open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
N'Djamena

**Ndjamena** ni mji mkuu pia mji mkubwa kabisa nchini Chad ikiwa na wakazi 1,093,492 mnamo mwaka 2013. 

Ndani ya manisipaa kuna hara au mitaa kumi.

## Jina 
Zamani mji ulijulikana kwa jina la "Fort Lamy". Tangu mwaka 1973 jina limekuwa Ndjamena, N'Djaména, N'Djamena au Ndjaména.

## Jiografia 
Mji wa Ndjamena uko mahali ambako mito ya Chari na Logone inaungana. Ng'ambo ya mto uko mji wa Kousseri nchini Kamerun.

## Historia 
Ndjamena ilianzishwa na Mfaransa Émile Gentil tarehe 29 Mei 1900 kama kambi ya kijeshi ikiitwa **Fort-Lamy** kama kumbukumbu ya kamanda Amédée-François Lamy aliyeuawa vitani kwenye mapigano ya Kousseri siku chache kabla ya kuanzishwa kwa Fort Lamy . 

Jina lilibadilishwa na rais François Tombalbaye kuwa Ndjamena mwaka 1973. Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Chad 1979 / 1980 mji uliharibika na wakazi wengi waliondoka mjini lakini katika miaka ya baadaye wengine wengi waliingia.

## Wakazi 
Mji ulikua sana na haraka. Huduma za maji, umeme na makao havitoshi tena.

**Mwaka * Idadi ya Wakazi**
* 1937 : 9 976
* 1940 : 12 552
* 1947 : 18 375
* 1968 : 126 483
* 1993 : 529 555
* 2005 : 721 000 

**Makabila na vikundi mjini mwaka 1993**:
* Waarabu wa Chad : 11,08 %
* Ngambay : 16,41 %
* Hadjeray : 9,15 %
* Daza : 6,97 %
* Bilala : 5,83 %
* Kanembou : 5,80 %
* Maba : 4,84 %
* Kanouri : 4,39 %
* Gor : 3,32 %
* Kouka : 3,20 %
* Sar : 2,24 %
* Barma : 2,10 %

## Uchumi 
Ndjamena ni kitovu cha uchumi wa Chad.

## Elimu 
Ndjamena ina vyuo na shule mbalimbali kama vile. 

**Shule za Sekondari (Lycée) :**

* Lycée Félix Éboué (ya serikali)
* Lycée technique commercial (ya seriali)
* Lycée du Sacré-Cœur (binafsi - kikatoliki)
* Lycée-Collège évangélique (binafsi kiprotestant)
* Lycée Ibnou - Cinna (Kifaransa - Kiarabu)
* Lycée Roi Faycal (Kiarabu)
* Lycée Koweitien (Kiarabu)
* Lycée d'Amérigue (ya serikali)
* Lycée de Farcha (ya serikali)
* Lycée Technique Industrielle
* Lycée du Pont de Chagoua
* Lycée de Waliya
* Lycée de La Liberté
* Lycée de la Gendarmerie, etc.

**Vyuo Vikuu (Université) :**

* Université de Ndjamena (ya serikali)
:créée en 1970
* Université Roi Fayçal (binafsi - kiislamu)

**Taasisi za elimu ya juu (École Supérieure) :**

* ISSED - Institut Supérieur des Sciences de l'Éducation
* ENAM - École Nationale d'Administration et de Magistrature
* EIE - École Supérieure d'Électronique et d'Informatique
* ENASS - École Nationale des Sciences Infirmières et Sociales
* INJS - Institut Supérieur de la Jeunesse et des Sports
* ENS - École Normale Supérieure
* ENTP - École Nationale des Travaux Publics
* ISTAP - Institut Supérieur des Techniques Appliquées

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Image satellite Google Maps
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Chad
Jamii:Miji ya Chad
Afrika ya Kaskazini

right|thumb|350px|Afrika ya Kaskazini
**Afrika ya Kaskazini** ni kanda la kaskazini kwenye bara la Afrika.
Kwa kwaida nchi za Afrika kaskazini ya jangwa Sahara huhesabiwa kuwa Afrika ya Kaskazini. 

Kanda la Afrika ya Kakazini ya UM lina nchi saba zifuatazo:

* Algeria
* Misri
* Libya
* Moroko

* Sudan
* Tunisia
* Sahara ya Magharibi (imevamiwa na Moroko)

## Viungo vya nje
* The North Africa Journal Analytical magazine 
:* Energy and Mining 
:* Industries and Markets 
:* Politics and Diplomacy 
:* Finance and Banking 
:* Agriculture and Tourism 
:* Corporate Affairs 
:* Social and Labor Affairs 
* North-of-Africa.com  News and culture

Jamii:Afrika ya Kaskazini
Jamii:Afrika
Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Nchi za Waberber
Jamii:Maeneo ya Afrika
Afrika ya Magharibi

[right|thumb|350px|Afrika ya Maghribi (Kanda ya [UM); Maghrib]]
**Afrika ya Magharibi** ni ukanda wa magharibi kwenye bara la Afrika. 

Kwa kawaida huhesabiwa humo nchi zilizo kati ya jangwa la Sahara na Bahari ya Atlantiki. Upande wa mashariki ukanda huu unaishia kwenye mstari kati ya mlima Kamerun na ziwa Chad.

Katika lugha ya Kiarabu nchi za Afrika ya kaskazini-magharibi zinaitwa "Maghrib" yaani "Magharibi" lakini ni sehemu ya ukanda wa Afrika ya Kaskazini. 

Ukanda wa Afrika ya Kakazini ya UM una nchi 16 zifuatazo pamoja na visiwa vya Kiingereza vya Saint Helena:

Jamii:Afrika ya Magharibi
Jamii:Afrika
Jamii:Maeneo ya Afrika
Momoju

thumb|right|250px|Bahari mbele ya Momoju pamoja na jahazi za mapunziko wakati wa jioni.
**Momoju** ni mji mkuu wa eneo la ng’ambo la Ufaransa la kisiwa cha Mayotte. Iko kwenye kisiwa kikuu cha Maore. Kuna takribani wakazi 45,000.

## Utawala 
Mji una vijiji sita pamoja na kitovu cha mji mwenyewe, ndivyo Kaweni (hapa kuna viwanda), Mtsapere, Pasamainti, Vahibe, Tsoundzou I na Tsoundzou II.

Eneo lake hutawaliwa katika wilaya tatu za Momoju I, Momoju II na Momoju III. 

## Wakazi 

## Viungo vya Nje 
* Communes de Mayotte sur le site de l'Insee

Jamii:Mayotte
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamestown

**Jamestown** ni jina la miji mbalimbali duniani. Jina lilipendwa hasa kwa sababu "James" ni umbo la Kiingereza la jina "Yakobo" aliyekuwa mdogo wake Yesu.

*Jamestown, Saint Helena — mji mkuu wa eneo hili
*Jamestown, Ross-shire, Uskoti
*Jamestown, Dunbartonshire, Uskoti
*Jamestown, Fife, Uskoti
*Jamestown, Dublin, Ireland
*Jamestown, Eastern Cape Province, Afrika Kusini
*Jamestown, California, Marekani
*Jamestown, Colorado, Marekani
*Jamestown, Indiana, Marekani
*Jamestown, Kansas, Marekani
*Jamestown, Kentucky, Marekani
*Jamestown, Louisiana, Marekani
*Jamestown, Missouri, Marekani
*Jamestown, New York, Marekani
*Jamestown, North Carolina, Marekani
*Jamestown, North Dakota, Marekani
*Jamestown, Ohio, Marekani
*Jamestown, Oklahoma, Marekani
*Jamestown, Pennsylvania, Marekani
*Jamestown, Rhode Island, Marekani
*Jamestown, South Carolina, Marekani
*Jamestown, Tennessee, Marekani
*Jamestown, Virginia, Marekani — kituo cha kwanza ch Waingereza huko Amerika ya Kaskazini 
*Jamestown, West Virginia, Marekani
*Jamestown, Wisconsin, Marekani
*Jamestown, South Australia, Australia
*Jamestown, Accra, Ghana

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Pamanzi

thumb|Mwonekano wa ziwa Dziani katika kisiwa cha Pamanzi, Mayotte
**Pamanzi** (Kifaransa: *Petite-Terre*) ni kisiwa kidogo cha eneo la ng’ambo la Ufaransa la Mayotte. Kisiwa kikubwa ni Maore (Kifaransa: *Grande-Terre*).

