open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Delia Razon

**Delia Razon** (jina la kuzaliwa **Lucy May Grytz Reyes** ; Agosti 8, 1930 - Machi 15, 2025) alikuwa mwigizaji wa Ufilipino aliyezaliwa na baba Mjerumani na mama wa Kihispania wa Ufilipino, ambaye aliigiza kwa mara ya kwanza mwaka wa 1949 katika kampuni ya  LVN Pictures' *Krus na Bituin*. Doña Narcisa de Leon aligundua talanta ya Lucy na kumpa jina la sanaa Delia Razon. Alipata umaarufu kwa timu yake ya mapenzi akiwa na Rogelio dela Rosa. Aliolewa na Aurelio Reyes, ambaye ana binti aitwaye Rea Reyes aliyeolewa na Rey "PJ" Abellana, mdau wa filamu wa miaka ya 1980. Carla Abellana ni mjukuu wa Razon.

Alifariki akiwa Metro Manila, Ufilipino mnamo Machi 15, 2025, akiwa na umri wa miaka 94.

## Filamu 
* *Awit ng Bulag* (1948)
* *Gitano* (1949)
* *Mutya ng Pasig* (1950)
* *Florante katika Laura* (1950) - Flerida
* *Prinsipe Amante* (1950) - Prinsesa Elena
* *Prinsipe Amante sa Rubitanya* (1951) - Prinsesa Elena
* *Rodrigo de Villa* (1952)
* *Digmaan ng Damdamin* (1952)
* *Señorito* (1953)
* *Prinsipe Teñoso* – Prinsesa Florcefida
* *Dambanang Putik* (1954)
* *Lapu-Lapu* (1955)
* *Luksang Tagumpay* (1956) - Anita
* *Gaano Kadalas ang Minsan?* (1982) - Daktari wa uzazi
* *Haplos* (1982)
* *Sigaw ng Katarungan* (1984)
* *Kailan Sasabihing Mahal Kita* (1985) - Meding Ortiz
* *Tu-Yay na Uchawi wake Payyong* (1986)
* *Ibigay Mo sa Akin ang Bukas* (1987)
* *Kapag Puno Nang Salop* (1987)
* *Ang Supremo* (1988)
* *Pik Pak Boom* (sehemu "Manyika", 1988) - Fairy malkia
* *Joey Boy Munti, 15 Anyos Ka sa Muntinlupa* (1991)
* *Pakasalan Mo Ako* (1991) - mama wa Dodie
* *Ipagpatawad Mo* (1991) - Isolde
* *Contreras Gang* (1991) - mama wa Ricky
* *Takbo... Talon... Tili!!!* (sehemu "Mahiwagang Banga", 1992)
* *Patapon* (1993)
* *Galvez: Hanggang sa Dulo ng Mundo Hahanapin Kita* (1993)
* *Mano-Mano* (1995)
* *Hagedorn* (1996)
* ''Je! Nakufa! (D'yos Ko Day!)* (1997) - mama ya Helena
* *Ika-13 Kapitulo* (2000)
* *Buenavista (Ang Kasaysayan ng Lucena)* (2010)

### Televisheni 
* *Agila* (1987)
* *Biglang Sibol, Bayang Impasibol* (2001)
* *Magpakailanman* (vipindi 2, 2003-2004)
* *Tayong Dalawa'' (2009)

## Marejeo 
Jamii:waigizaji filamu wa Ufilipino
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waliozaliwa 1930
Bahati Bukuku

**Bahati Bukuku** (alizaliwa katika Wilaya ya Rungwe, Mkoa wa Mbeya, Oktoba 1981) ni mwimbaji wa nyimbo za Kiinjili na mwigizaji kutoka Tanzania anayejulikana kwa nyimbo kama vile Dunia Haina Huruma,  Songa Mbele,  Maamuzi Yako, Abneri, Wewe ni Mungu, Umewazidi Wote na nyingine nyingi. Pia ameigiza katika baadhi ya sinema za Kikristo za Bongo na mwimbaji Jennifer Mgendi kama vile "Teke la Mama" na "Nipo Studio.

## Maisha
Bahati Bukuku alilelewa katika Mkoa wa Mbeya.  Alisoma katika shule ya msingi Muungano na shule ya Sekondari ya Meta.

Baada ya kumaliza sekondari, Bahati alihamia Dar es Salaam kwa ajili ya kurudia mtihani wake wa sekondari. Wakati huo ndipo alianza kuimba na hatimaye kurekodi albamu yake ya kwanza, Yashinde Mapito, ambayo ilimfanya ajulikane kote nchini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Waimbaji wa Tanzania
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Josiah Kibira

**Josiah Kibira** (alizaliwa Bukoba, Mkoa wa Kagera, Tanzania) mtoto wa Josiah Kibira na Martha Kibira. Alisoma chuo kikuu huko Lindsborg, Kansas na kuhitimu na shahada katika Utawala wa Biashara. Baadaye alipata shahada ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Metropolitan huko Minneapolis, Minnesota. Alikuja kugundua kuwa hakuna sinema zilizotengenezwa kwa Kiswahili.

Baada ya kutafakari hili kwa miaka kadhaa, aliandika muswada wa filamu ya Kiswahili. Ilimchukua miaka mitatu zaidi kuanza kutengeneza filamu hiyo. Hatimaye sinema ya Bongoland ikatengenezwa. Kulingana na yeye, kuwasili kwa kamera za video za dijiti kulifanya iwe rahisi kwa watengenezaji wa filamu huru kutoa sinema kwa bei nafuu.

