open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
P. Ramlee

**Teuku Zakaria bin Teuku Nyak Puteh** (anajulikana zaidi kwa jina la **P. Ramlee**; Penang, 22 Machi 1929 - 29 Mei 1973) alikuwa mwigizaji, mwimbaji, mwandishi na mkurugenzi maarufu kutoka Malaysia. 

Kazi zake katika filamu na muziki zimeacha alama muhimu katika historia ya utamaduni wa Malaysia.

## Viungo vya Nje 
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 1973
Jamii:waigizaji filamu wa Malaysia
Laura Esther Rodriguez Dulanto

**Laura Esther Rodríguez Dulanto** (18 Oktoba 1872 - 6 Julai 1919) alikuwa daktari wa kwanza wa kike nchini Peru.

## Wasifu 
Alizaliwa Oktoba 18, 1872, huko Supe (wakati huo Wilaya ya Chancay, kwa sasa idara ya Lima), kama binti ya Marcelo Rodriguez na Cristina Dulanto. Baada ya kumaliza masomo ya msingi ambayo aliyalipata katika mji wa kwao, alihamia Lima na wazazi wake. Alimaliza elimu yake ya msingi na, baada ya jitihada ngumu za wazazi wake kuomba mamlaka ya elimu, alipewa uwezekano wa mitihani ya mara kwa mara mbele ya Baraza Maalum la Majaji lililoteuliwa na Wizara ya Elimu kwa madhumuni ya kuendeleza taaluma yake. Hivyo akawa mwanamke wa kwanza nchini Peru kuingia chuo kikuu, Mei 1892. Mnamo 1899 alipata digrii ya Shahada ya Tiba. Hatimaye alikula kiapo kama daktari na daktari mpasuaji mnamo Oktoba 25, 1900, katika Kitivo cha Tiba cha Chuo Kikuu cha San Marcos. Ingawa mwanamke mwingine, Inés Ecuador, pia alihudhuria shule, lakini hakuna uthibitisho kwamba alipata cheo chochote.

Alibobea katika kwenye tiba ya magonjwa ya wanawake, kuchapisha majarida mengi ya utabibu, pamoja na majarida ya uvimbe wa ovari na nyuzi za uterine. Hata hivyo, pia alisomea ugonjwa wa kifua kikuu, akiwasilisha mada kuhusu somo hilo katika Sixth Pan American Medical Congress iliyofanyika mwaka wa 1913. Alifundisha na kufanya kazi yake katika Shule ya Kawaida ya Wanawake, Ushabiki wa Liceo, Convent of the Conception na ya Wanazarene. Pia alianzisha Shule ya Uuguzi, akichukua jukumu la kufundisha kozi ya Anatomia, Fiziolojia na Usafi.

Kutokana na kuongezeka kwa mzozo wa mpaka kati ya Peru na Ecuador, mwaka 1910 alianzisha Umoja wa Wanawake wa Patriotic; pia alitoa vifaa vya upasuaji kwa ajili ya utekelezaji wa Hospitali ya Jeshi.

Alikufa huko Lima baada ya kuugua kwa muda mrefu mnamo Julai 6, 1919.

Mpango wake ulifungua njia kwa wanawake wengine katika nchi yake, na mnamo 1906 Julia Iglesias alikua mhitimu wa kwanza wa dawa Peru huko San Marcos. Hata hivyo, zaidi ya robo karne hadi mwanamke mwingine wa Peru kupata shahada ya matibabu; Maria Mercedes Cisneros alifanya hivyo mwaka wa 1929.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Peru
Beato na Banto

thumb|Konventi yao mwaka 1550.
**Beato na Banto** (walifariki karne ya 7) walikuwa mapadri wakaapweke kwenye milima ya Vosges, katika Ufaransa wa leo, wakati wa askofu Magneriki . 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 25 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Ekkart Sauser: Beatus und Banthus. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 15, Bautz, Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8, Sp. 103–104.

Jamii:Waliofariki karne ya 7
Jamii:mapadri
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Glodesinda

[thumb|Mt. Glodesinda katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
**Glodesinda** (pia: **Glodesind, Chlodsendis, Clodeswide, Closind, Closseinde, Clothsend, Clotsend, Glossine**; 578 hivi - 608 hivi) alikuwa abesi wa monasteri aliyoianzisha huko Metz, leo nchini Ufaransa, baada ya kukataa ndoa na kulelewa kitawa na dada wa mzazi wake, Rotilda wa Trier .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira. 

Sikukuu yake ni tarehe 25 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viu ngo vya nje
* À propos de Glossinde de Metz, DBpedia 
* Sainte Glossinde, abbesse - 25 juillet, Heroinas da Cristandade 
* *Ökumenisches Heiligenlexikon* page 
* [*Heiligenlexikon-1858* page](http://www.zeno.org/Heiligenlexikon-1858/A/Godesludis,+S.+(1)) 

Jamii:waliozaliwa 578
Jamii:Waliofariki 608
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Austindo

[thumb|[Sanamu yake katika kanisa kuu la Auch - ukumbi wa kuingilia - kazi ya Gervais Drouet.]]
**Austindo** (kwa Kifaransa: **Austinde** au **Ostent**; Bordeaux, 1000 hivi - Auch, 1068 hivi) alikuwa askofu mkuu wa Auch, leo nchini Ufaransa, kuanzia mwaka 1049 hadi kifo chake, akijitahidi kueneza urekebisho wa Papa Gregori VII.

Alijenga kanisa kuu pamoja na taifa la Mungu kwa kustawisha maadili .

Kabla ya hapo alikuwa mmonaki, halafu abati wa monasteri wa Wabenedikto wa Auch.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Alphonse Breuils, Saint Austinde, archevêque d'Auch (1000-1068) et la Gascogne au xie siècle, Auch, impr. de L. Cocharaux, 1895, 365 p. 
* P. Sentez, Notice descriptive et historique de l'église de Sainte-Marie d'Auch ancienne cathédrale, 1818 
* François Bagnéris, La Cathédrale d'Auch et son quartier des chanoines, 1986 

Jamii:Waliozaliwa 1000
Jamii:Waliofariki 1068
Jamii:wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Procter & Gamble

**Procter & Gamble (P&G)** ni kampuni ya kimataifa ya bidhaa za walaji nchini Marekani yenye makao yake makuu huko Cincinnati, Ohio; ilianzishwa mnamo mwaka 1837 na William Procter na James Gamble. Ni mtaalamu wa anuwai ya afya ya binafsi / afya ya watumiaji, utunzaji wa binafsi na bidhaa za usafi; bidhaa hizi zimepangwa katika makundi kadhaa ikiwa ni pamoja na uzuri; urembo; huduma ya afya; kitambaa na huduma ya nyumbani; na malezi ya mtoto, kike, na familia. Kabla ya kuuzwa kwa Pringles kwa Kellogg's, bidhaa zake pia zilijumuisha vyakula, vitafunio na vinywaji. P&G imejumuishwa Ohio.

## Marejeo 
Jamii:kampuni za Marekani
Warner Bros. Discovery

**Warner Bros. Discovery (WBD)** ni jumuiya ya kimataifa ya vyombo vya habari na burudani ya Marekani yenye makao yake makuu mjini New York. Iliundwa kutoka toleo la awali la WarnerMedia na AT&T na kuunganishwa na Discovery, Inc. mnamo Aprili 8, 2022.