Pamanzi ina eneo la km² 11. 

Mji mkubwa ni Dzaoudzi penye kiwanja cha ndege. 

Kijiografia kisiwa hicho ni sehemu ya funguvisiwa la Komori.

Jamii:Mayotte
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Visiwa vya Afrika
Kaweni

thumb|Mwonekano wa juu wa Kaweni	
**Kaweni** ni kati ya vitongoji vya mji wa Mamoudzou kwenye kisiwa cha Maore. 

Ina . Iko km 2 kutoka kitovu cha mji. Kuna eneo la viwanda. 

## Viungo vya nje 
* ***fr:*** Ukurasa rasmi
Saint-Denis (Reunion)

right|250px|thumb|Kitovu cha Saint-Denis na misikiti ya Noor-e-Islam
thumb|250px|right|Nyumba ya manisipaa na nguzo ya ushindi
**Saint-Denis** (au **Saint-Denis de la Réunion**) ni mji mkuu wa eneo la ng’ambo la Ufaransa (kwa Kifaransa: "département d'outre-mer") la Réunion ambayo ni kisiwa kimojawapo cha funguvisiwa la Maskarena katika Bahari Hindi.

Saint-Denis ni pia mji mkubwa wa kisiwa ukiwa na wakazi 131,557 (mwaka 1999). 

## Historia 
Saint-Denis ilianzishwa na Mfaransa Étienne Régnault mnamo mwaka 1669 ikawa mji mkuu wa kisiwa mwaka 1738.

Saont-Denis ni makao makuu ya jimbo la Kanisa Katoliki ambalo zamani lilienea kutoka pwani za Somalia hadi Madagaska pamoja na visiwa vyote vya Bahari Hindi. Kwa msingi huo askofu wake alituma kisiwani Zanzibar (leo nchini Tanzania) wamisionari wa kwanza wa karne ya 19 ambao wamekuwa chanzo cha Kanisa hilo Afrika Mashariki. 

Mwaka 1860 Zanzibar ilitengwa pamoja na pwani ya Afrika ya Mashariki kuwa jimbo dogo la pekee, sawa na ilivyokuwa kwa Madagaska tangu mwaka 1841.

## Usafiri 
Kuna kiwanja cha ndege cha Aéroport de la Réunion Roland Garros ambayo ni geti la kisiwa kwa safari za kimataifa. 

Bandari kuu ya kisiwa iko Pointe-des-Galets nje ya mji. 

## Tazama pia
*Saint-Denis, mji wa Ufaransa karibu na Paris

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Ukurasa rasmi wa mji (Kifaransa)

Jamii:Réunion
Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Bendera ya Uskoti

thumb|150px|Bendera ya Uskoti
thumb|300px|**Bendera ya Uskoti** kama Sehemu ya Bendera ya Ufalme wa Muungano wa Britania
**Bendera ya Uskoti** ina rangi ya buluu pamoja na msalaba wa Andrea mweupe. Huu ni msalaba unaolala wenye umbo la "X". 

Bendera ya Uskoti ni kati ya bendera za kale kabisa duniani. 

## Bendera ya Uskoti kama sehemu ya bendera ya ufalme wa muungano wa Uskoti na Uingereza 
Mfalme James VI wa Uskoti alichaguliwa kuwa pia mfalme wa Uingereza kwa jina la James I mwaka 1601 akaunganisha bendera za nchi zote mbili kuwa bendera yake ya kifalme. Sheria ya muungano wa Uingereza na Uskoti ya mwaka 1707 ilifanya bendera hii kuwa bendera ya kitaifa.

Baadaye bendera ya Eire (Ireland) iliingizwa katika bendera ya muungano ya "Union Jack".

## Hadithi juu ya asili ya msalaba wa Andrea 
Waskoti hukumbuka hadithi ya kuwa mfalme aliyeitwa Hungus (au:Angus) aliongoza Wapikti na Waskoti vitani dhidi ya Waanglia na Wasaksoni mnamo mwaka 832 BK lakini akajikuta katika hali ngumu pamoja na jeshi lake lote. Alipoomba msaada wa Mungu alimwona Mtume Andrea (aliyesulibiwa kwenye msalaba mwenye umbo la "X") aliyemwahidi ya kwamba atashinda. Asubuhi yake mawingu angani yalipatikana kwa umbo la msalaba wa "X". Waanglia na Wasaksoni walishtuka lakini Waskoti walishika moyo na kushinda. 

Tangu wakati ule msalaba wa Andrea umekuwa bendera ya Uskoti.

Jamii:Uskoti
Uskoti
Uskoti
Dzaoudzi

thumbnail|right|200px|Bandari ya Dzaoudzi

**Dzaoudzi** ni mji kwenye kisiwa cha Pamanzi (Kifaransa: *Petite-Terre*) katika eneo la ng’ambo la Ufaransa la Mayote.
Ina wakazi 10,792 (mwaka 1999) 

Dzaoudzi ilikuwa mji mkuu wa Mayote hadi 1976 lakini makao ya utawala ilipelekwa Mamoudzou kwenye kisiwa kikuibwa cha Maore (Kifaransa: *Grande-Terre*).

Jamii:Mayotte
Afrika ya Kati

right|thumb|350px|
**Afrika ya Kati** ni kanda la bara la Afrika iliyoko katikati ya bara. Katika hesabu ya Umoja wa Mataifa (UM) nchi 9 zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu zake:

### Afrika ya Kati 
**Afrika ya Kati** kwa maana ya mpangilio ya UM ni nchi kusini ya jangwa Sahara, mashariki ya Afrika ya Magharibi na upande wa magharibi wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. 
Mto mkubwa wa kanda ni mto Kongo. 

Mwisho wa ukoloni kati ya 1953-1963 palikuwa na Shirikisho la Afrika ya Kati la nchi za kisasa za Malawi, Zambia na Zimbabwe zinazohesabiwa siku hizi kuwa sehemu za Afrika ya Kusini au Afrika ya Magharibi.


Jamii:Afrika
Jamii:Maeneo ya Afrika
Kusini mwa Afrika

thumb|Nchi za Afrika ya Kusini
**Kusini mwa Afrika** (pia: **Afrika ya Kusini**) ni sehemu ya bara la Afrika iliyo kusini mwake, ikizunguka ncha ya kusini ya bara hilo. Kulingana na Umoja wa Mataifa, inajumuisha nchi zilizoko kusini mwa Mto Zambezi na Mto Kunene. Eneo hili linajulikana kwa mandhari yake mbalimbali, ikiwa ni pamoja na jangwa la Kalahari, Nyanda za Juu za Drakensberg, na pwani ndefu ya Bahari ya Atlantiki na Bahari ya Hindi. Eneo hilo ni tajiri kwa rasilimali asilia kama dhahabu na almasi, pamoja na mchanganyiko wa tamaduni, lugha, na historia ya pekee inayovutia wageni kutoka kote duniani.

## Nchi 
* Komori, Morisi, Shelisheli, Mayotte na Réunion ni visiwa vya Bahari Hindi vinavyohesabiwa kuwa sehemu za Afrika ya Mashariki.

Jamii:Afrika

Jamii:Maeneo ya Afrika
Unyasa

thumb|Wakazi wa Nyasaland, 1911	

**Unyasa** au "Nyasaland Protectorate" ilikuwa jina la Malawi wakati wa ukoloni wa Kiingereza. Nyasa ni neno la Kiyao linalomaanisha ziwa.
Shirikisho la Afrika ya Kati

**Shirikisho la Afrika ya Kati** (liliitwa pia **Shirikisho la Rhodesia na Unyasa**) lilikuwa dola la kujitawala chini katika mfumo wa ukoloni wa Uingereza uliounganisha nchi za leo za Zambia, Zimbabwe na Malawi zilizoitwa wakati ule Rhodesia ya Kaskazini, Rhodesia ya Kusini na Unyasa (Nyassaland).

