open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colette Samoya Kirura

**Colette Samoya Kirura** (alizaliwa Nyakirwa, 1952) ni mwanasiasa wa zamani na mwanadiplomasia wa Burundi. Mnamo 1982 alikua mmoja wa kundi la kwanza la wanawake katika Bunge la Kitaifa. Miaka kumi baadaye, aliteuliwa kuwa Mwakilishi wa Kudumu wa nchi hiyo katika Umoja wa Mataifa

## Wasifu 
Samoya Kirura alikuwa msichana wa kwanza kutoka kijijini kwao kuhudhuria shule ya sekondari na aliendelea kuwa mmoja wa wanawake wa kwanza wa Burundi kupata shahada ya uzamili, na kufuzu katika jiografia na historia.  Baadaye alifanya kazi kama profesa wa chuo.

Alikuwa mgombea katika uchaguzi wa ubunge wa 1982 na alichaguliwa kuwa Bunge la Kitaifa, na kuwa mmoja wa kundi la kwanza la wabunge wanawake.  

Alibakia katika Bunge la Kitaifa hadi mapinduzi ya 1987, ambayo baadaye akawa mkuu wa Muungano wa Wanawake wa Burundi, jukumu aliloshikilia hadi 1991. Mnamo 1992 Samoya Kirura aliteuliwa kuwa Mwakilishi Mkuu wa Umoja wa Mataifa huko Geneva, mwanamke wa kwanza kuwakilisha Burundi. [1] 

Baada ya kuacha wadhifa huo mwaka wa 1994, alianzisha shirika la amani la "Bangwe et dialogue" mwaka  1998. Baadaye aliishi Geneva na kuwa mshauri wa miradi ya NGO. 

Mnamo 2002 alichapisha kitabu La femme au regard triste (Mwanamke mwenye macho ya huzuni). 

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Anna Suszczynska

**Anna Suszczynska** (alizaliwa Poznań, 1877 - Poznań, Agosti 1931) alikuwa mtunzi wa muziki nchini Polandi, mwalimu wa kinanda na muziki ambaye alianzisha shule ya muziki huko Poznan na Binghamton, New York.

Suszczynska alisomea muziki katika chuo cha *Klindworth-Scharwenka* kilichopo katika mji wa Berlin na pia New York. 

Baada ya kujifunza muziki huko New York, Susczcynska alirudi Poznan kuanzisha shule ya muziki. Mwaka 1922, Susczcynska aliongozana na waimbaji kama *soprano Minna Kaufmann Ruud* na waimbaji wengine.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1931
Jamii:Wanamuziki wa Polandi
Jamii:Wanawake wa Polandi
Thomalina Adams

**Thomalina Adams** (alizaliwa 6 Julai 1993 Lüderitz, Namibia) ni mchezaji wa soka wa Namibia ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Tura Magic FC.
## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:Watu wa Namibia
Maral Artin

**Maral Artin** (alizaliwa 9 Juni 2000, Ujerumani) ni mchezaji wa soka wa Armenia ambaye anacheza kama mshambuliaji wa Klabu ya Ufaransa ligi daraja la pili ya *Féminine* kwenye klabu ya *Arras FCF* na timu ya taifa ya Armenia. 

Alizaliwa nchini Ujerumani na alikua  bingwa wa *B-Juniorinen Bundesliga*.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Jamii:Watu wa Ujerumani
Jamii:Wachezaji wa Ujerumani
Lola Castegnaro

**Lola Castegnaro** (16 Mei 1900 - Septemba 1979) alikuwa raia wa  Kosta Rika, mtunzi na mwalimu wa muziki. Alizaliwa Kosta Rika, na alisoma muziki na baba yake, mtunzi mzaliwa wa Italia *Alvise Castegnaro*. Aliendelea na masomo yake huko Milano na Akademia Filarmonica huko Bologna. Baada ya kumaliza masomo yake, alirudi Kosta Rika mwaka wa 1941 ambako alipanga matangazo ya redio ya kazi yake na kuendesha opera. Baadaye alihamia Meksiko na kuchukua nafasi ya kufundisha katika *Akademia de Canto de* *Fanny Anitùa*. Alifariki Meksiko.

## Kazi
Castegnaro alijulikana kwa nyimbo. Kazi zilizochaguliwa ni pamoja na:
**Mirka*, operetta
**Sueño de amor*
**La casita*
**Panis angelicus*
**Ojos perversos*
**Lasciate amare*

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii: Waliofariki 1979
Jamii: Watunzi
Jamii: Wanawake wa Kosta Rika
Jasmina Barhoumi

**Jasmina Barhoumi** (Kiarabu - ياسمين برهومي), alizaliwa Septemba 8, 2002) ni mchezaji wa soka wa Tunisia aliyezaliwa Ujerumani ambaye anacheza kama beki namba  2 kwenye ligi daraja la kwanza inayofahamika kwa jina la *Frauen-Bundesliga* kwenye klabu ya *FFC 08 Niederkirchen* pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Tunisia.
## Viungo Vya Nje
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Watu wa Tunisia
Florence Margaret Spencer Palmer

**Florence Margaret Spencer Palmer** (Julai 27, 1900 - Machi 29, 1987)  alikuwa mtunzi wa Uingereza  ambaye aliandika nyimbo kadhaa na kitabu cha ualimu wa piano. Alichapisha baadhi ya kazi zake kwa jina **Peggy Spencer Palmer**.

Spencer Palmer alikuwa mtoto wa mwisho kati ya saba waliozaliwa na James na Amy Spencer Palmer huko Thornbury, Gloucestershire. 

Alifundishwa nyumbani hadi umri wa miaka 10, alipohudhuria shule kwa miaka mitano. Kisha alisoma katika *Royal Academy of Music*, na kupata shahada ya muziki kutoka Chuo Kikuu cha London. Walimu wake ni pamoja na Sir Ivor Atkins,Benjamin Dale, Vivian Longrish, Mabel G. Smith, na Norman Sprankling.

Spencer Palmer alifanya kazi kama msindikizaji na katibu wa Bi. Catherine Booth-Clibborn (Kate Booth), bintiye mwanzilishi wa Jeshi la Wokovu William Booth. Baadaye alifundisha muziki katika shule zifuatazo:
*1929–1947: *Clarendon School for Girls, Malvern, Worcestershire*
*1948–1958: *Redland High School for Girls, Bristol*
*1959–1961 ''St. Brandon's School, Clevedon*.  Baadaye alishinda tuzo ya Horatio Albert Lumb kwa nyimbo na nyimbo. Alithibitishwa katika Kanisa la Uingereza  Alipanga kazi za watunzi wengine, ikijumuisha *Wings'', mkusanyiko wa nyimbo za Amy Carmichael 
**"Like as a Father" (kutoka kwenye Zaburi 103)

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Gate of the Year by Peggy Spencer Palmer

Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii: Waliofariki 1987
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Mabel Dove Danquah

**Mabel Dove Danquah** (alizaliwa mwaka 1905  mji wa Accra nchini Ghana) alikuwa mwandishi wa habari kutoka mji wa Gold Coast mwanzoni mwa mwaka 1984, pia alikuwa mwanaharakati wa kisiasa na mwandishi mbunifu,ni miongoni wa wanawake wa mwanzo katika Afrika Magharibi kufanya kazi katika nyanja hizi.

Kama vile Francis Elsbend Kofigah anavyosema kuhusiana na waanzilishi huyu  wa fasihi kutoka Ghana, "kabla ya kuibuka kwa watetezi hodari wa ufeministi wa kifasihi kama Efua Sutherland na Ama Ata Aidoo, kulikuwa na Mabel Dove Danquah, mwanzilishi wa ufeministi mkali."