Sifa za kampuni hiyo zimegawanywa katika vitengo tisa vya biashara, vinavyojumuisha studio kuu za filamu na televisheni za Warner Bros., wachapishaji wa vitabu vya katuni DC Comics, Home Box Office, Inc. (pamoja na HBO, Cinemax na Magnolia Network), U.S. Networks Group (pamoja na chaneli nyingi za kebo zinazoungwa mkono na matangazo za watangulizi wake, ambazo ni Discovery, Scripps Networks, Turner Broadcasting, na Warner), CNN Worldwide (ambayo inajumuisha CNN na CNN International), TNT Sports (ikiwa ni pamoja na Motor Trend Group, TNT Sports UK, na Eurosport), Utiririshaji wa Ulimwenguni na Burudani inayoingiliana (ambayo inajumuisha huduma za utiririshaji za Discovery+ na Max, pamoja na wachapishaji wa michezo ya video ya Warner Bros. Games), na Mitandao ya Kimataifa. Pia ina hisa za wachache katika The CW na hisa nyingi katika Television Food Network, G.P. (inayojumuisha Food Network na Cooking Channel), ambayo yote yapo pamoja na Nexstar Media Group, huku Paramount Global pia ikimiliki hisa ndogo katika The CW.

## Marejeo 
Jamii:kampuni za Marekani
Eva Jellett

**Eva Josephine Jellett** (8 Aprili 1880 – 2 Julai 1955) alikuwa mwanamke wa kwanza kuhitimu katika udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Dublin.

= Maisha ya mapema na kusoma =
Jellett alizaliwa Wellington Row kwa John Hewitt Jellett ambaye alikuwa kasisi, mwanahisabati, na mkuu wa Chuo cha Trinity Dublin (TCD), na mkewe na binamu yake Dora Charlotte Morgan (1823-1911) ambaye alikuwa kutoka Tivoli, County Cork. Hapo awali Jellett alisomeshwa na watawala kutoka Ujerumani na baadaye kutumwa katika chuo cha Alexandra. Alikuwa mmoja wa wanafunzi wa kike wa mapema, akimaliza masomo mwaka1897, ambaye alihudhuria kozi katika Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Ireland Shule ya Tiba, St Cecilia St., Dublin. Alihamia TCD mwaka wa 1904 mara tu wanawake waliporuhusiwa kuhudhuria chuo hicho. Alihitimu na MB mnamo Septemba 1905 na kumfanya kuwa mwanamke wa kwanza wa Chuo Kikuu kuhitimu katika udaktari. Mpwa wake alikuwa msanii Mainie Jellett.

= Kazi =
Baada ya kufanya kazi kama karani katika Hospitali ya Coombe huko Dublin, Jellet alihamia India mnamo 1906 kuchukua nafasi katika Misheni ya Chuo Kikuu cha Dublin huko Hazaribagh. Mara tu alipowasili mwaka wa 1908 aliweza kuendesha hospitali mpya ya wanawake iliyoanzishwa, Hospitali ya Wanawake ya St Columba. Mnamo 1919 alipandishwa cheo na kuwa mshirika mkuu akimpa udhibiti wa wafanyakazi wote wa kike nchini India. Alijiuzulu kama mkuu mnamo 1923 na akarudi mnamo 1924 akiwa ametumia karibu wakati wake wote katika hospitali hiyo. Alikaa mwaka mmoja, 1917, katika hospitali ya kijeshi ya Uingereza huko Bombay.

= Kifo =
Baada ya kustaafu, Jellet alihamia Uswizi kwa miaka kadhaa kabla ya hatimaye kuhamia, c 1938, hadi Gorran Haven, St Austell, Cornwall. Hapo ndipo alipofariki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1880
Jamii:Waliofariki 1955
Jamii:Wanawake wa Ireland
Marguerite Champendal

**Marguerite Champendal** (1870-1928) alikuwa mwanamke wa kwanza kutoka Geneva kupata shahada yake ya udaktari katika Chuo Kikuu cha Geneva (1900). Alianzisha kituo cha kusambaza maziwa ya *pasteurized* kwa watoto wachanga, pamoja na shule ya uuguzi iliyosifika.

= Wasifu =
Champendal alizaliwa tarehe 2 Juni 1870 katika kitongoji cha Petit-Saconnex huko Geneva, Uswizi. Alikuwa mtoto wa tatu wa mchungaji Jacques Henri Samuel Champendal na Christine Elisabeth Roch. 

Alifundisha huko Paris na Berlin, na kisha, alianza masomo ya matibabu huko Geneva. Mnamo 1900, akawa mwanamke wa kwanza kutoka jiji hilo kupata shahada ya udaktari katika 1900. (Wakati wanawake wengine 34 pia walipata shahada ya udaktari kwa wakati mmoja, hakuna hata mmoja kutoka jiji la Geneva.) Tasnifu yake ya udaktari iliitwa, Des varices congénitales (Congenital varicose veins).

= Mazoezi ya matibabu =
Baada ya kuhitimu, alifanya kazi katika wilaya maarufu za jiji hilo.

Kulingana na kile alichokiona wakati wa ziara ya awali huko Paris, mradi wa Daktari Gaston Variot unaoitwa Kushuka kwa Maziwa (La Goutte de Lait), Champendal aliunda kituo chake mwenyewe huko Geneva (kwa jina sawa) mnamo 1901. Huko alipanga ugawaji wa maziwa ya pasteurized kwa watoto wachanga na vilevile huduma za mashauriano ili kuwasaidia akina mama wenye watoto wachanga. Ili kuwasaidia zaidi akina mama, mnamo 1916, alichapisha Mwongozo Mdogo wa Akina Mama wenye mwongozo kwa wanawake walio na watoto. Aliongoza shule hadi kifo chake mwaka wa 1928. Champendal anakumbukwa kama "mwanamke mwenye maono na wa kisasa."

Alikuwa daktari wa kujitegemea katika shule ya matibabu kuanzia 1913 hadi 1919.

Mnamo 1918, Champendal alipata hadhi ya kitaaluma katika Chuo Kikuu cha Geneva, mwanamke wa kwanza kufanya hivyo.

= Kifo =
Dk. Champendal alifariki tarehe 25 Oktoba 1928 huko Geneva akiwa na umri wa miaka 58, kutokana na mshtuko wa moyo.

= Heshima =
Huko Geneva, mtaa una jina lake, Chemin Doctoresse Champendal.

= Marejeo =

Jamii:Waliofariki 1870
Jamii:Waliofariki 1928
Jamii:wanawake wa Uswisi
Clara Brown

**Clara Brown** (1800–1885) ni mwanamke aliyeishi zamani kama mtumwa kutoka Virginia na Kentucky ambaye baadaye alikuwa kiongozi wa jamii na mchangiaji mkubwa wa hisani. Aliwasaidia watu waliokuwa wametoka utumwani kupata makazi wakati wa Kishindo cha Dhahabu cha Colorado. Alikuwa anajulikana kama 'Malaika wa Milima ya Rockies' na aliweka alama yake kama "mtu wa kwanza mweusi kufanya makazi Colorado na mfanyabiashara mwenye mafanikio".

