open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Steptoe

**John Steptoe** (14 Septemba 1950 – 28 Agosti 1989) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto nchini Marekani . Anafahamika zaidi kwa kitabu chake ''Mufaro's Beautiful Daughters*, kilichoshinda Tuzo ya Caldecott Honor na Tuzo ya Coretta Scott King.

Steptoe alizaliwa Brooklyn, New York City. Alianza kuchora akiwa mtoto mdogo na alisoma katika Shule ya Juu ya Sanaa na Ubunifu huko Manhattan.

Steptoe aliandika na kuchora zaidi ya vitabu 15 vya picha. Alipata Tuzo ya heshima ya *Caldecott * kwa *The Story of Jumping Mouse* (1985) na *Mufaro's Beautiful Daughters* (1988). Pia alishinda Tuzo ya *Coretta Scott King* kwa uchoraji wa *Mother Crocodile* (1982) na *Mufaro's Beautiful Daughters* (1988).

Steptoe alifariki mwaka 1989 akiwa na umri wa miaka 38. Baada ya kifo chake, Jumuiya ya Maktaba ya Marekani (ALA) ilianzisha Tuzo ya John Steptoe. Mtoto wake, Javaka Steptoe, pia ni mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto na alishinda Tuzo ya *Caldecott'' mwaka 2017.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Waliofariki 1989
Lauretta Ngcobo

**Lauretta Ngcobo** (13 Septemba 1931 - 3 Novemba 2015) alikuwa mwandishi wa riwaya na insha wa Afrika Kusini.  Baada ya kuwa uhamishoni kati ya 1963 na 1994 - huko Swaziland, baada ya hapo Zambia na hatimaye Uingereza, ambapo alifundisha kwa miaka 25 - alirudi Afrika Kusini na kuishi Durban .  Mchango wa maandishi ya Ngcobo kati ya miaka ya 1960 na mwanzoni mwa miaka ya 1990 yameelezewa kama yanatoa "ufahamu muhimu kuhusu uzoefu wa wanawake Weusi kwenye ubaguzi wa rangi ".  Kama mwandishi wa riwaya, anajulikana zaidi kwa *Na Hawajafa* (1990), iliyoandikwa miaka ya 1950 Afrika Kusini na kuonyesha "ukandamizaji maalum wa wanawake wanaojitahidi kuishi, kufanya kazi ardhini na kueneza hisia ya heshima chini ya mfumo wa ubaguzi wa rangi huku waume zao wakitafuta kazi katika migodi na miji."  Hatimaye aliteuliwa kuwa naibu mkuu na kisha kaimu mkuu wa Shule ya Watoto Wachanga ya Lark Hall huko Lambeth, kusini mwa London,  ambapo alikuwa mfanyakazi pekee mweusi. Mwaka wa 1984, akawa rais wa ATCAL (Chama cha Kufundisha Karibea, Kiafrika, Asia na Fasihi Zilizohusiana), kikundi cha walimu na waandishi waliofanya kampeni wakikuza mtaala tofauti zaidi katika mfumo wa elimu wa Uingereza. 

## Kurudi Afrika Kusini 
Ngcobo alirudi Afrika Kusini na familia yake mnamo1994, kufuatia uchaguzi ambapo Bunge la Kitaifa la Afrika liliingia madarakani. Mumewe alifariki mwaka wa 1997. 

Nchini Afrika Kusini alifundisha tena kwa muda kabla ya kuwa Mwanachama wa Bunge la KwaZulu-Natal akiwakilisha Chama cha Uhuru cha Inkatha , ambapo alitumia miaka 11 kabla ya kustaafu mwaka 2008.  Alichapisha makala nyingi za kitaaluma, alihudhuria mikutano mingi ya waandishi, na kutoa makala katika vyuo vikuu tofauti tofauti. 

Alifariki hospitalini jijini Johannesburg, akiwa na umri wa miaka 84, siku ya Jumanne, Novemba 3, 2015, kufuatia kiharusi .  Taarifa ya kifo cha gazeti *la Sunday Times* ya Afrika Kusini ilimtaja kama "mwandishi na mwanaharakati aliyewapa wanawake walio katika mazingira magumu sauti",  huku Barbara Boswell wa Taasisi ya Jinsia ya Afrika kwenye Chuo Kikuu cha Cape Town akiandika: "Kifo cha Lauretta Ngcobo kimetupokonya kipaji kikubwa cha fasihi, mpigania uhuru, na sauti ya ufeministi." 

## Tuzo 
Mwaka 2006, Ngcobo alipokea Tuzo ya Fasihi ya Mafanikio ya Maisha ya Tuzo za Fasihi za Afrika Kusini . 

Alitajwa kuwa Shujaa wa Maisha wa eThekwini mwaka2012, na mwaka 2014 alipata shahada ya uzamivu ya heshima ya Teknolojia katika Sanaa na Ubunifu kutoka Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Durban . 

## Urithi 
Mwaka wa 2021, binti yake Zikethiwe Ngcobo aliongoza makala ya dakika 10 yenye kichwa *Lauretta: And They Did Not Die* kuhusu mapambano ya mama yake kama mwandishi na mwanaharakati, akichunguza urithi wake na "athari ya mabadiliko katika fasihi ya wanawake weusi". 
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Pages with unreviewed translations
Redouane Halhal

**Redouane Halhal** (alizaliwa 5 Machi 2003) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa anayekipiga kama beki. Anachezea klabu ya Ubelgiji ya K.V. Mechelen.

Alizaliwa nchini Ufaransa, lakini anaiwakilisha timu ya taifa ya Moroko katika mashindano ya kimataifa.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Ayman El Hassouni

**Ayman El Hassouni** (alizaliwa 22 Februari, 1995) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Moroko ambaye anacheza kama winga katika klabu ya Asswehly SC.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Noureddine Kacemi

**Noureddine Kacemi** ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Moroko alicheza kama beki. Alichezea mara ya mwisho FAR Rabat.

Kacemi alichezea Moroko katika Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2000.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Ahmed Kantari

**Ahmed Kantari** (amezaliwa 28 Juni 1985) ni kocha wa mpira wa miguu wa kulipwa na mchezaji wa zamani ambaye alicheza kama beki wa kati. Alizaliwa nchini Ufaransa, aliwakilisha Moroko katika ngazi ya kimataifa.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Hamza El Kaouakibi

**Hamza El Kaouakibi** (amezaliwa 22 Mei, 1998) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Moroko ambaye anacheza kama beki katika klabu ya Italia ya FC Südtirol.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Hicham Khaloua

**Hicham Khaloua Khaloua** (amezaliwa 7 Mei, 1995) ni mchezaji wa mpira wa miguu ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Union de Touarga. Alizaliwa nchini Uhispania, amewakilisha Moroko katika ngazi za kimataifa za vijana chini ya umri wa miaka 20 na chini ya miaka 23.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Mohamed Kharbouch

**Mohamed Kharbouch** (amezaliwa 22 Januari, 1977) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka Moroko ambaye alicheza kama beki. Alifanya mchezo mmoja akiwa na timu ya taifa ya Moroko.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Sofian Benzouien

**Sofian Benzouien** (amezaliwa 11 Agosti, 1986) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu. Alizaliwa nchini Ubelgiji, na amewakilisha Moroko katika ngazi ya kimataifa.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Chakib Benzoukane

**Chakib Benzoukane** (amezaliwa 7 Agosti, 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Moroko ambaye anacheza kama beki.

## Kazi yake
Alianza kazi yake katika klabu ya Kawkab Marrakech.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Mohammed Amine El Bourkadi

**Mohammed Amine El Bourkadi** (amezaliwa 22 Februari, 1985) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Moroko ambaye anacheza kama kipa katika klabu ya Hispania ya Regional Preferente CD Tháder.

