open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Armavir, Armenia

thumbnail|right|280px|Mji wa Armavir, Armenia 
**Armavir** (kwa Kiarmenia: *Արմավիր*; unajulikana kama ***Hoktemberyan***, ***Hoktemberian***, au ***Oktemberyan*** Kiarmenia: *Հոկտեմբերյան* wakati wa zama za Sovyeti mpaka 1992, na **Sardarabad**, ***Sardarapat*** au ***Sardar-Apad*** kabla ya 1932) ni mji uliopo magharibi mwa nchi ya Armenia. 

Ripoti ya sensa ya mwaka wa 2008 inataja idadi ya wakazi wapatao 26,387. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Armenia

## Soma zaidi 
* Tirac'yan, Georg. "Armawir." *Revue des Études Arméniennes*. Translated from Armenian by Aida Tcharkhtchian and edited by Jean-Pierre Mahé. vol. 27, 1998-2000, pp.&nbsp;135–300.  

## Viungo vya Nje 
* 
* 
* 

Jamii:Miji ya Armenia
Wizara ya Utamaduni na Utalii (Uturuki)

alt=Jengo la wizara ya utamaduni na utalii nchini Uturuki mwaka 2019|thumb|Jengo la wizara ya utamaduni na utalii nchini Uturuki
**Wizara ya Utamaduni na Utalii** (Kituruki: Kültür ve Turizm Bakanlığı) ni wizara ya serikali ya Jamhuri ya Uturuki, inayohusika na masuala ya utamaduni na utalii nchini. 

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Official site
*Tourism portal
Matamoros

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Matamoros 

**Matamoros** ni mji mkuu katika jimbo la Tamaulipas. Iko kaskazini - mashariki ya nchi Mexiko. Kunako mwaka wa 2005, idadi ya wakazi ilikuwa 422,711.Iko kusini kabisa ya mji wa Brownsville katika Texas. Eneo lake ni 4 045 km². Mji upo m 10 kutoka juu ya usawa wa bahari.

Mji ulianzishwa mwaka 1774.

thumb|left|220px|

Jamii:Miji ya Mexiko
Jamii:Tamaulipas
Jamii:Mto Grande
Kanisa la Kitume la Armenia

[thumb|right|[Ubatizo wa mfalme Tiridate III ulioingiza taifa la Armenia katika Ukristo.]]
**Kanisa la Kitume la Armenia** (kwa Kiarmenia: Հայ Առաքելական Եկեղեցի), ambalo pengine linaitwa pia **Kanisa la Kiorthodoksi la Armenia** au **Kanisa la Kigregori**, ni Kanisa la kitaifa la kale zaidi duniani (301). 

Wafuasi wake wanahesabiwa kati ya Waorthodoksi wa Mashariki kwa sababu hawakubali Mtaguso wa Kalsedonia na Mitaguso ya kiekumeni iliyofuata.

Upande wa ibada, linatumia liturujia ya Armenia.

## Uongozi na uenezi 
Mkuu wake anaitwa *Catholikos* (kwa Waarmenia cheo hicho ni cha juu kuliko kile cha "Patriarki") na makao yake makuu yako katika mji wa Echmiadzin, huko Armenia. Kwa sasa ni Karekin II.

Yupo pia Catholikos mwingine mwenye makao makuu Antilyas huko Lebanoni. Kwa sasa ni Aram I. 

Kutoka huko wanaongoza Waarmenia milioni 7 hivi waliosambaa duniani hasa baada ya maangamizi ya halaiki yaliyofanywa na Waturuki baada ya Vita Vikuu vya kwanza.

## Viungo vya nje 
* Catholicosato ya Echmiadzin
* Catholicosato ya Cilicia 
* Maktaba pepe ya Kanisa hilo)
* Taarifa kadhaa juu ya Kanisa hilo
* Kitabu cha sala cha Kanisa hilo 
* Picha za makanisa ya Kiarmenia 

Jamii:Dini nchini Armenia
Jamii:Ukristo
Jamii:Waorthodoksi wa Mashariki
Kanisa la Kiinjili la Armenia

**Kanisa la Kiinjili la Armenia** (kwa Kiarmenia: *Հայաստանեայց Աւետարանական Եկեղեցի*) lilianzishwa na Waarmenia 40 tarehe 1 Julai 1846 huko Istanbul (Uturuki).

Lengo lao lilikuwa kusisitiza Biblia kuliko mapokeo ya Kiarmenia.

Kwa sasa kuna makanisa 88 ya namna hiyo yaliyosambaa katika nchi zifuatazo: Argentina, Armenia, Australia, Ubelgiji, Brasile, Bulgaria, Canada, Cipro, Misri, Uingereza, Ufaransa, Georgia, Ugiriki, Iran, Lebanoni, Siria, Uturuki, Uruguay na Marekani.

## Marejeo 
*Vahan H. Tootikian, *The Armenian Evangelical Church*, Armenian Heritage Committee Detroit, MI 1982
*Rev. Hagop A. Chakmakjian, *The Armenian Evangelical Church and The Armenian People*

## Viungo vya nje
*Armenian Evangelical Union of North America (AEUNA)
*Armenian Missionary Association of America (AMAA)
*Union of Armenian Evangelical Churches in the Near East (UAECNE) 
*Union des Eglises Evangéliques Arméniennes de France
*Directory of Armenian Evangelical Churches, Institutions, Pastors and Christian Workers Worldwide 
*Armenian Protestants

Jamii:Dini nchini Armenia
Jamii:Uprotestanti
David Archuleta (albamu)

***David Archuleta*** ni albamu ya kujiita ya mshindi wa *American Idol* ya msimu wa 7 mshindani David Archuleta. Ilitolewa mnamo tar. 11 Novemba 2008, nchini Marekani, ikiwa chini ya studio ya Jive Records. Albamu ilitunukiwa Dhahabu na RIAA (kwa kuuza nchi za nje kopi 500,000) mnamo 29 Januari 2009. Single ya kwanza kutoka kwenye albamu hiii ni "Crush", ilitolewa kwenye maredio mnamo tar. 1 Agosti. Albamu ilitolewa nchini Uingereza mnamo tar. 11 Mei mwaka  wa 2009.

## Orodha ya nyimbo
### Toleo la Juu la iTunes na nyimbo za ziada
### Toleo la Wal-Mart na nyimbo za ziada
===Toleo la Kijapani na UK http://hmv.com/hmvweb/displayProductDetails.do?ctx=280;-1;-1;-1;-1&sku=939118===

## Historia ya kutolewa
## Chati
## Mauzo na matunukio
## Marejeo
Jamii:Albamu za 2008
Jamii:Albamu za David Archuleta
Jamii:Albamu za kwanza
Jamii:Albamu za Jive Records
Farao

thumb|Farao.
**Farao** (kwa Kimisri *jumba*. Katika lugha ya Kiswahili linatumika pia jina **Firauni**) lilikuwa jina la heshima ambalo kila mfalme wa Misri ya kale alipewa. Jina hilo lilitumika hadi Warumi walipoiteka Misri mwaka 30 KK. Kabla ya hapo, wafalme wa kale wa Misri walikuwa na majina matatu: Horus, Nesu Bety na Nebty.

Maarufu zaidi ni Ramses II aliyekuwa farao wa masimulizi ya Biblia na Kurani kuhusu Musa, pamoja na Tutankhamun ambaye ni farao pekee ambaye kaburi lake limehifadhiwa hadi leo bila kuporwa na majambazi.

Farao wa mwisho alikuwa malkia Kleopatra. 

## Viungo vya Nje 
* Farao 10 Maarufu

*
Jamii:Cheo
Makumbusho (Kinondoni)

**Makumbusho** ni kata ya Wilaya ya Kinondoni katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba **14107**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 52,347 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 55,702 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dar es Salaam
Jamii:Wilaya ya Kinondoni
Artashat

[thumb|right|350px|[Monasteri ya Khor Virap na mlima Ararat.]]
**Artashat** (kwa Kiarmenia: *Արտաշատ*; kwa Kigiriki **Artaxata**: au *Ἀρτάξατα*) ni mji uliopo kwenye eneo la Moto Araks katika bonde Ararat. Huo ni mji mkuu wa Mkoa wa Ararat nchini Armenia na ni miongoni mwa miji ya zamani sana nchini Armenia. Leo hii Artashat ni moja kati ya sehemu ya miji ya kisasa nchini. 

Jina la mji linatokana na lugha ya Kiirani ikiwa na maana ya “furaha ya Asha.” Idadi ya wakazi wa mjini hapa imekadiriwa kuwa 35,100.

## Tazama pia 
* 
* Report of the results of the 2001 Armenian Census
* Verin Artashat

## Marejeo 
## Soma zaidi 
*  Arakelyan, Babken N. "Les fouilles d'Artaxata: Bilan Provisoire." *Revue des Études Arméniennes*. Volume 18, 1984, pp.&nbsp;367–395.
*  "Основные результаты раскопок древнего Арташата в 1970-73 гг." *Patma-Banasirakan Handes*. № 4, 1974.
*  Yeremyan, Suren T. *Հայաստանը ըստ «Աշխարհացույց»-ի* (*Armenia According to the Ashkharatsuyts*). Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1963.

Jamii:Miji ya Armenia
Artik

thumb|right|450px|Mji kunako mwezi wa Oktoba 2009.
**Artik** (kwa Kiarmenia: Արթիկ, pia kwa jina la Kirumi **Art’ik**) ni mji uliopo mkoani Shirak huko nchini Armenia. Mji una wakazi wapatao 14,949.

## Marejeo 
* 
* 

## Viungo vya Nje 
* Artik Town - Armeniapedia.org

Jamii:Miji ya Armenia
Ashtarak

thumb|right|350px|Moja ya sehemu za mjini hapa.

**Ashtarak** (Kiarmenia: Աշտարակ, maana yake *mnara* kwa Kiarmenia; pia unajulikana kwa Kirumi kama **Achtarak** na **Ashtarakats’ Gyugh**) ni mji wa viwanda huko nchini Armenia, kwenye eneo la Mto Kasagh takriban km 20 kutoka mjini kaskazini-magharibi mwa mji wa Yerevan, na huu ndiyo mji mkuu wa mkoa wa Aragatsotn. Mji huu una wakazi wapatao 30,000 wanaokalia mji huu, hii njia ya mkato muhimu sana kwa kukatizia na kuelekea kwenye miji mikubwa ya Armenia kama vile: Yerevan, Gyumri na Vanadzor.

## Marejeo 
* 
* 
* Report of the results of the 2001 Armenian Census

## Viungo vya Nje 
* Cilicia.com article on the region 

Jamii:Miji ya Armenia
Ayrum

thumbnail|right|280px|Mji wa Ayrum 
**Ayrum** (kwa Kiarmenia: *Այրում*) ni mji uliopo mkoani Tavush nchini Armenia. 

Jina huangazia uwepo wa Ayrums katika eneo hilo. Mji una wakazi wapatao 2,361.

## Marejeo
*
*

Jamii:Miji ya Armenia
Berd

thumbnail|right|280px|Mji wa Berd 
**Berd** (kwa Kiarmenia: *Բերդ*; zamani uliitwa: ***Berrdagyugh***, ***Berrdgyugh***, ***T’avuzghala***, ***T’auzk’end***, ***T’ovuz***, ***T’ous***, ***Taua Kale***, ***T’auzkala***, ***Taya-Kala***, ***Tovuzkala***, ***Bert***, ***T’ous Gale***, ***Volorut***, ***Shlorut***, ***Ghalak’yand***, na ***T’uzukala***) ni mji uliopo nchini Armenia kwenye mkoa wa Tavush. Mji huu huhesabiwa kama kitovu cha kanda ya maeneo ya Shamshadin. Upo upande wa kushoto mwa mto Tavush, takribani kilomita 211 kutoka mjini Yerevan. Mji umezungukwa na vilima.

## Marejeo
*
*

Jamii:Miji ya Armenia
Byureghavan

thumbnail|right|280px|Mji wa Byureghavan 
**Byureghavan** (kwa Kiarmenia: *Բյուրեղավան*, pia unajulikana kwa herufi za Kirumi kama **Byuregavan** na **Bureghavan**) ni mji uliopo nchini Armenia kwenye mkoa wa Kotayk. 

Mji una wakazi takribani 7,000. 

Mji ulianzishwa mnamo mwaka 1945. Kuna kiwanda cha kukata vioo, ambacho jina lake linatokana na mji huo.

## Marejeo
*
*

Jamii:Miji ya Armenia
Chambarak

thumbnail|right|280px|Mji wa Chambarak 

**Chambarak** (Kiarmenia: *Ճամբարակ* pia unaitwa kwa Kirumi kama **Jambarak**; mpaka 1920 **Mikhaylovka**, kuanzia 1920-1972, **Karmir Gyugh**, kuanzia 1972-1991, **Krasnoye**, **Krasnosel’sk**, **Krasnosyelsk**, and **Kraside**) ni mji ulipo kwenye Mkoa wa Gegharkunik huko nchini Armenia. Mji wa Chambarak ulianzishwa mnamo mwaka wa 1835-40 na wahamiaji wa Kirusi, ukiwa na jina la *Mikhaylovka*. Karmir Gyugh na Krasnosyelsk yote inamaana ya "Kijiji Chekundu" kwa Kiarmenia na Kirusi, kwa pamoja.

## Marejeo
*
*
*

Jamii:Miji ya Armenia
Charentsavan

thumbnail|right|280px|Mji wa Charentsavan 

**Charentsavan** (Kiarmenia: *Չարենցավան*, pia kwa Kirumi **Ch’arents’avan**, **Ch’arants’avan**, **Čarencavan**, na **Choentsavan**; zamani uliitwa **Lusavan** mpaka 1967) ni mji uliopo mkoani Kotayk (*marz*) huko nchini Armenia. Mji una wakazi wapatao 19,708 kwenye sensa ya 2001 iliokataliwa. Mji ulianzishwa mnamo 1948, na kubadilishwa jina mnamo 1967 kwa heshima ya mshairi Yeghishe Charents.

## Marejeo
*
*

Jamii:Miji ya Armenia
Dastakert

thumbnail|right|280px|Mji wa Dastakert 

**Dastakert** (Kiarmenia: *Դաստակերտ*) ni mji uliopo mkoani Syunik (*marz*) huko nchini Armenia. Dastakert umekuwa mji tangu 1951. Mji upo kwenye maeneo ya mlima Airy, kwenye shina la mto Dastakert. 

## Marejeo 
* 
*

Jamii:Miji ya Armenia
Dilijan

thumbnail|right|280px|Mji wa Dilijan 
**Dilijan** (Kiarmenia: *Դիլիջան*;) ni mji uliopo mjini kaskazini mwa mkoa wa Tavush huko nchini Armenia. Ni moja kati ya mji muhimu wenye vivutio vingi sana nchini Armenia, upo kwenye Hifadhi ya Taifa ya Dilijan. 

Idadi ya wakazi wanaokalia hapa ni 13,752.

## Tanbihi
## Marejeo
*
*

## Viungo vya Nje
* Armeniapedia article on Dilijan
* Dilijan guide on Haykland 

Jamii:Miji ya Armenia
Gavar

thumbnail|right|280px|Mji wa Gavar 

**Gavar** au **Gavarr** (Kiarmenia: *Գավառ*; pia unajulikana kama **Kyavar**; mpaka 1959, **Nor Bayezid**, **Novyi Bayaset**, **Novo Bayazet**, **Nor Bayazet**, na **Nor-Bajaset**, kisha **Kamo** mpaka 1996) ni mji uliopo nchini Armenia. Huu ni mji mkuu wa Mkoa wa Gegharkunik. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2008, mji una wakazi wapatao 22,444.

## Tanbihi
## Marejeo 
* 
* Kiesling, *Rediscoving Armenia*, p.&nbsp;44, available online at the US embassy to Armenia's website 
* 

## Viungo vya Nje 
* Gavar Portal 
* Armeniapedia.org's Gavar Page

Jamii:Miji ya Armenia
Goris

thumbnail|right|280px|Mji wa Goris 

**Goris** (Kiarmenia: *Գորիս*; mpaka 1924, **Geryusy**, **Geryusi** au **Gerusi**; zamani, **Goraik**, **Gores**, **Hin Kores**, **Kores**, **Korus**, **Koru**, **Kuris**, **Zangizour**, **Zankazour**, na **Kyuryus**) ni mji uliopo kwenye mkoa wa  Syunik huko nchini Armenia. Takriban kilomita 240 kutoka mji mkuu wa nchi Yerevan na km 70 kutoka Syunik Marz katikati mwa Kapan. Mji una wakazi wapatao 21,935 (Sensa ya 2008).

## Marejeo
*
*

## Viungo vya Nje
*Official Website 
*Travel Guide 
*Region (marz) of Syunik 

Jamii:Miji ya Armenia
Kimisri

right|200px|thumb|Kimisri kilivyoandikwa.
**Kimisri** ni lugha ya kale ya Misri. Kiliandikwa kwa kutumia hiroglifi.

Kilipoendelea kikaja kuwa lugha ya liturujia ya Kanisa la Misri ambayo inatumika hata leo katika ibada, ila si katika maisha.

Jamii:Misri ya Kale
Jamii:Lugha za Kiafrika-Kiasia
Migoli

**Migoli** ni mji mdogo kwenye Wilaya ya Iringa Vijijini katika Mkoa wa Iringa, Tanzania, yenye Postikodi namba 51221. Iko mita 700 juu ya usawa wa bahari.

Unapatikana katikati ya barabara inayounganisha Iringa na Dodoma, kando ya Bwawa la Mtera ambako wakazi wengi hutegemeza maisha yao katika uvuvi.

Eneo hili lina rutuba lakini mvua ni chache (kwa kawaida haifikii mm. 300 kwa mwaka), hivyo wakazi hawajishughulishi sana na kilimo, wananunua nafaka kutoka sehemu ambazo zinalimwa kwa wingi, kama vile Ismani tarafani na Mtamba mkoa wa Dodoma.

Kumbe ni eneo maarufu kwa ufugaji, hasa wa ng'ombe na mbuzi, wanaostawi katika mbuga isiyo na malale.

Eneo hili, ambapo inapita barabara kuu ya Afrika kutoka Kairo (Misri) hadi Cape Town (Afrika Kusini), ni endelevu hasa ukilinganishwa na vijiji vingine vya nchi ya Tanzania, kwa kuwa una huduma nyingi za jamii ambazo zimetokana na juhudi za serikali na wananchi wenyewe.

Wafadhili wa miradi mbalimbali ni kama vile parokia katoliki ya Migoli na makampuni ya mawasiliano kama vile Zain, Tigo, Vodacom na Zantel.

Kijiji asili kilikua sana baada ya serikali kuanza kujenga bwawa la Mtera na kulazimisha watu walioishi bondeni na pembezoni mwa mkondo wa mto Ruaha wasogee ikiwa ni miaka ya 1980. Wazee wa kwanza walioshi katika mitaa miwili ya Migoli na Makonge walikuwa Maulidi Ndilwa, Nyakunga, Simili Magomba, Paulo Magomba, Madekedeke, Kinyaga pamoja na familia zao.

Tangu kuanzishwa kwa Bwawa la Mtera na kijiji cha Migoli, shughuli ya uvuvi ilikikuza sana kijiji cha Migoli ambacho kimekuwa mahali pa biashara yaani watu kutoka makambini (makazi yasiyo rasmi ya uvuvi) walikuwa wakiuzia samaki kwenye kijiji cha Migoli.

Hata hivyo wafanyabiashara wa samaki wamekitumia kijiji cha Migoli kuwa sehemu yao ya kufikia kabla ya kwenda kwenye makambi. Makambi yanayokitegemea kijiji cha Migoli ni Nyegere, Mabati, Maperamengi, Mandela, Kilambakitali, Changalawe na mengine mengi.

Hatimaye kijiji kimemegwa na kuzaa kijiji kipya cha Mtera upande wa kaskazini.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 15,139 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ya Migoli ilikuwa na wakazi wapatao 10,937 waishio humo.  

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Iringa
Jamii:Wilaya ya Iringa Vijijini
Glasgow

[thumb|right|260px|*Shipping on the Clyde*, [John Atkinson Grimshaw, 1881]]
**Glasgow** ni mji katika Uskoti magharbi. 

Glasgow ni mji mkubwa kuliko yote ndani ya Uskoti, wenye wakazi karibu nusu milioni, lakini  si mji mkuu. Bunge la Uskoti liko Edinburgh.

Una timu mbili maarufu za soka: Celtic na Rangers.

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi

Jamii:Uskoti
Jamii:Miji ya Uskoti
Jamii:Miji ya Ufalme wa Muungano
Jamii:Glasgow
Falme Tatu za Korea

thumb|right|250px|Ramani ya Falme Tatu za Korea,mwishoni mwa karne ya 5

**Falme Tatu za Korea** ilikuwa Goguryeo, Baekje na Silla.

Falme hizi tatu awali ilikuwa Peninsula ya Korea na Manchuria. Ilikuwa kati ya karne ya kwanza KK na ya saba BK pia walikuwepo. Pia kulikuwa na falme na makabila madogomadogo nchini. Miungoni mwa falme hizo ndogo ni pamoja na Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, na mengine mengi tu.

Kipindi cha falme tatu kiliisha mnamo 668 pale Silla ilipoishinda falme nyingine mbili. Imeipiga Goguryeo baada ya Baekje. Baada ya hili, pia kulikuwa na kipindi cha Muungano wa Silla.

Maandishi mawili ya kisasa yameandikwa jina la falme tatu. Mjina hayo ni *Samguk Sagi* na *Samguk Yusa.* Jina la "Samguk" linamanisha "Falme Tatu". Kwa Kihangul, falme tatu zinaitwa 삼국. Kwa Kihanja, falme tatu zinaitwa 三國.
## Mwisho wa Kipindi cha Falme Tatu za Korea
Muungano wa Uchina chini ya Nasaba ya Tang, Silla ikaitwa Goguryeo mnamo 668, baada ya kuitwaa Gaya mnamo 562 na Baekje mnamo 660, hivyo wakaanza kuelekea nchi za  Kaskazini-Kusini na Silla ya Baadaye kwa upande wa kusini na Balhae kwa upande wa kaskazini.

Jamii:Historia ya Korea
Goguryeo

thumb|300px|right|Goguryeo

**Goguryeo** ni nasaba ya kwanza ya Korea ya kale ambayo ilianzishwa na Jumong (주몽朱蒙) mnamo 37 KK. Ilianzishwa karibu na eneo la mto Dongga (동가강佟佳江) ambapo ni tawi mkondo wa Abrok (압록강). Korea inajivunia sana Goguryeo kama mwanzo wa taifa la Korea.

## Kuundwa na Uenezi wa Goguryeo 
Hadithi ya kuzaliwa kwa taifa inaeleza kwamba Jumong alizaliwa nje ya yai na kulelewa na mfalme Kuemywa (금와왕) wa Buyeo Mashariki (동부여). Jina la Jumong, linamaana ya mtu mwenye uwezo mkubwa wa kupiga mishale. Kama jinsi jina linavyoonyesha, alikuwa mkali katika mishale na kwa sababu ya uwezo wake, mtoto wa mfalme Daeso (대소왕자) alimwonea gele sana Jumong. Kwa hiyo, Jumong akajionea tabu na kuamua kutoroka Buyeo Mashariki akiwa na marafiki zake watatu. Akaenda zake huko Jolbon Buyeo (졸본부여) na kumwoa Bi. Sosuno (소서노) ambaye alikuwa binti wa mfalme katika taifa hilo. Jumong akarithi ufalme na kubadili jina la nchi na kuliita Goguryeo baada ya jina la mzee wake.

