open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Regina caeli

za Regina caeli]]
"**Regina caeli**" (tamka: reˈdʒina ˈtʃeli; maana yake Malkia wa Mbingu)ni antifona inayotumika kumuelekea Bikira Maria katika Kanisa la Kilatini wakati wa Pasaka, kuanzia Dominika ya Ufufuko wa Yesu hadi Pentekoste. 

Katika siku hizo hamsini ndiyo antifona pekee inayotumika kumalizia Sala ya mwisho ya Liturujia ya Vipindi  lakini pia inashika nafasi ya sala ya *Angelus* (inayofanyika mara tatu kwa siku: asubuhi, adhuhuri na jioni).

## Maneno asili kwa Kilatini
**Regina caeli, laetare, alleluia;
**Quia quem meruisti portare, alleluia,
**Resurrexit, sicut dixit, alleluia:
**Ora pro nobis Deum, alleluia.*

## Tafsiri ya Kiswahili
**Malkia wa mbingu, furahi, aleluya;
**Kwani uliyestahili kumchukua, aleluya,
**Amefufuka, alivyosema, aleluya:
**Utuombee kwa Mungu, aleluya.*

## Historia
Mtunzi wa Regina caeli hajulikani. Kimaandishi inapatikana katika kitabu cha antifona cha mwaka 1200 hivi kinachotunzwa katika Basilika la Mt. Petro, huko Vatikani, jijini Roma. 

## Tazama pia
* *Alma Redemptoris Mater*
* *Ave Regina caelorum*
* *Salve Regina*

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Hugh Henry, "Regina Coeli (Queen of Heaven)" in *The Catholic Encyclopedia* (New York 1911)
* R.J. Snow, "Regina Caeli Laetare" in *New Catholic Encyclopedia* (The Gale Group 2003)
Alma Redemptoris Mater

kadiri ya Raffaello Sanzio.]]
 wa fahari.]]
"**Alma Redemptoris Mater**" (tamka: ˈalma redempˈtoris ˈmater; maana yake: 'Mpendwa Mama wa Mkombozi') ni utenzi wa Kikristo unaotumika katika liturujia ya Kanisa la Kilatini hasa kama antifona mojawapo ya kumalizia Sala ya mwisho nje ya Kipindi cha Pasaka.

Utenzi huo ulitungwa na Hermannus Contractus (1013–1054) kwa kutegemea maandishi ya Fulgensyo wa Ruspe, Epifani wa Salamina na Irenei wa Lyon..

## Maneno asili kwa Kilatini

*Alma Redemptóris Mater, quæ pérvia cæli*
*Porta manes, et stella maris, succúrre cadénti,*
*Súrgere qui curat pópulo: tu quæ genuísti,*
*Natúra miránte, tuum sanctum Genitórem*
*Virgo prius ac postérius, Gabriélis ab ore*
*Sumens illud Ave, peccatórum miserére.*

## Tafsiri huru ya Kiswahili

Ewe Mama wa Kristo, sikia kilio chetu,
Ewe nyota ya bahari, ewe Mlango wa mbingu,
Mama wa yeye mwenyewe, ambaye alikuumba,
Tunapozama topeni, msaada twakuomba;
Kwa furaha ile ile, Gabrieli alokupa,
E Bikira wa pekee, wa kwanza na mwisho pia,
Twakuomba utujalie, tupewe yako huruma.
 

## Muziki wake
Utenzi huo ulipambwa kwa muziki na Marc-Antoine Charpentier.

## Tanbihi
Ave Regina caelorum

"**Ave Regina Caelorum**" (maana yake: 'Salamu Malkia wa Mbingu') ni utenzi wa Kikristo unaotumika katika liturujia ya Kanisa la Kilatini hasa kama antifona mojawapo ya kumalizia Sala ya mwisho nje ya Kipindi cha Pasaka.

Utenzi huo ulitungwa na mtu asiyejulikana katika karne ya 12 au kabla yake.

## Maneno asili kwa Kilatini

Ave, Regina caelorum,
Ave, Domina Angelorum:
Salve, radix, salve, porta
Ex qua mundo lux est orta:

Gaude, Virgo gloriosa,
Super omnes speciosa,
Vale, o valde decora,
Et pro nobis Christum exora.

## Tafsiri huru ya Kiswahili

Salamu Malkia wa mbingu,
Malkia usiye kifani,
Malaika wanakuheshimu;
Salamu ewe Shina la Yese,
Salamu wewe Lango la Nuru,
Uliifungukia dunia,
Ili siku mpya ianze.

Ebu furahi, Ee Bikira,
Hakuna wa kukuzidi wewe,
Hata ukombozi wetu sisi
Ulianzishwa ndani mwako,
Sote watoto wako wapenzi
Utuombee kwa Kristo
Mkombozi wetu na Mwanao. 

## Muziki wake
Utenzi huo ulipambwa kwa muziki na watunzi mbalimbali.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* "Ave Regina Caelorum" Gregorian Chant
*
Salve Regina

kadiri ya Raffaello Sanzio.]]
 chini.)]]
 wa fahari.]]
"**Salve Regina**" (tamka:ˈsalve reˈdʒiːna; maana yake: 'Salamu Malkia') ni utenzi wa Kikristo unaotumika katika liturujia ya Kanisa la Kilatini hasa kama antifona mojawapo ya kumalizia Sala ya mwisho nje ya Kipindi cha Pasaka. Kwa kawaida unatumika pia kumalizia sala ya Rozari.

Utenzi huo ulitungwa na mtu asiyejulikana wa Ulaya katika Karne za Kati na ulitumika kwanza kwa lugha ya Kilatini, ingawa kuna tafsiri zake nyingi.

## Maneno asili kwa Kilatini
 kadiri ya Tiepolo, 1760.]]
:*Salve, Regina, Mater misericordiæ,*
:*vita, dulcedo, et spes nostra, salve.*
:*Ad te clamamus exsules filii Hevæ,*
:*Ad te suspiramus, gementes et flentes*
:*in hac lacrimarum valle.*

:*Eia, ergo, advocata nostra, illos tuos*
:*misericordes oculos ad nos converte;*
:*Et Jesum, benedictum fructum ventris tui,*
:*nobis post hoc exsilium ostende.*
:*O clemens, O pia, O dulcis Virgo Maria.*

## Tafsiri ya Kiswahili
:Salamu Malkia, Mama mwenye huruma,
:Uzima, tulizo na matumaini yetu, salamu.
:Tunakusihi ugenini hapa,
:Sisi wana wa Eva.
:Tunakulilia tukilalamika na kuhuzunika,
:Bondeni huku kwenye machozi.

:Haya basi, Mwombezi wetu,
:Utuangalie kwa macho yako yenye huruma.
:Na mwisho wa ugeni huu, utuonyeshe Yesu,
:Mzao mbarikiwa wa tumbo lako.
:Ee mpole, ee mwema,
:Ee mpendevu, Bikira Maria.

## Miziki yake
Utenzi huo ulipambwa kwa muziki na Tomás Luis de Victoria, Giovanni da Palestrina, Josquin des Prez, Lassus, Marc-Antoine Charpentier, Louis-Nicolas Clérambault, Alessandro Scarlatti, Antonio Vivaldi, Jan Dismas Zelenka, George Frideric Handel na Franz Liszt. 

Franz Schubert alitunga walau miziki saba tofauti. Wengine ni Francis Poulenc, Arvo Pärt na Olivier Latry.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Latin lyrics sung by the Benedictine Monks of Santo Domingo de Silos.
*"Salve Regina", International Marian Research Institute, University of Dayton
Nyota ya bahari

ya *Bibi Yetu Nyota ya Bahari*, Sliema, Malta.]]
**Nyota ya bahari** (kwa Kilatini: *Stella Maris*) ni sifa mojawapo iliyotumika kwa Bikira Maria tangu mwanzoni mwa Karne za Kati.

Kwa jina hilo anaheshimiwa na kukimbiliwa na mabaharia Wakatoliki katika hatari za safari majini.

Jamii:Bikira Maria
Patakatifu pa Bikira Maria

la Guadalupe, linalotembelewa na watu milioni 10 hivi kwa mwaka, kuliko patakatifu pengine popote pa Bikira Maria.]]
**Patakatifu pa Bikira Maria** ni mahali popote ambapo mama wa Yesu anaheshimiwa kwa namna ya pekee, ama kwa kuwa aliishi huko, ama alitokea ama alifanya muujiza.

Mara nyingi ni lengo la hija hasa ya Wakristo wa madhehebu mbalimbali.

Kati ya patakatifu maarufu zaidi, kuna:
* Guadalupe, Meksiko
* Fatima, Ureno
* Lurdi, Ufaransa
* Loreto, Italia
* Mlima Karmeli, Israeli

Jamii:Bikira Maria
Orodha ya miji ya Togo

right|thumb|269x269px| Ramani ya Togo
[right|thumb|250x250px| [Lome|Lomé, Mji Mkuu wa Togo]]
right|thumb|250x250px| Sokodé
right|thumb|333x333px| Kara
**Orodha ya miji ya Togo** inaonyesha miji iliyopo nchini Togo katika Afrika ya Magharibi pamoja na idadi ya wakazi wake.  

## Marejeo 
*
Togo
Mkoa wa Kati, Togo

right|thumb|367x367px| Mkoa wa Kati (Centrale)
right|thumb|250x250px| Wilaya za Mkoa wa Kati

**Mkoa wa Kati** (Kifar. *Region Centrale*) ni mojawapo ya mikoa mitano nchini Togo katika Afrika Magharibi. Makao makuu yapo mjini Sokode. 

Mkoa wa Kati ndio eneo lenye watu wachache zaidi nchini Togo lenye jumla ya watu 617,871 kulingana na sensa iliyofanyika mwaka wa 2010. 

Miji mingine katika eneo la Mkoa wa Kati ni pamoja na Tchamba na Sotouboua .

Mkoa wa Kate umegawanywa katika wilaya za Blitta,   Sotouboua, Tchamba, Tchaoudjo na wilaya ndogo  (subprefecture) Mö.

Mkoa wa Kati uko kaskazini mwa Mkoa wa Plateaux na kusini mwa Mkoa wa Kara. Kama maeneo mengine ya Togo, inapakana na Ghana upande wa magharibi na Benin upande wa mashariki.

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Togo
Jamii:mkoa wa Kati, Togo
Mkoa wa Maritime, Togo

alt=|thumb|367x367px| Mkoa wa Maritime (Pwani) nchini Togo
**Mkoa wa Maritime** ndio mkoa wa kusini kabisa kati ya mikoa mitano ya Togo. Iko kwenye ufuo wa bahari ya Atlantiki ikitazama Hori ya Benin. Jina "Maritime" linamaanisha "bahari" au kwa lugha nyingine ni mkoa wa pwani.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Lome ambayo ni pia mji mkuu wa kitaifa. Mkoa huo ni mkoa mdogo zaidi kieneo una idadi kubwa ya watu.

Miji mingine mikubwa katika mkoa wa  Maritime ni pamoja na Tsevie na Aneho .

Mkoa wa Kati umegawanywa katika wilaya za Ave, Bas-Mono, Golfe, Lacs, Vo, Yoto, na Zio . 

Mkoa wa Kati uko kusini mwa Mkoa wa Plateaux. Upande wa magharibi, unapakana na Ghana, na upande wa mashariki iko Benin. 

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Togo
Jamii:mkoa wa Maritime, Togo
Mkoa wa Kara

alt=|thumb|250px| Mkoa wa Kara nchini Togo
alt=|thumb|250x250px| Wilaya za Kara

**Mkoa wa Kara** ni mojawapo ya mikoa mitano ya Togo. makao makuu ya mkoa yako mjini Kara.  

Mkoa una eneo la kilomita za mraba 11,738. Idadi ya wakazi imekadiriwa kufikia 957,600 kwenye mwaka 2020.  

Miji mingine katika eneo la Kara ni pamoja na Bafilo, Bassar, na Niamtougou .

Mkoa wa Kara umegawanywa katika wilaya za Assoli, Bassar, Bimah, Dankpen, Doufelgou, Keran, na Kozah .

Kara iko kaskazini mwa Mkoa wa Kati na kusini mwa Mkoa wa Savanes. Upande wa magharibi iko Ghana, na upande wa mashariki iko Benin .

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Togo
Jamii:mkoa wa Kara
Mkoa wa Savanes, Togo

left|thumb| Wilaya za Savanes
thumb| Mkoa wa Savanes nchini Togo
**Mkoa wa Savanes** ni mojawapo ya mikoa mitano ya Togo. Iko kwenye kaskazini ya nchi hiyo. Jina la Savanes linamaanisha Savana yaani eneo pakavu penye manyasi na miti kiasi tu. 

Mkoa wa Savanes una eneo la kilomita za mraba 8,460. Idadi ya wakazi ilikadiriwa kufikia 1,017,100 kwenye mwaka 2020.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Dapaong. Mji mwingine katika mkoa huo ni Mango.

Savanes imegawanywa katika wilaya za Kpendjal, Oti, Tandjouare, na Tone.

Kusini mwa Savanes uko Mkoa wa Kara. 

Mipaka mingine ya mkoa huo ni kwa nchi jirani za Ghana (magharibi), Burkina Faso (kaskazini) na Benin (mashariki).

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Togo
Mechi

.]]
**Mechi** (kutoka Kiingereza: *match*) ni mashindano ya watu au timu mbili katika michezo, k.mf. mpira wa miguu, mpira wa kikapu n.k.

Jamii:Michezo
Mandhari

, Tunisia.]]
**Mandhari** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "Panorama", kutoka maneno mawili ya Kigiriki: πᾶν "yote" + ὅραμα "mtazamo") ni mwonekano wa jumla wa mahali unaojumuisha ardhi, milima, mabonde, mito, miti, majengo n.k.

## Tanbihi
## Marejeo
* Altick, Richard (1978). *The Shows of London*. Harvard University Press. ISBN|0674807316, 9780674807310
* 
* Garrison, Laurie et al., editors (2013). *Panoramas, 1787–1900 Texts and contexts* Five volumes, 2,000pp. Pickering and Chatto. ISBN|978-1848930155
* Marsh, John L. "Drama and Spectacle by the Yard: The Panorama in America." *Journal of Popular Culture* 10, no. 3 (1976): 581–589.
* Oettermann, Stephan (1997). *The Panorama: History of a mass medium. *MIT Press. ISBN|0942299833, 9780942299830
* Oleksijczuk, Denise (2011). *The First Panoramas: Visions of British Imperialism. *University of Minnesota Press. ISBN|978-0-8166-4861-0, ISBN|978-0-8166-4860-3

## Viungo vya nje
* 
* Peak finder
Wanamgambo

.]]
**Wanamgambo** (pia: "mgambo" tu) ni askari wa akiba wasioajiriwa na jeshi rasmi la nchi, ila walipitia mafunzo ya awali ya kijeshi ili wasaidie kulinda usalama wa raia na mali yao.

Mara nyingine, wanamgambo wanatumia uzoefu na silaha zao kuunda kikosi cha kupigania sera fulani na hata kuwa kundi la wahalifu katika mazingira ya vita, hasa vya wenyewe kwa wenyewe. 

Jamii:Jeshi
Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo

thumb|Ramani ya Jamhuri ya Kongo
**Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo** inaonyesha miji yote katika **Jamhuri ya Kongo** yenye wakazi 5,000 au zaidi, kulingana na sensa ya mwaka 2007.

Miji miwili mikubwa ni Brazzaville (wakazi 1,373,382) na Pointe-Noire (wakazi 715,334); huko wanaishi 2/3 za watu wote wa nchi hiyo.

none|thumb|230x230px| Kituo cha reli cha Pointe-Noire, #2
thumb|Mikoa (departements) ya Jamhuri ya Kongo
thumb|Brazzavile, ikitazama Kinshasa kwenye ufui mwingine wa mto Kongo

## Viungo vya nje 
* at World-Gazetteer.com

## Marejeo 
K 
*
Mikoa ya Jamhuri ya Kongo

300px|thumb|Mikoa ya Jamhuri ya Kongo.
**Mikoa ya Jamhuri ya Kongo** ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi wa utawala katika Jamhuri ya Kongo. Nchi imegawanywa katika mikoa kumi na mbili zinazoitwa kwa Kifaransa *départements* tangu mwaka 2002. 

Mikoa hiyo imegawanywa katika wilaya 86 na halmashauri 7. Hizo zimegawanywa zaidi katika jumuiya za mjini *(communautés urbaines)* na jumuiya za vijijini *(communautés rurales)*; ambazo zimegawanywa zaidi katika mitaa (*quartiers*) na vijiji.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Mikoa ya Kongo kwenye Statoids.com

Jamii:Jamhuri ya Kongo
*
K
Mkoa wa Niari

**Mkoa wa Niari** (pia *Niadi* ) ni mkoa *(departement)* wa Jamhuri ya Kongo katika sehemu ya magharibi ya nchi. 

Unapakana na mikoa za Bouenza, Kouilou, na Lekoumou. Kuna pia mipaka ya kimataifa na Gabon, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na mkoa wa Kabinda wa Angola. 

Makao makuu yako mjini Dolisie.

## Marejeo 
N
Mkoa wa Plateaux, Togo

left|thumb| Hifadhi ya msitu wa Deux Bena iko kwa kimo cha mita 800 kwenye Mkoa wa Plateaux
thumb|200px| Mkoa wa Plateaux
thumb| Mikoa ya Plateaux
**Mkoa wa Plateaux** ni mojawapo ya mikoa mitano ya Togo. Plateaux iko kaskazini kwa Mkoa wa Maritime na kusini kwa Mkoa wa Kati (Centrale). 

Upande wa magharibi mkoa unapakana na Ghana na upande wa mashariki unapakana na Benin.

Jina "Plateaux" linamaanisha nyanda za juu. Mlima Agou (mita 986) ni sehemu ya juu zaidi nchini Togo. 

Mkoa huo una eneo la kilomita za mraba 16,975. Plateaux ni mkoa mkubwa zaidi kieneo na ina idadi ya pili ya wakazi baada ya Mkoa wa Maritime kwa sababu mwaka 2020 walikadiriwa kuwa 1,705,300.

Makao makuu ya mkoa yako mjini Atakpame. 

Miji mingine mikubwa katika eneo la Plateaux ni pamoja na Kpalime na Badou. 

Plateaux imegawanywa katika wilaya za Agou, Amou, Danyi, Est-Mono, Haho, Kloto, Moyen-Mono, Ogou na Wawa.

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Togo
Jamii:mkoa wa Plateaux, Togo
Gaël Assumani

**Gaël Assumani**, anayeitwa "Nyama na Etumba", ni bondia mahiri wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo akicheza katika kitengo cha uzani mwepesi.

## Wasifu 
Gaël Assumani alizaliwa Machi 29, 1995 huko Nyakunde, iliyoko kusini-magharibi mwa Bunia, katika eneo la Irumu. Mwana wa Assumani Ali Kambi na Sakina Atibu Ngoy, Gaël Asumani anakuwa bingwa wa uzani mwepesi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Novemba 28, 2020 baada ya ushindi wake dhidi ya Abass Habamungu wa jimbo la Kivu Kusini. Kwa mara nyingine tena alishinda taji hili katika pete mnamo Juni 2021 huko Goma, baada ya raundi tano za usawa kamili na kuidhinishwa na vipigo vikubwa kwa pande zote kwa KO, dhidi ya Sylvain Muhindo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Mabondia wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Wito

**Wito** (pia: mwito; kutoka kitenzi "kuita"; kwa Kiingereza: *call*) ni agizo au kaulimbiu inayotolewa na mtu au chombo kuhamasisha au kudai watu kuhusu jambo fulani. Kwa mfano, "Ninapiga wito kwa rafiki yangu."

Katika dini mbalimbali ni kama sauti kutoka kwa Mwenyezi Mungu inayomuelekeza mtu fulani afanye nini katika maisha yake, kwa mfano kutoa unabii.

Wito wa Kazi au Nia: "Wito" pia linaweza kumaanisha wito wa kufanya kitu fulani au kutekeleza jukumu fulani. Kwa mfano, "Nina wito wa kuwa mwalimu" inamaanisha kwamba mtu ana nia au kujisikia kuwa mwalimu.

Wito wa Dini au Kiroho: Katika muktadha wa dini au kiroho, wito unaweza kumaanisha wito wa kumtumikia Mungu au kutimiza madhumuni ya kiroho maishani.

Wito wa Kuhamasisha Hatua: Mara nyingine, "wito" unaweza kutumika kumaanisha mwito wa kuchukua hatua fulani au kubadili hali fulani. Kwa mfano, "wito wa kutunza mazingira" unaweza kuwa mwito wa kuchukua hatua za kulinda mazingira.

Wito wa Dharura:"Wito" unaweza pia kutumika kumaanisha simu au sauti inayotolewa kwa dharura, kama vile "wito wa simu" au "wito wa tahadhari."

Wito wa Kitamaduni: Katika lugha na tamaduni nyingine, wito unaweza kuwa na maana ya wito wa kushiriki katika shughuli fulani za kitamaduni au kijamii.

Jamii:Dini
Jamii:sheria
Mbio

wa volikano huko Ercolano, Museo Archeologico di Napoli, Italia.]]
**Mbio** ni mwendo wa kasi kubwa unaoweza kuwa na sababu mbalimbali, kwa mfano hatari.

Tangu zamani kuna mashindano mengi ya mbio, kama vile ya miguu, ya baiskeli, ya pikipiki, ya magari n.k.

Jamii:Michezo
Huzuni

[thumb|Sehemu ya [sanamu ya mwaka 1672 kuhusu *Kuzikwa kwa Kristo*, ikimuonyesha Maria Magdalena akitokwa na machozi kwa huzuni.]]
**Huzuni** (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya simanzi inayompata mtu au mnyama kwa kufikiwa na jambo lisilomfurahisha. Ni kati ya maono ya msingi. Huzuni hupelekea mtu kujihisi mpweke na kukosa tumaini.

Kadiri ya silika, baadhi wanaelekea huzuni kuliko kawaida. 

Jamii:Saikolojia
Uaminifu

, Hosea ni kielelezo cha uaminifu wa mume kwa mke wake. Mchoro mdogo wa mwaka 1340 hivi katika Klosterneuburger Evangelienwerk, fol. 7v.]]
**Uaminifu** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: faithfulness) ni tabia njema ya mtu inayomfanya akubalike kwa wengine hata wakampatia dhamana ya pesa au mamlaka fulani.

Kwa kawaida unapatikana kwa kuishi sawasawa na maadili ya Mungu, dini au jamii; kwa mfano sheria na taratibu za asasi, kampuni au serikali.

Jamii:maadili
Jamii:dini
Jamii:sheria
Usalama

**Usalama** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *security*) ni hali ya kutokuwa na vurugu au hatari kwa mtu au jamii.

Kujisikia salama ni kati ya haja za msingi za nafsi, hivyo kuhakikisha usalama wa ndani na nje ni kati ya majukumu muhimu zaidi ya serikali, ambayo kwa ajili hiyo inatumia jeshi, polisi n.k.

Utovu wa usalama ni kati ya sababu kuu za watu kuhama nchi yao kama [[wakimbizi] .

Jamii:Saikolojia
Jamii:Siasa
Albamu

zimo ndani ya sidii.]]
**Albamu** (kutoka Kiingereza: *album*) ni kitabu chenye nafasi maalumu kwa ajili ya kuweka na kuhifadhi picha ndani yake.

Pia ni jina la sahani maalumu ya santuri au sidii iliyohifadhi pamoja nyimbo kadhaa, au mkusanyo wa mambo yaliyorekodiwa na ambayo yanatolewa kwa pamoja.

Jamii:Vifaa
Utashi

ya Louis-Charles Janson kwa Opéra national de Paris (1875).]]
**Utashi** (kwa Kiingereza: *will*) ni kipawa cha binadamu kinachomfanya aweze kutaka mwenyewe chochote.

Kitu hicho kinaweza kuwa chema na hata kibaya, ingawa akili yake mwenyewe inaona zaidi wema fulani uliomo na ambao unamvuta. 

Katika dunia hii binadamu ndiye kiumbe pekee mwenye utashi, nao huongeza sifa ya utambuzi wa mvuto wa kilicho chema katika ubaya au kilicho kibaya katika wema, kuchagua na kupanga kwa kuzingatia yaliyopita na matamanio katika wakati ujao, kuunda mambo mapya, na kutamani kurekebisha mambo kwenda katika hali bora zaidi.  

Jamii:Saikolojia
Kisasi

**Kisasi** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *revenge*) ni nia ya kulipiza ubaya uliotendewa, kinyume cha kutoa msamaha.

Kwa namna ya pekee Yesu Kristo alielekeza wafuasi wake kutotunza moyoni nia za namna hiyo, bali kuwahi kurudisha mema kwa mabaya ili kuishi kwa amani (Math 5:38-41).

Jamii:saikolojia
Jamii:maadili
Jamii:dini
Jamii:Ukristo
Pinkfong

**Pinkfong** (kwa Kikorea: 핑크퐁) ni kampuni ya media ya Korea Kusini, iliyoanzishwa mnamo 2010.

## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Kampuni za Korea Kusini
Orodha ya miji ya Senegal

[right|Thumb|[Ramani ya Senegal.]]
**Orodha ya miji ya Senegal** inaonyesha miji yote nchini Senegal yenye watu wanaokadiriwa kuwa zaidi ya 10,000.

Rundiko kubwa ni miji mitatu ya Dakar, Pikine na Guédiawaye inayopakana kama jiji moja kubwa iliyokuwa na jumla ya wakazi milioni 2.6 wakati wa sensa ya mwaka 2013. Hivyo eneo hilo lina asilimia 20 ya watu wote wa Senegal.

## Miji
## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Agence Nationale de la Statistique et de la Démographie du Sénégal  (sensa na makadirio hadi 2015)
* e-Geopolis, Makazi ya Sénégal, 1950-2020.

S
*
Mikoa ya Senegal

thumb|Mikoa ya Senegal
**Mikoa ya Senegal** ni ngazi ya kwanza ya ugatuzi nchini Senegal katika Afrika ya Magharibi. Senegal imegawanywa katika mikoa 14 (kwa Kifaransa: *régions).* Kila mkoa unasimamiwa na halmashauri yake (*Conseil Régional)* ambayo wajumbe wake wanachaguliwa na wananchi kwenye ngazi ya tarafa. 

Ngazi ya pili ya ugatuzi ni wilaya (*departements*) 45, tarafa *(arrondissements)* 103 (ambazo hazina kazi ya kiutawala) na *maeneo ya jumuiya* za kieneo (*collectivités locales)* ambazo huchagua maafisa wa utawala. 

Orodha ifuatayo inaonyesha mikoa ya Senegal pamoja na idadi ya wakazi kufuatana na sensa ya mwaka 2013.

right|thumb|Jengo la Halmashauri ya Mkoa huko Ziguinchor. Mikoa huwa na madaraka ya kikatiba nchini Senegal, tofauti na wilaya na tarafa.

## Marejeo 
S
Mkoa wa Dakar

thumb|Mkoa wa Dakar (Senegal) na wilaya zake
**Mkoa wa Dakar** *(kwa Kifar.: Region de Dakar)* ni mkoa mdogo kabisa kati ya mikoa 14 ya Senegal lakini ni mkoa wa mji mkuu na pia mkoa wenye wakazi wengi. 

Mkoa huo unajumlisha mji mkuu Dakar, pamoja na miji ya karibu Pikine, Guédiawaye na Rufisque kwenye rasi ya Cap-Vert ambayo ni sehemu ya Afrika bara iliyopo upande wa magharibi zaidi. 

Mkoa wa Dakar umegawanywa katika wilaya *(departements)* nne. 

## Viungo vya nje 
* (Kifaransa)Regional Council of Dakar official website 
* (Kifaransa)*Collectivités locales de Dakar* from Republic of Senegal Government site, ''l'Agence de l'informatique de l'État (ADIE)''. 
* (Kifaransa)Décret fixant le ressort territorial et le chef lieu des régions et des départements , décret n°2002-166 du 21 février 2002.
* (Kifaransa)Code des collectivités locales , Loi n° 96-06 du 22 mars 1996.
D
Jamii:Mkoa wa Dakar
Mkoa wa Diourbel

thumb|Mahali pa Mkoa wa Diourbel nchini Senegal
thumb|Wilaya za Diourbel

**Mkoa wa Diourbel** (kwa Kiserer: *Jurbel*) ni mkoa wa Senegal. Makao makuu ya mkoa yako mjini Diourbel.
 
Mkoa una eneo la kilomita za mraba 4,824 lililokaliwa na wakazi 1,497,455 wakati wa sensa ya mwaka 2013.

Eneo hilo linalingana takriban na ufalme wa Bawol uliotawala hapa kabla ya ukoloni na bado linaitwa jina hilo.  Wakazi wa eneo hilo wanaitwa *Bawol-Bawol*.

Wakazi walio wengi ni Waserer  ambao wanatazamwa kuwa wenyeji wa eneo hili.  Wawolof na makabila mengine wapo pia. 

Mkoa wa Diourbel una historia tajiri na ndipo mahali ambapo vinapatikana vichuguu vya Cekeen ambavyo ni makaburi ya wafalme wa kale na kuheshimiwa kama mahali patakatifu katika dini asilia ya Waserer. 

Mji mtakatifu wa Touba wenye kaburi la shehe Ahmadou Bàmba Mbàcke umo mkoani na wafuasi wengi wa jumuiya ya Wamuridi wanakuja kusali kwenye kaburi la shehe.

## Wilaya 
Mkoa wa Diourbel unajumuisha wilaya *(departements)* tatu:
* Wilaya ya Bambey
* Wilaya ya Diourbel
* Wilaya ya Mbacké

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* (Kifaransa) Région de Diourbel: Agence Régional de Développement.
D
Guédiawaye

'''''' ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Dakar. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 329,658 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Senegal

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Senegal
Jamii:Mkoa wa Dakar
Ushahidi

**Ushahidi** (pia: *ushuhuda*; kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *testimony*) ni kitu au maelezo yanayotolewa aghalabu kwenye vyombo vya sheria, kwa mfano mahakamani, ili kuthibitisha kuona au kusikia jambo fulani lililotokea.

Katika dini ni maneno na matendo ya kuthibitisha ukweli wa imani fulani. Kilele cha ushahidi kinaweza kuwa kifodini.

Jamii:sheria
Jamii:Dini
Mkoa wa Thies

thumb|Mahali pa Mkoa wa Thies nchini Senegal
thumb|Wilaya za mkoa wa Thies
**Mkoa wa Thiès** ni mkoa mmojawapo nchini Senegal. Makao makuu yako mjini Thiès. Mkoa una eneo la kilomita za mraba 6,670 linalokaliwa na wakazi 1,788,864 .

## Jiografia 
Mkoa una maeneo mawili ya pwani, moja upande wa kaskazini kwenye Grande Côte (pwani kubwa) penye soko la mboga la Niayes, na moja upande wa kusini kwenye Petite Côte (pwani ndogo) ambayo ni moja ya maeneo ya kitalii ya Senegal.

Mkoa huu unazunguka Rasi ya Cap-Vert yenye mji mkuu Dakar, hivyo reli na barabara kuu za nchi zinapita mkoani. 