Baada ya Bongoland, Kibira aliendelea kuandika na kutengeneza sinema kwa Kiswahili. Tusamehe ilikuwa filamu yake ya pili, iliyokusudiwa kuhamasisha watu kuhusu janga la UKIMWI ambalo lilikuwa likiangamiza nchi za Kiafrika wakati huo, hasa nchi yake ya Tanzania.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanaume wa Tanzania
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Mzee Senga

**Ulimboka Mwalulesa** (maarufu kama **Mzee Senga**) ni mchekeshaji wa Tanzania aliyedumu kwa miaka mingi hadi sasa na bado anaendelea.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachekeshaji
Jamii:wasanii wa Tanzania
Patholojia

**Patholojia** (kutoka neno la Kiingereza lenye asili ya Kigiriki) ni taaluma inayojikita katika masuala ya uchunguzi wa ugonjwa. Neno patholojia pia hurejelea uchunguzi wa magonjwa kwa ujumla, unaojumuisha nyanja mbalimbali za utafiti wa kibiolojia na masuala mazima ya matibabu.

## Historia 
Utafiti wa ugonjwa, ukiwa ni pamoja na uchunguzi wa kina wa mwili, dissection na uchunguzi wa magonjwa maalum, ulianza zamani. Uelewa wa kimazoea wa hali nyingi ulikuwepo katika jamii nyingi za awali na unathibitishwa katika rekodi za jamii za awali za kihistoria, zikiwemo zile za Mashariki ya Kati, India, na Uchina.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:biolojia
Jamii:tiba
Epidemiolojia

**Epidemiolojia** ni elimu na uchambuzi wa uenezaji (nani, lini na wapi), mitindo na vichangio vya afya na hali za magonjwa katika idadi fulani ya watu, na matumizi ya maarifa hayo ili kuzuia magonjwa. Epidemiolojia ni nguzo kuu ya afya ya umma, na huongoza maamuzi ya kisera pamoja na utendaji unaotegemea ushahidi kwa kubaini visababishi vya hatari vya magonjwa na malengo ya huduma za kinga za afya. Wataalamu wa epidemiolojia husaidia katika kubuni tafiti, ukusanyaji na uchambuzi wa takwimu, kurekebisha na kufasiri matokeo pamoja na kusambaza taarifa (ikiwemo ukaguzi wa kitaalamu na mara nyingine mapitio ya kimfumo).
Epidemiolojia pia imechangia kuendeleza mbinu zinazotumika katika utafiti wa kitabibu, tafiti za afya ya umma, na kwa kiwango fulani katika utafiti wa kimsingi wa sayansi ya kibaolojia.
Maeneo makuu ya utafiti wa epidemiolojia ni pamoja na: visababishi vya magonjwa, uenezaji wa magonjwa, uchunguzi wa milipuko, ufuatiliaji wa magonjwa, epidemiolojia ya mazingira, epidemiolojia ya uchunguzi wa kisheria, epidemiolojia ya kikazi, uchunguzi wa awali, ufuatiliaji wa kibayolojia, na kulinganisha madhara au manufaa ya matibabu. Wataalamu wa epidemiolojia hutegemea taaluma nyingine za kisayansi ili kuelewa vyema mienendo ya magonjwa. Kwa mfano: Baiolojia, ili kufahamu mchakato wa ugonjwa, Takwimu, ili kutumia ipasavyo data na kutoa hitimisho sahihi, Sayansi za kijamii, ili kuelewa visababishi vya karibu na vya mbali vya magonjwa, na Uhandisi, kwa ajili ya kutathmini viwango vya mwathiriko.
## Marejeo
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025

Jamii:Afya ya umma
Lil Ommy

**Omary Rajabu Tambwe** (anajulikana kama Lil Ommy; amezaliwa Tabora, Agosti 11, 1985) ni mwanahabari, Mtayarishaji Maudhui, Mshawishi wa Chapa na mjasiriamali wa Tanzania. Anajulikana kwa kutangaza kipindi cha "The Switch" cha redio kuhusu muziki, habari, na vipindi vya utamaduni. Pia anaandaa "Big Sunday Live", kipindi cha runinga kwenye Wasafi TV.

## Kazi ya awali 
Alizaliwa na kukulia Tabora. Hatua ya kwanza ya Lil Ommy katika vyombo vya habari ilimwona akiendesha biashara ya redio huko Tabora kwa kufanya kazi katika redio ya Sauti ya Tabora (VoT). 

Hapo ndipo alipopata fursa ya kuwahoji watayarishaji wa muziki, ambao walikuwa majaji wa kipindi cha Bongo Star Search: P. Funk na Master J. Mahojiano haya mawili yalienea mtandaoni hadi alipohamia Times FM kuanzisha kipindi chake kiitwacho,The Playlist.

## Redio 
Kipindi cha Playlist, ambacho ni ladha ya bongo na burudani ya utamaduni wa Mjini kinachokuza muziki wa hapa nchini na Afrika kupitia Times FM, kilipata umaarufu na baadhi ya wasanii maarufu waliojitokeza kwenye kipindi hicho ni Wizkid, Davido, Diamond Platnumz, Alikiba, Mwana FA, Vanessa Mdee, 2Baba, Oskido, Sauti Sol, pamoja na wengine. Baadaye mnamo Machi 2020 alihamia Wasafi FM ambapo kwa sasa anatangaza  The Switch, kipindi cha redio sawa na The Playlist na Big Sunday Live - Kipindi cha Runinga katika Wasafi TV.

## Marejeo 
Jamii:Wajasiriamali wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watangazaji wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Chakula cha asili

**Chakula cha asili** ni jina litumiwalo kumaanisha chakula ambacho hakijatengenezwa kwa njia ya usindikaji. Katika baadhi ya nchi kama Uingereza, neno "asili" hufafanuliwa na kudhibitiwa, wakati kwa nchi nyingine, kama vile Marekani, neno hilo halitumiki kwenye lebo za vyakula, ingawa kuna udhibiti wa USDA wa uwekaji lebo za kikaboni. 