## Maisha ya kazi
Alianza na kuendeleza kazi yake ya soka katika ngazi mbalimbali za klabu.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Nikola Mektić

**Nikola Mektić** (Alizaliwa 24 Desemba, 1988) ni mchezaji wa tenisi nchini Kroatia. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani katika mechi za wachezaji wawili (doubles). Alishinda mataji mawili ya *Grand Slam*: *Wimbledon* mwaka 2021 katika mechi za wachezaji wawili kwa kushirikiana na Mate Pavić. Alicheza mechi za wachezaji mchanganyiko (mixed doubles) akishirikiana na Barbora Krejčíková katika  Australian Open ya mwaka 2020.

Mektić alizaliwa Zagreb, Kroatia (zamani Yugoslavia) mwaka 1988. Alianza kucheza tenisi akiwa na umri wa miaka 6. Mwaka 2021, alishinda medali ya dhahabu katika Olimpiki akiwa na Pavić, na kuwa mchezaji wa kwanza wa Kroatia kushinda dhahabu katika tenisi ya Olimpiki.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Kroatia
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Youness Lachhab

**Youness Lachhab Didi** (aliyezaliwa 23 Aprili, 1999) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Moroko ambaye anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya AD Ceuta FC.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
John McEnroe

**John McEnroe** (Alizaliwa 16 Februari, 1959) ni mchezaji wa zamani wa tenisi nchini Marekani. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani katika mechi za mchezaji mmoja (singles) kwa wiki 170 na namba 1 katika mechi za wachezaji wawili (doubles) kwa wiki 269. Ni mmoja wa wachezaji wawili tu katika historia walioshika nafasi ya kwanza katika aina zote mbili za mechi.

McEnroe alizaliwa Wiesbaden, Ujerumani Magharibi, lakini alikulia New York. Alishinda mataji 77 ya wachezaji mmoja na 77 ya mchezaji wawili katika taaluma yake, ikiwemo mataji saba ya Grand Slam katika mechi za wachezaji mmoja (Wimbledon mara tatu na US Open mara nne) na mataji tisa ya wachezaji wawili. Mwaka 1984, aliweka rekodi ya ushindi wa 82 na kushindwa 3 tu, ambayo ndio asilimia bora zaidi katika historia ya tenisi katika msimu mmoja.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Javaka Steptoe

**Javaka Steptoe** (alizaliwa 19 Aprili, 1971) ni mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto nchini Marekani. Mwaka 2017, alishinda Tuzo ya *Caldecott* pamoja na Tuzo ya *Coretta Scott King* kwa kitabu chake cha picha *Radiant Child: The Story of Young Artist Jean-Michel Basquiat*.
Steptoe alizaliwa na kukulia Brooklyn,katika Jiji la New York. Baba yake, John Steptoe, pia alikuwa mwandishi na mchoraji mashuhuri wa vitabu vya watoto aliyeshinda Tuzo ya heshima ya *Caldecott* mara mbili.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watu walio hai
Lamiez Holworthy

**Lamiez Mischa Miriam Holworthy-Morule** (alizaliwa Eersterust, 12 Juni 1992) ni DJ, mtangazaji wa televisheni, mtangazaji wa redio, mtayarishaji wa muziki, mfanyabiashara na mfadhili kutoka Afrika Kusini. Anajulikana zaidi kwa kuandaa kipindi cha muziki cha SABC 1 kiitwacho *Live AMP*.

## Maisha ya awali na elimu 
Holworthy ni mtoto wa mtayarishaji wa muziki Sello Chicco Twala na Imelda Klow. Akiwa na umri wa miaka 11, mama yake alioana na Enver Holworthy ambaye alimlea na kumpa jina lake la ukoo. Ana asili ya Kihindi ya Afrika Kusini, Watu wa rangi (Coloured), na Tsonga.

Alikulia Laudium na alisoma Andrew Anthony Primary, kisha Sunnyside Primary, na baadaye Kwaggasrand Primary. Pia alisoma Pro Arte Alphen Park kuanzia darasa la 8 hadi 9. Mwaka 2009 alihitimu kidato cha mwisho katika Shule ya Upili ya Laudium, kisha akaenda kusomea vyombo vya habari Boston Media House mwaka 2012.

## Kazi 
Lamiez alianza kazi yake kama DJ wa chini ya ardhi mwaka 2010 akiwa bado shuleni, akijifunza kuchanganya muziki. Pia alianza kuonekana kwenye kipindi cha KMTV cha Soweto TV kama mtangazaji mgeni, kisha akawa mtangazaji wa kipindi cha *Living The Dream* cha Tshwane TV. Baada ya miaka saba, alipata nafasi kubwa kwenye kipindi cha SABC 1 *Live Amp*. Aliwahi kusema karibu aache kazi ya burudani baada ya tukio la wizi wa vifaa vyake vya DJ wakati wa majaribio ya kazi. Mwaka 2021 alijiunga na Metro FM kama mtangazaji mwenza wa kipindi cha Penthouse Session pamoja na DJ Lulo Café. Pia alitangaza tuzo za 27th South African Music Awards.

### Muziki 
Mwaka 2021 alitoa wimbo wake wa kwanza *Sthokoze*, akiwa na The Lowkeys na Drip Gogo. Baadaye aliteuliwa kwenye tuzo za Best Amapiano Female DJ Act.

### Uhisani 
Alianzisha taasisi yake ya misaada iitwayo Lamiez Holworthy Foundation, inayosaidia yatima, watoto waliotelekezwa na wale walioathirika na VVU, pamoja na kusaidia wanafunzi wasiojiweza kupata elimu na vifaa vya masomo. Mwaka 2021 alitunukiwa katika South African Heroines Awards kwa kazi yake ya uhisani.

## Maisha binafsi 
Alikutana na rapa Khuli Chana Agosti 2018 wakaoana Novemba 2019. Walibarikiwa kupata mtoto wao wa kwanza Leano-Laone Zion Morule tarehe 9 Machi 2023.

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Afrika Kusini
Patrick McDonnell

**Patrick McDonnell** (alizaliwa 17 Machi 1956) ni mchoraji katuni, mwandishi, na mwandishi wa tamthilia nchini Marekani. Ni muundaji wa katuni ya kila siku ya *Mutts*, inayofuata *adventures of Dogs and Cat*, ambayo ilikuwa ikichapishwa tangu mwaka 1994. Kabla ya *Mutts*, alikuwa mchoraji wa majarida kama *The New York Times Magazine*, *Sports Illustrated*, na *Time*.

McDonnell alizaliwa Elizabeth, New Jersey na kukulia Edison, New Jersey. Alisomea katika Shule ya Sanaa ya Visual (SVA) huko katika Jiji la New York na kuhitimu mwaka 1978. Katuni yake ya *Mutts* ilishinda Tuzo ya Harvey kwa Katuni Bora mara nane na Tuzo ya *Reuben* kutoka Jumuiya ya Wachora Katuni Kitaifa (NCS) mwaka 1999.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Houssin Bezzai

**Houssin Bezzai** (amezaliwa 4 Novemba, 1978) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa kulipwa. Alicheza kwa klabu ya Sparta Rotterdam, TOP Oss na HFC Haarlem.