Alitumia njia mbalimbali za kutetea Haki za Wanawake, kama majina bandia katika uandishi wake kwa magazeti ya miaka ya 1930, "Marjorie Mensah" katika gazeti The *Times of West Africa*; "Dama Dumas" katika andiko la African Morning; "Ebun Alakija" katika gazeti la Daily Times la Nigeria na "Akosua Dzatsui" katika gazeti  *Accra Evening News*. Mwanandishi huyo alihamasisha ufahamu na uhitaji wa kujitawala kupitia kazi zake.

## Elimu na historia 
Mabel Ellen Dove alizaliwa katika jiji la Accra Mama yake alifahamika kwa jina la Eva Buckman na alikuwa ni Mfanyabiashara mwanamke kutoka miji wa Osu, na  Baba yake bwana Francis (Frans) Dove (1869-1949), ambaye alikuwa Mwanasheria kutoka nchini Sierra Leone ambaye alikuwa Rais wa kwanza wa *Gold Coast Bar*.na baadaye kupelekwa huko nchini Uingereza kupata Elimu zaidi   katika Convent ya Anglikani huko Bury St. Edmunds na Chuo cha St. Michael Hurstpierpoint, ambapo alichukua kozi ya ukatibu, kinyume na matakwa ya Baba yake.

Alirudishwa Freetown na akiwa huko alisaidia kuanzisha timu ya kriketi ya wanawake, alishiriki katika jumuiya ya michezo ya ndani ya eneo hilo na kusoma sana, kabla ya kurudi tena Gold Coast akiwa na umri wa miaka 21.  Kupitia safu ya "Ladies Corner [Kona ya Wanawake] na Marjorie Mensah" kati ya mwaka (1931-34), Pia alishinda kupongezwa na mmiliki wa makala hiyo, ambaye hatimaye alimuoa mnamo 1933. 

Baada ya The Times of West Africa kukoma kufanya kazi, aliendelea kuandikia Magazeti ya African Morning Post  mnamo miaka ya (1935–40) na *Daily Times* ya Nigeria mnamo mwaka (1936–37), *Accra Evening News* manamo miaka ya (1950–1960) na *Daily Graphic* mwaka ( 1952). Mnamo 1951 alikuwa mhariri wa gazeti la *Accra Evening News* – akihariri Makalaya ''Convention People's Party (CPP)'', iliyoanzishwa mwaka wa 1948, alikuwa mwanamke wa pili kuwahi kuhariri gazeti nchini Ghana. Ingawa uteuzi huo uliisha baada ya miezi mitano kwa sababu ya kutokubaliana na kiongozi wa CPP Kwame Nkrumah kuhusu mbinu za uhariri,

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Wanawake wa Ghana
Karolina Bochra

**Karolina Bochra** (alizaliwa 31 Agosti 1988) ni mchezaji wa soka wa Polandi ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya *FC Katowice* ya  ligi kuu ya *Ekstraliga*. Hapo awali alicheza katika timu ya *Gol Częstochowa* na *KŚ AZS Wrocław*.

Alikuwa miongoni mwa wachezaji wa timu ya taifa ya Polandi katika Kombe la *Algarve* la mnamo mwaka 2008, ambapo alifunga goli dhidi ya timu ya taifa ya Ureno.
## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Wanawake wa Polandi
Jamii:Wachezaji mpira wa Polandi
The Forgotten Heroes

***The Forgotten Heroes*** (kihalisi kilichotafsiriwa katika Kiswahili na  ***Mashujaa waliosahaulika***) ni mfululizo wa picha uliotengenezwa na mpiga picha wa afrofuturist wa Kongo Christophe Madihano kati ya 2016 na 2019.

## Muhtasari 
The Forgotten Heroes wana picha kumi zenye mada inayoonyesha picha za wanajeshi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambao seti yao ya picha inaelezea safari ya uwongo kwenye eneo la vita ikionyesha azimio lao, ushujaa na kujitolea kwao kwa ulinzi wa jeshi. uadilifu wa eneo la nchi wakati wa Vita vya Kwanza na vya Pili vya Kongo.

Christophe Madihano akiungana na jeshi la mkoa wa Kivu Kaskazini kupitia Huduma ya Mawasiliano na Habari ya jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, inayoratibiwa na Jenerali Ilunga Mpeko Edmont chini ya msaada wa Meja Ndjike, kupiga picha zake akiwa na watu saba wa kujitolea. askari wa mradi huo, wakiwemo wanaume wanne na wanawake watatu.

## Kusudi la kazi 
Kwa mujibu wa mpiga picha huyo, picha hizi zinatoa heshima kwa Jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na zinalenga kuamsha hisia za uzalendo katika kuunga mkono vikosi vya watiifu.

## Maonyesho 
Mnamo 20 Septemba 2021, mradi wa *The Forgotten Heroes* wa Christophe Madihano uliwasilishwa kwa gavana wa kijeshi wa Kivu Kaskazini Ndima Kongba Constant huko Goma na kupata msaada wa picha hizo kuonyeshwa katika miji mingine ya jimbo hilo, Butembo na Beni.

## Viambatisho 
### Viungo vya ndani 
* Christophe Madihano

### viungo vya nje 
* Les héros oubliés, un hommage aux FARDC par Christophe Madihano.

## Tanbihi 
Jamii:Fasihi ya Kiingereza
Jamii:Mbegu za vitabu
Jamii:Vitabu vya 2020
Jamii:Christophe Madihano
Choman Hardi

thumb|Choman Hardi, 2023.
**Choman Hardi**  (alizaliwa 1974) ni mshairi, mkalimani na mchoraji wa  lugha ya Kikurdi.

## Maisha ya nyuma 
Amechapisha Diwani tatu za mashairi katika lugha Kikurdi, pia amechapisha diwani mbili za mashairi ya Kiingereza, ambayo ni *Life for Us* (Bloodaxe Books, 2004) na *Considering the Women* (Bloodaxe Books, 2015), ambapo yaliorodheshwa katika tuzo mnamo mwaka 2016. Nakala zake zimeonekana katika ushairi wa kisasa katika tafsiri  

## Kazi 
Choman alikuwa mwenyekiti wa  *Exiled Writers Ink* na aliandaa warsha za uandishi wa ubunifu kwa ajili ya baraza la Uingereza nchini Uingereza, Ubelgiji, Jamhuri ya Czech na India . Alikuwa mshairi katika makazi ya kituo cha waandishi cha *Moniack Mhor* (Scotland), *Villa Hellebosch (*Ubelgiji''), Hedgebrook Women Writers' Retreat (*Marekani*) na The Booth (*Shetland*)*. Kama mtafiti wa kitaaluma amekuwa msomi anayetembelea katika kituo cha utafiti wa *Multiethnic* (Chuo Kikuu cha Uppsala), *Zentrum Moderner Orient* (Berlin) na *Department of Humanities'' (Chuo Kikuu cha Amsterdam). Kati ya mwaka 2009 na 2011 alikuwa mwanachama mshiriki mwandamizi wa Chuo cha St Anthony's, Oxford. Mnamo mwaka 2014 alirudi katika jiji la nyumbani la Sulaimani kuchukua wadhifa katika Chuo Kikuu cha Amerika cha Iraqi (AUIS), na kuwa mwenyekiti wa idara ya Kiingereza mnamo 2015.

## Vitabu 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1974
Olena Pchilka

thumb|180px|right|Olha Petrivna Kosach
**Olha Petrivna Kosach** (anajulikana zaidi kwa jina la **Olena Pchilka**; 29 Juni 1849 &#x2013; 4 Oktoba 1930) alikuwa mchapishaji, mwandishi, mtaalamu wa ethnografia, mkalimani, na mwanaharakati wa haki za kiraia wa nchini Ukraine. Alikuwa dada wa *Mykhailo Drahomanov* na mama wa *Lesya Ukrainka, Olga Kosach-Kryvyniuk, Mykhajlo Kosach, Oxana Kosach-Shymanovska, Mykola Kosach, Izydora Kosach-Borysova* na *Yuriy Kosach . *

## Miaka ya mwanzo 
Pchilka alizaliwa huko *Hadiach*, katika familia ya mmiliki wa ardhi *Petro Yakymovych Drahomanov*. Alipata elimu ya msingi nyumbani na akamaliza elimu yake katika shule ya bweni ya *Noble Maidens* ( Kyiv ) mnamo mwaka 1866. Aliolewa na *Petro Antonovych Kosach* mnamo mwaka 1868 na hivi karibuni alihamia *Novohrad-Volynsky*, ambapo alifanya kazi. Binti zake kama *Lesya Ukrainka* alizaliwa huko. Pchilka labda ndiye, mshairi wa kike anayejulikana zaidi wa nchini Ukraini. Alifariki huko Kyiv, akiwa na umri wa miaka 81. 

Pchilka alirekodi nyimbo za kitamaduni, mila na desturi za watu, na akakusanya mapambo ya kitamaduni ya watu huko *Volhynia* ,na baadaye kuchapisha utafiti wake.

Alichapisha kazi nyingi, na alikuwa mchapa kazi katika harakati za kupigania haki za wanawake , haswa kwa ushirikiano na *Natalia Kobrynska* ambaye naye alichapisha almanaka huko Lemberg "Pershyi nok".

Mnamo 1913, Lesya Ukrainka alikufa, Olena Pchilka alihama kutoka Kyiv kwenda Gadyach, na ataishi katika nyumba ambayo alitumia utoto wake.

## Ukalimani 
Pchilka pia alikuwa mkalimani na alitafsiri kazi nyingi maarufu katika lugha ya Kiukraini, kama vile *Nikolai Gogol, Adam Mickiewicz*, Aleksandr Pushkin na zinginezo.

## Kazi 
Miongoni mwa kazi zake maarufu zaidi ni:

* "Tovaryshky" (Comradesses, 1887),
* "Svitlo dobra i lyubovi"(The light of goodness and love, 1888)
* "Soloviovyi spiv" (Nightingale singing, 1889),
* "Za pravdoyu" (For a truth, 1889),,
* "Artyshok" ( Artichoke, 1907),
* "Pivtora oseledsya" (One and a half herring, 1908)
* a play "Suzhena ne ohuzhena" (1881),
* a play "Svitova rich" (World thing, 1908) and others

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Waliozaliwa 1849
Jamii:Waandishi wa Ukraine
Mark Diamond Addy

**Mark Diamond Addy**, meneja wa Shule ya Sekondari ya Jiji la Accra Ghana, alizindua National Reconstruction Party tarehe 2 Mei 1969. Baadaye mwezi huo NRP iliunganishwa na William Kofi Lutterodt's People's Popular Party.  Miaka kumi baadaye, Mark Diamond Addy aligombea kama mgombeaji huru katika uchaguzi wa Rais nchini Ghana, uchaguzi uliofanyika mwaka 1979 na akimaliza katika nafasi ya 9 kwa kupata 0.33% tu ya kura zote.

## Marejeo 
Jamii:Siasa ya Ghana
Jamii:Siasa
Jamii:USLW Iringa
Liz Carpenter

**Mary Elizabeth Sutherland Carpenter** (Septemba 1, 1920 - Machi 20, 2010) alikuwa mwandishi, mwanaharakati, ripota, mshauri wa vyombo vya habari, mwandishi wa hotuba, mwanasiasa, na mtaalamu wa mahusiano ya umma .    

Alikua mwanamke wa kwanza kuwa mtendaji msaidizi  wa Makamu wa Raisi Lyndon Baines Johnson tangu mwaka 1961 hadi 1963, na pia alikua katibu wa waandishi wa habari wa mke wa Raisi Bird Johnson kutoka mwaka 1963 hadi 1969, Carpenter alikuwa mwanachama mashuhuri na pia rafiki wa karibu wa Johnson White House.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Charlene Carruthers

**Charlene Carruthers** ni mwanaharakati wa haki za wanawake weusi  na mwandishi  ambaye kazi yake inazingatia maendeleo ya uongozi . 

Carruthers amefanya kazi na mashirika ya wanaharakati mashuhuri ikiwa ni pamoja na *Color of Change* na ''Women's Media Center*, na alikuwa mwanachama mwanzilishi wa *Black Youth Project 100'' . Amefanya kazi  kama mkurugenzi wa kitaifa wa BYP100 au mratibu wa kitaifa tangu shirika lilipoanzishwa mwaka  2013.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Wanawake wa Marekani
Lynda Carter

thumb|180px|right| Carter mnamo 2012
**Lynda Jean Cordova Carter** (alizaliwa Julai 24, 1951) ni mwigizaji, mwimbaji, wa Marekani mwenye taji la shindano la urembo ambaye alitawazwa kuwa *Miss World USA* 1972 na kumaliza katika 15 bora kwenye shindano la *Miss World 1972* .

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji wa filamu wa kike wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Wanawake wa Marekani
Nell Carter

alt=Nell Carter|thumb|Nell Carter

##### **Nell Carter** (jina la kulizaliwa **Nell Ruth Hardy** ;   13 Septemba 1948 - 23 Januari 2003) alikuwa mwimbaji na mwigizaji wa nchini marekani. 
## Marejeo 
Jamii:Waigizaji wa filamu wa kike wa Marekani
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Wanawake wa Marekani
Rosalynn Carter

**Eleanor Rosalynn Carter** (18 Agosti 1927 – 19 Novemba 2023) alikuwa mwandishi na mwanaharakati ambaye aliwahi kuwa Mwanamke wa Kwanza wa Marekani kutoka mwaka 1977 hadi 1981 kama mke wa Raisi Jimmy Carter. Kwa miongo kadhaa, amekuwa mtetezi wa mambo mbalimbali kama vile afya ya akili.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Wanawake wa Kwanza wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Ersilia Cavedagni

**Ersilia Cavedagni** (2 Aprili 1862baada ya 1941) alikuwa mwanaharakati, mwandishi na mhariri wa Italia aliyehamia Marekani.

## Marejeo 
Jamii:waliofariki karne ya 20
Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Wanawake wa Italia
Jamii:Wanaharakati wa Italia
Jacqueline Ceballos

**Jacqueline "Jacqui" Michot Ceballos** (alizaliwa  8 Septemba 1925 ) ni mwanaharakati wa haki za wanawake  wa nchini Marekani. Ceballos ni rais wa zamani wa shirika la *National Organization for Women* na mwanzilishi wa shirika la *Veteran Feminists of America* ambalo linaandika historia ya ufeministi wa wimbi la pili na waanzilishi wa ufeministi.   

Mjadala wa Ceballos wa 1971 kuhusu siasa za ngono na Norman Mailer na Germaine Greer umerekodiwa katika filamu ya *Town Bloody Hall* 1979.  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Wanawake wa Marekani
Isadora Cerullo

**Isadora Cerullo** (alizaliwa Machi 24, 1991) ni mchezaji wa mchezo wa raga wa Marekani mwenye asili ya Brazili  .

## Maisha ya awali na elimu 
Cerullo alilelewa huko Raleigh, North Carolina . Wazazi wake walihamia nchini Marekani kutoka Brazili katika miaka ya mwisho ya udikteta wa kijeshi wa nchi hiyo uliodumu kuanzia 1964 hadi 1985.   .

