Falsafa ya Gaia

**Falsafa ya Gaia** (iliyopewa jina la **Gaia**, mungu wa kike wa Kigiriki wa Dunia) ni neno linalojumuisha kwa upana dhana zinazohusiana kuhusu ubinadamu kama athari ya maisha ya sayari hii.

Nadharia ya Gaia inashikilia kwamba viumbe vyote kwenye sayari inayotoa uhai vinadhibiti biosfia kwa njia ambayo inakuza uwezo wake wa kuishi. Dhana za Gaia zinahusisha uhusiano kati ya kuweza kuishi kwa spishi (kwa hiyo mkondo wake wa mageuzi) na manufaa yake kwa ajili ya kuishi kwa spishi zingine. Ingawa kulikuwa na watangulizi kadhaa wa nadharia ya Gaia, aina ya kwanza ya kisayansi ya wazo hili ilipendekezwa kama nadharia ya Gaia na James Lovelock, mwanakemia wa Uingereza, mwaka 1970. Nadharia ya Gaia inashughulikia dhana ya homeostasis ya kibayolojia, na inadai kuwa aina za maisha zinazoishi kwenye sayari mwenyeji pamoja na mazingira yao zimefanya kazi na zinafanya kazi kama mfumo mmoja wa kujidhibiti. Mfumo huu unajumuisha miamba ya karibu na uso, udongo, na angahewa. Nadharia hizi, hata hivyo, ni muhimu katika siasa za kijani.

## Watangulizi wa Nadharia ya Gaia 
Kuna watangulizi wa kimistikali, kisayansi na kidini wa falsafa ya Gaia, ambayo ilikuwa na msingi wa dhana kama ya Gaia. Hadithi nyingi za kimila za dini zilikuwa na mtazamo wa Dunia kama jumla ambayo ni kubwa kuliko jumla ya sehemu zake (kwa mfano, baadhi ya dini za Wenyeji wa Amerika na aina mbalimbali za ushamani).

Isaac Newton aliandika juu ya dunia, "*Hivyo Dunia hii inafanana na mnyama mkubwa au badala yake mmea usio na uhai, huvuta pumzi ya ethereali kwa ajili ya kuburudika kila siku na kumudu uhai wake na kupumua tena kwa kutolea nje kwa kiasi kikubwa, Na kulingana na hali ya vitu vyote vilivyo hai inapaswa kuwa na nyakati zake za mwanzo, ujana, uzee na kuharibika.*"

Pierre Teilhard de Chardin, mwanapaleontolojia na mwanajiolojia, aliamini kwamba mageuzi yalifunuka kwa njia ya fractal kutoka seli hadi kiumbe hadi sayari hadi mfumo wa jua na hatimaye ulimwengu wote, kama sisi wanadamu tunavyouona kutoka kwa mtazamo wetu mdogo. Teilhard baadaye alimshawishi Thomas Berry na wafikiriaji wengi wa kibinadamu wa Kikatoliki wa karne ya 20.

Lewis Thomas aliamini kwamba Dunia inapaswa kuonekana kama seli moja; alipata mtazamo huu kutoka kwa mtazamo wa Johannes Kepler wa Dunia kama kiumbe cha pande zote moja.

Buckminster Fuller kwa ujumla anapewa sifa ya kufanya wazo hilo liheshimike katika duru za kisayansi za Magharibi katika karne ya 20. Akijenga kwa kiasi fulani juu ya uchunguzi wake na vitu vya kale, kwa mfano ramani ya Dymaxion ya Dunia aliyoiunda, wengine walianza kuuliza ikiwa kuna njia ya kufanya nadharia ya Gaia iwe na msingi wa kisayansi.

Mnamo 1931, L.G.M. Baas Becking alitoa hotuba ya uzinduzi kuhusu Gaia kwa maana ya maisha na dunia.

Oberon Zell-Ravenheart mwaka 1970 katika makala katika Jarida la Green Egg, alielezea kwa uhuru Nadharia ya Gaia.

Wengi wanaamini kuwa mawazo haya hayawezi kuchukuliwa kama nadharia za kisayansi; kwa ufafanuzi nadharia ya kisayansi lazima itoe utabiri unaoweza kupimwa. Kwa kuwa madai ya juu hayapimwi kwa sasa, yako nje ya mipaka ya sayansi ya sasa. Hii haimaanishi kuwa mawazo haya hayawezi kupimwa kinadharia. Kwa kuwa mtu anaweza kupendekeza vipimo vinavyoweza kutumika, kwa kuzingatia wakati na nafasi ya kutosha, basi mawazo haya yanapaswa kuonekana kama nadharia za kisayansi.

Hizi ni dhana na labda zinaweza tu kuzingatiwa kama falsafa ya kijamii na labda ya kisiasa; zinaweza kuwa na athari kwa theolojia, au theolojia kama Zell-Ravenheart na Isaac Bonewits walivyoiweka.

## Marejeo 
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Falsafa