## Kazi
Alianza kazi yake ya soka katika klabu ya Sparta Rotterdam.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Adam Boayar

**Adam Boayar Benaisa** (amezaliwa 13 Oktoba, 2005), pia anajulikana kama **Adam El Mokhtari** au kwa kifupi **Adam**, ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji (attacking midfielder) kwa klabu ya La Liga ya Elche CF. Alizaliwa nchini Uhispania, na anaiwakilisha Moroko katika ngazi ya vijana.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Ivan Lendl

**Ivan Lendl** (Alizaliwa 7 Machi, 1960) ni mchezaji wa zamani wa tenisi nchini Ucheki na Marekani. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani kwa wiki 270, na alichukuliwa kuwa mmoja wa wachezaji bora zaidi katika historia ya tenisi. Alishinda mataji 94 ya wachezaji mmoja (singles), ikiwemo mataji nane ya Grand Slam: French Open mara tatu,US Open mara tatu, na[Australian Open mara mbili.

Lendl alizaliwa Ostrava, Ucheki (zamani Chekoslovakia). Alianza kucheza tenisi akiwa na umri wa miaka mitatu na akawa mchezaji namba 1 wa vijana duniani mwaka 1978. Alikuwa na ushindani mkubwa na wachezaji kama John McEnroe na Jimmy Connors, akiwafunga kwa rekodi ya 22–13 dhidi ya Connors na 21–15 dhidi ya McEnroe.

Baada ya kustaafu mwaka 1994, Lendl alihama kuwa kocha wa tenisi. Alimsaidia Andy Murray kushinda mataji matatu ya Grand Slam na kufikia nafasi ya kwanza duniani. Alichaguliwa katika International Tennis Hall of Fame mwaka 2001.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Ucheki
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jimmy Connors

**Jimmy Connors** (Alizaliwa 2 Septemba, 1952) ni mchezaji wa zamani wa tenisi nchini Marekani. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani kwa wiki 268 (nafasi ya tano kwa muda mrefu zaidi katika historia), na alimaliza mwaka akiwa namba 1 mara tano. Alishikilia rekodi tatu kuu za Open Era: mataji 109 ya mchezaji mmoja (singles), mechi 1,557 alizocheza, na ushindi 1,274.

Connors alizaliwa Illinois. Alifundishwa tenisi na mama yake Gloria na bibi yake Bertha. Alishinda mataji nane ya Grand Slam: US Open mara tano (1974, 1976, 1978, 1982, 1983), Wimbledon mara mbili (1974, 1982), na Australian Open mara moja (1974). Mwaka 1974, alikuwa mchezaji wa pili katika Open Era kushinda mataji matatu makubwa kwa mwaka mmoja.

Connors alijulikana kwa ushindani wake mkali na mtindo wake wa kupiga kutoka nyuma (baseline) kwa mikono wawili. Alikuwa na ushindani mkubwa na wachezaji kama Björn Borg, John McEnroe, na Ivan Lendl. Alichaguliwa katika International Tennis Hall of Fame mwaka 1998.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Shauwn Mkhize

**Shauwn Mkhize**, anayejulikana pia kama '''Mam'Mkhize'*, ni mfanyabiashara, mjasiriamali, mfadhili na mtu wa televisheni kutoka Afrika Kusini. Pia ni mtu maarufu wa kijamii.

## Maisha ya awali na elimu 
Shauwn Mkhize alizaliwa na kukulia katika kijiji cha Umbumbulu huko KwaZulu-Natal chini ya uangalizi wa mama yake, Florence Mkhize, ambaye alikuwa mwanaharakati wa chama cha ANC na mpigania uhuru dhidi ya ubaguzi wa rangi.

Alipata Diploma ya Uhasibu kutoka ML Sultan Technikon (sasa Durban University of Technology).

## Kazi 
Alianza kazi yake mwaka 1996 baada ya kuhitimu. Alifanya kazi katika idara za fedha katika kampuni mbalimbali kabla ya kuingia kwenye biashara zake binafsi.

### Biashara 
Alianzisha kampuni ya ujenzi iitwayo "Zikhulise Group", pamoja na biashara nyingine kama Zikhulise Maintenance and Transport, Zikhulise Auto Recoveries na Inyanga Trading. Pia aliwahi kumiliki klabu ya mpira wa miguu ya Afrika Kusini, Royal Eagles F.C. Mwaka 2019 alichukua umiliki wa klabu ya Royal AM F.C. ambayo baadaye ilikumbwa na matatizo ya kifedha na kisheria. Klabu hiyo ilifutwa kwenye ligi mwaka 2025 kutokana na matatizo ya kodi na ukiukwaji wa kanuni za ligi. Mamlaka ya Mapato ya Afrika Kusini (SARS) ilichukua na kuuza magari ya kifahari ili kulipa madeni ya kodi yaliyokuwa yakidaiwa.

### Uhisani 
Mkhize amefanya kazi za kijamii katika KwaZulu-Natal, akitoa misaada kama viatu na taulo za kike kwa shule za jamii maskini.

Amehusika pia katika kampeni dhidi ya ukatili wa kijinsia na maambukizi ya HIV/AIDS. Alitunukiwa tuzo ya Woman of the Year mwaka 2020.

### Televisheni 
Mwaka 2020 alizindua kipindi chake cha reality TV kiitwacho *Kwa Mam’ Mkhize* kwenye Mzansi Magic. Pia alionekana kwenye kipindi cha *Uzalo'' mwaka 2021 kama mgeni wa heshima.

### Mitandao ya kijamii 
Mwaka 2020 alianza kutumia mitandao ya kijamii na alipata zaidi ya wafuasi milioni 1 ndani ya miezi minane kwenye Instagram.

## Marejeo
James Mayhew

**James Mayhew** (Alizaliwa 1964) ni mwandishi, mchoraji wa vitabu vya watoto na msimuliaji hadithi  nchini Uingereza. Alifahamika zaidi kwa mfululizo wake wa ''Katie's Picture Show*, uliomhusisha msichana aliyeingia ndani ya picha za kuchora za wasanii maarufu.

Mayhew alizaliwa Stamford na kukulia Blundeston Suffolk. Alisomea sanaa katika *Lowestoft School of Art* na Chuo cha Sanaa cha *Maidstone* (sasa Chuo Kikuu cha Sanaa cha Uingereza). Kitabu chake cha kwanza, *Katie's Picture Show*, kilichapishwa mwaka 1989 na kuanzisha mfululizo ambao sasa una vitabu 14.

Mayhew alichapisha zaidi ya vitabu 50, ikiwemo mfululizo wa *Ella Bella Ballerina*, *Mouse and Mole*, na *Gaspard the Fox* (aliyoandikwa na Zeb Soanes). Tangu mwaka 2007, alianza kuwasilisha matamasha ya muziki wa classical kwa watoto, akichora picha wakati wa muziki, ikiwemo *Peter and the Wolf*, *The Firebird*, na *Pictures at an Exhibition''.
Mayhew anaishi Suffolk na mume wake, msanii wa Uhispania Antonio Reche-Martinez.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Wachoraji wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Garbiñe Muguruza

**Garbiñe Muguruza** (alizaliwa 8 Oktoba 1993) ni mchezaji wa zamani wa tenisi nchini Hispania. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani katika mechi za mchezaji mmoja (singles) na namba 10 katika mechi za wachezaji wawili (doubles). Alishinda mataji 10 ya WTA katika mechi za wachezaji mmoja, ikiwemo mataji mawili yaGrand Slam: French Open mwaka 2016 na [Wimbledon mwaka 2017.

Muguruza alizaliwa Caracas, Venezuela lakini alihamia Uhispania akiwa na umri wa miaka sita. Aligeuka kuwa mchezaji wa kulipwa mwaka 2012 na akavutia umakini wa kimataifa kwa kufika raundi ya nne kwenye Miami Open mwaka huo. Alishinda taji lake la kwanza la *Grand Slam* kwenye French Open mwaka 2016 kwa kumshinda Serena Williams katika fainali. Mwaka uliofuata, alishinda Wimbledon kwa kumshinda Venus Williams katika fainali, na kuwa mchezaji pekee katika historia aliyewashinda dada zote wawili wa Williams kwenye fainali za Grand Slam.

Muguruza alifikia nafasi ya kwanza duniani mnamo Septemba 2017. Pia alishinda WTA Finals mwaka 2021. Alistaafu rasmi mnamo Aprili 2024 akiwa na umri wa miaka 30.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Hispania
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Ali Mitgutsch

**Ali Mitgutsch** (21 Agosti 1935 – 10 Januari 2022) alikuwa mwandishi na mchoraji  wa vitabu vya watoto nchini Ujerumani. Alijulikana kama "baba wa vitabu vya Wimmelbild" (vitabu vyenye picha zenye maelezo mengi).

Mitgutsch alizaliwa Munich, Ujerumani. Alipata mafunzo ya uchoraji katika Chuo cha Kuchapisha cha Munich. Mwaka 1968, alichapisha kitabu chake maarufu zaidi, *Rundherum in meiner Stadt*, kilichoshinda Tuzo ya *Deutscher Jugendliteraturpreis* mwaka 1969. Kitabu hiki kilianzisha aina mpya ya vitabu vya picha vilivyojaa maelezo mengi, vinavyowaalika watoto kutafuta na kugundua vitu mbalimbali katika picha.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Ujerumani
Jamii:Wachoraji wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2022
Carolyn Steyn

**Carolyn Steyn** (alizaliwa 17 Mei 1960) ni mtu wa vyombo vya habari, mfadhili na mwanzilishi wa shirika lisilo la kiserikali la 67 Blankets for Nelson Mandela Day. Mwaka 2022, Steyn alitunukiwa heshima ya Kifaransa ya Ordre national du Mérite.

## Maisha ya awali 
Steyn alizaliwa 17 Mei 1960 mjini Johannesburg, Afrika Kusini. Alisoma katika Jeppe High School for Girls na kumaliza masomo ya sekondari mwaka 1977. Alipata shahada ya heshima katika Speech and Drama kutoka University of the Witwatersrand mwaka 1981, na pia cheti cha Teacher's Licentiate katika Speech and Drama kutoka University of South Africa mwaka 1980.

## Maisha binafsi 
Steyn alikutana na mfanyabiashara tajiri wa Afrika Kusini Douw Steyn mwaka 1999. Walifunga ndoa mwaka 2003 lakini walitalikiana baada ya miezi sita. Mwaka 2013, walifunga ndoa tena katika Hoteli ya Saxon Boutique, na wageni walihusisha watu kama Graça Machel na wengine.

## Kazi 
Steyn alifanya kazi katika kampuni ya sanaa ya Performing Arts Company of Transvaal (PACT). Alishiriki katika michezo ya kuigiza kama *Poppie Nongena* ambayo ilipata mafanikio makubwa.

Steyn aliishi Marekani (1989–1999) na Uingereza (2000–2005). Alisomea uigizaji katika Beverly Hills Playhouse chini ya Milton Katselas, akiwa na wanafunzi kama Kate Hudson na wengine.

Baada ya kurudi Afrika Kusini, Steyn aliendesha kipindi cha redio *Whispers with Carolyn Steyn and Michael de Pinna* kwa miaka 9, na pia kuongoza vipindi mbalimbali kwenye SABC 3 na vituo vya redio kama Classic 1027 na Hot 1027 FM.

Alionekana pia kwenye kipindi cha *Generations* kama yeye mwenyewe, na alihusika katika uzalishaji wa filamu *Mandela’s Gun* ambayo ilipata tuzo kadhaa. Mwaka 2021 alizindua Kituo cha Sanaa cha Carolyn Steyn katika shule yake ya zamani Jeppe High School for Girls. Mwaka 2022 alitunukiwa heshima ya Ordre national du Mérite na Ubalozi wa Ufaransa nchini Afrika Kusini.

## Marejeo
Spike Milligan

**Spike Milligan** (16 Aprili 1918 – 27 Februari 2002) alikuwa mchekeshaji, mwandishi, mwanamuziki, mshairi, mwandishi wa tamthilia na mwigizaji nchini Uingereza na Ayalandi. Alizaliwa Uhindi wakati wa ukoloni wa Uingereza, na alihamia Uingereza mwaka 1931 ambako aliishi na kufanya kazi kwa sehemu kubwa ya maisha yake .

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2002
Mike Mignola

'**Mike Mignola** (Alizaliwa 16 Septemba, 1960) ni mwandishi na mchoraji wa katuni nchini Marekani , aliyejulikana zaidi kwa kuunda mhusika *Hellboy* kwa *Dark Horse Comics*. Alianza kazi yake katika Marvel Comics na DC Comics katika miaka ya 1980, alichora katuni za *Daredevil* na *Batman: Gotham by Gaslight*. Mwaka 1994, alizindua *Hellboy*, ambayo ilianzisha ulimwengu wa katuni uliojumuisha mfululizo kama *B.P.R.D.* na *Abe Sapien*. Aliingizwa katika Ukumbi mashuhuri wa Tuzo za *Harvey* mwaka 2019.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Sania Mirza

**Sania Mirza** (alizaliwa 15 Novemba 1986) ni mchezaji wa zamani wa tenisi nchini Uhindi. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani katika mechi za wachezaji wawili (doubles), na ndiye mwanamke wa kwanza kutoka Uhindi kufikia nafasi hiyo. Ameshinda mataji sita ya Grand Slam matatu katika mechi za wachezaji wawili (Wimbledon 2015, US Open 2015, Australian Open 2016) na matatu katika mechi za wachezaji mchanganyiko (mixed doubles). Alikuwa mwanamke wa kwanza wa Uhindi kushinda taji la WTA katika mechi za mchezaji mmoja (singles) mwaka 2005. Alistaafu rasmi mnamo Februari 2023.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa India
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Louisa Anne Meredith

**Louisa Anne Meredith** (20 Julai 1812 – 21 Oktoba 1895) alikuwa mwandishi, mchoraji, na mmoja wa wapiga picha wa kwanza nchini Australia aliyezaliwa nchini  Uingereza. Alihamia nchini Australia mwaka 1839 pamoja na mumewe Charles Meredith, na kwa miaka mingi aliishi Tasmania akichapisha vitabu vya safari na mimea na wanyama wa Australia, ikiwemo *Notes and Sketches of New South Wales* (1844) na *Tasmanian Friends & Foes* (1880). Alijulikana kwa uchoraji wake wa rangi za asili na alikuwa mtetezi wa haki za wanyama na uhifadhi wa mazingira.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Australia
Jamii:Wachoraji wa Australia
Jamii:Waliozaliwa 1812
Jamii:Waliofariki 1895
Melissa Sweet (mchoraji)

**Melissa Sweet** (Alizaliwa 1 Januari, 1956) ni mchoraji na mwandishi nchini Marekani wa karibu vitabu 100 vya watoto na vijana.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Zeb Soanes

**Zeb Soanes** (Alizaliwa 24 Juni, 1976) ni mtangazaji wa redio nchini Uingereza, anayeongoza kipindi cha jioni cha *Relaxing Evenings with Zeb Soanes* kwenye *Classic FM*.

## Marejeo 
Jamii:Watangazaji wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Mozi

**Mozi** (karibu 470 KK – karibu 391 KK) alikuwa mwanafalsafa kutoka nchini Uchina na mwanzilishi wa shule ya *Mohism*, moja ya shule kuu za mawazo wakati wa enzi ya Majimbo Yanayopigana. Alizaliwa katika eneo la Shandong, na alipinga vikali mafundisho ya Konfusio na Taoism, akihimiza upendo kwa wote (universal love), utaratibu wa kijamii, na utawala wa wema.Alitoa mchango wake katika ustawi wa jamii, na alipinga vita vya uchokozi, matumizi ya kupita kiasi, na imani ya mapokeo ya Konfusio. Maandishi yake yalikusanywa katika kitabu cha *Mozi*, ambacho kilijumuisha mada za falsafa, mantiki, sayansi, na ulinzi wa kijeshi.

## Marejeo 
Jamii:Wanafalsafa wa China
Jamii:Waliozaliwa 470 KK
Jamii:Waliofariki 391 KK
John Muir

**John Muir** (21 Aprili 1838 – 24 Desemba 1914) alikuwa mwanasayansi wa asili, mwandishi, na mtetezi wa mazingira nchini Marekani aliyezaliwa Uskoti. Alijulikana kama "Baba wa Mbuga za Taifa" kwa juhudi zake za kuhifadhi maeneo ya asili, ikiwemo Yosemite Valley na Sequoia National Park. Alianzisha Sierra Club, shirika mashuhuri la uhifadhi wa mazingira, na aliwahi kuwa rais wake hadi kifo chake. Maandishi yake kuhusu safari za milimani na maumbile yaliwahimiza watu wengi kuthamini na kulinda asili.

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1838
Jamii:Waliofariki 1914
Kristina Mladenovic

**Kristina Mladenovic** (Alizaliwa 14 Mei, 1993) ni mchezaji wa tenisi nchini Ufaransa. Alikuwa mchezaji namba 1 duniani katika mechi za wachezaji wawili (doubles), na namba 10 katika mechi za mchezaji mmoja (singles). Alishinda mataji 9 ya Grand Slam bingwa mara 6 katika mechi za wachezaji wawili (French Open mara nne, Australian Open mara mbili) na bingwa mara 3 katika mechi za wachezaji mchanganyiko (mixed doubles).

Mladenovic alizaliwa Saint-Pol-sur-Mer, Ufaransa. Baba yake ni mwanasoka wa zamani kutoka Serbia na mama yake ni mchezaji wa zamani wa voliboli kutoka Serbia. Alishinda taji lake la kwanza la Grand Slam  kwenye Wimbledon mwaka 2013 kwa wachezaji mchanganyiko akiwa na Daniel Nestor .

Mladenovic alifikia nafasi ya kwanza duniani katika mechi za wachezaji wawili mnamo Juni 2019. Pia alikuwa mshindi wa Fed Cup akiwa na timu ya Ufaransa mwaka 2019. Alijiuzulu kwa muda kutoka kwenye mashindano tangu Oktoba 2021 kutokana na changamoto za kimwili na kiakili.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Frank Miller

**Frank Miller** (Alizaliwa 27 Januari, 1957) ni mwandishi, mchoraji, na mtengenezaji filamu nchini Marekani aliyejulikana kwa kazi zake katika katuni za *Daredevil*, *Batman*, *Sin City*, na *300*. Alichukuliwa kuwa mmoja wa waundaji mashuhuri zaidi wa katuni, akijulikana kwa kuchanganya mitindo ya *film noir* na manga katika kazi zake.

Miller alizaliwa Maryland na kukulia Montpelier, Vermont. Alianza kuchora katuni za *Daredevil* mwaka 1979 na kuunda mhusika *Elektra* . Mwaka 1986, aliandika na kuchora *Batman, The Dark Knight Returns*, iliyobadilisha mtazamo wa mhusika Batman na kuleta wimbi la katuni zenye mada nzito kwa watu wazima. Pia aliandika *Batman: Year One* (1987) na *Daredevil: Born Again* (1986).

Miller aliunda mfululizo wa *Sin City* kuanzia mwaka 1991, ambao ulitengenezwa kuwa filamu mwaka 2005 akiwa mkurugenzi mwenza wa Robert Rodriguez. Mwaka 1998, alichapisha *300*, hadithi ya vita ya *Thermopylae* ambayo pia ilitengenezwa kuwa filamu mwaka 2006. Aliingizwa katika Ukumbi Mashuhuri wa Tuzo za *Eisner* mwaka 2015.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Watengenezaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Patricia Mullins

**Patricia Mullins** (Alizaliwa 1952) ni mchoraji wa vitabu vya watoto nchini  Australia . Baadhi ya michoro yake iko katika mkusanyo wa Albert Ullin katika *Ian Potter Centre: NGV Australia*.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Australia
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Kelly Murphy

**Kelly Murphy** ni mwandishi na mchoraji nchini Marekani anayeishi Providence, Rhode Island.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa  1977
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Isobel Forrester

**Isobel Forrester** (jina la kuzaliwa: Isobel Margaret Stewart McColl; 1895 - 1976) alikuwa mshiriki wa madhehebu ya kiekumeni aliyezaliwa Uskoti. Alikuwa mwenyekiti na mwanachama hai wa Chama cha Makanisa ya Kiekumeni cha Uskoti.

## Maisha 
Forrester alizaliwa katika jumba la kifahari huko Glenlyon. Alikuwa mzaliwa wa kwanza kwa Jane Mary (Jeannie) (aliyezaliwa Baillie) na John McColl. Sir Walter Scott alielezea Glenlyon kama "bonde refu zaidi, lenye upweke na kupendeza zaidi huko Uskoti". Familia yake ililazimika kuondoka katika jumba hilo mwaka 1904, kwa sababu ya migogoro katika kanisa la baba yake.

Alikuwa mwenyekiti na mwanachama hai wa Chama cha Kiekumeni cha Makanisa ya Uskoti. Idhini ilipotolewa kwa wanawake kuwekwa wakfu, alimtumia mke wake telegramu, Margaret Forrester nchini India akimwambia kuhusu "ushindi mkubwa" mnamo Mei 1968. Margaret aliwekwa wakfu na baadae akawa mwandishi wa watoto.

Alifariki huko York mnamo  Agosti 1976 na mazishi Pamoja na uchomaji wa mwili wake vilifanyika Edinburgh mnamo Septemba 1976.

## Maisha binafsi 
Aliolewa na William Forrester ambaye alikuwa mwanatheolojia. Mtoto wao wa mwisho kati ya watoto watano alikuwa Duncan Baillie Forrester. Alizaliwa mwaka 1933 na baadae akawa profesa wa theolojia katika Chuo Kikuu cha Edinburgh.

## Marejeo 
Jamii:WikiGap JWK 2026
Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:wanawake wa Uskoti
Wendy Wood

**Wendy Wood** (alizaliwa **Gwendoline Emily Meacham**; 29 Oktoba 1892 - 30 Juni 1981) alikuwa mwanaharakati wa uhuru wa Uskoti . Alikuwa mtu wa kutisha na mwenye rangi tofauti tofauti, pia alikuwa msanii, mchongaji sanamu na mwandishi, na harakati zake za kisiasa za maonyesho mara nyingi zilileta utata.

## Wasifu 
Alizaliwa Maidstone huko Kent, nchini Uingereza, kabla ya wazazi wake kuhamia Afrika Kusini, ambapo baba yake alikuwa meneja wa kiwanda cha bia na mchoraji wa mandhari, na alilelewa huko. Wood alitumia  jina la ukoo la mama yake mnamo mwaka 1927 ili kukazia uhusiano wake wa kisanii. Babu yake mzazi alikuwa mchongaji sanamu  aliitwa Samuel Peploe Wood, na mjomba wake mkubwa alikuwa mchoraji Thomas Peploe Wood . Ikiwa angeulizwa kuhusu haki yake ya kuzaliwa ya Uskoti, angejibu, "Mtu halazimiki kuwa farasi ili azaliwe kwenye zizi", akirudia methali ya zamani ambayo wakati mwingine huhusishwa vibaya na Duke wa Wellington, ingawa kwa sababu  tofauti.

