open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hope Butera

**Hope Butera** (alizaliwa Februari 10, 2001) ni  mwanamke mchezaji wa mpira wa kikapu wa Rwanda anayecheza kwa timu ya Idaho Vandals na Timu ya Taifa ya Wanawake ya Rwanda.

## Maisha ya zamani 
Akiwa amelelewa katika kituo cha watoto yatima, Butera alipata fursa ya kuanza kushiriki katika michezo akiwa mdogo.

## Kazi ya chuo 
Butera alicheza katika timu ya The Hoops kuanzia mwaka 2018 hadi 2019, kisha akajiunga na Chuo cha South Georgia Technical College kati ya mwaka 2019 na 2021, na baadaye akahamia kucheza kwa timu ya Florida International Panthers kwa misimu miwili (2021-2023), kabla ya kujiunga na Idaho Vandals baada ya kuondoka katika timu ya Florida International Panthers mwaka 2023.

Akiwa kama mwanafunzi wa mwaka wa kwanza katika FIU, Butera alikuwa na wastani wa kupata 3.8 ufinyu wa mpira, na 6.1 ufinyu wa mpira kwa kila mechi katika msimu wake wa pili. Katika misimu yake miwili katika FIU, alionekana katika mechi 62, alifunga jumla ya alama 182 na alikuwa na wastani wa jumla ya ufinyu wa mpira wa 278.

Kabla ya FIU, Butera alitumia misimu miwili katika Chuo cha South Georgia Technical College (SGTC) katika kiwango cha JUCO. Katika SGTC, alionekana katika mechi 57 akicheza mechi sita kama mchezaji wa kwanza. Akiwa kama mchezaji wa nguvu wa kati, alifanikiwa kufunga jumla ya ufinyu wa mpira wa 277, kusaidia mara 21, kuzuia mara 25, na kufunga alama 259 wakati wa kipindi chake katika SGTC.

## Maisha ya timu ya Taifa 
Udhamini wake kwa mchezo wa mpira wa kikapu ulimpelekea kuiwakilisha Rwanda katika timu ya wanawake ya chini ya miaka 18, katika Mashindano ya Afrika ya Wanawake chini ya miaka 18 ya FIBA mwaka 2016, ambapo alikuwa na wastani wa kufunga alama 6, kushika ufinyu wa mpira wa 6.6, na alicheza jukumu muhimu katika nafasi ya nne ya timu yake.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Rwanda
Jamii:Wachezaji wa Rwanda
Jamii:Waliozaliwa 2001
Malaqaye

**Malaqaye** alikuwa malkia Mnubi mwenye cheo cha mkewe mfalme. Mume wake inasadikika alikuwa amefariki. Hadi sasa, anajulikana tu kupitia maziko yake huko Nuri (Nu. 59).

Wakati mmoja, na maziko yake huko Nuri yalikuwa maziko ya pamoja ambayo ni ndani ya  kanisa na vyumba viwili vya maziko chini ya ardhi. Walipochimbwa, piramidi na kanisa zilikuwa zimepotea kabisa. Kulikuwa na ngazi inayoingia ardhini ikielekea vyumba viwili vya mazishi ambavyo vilionekana kuibiwa, lakini bado vilikuwa na sehemu kubwa ya vifaa vya awali, ikiwa ni pamoja na kinyago cha fedha cha mumia, vifuniko vingi vya mumia vilivyotengenezwa kwa fedha, na vielelezo vingi. Jina la malkia lilidumishwa kwenye "heart scarab". Vipande vya zaidi ya shabtis 100 visivyo na maandishi pia vilipatikana.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Sudan
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Enfermeras

***Enfermeras*** ni telenovela ya Kolombia iliyotayarishwa na kutangazwa na RCN Televisión kuanzia tarehe 23 Oktoba 2019 hadi Agosti 12, 2022.

## Washiriki 
* Diana Hoyos kama María Clara González
* Sebastián Carvajal kama Carlos Pérez
* Viña Machado kama Gloria Mayorga Moreno
* Julián Trujillo kama Álvaro Rojas
* Lucho Velasco kama Manuel Alberto Castro
* Nina Caicedo kama Sol Angie Velásquez
* Federico Rivera kama Héctor Rubiano "Coco"
* María Manuela Gómez kama Valentina Duarte González
* Cristian Rojas kama Camilo Duarte González
* Luciano D'Alessandro kama Félix Andrade
* Majida Issa kama Alex Luján
* Javier Jattin kama Juan Pablo Valderrama

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Telenovelas
Jamii:Filamu za Kolombia
Jamii:Filamu za 2019
Kpojito

**Kpojito** alikuwa mama malkia na malkia mkubwa wa Dahomey (Benin ya leo, Afrika ya Magharibi).

## Historia
Kuanzia karne ya 18 mapema, *kpojito* alikuwa mke wa baba wa mfalme, mara nyingi aliyezaliwa katika asili ya kawaida, au katika utumwa. Alipanda cheo kwa sifa ya kuhudumu kama msimamizi wa pamoja wa mfalme anayeongoza, na mara nyingine mtangulizi wake.

Kpojito alishirikiana na wakuu wa eneo akiwatumikia kama mlinzi wao na mchaguzi wa mfalme, na alikuwa na mamlaka ya kutatua mizozo ya kidini kupitia ujuzi wake kama kuhani wa  miungu ya *vodun*. Kpojito maarufu zaidi alikuwa *Hwanjile*, ambaye alitawala pamoja na Mfalme Tegbesu katika karne ya kati ya kumi na nane.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Benin
Jamii:Wanasiasa wa Benin
Nandabunga

**Nandabunga** alikuwa mkuu wa Buyenzi-Bweru katika Ngozi, leo hii katika Burundi. Alikuwa anatambulika kwa sababu alifanikiwa kufanya yaliyofanywa na wachache, ikiwa wapo wengine wa jinsia yake. Mara mbili aliongoza ukuu chini ya jina la Munganwa. 

Nandabunga alikuwa ameolewa mara mbili. Karibu hakuna kinachojulikana kuhusu mumewe wa kwanza, lakini wa pili alikuwa Tutsi aliyeitwa Munyakarama ambaye hakuwa na jukumu lolote katika utawala wa ukuu. Ilikuwa ni jambo lisilokuwa la kawaida kwa wanawake wa Tutsi kuwa wakuu, hivyo Nandabunga alikuwa maarufu kwa kushikilia cheo cha juu kama hicho. Kumekuwa na hadithi nyingi na mithali kuhusu maisha yake na mafanikio yote ya Nandabunga, lakini ni vigumu kupata ukweli fulani kuhusu maisha yake.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Burundi
Jamii:Mkoa wa Ngozi
Sarraounia

**Sarraounia Mangou** alikuwa mkuu/mnajimu wa kikundi cha Azna wa dini ya jadi ya Wahausa, ambaye alipigana na wanajeshi wa kikoloni wa Kifaransa wa *Misioni ya Voulet-Chanoine* katika Vita vya Lougou (sasa Niger) mnamo mwaka 1899.

## Wasifu 
*Sarraounia* inamaanisha *malkia* au *mkuu wa kike* katika lugha ya Kihausa. Kati ya watu wa Azna wanaotawaliwa zaidi na dini ya kipagani ya Lougou na miji na vijiji vya Hausa vinavyozunguka, neno hilo linahusiana na mfuatano wa watawala wa kike ambao walitumia mamlaka ya kisiasa na kidini.