## Wilaya 
Mkoa wa Thiès umegawanywa katika wilaya 3 (departements):
* Wilaya ya M'bour
* Wilaya ya Thies
* Wilaya ya Tivaouane

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Ramani ya mkoa wa Thies
* Tovuti kuhusu Thiès
T
Mkoa wa Tambacounda

thumb|Mahali pa Tambacounda nchini Senegal
thumb|Wilaya za Tambacounda
**Mkoa wa Tambacounda** ni mkoa mmojawapo wa Senegal. Zamani ikijulikana kama *Sénégal Oriental (Senegal ya Mashariki).*

Mkoa una eneo la kilomita za mraba 42,364 lililokaliwa na wakazi 681,310 wakati wa sensa ya mwaka 2013. Mkoa una mipaka ya kimataifa na Mali, Guinea na Gambia.

Eneo lake lilikuwa sehemu ya Milki ya Mali kabla ya kuchorwa kwa mipaka ya kikoloni iliyotenganisha Mali na Senegal. 

Tambacounda ni mkoa mkubwa zaidi nchini Senegal, lakini ina wakazi wachache na uchumi wake uko nyuma ya mikoa mingine. Wilaya ya Kédougou ilitenganishwa na Tambacounda mwaka 2008 na kuwa mkoa wa pekee.

## Wilaya 
Mkoa wa Tambacounda umegawanywa katika wilaya 4:

* Wilaya ya Bakel
* Wilaya ya Goudiry
* Wilaya ya Koumpentoum
* Wilaya ya Tambacounda

## Uchumi 
Uchumi wa Tambacounda unategemea zaidi kilimo. Mazao ya biashara ni pamoja na pamba na karanga. Uchimbaji madini una jukumu katika sehemu ya kusini ya eneo karibu na mji la Kedougou. Kanda hiyo pia ni nyumbani kwa Mbuga wa Kitaifa wa Niokolo-Koba ambao ni hifadhi kubwa zaidi katika Afrika ya Magharibi. Hivyo utalii una umuhimu pia katika uchumi wa mkoa. 

## Marejeo 
T
Mkoa wa Ziguinchor

thumb|Ziguinchor nchini Senegal.
thumb|Wilaya za Ziguinchor
**Mkoa wa Ziguinchor** ni mkoa mmojawapo nchini Senegal. Makao makuu yako mjini Ziguinchor. Eneo la mkoa ni kilomita za mraba 7,352. Wakati wa sensa ya mwaka 2013 mkoa ulikuwa na wakazi 549,151

## Marejeo
Z
Mkoa wa Louga

thumb|Mahali pa Louga nchini Senegal
thumb|Wilaya za Louga
**Mkoa wa Louga** ni mkoa mmojawapo nchini Senegal. Makao makuu yako mjini Louga. Eneo la mkoa ni kilomita za mraba 24,889. Wakati wa sensa ya mwaka 2013 mkoa ulikuwa na wakazi 874,193

## Marejeo
L
Mkoa wa Kedougou

thumb|Mahali pa Kedougou nchini Senegal
thumb|Wilaya za Kedougou
**Mkoa wa Kédougou** ni mkoa mmojawapo nchini Senegal. Makao makuu yako mjini Kédougou. Eneo la mkoa ni kilomita za mraba 16,800. Wakati wa sensa ya mwaka 2013 mkoa ulikuwa na wakazi 152,357.

## Marejeo
K
Mkoa wa Sedhiou

thumb|Mahali pa sedhiou nchini Senegal
thumb|Wilaya za Sedhiou
**Mkoa wa Sédhiou** ni mkoa mmojawapo nchini Senegal. Makao makuu yako mjini Sédhiou. Eneo la mkoa ni kilomita za mraba 7,341. Wakati wa sensa ya mwaka 2013 mkoa ulikuwa na wakazi 452,944.

## Marejeo
S
Dolisie

'*** (awali: **Loubomo*') ni mji uliopo katika Jamhuri ya Kongo, mkoa wa Niari. Mwaka 2023 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 178,172.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Niari
Ross Béthio

'''''' ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Saint-Louis. 

Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 11,588 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Senegal

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Senegal
Jamii:Mkoa wa Saint-Louis
Kindamba, Kongo

**Kindamba** ni mji wa Jamhuri ya Kongo, mkoa wa Pool. 

Mwaka 2007 idadi ya wakazi ilikadiriwa kuwa 59,880 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Pool
Kikorsika

**Kikorsika** (*Corsu* au *lingua corsa*) ni mojawapo ya lugha za Kirumi inayotumika na watu wasiopungua 150,000, hasa katika visiwa vya bahari ya Tireni. Inafanana sana na Kiitalia, hasa lahaja ya mkoa wake wa Toscana, kiasi kwamba wengine wanakiona Kikorsika kuwa lahaja, si lugha ya pekee.

Jina linatokana na kisiwa cha Korsika ambapo ilikuwa lugha ya kawaida hadi karne ya 20, ilipozidiwa na Kifaransa kiasi kwamba inaelekea kufa. Kumbe inaendelea vizuri zaidi kaskazini mwa kisiwa jirani, Sardegna (Italia).

## Tanbihi 
## Marejeo 
*Guarnerio P.E. (1902). *Il sardo e il còrso in una nuova classificazione delle lingue romanze*. AGI 16.
*Tagliavini C. (1972). *Le origini delle lingue neolatine*. Bologna: Pàtron.
*Giovanni Battista Pellegrini (1977). ''Carta dei dialetti d'Italia*. Pisa: Pacini.
*Jacques Fusina, Fernand Ettori (1981). *Langue Corse Incertitudes et Paris*. Ajaccio: Scola Corsa
*Manlio Cortelazzo (1988). *Gliederung der Sprachräume/Ripartizione dialettale*, in *Lexikon der Romanistischen Linguistik* (LRL IV), edited by G. Holtus, M. Metzeltin e C. Schmitt, vol. IV, Tübingen, Niemeyer.
*Régine Delamotte-Legrand, Frédéric François, Louis Porcher (1997). *Langage, éthique, éducation: Perspectives croisées'', Publications de l'Université de Rouen et du Havre.
*
*
*
*
*Jean-Marie Arrighi (2002). *Histoire de la Corse*, Editions Jean-Paul Gisserot, Paris.
*Jean-Marie Arrighi (2002). *Histoire de la Langue Corse*. Editions Jean-Paul Gisserot, Paris.
*Fiorenzo Toso (2003). *Lo spazio linguistico corso tra insularità e destino di frontiera*. Linguistica (Ljubljana) letnik 43. številka 1.
*Hervé Abalain (2007). *Le français et les langues historiques de la France*. Éditions Jean-Paul Gisserot.
*
*Jean Sibille (2010). *Langues de France et territoires : raison des choix et des dénominations* In : *Langue et espace*. Pessac : Maison des Sciences de l’Homme d’Aquitaine.
*

## Viungo vya nje 
* Corsican language, alphabet and pronunciation
* 
* 
* 

Jamii:Lugha za Kirumi
Stethoskopu

thumb|Stethoskopu.
thumb|Matumizi ya stethoskopu.
**Stethoskopu** (kutoka Kiing. *stethoscope)* ni kifaa cha kusikilizia sauti zinazotoka katika viungo mbalimbali vya mwili kama vile moyo, mapafu au utumbo. Inatumiwa na matabibu na wafanyakazi wengine wa tiba kwa kuwekwa kwenye sehemu ya mwili iliyo karibu na viungo vinavyochunguzwa. 

Stethoskopu ya kisasa imeundwa na bomba la plastiki linalonyumbulika lenye kifaa cha sikioni upande mmoja na kifaa cha kutambua sauti upande mwingine. 

Kifaa cha kutambua sauti kina umbo la kengele inayofunikwa kwa utando mwembamba. Utando hutumiwa kusikiliza kifua cha mtu kwa sauti za juu. Umbo la kengele husaidia kutambua sauti za chini. Sauti za mapafu zina masafa ya juu kuliko sauti za moyo.