Mnamo mwaka 1928, alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Chama cha Kitaifa cha Scotland, ambacho kilikua na kuwa Chama cha Kitaifa cha Scotland, lakini, katika miaka ya 1930, aliamua kuwa  na mbinu isiyo kuwa ya chama cha uhuru wa Scotland ilikuwa na ufanisi zaidi. Siku ya Bannockburn  mwaka 1932, Wood aliongoza kundi la wazalendo katika Ngome ya Stirling, kisha katika  kambi la Jeshi na pia kuwa wazi kwa watalii; ili kubomoa Bendera ya Muungano na kuibadilisha na simba wa Scotland.  Eric Linklater aliandika kwamba aliitoa Union Jack chini  chooni, na akamsema  kwa kashfa, hatimaye akakubali nje ya mahakama kwa fidia ya senti. 

Katika miaka ya 1930, Wood pia alianzisha Scottish Watch, shirika la vijana (lisilopaswa kuchanganya na shirika na baadaye kenye msimamo mkali  usiohusiana na jina hilo hilo). Mnamo mwaka 1949, alikuwa ameanzisha Scottish Patriots, ambayo, wakati wa kifo chake mnamo Juni mwaka 1981, lilikuwa na watu wapatao 2,000.

Katika miaka ya 1950 kulitokea ugomvi  dhidi ya matumizi ya jina la kifalme " Elizabeth II " huko Scotland, kwani Scotland haikuwa na Elizabeth I (tazama pia kesi ya *MacCormick dhidi ya Lord Advocate* ). Wood aliweka sanamu ya Katibu wa Nchi wa Scotland huko Glasgow mnamo mwaka 1950 na kuonyesha tangazo la Sheria ya Nyumbani katika Michezo ya Highland ya mwaka huo.  Wood alikamatwa na kufungwa gerezani mara nyingi. 

Kuanzia mwaka 1956, Wood ( alisoma sanaa chini ya Walter Sickert ), alishiriki katika kituo cha redio  na nyumba ya msanii na mwenzake, Florence St John Cadell huko Whinmill Brae huko Edinburgh .  Nyumba hiyo  kwa sasa imegawanywa katika sehemu mbili na inaitwa 17 na 18 Coltbridge Gardens. Picha ya Wood na Florence St John Cadell imeshikiliwa na Jumba la Picha la Kitaifa la Uskoti . 

## Familia 
Wood alikuwa shangazi wa mwanafizikia JB Gunn na mwanamuziki Spike Hughes, na mjukuu wa Samuel Peploe Wood . Pia alikuwa shemeji wa mwana sayansi wa  nchini Misri Battiscombe Gunn na mwanamuziki Herbert Hughes .

## Machapisho 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Wasanii wa Uskoti
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Waliozaliwa 1892
Margaret Wild

**Margaret Wild** (alizaliwa 1948) ni mwandishi wa vitabu vya watoto wa Australia. 

Ameandika vitabu zaidi ya 40 kwa ajili ya watoto. Kazi yake imechapishwa kote ulimwenguni na imeshinda tuzo kadhaa. Alipewa Tuzo ya Mafanikio ya Maisha yote na Baraza la Vitabu vya Watoto la Australia mnamo mwaka 2022.

## Maisha 
Wild alizaliwa Eshowe, Afrika Kusini, makazi ya mapema ya Wazungu. Familia ya baba yake aliyekuwa meneja wa benki ilihamia mara kwa mara na alijifunza katika shule za serikali jijini Johannesburg. Alifika Australia mwaka 1972, alifanya kazi kama mwandishi wa makala ya majarida, na alimaliza masomo yake katika Chuo Kikuu cha Taifa cha Australia mjini Canberra. Huko Sydney alilea familia, alifanya kazi kama mwandishi wa kujitegemea, alifanya kazi kwa miaka kumi na sita kama mhariri wa vitabu katika uchapishaji wa vitabu vya watoto — 1984 hadi 2000, hatimaye katika ABC Books, Shirika la Utangazaji la Australia.Sonnet 4.6

## Mwandishi 
Vitabu vya Wild vinaangalia mada mbalimbali lakini anajulikana sana kwa kuchunguza masuala ya utambulisho, uaminifu, na kifo. *Let the Celebrations Begin* ( mwaka 1991) ililenga kuachiliwa huru kwa wafungwa wa Kiyahudi kutoka kambi ya mateso ya Nazi, 
* Tuzo ya Won – Mafanikio ya Maisha Yote, Baraza la Vitabu vya Watoto la Australia (2022) 

### Kwa vitabu 
; *The Midnight GangKuna Bahari Chumbani Mwangu*

* Imeorodheshwa - Tuzo la Kitabu cha Mwaka cha Watoto cha CBCA : Kitabu cha Picha (1985)
* Waliochaguliwa - Tuzo la Kate Greenaway (Uingereza) (1985)

; *Marafiki Bora Zaidi*

* Tuzo la Won – Kitabu Bora cha Mwaka cha Watoto cha CBCA : Kitabu cha Picha (1990) 
* Won – Deutscher Jugendliteraturpreis (2004) 

; *Vijiti vya Watoto wachanga*

* Won – Vitabu Ninavyopenda Zaidi Kila Mwaka: Tuzo la Wasomaji wa Mapema (2006) 

; *Woolvs katika Tovuti*

* Alishinda - Tuzo ya Aurealis kwa Hadithi Bora za Watoto (2006)
* Waliochaguliwa - Tuzo ya Kitabu Bora cha Mwaka cha Watoto cha CBCA : Kitabu cha Picha (2007)
* Waliochaguliwa - Tuzo za Ubunifu wa Vitabu za ABPA: Kitabu cha Picha (2007)

; *Kisanduku cha mazungumzo*

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Australia
Eugenia B. Farmer

thumb|Eugenia B.Farmer
**Eugenia B. Farmer** (1835–1924) alikuwa mwanaharakati wa haki ya wanawake kupiga kura na mpinga utumwa kutoka Marekani. Alikuwa kiongozi katika harakati za haki ya wanawake kupiga kura katika jimbo la Kentucky, na pia ni mwanzilishi mwenza wa Chama cha Haki Sawa cha Kaunti ya Kenton.

## Maisha na Kazi 
Farmer alizaliwa mwezi Aprili 1835 huko Cincinnati, Ohio. Wazazi wake ni Emma Hubbard Barrett na Edmund Berniaud, na pia walikuwa wanachama wa harakati za kupinga utumwa. Katika miaka ya 1850 alihudhuria Chuo cha Oberlin ambapo alikutana na mume wake, Henry C. Farmer, mfanyakazi wa reli. Mnamo mwaka 1858, mtoto wao Edmund Farmer alizaliwa, hata hivyo baadaye alifariki mwaka 1861 akiwa na umri wa miaka 3. Baadaye mwaka huo, alianza kufanya kazi katika hospitali ya Union wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani. Alipokuwa akifanya kazi hospitalini, alikutana na Susan B. Anthony, ambaye alihudhuria naye mikutano 12 ya Kitaifa ya Wanaharakati wa haki ya kura kwa wanawake. Baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe, alihamia Covington, Kentucky kabla ya kuhamia kabisa St. Paul, Minnesota. Alipokuwa akiishi Covington, alishirikiana na Isabella Shepard kusaidia kuanzisha Chama cha Haki za Usawa cha Kaunti ya Kenton. Kazi yao ilisababisha marekebisho katika katiba ya Kentucky ambayo yaliruhusu haki ndogo za kupiga kura kwa wanawake. Mnamo mwaka 1918, alichapisha kitabu cha kumbukumbu kilichoitwa, "*A Voice from the Civil War*", akielezea kwa undani uzoefu wake na wa mumewe wakati wa enzi ya ujenzi upya.