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Wanawake wa Marekani
Lorna Dee Cervantes

thumb|upright|Lorna Dee Cervantes
**Lorna Dee Cervantes** (alizaliwa Agosti 6, 1954) ni mshairi na mwanaharakati wa haki za Wamarekani wenye asili ya Meksiko, ambaye anachukuliwa kuwa mmoja wa watu mashuhuri zaidi katika ushairi wa watu hao. Ametajwa na Alurista, kama mshairi bora zaidi wa kundi hilo. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Washairi wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Mariam Chamberlain

**Mariam Chamberlain** ( 24 Aprili 1918 – 1 Aprili 2013 ) alikuwa mwanaharakati wa haki za wanawake.

## Wasifu 
Alizaliwa huko Chelsea, Massachusetts, Aprili 24, 1918. Alipata PhD ya uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Harvard mnamo mwaka 1950. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2013
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Sabrina Chap

**Sabrina Chap** (alizaliwa Desemba 9, 1977) ni mtunzi wa nyimbo, mwigizaji wa cabaret, na mwandishi wa  Brooklyn. Alizaliwa na kukulia katika Kijiji cha Elk Grove, Illinois.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Ruth Charney

[thumb|180px|right| Ruth Charney mnamo [1977]]
**Ruth Michele Charney** (alizaliwa 1950)  ni mwanahisabati wa nchini Marekani anajulikana kwa kazi yake katika nadharia ya *geometric group* na *Artin groups* . Maeneo mengine ya utafiti ni pamoja na nadharia ya K na topolojia ya aljebra .  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Mary Agnes Chase

thumb|180px|right| Mary Agnes Chase akiwa ameketi kwenye dawati na karatasi za herbarium, c.1960
**Mary Agnes Chase** (1869–1963) alikuwa mwanabotania (mtaalamu wa mimea) wa nchini Marekani aliyebobea katika kilimo na  utafiti wa nyasi. Ingawa alikosa elimu rasmi kabla ya shule ya msingi, Chase aliweza kupanda ngazi na kuwa mtaalamu wa mimea katika idara ya kilimo ya Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Wanawake wa Marekani
Wesley Willis

**Wesley Lawrence Willis** (31 Mei 1963 - 21 Agosti 2003) alikuwa mwimbaji, msanii na mtunzi kutoka nchini Marekani. Akitambuliwa kuwa na ugonjwa wa skizofrenia mnamo mwaka 1989, Willis alianza kazi kama mtunzi wa nyimbo katika utamaduni wa muziki wa nje. Nyimbo za Willis kwa kawaida zinaimbwa katika mtindo wa kurap, na wakati mwingine huimba kwa mtindo wa *punk bendi*. Wesley alitunga wimbo wa ajabu, wa kuchekesha, na wakati mwingine usio wa aibu ulioimbwa na kurekodiwa kwa kutumia Teknolojia ya KN kifaa kilichounganishwa ndani ya gari. Nyimbo zake zinazungumzia mada mbalimbali, ikiwa ni pamoja na magonjwa ya akili na uteuzi wa makampuni ambayo ilikuwa mada maarufu zaidi.

Wesley Lawrence alipata mashabiki wengi mnamo 1990, baada ya kutolewa kwa albamu yake ya *Greatest Hits* mwaka 1995 kwenye studio ya *Alternative Tentacles*. *Jello Biafra* alitayarisha orodha ya nyimbo.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wanaume wa Marekani
Hati

**Hati** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *document*) ni maandishi maalumu, kama vile waraka wa kisheria, yanayothibitisha jambo, kwa mfano malipo au makubaliano.

Kuna aina nyingi za hati, kama vile:
* hati aminisho
* hati gawio
* hati hawilifu
* hati kinga
* hati mkopo
* hati taarifa
* hati tambulishi
* hati upokeaji
* hati usafirishaji
* hati uzani.

Jamii:Sheria
Hatari

**Hatari** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *danger*) ni tukio ambalo linaweza likasababisha maafa, kinyume cha usalama.

Ni vema kujua na kujulisha hali ya hatari ili kuiepa: "Tahadhari kabla ya hatari".

Jamii:Maisha
Video

**Video** (kutoka neno la Kilatini lenye maana ya "Ninaona") ni kifaa cha kielektroni ambacho kinaweza kunasa picha na sauti, kisha kuzionyesha na kuzisikiza tena.

Jamii:Vifaa
Hoja

**Hoja** (kutoka neno la Kiarabu) ni maelezo yenye misingi na vigezo yanayotolewa kuthibitisha ukweli au uhalali wa jambo na pengine kupinga maelezo ya awali. 

Yenyewe inaweza kuhitaji jawabu, hasa katika mkutano, kama vile bunge, kamati n.k.

Jamii:Falsafa
Jamii:Sheria
Ligi Kuu

**Ligi Kuu** (kwa Kiingereza: *Premier League*) ni ngazi ya juu ya mashindano ya timu mbalimbali katika nchi na michezo ya aina fulani. Hatimaye anapatikana bingwa.

Jamii:Michezo
Hofu

.]]
 kwa kawaida hupanda migongo yao wakati wa msongo wa mawazo au wasiwasi.]]
**Hofu** (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya wasiwasi inayompata mtu au mnyama mbele ya mwingine au kingine kisichompendeza au kuhatarisha usalama wake. 

Ni kati ya maono ya msingi zaidi. Hata hivyo inatakiwa kudhibitiwa isije ikawa woga ambao unahofu kupita kiasi.

Tunachunguza asili ya hofu: kwa nini imeibuka, nini hutokea katika miili yetu wakati tunaogopa, na kwa nini wakati mwingine hutoka nje ya udhibiti.

Kila mtu anapata hofu; hofu ni sehemu isiyoepukika ya uzoefu wa mwanadamu.

Watu kwa ujumla huchukulia hofu kuwa hisia zisizofurahi, lakini wengine hujaribu kuichochea - kwa mfano, kwa kuruka kutoka ndege au kutazama filamu za kutisha.

Hofu inaweza kuwa ya haki; kwa mfano, kusikia nyayo ndani ya nyumba yako wakati unajua kuwa wewe ndiye pekee nyumbani ni sababu halali ya kuwa na hofu.

Hofu pia inaweza kuwa isiyofaa. Kwa mfano, tunaweza kupata hofu kubwa tunapotazama filamu ya kutisha, ingawa tunajua kwamba mhusika ni mwigizaji wa kujipodoa na kwamba damu yake si halisi.

Watu wengi wanaona fobia kuwa dhihirisho lisilofaa zaidi la hofu. Hizi zinaweza kushikamana na kitu chochote - buibui, vinyago, karatasi, au mazulia - na kuathiri maisha ya watu kwa kiasi kikubwa.

Hofu ni ya zamani, na, kwa kiwango fulani, tunaweza kushukuru hofu kwa mafanikio yetu kama spishi, maana kiumbe chochote kisichokimbia na kujificha kutoka kwa wanyama wakubwa au hali hatari kinaweza kuondolewa kabla ya kupata nafasi ya kuzaa.

Ni bora kukimbia na kujificha wakati kivuli chako kinakupata kwa mshangao kuliko kudhani kuwa kivuli kiko salama, na kuliwa na dubu sekunde 5 baadaye.

Jamii:Saikolojia
Kambi ya Wachawi ya Gambaga

**Kambi ya Wachawi ya Gambaga** ni jamii iliyotengwa ndani ya kitongoji cha Gambaga katika Mkoa wa Kaskazini wa Ghana iliyoanzishwa katika karne ya 18 ili kushughulikia madai ya wachawi na wachawi ambao wamefukuzwa kutoka kwenye jamii zao.

Kambi hiyo ina takriban vibanda 25 vya duara, na huchukua wanawake wapatao 100. Hakuna huduma za afya au mabomba ya ndani yanayopatikana.  Wanawake wengi katika kambi za wachawi nchini Ghana ni wajane na inadhaniwa kuwa jamaa waliwashutumu kwa uchawi ili kuchukua udhibiti wa mali za waume zao. Vikongwe wengine katika kambi hiyo wameshutumiwa kwa kutumia uchawi kusababisha maafa katika jamii yao. 

