open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kombe la Dunia la FIFA la 2010

**Kombe la Dunia la FIFA la 2010** lilikuwa Kombe la Dunia la 19 la FIFA, ubingwa wa dunia kwa timu za kitaifa za kandanda za wanaume. Iilifanyika nchini Afrika Kusini kuanzia tarehe 11 Juni hadi tarehe 11 Julai 2010. Mchakato wa zabuni ya kuandaa fainali za mashindano hayo ulikuwa wazi kwa mataifa ya Afrika pekee. Mwaka 2004, shirikisho la soka la kimataifa, FIFA, iliichagua Afrika Kusini juu ya Misri na Morocco kuwa taifa la kwanza la Afrika kuandaa fainali hizo. 

Mechi hizo zilichezwa katika viwanja 10 katika miji tisa mwenyeji kote nchini humo, huku ufunguzi na fainali zikichezwa katika uwanja wa Soccer City katika jiji kubwa zaidi la Afrika Kusini, Johannesburg.  Timu thelathini na mbili zilichaguliwa kwa ajili ya kushiriki  kupitia mashindano ya kufuzu duniani kote yaliyoanza Agosti 2007. Katika raundi ya kwanza ya fainali za michuano hiyo, timu hizo zilichuana kwa makundi ya timu nne kwa pointi, huku timu mbili za juu katika kila kundi zikiendelea. Timu hizi 16 zilitinga hatua ya mtoano, ambapo raundi tatu za mchezo ziliamua ni timu zipi zitashiriki fainali.

Katika fainali, Uhispania, mabingwa wa Ulaya, waliwafunga Uholanzi walioingia fainali mara ya tatu kwa 1-0 baada ya muda wa ziada kushinda taji lao la kwanza la dunia. Uhispania imekuwa taifa la nane kushinda mashindano hayo na taifa la kwanza la Ulaya kushinda Kombe la Dunia lililoandaliwa nje ya bara lake la nyumbani: makombe yote ya Dunia yaliyopita na yaliyofanyika nje ya Ulaya nchi za mataifa ya Amerika Kusini zilishinda Pia ilikuwa mara ya kwanza kwa Kombe la Dunia la FIFA kupitishwa kati ya mataifa mawili tofauti yanayowakilisha bara moja (kama ambavyo mshikiliaji wa awali wa kombe hilo alikuwa Italia, ambaye alishinda toleo la 2006 ). Uhispania imekuwa timu ya kwanza ya taifa kutwaa ubingwa wa michuano hiyo baada ya kupoteza mechi ya kwanza kwenye fainali na kuwa timu ya kwanza tangu mwaka 1978 kutwaa Kombe la Dunia baada ya kupoteza mchezo huo katika hatua ya makundi.  

Kutokana na matokeo ya ushindi wao, Uhispania iliwakilisha Dunia katika Kombe la Shirikisho la FIFA la 2013 . Taifa mwenyeji Afrika Kusini waliondolewa katika hatua ya makundi, kama walivyoshiriki fainali za Kombe la Dunia za 2006, pamoja na Italia na Ufaransa. Ilikuwa ni mara ya kwanza kwa wenyeji hao kuondolewa katika hatua ya makundi na fainali ya kwanza kati ya tatu mfululizo za Kombe la Dunia ambapo mabingwa hao watetezi wangetolewa katika hatua ya makundi. New Zealand, wakiwa na sare tatu, ndio timu pekee ambayo haijashindwa katika michuano hiyo, lakini pia ilitolewa katika hatua ya makundi.

## Uteuzi wa Mwenyeji
Afrika ilichaguliwa kuwa mwenyeji wa Kombe la Dunia la 2010 kama sehemu ya sera ya mzunguko ya muda mfupi, iliyoachwa mnamo mwaka 2007, ili kuzungusha tukio kati ya mashirikisho ya soka. Mataifa matano ya Afrika yalitoa zabuni ya kuwa mwenyeji wa kombe la Dunia mwaka 2010 ambayo ni Misri, Moroko, Afrika Kusini, Libya na Tunisia.

## Marejeo
Idris al-Wathiq

**Idris al-Wathiq** (alifariki mwaka 1269), anayejulikana pia kama **Abu Dabbus**, alikuwa khalifa wa mwisho wa Waalmohadi aliye tawala mjini Marrakesh kuanzia mwaka 1266 hadi kifo chake.

## Maisha 
Marrakesh ilikuwa imezingirwa hapo awali na sultani wa Wamarinidi Abu Yusuf Yaqub ibn Abd Al-Haqq kabla ya mwaka 1266, ingawa bila mafanikio. Idris alitumia fursa ya machafuko hayo kumwondoa binamu yake Abu Hafs Umar al-Murtada kwa msaada wa Abu Yusuf, na kujitangaza kuwa khalifa wa Waalmohadi, ingawa mamlaka yake yalikuwa ndani ya jiji pekee. Hata hivyo, mtawala wa Wamarinidi alibadili nia baadaye, na kumshawishi mtawala wa Wazayyanidi Yaghmurasen Ibn Zyan kushambulia Marrakesh. Mzingiro huo uliendelea kutoka mwaka 1268 hadi Septemba 1269, wakati jiji hilo lilipoanguka. Idris al-Wathiq alikamatwa na majeshi ya pamoja ya Wamarinidi na Wazayyanidi na kuuawa. 

Kifo cha Idris kilihitimisha enzi ya Dola ya Waalmohadi.
## Tanbihi
Jamii: Waliofariki 1269
Kölemen Abdullah Pasha

**Abdullah Pasha au Abdullah Kölemen** (kwa Kituruki: *Kölemen Abdullah Paşa*; 1846–1937) alikuwa jenerali wa Kituruki katika Dola ya Ottoman wakati wa Vita vya Kwanza vya Balkan. Anajulikana zaidi kwa kuwa kamanda wa majeshi ya Ottoman katika Vita vya Kirk Kilisse (1912), Vita vya Lule Burgas, na Vita vya Adrianople (1913), ambavyo majeshi ya Ottoman yalishindwa na Wabulgaria.

Baadaye, Abdullah Pasha alihudumu kama Waziri wa Vita (*Harbiye Nazırı*) wa Dola ya Ottoman kwa muda wa siku 38, kuanzia 11 Novemba hadi 19 Desemba 1918, katika baraza la mawaziri la Ahmet Tevfik Pasha. Baada ya kujiuzulu kutoka wadhifa huo, alijiunga na Vita vya Uhuru vya Uturuki, ambako alipigana dhidi ya Wagiriki katika eneo la Smyrna.

Alifariki dunia mwaka 1937 huko İzmir, Uturuki.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1846
Jamii: Waliofariki 1937
Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA 2022

**Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA la 2022** ilikuwa mechi ya mwisho ya Kombe la Dunia la FIFA la 2022, toleo la 22 la mashindano ya FIFA kwa timu za kitaifa za mpira wa miguu za wanaume. Mechi hiyo ilichezwa kwenye Uwanja wa Lusail mjini Lusail, Qatar, tarehe 18 Desemba 2022, Siku ya Kitaifa ya Qatar, na ilishindaniwa na Argentina na mabingwa watetezi Ufaransa . Huku ikiwa na rekodi ya kutazamwa kwenye televisheni na watu bilioni 1.5, fainali hiyo imekuwa ni mojawapo ya matukio ya michezo yaliyotazamwa na watu wengi zaidi katika historia. 

Michuano hiyo ilijumuisha timu 32 ikiwemo wenyeji Qatar na timu nyingine 31 ambazo zilijipatia nafasi kupitia  hatua za kufuzu, zilizoandaliwa na mashirikisho sita ya FIFA . Timu hizo zilichuana katika hatua ya makundi, ambapo timu 16 bora zilifanikiwa kufuzu hatua ya mtoano. Katika safari yao kuelekea fainali, Argentina walimaliza wa kwanza Kundi C licha ya kupoteza mchezo wao wa kwanza dhidi ya Saudi Arabia kwa mabao 2-1. Baadaye waliwashinda Meksiko na Poland kwa mabao 2-0 kila mmoja. Katika hatua ya 16 bora waliifunga Australia  kwa mabao 2-1, kisha wakawatoa Uholanzi kwenye robo fainali kwa mikwaju ya penalti baada ya mechi kuisha 2-2 katika muda wa ziada, na hatimaye wakaifunga Kroatia kwa mabao 3-0 kwenye mchezo wa nusu fainali. Kwa upande mwingine, Ufaransa ilimaliza wa kwanza katika Kundi D wakishinda michezo miwili na kupoteza moja (ushindi wa 4-1 dhidi ya Australia, ushindi wa 2-1 dhidi ya Denmark, na kupoteza 1-0 dhidi ya Tunisia ), Katika hatua za mtoano, waliifunga Poland 3-1 katika hatua ya 16 bora, Uingereza 2-1 kwenye robo-fainali, na Morocco 2-0 katika nusu-fainali. Fainali hiyo ilihudhuriwa na watazamaji 88,966 na kuchezeshwa na mwamuzi Szymon Marciniak.
Kombe la Dunia la FIFA la 1962

**Kombe la Dunia la FIFA la 1962** lilikuwa toleo la saba  la Kombe la Dunia la FIFA, michuano ya kimataifa ya soka ya kila mwaka kwa timu za taifa za wanaume. Mashindano hayo yalifanyika kuanzia tarehe 30 Mei hadi 17 Juni 1962 nchini Chile. Hatua za kufuzu zilifanyika kati ya Agosti 1960 na Desemba 1961, na timu 56 ziliingia kutoka mashirikisho sita, na timu kumi na nne kufuzu kwa mchuano wa fainali pamoja na Chile wenyeji, na Brazil, mabingwa watetezi.

Brazil ilifanikiwa kutetea taji lao la Kombe la Dunia, kwa kuifunga Czechoslovakia mabao 3-1 katika fainali iliyofanyika katika mji mkuu wa Chile Santiago. Walikuwa timu ya pili, baada ya Italia mwaka 1934 na 1938, kushinda Kombe la Dunia mara mbili mfululizo; na hakuna timu nyingine iliyofanikiwa kufanya hivyo tangu wakati huo. Taifa mwenyeji Chile ilimaliza awamu ya tatu, kwa kuishinda Yugoslavia 1-0 katika mchujo wa kuwania nafasi ya tatu.

## Viungo vya nje 
* Kombe la Dunia la FIFA la 1962 Chile, FIFA.com
* Maelezo katika RSSSF

Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Orodha ya Ngolas wa Ndongo

**Orodha ifuatayo ni orodha isiyokamilika ya Ngola** (yaani watawala) wa Ufalme wa Ndongo, mojawapo ya falme za kabla ya ukoloni zilizokuwepo katika Afrika ya Magharibi ya Kati, katika eneo ambalo sasa linajulikana kama Angola.

Cheo kamili cha kifalme cha waliotawala Wambundu wa Kaskazini katika Ufalme wa Ndongo kilikuwa Ngola a Kilanje. Ufalme huo ulipakana na Ufalme wa Kongo upande wa kaskazini, na ulikuwa kusini mwa Kongo.

Baada ya kuanguka kwa Ufalme wa Ndongo, nasaba ya mwisho ya kifalme ilihamia mashariki, katika Ufalme wa Matamba, ambako waliendelea kutawala kwa uhuru hadi takribani mwaka 1741.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Tini Vorster

**Tini Vorster** (alizaliwa kama **Martini Steyn Malan**; 21 Agosti 1917 – 14 Septemba 2000) alikuwa mke wa Waziri Mkuu wa Afrika Kusini na Rais wa Serikali ya Afrika Kusini John Vorster.

Martini Steyn Malan alizaliwa mjini Worcester na aliolewa na John Vorster mwaka 1941. Walikuwa na watoto watatu: binti aitwaye Elsa, na wavulana wawili, Willem na Pieter. Pieter alifariki kutokana na ugonjwa wa tetekuwanga akiwa na umri wa miaka 31.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1917
Jamii: Waliofariki 2000
Jamii: Wanawake wa Afrika Kusini
Ramadan Sobhi

**Ramadan Sobhi Ramadan Ahmed** (alizaliwa 23 Januari 1997) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu wa Misri, anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya Pyramids FC katika Ligi Kuu ya Misri (Egyptian Premier League).

Sobhi alianza taaluma yake ya soka katika klabu inayoongoza nchini Misri, Al Ahly ya Cairo, ambapo alifanya debute yake ya kitaaluma Februari 2014. Alijiweka kwenye kikosi cha kwanza na kumsaidia Al Ahly kushinda taji la Ligi Kuu ya Misri katika misimu ya 2013–14 na 2015–16. Utendaji wake uliwavutia wapenzi wa soka na vilabu vya Ulaya, na Julai 2016, aliungana na klabu ya Stoke City nchini Uingereza kwa ada ya pauni milioni 5.

Baada ya kucheza misimu miwili na Stoke, Sobhi aliungana na Huddersfield Town Juni 2018, lakini hakupata nafasi thabiti. Hivyo, akarudi Al Ahly Januari 2019 kabla ya kuhamia Pyramids FC Septemba 2020.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1997
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wachezaji mpira wa Misri
Nnimmo Bassey

**Nnimo Bassey** ( alizaliwa Juni 11, mwaka 1958) ni mbunifu majengo, mwanaharakati wa kimazingira, mtunzi na mshairi kutoka Naijeria ambae aliongoza shirika la kimataifa la *Friends of the Earth,* kuanzia mwaka 2008 hadi mwaka 2012 na alikua mkurugenzi mtendaji wa harakati za kutetea haki za mazingira kwa miongo miwili. Mwaka 2009 alikua mmoja wa mashujaa wa mazingira katika jarida la *Time*. Mnamo mwaka 2010 Nnimo Bassey alitajwa mshindi wa *Right Livelihood Awards* na mnamo mwaka 2012 alizawadiwa tuzo ya *Rafto*. Na pia mwaka 2019 alitunukiwa shahada ya heshima na Chuo Kikuu cha York, mjini Uingereza. Kwa sasa anatumikia bodi ya ushauri na ni mkurugenzi wa asasi ya *Shirika la Afya ya Mama Dunia*, linalo fanya utafiti na kutetea haki ya mazingira.

## Maisha ya mwanzo na Elimu 
**Nnimmo Bassey** alizaliwa tarehe Juni 11 mwaka 1958. Alisomea usanifu majengo na kufanya kazi kwa miaka 10 katika sekta ya umma na baadae akajiendeleza binafsi. Mwaka 1980 alifanya kazi katika bodi ya wakurugenzi ya shirika la haki za kiraia nchini Naijeria  alijishughulisha na maswala ya haki za binadamu. Mwaka 1993 alishiriki katika kuanzisha shirika lisilo la kiserikali linalojulikana kama *Environmental Rights Action* kwa lengo la kutetea, kuelimisha na kutetea haki za binadamu za kimazingira nchini Naijeria. Toka mwaka 1995 Bassey na *Environmental Rights Action* waliongoza *Oilwatch Africa* na pia mwanzoni mwa mwaka 2006 waliongoza *Global South Network* na *Oilwatch International* wakipambana kuhamasisha jamii ipinge ongezeko la uchimbaji wa gesi asilia.  Bassey aliongoza *oilwatch International* na *Oilwatch Africa* tokea kuanzishwa kwao. Oilwatch Africa ina wanachama kama vile Naijeria, Chad, Kamerun, jamuhuri ya kidemokrasia ya Kongo, Ghana, Uganda, Africa kusini, Togo, Kenya,Eswatini, Malawi, Mali, Sudani, sudani kusini na nyinginezo. Wanachama wa Oilwatch International wamesambaa katika Amerika ya Kusini, Asia ya Kusini-Mashariki,Afrika, Uingereza na Amerika kaskazini. Mtandao huu unapinga shughuli za kuchimba mafuta, gesi na makaa yenye uharibifu. Inadai mabadiliko ya  jamii kutegemea petroli kama chanzo kikuu cha nishati. Mnamo mwaka 2011 Bassey alianzisha shirika la kitaaluma la kimazingira *Health of* *Mother Earth Foundation* ikijikita katika kutetea haki ya kimazingira na uhuru wa chakula nchini Naijeria na Afrika. Mwaka 2009 katika mukutano wa mabadiliko ya Tabianchi wa umoja wa mataifa uliofanyika mjini kopenhagen, licha ya Bassey kuwa na vigezo vya kuudhuria mkutano huo alizuiliwa kushiriki.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Mazingira
Jamii:Wanaharakati
Jamii:Haki za binadamu
Ali Yassin Mohamed

**Ali Yassin Mohamed** (alizaliwa 24 Desemba 1965) ni Msomali-Mswidi anayehusishwa na u-Islamu wa kijihadi (Islamist). Kufikia Mei 2009, Ali Yassin Mohamed alikuwa akiishi Rinkeby, kaskazini mwa Stockholm.

Hazina ya Ufalme wa Muungano wa Uingereza (*Treasury of the United Kingdom*) ilimweka miongoni mwa watu waliolengwa kwa kufungiwa mali tarehe 28 Aprili 2010.
## Tazama Pia
* Fuad Mohamed Qalaf 

## Marejeo 
Jamii: Waliozaliwa 1965
Jamii: Uislamu
Jamii: Watu wa Somalia
Fainali ya Kombe la Dunia la 2014

**Fainali ya Kombe la Dunia ya mwaka 2014** lilifanyikia Maracana Rio de Janeiro, nchini Brazili*.* Mechi hiyo  ya fainali ilikuwa kama marudio ya fainali ya mwaka 1989 na 1990 ambazo zilikutanisha mataifa ya Ujerumani na Argentina.

Taifa la Ujerumani ndilo liliibuka na ubingwa baada ya kuifunga timu ya taifa ya Argentina kwa bao 1-0, Bao hilo liliwekwa wavuni na mchezaji wa kijerumani Mario Götze na kuifanya Ujerumani kuibuka mabingwa kwenye mchezo huo.

Kufuatia ushindi huo Ujerumani walinyakua taji la nne la dunia. kupitia mchezo huo Kipa wa Ujerumani Manuel Nuer alitangazwa kuwa kipa bora wa kipindi hicho  na akatuzwa tuzo ya kipa bora wa michuano

## Marejeo 
Jamii:Mbegu za michezo
Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Michezo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Atuwatse II

**Olu Atuwatse II** alikuwa kiongozi wa jadi wa Nigeria na mtawala mkuu wa watu wa Itsekiri, aliyehudumu kama Olu wa Warri kuanzia mwaka 1987 hadi 2015. Alikuwa Olu wa 19 wa Ufalme wa Warri, akiwa na cheo cha kifalme cha Ogiame Atuwatse II.

Alizaliwa kama Godwin Toritseju Emiko, na alimrithi baba yake, Erejuwa II, kama Olu wa Warri. Kitaaluma, alikuwa mwanasheria, na alipokea tuzo ya heshima ya Kamanda wa Niger (CON) kutoka Serikali ya Nigeria kutokana na mchango wake kwa jamii.

Olu Atuwatse II alifariki mwaka 2015, na nafasi yake ilichukuliwa na ndugu yake, Ikenwoli, ambaye alifuata katika ukoo wa kifalme wa Warri.

## Marejeo 
Jamii: Watu wa Nigeria
Jamii: Nigeria
Rekayi Tangwena

**Seneta Mkuu Rekayi Tangwena** (takriban 1910 – 11 Juni 1984) alikuwa kiongozi wa jadi kutoka mkoa wa Mashariki wa Zimbabwe, Manicaland, akihusishwa na totemu ya Nhewa/Simboti (chui).

Pamoja na uongozi wake wa jadi, Tangwena alikuwa mwanachama wa bunge la kwanza la Zimbabwe, akiwakilisha maslahi ya jamii yake katika enzi ya kuanzishwa kwa serikali ya kisasa ya taifa hilo.

## Marejeo 
Jamii: Waliozaliwa 1910
Jamii: Waliofariki 1984
Jamii: Wanasiasa wa Zimbabwe
Jamii: Zimbabwe
Antonio de Oro

**Antonio de Oro Pulido** (alizaliwa 13 Aprili 1904, Ciempozuelos, Madrid – alifariki 28 Desemba 1940, Tetuán) alikuwa afisa wa kijeshi wa Uhispania, mchunguzi na msimamizi wa kikoloni.

## Marejeo 
Jamii: Waliozaliwa 1904
Jamii: Waliofariki 1940
Jamii: Siasa
Kombe la Dunia la FIFA 2026

**Kombe la Dunia la FIFA la mwaka 2026**, ambalo linatangazwa kama ***FIFA World Cup 26***,  litakuwa Kombe la Dunia la 23 la FIFA, ambalo ni michuano ya soka ya wanaume  inayoshindaniwa na timu za kitaifa za vyama vya wanachama wa FIFA kila baada ya miaka minne. Michuano hiyo itafanyika kuanzia Juni 11 hadi Julai 19, 2026. Wenyeji wa michuano kwa pamoja ni miji 16 katika nchi tatu za Amerika Kaskazini; nchi mwenyeji wa mechi ni Marekani, huku Canada na Mexico watakuwa wenyeji wasaidizi. Michuano hiyo itakuwa ya kwanza kuandaliwa na mataifa matatu.  

Michuano hii itakuwa ya kwanza kujumuisha timu 48, zilizoongezwa kutoka 32. Jitihada za United 2026 zilishinda ombi la wapinzani wa Morocco wakati wa kura ya mwisho kwenye Kongamano la 68 la FIFA huko Moscow . Katika historia hili ndio kombe la dunia la kwanza kuandaliwa na zaidi ya Taifa moja Tangu 2002. Pamoja na uenyeji wake wa awali wa mashindano ya 1970 na 1986, Mexico itakuwa nchi ya kwanza kuandaa au kuandaa Kombe la Dunia la Wanaume mara tatu. Marekani hapo awali ilikuwa mwenyeji wa Kombe la Dunia la Wanaume mwaka wa 1994, ambapo itakuwa ni mara ya kwanza kwa Kanada kuandaa au kuandaa kwa pamoja mashindano ya wanaume. Tukio hilo pia litarejea katika ratiba yake ya kitamaduni ya Ulimwengu wa Kaskazini majira ya kiangazi baada ya Kombe la Dunia la 2022 nchini Qatar kufanyika mnamo Novemba na Desemba.

## Tazama pia 
* Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake 2027
* Kombe la Dunia la Klabu ya FIFA 2025

## Marejeleo
Kassa (mansa)

**Qasa** (pia anajulikana kama **Kamba**) alikuwa mansa mfupi wa muda wa Mali Empire. Alimrithi baba yake, Sulayman, lakini alitawala kwa miezi tisa tu kabla ya kupoteza mamlaka. Baada ya kifo cha Sulayman, vita vya kifamilia vilianza, na binamu yake mkubwa, Jata, alishinda mwishoni mwa mwaka 1360.

Kuhusu asili ya jina lake, Charles Monteil alipendekeza kuwa Qasa alikuwa mtoto wa wake wa kwanza wa Sulayman, kutokana na desturi ya matronymics (jina linalohusisha mama). Hata hivyo, Nehemia Levtzion alipingia wazo hili, akieleza kuwa matronymic kimsingi huunganisha jina la mama na la mtoto—kama ilivyo kwa Kanku Musa (“Musa mwana wa Kanku”)—badala ya kuwa jina la mama peke yake. Aidha, qasā linamaanisha "malkia" na labda lilikuwa cheo cha wake wa Sulayman, si jina binafsi.

Zaidi, jina la Mansa Qasa limeandikwa pia kama Fanbā, Qanbā, au Qanbatā katika baadhi ya mikataba, jambo linalopendekeza kuwa jina hilo huenda halihusiani moja kwa moja na wake wa Sulayman Qasa. Kwa mtazamo wa Michael Gomez, Mansa Qasa alikuwa Qasa mwenyewe, akitawala kwa mamlaka yake binafsi.

## Marejeo
Jamii: Historia
Jamii: Watu wa Mali
Abdallah Bey

**Abdallah Bey** (1799, Jaffa) alikuwa mwanasiasa wa Kiarabu wa Dola la Ottoman, aliyehudumu kama gavana wa Jaffa katika Sidon Eyalet chini ya Wāli Ahmad Pasha al-Jazzar mwishoni mwa karne ya 18.

Mnamo kipindi cha kampeni ya Kifaransa nchini Misri na Syria, Napoleon Bonaparte aliagiza vikosi vyake kushika Jaffa ili kuimarisha udhibiti wa Kifaransa katika Levant baada ya Kuzingirwa kwa El Arish. Baada ya kushika mji, Napoleon alimshtaki Abdallah Bey pamoja na mamia ya majeshi ya Kiislamu waliokuwa mashahidi wa vita. Hatua hii ilichukuliwa kama fidia kwa ukorofi wa Kifaransa, ambapo wajumbe walioteswa, kukatwa manii, kuzikwa wakiwa hai, na vichwa vyao kuwekwa juu ya kuta za mji kabla ya mapigano na majeshi ya Ottoman.

## Marejeo
Jamii: Waliofariki 1799
Jamii: Siasa
Jamii:Karne ya 18
Jamii:Wanasiasa nchi kwa nchi
Kombe la Dunia la FIFA la 1930

**Kombe la Dunia la FIFA la 1930** lilikuwa Kombe la Dunia la FIFA, ubingwa wa ulimwengu kwa timu za kitaifa za mpira wa miguu za wanaume. Iilifanyika nchini Uruguay kuanzia tarehe 13 hadi 30 Julai 1930. FIFA, shirikisho la soka la kimataifa, liliichagua Uruguay kuwa mwenyeji, kwa sababu nchi hiyo ilikuwa inaadhimisha miaka 100 ya katiba yake ya kwanza. Pili, timu ya taifa ya kandanda ya Uruguay walichukua taji lao la kandanda kwenye Olimpiki ya Majira ya mwaka 1928. Mechi zote zilichezwa katika mji mkuu wa Uruguay, Montevideo, nyingi katika lengo lililojengwa Estadio Centenario.

Timu kumi na tatu (saba kutoka Amerika Kusini, nne kutoka Ulaya, na mbili kutoka Amerika Kaskazini) ziliingia kwenye mashindano.Timu chache tu za ulaya zilichagua kushiriki kwa sababu ya ugumu wa kusafiri hadi Amerika Kusini kutokana na mdororo mkuu wa uchumi wa miaka hiyo. Timu hizo ziligawanywa katika makundi manne, huku mshindi wa kila kundi akifuzu kwa nusu fainali. Mechi mbili za kwanza za Kombe la Dunia zilifanyika kwa wakati mmoja,ambapo  Ufaransa walishinda 3-0 dhidi ya Ubelgiji  na Marekani ambao walishinda 4-1 dhidi ya Meksiko. Lucien Laurent wa Ufaransa alifunga bao la kwanza katika historia ya Kombe la Dunia, huku kipa wa Marekani Jimmy Douglas aliweza kuzuia bao safi la kwanza katika dimba siku hiyo hiyo.

Argentina, Uruguay, Marekani, na Yugoslavia zilishinda makundi yao ili kufuzu kwa nusu fainali. Katika fainali, wenyeji na washindi wa kabla ya michuano hiyo Uruguay walishinda Argentina 4-2 mbele ya watu 68,346. Na kuwa taifa la kwanza kushinda Kombe la Dunia. Francisco Varallo kutoka Argentina alikuwa mchezaji wa mwisho kunusurika kutoka Kombe hili la Dunia. Alifariki mnamo mwaka 2010 akiwa na umri wa miaka 100. Mechi ya ufunguzi ya Kombe la Dunia la FIFA 2030 itakayochezwa Estadio Centenario itaadhimisha kumbukumbu ya miaka mia moja ya Kombe la Dunia.

Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA ya 1930 ni ya kwanza na ya pekee hadi sasa kuwa na mashindano kati ya pande mbili zinazozungumza Kihispania. Pia ndiyo mashindano pekee yaliyoshindaniwa kati ya mataifa mawili ya Amerika Kusini, kwani mechi ya 1950 kati ya Brazil na Uruguay ilikuwa ya kiufundi na mechi ya kuamua hatua ya mwisho ya makundi badala ya fainali halisi ya kombe.

## Washiriki
FIFA, chombo kinachoongoza mashindano ya kandanda duniani, kilikuwa kikijadili na kuunda mashindano ya timu za kitaifa kwa miaka kadhaa kabla ya 1930. Shirika hilo lilikuwa limesimamia sehemu ya soka ya Olimpiki ya Majira ya joto kwa niaba ya Kamati ya Kimataifa ya Olimpiki tangu mwanzoni mwa karne ya 20 na mafanikio ya mashindano hayo mnamo 1924 na pia mashindano ya Olimpiki iliyopelekea kuundwa kwa Kombe la Dunia. Katika kongamano la 17 la FIFA, lililofanyika Amsterdam mnamomwezi Mei 1928, mashindano hayo yalipendekezwa na rais Jules Rimet na kukubaliwa na bodi ya shirika hilo, huku makamu wa rais Henri Delaunay akitangaza "soka la kimataifa haliwezi kufanyika tena ndani ya mipaka ya Olimpiki".

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA 2010

**Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA ya 2010** ilikuwa mechi ya mwisho ya Kombe la Dunia la 2010, toleo la 19 la mashindano ya FIFA kwa timu za kitaifa za kandanda . Mechi hiyo ilichezwa huko Soccer City jijini Johannesburg, Afrika Kusini, tarehe 11 Julai 2010, na ilishindaniwa na Uholanzi na Uhispania. Hafla hiyo ilijumuisha wenyeji Afrika Kusini na timu nyingine 31 ambazo zilitoka katika awamu ya kufuzu, iliyoandaliwa na mashirikisho sita ya FIFA . Timu 32 zilichuana katika hatua ya makundi, ambapo timu 16 zilifanikiwa kuingia katika hatua ya mtoano . Wakiwa katika safari ya kuelekea fainali, Uholanzi walimaliza wa kwanza katika Kundi E, wakishinda mechi tatu zote, baada ya hapo wakafanikiwa kuwatoa Slovakia katika hatua ya 16 bora, Brazil katika robo fainali na Uruguay katika nusu fainali. Uhispania ilimaliza kileleni mwa Kundi H kwa kushinda mechi mbili na kupoteza moja, kabla ya kuitoa Ureno katika hatua ya 16 bora, Paraguay katika robo fainali na Ujerumani katika nusu fainali. Fainali hiyo ilifanyika mbele ya watazamaji 84,490, na zaidi ya watu milioni 909 waliitazama kwenye televisheni, na ilichezeshwa na mwamuzi Howard Webb kutoka Uingereza.

## Marejeleo
Zak Calisto

**Zak Calisto** (alizaliwa 1966 au 1967) ni mfanyabiashara tajiri wa Afrika Kusini na Mwanzilishi pamoja na Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa Cartrack na Karooooo.

Alizaliwa Ureno na kukulia katika koloni ya zamani ya Kireno ya Mozambique, ambapo baba yake alikuwa afisa wa serikali.

Mnamo 2001, Calisto aliunda Cartrack, jukwaa la kufuatilia magari kwa mfumo wa SaaS (Software as a Service).

Mnamo 2014, Cartrack iliingizwa kwenye JSE, na baadaye mnamo 2021, kampuni hiyo ilibadilishwa jina na kurudi kuorodheshwa kwenye JSE kama Karooooo.

## Marejeo
Jamii: Waliozaliwa 1966
Jamii: Waliofariki 1967
Jamii: Wafanyabiashara wa Afrika Kusini
Jamii: Watu wa Afrika Kusini
Kombe la Dunia la FIFA 2002

**Kombe la Dunia la FIFA 2002**, pia lilipewa jina la *Korea/Japan 2002*, lilikuwa Kombe la Dunia la 17 la FIFA, michuano ya mpira wa miguu kwa timu za taifa za wanaume iliyoandaliwa na FIFA ambayo hufanyika kila baada ya miaka minne.

Ilifanyika kuanzia 31 Mei hadi 30 Juni 2002 nchini Korea Kusini na Japan, na mechi yake ya mwisho iliandaliwa na Japan kwenye Uwanja wa Kimataifa wa Yokohama. Wakati wa sherehe za ufunguzi, michuano hiyo ilifunguliwa na Rais wa Korea Kusini Kim Dae-jung .

Jumla ya timu 32 zilifuzu kwa Kombe hili la Dunia, ambalo lilikuwa la kwanza kufanyika barani Asia, la kwanza kufanyika nje ya bara la Amerika au Ulaya, pamoja na la kwanza kuandaliwa kwa pamoja na zaidi ya taifa moja. China, Ecuador, Senegal na Slovenia zilicheza mechi zao za kwanza za Kombe la Dunia, huku Senegal ikiwa ndiyo timu pekee iliyofuzu kutoka hatua ya makundi na kutinga robo fainali.

## Marejeo
Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Makala zisowekewa maelezo ya vyanzo
Jamii:Mpira wa miguu
Lalla Bahia

**Lalla Bahia bint Antar** (Kiarabu: لالة بهية بنت عنتر‎; haijulikani – 3 Septemba 2008) alikuwa mke wa tatu wa Mohammed V wa Moroko, ambaye alitawala kutoka 1927 hadi 1961.

Pia alikuwa mama wa Princess Lalla Amina wa Morocco.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii: Historia
Jennifer Su

**Jennifer Su** (alizaliwa 12 Agosti 1968 kama Tsou Hai-ying, Kichina: 鄒海音) ni mwandishi wa redio na televisheni wa Marekani–Afrika Kusini na pia mwimbaji wa asili ya Kichina.

Anajulikana zaidi kama mkurugenzi wa habari wa The Africa Business Report kwenye Sky News. Pia alikuwa mtangazaji wa The Hollywood Report kwenye kipindi cha Gareth Cliff kwenye 5FM. Kati ya mwaka 2006–2008, Su alikuwa mkurugenzi wa habari wa kipindi cha kilele cha saa kwenye Star News Asia huko Hong Kong.

Wakati wa ujana wake, Jennifer Su alishinda mashindano ya mtindo wa Idol huko Taiwan na baadaye akatoa albamu nne.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1968
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Yaa Akyaa

**Yaa Akyaa** (takriban 1847 – 1917) alikuwa Asantehemaa wa Ashanti Empire kuanzia 1884 hadi 1896. Alikuwa na ushawishi mkubwa katika utawala wa mwanawe na alifanya kazi kama mwekilisho wa kifalme wa dhahiri (de facto co-regent) wakati huo.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1847
Jamii: Waliofariki 1917
Jamii: Siasa
Harold Snyman

**Harold Snyman** (23 Aprili 1928 – 1 Novemba 1998) alikuwa majori katika Polisi wa Usalama wa Afrika Kusini.

Aliongoza uchunguzi wa kiongozi wa Black Consciousness, Steve Biko, baada ya Biko kukamatwa mnamo Septemba 1977. Alistaafu akiwa na cheo cha koloneli.

Mnamo mwaka 1985, Snyman alitolewa kama mhusika katika tamthilia iliyopigwa marufuku ya *The Biko Inquest*, iliyokuwa chini ya uelekezi wa Saira Essa na Charles Pillay. Katika tamthilia hiyo, mhusika wake alichezwa na mcheza filamu wa Uingereza, Andrew Edwards.

Baada ya Afrika Kusini kupita kwenye demokrasia, Snyman aliomba msamaha kutoka kwa Truth and Reconciliation Commission, ambapo alishuhudia kwamba yeye na maafisa wenzake walimpiga Biko kichwani dhidi ya ukuta, kumfunga kwa njia ya msalaba kwenye lango kwa masaa 24, kisha kuficha ukweli kuhusu kifo chake tofauti na matamshi ya awali yaliyoeleza kwamba Biko alianguka kwa nguvu mwenyewe.

Alifariki dunia kutokana na saratani ya ngozi mnamo 1 Novemba 1998.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1928
Jamii: Waliofariki 1998
Momolu Duwalu Bukele

**Momolu Duwalu Bukele** (pia anajulikana kama *Momolu Duala Bukare*, au *Mɔmɔlu Duwalu Bukɛlɛ*), aliyeishi karne ya 19, alikuwa msambazaji wa andiko la syllabary la Vai, lililotokana na Poro Society na linalotumika kuandika lugha ya Vai nchini Liberia moja ya lugha chache za Afrika zilizounda mfumo wake wa kuandika.

Bukele anahesabiwa kuunda andiko hili takriban mwaka 1833, ingawa baadhi ya vyanzo vinaonyesha tarehe mapema kuanzia 1815. Kulingana na Ayodeji Olukoju, syllabary hakika ilitengenezwa baada ya mwaka 1819, wakati Bukele alirudi Liberia baada ya kuishi muda mfupi pwani. Syllabary hii inadhaniwa kuwa ilimulikwa Bukele kupitia ndoto, kisha akaieleza kwa marafiki na wazee wa kabila lake.

Wazo la awali lilichangiwa na uzoefu wake wa usomaji na uandishi alipokuwa pwani ya Liberia, pamoja na kuona maono, na ushahidi unaonyesha uwezekano wa kuathiriwa na Cherokee syllabary. Wamigaji wa Cherokee kutoka Marekani waliishi pwani ya Liberia, jambo lililoweza kuchangia maarifa haya.

Baada ya kuunda syllabary, Bukele na wafuasi wake walianzisha shule huko Dshondu kufundisha mfumo huu, na shule nyingine ziliundwa katika Bandakoplo, Mala, na maeneo mengine. Mfumo huu ulirahisisha mawasiliano na kuhifadhi tamaduni za kabila la Vai.

## Marejeo
Jamii: Karne ya 19
Jamii: Historia
Hawo Tako

**Hawo Tako** (1925–1948), pia anajulikana kama Xaawo Taako au Hawa Osman, alikuwa mwanaharakati maarufu wa Somalia.

## Maisha na kazi
Hawo Tako alikuwa mwanachama wa Somali Youth League (SYL). Alishiriki katika ghasia za mwaka 1948 mjini Mogadishu, ambazo zilitokea baada ya ziara ya Four-Power Commission, na aliuawa katika mchakato huo. Watu 14 wa Kisosoma waliuawa wakati wa mauaji hayo, wakiwemo Hawo Tako, aliyejitahidi kulinda watu wake.

Mnamo 1977, Somali Women's Democratic Organization iliundwa kwa msaada wa Rais Siad Barre ili kumsifu Hawo Tako, mwanamke wa SYL aliyejitolea kupigania ukombozi wa kikoloni na aliyefariki wakati wa ghasia hizo. Baadhi ya vyanzo vinaripoti kwamba aliuawa alipojaribu kuzuia mauaji ya Wataliano.

## Marejeleo
Jamii: Waliozaliwa 1925
Jamii: Waliofariki 1948
Jamii: Siasa
Kombe la Dunia la FIFA la 1970

**Kombe la Dunia la FIFA la 1970** lilikuwa toleo la 9 la Kombe la Dunia la FIFA, ubingwa wa mpira wa miguu wa kila mwaka kwa timu za kitaifa za wanaume. Yaliyofanyika kuanzia Mei 31 hadi Juni 21 huko nchini Mexico. Haya yalikuwa mashindano ya kwanza ya Kombe la Dunia kufanyika nje ya bara la Ulaya na Amerika Kusini, na pia ya kwanza kufanyika Amerika Kaskazini. Timu zilizowakilisha mataifa 75 kutoka mabara yote sita yenye watu wengi ziliingia katika kinyang'anyiro hicho. Awamu zake za kufuzu zilianza Mei 1968. Timu kumi na nne zilifuzu kutokana na mchakato huu kujiunga na taifa mwenyeji Mexico na mabingwa watetezi Uingereza katika mchuano wa fainali ya timu 16. El Salvador, Israel na Morocco zilijitokeza kwa mara ya kwanza katika hatua ya fainali.

Katika fainali ya mashindano, Brazil ilishinda 4-1 dhidi ya Italia, bingwa mwingine wa FIFA mara mbili (na mshindi wa UEFA Euro 1968). Brazil pia waliwashinda mabingwa wengine mara mbili na mabingwa wa Amerika Kusini Uruguay, kwa 3-1 katika nusu fainali, na mabingwa watetezi England 1-0 katika hatua ya makundi huku pia wakitolewa na Ujerumani Magharibi katika robo fainali. Hii ndio mara ya kwanza kwa timu iliyoshinda kuwashinda mabingwa wa Ulaya na Amerika Kusini pamoja na mabingwa watetezi wa mashindano hayo.

