Lillian Wald

**Lillian D. Wald** (Machi 10, 1867 – Septemba 1, 1940) alikuwa muuguzi, mfadhili wa kibinadamu, na mwandishi kutoka Marekani. Alijitahidi kupigania haki za binadamu na alianzisha mfumo wa uuguzi wa jamii nchini Marekani. Alianzisha *Henry Street Settlement* jijini New York na alikuwa mmoja wa watetezi wa mwanzo wa wauguzi katika shule za umma.

Baada ya kukulia Ohio na New York, Wald alifanywa muuguzi. Alisoma kwa muda mfupi katika shule ya udaktari na akaanza kufundisha madarasa ya afya ya jamii. Baada ya kuanzisha *Henry Street Settlement*, aligeuka kuwa mwanaharakati wa haki za wanawake na makundi ya wachache. Alipigania haki ya kupiga kura na kutetea usawa wa rangi. Pia alihusika katika kuanzishwa kwa *National Association for the Advancement of Colored People (NAACP)*.

Lillian Wald alikuwa muuguzi wa mwanzo na mrekebishaji wa kijamii aliyekuwa na mchango mkubwa katika kuanzisha uuguzi wa afya ya umma nchini Marekani. Alisisitiza umuhimu wa uuguzi wa jamii, elimu ya usafi, na kuzuia magonjwa, mambo ambayo yamekuwa misingi muhimu ya uuguzi wa kisasa.

Wald alifariki mwaka 1940 akiwa na umri wa miaka 73.

### Maisha ya Awali na Elimu 
Wald alizaliwa katika familia tajiri ya Kiyahudi wa Kijerumani yenye asili ya kitabibu huko Cincinnati, Ohio. Wazazi wake walikuwa Max D. Wald na Minnie (Schwarz) Wald. Baba yake alikuwa mfanyabiashara wa vifaa vya macho, huku mjomba wake, Henry Wald, M.D., akiwa daktari wa upasuaji aliyesomea katika Chuo Kikuu cha Vienna. Henry Wald alianzisha ukoo wa kitabibu jijini New York katika Chuo Kikuu cha Columbia mnamo miaka ya 1880.

Mnamo mwaka 1878, Wald alihamia Rochester, New York, pamoja na familia yake. Alisoma katika ''Miss Cruttenden's English-French Boarding and Day School for Young Ladies*. Alipojaribu kujiunga na *Vassar College* akiwa na umri wa miaka 16, alikataliwa kwa kuwa alionekana kuwa mdogo sana. Mnamo mwaka 1889, alijiunga na *New York Hospital's School of Nursing*. Alihitimu kutoka *New York Hospital Training School for Nurses* mwaka 1891, kisha akaendelea kusoma kozi katika *Woman’s Medical College*.

### Kazi ya Uuguzi 
Baada ya kuhitimu, Lillian D. Wald alifanya kazi kwa muda katika *New York Juvenile Asylum* (sasa *Children’s Village*), kituo cha watoto yatima kilichokuwa na hali duni za maisha. Kufikia mwaka 1893, aliacha masomo yake ya udaktari na kuanza kufundisha darasa la nyumbani kuhusu uuguzi kwa familia maskini za wahamiaji katika eneo la *Lower East Side*, New York City, kupitia *Hebrew Technical School for Girls*.

Muda mfupi baadaye, alianza kuhudumia wagonjwa katika eneo hilo kama muuguzi wa kutembelea wagonjwa majumbani (*visiting nurse*). Akiwa na muuguzi mwenzake, Mary Brewster, Wald alihamia katika chumba kilicho na mazingira duni karibu na wagonjwa wake ili aweze kuwahudumia vyema. Ni katika kipindi hiki ambapo alianzisha dhana ya "muuguzi wa afya ya umma" (*public health nurse*), akimaanisha wauguzi waliounganishwa moja kwa moja na jamii wanayohudumia.

Wald alihamasisha umuhimu wa kuwa na wauguzi katika shule za umma. Mawazo yake yalipelekea Bodi ya Afya ya New York kuanzisha mfumo wa kwanza wa wauguzi wa umma duniani. Pia, alikuwa mhimili muhimu katika kupambana na *Spanish flu pandemic* ya mwaka 1918, ambapo aliongoza *Nurses’ Emergency Council*, shirika lililotoa huduma za uuguzi wa kutembelea wagonjwa majumbani.

Wald alikuwa rais wa kwanza wa *National Organization for Public Health Nursing*. Pia alianzisha ushirikiano wa bima ya afya kwa wauguzi na kampuni ya *Metropolitan Life Insurance*, mfumo uliokuwa mfano wa miradi mingine ya bima ya afya. Alihimiza uwepo wa mpango wa bima ya afya ya kitaifa na alihusika katika uanzishwaji wa *Columbia University School of Nursing*.

Aliandika vitabu viwili kuhusu kazi yake ya afya ya jamii: *The House on Henry Street* (1911) na *Windows on Henry Street* (1934).

#### Uanzishaji wa *Henry Street Settlement* 
Wald alianzisha *Henry Street Settlement*, shirika la kijamii lililolenga kutoa huduma za afya, elimu, na misaada mingine kwa wahamiaji maskini. Juhudi zake zilivutia wafadhili mashuhuri kama mfanyabiashara wa Kiyahudi Jacob Schiff, ambaye alimpa msaada wa kifedha kwa siri ili kuwahudumia vyema wahamiaji wa Kirusi wa Kiyahudi waliokuwa katika hali ngumu. Kufikia mwaka 1906, *Henry Street Settlement* ilikuwa na wauguzi 27, na Wald alifanikiwa kupata msaada wa kifedha kutoka kwa watu mashuhuri kama Elizabeth Milbank Anderson.

Mnamo mwaka 1913, wafanyakazi wa *Henry Street Settlement* waliongezeka hadi 92. Baadaye, shirika hilo lilikua na kuwa *Visiting Nurse Service of New York'', mojawapo ya mashirika makubwa ya huduma za uuguzi wa jamii nchini Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1940
Jamii:wanawake wa Marekani
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania