open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edward Sokoine

thumb|right|Edward Moringe Sokoine
**Edward Moringe Sokoine** (1 Agosti 1938 - 12 Aprili 1984) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania.

Aliwahi kuwa Waziri Mkuu mara mbili, tangu tarehe 13 Februari 1977 hadi 7 Novemba 1980, tena tangu tarehe 24 Februari 1983 hadi kifo chake, alipofariki kufuatana na ajali ya gari.

Uongozi wake ulionekana kuwa wa mfano kwa jinsi alivyokuwa na uadilifu na kufuatilia utendaji kazi huku akikemea ulaji rushwa na ubadhirifu wa mali za umma.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

Kwenye mwaka 1984 jina la Sokoine lilitajwa mara kadhaa katika majadiliano kuhusu rais mpya baada ya Nyerere yaliyoanza wakati ule. Lakini alifariki kwa ajali ya gari wakati akitoka kwenye kikao cha bunge Dodoma kuelekea Dar es Salaam. Kifo hiki kilisababisha masimulizi mbalimbali yenye wasiwasi kuhusu ajali hii kuwa ilipangwa.

Kifo chake kilileta majonzi makubwa kwa Watanzania wa kawaida ambao walikuwa wanamtarajia kuwatetea wanyonge na kuinua hali ya maisha yao.

Mwili wa Edward Moringe Sokoine ulizikwa nyumbani kwao Monduli, mkoani Arusha.

Sokoinie anakumbukwa hadi leo (2019). Chuo cha Kilimo na Mifugo Morogoro kilipewa jina la "Chuo cha Kilimo cha Sokoine" ambacho kwa sasa ni Chuo Kikuu cha Sokoine.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita 

Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wafransisko
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
John Stephen Akhwari

**John Stephen Akhwari** (amezaliwa wilayani Mbulu mkoani Manyara 1938) alikuwa mwanariadha kutoka nchini Tanzania aliyehudhuria Michezo ya Olimpiki mwaka wa 1968 kule Mexiko upande wa mbio ya marathoni.

## Viungo vya nje
* Article on Akhwari at the Official Website of the Beijing 2008 Olympic Games
* Makala ya blogu ya Kiaustralia inayotaja Akhwari
Boay Akonay

**Boay Akonay** (amezaliwa 3 Januari 1970) ni mwanariadha kutoka nchi ya Tanzania aliyehudhuria Michezo ya Olimpiki mwaka wa 1988 upande wa mbio ya marathoni.

## Viungo vya nje
* Takwimu za IAAF kuhusu Akonay
Filbert Bayi

**Filbert Bayi** (alizaliwa 23 Juni 1953) ni mwanariadha kutoka  Tanzania aliyeshiriki Michezo ya Olimpiki mwaka wa 1980 kule Urusi upande wa mbio za masafa marefu ya kati na kushinda medali ya fedha katika mbio ya mita 3000. 

Mwaka wa 1974 alikuwa ameboresha rekodi ya mbio ya mita 1500, na mwaka wa 1975 aliboresha rekodi ya mbio ya maili moja. 

Bayi ni mwanamichezo aliyejenga jina la taifa lake Tanzania kwa heshima ya michezo. Ni kwamba mara baada ya uhuru wa Tanganyika mwaka 1961 karibu michezo yote ilipewa umuhimu na kuvutia wote, watazamaji na wachezaji.

Jamii:Watu walio hai
Eddie Anaclet

thumbnail|right|200px| Eddie Anaclet

**Eddie Anaclet** (alizaliwa 31 Agosti 1985), ni mchezaji wa mpira wa miguu  nchini Tanzania aliyehamia Uingereza. Aliwahi kuichezea klabu ya  *Brackley Town*.

## Viungo vya nje
* ***(en:)*** Takwimu za Soccerbase kuhusu Anaclet 

Jamii:Watu walio hai
Lugha ya kwanza

, Azerbaijan.]]
, Australia, 19 Februari 2006]]
**Lugha ya kwanza** ni lugha ambayo mtu anaiongea kama lugha yake ya kwanza tangu utotoni, umri ambamo ni rahisi zaidi kuathiriwa na mazingira na hivyo pia kujifunza kusema kama watu wa kandokando  . 

Pia lugha hiyo huitwa **lugha mama** (kwa Kiingereza "mother tongue") kwa vile watu wengi hujifunza lugha yao ya kwanza kutoka kwa mama mzazi. Lakini hiyo si lazima: mara nyingine mtoto halelewi na mama, au kama analelewa, anatumia muda mrefu zaidi na watoto wenzake (hasa shuleni), hivyo anazoea lugha yao kuliko ile ya nyumbani, hata kama ni tofauti kabisa.

Kwa sababu hiyohiyo wapo watu wenye lugha mama zaidi ya moja.

Tarehe 17 Novemba 1999, UNESCO iliteua tarehe 21 Februari ya kila mwaka kuwa Siku ya Kimataifa ya Lughamama.

## Tanbihi
Jamii:Lugha
Rashidi Kawawa

**Rashidi Mfaume Kawawa** (27 Mei 1926 - 31 Desemba 2009) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Tanzania. Kuanzia tarehe 22 Januari 1962 hadi tarehe 13 Februari 1977 alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania. Alifuatwa na Edward Sokoine.
Baadaye alikuwa Katibu Mkuu wa Chama Cha Mapinduzi.

## Maisha
Rashidi Mfaume Kawawa alizaliwa tarehe 27 Februari 1926 katika kijiji cha Matepwende, Wilaya ya Songea, Mkoani Ruvuma, Tanzania. Alianza elimu ya msingi huko Liwale, Lindi mnamo 1941 - 1942 na kuendelea na masomo ya sekondari katika shule ya Dar es Salaam Secondary School.

## Viungo vya nje
* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita 
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Ucheki

thumb|left|300px|Ramani ya Ucheki
**Ucheki** au **Chekia** au **Czechia** (kwa Kicheki: Česko) pia **Jamhuri ya Kicheki** au **Jamhuri ya Czech** (kwa Kicheki: Česká republika) ni nchi ya Ulaya ya Kati na mwanachama wa Umoja wa Ulaya. 

Imepakana na Polandi, Ujerumani, Austria na Slovakia. 

Mji mkuu ni Praha (Kijer.: Prag; Kiing.: Prague).

Miji mingine mikubwa ni  Brno, Ostrava, Zlín, Plzeň, Pardubice, Hradec Králové, České Budějovice, Liberec, Olomouc na Ústí nad Labem.

Tangu zamani nchi imekuwa na kanda za Bohemia, Moravia na Silesia.

Wakazi husema hasa Kicheki ambacho ni lugha ya Kislavoni ya Magharibi.

Ni kati ya nchi ambako dini si muhimu kimaisha. Wakati wa sensa ya mwaka 2021, 56.9% ya wakazi walisema hawana dini yoyote, 30.1% hawakujibu swali husika, 11.7% walijitambulisha kama Wakristo (Wakatoliki 9.3% na madhehebu mengine 2.4%).

## Historia 
Mapema zaidi nchi ilikuwa ufalme wa Moravia kuu katika karne ya 7. 

Historia ya jamhuri ya Ucheki yenyewe si ndefu, tukiangalia tangu nchi hiyo kupokea uhuru kamili mwaka 1993 hadi leo. 

Hapo awali Ucheki ilikuwa imeungana na Slovakia wakiwa Cheko-Slovakia (Czechoslovakia) ambayo tena ilikuwa kwanza chini ya utawala wa ufalme wa Austro-Hungaria katika karne ya 19 hadi mwanzo wa karne ya 20, yaani mpaka vita kuu ya kwanza ya dunia wakati ufalme uliposhindwa na kusambaratika.

Rais wa kwanza kuteuliwa kwa taifa hilo mpya ni Tomáš Garrigue Masaryk.

Wakati wa vita kuu ya pili ya dunia Wajerumani walichukua uongozi wa Chekoslovakia, lakini hawakudumu mno. 

Kufikia mwisho wa vita hivyo USSR ilichukua unahodha na kuweka nchi hiyo katika sera ya Ukomunisti. 

Wananchi walitawaliwa kwa nguvu halisi hadi mwaka 1989 wakati kulitokea mapinduzi ya amani na kupata uhuru halisi na demokrasia. 

Mwaka 1993, nchi hiyo iligawanyika katika Ucheki na Slovakia kwa sababu ya kisiasa. 

Mwaka 1999 nchi ya Ucheki ilijiunga na NATO. 

Ucheki imekuwa mwanachama wa muungano ya Umoja wa Ulaya kuanzia mwaka 2004.

Ucheki ni maarufu katika dunia kwa usalama wake na inapendwa sana na mamilioni ya watalii ambao huizuru kila mwaka.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje
* Picha za Ucheki 
* Ramani ya Ucheki 
* Ramani ya Ucheki - staili ya Google Maps


Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya

Jamii:Nchi
Kicheki

**Kicheki** ni lugha ya Kislavoni katika familia ya lugha za Kislavoni cha Magharibi inayotumiwa nchini Ucheki. Pia kuna wasemaji takriban milioni mbili nje ya Ucheki. 

Kicheki ni lugha ya karibu na Kislovakia na Kisorbi. Kinaandikwa kwa alfabeti ya Kilatini. 

Wageni hushtuka mara nyingi wakiona maneno bila vokali, kwa mfano sentensi "Strč prst skrz krk". Sababu yake ni kwamba herufi za **r** na **l** zinaweza kuhesabiwa kama silabi (utaratibu unaofanana na "m" kama mwanzo wa neno mbele ya konsonanti katika lugha za Kibantu: m-fano, M-swahili).

Sarufi inapanga nomino zote katika jinsia tatu. 

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kicheki 
*lugha ya Kicheki katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ces

Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Ulaya
Jamii:Lugha za Ucheki
Kislavoni cha Magharibi

[thumb|275px|right|Nchi ambako lugha ya **Kislavoni cha Magharibi** ni lugha rasmi; 
 Nchi ambako lugha ya **[Kislavoni cha Mashariki** ni lugha rasmi; Nchi ambako lugha ya **Kislavoni cha Kusini** ni lugha rasmi]]
**Kislavoni cha Magharibi** ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa katika Ulaya ya Kati-Mashariki. 

Ni hasa lugha tatu za kitaifa ambazo ni 
* Kipoland nchini Polandi
* Kicheki nchini Ucheki
* Kislovakia nchini Slovakia.

Kuna tena lugha mbili za kieneo na wasemaji waliobaki ni wachache:
* Kisorbia katika Ujerumani ya Mashariki kusini kwa Berlin
* Kikashubi katika Polandi ya Kaskazini karibu na mji wa Gdansk.

Kuna kumbukumbu ya kihistoria ya lugha za ziada katika familia hii lakini hakuna wasemaji tena, ni lugha za kihistoria tu.

Lugha za Kislavoni cha Magharibi huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini.

Jamii:Lugha za Kislavoni
Orodha ya makabila ya Kenya

Hii **orodha ya makabila ya Kenya** inatokana na orodha ya lugha za Kenya iliyotolewa na Ethnologue.

Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.  

Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi Kenya kama wakimbizi kutoka vita katika nchi za jirani, wala vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Arabia, Uhindi au nchi nyinginezo.  

Kenya ina lugha rasmi Kiingereza na Kiswahili, lakini kuna zaidi ya lugha 60 za asili zinazotumika katika maisha ya kila siku.

## Makabila makuu
Makabila ya Kenya ni zaidi ya 40, kila moja ikiwa na tamaduni na lugha za kipekee na yakigawanyika katika makundi makuu ya lugha: Wabantu, Waniloti, na Wakushi. Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:
* Wakikuyu (Agĩkũyũ) 17.13% – kundi kubwa zaidi, wanaishi maeneo ya kati, huzungumza Kikuyu, wanajulikana kwa kilimo na biashara.
* Waluhya 14.35% – jamii ya magharibi, huzungumza lahaja mbalimbali za Kiluhya, wanajulikana kwa tamaduni za muziki na sherehe.
* Wakalenjin 13.37% – jamii ya Bonde la Ufa, huzungumza lahaja za Kalenjin, wanajulikana kwa utamaduni wa wanariadha.
* Wajaluo 10.65% – jamii ya Ziwa Viktoria, huzungumza Dholuo, wanajulikana kwa uvuvi na tamaduni za muziki.
* Wakamba 9.81% – jamii ya mashariki, huzungumza Kikamba, wanajulikana kwa ususi na biashara ya mitumba.
* Wasomali 5.85% – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kisomali, wanajulikana kwa ufugaji na tamaduni za Kiislamu.
* Wakisii 5.68% – jamii ya nyanda za juu za kusini magharibi, huzungumza Ekegusii, wanajulikana kwa kilimo cha chai na ndizi.
* Wamijikenda 5.23%
* Wameru (Meru) 4.15%
* Wamasai 
* Waturkana 
* Waembu 
* Wataita 
* Waswahili 
* Wasamburu

## Makabila kwa jumla
Kuna makabila asilia karibu arubaini nchini Kenya, yakiwemo:
*Waata
*Waaweer (au *Waboni*)
*Wabajuni
*Waborana
*Waburji
*Wachonyi
*Wachuka
*Wadaasanach
*Wadahalo
*Wadigo
*Waduruma
*Waembu
*Waendo
*Wagikuyu
*Wagiryama
*Wagusii (au *Wakisii*)
*Wakalenjin (wakijumisha Wapokot, Wamarakwet, Waelgeyo, Wanandi, Wasabaot, Wakipsigis, na Watugen)
*Wakamba
*Wakore
*Wakuria
*Waluo
*Waluhya (au *Waluyia*, wakijumuisha Wabukusu, Wanyala, Watachoni, Wakabras, Watsotso, Waidakho, Waisukha, Wamaragoli, Wawanga, Watiriki, Wanyore, Wakhayo, Wasamia, Wakisa, Wamarama)
*Wamaasai
*Wamalakote (au *Wailwana*)
*Wambeere
*Wameru
*Wamijikenda
*Wamwimbi
*Waogiek (au *Waokiek*)
*Waorma 
*Waoromo
*Wapokomo (Wapokomo wa Chini na Wapokomo wa Juu)
*Warendille
*Wasagalla
*Wasamburu
*Wasanye
*Wasengwer
*Wasomali (au *Wariyaahe*)
*Wasuba
*Waswahili
*Wataita
*Wataveta
*Wateso
*Watharaka
*Waturkana
*Wayaaku

Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:
* Wagujarati
* Wabaluchi
* Wapunjabi 
* Wagoa 
* Waingereza
* Wahadhrami 
* Waarabu 
* Waitalia

## Tanbihi
## Marejeo
*1989 Kenya Population Census 
*http://www.minorityrights.org/download.php?id=147 

Jamii:Makabila ya Kenya

*
Jamii:Makabila ya Afrika
Makabila ya Kenya

Jamii:Afrocrowd 2025
Rhine

**Rhine** *(tamka: Rain)* (kwa Kijerumani **Rhein**, Kifaransa **Rhin** na Kiholanzi **Rijn**) ni kati ya mito mirefu ya Ulaya.

## Chanzo na nchi inapopita 
thumb|left|250px|Ramani ya Rhine
Ina chanzo chake katika milima ya Uswisi. Inapita katika Uswisi, Ujerumani na Uholanzi; mwendo wake ni pia mpaka kati ya Uswisi na Liechtenstein, Uswisi na Austria halafu Ujerumani na Ufaransa.

Mpakani kati ya Uswisi na Ujerumani mto inapita katika ziwa la Konstanz (au: Bodensee).

## Njia ya maji 
Kuanzia mji wa Rheinfelden hadi Rotterdam kwa urefu wa zaidi ya 800&nbsp;km mto unapitika kwa meli za mtoni.

Usafiri mtoni ni muhimu kwa ajili ya viwanda vingi vilivyopo kando la mto.

Kihistoria Rhine pamoja na mto Danubi ilikuwa mpaka wa kakazini ya Dola la Roma.

## Delta ya Rhine 
Ndani ya Uholanzi mto hujigawa kuwa na mikono mikubwa miwili inayoitwa Waal na Lek. Mbele ya mji wa Rotterdam inaungana tena kuwa mto mmoja.

Image:Rheinmuendung_im_Bodensee.jpg|Rhine inayoingia katika Konstanz
Image:Chutes du rhin.jpg|Maporomoko ya Rhine kwa Schaffhausen
Image:Rivieren 4.46933E 51.88083N.jpg|Mdomo wa Rhine karibu na Rotterdam

Jamii:Mito ya Ujerumani
Jamii:Mito ya Uswisi
Jamii:Mito ya Ufaransa
Jamii:Mito ya Uholanzi
Adili na Nduguze

**Adili na nduguze** ni riwaya ya Shaaban Robert inayozungumzia jinsi ambavyo Adili, kijana mwenye roho na tabia njema, alihusudiwa na ndugu zake (Hasidi na Mwivu), walimchukia na kumpatia mateso na kumweka katika hali ngumu katika nyakati tofauti. 

Hao walimtesa kiasi cha kutosha na kama malipo ya makosa yao wakageuzwa manyani na jini liitwalo Huria. Lakini kwa moyo wake mwema Adili akayaombea msamaha baada ya miaka mingi yakitunzwa naye kwa mateso ya kuyapiga kiboko kila usiku na kuyapa posho. 

Baada ya hapo Huria alikubali pendekezo la Adili wakarejea katika utu tena. Mara baada ya baba yao kufariki dunia Adili na nduguze waligawana mali sawa kwa sawa katika sehemu tatu.

Kwa sehemu Kubwa kitabu cha Adili na Nduguze kimefanana na kitabu cha kwanza cha Alfu Lela U Lela.

Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Estonia

thumb|left|300px|Ramani ya Estonia
**Estonia** (kwa Kiestonia: *Eesti* au *Eesti Vabariik*) ni nchi ya Kibalti katika Ulaya ya Kaskazini. Imepakana na Latvia na Urusi. 

Finland iko ng'ambo ya Kidaka cha Ufini cha Bahari ya Baltiki na watu wake wana asili moja na Waestonia. 

Mji mkuu ni Tallinn unaojulikana pia kwa jina la Reval.

## Historia
Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wadani na Waswidi, halafu sehemu ya Dola la Urusi.

Katika miaka 1918-1940 ilikuwa jamhuri halafu miaka 1940-1991 mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.

Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Estonia ilijitangaza nchi huru.

Estonia imekuwa nchi mwanachama ya Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

## Watu
Lugha rasmi ni Kiestonia ambacho ni lugha mama ya 69.1% ya wakazi na karibu sana na Kifini. Karibu robo husema Kirusi. 

Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2011, 54.14% hawana yoyote. Wakristo Waorthodoksi ni 16.5%, Walutheri ni 9.91%, mbali ya madhehebu mengine yasiyofikia pekepeke 1%.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya serikali

Jamii:Estonia
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya

Jamii:Nchi
Danubi (mto)

thumb|300px|left|Ramani ya Danubi
**Danubi** ni mto mrefu wa pili katika Ulaya baada ya Volga. Jina lina asili katika lugha za Kislavoni na kumaanisha "mto". Mto huu unapita katika nchi nyingi na majina yake ni Donau (Kijerumani), Dunărea (Kiromania), Dunav (Kikroatia na Kiserbia), Duna (Kihungaria) na Dunaj (Kislovakia).

## Chanzo na mwendo 
Danubi inaanzia Ujerumani ambako mito midogo ya Brigach na Breg inakutana karibu na mji Donaueschingen katika eneo la Msitu Mweusi. Danubi inaishia Romania katika delta yake kwenye Bahari Nyeusi.

### Mto wa nchi kumi 
Danubi ni mto wa nchi kumi. Kwenye km 1070 (37%) za mwendo wake mto ni mpaka wa nchi fulani. Mto haupiti hata kidogo ndani ya Kroatia, Bulgaria, Ukraine na Moldova lakini ni mstari wa mpaka wa nchi hizi zinagusana na Danubi tu ukingoni wa mto upande mmoja. Inapita katika nchi zifuatazo au kugusa mipaka yao:

Namba za asilimia zinahusu urefu wa mto wote na sehemu ya kila nchi (Rejeo: Kamati ya kimatifa ya Danubi, Budapest, Januari 2000-Machi 2004)

## Picha 

Image:Containerschiff in Linz.jpg|Meli za mtoni kwenye Danubi 
Image:Canalul Dunare Marea Neagra.jpg|Mfereji kati ya Danubi na Bahari Nyeusi
Image:Schwedenbrücke Donaukanal Wien 2012 04.jpg|thumb|right|Schwedenplatz ukingo ya Kanali wa Danubi, Vienna
Image:DonauknieVisegrad.jpg|Danubi mjini Visegrád, Hungaria
Image:Bratislava New Bridge from castle hill.JPG|Daraja la Danubi mjini Bratislava (Slovakia) 

Jamii:Mito ya Ulaya
Jamii:Mito ya Ujerumani
Jamii:Mito ya Austria
Jamii:Mito ya Slovakia
Jamii:Mito ya Hungaria
Jamii:Mito ya Kroatia
Jamii:Mito ya Serbia
Jamii:Mito ya Romania
Jamii:Bahari Nyeusi
Liechtenstein

**Utemi wa Liechtenstein** (kwa Kijerumani: *Fürstentum Liechtenstein*) ni nchi ndogo katika Ulaya ya Kati. Imepakana na  Uswisi na Austria. Ni ya sita kati ya nchi huru ndogo zaidi duniani. 

Mji mkuu ni Vaduz wanapoishi wakazi 5000. 
thumb|left|330px|Ramani ya Liechtenstein

## Jiografia 
Nchi yote ina urefu wa km 24.56& kutoka kaskazini hadi kusini na upana wa km 12.36.

Urefu huu unafuata mwendo wa mto Rhine ambao ni mto pekee nchini, pia ni mpaka na Uswisi. 

Upande wa mashariki na karibu na mpaka wa Austria milima hupanda hadi kimo cha mita 2,599. 

## Historia
Kwa muda mrefu nchi ilikuwa sehemu ya Dola Takatifu la Kiroma ingawa chini ya utawala wa kikabaila.

Dola hilo liliposambaratishwa na Napoleon Bonaparte (1806), Liechtenstein ilijiunga na Shirikisho la Rhein hadi mwaka 1813 ambapo lilifutwa, halafu na Shirikisho la Ujerumani (1815-1866).

Ndipo ilipopata uhuru kamili ikitegemea ulinzi kutoka Uswisi.

## Uchumi 
Lichtenstein imekuwa nchi tajiri baada ya vita kuu ya pili ya dunia kwa sababu serikali ya mtemi ilidai kodi ndogo kabisa zilizohamasisha makampuni mengi ya nje kufungua ofisi zao nchini. 

Kuna pia benki nyingi zinazosemekana kuficha pesa za matajiri ambao wangetakiwa kulipa kodi ya mapato nyumbani kwao.

## Siasa 
Mkuu wa nchi ni mtemi Hans-Adam II anayeitwa kwa jina kamili "Johannes „Hans“ Adam II Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein". Tangu tarehe 15 Agosti 2004 amemkabidhi mwanawe Alois madaraka ya utawala.  

Bunge la wabunge 25 huchaguliwa na wananchi wote. Sheria zote zinapaswa kukubaliwa na mtemi. Mawaziri watano wa serikali huteuliwa na bunge na kuthibitishwa na mtemi. Wananchi wote wana haki ya kupeleka mapendekezo ya sheria, au kudai kura ya wananchi wote juu ya sheria iliyopitishwa na bunge na kuthibitishwa na mtemi. 

## Watu
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kijerumani.

Upande wa dini, wakazi wengi ni Wakristo, hasa Wakatoliki (78.4%) na Wakalvini (7.9%).

## Michezo 
Tangu 1984 Liechtenstein imejiunga na FIFA na UEFA na inashiriki tangu 1994 katika uteuzi wa timu za soka katika mashindano ya kombe la Ulaya na kombe la dunia.

Hata kama nchi ya wakazi 37,000 tu, na haina klabu mashuhuri, Waliechtensetin waliweza kushtusha wapinzani wao mara kadhaa.

Mwaka 1996 klabu ya Vaduz ilishinda klabu ya Latvia FC Universitate Riga 1–1 na 4–2 lakini ilishindwa baadaye na Paris St. Germain. 

Timu ya taifa ya 2004 iliweza kumaliziana na Ureno 2–2 na kushinda Luxemburg 4-0. 

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Jamii:Liechtenstein
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi ndogo sana
Jamii:Nchi Kijerumani kinapotumika
Jamii:Mkataba wa Schengen

Jamii:Nchi
Vaduz

thumb|150px|left|Maneo ya mji wa Vaduz nchini Liechtenstein
right|80px|Nembo ya Vaduz
thumb|right|200px|Kitovu cha mji wa Vaduz
thumb|right|200px|Boma la Vaduz ni makao ya mtemi

**Vaduz** *(tamka: faduts)* ni mji mkuu wa utemi wa Liechtenstein na makao makuu ya bunge la nchi. Iko kando la mto Rhine. Kuna wakazi 5,248. Mahali pake ni 47°8' N, 9°31' E.

Wakazi walio wengi ni wakatoliki. Kuna Askofu Mkuu wa kanisa katoliki.

Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Liechtenstein
Zagreb

thumb|Uwanja wa soko kuu mjini Zagreb
**Zagreb** ni mji mkuu wa Kroatia. Ina wakazi 973,667 2005. Iko katika kaskazini ya nchi kando la mto Sava kwenye kimo cha 120 m juu ya UB na anwani ya kijiografia ni 45°48′N 15°58′E.

## Utamaduni 
thumb|180px|Jumba la maagizo ya tamthiliya la kitaifa
Zagreb ni kitovu cha taasisi za utamaduni wa Kroatia.
Chuo kikuu kiliundwa tar. 23 Septemba 1669 ni kati ya vyuo vikuu vya kale katika Ulaya ya mashariki. Kuna pia Chuo cha Sanaa na Chuo cha Muziki.
600px|**Zagreb**

## Utalii 
Zagreb ni kituo muhimu cha watalii, kinachovutia wageni milioni kila mwaka pamoja na wasafiri wanaosafiri kutoka sehemu nyingine za Ulaya hadi Bahari ya Adriatic. Watalii wakuu wanatoka Austria, Ujerumani na Italia, pia kutoka Korea Kusini, Japan, China, India.
Sehemu ya kihistoria ya jiji kaskazini mwa Ban Jelačić Square inaundwa na Gornji Grad na Kaptol, eneo la miji ya enzi ya kati ya makanisa, majumba, makumbusho, nyumba za sanaa na majengo ya serikali. Wilaya ya kihistoria inaweza kufikiwa kwa miguu, kuanzia Mraba wa Ban Jelačić, katikati mwa Zagreb.
Zagreb inajulikana kwa mikahawa yake mingi inayotoa vyakula vya kitamaduni vya Kikroatia na vyakula vya asili.

## Viungo vya Nje 
* Tovuti rasmi ya Zagreb

Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Kroatia
Majiranukta ya kijiografia

350px|thumb|Maelezo ya latitudo na longitudo.
**Majiranukta ya kijiografia** (pia **anwani ya kijiografia**; Kiingereza: geographic coordinates) ni namna ya kutaja mahali duniani. Anwani ya kijiografia huelezwa kwa kutaja longitudo na latitudo za mahali fulani. 

Dunia hugawiwa katika gredi 360 za longitudo na gredi 180 za latitudo (90° za kaskazini na 90° za kusini).

Latitudo za kaskazini na kusini kwa ikweta zinatofautishwa ama kwa kuongeza herufi "N" (=north au kaskazini) na "S" (south au kusini) au kwa alama za "+" (kaskazini) na "-" (kusini).

Gredi za longitudo zinaanza kuhesabiwa kwenye meridiani ya 0° iliyokubaliwa ni mstari kutoka ncha ya kaskazini hadi ncha ya kusini unaopita katika mji wa Greenwich (karibu na London, mji mkuu wa Uingereza).

Kwa mfano, anwani ya National Theater mjini Accra (Ghana) ni: 5°33'14"N (latitudo) na 0°12'2"W (longitudo). 
 
Anwani inaandikwa mara nyingi kwa njia ya desimali pia na hapa inawezekana kutaja mahali kikakilifu zaidi. Hapo majiranukta vya Ikulu jijini Dar es Salaam ni: -6.815592,39.298204.

## Matumizi ya anwani ya kijiografia kwenye wikipedia
Wahariri wengi wanaongeza anwani ya kijiografia katika makala zinazohusu miji, kata, majengo au mahali pengine. Katika wikipedia hii tunaweza kutumia . Inatosha kunakili mfano kutoka ukurasa wa kigezo hiki na kubadilisha tarakimu zilizopo kwa namba zinazopatikana kwa kutumia GeoNames, Google Earth au ramani nyingine inayotuhusu kuona anwani ya kijiografia.

Jamii:Jiografia
Jamii:Vipimo
Kuwait

[thumb|right|[Ramani ya Kuwait]]
[thumb|right|Kuwait inavyoonekana kutoka [angani (2001)]]
thumb|right|Jiji la Kuwait
**Kuwait** (kwa Kiarabu: الكويت ‎) ni nchi ndogo ya Uarabuni kwenye Ghuba ya Uajemi. 

Imepakana na Irak na Saudia.

## Jiografia
Karibu nchi yote ni jangwa, lakini kuna pwani na visiwa vidogo. 

## Historia
Historia ya Kuwait ilianza kama utemi mdogo chini ya familia ya Al-Sabah iliyokuwa chini ya Sultani wa Uturuki aliyetawala nchi jirani ya Irak hadi vita kuu ya kwanza ya dunia. 

Tangu kuingia kwa Waingereza katika nchi za ghuba, mwaka 1899 watawala wa Kuwait walijiweka chini ya ulinzi wa Uingereza kwa sababu waliuona afadhali kuliko ukuu wa Uturuki. 

Waingereza walitetea hali yake ya pekee dhidi ya Waosmani na baadaye dhidi ya Saudia. 

Baada ya kuporomoka wa dola la Uturuki Kuwait iliendelea kama nchi lindwa chini ya Uingereza hadi kupata uhuru wake tarehe 19 Juni 1961.

Katika miaka iliyofuata Kuwait iliona madai ya Irak ya kuwa tangu zamani Kuwait ni mkoa wake uliotengwa na ukoloni. 

Tarehe 2 Agosti 1990 dikteta wa Irak Saddam Hussein alivamia Kuwait na kuiteka. Katika vita ya pili ya ghuba Marekani pamoja na nchi nyingine ilishambulia jeshi la Irak katika Kuwait na kurudisha serikali ya Emir al Sabah.

## Watu
Kati ya wakazi 4,044,500 asilimia 30 pekee ni wananchi au Wakuwait wenyewe. Wengine wote ni watu waliokuja kufanya kazi na kuishi hapo. Pamoja na wahamiaji kutoka nchi jirani, 60% ya wakazi ni Waarabu. Zaidi ya 30% tena wana asili ya India au nchi nyingine za Asia. Waafrika ni 76,698.

Lugha rasmi ni Kiarabu; wananchi wanakiongea kwa lahaja maalumu. Kiingereza pia kinatumika hasa, hasa katika biashara. 
 
Upande wa dini, wananchi karibu wote ni Waislamu, hasa Wasuni (70%), lakini pia Washia (30%). Ndiyo dini rasmi. Wakristo ni zaidi ya 10%, lakini karibu wote ni wahamiaji. Wahindu kutoka India ni wengi zaidi kidogo (karibu 15%). Wabuddha ni 2%.

## Uchumi
Nchi ni tajiri kutokana na wingi wa mafuta ya petroli yaliyopo chini ya ardhi yake. Akiba zake ni kama 10% za akiba za dunia yote. Kabla ya kupatikana kwa mafuta mwaka 1938 nchi ilikuwa maskini lakini sasa ni kati ya nchi tajiri zaidi duniani. 

Kabla ya kugunduliwa kwa mafuta palikuwa na kilimo kidogo sana, halafu ufugaji na hasa uvuvi baharini.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
*
*
*

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi ya serikali 
* 
* 

Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Kuwait
Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Mashariki ya Kati

Jamii:Nchi
Watani alkuwait

**Watani alkuwait** au **Taifa langu Kuwait** ni wimbo wa taifa la Kuwait.

## كلمات النشيد - Maneno ya Kiarabu 
وطني الكويت سلمت للمجد وعلى جبينك طالع السعد

وطني الكويت وطني الكويت وطني الكويت سلمت للمجد

1 يا مهد آباءالأولى كتبوا سفرالخلود فنادت الشهب

الله أكبر إنهم عرب طلعت كواكب جنة الخلد

2 بوركت يا وطني الكويت لنا سكنا وعشت على المدى وطنا

يفديك حر في حماك بنى صرح الحياة بأكرم الأيدي

3 نحميك يا وطني وشاهدنا شرع الهدى والحق رائدنا

وأميرنا للعز قائدنا رب الحمية صادق الوعد

## Kwa maandishi ya Kilatini 
::Watanil Kuwait Salemta Lilmajdi
::Wa Ala Jabeenoka Tali-Ossadi
::Watanil Kuwait
::Watanil Kuwait
::Watanil Kuwait Salemta Lilmajdi.

1
::Ya Mahda Abaa-il Ola Katabou
::Sefral Khloudi Fanadati Shohobo
::Allaho Akbar Ehnahom Arabo
::Talaat Kawakebo Jannatil Kholdi

2
::Bourekta Ya Watanil Kuwaita Lana
::Sakanan Wa Eshta Alal Mada Watana
::Yafdeeka Horron Fi Hemaka Bana
::Sarhol Hayati Be Akramil Aydi

3
::Nahmeeka Ya Watani Wa Shahidona
::Sharoul Hoda Wal Haqqo Ra-Edona
::Wa Amirona Lil Ezzi Qa-Edona
::Rabbol Hamiyati Sadqol Waadi

Jamii:Wimbo wa Taifa
Jamii:Kuwait
Frankfurt (maana)

**Frankfurt** ni jina la miji miwili mikubwa nchini Ujerumani. 
Kwa kusudi la kuitofautisha mara nyingi hutajwa pamoja na mto iliyoko:

* Frankfurt am Main ni mji mkubwa zaidi kati ya Frankfurt mbili iko kando la mto Main katika magharibi ya Ujerumani.

* Frankfurt an der Oder iko kando la mto Oder kwenye mpaka wa Ujerumani na Polandi upande wa mashariki 

Frankfurt ni pia jina la vijiji viwili na ilikuwa jina la maeneo ya kihistoria katika Ujerumani.

Kwa umbo la "Frankfort" au "Frankford" jina lapatikana katika Amerika ya Kaskazini. Lataja miji iliyoundwa na wahamiaji kutoka Ujerumani.

Maana asilia ya mto yanataja mambo mawili: "Frank" ni jina la kabila ya Kigermanik ya Kale ya "Wafranki". "furt" (kiing.: "ford") ni sehemu ya kupita mto pasipo maji yenye kina kikubwa.
Meles Zenawi

thumb|Meles Zenawi

**Meles Zenawi** (*9 Mei 1955 - 20 Agosti 2012) alikuwa Waziri Mkuu wa Ethiopia tangu 22 Agosti 1995 hadi kifo chake. Alitangulia kuwa rais wa nchi kati ya 28 Mei 1991 na 22 Agosti 1995. Alifuatwa na makamu wake Haile Mariam Desalegne.

## Historia yake 
Zenawi alikuwa mwanafunzi wa tiba kwenye chuo kikuu cha Addis Ababa wakati wa mapinduzi ya kikomunisti ya Ethiopia ya mwaka 1974. 1975 aliacha masomo akarudi kwake Tigray akajiunga na Harakati ya Ukombozi wa Tigray TPLF iliyopinga serikali mpya. Tangu 1985 aliongoza TPLF.
1989 alikuwa mwenyekiti wa ushirikiano wa TPLF na vikundi vingine vya upinzani kutoka sehemu mbalimbali za Ethiopia. 

Baada ya kupinduliwa kwa serikali ya kikomunisti ya Mengistu katika Mei 1991 Zenawi aliteuliwa kuwa Rais. 

1995 katiba ilibadilishwa. Cheo cha Waziri Mkuu kilikuwa cheo chenye uzito kuliko rais na Zenawi alihamia katika ofisi ya waziri mkuu.

## Elimu na maisha ya binafsi 
Meles Zenawi ameshika shahada ya MA ya utawala wa biashara kutoka Uingereza na MSc ya uchumi kutoka Uholanzi.

Amemwoa Azeb Mesfin; wana watoto watatu. Inasemakana Meles anapenda kusoma, kuogelea na tennis.

Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jamii:Marais wa Ethiopia
Jamii:Mawaziri Wakuu wa Ethiopia
Derg

**Derg** ni neno la Kiethiopia kwa ajili ya "kamati" au "halmashauri". Inamaanisha hasa kikundi cha wanajeshi waliompindua Kaisari Haile Selassie mwaka 1974 na kushika mamlaka ya serikali nchini Ethiopia.

Derg ilikuwa kamati ya wawakilishi kutoka sehemu mbalimbali za jeshi kama jeshi la nchi kavu, wanamaji, wanaanga na polisi. 
Derg ilitawala hadi 1987.

Kati ya 1975 na 1977 watu makumi elfu waliuawa hovyo kwa amri za Derg.

Mwenyekiti na kiongozi mkuu wa Derg alikuwa Mengistu Haile Mariam.

1987 Derg ilikabidhi madaraka kufuatana na katiba mpya na Ethiopia kutangazwa kuwa jamhuri ya kisoshalisti na Mengistu rais wake.

Derg
760

Makala hii inahusu mwaka **760 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
* Abu Nuwas, mshairi Mwarabu mjini Baghdad

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 8
956

Makala hii inahusu mwaka **956 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Adalbert wa Prague

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 10
Slovakia

thumb|400px|left|

**Slovakia** (Kwa Kislovakia *Slovenská republika*), rasmi kama **Jamhuri ya Slovakia**, ni nchi isiyo na pwani katika Ulaya ya Kati, inayopakana na Polandi kaskazini, Ukraini mashariki, Hungaria kusini, Austria kusini-magharibi, na Jamhuri ya Czech magharibi. Ina idadi ya watu takriban milioni 5.4, ikiwa ya 117 duniani. Jiji lake kubwa zaidi na mji mkuu ni Bratislava. Slovakia imegawanyika katika mikoa 8 (kraj). Inajulikana kwa milima yake ya Tatras, majumba ya kihistoria, na mchanganyiko wake wa utamaduni wa Kislavic na Kati ya Ulaya.

Slovakia imekuwa nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

Miji muhimu baada ya Bratislava ni Košice, Banská Bystrica, Žilina, Trenčín, Nitra, Prešov na Trnava.

Wakazi walio wengi wanasema Kislovakia, ambacho ni kati ya lugha za Kislavoni, lakini kieneo kuna pia wasemaji wa Kihungaria, Kibelarus na Kiukraine. 

Upande wa dini, 65.8% ni Wakatoliki, 8.9% Waprotestanti. 13.4% wanajitambulisha kama Wakanamungu.

## Historia 
Kwa sehemu kubwa ya historia yake hadi mwaka 1918 Slovakia ilikuwa chini ya watawala wa Habsburg waliokuwa wafalme na makaisari wa Austria. 

Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia Slovakia ilipata uhuru pamoja na Ucheki katika nchi ya Chekoslovakia. 

Mwaka 1993 Ucheki na Slovakia ziliachana kwa amani na kuwa kila moja nchi ya pekee.

## Viungo vya nje 
* The Slovak Republic Government Office


Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya

Jamii:Nchi
Aswan

thumb|200px|left|Msikiti mkuu wa Aswan
[thumb|200px|[Kanisa kuu la Kikopti la Aswan]]
**Aswan** (kwa Kiarabu أسوان, Aswān, pia Assuan au Assouan) ni mji wa kusini kabisa nchini Misri wenye wakazi 200,000. Ni makao makuu ya mkoa wa Aswan. Imejulikana duniani kutokana na lambo la Aswan ambalo ni ukuta mkubwa unaozuia mwendo wa mto Nile na kusababisha kutokea kwa bwawa la Nasser.

Tangu kutengenezwa kwa lambo hilo, Aswan imekuwa mji wa viwanda kwa sababu umeme unapatikana kwa wingi tangu 1960.

Utalii ni muhimu pia, kwa sababu karibu na Aswan kuna mabaki mengi ya mahekalu na majengo mengine ya enzi za Misri ya Kale.

## Historia 
Zamani mji ulijulikana kwa jina la Syene au Swan au Seveneh. Inatajwa hata katika Biblia. Ilikuwa mji muhimu wa Misri ya kusini na mara nyingi mpaka na madola ya Sudan. Hivyo Mafarao waliweka huko kituo muhimu cha kijeshi kwa karne nyingi. 

Aswan ilikuwa muhimu katika historia ya sayansi. Wazee walitambua ya kwamba wakati wa mchana jua liko juu kabisa angani na fimbo halina kivuli katika saa ya adhuhuri. Mtaalamu Mmisri Eratosthenes alianza hapa upimaji wake uliothibitisha ya kuwa dunia si tambarare, bali duara kama mpira. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Misri

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 
*  Aswan 
*  Morocco • ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ • المغرب 

Jamii:Miji ya Misri
Jamii:Mkoa wa Aswan
Jamii:Nile
Latvia

thumb|right|330px|Ramani ya Latvia

**Latvia** (kwa Kilatvia: *Latvija* au *Latvijas Republika*, kwa Kilivonia: *Lețmō* au *Leţmō Vabāmō*) ni nchi za Kibalti katika Ulaya ya Kaskazini.

Imepakana na Estonia, Lithuania, Belarus na Urusi. Uswidi iko ng'ambo ya bahari ya Baltiki.

Mji mkuu ni Riga. 

Latvia ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu 1 Mei 2004.

## Historia 
Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wapolandi na Waswidi, halafu (1710) sehemu ya Dola la Urusi.

Katika miaka 1918-1940 ilikuwa jamhuri halafu miaka 1940-1991 mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.

Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Latvia ilijitangaza nchi huru tena.

Latvia ilijiunga na Umoja wa Ulaya baada ya azimio la Halmashauri Kuu ya Ulaya ya tarehe 13 Desemba 2002 iliyokutana Kopenhagen.

Katika kura ya maoni ya tarehe 20 Septemba 2003 ni 66.9% za Walatvia wote waliokubali azimio hilo.

Latvia iliingia rasmi katika Umoja wa Ulaya tarehe 1 Mei 2004 pamoja na nchi nyingine 9 za Ulaya mashariki.

## Watu
Idadi ya watu inapungua, na sasa iko chini ya milioni 2.

Wakazi wengi ni Walatvia 61.6%, halafu Warusi 25.8%, Wabelarus 3,4%, Waukraina 2,3%, Wapolandi 2,1%, Walituania 1.2% na wengine 4.8%.

Lugha rasmi ni Kilatvia, ambayo ni mojawapo ya lugha za Kibalti. Wananchi walipiga kura ya kukataa Kirusi kama lugha rasmi ya pili.

Upande wa dini, wengi (78.5%) ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, ingawa 7% tu wanashiriki ibada mara kwa mara. Hasa ni Walutheri (34.2%), Wakatoliki (24.1%) na Waorthodoksi (19.4%). Asilimia 21.1 hawana dini yoyote.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
; Latvia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Nchi za Kibalti
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Mengineyo
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Rīga Wiki 

; Serikali
* President of Latvia
* Parliament of Latvia
* Government of Latvia
* Ministry of Foreign Affairs of Latvia
* Statistical Office of Latvia
* Latvian Institute
* Bank of Latvia

; Taarifa za jumla
* Latvia Online
* European Union country profile
* Britannica Online Encyclopedia
* BBC News country profile
* 
* Latvia  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Key Development Forecasts for Latvia from International Futures

; Elimu na utamaduni
* Latvian Cultural Canon
* Latvian Culture Map 
* Latvian Culture Portal 
* Latvian Community 
* Livonian Culture Portal
* State Agency of Cultural Heritage
* National Library of Latvia 
* Latvian Heritage
* Latvian Music Information Centre

; Utalii
* Official Latvian Tourism Portal

; Ramani
* 


Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya

Jamii:Nchi
Negus

**Negus** ni cheo cha kifalme katika historia ya Uhabeshi au Ethiopia. Maana ya neno hili ni "mfalme". 

Cheo hiki kilitumiwa katika historia ya Ethiopia na watawala mbalimbali wa majimbo kwa mfano wa Shewa, Gonder, Tigray na Gojam. Mtawala mkuu wa Ethiopia alitumia cheo cha "Negus Negesti" *(pia: "Negusa Nagast" au mfalme wa wafalme)* kinacholingana na "Kaisari".

Negus wa mwisho alikuwa tangu 1928 Ras Tafari Makonnen aliyeendela kuwa Kaisari Haile Selassie I tangu 1930. Alipinduliwa na kuuawa na wanajeshi wa Derg waliomaliza utawala wa kifalme katika Ethiopia.

Jamii:cheo
Bendera ya Sudan

thumb|250px|right|Bendera ya Sudan
thumb|250px|right|Bendera ya Sudan kati ya 1956-1970
thumb|right|200px|Bendera ya Sudan ya Kusini (SPLA)

**Bendera ya Sudan** imetumika tangu 20 Mei 1970. Ina milia mitatu ya kulala ya nyekundu, nyeupa na nyeusi pamoja na pembetatu ya kijani.

Rangi ya milia mitatu ni rangi za Umoja wa Waarabu ni sawa na bendera za Misri, Syria, Irak na Yemen. Pembetatu ya kijani inaonyesha rangi ya nne kati ya rangi wa Waarabu ni rangi ya Uislamu na mtume Mohamed.

Jamii:Sudan
Sudan
Bendera ya Moroko

thumb|250px|Bendera ya Moroko

**Bendera ya Moroko** ni nyekundu ina nyota ya kijani yenye pembe tano katikati. Ilitumiwa rasmi tangu 17 Novemba 1915 lakini ina historia ya karne kadhaa nchini.

Rangi nyekundu ilionyeshwa tangu karne ya 17 na watawala wa familia ya Waalawi kwa sababu wanadai ni sehemu ya ukoo wa mtume Muhamad na nyekundu ni alama ya ukoo huo.

Wakati wa Moroko kuwa nchi lindwa chini ya Ufaransa nyota ya pembetano iliingizwa. 

Jamii:Moroko
Moroko
Bendera ya Angola

thumbnail|Bendera ya Angola

**Bendera ya Angola** ina milia miwili ya kulala. mlia wa juu ni nyekundu na mlia wa chini ni nyeusi. Katikati kuna nembo ya njano.

Jinsi ilivyo katika nchi mbalimbali za Afrika bendera ya chama tawala imebadilishwa kidogo na kutangazwa kuwa bendera ya taifa.
Katika Angola ni chama cha MPLA kilichoshinda baada ya vita ya wenywewe kwa wenyewe na kubadilisha bendera yake hivyo.

Rangi ya nyekundu ilimaanisha usoshalisti, nyesusi bara na watu wa Afrika.

Baadaye maelezo kwa ajili ya nyekundu yalibadilishwa kumaanisha jitihada na damu yaliyomwagika kwa ajili ya uhuru wa taifa.

Alama ndani ya bendera inafanana na mundu na nyundo nembo ya Umoja wa Kisovyet. Hapa ni nusu ya gurudumu meno, panga na nyota. 
Bendera ilianzishwa rasmi tarehe 11 Novemba 1975 offiziell eingeführt.

## Alternativvorschlag 
thumbnail|Pendekezo la bendera jipya 2003
Tangu 2003 kuna pendekezo la bendera jipya isiyokumbusha itikadi wala damu na vita.

Jamii:Angola
Angola
Seoul

thumb|Majengo ya kihistoria na ya kisasa mjini Seoul
**Seoul** ni mji mkuu na mji mkubwa katika Korea ya Kusini. Kihistoria na hadi mwaka 1945 ilikuwa mji mkuu wa Korea yote.

Ina wakazi 10,276,968 kwenye eneo la km² 610.

Seoul iko kando ya mto Han katikati ya rasi ya Korea karibu na mpaka na Korea ya Kaskazini.

Jiji ni kitovu cha siasa, uchumi, utamaduni na elimu ya Korea Kusini. 

Seoul ilikuwa mahali pa michezo ya olimpiki ya mwaka 1988.

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Olimpiki
Rasi ya Korea

295px|thumb|Ramani ya rasi ya Korea
**Rasi ya Korea** ni rasi (kwa neno lenye asili ya Kilatini: peninsula) kubwa katika Asia ya Mashariki. Inaingia kuelekea upande wa kusini takriban km 1,100 kutoka Asia bara ndani ya bahari ya Pasifiki. Bahari upande wa mashariki huitwa bahari ya Japani (inaitwa pia Bahari ya Mashariki) na upande wa magharibi huitwa Bahari Njano, kwenye Mlango wa Korea unaounganisha njia mbili za kwanza za maji. Mlango wa bahari wa Korea hutenganisha Korea na Japani ukiunganisha bahari zote mbili za kando. Bahari ya Uchina ya Mashariki iko upande wa kusini.

Hadi mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Korea ilikuwa sehemu moja ya kisiasa ambayo kwa harakaharaka ilipata kugonga hadi kwenye eneo la Peninsula ya Korea. 

Tangu mwisho wa ukoloni wa Japani 1945 rasi iligawiwa kisiasa, kwanza kati ya kanda za kirusi na kimarekani. 

Tangu mwisho wa vita vya Korea tarehe 27 Julai 1953 rasi imegawiwa kati ya Korea Kaskazini na Korea Kusini.

Mipaka ya kaskazini ya Peninsula ya Korea inaeleweka kikawaida kwamba imepakana baina ya Korea Kaskazini na majirani zake wa kaskazini, Uchina (1,416&nbsp;km ikiwa pamoja na mikoa ya Jilin na Liaoning) na Urusi (19&nbsp;km). Mipaka hii imejiumba kiasili na mito ya Yalu/Amnok na Tumen/Tuman/Duman. Kwa kuchukua ufafanuzi huu, Peninsula ya Korea (ikiwa pamoja na visiwa vyake) ina eneo la kilomtia za mraba zipatazo 220,847 (85,270 sq mi).

 

## Tazama pia 
* Korea
* Korea Kaskazini (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea)
* Korea Kusini (Jamhuri ya Korea)

## Tanbihi 
## Marejeo 
* 
* Lithuanian lake similar to the Korean Peninsula  kaibab gordian

## Viungo vya nje 
* Location of The Korean Peninsula  - The Official Korea Tourism Guide Site

Jamii:Rasi za Asia
Jamii:Jiografia ya Korea
Eris

thumb|Picha ya Erisi na mwezi wake
**Erisi** (alama: ; pia **(136199) Erisi** au **136199 Erisi**) ni sayari kibete kubwa inayojulikana katika mfumo wa Jua letu.
thumb|Picha inaonyesha mwendo wa Erisi kwenye picha zilizopigwa kwa darubini ya anga ya Mt. Palomar. Erisi ni ile nukta ndogo inayochezacheza upande wa kushoto juu ya mstari wa katikati ya picha. Mwendo unaoonekana ni mabadiliko ya mahali pa Eris angani katika muda wa masaa matatu. Nukta nyingine ni nyota tu zinazokaa mahali pamoja.
## Tabia ze Erisi 
Njia yake ya kuzunguka jua ni nje ya njia ya Pluto. Eros inaonekana ina angalau mwezi mmoja unaoitwa Dysnomia. Makadirio ya kipenyo chake ni 2400 km ambacho ni kikubwa kidogo kuliko Pluto. Inazunguka jua katika muda wa miaka 556.7 ya dunia. Umbali wake na jua ni mara 97 umbali wa dunia yetu. Kutoka Erisi hata jua letu laonekana kama nyota ndogo tu.

## Kutambuliwa kwa Erisi 
Erisi ilitambuliwa 2005 na wanaastronomia walioongozwa na Dr. Michael E. Brown kwenye paoneaanga Mount Palomar (Marekani). Walichungulia picha za anga zilizopigwa mwaka 2003 wakatambua nukta ya anga lililobadilika mahali. 

## Erisi ni chanzo cha utaratibu wa "Sayari Kibete" 
Kutambuliwa kwa Erisi kulisababisha wanafalaki kuanzisha kitengo kipya cha "sayari kibete". Brown aliwahi kutangaza Erisi kuwa sayari ya kumi ya jua letu. Lakini wataalamu wengine waliona uwezekano mkubwa ya kwamba magimba mengine ya kufanana na Erisi yatapatikana karibuni. Maana ya neno "sayari" kwa kulingana na sayari za ndani ilihofiwa kutavurugika. Hivyo utaratibu wa sayari kibete ulianzishwa.

Hivyo Erisi ilikuwa sababu ya kushushwa kwa cheo cha Pluto ambayo ni ndogo kuliko Erisi.

### Viungo vya Nje 
* [Michael Brown's webpage about 
* [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ Tovuti ya Brown kuhusu mwezi wa Eris 
* http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am2003ub313.html compiled list of data
* MPEC listing 
* Java 3D orbit visualization
* Spaceflight Now article
* Slacker Astronomy Interview With Co-Discoverer Trujillo
* NASA - new planet discovered
* Trans-Neptunian Object mp|2003 UB|313 — IAU statement regarding the planetary status of Eris
* Simulation of mp|2003 UB|313's orbit — mp|2003 UB|313 is in a 17:5 resonance with Neptune
* Keck observatory page about the discovery of mp|2003 UB|313's moon
* Parade Magazine on the spacecraft *New Horizons*
* M. E. Brown et al., *Satellites of the largest Kuiper belt objects*, Astrophysics Journal Letters, 25 Desemba 2005 preprint

### Habari magazetini 
* Tenth planet discovered in outer solar system - NewScientistSpace.com
* Astronomers Discover "10th Planet"  - Sky & Telescope article
* Tenth Planet Discovered - Astronomy Magazine article
* LARGER THAN PLUTO! 10th Planet Discovered? - Planetary Society
* Tenth planet found! - spaceflightnow.com
* Object Bigger than Pluto Discovered, Called 10th Planet - space.com
* Astronomers detect '10th planet' - BBC News
* You Call That a Planet? How astronomers decide whether a celestial body measures up.  - Slate.com
* Hubblesite:Revised diameter (April 2006)
* A Dwarf Planet Is Named: Eris - New York Times

Eris
Rijili Kantori

**Rijili Kantori** , **Rijili Kantarusi** au ing. **Alpha Centauri** *(pia: Toliman au Rigil Kentaurus)* ni nyota inayong'aa sana katika anga ya kusini kwenye kundinyota la Kantarusi  *(pia: ing. Centaurus)*. Ni nyota angavu ya nne angani lakini haionekani kwenye nusu ya kaskazini ya Dunia.

Alpha Centauri ni nyota ya pekee kwa sababu ni nyota yetu jirani katika anga ina umbali wa miakanuru 4.2. Inaonekana angani karibu na kundinyota la Salibu (Crux).

## Jina
Jina la Kiswahili ni Rijili Kantori linalotokana na ar. رجل القنطور *rijil-al-qantur*. Maana ya jina ni "mguu wa kantori (kentauro)" maana mataifa ya kale waliona kundinyota lote kama picha ya kiumbe ambacho ni nusu farasi na nusu binadamu kulingana na mitholojia ya Kigiriki. Jina la kimagharibi "Rigel/Rigil Centauri"[1] linatokana na jina lilelile la Kiarabu kwa "mguu" yaani رجل inayoandikwa kwa herufi za Kilatini ama "rijil" au "rigil" au "rigel". Ilhali kuna nyota kadhaa zilizotazamiwa kama "mguu" kwenye picha za makundinyota, ni kawaida kuongeza jina la kundinyota yake.

Jina la kitaalamu kufuatana na mfumo wa Bayer ni Alfa Centauri kwa maana ya kwamba ilitazamiwa kuwa nyota ya kwanza katika uangavu kati ya nyota za Kantarusi (Centaur). 

## Mfumo wa nyota tatu
thumb|right|Uhusiano wa ukubwa wa nyota za Kantarusi na jua letu

Rijili Kantori (Alpha Centauri) inaonekana kama nyota moja lakini kwa darubini kubwa inaonekana kuwa mfumo wa nyota tatu zinazokaa karibu na kushikamana kati yao. Nyota mapacha za Alpha Centauri A na Alpha Centauri B ziko miakanuru 4.36 kutoka kwetu na nyota ya tatu Alpha Centauri C au Proxima Centauri ina umbali wa miakanuru 4.22.

Proxima Centauri (yaani nyota ya Kantarusi iliyo karibu zaidi nasi) imegunduliwa kuwa na sayari moja. Vipimo vinavyopatikana hadi sasa zinaonyesha uwezekano mkubwa ya kwamba sayari hii ni ya mwamba (kama dunia yetu, Mirihi au Zuhura) na inaweza kuwa na angahewa, tena katika upeo wa joto unaoruhusu kuwepo kwa uhai. 

## Marejeo
Jamii:Nyota
Desimita

**Desimita** (pia: **desimeta**) ni kipimo cha urefu wa sentimita 10 au mita 0.1.

Kifupi chake ni dm.

Kipimo hiki hakitumiki sana isipokuwa na walimu wanaopenda kuwapa wanafunzi mazoezi ya kubadilisha vipimo.

1 dm = 10 cm 	 ; 	1 cm = 0,1 dm
1 dm = 100 mm 	 ; 	1 mm = 0,01 dm

Jamii:Vipimo vya urefu
Maili

**Maili** ni kipimo cha urefu. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza. Zamani ilitumiwa sana lakini siku hizi matumizi yamepungua sana.

Maili si kipimo sanifu cha kimatifa hivyo urefu wa maili moja ni tofauti kati ya nchi na nchi hata kama ni maili ya nchi kavu au maili ya baharini.

Hadi leo inatumiwa katika nchi zinazotumia lugha ya Kiingereza ingawa hizi zote zinaelekea kubadilisha au zimeshabadilisha tayari kawaida yao kwa kutumia kilomita.
Ila tu watu wamezoea maili sana wakiendelea kuitumia.

Maili ya Kiingereza ina futi 5,280 au mita 1,609. 

Maili ya baharini ni mita 1,852.

## Maili asilia 
Asili ya maili ni kawaida ya Waroma wa Kale. Walitumia kipimo cha *milia passuum* (=hatua 1000) kwa kupima urefu wa mbali.

"Milia" hii ilikuwa sawa na futi za Kiroma 5,000. Kipimo hiki cha Kiroma kilingia katika vipimo vya mataifa ya Ulaya.

Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo vya Uingereza
Futi

na katika nchi chache za Jumuiya ya Madola]]
**Futi** (kiing. *foot*) ni kipimo cha urefu wa 30.48 sentimita au inchi 12. Asili yake ni urefu wa sehemu ya kanyagio ya mguu wa mwanadamu. Si kipimo sanifu cha kimataifa bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza.

Kifupi chake ni ft. au inaandikwa hivyo: futi 5 inchi 11 = 5' 11".

Neno "futi" latumiwa pia kutaja chenezo au rula (chombo cha kupima urefu wa kitu).

Kipimo cha futi kiliingia katika Kiswahili tangu ukoloni wa Uingereza. Kimechukua nafasi ya vipimo asilia vya Kiswahili kama shubiri (takriban 25 cm) na ziraa (takriban 50 cm).

Kihistoria urefu wa futi ilikuwa tofauti kati nchi na nchi. Leo hii inatumiwa zaidi Marekani lakini pia kwa uzoefu katika nchi zinazotumia sana lugha ya Kiingereza hata kama rasmi zimeshakubali vipimo sanifu vya kimataifa SI. 

* futi 1 = inchi 12
* futi 1 = 304.8 millimita
* futi 5,280 = maili 1

Jamii:Vipimo vya urefu
Jamii:Vipimo vya Uingereza
Morta

**Morta** (au **morita**, pia **futuri**) ni kipimo cha urefu cha takriban cm 18 - 20. 

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole gumba na kidole cha shahada kwenye mkono mmoja. 

Inafanana na shibiri lakini ni fupi.

Morta si kipimo sanifu, lakini katika maisha ya kila siku inasaidia sana. Mtu akijua urefu wa morta yake anaweza kupima vitu vingi haraka. Kwa sababu mtu hutembea na mkono wake kila saa, tofauti na futi au chenezo. Hivyo kuna ushauri wa kwamba kila mtu apime morta yake na kuikumbuka kwani itamsaidia kila mahali. Kwa kawaida morta ya mtu mzima inaweza kuwa kati sentimita 15-20.
Dhiraa

**Dhiraa** (pia **ziraa**, kutoka Kiarabu ذراع *dhiraac*; ing. ni *cubit* au *ell*) ni kipimo cha kihistoria cha urefu cha takriban sentimita 50. Iliitwa pia "mkono".

Ni kati ya vipimo asilia vya Kiswahili, ni umbali mkubwa kati ya kidole kikubwa na kisugudi au kiko cha mkono wake.

Dhiraa inalingana na kipimo cha shibiri; dhiraa moja ni sawa na shibiri mbili.

## Kipimo cha kale sana
Dhiraa iko kati ya vipimo vya kale kabisa duniani. Inatajwa katika Biblia, kwa mfano Mwa. 6,15-16; Mwa. 7,20; Kut. 25,10.17.23; 1 Fal. 7 na penginepo. Pamoja na dhiraa ya kawaida kulikuwa pia na dhiraa ya pekee yenye urefu kidogo zaidi inayotajwa katika Kitabu cha Ezekieli 40,5 na Ez. 43,13. 

Katika milki ya Misri ya Kale dhiraa iliwahi kusanifishwa mapema. Mafimbo yanayoonyesha alama za dhiraa zilipatikana katika makaburi ya Misri yaliyofungwa mnamo mwaka 1300 KK. Dhiraa hii ilikuwa dhiraa ndefu na mafibo yalionyesha kipimo cha  milimita 523.5 hadi 529.2 
 ikiaminiwa kuna uwezekano kuwa sawa na dhiraa ndefu inayotajwa katika Kitabu cha Ezekieli.

## Marejeo