Celia Cruz

**Celia Caridad Cruz Alfonso** (21 Oktoba 1925 – 16 Julai 2003), anayejulikana kama Celia Cruz, alikuwa mwimbaji wa Kikuba na mmoja wa wasanii maarufu wa muziki wa Kilatini wa karne ya 20. Cruz alipata umaarufu nchini Cuba wakati wa miaka ya 1950 kama mwimbaji wa guarachas, akapata jina la utani "*La Guarachera de Cuba*". Katika miongo iliyofuata, alijulikana kimataifa kama "Malkia wa Salsa" kutokana na michango yake katika muziki wa Kilatini. Aliuza rekodi zaidi ya milioni 10, na kumudu fanya kuwa mmoja wa wasanii wa muziki wa Kilatini waliouza zaidi.

## Maisha ya Awali 
Msanii huyo alianza kazi yake katika nchi yake ya asili ya Cuba, akapata kutambuliwa kama mwimbaji wa kikundi maarufu cha muziki cha Sonora Matancera, ushirikiano wa muziki uliodumu kwa miaka 15 (1950–1965). Cruz alibobea katika mitindo mbalimbali ya muziki wa Afro-Cuban ikiwa ni pamoja na guaracha, rumba, afro, son na bolero, akirekodi nyimbo nyingi za pekee katika mitindo hii kwa Seeco Records. Mnamo 1960, baada ya Mapinduzi ya Cuba kusababisha kutaifishwa kwa tasnia ya muziki, Cruz aliondoka nchi yake ya asili, na kuwa moja ya alama na wasemaji wa jamii ya Kikuba iliyoko uhamishoni. Cruz aliendelea na kazi yake, kwanza huko Mexico, na kisha Marekani, nchi ambayo alichukua kama makazi yake ya mwisho. Katika miaka ya 1960, alishirikiana na Tito Puente, akirekodi wimbo wake wa saini "*Bemba colorá*". Katika miaka ya 1970, alisaini na Fania Records na akahusishwa sana na aina ya salsa, akitoa nyimbo za hit kama "Quimbara". Mara nyingi alionekana moja kwa moja na Fania All-Stars na akashirikiana na Johnny Pacheco na Willie Colón. Wakati wa miaka ya mwisho ya kazi yake, Cruz aliendelea kutoa nyimbo za mafanikio kama "La vida es un carnaval" na "La negra tiene tumbao".

Ursithi wake wa muziki unaundwa na jumla ya albamu 37 za studio, pamoja na albamu nyingi za moja kwa moja na ushirikiano. Katika kazi yake yote, alipewa tuzo na heshima nyingi, ikiwa ni pamoja na Tuzo mbili za Grammy na Tuzo tatu za Latin Grammy. Mbali na kazi yake ya ufanisi katika muziki, Cruz pia alifanya maonyesho kadhaa kama mwigizaji katika filamu na telenovela. Kauli yake ya "¡Azúcar!" ("Sukari!") imekuwa moja ya alama zinazotambulika zaidi za muziki wa salsa.

Celia Caridad Cruz Alfonso alizaliwa tarehe 21 Oktoba 1925, katika Mtaa wa 47 Serrano katika kitongoji cha Santos Suárez cha Havana, Cuba. Baba yake, Simón Cruz, alikuwa msimamizi wa reli, na mama yake, Catalina Alfonso Ramos, alikuwa mama wa nyumbani ambaye alitunza familia ya pamoja. Celia alikuwa mmoja wa wazee kati ya watoto kumi na wanne waliokuwa wakiishi nyumbani, wakiwemo binamu zake na ndugu zake watatu, Dolores, Gladys, na Bárbaro, na alikuwa akiimba nyimbo za kitandani kuwalaza. Kulingana na mama yake, alianza kuimba akiwa mtoto wa miezi 9 au 10, mara nyingi katikati ya usiku. Pia aliimba shuleni wakati wa actos cívicos za Ijumaa na katika kikundi cha kitongoji chake, Botón de oro.