Neno hili linadhaniwa kuelezea vyakula vilivyo na viambata ambavyo ni asili ya chakula ambacho hakijachakatwa.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Vyakula vya asili Tanzania
Jamii:chakula
Ukaushaji wa chakula

**Ukaushaji wa chakula** ni mbinu ya kuhifadhi chakula ambapo chakula hukaushwa(kuondolewa unyevu/maji au kukauka kabisa). Ukaushaji wa chakula huzuia ukuaji wa bakteria, chachu na ukungu kwa kuondoa maji. Njia ya ukaushaji imekuwa ikitumika kwa wingi kwa madhumuni haya tangu nyakati za kale; matumizi ya mwanzo kabisa yanajulikana kuwa ni mwaka 12,000 K.K na wakazi wa maeneo ya Asia na Mashariki ya Kati ya leo. Kwa kawaida, maji huondolewa kupitia uvukizaji kwa kutumia mbinu kama vile kukausha kwa hewa, kukausha kwa jua, kuvutwa kwa moshi au kukausha kwa upepo, ingawa siku hizi ukaushaji wa chakula unaweza kutumia mashine za umeme au kukaushwa kwa njia ya kugandishwa ambako kunaweza kuharakisha mchakato  wa ukaukausha na kuhakikisha matokeo yenye uthabiti zaidi.

## Aina za vyakula 
Aina nyingi za vyakula zinaweza kuandaliwa kwa njia ya kukaushwa. Nyama imekuwa na nafasi kubwa ya kihistoria. Kwa karne nyingi, sehemu kubwa ya lishe ya Wazungu ilitegemea samaki wa kukaushwa aina ya cod—ujulikanao kama *samaki wa chumvi (salt cod)*, *bacalhau* (uliotiwa chumvi), au *stockfish* (usiotiwa chumvi). Ulikuwa chanzo kikuu cha protini kwa watumwa waliokuwa kwenye mashamba ya miwa ya India Magharibi, na ulikuwa ni nguvu kubwa ya kiuchumi katika biashara ya pembetatu. Samaki waliokaushwa, hasa cod au haddock, wanaojulikana kama *Harðfiskur*, ni kitoweo nchini Iceland, ikiwa nyama ya paa wa kaskazini (reindeer) iliyokaushwa ni chakula cha kitamaduni cha watu wa Sámi. Nyama zilizokaushwa ni pamoja na *prosciutto (Parma ham)*, *bresaola*, *biltong* na *beef jerky*.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Chakula
Jamii:teknolojia
Historia ya sayansi na teknolojia

]]
**Historia ya sayansi na teknolojia** ni fani ya historia inayochunguza maendeleo ya uelewa wa ulimwengu wa asili (sayansi) na uwezo wa mwanadamu kuibadilisha (teknolojia) katika nyakati tofauti. Taaluma hii pia inachunguza muktadha wa kitamaduni, kiuchumi, na kisiasa na athari za mienendo ya kisayansi; inaweza pia kuchunguza matokeo ya teknolojia mpya kwenye nyanja za kisayansi zilizopo.

## Utafiti wa kitaaluma kuhusu historia ya sayansi
Historia ya sayansi ni fani ya kitaaluma yenye jumuiya ya kimataifa ya wataalamu. Mashirika makuu ya kitaaluma ya fani hii ni pamoja na Jumuiya ya Historia ya Sayansi, Jumuiya ya Uingereza ya Historia ya Sayansi, na Jumuiya ya Ulaya ya Historia ya Sayansi.

Masomo mengi ya historia ya sayansi yamejikita kujibu maswali kuhusu sayansi ni nini, jinsi inavyofanya kazi, na ikiwa inaonyesha mwelekeo na ruwaza ya kiwango kikubwa.

## Historia ya masomo ya kitaaluma ya historia ya sayansi
Historia za sayansi awali ziliandikwa na wanasayansi wanaofanya kazi na wale waliostaafu, kuanzia hasa na kitabu William Whewell, History of the Inductive Sciences (1837), kama njia ya kuwasilisha fadhila za sayansi kwa umma.

Auguste Comte alipendekeza kwamba kunapaswa kuwe na taaluma maalum ya kushughulikia historia ya sayansi.

Ukuaji wa taaluma mahususi ya historia ya sayansi na teknolojia haukutokea hadi mwanzoni mwa karne ya 20. Wana historia wamedokeza kwamba hili liliambatana na mabadiliko ya jukumu la sayansi katika kipindi hichohicho.

Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, rasilimali nyingi ziliwekwa katika kufundisha na kufanya utafiti wa taaluma hiyo, kwa matumaini kwamba ingesaidia umma kuelewa vizuri Sayansi na Teknolojia, huku zikianza kuchukua nafasi muhimu sana duniani.

Kwenye miongo kadhaa tangu kumalizika kwa Vita Kuu ya Pili ya Dunia, historia ya sayansi iligeuka kuwa taaluma, ikiwa na shule za uzamili, taasisi za utafiti, udhamini wa umma na wa kibinafsi, majarida yanayokaguliwa na wataalamu, na vyama vya kitaalamu.

## Marejeo
Jamii:Historia ya sayansi
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Djamila Boupacha

**Djamila Boupacha** (Kiarabu: جميلة بوباشا, alizaliwa 9 Februari 1938) ni mwanaharakati wa zamani wa Chama cha Ukombozi wa Kitaifa cha Algeria. Alikamatwa mwaka 1960 kwa kujaribu kulipua bomu katika mgahawa mmoja jijini Algiers.

Maelezo yake ya kukiri kosa, ambayo yalidaiwa kupatikana kupitia mateso na ubakaji, pamoja na kesi yake ya baadaye, yaliathiri maoni ya umma wa Ufaransa kuhusu mbinu zilizotumiwa na jeshi la Ufaransa nchini Algeria, baada ya kufichuliwa na Simone de Beauvoir na Gisèle Halimi.Boupacha alihukumiwa kifo tarehe 29 Juni 1961, lakini alipewa msamaha chini ya Mkataba wa Evian na baadaye akaachiwa huru tarehe 21 Aprili 1962. 

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Algeria
Jamii:wanaharakati wa Algeria
Wanawake katika vita ya Vietnam

**Wanawake katika vita vya Vietnam** walihusika kikamilifu katika majukumu mbalimbali, wakitoa mchango mkubwa katika Vita na Vita hivyo vikiwa na athari kubwa kwao.

Mamilioni ya wanawake wa Kivietinamu walihudumu katika jeshi na wanamgambo wakati wa Vita, hasa katika Fronti ya Ukombozi wa Kitaifa ya Vietnam Kusini (pia inajulikana kama Viet Cong), huku kaulimbiu ikisema "vita vikija, hata wanawake lazima wapigane" ikitumiwa sana.Wanawake walitoa michango muhimu katika Njia ya Ho Chi Minh, katika shughuli na huduma za kitabibu, kazi za ugavi na utawala na katika baadhi ya matukio, mapigano ya moja kwa moja dhidi ya majeshi pinzani.

## Wanawake wa Marekani katika Jeshi 
Nchini Marekani wakati wa Vita vya Vietnam wanawake walizuiwa kuhudumu katika nafasi za moja kwa moja za kivita. Hata hivyo, walihudumu katika aina mbalimbali za majukumu ya usaidizi.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wanawake wa Vietnam
Jamii:historia ya Vietnam
Willybard Kitogho Lagho

**Willybard Kitogho Lagho** (alizaliwa Kaunti ya Taita-Taveta, 23 Machi 1958) ni askofu wa Jimbo Katoliki la Malindi, Kenya. Aliteuliwa kuwa askofu tarehe 28 Desemba 2020 na Papa Fransisko.

## Maisha ya awali na elimu 
Alizaliwa katika Jimbo Katoliki la Mombasa, nchini Kenya. Alisoma katika Shule ya Msingi ya St. James katika Kijiji cha Mgange Dawida, huko Taita-Taveta, kutoka 1965 hadi 1974. Alihudhuria Shule ya Sekondari ya St. Charles Lwanga mjini Mombasa kwa elimu yake ya O-Level kati ya 1974 na 1978. Kisha akamaliza masomo yake ya A-Level katika Seminari Ndogo ya Malkia Mitume jijini Nairobi, kutoka 1978 hadi 1980. 

Kuanzia 1980 hadi 1982, alisoma Falsafa katika Seminari ya Mtakatifu Augustino huko Mabanga katika Dayosisi ya Bungoma. Kisha alisoma Theolojia katika Seminari ya Mtakatifu Thomas Aquinas katika Jimbo Kuu la Nairobi kuanzia 1982 hadi 1986. 

Mnamo Aprili 2024, wajumbe wa Mkutano wa Maaskofu Katoliki wa Kenya (KCCB), walimchagua Askofu Willybard Kitogho Lagho kama mwenyekiti wa Tume ya Mazungumzo ya Dini na Uekumene (CIRDE) ya mkutano huo. Anateuliwa na Askofu Joseph Ndembu Mbatia wa Nyahururu, hadi uchaguzi ujao wa 2027.  Mnamo Juni mwaka huo huo, alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa Baraza la Dini la Kenya. 

## Tazama pia 
* Kanisa Katoliki nchini Kenya

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Wanawake katika Vita vya Kisovyeti–Afghanistan

**Wanawake katika Vita vya Kisovyeti–Afghanistan** walihusishwa katika kazi mbalimbali.

## Wanawake katika Jeshi 
### Katika Vikosi vya Ulinzi vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Afghanistan 
Miaka ya vita ilishuhudia mambo ya kwanza kwa wanawake katika jeshi la Afghanistan. Mwaka 1983, Khatool Mohammadzai alikua mwanamke wa kwanza kutoka nchini humo kufunzwa urukaji wa parashuti. Hata hivyo, alinyimwa nafasi za mapigano, hivyo akahudumu kama mkufunzi aliyewaandaa askari kwa majukumu ya kuruka kwa parashuti na vikosi vya komandoo wakati wa vita.Mwaka 1989, Latifa Nabizada na dada yake Laliuma wakawa wanawake wa kwanza wawili kuwa marubani na kujiunga na shule ya kijeshi ya Afghanistan katika Jeshi la Anga la Afghanistan, ambapo hatimaye walikubaliwa baada ya kunyimwa nafasi mara kadhaa kwa kisingizio cha "sababu za kiafya."

## Marejeo
Jamii:Wanawake
Nafasi ya wanawake katika Mapinduzi ya Nikaragwa

|=Lucía Fuentes, mwanajeshi kutoka León, Nikaragwa, aliyeonyeshwa kama mpiganaji na raia

**Wanawake** walikuwa na **nafasi katika Mapinduzi ya Nikaragwa**. Wale waliojiunga na harakati za Sandinista wakati wa mapinduzi walipigania uhuru dhidi ya udikteta wa Somoza na kukuza usawa wa kijinsia nchini humo.

Kulikuwa na kuibuka kwa wanawake washiriki hai na viongozi. Wanawake wengi walijiunga na safu za Sandinista wakati mapambano ya kivita nchini [Nikaragwa]] yaliyoanza mwaka 1967. Wanawake pia walipigana dhidi ya Sandinista kwa kujiunga na harakati za Contras. Makundi haya mawili yalifanya kazi kwa pamoja kuleta mageuzi nchini Nikaragwa.

