open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hospitali ya Lugalo

**Hospitali ya Lugalo** ni hospitali inayomilikiwa na Jeshi la Wananchi wa Tanzania ikiwa ndani ya Kambi ya jeshi Lugalo jijini Dar es Salaam. 

Ilianzishwa mwaka 1955 kwa ajili ya jeshi la kikoloni la Kiingereza King's African Rifles katika eneo la kambi la kijeshi Dar es Salaam iliyoitwa wakati ule Colito Barracks. Kwa wakati huo ikijulikana kama kituo cha mapokezi *(Medical Reception Station)* ikiwa na uwezo wa kulaza wagonjwa thelathini.

Baada ya Uhuru wa Tanganyika mwaka 1961 hospitali hii ilianza kutoa huduma kwa wanajeshi wa Tanganyika Rifles, tangu 1964 kwa jeshi jipya la Tanzania na ikiwalenga wanafamilia wa wanajeshi hao waliokuwa wakiishi jirani na kambi hiyo ya jeshi.

Wakati wa Vita vya Kagera hospitali hii ilijukana kama "Lugalo Garrison Hospital" ikitumika kama kituo cha madaktari wa dharura kwa wapiganaji waliokuwa wakihudumu katika uwanja wa vita.

## Marejeo
Jamii:Hospitali za Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
Kituo cha Matibabu cha Bugando

**Kituo cha Matibabu cha Bugando** (kwa Kiingereza: **Bugando Medical Centre** ni kituo cha matibabu cha juu kinachomilikiwa na Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania. Hospitali hiyo inaendeshwa kwa kushirikiana na Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii Tanzania. 

Ni hospitali iliyojengwa na Kanisa Katoliki kati ya mwaka 1968 na 1977. Ilifunguliwa rasmi tarehe 3 Novemba 1971, na Rais mwanzilishi wa Tanzania, Julius Nyerere. 

Mnamo mwaka 1972 hospitali ilitaifishwa na serikali. Walakini, miaka 13 baadaye, ilikabidhiwa tena kwa Kanisa Katoliki Tanzania, kwa uelewa kwamba hospitali hiyo inaendeshwa kama hospitali ya rufaa ya Kanda ya Ziwa, ikichukua mikoa 8 kati ya mikoa 31 ya Tanzania (jumla ya watu milioni 14 mwaka 2017), na ushirikiano wa Serikali ya Tanzania.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Itete

**Hospitali ya Kilutheri ya Itete** inapatikana katika mkoa wa Mbeya na inamilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania dayosisi ya Konde. 

Hospitali hii ilifunguliwa mwaka 1963. Itete Lutherani Hospitali inapatikana katika wilaya ya Rungwe mkoani  Mbeya nchini  Tanzania. Hospitali ya Itete ina jumla ya vitanda 120, na inahudumia watu wapatao 42,991. Inapata misaada kutoka serikalini kwa ajili ya vitanda 66 na wafanyakazi. 

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Dareda

**Hospitali ya Dareda** ipo mkoani Manyara, ambapo ilianzishwa mwaka 1948, ipo eneo Kanisa Katoliki la Dareda. Muda wa saa za kazi ni kuanzia 8:00 asubuhi mpaka  5:00 jioni, Jumatatu mpaka Ijumaa na kwa siku za Jumamosi na Jumapili huduma zinaanza saa 12:00 mchana. Pia wanatoa huduma nyingine ambapo wana Shule ya Unesi inayoitwa *Dareda School of Nursing*. 

Huduma zinazotolewa ni: Wodi za kulaza wagonjwa, huduma ya wagonjwa wa nje wasiolazwa, famasi, mazoezi ya viungo, Maabara, X-RAY/Mionzi, Chumba cha Upasuaji, Ofisi za utawala, Shule ya Unesi na Mgahawa wa chakula 

Hospitali hii inaendeshwa na Jimbo Kuu Katoliki la Mbulu na inakadiriwa kuhudumia karibia watu 130 kwa siku na ina idadi ya vitanda 200. Hospitali ina uongozi bora ulio makini na walio na uangalizi mzuri ambapo wanadumisha weledi na mahusiano mazuri kati yao wenyewe na kuna wanathamini kuheshimiana kiukweli ambapo inasaidia kuongoza vizuri huduma ya hospitali na thamani ya huduma inayotolewa.

Kwa wagonjwa wanaolazwa kuna wodi nne (4)ambazo ni: wodi ya watoto chini ya miaka 12, wodi ya wanaume, wodi ya wanawake na wodi ya  Mama na Mtoto. Kila wodi ni kubwa na pana yenye vitanda. Hospitali ya Dareda ingekua na Mapazia ingekua Hospitali yenye hadhi ya daraja la juu (luxury) 

## Marejeo 
Jamii:Mkoa wa Manyara
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Huruma

**Hospitali ya Huruma** ni mojawapo kati ya hospitali tatu zinazomilikiwa na Jimbo Katoliki la Moshi na ni hospitali inayohudumia (CDH) Wilaya ya Rombo. 

Ilianza kama hospitali ya Kanisa mnamo mwaka 1968. Iko katika kijiji cha Ibukoni wilaya ya Rombo, Mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini mashariki mwa Tanzania, umbali wa km 80 kutoka manispaa ya Moshi na mita 100 kutoka makao makuu ya Halmashauri ya Rombo.

Kuna zahanati 7 katika jimbo katoliki na hospitali moja ya wakala wa hiari ambayo iko chini ya uangalizi wa hospitali hiyo. Kutokana na eneo la kijiografia inapopatikana, hospitali hiyo husaidia kuhudumia wagonjwa kutoka nchi jirani ya Kenya hususani kutoka Rombo Masai, Chumvini, Njukini, Taveta, Loitoktoki na wagonjwa pia kutoka Moshi Vijijini na Wilaya ya Monduli.

Kwa miaka 7 iliyopita Serikali ilikuwa na uwezo wa kusaidia tu katika masuala ya kipengee cha Emolument ya kibinafsi na malipo mengineyo (OC) ambayo haikuwa inatosha kubeba huduma za hospitali, lakini kuanzishwa kwa Mfuko wa Afya ya Jamii (CHF) kumewezesha wagonjwa wengi kupata huduma za kiafya kiurahisi ikilinganishwa na hapo awali.

## Tazama pia 
* Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rombo
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mawenzi

**Hospitali ya Mawenzi** ni hospitali ya wilaya mjini Moshi, katika mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Ilianzishwa mwaka 1920 kama zahanati ya kijeshi. Mnamo mwaka 1956 zahanati ya Mawenzi ilipandishwa hadhi yake na kuwa hospitali. Miaka ya 1970 hospitali ya Kilimanjaro Christian Medical Center (CMC) iliyopokea misaada mingi na hospitali ya Mawenzi ilibaki nyuma kwa kukosa misaada ya kifedha na misaada mingine. 

Lakini pamoja na changamoto hizo zote hospitali ya Mawenzi bado ilibaki kuwa hospitali muhimu yenye hadhi rasmi ya hospitali ya wilaya. Hospitali ya Mawenzi ina jumla ya wafanyakazi 447, ambapo 152 ni manesi,madaktari zaidi ya 20, na wafanyakazi wengine. Hospitali ina uwezo wa kutibu wagonjwa wa kutwa 300 kwa siku, na wa kulala 200. Ikiwa na vitanda 60, kwa kitanda kimoja wanaweza kulazwa wagonjwa 4. Pia hospitali ya rufaa ya mawenzi ina vitanda 40 vya kuzalishia kila siku.

## Marejeo
## Tazama pia 
* Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

Jamii:Wilaya ya Moshi Mjini
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Machame

Mnamo octoba 1893 mtemi Shangali wa kabila la wachaga pamoja na watu wa kabila lake walikaa chini ya mti katika mlima Kilimanjaro katika eneo la Nkwarungo pamoja na wamisionari wa ujerumani kutoka Leipzig. Wamisionari waliwatibu vidonda vya tumbo na vidonda vya ngozi. Mpaka hii leo huduma hii inaendelea.

Mnamo mwaka 1906 dokta Herman Ploetze alifika Machame kama daktari wa kimisionari na kupanga ujenzi wa mwanzo wa hospitali ya kilutheri ya Machame. Hospital ilibadilika  na kukua ndani ya miaka 100. Kwa miaka mingi hospitali iliongozwa na huduma nyingi kutolewa na madaktari wa kijerumani. Watanzania pamoja na watu wan chi zingine waliweza kutoa huduma vilevile. Mtanzania wa kwanza kutoa huduma alikuwa ni dokta *Iraeli S.Moshi* mwaka 1976.

Hospitali hii ilihudumu kama hospitali ya mwanzo ya rufaa na utabibu kaskazini mwa Tanzania na maeneo ya karibu ikiwa na zaidi ya vitanda 200. Hospitali zingne zilijengwa vilevile na Machame imekuwa na kufikia jumla ya vitanda 130 vya upasuaji na kuhudumia jamii ya Kilimanjaro.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mtakatifu Joseph Peramiho

**Hospitali ya Mtakatifu Joseph Peramiho** ni hospitali ya rufaa inayopatikana ndani ya kata ya Peramiho, mkoa wa Ruvuma

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Nyangao

**Hospitali ya Mtakatifu Walburga Nyangao** ni hospitali kuu ya wakala wa hiari wilayani Lindi Vijijini, Mkoa wa Lindi. Inamilikiwa na Jimbo Katoliki la Lindi linaloungwa mkono na watawa,Wamisionari na Wabenedikto wa **Tutzing**.

Mnamo mwaka 1947 zahanati ndogo ilifunguliwa. Ilipofika mwaka 1959, Mtawa Daktari **Tekla Stinnesbeck** aliamua kwamba *Nyangao* ni mahali pazuri pa vituo vipya vya afya akaanzisha mipango ya hospitali yenye vitanda 86.

==Marejeo===

Jamii:Wilaya ya Lindi Vijijini
Jamii:Hospitali za Tanzania
St Elizabeth Hospital

**St Elizabeth Hospital** ni hospitali inayomilikiwa na kuendeshwa na Kanisa Katoliki, Jimbo Kuu la Arusha.

Ilianzishwa mwaka 1974 kama zahanati na kufanywa kuwa hospitali mwaka 1984 

Hospitali hiyo inapatikana katikati mwa jiji la Arusha ikiwa ni hospitali ya tatu kwa ukubwa katika mkoa wa Arusha.

## Marejeo
Jamii:Hospitali za Tanzania
Jamii:Arusha
Waja Hospital

**Waja Hospital** ni hospitali inayomilikiwa na kampuni ya *Waja General Company Limited* ilianzishwa na kufanywa kuwa hospitali mwaka 2014 
 
Ni hospitali inayopatikana katika mkoa mpya wa Geita. 

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Geita
Jamii:Hospitali za Tanzania
Siku ya Wanawake Duniani

**Siku ya Wanawake Duniani** huadhimishwa tarehe 8 Machi ya kila mwaka. Siku hiyo ilianza kuadhimishwa tarehe 8 Machi 1975 baada ya Umoja wa Mataifa kuridhia siku hii kutumika  kama siku rasmi ya kuikumbusha dunia juu ya haki za wanawake. Siku hii pia huongeza chachu katika harakati za mapambano katika usawa wa kijinsia kwa wanawake na wanaume katika jamii. Aidha maadhimisho ya siku hiyo kwa mwaka huu yamebeba ujumbe wa usawa kwa watu wote.

## Historia
Siku ya wanawake duniani kwa mara wa kwanza ilisherehekewa katika mwaka wa 1911 ambapo mataifa kumi na moja yalikusanya wanawake mia moja walipoanza kuadhimisha siku hii.

Mwaka 1908 jumla ya wanawake elfu kumi na tano waliandamana katika katika mji wa New York wakidai kupunguziwa muda wa kufanya kazi ,kupata ujira wa kuridhisha na kupewa haki ya kupiga kura .

Mwaka 1909 mwanamke kwa jina la Clara Zetkin alipendekeza kuanzishwa kwa siku ya wanawake duniani katika mkutano wa wafanyakazi wanawake uliofanyika katika jiji la Copenhagen nchini Denmark.

## Marejeo
Jamii:Sikukuu
Jamii:Jinsia
Jamii:Sikukuu za Umoja wa Mataifa
Siku ya Mandela

wakifanya usafi katika hospitali ya Goma, kusherehekea siku ya Mandela 2012.]]
**Siku ya kimataifa ya Nelson Mandela** (au **Siku ya Mandela**) ni siku ya kimataifa kwa heshima ya Nelson Mandela, sikukuu hii ambayo husherehekewa kila mwaka tarehe 18  Julai, siku ya kuzaliwa ya Mandela kama sehemu ya kutambua mchango wake kwa jamii za Afrika ya Kusini, na  Afrika kwa ujumla na ulimwengu wote.. Siku hiyo iliteuliwa rasmi na Umoja wa Mataifa mnamo Novemba mwaka 2009, na kwa mara ya kwanza siku hiyo iliadhimishwa tarehe 18 Julai mwaka 2010, lakini, makundi mengine yalianza kusherehekea siku hiyo tarehe 18 Julai mwaka 2009.

Tarehe 27 Aprili mwaka  2009, 46664 na Nelson Mandela Foundation ilizialika Jumuia za kimataifa kuungana kwa ajili ya sherehe maalumu ya siku ya Mandela. Siku hiyo haimaanishi ni siku ya mapumziko, lakini humaanisha ni siku ya heshima kwa Mandela, rais na mpigania uhuru wa Afrika ya Kusini. Thamani yake ni kujitolea kwa ajili ya huduma za kijamii.

Siku ya Mandela ni kwa ajili ya kuiambia dunia ichukue hatua za kimabadiliko na kusherehekea mawazo ya kuibadili jamii katika uwezo wa kuleta nguvu ya mabadiliko.
Ujumbe katika Kampeni ya Mandela ni:

"Nelson Mandela amepigania haki za kijamii kwa miaka 67. Tunakuomba ufanye hivyo ndani ya dakika 67."
"Tutakuwa watu wenye heshima kama tutaileta dunia pamoja kupambana na umaskini, kunadi na kuitangaza amani, kukataa ubaguzi na kuendeleza utamaduni bora," kulingana na mambo bora ya Mandela.

Kwa mara ya kwanza siku hiyo ilisherehekewa tarehe 18 Julai mwaka 2009, wakati wa siku ya kuzaliwa ya Nelson Mandela, ukiwa ni muendelezo wa kielimu, sanaa za maonyesho, harambee na matamasha ya kujitolea yaliyoandaliwa na kuongoza tamasha katika Radio City Music Hall iliyoandaliwa na tamasha la 46664 pamoja na the Nelson Mandela Foundation.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
BASIC

**BASIC** ni lugha ya programu. Iliundwa na John George Kemeny na ilianzishwa tarehe 1 Mei 1964. Iliundwa ili kuumba programu. Leo tunatumia Mono BASIC. Ilivutwa na FORTRAN.

Inaitwa BASIC kwa sababu ni kifupi cha "Beginners' All-purpose Symbolic Instruction Code".

## Historia 
Ilianzishwa 1 Mei 1964 nchini Marekani. Lakini John George Kemeny alianza kufanya kazi kuhusu BASIC mwaka wa 1960.

## Falsafa 
Namna ya BASIC ni namna ya utaratibu na inaozingatiwa kuhusu kipengee.

## Sintaksia 
Sintaksia ya BASIC ni rahisi sana, kinyume cha lugha za programu nyingine kama C++, COBOL au C sharp. Ilivutwa na sintaksia ya FORTRAN, lugha ya programu nyingine. 

## Mifano ya BASIC 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```basic
10 PRINT "Jambo ulimwengu !"
20 END
```
Programu kwa kupata factoria ya namba moja.
```basic
INPUT "INGIA NAMBA MOJA:", N
F = 1
FOR I = 1 TO N
    F = F * I
NEXT I
PRINT "FACTORIA NI", F
END
```

## Tanbihi
## Marejeo 
*Sammet, Jean E. (1969). Programming languages: history and fundamentals. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. OCLC 819683527.
*Lien, David A. (1986). The Basic Handbook: Encyclopedia of the BASIC Computer Language (3rd ed.). Compusoft Publishing. ISBN 9780932760333. OCLC 12548310.
*Kemeny, John G.; Kurtz, Thomas E. (1985). Back To BASIC: The History, Corruption, and Future of the Language. Addison-Wesley. p. 141. ISBN 9780201134339. OCLC 11399298.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Siku ya Ushairi Duniani

**Siku ya Ushairi Duniani** husherehekewa kila mwaka tarehe 21 Machi. 

Ilipitishwa rasmi na shirika la Umoja wa Mataifa la UNESCO (Shirika la Elimu, sayansi na utamaduni) mnamo mwaka 1999 ili "kuunga mkono lugha tofauti kupitia ushairi na kuongeza fursa ya kuziokoa lugha zilizo hatarini kusikiwa na kuziokoa kupitia ushairi". 

Malengo ni kuhamasisha usomaji, uandishi, uchapishaji na ufundishaji wa mashairi duniani, kama linavyosema azimio la UNESCO "kutoa utambuzi mpya na msukumo kwa harakati za kitaifa, kikanda na kimataifa".

Kwa kawaida siku hiyo husherehekewa katika mwezi March, lakini pia katika nyakati hizi jumuia nyingi zilianza kuisherekea katika tarehe 15 Oktoba wakati wa kuzaliwa kwa  Virgil, mshairi katika Roma ya Kale. Utamaduni wa kuisherekea siku hiyo katika mwezi Oktoba bado unaendelea katika nchi nyingi. Nchini Uingereza siku hiyo huadhimishwa katika Jumatano ya kwanza ya mwezi Oktoba, katika sehemu nyingine huadhimishwa tofauti na mwezi wa Oktoba na wengine huadhimisha katika mwezi Novemba.

## Washairi mashuhuri wa Kiswahili
* Shaaban Robert
* Christopher Richard Mwashinga 
* Euphrase Kezilahabi 
* Mathias Mnyampala

## Marejeo
Jamii:Sikukuu
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Jamii:Ushairi
Wafumbira

**Wafumbira** (kwa Kifumbira au Rufumbira: **Bafumbira** *(umoja: Mufumbira)*) ni kabila la kusini magharibi mwa Uganda (wilaya ya Kisoro). 

Zamani walikuwa chini ya Rwanda, na mpaka leo lugha yao inafanana na Kinyarwanda. 

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Kisoro
Wagisu

**Wagisu** ni tawi la kabila la Wamasaba linaloishi kwenye mlima Elgon, mashariki mwa Uganda (wilaya ya Mbale). 

Wanahusiana sana na Wakusu wa Kenya.

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
## Marejeo
* *Imbalu: Initiation Ritual Among the Bamasaba of Uganda*, 2000 
* Mayegu, Andrea Kauka, (1952). *The Bamasaba Tribal History*
* *Transafrican Journal of History*, 1982, Volumes 11-13 - Page 190
* Placid, John & Wotsuna Khamalwa, (2004). *Identity, power, and culture: Imbalu: Initiation ritual among the ...*
* ''Deuxième Colloque International Folklore en Afrique D'aujourd'hui*, 1984
* *Ethnicity and National Identity in Uganda: The Land and Its People*
* Godfrey Mwakikagile, (1969), *Safari*, Volume 1, Page 28
* *Kenya Historical Review*, 1974, Volume 2, Page 44
* Were, Gideon S., (1967). *A history of the Abaluyia of western Kenya: c. 1500-1930*, Page 43
* Dipio, Dominica & Stuart Sillars, (2014). *Performing Wisdom: Proverbial Lore in Modern Ugandan Society*
* Nwaogwugwu, Cletus Chukwuemeka, (2011). *Ancestor Christology: a Christian Evaluation of the Ancestral Cult in the Traditional Religion of the Sub-Saharan Africa*
* Heald, Suzette, (1989). *Controlling Anger: The Sociology of Gisu Violence*, Page x
* Paul Nakitare. *I Shall Walk Alone*,  Page 107
* Solomon, Thomas, (2015). *African Musics in Context: Institutions, Culture, Identity*, Page 314
* Kyeyune, Pastor Stephen, (2012). *Shaping The Society Christianity And Culture: Special Reference to ...* 
* Nannyonga-Tamusuza, Sylvia A. & Thomas Solomon, (2012). *Ethnomusicology in East Africa: Perspectives from Uganda and Beyond*
* Kyewalyanga, Francis-Xavier Sserufusa, (1976). *Traditional Religion, Custom, and Christianity in Uganda: As ...*
* Else, David, (1998). *Trekking in East Africa*, Page 270
* Abuso, Paul Asaka, (1980). *A Traditional History of the Abakuria: C.A.D. 1400-1914*, Page 27
* *e Uganda Journal*, 1980, Page 46
* Tripp, Aili Mari. *Women and Politics in Uganda*, Page 127
* Fleisch, Axel& Rhiannon Stephens, (2016). *Doing Conceptual History in Africa*, Page 133
* *Library of Congress Subject Headings*, 2012, Page B-41
* May, Elizabeth, (1983). *Musics of Many Cultures: An Introduction*, Page 189
* Bender, John B. & David E. Wellbery, (1991). *Chronotypes: The Construction of Time*, Page 251
* Cohen, David William, (1994). *The Combing of History*, Page 218
* Souchon, Duncan & Michael Walton, (2007). *Mountains of Africa*, Page 125
* Small, Christopher, (2011). *Musicking: The Meanings of Performing and Listening* 
* *The Sphere: An Illustrated Newspaper for the Home*, 1906
* *A Country Study: Uganda*, Library of Congress Country Studies
* *Account of the Imbalu ritual*
* *Going through the Imbalu ordeal *
* *Uganda: 'Imbalu' the Gateway to Manhood''

Jamii:Wilaya ya Mbale
Wagwere

**Wagwere** ni la kabila la Kibantu linaloishi mashariki mwa Uganda (wilaya ya Budaka, Wilaya ya Pallisa, Wilaya ya Kibuku na Wilaya ya Butebo). 

Lugha yao ni Kigwere ambayo inazungumzwa na watu 500,000 hivi.

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Budaka
Jamii:Wilaya ya Pallisa
Jamii:Wilaya ya Kibuku
Jamii:Wilaya ya Butebo
Kiwavijeshi bandia

{{Uainishaji
| rangi = pink
| jina = Kiwavijeshi bandia
| picha = Leucania loreyi dorsal.jpg
| upana_wa_picha = 250px
| maelezo_ya_picha = Mdumili wa kiwavijeshi bandia kutoka juu
| picha2 = Leucania loreyi ventral.jpg
| upana_wa_picha2 = 250px
| maelezo_ya_picha2 = Mdumili wa kiwavijeshi bandia kutoka chini
| himaya = Animalia (Wanyama)
| faila = Arthropoda (Wanyama wenye miguu yenye viungo)
| faila_ndogo = Hexapoda (Wanyama wenye miguu sita)
| ngeli = Insecta (Wadudu)
| ngeli_ya_chini = Pterygota (Wadudu wenye mabawa)
| oda = Lepidoptera (Wadudu walio na mabawa yenye vigamba)
| nusuoda = Glossata {Lepidoptera wenye ulimi unaoweza kuviringwa)
| familia_ya_juu = Noctuoidea (Nondo kama nondo wa nyanya)
| familia = Noctuidae (Nondo walio na mnasaba na nondo wa nyanya)
| nusufamilia = Hadeninae (Nondo wanaofanana na viwavijeshi)
| jenasi = *Leucania*
| bingwa_wa_jenasi = Ochsenheimer, 1816
| spishi = *L. loreyi*
| bingwa_wa_spishi = Duponchel, 1827
}}
**Viwavijeshi bandia** ni viwavi wa nondo *Leucania loreyi* katika familia Noctuidae. Viwavi hao hawatembei chanjari kama viwavijeshi wa Afrika na wadumili hawahami mbali kubwa katika makundi makubwa. Hata hivyo viwavi hao wanaweza kulipuka na kufunika uoto kwa wengi kama jeshi.

## Maelezo
Viwavi wadogo ni weusi au kahawia na hatua zifuatazo ni kahawiakijivu zenye milia miwili myeupe hadi hudurungi. Kiwavi wa hatua ya mwisho ana urefu wa takriban mm 35. Wadumili wana urefu wa mm 15-20. Mabawa ya mbele ni hudurungi yenye doa jeusi katikati. Mabawa ya nyuma ni meupe yenye vena hudurungi.

Wadumili hukiakia wakati wa usiku. Majike hutaga zaidi ya mayai 1000 juu ya bua na majani. Viwavi wanaotoka katika mayai hula matabaka ya juu ya tishu za majani ambayo inabakiza vidarisha katika majani. Viwavi walio wakubwa zaidi hula majani mazima lakini pengine hubakiza neva kubwa za majani. Wakikomaa huanguka chini na kuunda mabundo ardhini.

## Chakula
Viwavi hao hula spishi za nyasi hasa, k.m. mpunga, ngano, shayiri, mhindi, mtama, muwa na tete. Mara kwa mara wanaweza kuwa waharibifu kiasi.

## Udhibiti
Wakulima wengi hutumia viuawadudu vya kikemikali, lakini inapendekezwa  kutumia dawa za kibiolojia, kama vile *Bt*, ili kuhifadhi maadui ya asili. Hao wanajumuisha nyigu na nzi vidusia, sisimizi, wadudu-kibibi na kunguni-mgunda mbuai. Viwavi wanaweza kuambukizwa pia na virusi.

Jamii:Vipepeo na jamaa
Wahororo

**Wahororo** ni kabila la Kibantu linaloishi kusini magharibi mwa Uganda (wilaya ya Rukungiri) na linahusiana sana na Watutsi wa Rwanda. 

Lugha yao ni Kihororo (wao wanasema *Luhororo*) ambayo ni lahaja ya Kinyankore-Kikiga.

Mwaka 1905 afisa wa Kiingereza alisema ni "watu watulivu, wasiotisha" na ambao wanamiliki ng'ombe. 

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Rukungiri
Wasongora

**Wasongora** (pia: **Washongora**, **Wahuma**) ni kabila linaloishi magharibi mwa Uganda na mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ni mchanganyiko wa Wabantu na Waniloti.

Lugha yao ni Kisongora (wao wanasema *Lusongora*) ambayo inafanana na Kinyankore.

Tangu zamani ni wafugaji wa ng'ombe.

Leo wanakadiriwa kuwa 25,000 upande wa Uganda na wachache zaidi upande wa Kongo; wengi wao ni Wakristo.

Mwaka 2012 wamefufua ufalme wao.

## Wafalme wa Busongora
*Tarehe si kamili kwa wafalme wa zamani.*

1	Kogyere I Rusija-Miryango 	[Malkia]	        [1090-1120]	

2	Kogyere II				        [Malkia]		[1120-1130]		

3	Kyomya I kya Isiimbwa 						[1130-1140]

4	Mugarra I 								        [1140-1150]

5	Ndahura I kya Rubumbi						[1150-1160]

6	Mulindwa								        [1160-1170]

7	Wamara Bbala Bwigunda 	 					[1170-1200]	

8	Kyomya II Rurema							[1200-1210]

9	Kagoro 								                [1210-1220]	

10	Kakara-ka-Shagama							[1220-1250]	

11	Njunaki Kamaranga 			[Malkia]		[1250-1280]	

12	Shagama-rwa-Njunaki 						[1280-1300]

13	Wahaiguru Rukuba-Ntondo					[1300-1310]

14	Kateboha								        [1310-1330]	

15	Nyakahuma 				[Malkia]		[1330-1375]	

16	Kirobozi								                [1375-1400]

17	Mugarra II wa Kirobozi						[1400-1420]

18	Buyonga bwa Kirobozi						        [1420-1430]	

19	Kyomya III								        [1430-1460] 	

20	Nkome								                [1460-1485]	

21	Ihiingo 			 					                [1485-1500]	

22	Goro									        [1500-1525]

23	Kasheshe 								        [1525-1550]	

24	Kazoba								                [1550-1575]

25	Nyabongo I								        [1575-1600]	

26	Makora 								                [1600-1625]

27	Nyabongo II Kikundi Nyakwirigita 			        [1625-1655]

28	Mugonga Rutegwankondo					        [1655-1685]

29	Kitami kya Nyawera 			[Malkia]		[1685-1725]	

30	Rwigi I Wakoli							                [1725-1730]

31	Buremu I Rushoita							        [1730-1740]	

32	Kantunguru 				        [Malkia]	        [1740-1750]

33	Kyokoora								                [1750-1775]	

34	Mairanga ga Kyokoora						        [1775-1800]	

35	Kyomya IV Bwachali bwa Mairanga 					[1825-1850]	

36	Kikamba								                        [1850-1860]	

37	Rwigi II Kyeramaino Rweshakaramyambi 			[1860-1880]

38	Bulemu II Kigwamabere						        [1880-1886]	

39	Kogyere III Ikamiro 			[Malkia]		[1886-1889] 	

40	Rwigi III Mugasa Kakintule						        [1889-1891]

41	Rutairuka								                [1891]		

42	Njugangya Katurumba 							        [1891]

43	Kuriafire 								                [1891-1894]	

44	Kaihura 								                        [1894-1901]	

45	Kasigano 								                [1901-1907]	

46	Rwigi IV Bwebale Rutakirwa 			           		[2012-2015]

47 Ndahura II Imara Kashagama [2016 hadi leo]

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.busongora-chwezi.org  www.busongora-chwezi.org

S
Wasebei

**Wasebei** ni kabila linaloishi hasa kwenye mlima Elgon, mashariki mwa Uganda (wilaya ya Kapchorwa).

Lugha zao ni Kisebei na Kikupsabiny ambazo ni kati ya Lugha za Kiniloti.

Tangu zamani ni wafugaji wa ng'ombe .

Leo wanakadiriwa kuwa 275,000 upande wa Uganda na wachache zaidi nje yake; wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Kapchorwa
Wakadam

**Wakadam** ni kabila la watu wanaoishi kwenye mlima Kadam, kaskazini-mashariki mwa Uganda (wilaya ya Nakapiripirit). Walikimbilia huko baada ya maeneo yao mengine kuvamiwa na Wakaramojong kutoka Ethiopia.

Lugha yao inajulikana kama Kikadam, inafanana na Kiso, na ni sehemu ya kundi la lugha za Kinilo-Sahara. Lugha hiyo haitumiwi tena na vijana, hivyo inaelekea kufa.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Nakapiripirit
Wakumam

**Wakumam** ni kabila la watu wanaoishi kwenye ziwa Kyoga, kaskazini-mashariki mwa Uganda (wilaya ya Serere, wilaya ya Soroti na wilaya ya Kaberamaido). Walikimbilia huko kutoka Ethiopia kwenye karne ya 17 hivi.

Lugha yao, Kikumam, inafanana na Kiacholi na Kilango, na ni sehemu ya kundi la lugha za Kinilo-Sahara.

Wanakadiriwa kuwa 340,000 hivi.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Serere
Jamii:Wilaya ya Soroti
Jamii:Wilaya ya Kaberamaido
Walogo

**Walogo** (pia: **Walogoa**) ni kabila la Waniloti wanaoishi kaskazini-mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, magharibi mwa Uganda na kusini mwa Sudan Kusini. Walikimbilia huko kutoka Sudan.

Lugha yao, Kilogo au Kilogoti, ni ya kundi la lugha za Kinilo-Sahara.

Wanakadiriwa kuwa zaidi ya 300,000.

## Tanbihi
L
L
Waruuli

**Waruuli** ni kabila la Kibantu linaloishi magharibi kwa ziwa Kyoga, Uganda (wilaya ya Nakasongola na Wilaya ya Masindi, lakini pia Wilaya ya Amolatar na Wilaya ya Luweero). 

Lugha yao ni Kiruuli 

Wanakadiriwa kuwa watu 232,000 hivi.

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Nakasongola
Jamii:Wilaya ya Masindi
Jamii:Wilaya ya Amolatar
Jamii:Wilaya ya Luweero
Tacos ya Ufaransa

**Tacos ya Kifaransa** (kwa Kifaransa *tacos français*) ni chakula chenye tortilla ya ngano (mkata bapa kama chapati) inayoviringishwa imejaa vibanzi vya viazi, jibini na nyama. ,  , , vibanzi na mchuzi.  

Ingawa chakula hicho kinaitwa kwa jina la Kihispania "tacos", ni tofauti na tacos za Meksiko ilhali kinafanana zaidi na "buritos" ya nchi ile.

## Maandalizi 
Tacos ya Kifaransa ina tortilla ya ngano iliyo na mseto iliojumuishwa na: 

* nyama (bekoni , nyama ya ng'ombe ya kusaga, kebab, cordon bleu, soseji); 
* jibini; 
* vibanzi; 
* mchuzi (curry, BBQ, mchuzi myeupe, mayonnaise, ketchup au sosi nyingine). 

## Marejeo 
Jamii:Chakula
Jamii:Mapishi
Wasoga

**Wasoga** ni kabila la Kibantu linaloishi hasa mashariki mwa Uganda (wilaya ya Kamuli, wilaya ya Iganga, wilaya ya Bugiri, wilaya ya Mayuge, wilaya ya Jinja, wilaya ya Luuka, wilaya ya Kaliro, wilaya ya Busiki).

Lugha yao ni Kisoga (wao wanasema *Lusoga*) ambayo inazungumzwa na watu 3,000,000 hivi.

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
## Marejeo
* Fallers, Margaret Chave (1960) *The Eastern Lacustrine Bantu (Ganda and Soga)*. Ethnographic survey of Africa: East central Africa, Vol 11. London: International African Institute.
* Cohen, David William (1970). *A survey of interlacustrine chronology*. *The Journal of African History*, 1970, 11, 2, 177-202.
* Cohen, David William (1986). *Towards a reconstructed past : Historical texts from Busoga, Uganda*. (Fontes historiae africanae). Oxford: Oxford University Press.
*Fallers, Lloyd A. (1965) *Bantu Bureaucracy - A Century of Political evolution among the Basoga of Uganda*. Phoenix Books, The University of Chicago.

Jamii:Wilaya ya Kamuli
Jamii:Wilaya ya Iganga
Jamii:Wilaya ya Bugiri
Jamii:Wilaya ya Mayuge
Jamii:Wilaya ya Jinja
Jamii:Wilaya ya Luuka
Jamii:Wilaya ya Kaliro
Jamii:Wilaya ya Namutumba
Wagwe

**Wagwe** ni kabila la Kibantu linaloishi hasa mashariki mwa Uganda (wilaya ya Busia), ila wachache wako magharibi mwa Kenya. 

Lugha yao ni Kigwe (wao wanasema *Lugwe*) ambayo inazungumzwa na watu 100,000 hivi.

Leo wengi wao ni Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Busia
Jamii:Makabila ya Kenya
Rejeta

300px|thumb|Rejeta ya motokaa.
300px|thumb|Injini ya pikipiki yenye pezi za kupoza.
300px|thumb|Rejeta ya ukanzaji kwenye nyumba.
**Rejeta** (kutoka Kiingereza *radiator*) ni kifaa kinachotoa joto katika gari hadi kwenda kwenye mazingira ya nje. Rejeta hupokea joto ikiwa na uso mkubwa unaoachisha joto hilo katika mazingira yake penye joto kidogo.

## Rejeta kwenye motokaa
Motokaa zinazotumia injini ya mwako ndani huzalisha joto kubwa ndani ya injini. Joto hilo linapaswa kuondolewa nje. Kwa kusudi hilo kuna mabomba yenye maji au kiowevu kipozi kingine kinachopitishwa ndani ya injini ambako kipozi kinapokea joto. Kipozi husukumwa na pampu hadi rejeta kinapozunguka hadi kurudi kwenye injini. Ndani ya rejeta kiowevu kipozi kinapitishwa ndani ya mabomba membamba ambayo yanazungukwa na hewa ya nje. Hewa hiyo inasukumwa kupita kwenye rejeta kwa kasi kwa msaada wa parapela na mwendo wa gari. Hapa joto la kipozi ndani ya mabomba membamba linapotea katika hewa ya mazingira na kiowevu kilichopozwa kinarudishwa kwenda injini ambako kinapokea upya joto la mwako wa ndani.

## Rejeta za hewa
Kuna pia rejeta ya hewa bila kiowevu kipozi. Hizi ni vifaa kama pezi za metali zinazoongoza uso wa kupoza. Rejeta ya hewa inapashwa moto pamoja na injini na kutoa joto kupitia uso wake. Rejeta za hewa hazina ufanisi sawa na rejeta za kiowevu. Siku hizi hazitumiwi tena kwa magari lakini zinapatikana kwa injini ndogo kama injini za pikipiki.    

## Rejeta kwenye mfumo wa ukanzaji
Katika ukanzaji wa nyumba (mfumo wa kupasha moto katika mazingira baridi) rejeta ni kifaa cha metali kinachotoa joto chumbani. Mara nyingi imeunganishwa kwa mabomba na jiko linalozalisha joto. 

## Viungo vya nje
* Radiator Replacement and Troubleshooting Guides
* How Car Cooling Systems Work
Siku ya Usafi Duniani

thumb|Mfano wa mrundikano wa uchafu; katika siku ya usafi lengo ni kuondoa uchafu huo.
**Siku ya Usafi Duniani** (kwa Kiingereza *World Cleanup Day*) ni siku ya kimataifa ambayo lengo lake ni kuiepusha dunia na matatizo yanayosababishwa na uchafu, ikiwemo uchafu wa baharini. 

Siku ya usafi duniani kwa mwaka 2020 ni tarehe 19 Septemba.

Siku ya usafi huadhimishwa kwa watu kukusanya uchafu pamoja na kufagia, kazi ambazo hufanyika karibia kila mwaka kwa ajili ya utunzaji wa mazingira.

## Malengo 
Siku ya usafi duniani hufanyika karibia masaa ishirini na nne, na hufanyika Jumamosi ya tatu ya mwezi Septemba kila mwaka. Malengo ya siku hiyo ni kuhamasisha nyanja zote za jamii katika kuupiga vita uchafu na kushiriki katika matendo ya usafi kwa wote, akiwemo mtu mmojammoja, serikali, mashirika na asasi mbalimbali. Kuna mashirika na taasisi mbalimbali ambazo zinaandaa matamasha kwa ajili ya kuhamasisha watu kufanya usafi. Siku hii si siku ya kisiasa.
* Siku ya Usafi duniani 2019, 21 Septemba 2019, watu  millioni 21 kutoka nchi 180 walishiriki . 
* Siku ya Usafi Duniani 2020, 19 Septemba 2020
* Siku ya usafi duniani 2021, 18 Septemba 2021

## Tazama Pia
* Siku ya Matendo Mema

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Official website
Jamii:Sikukuu
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Mcheduara

thumb|150px|Kopo hili lina umbo la mcheduara.
250px|thumb|Mcheduara mraba na mshadhari.
right|thumb|150|Mcheduara mraba.
**Mcheduara** (pia **silinda**; *kwa Kiingereza: cylinder)* ni gimba la kijiometri linalofanana na kopo au kipande cha pipa. Hivyo jina lake linaeleza ni mche wenye umbo la duara au mviringo. Gimba la mcheduara linapakanwa na miduara bapa miwili inayokaa sambamba na kuwa vitako vyake. 

Kihisabati mcheduara unaweza kufafanuliwa pia kama uso  ambao ni jumla ya nukta zote zenye umbali sawa na mstari ulio katikati yake unaojulikana kama "mhimili" wake. Hii ni bila kitako. 

Kutokana na ufafanuzi huo gimba la mchemraba ni umbo thabiti uliomo ndani ya uso huo ukipakanwa na vitako viwili bapa sambamba.
*Kama vitako vinakaa kwa pembemraba juu ya mhimili, mcheduara huitwa mraba.
*Kama vitako vinakaa kwa pembe tofauti, tunapata mcheduara mshadhari. 

Mcheduara mraba huwa na
*mjao  V = π r 2 h  
*eneo la uso bila bapa zinazopakana  M = 2 π r h 
*eneo la uso wote E = 2 π r 2 + 2 π r h

Jamii:Jiometria
Dodoso

[thumb|300px|Mfano wa dodoso katika [lugha ya Kithai.]]
**Dodoso** (pia **kidadisi**, kwa Kiingereza: *questionnaire*) ni orodha ya maswali ya utafiti ambayo majibu yake hutolewa kimaandishi ama kwa kuandika jibu au kwa kuchagua kati ya majibu yaliyoandaliwa. 

Shabaha yake ni kukusanya habari au maoni kutoka kwa walengwa.  

Dodoso hutumiwa hasa katika fani za saikolojia, sayansi ya jamii na sayansi ya uchumi kwa ukusanyaji wa data kuhusu misimamo wa kijamii na kisiasa, maoni, upendeleo au hofu, na tabia za kisaikolojia. 

Kama dodoso linalenga idadi kubwa ya watu, majibu yake yanaandaliwa mara nyingi kwa kurahisisha tathmini. Mfano: Kwa swali kama "Katika uchaguzi ujao, unapanga kukipiga kura chama A), B), C) au D)?", utathmini wake ni rahisi zaidi kuliko kuuliza: "Kwenye uchaguzi ujao unapanga kufanya nini?". 

Kuna pia tafiti ambazo maswali yaliyoandaliwa hayafai, kwa mfano kama shabaha ni kujua ni vyakula vipi vinavyopendwa zaidi na kundi fulani. Kuorodhesha hapa vyakula maalumu kunaweza kuleta tatizo la mtafiti kutotaja vyakula ambavyo hajui au hategemei na hivyo matokeo ya utafiti hayaonyeshi hali halisi katika kundi lililolengwa. 

## Kusoma zaidi 
*Foddy, W. H. (1994). Constructing questions for interviews and questionnaires: Theory and practice in social research (New ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
*Gillham, B. (2008). Developing a questionnaire (2nd ed.). London, UK: Continuum International Publishing Group Ltd.
*Leung, W. C. (2001). "How to conduct a survey". Student BMJ. 9: 143–5.
*Mellenbergh, G. J. (2008). Chapter 10: Tests and questionnaires: Construction and administration. In H. J. Adèr & G. J. Mellenbergh (Eds.) (with contributions by D. J. Hand), Advising on research methods: A consultant's companion (pp. 211–234). Huizen, The Netherlands: Johannes van Kessel Publishing.
*Mellenbergh, G. J. (2008). Chapter 11: Tests and questionnaires: Analysis. In H. J. Adèr & G. J. Mellenbergh (Eds.) (with contributions by D. J. Hand), Advising on research methods: A consultant's companion (pp. 235–268). Huizen, The Netherlands: Johannes van Kessel Publishing.
*Munn, P., & Drever, E. (2004). Using questionnaires in small-scale research: A beginner's guide. Glasgow, Scotland: Scottish Council for Research in Education.
*Oppenheim, A. N. (2000). Questionnaire design, interviewing and attitude measurement (New ed.). London, UK: Continuum International *Publishing Group Ltd.
*Robinson, M. A. (2018). Using multi-item psychometric scales for research and practice in human resource management. Human Resource Management, 57(3), 739–750. https://dx.doi.org/10.1002/hrm.21852 (open-access)

## Viungo vya nje 
* Harmonised questions from the UK Office for National Statistics

Jamii:Takwimu
Jamii:Elimu jamii
Makumbusho ya Azimio la Arusha

**Makumbusho ya Azimio la Arusha** yanapatikana karibu kabisa na Mnara wa Mwenge eneo la Kaloleni jijini Arusha. 

Mwaka 1967 jengo hilo lilitumika kwa mkutano wa kihistoria kuhusu sera za siasa na uchumi za Tanzania za ujamaa na kujitegemea zilizotolewa mwaka 1977 na kufanya jengo hilo kubadilishwa na kuwa makumbusho madogo ya kisasa  katika mkoa huo.

## Historia
Makumbusho ya Azimio la Arusha yalianza kutumika mwaka 1977 wakati wa sherehe za kuadhimisha miaka kumi ya Azimio hilo, lakini kabla ya hapo jengo hilo lilikuwa likitumika kama ofisi za ustawi wa jamii kwa watu wa kata ya Kaloleni.
Jengo hilo lilipata umaarufu zaidi tarehe 26 hadi 29 pala ambapo kamati kuu ya CCM ilikaa chini na kupendekeza sera ya taifa ya Ujamaa na Kujitegemea iliyotangazwa rasmi tarehe 5 Februari 1967 na Mwalimu Julius Nyerere  

Jengo hili lipo pembezoni mwa makutano ya barabara nne za Kaloleni na katikati yake pamejengwa mnara wa mwenge, juu yake kukiwa na mfano wa mwenge unaowaka.

## Maonyesho
Eneo hilo hutumika kufanya maonyesho mbalimbali ikiwemo matukio ya kabla ya ukoloni na baada ya uhuru, historia ya mapambano ya makabila ya Tanzania na wavamizi waliovamia maeneo yao enzi za zamani pamoja na mapambano ya Vita vya Kagera na historia ya hali ya kisiasa Tanzania.

## Fursa nyingine
Mbali ya maonyesho katika jengo hilo la makumbusho ya Azimo la Arusha, fursa nyingine hupatikana katika maeneo yake ikiwemo:
* Maeneo ya nje kwa ajili ya maonyesho na sherehe
* Vyumba kwa ajili ya semina na warsha
* Ushirikiano wa kiutafiti
* Ushauri wa Usimamizi wa urithi
* Huduma za kutembeza ziara na mihadhara juu ya mada maalum juu ya utamaduni na historia

## Tazama Pia
* Makumbusho ya Kitaifa Dar es Salaam

## Marejeo
Jamii:Arusha
Jamii:Makumbusho ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Arusha Mjini
Mto Akanyaru

[thumb|Mto Akanyaru katika [beseni la mto Kagera (katikati)]]
**Mto Akanyaru** (pia: **Kanyaru**) ni mto uliopo nchini Burundi na Rwanda unaounganika na mto Nyawarongo kutiririsha maji yake hadi kuingia katika ziwa Viktoria, mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Burundi
* Orodha ya mito ya Rwanda
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

A
A
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Orodha ya mito ya Rwanda

**Mito ya Rwanda** ni mingi; humu imeorodheshwa baadhi tu pamoja na matawimto: 
# kulingana na beseni lake (kadiri inavyoelekeza maji yake katika Bahari ya Kati kupitia mto Naili, au Bahari ya Atlantiki kupitia Mto Kongo
# kadiri ya alfabeti.

## Kadiri ya beseni
### Bahari ya Kati
**Nile*
***Nile Nyeupe*
****Nile ya Viktoria (Uganda)*
****Ziwa Viktoria
*****Mto Kagera
******Mto Nyabarongo
*******Mto Mbirurume
*******Mto Mwogo
********Mto Rukarara
*******Mto Mukungwa
*******Mto Base
*******Mto Akanyaru

### Bahari ya Atlantiki
**Mto Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)*
***Mto Lualaba (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)*
****Mto Lukuga (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)*
****Ziwa Tanganyika
*****Mto Ruzizi
******Ziwa Kivu
*******Mto Sebeya
*******Mto Koko (Rutsiro)
******Mto Rubyiro
******Mto Ruhwa
*******Mto Koko (Rusizi)

## Viungo vya nje
*http://nile.riverawarenesskit.org/English/NRAK/Resources/Document_centre/WQ_Baseline_report_Rwanda.pdf 
*Central Intelligence Agency 1996
*United Nations 2006
*GEOnet Names Server 

Jamii:Mito ya Rwanda
R
Jamii:Jiografia ya Rwanda
Jamii:Orodha za kijiografia
Sifa

**Sifa** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: *Character*) ni uzuri au ubaya wa mtu au kitu fulani.

## Marejeo
Mto Base

'''''' ni jina la miwili kati ya mito inayopatikana nchini Rwanda, mmoja ukiwa katika mkoa wa Kaskazini na mwingine katika mkoa wa Kusini. 

Ni matawimto ya mto Nyawarongo ambao hutiririsha maji yake hadi kuingia katika ziwa Viktoria, mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Rwanda
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

B
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Wiki ya Uhuru wa Maoni

**Wiki ya Uhuru wa Maoni** (kwa Kiingereza: *Free Speech Week*; inajulikana pia kama "Wiki ya Kitaifa ya Uhuru wa Maoni") ni adhimisho la kitaifa la uhuru wa maoni na wa kujieleza katika nchi ya Marekani. Wiki hiyo huadhimishwa muda wote wa wiki ya tatu ya mwezi Oktoba kila mwaka. 

Kulingana na waandaaji, malengo ya wiki ya uhuru wa maoni ni kuifanya jamii kujiamini na kuona umuhimu wa wiki na uhuru wa maoni kidemokrasia na kusherehekea uhuru."

## Dhana
Uhuru wa maoni ni wiki inayotoa nafasi kwa mtu mmojammoja na asasi mbalimbali katika kutengeneza mahusiano bora na kuona umuhimu wa kujitolea. Sherehe hizo huandaliwa ili kuwajengea watu mazoea na tabia ya kujiamini katika kutoa maoni yao kwa uwazi na kujielezea wao wenyewe na kuongeza mahusiano katika uhuru huo.

## Historia
Shirika lisilo la kifaida la "Media Institute", linalopatikana Arlington, Virginia, lilianzisha wazo la wiki ya uhuru wa maoni mwaka 2003. Wazo likiwa ni katika kukuza mpango wa "Cornerstone Project", mpango wa kwanza wa mabadiliko ulikamilika mwaka 2003.

Mwaka 2005, waliiomba taasisi ya "National Association of Broadcasters Education Foundation" (NABEF) kuungana pamoja ili kuikamilisha wiki hiyo. Baadaye asasi nyingine mbili zikaomba pia kuungana katika kuikamilisha wiki hiyo ya uhuru wa maoni .”

Mwaka 2005 walisherehekea miaka mitano ya kuungana na kufanya kazi pamoja kama asasi tano ambazo ni "American Association of Advertising Agencies", "American Bar Association", "Americans for the Arts", ["National Constitution Center" katika [jiji la Philadelphia, na "National Endowment for the Humanities".

Tangu mwaka 2005 asasi hizo zimekuwa zikishirikiana na kampuni za habari na makampuni mengine kama magazeti katika kuitangaza wiki hiyo, vyuo vingine vya sheria vimekuwa pia vikishirikiana nao katika kuitimiza siku hii.

Mwaka 2011 jina lilifupishwa na kuwa "Wiki ya Maoni Huru".” Asasi nyingine zilitengeneza mabaraza ya kishauri mwaka 2012 ili kuitiliza nguvu zaidi wiki hiyo. Tarehe 30 Julai 2012, Robert Pittman, mkurugenzi wa "Clear Channel" na "Communications Inc"., alitangaza kukubali kuwa mwenyekiti wa baraza la ushauri la wiki ya uhuru wa maoni.

## Mawazo na Siasa
Wiki ya Uhuru wa Maoni inaweza kuwa ni tukio la kisiasa na pia jukwaa la mawazo huru kulingana na waandaaji wa wiki ya uhuru wa maoni ilikuwa ni kuunganisha na kuthaminisha uhuru wa maoni.”

## Tazama Pia
* Siku ya Mandela

## Viungo vya Nje
*Free Speech Week (www.freespeechweek.org)
*The Media Institute (www.mediainstitute.org)

## Marejeo
Jamii:Sikukuu
Mto Rubyiro

'''''' unapatikana nchini Rwanda. 

Ni tawimto la mto Ruzizi ambao hutiririsha maji yake hadi kuingia katika ziwa Tanganyika. Kutoka huko maji yanaelekea mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya Rwanda
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

R
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Ryuzo Shimizu

**Ryuzo Shimizu** (清水 隆三; 30 Septemba 1902 - ?) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Shimizu alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 23 Mei 1923 dhidi ya Ufilipino. Shimizu alicheza Japani katika mechi 2, akifunga mabao 1.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Cherif Mohamed Aly Aidara

**Cherif Mohamed Aly Aidara** ni kiongozi wa dini ya Shi'a kutoka Senegal-Mauritania ambaye anafahamika kwa kazi yake juu ya maendeleo ya kimataifa huko Afrika Magharibi. Anajulikana kama mmoja wa watu wa msingi wa dini ya Shi'a katika Senegal na Afrika Magharibi.

## Maisha
Wa asili ya mchanganyiko wa Moritania na Fulani, Cherif Mohamed Aly Aidara alizaliwa mnamo 1959 huko Darou Hidjiratou, kijiji katika eneo la Bonconto, Mkoa wa Kolda, Kusini mwa Senegal ambayo ilianzishwa na baba yake. Baba yake ni Cherif Al-Hassane Aidara, mtu wa Mauritania kutoka tawi la "Ahl cherif Lak-hal" wa kabila la Laghlal la Mauritania kutoka asili la Cherif Moulaye Idriss wa nasaba ya Idrisid, wakati mama yake ni Maimouna Diao, mwanamke kutoka Senegalese Peul (Fulani) ukoo wa Diao. Kama sharif wa Senegal, Aidara anatoka ukoo moja kutokana Nabii Muhammad.

Baada ya kumaliza elimu ya jadi ya Kiisilamu huko Senegal, ambayo mingi ilifundishwa na baba yake, Aidara aliendeleza elimu yake katika ukumbi wa Alliance française huko Paris, Ufaransa. Ana ufasaha katika lugha ya Kiarabu, Kiingereza, Kifaransa, Pulaar (Fulfulde), na Wolof.

Ndugu yake Cherif Habib Aidara ni meya wa eneo la Bonconto.

## Kazi
Mnamo 2000, Cherif Mohamed Aly Aidara alianzisha Taasisi ya Kimataifa isiyo ya Serikali ya Mozdahir huko Senegal. Aidara amezingatia elimu na maendeleo, kama vile kusimamia miradi ya maendeleo ya jamii, kukuza utumiaji wa fedha wa Kiislam, na kuongeza mwamko juu ya Uislamu wa Shi'i huko Senegal.

Wakati wa kazi yake ya mapema, Aidara alilenga miradi yake ya maendeleo na elimu zaidi katika mkoa wa Casamance (Fouladou) huko Senegal Kusini, lakini sasa imeenea nje ya Senegal katika sehemu zingine za Afrika Magharibi, ikijumuisha Mali, Guinea Bissau, Burkina Faso, Ivory Coast, na nchi zingine za Kiafrika. Mara nyingi yeye husafiri kimataifa na kushirikiana na taasisi kuu za kimataifa zisizo za kiserikali kama Programu ya Chakula Duniani.

Aidara pia anaongoza vituo vya redio "Radio Mozdahir FM" huko Dakar, na "Radio Zahra FM" huko Kolda.

## Vitabu
Vitabu kwa Kifaransa:

**Les Vérités de La Succession du Prophète*
**Sayyidda Zaynab (pslf) l’héroïne de Karbala*
**La prière du Prophète Mouhammad (pslf) selon les membres de sa famille*
**Ghadir Khoum : Qui relate l’évènement de Ghadir et le fameux discours du prophète (pslf) ce jour-là.*
**Achoura jour de deuil ou jour de fête ?*
**Principes de la finance islamique*

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Mozdahir 

Jamii:Watu wa Senegal
Uichiro Hatta

**Uichiro Hatta** (八田 卯一郎; 10 Septemba 1903 - 20 Aprili 1989) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Hatta alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 17 Mei 1925 dhidi ya Ufilipino. Hatta alicheza Japani katika mechi 2.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Mto Rumpungu

**Mto Rumpungu** (pia: Rumpungwe, Lumpungu, Umpungu) ni mto wa Burundi (mkoa wa Cankuzo na mkoa wa Ruyigi) na wa Tanzania (mkoa wa Kigoma). Ni tawimto la mto Malagarasi, ulio wa pili nchini Tanzania ukiwa kwa urefu (km 475) na ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika, ukiwa mto unaoliingizia maji mengi zaidi. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Cankuzo
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ruyigi
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kigoma
* Orodha ya mito ya Burundi
* Orodha ya mito ya Tanzania
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

R
Jamii:Mkoa wa Ruyigi
Jamii:Mkoa wa Kigoma
R
Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki
Shigemaru Takenokoshi

**Shigemaru Takenokoshi** (竹腰 重丸; 15 Februari 1906 - 6 Oktoba 1980) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Takenokoshi alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 20 Mei 1925 dhidi ya Jamhuri ya China. Takenokoshi alicheza Japani katika mechi 5, akifunga mabao 1.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Shojiro Sugimura

**Shojiro Sugimura** (杉村 正二郎; 4 Aprili 1905 - 15 Januari 1975) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Sugimura alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 27 Agosti 1927 dhidi ya Jamhuri ya China. Sugimura alicheza Japani katika mechi 1.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Tameo Ide

**Tameo Ide** (井出 多米夫; 27 Novemba 1908 - 17 Agosti 1998) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Ide alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 25 Mei 1930 dhidi ya Ufilipino. Ide alicheza Japani katika mechi 1.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Mto Agatete

'''''' ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kirundo) na Rwanda.

Maji huingia katika ziwa Rweru na hatimaye kuelekea Mto Naili na Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kirundo
* Orodha ya mito ya Burundi
* Orodha ya mito ya Rwanda
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Kirundo
A
A
Jamii:Ziwa Rweru
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Mto Akabizi

'''''' unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Muyinga na mkoa wa Ngozi).

Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Muyinga
* Orodha ya mito ya Burundi
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ngozi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Muyinga
A
Jamii:Mkoa wa Ngozi
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Shoichi Nishimura

**Shoichi Nishimura** (西邑 昌一; 1912 - 22 Machi 1998) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Nishimura alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 13 Mei 1934 dhidi ya Indonesia. Nishimura alicheza Japani katika mechi 2, akifunga mabao 1.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Tadao Horie

**Tadao Horie** (堀江 忠男; 13堀江 忠男 1913 - 29 Machi 2003) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Horie alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 15 Mei 1934 dhidi ya Ufilipino. Horie alicheza Japani katika mechi 3.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Rihei Sano

**Rihei Sano** (佐野 理平; 21 Septemba 1912 - 26 Machi 1992) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Sano alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 4 Agosti 1936 dhidi ya Uswidi. Sano alicheza Japani katika mechi 2.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Mto Gashinga

'''''' unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Cankuzo).

Maji yake huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Cankuzo
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

G
G
Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Mto Kongo
Jamii:Atlantiki