Wanawake wengi pia ni wagonjwa wa kiakili, tatizo linaloeleweka kidogo nchini Ghana.  Wanawake wengi katika kambi za wachawi nchini Ghana ni wajane na inadhaniwa kuwa jamaa waliwashutumu kwa uchawi ili kuchukua udhibiti wa mali za waume zao. Vikongwe wengine katika kambi hiyo wameshutumiwa kwa kutumia uchawi kusababisha maafa katika jamii yao. Wanawake wengi pia ni wagonjwa wa kiakili, tatizo linaloeleweka kidogo nchini Ghana. Huko Gambaga, wanawake hupewa ulinzi na chifu wa eneo hilo na kwa kurudi, humlipa na kufanya kazi katika mashamba yake.

## Majibu 
Mwandaaji wa vijana wa eneo la Brong Ahafo wa New Patriotic Party, Kwame Baffoe amefananisha wale ambao hawaelewi sera tata ya elimu ya bure ya SHS ya chama hicho na wachawi wanaopaswa kutumwa kwenye kambi ya wachawi ya Gambaga ili kuelewa manufaa ya sera hiyo.

Aliyekuwa mke wa rais wa Ghana, Lordina Mahama, alitoa vitu vya aina mbalimbali kwa wanaodaiwa kuwa wachawi kambini kwa ajili ya kuwatunza wakati wa ziara yake katika sekta ya kaskazini mwa nchi. 

Yaba Badoe alitengeneza filamu ya maandishi, The Witches of Gambaga kuhusu wanaodaiwa kuwa wachawi

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Mkoa wa Kaskazini, Ghana
Hukumu

**Hukumu** (kutoka neno la Kiarabu) ni uamuzi unaotolewa na hakimu au mtu mwingine mwenye mamlaka katika kesi au shauri. 

Pia inaweza kuwa tamko au amri iliyotolewa na mamlaka ya juu, hata Mwenyezi Mungu. 

Maarufu sana katika dini mbalimbali ni hukumu ya mwisho itakayotolewa siku ya kiyama.

Jamii:sheria
Judy Chicago

thumb|180px|right| Picha ya msanii wa kike wa Kimarekani, mwalimu wa sanaa na mwandishi Judy Chicago (2012)
**Judy Chicago** (jina la kuzaliwa **Judith Sylvia Cohen** ; 20 Julai 1939) ni msanii, mwanaharakati, mwalimu wa sanaa,  na mwandishi wa nchini Marekani. Anajulikana kwa usanifu wake wa sanaa kuhusu utengenezaji na uumbaji picha, ambazo hutafsiri nafasi ya wanawake katika historia na utamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Hifadhi ya Niassa

**Hifadhi ya Niassa** ni hifadhi ya mazingira katika Mkoa wa Cabo Delgado na Mkoa wa Niassa, Msumbiji. Inashughulikia zaidi , ndilo eneo iliyo kubwa zaidi lililohifadhiwa nchini. Hifadhi hii ni sehemu katika Eneo la Uhifadhi wa Trans-Frontier na inaunganishwa na Pori la Akiba la Lukwika-Lumesule la Tanzania.  Itaunganishwa na Hifadhi ya Ziwa Niassa itakapokamilika.  
thumb|alt=Hifadhi ya Niassa|Hifadhi ya Niassa
## Historia 
Ilianzishwa mwaka 1954 wakati Msumbiji ilikwa bado Afrika Mashariki ya Ureno, Niassa haikupata ulinzi madhubuti hadi mwisho wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Msumbiji kwa kutiwa saini kwa Makubaliano ya Amani ya Jumla ya Roma . Tangu wakati huo, serikali ya Msumbiji imeanzisha mifumo ya usimamizi ili kulinda ikolojia ya kaskazini mwa Msumbiji.

Kutengwa kwa jamaa pamoja na ukosefu wa maendeleo ambayo hulinda mbuga pia huumiza uwezo wake wa utalii. Maafisa wa Msumbiji wanakiri kuwa na vikwazo kwa maendeleo ya rufaa ya hifadhi hiyo ni pamoja na "umbali na ugumu wa ufikiaji, ukosefu wa miundombinu yoyote ya utalii iliyoanzishwa na ugumu wa vifaa unaohusishwa na kuanzisha biashara chini ya masharti haya." 

Tangu mwaka wa 2005, eneo lililohifadhiwa linachukuliwa kuwa Kitengo cha Uhifadhi wa Simba . 

## Mipaka 
Mpaka wa kaskazini unaundwa na Mto Rovuma, ambao pia unaunda mpaka na Tanzania . Hifadhi ya Niassa ina ukubwa takribani mara mbili ya Mbuga ya Kitaifa ya Kruger na inalinganishwa na jumla ya eneo la Wales, Denmark au Massachusetts . 

## Mfumo wa ikolojia 
Niassa ni sehemu ya misitu ya Miombo ya Mashariki, ambayo pia inajumuisha sehemu za nchi mbili za Tanzania na Malawi . Hifadhi hiyo ni mojawapo ya hifadhi kubwa zaidi za misitu ya miombo duniani, huku msitu wa miombo ukichukua nusu ya hifadhi. Sehemu iliyobaki ni savanna iliyo wazi, na baadhi ya maeneo oevu na maeneo yaliyotengwa ya misitu. 95% ya majani ya hifadhi ni mimea, ambayo inajumuisha aina 21 za mimea na aina 191 za miti na vichaka. 

Hifadhi ya Niassa ina idadi ya mbwa mwitu wa Kiafrika zaidi ya 350, muhimu kwa mamalia walio hatarini kutoweka uku idadi yao ulimwenguni inayokadiriwa kuwa 8000. Hifadhi hii ina idadi ya swara wa zaidi ya 12000, idadi ya tembo 16000, zaidi ya spishi 400 za ndege, na idadi kubwa ya nyati wa Cape, impala, nyumbu, pundamilia na chui. Eneo hili lina spishi tatu za wanyama -nyumbu Niassa, pundamilia wa Boehm, na Impala ya Johnston. 

Hifadhi hiyo ni nyumbani kwa Mlima wa Mecula ulio katikati ya mbuga hiyo yenye urefu wa . 

## Marejeo 
Jamii:Mkoa wa Cabo Delgado
Jamii:Mkoa wa Niassa
Jamii:Mto Ruvuma
Daniela Jacob

**Daniela Jacob** (alizaliwa 20 Juni 1961  ) ni mwanasayansi wa hali ya hewa Mjerumani  . Anaongoza Kituo cha Huduma ya Hali ya Hewa Ujerumani (GERICS)  na ni profesa mgeni katika Chuo Kikuu cha Leuphana cha Lüneburg . 

## Wasifu 
Jacob alisomea maswala ya  hali ya hewa kutoka mwaka 1980 hadi 1986 katika Chuo Kikuu cha Ufundi cha Darmstadt na kupokea udaktari wake mnamo mwaka 1991 kutoka Chuo Kikuu cha Hamburg . 

Ameolewa na ana binti mmoja. 

## Kazi 
Utafiti wa Jacob unaangazia muundo wa hali ya hewa wa kikanda na mzunguko wa maji . 

Jacob alikuwa mmoja wa waandishi wakuu wa Ripoti ya Tathmini ya Tano ya IPCC  na mwandishi mkuu anayeratibu Ripoti Maalum ya Ongezeko la Joto Duniani ya 1.5 °C (2018). 

Jacob ni mhariri mkuu na mwanzilishi mwenza wa jarida la Elsevier Climate Services.  Yeye pia ni mratibu, pamoja na Eleni Katragkou na Stefan Sobolowski, wa EURO-CORDEX, jumuiya ya kisayansi ya uundaji wa hali ya hewa wa kanda ya Ulaya. 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Staceyann Chin

thumb|180px|right| Staceyann Chin

**Staceyann Chin** (alizaliwa Desemba 25, 1972) ni mshairi, msanii wa kuigiza na mwanaharakati wa kisiasa na haki za LGBT wa nchini Marekani

## Maisha binafsi 
Chin alizaliwa Jamaica lakini kwa sasa anaishi New York City, Brooklyn . Ana asili ya Kichina na Kiafrika. Alitangaza mnamo 2011 kwamba alikuwa na ujauzito wa mtoto wake wa kwanza, na akajifungua binti Zuri mnamo Januari 2012. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Museu Nacional de Antropologia (Angola)

thumb|Museu Nacional de Antropologia
**Museu Nacional de Antropologia** (Makumbusho ya Kitaifa ya Anthropolojia) ni jumba la makumbusho la kianthropolojia katika kitongoji cha Coqueiros katika jiji la Luanda, Angola. Ilianzishwa tarehe 13 Novemba 1976, ni taasisi ya kitamaduni na kisayansi, inayojitolea kwa ukusanyaji, utafiti, uhifadhi, uwasilishaji na usambazaji wa urithi wa kitamaduni wa Angola.

Jumba hili la makumbusho lina vyumba 14 vilivyotandazwa juu ya ghorofa mbili ambazo huhifadhi zaidi ya vipande 6000 vya kitamaduni, vikiwemo zana za kilimo, vitu vya uwindaji na uvuvi, vyombo vya chuma, ufinyanzi, vito, ala za muziki, kumbukumbu za haki za wanawake na picha za watu wa Khoisan. Vyombo mbalimbali vya muziki vya kitamaduni vinaonyeshwa, na wageni wanaweza kushuhudia onyesho la matumizi ya marimba. Vivutio vingine vikuu vya jumba la makumbusho ni tanuru lake la kutu la kuyeyusha chuma, na chumba chake cha vinyago, kilicho na alama za mila za watu wa Kibantu. Mbali na mkusanyiko wake wa kudumu, makumbusho pia hupokea maonyesho kadhaa ya muda.

## Marejeo 
Jamii:Luanda
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Makumbusho ya Angola
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Museu Nacional de História Natural de Angola

**Museu Nacional de História Natural de Angola** (Makumbusho ya Kitaifa ya Historia ya Asili ya Angola) inapatikana huko Largo do Kinaxixe, katika jiji la Luanda, Angola. Ilianzishwa mwaka wa 1938 kama Museu de Angola, na awali iliwekwa katika Ngome ya São Miguel, na idara za Ethnografia, Historia, Zoolojia, Botania, Jiolojia, Uchumi na Sanaa. Maktaba na kumbukumbu ya historia ya kikoloni iliongezwa. Mnamo 1956 ilihamia kwenye jengo lake la sasa la ghorofa 3, na leo lina mkusanyo mkubwa unaohusiana na historia ya asili ya nchi na wanyama matajiri na wa aina mbalimbali. Jumba hilo la makumbusho lina vyumba vikubwa vya mapumziko, ambavyo vina vielelezo vilivyojazwa vya mamalia, samaki, nyangumi, wadudu, reptilia na ndege.

## Marejeo 
Jamii:Luanda
Jamii:Historia ya Angola
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Makumbusho ya Angola
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Makumbusho ya Majeshi (Angola)

**Makumbusho ya Majeshi** (Kireno: Museu das Forças Armadas) liko Fortaleza de São Miguel de Luanda, huko Luanda, Angola.

Jumba hilo la makumbusho lilianzishwa mwaka wa 1975 kufuatia uhuru wa Angola, linajumuisha ndege zenye injini mbili, magari ya kivita, na silaha na vifaa mbalimbali vilivyotumika wakati wa Vita vya Uhuru wa Angola (1961-1974), Vita vya Mipaka ya Afrika Kusini (1966-1991). na Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Angola (1975-2002).

Jumba hilo la makumbusho pia lina sanamu iliyopamba njia na viwanja vya Luanda ya kikoloni, ambavyo viliondolewa baada ya uhuru. Hizi ni pamoja na sanamu ya Diogo Cão, mzungu wa kwanza kufika Angola, ya Paulo Dias de Novais, mwanzilishi wa jiji la São Paulo da Assunção de Luanda, Vasco da Gama, na mshairi maarufu wa Kireno Luís de Camões, wakiwa kati ya wengine.

Viwanja vya makumbusho na maonyesho ya nje, kwa muda mrefu vilikuwa katika hali ya kuzorota, vilipitia mradi mkubwa wa urejeshaji wakati fulani kati ya 1997 na 2013.

## Marejeo 
Jamii:Makumbusho ya Angola
Jamii:Historia ya Angola
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Makumbusho ya Kitaifa ya Utumwa

thumb|**Makumbusho ya Kitaifa ya Utumwa**
**Makumbusho ya Kitaifa ya Utumwa** (kwa Kireno: Museu Nacional da Escravatura) yanapatikana Morro da Cruz, Luanda, Angola.

## Historia 
Jumba hilo la makumbusho lilianzishwa mwaka wa 1977 na Taasisi ya Kitaifa ya Uzalendo wa Kitamaduni, kwa madhumuni ya kuonyesha historia ya utumwa nchini Angola. Jumba hilo la makumbusho linapakana na Capela da Casa Grande, lenye muundo wa karne ya 17 ambapo watumwa walibatizwa kabla ya kuwekwa kwenye meli za watumwa na kusafirishwa hadi Amerika.

Jumba hilo la makumbusho linaonyesha mamia ya vitu vilivyotumika katika biashara ya utumwa na liko katika mali ya zamani ya Álvaro de Carvalho Matoso, nahodha wa ofisi kuu ya Forte de Ambaca, Fortaleza da Muxima, na Forte de Massangano nchini Angola, na wafanyabiashara wakubwa wa watumwa kwenye pwani ya Afrika katika nusu ya kwanza ya Karne ya 18. Matoso alifariki mwaka wa 1798, na familia yake na warithi waliendelea na biashara ya watumwa hadi 1836 wakati amri ya Maria II wa Ureno ilipiga marufuku usafirishaji wa watumwa kutoka milki ya Ureno.

## Marejeo 
Jamii:Makumbusho ya Angola
Jamii:Historia ya Angola
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Utumwa
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Luanda
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jelani Aliyu

**Jelani Aliyu** (alizaliwa 11 Septemba 1966) ni mbunifu wa magari wa Nigeria ambaye alifanya kazi katika kampuni ya magari ya Kimarekani ya General Motors . Alikuwa mbunifu mkuu katika GM, hadi kuteuliwa kwake kama Mkurugenzi Mkuu wa Baraza la Usanifu wa Magari na Maendeleo ya Nigeria (NADDC) mnamo 2017 na rais wa Nigeria Muhammadu Buhari.  

## Maisha na Elimu 
Aliyu alizaliwa mwaka wa 1966 huko Kaduna, Nigeria katika familia ya Alhaji Aliyu Haidar na Hajiya Sharifiyya Hauwa Aliyu, alikuwa mtoto wa tano kati ya watoto saba katika familia hiyo ambao walikuwa na asili ya Dogon-daji katika Jimbo la Sokoto. Hii ndio sababu hasa ya Aliyu kuhamia Sokoto kwa ajili ya elimu yake. Alisoma katika Shule ya Sokoto kuanzia 1971 hadi 1978 na kisha Chuo cha Serikali ya Shirikisho Sokoto ambapo alipokea tuzo bora ya mwanafunzi bora aliyehitimu katika Mchoro wa Kiufundi.

