open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Injenwino

za Wat. Injenwino na Albuino katika kanisa kuu la Brixen/Bressanone.]]
**Injenwino** (alifariki Saeben/Sabiona, Bozen/Bolzano, leo nchini Italia, 605 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo wa Italia Kaskazini.

Wakati wa uvamizi wa Walombardi Waario ilimbidi akimbie, lakini baadaye akarudi.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Josef Gelmi: *Bischof Ingenuin von Säben*, Brixen (Weger) 2005; ISBN 8888910239
* Josef Riedmann: *Ingenuin von Säben*. In: *Lexikon der Heiligen und der Heiligenverehrung*. 2. Band. Herder, Freiburg i. B. 2003, ISBN 3-451-28192-9
* Anselm Sparber: *Ingenuin*. In: *Lexikon für Theologie und Kirche*. 1. Auflage, 5. Band. Herder, Freiburg i. B. 1933

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6
Jamii:Waliofariki 605
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Yesu Mendez

**Yesu Mendez** (jina kamili kwa Kihispania: **Jesús_Méndez_Montoya**; Tarimbaro, Michoacan, Mexico, 10 Juni 1880 – Valtierrilla, Guanajuato, Mexico, 5 Februari 1928) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero kwa ajili ya ufalme wa Kristo.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Antoliani

**Antoliani** (pia: **Antolianus, Antolien**; alifariki Clermont Ferrand, Akwitania, leo nchini Ufaransa, 265) alikuwa Mkristo ambaye aliuawa kwa ajili ya imani yake.

Gregori wa Tours alimtaja mara kadhaa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Waliofariki 265
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Silvano wa Homs

[thumb|[Mchoro mdogo wa kifodini chake na cha wenzake Luka na Mosyo.]]
**Silvano wa Homs** (alifariki Homs, Syria, 311 hivi) alikuwa kwa miaka arubaini askofu wa mji huo ambaye aliuawa kwa imani ya Kikristo kwa kutupwa pamoja na shemasi Luka na msomaji Mosyo waliwe na wanyama wakati wa dhuluma ya kaisari Maximinus.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 311

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Siria
Dorotea na Theofili

thumb|Mt. Dorotea wa Kaisarea.
**Dorotea na Theofili** (Kaisarea wa Kapadokia, leo nchini Uturuki, 311 hivi) waliuawa kwa imani ya Kikristo katika dhuluma ya Dola la Roma.

Dorotea alikuwa bikira na Theofili mwalimu. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 6 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Butler, Alban. *The Lives of the Saints.* Rockford, Illinois: Tan Books and Publishers, 1995. (Originally published 1878.) *Nihil obstat* and *Imprimatur* 1955.
*Englebert, Omer. *The Lives of the Saints.* Christopher and Anne Fremantle, trans. New York: Barnes & Noble Books, 1994. *Nihil obstat* and *Imprimatur* 1951.
*Harvey, Sir Paul, ed. *The Oxford Companion to English Literature.* 4th ed. New York: Oxford University Press, 1967.
*Peterson, Joseph Martin, *The Dorothea Legend: Its Earliest Records, Middle English Versions, and Influence of Massinger’s "Virgin Martyr"* (University of Heidelberg, 1910).
*The Swedish *Nationalecyklopedin* Volume 5 p.&nbsp;102
**Medeltidens ABC* edited by The Swedish national museum of history p.&nbsp;93, 276.

## Viungo vya nje
* Santa Dorotea e Teofilo Martire di Cesarea di Cappadocia
*Representetions of Saint Dorothea of Caesarea 
*Saint Dorothy at the Christian Iconography web site
*Here Followeth the Life of St. Dorothy in Caxton's translation of the Golden Legend

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 311
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Vedasto wa Arras

.]]
**Vedasto wa Arras** (pia: **Vedastus, Vaast, Waast, Gaston, Foster**; 453 – Arras, Pas-de-Calais, 540) alikuwa askofu wa mji huo (leo nchini Ufaransa) kwa miaka zaidi ya 40. Alikuwa ametumwa huko na Remi wa Reims wakati mji ulipokuwa umeangamizwa, akainjilisha mfalme Klovis akiingiza Wapagani wengi katika Kanisa Katoliki. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
*  [Alcuin's life]
* 
* 
*  [letter of Avitus on Clovis' baptism]
* 
*  [Jonas]

## Viungo vya nje
* *Catholic Encyclopedia* (1913), "Abbey of Saint Vaast"
* Saint Vaast of Arras at Saints.SQPN.com

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Avito wa Vienne

yake huko Drome.]]
**Avito wa Vienne** (kwa Kilatini: **Alcimus Ecdicius Avitus**; Vienne, Ufaransa, 450 hivi – 5 Februari 523) alikuwa mshairi halafu askofu mkuu wa mji huo kuanzia mwaka 494. 

Ni maarufu kwa imani na juhudi zake ambazo aliweza kumaliza Uario kati ya Waburgundi na kuwavuta katika Kanisa Katoliki, pamoja na kukinga Galia nzima dhidi ya uzushi huo. 

Baba yake, Esiki, alikuwa seneta, halafu askofu wa Vienne. Vilevile mdogo wake Apolinari alipata kuwa askofu wa Valence.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 5 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Maandishi yake
### Barua
*Avitus of Vienne,* Selected Letters and Prose*. Tr. by Danuta Shanzer and Ian Wood. Liverpool: Liverpool University Press, 2002, 464 pp. (Translated Texts for Historians).

### Mashairi
*Avitus, *The Fall of Man: De spiritalis historiae gestis libri I-III, Edited from Laon, Bibliothèque Municipale, Ms. 273*. Edited by Daniel J. Nodes. Toronto: Pontifical Institute of Medieval Studies, 1985, 72 pp. (Toronto Medieval Latin Texts, 16).
*Avit de Vienne, *Histoire spirituelle, Tome II: (Chants IV-V)*. Edited by Nicole Hecquet-Noti. Paris: Les Editions du Cerf, 2005, Pp.&nbsp;254. (Sources Chretiennes, 492).
*M. Hoffman. 2005. *Alcimus Ecdicius Avitus. De spiritalis historiae gestis Buch 3* (Munich: K.G. Saur).
*George W. Shea (trans.), *The Poems of Alcimus Ecdicius Avitus* (Tempe, Ariz.: Medieval & Renaissance Texts & Studies, 1997).
*Avitus, *De mundi initi*, ed. by Abraham Schippers (Kampen: Kok, 1945).

## Viungo vya nje
*Christian Classics Ethereal Library: Brief biography of Avitus
*Opera Omnia by Migne Patrologia Latina with analytical indexes

Jamii:Waliozaliwa 450
Jamii:Waliofariki 523
Jamii:Waandishi wa Kilatini
Jamii:Washairi wa Ufaransa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Amando wa Maastricht

**Amando wa Maastricht** (Nantes, leo nchini Ufaransa, 584 hivi - Elnon, Ufaransa, 679 hivi) alikuwa mmonaki, halafu mkaapweke, tena mmisionari katika maeneo mbalimbali ya Ulaya, hasa Ubelgiji, lakini pia kwa Waslavi wa Ulaya Mashariki, na askofu mkuu wa Tongres na Maastricht, leo nchini Ubelgiji.

Hatimaye alijifungia katika monasteri aliyoianzisha.

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 6 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Acta Sanctorum* (Antwerp, 64 vols, 1643-), Feb 1 (1658), 815-904
*Krusch, B, *Monumenta Germaniae Historica*, *Scriptores rerum merov.*, V, 395-485
*Moreau, E de, *Saint Amand* (1927) An abbreviated version is Moreau, *Saint Amand, le principal évangélisatur de la Belgique*, 1942.
*Moreau, E de, *La Vita Amandi Prima et les Fondations monastiques de St Amand*, Analecta Bollandiana lxvii (1949), 447-64

## Viungo vya nje
*Website of Saint-Amand-les-Eaux, with a good history section (in French)

Jamii:Waliozaliwa 584

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Guarino wa Palestrina

thumb|Mt. Guarino.
**Guarino wa Palestrina** (Bologna, Emilia-Romagna, leo nchini Italia, 1080 hivi - Palestrina, Lazio, Italia, 1158) alikuwa kanoni, Mwaugustino, halafu askofu wa Palestrina na kardinali maarufu kwa maisha yake magumu na kwa wema wake kwa fukara .

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 6 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1080
Jamii:Waliofariki 1158
Jamii:Wakanoni
Jamii:Waaugustino
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Alfonso Maria Fusco

[thumb|[Picha yake halisi.]]
**Alfonso Maria Fusco** (Angri, Salerno, 23 Machi 1839 – Angri, 6 Februari 1910) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki huko Italia Kusini. 

Alishughulikia hasa wakulima, akaanzisha shirika la kitawa la Masista wa Mt. Yohane Mbatizaji kwa ajili ya malezi ya vijana hasa fukara na yatima . 

Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II tarehe 7 Oktoba 2001, halafu mtakatifu na Papa Fransisko tarehe 16 Oktoba 2016. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Fransisko Spinelli

yake huko Caravaggio, Italia.]]
[thumb|240x240px|[Misa ya kutangazwa kuwa mtakatifu kwa Spinelli iliyofanyika mwaka wa 2018 katika Uwanja wa Mt. Petro, Vatikani.]]
**Fransisko Spinelli** (jina la ubatizo kwa Kiitalia: **Francesco**; Milano, 14 Aprili 1853 – Rivolta d'Adda, 6 Februari 1913) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia Kaskazini. 

Spinelli alikuwa na uhusiano wa karibu na Geltrude Comensoli na Luigi Maria Palazzolo, na alifanya kazi pamoja na Comensoli kuanzisha kati ya matatizo mengi shirika la kitawa la Masista Waabuduo Sakramenti Takatifu Sana (1882) huko Bergamo . 

Hata hivyo, kutokuelewana kati ya wanachama kulisababisha Spinelli kujitenga na kazi hiyo na kuondoka.

Hivyo shirika liligawanyika (1892), naye alivumilia yote kwa ajili ya Mungu.

Mchakato wa kutangaza utakatifu wa Spinelli ulianza mwaka 1952 chini ya Papa Pius XII. Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II 21 Juni 1992, halafu mtakatifu na Papa Fransisko tarehe 14 Oktoba 2018. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maandishi yake 
* *... Così il padre fondatore alle sue figlie*, Rivolta d'Adda 1981.
* *Servo di Dio don Francesco Spinelli, fondatore Suore adoratrici SS. Sacramento : dai suoi scritti*, Industria grafica editoriale Pizzorni, Cremona 1976 Cremona. 
* *Lettere alle suore*, Suore Adoratrici del SS. Sacramento, Cremona 1989.
* *Conversazioni Eucaristiche*, a cura di E. Bolis e P. Rizzi, Nuova Editrice Cremonese, Cremona 2017.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Catholic Online
* Sisters Adorers of the Blessed Sacrament

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Mathayo Correa

yake halisi.]]
**Mathayo Correa** (jina kamili kwa Kihispania: **Mateo Correa Magallanes**; Tepechitlan, Zacatecas, Mexico, 23 Julai 1866 – Durango, Mexico, 6 Februari 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero kwa sababu alikataa kuvunja siri ya kitubio.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Masimo wa Nola

akimsaidia Mt. Masimo.]]
**Masimo wa Nola** alikuwa askofu wa Kanisa huko Nola, karibu na Napoli, Italia katika karne ya 3. 

Alijitahidi kuokoa waumini wake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius, na baada ya miaka mingi ya uchungaji akafariki kwa amani,alivyosimulia mwandamizi wake Paulino wa Nola.

Tangu kale ametambuliwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 7 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Charles Kimei

**Charles Kimei** (amezaliwa 14 Agosti 1953) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Vunjo katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2020 kupitia tiketi ya CCM ambapo ataongoza jimbo hilo kwa kipindi cha miaka mitano kuanzia 2020-2025.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Wachagga
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania
Albuino

za Wat. Injenwino na Albuino katika kanisa kuu la Brixen/Bressanone.]]
**Albuino** (alifariki Brixen/Bressanone, Bozen/Bolzano, leo nchini Italia, 5 Februari 1006) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo wa Italia Kaskazini, alipohamishia makao makuu ya jimbo kutoka Saeben/Sabiona alipokuwa askofu kuanzia mwaka 975.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Josef Gelmi: *Bischof Albuin : ein Heiliger um die Jahrtausendwende (975—1006)*. Weger, Brixen 2005, ISBN 978-88-88910-34-5.
* https://web.archive.org/web/20070630031904/http://www.bautz.de/bbkl/a/albuin_b_v_b.shtml
* Heinz Wieser: *Alter Diözesanpatron starb vor 1000 Jahren*, erschienen in: *Osttiroler Bote*, Ausgabe vom 9. Februar 2006.

## Viungo vya nje
* http://www.bbkl.de/a/albuin_b_v_b.shtml

Jamii:Waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1006
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Rikardo wa Lucca

la kioo cha rangi huko St Ricarius Church, Aberford.]]
**Rikardo wa Lucca** (Wessex, Uingereza, karne ya 7 - Lucca, Toscana, Italia, 3 Aprili 722) alikuwa Mkristo wa Uingereza ambaye alifuata sana dini yake na hatimaye alifariki wakati wa hija yake kwenda Roma pamoja na wanae wawili wa kiume, Wilibaldi wa Eichstätt na Winibaldi wa Heidenheim.

Kati ya watoto wake, hao na binti mmoja, Walburga wa Heidenheim wanaheshimiwa kama watakatifu, sawa naye mwenyewe

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 722
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Luka Kijana

ya Monasteri ya Mt. Luka.]]
**Luka Kijana** (Steiris, Ugiriki, 896 - Steiris, 953) alikuwa mkaapweke mwenye karama za pekee, ambaye alianzisha monasteri. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Walter Robert Connor, Carolyn Loessel Connor (Eds.). *The Life and Miracles of Saint Luke of Steiris: Text, Translation and Commentary.* Volume 18 of Archbishop Iakovos Library of Ecclesiastical and Historical Sources. Hellenic College Press, 1994. 178 pp. ISBN 9780917653353

## Viungo vya nje
* *Saint Luke of Mount Steirion - Hand-Painted Icon .* Orama World.
*  *Φώτης Κόντογλου - Ὁ «Ἀμαθὴς καὶ Ἀγροῖκος Ἅγιος» Λουκᾶς ὁ Στειρίτης.* Απὸ τὸ Ἀσάλευτο Θεμέλιο, *Ἀκρίτας*, 1996.  (*Brief life of the saint, given by Photios Kontoglou*)

Jamii:Waliozaliwa 896
Jamii:Waliofariki 953
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Honorati wa Milano

**Honorati wa Milano** (alifariki Genova, Italia Kaskazini, 572) alikuwa askofu wa Milano tangu mwaka 567 hadi kifo chake.

Walombardi walipovamia Italia, aliwaokoa waumini wengi kwa kuwasaidia wahamie Genova .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* *De S. Honorato episcopo Mediolanensi*, in Acta sanctorum februarii, tomus secundus, Parisiis et Romae, pp. 163-167
* Giuseppe Antonio Sassi, Baldassarre Oltrocchi, *Archiepiscoporum Mediolanensium series historico-chronologica*, vol. I, Milano 1755, pp. 186-190
* Francesco Lanzoni, ''Le diocesi d'Italia dalle origini al principio del secolo VII (an. 604)*, vol. II, Faenza 1927, p. 1026
* Ernest Stein, *Chronologie des métropolitains schismatiques de Milan et d'Aquilée-Grado'', in «Zeitschrift für schweizerische Kirchengeschichte = Revue d'histoire ecclésiastique suisse» 39 (1945), pp. 126-136
* Antonio Rimoldi, *Onorato, vescovo di Milano, santo*, in Bibliotheca Sanctorum, vol. IX, col. 1205
* Charles Pietri, Luce Pietri (ed.), ''Prosopographie chrétienne du Bas-Empire. 2. Prosopographie de l'Italie chrétienne (313-604)'', École française de Rome, vol. I, Roma 1999, p. 1009
Evensi wa Pavia

thumb|Evensi wa Pavia
**Evensi wa Pavia** (pia: **Iuventius, Eventius**; karne ya 4 - Pavia, Italia, 8 Februari 397) alikuwa askofu wa tatu wa mji huo (Italia Kaskazini) kuanzia mwaka 381, alipoteuliwa na Ambrosi, askofu mkuu wa Milano. 

Alipigania Injili kwa nguvu zake zote.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 8 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 397
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Wamonaki wafiadini wa Konstantinopoli

**Wamonaki wafiadini wa Konstantinopoli** (walifia dini Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 485 hivi) walikuwa wamonaki waliouawa kwa kuwasilisha barua ya Papa Felix III ya kutetea imani sahihi dhidi ya Patriarki Acacius.  

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 8 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 485
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Paulo wa Verdun

**Paulo wa Verdun, O.S.B.** (576 - Verdun, Galia Kaskazini, leo Ufaransa, 8 Februari 648) alikuwa askofu wa 13 wa mji huo kuanzia mwaka 626 au 630, akijitahidi kustawisha liturujia na maisha ya pamoja ya wakanoni.

Kabla ya hapo alifanya kazi ikulu halafu akaishi kama mkaapweke, mmonaki na hatimaye abati. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 576
Jamii:Waliofariki 648
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Stefano wa Grandmont

[thumb|Mt. Stefano alivyochorwa katika [karne ya 12 akiwa na Hugh Lacerta.]]
'*** (kwa Kifaransa: **Étienne de Muret*'; Thiers, Auvergne, Ufaransa, 1045 - Muret, Limoges, Ufaransa, 8 Februari 1124) alikuwa padri halafu abati wa shirika la kimonaki alilolianzisha huko Grandmont kwa kufuata maisha magumu na fukara sana. Alipanga waklero wajitose katika maisha ya sala tu na mabradha wawajibike katika shughuli nyingine zote. 

Alitangazwa na Papa Klementi III kuwa mtakatifu mwaka 1189.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1045
Jamii:Waliofariki 1124
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Parteni wa Lampsaki

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Parteni.]]
**Parteni wa Lampsaki** (alifariki Lampsaki, leo nchini Uturuki, karne ya 4) alikuwa askofu wa mji huo wakati wa utawala wa kaisari Konstantino Mkuu.

Alieneza imani ya Kikristo kwa mahubiri kwa mfano wa maisha yake bora.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Sabino wa Canosa

ya Mt. Sabino katika kanisa kuu la Canosa.]]
**Sabino wa Canosa** (Canosa di Puglia, Italia, 461 - Canosa di Puglia, 9 Februari, 566) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 514.

Rafiki wa Benedikto wa Nursia, alitumwa na Papa Agapeto I kwenda Konstantinopoli kutetea imani sahihi kuhusu utu halisi wa Yesu.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Gerardo A. Chiancone - *La Cattedrale e il Mausoleo di Boemondo a Canosa* (tip. D. Guglielmi, Andria, 1983; pag. 54)
*Attilio Paulicelli - *San Sabino nella storia di Canosa* (tip. San Paolo, Bari, 1967)
**La tradizione barese di s. Sabino di Canosa*. A cura di Salvatore Palese. Bari, Edipuglia, 2001. Contiene i seguenti studi:
*Ada Campione, *Sabino di Canosa tra storia e leggenda*, p.&nbsp;23-46
*Pasquale Corsi, *Canosa e Bari nelle modificazioni ecclesiastiche dei Bizantini*, p.&nbsp;47-56
*Gioia Bertelli, *Le reliquie di s. Sabino da Canosa a Bari: tra tradizione e archeologia*, p.&nbsp;57-78
*Gerardo Cioffari o. p., *Le origini del culto di s. Sabino a Bari*, p.&nbsp;79-98
*Nicola Bux, *La liturgia barese di s. Sabino*, p.&nbsp;99-106
*Anna Maria Tripputi, *La devozione barese a s. Sabino in età moderna e contemporanea*, p.&nbsp;107-114
*Francesco Quarto - *Un isolato omaggio tra devozione ed erudizione. La vita di S. Sabino del canonico Giuseppe Di Cagno*, p.&nbsp;115-170.
**La Historia di S. Sabino di Antonio Beatillo (1629)*. A cura di Francesco Quarto. In Nicolaus Studi Storici, XVII, 2006, p.&nbsp;97-160.

Jamii:Waliozaliwa 461
Jamii:Waliofariki 566
Ansberto wa Rouen

la kioo cha rangi katika kanisa kuu la Rouen.]]
**Ansberto wa Rouen** (pia: **Auedebati, Autbati, Autbertus**; Chaussy-sur-Epte, leo nchini Ufaransa, karne ya 7 – Hautmont, 695 hivi) alikuwa askofu wa Rouen (Ufaransa) miaka 683 - 690.

Baada ya kushika vyeo vikubwa katika ikulu alijiunga na monasteri chini ya kanuni ya Kolumbani na miaka sita baadaye akawa abati. Hatimaye alifanywa askofu hadi alipoondolewa na Meya wa ikulu akarudia maisha ya monasterini.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*''Ansbert's Life'' translated

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Mpasua mbao

[thumb|Wapasuaji mbao huko [Madagaska.]]
thumb|Mpasua mbao wa kisasa.
**Mpasua mbao** ni mtu ambaye kazi yake ni kukata miti na kuipasua kwa matumizi ya mbao na kuni.

Katika historia kazi hiyo ilitekelezwa mwanzoni na mtu yeyote. Katika jamii zilizojenga tasnia kubwa kama vile uchimbaji wa madini, ufuaji metali na ujenzi wa jahazi, upasuaji wa ubao uliendelea kuwa kazi ya pekee iliyohitaji maarifa na vifaa maalumu ili kutosheleza mahitaji ya tasnia hizo.

Upasuaji wa mbao ni kazi ngumu na hatarishi iliyotekelezwa kwa karne nyingi kwa zana kama shoka na msumeno. Tangu karne ya 20 vifaa vipya vinavyoendeshwa kwa injini kama msumeno wa mnyororo vimepatikana. Leo hii ni kawaida mpasua mbao kuwa pia na nguzo kumkinga dhidi ya jeraha na sauti kubwa ya injini.
Karalampo na wenzake

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Karalampo]]
'''''' Porfiri, Daukto na wanawake watatu (walifariki Magnesia, Asia Ndogo, katika Uturuki ya leo, 202) walikuwa Wakristo waliouawa kutokana na imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Septimius Severus. 
 
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao ni tarehe 10 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2
Jamii:Waliofariki 202
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Zotiko na Amansyo

'''''' (walifariki Roma, Italia, mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao .

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Troiani wa Saintes

**Troiani wa Saintes** (alifariki karibu na Saintes, Akwitania, leo nchini Ufaransa, 532) alikuwa askofu wa mji huo miaka 511 - 532. 

Anafikiriwa kuwa mwandishi wa barua kwa Eumeri wa Nantes inayopatikana katika *Patrologia Latina*, 67.

Gregori wa Tours anasimulia alivyoheshimiwa na wengi kwa maadili yake.

Hata leo anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*William Smith, Henry Wace, *A Dictionary of Christian Biography, Literature, Sects and Doctrines*. Volume IV, article *Trojanus*, p.&nbsp;1054.
Austreberta

[thumb|[Sanamu ya Mt. Austreberta].]]
**Austreberta** (Therouanne, Artois, leo nchini Ufaransa, 630; Rouen, Normandy, leo nchini Ufaransa, 704 hivi) alikuwa bikira wa ukoo maarufu ambaye alijiunga na monasteri ya Wabenedikto huko Pavilly akawa abesi wake kwa miaka arubaini.  

Tangu kale anaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Februari..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Austreberta
*Wolfs and early saints

Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Wiliamu wa Malavalle

.]] 
'*** (pia: **Wiliamu Mkuu*'; alifariki Grosseto, Italia, 10 Februari 1157) baada ya kuongoka alikuwa mkaapweke kutoka Poitiers, Ufaransa, ambaye alipata wafuasi wengi walioanzisha konventi hadi Ubelgiji kwa jina la shirika la Mt. Wiliamu.

Alitangazwa mtakatifu na Papa Inosenti III tarehe 8 Mei 1202.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*http://www.newadvent.org/cathen/15633c.htm

Jamii:Waliofariki 1157
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Italia
Yosefu Sanchez

yake halisi.]]
**Yosefu Sanchez** (jina kamili kwa Kihispania: **José Sanchez Del Rio**; Sahuayo, Michoacán, Mexico, 28 Machi 1913 – Sahuayo, 10 Februari 1928) alikuwa mvulana wa Meksiko ambaye aliteswa na kuuawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero kama alivyotamani.

Papa Benedikto XVI alimtangaza mwenye heri tarehe 20 Novemba 2005 halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu mfiadini tarehe 16 Oktoba 2016.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Ferreira, Cornelia R. *Saint José Luis Sánchez del Rio: Cristero Boy Martyr*, 2d. ed., biography (2017 Canisius Books).
* McKenzie, Fr. Kevin William "Blessed José", biography (2014)

## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Saints SQPN
* Biography at Vatican News Service
* Blessed José Sánchez del Rio High School Seminary
Silvano wa Terracina

'''''' (alifariki Terracina, Italia, 444 hivi) alikuwa Mkristo wa Afrika Kaskazini ambaye alikimbia dhuluma za Wavandali Waario pamoja na baba yake, Eleuteri.

Bado kijana alifanywa askofu wa mji huo wa Italia ya Kati kwa miezi michache tu kwa kuwa aliwahi kufariki. Hapo baba yake akawa askofu mahali pake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 444
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Jamii:Watakatifu wa Italia
Richard Kwitega

**Richard Nkingwa Kwitega** (Ngoma, wilaya ya Sengerema, mkoa wa Mwanza, 15 Julai 1965 - wilaya ya Babati, mkoa wa Manyara, 3 Februari 2021) alikuwa katibu tawala wa mkoa wa Arusha hadi alipofariki kwa ajali ya gari.  

## Maisha ya awali na elimu
Richard Kwitega alipata elimu ya msingi katika shule ya msingi Majahida kuanzia mwaka 1975 hadi mwaka 1978. Mwaka 1979 Kwitega alihamia shule ya msingi Ngoma hadi alipohimitimu mwaka 1982. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Mfalme Arthur

[thumb| Sanamu ya Mfalme Arthur kwenye kanisa la  Hofkirche, Innsbruck, iliyoundwa na [Albrecht Dürer na kukalibiwa na Peter Vischer Mzee, mnamo miaka ya 1520]]
**Mfalme Arthur** ni mhusika mashuhuri katika masimulizi ya mitholojia ya Britania. Anakumbukwa kama mfalme aliyeishi katika kasri yake ya Camelot akiwa na upanga wake unaojulikana kama Excalibur, aliopewa na Bibi wa Ziwa (the Lady of the Lake).

Katika kumbukumbu hiyo Arthur alikuwa kiongozi au mtawala wa Britania katika kipindi ambako Waroma walikuwa wameondoka tayari na Waanglia-Saksoni walivamia kisiwa na kuenea humo.

Kufuatana na masimulizi hayo Arthur alifaulu kuwashinda mara kadhaa. Hadithi moja maarufu ya Mfalme Arthur ni ile ambapo anatoa upanga kutoka kwa jiwe, tendo linalomfanya kuwa Mfalme wa Wabritania.

Hakuna uhakika kama Arthur aliishi kweli; labda masimulizi juu yake ni kumbukumbu ya kiongozi fulani wa Britania aliyeitwa jina tofauti. 

## Camelot 
Kuna kasri mbalimbali zinazodaiwa kuwa ni Camelot ya Arthur, lakini ile inayokubaliwa na wengi zaidi ni kasri ya Tintagel, Cornwall (ingawa hakuna ushahidi). Huko Camelot Artur alikaa kwenye meza ya mviringo (the round table), pamoja na malkia wake Guinevere, Merlin, Morgan le Fay, Sir Lancelot, Sir Gawain, Percival na mashujaa wengine. Arthur na mashujaa wake waliondoka huko kwenda safari kama ile ya kutafuta Kikombe cha Kristo (Holy Grail).

## Kifo 
Baada ya vituko vingi mtoto wake, Mordred, alinyakua ufalme wake pamoja na malkia. Hivyo alimlazimisha Arthur kupigana naye. Walipigana kwa muda mrefu na Mordred alimpiga King Arthur katika sehemu nyingi, lakini mwishowe ni Arthur aliyemuua Mordred. Baada ya ushindi huo, Mfalme Arthur alikuwa dhaifu akafa kutokana na kupoteza damu kutoka kwa majeraha yaliyopatikana katika mapigano. Wakati mashujaa wake walipokuwa wakirudi Camelot, walitupa upanga Excalibur ndani ya ziwa ili uweze kurudi ulikotokea.  Hadithi moja ni kwamba Arthur hakuwahi kufa lakini atarudi wakati Waingereza watakuwa wanamhitaji.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* International Arthurian Society 
* King Arthur, tovuti ya Encyclopedia Britannica
* . An excellent site detailing Welsh Arthurian folklore.
* . A detailed and comprehensive academic site, which includes numerous scholarly articles.
* Arthuriana: The Journal of Arthurian Studies, published by Scriptorium Press for Purdue University, US. The only academic journal solely concerned with the Arthurian Legend; a good selection of resources and links.
* . Provides texts and translations (of varying quality) of Welsh medieval sources, many of which mention Arthur.
* .
* The Camelot Project, The University of Rochester. Provides valuable bibliographies and freely downloadable versions of Arthurian texts.
* The Heroic Age: A Journal of Early Medieval Northwestern Europe. An online peer-reviewed journal that includes regular Arthurian articles; see especially the first issue.

Jamii:Fasihi ya Kiingereza
Severino wa Agaune

[thumb|[Herufi za kwanza za *Sanctus Severinus* katika dirisha la kioo cha rangi huko Château-Landon.]]
**Severino wa Agaune** (430 hivi - Château-Landon, leo nchini Ufaransa, 507 hivi) alikuwa abati wa monasteri ya Agaune, leo Saint-Maurice-en-Valais nchini Uswisi..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 430

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Uswisi
Kastrese

'''''' (alifariki Castel Volturno au Sessa Aurunca, leo katika wilaya ya Caserta, Italia, karne ya 5) alikuwa askofu wa Afrika Kaskazini ambaye alikimbia dhuluma za Wavandali Waario akahamia Italia Kusini.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 5
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Afrika Kaskazini
Jamii:Watakatifu wa Italia
Petro Maldonado

[thumb|[Picha yake halisi.]]
**Petro Maldonado** (jina kamili kwa Kihispania: **Pedro de Jesus Maldonado Lucero**; Chihuahua, Mexico, 15 Juni 1892 – Chihuahua, Mexico, 11 Februari 1937) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.

Bila kujali dhuluma kali, aliabudu fumbo la Ekaristi hadi dakika yake ya mwisho, alipopigwa kichwa vibaya sana.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Antoni Kauleas

**Antoni Kauleas** (Konstantinopoli, leo Istanbul nchini Uturuki, karne ya 9 - Konstantinopoli, 1 Februari 901) alikuwa Patriarki wa Konstantinopoli tangu mwaka 893 hadi 901. 

Mmonaki tangu utotoni, halafu padri na abati, alifaulu kumaliza farakano la Fosyo na kurudisha umoja wa Kanisa.

Anaheshimiwa tangu kale na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 9

Jamii:Wamonaki
Beninyo wa Todi

**Beninyo wa Todi** (Todi, Umbria, Italia ya Kati, karne ya 3 - Todi, 303 hivi BK) anakumbukwa kama padri wa mji huo hadi kifodini chake katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Februari

Kati ya sanamu 140 zinazozunguka uwanja mbele ya Basilika la Mt. Petro huko Vatikano, moja ni ya kwake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Wafiadini Wakristo
Stefano wa Lyon

''''* (karne ya 5 - Lyon, leo nchini Ufaransa, karne ya 6) alikuwa askofu wa 23 wa mji huo kabla ya mwaka 514.

Alitetea imani sahihi dhidi ya Waario walioungwa mkono na mtawala.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 13 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *De S. Stephano episcopo Lugdunensis in Gallia*, in Acta Sanctorum Februarii, vol. II, Parigi-Roma 1865, pp. 672-673
* Louis Duchesne, *Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. II, Paris 1910, pp. 157-165
* *Dictionnaire d'archéologie chrétienne et de liturgie*, Tome X, première partie, Paris 1931, coll. 200-201
* Bernard de Vregille, *Stefano, vescovo di Lione, santo'', in «Bibliotheca Sanctorum», vol. XI, col. 1405

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki karne ya 6
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Martiniano wa Kaisarea

[thumb|[Mozaiki inayoonyesha sura yake.]]
**Martiniano wa Kaisarea** (alifariki Athens, Ugiriki, 422 hivi) alikuwa Mkristo wa Palestina ambaye aliwahi kuishi kama mkaapweke karibu na Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli.