Brown, alizaliwa Virginia mnamo mwaka 1800, akaenda Logan County, Kentucky, pamoja na familia yake. Alifunga ndoa na mtumwa mwingine alipokuwa na umri wa miaka 18 na walikuwa na watoto wanne. Mnamo mwaka 1835, familia ya Brown ilitwanjika walipouzwa kwa wamiliki tofauti wa watumwa. Brown alipokuwa na umri wa miaka 56, alipata uhuru wake lakini alilazimishwa kisheria kuondoka jimboni. Alifanya kazi yake kuelekea Denver, Colorado, kama mpishi na mtandaji wa magari ya kukokotwa.

Brown alikaa katika mji wa madini sasa unaoitwa Central City, Colorado, ambapo alifanya kazi kama mtandaji wa magari ya kukokotwa, mpishi, na msaidizi wa uzazi. Kwa pesa alizopata, alifanya uwekezaji katika mali na migodi katika miji jirani. Anajulikana kama "Bibi Clara" kwa msaada wake wa kihisia na kifedha, Brown alikuwa mwanachama mwanzilishi wa shule ya Jumapili ambayo ilifanyika nyumbani kwake.

Mwishoni mwa Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe, Brown angeweza kusafiri kwa uhuru na kuuza mali zake zote ili kusafiri hadi Kentucky kumtafuta binti yake. Ingawa hakufanikiwa, aliweka njia kwa jamaa 16 au zaidi na wengine ambao walikuwa watumwa wa zamani kuhamia Colorado. Hatimaye, mnamo mwaka 1882 alipatana na binti yake Eliza Jane na mjukuu wa Eliza Jane.

Mnamo mwaka 1885, mwaka wa mwisho wa maisha yake, Clara Brown alipigiwa kura kuingia katika Jumuiya ya Wapelelezi wa Colorado kwa jukumu lake katika historia ya mapema ya Colorado. Brown alijiunga na Ukumbi wa Umaarufu wa Wanawake wa Colorado mnamo mwaka 1989 na Ukumbi wa Umaarufu wa Biashara wa Colorado mnamo mwaka 2022. Hadithi ya maisha yake ilitiwa katika opera ya Gabriel's Daughter huko Central City Opera House mnamo mwaka 2003.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1800
Jamii:Waliofariki 1885
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Sadie L. Adams

**Sadie L. Adams** (Februari 24, 1872 - Julai 30, 1945) alikuwa mwalimu  Mmarekani mweusi, mwanaharakati wa kura za wanawake, na mwanachama wa klabu. Alikuwa mmoja wa wanawake wa kwanza kutumikia kwenye bodi ya uchaguzi huko Chicago na mmoja wa waanzilishi wa Douglas League of Women Voters. Mnamo 1916, alitumikia kama mjumbe kutoka kwa shirika la kwanza la kura la wanawake weusi huko Chicago, Alpha Suffrage Club, kwenye mkutano wa Taifa wa National Equal Rights League. Alichaguliwa kuwa rais wa Chama cha Wanawake weusi wa Chicago na Kaskazini mwa Wilaya mwaka wa 1921, akahudumu hadi 1934. Pia alihusika katika vilabu vya hisani na mashirika mbalimbali ambayo yalisaidia kuwahusisha wanawake katika kazi ya kivita wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia, kutoa rasilimali kwa vijana wasiohudumiwa vya kutosha, na kuongeza haki ya kupiga kura kwa wanawake weusi.

## Maisha yake ya awali 
Sarah C. Lewis alizaliwa Februari 24, 1872, huko Staunton, Augusta County, Virginia, kwa wazazi Fanny (aliyeitwa Mosby/Moseby) na William W. Lewis. Alikuwa mmoja wa watoto watatu wa kikundi hicho. Alikuwa na dada, Cora (baadaye Keyes), na ndugu, Delaware. Tangu utotoni mwake, alihusika katika Kanisa la John Wesley AME. Alikuwa mwalimu wa shule ya Jumapili na alihudumu kama rais wa bodi ya shule ya Jumapili. Baada ya kuhudhuria shule ya umma huko Staunton, Lewis aliendelea kupata cheti cha kufundisha kutoka Chuo cha Kumbukumbu ya Hartshorn huko Richmond.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1872
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Lizzie Weeks

**Lizzie Koontz Weeks** (1879 – Septemba 20, 1976) alikuwa mwanaharakati mwanamke Mmarekani Mweusi huko Portland, Oregon.

Alikuwa kamishna wa Jumuiya ya Kitaifa ya Kumbukumbu ya Emancipation mnamo 1912. Mnamo 1914, alichaguliwa kuwa rais wa Chama cha Wanawake Weusi cha Republican. Shirika hilo lilianzishwa kusaidia kampeni ya Robert A. Booth, C. N. McArthur, na wagombea wengine wa Republican. Klabu hiyo pia iliandaa kampeni za usajili wa wapiga kura ili kusaidia wanawake weusi kuwa wapiga kura walioandikishwa na kufanya mazungumzo ya wagombea ili kuwaelimisha wapiga kura Weusi kuhusu maswala ya kisiasa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1879
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Mary E. Webb

**Mary Espartero Webb** (1828 – Juni 17, 1859) alikuwa mwigizaji na mzungumzaji Mmarekani anayejulikana kwa kusoma kwa ufasaha mashairi na maandishi ya fasihi. Alizunguka sehemu za kaskazini mwa Marekani na kufanya maonyesho huko Ulaya akiwa mwanafunzi wa Harriet Beecher Stowe.

Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1859
Jamii:Wanawake wa Marekani
Nellie Craig Walker

**Nellie Craig Walker** (1881–1969) alikuwa mwalimu na mfanyabiashara. Awali alikua mwanafunzi wa kwanza Mmarekani mweusi kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Miami.

Walker alizaliwa Nellie Craig huko Oxford, Ohio mnamo 1881, binti ya Jessie Craig na Susan Ross Craig, na mdogo wa watoto wanne. Alisoma Shule ya Kawaida ya Jimbo la Ohio (ambayo baadaye ilikuwa sehemu ya Chuo Kikuu cha Miami), na alihitimu mnamo 1905, mmoja wa darasa la wanawake ishirini waliojiandikisha katika programu ya walimu. Alikuwa mwanafunzi-mwalimu katika darasa lenye mchanganyiko wa rangi katika mfumo wa Shule ya Umma ya Oxford. Alikuwa mwanafunzi wa kwanza mweusi kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Miami, na aliendelea kufundisha huko Indiana baada ya kuhitimu.

Nellie Craig aliolewa na James Walker mnamo 1911, na wawili hao walihamia Cleveland. Walikuwa na watoto wanne. James Walker alikuwa meneja wa kampuni ya matairi huko Cleveland; baada ya kufariki baada ya miaka 16 ya ndoa, Nellie alikabidhiwa usimamizi wa biashara hiyo.  Alifariki mnamo 1969.

Chuo Kikuu cha Miami kilibadilisha jina la jengo la zamani la Campus Avenue kuwa Nellie Craig Walker Hall kwa heshima yake mnamo 2020.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1969
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Kidan Habesha

**Mtindo wa mavazi** unaojulikana kama "Kidan Habesha" au "Ije Tebab" ni mavazi ya jadi kutoka Ethiopia. Inajumuisha shati na suruali nyeupe kama msingi. Tabia ya pekee ya mavazi haya ni matumizi ya kitambaa cha mwembamba, kama gauze, ambacho hufungwa karibu na mabega na kifuani. Mara nyingine, wanaume wanaweza kutumia kitambaa ziada na kukifunga kiunoni, kuunda safu kama ya sketi juu ya suruali zao, kisha kufunga pia karibu na mabega.

Mavazi haya ya jadi mara nyingi hufuatana na vitu vingine kama vile fimbo zenye kubuni maridadi na viatu vyeupe. Kawaida huvaa katika matukio maalum kama vile harusi na matukio ya kitamaduni, ikionyesha umuhimu wake katika tamaduni za Kiaethiopia na shughuli za kiserikali. Mavazi haya yanachanganya ustadi na utajiri wa kitamaduni, yakifanya kuwa chaguo maarufu kwa mikusanyiko rasmi ambapo watu wanataka kuonyesha urithi wao na kusherehekea matukio muhimu katika maisha yao.

## Tanbihi
Jamii:utamaduni wa Ethiopia
Jamii:Mavazi
Catherinerose Barretto

**Catherinerose Barretto** ni mwanzilishi mwenza wa kampuni za Pamoja Initiative Ltd (inayohusika na mambo ya ajira, uteuzi, mafunzo na ushauri), Binary Institute of Technology, KINU group of Companies ambayo inafahamika zaidi kwa kuwa moja ya hatamizi binafsi za mwanzo zilizo jihusisha na mambo ya teknolojia na biashara nchini Tanzania iliyofahamika kwa jina la KINU Innovation Hub. 

## Elimu yake 
Mama mzazi wa Catherine alikuwa ni mwalimu katika shule ya kimataifa ya International School of Tanganyika (IST) aliye fahamika  kwa jina la Pearl Carvalho Barretto na baba yake ni Anthony Edgar Barretto maarufu kama Tonny Baretto ambaye alikuwa mmoja wa waandishi na aliyewahi kuwa msimamizi wa kampuni ya kuchapisha magazeti ya serikali iitwayo Tanzania Standard Newspapers Limited (TSL) yenye kuchapisha magazeti kama Daily News, Habari Leo na Sunday News. 

Catherine alisoma katika shule ya International School of Tanganyika na baadaye akaenda kusoma Shahada ya Kwanza ya Sayansi katika Sayansi ya Siasa katika Chuo Kikuu cha California State University Fresno na baadae akasomea kozi ya Maendeleo katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.  

## Kazi 
Kuanzia miaka ya 2011 mara baada ya kuanzishwa kwa Kampuni yao ya KINU group of Companies, kupitia Hatamizi yao ya KINU Innovation hub iliyo anzishwa na watu sita wakiweno Emmanuel Feruzi, Luca Neghesti (mmiliki na mwanzilishi wa Bongo5), Johnpaul Barretto, Jones Mrusha na Taha Jiwaji (Mwanzilishi wa BongoLive na Beem  Catherine amekuwa ni Mwanamke mwenye mchango mkubwa katika ustawi wa biashara zinazo chipukia na zenye kutumia TEHAMA kama nyenzo.   

Amekuwa ni mshiriki katika mipango inayo husisha maendeleo ya rasilimali watu, ujasiriamali na kujenga uwezo ndani ya jumuiya ya TEHAMA na mambo ya kibunifu.    

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Tanzania
Sarah Elizabeth Tanner

**Sarah Elizabeth Tanner** (Mei 18, 1840 - Agosti 2, 1914) alikuwa Mwinjilisti na kiongozi wa kidini katika Kanisa la Kiaskofu la Kimethodisti la Kiafrika.

Alikuwa mke wa Benjamin Tucker Tanner na mama wa msanii Henry Ossawa Tanner na wa daktari Halle Tanner Dillon Johnson, tena bibi ya mwanaharakati wa haki za kiraia Sadie Tanner Mossell Alexander.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1840
Jamii:Waliofariki 1914
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Alethia Tanner

**Alethia Tanner** (awali alikuwa **Alethia** "**Lethe" Browning**; 1781–1864) alikuwa mwalimu Mmarekani na kiongozi katika jamii ya Wamarekani Weusi huko Washington, D.C. katika karne ya 19 mapema. Alipigania uhuru wa watu 18 walioitwa watumwa na kusaidia kuanzisha Shule ya Bell, shule ya kwanza kwa watoto weusi huru huko Washington, D.C.

Jamii:Waliozaliwa 1781
Jamii:Waliofariki 1864
Jamii:Wamarekani Weusi
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Mary Burnett Talbert

**Mary Burnett Talbert** (alizaliwa **Mary Morris Burnett**; Septemba 17, 1866 - Oktoba 15, 1923) alikuwa mzungumzaji, mwanaharakati wa kura kwa wanawake na mreformisti Mmarekani. 

Mnamo 2005, Talbert alipokea heshima ya kuingizwa katika Ukumbi wa Umaarufu wa Wanawake wa Kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1866
Jamii:Waliofariki 1923
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Maore

Kwa kisiwa chenye jina hili, angalia Maore (kisiwa) 

**Maore** ni kata ya Wilaya ya Same katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,129 .Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,722  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Same
Jamii:kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Jennifer Doudna

**Jennifer Anne Doudna** (amezaliwa Februari 19, 1964)  ni mkemia wa Marekani ambaye amefanya kazi za mwanzo katika kugundua teknolojia ya uhariri jeni kwa kutumia Njia ya *CRISPR* pamoja na michango mingine ya muhimu kwenye tasnia za biokemia na jenetiki. 

Doudna ni mmoja wa wanawake wa kwanza kupokea tuzo ya Nobel katika sayansi. Alipokea Tuzo ya Nobel katika Kemia mwaka 2020 pamoja na Emmanuelle Charpentier "kwa ajili ya kutafiti mbinu ya uhariri wa jenomu."  

Doudna ni professa wa chansela ya Li Ka Shing katika idara ya kemia na idara ya biolojia ya molekuli na seli katika Chuo Kikuu cha California, Berkeley. Pia amekuwa Mtafiti katika Taasisi ya Matibabu ya Howard Hughes tangu mwaka 1997. 

## Tanbihi
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:wanakemia wa Marekani
Jamii:wanawake wa Marekani
Donatha Damian Tibuhwa

**Donatha Damian Tibuhwa** ni profesa wa mikrobiolojia katika Idara ya Biolojia ya Molekuli na Bioteknolojia (MBB), Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM). 

Amejikita zaidi katika utafiti za bioteknolojia ya kuvu haswa maeneo ya uoto wa miombo, kuvu wa mchwa na sehemu za misitu. 

Tibuhwa ni mkurugenzi wa kurugenzi ya masomo ya juu katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.