Lilipatikana kati ya mwaka 1953 hadi mwisho wa 1963.

Shirikisho lilianzishwa tarehe 1 Agosti 1953 kwa shabaha ya kuunda nchi itakayofuata njia kati ya muundo wa ubaguzi wa rangi ya Afrika Kusini upande mmoja na nchi huru zilizotawaliwa na wanasiasa Waafrika wenye mwelekeo wa Ujamaa. Lilikuwa jaribio la kutunza kipaumbele cha walowezi wenye asili ya Ulaya. 

Mwisho ulikaribia baada ya miendo ya kumaliza ukoloni duniani kote na nguvu ya wawakilishi wa Waafrika katika eneo la shirikisho iliongezeka nguvu. 

Mwisho wa mwaka 1963 Rhodesia ya Kaskazini ilikuwa taifa jipya la Zambia na Unyasa (Nyassaland) ikawa Malawi. 

Rhodesia ya Kusini ilibaki peke yake ikitangaza uhuru wake miaka kadhaa baadaye na baada ya vita vya ukombozi kuwa nchi ya Zimbabwe.

Jamii:Historia ya Malawi
Jamii:Historia ya Zambia
Jamii:Historia ya Zimbabwe
Jamii:Historia ya Afrika
Madeira

thumbnail|right|280px|Sanamu la João Gonçalves Zarco,Madeira
**Madeira** ni neno la kutaja hasa:

* **kisiwa cha Kireno cha Madeira** katika bahari ya Atlantiki mbele ya pwani ya Afrika.
* funguvisiwa la Madeira ambamo kisiwa chenye jina hilo ndicho kikubwa 
* **divai ya Madeira** inayotegenezwa visiwani na kuwa maarufu duniani

Kutokana na maana hiyo asili jina lietumika duniani kwa njia mbalimbali:

* Mto Madeira ni tawimto la Amazonas katika Amerika ya Kusini.
* Madeira ni mji katika dola la Ohio la Marekani.
* Madeira Beach ni mji wa jimbo la Florida la Marekani.

* Madeira ni pia jina la watu mbalimbali wenye asili ya Ureno.
Funchal

thumbnail|right|280px|KIsiwa Funchal

**Funchal** ni makao makuu wa visiwa vya Madeira ikiwa kwenye kisiwa kikuu kinachoitwa Madeira pia. Vilevile makao makuu ya wilaya ya Funchal. Madeira ni funguvisiwa la Kireno katika sehemu ya Kiafrika ya Atlantiki.

Maana ya neno "funchal" ni "shamari" - kwa sababu shamari ilipatikana kwa wingi wakati Wareno walipofika kisiwani mara ya kwanza. 

Mji una wakazi 45,000; ni zaidi ya lakhi moja pamoja na mitaa ya nje. Funchal ilikua pamoja na utalii wa watu tajiri. Kuna chuo kikuu "Universidade da Madeira".  

Wilaya ya Funchal ina visiwa vya Porto Santo, Ilhas Desertas na Ilhas Selvagens pamoja na Madeira yenyewe.

## Picha

Image:Mercado dos Lavradores, Madeira (16587278615).jpg|Soko la Mercado dos Lavradores
Image:LocalFunchal.png|Ramani ya wilaya ya Funchal
Image:Madeira 71.jpg|Kisiwa cha Madeira
Image:MadeiraWinery.jpg|Divai ya Madeira katika pipa za ubao 
Image:Funchal, Casino da Madeira (exterior).jpg|Kasino
Image:Stamp Funchal 1892 25r.jpg|Stempu ya 25 reis ya mwaka 1892 iliyotumika 1894 

## Tazama pia 
* Miji ya Ureno

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ureno
Jamii:Madeira
Jamii:Miji ya Afrika
Kongo (Brazzaville)

thumb|Kinshasa na Brazzaville	

**Kongo (Brazzaville)** ni kifupi cha kutaja nchi ya Jamhuri ya Kongo yenye mji mkuu wa Brazzaville. Jina limeundwa kwa nia ya kuwa na jina fupi tena la kutofautisha na Kongo nyingine yaani Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo au Kongo (Kinshasa).
Santa Cruz de Tenerife

thumb|Mji wa Santa Cruz de Tenerife
thumb|250px|Eneo la Santa Cruz kisiwani
**Santa Cruz de Tenerife** (kifupi; **Santa Cruz**; maana ya Kihispania: Msalaba Mtakatifu) ni makao makuu ya utawala wa kisiwa cha Tenerife na moja kati ya miji mikuu miwili ya funguvisiwa la Visiwa vya Kanari inayojitawala ndani ya Hispania. Visiwa vya Kanari vimo katika sehemu ya Kiafrika ya bahari ya Atlantiki.

Mji ulikuwa na wakazi 207.312 mwaka 2019 . Uko kaskazini mwa kisiwa cha Tenerife. Bandari ni kitovu cha kihistoria cha mji. Kuna feri kati ya mji na Las Palmas de Gran Canaria. 

## Historia
Santa Cruz ilianzishwa mwaka 1494 Wahispania walipovamia Tenerife na kufanya vita dhidi ya wenyeji. Mahali pa mji wa sasa kiongozi Mhispania alisimamisha msalaba mkubwa wa ubao aliposheherekea ushindi juu ya Waguanche wenyeji. Mji mpya ulipokea jina kutokana na msalaba huo.

Mji ulikua kama kituo muhimu cha safari za kuvuka Atlantiki kati ya Ulaya na Amerika.

Santa Cruz ilikuwa mji mkuu wa funguvisiwa mnamo 1812. Tangu 1982 ni mji mkuu pamoja na Las Palmas de Gran Canaria. Kila baada ya miaka minne mmoja kati ya miji hii miwili una nafasi ya kuwa mji mkuu.

## Picha

Picha:Auditorio de Tenerife Pano.jpg|Ukumbi wa Tenerife
Picha:Tenerife2005 056.jpg|Kitovu cha mji wa Santa Cruz
Picha:SanAndrés2.JPG|Mapwa ya Playa de Las Teresitas

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi
## Viungo vya Nje 
*  Halmaushuri ya Santa Cruz de Tenerife 
*  Robert Blake's attack
*  John Genings' attack
* '*Ramani na picha za ndege au angani*
** Ramani za barabara: Ramani za barabara toka Mapquest, MapPoint  au Google
** Picha za Satelaiti: Google

Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Visiwa vya Kanari
Jamii:Atlantiki
Jamii:mkoa wa Santa Cruz de Tenerife
Paris

thumb|300px|Sehemu mojawapo katika mji wa Paris
**Paris** (kwa Kifaransa: ) ndiyo mji mkuu na mji mkubwa wa Ufaransa ukiwa na wakazi 2,140,526 mwanzoni mwa mwaka 2019.

## Jiografia 
Mji wa Paris unapatikana katika Ufaransa ya kaskazini.

Mto Seine unatiririka kupitia mji huo.

## Picha 

Picha:Paris-Notre Dame-114-Westfassade-2017-gje.jpg|Notre Dame
Picha:Paris-Arc de Triomphe-092-2004-gje.jpg|Arc de Triomphe
Picha:Paris-Place Dauphine-108-2017-gje.jpg|Place Dauphine
Picha:Paris-Tuileries-104-Louvre-2017-gje.jpg|Tuileries, Louvre
Picha:Paris-Eglise du Val-de-Grace-122-zum Hochaltar-2017-gje.jpg|Val-de-Grace
Picha:Paris-Palais du Luxembourg-118-2017-gje.jpg|Palais du Luxembourg
Picha:Paris-Rue Mouffetard-142-Metzgerei-2017-gje.jpg|Marché à la Rue Mouffetard
Picha:Paris-von Montmartre-152-p19-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Miji ya Olimpiki
Jamii:Île-de-France
Jamii:Mto Seine
Lyon

thumbnail|right|280px|Mji wa Lyon
right|260px|thumb|Fourvière
**Lyon** ndiyo mji mkuu wa mkoa wa Rhône-Alpes na wa tatu katika Ufaransa nzima. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2007, mji huu pamoja na vitongoji vyake una wakazi wapatao milioni 4.4. Mji upo mita 162-312 juu ya usawa wa bahari. 

## Lyon katika historia 
Kihistoria ni muhimu tangu zamani, kwa kuwa ulikuwa mji mkuu wa Gallia. Kiini cha mji kimeorodheshwa na UNESCO mwaka 1998 katika Urithi wa dunia.

Kutoka huko Ukristo ulienea katika nchi inayoitwa sasa Ufaransa. Ndiyo sababu askofu wake anahesabiwa mpaka leo kuwa mkuu kuliko wale wote wa nchi hiyo. Maarufu kati ya watakatifu wake: wafiadini wa Lyon na askofu Ireneo.

Katika karne ya 13 mjini ilifanyika mitaguso miwili inayohesabiwa na Kanisa Katoliki kuwa mitaguso mikuu: Mtaguso I wa Lyon (1245) na Mtaguso II wa Lyon (1274). Mpaka leo jimbo hilo linadumisha mambo machache ya pekee katika  liturujia kufuatana na mapokeo ya Gallia (Liturujia ya Lyon).

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ufaransa

## Viungo vya nje 
*  Site officiel de la ville de Lyon
*  Films documentaires sur lyon de 1949 à 1989 
*  Site officiel du Grand Lyon, la communauté urbaine de Lyon
*  Site officiel de l'office de tourisme de Lyon

Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Rhône-Alpes
Jamii:Urithi wa Dunia
Saint-Quentin

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Saint-Quentin
	
left|80px
**Saint-Quentin** ni mji wa Ufaransa ya mkoa wa Picardie. 

## Historia
## Jiografia
Saint-Quentin ina wakazi 56 792 (mwaka wa 2006).
## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Ufaransa

## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi

Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Mto Somme
Jamii:Picardie
Orléans

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Orléans
 
left|80px
[thumb|260px|Kanisa Kuu la Mtakatifu Msalaba ([kifaransa : *Cathédrale Sainte-Croix*)]]
**Orléans** ni mji wa Ufaransa. Iko mwambaoni wa mto Loire 130&nbsp;km kusini ya Paris. Orléans ni makao makuu ya wilaya (kifaransa: departement) ya Loiret katika Mkoa wa Centre. 
Mji una chuo kikuu ni pia makao ya dayosisi ya Orleans yenye kanisa kuu la kihistoria lenye sifa kubwa za kisanii lililojengwa 1278 hadi 1329.  Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 355，000 wanaoishi katika mji huu.  Mji upo m 300-410 kutoka juu ya usawa wa bahari. 

## Historia 
Jina la Orleans limejulikana hasa pamoja na habari za Jeanne d'Arc aliyeitwa pia Bikira wa Orleans kwa sababu aliongoza jeshi la  kifaransa lililoshinda Waingereza waliotaka kuteka mji mnamo mwaka 1429  katika Vita ya miaka 100.

## Jiografia 
Orléans ina wakazi 113.126 (mwaka wa 1999).

## Viungo vya nje 
Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Mto Loire
Jamii:Centre
Saint-Dié-des-Vosges

thumbnail|right|280px|Kanisa lililopo ndani ya Saint-Dié-des-Vosges
	
left|70px
**Saint-Dié-des-Vosges** ni mji wa Ufaransa.

Saint-Dié-des-Vosges na Meckhé (Senegal) ni miji-ndugu.

## Historia 
thumb|250px|right|Ramani *Universalis Cosmographia* (1507)
1507 : Ramani *Universalis Cosmographia* (Martin Waldseemüller)

## Jiografia 
thumb|120px|left|Mahali pa mji wa Saint-Dié-des-Vosges katika Ufaransa

Saint-Dié-des-Vosges ina wakazi 22.569 (mwaka wa 1999).

* Eneo : 46,15&nbsp;km²

* Wakazi kwa km² : 489

## Elimu 
thumb|right|250px|IUT (chuo kikuu)
Chuo kikuu : Institut universitaire de technologie (IUT) :
* Teknolojia
* Sayansa ya kompyuta
* Intaneti

## Viungo vya nje 
*  Mji 

Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Lorraine
Karthago

thumb|300px|Maghofu ya Karthago. 
[thumb|300px|Mahali pa Karthago na eneo la mamlaka yake mnamo mwaka 264 [KK.]]
**Karthago** (kwa Kilatini *Carthago*; kwa Kigiriki Καρχηδών *Karchēdōn*; katika lugha asilia ya Kifinisia *Qart-Hadašt*, yaani "mji mpya") zaidi ya miaka 2000 iliyopita ulikuwa mji mkubwa katika Afrika ya Kaskazini karibu na Tunis ya leo nchini Tunisia. 

Maghofu yake yameorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia.

## Historia
Karthago uliundwa mnamo 814 KK na Wafinisia kutoka pwani ya Shamu na Lebanon kama koloni. Ukakua kuwa mji mkubwa kabisa katika magharibi ya Mediteranea. Ulitawala maeneo ya pwani katika nchi za leo za Libya, Tunisia, Algeria, Moroko, Hispania, Ureno na Ufaransa pamoja na visiwa vikubwa vya Mediteraneo.

Baada ya kuvamiwa na Dola la Roma mwaka 146 KK Karthago ukawa mji wa Kiroma. 

Kati ya miaka 439 hadi 533 ulikuwa mji mkuu wa ufalme wa Wavandali katika Afrika ya Kaskazini halafu ukarudi chini ya Bizanti. 

Waarabu Waislamu walipovamia Afrika ya Kaskazini mwaka 647 Karthago ulikuwa na kuta na boma imara sana ukafaulu kujitetea hadi mwaka 698 BK. 

Baada ya kuteka mji huo Waarabu waliamua kutumia majengo yake kama chimbo la mawe. Nyumba nyingi za mji wa Tunis zimejengwa kwa mawe ya Karthago ya zamani.

## Mji wa leo
Siku hizi Karthago ni mji wenye wakazi 24,216 (2014) na ulio sehemu ya wilaya ya Tunis.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

Jamii:Historia ya Tunisia
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Jamii:Miji ya Dola la Roma
Jamii:Wafinisia
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Jamii:wilaya ya Tunis
Las Palmas de Gran Canaria

[|thumb|260px|right|[Kanisa kuu la Santa Ana]]
thumb|right|260px|Mapwa ya Las Canteras
thumb|260px|right|Mahali pa Las Palmas kisiwani
**Las Palmas de Gran Canaria** (kifupi: **Las Palmas**) ni mji wa Hispania kaskazini-mashariki mwa kisiwa cha Gran Canaria.
Una wakazi 379,925 (2019).

Las Palmas ni makao makuu ya utawala wa kisiwa cha Gran Canaria na moja kati ya miji mikuu miwili ya funguvisiwa la Kanari inayojitawala ndani ya Hispania. Visiwa vya Kanari vimo katika sehemu ya Kiafrika ya bahari ya Atlantiki.
Tangu 1982 ni mji mkuu pamoja na Santa Cruz de Tenerife. Kila baada ya miaka minne mmoja kati ya miji hiyo miwili unashika nafasi ya kuwa mji mkuu.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi
Jamii:Visiwa vya Kanari
Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:mkoa wa Las Palmas
Bendera ya Polandi

[right|250px|thumb|Bendera ya [Polandi]]
right|250px|thumb|Bendera ya Polandi pamoja na nembo la kitaifa 
**Bendera ya Polandi** ni ya milia miwili ya kulala yenye rangi za nyeupe na nyekundu. Mlia mweupe uko upande wa juu, mlia mwekundu uko chini.

Bendera ilianzishwa kwa azimio la Bunge la Polandi mwaka 1831. Rangi hizi mbili zilipatikana katika nembo ya nchi tangu karne tisa ikionyesha tai nyeupe juu ya rangi nyekundu. 

## Bendera za kufanana 
Bendera ileile inapatikana Bohemia (ni sehemu ya Uceki), Thuringia (jimbo la Ujerumani) na Kantabria (jimbo la Hispania). Bendera zinazofanana ziko Monako, Indonesia na Solothurn (jimbo la Uswisi) (rangi zilezile lakini mlia mwekundu uko juu).

Polandi
Jamii:Polandi
EU

thumb|Bendera ya Umoja wa Ulaya

**EU** ni kifupi kinachotumika zaidi kimataifa kwa Umoja wa Ulaya *(Kiingereza: **E**uropean **U**nion, Kijerumani: Europäische Union, lakini **UE** kwa Kifaransa, Kiitalia na lugha za Kirumi: **U**nion **E**uropéenne na kadhalika)*.

Pamoja na hii **EU** au **eu** ni pia kifupi cha:

* Kodi ya IATA ya Ecuatoriana, Ekuador
* Kodi ya ISO 639-1 ya lugha ya Kibaski

## Sayansi na teknolojia 
## Mashirika na makampuni 
## Michezo 
## Watu 
Jamii:Kifupi
Bendera ya Aljeria

**Bendera ya Aljeria** ina milia miwili ya kusimama ya upana uleule. Kushoto rangi ni kijani na upande wa kulia nyeupe. Katikati kuna hilali nyekundu au mwezi mwandamo mwekundu pamoja na nyota ya pembetano nyekundu.

Nyeupe inatakiwa kumaanisha usafi na rangi ya kijani humaanisha Uislamu. Hilali na nyota ni sehemu za nembo au bendera katika nchi nyingi za kiislamu tangu bendera ya Dola la Uturuki.

Bendera hii ilikubaliwa wakati wa uhuru tarehe 3. Julai 1962. Inafanana na bendera za zamani ya Chama cha Ukombozi wa Kitaifa (FLN).
Bendera ya Nigeria

**Bendera ya Nigeria**  ina milia ya kusimama mitatu, miwili ya nje ni kijani na ile ya katikati ni nyeupe.

Bendera ilipatikana katika mashindano ya kitaifa kabla ya uhuru mwaka 1959 na kuonekana rasmi mara ya kwanza tarehe 1.10.1960. Mshindi aliyetunga bendera hii alikuwa mwanafunzi wa uhandisi Michael Taiwo Akinkunmi kutoka Ibadan. 

Rangi ya kijani inatakiwa kuonyesha misitu na mashamba yenye rutuba na mlia mweupe humaanisha amani.
Injera

thumb|right|Chakula cha Kiethiopia cha *injera* na aina za *wat*
**Injera** ni aina ya chapati ambayo ni chakula cha asili ya Ethiopia, Eritrea na Somalia. Unga wa matefi (mtefi ni nafaka ya pekee katika nyanda za juu za Ethiopia) huchanganywa na maji na kisha kuachwa hadi unapochacha baada ya siku chache. Baada ya hapo uji huo unakuwa tayari kupikia chapati. Injera huliwa na saladi au mchuzi uitwao Wat. Mchuzi huu huweza kuwa wa nyama ya ng'ombe au mbuzi. Kwakuwa unga wa Injera huwa umechacha, ladha yake huwa na uchachu. 

Nje ya nyanda za juu watu wanatumia unga wa mchele, mahindi au nafaka nyingine ingawa kiasili ni matefi.

## Viungo vya Nje 
* Jinsi ya kupika Injera 
* Mirecipe: Blogu ya mapishi ya Kiafrika 

Jamii:Ethiopia
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Bendera ya Monako

thumb|250px|Bendera ya Monako
Bendera ya Monako ina milia miwili ya kulala ya nyekundu (juu) na nyeupe (chini).
Rangi hizi mbili zimepatikana katika nembo ya familia ya Grimaldi tangu mwaka 1339.

Muundo wa bendera uliopo ulianzishwa rasmi mwaka 1881. 

## Bendera ya mtemi na serikali 
Ofisi ya Mtemi na ofisi za serikali yake hutumia bendera inayoonyesha nembo la Monako.

Jamii:Monako
Monako
Chama cha Mapinduzi

**Chama Cha Mapinduzi** (kifupi: CCM) ndicho chama tawala cha kisiasa nchini Tanzania, kilichoanzishwa tarehe 5 Februari 1977 kupitia muungano wa vyama viwili: Tanganyika African National Union (TANU) kutoka bara, chini ya uongozi wa Julius Nyerere, na Afro-Shirazi Party (ASP) kutoka Zanzibar, kilichokuwa na nguvu visiwani. Muungano huo uliashiria hatua muhimu ya kuimarisha mshikamano kati ya maeneo ya Tanzania bara na visiwani, kwa lengo la kuunda chama kimoja kitakachoiongoza Jamhuri ya Muungano wa Tanzania katika kipindi cha mfumo wa chama kimoja.

Tangu kuanzishwa kwake, CCM imeendelea kuwa nguvu kuu katika siasa za Tanzania. Hata baada ya kurejea kwa mfumo wa vyama vingi mwaka 1992, chama hicho kimekuwa kikishinda uchaguzi mkuu kwa uendelevu, kikitoa marais wote wa Muungano na wa Zanzibar. Kinaendelea kudhibiti viti vingi vya Bunge pamoja na serikali nyingi za mitaa nchini. Ingawa upinzani umeongezeka katika miaka ya hivi karibuni, CCM bado kina unadhibiti kwa nguvu za dola mwelekeo wa kisiasa na sera za nchi.

## Historia
CCM ilizaliwa tarehe 5 Februari 1977 baada ya kuungana kwa vyama vya Tanganyika African National Union (TANU) kilichokuwa kikitawala Tanzania Bara na Afro-Shirazi Party (ASP) kilichokuwa chama tawala cha Zanzibar wakati huo. Chama cha TANU kilikuwa kikiongozwa na Mwalimu Nyerere na Afro-Shiraz Party kilikuwa chini ya Amaan Karume.

## Itikadi 
Kwa miaka mingi CCM ilikuwa ikifuata siasa ya Ujamaa na Kujitegemea. Itikadi hii ilipewa nguvu za kisera mwaka 1967 lilipotangazwa Azimio la Arusha. 

Kutokana na azimio hilo uchumi uliwekwa mikononi mwa umma. Itikadi hiyo pia ilisisitiza umuhimu wa kuishi pamoja hasa katika vijiji vya Ujamaa.

## Uchaguzi 
CCM imekuwa ikishinda chaguzi za Urais toka mfumo wa vyama vingi uliporejeshwa nchini Tanzania. 

Chama hicho kimekuwa pia kikipata idadi kubwa ya wabunge wa Bunge la Muungano na Baraza la Wawakilishi, ingawa vyama vya upinzani vilitoa malalamiko kuhusu utekelezaji wa haki na uchakachuaji wa kura. 

Chaguzi za vyama vingi Tanzania baada ya kurejeshwa kwa mfumo huo zilifanyika mwaka 1995, 2000, 2005 na 2010 na viongozi walioweza kuwa washindi kakati chama hicho ni kama wafuatao: Benjamin Mkapa na Jakaya Mrisho Kikwete. Hawa ndio watu waliongoza nchi kipindi cha miaka ishirini. 

Katika historia ya CCM kumekuwa na wenyeviti watano:
* Julius Nyerere, 1977 - 1990,
* Ali Hassan Mwinyi 1990 - 1996
* Benjamin Mkapa 1996 - 2006,
* Jakaya Kikwete 2006 - 2016
* John Pombe Magufuli 2016 - 2021
* Samia Suluhu Hassan 2021 hadi sasa

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Chama cha Mapinduzi
* Ukurasa wa Facebook wa Chama cha Mapinduzi
* Ukurasa wa Twitter wa Chama cha Mapinduzi

Jamii:Chama Cha Mapinduzi
Bendera ya Togo

**Bendera ya Togo** ina milia mitano ya kulala ya kijani (juu na chini) inayobadilishana na njano. Mraba mwekundu uonyeshayo nyota nyeupe ya pembe tano uko kwenye kona ya juu upande wa kushoto. 