Jamii:Kifaa cha matibabu
Lugazi

'''''' ni mji wa Uganda, wilaya ya Buikwe, wenye wakazi takribani 114.163 (sensa ya mwaka 2014). 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Uganda

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Buikwe
Mitooma

'''''' ni mji wa Uganda wenye wakazi takribani 6,000 (kadirio la mwaka 2020). Ndio makao makuu ya wilaya hiyo.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Uganda

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Mitooma
Kanoni, Uganda

**Kanoni** ni mji wa Mkoa wa Kati wa Uganda ambao ndio makao makuu ya wilaya ya Gomba.

Katika sensa ya mwaka 2014 ulikuwa na wakazi 12,439.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Uganda

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Gomba
Transvaal

thumb|200x200px| Bendera ya Transvaal - "Vierkleur" (kwa maana ya rangi nne).
thumb|200x200px| Ramani ya Transvaal
**Transvaal** ni eneo lililo kaskazini mwa Afrika Kusini. 

Jina linamaanisha "''ng'ambo ya mto Vaal".'' 

## Historia
Hapo mwanzo, iliunda sehemu kubwa ya jamhuri huru ya Makaburu Kusini mwa Afrika. Baada ya Vita ya Uingereza dhidi ya Makaburu ya miaka 1899-1902 ikawa koloni la Kiingereza la Transvaal. Mwaka 1910 iliingia katika Muungano wa Afrika Kusini kama moja ya majimbo asilia manne. Pretoria ilikuwa moja ya miji mikuu ya Afrika Kusini ikiwa makao ya serikali hadi leo.

Baada ya mwisho wa mfumo wa ubaguzi wa apartheid majimbo ya Afrika ya Kusini yalipangwa upya na Transvaal ilikwisha kama jimbo la kisiasa. Maeneo yake yamekuwa majimbo mapya ya Gauteng, Limpopo na Mpumalanga na Jimbo la Kaskazini Magharibi. Ingawa haipo tena kama kitengo cha kiutawala, Transvaal bado ni neno la kijiografia linalotumiwa sana na lina maana yake ya kihistoria.

Jamii:Jiografia ya Afrika Kusini
Jamii:Majimbo ya Afrika Kusini
Jamii:Nchi za Kihistoria za Afrika
How to Eat Fried Worms (filamu)

***How to Eat Fried Worms*** ni filamu ya Marekani iliyotengenezwa na Walden Media.

## Washiriki 
* Luke Benward kama Billy "Wormboy" Forrester
* Hallie Kate Eisenberg kama Erika "Erk" Tansy
* Adam Hicks kama Joe Guire
* Tom Cavanagh kama Mitch Forrester
* Kimberly Williams-Paisley kama Helen Forrester
* Austin Rogers kama Adam
* Alexander Gould kama Twitch
* Ryan Malgarini kama Benjamin "Benjy" Renfro
* Philip Daniel Bolden kama Bradley
* Clint Howard kama Uncle Ed
* Ty Panitz kama Woody Forrester
* James Rebhorn kama Principal Nelson "Boilerhead" Burdock
* Andrew Gillingham as Techno Mouth
* Blake Garrett kama Plug
* Alexander Agate kama Donny
* Nick Krause kama Nigel Guire
* Andrea Martin kama Mrs. Bommley
* David Bewley kama Rob Simon
* Karen Wacker kama Mrs. Simon
* Simone White kama Woody's teacher

## Viungo vya Nje 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za 2006
Kinkala

'''''' ni mji uliopo katika Jamhuri ya Kongo, mkoa wa Pool. Mwaka 2023 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 23 413.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Pool
Finn Wolfhard

**Finn Wolfhard** (amezaliwa 23 Disemba 2002) ni mwigizaji na mwanamuziki kutoka Kanada

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Kanada
Wikipedia ya Kiurdu

**Wikipedia ya Kiurdu** (kwa Kiurdu: *اردو ویکیپیڈیا*) ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kiurdu. Ilianzishwa mnamo Januari 2004.

## Maendeleo 
* 150,000 makala - 23 Novemba 2019
* 125,000 makala - Desemba 2017
* 100,000 makala - 29 Desemba 2015
* 75,000 makala - 12 Agosti 2015
* 50,000 makala - 24 Aprili 2014
* 40,000 makala - 2014
* 20,000 makala - 18 Oktoba 2012
* 10,000 makala - 29 Machi 2009
* 5,000 makala - 15 Machi 2007
* 2,000 makala - 13 Agosti 2006
* 1,000 makala - 19 Juni 2006

## Viungo vya nje 
*  Urdu Wikipedia

Jamii:Wikipedia kwa lugha tofauti
Thomas & Friends

**Thomas & Friends[e]** ni mfululizo wa televisheni wa watoto wa Uingereza ambao ulirushwa hewani kuanzia tarehe 9 Oktoba 1984 hadi 20 Januari 2021. Kulingana na vitabu vya The Railway Series vilivyoandikwa na Wilbert Awdry na mwanawe Christopher, mfululizo huo ulitengenezwa kwa ajili ya televisheni na Britt Allcroft. Mfululizo huo unaangazia injini mbalimbali za mvuke za kibinadamu pamoja na magari mengine yanayoishi kwenye Kisiwa cha kubuni cha Sodor. Kipindi hicho kilirekodiwa awali katika matukio ya moja kwa moja kwenye seti za mifano, ambapo nusu ya mwisho ya kipindi chake ilitengenezwa kwa kutumia CGI. Zaidi ya vipindi 500 vilitengenezwa katika mfululizo 24.

Nchini Marekani, ilitangazwa kwa mara ya kwanza pamoja na mfululizo wa vipindi, Shining Time Station, kwenye PBS' PTV Park block mnamo tarehe 29 Januari 1989, huku matangazo ya mfululizo huo yakibadilika baada ya muda, baadaye yalirushwa hewani kwenye PBS Kids hadi 2017. Haki za mfululizo huo kwa sasa zinamilikiwa na HIT Entertainment (kampuni tanzu ya Mattel), ambayo ilipata Gullane Entertainment mnamo Julai 2002. HIT iliunganishwa na Mattel mnamo 2016.

## Marejeo 
Jamii:Filamu za Uingereza
Kiburma

thumb|267x267px|Eneo la lugha za Kiburma
**Kiburma** ni lugha ya Waburma nchini Myanmar na kote duniani wanapoishi. Ni tawi kubwa la kundi la lugha za Kichina-Kitibet.

## Viungo vya Nje 
* Omniglot: Burmese Language
* Learn Burmese online
* Online Burmese lessons 
* Burmese language resources  from SOAS
* 
* Myanmar Unicode and NLP Research Center 
* Myanmar 3 font and keyboard 
* Burmese online dictionary (Unicode)
* Ayar Myanmar online dictionary
* Myanmar unicode character table
* Download KaNaungConverter_Window_Build200508.zip from the Kanaung project page and Unzip Ka Naung Converter Engine

Jamii:Lugha za Kichina-Kitibet
Jamii:Lugha za Myanmar
Orodha ya miji ya Eritrea

[thumb|Ramani ya [Eritrea]]
[right|thumb|[Asmara, Mji Mkuu wa Eritrea]]
right|thumb|Keren
**Orodha ya miji ya Eritrea** inaonyesha miji yote nchini Eritrea yenye wakazi zaidi ya 5,000.

Rundiko kubwa nchini ni mji mkuu Asmara ambayo pamoja na mapambizo yake ilikuwa na wakazi zaidi ya milioni moja. Hivyo ni takriban robo moja ya wananchi wote wanaoishi katika mazingira ya mji mkuu.

## Viungo vya nje 
* Geopolis, kuhusu maeneo ya mijini na ukuaji wa miji duniani

Eritrea
Jamii:Miji ya Eritrea
Orodha ya miji ya Gabon

right|thumb|Ramani ya Gabon
[right|thumb|[Libreville, Mji Mkuu wa Gabon]]
right|thumb|Port-Gentil
right|thumb|Masuku (Franceville)
**Orodha ya miji ya Gabon** inaonyesha miji mikubwa zaidi nchini Gabon katika Afrika ya Magharibi.