Sarraounia Mangou alikuwa maarufu zaidi kati ya Sarraounias kutokana na upinzani wake dhidi ya wanajeshi wa kikoloni wa Kifaransa katika Vita vya Lougou mnamo mwaka 1899. Wakati wengi wa wakuu nchini Niger walijitolea kwa busara kwa mamlaka ya Kifaransa, Sarraounia Mangou alihamasisha watu wake na rasilimali zake kwa kukabiliana na vikosi vya Kifaransa vya *Misioni ya Voulet-Chanoine*, ambavyo vilifanya *mshambulizi mkali kwenye ngome yake kuu ya Lougou*.

Kushindwa na nguvu kubwa za moto za Kifaransa, yeye na wapiganaji wake waliondoka kutoka kwenye ngome, na kuingia katika mapambano ya msituni ya guerilla ambayo hatimaye ililazimisha Wafaransa kuachana na mradi wao wa kumshinda.

Kulingana na hadithi za mdomo za wenyeji, alikuwa mchawi mwenye macho meupe ambaye angeweza kutupia moto wavamizi na hata kuita ukungu ili kuwasaidia kuponyoka kutoka jeshi la Kifaransa. Inasemekana kuwa vitambaa vyake vya kichawi vilifuta nyayo za askari wake kutoka uwanjani na mazao yoyote yaliyochomwa hadi kuwa majivu yalikua upya usiku kucha na chakula cha kutosha cha kuendelea kuwasaidia wapiganaji.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Niger
Jamii:Waliozaliwa karne ya 19
Efunroye Tinubu

thumbnail|right|200px|Efunroye Tinubu

**Efunroye Tinubu** (jina la kuzaliwa **Ẹfúnpọ̀róyè Ọ̀ṣuntinúbú**, mnamo 1810 – 1887) alikuwa mwanamke mwenye nguvu wa kabila la Wayoruba na mfanyabiashara wa utumwa katika nchi ya Nigeria kabla ya ukoloni. 

Alikuwa mtu wa maana kisiasa na kiuchumi jijini Lagos wakati wa utawala wa Obas (wafalme) Adele, Dosunmu, Oluwole, na Akitoye, akisaidia wafalme wawili wa mwisho kupata nguvu za kisiasa. Alikuwa ameolewa na Oba Adele na kutumia uhusiano wake kuanzisha mtandao wa biashara wenye mafanikio na wafanyabiashara wa Ulaya katika utumwa, tumbaku, chumvi, pamba, mafuta ya nazi, na silaha. Inasemekana alikuwa na watumwa zaidi ya 360 binafsi.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1810
Jamii:Waliofariki 1887
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wayoruba
Jamii:Kampeni ya Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Kamana, Malkia wa Jinga

**Kamana, Malkia wa Jinga** (alifariki 1810) alikuwa malkia wa Milki ya Jinga siku za leo nchini Angola kutoka mwaka 1767 hadi 1810.

Alikuwa binti wa malkia *Ana III Guterres*.

Mwaka 1767, mama yake aliondolewa madarakani na kuuawa na mpwa wake *Francisco II Kalwete ka Mbandi*. Kifo chake kilisababisha mzozo wa mfululizo wa uongozi, ambapo Kamana na dada yake Princess Murili walienda Kidona huko Kwanza, ambapo walitangaza Ufalme wa Jinga chini ya utawala wa malkia Kamana, wakipinga haki ya Francisco II baada ya mama yao, na kuweka Ufalme wa ushindani ndani ya mipaka ya Ufalme wake mwenyewe.

Mgogoro ulidumu hadi mwaka wa 1800, wakati Francisco II alitambua Ufalme wa Jinga na kukiri haki ya Kamala kutawala huko. Ufalme wa Ndongo na Matamba haukuungana hadi mwaka wa 1810, wakati Francisco II na Kamala wote walipofariki na Wareno walimwunga mkono mwana wa Kamala Ndala Kamana (alifariki mwaka wa 1833), ambaye kwa mafanikio aliuunganisha Ufalme chini ya utawala wake mwenyewe.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa karne ya 18
Jamii:Waliofariki 1810
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:Wanasiasa wa Angola
Piankhher

**Piankhher** (Pi-ankh-her) alikuwa malkia Mnu mwenye cheo cha mkewe mfalme wa Misri. Mfalme hajulikani kwa uhakika, lakini inaweza kuwa Aramatle-qo  kulingana na mfululizo wa matukio. Piankhher anajulikana pekee kupitia maziko yake huko Nuri (Nu 57). Mazishi yake yalikuwa ya piramidi, ambayo ilikuwa imepotea kabisa wakati wa uchimbaji. Kulikuwa na ngazi inayoenda chini kuelekea vyumba viwili vya mazishi ambavyo vilionekana kuibiwa. Amuleti za dhahabu na fedha zilipatikana. Zaidi ya shabtis 200, wengi wao kwa vipande, pia viligunduliwa. Vilileta jina lake na cheo.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Misri
Jamii:Wanawake wa Misri
Qore (cheo)

**Qore** ni cheo cha watawala katika Ufalme wa Kush, haswa wakati wa Kipindi cha Meroitic, katika ardhi ya Nubia (Sudani ya sasa).

## Angalia pia 
* Kandake
* Angola
* Farao

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Sudan
Godfrey Calvin Magila

**Godfrey Calvin Magila** (alizaliwa mkoa wa Mbeya, 28 Februari 1992 ) ni mhasibu kwa taaluma na ni Mwana TEHAMA mwanzilishi wa Kampuni ya Magilatech ambayo inajihusisha na kutengeneza mifumo mbalimbali ya Kompytuta. Magila ni mmoja kati ya vijana walioanzisha kampuni wakiwa na umri mdogo ndani ya Tanzania na kuweza kufanikiwa. 

## Maisha Yake 
Akiwa na umri wa miaka 5 Godfrey alipata pigo la kufiwa na mama yake mzazi ingawa hakuwahi kulelewa na baba mzazi kwani alifariki Godfrey akiwa na umri wa miezi mitatu tu. Akalelewa na ndugu zake kuanzia mwaka 1998 ambapo mwaka 2010 na mwaka 2011 ukawa mwaka mwingine wenye pigo kwake kwa kupoteza walezi wake wote wawili .  

## Elimu Yake 
Alisoma shule ya Mbezi Beach High School iliyopo jijini Dar es salaam. Mwaka 2010 alijiunga na chuo kikuu cha IFM kusomea kozi ya uhasibu. 

## Kazi 
Kupitia kampuni yake ya Magilatech, Godfrey amekuwa akitengeneza mifumo katika kampuni na taasisi ndani na nje ya Tanzania ambapo pia amefungua kampuni Dubai na kuajiri wafanyakazi wengi kutoka nchi mbalimbali. Serikali ya Tanzania inamtambua na inajivunia kama kijana mwenye mchango mkubwa. “Kuna vijana wametoka wazuri katika hii mifumo yetu chukua mfano kuna kijana anaitwa Magila kutoka Magilatech yeye ameanza na Costech (Atamizi ya Tume ya Science na Technolojia) yuko DRC anatengeneza mifumo ni kijana wa kitanzania” - Rais Samia Suluhu Hassan

## Tuzo na Teuzi 
# Start-up World Africa - Top Ten Finalist (2012)
# Innovation Fund  award  for best app (2014)
# Global Recognition  Of Excellence - ITU Hungary (2015)
# 30 Under 30 By Forbes  (2017)
# Innovator of the year -  All Africa Bussiness Learders ( Awards AABLA ) - East Africa (2017)
# Top100 midsized Companies By KPMG, The Citizen (2018)

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
# https://wsa-global.org/person/3535/
# https://talkafricana.com/forbes-africa-list-of-30-under-30-most-promising-young-african-entrepreneurs-2017/
# https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/success/tanzania-s-top-tech-players-share-pathways-to-success-4098672
# https://www.bellanaija.com/2017/06/forbes-africa-30-under-30-2017-list-see-young-entrepreneurs-doing-great-things/

Jamii:wajasiriamali wa Tanzania
Tagtal

**Tagtal** alikuwa malkia wa Nubia na alikuwa na vyeo vya mke wa mfalme na Misri. Mume wake hajulikani kwa hakika, inasemekana jina la Malonaqen. Hadi sasa, anajulikana tu kutokana na maziko yake huko Nuri (Nu. 45). Tagtal pia anajulikana kupitia maziko yake huko Nuri. Kaburi hilo lilikuwa na piramidi na chumba cha ibada na chumba kimoja cha maziko chini ya ardhi. Piramidi na chumba cha ibada vilipatikana vimeharibiwa kabisa. Kulikuwa na ngazi zinazoenda chini ya ardhi na kuelekea kwenye maziko ambayo yalipatikana yameharibiwa sana. Vipande vya shabtis 15 vilipatikana vikihifadhi jina lake ambalo lilikuwa gumu kusoma kutokana na uharibifu wao. Inaonekana pia vyeo vyake, kama mke wa mfalme na vyeo vingine, labda kusomwa kama Mmisri. Nakala hizo zilifanywa kwa herufi za Misri lakini maandishi ni magumu kusoma.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Sudan
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Inhebantu wa Busoga

**Inhebantu wa Busoga**, anayejulikana kama Mama wa Busoga, ni cheo kinachopewa malkia ambaye ni mke wa mtawala wa Ufalme wa Busoga - Kyabazinga wa Busoga nchini Uganda. 

Mwisho wa Inhebantu alikuwa Alice Muloki, ambaye alifariki Novemba 6, 2005. Septemba 7, 2023, Ufalme wa Busoga ulitangaza Jovia Mutesi kuwa Inhebantu wa Ufalme (Malkia wa Busoga).

Jamii:Utamaduni wa Uganda
Kezia Rukidi

**Princess Kezia Rukidi wa Tooro** (1906–1998) Alikuwa mke wa Mfalme George Rukidi III wa himaya ya Tooro (1904–1965). 

Kama Batebe (Malkia-Dada), alihudumu kama mshauri mkuu wa mfalme kutoka 1965 hadi 1998. Alikuwa mama wa Malkia Elizabeth wa Tooro.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Wanawake wa Uganda
'Mamohato Bereng Seeiso

'**Mamohato Bereng Seeiso** (alizaliwa Princess Tabitha 'Masentle Lerotholi Mojela; 28 Aprili 1941 - 6 Septemba 2003) alifanya kazi kama Kaimu Kiongozi wa Nchi wa Lesotho mara tatu: tarehe 5 Juni hadi 5 Desemba 1970, tarehe 10 Machi hadi 12 Novemba 1990, na tarehe 15 Januari hadi 7 Februari 1996.

## Wasifu 
'Mamohato alizaliwa huko Tebang, katika Wilaya ya Mafeteng. Alikuwa mtoto mdogo wa Lerotholi Mojela (1895–1961), Mkuu wa Tsakholo. 

Malkia huyo alitumwa kusoma katika Chuo cha Mafunzo ya Nyumbani cha Bath huko Uingereza. 

Mwaka mmoja baada ya kifo cha baba yake, aliolewa na Moshoeshoe II. Wakati wa utawala wake, alisaidia kuboresha elimu ya watoto nchini Lesotho.

Malkia alifariki tarehe 6 Septemba 2003, kwa shambulio la moyo akiwa kwenye mkutano wa Wakatoliki kwa ajili ya Utaratibu wa Mtakatifu Cecilia katika Kituo cha Uinjilisti cha Auray huko Mantsonyane. 

## Kazi ya hisani na urithi
Kuna hospitali iliyopewa jina lake, Hospitali ya Kumbukumbu ya Mfalme 'Mamohato. 

Malkia, anayejulikana kama "Mama wa Taifa," aliunda Hlokomela Bana ("Jali Watoto" kwa Sesotho) katika miaka ya 1980 kutoa huduma na msaada kwa watoto walio hatarini zaidi nchini Lesotho. Hlokomela Bana inashirikiana kwa karibu na makabila makuu kubaini ni msaada gani unaweza kutolewa bora kwa wale ambao wamepoteza wazazi wao au wanaishi na ulemavu.

## Familia 
Alitangulia kuwa mke wa Mfalme Moshoeshoe II na mama wa Mfalme Letsie III, Prince Seeiso na Princess Constance Christina 'Maseeiso.

## Majina 
1941–1962: Tabitha 'Masentle Lerotholi Mojela.

1962–1966: Mheshimiwa Mfalme Mama 'Mamohato Bereng Seeiso.

1966–1996: MH Malkia.

5 Juni - 5 Desemba 1970, 10 Machi - 12 Novemba 1990, 15 Januari - 7 Februari 1996: MH Mfalme Mfalme Mkuu.

1996–2003: Malkia 'Mamohato Bereng Seeiso, Mama Malkia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Wanawake wa Lesotho
Jamii:Wanasiasa wa Lesotho
Gal Gadot

[thumb|**Gal Gadot** katika Mashindano ya 13 ya Kimataifa ya Comic-Con [2018 ]]
**Gal Gadot Varsano** (Alizaliwa Aprili 30, 1985) ni mwigizaji na mwanamitindo wa Israeli. Alitawazwa kuwa Miss Israeli 2004 na aliwakilisha Israeli katika mashindano ya Miss Universe 2004. Alihudumia Jeshi la Ulinzi la Israeli kwa miaka miwili akiwa kama mwalimu wa mazoezi ya kupigana, na baadae alianza kusoma katika IDC Herzliya huku akiwa anajitengenezea umaarufu katika uigizaji na uanamitindo.

Filamu yake ya kwanza ya kimataifa aliyofanya ilikua  *Fast & Furious* (2009) akiigiza kama Gisele Yashar. Gadot alipata umaarufu kimataifa alivyoigiza kama Wonder Woman katika filamu za DC Extended Universe (2016-2023), pamoja na filamu kama Batman v Superman: Dawn of Justice (2016), Wonder Woman, Justice League ( 2017), na Wonder Woman 1984 (2020). Baada ya hapo ameigiza katika filamu za Netflix kama Red Notice (2021) na Death on the Nile (2022).

Gadot aliorodheshwa katika watu 100 wenye ushawishi mkubwa duniani mwaka 2018, na amekua nafasi ya pili kwa waigizaji wanaolipwa zaidi duniani.

Gadot alijumuishwa kwenye orodha ya watu 100 wenye ushawishi mkubwa duniani kwa wakati mwaka 2018, na ameweka mara mbili katika viwango vya kila mwaka vya waigizaji wanaolipwa zaidi duniani.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Israeli
Jamii:wanamitindo wa Israeli
Jamii:CWW24
Malkia Oronsen

**Malkia Oronsen** ni *orisha* katika visasili vya Wayoruba. Alisadikiwa kuwa mke wa Olowo Rerengejen. 

Sherehe ya kila mwaka ya Igogo huko Owo inaadhimishwa kwa heshima yake.

## Marejeo
Jamii:Utamaduni wa Nigeria
Jamii:Wayoruba
Kanuni (hompa)

**Kanuni** (karibu mwaka wa 1900 – Februari 18, 1972) alikuwa *hompa* au malkia wa Kwangali katika Mkoa wa Kavango la Namibia. Yeye ni mmoja kati ya malkia (*hompas*) wawili wa kike pekee ambao walitunza cheo chao cha jadi wakati uongozi wa kikabila ulipofanywa kuwa wa kiume na serikali ya Afrika Kusini.

Kidogo inajulikana kuhusu historia ya Kanuni, isipokuwa kwamba alikuwa mwanachama wa ukoo wa kifalme wa Kwangali. Aliteuliwa kuwa msimamizi mwaka 1923 baada ya kifo cha mtawala wa awali, Kandjimi; hakuwa tu dada yake bali pia dada kwa *hompa* mpya aliyechaguliwa, Mbuna, ambaye alikufa katika ajali mwaka 1926 kabla ya kuchukua uongozi mwenyewe. Kuanzia mwaka huo, Kanuni alianza kutawala chini ya jina lake mwenyewe, ingawa baadhi ya vyanzo vinadai badala yake kuwa alikuwa msimamizi kwa ajili ya ndugu mwingine, *Sivute*, ambaye alikuwa mdogo. Wakati huo, mnamo mwaka 1926, ndipo aliporuhusu kufunguliwa kwa kituo cha misheni ya Kanisa Katoliki la Roma huko Tondoro; mnamo mwaka 1929, aliwaruhusu kuanzisha shule ya misheni ya Kanisa Katoliki huko Nkurenkuru. Sivute, kwa upande wake, hivi karibuni alianza kutamani kiti cha enzi, na akaanza kufanya mashambulizi ya kimwili dhidi ya msafara wa dada yake huku akimdhoofisha hadharani. Katika mojawapo ya visa baada ya kusikia juu ya shambulio kwa msaidizi, Kanuni alianza kupigana na Sivute kwa fimbo ya kupigia, hatimaye akashinda siku hiyo. Hata hivyo akichochea maisha yake, alihepa hadi kusini mwa Angola. Sivute alilalamika kwa afisa wa polisi mkuu, Luben Manuere, ambaye kwa upande wake aliwasilisha ripoti zake kwa Mkombozi wa Asili Harold Eedes. Ripoti hizo zilipendekeza kwamba Kwangali walipendelea kiongozi mwanamume, na kwa hivyo mwaka wa 1940 Eedes alimwondoa Kanuni kutoka kwenye nafasi yake, akamrithisha Sivute. Kanuni aliendelea kuwa uhamishoni, akiishi Siurungu, lakini hatimaye alialikwa na Eedes kujiunga na ndugu yake huko Musese. Sivute hakufurahia uhusiano mzuri na watu wake wala utawala wa kikoloni, na baada ya kifo cha msimamizi aling'olewa madarakani. Kanuni alirejea madarakani, akatawala hadi kifo chake.

Kanuni hakuwa maarufu na mamlaka ya Afrika Kusini wakati wa utawala wake. Eedes na Kamishna wa zamani wa Waauto, Roger Carr, walihisi kwamba ugumu wao katika kuajiri wafanyakazi wahamiaji kutoka miongoni mwa Kwangali ulitokana na sehemu na jinsia yake; kwa upande wake alieleza kwamba vijana wa wilaya yake walikuwa na hofu ya kwenda Afrika Kusini kwa kazi kwa sababu mbalimbali, ikiwa ni pamoja na usalama wao binafsi. Bado anabaki kuwa mtu muhimu katika historia ya kisasa ya Kaskazini mwa Namibia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1972
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:Wanasiasa wa Namibia
Mamani kaPhahlo

**Malkia Mamani kaPhahlo** (1702 - 1758) alikuwa malkia wa Ufalme wa Ama Mpondomise kutoka mwaka 1732 hadi mwaka 1758 baada ya baba yake, Mfalme Phahlo. Pia anajulikana kama Malkia Mbingwa. Kama mkubwa kati ya binti watatu wa Mkewe Mkuu wa Mfalme Phahlo, alikabiliana kwa mafanikio na ndugu zake wa kambo kutoka katika nyumba ndogo kwa ajili ya kiti cha enzi baada ya kifo cha baba yake. Aliolewa na Mfalme Ntsibatha, mwanamke wa kifalme wa Mpondo, alifariki mwezi wa Mei mwaka 1758 bila kupata mrithi yeyote wa kiti cha enzi. Alirithiwa na mmoja wa ndugu zake, Mfalme Sonthlo, ambaye alimweka katika nafasi yake licha ya changamoto kutoka kwa wanafamilia wengine wa kifalme wakati huo

## Maisha ya Mapema na Familia
Malkia Mamani (mara nyingine huitwa Mbingwa) alizaliwa na Mfalme Phahlo na Mwanamalkia wa Xesibe ambaye jina lake halijulikani. Mama wa Malkia Mamani alikuwa Mkewe Mkuu.

Miongoni mwa dada wa Malkia Mamani, Mwanamalkia Thandela, aliolewa na Mfalme wa Ufalme wa AmaXhosa Phalo na alikuwa mama wa Mfalme Gcaleka. Mfalme Gcaleka baadaye alikuwa Mfalme wa Xhosa. Kidogo inajulikana kuhusu dada mwingine.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Lojiba Simelane

**Lojiba Simelane** alikuwa malkia mtawala na Indlovukati wa Eswatini kutoka mwaka wa 1836 baada ya kifo cha Sobhuza I hadi mwaka wa 1840 ambapo Mfalme Mswati II alipoanza kutawala. Mwanawe wa kwanza, mwana wa kiume, mwana wa kifalme Sononde alikuwa mdogo wakati baba yake alipofariki. Mfalme Mswati II alifanywa mfalme kwa sababu hiyo. Sononde na mama yake walipinga mawashauri ya mawaziri wa zamani wa mfalme wa Swati na baadaye wakafurushwa Swaziland.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Eswatini
Jamii:Wanasiasa wa Eswatini
Akech (malkia)

**Akech** alikuwa kiongozi wa Afrika Mashariki kuanzia mwaka 1760 hadi 1787.

Akech alikuwa mke wa pili wa Rwoth Nyabongo, mtawala wa Paroketu. Kufikia wakati huo, urithi wa kifalme ulifuata njia ya baba, na kwa kawaida Nyabongo angefuatwa na Jobi, mwana mkubwa wa Akura, mke wake wa kwanza.  

Hata hivyo, Akech alikuwa na hadhi ya juu katika uongozi wa kidini, ambayo iliongeza hadhi yake ya kifalme, na alitumia hii kuimarisha mamlaka yake; kufikia mwaka 1760, alikuwa amejitokeza kuwa na umaarufu wa kisiasa si tu kama mke wa kiongozi na kiongozi wa kidini, bali pia kama mama mrithi wa kiti cha enzi. 

Mwana wake Roketu baadaye alipata madaraka; watu wake wakawa wanaitwa Pa-Akech, au "watu wa Akech," wakikubali ukweli kwamba alianzisha nasaba ya kifalme. 

Kidogo sana kimeandikwa kuhusu Akech, isipokuwa kwamba alikuwa wa kabila la Wanyoro.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Aissa Koli

**Aissa Koli** ambaye pia alijulikana kama **Aisa Kili Ngirmaramma** alikuwa malkia aliyetawala katika Milki ya Kanem-Bornu kati ya 1497-1504 au 1563-1570.

Kuna utata kuhusu wazazi wake na tarehe ya utawala wake. Wanahistoria wa Kiarabu hawakurekodi utawala wake, lakini wanajulikana kutojali watawala wa kike; pia inasemekana kwamba mrithi wake Idris Aloma aliweka utawala wa kiislamu kwa idadi ya watu wa kipagani na kwamba rekodi za Kiislamu zilimpuuza kwa sababu ya jinsia yake. Hata hivyo, yeye anahifadhiwa katika mila za Kiafrika kama watawala wenzake wa kiume.

