Yoni

**Yoni** (Sanskrit: योनि, IAST: yoni) ni taswira ya kimaadili au ya kisanii ya mungu wa Kihindu Shakti. Mara nyingi huonyeshwa pamoja na linga – kipengele cha kiume cha yoni. Kwa pamoja, huchukuliwa kama alama ya muunganiko wa mikrokosmosi na makrokosmosi, mzunguko wa milele wa uumbaji na urejesho, na mshikamano wa kike na kiume unaoendeleza upya uhai. Katika imani za Kaula, Tantra, Shaktism na Shaivism, yoni huchukuliwa kama mlango wa kimaumbile wa kuzaliwa kwa viumbe vyote.

Yoni ni neno la Kisanskrit lenye maana ya moja kwa moja “tumbo la uzazi,” “chanzo,” au viungo vya uzazi vya kike. Katika matumizi yake, linaweza kumaanisha uke, vulva, au uterasi, na pia kwa upana zaidi hutumika kumaanisha “chanzo, asili, au makao” ya kitu chochote. Kwa mfano, maandiko ya Vedanta kama *Brahma Sutras* hueleza Brahman kama “yoni ya ulimwengu.” Muunganiko wa yoni na linga hupatikana katika mabaki ya mahekalu ya Shiva na maeneo ya kale ya bara dogo la India na Asia ya Kusini-Mashariki, pamoja na sanamu kama Lajja Gauri.

## Etimolojia na maana 
Katika *Rigveda* na maandiko mengine ya Vedic, yoni hutajwa kuhusiana na viungo vya kike vya kuumba, kurejesha na kuzalisha maisha, lakini pia huchukua maana ya “chanzo, asili, chemchemi, tumbo, kiota, makao, au shimo la moto.” Tafsiri zingine za kifasihi hujumuisha “kabila, familia, alama ya uzazi, nafaka au mbegu.” Hivyo basi, yoni ni alama ya kiroho na ishara katika Uhindu kwa asili na nguvu za kike za uhai na uendelevu. *Brahma Sutras* inamtaja Brahman kama “yoni ya ulimwengu,” ambapo Adi Shankara anaifafanua kama chanzo cha kimaada na kiroho cha uumbaji.

Kwa mujibu wa Constance Jones na James D. Ryan, yoni inawakilisha kanuni ya kike katika viumbe vyote, ikiwemo “mizunguko ya msimu na mimea ya dunia,” na hivyo ni alama ya umuhimu wa ulimwengu. Katika Shaktism, Shaivism, pamoja na mafundisho ya Kaula na Tantra, yoni huonekana kama mlango wa uzazi wa ulimwengu wote. Pamoja na lingam, ni alama ya prakriti, uumbaji wa mzunguko wa maisha na kifo. Mtaalamu Corinne Dempsey anaeleza kuwa yoni ni “umbo lisilo na taswira” la mungu katika Uhindu, linaloashiria kanuni ya kike ya Shakti.

Msingi ambao linga-yoni huwekwa huitwa *pitha*, ingawa katika maandiko mengine kama *Nisvasa tattva samhita* na *Mohacudottara*, neno *pitha* huashiria msingi kwa ujumla pamoja na yoni.

## Historia 
Heshima kwa yoni inaaminika kuwa ya kabla ya Vedic. Mabaki ya sanamu yaliyopatikana katika bonde la Zhob, yanayokadiriwa kufikia mwaka 4000 KK, yanaonyesha taswira za matiti na yoni, ambazo huenda zilikuwa alama za uzazi kabla ya kubadilishwa na kupata maana ya kiroho. Mtaalamu David Lemming anahoji kuwa ibada ya yoni inarudi katika kipindi cha kabla ya Vedic, kuanzia karibu 4000 KK hadi 1000 KK.  

[thumb|*Yoni mudra* inayotumika katika mazoezi ya [yoga.]]

Kwa karne nyingi, yoni imeheshimiwa kama alama ya kiungu, ikidhaniwa kuwa moja ya alama za kiroho kongwe siyo tu India, bali pia katika tamaduni nyingi za kale. Ingawa baadhi ya jamii za Magharibi zilizo na misimamo ya kimaadili ya Kikristo ziliiona mada ya viungo vya kike kwa aibu, tamaduni za bara dogo la India na sehemu nyingine za kale ziliiona yoni kama ukweli wa asili wa kifalsafa na kosmolojia, ishara ya nguvu za kike zinazohusiana kwa undani na mizunguko ya mwezi, dunia na maisha.

thumb|*Jatalinga* likiwa na yoni.

## Tazama pia 
* Yoni mudra

## Marejeo 
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania