open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milima ya Ukaguru

[thumb|[Ramani ya Tanzania.]]

**Milima ya Ukaguru** iko mashariki mwa Tanzania katika wilaya za Kilosa na Gairo mkoani Morogoro ambapo milima ya Rubeho ipo wilaya ya Gairo na milima ya Ukaguru ipo wilaya ya Kilosa; mto Mkondoa ndio unaotenganisha milima hiyo.  

Kilele cha juu kiko mita 806 juu ya usawa wa bahari.

Jina linatokana na kabila la Wakaguru ambao ndio wenyeji wa eneo hilo. Ndipo mahali ambapo walitia nanga baada ya safari yao ndefu kutoka nchini Rwanda. 

Ni sehemu ya milima ya Tao la Mashariki. 

Mto Wami una chanzo chake hapa.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Mkoa wa Morogoro
Milima ya Rubeho

'''''' iko nchini Tanzania katika Mkoa wa Morogoro na Mkoa wa Dodoma. 

Kati ya milima hiyo kuna mlima Iputa, mlima Mhundugulu, mlima Mlimu na mlima Ohakwandali.

Kilele cha juu kiko mita 2,133 juu ya usawa wa bahari.

Ni sehemu ya milima ya Tao la Mashariki.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Mkoa wa Morogoro
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Milima ya Mbeya

**Milima ya Mbeya** ni safu ya milima iliyopo katika kusini mwa Tanzania katika Mkoa wa Mbeya. 

Mlima wa Mbeya ni mwimuko wa juu na kilele chake kipo mita 2,320 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Mkoa wa Mbeya
Milima ya Upare

thumbnail|right|200px|Milima ya Upare
**Milima ya Upare** iko kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro. 

Inagawanyika katika milima ya Upare Kaskazini na milima ya Upare Kusini.

Kati ya milima yake kuna: 
*mlima Bumbuli, 
*mlima Kejanja, 
*mlima Kinondo, 
*mlima Kirangi, 
*mlima Kolosoya, 
*mlima Makungwini, 
*mlima Makungwini Mashariki, 
*mlima Taroti na 
*mlima Umari.

Jina limetokana na kabila la Wapare ambao ndio wenyeji wa eneo hilo.

Kilele cha juu kiko mita 2,463 juu ya usawa wa bahari (Shengena Peak).

Ni sehemu ya milima ya Tao la Mashariki.

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Mlima Bumbuli

**Mlima Bumbuli** ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

Uko katika safu ya Milima ya Upare ambayo ni sehemu ya Tao la Mashariki.

Una urefu wa mita 1,513 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Tanga
Tao la Mashariki

.]]
**Tao la Mashariki** ni mfululizo wa milima na safu za milima unaopatikana nchini Tanzania na pia Kenya Kusini. 

Ndiyo milima ya zamani zaidi katika Afrika Mashariki ikiwa na miaka walau milioni mia. 

Ni kama ifuatavyo:
* Milima ya Taita (hiyo tu iko Kenya)
* Milima ya Upare ya Kaskazini na ya Kusini
* Milima ya Usambara ya Mashariki na ya Magharibi
* Milima ya Unguu ya Kaskazini na ya Kusini
* Milima ya Ukaguru
* Milima ya Uluguru
* Milima ya Rubeho 
* Milima ya Udzungwa
* Milima ya Mahenge
* Mlima Malundwe
* Milima ya Uvidunda

Mazingira hayo ni ya pekee upande wa viumbehai.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Eastern Arc Mountains Conservation Endowment Fund

Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Milima ya Afrika
Mlima Iputa

'''''' ndio mrefu zaidi kati ya milima ya Rubeho iliyoko katika Mkoa wa Morogoro na Mkoa wa Dodoma nchini Tanzania.

Una urefu wa mita 2,133 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Ana Paula Valadão

**Ana Paula Machado Valadão Bessa** (amezaliwa 16 Mei 1976) ni mwimbaji wa kike kutoka nchi ya Brazil.

Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Brazil
Mlima Mtingire

ya milima ya Uluguru.]]
**Mlima Mtingire** ni mmoja katika Milima ya Uluguru, safu ya milima katika Tanzania mashariki, km 200 hivi kutoka Bahari ya Hindi. Ni sehemu ya Milima ya Tao la Mashariki (pamoja na Milima ya Taita nchini Kenya, Milima ya Upare, Milima ya Usambara, Milima ya Unguu, Milima ya Rubeho, Milima ya Ukaguru, Milima ya Udzungwa, Milima ya Uvidunda na Milima ya Mahenge).

Pamoja na mlima Kimhandu ni mrefu kuliko yoke, ukiwa na kimo cha mita 2650 juu ya usawa wa bahari. 

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
Jamii:Mkoa wa Morogoro
Milima ya Uvidunda

'''''' iko mashariki mwa Tanzania katika Mkoa wa Morogoro. 

Jina linatokana na kabila la Wavidunda ambao ndio wenyeji wa eneo hilo.

Kilele cha juu kiko mita ? juu ya usawa wa bahari.

Ni sehemu ya milima ya Tao la Mashariki.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Mkoa wa Morogoro
Mlima Loleza

'''''' ni jina la mlima mmojawapo wa milima ya Mbeya, katika Mkoa wa Mbeya kusini mwa Tanzania.

Una urefu wa mita 2,656 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Mbeya
Mlima Jamimbi

**Mlima Jamimbi** (pia Chamembe) ni mrefu zaidi kati ya Milima ya Kipengere (kwa Kiingereza: "Kipengere Range" au "Livingstone Mountains") ambayo iko kusini magharibi mwa Tanzania kwenye ncha ya kaskazini ya Ziwa Malawi. Kama Mlima Mtorwe (m 2961) inahesabiwa kuwa sehemu ya Kipengere, Jamimbi ni mlima mkubwa wa pili.

Mlima Jamimbi uko 9° 41' S na unashuka moja kwa moja ziwani.

Kilele chake kiko mita 2,925 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
Jamii:Mkoa wa Njombe
Jamii:Ziwa Nyasa
Milima ya Matemdawanu Namiboko

'''''' ni vilima vilivyoko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.

Urefu wake ni mita 416 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Morogoro
Milima ya Ufa Mashariki

thumb|Mlima Kilimanjaro.
**Milima ya Ufa Mashariki** au **Milima ya Afrika Mashariki** ni safu mbili za milima ya eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, katika nchi za Kenya, Uganda, Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda na Burundi.