Aissa Koli inasemekana alikuwa binti wa Mfalme Ali Gaji Zanani. Baba yake alitawala kwa mwaka mmoja na akarithiwa na jamaa yake, Dunama, ambaye alikufa mwaka wa kuingia madarakani kwake. Wakati wa utawala wa Dunama, alitangaza kwamba watoto wote wa mtangulizi wake wanapaswa kuuawa, na hivyo ndugu yake mdogo Idris mwenye umri wa miaka mitano alitumwa kwa siri kwenda Bulala na mama yake. Dunama alipokufa, Aissa akamrithi kama mtawala bila kuwepo kwa mrithi wa kiume, kwani hakuwa anajua kwamba ndugu yake mdogo alikuwa bado yu hai. Kulingana na hadithi nyingine, Aissa alikuwa badala yake binti wa Mfalme Dunama.

Malkia Aissa alitawala kwa miaka saba, ambayo ilikuwa ni muda uliopangwa kwa watawala wote, kwa kuwa desturi haikuwa kwamba mfalme atawale maisha yote, bali tu kwa muda uliowekwa na hivyo akatimiza kipindi kamili. Muda wake ulipokwisha, aliarifiwa juu ya uwepo wa ndugu yake mdogo, ambaye wakati huo alikuwa na umri wa miaka kumi na mbili, na jina lake Idris. Aliitisha arudi na kumtawaza kuwa mrithi wake, na kuendelea kama mshauri wake katika miaka ya kwanza ya utawala wake.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Jamii:waliofariki karne ya 16
Makoma Modjadji

**Makoma Modjadji IV** (1905 – 1980) alikuwa Malkia wa Mvua wa nne wa kabila la Balobedu katika Mkoa wa Limpopo nchini Afrika Kusini, akichukua nafasi ya mama yake, Malkia Khesetoane Modjadji III, mwaka 1959 na kutawala hadi kifo chake. Aliolewa na Andreas Maake, na walikuwa na watoto kadhaa.

Mwaka 1972, utawala wa ubaguzi wa rangi wa apartheid ulipunguza cheo cha Makoma Modjadji kuwa mkuu wa kike wa kijiji tu, na kuunganisha vijiji na wakuu wa eneo chini ya mamlaka yake katika makazi ya Lebowa na Gazankulu.

Aliyemrithi alikuwa binti yake mkubwa, Mokope Modjadji.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1980
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Lingeer

**Lingeer** (pia: *Linger* au **Linguère**) ilikuwa cheo kilichotolewa kwa mama au dada wa mfalme katika falme za Serer za Sine, Saloum, na hapo awali Ufalme wa Baol; na falme za Wolof za Cayor, Jolof, Baol na Waalo katika Senegal ya kabla ya ukoloni. 

Neno "Lingeer" lina maana ya "malkia" au "bintimfalme" katika lugha za Kiserer na Kiwolofu. Lingeer alikuwa "malkia mkuu wa mahakama za kifalme." Falme hizi zilitumia mfumo wa kinasaba wa , ambapo mgombea wa ufalme hakuweza kurithi kiti cha enzi ikiwa hakuwa mwanachama wa ukoo wa mama wa mtawala, na hivyo basi, ukoo wa mama wa Lingeer ulikuwa na umuhimu mkubwa. Kwa mfano, mgombea hakuweza kurithi kiti cha enzi kama mfalme ikiwa hakuwa mwanachama wa ukoo wa kifalme wa kiume. Hilo lilikuwa ni maalum kwa WaSerer ambao walidumisha sehemu kubwa ya utamaduni wao wa zamani, desturi na dini ya jadi ambapo wanawake walicheza jukumu muhimu ikilinganishwa na Wawolof ambao walikubali Uislamu. Lingeer mbalimbali wamefahamika kwa juhudi zao za kupinga uvamizi wa ukoloni.

## Tanbihi
Jamii:utamaduni wa Senegal
Masalanabo Modjadji II

**Masalanabo Modjadji II** (alifariki 1894) alikuwa Malkia wa Mvua wa pili wa watu wa Balobedu wa Afrika Kusini.

## Utawala 
Masalanabo alitawala kuanzia mwaka 1854 hadi 1894. Alitanguliwa na Maselekwane Modjadji I.

Wakati wa sera za "eneo la asili" za mwanzoni mwa miaka ya 1890, Commandant-General Piet Joubert (1834–1900) alizunguka nyumba ya Malkia wa Mvua hadi alipozuiwa kujisalimisha. Mwanahistoria Louis Changuion aliandika, "Itakuwa mara ya kwanza kwa watu weupe kuona Malkia wa Mvua." Hata hivyo, kilichotokea hakikuwa kile walichokitarajia. "Baada ya siku nne," Changuion anaendelea, mwanamke mzee mweusi alionyeshwa akiwa amebebwa kwenye machela, akifuatana na wakuu wake wa kijiji, kujadiliana na watu weupe. Ilikuwa ni mshangao mkubwa kwa wanaume walioangalia mchakato huo - hakukuwa na dalili ya 'Yule Ambaye Anapaswa Kufuatwa'. Hakukuwa mwanamke mweupe wa hadithi. Inasemekana kwamba Joubert alimpa kilemba na blanketi.

Kulingana na kitabu "Realm of a Rain-Queen", Joubert alionyeshwa si Malkia wa Mvua halisi, bali mwigizaji.

Kama mtu asiyejulikana sana na ambaye mara chache alijitokeza hadharani, Masalanabo alikuwa na watoto kadhaa.

Wakati fulani, baraza la kifalme lilimtambua binti wa "dada" yake na "mke mkuu" Leakhali kama mrithi wa kiti cha enzi. Masalanabo alijiua kwa kufuata taratibu za mila mwaka 1894, baada ya kumtangaza Leakhali kama mrithi wake.

Aliyemrithi alikuwa Khetoane Modjadji III.

## Urithi wa kihistoria 
Miongoni mwa mamlaka wanawake wengine barani Afrika, Masalanabo Modjadji inasemekana kuwa chanzo cha kuvutio kwa riwaya ya H. Rider Haggard, She: A History of Adventure. Hata hivyo, sifa kwa ushawishi wa mamlaka ya kike kwenye kitabu hicho haukosi ukosoaji. Wachambuzi wanapinga kwamba uwakilishi wa uke katika kitabu na kazi kama hiyo katika uga wa utalii wa fasihi haukufuata tu na kuendeleza jitihada za ukoloni bali "She pia ni onyo liliofichuliwa kwa uwazi kugundua na kutatua tishio lililotokana na Mwanamke Mpya kwa jamii ya karne ya Victoria mwishoni".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1854
Jamii:Waliofariki 1894
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Mamochisane

**Mamochisane** (fl. 1851) alikuwa Mfalme wa Makololo ambaye alitawala juu ya watu wengi, lakini hasa Watu wa Lozi katika eneo la Barotse, ambayo kwa sasa ni Magharibi mwa Zambia, mwaka 1851. Baadaye alikuwa mke wa Mfalme Sipopa Lutangu.

## Maisha 
Mamochisane alikuwa binti wa Mfalme Sebetwane, dada wa kambo wa Mwanamfalme Sekeletu na dada au dada wa kambo wa Mwanamfalme Mpepe. Alikuwa mpwa wa mfalme Mbololo.

Alichukua uongozi baada ya kifo cha baba yake mnamo mwaka 1851, kama alivyokusudia muda mrefu kabla ya kifo chake, hata kama alikuwa na ndugu wa kiume. Aliendeleza urafiki na msafiri David Livingstone, ambao ulianzishwa na baba yake, akimpa ruhusa ya kutembelea ufalme wake wote.

Livingstone aliporudi mwaka 1853 kwenye mji mkuu wa Makololo, Linyati, aligundua kwamba muda mfupi baada ya kifo cha baba yake alijiuzulu kwa niaba ya kaka yake Sekeletu, ambaye alikuwa mfalme mpya. Kulingana na maelezo ya Livingstone, sababu ilikuwa ni kutaka kuwa na mume thabiti na familia iliyomilikiwa nae, wakati akiwa kiongozi alilazimika kuolewa na wanaume wengi kwa hiyo hakuna yeyote atakaepata mamlaka mengi sana.

