Sayansi ya afya

**Sayansi ya afya**  ni taaluma zinazojikita katika afya au huduma za afya kama sehemu kuu ya maudhui yake. Sayansi ya afya inahusiana na fani mbalimbali za kitaaluma, ikiwemo fani za STEM (Sayansi, Teknolojia, Uhandisi na Hisabati) pamoja na taaluma mpya zinazolenga usalama wa wagonjwa (kama vile utafiti wa huduma za kijamii).

Tiba na matawi yake

Tiba ni sayansi ya matumizi au utendaji wa uchunguzi, matibabu, na kinga dhidi ya magonjwa. Inajumuisha mbinu mbalimbali za huduma za afya zilizobuniwa ili kudumisha na kurejesha afya kupitia kinga na matibabu ya maradhi. Hapa chini ni baadhi ya matawi ya tiba:

## Matawi ya Tiba: 
* Anesthesiolojia – hushughulika na msaada wa uhai na dawa za usingizi wakati wa upasuaji.
* Angiolojia – hushughulika na magonjwa ya mfumo wa mzunguko wa damu.
* Audiolojia – hulenga kuzuia na kutibu matatizo ya kusikia.
* Bariatriki – hushughulika na sababu, kinga, na matibabu ya unene kupita kiasi.
* Kardiolojia – hushughulika na matatizo ya moyo na mishipa ya damu.
* Tiba ya wagonjwa mahututi – hulenga msaada wa uhai na huduma ya kina kwa wagonjwa mahututi.
* Udaktari wa meno – hushughulika na uchunguzi, utambuzi, kinga, na matibabu ya magonjwa ya sehemu ya mdomo.
* Dermatolojia – hushughulika na ngozi, muundo wake, kazi zake, na magonjwa yake.
* Tiba ya dharura – hulenga huduma zinazotolewa katika idara ya dharura.
* Endokrinolojia– hushughulika na matatizo ya mfumo wa vichocheo mwilini.
* Tiba ya familia – hulenga huduma kamili ya afya kwa watu wa rika zote.
* Gastroenterolojia– hushughulika na uchunguzi na matibabu ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula.
* Tiba ya jumla – inajulikana pia kama tiba ya familia, hulenga huduma ya msingi ya afya.
* Geriatriki– hushughulika na afya na ustawi wa wazee.
* Ginekolojia– hushughulika na afya ya mfumo wa uzazi wa mwanamke na matiti.
* Hematolojia– hushughulika na damu na mfumo wa mzunguko wa damu.
* Hepatolojia– hushughulika na ini, kibofu cha nyongo na mfumo wa nyongo.
* Magonjwa ya kuambukiza – hushughulika na uchunguzi na usimamizi wa magonjwa ya kuambukiza.
* Imunolojia ya kliniki – hushughulika na mfumo wa kinga ya binadamu.
* Kinesiolojia– ni utafiti wa kisayansi wa harakati za mwili.
* Tiba ya maabara – hushughulika na uchunguzi wa vipimo vya maabara na tafsiri yake.
* Fizikia ya tiba  – hutumia dhana na mbinu za fizikia katika tiba au huduma ya afya.
* Neurologia– hushughulika na ubongo na mfumo wa neva.
* Nefrologia– hushughulika na figo.
* Onkolojia– hushughulika na utafiti wa saratani.
* Oftalmolojia– hushughulika na macho.
* Ortopediki– hushughulika na hali zinazohusiana na mfumo wa musuli na mifupa.
* Otolaryngolojia – hushughulika na masikio, pua na koo.
* Patholojia – hushughulika na utafiti wa magonjwa na mchakato wake.
* Pediatriki – hushughulika na afya na ustawi wa watoto.
* Famasi – hushughulika na maandalizi, uhifadhi, na usambazaji wa dawa.
* Farmakolojia – hushughulika na utafiti na matumizi ya dawa na tiba za sintetiki.
* Afya ya umma na tiba kinga – hulenga afya ya jamii kwa ujumla.
* Pulmonolojia – hushughulika na mfumo wa kupumua.
* Psikiatria – hushughulika na matatizo ya akili.
* Saikolojia ya kliniki – hushughulika na uchunguzi na matibabu ya matatizo ya kisaikolojia.
* Radiolojia – hutumia picha za kitabibu kwa uchunguzi na matibabu.
* Rheumatolojia – hushughulika na magonjwa ya baridi yabisi.
* Splanchnolojia – hushughulika na viungo vya ndani vya mwili.
* Upasuaji – hutumia mbinu za upasuaji kutibu ugonjwa au majeraha.
* Urologia – hushughulika na mfumo wa mkojo na uzazi wa kiume.
* Tiba ya mifugo – hushughulika na afya ya wanyama wasio binadamu.

## Vipengele vya Sayansi ya Afya 
Wataalam wa Afya

* Daktari
* Daktari wa meno
* Tabibu
* Daktari wa upasuaji
* Daktari wa mifugo
* Muuguzi

Huduma na Matibabu

* Dawa
* Upasuaji

Mbinu za Uchunguzi

* Uchunguzi wa kimwili
* Kusikiliza kwa kifaa (Auscultation)
* Kupiga kwa vidole (Percussion)
* Historia ya kitabibu
* Upigaji picha za kitabibu (Medical imaging)

Teknolojia za Uchunguzi

* Mionzi ya X-ray
* Uchunguzi wa CT scan
* Uchunguzi wa PET scan
* Uchunguzi wa MRI
* SPECT (Tomografia ya kompyuta ya miale ya fotoni moja)
* Mikroskopia
* Upimaji wa damu (Phlebotomy)
* Viwango vya tathmini (Rating scales)

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025