## Marejeo
Jamii:Wanawake
Wanawake katika Vita vya Dawa za Kulevya vya Mexico

Tangu kuanza kwa **Vita vya Dawa za Kulevya vya Mexico** mwaka 2006, wanawake wengi, wa taifa la Meksiko na taifa jingine, wamekuwa waathirika wa ulaghai, ubakaji,kuteswa,

## Uathirika wa wanawake
Ukatili dhidi ya wanawake nchini Mexico
Wanawake na raia, pamoja na wanawake wadogo na wasichana nchini Mexico wameathirika kimwili na kisaikolojia katika mzozo huo. Wengi wamekuwa na kinga kidogo kutokana na ufisadi, kutokukabiliwa na hukumu. Wanawake wafanyabiashara, wakulima na wafanyakazi wanatishiwa na kulazimishwa kulipa kodi kwa makundi ya madawa ya kulevya.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Meksiko
After Death

**After Death** ni filamu maalum kwa ajili ya kumuenzi marehemu Steven Kanumba  iliyozunduliwa kwa kishindo wakati wa hafla ya Kanumba Day. Ilizinduliwa 7 Aprili 2025 kwa lengo la kuenzi filamu mpya ya marehemu Kanumba ya Love & Power kwenye viwanja vya Leaders.

Muongozaji wa filamu hiyo walikuwa ni Jacklyne Wolper na Leah Richard (Lamata).

## Marejeo 
Jamii:ACWP film Zanzibar 2025
Jamii:Filamu za 2025
Jamii:Filamu za Tanzania
Alberto Korda

**Alberto Díaz Gutiérrez** (14 Septemba 1928 – 25 Mei 2001), anayejulikana zaidi kama Alberto Korda au kwa kifupi Korda, alikuwa mpiga picha wa Kuba, anayekumbukwa kwa picha yake maarufu ya guerrillero heroico ya mwanamapinduzi wa kimarx wa argentina Che Guevara.

## Maisha ya Awali
Korda alizaliwa tarehe 14 Septemba 1928, mjini Havana, Kuba. Alianza kupenda upigaji picha alipochukua kodak 35mm ya baba yake na kuanza kumpiga picha mpenzi wake.

## Picha mashuhuri za Korda 
* *La Niña de la Muñeca de Palo* (1958)
* *Entrada de Fidel a La Habana* (1959)
* *El Quijote de la farola* (1959)
* *Fidel in Washington* (1959)
* *Guerrillero Heroico* (1960)
* *Miliciana* (1962)

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Kuba
Gideon Kleinman

**Gideon Kleinman** (kwa Kiebrania: גדעון קליינמן‎; 1955 – 14 Agosti 2025) alikuwa mchezaji wa soka kutoka Israeli, aliyejulikana zaidi kwa kucheza katika klabu ya Maccabi Netanya katika miaka ya 1970 na mwanzoni mwa miaka ya 1980.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Israeli
Harufu

wawili wakinusana.]]
**Harufu** ni hisia inayopokewa na pua kutokana na molekuli ndogo zinazotoka kwenye vitu mbalimbali na kusafiri hewani. Inaweza kuwa harufu nzuri au mbaya.

## Marejeo
* 

Jamii:Sayansi
Miriam Benyamini

**Miriam Benyamini** (kwa Kiebrania: מרים בנימיני) alikuwa mnajimu kutoka Israeli.

## Maisha ya awali 
Miriam Benyamini alizaliwa katika familia ya Ruth na Menachem Bar-Droma, wanandoa wa Kijerumani na Uholanzi waliokimbilia Kvutzat Yavne wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

## Utaalamu wa nyota 
Benyamini alikuwa na safu maarufu ya makala katika gazeti la Yedioth Ahronoth.

## Kifo 
Benyamini alifariki tarehe 15 Agosti 2025. Mazishi yake yalifanyika katika Mlima wa Mapumziko huko Yerusalemu.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Wanawake wa Israeli
Wanawake katika Vita vya Iran–Iraq

**Wanawake katika Vita vya Iran–Iraq** walihusika na kushiriki katika majukumu mbalimbali.

## Wanawake katika jeshi 
Licha ya mgawanyo mkali wa kijinsia nchini Iran uliowekwa baada ya Mapinduzi ya Kiirani, idadi ya wanawake wa Kiirani walihudumu katika jeshi na katika makundi ya wanamgambo wakati wa Vita. Takribani wanawake 25,000 wa Kiirani walihudumu kama madaktari na wauguzi, 500 walipigana kama wapiganaji na 170 walikamatwa na kuwa mateka wa kivita na Iraq.

Wanawake wa irani pia walihusika kikamilifu katika kusimamia usambazaji wa chakula kwa wanajeshi, katika usafirishaji wa vifaa vya vita na katika juhudi za kijasusi. Inawezekana kuwa takribani 25% ya wapiganaji katika Mapigano ya Khorramshahr ya mwaka (1980) walikuwa wanawake na wanawake 6,400 wa Kiirani waliuawa wakati wa vita, 5,700 walijeruhiwa, na 3,000 walibaki walemavu.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Iraq
Jamii:Wanawake wa Irani
Jamii:Historia ya Irani
Wanawake katika Vita vya Msalaba

200px|thumb|Picha ya Florine wa Burgundy, mmoja wa wanawake ambao wanasemekana walipigana katika vita vya msalaba.
Mara nyingi inasemekana kuwa wanawake walizuiliwa kushiriki katika shughuli za nyumbani au zisizo halali wakati wa Vita vya Msalaba. Ila kwa kiwango fulani hili ni kweli, baadhi ya wanawake pia walihusika katika shughuli nyingine, ikiwemo mapigano ya silaha katika vita vya Nchi Takatifu. Vita vya Msalaba vya mwanzo vilianza mwaka 1096 hadi 1131. na inatambua washiriki wanaojulikana. Pia inaangazia baadhi ya wanawake maarufu zaidi katika Vita vya Msalaba vya baadaye.