Bendera hii ni kati bendera zinazotumia rangi za Umoja wa Afrika. Rangi za kijani, njano na nyekundu huitwa rangi za umoja wa Afrika kwa sababu zinapatikana kwenye bendera ya Ethiopia, nchi ya pekee iliyofaulu kujitetea dhidi ya dhidi ya uvamizi wa kikoloni katika karne ya 19 BK.

Pamoja na kutumia rangi za Ethiopia bendera ya Togo imefanana na tarakibu ya bendera ya Liberia ambayo ni nchi ya pili ya Afrika isiyokuwa koloni.  Tarakibu hii ni karibu na bendera ya Marekani ambayo ni nchi walipotoka waanzilishaji wa nchi ya Liberia.

Bendera imeonyeshwa rasmi mara ya kwanza tarehe 27. Aprili 1960.
Yangeyange (jenasi)

**Yangeyange** ni ndege wakubwa wa jenasi mbalimbali ya nusufamilia Ardeinae katika familia Ardeidae wenye miguu mirefu, shingo ndefu na domo refu na jembamba. Hupinda shingo yao wakiruka angani. Ndege hawa ni weupe au weusi au rangi hizi mbili (pengine kijani au buluu). Spishi nyingine huitwa **kulasitara** au **dandala**. Yangeyange wengine hupenda kula samaki, wengine hula wadudu na wanyama wadogo kama vyura, mijusi na panya. Hujenga matago yao kwa matawi juu ya miti, mitete au mafunjo.

## Spishi za Afrika
* *Ardea ibis*, Yangeyange au Yange Fuatang’ombe (Western Cattle Egret)
* *Ardeola idae*, Yangeyange wa Madagaska (Madagascar Pond Heron)
* *Ardeola ralloides*, Yangeyange Njano (Squacco Heron)
* *Ardeola rufiventris*, Yange Tumbo-jekundu (Rufous-bellied Heron)
* *Egretta ardesiaca*, Kulasitara (Black Heron)
* *Egretta dimorpha*, Yange-pwani (Dimorphic Egret)
* *Egretta garzetta*, Dandala (Little Egret)
* *Egretta gularis*, Yange Koo-jeupe (Western Reef Heron)
** *Egretta g. gularis*, Yange Koo-jeupe Magharibi (Wester African Reef Heron)
** *Egretta g. schistacea*, Yange Koo-jeupe Mashariki (East African Reef Heron)
* *Egretta vinaceigula*, Yangeyange Mweusi (Slaty Egret)

## Spishi za mabara mengine
* *Ardea coromandus* (Eastern Cattle Egret)
* *Agamia agami* (Agami Heron)
* *Ardeola bacchus* (Chinese Pond Heron)
* *Ardeola grayii* (Indian Pond Heron)
* *Ardeola speciosa* (Javan Pond Heron)
* *Egretta caerulea* (Little Blue Heron)
* *Egretta novaehollandiae* (White-faced Heron)
* *Egretta rufescens* (Reddish Egret)
* *Egretta sacra* (Eastern Reef Egret)
* *Egretta thula* (Snowy Egret)
* *Egretta tricolor* (Tricolored or Louisiana Heron)
* *Pilherodius pileatus* (Capped Heron)
* *Syrigma sibilatrix* (Whistling Heron)

## Picha

Madagascar Squacco Heron - Mara - Kenya(6) (15224926489).jpg|Yangeyange wa Madagaska
Crabier chevelu.jpg|Yangeyange njano
Rufous-bellied Heron (Ardeola rufiventris).jpg|Yange tumbo-jekundu
Bubulcus ibis.jpg|Yange fuatang'ombe
Egretta ardesiaca 0004.jpg|Kulasitara
Egret and ibis -Mida Creek mud flats, Kenya-8.jpg|Yange-pwani (maumbile kijivu)
Egretta garzetta.jpg|Dandala
Reef heron St. Louis.jpg|Yange koo-jeupe
Slaty Egret by Neil Gray.jpg|Yangeyange mweusi

Agami1.jpg|Agami heron
Chinese Pond Heron in Summer.jpg|Chinese pond heron
Indian Pond Heron (Ardeola grayii) 22-Mar-2007 10-17-49 AM.JPG|Indian pond heron
Prachtreiher Zoo Berlin.jpg|Javan pond heron
Bubulcus ibis coromandus walking.JPG|Eastern cattle egret
Egretta caerulea.jpg|Little blue heron
Egretta novaehollandiae 02 gnangarra.jpg|White-faced heron
Egretta rufescens1.jpg|Reddish egret
Eastern Reef Egret - dark and light morphs-trim.jpg|Eastern reef egret
Egretta thula1.jpg|Snowy egret
Egretta tricolorPCCA20060128-2447A.jpg|Tricolored heron
Pilherodius pileatus -near pond-6.JPG|Capped heron
Syrigma sibilatrix 3.jpg|Whistling heron

## Viungo vya Nje
Jamii:Wari na jamaa
Yangeyange

**Jina** hili hutumiwa kwa:
*Yangeyange (Spishi) au Yange fuatang'ombe
*Yangeyange (Jenasi) (spishi za jenasi *Egretta*)
Koikoi

**Koikoi** ni ndege wakubwa wa jenasi *Ardea* katika familia ya Ardeidae wenye miguu mirefu na domo refu na nyembamba. Hupinda shingo yao wakiruka angani. Ndege hawa wana rangi nyeupe, kijivu na nyeusi. Spishi zenye rangi ya kahawiachekundu huitwa pondagundi pia. Spishi mbili nyeupe kabisa zinaitwa msuka na yangeyange. Zamani msuka ilikuwa imeainishwa ndani ya jenasi *Egretta* na yangeyange ndani ya jenasi *Bubulcus*. Kuna spishi nyingine za yangeyange ndani ya jenasi mbalimbali. Koikoi hupenda kula samaki lakini hula wanyama wadogo pia, kama vyura, mijusi, nyoka na panya. Hujenga matago yao kwa matawi juu ya miti. Jike huyataga mayai 2-6.

## Spishi za Afrika
* *Ardea alba*, Msuka (Great White Egret)
** *Ardea a. alba*, Msuka wa Ulaya (Eurasian Great White Egret)
** *Ardea a. melanorhynchos*, Msuka wa Afrika (African Great White Egret)
* *Ardea brachyrhyncha*, Koikoi domo-njano (Yellow-billed Egret)
* *Ardea cinerea*, Koikoi Kijivu (Grey Heron)
** *Ardea c. cinerea*, Koikoi Kijivu (Grey Heron)
** *Ardea c. firasa*, Koikoi Kijivu wa Visiwa (Indian Ocean Grey Heron)
* *Ardea goliath*, Pondagundi Mkubwa au Koikoi Jitu (Goliath Heron)
* *Ardea humbloti*, Koikoi wa Madagaska (Humblot's Heron)
* *Ardea ibis*, Yangeyange au Yange Fuatang'ombe (Western Cattle Egret)
* *Ardea melanocephala*, Koikoi Majoka (Black-headed Heron)
* *Ardea purpurea*, Pondagundi (Purple Heron)
** *Ardea p. bournei*, Pondagundi wa Kaboverde (Cape Verde Purple Heron)
** *Ardea p. madagascariensis*, Pondagundi wa Madagaska (Madagascar Purple Heron)
** *Ardea p. purpurea*, Pondagundi (Purple Heron)

## Spishi za mabara mengine
* *Ardea cocoi* (Cocoi Heron)
* *Ardea coromanda* (Eastern Cattle Egret)
* *Ardea herodias* (Great Blue Heron)
* *Ardea insignis* (White-bellied Heron)
* *Ardea intermedia* (Intermediate Egret)
* *Ardea pacifica* (White-necked or Pacific Heron)
* *Ardea picata* (Pied Heron)
* *Ardea plumifera* (Plumed Egret)
* *Ardea sumatrana* (Great-billed Heron)

