Wakati kete zote 15 zimefika kwenye pointi yoyote za eneo la nyumbani mchezaji anaanza kuzitoa. kwa hii anahitaji kupata dadu zinazolingana na hatua hadi nukta ya mwisho +1, au kubwa zaidi.

## Viungo vya Nje
*http://www.backgammon-fr.com  
 
## Marejeo 
Jamii:Mchezo wa ubao
Dadu

thumbnail|Dadu ya pande sita
thumbnail|Dadu zenye maumbo mbalimbali
**Dadu** (pia **kete ya kamari**) ni kete yenye umbo la mchemraba lakini kuna aina nyingine pia. Inatumiwa kwa kuirusha katika michezo ya kamari au pia katika mchezo ambako namba inahitajika kwa njia ya kubahatika. 

Dadu ya kawaida huwa na pande sita na namba kwenye ya kila upande. Kwa kawaida namaba hizi ni 1, 2, 3, 4, 5 na 6. Jumla ya namba za pande mbili za kinyume huwa ni 7.

Dadu inarushwa kwenye sehemu tambarare ama mezani au kwenye sakafu ya chumba. Namba au alama inayofika juu ni ya kubahatika. Kurushwa kwa dadu kunatokea ama kwa mkono au baada ya kutikisisha ndani ya chombo.

## Viungo vya nje
* "Fair Dice" is an illustrated *Math Games* column about all the possible fair dice, and the mathematical reasons why other shapes are not fair.
* A complete list of all possible Fair Dice which has nice illustrations
* Animation clearly demonstrating the probability space of dice
* World's Largest Dice Collection links, photos, information about dice
* Computer Simulation of Irregular Dice 
* "A Pair of Dice Which Never Roll 7"
* The oldest backgammon set found in Iran 
* "A Brief History of Dice" (in *Dungeons & Dragons* games)
* "How do you make loaded dice?", *The Straight Dope*, July 14, 2009
* A discussion linking dice and Tarot cards 
* "Why Dice Behave the Way They Do", *Popular Science* July 1945
* Dice size chart shows common dice dimensions
* "Dice – A Dicey Love Affair" A list of board games with special dice
Malgrat de Mar

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Malgrat de Mar 

**Malgrat de Mar** ni mji wa kihistoria katika jimbo la Catalonia nchini Hispania wenye wakazi 18,429.

## Viungo vya nje 
* Malgrat de Mar Website

Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Miji ya pwani ya Mediteranea
Jamii:Catalonia
Kitami

**Kitami** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watami. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kitami imehesabiwa kuwa watu 2100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitami iko katika kundi la Kioseaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitami kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitami
*lugha ya Kitami katika Glottolog
*lugha ya Kitami kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Metaboli

**Metaboli** (gir. μεταβολή *metabolē,* "badiliko"; pia: **umetaboli**) inamaanisha jumla la michakato ya kikemia mwilini mwa viumbehai. 
Viumbehai vinahitaji nguvu, yaani nishati kwa kukua, kudumisha maisha yao na kufanya kazi. Nguvu hii inapatikana kwa njia ya chakula pamoja na pumzi. Ndani ya mwili mfumo wa mmeng'enyo wa chakula (tumbo, utumbo) inavunja chakula kwa vipashio vyake vya kikemia ambavyo vinatumiwa na mwili kama lishe. Vivyo hivyo oksijeni inayofika kwa njia ya pumzi inapitishwa mwilini kwa njia ya damu hasa. Kutokana na mmenyuko wa hivi vyote mwili unapata nishati ya kujidumisha na pia maada ya kujenga seli au sehemu nyingine za mwili. Vipashio visivyotumiwa tena vinaondolewa mwilini.

Umetaboli wote hutofautishwa katika hali mbili
*Kataboli inayovunja maada ogania (kwa mfano chakula) kwa vipashio vyake vya kikemia na kuvuna nishati
*Anaboli inayotumia nishati hii kwa kujenga molekuli kama proteini au Amino asidi.

Vimeng'enya (ing. *enzymes*) huwa na nafasi muhimu sana katika michakato hii maana vinatawala na kulenga mimenyuko ya kikemia mwilini.

Mfumo wa umateboli wa kiumbehai unaamua dutu gani ni za faida yaani lishe ni zisizo hasara yaani sumu. Kwa mfano kuna bakteria kadhaa zinazotumia sulfidi ya hidrojeni kama lishe ilhali ni sumu kwa wanyama.  

## Kemikali za kimsingi 
Kuna hasa aina tatu za molekuli zinazojenga miili ya wanyama, mimea na bakteria: amino asidi, kabohidrati na  mafuta.  Molekuli hizi ni za kimsingi kwa uhai. Kwa hiyo ama zinatengenezwa katika metaboli kwa kujenga seli na tishu ya mwili ama zinavunjwa katika mtaboli kwa kuzitumia na chanzo cha nishati kwenye mmeng'enyo wa chakula. Vipashio vya kemikali hizi zatumiwa katika metaboli kujenga DNA au protini. 

## Marejeo
Lugha za Kitorricelli

**Lugha za Kitorricelli** ni familia ndogo ya lugha takriban hamsini ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Papua, nchini Papua Guinea Mpya. 

Jina la Torricelli limetokana na milima ya Torricelli ambapo lugha hizo huzungumzwa karibu nayo.

## Viungo vya nje
*lugha za Kitorricelli katika Glottolog

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Jamii:Makundi ya lugha
Kiarapesh cha Abu'

'''Kiarapesh ya Abu' '''ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waarapesh. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiarapesh ya Abu' imehesabiwa kuwa watu 2560. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarapesh ya Abu' iko katika kundi la Kiarapesh.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiarapesh ya Abu' kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiarapesh ya Abu' 
*lugha ya Kiarapesh ya Abu' katika Glottolog
*lugha ya Kiarapesh ya Abu' kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Papua Guinea Mpya
Uislamu barani Amerika

Uislamu ni dini ndogo katika nchi na maeneo yote ya Bara la Amerika.

Suriname ina asilimia kubwa ya Waislamu katika ukanda huu, ikiwa na asilimia 13 au watu 66,307, kwa mujibu wa sensa yake ya mwaka wa 2004. Hata hivyo, Marekani, inakadiriwa kuwa na idadi kubwa licha ya kukosa sensa ya dini kwa Uislamu, ina aminika kuwa ina idadi kubwa ya Waislamu, kati ya milioni 1.3 na 2.7.

Baadhi ya Waafrika Magharibi walichukuliwa na Wamarekani enzi za koloni na inaonekana walio wengi walikuwa Waislamu, ingawa walilazimishwa kubadili dini kinguvu na kuwa Wakristo. Waislamu wengi wa Karibi ya Kiingereza ya zamani walitokea Bara Hindi wakiwa kama wafanyakazi hasa kwa kufuatia kupigwa marufuku kwa utumwa. Kundi hili pia lilifika huko Suriname, ingawa Waislamu wengine walihami huko katika koloni la Kiholanzi, ambalo leo hii ni  Indonesia. 

Jamii:Uislamu kwa bara