Rundiko kubwa nchini ni Libreville lililokadiriwa kuwa na wakazi 895,689 mnamo mwaka 2013. Hivyo karibu nusu ya wananchi wote wanakaa katika mazingira ya mji mkuu. 

### Orodha kwa alfabeti 
* Akanda
* Akok
* Bakoumba
* Batouala
* Belinga
* Bifoun
* Bitam
* Bongoville
* Booué
* Cocobeach
* Ekata
* Étéké
* Fougamou
* Franceville
* Gamba
* Kango
* Koulamoutou
* Lalara
* Lambaréné
* Lastoursville
* Leconi
* Libreville (mji mkuu)
* Makokou
* Mayumba 
* Mbigou
* Médouneu
* Mékambo
* Mimongo
* Minvoul
* Mitzic
* Moanda
* Momo
* Mouila
* Mounana
* Ndende
* Ndjolé
* Nkan
* Nkolabona
* Ntoum
* Okayndja
* Omboué (pia inajulikana kama Fernan Vaz)
* Owendo
* Oyem
* Petit Loango
* Point Denis
* Port-Gentil
* Santa Clara
* Seté Cama
* Ste. Marie
* Souba-Haut-Ogooue, Gabon (inajulikana kimataifa kama mahali pa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Afrika mnamo 1977)
* Tchibanga
* Tsogni
* Zoula

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
Gabon
*
Orodha ya miji ya Gambia

[thumb|300px|[Ramani ya Gambia]]
**Orodha ya miji ya Gambia** inaorodhesha miji muhimu zaidi nchini Gambia.

Rundiko kubwa zaidi nchini Gambia ni eneo la Kombo - St. Mary lenye wakazi 422,877 (mnamo mwaka 2013). Hii ni karibu robo ya wananchi wote wa Gambia. 

Mji mkuu na mji wa nane kwa ukubwa kati ya miji ya Gambia ni Banjul yenye wakazi 31,356.

Katika jedwali lifuatalo kuna miji yenye zaidi ya wakazi 5,000 kufuatana na matokeo ya sensa ya tarehe 15 Aprili 1993,  makadirio ya 1 Januari 2012 pamoja na mkoa wake. Matokeo ya sensa ya 2013 hayajajumuishwa.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Idadi ya Watu wa Jiji - Idadi ya kihistoria ya miji nchini Gambia
* https://www.mongabay.com/(https://namecensus.com/igapo/2005_world_city_populations/Gambia.html)

Jamii:Miji ya Gambia
Gambia
Wikipedia ya Kiburma

**Wikipedia ya Kiburma** ni toleo la kamusi elezo ya Wikipedia kwa lugha ya Kiburma. Wikipedia hiyo ilianzishwa mnamo Julai 2004.

## Viungo vya nje 
Jamii:Wikipedia kwa lugha tofauti
Kibaha Education Centre

**Kibaha Education Centre** (kifupi: **KEC**) ni taasisi ya elimu iliyoko Kibaha nchini Tanzania. Iko katika 6°47'22.2"S, 38°58'28.7"E katika halmashauri ya manispaa ya Kibaha. 

KEC ilianzishwa mwaka 1963 chini ya ufadhili wa nchi tano, serikali ya Tanganyika (sasa Tanzania) kwa upande mmoja na nne ni Denmark, Finland, Norway na Sweden.Kabla ya kuikabidhi serikali ya Tanzania mwaka 1970, KEC ilijulikana kama mradi wa Nordic-Tanganyika mwaka 1961–1964.

## Usimamizi 
KEC inasimamiwa na Bodi ya wakurugenzi inayojumuisha wawakilishi kutoka Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi, Wizara ya Afya, Jumuiya ya Maendeleo, Jinsia, Wazee na watoto (MoHCDEC), Wizara ya Elimu Sayansi na Teknolojia (MoEST), Wizara ya Fedha na mipango na Ofisi ya Waziri Mkuu kupitia Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI), pamoja na wajumbe wengine watatu walioteuliwa na Bodi ya Wakurugenzi.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Kibaha
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Keren

'*** (awali: **Sanhit*') ni mji uliopo katika mkoa wa Anseba nchini Eritrea. Ndio makao makuu ya mkoa huo.

Mwaka 2016 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 120,000 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Eritrea

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Eritrea
Jamii:Mkoa wa Anseba
Mendefera

'*** (awali: **Adi Ugri*') ni mji uliopo katika mkoa wa Kusini nchini Eritrea. 

Mwaka 2012 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 63,429.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Eritrea

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Eritrea
Jamii:Mkoa wa Debub
Assab

'''''' ni mji wenye bandari uliopo katika mkoa wa Bahari Nyekundu Kusini nchini Eritrea. 

Mwaka 2010 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 39,656.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Eritrea

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Eritrea
Jamii:Mkoa wa Bahari Nyekundu Kusini
Ligi Kuu ya India

**Ligi Kuu ya India** (kwa Kiingereza: **Indian Premier League**; kifupi: **IPL**) ni ligi ya kitaalamu ya kriketi ya Twenty20 ya wanaume, inayoshindaniwa na timu kumi kutoka miji kumi ya India.  

Ligi hiyo ilianzishwa na Bodi ya Udhibiti wa Kriketi nchini India (BCCI) mnamo 2007. Kwa kawaida hufanyika kati ya Machi na Mei ya kila mwaka na ina dirisha la kipekee katika Mpango wa ICC Future Tours. 

IPL ndiyo ligi ya kriketi iliyohudhuriwa zaidi duniani na mwaka wa 2014 iliorodheshwa ya sita kwa wastani wa mahudhurio kati ya ligi zote za michezo.  Mnamo 2010, IPL ikawa tukio la kwanza la michezo duniani kutangazwa moja kwa moja kwenye YouTube .   Thamani ya chapa ya IPL katika 2019 ilikuwa US$ 6.3 bilioni, kulingana na Duff &amp;amp; Phelps .  Kulingana na BCCI, msimu wa IPL wa 2015 ulichangia $150 milioni  kwa Pato la Taifa la uchumi wa India .  Msimu wa 2020 wa IPL uliweka rekodi kubwa ya watazamaji ikiwa na maonyesho ya wastani 31.57 milioni na kwa ongezeko la jumla la matumizi ya asilimia 23 kutoka msimu wa 2019.

Kumekuwa na misimu kumi na nne ya mashindano ya IPL. Wamiliki wa sasa wa taji la IPL ni Chennai Super Kings, walioshinda msimu wa 2021.

## Tanbihi
Jamii:Michezo nchini Uhindi
Moundou

alt=muonekano wa angani wa mji wa Moundou mji mkuu wa kiuchumi wa Chad|thumb|muonekano wa angani wa mji wa Moundou mji mkuu wa kiuchumi wa Chad
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Logone Occidental nchini Chad. Ndio makao makuu ya mkoa huo.

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 137,251 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Mkoa wa Logone Occidental
Kélo

alt=Mzunguko wa punda huko Kélo katika mkoa wa Tandjilé nchini Chad|thumb|Mzunguko wa punda huko Kélo katika mkoa wa Tandjilé nchini Chad
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Tandjile nchini Chad. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 57,859 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Mkoa wa Tandjile
Bongor

alt=Maeneo ya mkoa wa Mayo-Khebi Mashariki mwa Chad|thumb|Maeneo ya mkoa wa Mayo-Khebi Mashariki mwa Chad
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Mayo-Kebbi Mashariki nchini Chad. Ndio makao makuu ya mkoa.

= Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 44,578 . =

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Mayo-Kebbi Mashariki
Arusha Technical College

alt=Picha ya nembo ya chuo|thumb|Picha ya nembo ya chuo
**Arusha Technical College** (kifupi: **ATC**) ni chuo kinachotoa elimu ya juu na ni kimoja kati ya vyuo vikuu nchini Tanzania kinachotoa mafunzo ya Ufundi, Uhandisi na Kilimo cha Umwagiliaji. Kampasi yake kuu ipo ndani ya kata ya Ngarenaro, katika jiji la Arusha, Chuo cha ufundi Arusha (ATC) ni mojawapo ya Taasisi kubwa na yenye ufanisi wa umma za elimu ya sekondari na elimu ya ufundi katika Mkoa wa Arusha.Chuo kina kampasi tatu: Kampasi Kuu katika Jiji la Arusha, Kampasi ya pili iliyopo katika kata ya Oljoro katika Wilaya ya Arumeru, Mkoa wa Arusha. Kampasi ya tatu iko katika mji mdogo wa Kikuletwa katika Wilaya ya Hai, Kilimanjaro.