Baadaye alikwenda kuishi katika kisiwa kidogo na hatimaye akaanza kuhamahama .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 13 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4

Jamii:watakatifu wa Ugiriki
Sotere wa Roma

**Sotere wa Roma** (kwa Kilatini: Soteris; alifariki Roma, Italia, 304) alikuwa bikira wa ukoo maarufu wa [mni]]  huo aliyeuawa kwa sababu alikataa kutoa sadaka kwa miungu kutokana na imani yake ya Kikristo. 

Kwa sababu hiyo alitukanwa na kuteswa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo akauawa kwa upanga wakati wa kaisari Dioklesyano. 

Habari zake zimesimuliwa na Ambrosi ambaye alikuwa na undugu naye. 
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 11 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Helena wa Troia

thumb| *Helen wa Troy* na Evelyn de Morgan (1898, London).
**Helena wa Troia** alikuwa malkia wa Sparta aliyetekwa nyara na kupelekwa Troia, tendo lilioanzisha Vita ya Troia inayosimuliwa katika Utenzi wa Iliadi  wa Homer.

Katika masimulizi ya Wagiriki wa Kale, Helena alikuwa mtoto wa malkia Leda wa Sparta na mungu mkuu Zeu. Alisemekana alikuwa mzuri kushinda wanawake wote duniani. 

Helena aliolewa na Menelao aliyeendelea kuwa mfalme wa Sparta. Baadaye alitoroka na kijana Paris wa Troia, mtoto wa mfalme Priamo, wengine walisema alitekwa nyara naye. 

Majaribio ya kumrudisha Sparta yalisababisha vita ya Troia.

Mapokeo ya Wagiriki wa Kale hitofautiana kuhusu maisha yake; katika umbo linalojulikana zaidi, yaani masimulizi ya Homer, alipelekwa Troia alipokaa hadi mwisho wa vita; mume wake Menelao alimsamehe wakarudi pamoja Sparta walipoishi miaka mingi kwa furaha. 

## Viungo vya Nje 
*An analysis of the legend including historical evidence of worship as a goddess.
*See reviews of *Helen of Troy: Goddess, Princess, Whore* by Bettany Hughes (2005) New York: Alfred A. Knopf.  (ISBN 0-224-07177-7), which has been translated into ten languages, on http://www.bettanyhughes.co.uk/
* Helen. makala katika New International Encyclopedia (1905)
* [Helen](https://en.wikisource.org/wiki/The_American_Cyclop%C3%A6dia_(1879)/Helen), The American Cyclopædia (1879)
Akiles

thumb|250x250px| Akiles (kulia) hufunga vidonda vya mpenzi wake Patroklo
**Akilesi** (pia: **Akile**, Kigiriki: Ἀχιλλεύς, *Akhilleus* ) alikuwa shujaa wa mitholojia ya Kigiriki aliyepigania Vita ya Troia na ndiye mhusika mkuu katika *Iliadi* ya Homeri. 

Alitajwa kuwa mwana wa shujaa Peleo na nereidi Thetisi. Katika shairi ya Homeri anaingia kama kiongozi wa kabila la Ugiriki ya Kaskazini, akipita mashujaa wote kwa nguvu na uwezo.

Masimulizi ya Shairi ya *Iliadi* yanaanza kwa taarifa ya mabishano baina Akilesi na mfalme Agamemnon, aliyekuwa mkuu wa jeshi la Wagiriki.

Ushindi mashuhuri zaidi wa Akilesi ulikuwa juu ya Hektor, mtoto wa mfalme wa Troia, kama kisasi dhidi ya Hektor kwa kumuua mpenzi wake, Patroklo.  p53 

Iliadi yenyewe haina taarifa kuhusu kifo cha Akiles, lakini vyanzo vingine vinakubali kwamba aliuawa karibu na mwisho wa vita na Paris, ambaye alimpiga mshale wa sumu kisiginoni. 

## Kisingo cha Akiles 
Hadithi za baadaye zilisimulia Akiles hakuweza kuathiriwa na silaha mwilini mwake kwa sababu mamake alimtumbukiza katika Mto Styx akiwa mtoto mchanga. Isipokuwa alimshika kisingoni wakati wa kumtumbukiza, hivyo alikuwa hapa na sehemu ya pekee ambako ngozi yake iliweza kupasuliwa. Kwa hivyo, neno "kisigino cha Akiles" (ing. Achilles heel) limekuja kumaanisha sehemu penye udhaifu hatarishi.  

## Marejeo 
Jamii:Mitholojia ya Kigiriki
Mto Gasanda (Ruyigi)

'''''' unapatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Ruyigi).

Maji huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Ruyigi
* Orodha ya mito ya Burundi
* Mito mirefu ya Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

G
G
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Stefano wa Rieti

**Stefano wa Rieti** (alifariki karne ya 6) alikuwa abati karibu na mji huo wa Italia ya Kati.

Papa Gregori I alimsifu kwa uvumilivu wake mkubwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Februari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Beni-Mellal

thumb|Beni-Mellal, Moroko

'''''' ni mji wenye wakazi 176,238 ambao upo Moroko.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Moroko

Jamii:Miji ya Moroko
Haji Gora Haji

**Haji Gora Haji** (1933 - 11 Juni 2021) alikuwa mshairi maarufu wa Kiswahili kutoka Zanzibar, nchini Tanzania.

## Bibliografia 
* *Kimbunga: Tungo za Visiwani* (Collection of poetry in Swahili, , 1994)
* *Utenzi wa visa vya Nabii Suleiman bi Daudi* ("The Epic of Prophet Suleiman, Son of Daud", an epic poem about Solomon in Swahili, LCCN 2001313459, 1999
* *Poems* (A collection of poetry translated to German, , 1999)
* *Maisha Yangu*, 1993 - 2001 ("My Life, 1993 - 2001", an unpublished autobiography)
* *Kunganyira* (a children's book in Swahili, , 2004)
* *Nahodha Chu* ("Captain Leopard", a children's book in Swahili, 2004)
* *Ujanja wa sungura* ("The Cunning of the Hare", a children's book in Swahili, , 2004)
* *Jogoo na Kanga* ("The Cock and the Guinea Fowl", a children's book in Swahili, , 2004)
* *Kamusi ya kitumbatu* (A Ki-Tumbatu - Swahili lexicon, , 2006)
* ''Siri ya Ging'ingi* ("The Secrets of Ging’ingi", a novel in Swahili, , 2009; English translation, LCCN 2011349890, 2011
* *Shuwari'' ("The Calm", Swahili with English translations, , 2019)