## Ukumbusho 
Mnamo mwezi Juni 2022, bamba la kumbukumbu liliwekwa katika kanisa moja huko St. Paul na Taasisi ya William G. Pomeroy. Kanisa hilo lilikuwa mahali pa mojawapo ya mikutano ya wanaharakati wa haki ya wanawake kupiga kura aliyohudhuria pamoja na Susan B. Anthony mwaka 1897.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1835
Jamii:WikiGap JWK 2026
Jamii:Waliofariki 1924
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Marie Warder

**Marie Warder** (alizaliwa Marie van Zyl, 30 Aprili  mwaka 1927 - 20 Oktoba mwaka 2014) alikuwa mwandishi wa habari, mwandishi wa riwaya na mwanaharakati kutoka Kanada alizaliwa Afrika Kusini anajulikana zaidi kwa shughuli zake za kuongeza uelewa kuhusu hemochromatosis .  Warder alianzisha Jumuiya ya Hemochromatosis ya  nchini Afrika Kusini,  na Jumuiya ya Hemochromatosis ya Kanada (CHS),   na alikuwa mwanzilishi na rais wa muda mrefu wa Chama cha Kimataifa cha Vyama vya Hemochromatosis (IAHS), aliandika vipeperushi vya kina kwa ajili yao wote, ambayo ilimaanisha kuwa, katika hatua hiyo, kila chapisho la Jumuiya ya Hemochromatosis ya Kanada lilikuwa na tanbihi: "Imetengenezwa kwa ajili ya Chama cha Kimataifa cha Vyama vya Haemochromatosis."

Jamii yoyote inayoibuka au changa ya hemochromatosis katika sehemu nyingine za dunia ilikuwa huru kutumia zana zake, kwa shukrani ipasavyo kwa IAHS. Baadaye, Guy Fernau, mwanzilishi wa Jumuiya ya Haemochromatosis nchini Uingereza, alieleza namna  kabla ya nyenzo zake mwenyewe kutayarishwa, alivyohitaji tu kuchanganua kitabu cha Kanada na kubadilisha uelezo wa herufi.

## Wasifu 
Warder alizaliwa Marie van Zyl huko Ficksburg, Afrika Kusini mnamo mwaka 1927. Aliolewa na Tom Warder alipofikisha umri wa miaka 19 na yeye akiwa na umri wa miaka 21, aliporudi kutoka katika kazi ya kijeshi katika Vita vya Pili vya Dunia, na baadaye akahamia Kanada naye. Tom aligundulika  na hemochromatosis mnamo mwaka 1975, na mtoto wao wa kike  aligundulika na ugonjwa huo huo mnamo  mwaka1979. Matukio haya mawili yalichochea Warder kuwa mwanaharakati, na kuongeza uelewa wa ugonjwa huu ndani ya jamii ya matibabu na umma kwa ujumla.

### Shughuli zingine 
Mbali na shughuli zake kama mwandishi na mwanaharakati, Warder alikuwa mwalimu, mwanzilishi na mhudumu kama mkuu wa kwanza wa Windsor House Academy, shule ya "mbinu mbili" huko Kempton Park, nchini  Afrika Kusini; na mwanamuziki, akipiga piano na clavioline na bendi ya mumewe.  na, kabla ya kufariki, alikuwa kasisi mlei katika Hospitali ya Delta huko Ladner, British Columbia . 

## Marejeo 
### Hadithi za kubuniwa 
; Kiingereza

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

### Si hadithi za kubuni 
*  (Updated in 2000 as *The Bronze Killer: New Edition* (Dromedaris Books,  ) including "Iron: The Other Side of the Story", a layman's guide to hemochromatosis)

## Kifo 
Warder alifariki tarehe 20 Oktoba mwaka 2014. 

## Vidokezo 
 *Hart Sonder Liefde* and *Penny of the Morning Star - the story of a girl reporter*

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Sarah Aba-Afari

**Sarah Aba-Afari** (aliyezaliwa tarehe 6 Mei, 1967) akiwa na historia kubwa nchini Ghana na barani Afrika kwa kuwa mwanamke wa kwanza katika jeshi la polisi kupata shahada ya uzamivu (PhD). Mnamo Aprili 2025, aliteuliwa na Inspekta Jenerali wa Polisi (IGP), Christian Tetteh Yohuno, kuwa Mkuu wa Jeshi la Polisi katika Wilaya ya Madina, Mkoa wa Greater Accra.

## Elimu na Maisha ya Awali
Sarah Aba-Afari anatokea Botoku katika Mkoa wa Volta. Alitunukiwa shahada ya uzamivu (PhD) katika Elimu ya Sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah (KNUST) mwaka 2017  akiwa ni mhitimu wa Shule za Sekondari za Hohoe E.P. na Krachi. Katika safari yake ya kitaaluma, alipata shahada ya Uzamili katika Sanaa (Ushauri na Miongozo) mwaka 2023 kutoka Chuo Kikuu cha Methodist nchini Ghana. Aidha,Sarah anamiliki shahada ya Uzamili ya Falsafa (MPhil) katika Elimu ya Sanaa (2012) na shahada ya kwanza ya Sanaa Nzuri (Uchoraji) (2005), zote akizipata kutoka chuo kikuu cha KNUST.

Vilevile, mnamo Oktoba 2023, alitunukiwa shahada mbili za heshima za udaktari katika Huduma ya Kiroho na Elimu ya Kikristo na Chuo Kikuu cha Biblia cha Holy Spirit nchini Marekani.

=Kazi=
Aba-Afari alianza kazi yake ya upolisi ndani ya Jeshi la Polisi la Ghana mnamo mwaka 1990 akiwa na cheo cha Konstebo. Alipandishwa cheo na kuwa Koplo mnamo mwaka 1994, na baadaye akawa Mkaguzi Mkuu wa Upelelezi mwaka 2005. Mnamo mwaka 2007, alipandishwa kuwa Ofisa Kadeti, na kufuatiwa na kupandishwa cheo na kuwa Msaidizi wa Msimamizi wa Polisi (ASP) mnamo mwaka 2008. Kufikia mwaka 2012, alikuwa amefikia cheo cha Naibu Msimamizi wa Polisi (DSP). Katika kipindi hicho, alihudumu katika nyadhifa mbalimbali, ikiwemo kuwa Ofisa wa Upelelezi wa Wilaya katika Kituo cha Polisi cha Tesano jijini Accra.

Pia, alifanya kazi na Ujumbe wa Amani wa Umoja wa Mataifa nchini Bosnia na Herzegovina kama mpelelezi wa haki za binadamu. Katika wadhifa huo, alifanya kazi kama kiungo muhimu kati ya Wizara ya Mambo ya Ndani ya Tuzla na Kikosi cha Kimataifa cha Polisi (IPTF). Kuanzia mwaka 2010 hadi 2012, alikuwa sehemu ya Ujumbe wa Amani wa Umoja wa Mataifa huko Darfur, Sudan (UNAMID), ambapo alihudumu kama mratibu. 
Katika hatua muhimu ya kuimarisha uongozi wa jeshi la polisi nchini Ghana, Inspekta Jenerali wa Polisi, Christian Tetteh Yohuno, alimteua Sarah Aba-Afari mnamo Aprili 2025 kuwa Mkuu wa Jeshi la Polisi katika Wilaya ya Madina, Mkoa wa Greater Accra. Uteuzi huu unamtambua kama kiongozi mwenye uzoefu mpana na uwezo mkubwa wa kimkakati.