## Historia 
Chuo cha Ufundi Arusha (ATC) kilianzishwa mwaka 1978 na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Ujerumani (wakati huo ilikuwa Jamhuri ya Shirikisho la Ujerumani), kama Chuo cha Ufundi Arusha (TCA).

Mnamo Machi 2007, jina lilibadiliKa na kuwa Chuo cha Ufundi Arusha (ATC) kupitia Agizo la Uanzishaji wa Chuo cha Ufundi Arusha (TCA) katika sheria Na. 78 kama ilivyowezeshwa na Sheria ya NACTE namba 9 ya Mwaka 1997.

## Uidhinishaji 
Baraza la Taifa la Elimu ya Ufundi (NACTE) imetoa kibali kwa ATC cha kufundisha Wataalamu wa kiufundi na wahandisi (NTAs 4-8).Mamlaka ya Mafunzo ya Elimu ya Ufundi Stadi (VETA) pia imeidhinisha Chuo hicho kusomesha Wafanyabiashara (NVAs 1-3).

## Chuo cha Ufundi Arusha (ATC), Kampasi ya Oljoro 
Mwaka 2011, Chuo cha Ufundi Arusha (ATC) iliendeleza mafunzo ya umwagiliaji katika shamba la Oljoro katika kata ya Oljoro wilayani Arumeru kusini mwa mkoa wa Arusha.Shamba la chuo hicho limeundwa ili kuwapa wanafunzi wa Uhandisi wa Kiraia na Umwagiliaji ujuzi wa vitendo.Chuo hiki kina ekari 150 (ha 60) na zaidi ni shamba la maonyesho ya umwagiliaji. Shamba la chuo cha Oljoro liko takribani kilomita 15 kusini mwa jiji la Arusha..

## Chuo cha Ufundi Arusha (ATC), Kampasi ya Kikuletwa 
Kampasi ya Kikuletwa inajulikana rasmi kama Kituo cha Mafunzo na Utafiti wa Nishati Mbadala ya Kikuletwa (KRETRC) kiliundwa mwaka 2012 ili kutoa mafunzo kwa wanafunzi juu ya kujenga na kuendesha miradi ya nishati mbadala.Chuo kimetengeneza mtambo wa kuzalisha umeme wa Kikuletwa Hydro Power Plant na ndicho kipengele kikuu katika chuo hicho. chuo hicho kipo katika mji wa Kikuletwa wilayani Hai mkoani Kilimanjaro.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Arusha
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Muriel Pelham-Johnson

**Muriel Frances Ellen Pelham-Johnson** (alijulikana kama **PJ**; 1903-1998) alikuwa msimamizi wa elimu huko Tanganyika. Kama Mkurugenzi Msaidizi wa elimu (Wasichana na Wanawake), alisimamia ukuaji wa elimu ya wasichana kati ya mwaka 1939 na 1958. *Mtu mwenye tabia ya kushangaza na Msafiri asiye na wasiwasi, alikuwa mtu wa kipekee wa kumbukumbu* wakati wa awali wa uhuru.

Alifariki tarehe 18 Desemba 1998.

## Marejeo
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Primary School Leaving Examination (Tanzania)

**Primary School Leaving Examination (Tanzania) (PSLE)** ni mitihani ya elimu ya msingi ambayo hufanywa na wanafunzi wa Darasa la 7 nchini Tanzania na hutumika kama mitihani ya kujiunga na elimu ya sekondari. Kwa kawaida mitihani hiyo hufanywa kati ya mwishoni mwa mwezi Agosti au katikati ya mwezi Septemba na inasimamiwa na Baraza la Mitihani la Tanzania (NECTA). Wanafunzi wanatakiwa kupata pointi tatu ili kufaulu mitihani. 

Mapendekezo ya PSLE ni pamoja na kupata uwezo wa kuakisi uwezo wa wanafunzi kupitia mitihani hiyo, kutokana na kupanda kwa mahudhurio ya shule za msingi na viwango vya kuhitimu nchini Tanzania.: *Katika fomu yake ya sasa [PSLE] ni kama gari lisilofaa kwa mitihani ya watahiniwa ambao wameelimishwa katika mtaala unaozingatia uwezo. Aina tofauti sana za tathimini zinahitajika ili kupima ujuzi wa ufaulu, ikilinganishwa na majaribio ya jadi ya maarifa ya kweli.changamoto hii ni ngumu na ukweli kwamba ikiwa uhifadhi utaboreshwa,hivi karibuni uwezo kamili wa wanafunzi utawakilishwa katika mwaka wa mwisho wa shule ya msingi na itabidi kuwa na mitihani ambayo inauwezo wa kupima uwezo wa mfululizo huo kamili.Tathmini kama hiyo ya [*sic''] ni ngumu zaidi kuliko mfumo wa jadi."Zaidi ya hayo, PSLE inaendeshwa kwa Kiingereza, ambayo hutoa vikwazo muhimu vya kitaasisi kwa wanafunzi wa Ustadi wa Kiingereza (LEP) katika nchi ambayo kati ya lugha 120 na 164 zinazungumzwa., kipekee Lugha ya Tanzania ni lugha ya Kiswahili, na ushirikiano wa lugha ya Kiingereza ambayo katika maisha ya kila siku ya Tanzania imekuwa na mafanikio kidogo  kuliko katika nchi za makoloni ya zamani ya Uingereza katika Afrika Mashariki, kama vile Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Certificate of Secondary Education Examination (Tanzania)

**Certificate of Secondary Education Examination (CSEE)** ni mitihani ya kidato cha nne (O Level) ambayo hufanywa kote nchini Tanzania ili kuwatayarisha wanafunzi kwa ajili ya masomo ya kidato cha tano na cha sita (A-level). Kwa kawaida mitihani hiyo hufanywa katikati ya mwezi Novemba na inasimamiwa na Baraza la Mitihani la Tanzania (NECTA). 

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Baraza la Mitihani la Tanzania

**National Examinations Council of Tanzania** (**NECTA**; **Baraza la Mitihani Tanzania**) ni wakala wa serikali ya Tanzania, yenye makao yake makuu Dar es Salaam, ambayo inasimamia mitihani yote inayotolewa kitaifa.

Inasimamia Mitihani ya Kitaifa ya Darasa la Nne (SFNA) , Mitihani ya Kuhitimu Shule ya Msingi (PSLE), Mitihani ya Kitaifa ya Kidato cha Pili (FTNA) , Qualifying Test (QT) , Mitihani ya Kitaifa ya kidato cha nne (CSEE), Mitihani ya Kitaifa ya kidato cha sita (ACSEE), Mtihani wa Cheti cha Ualimu Daraja A (GATCE) ,Diploma in Technical Examination (DTE)  na Mtihani wa Stashahada ya Elimu ya Sekondari (DSEE) .

## Historia
Imeanzishwa tarehe 21 Novemba 1973. Kabla ya wakati huo Baraza la Mitihani la Afrika Mashariki (EAEC) lilisimamia Tanzania Bara na Zanzibar.Baraza la pili lilijiondoa kutoka (EAEC) mwaka wa 1970, na Wizara ya Elimu Tanzania (MoE) Sekta ya Mitaala na Mitihani ilichukua muda mfupi katika utayarishaji wa mitihani ya Tanzania Bara ilipojiondoa kutoka (EAEC) mwaka 1971. Serikali ya Tanzania ilianza kuajiri watumishi wa NECTA mwaka 1971, na Sheria ya Bunge namba 21 ya mwaka 1973 ilianzisha NECTA.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:WikiVibrance_Tanzania