Inaitwa hivyo kutokana na uhusiano wake na Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki kati ta mto Zambezi na Bahari ya Shamu; safu ya magharibi ina: Milima ya Virunga, Milima ya Mitumba na Milima ya Rwenzori, wakati ile ya mashariki ina vilele vya juu zaidi katika bara zima la Afrika: Mlima Kilimanjaro (mita 5,895, sawa na futi 19,340) na Mlima Kenya (mita 5,199, futi 17,058). Kati ya milima mingine kuna Mlima Elgon kati ya Kenya na Uganda. Yote, isipokuwa Ruwenzori ina asili ya volkeno.

Milima hiyo kupanda takriban zaidi ya futi elfu kumi na sita na vilele juu hufunikwa na barafu inagawa milima hiyo ni karibu sana na ikweta.  

Katika nchi ya Kenya, kuna Mlima Kenya, Milima ya Aberdare, Mharara wa Mau. Juu ya mpaka wa Kenya na Uganda, kuna Mlima Elgon. Kilimanjaro inaenea juu ya mpaka wa nchi ya Tanzania na nchi ya Kenya. Kaskazini mwa Tanzania, kuna Mlima Meru pia. Milima ya Rwenzori ni katikati ya Ziwa Albert na Ziwa Edward juu ya mpaka wa nchi ya Uganda na nchi ya Kongo. Milima ya Virunga yanaenea juu ya mpaka wa nchi wa Uganda, nchi wa Rwanda, na nchi wa Kongo. 

Katika nchi ya Kenya, Mlima Lesatima (Satima) ni kilele cha juu katika Milima ya Aberdale na ni futi elfu kumi na tatu mia moja na ishirini. Mharara wa Mau na Milima ya Aberdare yanapanda kutoka sehemu ya mashariki ya Bonde la Ufa wa Mashariki. Mlima Elgon inaanza takriban futi elfu sita mia mbili. Mlima huu una majabali mengi na takriban maili tano mrefu. Wana vilele vengi, lakini Wagagai, ambao kilele juu wa Mlima Elgon, ni futi elfu kumi n nne mia moja na sabini na nane. Mlima Kenya ni pili mlima wa juu katika Afrika. Mlima huu inaenea takriban maili tisini na tano katika upandaji za futi elfu nane. Vilele pacha katika Mlima Kenya ni wanaitwa Batian na Neilion. Kilimanjaro na mlima wa juu katika Afrika yote. Mlima hupanda mpaka futi elfu kumi na tisa mia tatu na arobaini katika kilele Uhuru

Katikati ya Uganda na Kongo, Milima Rwenzori ni maili themanini. Milima Rwenzori pamoja na Mlima Baker na Mlima Gessi, Mlima Stanley, Mlima Speke, Mlima Emin na Mlima Luigi di Savoia.

Katikati Uganda, Kongo, na Rwanda ni Milima ya Virunga ambayo ni ya volkano pia. Volkano katika sehemu ya Kongo zinaitwa Nyamulagira, Nyiragongo, na Mikeno. Volkano juu ya mpaka wa Congo na Rwanda ni Karisimbi na Visoke. Sabinio, Mgahinga na Muhavura ni juu ya mpaka wa Rwanda and Uganda na yanaitwa Milima Mufumbiro. 

## Wanyama wa Milima ya Afrika Mashariki
thumb|Sokwe Mkubwa kwenye Milima Virunga.
Wanyama wengi wanaweza kupatikana katika milima ya Afrika Mashariki. Kwa mfano, tembo, kifaru, nyati, paa, nguruwe, nyani wanaishi katika milima hiyo. Milimu Virunga ina sokwe mkubwa ya mlima na nyani wa dhahabu pia. Juu ya Mlima Rwenzori, kuna sokwe wengi.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
Milima ya Baridi

**Milima ya Baridi** iko katika Mkoa wa Mara nchini Tanzania.

Kilele kina urefu wa mita 1,426 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania
*Orodha ya milima ya mkoa wa Mara

B
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Mara
Milima ya Bigoro

**Milima ya Bigoro** inapatikana katika kata ya Nyakahanga kwenye Wilaya ya Karagwe, Mkoa wa Kagera nchini Tanzania.

Kilele kina urefu wa mita 1,549 juu ya usawa wa bahari. Upande wa mashariki wa safu hiyo unapita mto Kifomo.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

## Marejeo
B
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Kagera
Milima ya Bast

'''''' inapatikana katika mkoa wa Arusha, kaskazini mwa Tanzania.

Kilele kina urefu wa mita 1,078 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Arusha
*Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

B
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Arusha
Mlima Oldoinyo Orok

'''''' ni kati ya milima iliyoko katika kaunti ya Kajiado nchini Kenya lakini unaenea hadi Mkoa wa Arusha nchini Tanzania.

Una urefu wa mita 2,548 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Kenya
*Orodha ya milima ya Tanzania

O
Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Kaunti ya Kajiado
Jamii:Mkoa wa Arusha
Mlima Giyeda Mara

'''''' ni kati ya milima ya Usambara iliyoko katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania.

Una urefu wa mita 1,621 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara
* Orodha ya milima ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Manyara
David Ogden Stiers

**David Allen Ogden Stiers** (alizaliwa 31 Oktoba 1942) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Filamu
* *Lilo & Stitch* (2002)

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Mlima Kigombe

'''''' ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania.

Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Tanga
Milima ya Mhandu

**Milima ya Mhandu** iko magharibi mwa Tanzania katika Mkoa wa Shinyanga. Milima hii inapatikana katika Wilaya ya Kahama Vijijini katika kata za Segese, Chela na Bulige katika kijiji cha Mwaningi. Milima hii inaendelea kuelekea Mkoa wa Geita na Mwanza. 

Kilele cha juu kiko mita 1,481 juu ya usawa wa bahari.

## Masimulizi ya wenyeji
Katika milima ya Mhandu kuna chemchemi zisizokauka katika eneo la Igobole (unaitwa kasela ya Fufumo), hii huaminika kuwa hapo zamani watu walikuwa wanapotelea pale kimiujiza endapo wakiwa na damu mbaya. 

Nfufumo ni jina la mtemi aliyekuwa anapatikana eneo hilo; baada ya kufariki miaka mingi iliyopita ndipo hiyo chemchemi ya maporomoko ya maji yakatokea na hadi leo hii yapo. 

Maeneo mengine ya maajabu katika milima ya Mhandu ni Kasela ya Chela, kasela ya Mwankumbi (zote chemchemi zisizokauka) ukithubutu kupaharibu majitu ya ajabu hutokea. 

## Wakazi na historia yao 
Walongo (kwa Kisukuma: Bhalongo) ndio wakazi asilia wa eneo la Mhandu kabla ya uvamizi wa kabila la Wasukuma kutoka Mwanza.

Balongo walijishughulisha na ufuaji wa vyuma, kilimo pamoja na biashara ya pembe za ndovu na vyuma walibadilishana na Wanyamwezi, Wasumbwa, Wasukuma, Wasubi, Wakamba au Bhaloha ambao nao ni wakazi wa eneo hilo na pia ndio watawala katika eneo, pia walibadilishana na Wazinza kutoka Sengerema.