Mnamo 1986, Aliyu alipata udahili wa kusoma Usanifu katika Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello Zaria. Lakini, Aliyu aliachana na chuo kikuu haraka alipogundua kuwa kusoma katika chuo kikuu hakungempa fursa ya kutekeleza ndoto yake ya kuwa mbunifu wa magari kwani kusoma huko sio kwa vitendo kama vile ufundi wa politekniki. na kisha akaendelea na chuo cha  Federal Polytechnic Birnin Kebbi katika Jimbo la Kebbi kutoka 1986 hadi 1988 ambapo alipata digrii ya ushirika katika Usanifu na tuzo ya Mwanafunzi Bora wa Mzunguko Wote. Akiwa huko alianza kutafuta nafasi ya kujiunga na shule za usanifu huko Uropa na Marekani ambazo zingempeleka kwenye taaluma ya usanifu wa magari.   

Mnamo 1990, Aliyu alifadhiliwa na bodi ya Wasomi ya Jimbo la Sokoto kusoma nchini Marekani katika Chuo cha Mafunzo ya Ubunifu huko Detroit kusomea muundo wa magari. Akiwa masomoni Aliyu alishinda tuzo mbili za kifahari kutoka Kampuni ya Ford Motor na Michelin, Marekani. Mnamo 1994, Aliyu alipata kufuzu kwake katika nyanja ya muundo wa magari na mara moja alijiunga na General Motors, ambapo alianza kazi yake ya kubuni.  

## Kazi 
Mnamo 1994 baada ya kuhitimu kutoka Chuo cha Mafunzo ya Ubunifu, Aliyu alijiunga na General Motors.  Akiwa General Motors Aliyu alikuwa mbunifu mwenza wa Oldsmobile Bravada, Buick Rendezvous na Opel Astra na alikuwa mbunifu mkuu wa nje wa Pontiac G6 na Chevrolet Volt, gari la mseto la umeme lililo na safu laini ya paa.When speaking about the inspiration for his automotive design career in an interview, Jelani said;

* 2004 Pontiac G6thumb| Toleo la Pontiac G6 GT picha ya gari ikiwa katika mtaa Gari Linaloweza Kubadilishwa Muundo (Orange Julep)
* Chevrolet Volt ya 2010

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:wahandisi wa Nigeria
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Daraja la Katembe

**Daraja la Maputo–Katembe** (kwa Kireno: *Ponte de Maputo a Katembe*) ni daraja la kusimamishwa kuvuka Maputo Bay kusini mwa Msumbiji. Daraja linaunganisha mji mkuu wa Msumbiji Maputo, kwenye ukingo wa kaskazini, na kitongoji chake cha Katembe kwenye ukingo wa kusini. Kazi ya ujenzi ilianza mwaka wa 2014 na daraja hilo lilifunguliwa rasmi tarehe 10 Novemba 2018..Daraja la Katembe lilizinduliwa tarehe 25 ya mwezi Juni, tarehe ambayo Msumbiji ilipata Uhuru.Catembe. Kazi ya ujenzi ilifanywa na Wachina China Road and Bridge Corporation; sehemu kubwa ya mradi huo inafadhiliwa na mikopo kutoka kwa Wachina Benki ya Exim.

## Historia
Wazo la daraja juu ya Ghuba ya Maputo - linalofanana na 25 Abril bridge juu ya Tagus huko Lisbon - lilikuwa tayari limepangwa kwa miaka mingi. Mnamo 1989, Benki ya Dunia ilifadhili mpango wa ukuaji wa miji wa Maputo, ambao ulijumuisha ujenzi wa daraja..
Ilikuwa tu kutokana na mwisho wa vita vya wenyewe kwa wenyewe, uwekezaji mwingi katika kipindi cha ukuaji wa gesi na mafuta na kuhusishwa na kuimarika kwa uchumi nchini Msumbiji ambapo serikali ya Msumbiji iliweza kukabiliana na mradi huo. Serikali ilifungua utaratibu wa kujieleza wa maslahi mnamo Novemba 2008.

Kazi ya ujenzi huo iliagizwa na kampuni ya maendeleo inayomilikiwa na serikali ya Maputo Maputo Sul, ambayo pia inahusika na ujenzi wa barabara ya pete. Ujenzi wenyewe ulifanywa na kikundi cha wahandisi wa ujenzi wa China China Road and Bridge Corporation.
Kazi ya kwanza ya ujenzi ilianza mnamo Juni 2014. Baada ya ucheleweshaji fulani - haswa katika makazi mapya ya wakaazi katika kitongoji cha Maputo cha Malanga - daraja hilo lilizinduliwa mnamo 2018-11-15.

## Maelezo ya ujenzi 
Daraja la kusimamishwa kwa njia nne lina urefu wa mita 3041 na huvuka ghuba kwa urefu wa mita 60. Njia ya kaskazini (daraja la mbele) ina urefu wa mita 1097, takriban umbo la S na imeunganishwa kwenye mzunguko wa Praça 16 de Junho (uliounganishwa na barabara kuu za EN1/EN2/EN4) katika kitongoji cha Maputo cha Malanga. Njia ya kusini ina urefu wa mita 1264 na inajumuisha vipengele vya precast. Imeunganishwa moja kwa moja na barabara ya Ponta do Ouro

## Tanbihi
Jamii:Maputo
Jamii:Madaraja nchini Msumbiji
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Hifadhi ya Uhuru (Lagos)

**Hifadhi ya Uhuru** ni eneo la ukumbusho na burudani katika Kisiwa cha Lagos, Nigeria ambalo hapo awali lilikuwa Gereza la Mtaa Mkubwa wa Heshima. Iliundwa na Mbunifu Theo Lawson.

Hifadhi hiyo ilijengwa ili kuhifadhi historia na urithi wa kitamaduni wa wanigeria. Makaburi katika bustani hiyo yanaonyesha urithi wa kikoloni wa Lagos na historia ya magereza ya mtaa wa Her Majesty's Broad. Ilijengwa kuadhimisha sherehe za uhuru wa miaka 50 mnamo Oktoba 2010. Hifadhi hii hutumika kama ukumbusho wa kitaifa, alama ya kihistoria, tovuti ya utamaduni, kituo cha sanaa na burudani.

Bustani hiyo, wakati ilipokuwa gereza ilikuwa na wanaharakati wa kisiasa waliopigania uhuru wa Nigeria.

Hifadhi hiyo, ambayo sasa ni makazi tulivu ya watu binafsi, tafakuri ya pamoja ya wageni na mwingiliano uko wazi kwa umma kila siku. Leo, bustani ya uhuru imekuwa ukumbi wa matukio mbalimbali ya kijamii na burudani.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Lagos
Jamii:Utumwa
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:Makumbusho ya Nigeria
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Hospitali ya Benjamin Mkapa

**Hospitali ya Benjamin Mkapa**, ni hospitali ya umma iliyoko Dodoma, mji mkuu wa Tanzania. Inapatikana katika Majira nukta 

Ilikuwa hospitali ya pili nchini kufanya upandikizaji wa figo lakini ya kwanza kufanya hivyo na wafanyikazi wote wa Kitanzania mnamo 2018.

## Marejeo 
Jamii:Dodoma
Jamii:Hospitali za Tanzania
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Marilyn Chin

'**Marilyn Chin** (陈美玲) ni mshairi na mwandishi wa nchini Marekani mwenye asili ya China , mwanaharakati  na mpigania haki za wanawake,   mhariri na Profesa wa Kiingereza. Anawakilishwa vyema katika vitabu vya kanuni ya kiada na kazi yake inafundishwa kote ulimwenguni. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Guybon Atherstone

thumb| Daraja la reli lililojengwa na Guybon Atherstone kwenye reli kati ya Alicedale na Grahamstown
**Guybon Damant Atherstone**, M. Inst. CE AKC (1843 - 1912), mhandisi wa reli wa Afrika Kusini.