Alipokuwa akikulia katika mazingira ya muziki wa miaka ya 1930 ya Cuba, Cruz alisikiliza wanamuziki wengi waliomudu athiri kazi yake ya utu uzima, wakiwemo Fernando Collazo, Abelardo Barroso, Pablo Quevedo, Antonio Arcaño na Arsenio Rodríguez. Licha ya upinzani wa baba yake na ukweli kwamba alikuwa Mkatoliki, akiwa mtoto Cruz alijifunza nyimbo za Santería kutoka kwa jirani yake ambaye alifuata Santería. Cruz pia alisoma maneno ya nyimbo za Kiyoruba na mwenzake Merceditas Valdés (akpwon, mwimbaji wa Santería) kutoka Cuba na baadaye akafanya rekodi kadhaa za aina hii ya kidini, hata akiimba nyuma kwa akpwons wengine kama Candita Batista.

Akiwa kijana, shangazi yake alimchukua yeye na binamu yake kwenye cabarets kuimba, lakini baba yake alimudu himiza ahudhurie shule kwa matumaini angekuwa mwalimu. Baada ya shule ya upili, alihudhuria Shule ya Kawaida ya Walimu huko Havana kwa nia ya kuwa mwalimu wa fasihi. Wakati huo kuwa mwimbaji hakukuonekana kama kazi ya heshima kabisa. Hata hivyo, mmoja wa walimu wake alimwambia kwamba, kama mburudishaji, angeweza kupata kwa siku moja ambacho walimu wengi wa Cuba walipata kwa mwezi. Kuanzia 1947, Cruz alisoma nadharia ya muziki, sauti, na piano katika Conservatory ya Kitaifa ya Muziki ya Havana.

Siku moja, binamu yake alimchukua hadi kituo cha redio cha Havana cha Radio García-Serra, ambapo alikua mshiriki katika programu ya redio ya wapenda sauti "*Hora del té*". Ilikuwa mara yake ya kwanza kutumia maikrofoni na aliimba tango "Nostalgia" (kama heshima kwa Paulina Álvarez), akishinda keki kama tuzo ya kwanza kwa uigizaji wake. Katika hafla zingine alishinda minyororo ya fedha, pamoja na fursa za kushiriki katika mashindano zaidi. Pia aliimba katika programu zingine za redio za wapenda sauti kama "*La suprema corte del arte*," iliyorushwa na CMQ, kila mara akishinda tuzo ya kwanza. Isipokuwa pekee ilikuwa aliposhindana na Vilma Valle, ikibidi wagawanye mapato yao: dola 25 kila mmoja.

Mnamo 2004, Miami Herald ilifichua kutoka kwa hati za Idara ya Jimbo la Marekani zilizofichuliwa kwa kiasi kwamba Cruz alikuwa amehusishwa na chama cha kikomunisti cha Cuba cha kabla ya Mapinduzi, Chama cha Kisoshalisti cha Watu (PSP), mapema miaka ya 1940. Makala hiyo, iliyokuzwa kama "ya pekee", iliandikwa na mwandishi wa habari wa Miami Herald Carol Rosenberg kutoka kwa maombi ya Sheria ya Uhuru wa Habari. Ilifanya ufichuzi kadhaa. Miongoni mwao, Ubalozi wa Marekani huko Havana ulimudu kata Cruz visa ya Marekani mnamo 1952 na 1955 kwa sababu ya tuhuma za uhusiano wa kikomunisti. Makala hiyo pia inasema kwamba Cruz alikuwa amejiunga na mrengo wa vijana wa PSP akiwa na umri wa miaka 20 na alikuwa ametumia tamasha kupanga mkutano wa siri na wakomunisti huko Amerika Kusini kwa niaba ya katibu mkuu wake wa wakati huo, Blas Roca Calderío, ambaye pia alikuwa ameanzisha chama hicho mnamo 1925. Cruz pia alikuwa ametia saini barua ya umma kuunga mkono moja ya vikundi vya mbele vya Chama, Kongamano la Pro-Amani. Makala hiyo inasema kwamba mume wake aliyesalia, Pedro Knight, aliulizwa kuhusu hili, na amenukuliwa akisema hakuwa na habari nayo. "*Hakuwahi kuniambia kuhusu hilo. Hakuwahi kuzungumza kuhusu siasa*," makala yanamnukuu Knight.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Wanamuziki wa Kuba
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania