Siasa ya Gambia

thumb|Bendera ya Gambia
**Siasa ya Gambia** inafanyika katika mfumo wa demokrasia ambapo rais ni mkuu wa nchi na serikali, na ana mamlaka makubwa ya kiutendaji. Gambia ina historia ya mabadiliko ya kisiasa, ikihusisha utawala wa chama kimoja, mapinduzi ya kijeshi, na hatimaye demokrasia ya vyama vingi.

## Mfumo wa Serikali 
Gambia ni jamhuri ya kikatiba yenye bunge la chumba kimoja linalojulikana kama Bunge la Kitaifa (National Assembly). Raisi huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja na hutumikia muda wa miaka mitano, bila kikomo cha mihula (kama ilivyo sasa).

Serikali inajumuisha mihimili mitatu:

* Utawala (rais na baraza la mawaziri)
* Bunge
* Mahakama (isiyojitegemea kabisa kihistoria)

## Enzi za Uhuru na Chama Kimoja (1965 – 1994) 
Gambia ilipata uhuru kutoka Uingereza mnamo 1965 na kuwa jamhuri mwaka 1970. Sir Dawda Jawara alihudumu kama Waziri Mkuu na baadaye Rais hadi mapinduzi ya 1994. Chama chake cha PPP (People’s Progressive Party) kilidhibiti siasa kwa miongo mitatu, kwa kiasi kikubwa bila ushindani mkubwa wa vyama vingine.

## Mapinduzi ya Kijeshi (1994 – 1996) 
Mnamo Julai 22, 1994, Yahya Jammeh, kijana afisa wa jeshi, aliongoza mapinduzi ya kijeshi yaliyomuondoa madarakani Jawara. Jeshi lilisimamisha katiba na kuvunja taasisi zote za kiraia kwa muda.

## Utawala wa Yahya Jammeh (1996 – 2016) 
Baada ya miaka miwili ya utawala wa kijeshi, Jammeh alijiuzulu kutoka jeshi, baadae akashinda uchaguzi wa 1996 na kuwa Rais wa kiraia.

Katika kipindi chake:

* Katiba mpya ilipitishwa (1997)
* Alishinda chaguzi nne mfululizo (1996, 2001, 2006, 2011)
* Alikumbwa na tuhuma za ukiukwaji wa haki za binadamu, ukandamizaji wa vyombo vya habari, na matumizi ya nguvu dhidi ya wapinzani.

## Mpito wa Kidemokrasia (2016 – sasa) 
Katika uchaguzi wa 2016, kwa mshangao wa wengi, mpinzani Adama Barrow alimshinda Yahya Jammeh. Awali, Jammeh alikubali matokeo, lakini baadae alibadilika na kuyakataa. Hali hiyo ilisababisha mgogoro wa kisiasa uliohitimishwa na:

* Uingiliaji wa kijeshi wa ECOWAS
* Jammeh alikimbilia uhamishoni Equatorial Guinea

Barrow alianza urais mwaka 2017, akiahidi:

* Mageuzi ya katiba
* Kupambana na rushwa
* Kuimarisha uhuru wa mahakama na vyombo vya habari

## Vyama vya Siasa 
Gambia ina mfumo wa vyama vingi, miongoni mwa vyama muhimu ni:

* United Democratic Party (UDP) – kilikuwa chama kikuu cha upinzani kwa muda mrefu
* National People’s Party (NPP) – chama cha Rais Barrow, kilianzishwa mwaka 2020
* People's Progressive Party (PPP) – chama cha zamani cha Jawara
* Gambia Democratic Congress (GDC) – chama kipya kilichoibuka 2016

## Mabadiliko ya Katiba na Mageuzi 
Mwaka 2020, Baraza la Katiba liliwasilisha katiba mpya ya rasimu, ikipendekeza:

* Kuwepo kwa ukomo wa mihula miwili ya urais
* Kuimarisha haki za binadamu
* Kubadili mfumo wa uchaguzi

Hata hivyo, bunge lilikataa rasimu hiyo, jambo lililozua mjadala mpana kuhusu mustakabali wa mageuzi.

## Uchaguzi na Demokrasia 
Tume Huru ya Uchaguzi (IEC) huendesha uchaguzi. Uchaguzi wa urais wa mwisho ulifanyika Desemba 2021, ambapo Barrow alishinda muhula wa pili kwa kura nyingi.

Hali ya kisiasa imebaki shwari, ingawa changamoto kama:

* Uaminifu mdogo kwa vyombo vya sheria
* Rushwa
* Mvutano kati ya wafuasi wa vyama

zinaendelea kutikisa mchakato wa kidemokrasia.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025