## Spishi za kabla ya historia
* *Ardea bennuides* (Bennu Heron)
* *Ardea formosa*
* *Ardea howardae*
* *Ardea polkensis* (Mwanzo wa Pliocene ya Bone Valley, MMA)
* *Ardea similis*
* *Ardea sp.* (Kati ya Miocene ya Observation Quarry, MMA)
* *Ardea sp.* (Mwisho wa Miocene ya Love Bone Bed , MMA)
* *Ardea sp.* (Mwanzo wa Pleistocene ya Macasphalt Shell Pit, MMA)

## Picha

Ardea alba4.jpg|Msuka
Bubulcus ibis.jpg|Yange fuatang'ombe
Grey Heron.jpg|Koikoi kijivu
Goliath heron standing cropped.jpg|Pondagundi mkubwa
Ardea humbloti.jpg|Koikoi wa Madagaska
Intermediate Egret (Mesophoyx intermedia) W IMG 6625.jpg|Koikoi domo-njano
Ardea melanocephala1.jpg|Koikoi majoka
Purple Heron, Thoi, Gujarat 1.jpg|Pondagundi

Ardea cocoi.jpg|Cocoi heron
Ardea herodias 01997t.JPG|Great blue heron
White-bellied Heron at Pho Chu, Bhutan.JPG|White-bellied heron
Pacific Heron.jpg|White-necked heron
Heron pie.JPG|Pied heron
Intermediate Egret in breeding plumage.1 - Fogg Dam - Middle Point - Northern Territory - Australia.jpg|Plumed egret
Ardea sumatrana -Palawan, Philippines-8.jpg|Great-billed heron

Jamii:Wari na jamaa
Edward Muungamaji

**Edward Muungamadini** (kwa Kiingereza: *Edward the Confessor*; takriban 1003 – 5 Januari 1066) alikuwa mfalme wa Uingereza kuanzia mwaka 1042 hadi kifo chake. 

Kama mfalme hakuwa na nguvu ya kutawala lakini maisha yake ya Kikristo yalikuwa mfano mwema kabisa. Alipendwa sana na raia zake kwa upendo aliokuwa nao, alidumisha amani nchini akastawisha ushirika na Kanisa la Roma.

Mwaka 1161 alitangazwa kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe ya kifo chake au 13 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 355-356
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 313-314
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 80

## Marejeo ya lugha nyingine
**Anglo-Saxon Chronicle*, tr. Michael Swanton,  *The Anglo-Saxon Chronicles*. 2nd ed. London, 2000.
*Aelred of Rievaulx, *Life of St. Edward the Confessor*, translated Fr. Jerome Bertram (first English translation) St. Austin Press ISBN 1-901157-75-X
*Barlow, Frank, *Edward the Confessor*, Oxford University Press, 1997
*Barlow, Frank, *Edward (St Edward; known as Edward the Confessor)*, Oxford Online Dictionary of National Biography, 2004
*
*Mortimer, Richard ed., *Edward the Confessor: The Man and the Legend*, The Boydell Press, Woodbridge, 2009 ISBN 978-1-84383-436-6
*O'Brien, Bruce R.: ''God's peace and king's peace : the laws of Edward the Confessor,* Philadelphia, Pa. : University of Pennsylvania Press, 1999, ISBN 0-8122-3461-8
**The Life of King Edward who rests at Westminster* (Vita Ædwardi Regis) ed. and trans. Frank Barlow, Clarendon Press, Oxford, 1992
*Rex, Peter, *King & Saint: The Life of Edward the Confessor*, The History Press, Stroud, 2008
**The Waltham Chronicle* ed. and trans. Leslie Watkiss and Marjorie Chibnall, Oxford Medieval Texts, OUP, 1994
*William of Malmesbury, *The History of the English Kings'', i, ed.and trans. R.A.B. Mynors, R.M.Thomson and M.Winterbottom, Oxford Medieval Texts, OUP 1998

## Viungo vya nje
*Westminster Abbey: Edward the Confessor and Edith 
*Steven Muhlberger's 'Edward the Confessor and his earls'
*Illustrated biography of Edward the Confessor
*BBC History: Edward the Confessor
*The Rise of Godwine, Earl of Wessex
*Edward the Confessor At Find A Grave
*BBC News: Ancient royal tomb is uncovered

Jamii:Waliozaliwa 1003
Jamii:Waliofariki 1066
Jamii:Wafalme na malkia wa Uingereza
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Bendera ya Burkina Faso

thumbnail|252px|Bendera ya Burkina Faso
[thumb|[Picha:FIAV historical.svg|23pxBendera ya Volta ya Juu]]
**Bendera ya Burkina Faso** ina milia miwili ya kulala ya nyekundu na ya kijani. Katikati iko nyota ya pembetano ya rangi njano.

Hizi rangi za nyekundu-kijani-njano ni rangi za Umoja wa Afrika. 

Bendera hii ilianzishwa rasmi Agosti 1984. 

Kabla ya tarehe hii Burkina Faso ilitumia bendera ya zamani iliyoanzishwa 1960 wakati wa uhuru wa "Volta ya Juu".

Jamii:Burkina Faso
Jamii:Bendera za Afrika
Katanga

thumb|200px|Mahali pa Katanga katika Kongo.
**Katanga** (au **Shaba**, 1971-1997) ilikuwa jimbo la kusini-mashariki la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Mji mkuu ulikuwa Lubumbashi (iliyoitwa Elizabethville hadi 1966). Eneo lake lilikuwa km² 496.871 na wakazi 4,125,000. 

Kiswahili kilitumiwa kama lugha rasmi.

Jimbo ni maarufu kwa utajiri wake wa madini mbalimbali. Hasa mashariki mwa jimbo ni sehemu ya Kanda la Shaba linaloenea hadi Zambia. Kati ya madini yake ni kobalti, shaba, stani, radiamu, urani na almasi. 

Baada ya uhuru wa Kongo mwaka 1960 jimbo lilijitenga na kuwa nchi ya pekee chini ya urais wa Moise Tshombe. Jeshi la UM lilimaliza kipindi hiki kwa nguvu ya kijeshi na kurudisha Katanga kuwa sehemu ya Kongo tena hadi Januari 1963. Katika kipindi hiki kifupi waziri mkuu wa Kongo Patrice Lumumba aliuawa katika Katanga.

Kiutawala Katanga imegawiwa katika sehemu nne kufuatana na mipango ya katiba mpya ya Kongo: Mkoa wa Tanganyika, wa Lomami Juu, wa Lualaba na wa Katanga Juu.

Jamii:Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kingoyo

**Vingoyo** ni ndege wakubwa wa jenasi mbalimbali za familia Ardeidae wenye domo refu na nyembamba lakini miguu mifupi kuliko spishi nyingine za familia hii. Hupinda shingo yao wakiruka angani. Spishi moja huitwa **ngojamalika**. Ndege hawa wana rangi nyeupe na nyeusi, nyekundu au ya manjano. Vingoyo hula samaki hasa. Hizi ni spishi zinazojificha ndani ya uoto. Hujenga matago yao kwa matawi juu ya miti au matete. Hata matago yamefichika kwa kawaida.