Ushindi huo uliipa Brazil taji lake la tatu la Kombe la Dunia, ambalo uliwaruhusu kuhifadhi kabisa Kombe la Jules Rimet, na kombe jipya lilianzishwa mwaka wa 1974. Timu iliyoshinda, ikiongozwa na Carlos Alberto na kushirikisha wachezaji kama vile Pelé, Gérson, Jairzinho, Rivellino na Tostão, mara nyingi hutajwa kuwa timu kubwa zaidi ya kandanda ya wakati wote.  Walifikia rekodi kamili ya ushindi katika michezo yote sita katika fainali, na pia kushinda mechi zao zote za kufuzu. 

Licha ya masuala ya urefu na joto la juu, fainali hizo zilizalisha kwa kiasi kikubwa kandanda ya kushambulia ambayo iliunda wastani wa mabao kwa kila rekodi ya mchezo ambayo haijaboreshwa na Fainali zozote za Kombe la Dunia zilizofuata. Pamoja na maendeleo katika mawasiliano ya setilaiti, Fainali za 1970 zilivutia hadhira mpya ya runinga kwa Kombe la Dunia la FIFA huku michezo ikitangazwa moja kwa moja ulimwenguni kote na, katika hali chache, kwa rangi- mara ya kwanza kuwa hivyo. 
## Marejeo
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Kombe la Dunia la FIFA
Maghan

**Maghan I** (1280s-1341), Pia anajulikana kama **Magha** au katika simulizi ni **Maghan soma Burema Kein**. Alikuwa mansa (mfalme) wa kumi wa dola ya Mali, baada ya kifo cha baba ake Kankan Musa I mwaka 1337. Aliachiwa jukumu la kuongoza dola hiyo,angalau kwa jina, wakati baba yake alipokuwa akisafiri kwenda hija maarufu ya Maka. Alitawala Rasmi kwa miaka minne pekee kable ya kurithiwa na mjomba wake Suleyman mwaka 1341.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Waliofariki 1341
Abdelhak Layada

**Abdelhak Layada** (Alizaliwa 1959), pia anajulikana kama **Abdu Adlane**, ni mmoja wa waanzilishi wa kundi la Kiislamu lenye msimamo mkali nchini Algeria lijulikanalo kama Armed Islamic Group(GIA) wakati wa vita ya Algeria. Aliongoza  kundi hilo baada ya kifo cha Mohamed Allel("Moh Leveilly).

Alitangaza kundi lake kuwa huru kutoka kwa Islamic Armed Movement(MIA) mnamo Januari 1993. Alikamatwa nchini Morocco na kukabidhiwa kwa mamalaka za Algeria tarehe 29 Septemba 1993. Alihukumiwa kifo mna Juni 1995. Anadai kujutia mauaji  ya raia wasio na hatia ambayo Gia ilijulikana nayo, akilaumu warithi wake walioongoza Gia wakati alipokuwa gerezani.

## Marejeo 
* 
* 
* 
* 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1959
Orodha ya Waeritrea

**Orodha ya Eritrea** inataja kwa makundi watu mashuhuri wa nchi hiyo.

## Wachezaji
* Abel Aferworki
* Alexander Isak
* Amanuel Ghebreigzabhier
* Berhane Aregai
* Biniam Girmay
* Daniel Teklehaimanot
* Ghirmay Ghebreslassie
* Golgol Mebrahtu
* Hennos Asmelash
* Henok Goitom
* Jemal Abdu
* Joel Gerezgiher
* Meb Keflezighi
* Mekseb Debesay
* Merhawi Kudus
* Mossana Debesai
* Nat Berhe
* Natnael Berhane
* Nebiat Habtemariam
* Oliver Kylington
* Shannon-Ogbnai Abeda
* Simret Sultan
* Teklemariam Medhin
* Thomas Kelati
* Yidnekachew Shimangus
* Yonas Kifle
* Zemenfes Solomon
* Zersenay Tadese

## Wajasiriamali
* Haregot Abbai
* Kisanet Tedros

## Madaktari na maprofesa
* Asmeret Asefaw Berhe
* Haile Debas
* Paulos Tesfagiorgis
* Teamrat Ghezzehei

## Waandishi wa habari
* David Fjäll
* Dawit Isaak
* Fesshaye Yohannes
* Hannah Pool
* Yirgalem Fisseha Mebrahtu

## Wasomi wa kifalme / Walio na hadhi
* Abram Petrovich Gannibal
* Bahr negus Yeshaq
* Bahta Hagos
* Woldemichael Solomon

## Wanasiasa
* Abdalla Jabir
* Abdulkadir Kebire
* Abraha Kassa
* Ali Abdu Ahmed
* Ali Said Abdella
* Aman Mikael Andom
* Araya Desta
* Astier Fesehazion
* Beraki Gebreselassie
* Estifanos Seyoum
* Filipos Woldeyohannes
* Germano Nati
* Haile Menkerios
* Haile Woldense
* Hamid Himid
* Hamid Idris Awate
* Haregot Abbai
* Ibrahim Sultan Ali
* Isaias Afwerki
* Joe Neguse
* Mahmoud Ahmed Sherifo
* Mesfin Hagos
* Mohamed Omer
* Mohammed Saeed Nawed
* Ogbe Abraha
* Osman Saleh Mohammed
* Osman Saleh Sabbe
* Paulos Tesfagiorgis
* Petros Solomon
* Saleh Meki
* Sebhat Ephrem
* Semhar Araia
* Semere Russom 
* Tedla Bairu
* Tekle Kiflay
* Umar Hassan
* Woldeab Woldemariam
* Yemane Gebreab
* Zerai Deres

## Wasomi na walimu
* Bereket Habte Selassie
* Haben Girma
* Selamawi Asgedom
* Semhar Araia

## Waimbaji na wanamuziki
* Abeba Haile
* Abraham Afewerki
* Abrar Osman
* Adiam
* Afrob
* Aminé
* Bereket Mengisteab
* Dehab Faytinga
* Deno
* Eriam Sisters
* Helen Meles
* J. Holiday
* Lay Bankz
* Negash Ali
* Nipsey Hussle
* Rubi Rose
* Senait Mehari
* Senhit
* Tsehaytu Beraki
* Winta
* Yemane Baria
* Yohannes Tikabo

## Waigizaji
* Aida Osman
* Azie Tesfai
* Ella Thomas
* Mereb Estifanos
* Tiffany Haddish
* Zeudi Araya

## Wasanii wengine
* Abdulkadir Kebire
* Aron Mehzion
* Dawit Isaak
* Fesshaye Yohannes
* Genet Sium
* Hamid Barole Abdu
* Hannah Pool
* Michael Adonai
* Osman Saleh Sabbe
* Ruth Simon
* Saba Kidane
* Yegizaw Michael

## Tanbihi
Jamii:orodha za watu
Jamii:Watu wa Eritrea
Kabalega wa Bunyoro

alt=Mparo Royal Tombs|thumb|Mahali pa mwisho pa kupumzika panachojulikana kama Makaburi ya Kifalme ya Mparo ya Mfalme Kabalega II
**Chwa II Kabalega** (18 Juni 1853 – 6 Aprili 1923) alikuwa mfalme au Omukama wa Bunyoro huko Uganda miaka 1870 - 1899.

## Usuli
Mnamo mwaka 1869, Omukama Kamurasi Kyebambe IV alifariki dunia na wagombea halali wa kifalme- Kabalega na kabigumire hawakuweza kukubaliana ni nani angechukua urithi wake. Hii ilisababisha vita vya kurithi vikali katika Dola ya Kutara. Kawaida vita kama hivi vya kuamua mrithi halali vilitarajiwa kuwa vifupi na vya uamuzi haraka hadi mmoja tu kati ya wagombea wa kiti cha enzi abaki hai. Hata hivyo wakati mwingine migogoro hii ingeendelea kwa miaka, ikileta kutokuwepo kwa utulivu katika jamii nzima na kusababisha njaa, mauaji na migogoro ya wakimbizi. Katika kesi hii viongozi wa ukoo na kaka wa mfalme aliyefariki, Prince Nyaika, walikuwa wamechoka kutokana na vita vya mara kwa mara kati ya Kabalega na Kabigumire kiasi kwamba waliamuru Kabalega ambaye alikuwa na nguvu zaidi , kuheshimu sheria za kurithi Bunyoro na kanuni za vita halalina kumaliza vita. Wakati Kabalega alipochaguliwa kuwa mfalme, aliwazia kuendeleza dola yake mpya kupitia biashar, hasa kupitia Kibiro Saltworks. Mnamo 1 Januari 1894,Waingereza walitangaza vita dhidi ya Bunyoro. Wakati wa kilele cha shambulio la Waingereza dhidi ya dola yake, Kabalega alikimbia na kujificha katika Acholi chini ya ulinzi wa kiongozi Awich Abok wa Payira. Kutoka hapo aliendela kuongoza Kikosi cha mapinduzi cha Nyangire ambacho kilithibitisha kuwa kichungu kwa wakoloni Waingereza

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1853
Jamii:Waliofariki 1923
Jamii:wanasiasa wa Uganda
Baba Dioum

**Baba Dioum** (alizaliwa tarehe 15 Oktoba 1937) ni mhandisi wa misitu kutoka Senegal. Katika karatasi  aliyowasilisha mjini New Delhi mwaka 1968, katika mkutano wa kila baada ya miaka mitatu wa Mkutano mkuu wa Umoja wa Kimataifa wa uhifadhi wa Mazingira na Rasilimali Asili(IUCN), Dioum alitoa kauli maarufu iliyonukuliwa maranyingi:" *Hatimaye Tutakihifadhi tu kile tunachokipenda, Tutakipenda tu tunachokielewa, na tutajua tu kile tunachofundishwa*." Masula yake makuu yamekuwa ukuzaji wa kilimo na usimamizi wa rasilimali asili.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1937
Ajaka

**Ajaka** alikuwa Mfalme wa Oyo (iko ndani ya Nigeria ya sasa) ambaye alikuwa kwenye kiti cha enzi mara mbili.    Baba yake Ajaka alikuwa Oranyan au Oranmiyan na kaka yakealikuwa anaitwa Shango, kulingana na mwanahistoria Samuel Johnson.  Aliishi katika enzi kali na yenye misukosuko, lakini awali alikuwa mtu wa tabia ya amani ambayo ilionekana kuwa dhaifu. Sababu ya hii si ya mbali: inaonekana mfalme aliazimia kujishughulisha na mambo ya ikulu huku akiwaruhusu wapiganaji wake uhuru zaidi kuliko ilivyokuwa jadi. Hii ilisababisha aondolewe madarakani na kaka yake kutangazwa kuwa mfalme baada ya mfululizo wa kutotii kutoka kwa machifu wake wa eneo hilo.

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Osama Daoud Abdellatif

thumb
**Osama Daoud Abdellatif**  ni mfanyabiashara tajiri kutoka Sudan na mwenyekiti wa DAL Group, kundi kubwa la makampuni linalozingirwa  Khartoum, Sudan. 

## Biashara 
### DAL Group 
Osama Daoud ni mwenyekiti mwanzilishi wa DAL Group, kundi kubwa la makampuni linalozingirwa Khartoum, Sudan. DAL Group ipo katika sekta mbalimbali za uchumi, kama vile uzalishaji wa chakula, uhandisi, au biashara rejareja, kupitia makampuni kama DAL Motors, DAL Engineering, DAL Food(ambayo inajumuisha unga wa Sayga, Blue Nile Dairy, Nobo Pasta),Sutrac na Sudanese Liquid Air, pamoja na Makampuni mengine mengi. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa karne ya 20
Jamii:Watu walio hai
Solomana Kante

thumb|Solomana Kante (kushoto) na Baba Mamadi Diane (kulia)
thumb|Ramani ya maisha ya Sulemaana Kante, mvumbuzi wa alfabeti ya N'ko
thumb|Kaburi la Solomana Kanté
**Solomana Kante** (1922-Novemba 23, 1987) alikuwa mwandishi, mgeuza herufi (neographer), na mwalimu kutoka Guinea , anayejulikana zaidi kama mvumbuzi wa alfabeti ya N'Ko kwa lahaja za lugha ya Manding barani Afrika.

Kante alibuni N'Ko, maandishi ya kisasa kwa, kama alivyoyaona, lugha ua Manding mwaka 1949 baada ya miaka mitano ya majaribio na mifumo mbalimbali ya uandishi. Alfabeti hii illiingizwa kwa mara ya kwanza Kankan, Guinea na baadaye ikasambazwa hadi sehemu nyingine zinzozungumza lugha ya Manding katika Afrika Magharibi

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Guinea
Jamii:Waliofariki 1987
Jamii:Waliozaliwa 1922
Raphael Hadane

**Raphael Hadane** (12 Agosti 1923-8 Novemba 2020), anayejulikana pia kama **Hadana Takoya** alikuwa Liqa Kahenat (Kahina Mkuu) wa Beta Israel nchini Israel.  

## Wasifu 
Hadane alizaliwa Seqelt, Ethiopia na alisoma na Qessim akiwa mtoto. Wakati wa ukoloni wa Kiitaliano Ethiopia, Ambober ambapo alifanya kazi kama mkulima. Alisoma Kiebrania kwa muda mfupi mwaka 1955 wakati rabi wa Kiyahudi wa israel alifundisha Asmara. Mwaka 1985, Qes alihamia Israel pamoja na mke wake na watoto kumi na mmoja. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Waliozaliwa 1923
Aqualtune

**Aqualtune** (1665 - 1675) alikuwa binti wa kifalme wa Kongo na binti wa Manikongo ambaye hajafahamika jina lake. Kulingana na tamaduni, alikuwa mama wa Ganga Zumba na  bibi wa kiki wa Zumbi. 

## Urithi 
Taarifa ya maisha yake iliandikwa na mwandishi Jarid Arraes kama sehemu ya mkusanyiko wake wa cordel wa mwaka 2015 na kitabu Heroinas Negras Brasileiras em 15 cordies. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki karne ya 17
Aminu Ala

**Aminu Ladan Abubakar**, anayejulikana pia kama **Alan Waka** (Alizaliwa 11 Februari 1973), ni msanii wa muziki na mwandishi wa lugha ya Hausa kutoka jimbo la kano, kaskazini mwa Nigeria .   

## Maisha ya awali na elimu 
Aminu Ala alimaliza elimu yake ya msingi katika shule ya Msingi ya Tudun Murtala kati ya mwaka 1980 na 1986, kisha shule ya sekondari ya GSS kawaji huko Dakata, kano kati ya 1987 na 1992. Baadaye, aliendelea na masomo yake katika shule ya Teknolojia huko kano ambapo alipata diploma yake mwaka 2007 . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Mohamed Fouad

**Mohamed Foud Abd El Hamid Hassan** (alizaliwa 20 Desemba, 1961)ni mwimbaji, muigizaji na mwandishi wa nyimbo  kutoka Misri.

## Kazi 
Kazi ya Foud katika muziki na filamu ilipata kilele chake miaka ya 1990, na aliendelea kutoa nyimbo na filamu hai mapema mwaka 2020.  Alipiga filamu ya mlolongo wake wa kwanza wa televisheni "Agla Min Hayaty" mwaka 2010,  na kuendesha kipindi cha televisheni "Khush Ala Fo'sh". 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
Solomon Iguru I

**Omukama Rukirabasaija Agutamba Solomon Gafabusa Iguru I** (alizaliwa 1948) ni Omukama wa 27 wa Bunyoro kuanzia mwaka 1994 hadi sasa. Jina jingine la kifalme la kiasili linalotumika na familia (linalojulikana kama empaako) ni Ammoti.

Solomon Iguru I alipanda kwenye kiti cha enzi mwaka 1994. Baba yake, Sir Winyi IV wa Bunyoro, alitawala kuanzia 1927 hadi 1967. mnamo mwaka 1967, serikali ya Uganda chini ya Milton Obote ilifuta mfumo wa falme.

Katika miaka ya hivi karibuni, Solomon Iguru ametangaza ufalme huo kwa kuanzisha Chama cha Wawakilishi wa Bunyoro-Kitara

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1948
Joseph Diescho

**Joseph Diescho** (alizaliwa Andara, Mkoa wa Kavango, 10 Aprili 1955 ) ni mwandishi na mchambuzi wa masula ya kisiasa kutoka Namibia. Mnamo mwaka 1988, aliandika Born of the Sun, riwaya ya kwanza kuandikwa na mwandishi mzawa wa Namibia . 

## Wasifu 
Diescho alihudhuria chuo kikuu cha Fort Hare nchini Afrika Kusini ambako alisomea sheria na sayansi ya siasa. Wakati wa masomo yake alijihusisha na harakati dhidi ya mfumo wa ubaguzi wa rangi na akafungwa katika magereza ya Peddie na East London. Baadaye alipokuwa akifanya kazi katika kampuni ya mgodi wa almasi alisaidia kuanzisha chama cha wafanyakazi. Mwaka 1984, alipata ufadhili wa masomo wa fulbright katika chuo kikuu cha Columbia jijini New York, ambako alikamilisha shahada yake ya Uzamivu(PHD) katika sayansi ya Siasa mwaka 1992. tasnifu yake iliyobeba kichwa cha  "The Role of Education in Politics of Control in Namibia 1948-1988", ilichunguza uhusiano kati ya siasa na elimu nchini Namibia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Enriqueta Legorreta

**Enriqueta Legorreta** (25 Julai 1914 - Desemba 2010) alikuwa mwanasoprano na mwanaharakati kutoka Meksiko. Alikulia katika Jiji la Meksiko na alisoma opera katika *Conservatorio Nacional de Música*. Alianza mwaka wa 1941, alipata sifa nyingi kwa kuigiza kwake kama *Sieglinde* katika Die Walküre ya Wagner na alijulikana kama mwanamke wa kwanza wa Meksiko kuimba opera ya Wagnerian. Alikuwa mmoja wa waimbaji waanzilishi waliojiunga na kushiriki katika msimu wa uzinduzi wa Ópera Nacional (Opera ya Kitaifa), akiigiza kama Leonora katika Fidelio ya Beethoven mwaka wa 1943. Wakati wa kazi yake, ambayo ilidumu hadi  katikati ya miaka ya 1970, aliimba pamoja na waongozaji na wanamuziki wengi mashuhuri, ambao ni Claudio Arrau, Leonard Bernstein, Pablo Casals, Igor Stravinsky, na Isaac Stern. Pia alihusika katika maandamano dhidi ya chama cha opera ili kuhakikisha kuwa waimbaji wanalipwa kwa kazi zao za kitaaluma, badala ya uhusiano wao na maafisa.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Enriqueta Legorreta López alizaliwa katika Jiji la Meksiko kwa wazazi Enriqueta López-Valdés Ocampo na Juan de Dios Legorreta. Baba yake alikuwa mwanamageuzi ya kijamii, mzungumzaji wa kutia moyo, na mwandishi. Alisomea muziki chini ya Franz Steiner, Alifanya ari yake ya kwanza na kampuni hiyo mnamo mwaka 1940, mwaka ambao iliundwa.

## Kazi 
Harakati za mazingira nchini Meksiko zilianza kuibuka mwishoni mwa miaka ya 1970 na mwanzoni mwa miaka ya 1980. Ongezeko la uchafuzi liliongezeka katika Jiji la Meksiko, na kusababisha matatizo ya kiafya kwa wakazi. Mkusanyiko wa vichafuzi kama vile monoksaidi ya kaboni, hidrokaboni, oksidi ya nitrojeni, dioksidi ya salfa na viwango vya kadmiumu na risasi katika damu ya wakazi wa jiji hilo ilikuwa mara nne zaidi ya Tokyo na kwa kawaida ulizidi viwango vya kimataifa. Watu ambao wanafamilia wao walikuwa wamekufa kutokana na saratani na magonjwa mengine kama vile kuhara damu, homa ya ini, na homa ya matumbo, walianza kutilia shaka uhusiano kati ya ugonjwa na mazingira. Wanaharakati wanaojali walianzisha *Asociación Ecológica de Coyoacán* (Chama cha Ikolojia cha Coyoacán) wakati huu, Legorreta anakumbukwa kama mmoja wa Meksiko  waimbaji wa opera wa Meksiko walioshiriki katika msimu wa uzinduzi wa Ópera Nacional (Opera ya Kitaifa) na mwanamke wa kwanza wa Meksiko kuigiza opera ya Wagnerian nchini Meksiko. Baada ya kifo chake mwaka  2019 alitunukiwa tuzo ya pili ya tuzo za serikali za Aguascalientes kwa Ubora wa Mazingira, kwa kutambua jukumu lake la awali katika kukuza ufahamu wa mazingira katika jimbo hilo.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanawake wa Meksiko
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:waimbaji wa Meksiko
Kundi H la kufuzu kwa Kombe la Mataifa ya Afrika 2025

**Kundi H** liliufuzu kwenda kwenye Kombe la Mataifa ya Afrika la 2025 ambapo lilikuwa mojawapo ya makundi kumi na mawili yaliyoamua timu zilizofuzu kwa michuano ya fainali ya Kombe la Mataifa ya Afrika ya 2025 nchini Morocco .  Kundi hili lilikuwa na timu nne: DR Congo, Guinea, Tanzania na Ethiopia . 

Timu zilicheza dhidi ya kila mmoja kwa mtindo wa mechi za nyumbani na ugenini kati ya Septemba na Novemba 2024. 

DR Congo na Tanzania, waliibuka washindi wa kundi H nakupelekea kufuzu kwenye Kombe la Mataifa ya Afrika 2025.

## Marejeo 
Jamii:Mpira wa miguu
Jamii:CAF
Ptolemy Eupator

**Ptolemy Eupator** (kwa Kigiriki *Ptolemaios Eupatōr*, likimaanisha *“Ptolemy aliyezaliwa katika familia bora”*) alikuwa mwana wa Ptolemy VI Philometor na Cleopatra II. Kwa kipindi kifupi mnamo mwaka 152 KK, alitawala kama mtawala mwenza wa Kupro pamoja na baba yake. Inasadikiwa kwamba Ptolemy Eupator alifariki mwezi Agosti mwaka huo huo.

Utambulisho wa Ptolemy Eupator unatokana na idadi ndogo ya hati na maandiko yaliyobaki. Ametajwa katika hati ya lugha ya Demotic inayohifadhiwa katika Makumbusho ya Uingereza, na pia kama kuhani wa ibada ya kifalme ya Ptolemaic ya Aleksanda Mkuu kati ya miaka 158–157 KK. Aidha, kumbukumbu zinaonyesha kwamba alikuwa mtawala mwenza na baba yake mnamo mwaka 152 KK.

Ptolemy Eupator alikadiria kuwa na umri wa miaka 12 au 13 alipofariki dunia. Jina lake liliingizwa kwenye orodha ya ibada ya kifalme ya kifamilia ya Waptolemy waliotukuzwa, kabla ya lile la baba yake, ambaye baadaye alimfuata kwa kifo.

## Tanbihi
Jamii: Historia
Jamii:Ugiriki ya Kale
Jamii:Historia ya Ugiriki
Etim Inyang

**Etim Okon Inyang** (25 Desemba 1930 - 26 Septemba 2016) alikuwa Afisa wa Polisi wa Nigeria na aliyewahi kuwa Inspekta Jenerali wa Polisi. Alihudumu kuanzia mwaka 1983 akichukua nafasi ya Sunday Adewusi, na alifuatwa na Muhammadu Gambo Jimeta mwaka 1986.    Alifariki akiwa na umri wa miaka 84 jijini Lagos Nigeria.

Inyang alizaliwa Enwang Mbo, Akwa ibom, akiwa mtoto wa Okon Inyang, mtawala wa kimila wa Enwang. Alipata elimu yake katika shule ya kikatoliki ya Roma, Uko-Akpan(1936-1937) shule ya Wametodisti(1939-1940) na shule ya Oyubia, Oron(1941-1945). Kabla ya kujiunga na jeshi la polisi. inyang alikuwa mwalimu kati ya miaka ya 1946 na 1949.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Waliozaliwa 1931