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Haji Gora's recordings of his poetry collection, Shuwari (with English subtitles)

Jamii:Washairi wa Tanzania
Jamii:watu wa Zanzibar
Ariana Grande

**Ariana Grande-Butera** (alizaliwa 26 Juni 1993) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, na mwigizaji wa Marekani. Akitambulika kwa sauti yake yenye oktava nne (*Four-Octave*) na upeo wake wa pekee wa miondoko ya juu (whistle register), anajulikana kama mwanamuziki mashuhuri wa pop na mtu mwenye ushawishi mkubwa katika muziki wa kisasa. Muziki wake, ambao mara nyingi unategemea uzoefu wa kibinafsi, umepata umaarufu mkubwa kwenye vyombo vya habari, huku uimbaji wake ukimletea sifa tele na kulinganishwa na Mariah Carey.

## Maisha ya Awali 
Ariana Grande-Butera alizaliwa Juni 26, 1993, huko Boca Raton, Florida. Yeye ni binti wa Joan Grande, Mkurugenzi Mtendaji wa Hose-McCann Communications, kampuni inayotengeneza vifaa vya mawasiliano ya baharini ambayo imekuwa chini ya umiliki wa familia ya Grande tangu 1964, na Edward Butera, mmiliki wa kampuni ya ubunifu wa michoro huko Boca Raton.

Grande ana asili ya Kiitaliano na amejitambulisha kama Mmarekani mwenye asili ya Italia, akiwa na mizizi ya Kisisilia na Abruzzese. Ana kaka wa kambo mkubwa, Frankie Grande, ambaye ni mchekeshaji na mtayarishaji wa burudani. Familia yake ilihamia kutoka New York kwenda Florida kabla ya kuzaliwa kwake, na wazazi wake walitengana alipokuwa na umri wa miaka minane au tisa. Grande ana uhusiano wa karibu na bibi yake kutoka kwa upande wa mama yake, Marjorie Grande.

Akiwa na umri wa miaka minane, aliimba wimbo wa taifa wa Marekani, The Star-Spangled Banner, kwenye mchezo wa nyumbani wa Florida Panthers dhidi ya Chicago Blackhawks mnamo Januari 16, 2002.

Akiwa mtoto mdogo, Grande aliigiza katika Fort Lauderdale Children's Theater, ambapo alicheza jukumu lake la kwanza kama mhusika mkuu katika tamthilia ya muziki Annie. Pia alishiriki katika maonyesho yao ya The Wizard of Oz na Beauty and the Beast. Akiwa na umri wa miaka minane, alitumbuiza kwenye ukumbi wa karaoke ndani ya meli ya kifahari na pia na bendi mbalimbali, kama vile South Florida Philharmonic, Florida Sunshine Pops, na Symphonic Orchestras. Katika kipindi hicho, alisoma katika shule ya Pine Crest na baadaye North Broward Preparatory.

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waimbaji wa Marekani
Mwakaleli

**Mwakaleli** ni kijiji kinachopatikana katika mkoa wa Mbeya.

Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:miji ya Tanzania
Emmanuel Mbogo

**Emmanuel Mbogo** (amezaliwa 1 Machi 1947) ni mwandishi nguli wa vitabu vya fasihi kama vile riwaya na tamthilia kutoka nchini Tanzania.

Miongoni mwa tamthilia zake, inayompa umaarufu zaidi ni Morani, pia riwaya ya Watoto wa Maman'tilie ambavyo hutumika sana katika mtaala wa elimu ya Tanzania.

## Maandishi
### Michezo ya kuigiza
* *Julius Nyerere kizimbani*. Africa Proper Education Network, 2022
* *Mwinyi na manyani ya adili* (Toleo la kwanza.). Africa Proper Education Network, 2022
* *Kumng’oa nduli.* Africa Proper Education Network, 2022
* *Sadaka ya John Okello : Mapinduzi ya Zanzibar* (Chapisho la pili). Africa Proper Education Network, 2019
* *Tanzia ya Patrice Lumumba* (Chapisho la Pili). Africa Proper Education Network, 2019
* *Wangari Maathai* (Chapisho la pili). APE, Africa Proper Education Network, 2019
* *Mtumwa hadi Siti binti Saad*. Africa Proper Education Network, 2018
* *Nyerere na Safari ya Kanaani* (toleo la pili 2018). Africa Proper Education Network, 2018

Jamii:Waandishi wa Kiswahili
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Hitman 2

thumb|Hitman katika Gamecom 2012
**Hitman 2** ni mchezo wa video wa siri wa 2002 uliotengenezwa na IO Interactive na kuchapishwa na Eidos Interactive ya Microsoft Windows, PlayStation 2, Xbox na GameCube. Mchezo ulitolewa tena kwa Windows kupitia huduma ya usambazaji wa Steam mkondoni. 

Mchezo huu unahusu kwenda kumuokoa padri aliyetekwa na watu wasiojulikana.

Jamii:Michezo ya kompyuta