## Spishi za Afrika 
* *Butorides striata*, Ngojamalika (Striated Heron)
* *Gorsachius leuconotus*, Kingoyo Mgongo-mweupe (White-backed Night Heron)
* †*Nycticorax duboisi*, Kingoyo wa Réunion (Réunion Night Heron) **imekwisha sasa** (karne ya 18)
* †*Nycticorax mauritianus*, Kingoyo wa Morisi (Mauritius Night Heron) **imekwisha sasa** (mwisho wa karne ya 17)
* †*Nycticorax megacephalus*, Kingoyo wa Rodrigues (Rodrigues Night Heron) **imekwisha sasa** (kati ya karne ya 18)
* *Nycticorax nycticorax*, Kingoyo Utosi-mweusi (Black-crowned Night Heron)
* †*Nycticorax olsoni*, Kingoyo wa Ascension (Ascension Night Heron) **imekwisha sasa** (karne ya 16)

## Spishi za mabara mengine 
* *Butorides sundevalli* (Lava Heron)
* *Butorides virescens* (Green Heron)
* *Cochlearius cochlearius* (Boat-billed Heron or Boatbill)
* †*Nyctanassa carcinocatactes* (Bermuda Night Heron) **imekwisha sasa** (karne ya 17)
* *Nyctanassa violacea* (Yellow-crowned Night Heron)
* *Nycticorax caledonicus* (Nankeen or Rufous Night Heron)
* *Gorsachius goisagi* (Japanese Night Heron)
* *Gorsachius magnificus* (White-eared Night Heron)
* *Gorsachius melanolophus* (Malayan Night Heron)

## Spishi za kabla ya historia 
* Nycticorax fidens (MMA, mwisho wa Miocene)
* Nycticorax kalavikai (Niue Night Heron) (Niue)
* Nycticorax sp. (‘Eua Night Heron) (Tonga)
* Nycticorax sp. (Lifuka Night Heron) (Tonga) - labda ni moja na spishi ya ‘Eua
* Nycticorax sp. (Faiyum, Misri, mwanzo wa Oligocene)

## Picha 

Striated heron Senegal.jpg|Ngojamalika
White-backed Night Heron (Gorsachius leuconotus) (6001840951).jpg|Kingoyo mgongo-mweupe
Nycticorax-nycticorax-004.jpg|Kingoyo utosi-mweusi

Lava_heron_(Butorides_sundevalli)_-fishing_on_Galapagos.jpg|Lava heron
Butorides virescens Green Heron2.jpg|Green heron
Boat Billed Heron.jpg|Boat-billed heron
Nyctanassa carcinocatactes.jpg|Bermuda night heron
YellowNightHeron23.jpg|Yellow-crowned night heron
Nankeen Night Herons.jpg|Nankeen night heron
Japanese night heron (Gorsachius goisagi).jpg|Japanese night heron
Gorschkius melanolothus P1303824.jpg|Malayan night heron

Jamii:Wari na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia
Vumatiti

**Vumatiti** ni ndege wakubwa wa nusufamilia Botaurinae na Tigrisomatinae katika familia ya Ardeidae ambao wana domo refu na nyembamba lakini shingo fupi kuliko spishi nyingine za familia hii. Hupinda shingo yao wakiruka angani. Ndege hawa wana rangi nyeupe, nyeusi na kahawia. Vumatiti hula samaki, amfibia na wadudu wa maji. Hizi ni spishi zinazojificha ndani ya uoto. Hujenga tago lao kwa matawi, manyasi na mimea ingine katikati ya matete au juu ya miti. Tago limefichika kwa kawaida.

## Spishi za Afrika 
Nusufamilia **Botaurinae**
* *Botaurus stellaris*, Vumatiti Mkubwa (Eurasian au Great Bittern)
** *Botaurus s. capensis*, Vumatiti Mkubwa Kusi (Southern Great Bittern)
** *Botaurus s. stellaris*, Vumatiti Mkubwa wa Ulaya (Great Bittern)
* *Ixobrychus minutus*, Vumatiti Mdogo (Little Bittern)
** *Ixobrychus m. minutus*, Vumatiti Mdogo wa Ulaya (Eurasian Little Bittern)
** *Ixobrychus m. payesii*, Vumatiti Mdogo wa Afrika (African Little Bittern)
** *Ixobrychus m. podiceps*, Vumatiti Mdogo wa Madagaska (Madagascan Little Bittern)
* *Ixobrychus sturmii*, Vumatiti Kibete (Dwarf Bittern)
Nusufamilia **Tigrisomatinae**
* *Tigriornis leucolopha*, Vumatiti-misitu (White-crested Bittern)

## Spishi za mabara mengine 
Nusufamilia **Botaurinae**
* *Botaurus lentiginosus* (American Bittern)
* *Botaurus pinnatus* (Pinnated au South American Bittern)
* *Botaurus poiciloptilus* (Australasian Bittern)
* *Dupetor flavicollis* (Black Bittern)
* *Ixobrychus cinnamomeus* (Cinnamon Bittern)
* *Ixobrychus dubius* (Black-backed Bittern)
* *Ixobrychus eurhythmus* (Von Schrenck's Bittern)
* *Ixobrychus exilis* (Least Bittern)
* *Ixobrychus involucris* (Stripe-backed Bittern)
* †*Ixobrychus novaezelandiae* (New Zealand Bittern) **imekwaisha sasa (miaka 1890)**
* *Ixobrychus sinensis* (Yellow Bittern)
* *Zebrilus undulatus* (Zigzag Heron)
Nususfamilia **Tigrisomatinae**
* *Tigrisoma fasciatum* (Fasciated Tiger Heron)
* *Tigrisoma lineatum* (Rufescent Tiger Heron)
* *Tigrisoma mexicanum* (Bare-throated Tiger Heron)
* *Zonerodius heliosylus* (Forest Bittern)

## Picha 

Botaurus stellaris (Marek Szczepanek).jpg|Vumatiti mkubwa
Ixobrychus minutus 3 (Marek Szczepanek).jpg|Vumatiti mdogo
Dwarf Bittern, Ixobrychus sturmii.jpg|Vumatiti kibete
White-crested Tiger-Heron - Ankasa - Ghana 14 S4E2068 (16010535898).jpg|Vumatiti-misitu

American-Bittern-01-web.jpg|American bittern
Botaurus pinnatus.jpg|Pinnated bittern
Australasian Bittern.jpg|Australasian bittern
Black Bittern (Dupetor flavicollis) in Kinnarsani WS, AP W IMG 6111.jpg|Black bittern
Ixobrychus cinnamomeus Jaunpur.JPG|Cinnamon bittern
Australian Little Bittern Sherwood Nov01.jpg|Black-backed bittern
Ixobrychus eurhythmus by OpenCage.jpg|Von Schrenck's bittern
LeastBittern23.jpg|Least bittern
Ixobrychus involucris.jpg|Stripe-backed bittern
Yellow Bittern.jpg|Yellow bittern
Streifenreiher.jpg|Fasciated tiger heron
Tigrisoma lineatum.jpg|Rufescent Tiger Heron
Bare-throated Tiger Heron1.jpg|Bare-throated tiger heron

Jamii:Wari na jamaa
Bendera ya Jamhuri ya Kongo

Bendera ya Jamhuri ya Kongo ina milia mitatu ya hanamu yenye rangi za Umoja wa Afrika kijani-njano-nyekundu.

Ilianzishwa Agosti mwaka 1958  Kongo ilipopata madaraka ya kujitawala ndani ya Umoja wa Kifaransa ikaendelea kuwa bendera ya taifa baada ya uhuru kamili mwaka 1960.

Mwaka 1970 wakati wa Jamhuri ya Watu wa Kongo bendera ilibadilishwa kuwa bendera nyekundu yenye nyota na jembe pamoja na nyundo za njano halafu majani ya mnazi ya kijani.

Wakati wa kuporomoka kwa itikadi ya kikomunisti na kisoshalisti serikali ya rais Denis Sassou-Nguesso  ilirudisha bendera ya zamani mwaka 1991.
Bendera ya Benin

thumb|250px|Bendera ya Benin
thumb|Bendera ya Benin 1975 - 1990
**Bendera ya Benin** (kwa Kifaransa: *drapeau du Bénin*) ilianzishwa Desemba 1958 wakati koloni ya Kifaransa ya Dahomey ilipopewa madaraka ya kujitawala. Mwaka 1960 Dahomey ikapata uhuru wa kitaifa ikaendelea na bendera ileile.

Baada ya mapinduzi ya Mathieu Kérékou jina la Dahomey lilibadilishwa kuwa Benin. Kufuatana na itikadi mpya ya Umarx bendera ilibadilishwa kuwa kijani (kwa ajili ya wakulima) yenye nyota nyekundu (kwa ajili ya ujamaa na mapinduzi).

Baada ya mwisho wa ukomunisti bendera ya awali ilirudishwa tangu Agosti 1990.

Bendera huonyesha rangi za Umoja wa Afrika yaani zilezile kama bendera ya Ethiopia na nchi mbalimbali za Kiafrika.

Jamii:Bendera za Afrika
Jamii:Benin