## Elimu 
Atherstone alikuwa mtoto wa William Guybon Atherstone (daktari, mwanasayansi wa mambo ya asili, mwanajiolojia na mbunge) na alizaliwa Grahamstown tarehe 20 Juni 1843 alihudhuria Chuo cha St. Andrew's, Grahamstown na King's College London ambapo alihitimu kama mhandisi wa ujenzi.

## Uhandisi wa reli 
thumb| Kanisa la Anglikana kwenye barabara ya Highlands kati ya Grahamstown na Alicedale
Atherstone aliajiriwa katika Shirika la Reli la Serikali la Cape kama mhandisi kutoka 1873 hadi 1896 ambapo alijenga njia ya reli kati ya Alicedale na Grahamstown . Nyumba ambayo aliishi wakati wa ujenzi iko karibu na daraja la reli la mawe ambalo alilijenga. Baada ya kukamilika kwa mradi wa reli. Nyumba ya Atherstone iligeuzwa kuwa kanisa la Anglikana, Kanisa la Anglikana la Mtakatifu Cyprian, ambalo liliwekwa wakfu tarehe 29 Novemba 1893. Kanisa hili ni sehemu ya Dayosisi ya Grahamstown na linapatikana
Atherstone pia anakumbukwa katika jina la reli ya Atherstone. Njia hiyo ya reli iko

## Angalia pia 
## Marejeo 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Waliofariki 1912
Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Nyumba ya Jaekel

thumb|Nyumba ya Jaekel
**Nyumba ya Jaekel** ni jumba la wakoloni la ghorofa 2 huko Ebute Metta, Lagos, Nigeria. Nyumba hiyo ilijengwa mnamo 1898 kwenye eneo kubwa la ardhi iliyopambwa na jina lake baada ya marehemu Francis Jaekel OBE, msimamizi wa zamani wa shirika la reli la Nigeria ambaye alistaafu katika miaka ya 1970 baada ya karibu miongo mitatu ya huduma. Nyumba Jaekel ilikuwa makazi rasmi ya Meneja Mkuu na baadaye ilibadilishwa kuwa nyumba ya mapumziko ya wafanyikazi wakuu. Jengo hilo lilikarabatiwa na kurejeshwa na Profesa John Godwin kwa ushirikiano na shirika la reli mwaka wa 2010. Jengo hilo sasa ni "makumbusho ndogo" inayoonyesha kumbukumbu za picha zilizoanzia miaka ya 1940 hadi 1970 za watu binafsi, maeneo, matukio ya kihistoria ya Nigeria kabla na baada ya uhuru na nyumba za sanaa (zana, vifaa, mavazi, picha, n.k) za shirika la zamani la reli. Pia ni mojawapo ya maeneo ya harusi ya ngano huko Lagos.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Makumbusho ya Nigeria
Jamii:Lagos
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Dorcas Coker-Appiah

**Dorcas** Ama **Frema Coker-Appiah** (aliyezaliwa 17 Agosti 1946) ni mwanasheria wa Ghana na mwanaharakati wa haki za wanawake, na mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Mafunzo ya Jinsia na Hati za Haki za Kibinadamu, kinachojulikana pia kama "Kituo cha Jinsia", huko Accra, Ghana.

Amekuwa (na anaendelea kuwa) na majukumu muhimu katika mashirika kadhaa yanayokuza haki za wanawake katika ngazi za kitaifa, kikanda na kimataifa.

## Maisha Ya Zamani 
Dorcas Ama Frema Coker-Appiah alizaliwa tarehe 17 Agosti 1946 huko Wenchi, katika koloni la Uingereza la Gold Coast (sasa Ghana).

Mnamo 1970, Coker-Appiah alipata shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Ghana. 

Amehudumu kama rais wa kamati ya uendeshaji ya usaidizi wa kisheria wa FIDA, na mratibu wa mradi wa kamati ya sheria, kusoma na kuandika na uchapishaji kwa miaka kadhaa. 

Coker-Appiah ni mwanachama wa Wanawake katika Sheria na Maendeleo katika Afrika (WiLDAF), mtandao wa Pan-Afrika wa mashirika na watu binafsi wenye wanachama katika nchi ishirini na sita za Afrika, na mwanachama mwanzilishi wa WiLDAF Ghana na mwenyekiti wa kanda yake ya Afrika. ubao. 

## Machapisho 
* Kuvunja Ukimya na Kupinga Hadithi za Ukatili Dhidi ya Wanawake na Watoto nchini Ghana: Ripoti ya Utafiti wa Kitaifa kuhusu Unyanyasaji (1999)

## Marejeo 
Jamii:USLW Iringa
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasheria wa Ghana
Makumbusho ya Kitaifa ya Nigeria

thumb|**Muonekano wa nje wa makumbusho ya kitaifa ya Nigeria**
**Makumbusho ya Kitaifa ya Nigeria** ni jumba la kumbukumbu la kitaifa la Nigeria, lililoko katika jiji la Lagos. Jumba hilo la makumbusho lina mkusanyo mashuhuri wa sanaa za Nigeria, ikijumuisha vipande vya sanamu na nakshi na maonyesho ya kiakiolojia na kiethnografia. Cha kukumbukwa zaidi ni kichwa cha binadamu cha terracotta kinachojulikana kama Jemaa Head (c. 900 hadi 200 BC), sehemu ya utamaduni wa Nok. Kipande hicho kimepewa jina la Jema'a, kijiji ambacho kilifichuliwa. Jumba hili liko katika kisiwa cha  Onikan, Lagos. Jumba hilo la makumbusho linasimamiwa na Tume ya Kitaifa ya Makumbusho.

## Marejeo 
Jamii:Lagos
Jamii:Makumbusho ya Nigeria
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Utamaduni wa Nigeria
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Studio ya Sanaa na Ubunifu ya Johfrim

thumb|Nembo ya Johfrim
**Studio ya sanaa na ubunifu ya Johfrim** ni jumba la sanaa la Kisasa la Kiafrika huko Nigeria na Scotland. Matunzio hayo yana kazi za sanaa 6,000 tofauti kutoka kwa wasanii mbalimbali wa Kiafrika kama vile Nike Davies-Okundaye na inashikilia nafasi ya tatu kwa ukubwa wa sanaa nchini Nigeria.

## Historia ya matunzio 
Johfrim ilianza kama makusanyiko ya kisanaa ya binafsi miaka 30 iliyopita ikianzishwa na kiongozi mkuu Josephine Oboh Macleod mnamo mwaka 2013. Amekuwa mwanamke wakwanza mwenye asili ya kiafrika kumiliki jumba la kisasa la sanaa na eneo la kitamaduni, huko Scotland.

Johfrim inahifadhi ya kazi za sanaa za kiafrika pamoja na za kigenina matunzio hayo yamebeba na kushikilia nafasi ya tatu kwa ukubwa wa kazi za sanaa kiafrika makusanyo huko Nigeria ikiwa na kazi za kisanaa za kisanaa 6,000 bila ya kujumuisha sanamu, michoro na aina zingine za kazi. Bado haijafikia nafasi ya Oyasaf na Nike Art Gallery ambazo zina kazi  7,000 na 8,000 kazi za sanaa kila moja. Johfrim mara nyingi huwa ikitumika kama mwenyeji wa matukio ya kitamaduni na kuwakilisha kazi za sanaa za wasanii takribani 50 ikiwemo kazi za Lamidi Olonade Fakeye,  ikichukua asilimia 70% ambao ni wenye asili ya kiafrika. Johfrim ni ushirika wa upendo wa JOM.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:Sanaa ya Afrika
Jamii:Makumbusho ya Uskoti
Jamii:Makumbusho ya Nigeria
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wiki4uni