## Wanahistoria wa wakati huo 
250px|thumb|*Alexiad* ya Anna Komnene
Hadithi ya wanawake katika Vita vya Msalaba inaanza na Anna Komnene, binti Mfalme wa Bizanti Alexios I Komnenos. Aliandika historia ya Vita vya Kwanza vya Msalaba katika *Alexiad*,

## Marejeo
Jamii:Wanawake
Jamii:vita vya dini
Jeannie Leavitt

thumb|Jeannie Leavitt
**Jeannie Marie Leavitt** (alizaliwa 1967) alikuwa afisa wa jeshi la anga la Marekani (USAF) aliyestaafu. Alikuwa rubani wa kwanza mwanamke wa ndege za kivita katika Jeshi la Anga la Marekani mnamo 1993 na alikuwa mwanamke wa kwanza kuongoza kikosi cha ndege za kivita cha USAF.

## Maisha ya Awali 
Leavitt alizaliwa St. Louis, Missouri, kwa James, aliyekuwa askari katika Jeshi la Anga, na Pat Flynn.Alisoma katika Shule ya Upili ya Bishop DuBourg, shule binafsi ya Kikristo Kikatoliki huko St. Louis. Baada ya kuhitimu mwaka 1985 na kabla ya kujiunga na Jeshi la Anga, alipata shahada ya Shahada ya Sayansi|BS katika Uhandisi wa Anga kutoka University of Texas at Austin na shahada ya Master of Science|MS katika astronautics kutoka Stanford University huko California.

thumb|Lt. 1 Flynn akikaa kwenye kokpiti ya F-15E wakati wa muda wake (1993–94) katika Kikosi cha 555 cha Ndege za Kivita

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Janis Karpinski

thumb|Janis Karpinski
**Janis Leigh Karpinski** (**Beam**, alizaliwa 25 Mei 1953) ni afisa mstaafu katika Jeshi la Akiba la Marekani (United States Army Reserve). Anajulikana kwa kuongoza vikosi vilivyokuwa vinasimamia Gereza la Abu Ghraib na gereza nyingine nchini Iraq mwaka 2003 na 2004, wakati wa kashfa inayohusiana na mateka kuteswa na unyanyasaji wa wafungwa Abu Ghraib. Aliendesha gereza tatu nchini Iraq na vikosi vilivyovisimamia.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Shawna Kimbrell

thumb|Kimbrell akirubani katika eneo la Iraq lisiloruhusiwa kurubaniwa, Operesheni Northern Watch, mwaka 2001
**Shawna Rochelle Kimbrell** (alizaliwa Lafayette, Indiana, 20 Aprili 1976) ni makorokodi leitenanti katika Jeshi la anga la Marekani, na rubani mwanamke wa kwanza mwenye asili ya Afrika-Amerika katika historia ya huduma hiyo. Alirubuni F-16 Falcon Mpigaji wakati wa misheni za kivita katika Operesheni Northern Watch. Yupo katika Kituo cha Jeshi la Anga cha Nellis ambapo ni mwanachama wa Kikosi cha 78 cha Mashambulizi na anahudumu kama Rubani wa MQ-9 na Kamanda wa Misheni.
thumb|Kimbrell mwaka 2008, akiwa amesimama kando ya F-16.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Kimbrell ndiye mdogo kati ya watoto wanne, na wazazi wake, Eve Ng A Qui na Dk. Norman Ng A Qui, walihama kwenda Marekani na kuwa raia wa asili wa Marekani kufikia wakati alipozaliwa. Familia hiyo ilihamia Parker, Colorado akiwa anasoma darasa la nne, Kimbrell aliamua kufuata taaluma ya kuwa rubani wa ndege za kivita.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
LaVena Johnson

**LaVena Lynn Johnson** (27 Julai 1985 – 19 Julai 2005) alikuwa mwanajeshi wa Marekani aliyepatikana amekufa kwenye hema nchini Iraki. Kifo chake kilikuwa na utata kama kujiua, lakini ushahidi wa ubakaji na Unyanyasaji wa kijinsia uliwafanya familia yake kuamini kuwa Wizara ya Ulinzi ya Marekani ilificha ukweli.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Samira Jassim

**Samira Ahmed Jassim al-Azzawi** au **Samira Jassam** (alizaliwa 1958)anayejulikana pia kama **Um al-Mumenin**, "mama wa waumini",
inasemekana kuwa amefanya kazi na wanamgambo wa Sunni kutoka kundi la Ansar al-Sunnah katika mkoa wa Diyala.

Jassim amekuwa kizuizini mikononi mwa vyombo vya usalama vya Iraq tangu tarehe 21 Januari 2009. Inadaiwa kwamba alikiri, kupitia video inayodaiwa kuwa ya mahojiano ya kukiri, kwamba alikuwa akiwatambua na kuwasajili watu walioweza kuwa washiriki wa mashambulizi ya kujitoa mhanga na pia kuwasaidia kuyatekeleza.

Zaidi ya hapo, katika mahojiano na shirika la habari la Associated Press, Jassim alieleza jinsi yeye na waasi walivyotumia ubakaji kama “silaha” ya kuwasajili wanawake kwenye mashambulizi ya kujitoa mhanga, ikidaiwa kuwa waathirika wa ubakaji waliokuwa wamedhalilishwa walishawishiwa kwamba wangeweza “kujiosha aibu” hiyo kwa kujitoa mhanga kwenye mashambulizi.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Iraq
Demere Kitunga

**Demere Kitunga** ni Mtanzania mtetezi wa haki za wanawake, mwandishi na mhamasishaji wa kusoma na kuandika. Ni mwanzilishi mwenza na mkurugenzi wa shirika lisilo la kiserikali **la Soma**, ambalo linafanya kazi ya kukuza tabia za usomaji na kuandika nchini Tanzania.