Tangu mfalme wa kwanza, mfalme Dongmyungsung (동명성왕), Goguryeo ilivamiwa kivita mara kadhaa na nchi kama Han (한나라), kabila la Sunbi (선비족). Lakini, kwa utawala wa mfame wa 11, Gogurye ilifanikiwa kuipola mamlaka nchi kama Yodong (요동). Hadi kipindi cha mfalme wa 24, ilikuwa na waziri wake mkuu, ikapanua safu ya nchi yake na kutimua mashambulizi yote kutoka nje. Mfalme maarufu ni Guangaeto (광개토대왕).

## Kuangamizwa kwa Goguryeo
Hata hivyo, wakati ipo chini ya utawala wa mfalme wa 27, Youngryou (영류왕), Goguryeo ilionekana kama imejisalimisha kwa Dang (당나라) kwa hiyo mfalme akauawa na Yoengaesomoon (연개소문) na mfalme Bojang (보장왕) akarithi cheo. Baada ya kufa kwa Yoengaesomoon, watu wakawa hawashirikiani na taifa lao vizuri na kupelekea taifa kuwa dhaifu, lilikuja kuangamizwa na nguvu ya muungano baina ya Shinla (신라) na Dang.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*http://www.goguryeo.org 

Jamii:Historia ya Korea
Jamii:Nchi za kale katika Asia Mashariki
Jamii:Nchi za zamani katika historia ya Korea
Kinorwei

**Kinorwei** (Kinorwei: *norsk*) ni lugha ya Kijerumaniki ya Kaskazini katika jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Kinorwei kinasemwa na watu 4,700,000 hivi, na ni lugha rasmi nchini Norwei.

Kinorwei, Kiswidi na Kidenmark vinavyoitwa *lugha za Skandinavia ya bara* vinahusiana sana.

Kinorwei kina insha rasmi mbili: *bokmål* na *nynorsk*.

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kinorwei
*Kinorwei katika tovuti ya Multitree
*lugha ya Kinorwei katika Glottolog
*lugha ya Kinorwei katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Kijerumaniki
Jamii:Lugha za Norwei
Silla

thumb|right|250px|Historia ya Korea
**Silla** (57 KK – 935 BK) (Tamka ɕilla) ilikuwa moja kati ya Falme Tatu za Korea, na moja kati ya nasaba iliokaa kwa muda mrefu sana katika historia ya Asia. Japokuwa ilianzishwa na Mfalme Park Hyeokgeose, ambaye anafahamika kama mwanzilishi wa famili ya Kikorea yenye jina la Park (박, 朴). Ukoo huu ulishikiria madaraka kwa takriban miaka yake 992 katika historia. Imeanza kama mtemi wa falme ndogo huko Samhan, pindi ilipoungana na China, Silla hatimaye ikaishinda falme mbili, Baekje mnamo 660 na Goguryeo mnamo 668. Baada ya hapo,  ikawa Muungano wa Silla au Silla ya Baadaye, kama jinsi inavyotajwa mara nyingi kwa kuchukua sehemu ya Peninsula ya Korea, wakati sehemu ya kaskazini imeungana kama Balhae, nchi iliokuja kurithiwa na Goguryeo. Baada ya karibuni miaka 1000 ya utawala, Silla ikajivua kidogo na kuwa Falme Tatu za Baadaye, na kukabidhi mamlaka yake kwa mrithi wake wa nasaba ya Goryeo mnamo 935.
年间东北亚局势]]

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Gyeongju National Museum

Jamii:Nchi za kale katika Asia Mashariki
Jamii:Historia ya Korea
Jamii:Korea
Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo

**Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo** (58 - 19 KK, au 37 – 19 KK), "Dongmyeongseongwang" (東明聖王) pia anafahamika kwa jina lake la kuzaliwa kama **Jumong**, alikuwa kiongozi mwanzilishi wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. Wakati wa Gwanggaeto Stele, alimwita Chumo-wang (Mfalme Chumo). Wakati wa Samguk Sagi na Samguk Yusa, alirekodiwa akimwita kama Jumong, na jina lake la ukoo la Go. Wale wakina Samguk Sagi walielezea kwamba pia alikuwa akijulikana kama Chumo au  Sanghae (상해, 象解). Jina hili pia kuelezewa kwa rekodi nyingine kama Chumong (추몽, 鄒蒙), Jungmo (중모, 中牟 au 仲牟), au Domo (도모, 都牟).
## Kwenye tamaduni maarufu
Mnamo 2006-2007, mtandao wa televisheni wa Korea Kusini (Munhwa Broadcasting Corporation, kifupi '*MBC*) umerusha hewani mfululizo wa kipindi cha maarufu chenye vipengele 81, *Jumong*.
## Kifo na Urithi
Jumong alikufa mnamo 19 KK akiwa na umri wa miaka 40. Mtoto wa (Yuri) kamzika baba yake ndani ya kaburi la pyramid, na kumpa jina la Chumo-seongwang.

## Familia
* Baba: Hae Mosu
* Mama: Yuhwa
* Baba Mlezi: Geumwa, mfalme wa Dongbuyeo

* Mke wa 1: Bi. Ye So Ya
#Yuri (Mfalme Yuri), 

* Mke wa 2: So Seo-no
#Biryu
#Onjo (Mfalme Onjo)

## Marejeo
## Tazama pia
* Orodha ya ufalme wa Korea
* Histori ya Korea
* Falme Tatu za Korea

Jamii:Historia ya Korea
Jamii:Waliozaliwa 58 KK
Jamii:Waliofariki 19 KK
Jamii:Watawala wa Goguryeo
Yuri wa Goguryeo

**Mfalme Yuri wa Goguryeo** alikuwa mtawala wa pili wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. Mwaka wa kuzaliwa kwake haujulikani. Alikuwa mtoto wa kwanza wa mwanzilishi wa nchi Mfalme Dongmyeongseong. Alitawala kuanzia mwaka wa 19 KK hadi kifo chake mwaka wa 18 BK. Kama jinsi watawala wengine wa awali wa Korea, matukio mengi ya maisha yake yamejulikana sana kutoka kwa *Samguk Sagi*. 

## Marejeo
## Tazama pia
*Historia ya Korea
*Falme Tatu za Korea
*Orodha ya ufalme wa Korea

Jamii:Watawala wa Goguryeo
Will Smith

**Willard Christopher "Will" Smith, Jr.** (amezaliwa tar. 25 Septemba 1968)  ni mwigizaji, mtayarishaji wa filamu, na rapa kutoka nchini Marekani. Amefurahia sana mafanikio yake ya kimuziki, televisheni na filamu. Gazeti la "Newsweek" limemwita mwigizaji mwenye uwezo mkubwa kabisa duniani. Smith amewahi kushindanishwa kwenye tuzo za Golden Globe mara nne,  Academy Awards mara mbili, na ameshinda matuzo kede-kede ya Grammys.

Smith ameanza kujibebea umaarufu akiwa kama rapa chini ya jina la **The Fresh Prince** mwishoni mwa miaka ua 1980 na jina la uhusika kwenye mfululizo wa televisheni wa *The Fresh Prince of Bel-Air*. Filamu maarufu ambazo kacheza ni pamoja na *Bad Boys* na mfululizo wake wa pili Bad Boys II; *Men in Black* na mfululizo wake wa pili Men in Black II; *Independence Day*; *I, Robot *; *Ali*; *The Pursuit of Happyness*; *I Am Legend*; *Hancock*; na *Seven Pounds*. Yeye ni mwigizaji pekee katika historia kuwa na mfululizo wa filamu nane zilizopata mauzo ya dola za Kimarekani milioni 100 kwenye sanduku la ofisi la nyumbani na vilevile kuwa kama mwigizaji pekee kuwa na filamu nane mfululizo kushika nafasi ya kwanza kwenye siku ya uzinduzi wa nyumbani akiwa kama mwigizaji kiongozi.

## Familia na maisha ya mwanzoni 
Smith, ni Mwafrika-Mwamerika aliyezaliwa na kukulia mjini West Philadelphia na Germantown huko Northwest Philadelphia. Mama yake, Caroline, alikuwa msimamizi wa shule ambaye alifanya kazi kama msimamizi wa bodi ya shule Philadelphia, na baba yake, Willard Christopher Smith, Sr., alikuwa mhandisi wa majokofu. Kiimani, alilelewa Kibaptist. Wazazi wake walitengana akiwa na umri wa miaka kumi na tatu na kuja kupeana talaka rasmi akiwa na umri wa miaka thelathini na mbili. Ucheshi wa Smiths na jinsi anavyoonekana akiwa shuleni, wakampa jina la utani kama "Prince", ambalo hatumaye likaja kugeuka na kuwa "Fresh Prince". Wakati yuujanani mwake, Smith akaanza kurao na hatimaye akaanza kushirikiana na  Jeff Townes (a.k.a. DJ Jazzy Jeff), ambaye alikutana naye kwenye sherehe moja hivi. Akanza kuhudhuria kwenye shule ya Overbrook High School ya mjini West Philadelphia. DJ Jazzy Jeff & The Fresh Prince ilizaliwa na Smith huku yeye akiimba mistari wakati Townes anashughurikia suala zima la kusugua na kuchanganya midundo—mwungano huo ulikuwa gumzo sana kwenye nyanja za muziki wa hip hop hasa katika miaka ya 1980 na mwazoni mwa 1990.

## Diskografia 
* *Big Willie Style* (1997)
* *Willennium* (1999)
* *Born to Reign* (2002)
* *Lost and Found* (2005)

## Filmografia 
## Soma zaidi 
* Doeden, Matt (2007). *Will Smith*. Minneapolis, Minnesota, United States: Lerner Publications, ISBN 0-8225-6608-7

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Official site 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Daemusin wa Goguryeo

**Mfalme Daemusin wa Goguryeo** (4-44, r. 18-44) alikuwa mtawala wa tatu wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. Mfalme Daemusin aliiongoza Goguryeo ya awali kupitia kipindi cha upanuzi mkubwa wa maeneo, na kuweza kushinda kuchukua vinchi vidogodogo vingi tu na ufalme wenye nguvu wa Dongbuyeo.
## Marejeo
## Tazama pia
*Falme Tatu za Korea
*Histori ya Korea
*Orodha ya ufalme wa Korea

Jamii:Watawala wa Goguryeo
Jamii:Waliozaliwa 4
Jamii:Waliofariki 44
Minjung wa Goguryeo

**Mfalme Minjung wa Goguryeo** (? - 48) alikuwa mtawala wa nne (44-48) wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea.  

## Tazama pia
*Falme Tatu za Korea
*Historia ya Korea
*Orodha ya wafalme wa Korea

Jamii:Waliofariki 48
Jamii:Watawala wa Goguryeo
Kanisa la Roma

[thumb|right|300px|*[Ukulu mtakatifu* wa Papa katika Kanisa kuu la Roma.]]
[thumb|right|300px|[Batizio (kulia) na Jumba la Laterano, makao makuu ya jimbo (kushoto).]]
**Kanisa la Roma** ni hasa jimbo la Kanisa Katoliki lilipo katika mji wa Roma (Italia) na kandokando yake.

Ukristo ulifikia huko mwaka uleule wa kifo na ufufuko wa Yesu (kadiri ya imani ya wafuasi wake) unaodhaniwa kuwa 30 BK. 

Kadiri ya Matendo ya Mitume sura ya 2, baadhi ya watu ambao siku ya Pentekoste ya mwaka huo walisikilizwa hotuba za Mtume Petro na wenzake wakabatizwa walikuwa wametokea Roma.

Baadaye Mtume Paulo aliliandikia barua yake ndefu kuliko zote, na hatimaye alifanya utume wake huko kwa miaka kadhaa, hata alipouawa (64-67) katika dhuluma ya Kaisari Nero iliyomuua pia Petro huko Vatikani.

Kutokana na kifodini hicho, Wakatoliki wanasadiki Kanisa la Roma limeachiwa mamlaka ya mkuu wa mitume, hivi kwamba askofu wa Roma (yaani Papa) ni mkuu wa maaskofu wote duniani.

## Takwimu 
Mwisho wa mwaka 2014 Wakatoliki wa jimbo walikuwa 2,365,923 kati ya wananchi 2,885,272, yaani 82%. Mapadri wanajimbo ni 1.574 na wale watawa ni 3.260, jumla 4,834. Hivi kila mmojawao anapaswa kuhudumia Wakristo 489.

Mashemasi wa kudumu ni 122.

Watawa wa kiume wasio makleri ni 4,952 na wale wa kike 22,775.

Parokia ni 332.

Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Kanisa Katoliki Italia
Jamii:Roma
Jamii:Lazio
Gogukcheon wa Goguryeo

**Mfalme Gogukcheon wa Goguryeo** (? - 197, r. 179-197) alikuwa mtawala wa tisa wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya Kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. 

## Tazama pia 
* Historia ya Korea
* Falme Tatu za Korea
* Orodha ya ufalme wa Korea
## Marejeo 
Yang, S.C.  *The South and North Korean political systems:  A comparative analysis.* (Rev. Ed.)  Seoul:  Hollym.  ISBN 1-56591-105-9

Jamii:Watawala wa Goguryeo
Gwanggaeto Mkuu wa Goguryeo

**Mfalme Gwanggaeto Mkuu wa Goguryeo** (374-413, r. 391-413) alikuwa mtawala wa kumi na tisa wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. 
## Viungo vya Nje 
*  Campaigns of Gwanggaeto The Great 
* Picture of Gwanggaeto The Great
*  An Attempt to Reconstruct the King's Southerly Conquest
*  http://www.itf-information.com/patterns11.htm 

## Tazama pia 
* Historia ya Korea
* Falme Tatu za Korea
* Orodha ya ufalme wa Korea

Jamii:Watawala wa Goguryeo
Carlow

thumbnail|right|280px|Mji wa Carlow 

	
60px|left
**Carlow** *(Kieire: Ceatharlach)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Usan-guk

**Usan-guk** au **Nchi ya Usan**, ilichukua Ulleung-do na visiwa vya karibu wakati wa kipindi cha Falme Tatu za Korea. Kwa mujibu wa *Samguk Sagi*, ilikuja kuchukuliwa na jenerali wa Silla, Kim Isabu mnamo 512. Alisema watumie simba au matiger wa mbao ili kuwatisha wakazi wajisalimishe. Usan-guk ni agharabu sana kuingizwa katika rekodi za kihistoria, lakini ameonekana kuendelea kuwa na uhuru mkubwa sana wa kijitawala hadi hapo alipokuja kupolwa madaraka na Goryeo mnamo 930.

## Old ramani ya Korea 

file:八道総図.jpg|Joseon ramani(1530)
file:Ulleungdo and Usando.jpg|Joseon ramani(1530):Ulleung-do(鬱陵島) na Usan(于山島)
file:DaedongyeojidoUlleungdo.png|Joseon ramani,Kim Jeong-ho"Daedongyeojido"(1861)：Ulleung-do(鬱陵島) na Usan(于山)
file:East of Ulleungdo and Usando.jpg|Joseon ramani,Kim Jeong-ho"Daedongyeojido"(1861)：East Ulleung-do(鬱陵島) na Usan(于山)
file:DaehanJeondo.jpg|ramani Dola Korean(1899):Ulleung-do(鬱陵島) na Usan(于山)

## Tazama pia 
* Falme Tatu za Korea

Jamii:Nchi za zamani katika historia ya Korea
Jamii:Nchi za kale katika Asia Mashariki
Jamii:Historia ya Korea
Tamna

**Ufalme wa Tamna** au **Tamna guk** uliongoza Kisiwa cha Jeju kuanzia kipindi cha kale hadi hapo iliopokuja kuchukuliwa na Nasaba ya Joseon ya Kikorea mnamo 1404. Ufalme huu pia kuna kipindi hujulikana kama Tangna (탁라), Seomna (섭나), na Tammora (탐모라). Maana ya zote ni "nchi ya kisiwani."
## Utawala na magavana wa Tamna 
#고을라왕(高乙那王) Go'eulla-wang
#건왕 (建王) Geon-wang
#삼계왕 (三繼王) Samgye-wang
#일망왕 (日望王) Ilmang-wang
#도제왕 (島濟王) Doje-wang
#언경왕 (彦卿王) Eongyeong-wang
#보명왕 (寶明王) Bomyeong-wang
#행천왕 (幸天王) Haengcheon-wang
#환왕 (歡王) Hwan-wang
#식왕 (湜王) Sig-wang
#욱왕 (煜王) Ug-wang
#황왕 (惶王) Hwang-wang
#위왕 (偉王) Wi-wang
#영왕 (榮王) Yeong-wang
#후왕 (厚王) Hu-wang
#두명왕 (斗明王) Dumyeong-wang
#선주왕 (善主王) Seonju-wang
#지남왕 (知南王) Jinam-wang
#성방왕 (聖邦王) Seongbang-wang
#문성왕 (文星王) Munseong-wang
#익왕 (翼王) Ig-wang
#지효왕 (之孝王) Jihyo-wang
#숙왕 (淑王) Sug-wang
#현방왕 (賢方王) Hyeonbang-wang
#기왕 (璣王) Gi-wang
#담왕 (聃王) Dam-wang
#지운왕 (指雲王) Ji'un-wang
#서왕 (瑞王) Seo-wang
#다명왕 (多鳴王) Damyeong-wang
#담왕 (談王) Dam-wang
#체삼왕 (體參王) Chesam-wang
#성진왕 (聲振王) Seongjin-wang
#홍왕 (鴻王) Hong-wang
#처량왕 (處良王) Cheoryang-wang
#원왕 (遠王) Won-wang
#표륜왕 (表倫王) Pyoryun-wang
#형왕 (逈王) Hyeong-wang
#치도왕 (致道王) Chido-wang
#욱왕 (勖王) Ug-wang
#천원왕 (天元王) Cheonwon-wang
#호공왕 (好恭王) Hogong-wang
#소왕 (昭王) So-wang
#경직왕 (敬直王) Gyeongjig-wang
#민왕 (岷王) Min-wang
#자견왕(自堅王) Jagyeon-wang /고자견(高自堅) Go Jagyeon: 탐라군주(耽羅郡主) Tamna-gunju (933 ~938)

* 고말로(高末老) Go Mallo
* 고봉예(高鳳禮) Go Bong'ye

## Tazama pia
*Falme Tatu za Korea

## Viungo vya Nje
*Jeju Government's History and Culture of Tamna site (in English)

Jamii:Nchi za zamani katika historia ya Korea
Jamii:Nchi za kale katika Asia Mashariki
Jamii:Historia ya Korea
Dongye

thumb|**Dongye**

**Dongye** ilikuwa nchi iliochukua sehemu za kaskazini-mashariki mwa Peninsula ya Korea kuanzaia 150&nbsp; KK hadi kunako 400&nbsp;CE. Imepakana na Goguryeo na Okjeo kwa upande wa kaskazini, Jinhan  upande wa kusini, na  Lelang Commandery ya China kwa upande wa magharibi. Leo hii, eneo hili lina mikoa ya Hamgyŏng Kusini na Kangwon nchini Korea Kaskazini, na Gangwon nchini Korea Kusini.  
## Tazama pia
*Falme Tatu za Korea

Jamii:Nchi za zamani katika historia ya Korea
Cork

thumbnail|right|280px|Maeneo mbalimbali katika mji wa Cork 
	
60px|left
**Cork** *(Kieire: Corcaigh)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Yeongyang wa Goguryeo

**Mfalme Yeong-yang wa Goguryeo** (?-618, r. 590-618) alikuwa mtawala wa ishirini na sita wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. 

## Tazama pia
*Historia ya Korea
*Falme Tatu za Korea
*Orodha ya ufalme wa Korea

Jamii:Watawala wa Goguryeo
Lifford

thumbnail|right|280px|Sanamu ya sarafu tatu, Lifford 
	
**Lifford** *(Kieire: Leifear)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Tralee

thumbnail|right|280px|Mji wa Tralee. 
[60px|[Ngao ya mji.]]
**Tralee** *(kwa Kieire:Trá Lí)* ni mji wa Eire.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ireland
Naas

thumbnail|right|280px|Mji wa Naas 

	
**Naas** *(Kieire: Nás na Ríogh)* ni mji wa Eire.

## Viungo vya nje 
*  Naas General Hospital

Jamii:Miji ya Ireland
Kilkenny

[60px|[Ngao ya mji.]]
[thumbnail|right|280px|[Ngome ya Kilkenny.]] 
**Kilkenny** *(kwa Kiere: Cill Chainnigh)* ni mji wa Eire.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ireland
Portlaoise

thumbnail|right|280px|Mji wa Portlaoise 

	
60px|left
**Portlaoise** *(Kiere: Port Laoise)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Dundalk

thumbnail|right|280px|Mji wa Dundalk 

	
60px|left
**Dundalk** *(Kiere: Dún Dealgan)* ni mji wa Eire.

## Viungo vya nje 
*  Dundalk Institute of Technology 

Jamii:Miji ya Ireland
Castlebar

thumbnail|right|280px|Picha yenye muonekano wa angani ya Castlebar 

	
60px|left
**Castlebar** *(Keire: Caisleán an Bharraig)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Limerick

thumbnail|right|280px|Mji wa  Limerick 

	
60px|left
**Limerick** *(Kiere: Luimneach)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Sligo

thumb|Mji wa Sligo
**Sligo** *(kwa Kieire: Sligeach)* ni mji wa Eire wenye wakazi 17,892. Ni makao makuu ya wilaya ya Sligo katika mkoa wa Connacht.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ireland
Nenagh

thumbnail|right|280px|Mji wa Nenagh 

	
**Nenagh** *(Kieire: Aonach Urmhumhan)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Mullingar

thumbnail|right|280px|Mji wa Mullingar 

	
**Mullingar** *(Kieire: an Muileann gCearr)* ni mji wa Eire.

Jamii:Miji ya Ireland
Okjeo

thumb|**Okjeo**

**Okjeo** ilikuwa nchi ya kabira dogo ambalo liliibukia huko mjini kaskazini mwa Peninsula ya Korea huenda ikawa kuanzia karne ya 2 KK mpaka karne ya 5 CE.  

Dong-okjeo (Okjeo Mashariki) kwa haraka-haraka ilichukua eneo la mikoa ya  Hamgyŏng ya Korea Kaskazini, na Buk-okjeo (Okjeo Kaskazini) ikachukua kanda ya Mto Duman. Dong-okjeo ilikuwa ikiitwa kwa kifupi kama Okjeo, wakati Buk-okjeo nayo pia ilikuwa ikiitwa kama Chiguru (置溝婁, 치구루) au Guru (구루), mwishoni jina pia lilitumiwa kama Goguryeo. Okjeo imepakana na kijinchi kadogo ka Dongye kwa upande wa kusini, na kushirikiana hatma moja.

## Historia
thumb|200px|left|Proto-Three Kingdoms, c. 001 AD.
Katika historia yake ya awali, Okjeo ilitawaliwa kati ya utawala wa Kichina na ule wa Goguryeo pia.  Kuanzia karne ya tatu KK hadi 108 KK, ilikuwa ikitawaliwa na Gojoseon.  Kwa kufuatia kungiliana mara kwa mara na majirani zake, Okjeo haikuweza kukua vyema na kudhibiti ufalme wake.

Wakati wa karne ya 1 au ya 2 CE, Mfalme Taejo wa Goguryeo amepunguza mifereji inayoelekea Okjeo, ambayo ilikuwa ikipitishia bidhaa mitaani mwa Goguryeo. Wakati wa Uvamizi wa Kivita wa Wei wa Goguryeo mnamo 244, Mfalme wa Goguryeo Dongcheon akarudisha majeshi ya kiviti upande wa Kaskazini mwa Okjeo, na mnamo 285, makazi ya kifalme ya Buyeo yakakimbilia huko Okjeo baada ya mashambulizi yaliyokuwa kifanywa mara kwa mara na wahamiaji wa kiskazini.  

Mwanzoni mwa karne ya 5, Okjeo ikawa imechukuliwa kabisa na Mfalme Gwanggaeto Taewang wa Goguryeo.

## Lugha na utamaduni
Ufahamu wetu wa utamaduni wa Okjeo ulikuwa mdogo sana. Kama jinsi ilivyo Dongye, lugha ya Okjeo, chakula, mavazi, ujenzi, na mira zilikuwa sawa tu na za Goguryeo. Watu wa Okjeo wanatekeleza mipango ya harusi ya mtoto kuoa akiwa mdogo na kuishi katika familia hadi ukubwani mwake, wanaizika miili ya familia iliokufa kwenye jeneza moja.

## Tanbihi
## Marejeo
Lee, K. (1984). *A new history of korea.* Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on the 1979 Korean ed.  Seoul:  Iljogak.  ISBN 89-337-0204-0

## Tazama pia
*Historia ya Korea
*Falme Tatu za Korea

Jamii:Nchi za zamani katika historia ya Korea
Kucha wa Afrika

**Kucha wa Afrika** ni ndege wadogo ambao zamani waliainishwa katika Sylviidae, familia ya kucha wengine. Sasa wataalamu wanakubaliana kwamba ndege hawa ni kundi lao lenyewe pamoja na vikucha na kolojojo. Kwa hivyo wamepata familia yao Macrosphenidae. Kucha wa Afrika bila vikucha na kolojojo wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu ambao zamani waliainishwa pia katika familia Sylviidae. Wana mkia mrefu kiasi na rangi yao ni kahawia au kahawianyekundu. Wana michirizi mizito kujumuisha “masharubu”, isipokuwa kucha wa Victorin. Vikucha na kolojojo wana mkia mfupi.

Hula wadudu ambao huwatafuta ardhini, chini ya uoto au katika gome la miti. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe katika miti au ndani ya uoto mzito, mara nyingi karibu na ardhi. Jike huyataga mayai 2-5. 

## Spishi za Afrika
* *Achaetops pycnopygius*, Kuchamwamba wa Damara (Rockrunner)
* *Cryptillas victorini*, Kucha wa Victorin (Victorin's Warbler) – lazima iainishwe katika jenasi yake
* *Macrosphenus concolor*, Kolojojo Kijivu (Grey Longbill)
* *Macrosphenus flavicans*, Kolojojo Manjano (Yellow Longbill)
* *Macrosphenus kempi*, Kolojojo wa Kemp (Kemp's Longbill)
* *Macrosphenus kretschmeri*, Kolojojo wa Kretschmer (Kretschmer's Longbill) – inawezekana kama si kolojojo lakini aina ya korogoto
* *Macrosphenus pulitzeri*, Kolojojo wa Pulitzer (Pulitzer's Longbill)
* *Melocichla mentalis*, Kuchakulu (Moustached Grass au African Moustached Warbler]])
* *Sphenoeacus afer*, Kucha-nyasi (Cape Grassbird)
* *Sylvietta brachyura*, Kikucha Kaskazi (Northern Crombec)
* *Sylvietta denti*, Kikucha Tumbo-njano (Lemon-bellied Crombec)
* *Sylvietta isabellina*, Kikucha Somali (Somali Crombec)
* *Sylvietta leucophrys*, Kikucha Nyusi-nyeupe (White-browed Crombec)
* *Sylvietta philippae*, Kikucha wa Philippa (Philippa's au Somali Short-billed Crombec]])
* *Sylvietta rufescens*, Kikucha Domo-refu (Long-billed Crombec)
* *Sylvietta ruficapilla*, Kikucha Utosi-mwekundu (Red-capped Crombec)
* *Sylvietta virens*, Kikucha Kijani (Green Crombec)
* *Sylvietta whytii*, Kikucha Uso-mwekundu (Red-faced Crombec)

## Picha

Rockrunner (Achaetops pycnopygius) (8077262741) (cropped).jpg|Kuchamwamba wa Damara
Moustached Grass-Warbler (Melocichla mentalis) (31633935667).jpg|Kuchakulu
Sphenoeacus afer.jpg|Kucha-nyasi
Northern Crombec - Meru Kenya 06 8244 (19081332909) (cropped).jpg|Kikucha kaskazi
Sylvietta ruficapilla subsp ruficapilla, Menongue, Birding Weto, a.jpg|Kikucha utosi-mwekundu
Crombec Longbilled 2011 05 16 09 Alan Manson Prieska.jpg|Kikucha domo-refu
Green Crombec QE dec05.jpg|Kikucha kijani

Jamii:Kucha na jamaa
Kanisa la Kilatini

**Kanisa la Kilatini** (wakati mwingine "**Kanisa la Kiroma**") ni moja ya madhehebu yanayounda Kanisa Katoliki. Ndiyo kubwa kuliko yote (97% za waumini wote), likiwa na Wakristo zaidi ya bilioni 1 duniani kote. 

Mengine ni Makanisa Katoliki ya Mashariki (3%) yanayofuata mapokeo na hasa liturujia kama ya Waorthodoksi lakini yakiwa na ushirika kamili na Papa wa Roma ambaye ndiye mkuu wa Kanisa la Kilatini, pamoja na kwamba ni pia mkuu wa Kanisa Katoliki lote. 

Jina linatokana na kwamba kwa karne nyingi lugha pekee iliyotumika katika ibada zake ilikuwa Kilatini.

Kanisa hilo lote upande wa sheria linafuata Mkusanyo wa sheria za Kanisa, kumbe upande wa liturujia wengi wa waamini wake wanafuata mapokeo ya Kanisa la Roma, lakini wengine wanafuata mapokeo ya Ambrosi wa Milano, au yale ya Lyon, Braga, Toledo na ya mashirika mbalimbali ya kitawa (k.mf. Wakartusi na Wadominiko). 

Hivi karibuni waamini waliotokea madhehebu ya Anglikana wameruhusiwa kuendelea kutumia baadhi ya matini yake katika ibada wakiwa sasa ndani ya Kanisa la Kilatini.

## Viungo vya nje 
*[Latin Church katika Catholic Encyclopedia(https://sw.wikipedia.org/wiki/Catholic_Encyclopedia)]
Mji

**Mji** ni makazi ya binadamu ambayo kwa kawaida ni makubwa zaidi kuliko kijiji lakini madogo kuliko jiji. Miji mara nyingi huwa na serikali ya mitaa iliyo wazi, na hutoa huduma za msingi na miundombinu kama vile shule, soko, na ofisi za utawala. Pia, mara nyingi huwa ni vituo vya kiuchumi na kitamaduni kwa eneo husika. Ufafanuzi halisi wa mji unaweza kutofautiana kulingana na nchi, na mara nyingi hutegemea idadi ya watu, hadhi ya kisheria, au sababu za kihistoria. Katika maeneo mengi, miji imekua kwa muda kutokana na biashara, kilimo, au viwanda, na inaweza kuendelea kukua hadi kuwa maeneo ya mijini makubwa zaidi.

Sura maalumu ya miji inategemea mambo mengi, kuanzia mazingira asili (kama yana milima, mabonde, mito, bandari n.k.). 

Miji ya kwanza ilipatikana Mesopotamia, kama vile Uruk na Ur, ingawa kati ya miji inayodumu hadi leo ule wa kale zaidi labda ni Yeriko (Palestina).

Ukuaji wa madola ulifanya baadhi ya miji ipewe hadhi ya mji mkuu, kama vile Roma ambao wakati wa Yesu ulikuwa na wakazi zaidi ya nusu milioni. 

Miji yenye wakazi wengi kuliko mingine ni Chongqing, Tokyo, Shanghai, Jakarta, Faiyumna na Varanasi n.k. 

Africa ina miji mingi muhimu: Cairo, Lagos, Kinshasa, Johannesburg n.k.

## Hadhi ya miji kufuatana na idadi ya wakazi 
Kimataifa kulikuwa na makubaliano kwenye mkutano wa kimataifa ya takwimu ya mwaka 1887 ya kuhesabu kila mji mwenye wakazi zaidi ya 100,000 kama "mji mkubwa", miji kati ya wakazi 20,000 na 100,000 kama miji ya wastani na miji kati ya wakazi 5,000 na 20,000 kama miji midogo. Kufuatana na hesabu hii kulikuwa na miji mikubwa 1,700 duniani wakati wa mwaka 2002.

Katika Tanzania lugha inayotumiwa kisheria ni
* Jiji ("city") kwa miji mikubwa sana
* Manisipaa ("municipality") kwa miji ya wastani
* Mji ("town") kwa miji midogo.

Mkuu wa mji huitwa mwenyekiti kwenye ngazi ya mji wa kawaida, na meya kwenye ngazi za manisipaa na jiji. Wanaongoza mikutano ya Halmashauri ya mji husika. 

## Marundiko ya mji makubwa barani Afrika
#Lagos, Nigeria	milioni 21.0 
#Cairo, Misri milioni 20.4 
#Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo	milioni 13.3 
#Luanda, Angola	milioni 6.5 
#Nairobi, Kenya	milioni 6.5 
#Abidjan, Ivory Coast milioni 4.7 
#Addis Ababa, Ethiopia milioni 4.6  
#Johannesburg, Afrika Kusini milioni 4.4

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Miji mikubwa zaidi nchi kwa nchi 
* Kwa kila nchi, asilimia ya watu wanaoishi katika mji wake mkubwa zaidi 
* *Dictionary of the History of ideas*:  The City
* http://travelpluswine.com/wp-content/uploads/2010/02/DowntownNairobiKenyaAfrica.jpg 

Jamii:Miji
Jamii:Jiografia
Jamii:Ustaarabu
Acre

thumbnail|right|280px|Rio Braco, Acre
[thumb|250px|Mahali pa Acre katika [Brazil]]
thumb|left|200px|Acre
left|60px
**Acre** ni jimbo ya Brazil. Mji mkuu wake ni Rio Branco.

## Tazama pia 
* Orodha ya majimbo ya Brazil
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi (Kireno)

Jamii:Majimbo ya Brazil
Jamii:Acre
Guadalupe, Nuevo León

thumbnail|right|280px|Guadalupe, Nuevo León 

**Guadalupe** ndiyo mji mkuu na mji mkubwa katika jimbo la Nuevo León.  Mwaka 2005 ilikuwa na wakazi 691,931 mjini, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 3,664,334.  Eneo lake ni 151.3 km². Mji upo m 500 kutoka juu ya usawa wa bahari.

Mji ulianzishwa mwaka 1716.

Jamii:Miji ya Mexiko
Jamii:Nuevo León
Kucha

Kucha ni jina la:
* (wingi) vifuniko ngumu vya ncha za vidole (Ukucha (anatomia))
* ndege wa familia Sylviidae (Kucha (Sylviidae)
* ndege wa jenasi *Hyliota* ambao zamani waliainishwa katika familia Sylviidae (Kucha (Hyliota)
* ndege ambao walikuwamo katika familia Sylviidae lakini wapo sasa bila uainishaji kwa muda (Kucha wa Afrika)
Paraíba

thumbnail|right|280px|Joao Pessoa,  Paraíba
[thumb|250px|Mahali pa Paraíba katika [Brazil.]]
left|60px
**Paraíba** ni jimbo la Brazil, eneo la Kaskazini-Mashariki. 

Mji mkuu wake ni João Pessoa.

## Tazama pia 
* Orodha ya majimbo ya Brazil

## Viungo vya nje 
* [Tovuti rasmi (kwa Kireno(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kireno))] 

Jamii:Majimbo ya Brazil
Paraná

*Paraná:*

* Alto Paraná katika Paraguay
* Paraná, Entre Rios katika Argentina
* Mto Paraná katika Marekani Kusini
* Paraná (jimbo) katika Brazil
Kucha (Hyliota)

**Kucha** wa jenasi *Hyliota* ni ndege wadogo ambao zamani waliainishwa katika Sylviidae, familia ya kucha wengine. Sasa wataalamu wanakubaliana kwamba ndege hawa hawana mnasaba na Sylviidae. Labda wana mnasaba na familia Promeropidae (ndegesukari wa Afrika Kusini). Hadhi yao haijaamua bado lakini wapewa familia yao kwa sasa: Hyliotidae. Wanafanana na tatata. Kucha hawa wana rangi ya nyeusi au zambarau mgongoni na nyeupe, machungwa au njano chini. Hula wadudu na pengine beri na mbegu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe ndani ya uoto mzito. Jike huyataga mayai 2-5. 

## Spishi za Afrika
* *Hyliota australis*, Kucha wa Mashona (Southern Hyliota)
* *Hyliota flavigaster*, Kucha Tumbo-njano (Yellow-bellied Hyliota)
* *Hyliota usambara*, Kucha wa Usambara (Usambara Hyliota)
* *Hyliota violacea*, Kucha Mgongo-zambarau (Violet-backed Hyliota)

Jamii:Shomoro na jamaa
Bahari ya Mashariki ya China

[thumb|right|250px|[Ramani ya Bahari ya Mashariki ya China, inaonyesha kanda iliyoizunguka, visiwa na nchi.]]
**Bahari ya Mashariki ya China** (ing. *East China Sea*) ni bahari ya pembeni iliyopo kando ya mashariki mwa nchi ya China, pamoja na Bahari ya Njano
na Bahari ya Kusini ya China. 

Bahari hiyo ni sehemu ya Bahari Pasifiki na ina eneo la kilomita za mraba zipatazo 1,249,000. Nchini China, bahari hii inaitwa **Bahari ya Mashariki**.

Nchini Korea Kusini, bahari hii kuna kipindi huitwa **Bahari ya Kusini**, lakini hii mara nyingi hutumiwa kutajia eneo la karibu na pwani ya kusini mwa nchi ya Korea Kusini.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Gas and oil rivalry in the East China Sea  *Asia Times Online*. 27 Julai 2004.
* Chinese submarine enters Japanese waters. *Wikinews*. 18 Novemba 2004. Retrieved 7 Machi 2006.
* Oil and gas in troubled waters *The Economist*. 6 Oktoba 2005.
* J Sean Curtin. Stakes rise in Japan, China gas dispute  *Asia Times Online*. 19 Oktoba 2005.
* Chinese Suyan Rock community 

Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari ya pembeni
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya China
Bahari ya Japani

thumb|right|350px|Eneo la Bahari ya Japani
**Bahari ya Japani** ni kando ya bahari ya magharibi mwa Bahari ya Pasifiki. Imepakana na Japani, Korea Kusini, Korea Kaskazini na Urusi. 

Bahari hii huko Korea Kaskazini hutajwa kama **Bahari ya Mashariki mwa Korea** na huko nchini Korea Kusini hutajwa kama **Bahari ya Mashariki**.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
Jamii:jiografia ya Japani
Jamii:Bahari ya pembeni
Jimbo la São Paulo

thumbnail|right|280px|Megacity, São Paulo
[thumb|250px|Mahali pa São Paulo katika [Brazil]]
left|60px
**São Paulo** ni jina la kutaja jimbo huko nchini Brazil. Hili ndiyo jimbo kubwa kupita majimbo yote na ndiyo jimbo pekee lenye viwanda vingi na kukuza uchumi wa Brazil. Mji mkuu wake ni São Paulo.

## Tazama pia 
* Orodha ya majimbo ya Brazil
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi (Kireno) 

Jamii:Majimbo ya Brazil
Rio de Janeiro (jimbo)

thumbnail|right|280px| Rio de Janeiro
[thumb|250px|Mahali pa jimbo la Rio de Janeiro katika [Brazil]]
left|60px
**Rio de Janeiro** ni jimbo ya Brazil. Mji mkuu wake ni Rio de Janeiro.

## Tazama pia 
* Orodha ya majimbo ya Brazil
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi (Kireno) 

Jamii:Majimbo ya Brazil
Orodha ya mikoa ya Argentina

thumb|right|300px|Mikoa ya Argentina
[thumb|right|Ziwa Desierto na Mlima Fitz Roy katika [Mkoa wa Santa Cruz, Argentina|Santa Cruz|300px]]
[thumb|right|[Mto Parana katika Corrientes, Corrientes|300px]]
[300px|thumb|right|Winifreda, [Mkoa wa La Pampa|La Pampa]]

Hii ni **orodha ya mikoa ya Argentina**.

## Tazama pia 
* Argentina
* Buenos Aires

## Marejeo 
Jamii:Argentina

Argentina