## Maisha Binafsi
Aba-Afari ni Mkristo anayeabudu katika Kanisa la Assemblies of God. Ameolewa na Y. M. Dumenu, na wana watoto pamoja na Trey La na ndugu zake.
## Marejeo
[[Jamii:wanawake wa Ghanna]
The Pwani Wiki Club

## About The Pwani Wiki Club 
The Pwani Wiki Club is a local affiliate of the Wikimedia Kenya User Group based in Pwani University, Kilifi. The Pwani Wiki Club is a student-led initiative at Pwani University committed to advancing open knowledge, digital literacy and collaborative learning through Wikimedia platforms.

**Motto:** Create, Share, Verify.

## History & Origins 
The club was officially launched on February 10, 2026 at Pwani University.

The objective of the club is to empower students and the wider community to contribute to and access free knowledge resources, thereby fostering academic growth, innovation and global partnerships.

The club creates a structured space where students and educators can engage with Wikipedia and other Wikimedia projects beyond reading - learning how information is created, verified, and responsibly shared.
Ansuyah Ratipul Singh

**Ansuyah Ratipul Singh** (12 Juni 1917 - 27 Novemba 1978) alikuwa daktari na mwandishi wa tiba kutoka Afrika Kusini.

## Maisha ya awali na elimu 
Singh alizaliwa Durban, mtoto wa kike wa Chatrapul Ratipul Singh, mhasibu, na Latchmee Singh. Alikwenda Shule ya Wasichana ya Wahindi ya Durban. Kwa ajili ya masomo ya udaktari alienda Chuo Kikuu cha Edinburgh mwaka wa 1936. Alihitimisha shahada yake mwaka 1944, na akarudi Afrika Kusini miaka miwili mbeleni. Baadaye, mwaka wa 1962, pia alipata diploma katika Afya ya Umma kutoka Chuo Kikuu cha Natal . 

## Kazi 
Singh alifungua kliniki yake binafsi huko Durban. Baada ya muda alifanya kazi katika Shule ya Tiba ya Chuo Kikuu cha Natal, akibobea katika tiba ya familia, uzazi, na maradhi ya wanawake. Pia alikuwa mfanyakazi katika Hospitali ya Clairwood. Alichukua nafasi ya mganga mfawidhi wa kliniki ya uzazi katika Hospitali ya King Edward VIII mwaka wa 1959. Alianzisha mfululizo wa kliniki nyingi za kuwahudumia wagonjwa maskini. 

Mwaka huo wa 1956, akawa mwanamke wa kwanza wa Kihindi kuteuliwa katika Utawala wa Mkoa wa Natal .

## Kazi 
Riwaya yake ya kihistoria ya 1960 *, Tazama Dunia Inalia,* inachukuliwa kuwa riwaya ya kwanza kuchapishwa na mwandishi Mhindi wa Afrika Kusini,  na kutolewa maelezona msomi Antoinette Burton kama "historia muhimu ya mapambano dhidi ya ubaguzi wa rangi." 

* 
* *Cobwebs in the Garden*
* *A Tomb for thy Kingdom*
* 

## Maisha binafsi 
Singh aliolewa mara mbili. Aliolewa kwa muda mfupi huko Uingereza, na bwana Bronislav Sedzimer, wakati wa muda wake wa shule ya udaktari. Walikuwa na binti mmoja, Urvashi. Akaja kuolewa tena, na wakili Ashwin Choudree, mwaka wa 1948.  Choudree alikuwa katika uongozi katika Bunge la India la Natal na Baraza la India la Afrika Kusini. Singh akawa mjane wakati Choudree alipofariki mwaka 1969. 

Singh alikuwa mpenda sanaa na kuithamini sana: Alikuwa mpiga piano mwenye mafanikio, na mtunzi wa tamthilia asiye na ujuzi. Alishiriki katika maonyesho mengi kati ya mwaka 1948 na mwaka 1958, ikiwa ni pamoja na tamthilia za Rabindranath Tagore kama vile Natir Puja, jukumu lenye kuhitaji ujuzi wa kuigiza na kucheza. 

Singh aliaga dunia mwaka 1978, akiwa na umri wa miaka 61.

## Maadhimisho 
Anakumbukwa na sanamu ya shaba inayomwonyesha kama Natir Puja, mwanadada anayecheza densi kwenye tamthilia ya Tagore yenye jina hilo hilo. Sanamu hiyo iko katika Bustani za Amanzinyama huko Thongathi .  

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliofariki 1978
Jamii:Waliozaliwa 1917
Beatrice Aboagye

**Beatrice Aboagye** (aliyezaliwa tarehe 21 Februari 1953 huko Afigya-Sekyere, Mkoa wa Ashanti) ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa mjumbe wa Bunge la kwanza la Jamhuri ya Nne, akiwakilisha jimbo la Afigya-Sekyere Magharibi katika Mkoa wa Ashanti nchini Ghana.

## Maisha ya Mapema na Elimu
Aboagye alisoma katika Shule ya Kumasi Academy ambapo alihitimu na kupata cheti cha GCE cha Kiwango cha Kawaida. Baadaye, alijiunga na Chuo cha Mafunzo ya Uuguzi cha Kumasi na kupata Cheti cha Mafunzo ya Uuguzi. Aliendeleza masomo yake katika Chuo cha Uuguzi cha Ankaful, ambapo alitunukiwa Cheti cha Usajili wa Uuguzi wa Afya ya Akili.

## Shughuli za Kisiasa
Beatrice Aboagye alichaguliwa kwa mara ya kwanza bungeni kwa tiketi ya chama cha National Democratic Congress (NDC) kwa ajili ya jimbo la Afigya-Sekyere Magharibi wakati wa uchaguzi wa wabunge wa mwaka 1992 nchini Ghana. Katika uchaguzi huo, alipata kura 3,467 kati ya jumla ya kura halali zilizopigwa. Alihudumu kwa muhula mmoja kama mbunge kabla ya kushindwa katika uchaguzi mkuu wa mwaka 1996 na Albert Kan-Dapaah wa chama cha New Patriotic Party (NPP). Katika uchaguzi huo wa 1996, Kan-Dapaah alipata kura 9,708 (sawa na 58%) dhidi ya kura 4,172 (sawa na 24.50%) za Beatrice Aboagye, na kura 123 (sawa na 0.70%) za Kwasi Karikari Achamfour.

Aboagye alijaribu kugombea tena katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2000, lakini alishindwa tena na Albert Kan-Dapaah, ambaye alipata kura 10,605 (sawa na 72.2%) dhidi ya kura 3,806 (sawa na 25.9%) zilizopatikana na Beatrice Aboagye.

## Kazi na Taaluma
Kijumla, Beatrice Aboagye ni muuguzi na mfanyabiashara kitaaluma, kabla ya kuingia katika siasa, alijikita zaidi katika utumishi wa afya. Baada ya kuhudumu muhula mmoja (miaka minne) kama mbunge kwa tiketi ya chama cha NDC, alirejea katika shughuli zake za kibinafsi na taaluma yake ya uuguzi na biashara.

## Dini
Beatrice Aboagye ni Mkristo anayeamini sana katika umoja na amani.
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:wanawake wa Ghana