Dini ya Bhaloha ni kuabudu mungu wao aitwae Lyubha au Welelo 

## Tazama pia 
* Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Mkoa wa Shinyanga
Milima ya Chibendenga

'''''' ni vilima vilivyoko katika Mkoa wa Lindi nchini Tanzania.

Kilele kina urefu wa mita 393 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Tanzania

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Lindi
Margerita wa Youville

**Margerita wa Youville** (kwa Kifaransa '''Marie-Marguerite Dufrost de Lajemmerais d'Youville'*; Varennes, Quebec, 15 Oktoba 1701 – Montreal, Quebec, 23 Desemba 1771) alikuwa mwanamke Mkristo wa Kanada ambaye, baada ya kufiwa mumewe, alielekeza wanae wawili kwenye upadri akajitosa kwa nguvu zake zote kuhudumia wagonjwa, wazee na wenye shida za kila aina, akaanzisha shirika la kitawa la Masista wa Upendo wa Montreal .

Papa Yohane XXIII alimtangaza mwenye heri mwaka 1959, na Papa Yohane Paulo II mtakatifu tarehe 9 Desemba 1990, akiwa wa kwanza mzaliwa wa Kanada.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au 16 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online''
*Ancestors of Marguerite d'Youville  (in French)
*"Pondering Miracles, Medical and Religious", by an expert who testified comments about one of her miracles

Jamii:Watawa waanzilishi
Marko wa Efeso

ya Mt. Marko wa Efeso.]]
**Marko wa Efeso** (jina la awali: **Manuel Eugenikos**; Konstantinopoli, 1392 - Konstantinopoli, 23 Juni 1444) alikuwa mmonaki, mshairi na mwanateolojia wa Kiorthodoksi kutoka Dola la Bizanti na askofu mkuu wa Efeso.

Alipata umaarufu kwa kushiriki katika Mtaguso wa Ferrara-Florence (1438–1439) na kushika msimamo mkali zaidi dhidi ya madai ya Kanisa Katoliki kwa ajili ya muungano. 

Mwaka 1734 alitangazwa na Patriarki Serafim I wa Konstantinopoli pamoja na sinodi yake kuwa mtakatifu.

Aliacha maandishi mengi, yakiwemo ya tenzi, vitabu vya teolojia, anthropolojia n.k.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*St Mark of Ephesus Orthodox Icon and Synaxarion (January 19)
*St. Mark of Ephesus and the False Union of Florence
*St. Mark of Ephesus: A True Ecumenist 
*Address of St. Mark of Ephesus on the Day of His Death
*Saint Mark Eugenikos (the Courteous) 
*Migne’s Patrologia Graeca volume 160 containing the works of Mark of Ephesus
*St. Mark of Ephesus
*http://www.markoseugenikos.gr 
*http://phdtheses.ekt.gr/eadd/handle/10442/12596
*https://books.google.com/books?id=m1IDKwYu2AMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false
Marselino Champagnat

[thumb|[Mchoro wake rasmi.]] 
**Marselino Champagnat** (jina kamili kwa Kifaransa: **Marcellin Joseph Benedict Champagnat**; St. Etienne, Loire, 20 Mei 1789 – Marlhes, 6 Juni 1840) alikuwa padri wa Ufaransa.

Alisaidia kuanzisha Shirika la Maria halafu alianzisha tawi lake kwa mabradha tu ambao wajitose katika malezi ya vijana kulingana na mahitaji ya nchi yake wakati huo . 

Siku hizi mabradha hao ni 5,000 hivi na wanaishi katika nchi 74 tofauti.

Alitangazwa na Papa Pius XII kuwa mwenye heri tarehe 29 Mei 1955, halafu Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu tarehe 18 Aprili 1999. 

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Peter Chanel
*Jean-Claude Colin
*Petro Juliani Eymard
*Yohane Maria Vianney

## Tanbihi
## Marejeo
*
* 

## Marejeo mengine
* Marcellin Champagnat. A man for our times. Br. Giorgio Diamant and Mario Meuti, Elio Dotti. GRAFISTAR - Giugliano (Napoli).
* Br. Jose M. Ferre, fms. Letters to a young friend by Marcellin Champagnat.Marist Brothers of Schools. Marist Publications.
* McMahon, FMS, Brother Frederick. Strong Mind, Gentle Heart. (Drummoyne, NSW: Marist Brothers, 1988).
* Farell FMS, Brother Stephen. Achievement from the Depths. (Drummoyne, NSW: Marist Brothers, 1984).

## Viungo vya nje 
*Institute of the Marist Brothers of the Schools (F.M.S.- Fratres Maristae a Scholis)
*Description of Champagnat's life (German)
*"Marcellin Joseph Benoît Champagnat (1789-1840)", Vatican News Service
*Little Brothers of Mary

Jamii:Waliozaliwa 1789
Jamii:Waliofariki 1840
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Mathayo I wa Aleksandria

wa Kikopti.]]
**Mathayo I wa Aleksandria** kuanzia mwaka 1378 hadi 1408 alikuwa Patriarki wa 87 wa Wakopti. 

Akiwa na umri wa miaka 14 alijiunga na monasteri na kufikia miaka 18 alipewa upadrisho.

Alisaidia kujulisha Waislamu kwamba Wakristo wa Misri hawahusiki na maovu ya wenzao wa Ulaya wakati wa Vita vya msalaba.

Alipochaguliwa kuwa Papa wa Aleksandria alianza kujiita *El Meskin* ("Maskini") akawa na misaada mikubwa kwa mafukara pamoja na kuendelea kutetea Wakristo dhidi ya dhuluma za kidini.

Anaheshimiwa na Wakopti kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Musa Mwarabu

**Musa Mwarabu** (alifariki 389 hivi) kwa miaka mingi aliishi kama mkaapweke maarufu kati ya Misri na Syria, kabla hajafanywa askofu wa kwanza wa Kiarabu kati ya Waarabu kutokana na sharti la malkia wao, Mavia, kwa ajili ya kusimamisha mapigano yake na Dola la Roma. 

Kama askofu Musa hakuwa na makao maalumu, bali alifuata tabia ya uhamaji wa watu wake, akiwaongoa wengi na kudumisha amani kati yao, tena kati yao na dola hilo..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*

Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu Wakristo
Sidiria

thumb|Picha ya sidiria sokoni
**Sidiria** (*kutoka neno la Kiarabu* *sadriyya*) ni vazi la wasichana na akina mama ambalo huvaliwa kusetiri na kushikilia matiti.