## Kazi 
## Marejeo
Jamii:Wanabiolojia wa Tanzania
Jamii:wanawake wa Tanzania
Juliann Jane Tillman

**Juliann Jane Tillman** alikuwa mhubiri Mmarekani katika Kanisa la Kiaskofu la Kimethodisti la Kiafrika. 

Anajulikana kwa picha yake ya lithograph  iliyochapishwa mnamo 1844 huko Philadelphia, ambayo inashikiliwa na Maktaba ya Congress, na mara nyingi hutajwa na wanahistoria wanapojadili wahubiri wa kike wa karne ya 19.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Anna Hudlun

**Anna Elizabeth Hudlun** (alizaliwa Lewis; 6 Februari 1840 - 21 Novemba 1914) alikuwa mfanyakazi wa kiraia Mmarekani mweusi, ambaye alipata majina "Malaika wa Moto" na "Mwanamke Mkongwe wa Chicago" kwa kazi yake na waathiriwa wa moto mkubwa wa miji ya 1871 na 1874.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1840
Jamii:Waliofariki 1914
Jamii:Wamarekani Weusi
Siana Nkya

**Siana Nkya** ni mtafiti na mwanataaluma wa jenetikia ya binadamu, hasa kwenye ugonjwa wa selimundu. 

Kwa sasa ni mhadhiri mwandamizi katika Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS).Nkya pia ni mwanzilishi wa chama cha wataalamu wa maswala jenetiki za binadamu Tanzania (THGO) ambapo ndio raisi wa kwanza wa chama hicho. 

## Elimu
Nkya alipata shahada ya uzamili kutoka MUHAS mwaka 2016 ambapo alifanya utafiti  kwa kushirikiana na *King’s College*, London. Utafiti wake ulijikita kutafiti sababu za kijenetiki kwenye hemoglobini za vijusi. Moja ya mafanikio ya masomo yake ya uzamili ni kuanzisha kanzidata ya watu 1700 wenye ugonjwa wa selimundu.

Pia alipata shahada ya kwanza kwenye Mikrobiolojia na Kemia kutoka UDSM mwaka 2004.

## Kazi
Nkya ni mhadhiri mwandamizi wa MUHAS ambapo ameanza kazi rasmi mwaka 2022. Kabla ya hapo alifanya kazi chuo ya ualimu cha Dar es Salaam (DUCE), UDSM huku akiwa *honorary lecturer* MUHAS.  

## Miradi ya kisayansi
* SPARCO
* SCD Program 
* Sickle Charta

## Tuzo
* Fogarty Global Health Fellowship (2016/2017)(2018-2020)
* American Society of Hematology Global Research Award (2018-2020)
* Emerging Global Leader award by Fogarty International Center (FIC) (2019-2024)
* International Centre for Genetic Engineering and Biotechnology (ICGEB) (2020-2023)
* Commonwealth Split-Site Fellowship
* African Academy of Science affiliate(2018-2022)

## Marejeo
Jamii:Wanabiolojia wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wataalamu wanawake Tanzania
Humayra Abedin

**Humayra Abedin** (alizaliwa 2 Machi 1976) ni mwanamke wa Bangladesh ambaye alifanya kazi na Wakala wa Afya ya Uingereza akawa mke maarufu baada ya wazazi wake kuamua kumuoza.

## Maisha yake ya awali 
Abedin alizaliwa na kukulia Dhaka, Bangladesh. Baba yake, Mohammad Joynal Abedin, alikuwa mfanyabiashara maarufu ambaye alimiliki kampuni ya kusafirisha mizigo na vitu vya elektroniki, na mama yake, Begum Sofia Kamal, alikuwa mke wa nyumbani. Alikwenda shule katika Shule na Chuo cha Viqarunnisa Noon huko Dhaka kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Matibabu cha Dhaka Medical College.

Mnamo Septemba 2002, alisafiri kwenda Uingereza kusomea digrii ya pili katika afya ya umma katika Chuo Kikuu cha Leeds. Mnamo 2008, alijiunga na hospitali kubwa ya Whipps Cross huko London. Baadaye, alihamia London na kufanya kazi kama daktari wa huduma za msingi (GP) huko London.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Wanawake wa Bangladesh
Meryl Mark

**Meryl Laura Mark** (1 Machi 1938 - 16 Septemba 2006) alikuwa mchezaji tenisi wa Afrika Kusini.

Mark alizaliwa na kukulia Boksburg na East Rand na alikuwa dada wa mchezaji wa tenisi John Hammill. Alicheza tenisi tangu utotoni, na kufikia umri mdogo, alishiriki katika mashindano ya Wimbledon mwaka 1959.

Mnamo 1961, aliolewa na mchezaji tenisi wa Australia, Bob Mark, na wakaishi Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Wachezaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Lana Marks

**Lana J. Marks** (amezaliwa Novemba 18, 1953) ni mwanasiasa na mjasiriamali ambaye amejipatia umaarufu kama mbunifu wa mikoba. Yeye ni raia wa Marekani na wa Afrika Kusini, na alitumikia kama balozi wa Marekani nchini Afrika Kusini kuanzia mwaka wa 2020 hadi 2021.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Beverly Mould

**Beverly Mold** (amezaliwa Machi 13, 1962) ni raia wa Afrika Kusini ambaye alikuwa akicheza tenisi miaka ya 1980.

## Maisha yake ya awali 
Mold alikuwa mshiriki wa kazi ya WTA Tour wakati wa kazi yake.

Ingawa hakuweza kufikia mafanikio makubwa katika mashindano makubwa kama vile Mashindano ya Grand Slam, alifika fainali katika mashindano ya French Open ya 1983 na US Open ya 1984, ambapo alipoteza dhidi ya Andrea Jaeger na Wendy Turnbull mtawalia.

Mold aliweza kufikia kiwango cha juu cha No. 46 kwenye orodha ya WTA mnamo tarehe 24 Desemba 1984.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wachezaji wa Afrika Kusini
Alida Neave

**Alida Neave** alikuwa mchezaji tenisi kutoka Afrika Kusini.

Neave alishiriki katika fainali ya French Championships ya 1929 lakini alipoteza dhidi ya Bobbie Heine Miller baada ya kumshinda Lili de Alvarez na Kea Bouman kwenye duru za awali. Katika mwaka wa 1937, alishiriki tena katika fainali ya French Championships ya Afrika Kusini lakini alishindwa tena na Bobbie Heine Miller katika fainali.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wachezaji wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1929
Nomsebenzi Tsotsobe

**Nomsebenzi Agnes "Noms" Tsotsobe** (amezaliwa Kwa Magxaki, Port Elizabeth, Novemba 24, 1978) ni mchezaji mpira wa raga wa Afrika Kusini na mfano.  Tsotsobe anaishi na kufanya kazi nje ya nchi aliyozaliwa. 

Anajulikana kwa kuwa mmoja wa wachezaji wa timu ya taifa ya wanawake ya raga ya Afrika Kusini, Springboks, tangu mwaka 2004.

## Marejeo 
[[Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini]
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wachezaji wa Afrika Kusini
Aya Virginie Toure

**Aya Virginie Touré** (jina la kuzaliwa: Aya Virginie Kouamé) ni mwanaharakati wa amani na mwanasiasa nchini Cote d'Ivoire (Ivory Coast). 

Alijulikana kwa kuongoza wanawake katika upinzani usio na vurugu dhidi ya Rais Laurent Gbagbo ambaye alikataa kujiuzulu tangu aliposhindwa katika uchaguzi wa urais kwa Alassane Ouattara. Touré alifanya kazi kuhamasisha wanawake kama Naibu Mkurugenzi kwa ajili ya uchaguzi wa rais wa Ivory Coast wa Ouattara wa 2010. Mnamo 2016, alichaguliwa kama naibu katika jimbo la 72 linayojumuisha miji ya Guépahouo na Oumé. Tangu 2014, amekuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Petroci Foundation, shirika tendaji la kampuni ya mafuta na gesi ya Ivory Coast.

= Bunge la Wanawake wa Republican =
Katika Rally of the Republicans RDR, chama tawala cha kisiasa nchini, Aya Virginie Touré alichaguliwa kuwa Rais wa Rally of Republican Women. (Kifaransa: Rassemblement des femmes républicaines)(RFR).

Alizungumza dhidi ya Gbagbo na kundi lake la watu ambao walidaiwa kutuma pesa za walipa kodi nje ya nchi kama utajiri wao binafsi.

= Kiongozi wa maandamano ya vita vya wenyewe kwa wenyewe =
Touré aliandaa maandamano mengi ya amani nchini Côte d'Ivoire wakati wa mgogoro wa Ivory Coast wa mwaka 2010-2011. Katika mahojiano ya kusisimua kwenye BBC News, Touré alilinganisha Vita vya Pili vya Wenyewe kwa Wenyewe Ivory Coast na vita vya wenyewe kwa wenyewe vya 2011 vya Libya na akaomba kuungwa mkono na jumuiya ya kimataifa. Alitoa wito wa kuingilia kijeshi ili kumwondoa Laurent Gbagbo madarakani kama vile Charles Taylor alivyoondolewa katika Vita vya Pili vya Wenyewe kwa Wenyewe Liberia.

= Marejeo =

Jamii:wanawake wa Cote d'Ivoire
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Félicite Bada

**Félicité Bada** (amezaliwa 14 Machi 1962) ni mwanariadha wa kasi kutoka Benin ambaye amefanikiwa sana katika mbio za mita 100 na mita 200. Alijitokeza kwa nguvu katika mashindano ya riadha barani Afrika mwaka wa 1987 mwezi wa Agosti, ambapo alivunja rekodi ya dunia katika mbio za mita 200 kwa kupiga kumbo kwa muda wa sekunde 25.08. Katika Michezo ya Olimpiki ya Seoul mnamo mwaka wa 1988, alishiriki kama mwakilishi wa Benin. Ingawa alimaliza katika nafasi ya 7 katika mbio za Heat 1 za mita 100, hadi leo bado anashikilia rekodi ya kitaifa ya Benin katika mbio hizo, akiwa na muda wa sekunde 12.27.

## Maisha yake ya awali 
Félicité Bada alianza kazi yake ya riadha katika miaka ya 1980. Aliweka rekodi ya ulimwengu katika mbio za mita 200 mnamo tarehe 11 Agosti 1987 huko Nairobi katika Mashindano ya Riadha ya Afrika, na pia alishiriki katika fainali ya mita 100.

Baadaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya 1988 huko Seoul, na alikuwa mwanariadha wa kwanza kutoka Benin kushiriki katika Michezo ya Olimpiki kama mwakilishi wa taifa lake. Wengine waliohudhuria kutoka Benin ni pamoja na judoka Daniel Dohoua Dossou, pamoja na wanariadha wengine katika mita 100, José de Souza katika mita 110, na wapelelezi wa mbio za 4 x 100.

Katika mbio za mita 100, Bada alimaliza katika nafasi ya 7 katika Heat 1 na hivyo akashindwa kufuzu kwa hatua ya fainali, lakini alifanikiwa kuvunja rekodi ya kitaifa ya Benin kwa muda wa sekunde 12.27. Katika mbio za mita 200, alimaliza katika nafasi ya 6 katika Heat 1 na muda wa sekunde 25:42.

Bada alikuwa na urefu wa futi 5 na inchi 4 (163 cm) na uzito wa pauni 121 (55 kg) wakati wa kazi yake ya riadha.

## Marejeo 
Jamii:wanamichezo wa Cote d'Ivoire
Jamii:Waliozaliwa 1962
Giselle Swart

**Giselle Swart** (alizaliwa Agosti 17, 1977) ni mchezaji wa kike wa tenisi kutoka Afrika Kusini aliyejitokeza katika eneo la kimataifa.

Swart alipata mafanikio kadhaa kwenye mzunguko wa ITF Circuit katika kazi yake. Mnamo Januari 15, 2001, alifikia kiwango cha juu cha kibinafsi cha 540 ulimwenguni. Siku nane baadaye, mnamo Januari 8, 2001, alifanikiwa kufikia nafasi ya 454 kwa kupanga ubao wa kitaifa.

Mnamo mwaka wa 1995, Swart alishiriki katika Michezo ya Afrika ya 1995 huko Harare, Zimbabwe, ambapo alishinda medali katika mashindano ya timu ya wanawake.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:wachezaji wa Afrika Kusini
Billie Tapscott

**Daphne Ruth "Billie Tapscott"** (31 Mei 1903 - 1970) alikuwa mchezaji tenisi mwanamke mashuhuri kutoka Afrika Kusini. Alizaliwa Kimberley, Cape Colony.

Mnamo mwaka wa 1930, alifunga ndoa na mchezaji tenisi wa Afrika Kusini Colin Robbins.

Mafanikio yake makubwa yalikuja katika mashindano ya Grand Slam, ambapo alishinda mara mbili katika French Open mwaka wa 1927, akimshinda Kea Bouman, na katika Wimbledon mwaka wa 1929, akimshinda Elsie Goldsack katika fainali. Wakati wa mashindano ya Wimbledon mwaka wa 1927, alijeruhiwa kwa mguu wakati wa mchezo na akalazimika kucheza bila soksi, akivaa soksi nyeupe badala yake.

Mnamo mwaka wa 1929, alikuwa mshindi wa kwanza wa Irish Open, akishinda katika fainali dhidi ya Bobbie Heine Miller. Tapscott alikuwa bingwa wa kitaifa wa Afrika Kusini mara nne, katika miaka ya 1930, 1933, 1934, na 1938.

Ndugu zake wa kiume, Lionel na George, walikuwa wachezaji wa kriketi ambao waliwakilisha timu ya kitaifa ya Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1903
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:wachezaji wa Afrika Kusini
Chanelle Scheepers

**Chanelle Scheepers** (/ʃəˈnɛl ˈʃiːpərz/ shə-NEL SHEEP-ərz; alizaliwa Machi 13, 1984) ni mwanamke  mchezaji wa  tenisi kutoka Afrika Kusini anayecheza kiufundi.

Ameshinda taji moja katika mashindano ya WTA kwa upande wa wachezaji wanaocheza kwa mtu mmoja, na taji 20 katika mashindano ya ITF(Women's Circuit) kwa timu. Mnamo Oktoba 10, 2011, alifikia kiwango cha juu cha kibinafsi cha 37 ulimwenguni. Mnamo Aprili 10, 2014, alishika nafasi ya 42 katika ubao wa ubora wa wachezaji kwa upande wa wanawake.

Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:wachezaji wa Afrika Kusini
Gloria Koussihouede

**M. Gloria Koussihouede** (alizaliwa Porto-Novo, Benin, 4 Aprili 1989) ni mwogeleaji kutoka Benin. Aliogelea katika Olimpiki za mwaka 2004 na 2008.

## Mashindano yake 
* Olimpiki ya mwaka 2004: Mbio za Kuogelea Kwa Wanawake 100, 1:30.90 (nafasi ya 50)
* Mashindano ya Dunia ya Kuogelea ya mwaka 2007: Mbio za Kuogelea Kwa Wanawake 50, hakufanikiwa kufuzu.
* Olimpiki ya mwaka 2008: Mbio za Kuogelea Kwa Wanawake 50, 37.09 (nafasi ya 87)

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Benin
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:wanariadha wa Benin
Noëlle Amouzoun

**Noëlle Amouzoun** ni mwogeleaji mwanamke kutoka Benin ambaye amejipatia sifa kama mwanariadha wa kuogelea kitaalamu kwa niaba ya timu ya taifa ya Benin.

Mwaka 2020, Amouzoun alisaini mkataba na klabu ya Ufaransa ya Angers, akawa mchezaji wa kwanza mwanamke kutoka Benin kucheza Ulaya.

## Mtindo wa kucheza 
Amouzoun ana uwezo wa kucheza kama mchezaji wa kati na ana ujuzi wa kuwadhibiti wachezaji wenzake kwa ustadi kama Casemiro. Uchezaji wake unajulikana kwa nguvu na uwezo wa kuwashinda wapinzani wake. Yeye ni mchezaji wa kati lakini ana uwezo mkubwa wa kudhibiti mpira, uwezo wa kupita mpira, na uwezo wa kubadili mwelekeo haraka. Uwezo wake wa kudhibiti mpira unamruhusu kufanya mbinu za kuzidi katika eneo lake, na anaweza kufanya mbinu kubwa ambazo huwachanganya wapinzani wake. Ana uwezo wa kuvuka nguvu za wapinzani wake bila kusababisha matatizo yoyote.

## Maisha binafsi 
Amouzoun amefanya kazi kama meneja wa vijana.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Benin
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanariadha wa Benin
Nneka (mwimbaji)

.]]
**Nneka Lucia Egbuna** (alizaliwa 24 Desemba, 1980)  ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo na mwigizaji kutoka nchini Nigeria. Egbuna huimba kwa Kiingereza, Kiigbo na lugha ya Pijini ya Nigeria.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:CWW24
Titus Brandsma

halisi ya Mt. Titus (miaka ya 1920).]]
**Titus Brandsma, O.Carm.** (jina la kuzaliwa: **Anno Sjoerd Brandsma**; Oegeklooster, Friesland, Uholanzi, 23 Februari 1881  &ndash; Dachau, Bavaria, Ujerumani, 26 Julai 1942) alikuwa padri Mkarmeli aliyefungwa katika kambi ya maangamizi ya Wanazi ambapo alivumilia kwa utulivu aina zote za maumivu na dharau ili kutetea Kanisa na kulinda heshima ya binadamu, akitoa mifano bora ya upendo kwa wafungwa wenzake na kwa watesi wao wenyewe . Hatimaye alichomwa sindano ya sumu .

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 3 Novemba 1985, na Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Mei 2022.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Maandishi yake
* Brandsma, Titus. *Carmelite Mysticism Historical Sketches*. Darien, IL: Carmelite Press, 2002.
* Brandsma, Titus, and Albert Servaes. *Ecce Homo: Schouwen van de weg van liefde/Contemplating the Way of Love*. Edited by Jos Huls. Leuven: Peeters, 2003.
* Brandsma, Titus. "Why do the Dutch people, especially the Catholic people, resist the N.S.B.?" (1942) Translated from Dutch by Susan Verkerk-Wheatley / Anne-Marie Bos.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *Blessed Titus Bransdma* (leaflet): The Friars, Aylesford, Kent, UK.
* Clarke, Hugh. *Titus Brandsma* (Pamphlet). London: Catholic Truth Society, 1985.
* Dölle, Constant. ''Encountering God in the Abyss: Titus Brandsma's Spiritual Journey*. Translated by John Vriend. Leuven: Peeters, 2002.

## Viungo vya nje
* *Carmelite Mysticism Historical Sketches'' by Titus Brandsma (pdf) 
* Carmelite Websites with Information on Titus Brandsma

Jamii:wafiadini Wakristo
Ann Bradford Stokes

**Ann Bradford Stokes** (1830–1903) alikuwa muuguzi Mmarekani ambaye hadithi ya maisha yake ya kipekee inaonesha uthabiti wake, ujasiri, na kujitoa kwa huduma. Alizaliwa akiwa mtumwa, Stokes alipinga desturi za kijamii na kuvumilia changamoto ili kuwa mmoja wa wanawake wa Kiafrika wa kwanza kutumikia kama muuguzi katika Jeshi la Wanamaji la Marekani.

## Wasifu 
Stokes alizaliwa mnamo mwaka 1830 akiwa mtumwa kwa jina la Ann Bradford katika Kaunti ya Rutherford, Tennessee. Mwezi wa Januari 1863, alihepa utumwa na kuchukuliwa kwenye meli. Mwezi huo huo, alijitolea kufanya kazi kama muuguzi kwenye meli ya hospitali ya Jeshi la Majini la Marekani, USS Red Rover ambapo alisaidia Sisters of the Holy Cross. Stokes alipewa cheo cha "kijana wa daraja la kwanza" na alilipwa kwa kazi yake. Stokes alifanya kazi mpaka mwezi wa Oktoba 1864 alipojiuzulu kutokana na uchovu.

Alifunga ndoa na Gilbert Stokes, ambaye pia alifanya kazi kwenye USS Red Rover na wakaenda kuishi Illinois. Baada ya Gilbert kufariki mnamo 1866, Stokes alioa tena mnamo 1867, akimwoa George Bowman. Alituma maombi ya pensheni ya kijeshi kwanza kulingana na ndoa zake katika miaka ya 1880, lakini alikataliwa. Baadaye, baada ya kujifunza kusoma na kuandika, aliomba tena pensheni kulingana na huduma yake ya kijeshi na alipewa pensheni ya $12 kwa mwezi mnamo 1890. Si tu Stokes alikuwa mmoja wa wanawake Weusi wa kwanza kutumikia kama muuguzi katika Jeshi la Majini la Marekani, lakini pia alikuwa mwanamke Mmarekani wa kwanza kupokea pensheni kwa huduma yake mwenyewe katika jeshi.

Stokes alikaa Belknap, Illinois hadi alipofariki mnamo 1903.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1830
Jamii:Waliofariki 1903
Jamii:Wamarekani Weusi
Desiree wa Besancon

**Desiree wa Besancon** (kwa Kifaransa: *Desiré*; kwa Kilatini: *Desideratus*; aliishi karne ya 5 hivi) alikuwa askofu wa mji huo, leo nchini Ufaransa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Papa Leo XIII alithibitisha heshima hiyo tarehe 24 Novemba 1900.

Sikukuu yake ni tarehe 27 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Jean-Barthélemy Hauréau, *Gallia christiana*, vol. XV, Parigi 1860, col. 7
* *De S. Desiderato episc. Bisontin. Ledone Salnerio in Sequanis*, in Acta Sanctorum Iulii, vol. VI, Parigi 1868, pp. 432-433
* *Vie des saints de Franche-Comté*, vol. I, Besançon 1854, pp. 108-116
* Louis Duchesne, ''Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. III, Parigi 1915
* Gilbert Bataille, *Desiderato, vescovo di Besançon, santo*, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. IV, col. 578
* Roger Aubert, v *1. Désiré'', in «Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques», vol. XIV, 1960, col. 343

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Orso wa Loches

**Orso wa Loches** (kwa Kilatini: **Ursus**; aliishi katika Ufaransa wa leo karne ya 6 hivi) alikuwa mmonaki aliyeanzisha monasteri mbalimbali, na hatimaye ile ya Loches aliyoiongoza kama abati hadi alipofariki .

Maarufu zaidi kati ya wafuasi wake alikuwa Leobasi.

Habari zake ziliandikwa na Gregori wa Tours.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Eklesio

**Eklesio** (karne ya 5 - Ravenna, Emilia-Romagna, Italia, 27 Julai 532/533) alikuwa askofu wa 23 wa mji huo wa Italia Kaskazini kuanzia mwaka 521 hadi kifo chake.

Alimuunga mkono Papa Yohane I katika kuvumilia ukatili wa mfalme Theodoriki Mkuu bila kubadili msimamo dhidi ya Waario. 

Hatimaye alibaki peke yake akastawisha tena jimbo lake .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* De S. Ecclesio episc. confessore Ravennae in Italia. Sylloge historica', VI, Roma-Parigi, Acta Sanctorum Julii, 1868, p. 444-446.
* Oswald Holder-Egger (cur.), Agnelli qui et Andreas liber pontificalis ecclesiae Ravennatis, in «Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI-IX», Hannover, Monumenta Germaniae Historica, 1878, p. 318-322.
* Clementina Rizzardi, Note dell'antico episcopio di Ravenna: formazione e sviluppo, Actes du XIe congrès international d'archéologie chrétienne, Publications de l'École Française de Rome, 1989, p. 723.
* Charles Pietri, Luce Pietri, Prosopographie chrétienne du Bas-Empire, in Prosopographie de l'Italie chrétienne (313-604), I, École française de Rome!, 1999, p. 612-615.
* G. Cortesi, Due basiliche ravennati del VI secolo, I, S. Maria Maggiore, in Corso di cultura sull'arte ravennate e bizantina, XXX, 1983, p. 49-67.
* Giovanni Gardini, La cappella del Sancta Sanctorum nella basilica di San Vitale. Brevi note tra archeologia e agiografia (PDF), «La bellezza della fede» 5, 2016, p. 249-271.

## Viungo vya nje
* St. Ecclesius – Catholic Online
* Saint Ecclesius of Ravenna – Saint of the Day – July 27
* *Codex pontificalis ecclesiae Ravennatis*, a cura di Alessandro Testi Rasponi, vol. I, Bologna 1924, pp.&nbsp;162–173

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 532
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Galatori

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Galatori** (kwa Kilatini: **Galactorius**; kwa Kifaransa: **Galactoire**; alifariki Mimizan, leo nchini Ufaransa, 507) alikuwa askofu wa Lescar aliyeuawa na Wavisigoti . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 507
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Klementi wa Ohrid

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Klementi.]]
**Klementi wa Ohrid** (pia: **Kliment, Klemes**; 830/840 - Ohrid, leo nchini Masedonia Kaskazini, Julai 916) alikuwa msomi, mfuasi maarufu zaidi wa Sirili na Methodi, wamisionari wa Waslavi. Alifanywa askofu akainjilisha Wabulgaria .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:Watakatifu wa Masedonia Kaskazini
Wasia

**Wasia** (pia: **Wosia, Usia**, kutoka Kiarabu; kwa Kiingereza: *Testament*) ni maelezo yanayotolewa na mtu ili yatekelezwe na watakaobaki baada ya kifo chake au kuondoka kwake mahali, hasa ugawaji wa mali alizoacha.

Vilevile yanaweza kuwa maadili mema kuhusu maisha na mwenendo mzuri ambao mtu anapewa na mwingine ambaye kwa kawaida anamzidi umri.

## Tazama pia
* Wasia wa Fransisko wa Asizi

Jamii:sheria
FireVerse

**FyaVerse** (jina la kuzaliwa: **Fabian Wayne Edwards**; alizaliwa 16 Novemba 1999) ni mwanamuziki wa Dancehall na Reggae kutoka Jamaika

Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Jamaika
Kisaka (ukoo)

**Kisaka** ni ukoo wa Wachagga wanaopatikana katika baadhi ya viji vya maeneo ya katikati ya Uchagga, Kilimanjaro. Huu ni ukoo uliosambaa katika vijiji vingi kidogo vya himaya kadhaa za katikati kuelekea mashariki ya Kilimanjaro. 

Ukoo wa Kisaka umesambaa ndani na nje ya Tanzania wakiwa wanafanya vizuri katika nyanja mbalimbali hususan kitaaluma na hata kwenye utumishi wa umma. Japo sio ukoo mkubwa sana lakini ni ukoo uliojitofatisha na wenye mshikamano mkubwa baina ya wanaukoo ukiwa ni ukoo wa watu makini na wenye nmsimamo mkali.

Wachagga wa ukoo wa Kisaka wameendelea kuongeza idadi katika maeneo ya vijiji wanakopatikana lakini huenda chimbuko au asili yake ikawa Kirua Vunjo kwani ndiko wanakopatikana kwa wingi zaidi. Hata hivyo katika maeneo ya vijiji vya Old Moshi wanapatikana kwa wingi kiasi pia.

Hivyo ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa kiasi katika kijiji cha Kyaseni, Uru. 
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi kiasi katika kijiji cha Tella, Old Moshi. 
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa kiasi katika kijiji cha Mahoma, Old Moshi.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi kiasi katika kijiji cha Kikarara, Old Moshi. 
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi katika kijiji cha Maruwa, Kirua Vunjo
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi katika kijiji cha Uparo, Kirua Vunjo.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi sana kijiji cha Iwa, Kirua Vunjo
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi sana sana katika kijiji cha Kanji, Kirua Vunjo. 
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi katika kijiji cha Mrumeni, Kirua Vunjo.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa kiasi katika kijiji cha Leghomulo, Kilema.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa wingi kiasi katika kijiji cha Masaera, Kilema.
Ukoo wa Kisaka unapatikana kwa wingi sana katika kijiji cha Makami Juu, Kilema.
Ukoo wa Kisaka unapatikana kwa wingi katika kijiji cha Makami chini, Kilema.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa kiasi katika kijiji cha Ashira, Marangu.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa kiasi kijiji cha Kotela, Mamba.
Ukoo wa Kisaka wanapatikana kwa uchache kijiji cha Kirisha, Sanya Juu. 

## Marejeo
1. Sebastian Moshi, Ukoo wa kisaka (https://www.facebook.com/100003111954681/posts/6395948630518805/?app=fbl) 
2. Sebastian Moshi, Miaka 700 ya Wachagga

Jamii:Wachagga