Mamochisane alikuwa na mpwa aliyeitwa Litali; alikuwa mtoto wa Sekeletu. Alifunga ndoa na Sipopa Lutangu.

## Fasihi 
**Encyclopædia Britannica*, *Sebetwane*

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zambia
Jamii:Wanasiasa wa Zambia
Kapalala (Nsimbo)

**Kapalala** ni kata mojawapo ya Wilaya ya Nsimbo, Mkoa wa Katavi, Tanzania. Awali iliyokuwemo katika Wilaya ya Mlele, mkoa huohuo.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 7,207 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,508 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Kata za Mkoa wa Katavi
Jamii:Wilaya ya Nsimbo
Nwagboka

**Nwagboka, au Onye-isi Ikporo-Onicha** (alifariki 1886) alikuwa malkia wa Nigeria, na alikuwa omu (Malkia) wa mwisho wa Onitsha.

Mwaka wa 1886 aliwaongoza Ikporo Onitsha (chama cha wake wa Onitsha) katika mgomo dhidi ya Obi Anazonwu. Mgomo huu ulioongozwa na wanawake ulilenga "kukumbusha jamii kwamba hakuna jamii inayoweza kufanya kazi bila majukumu yaliyotekelezwa na wanawake wake."

Baada ya kifo cha Nwagboka mwaka wa 1886, hakuna mrithi aliyetajwa kwa cheo cha omu, na tangu wakati huo Onitsha imekuwa na kiongozi wa kiume pekee.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1886
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Batahaliye

thumb|Batahaliye kwenye stela ya mfalme Harsiotef. Yeye ameonyeshwa upande wa kushoto kabisa.
**Batahaliye** alikuwa mke na dada wa mfalme wa Nubia *Harsiotef* (alitawala takriban mwaka 400 KK). Anajulikana kutoka kwenye stela ya mumewe na mazishi yake huko Nuri. Cheo chake kikuu kilikuwa *mke mkubwa wa mfalme*. (sio *mke mkuu wa mfalme* kama kawaida). Vyeo vingine ni *mke wa mfalme* na *dada wa mfalme*.

Anajulikana pia kutokana na mazishi yake huko Nuri. Mazishi hayo yalikuwa ni piramidi yenye hekalu na vyumba viwili vya maziko chini ya ardhi. Kulikuwa na ngazi inayoingia chini ya ardhi na kuelekea kwenye vyumba viwili. Piramidi ilikutwa ikiwa imevunjwa, lakini vipande vya shabti visivyo na maandishi vilipatikana. Hapo pia ilipatikana stela inayoonyesha Batahaliye mbele ya miungu ya Ulimwengu wa chini Osiris, Maelezo yake yalichorwa kwa hieroglifi za Misri, lakini maandishi yake ni magumu kusoma.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Sudan
Jamii:Wanasiasa wa Sudan
Nothando Dube

**Nothando Dube** (anajulikana kama **Inkhosikati LaDube**; 6 Februari 1988– 8 Machi 2019) alikuwa mwanachama wa nyumba ya Dlamini kama Inkhosikati (Malkia mke) wa kumi na mbili na mke wa Mfalme Mswati III wa Eswatini.

## Maisha Yake 
Nothando Dube alikuwa Miss kijana wa Swaziland wa zamani. Dube alisoma katika Shule ya Sekondari ya Mater Dorolosa.Alikutana na Mswati III, mfalme wa Eswatini, mwaka 2004 katika sherehe ya kuzaliwa aliyoiandaa kwa ajili ya mmoja wa watoto wake. Aliamua kumuoa wakati wa ngoma ya manyasi aliyoshiriki pamoja na maelfu ya wanawake wengine wa Eswatini, iliyofanyika katika Kijiji cha Kifalme cha Ludzidzini.

### Maisha kama mke 
Mwaka 2005 aliolewa na Mswati III, akawa mke wake wa kumi na mbili, akiwa na umri wa miaka kumi na sita. Alijifungua watoto watatu. Mwaka 2010 alikuwa na uhusiano wa kimapenzi na Waziri wa Sheria *Ndumiso Mamba*, ambapo inasemekana aliwekwa chini ya kizuizi cha nyumbani. Aliwasilisha malalamiko ya unyanyasaji na mateso kutoka kwa walinzi wa mfalme. Baada ya mwaka mmoja chini ya kifungo cha nyumbani, alifukuzwa kutoka katika familia ya kifalme na kupigwa marufuku kuwaona watoto wake.

### Kifo 
Alifariki mnamo tarehe 8 Machi 2019 katika hospitali nchini Afrika Kusini kutokana na saratani ya ngozi. Kifo chake kilitangazwa rasmi na Gavana Lusendvo Fakudze kupitia Huduma ya Utangazaji na Habari ya Eswatini. Alizikwa tarehe 11 Machi 2019.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Wanawake wa Eswatini
Marion Cotillard

[thumb|337x337px|Cotillard mnamo [2019.]]
**Marion Cotillard** (alizaliwa 30 Septemba 1975)  ni mwigizaji wa Ufaransa. 

Anajulikana kwa majukumu yake katika filamu za kujitegemea na blockbusters katika uzalishaji wa Ulaya na Hollywood, amepokea tuzo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Tuzo la Academy, Tuzo za Filamu ya British Academy, Tuzo za Golden Globe, Tuzo za Filamu za Ulaya, Tuzo ya Lumières na Tuzo mbili za César.  Alipandishwa cheo na kuwa Afisa mnamo 2016. Amehudumu kama msemaji wa Greenpeace tangu 2001.  

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1975
Lozikeyi

**Lozikeyi Dlodlo** (1855-1919) alikuwa malkia mwakilishi wa Wazulu kusini mwa Afrika.

## Asili 
Lozikeyi alikuwa mmoja wa wake wapendwa wa Lobengula, na malkia mkuu, hadi mwaka wa 1893. Hakuwa na wana, bali binti tu, lakini hata hivyo alikuwa na ushawishi katika jaribio la kufanya mtoto wa mke mwenzake awe mrithi wa mumewe. Alikuwa maarufu kwa ujasiri wake na kwa kukataa kwake utawala wa walowezi weupe katika eneo ambalo baadaye lilikuwa Rhodesia. Mumewe alipopotea, alihudumu kwa muda kama mtawala halisi wa ufalme. Mahali alipojitoa kwenye jamii katika Mto Bembezi ilikuwa kisiwa ambacho kilitambulika kama "Eneo la Mfalme". Karibu kuna shule ambayo alilobby kwa ajili yake na ambayo aliifungua; bado inahudumia wanafunzi, ingawa haijapitishwa. Picha nne zake zipo katika mkusanyiko wa Bodleian Library huko Oxford, ambayo ilimwonyesha katika onyesho wakati wa ujenzi wa jengo jipya.

## Malkia wa Ndebele 
Malkia Lozikeyi aliongoza taifa la Ndebele kutokana na mienendo ya kikatiba kati ya watu wa Nguni. Malkia Lozikeyi hakuwa mwanamke wa kwanza kuongoza kwa jukumu hili. Lakini alikuwa sehemu ya mkusanyiko wa wanawake wenye nguvu na wenye ushawishi katika jamii ya Nguni. Malkia Labotsibeni Mdluli alikuwa mama wa mfalme wa Swaziland kutoka mwaka wa 1889 hadi kifo chake mwaka wa 1925.

## Vita vya Anglo-Matabele vya 1896 
Lozikeyi Dlodlo alicheza jukumu muhimu katika vita vya Anglo-Matabele vya 1896. Alikuwa kiongozi wa jeshi la Mfalme. Pamoja na kaka yake pacha, Muntuwani, walihakikisha kwamba jeshi lilikuwa na risasi za kutosha kabla ya vita vya 1896 kwa kutumia silaha ambazo mumewe hakuwa ametumia katika vita vya kwanza vya Anglo-Matabele vya 1893.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1855
Jamii:Waliofariki 1919
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Alma Dufour

thumb|337x337px|Alma Dufor
**Alma Dufour** (alizaliwa Paris, Ufaransa, 6 Mei 1990) ni mwanasiasa kutoka *La France Insoumise* nchini Ufaransa ambaye amekuwa Mbunge kwa mara ya nne akiwa na chama cha Seine-Maritime tangu 2022 . 

Alikulia Paris ambapo wazazi wake waliishi katika makazi ya watu wa kipato cha chini.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1990
Alisha Lehmann

thumb|337x337px|Lehmann akiwa na West Ham United mnamo 2018
**Alisha Debora Lehmann** (alizaliwa 21 Januari 1999)  ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Uswisi ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Ligi ya Juu ya Wanawake ya Aston Villa na timu ya taifa ya Uswisi. Hapo awali alichezea BSC YB Frauen ya Nationalliga A, kwa West Ham United ya FA WSL, na kwa mkopo na Everton ya FA WSL nchini Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Uswisi
Jamii:Wanawake wa Uswisi
Jamii:Waliozaliwa 1999
Khadija Shaw

thumb|337x337px|Khadija Shaw
**Khadija Monifa** "**Bunny**" **Shaw** (alizaliwa 31 Januari 1997)  ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Jamaika  anayecheza kama mshambuliaji katika klabu ya Wanawake ya Manchester City na nahodha wa timu ya taifa ya Jamaika. 

Anashikilia rekodi ya kuwa mfungaji bora wa muda wote wa Manchester City,na ndie mfungaji bora wa muda wote wa Jamaica kwa wanawake na wanaume, anashikilia rekodi ya hat trick nyingi zaidi katika WSL, na alitunukiwa Mchezaji Bora wa Mwaka wa CONCACAF mnamo 2022.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Jamaika
Jamii:Wanawake wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1997
Lauren James

[thumb|337x337px|James akiwa na Manchester United mwaka [2019]]
**Lauren Elizabeth James** (alizaliwa 29 Septemba 2001) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Uingereza anacheza kama mshambuliaji katika klabu ya Chelsea ya Ligi Kuu ya Wanawake (WSL) na timu ya taifa ya wanawake ya Uingereza. 

Lauren James alianza maisha yake ya soka akiwa na Arsenal mwaka 2017 kabla ya kujiunga na Manchester United mwaka 2018 na kushinda Ubingwa. Tangu ajiunge na Chelsea mwaka wa 2021, ameshinda mara mbili Kombe la WSL na FA akiwa na klabu hiyo, na alitunukiwa Mchezaji Bora wa Mwaka wa Wanawake wa PFA kwa msimu wa 2022-2023.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 2001
Elisabeth Terland

[thumb|337x337px|Terland akiwa na Brighton mnamo [2023]]
**Elisabeth Terland** (alizaliwa 28 Juni 2001 ) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Norway  anayecheza kama mshambuliaji wa klabu ya Ligi ya Juu ya Wanawake ya Brighton & Hove Albion na timu ya taifa ya Norway.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Norwei
Jamii:Wachezaji mpira wa Norwei
Jamii:Waliozaliwa 2001
Frida Maanum

thumb|337x337px|Maanum akiichezea Arsenal mwaka 2024.
**Frida Leonhardsen Maanum** (alizaliwa 16 Julai 1999)  ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka  Norway  anacheza kama kiungo au beki wa klabu ya Arsenal ya Ligi Kuu ya Wanawake(WSL)  na pia anacheza katika timu ya taifa ya Norway.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Norwei
Jamii:Wachezaji mpira wa Norwei
Jamii:Waliozaliwa 1999
Beth Mead

[thumb|337x337px|Mead akiwa na Uingereza mnamo [2022]]
**Bethany Jane Mead** (alizaliwa 9 Mei 1995)  ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Uingereza anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Arsenal ya Ligi Kuu ya Wanawake (WSL) na timu ya taifa ya Uingereza. Pia Beth Mead anatambulika kama mshambulizi mbunifu na hodari.

Katika mashindano ya UEFA Women's Euro 2022, alikua mshindi wa kiatu cha Dhahabu, mchezaji bora wa mashindano, na mtoaji bora wa pasi za mwisho nyingi , na kuiongoza Uingereza kutwaa ubingwa katika shindano kuu kwa mara ya kwanza. Baadaye mwaka huo.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Katie McCabe

[thumb|337x337px|Katie McCabe dhidi ya Wolfsburg akiwa Emirates mnamo [2023]]
**Katie Alison McCabe** (alizaliwa 21 Septemba 1995)  ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Ireland anayecheza klabu ya Arsenal ya Ligi Kuu ya Wanawake ya Uingereza(WSL) na nahodha wa timu ya taifa ya wanawake ya Jamhuri ya Ireland, akicheza sana beki wa kushoto, anaweza pia kucheza kama winga wa kushoto na kiungo wa kushoto.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ireland
Jamii:Wachezaji mpira wa Ireland
Jamii:Waliozaliwa 1995
Leah Williamson

thumb|337x337px|Williamson mnamo 2022.
**Leah Cathrine Williamson** (alizaliwa 29 Machi 1997)  ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Uingereza anacheza katika klabu ya Arsenal ya Ligi Kuu ya Wanawake(WSL) na nahodha wa timu ya taifa ya wanawake ya Uingereza. Mchezaji hodari,mara nyingi akicheza kama beki na pia mara chache kama kiungo. 

Pia aliwakilisha timu ya taifa ya wanawake ya Uingereza kwenye Michezo ya Olimpiki mwaka wa 2021 akiwa nahodha wa Uingereza, na aliweza kuisaidia timu yake kutwaa taji la kwanza la kimataifa kwa wanawake, mnamo 2022, ambapo alijumuishwa katika timu ya waliofanya vizuri katika shindano hilo.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Alessia Russo

[thumb|337x337px|Russo akiwa na Manchester United mnamo [2023]]
**Alessia Mia Teresa Russo** (alizaliwa 8 Februari 1999) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka  Uingereza anacheza kama mshambuliaji Katika klabu ya Arsenal ya Ligi ya Wanawake(WSL)  na timu ya taifa ya Uingereza. 

Hapo awali alicheza mpira wa miguu katika vilabu tofauti ikiwemo Chelsea, Brighton & Hove Albion na Manchester United, na vile vile timu ya chuo akiwa chuo kikuu cha North Carolina Tar Heels. Akiwa Manchester United, Russo alishinda tuzo zikiwemo Mchezaji bora wa mwaka na goli bora la msimu, na alikuwa mfungaji bora mara mbili. Pia alitunukiwa Mchezaji Bora wa Mwezi na Bao la Mwezi katika WSL.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1999
Kim Little

thumb|337x337px|Kim Little mnamo Oktoba 2019
**Kim Alison Little** (alizaliwa 29 Juni 1990) ni mwanasoka wa Uskoti ambaye anacheza kama kiungo katika klabu ya mpira wa miguu ya Arsenal na nahodha katika Ligi ya Uingereza FA WSL. Kabla ya kustaafu kuichezea timu ya taifa mnamo 2021, Little alikuwa makamu wa nahodha wa timu ya taifa ya Scotland.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uskoti
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Wachezaji mpira wa Uskoti
Sam Kerr

thumb|337x337px|Sam Kerr akiwa Chelsea mnamo Februari 2020
**Samantha May Kerr** (alizaliwa 10 Septemba 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Australia ambaye anacheza kama mshambuliaji katika klabu ya Chelsea ya Ligi ya Wanawake ya FA(WSL), na timu ya taifa ya wanawake ya Australia, ambayo amekuwa nahodha tangu 2019. 

Anajulikana kwa kasi, ustadi wake na ukakamavu akiwa uwanjani, Kerr anachukuliwa kuwa mmoja wa washambuliaji bora zaidi ulimwenguni, na mmoja wa wanariadha wakubwa wa Australia.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Australia
Jamii:Wachezaji mpira wa Australia
Jamii:Waliozaliwa 1993
Nikita Parris

thumb|337x337px|Nikita Parris
**Nikita Josephine Parris** (alizaliwa 10 Machi 1994) ni ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka  Uingereza ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Ligi ya Juu ya Wanawake ya Manchester United na timu ya taifa ya Uingereza. Hapo awali alichezea klabu ya Daraja la 1 Olympique Lyonnais, Manchester City, Everton na Arsenal.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1994
Ella Toone

thumb|337x337px|Toone akiichezea Manchester United mwaka 2023
**Ella Ann Toone** (alizaliwa 2 Septemba 1999) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka  Uingereza ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji katika klabu ya Manchester United iliyopo ligi ya Juu ya Wanawake(WSL),  na timu ya taifa ya Uingereza. 

Aliiwakilisha Uingereza kutoka chini ya umri wa miaka 17 hadi chini ya 21, akifunga bao lake la kwanza la Euro dhidi ya Uhispania mnamo 2022, na lingine dhidi ya Ujerumani kwenye fainali ya Euro 2022, akiisaidia timu hiyo kutwaa ubingwa.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1999
Cloe Lacasse

thumb|337x337px|Cloe Lacasse
**Cloé Zoé Eyja Lacasse** (alizaliwa 7 Julai, 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Kanada ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Arsenal ya Ligi Kuu ya Wanawake na timu ya taifa ya Kanada.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kanada
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wachezaji mpira wa Kanada
Amalie Thestrup

thumb|Amalie Thestrup.
**Amalie Grønbæk Thestrup** (alizaliwa 17 Machi 1995) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Denmark  anayecheza kama mshambuliaji katika klabu ya Bristol City iliyopo Ligi Kuu ya Wanawake (WSL) na alishaichezea   timu ya Taifa ya Denmark.

= Marejeo =

Jamii:Wachezaji mpira wa Denmark
Jamii:Waliozaliwa 1995
Hasina Jalal

**Hasina Jalal** (Kiajemi: حسینه جلال) ni mtetezi wa haki za binadamu za wanawake na demokrasia nchini Afghanistan. Mnamo 2014, Jalal alichaguliwa kwa kura ya umma kupokea "Tuzo la N-Amani" kutoka Ofisi ya Kanda ya Asia ya Pasifiki ya UNDP na Mshauri Maalum wa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa katika Chuo Kikuu cha Amani. Yeye ni mwanzilishi-Mwenza na Mkurugenzi Mtendaji wa Chama cha Kitaifa cha Mashirika ya Kiraia ya Afghanistan na muungano wa kwanza wa wanawake wa Asia Kusini kuhusu haki za wanawake za kiuchumi, kijamii na kitamaduni nchini Sri Lanka. Jalal amehudumu katika serikali ya Afghanistan kama Kiongozi wa Timu ya Utafiti na Mtaalamu wa Sera katika Ikulu ya Rais na kama Mshauri wa Sera kwa Waziri na Mkurugenzi wa Ubunifu wa Programu na Kurugenzi ya Uratibu wa Wafadhili katika Wizara ya Madini na Petroli ya Serikali ya Afghanistan. 

## Elimu 
Hasina Jalal amepata shahada yake ya kwanza katika uchumi na mwanafunzi mdogo katika sayansi ya siasa kutoka Jamia Millia Islamia (JMI) - Chuo Kikuu cha Kati nchini India - kama msomi wa ICCR. Kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha JMI, alikuwa amesomea uchumi katika Chuo Kikuu cha Kabul kwa mwaka mmoja wa masomo. Ana Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Marekani cha Afghanistan kama msomi wa USAID na MA katika Masomo ya Wanawake na Jinsia kutoka Chuo Kikuu cha Northern Iowa kama msomi wa Fulbright. Jalal amekuwa mwanafunzi wapili na aliyehitimu katika Shule ya Mambo ya Nje, Chuo Kikuu cha Georgetown. Ana Ph.D. katika Masuala ya Umma na Kimataifa katika Shule ya Wahitimu ya Masuala ya Umma na Kimataifa, Chuo Kikuu cha Pittsburgh.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Afghanistan
Majimoto (Mpimbwe)

Kwa kata nyingine yenye jina hilo, tazama Majimoto (Serengeti).

**Majimoto** ni kata ya Wilaya ya Mpimbwe katika Mkoa wa Katavi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 52,411 .

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Katavi
Jamii:Wilaya ya Mpimbwe
Lugulu

**Lugulu** ni kata ya Wilaya ya Same katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,449 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,460  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Same
Jamii:kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Vivianne Miedema

[thumb|337x337px| Vivianne Miedema mnamo [2023]]
**Anna Margaretha Marina Astrid** "**Vivianne**" **Miedema** (alizaliwa 15 Julai 1996) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Uholanzi ambaye anacheza kama mshambuiaji katika klabu ya Arsenal ya Ligi ya Wanawake ya FA (FA WSL) na timu ya taifa ya Uholanzi. Hapo awali alichezea Bayern Munich na SC Heerenveen.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
Jamii:Wanawake wa Uholanzi
Jamii:Waliozaliwa 1996
Akwa Boni

**Akwa Boni** (1708 - 1790), alikuwa Malkia wa Baoulé. Alikuwa binamu wa Malkia Pokou, na kurithi kiti cha enzi karibu mwaka 1760 na kutawala hadi kufariki kwake karibu mwaka 1790.

Alieneza eneo la Baoulé, akivuka Mto Bandama na kuingia katika eneo la kati la Ivory Coast. Kulingana na hadithi moja, ili kuvuka mto, ilimbidi kumtolea sadaka mwana wake kwa mungu wa mto; kwa kufanya hivyo, alitoa jina kwa watu wake, "bauli," linalomaanisha 'mwana amekufa'. Hadithi nyingine zinamhusisha tukio hilo na shangazi yake, Malkia Pokou.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Cote d'Ivoire
Jamii:Waliozaliwa 1708
Jamii:Waliofariki 1790
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Manuela Zinsberger

[thumb|337x337px|Zinsberger mnamo [2017]]
**Manuela Zinsberger** (alizaliwa 19 Oktoba 1995)  ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Austria ambaye anacheza kama golikipa wa klabu ya Arsenal ya Ligi Kuu ya Wanawake nchini Uingereza (WSL) na timu ya taifa ya Austria.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Austria
Jamii:Wachezaji mpira wa Austria
Jamii:Waliozaliwa 1995
Lotte Wubben-Moy

[thumb|337x337px|Lotte Wubben-Moy kabla ya mechi ya kirafiki dhidi ya [Ubelgiji 2022]]

**Carlotte Mae Wubben-Moy** (alizaliwa 11 Januari 1999) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Uingereza ambaye anacheza kama mlinzi wa Arsenal katika Ligi Kuu ya Wanawake(WSL) na timu ya taifa ya Uingereza.

Hapo awali alicheza soka katika chuo kikuu cha North Carolina Tar Heels huko Marekani na amewakilisha Uingereza katika mashindano ya walio na umri wa miaka 15 hadi chini ya 21. Wubben-Moy alipokea mwito wake wa kwanza wa kambi ya Wanawake wa Uingereza mnamo Septemba 2020. Alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Wanawake Uingereza mnamo Machi 2021.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 1999