Mavazi ya kuogelea kama swimsuit yanaweza kuwa na sidiria zilizoshikanishwa na vazi la kuogelea.

## Viungo vya nje 
Jamii:Mavazi
Nahodha

thumb|Huyu ni nahodha wa meli.
**Nahodha** ni mtu ambaye anaongoza meli au timu fulani. Kwa kawaida nahodha hutumika katika kitengo cha kijeshi, kwa kamanda wa meli, ndege au chombo kingine, au kamanda wa bandari, idara ya moto au idara ya polisi, idara ya uchaguzi, n.k.

Afisa Mkuu anaweza kutumiwa kwa usawa na nahodha katika hali fulani, kama wakati afisa-nany anayehudumu kama kamanda wa meli.
[left|thumb|Nahodha Phillipe wa [Marekani akiwa ametembelewa katika meli yake.]]
Neno la Kiingereza kwa "nahodha" ni "captain" linalotokana na Kigiriki katepánō ("aliyewekwa juu") ambalo lilitumiwa kama cheo cha kijeshi. Lilikuwa na asili ya Kilatini kama capetanus / catepan, na maana yake inaonekana kuwa imeunganishwa na ile ya Kilatini "capitaneus".

Jamii:Cheo
Uzito

[thumb|334x334px|[Kifaa cha kupimia uzito.]]
**Uzito** wa kitu (jinsi chembe zilivyowekwa kwenye maada) ni kipimo cha kani inayoathiri kitu hiko kwa sababu ya uvutano au mchapuko. Uzito haupaswi kuchanganywa na dhana inayohusiana na tungamo. Kwa vitu vidogo duniani (au katika violwa vengine vya angani), uzito inaelekezwa kuelekea katikati ya sayari. 

Kwa lugha ya kawaida, uzito unaweza kueleweka kirahisi pale unapopimwa karibu na dunia au kwenye uso wa dunia. Uzito kwa kawaida hupimwa kwa kutumia vizio vya tungamo kama vile kilogramu, gramu n.k., lakini kizio chake ni Newton (kifupi "N"). 

Kwa miaka mingi ya historia ya binadamu uzito umekuwa ukipimwa katika uso wa dunia. Uzito una uwiano sawa na tungamo. Kitu chochote chenye tungamo sawa kina uzito sawa. Imekuwa kawaida kuvitumia vitu hivyo viwili kila siku kwa pamoja. Kwa kawaida inawachanganya watu wengi kuhusiana na vitu hivyo viwili, tungamo na uzito.

Jamii:Fizikia
Neot

katika dirisha huko Eynesbury, Cambridgeshire.]]
**Neot** alikuwa mmonaki mkaapweke wa karne ya 9 huko Cornwall akafariki mnamo 870. 

Anatajwa katika kitabu cha Asser *Life of King Alfred*. 

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**The Anglo-Saxon Chroncile: A Collaborative Edition*, vol. 17: *The Annals of St Neots with Vita Primi Sancti Neoti*, ed. David Dumville and Michael Lapidge.  Cambridge: D. S. Brewer, 1985.
*Mary P. Richards, "The Medieval Hagiography of St. Neot," *Analecta Bollandiana* 99:3-4 (1981), pp. 259-278. https://doi.org/10.1484/J.ABOL.4.03043
*Young, Rosa (1996) *St Neots Past*, pp.&nbsp;15–18. Chichester: Phillimore and Co Ltd. 
*BHL 6052 (1101–1125) : Vita (AASS 31 Jul.)
Nerei mfiadini

.]]
**Nerei** ni Mkristo wa Roma ya Kale anayeheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini pamoja na Achilei.

Habari zao zimesimuliwa na Papa Damaso I; kwamba walikuwa wamejiunga na jeshi, na kwa hofu walikuwa tayari kutii amri mbovu za hakimu, lakini kwa kumuongokea Mungu wa kweli, walitupilia mbali ngao, mavazi ya kijeshi na mikuki, waliacha kambi na kwa kukiri imani yao kwa Kristo, waliuawa .

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Mei, siku ambayo maiti zao walizikwa katika makaburi ya Domitila mjini Roma.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Flavia Domitila
*Pankrasi wa Roma

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 163
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 138

## Viungo vya nje
Abiria

[thumb|Abiria wakisubiri [treni.]]
**Abiria** (katika neno la Kiarabu عبر *ˁabara* kwa maana ya kuabiri, kuvuka eneo la maji) ni watu wanaosafiri kwa kupanda meli, ndege, gari, basi, pikipiki au treni.

Abiria hutumia vyombo hivyo vya usafiri kama njia ni mbali, au kama hawana usafiri wa binafsi au kama wanapendelea matumizi ya usafiri wa umma kuliko usafiri wao binafsi.

Kwa kawaida wakipanda wanalipia kiasi fulani kama nauli ili mwenye chombo hicho aweze kuwalipa dereva na wahudumu wengine pamoja na gharama za chombo chenyewe na matumizi yake.  

## Marejeo
Jamii:Watu
Jamii:Usafiri
Dereva

[thumb|Huyu ni dereva au [rubani wa ndege za vita.]]
**Dereva** (kutoka Kiingereza "driver") ni mtu ambaye anakiongoza chombo cha moto kwenda mahala fulani. Dereva huwaendesha abiria sehemu wanayotaka mpaka pale anapoishia yeye alipangiwa au alipopanga kuishia.

Dereva anapokuwa barabarani huwa makini maana madereva wengi husababisha ajali na hatimaye vifo kwa sababu ndogo zisizoeleweka, halafu wakishasabisha ajali hukimbia kusikojulikana.
[left|thumb|Huyu ni dereva wa [bajaji.]]
Dereva naye hulipwa pale anapofanya kazi au hujilipa mwenyewe kwa kula na familia yake au kama hana familia hujihudumia kwa malazi, chakula n.k.

Jamii:Watu
Niseforo wa Konstantinopoli

wa Nikephoros I akipita juu ya Yohane VII wa Konstantinopoli.]]
**Niseforo I wa Konstantinopoli** (kwa Kigiriki: Νικηφόρος Α΄, *Nikēphoros I*; Konstantinopoli, leo Istanbul nchini Uturuki, 758 hivi &ndash; Konstantinopoli, 5 Aprili 828) alikuwa mwandishi wa Kikristo wa Dola la Bizanti na Patriarki wa Konstantinopoli tangu 12 Aprili 806 hadi 13 Machi 815.

Aliondolewa madarakani na kaisari Leo V na kupelekwa kuishi monasterini kwa sababu ya kutetea matumizi ya picha takatifu .

Huko aliishi muda mrefu akiendelea kuandika ili kutetea matumizi hayo.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Machi au 2 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Development of the Canon of the New Testament: the Stichometry of Nicephorus 
* St. Nicephorus (Catholic Encyclopedia)

Jamii:Wanahistoria wa Uturuki
Jamii:Wanateolojia wa Uturuki
Ninian Mtakatifu

**Ninian** (pia: **Ringan** au **Trynnian**; 360-432) alikuwa askofu kutoka Britania ya Kusini (leo Uingereza) aliyefanya umisionari kati ya Wapikti wa Uskoti wa leo kuwaleta kwenye kweli za imani ya Kikristo akafanya Withorn makao makuu ya jimbo . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
*
*
* &mdash; many references to, and comments upon, sources of information
*
*
*
* 
*
*
*
*

## Viungo  ya nje
Jamii:watakatifu wa Uingereza
Oliva wa Brescia

**Oliva wa Brescia** (au *Olivia*) (alifariki 138 au 119) alikuwa mwanamke Mkristo ambaye alifia dini yake chini ya kaisari Hadrian.

Masalia yake yanatunzwa katika kanisa la Mtakatifu Afra huko Brescia (Italia). 

Tangu kale anahshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu bikira mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Viungo  ya nje
*Icon of St Olivia
*Oliva at *Patron Saints Index*
*5 March saints  at *SaintPatrickDC.org*

Jamii:Mabikira
Nikolai wa Japani

halisi ya Mt. Nikolai Kasatkin.]]
**Nikolai wa Japani** (jina la awali **Ivan Dimitrovich Kasatkin**, kwa Kirusi Иван Дмитриевич Касаткин; 13 Agosti 1836 &ndash; 16 Februari 1912) alikuwa mmonaki, shemasi, padri na hatimaye (1880) askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi. 

Kama mmisionari, ndiye aliyeingizwa Ukristo wa Kiorthodoksi nchini Japani. Alipofariki nchini kulikuwa na waumini 33,000 katika jumuia 266.

Mwaka 1970 alitangazwa mtakatifu "aliye sawa na Mitume".

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*Japanese Orthodox Church
Nothelm wa Canterbury

**Nothelm wa Canterbury** (pia **Nothelm**; alifariki 17 Oktoba 739) alikuwa askofu mkuu wa Canterbury kuanzia mwaka 735.

Akiishi katika Karne za Kati, aliandikiana na watakatifu Beda Mheshimiwa na Bonifas mfiadini.

Tangu kale yeye pia anaheshimiwa na Wakatoliki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya kifo chake. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Odo wa Cluny

wa karne ya 11 unaomuonyesha Odo wa Cluny.]]
**Odo wa Cluny** (kwa Kifaransa: *Odon*; Deols, karibu na Le Mans, 880 hivi – 18 Novemba 942) alikuwa abati wa pili wa monasteri ya Cluny. 

Aliendeleza urekebisho huo wa Wabenedikto nchini Ufaransa na Italia kwa kufuata kanuni ya Mt. Benedikto na nidhamu ya Benedikto wa Aniane.

Habari zake zinapatikana katika kitabu *Vita Odonis* kilichoandikwa na Yohane wa Salerno, mwanafunzi wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 18 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
* Schoolmasters of the Tenth Century. Cora E.Lutz. Archon Books 1977.

## Viungo vya nje
* Odo of Cluny  at Patron Saints Index
* The Life of Saint Gerald of Aurillac by Odo of Cluny, trans. Gerald Sitwell, O.S.B. (Google Books)
Otilia wa Alsasya

, Alsace]]
**Otilia wa Alsasya, O.S.B.** (pia **Odilia wa Alsace**; 662 hivi - Mont Sainte-Odile, 720 hivi) alikuwa mwanamke wa ukoo maarufu wa Alsace (leo nchini Ufaransa).

Inasemekana alikataliwa na baba yake kwa sababu ya jinsia yake na ya upofu wake, hivyo alilelewa na wakulima.

Miujiza mbalimbali ilitokea katika maisha yake baada ya kupata ubatizo na kuwezeshwa kuona.

Hapo kwa msaada wa baba yake, alianzisha monasteri mbili za Kibenedikto na kuwa abesi wake hadi alipofariki dunia. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Mwaka 1807 Papa Pius VII alithibitisha heshima hiyo. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Short biography of St Odilia pf Alsace on the Catholic Forum website 
*Short biography of St Odilia pf Alsace on the New Advent website
*Short biography of St Odilia of Alsace with many images of statues and old prayer cards 
*Mont Sainte-Odile
*"The Pagan Wall of the Mount Sainte Odile", Text in basic English French original

**Sala kwa Mt. Otilia, msimamizi wa macho**
*Prayer to St Odilia 
*Litany of St Odilia 
*Novena in honor of St Odilia 

Jamii:Wabenedikto
Nikolai Velimirovic

**Nikolai Velimirovich** (kwa Kiserbokroatia: Николај Велимировић; 4 Januari 1881 – 18 Machi 1956) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa majimbo wa Ohrid na Žiča (1920-1956), mwanateolojia na mhubiri maarufu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Serbia.

Wakati wa vita vikuu vya pili alitekwa na Wajerumani na kupelekwa katika kambi la Dachau.

Baada ya kufunguliwa hakurudi Yugoslavia bali alihamia Marekani mwaka 1946 hadi kifo chake.

Alitangazwa na Kanisa lake kuwa mtakatifu tarehe 24 Mei 2003.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Machi.

## Baadhi ya maandishi yake
*Моје успомене из Боке  (1904) (*My memories from Boka*)
**Französisch-slavische Kämpfe in der Bocca di Cattaro* (1910)
**Beyond Sin and Death* (1914)
**The New Ideal in Education* (1916)
**The Religious Spirit of the Slavs* (1916)
**The Spiritual Rebirth of Europe* (1917)
**Orations on the Universal Man* (1920)
*Молитве на језеру  (1922)
**Thoughts on Good and Evil* (1923)
**Homilias, volumes I and II* (1925)
*Читанка о Светоме краљу Јовану Владимиру  ()
*The Prologue from Ohrid  (1926)
**The Faith of Educated People* (1928)
**The War and the Bible* (1931)
**The Symbols and Signs* (1932)
* The Chinese Martyrs by Saint Nikolai Velimirovich (Little Missionary, 1934 — 1938)
**"Immanuel"* (1937)
*Теодул  (1942)
**The Faith of the Saints* (1949) (an Orthodox Catechism in English)
**The Life of Saint Sava* (*Zivot Sv. Save*, 1951 original Serbian language version)
**Cassiana - the Science on Love (1952)
**The Only Love of Mankind* (1958) (posthumously)
**The First Gods Law and the Pyramid of Paradise* (1959) (posthumously)
**The Religion of Njegos* (?)
**Speeches under the Mount* (?)
*Emaniul  (?) (*Emmanuel*)
*Vera svetih  (?) (*Faith of the holy)*
*Indijska pisma  (?) (*Letters from India*)
*Iznad istoka i zapada  (?) (*Above east and west*)
*izabrana dela svetog Nikolaja Velimirovića  (?) (*Selected works of saint Nikolaj Velimirović*)

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* 
*Byford, J.T. (2004). Canonisation of Bishop Nikolaj Velimirović and the legitimisation of religious anti-Semitism in contemporary Serbian society. East European Perspectives, 6 (3)
*Byford, J.T. (2004). *From ‘Traitor’ to ‘Saint’ in Public Memory: The Case of Serbian Bishop Nikolaj Velimirović''. Analysis of Current Trends in Antisemitism series (ACTA), No.22.
*Byford, J.T., RFE/RL Report,  18 February 2004, Volume  6, Number 4
* 
* 

## Viungo vya nje
*
Olaf II Haraldsson

ya Mt. Olaf miaka 1023–1028.]]
 dirishani mwa kanisa la Ålesund.]]
**Olaf II Haraldsson** (kwa Kinorwe asili: **Ólafr Haraldsson**; pia **Olave**; 995 – 29 Julai 1030) alikuwa mfalme wa Norway kuanzia mwaka 1015 hadi 1028.

Mtu wa watu, alieneza katika ufalme wake imani ya Kikristo aliyoifahamu huko Uingereza, akapambana na Upagani kwa bidii hadi alipouawa na maadui waliomshambulia kwa upanga huko Stiklestad. 

Mwaka mmoja baadaye alitangazwa na askofu Grimketel huko Nidaros (Trondheim) kuwa mtakatifu. Jambo hilo lilichangia sana uenezi wa Ukristo nchini, naye akawa kiini cha utambulisho wa taifa.

Mwaka 1164 Papa Alexander III alithibitisha utakatifu wake.

Pamoja na Wakatoliki na Waorthodoksi, baadhi ya Walutheri na Waanglikana pia wanamheshimu hivyo.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Ekrem, Inger; Lars Boje Mortensen; Karen Skovgaard-Petersen  (2000) *Olavslegenden og den Latinske Historieskrivning i 1100-tallets Norge*  (Museum Tusculanum Press) ISBN|978-87-7289-616-8
* Hoftun, Oddgeir  (2008) *Kristningsprosessens og herskermaktens ikonografi i nordisk middelalder* (Oslo)  ISBN|978-82-560-1619-8
* Hoftun, Oddgeir  (200)  *Stavkirkene – og det norske middelaldersamfunnet* (Copenhagen; Borgens Forlag)  ISBN|87-21-01977-0
* Langslet, Lars Roar; Ødegård, Knut (2011) *Olav den hellige. Spor etter helgenkongen* (Oslo: Forlaget Press) ISBN|82-7547-402-7
* Lidén, Anne (1999) *Olav den helige i medeltida bildkonst. Legendmotiv och attribut* (Stockholm) ISBN|91-7402-298-9
* Myklebus, Morten   (1997) *Olaf Viking & Saint* (Norwegian Council for Cultural Affairs) ISBN|978-82-7876-004-8
* Passio Olavi (1970)  *Lidingssoga og undergjerningane åt den Heilage Olav* (Oslo)  ISBN|82-521-4397-0
* Rumar, Lars (1997) *Helgonet i Nidaros: Olavskult och kristnande i Norden* (Stockhol)  {SBN|91-88366-31-6

## Viungo vya nje
* St. Olavs Orden 
* Olav den Hellige – Norges evige konge
* A History of Norway and The Miracles of the Blessed Olafr
* Haraldsson  (Stiklestad Nasjonale Kultursenter)
* Ny viten om Olav den hellige(Jørgen Haavardsholm. University of Oslo)
* https://www.academia.edu/35920363/Saint_Olave_-_King_of_Norway_Olav_den_Hellige_-_is_his_raids_to_England_based_on_a_1200s_poem Saint Olave - King of Norway, Olav den Hellige.

Jamii:Wafiadini Wakristo
Onufri mkaapweke

ya Mt. Onufri.]]
**Onufri mkaapweke** (pia "Nofer"; kwa Kigiriki Ὀνούφριος, labda kutoka Kimisri "Unnufer", yaani "Mwenye furaha daima") aliishi miaka sitini au sabini jangwani katika Misri Kusini katika karne ya 4 au ya 5 bila kuonekana na mtu, kiasi kwamba hakuvaa nguo yoyote.

Habari zake zimesimuliwa na Pafnusi wa Tebe, ambaye peke yake alifaulu kumuona mwishoni mwa maisha yake na kumzika.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
## Vyanzo
*Alban Butler, Paul Burns; *Butler’s Lives of the Saints* (Continuum International Publishing Group, 2000)

## Viungo vya nje
* Sant’Onofrio
*San Onofre 
*San Onofre 
*Saint Onuphrius engraved by a Flemish artist from the De Verda collection
*The Wild Man: Medieval Myth and Symbolism, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Onuphrius (no. 20)
Ositha

katika "La Vie seinte Osith, virge e martire" (Campsey Manuscript, British Library Additional Ms 70513, fol. 134v).]]
**Ositha** (pia:**Osgyth**, **Osyth**, **Sythe** na **Othith**; alifariki 700 hivi) alikuwa binti wa ukoo wa kifalme wa Mercia. 

Mzaliwa wa Quarrendon, Buckinghamshire alilelewa katika monasteri hukon Warwickshire chini ya mtakatifu Modwen akatamani kuwa abesi, lakini alilazimishwa na baba yake Mpagani kuolewa na mfalme Sighere wa Essex akamzalia mtoto wa kiume. 

Baadaye akaweka nadhiri za kimonaki akaanzisha monasteri huko Chich, Essex, akaiongoza hadi kifo chake ambacho kilihesabiwa kama kifodini.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimisha tarehe 7 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Oxford Dictionary of National Biography*
**Biographical Dictionary of Dark Age Britain*.
*Geoffrey of Burton's life of Modwenna includes material on Osgyth.
*Bethell's "Lives of St. Osyth of Essex and St. Osyth of Aylesbury", *Analecta Bollandiana* **88** (1970).
*Bailey, "Osyth, Frithuwold and Aylesbury" in *Records of Buckinghamshire* **31** (1989)
*Hohler, "St Osyth and Aylesbury", *Records of Buckinghamshire* **18**.1 (1966).

## Viungo vya nje
*St. Osyth, Essex: Official Site: "About St. Osyth" has some historical detail
**Picturesque England*: St. Osyth's priory, with details of her legend (text)
**Britannia.com* "Lives" 
*St Osyth's Spring  Animated and Narrated Edition of the St Osyth Story
* Alban Butler, *Lives of the Saints*. St Osyth, *martyr*
Dado

ya Mt. Audoin (kushoto) na Mt. Waninge (kulia), huko Fécamp, Ufaransa.]]
**Dado** (pia: **Audoin, Audoen, Owen na Ouen wa Rouen**; Sancy, Ufaransa, 609 – Clichy, Ufaransa, 686) alikuwa waziri wa Wafaranki na halafu askofu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Agosti.

## Maisha
Mtoto wa mtakatifu Authaire (Audecharius), alilelewa katika ikulu ya mfalme Chlothar II (aliyefariki 629), ambapo alipata elimu na uanajeshi pamoja na vijana wengine wa koo maarufu. 

Baadaye alisimamia mali ya Dagobati I, akishika sana maadili na akiwa na marafiki kama watakatifu Wandrili, Didier wa Cahors na Eligius wa Noyon, ambaye Dado aliandika habari za maisha yake. 

Mwaka 635 pamoja na ndugu zake Ado na Rado alianzisha abasia ya Rebais, halafu monasteri ya Mt. Wandrili huko Rouen, na nyingine ya kike huko Fécamp. 

Mwaka 641 alifanywa askofu wa Rouen, jimbo aliloliongoza vizuri kwa miaka 43, akijenga makanisa na monasteri.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Vyanzo 
*''Alban Butler's Lives of the Saints, edited, revised and supplemented'' by Thurston and Attwater - Christian classics, Westminster, Maryland.

## Viungo vya nje 
*Catholic Encyclopedia

Jamii:wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Watawa waanzilishi
Thibaut Courtois

thumbnail|right|200px|Thibaut Courtois (2018)
**Thibaut Nicolas Marc Courtois** (kwa Kiholanzi: [tiˈboː kuːrˈtʋaː]; kwa Kifaransa: [tibo kuʁtwa]; alizaliwa Mei, 1992, ni mchezaji wa mpira wa miguu anayecheza nafasi ya golikipa katika klabu ya Chelsea na timu ya taifa ya Ubelgiji.

Courtois alikuzwa na Genk, alipokuwa na miaka 18, alicheza mechi za kirafiki kabla ya ligi kuu kuanza. Julai, 2011 alijiunga na Chelsea kwa bei ya £8 milioni,na baadaye akaenda Atletico Madrid kwa mkopo .Kwa misimu mitatu alifanikiwa kuchukua mataji ya Europa League mwaka 2012,Copa del Rey mwaka 2013 na La Liga mwaka 2014.Na alishinda taji la Ricardo Zamora la golikipa bora wa La Liga baada misimu miwili baadaye.Courtois alirejea Chelsea July 2014,na msimu wake wa kwanza aliwasaidia kushinda kombe la ligi na Ligi kuu.

Courtois alikuwa golikipa bora mwenye umri mdogo Oktoba 2011 akiiwakilisha Ubelgiji,na baada ya hapo alianza kucheza kwenye kombe la dunia 2014 na UEFA Euro 2016.

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ubelgiji
Rafiki

thumb|Rafiki.
thumb|Hawa ni marafiki wanaopendana.
**Rafiki ** ni mtu ambaye unamwamini kwenye maisha yako ya kila siku. 

Rafiki ndiye anayeweza kukusaidia au kuacha kukusaidia maana yeye ndiye mwenye kujua siri zako. Asipokua rafiki wa kusaidia basi ni mnafiki. 

Mtu ukiwa na rafiki hutakiwi kumshirikisha kila jambo. Ingawa kuna aina nyingi za urafiki, ambazo baadhi yake zinaweza kutofautiana.
[left|thumb|Hawa ni marafiki [watano walio kwenye kikundi kimoja.]]
Rafiki anatakiwa awe na upendo, fadhili, wema, ushujaa, uaminifu, uelewa, huruma, msiri, imani na uwezo wa kujitegemea, kuelezea hisia za wengine kwa wengine.

left|thumb|Hawa ni marafiki wa kike.
Mtoto pia anaelewa kuwa urafiki katika utoto wake huelekea zaidi kwa maeneo kama vile shughuli za kawaida, ukaribu wa kimwili na matarajio ya pamoja. Urafiki wao hutoa fursa ya kucheza na kufanya maagizo ya kibinafsi.

Watoto wengi wanaelezea urafiki katika mambo kama vile kugawana, na watoto wana uwezekano mkubwa wa kushirikiana na mtu anayemfikiria kuwa rafiki. Kama watoto wanapokua, wanafahamu zaidi wengine. Wanapata uwezo wa kuhisi na marafiki zao, na kufurahia kucheza katika vikundi.

Urafiki ni aina ya mahusiano ya kibinadamu ambayo mara nyingi hujengwa kwenye misingi ya hisia za kuheshimiana, kuaminiana, na kusaidiana. Marafiki wanaweza kuwa na majukumu mbalimbali maishani, kama vile kutoa msaada wa kihemko, kusaidiana kwenye shughuli za kila siku, au kushirikiana furaha na huzuni. Urafiki unaweza kutokea kati ya watu wawili au zaidi na mara nyingine huendelea kwa muda mrefu.

Marafiki wanaweza kuwa sehemu muhimu ya maisha ya mtu, wakitoa msaada wa kihemko na kijamii. Urafiki pia unaweza kuchukua aina mbalimbali, kama vile urafiki wa karibu na wa mbali, urafiki wa kazi au shuleni, na mingine mingi. Kwa ujumla, marafiki huleta thamani ya kijamii kwa maisha ya watu na wanaweza kuwa nguzo muhimu ya msaada na furaha.

Jamii:Elimu jamii
Adui

[thumb|[Adolf Hitler ni miongoni mwa watu waliokuwa maadui wa Watu weusi.]]
[thumb|[Boko Haram ni kundi la itikadi kali ambalo ni adui ya wengi.]]
**Adui** ni mtu au kundi ambalo linathibitishwa kama baya au linalotishia amani.

Adui hujiona "yeye ni yeye" na "hakuna mtu anayemuweza". 

Adui anaweza kutumia zana hatarishi au kupigana kwa kutumia mikono na miguu.

Jamii:Elimu jamii
Pankrasi wa Roma

**Pankrasi wa Roma** (kwa Kigiriki: Παγκράτιος, Pankratios, yaani "Anayeshika vyote"; kwa Kilatini: Pancratius; Synnada, Frigia, leo nchini Uturuki, 289 hivi - Roma, Italia, 12 Mei 303-304) alikuwa mvulana wa Dola la Roma ambaye aliongokea Ukristo akakatwa kichwa kwa sababu ya imani yake mpya. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. Kwenye kaburi lake Papa Simako alijenga basilika maarufu ambapo Papa Gregori I alikusanya mara nyingi waumini ili wajifunze upendo wa kweli.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Mei, siku ya mazishi yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 164

## Viungo vya nje
*Catholic Forum
*San Pancrazio 
*http://www.heiligenlexikon.de/Legenda_Aurea/Pancratius.htm
*Colonnade Statue in St Peter's Square

Jamii:Watakatifu wa Italia
Edwin Hubble

**Edwin Powell Hubble** (20 Novemba 1889 - 28 Septemba 1953) alikuwa mwanaastronomia wa Marekani. Matokeo ya Hubble yalibadilisha mwono wa kisayansi wa ulimwengu.

Mnamo 1926 alionyesha kwamba mawingu angavu kwenye anga zilizoitwa tu "nebula" hadi wakati ule hali halisi ni galaksi kama hii ya dunia yetu, Njia Nyeupe. Pia, alitunga mfumo wa kuainisha galaksi.

Kisha akaonyesha kuwa galaksi zilikuwa zikipishana. Hubble iligundua kiwango cha athari ya Doppler (redshift) kutoka kwenye galaksi iliongezeka kulingana na umbali wake kutoka duniani. 

Mwaka wa 1929 Hubble aliunda kile kinachoitwa kanuni ya Hubble. Kanuni inasema kuongezeka kwa umbali kati ya galaksi mbili yoyote kunalingana na kasi kubwa zaidi ya kutengana. Maana yake galaksi zote zina mwendo wa kuongeza umbali kati yao na hii iliweka msingi wa nadharia ya kwamba ulimwengu wote unapanuka. Hubble hakuwa wa kwanza wa kuwaza nadharia hii alitanguliwa na Georges Lemaître aliyewahi kuibuni na kutangaza miaka miwili kabla lakini jarida aliyotumia haikujulikana sana.  

Darubini ya Hubble ilipokea jina kwa heshima yake.

## Marejeo
Jamii:Wanaastronomia wa Marekani
Victor Moses

upright|link=Picha:Victor%20Moses%20%28cropped%29.jpg|thumb|Victor Moses akiwa Chelsea F.C.
**Victor Moses** (amezaliwa 12 Desemba 1990 ni mchezaji wa mpira wa miguu anayechezea timu ya Chelsea F.C. iliyopo Uingereza. 

Ni mzawa wa Nigeria.

Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Nigeria
Milima Saint Elias

**Milima Saint Elias** iko kati ya Marekani na Kanada.

Jina linatokana na Mlima Saint Elias ulioitwa hivyo na mpelelezi Mdani Vitus Bering mwaka 1741.

## Milima mirefu zaidi 
Milima mirefu sana katika safu hiyo ya milima ni ifuatayo:

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
*
Wijerd Jelckama

thumb|Wijerd Jelckama akipigana vita.
**Wijerd Jelckama** alikuwa kamanda wa kijeshi wa Frisiki, na mwanachama wa Arumer Zwarte Hoop. Alikuwa Luteni wa Pier Gerlofs Donia (pia anajulikana kama Grutte Pier) na akapigana na wavamizi wa Saxon na Uholanzi.

Jelckama alichukua nafasi ya Donia kama mpiganaji wa uhuru baada ya Donia kufa mwaka 1520.
 
## Maisha ya awali na familia
Jelckama alizaliwa mwaka wa 1490 katika familia kubwa ya wakulima. Alikuwa kutoka kwa Knights ambaye alikuwa amekwisha kushiriki katika vita. Mmoja wa wasaidizi kutoka upande wa baba yake wa familia alikuwa amefariki wakati wa kuzingirwa kwa Antiokia.

Jamii:Watu wa Uholanzi
Mlima Steele

thumbnail|right|200px|Mlima Steele 
'''''' ni mlima wa Kanada wenye urefu wa mita 5,073. Uko katika safu ya Milima Saint Elias.

Jamii:Milima ya Kanada
Jaden Smith

thumb
**Jaden Christopher Syre Smith** (alizaliwa Malibu, California, 8 Julai 1998) ni mwigizaji wa Marekani.
 
Filamu zake za kwanza zilikuwa Pursuit of Happiness, The karate kid na After Earth.

Yeye ni mwana wa mtendaji Will Smith na Jada Pinkett Smith. Yeye ni ndugu mkubwa wa mwimbaji Willow Smith (aliyezaliwa 2000) na mdogo wa Trey Smith (aliyezaliwa 1992). 

Smith na ndugu zake walikuwa wajumbe wa vijana wa Mradi Zambi, ambao hutoa msaada kwa kushirikiana na Hasbro kwa watoto wa Zambia walio yatima na wagonjwa wa UKIMWI.

Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Kupigana

thumb|hawa ni wanyama wakipigana
**Kupigana** ni kitendo cha kugombana kati ya mtu mmoja na mwingine au kikundi na kikundi au nchi na nchi n.k. 

Mapambano makubwa yanajulikana kama vita. 

Mapambano ya maneno yanajulikana kama hoja. 

Kupambana ni ufanisi, katika uwanja wa vita au hoja inahitaji utayari wa kupambana. Katika maeneo ya kijeshi, neno hilo linatumiwa pia kwa wafanyakazi,ambalo eneo hilo linapaswa kupokea mafunzo sahihi na kuwa na ujuzi wa kufanya shughuli za kupambana katika kitengo ambacho hutolewa.

Kupigana kunaweza kufanyika chini ya sheria maalum au haijatilishwa. Mifano ya sheria ni pamoja na Mkutano wa Geneva, sheria ya Queensberry (kufunika ndondi) na aina kadhaa za michezo ya kupambana. Pia kupigana kunaweza kupigana kwenye maji, nchi kavu, anga n.k.

Jamii:Utamaduni
Pantaleo mfiadini

ya karne ya 13 iliyoko katika monasteri ya Mt. Katerina juu ya Mlima Sinai ikionyesha pia matukio ya maisha ya Mt. Pantaleo.]]
**Pantaleo** (kwa Kigiriki Παντελεήμων, Panteleímon, yaani "Mwenye huruma tupu") alikuwa Mkristo wa Nikomedia huko Bitinia aliyefia dini yake wakati wa dhuluma ya Kaisari Diocletian mwaka 305 BK. 

Kabla ya hapo alikuwa akitoa huduma za kitatibu bila kudai malipo yoyote .  .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Life of St Panteleimon with a portrait in the traditional icon style
**Catholic Encyclopedia*: Saint Pantaleon
*Paul Guérin, *Les Petits Bollandistes: Vies des Saints,* (Bloud et Barral: Paris, 1882), Vol. 9  Hagiography for children (in English)
*Article in OrthodoxWiki
*St. Panteleimon 
*Gandzasar Monastery, Nagorno Karabakh