Kupitia *Soma*, Kitunga ilianzisha miradi mbali mbali kama vile *Soma Book Café*, ambayo inatoa nafasi ya umma kwa matukio ya kifasihi na mijadala. Pia aliunda *Vavagaa*, jukwaa la kusimulia hadithi ambalo linashughulikia masuala ya mfumo dume na kukuza usawa wa kijinsia kupitia ushiriki wa jamii.  

Kama mwandishi, Kitunga huchangia katika vikundi mbalimbali vya fasihi na wanawake, vikiwemo Kisima cha Mashairi na Muungano wa Ushairi wa Waka. Kazi yake mara nyingi hushughulikia mada za uhuru wa mwili, haki za uzazi, na usawa wa kijamii. Kazi zake za uhamasishaji pia zinaunga mkono vuguvugu na harakati za kupunguza mgawanyiko wa kidijitali .  

## Maisha na kazi 
Kitunga alizaliwa Tanzania, Afrika Mashariki. Ana watoto wanne pamoja na hayati Profesa Seithy Loth Chachage, akiwemo Mkunde Chachage, mtafiti wa masuala ya afya nchini Tanzania, Chambi Chachage, mtafiti Chuo kikuu cha Princeton, Marekani, na Rehema Chachage, msanii wa picha na mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Applied arts, Vienna, Austria. 

Kitunga amefanya kazi katika ulimwengu wa fasihi kama mwandishi, mfasiri na mchapishaji. Mnamo mwaka wa 2007, Kitunga aliungana na wengine kuanzisha taasisi ya *E&D Readership and Development Agency*, inayojulikana pia kama *Soma*,  shirika lisilo la faida lililolenga kuhimiza kusoma na kuandika, na kusimulia hadithi nchini Tanzania. Taasisi hii hufanya kazi pamoja na *E&D Vision Publishing*,  ambapo Kitunga pia amekua akiunga mkono waandishi wa Kitanzania. Mnamo 2004, aliandika kitabu *Lupompo* *and the Baby Monkey*. Aliwahi kutafsiri kitabu cha *When Trees Walked* katika lugha yake ya asili ya Kiswahili.  Mbali na taaluma yake ya fasihi Kitunga pia ameandika na kuonekana katika makala na vitabu vya utafiti vikiwemo: *Reflections on Activism in Africa*  (pamoja na mwenzake Marjorie Mbilinyi ), On Being Counted: Gender, Property, and "the Family"  na *Struggles Over Patriarchal Structural Adjustment in Tanzania*. 

## Uhamasishaji 
Kitunga ni mwanaharakati wa haki za binadamu, mwanaharakati wa fasihi, na mfeminia ambaye anahamasisha usomaji kama njia ya kuelimisha na kujenga uwezo. Mradi wake wa "E&D Readership and Development" ulianzishwa kwa mtazamo wa kifeministi, ukisisitiza usawa wa kijinsia na kuinua utamaduni.  Shirika pia linatanguliza matumizi ya utafiti ili kuonyesha umuhimu wa kusoma, kuandika, na ubunifu kwa watoto nchini Tanzania. Uhamasishaji wake unatumia njia ya ushauri na ulezi. 

Kitunga ni mwanachama mwanzilishi wa Mpango wa Mtandao wa Jinsia Tanzania (*Tanzania Gender Networking Programme*)  ambao unakuza usawa wa kijinsia nchini Tanzania. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waandishi wa Tanzania
Jake Fried

**Jake Fried** ni msanii  alianza taaluma yake kama mchoraji. Alipokuwa akipitia mchakato wa kuweka tabaka na kurekebisha picha, alianza kuvutiwa na jinsi picha inavyobadilika kadri muda unavyopita. Hivyo basi, alibadilisha mwelekeo na kuwa msanii wa uhuishaji (animator).

Fried hutumia wino na dawa ya kurekebisha maandishi meupe (white correction fluid), na mara nyingine huongeza rangi ya gouache, vipande vya picha (collage), na hata kahawa ili kuunda uhuishaji wa *stop motion* unaoonekana kama wa kipekee wa kishirikina (hallucinatory). Huendelea kurekebisha na kupiga picha ya kazi ileile mara kwa mara ili kuunda picha inayobadilika kwa haraka ndani ya video fupi (kwa kawaida dakika moja tu).

Uhuishaji wake umeonyeshwa kimataifa, ikiwa ni pamoja na Tate Modern na Tamasha la Filamu la Sundance.

Kwa sasa, anafundisha katika Massachusetts College of Art & Design na Museum of Fine Arts, Boston.

## Marejeo 
Jamii:Wanaume wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Shoshana Johnson

thumb|Shoshana Johnson kwenye hafla ya NAACP—Julai 18, 2003
**Shoshana "Shana" Nyree Johnson** (alizaliwa 18 Januari 1973) ni mwanajeshi wa zamani wa Marekani aliyezaliwa Panama, na ndiye mwanamke Mweusi wa kwanza kuwa mateka wa kivita katika historia ya jeshi la Marekani.
thumbnail|Spc. wa Jeshi, Shoshana Johnson akirudi Kuwait City, Kuwait baada ya kuokolewa, Aprili 2003
## Maisha na kazi 
Johnson, mwanajeshi wa kizazi cha pili wa Jeshi la Marekani, ni raia wa asili wa Panama. Alihamia Marekani na familia yake akiwa mtoto. Yeye ndiye mtoto wa kwanza wa Sergeant First Class wa Jeshi aliyestaafu, Claude Johnson, na mke wake Eunice.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wamarekani Weusi
Leigh Ann Hester

thumb|Hester akitembelea Makumbusho ya Wanawake wa Jeshi la Marekani katika Fort Gregg-Adams (Virginia)|Fort Gregg-Adams 
**Leigh Ann Hester** (amezaliwa 12 Januari 1982)  ni askari wa Jeshi la Taifa la Akiba la Marekani (U.S. Army National Guard). Akiwa katika kikosi cha 617 cha Polisi wa Kijeshi, sehemu ya Kentucky Army National Guard kutoka Richmond, Kentucky, Hester alipokea Medali ya Nyota ya Fedha (Silver Star) kwa ushujaa wake tarehe 20 Machi 2005 wakati wa shambulio la ghafla lililofanywa na adui dhidi ya msafara wa magari ya usambazaji karibu na mji wa Salman Pak, Iraki.

Hester ndiye mwanamke wa kwanza wa Jeshi la Marekani kupokea Nyota ya Fedha tangu Vita Kuu ya Pili ya Dunia, na wa kwanza kabisa kutambuliwa kwa ujasiri katika mapigano ya karibu (close quarters combat). 

## Kazi yake ya kijeshi
left|thumb|Hester akisubiri kupokea medali yake ya Silver Star wakati wa sherehe ya tuzo za kijeshi katika Camp Liberty, Iraq, Juni 2005.
Hester alijiunga na Jeshi la Marekani mnamo Aprili 2001.

106px
106px
106px
85px 105px

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Gretchen S. Herbert

thumb|RDML Gretchen S. Herbert, Jeshi la Majini la Marekani
**Gretchen S. Herbert** ni afisa mstaafu wa Jeshi la Majini la Marekani (United States Navy) aliyewahi kuwa kamanda wa Navy Cyber Forces.  Amezaliwa Rochester, New York, na mwaka 1984 alihitimu katika Chuo Kikuu cha Rochester, ambako alipata cheo cha afisa kupitia programu ya *Naval Reserve Officers Training Corps*. Ana shahada ya uzamili ya *Systems Technology (Space Systems Operations)* kutoka Naval Postgraduate School (1991) na shahada ya uzamili ya *Military Studies* kutoka Marine Corps Command and Staff College (1998).

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Uhandisi wa kiraia

**Uhandisi wa kiraia** (kutoka *king Civil Engineering*) ni taaluma ya uhandisi ambayo inahusika na usanifu, ujenzi, na matengenezo ya mazingira halisi na mazingira yaliyojengwa kiasili, ikiwa ni pamoja na ujenzi wa barabara, madaraja, mifereji ya maji, mabwawa, viwanja vya ndege, mifumo ya maji taka, mabomba, mihimili ya majengo na reli.

Kwa kawaida uhandisi wa kiraia umegawanyika katika taaluma nyingine ndogondogo. Inachukuliwa kama taaluma ya pili kwa ukongwe baada ya uhandisi wa kijeshi. Uhandisi wa kiraia unaweza kufanyika kwenye sekta ya umma kuanzia katika ngazi ya halmashauri hadi serikali kuu, na kwenye sekta ya umma kuanzia kampuni ndogo hadi kampuni za kimataifa za ujenzi. 

## Historia
Fani ya uhandisi wa kiraia hutumia kanuni za kisayansi kwa ajili ya kutatua matatizo katika jamii, na historia yake inahusishwa kwa karibu na maendeleo katika uelewa wa fizikia na hisabati.Kwa sababu uhandisi wa majengo ni taaluma pana, imesaidia kuchangia maarifa katika nyanja nyingine kama jiografia, jiolojia, udongo, haidrolojia, sayansi ya mazingira, mitambo, na usimamizi wa mradi. 

Katika historia ya kale na ya zama za kati, mara nyingi usanifu majengo na ujenzi ulikuwa ukifanywa na mafundi, kama vile waashi na maseremala, ambao walipanda cheo na kuwa mafundi wakuu. Maarifa yalibaki katika vyama vya mafundi na mara chache sana maarifa hayo hayakubadilika. Miundo, barabara na miundombinu iliyokuwepo ilikuwa ya kurudia rudia.

Mojawapo ya mifano ya awali ya matumizi ya mbinu za kisayansi na hisabati katika uhandisi wa kiraia ni kazi ya Archimedes katika karne ya 3 KK, ikiwemo Kanuni ya Archimedes, ambayo ndiyo msingi wa uelewa wetu kuhusu ueleaji, na skrubu ya Archimedes. Brahmagupta, mwanahisabati wa Uhindi, alitumia hesabu katika karne ya 7 BK, katika nambari za Kihindu-Kiarabu, kwa ajili ya hesabu za uchimbaji.

## Marejeo
Jamii:Ujenzi
Jamii:Uhandisi
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Burny Mattinson

**Burnett Mattinson** (13 Mei 1935 – 27 Februari 2023) alikuwa mchoraji wa katuni, mkurugenzi, mtayarishaji, na msanii wa hadithi kutoka Marekani aliyefanya kazi kwa Walt Disney Productions/Walt Disney Animation Studios, ambako alihudumu kuanzia mwaka 1953 hadi kifo chake mwaka 2023.

Mwaka 2008, Mattinson alipewa heshima kama mmoja wa waliotunukiwa tuzo ya Disney Legends. Alikuwa mfanyakazi aliyehudumu kwa muda mrefu zaidi katika kampuni ya The Walt Disney Company, akiwa na taaluma iliyodumu kwa miongo saba.

Kama mkurugenzi, Mattinson aliteuliwa kuwania Tuzo ya Academy ya Filamu Fupi Bora ya Katuni kwa Mickey's Christmas Carol (1983). Pia alishirikiana katika uongozi wa filamu ya katuni ya fumbo na matukio ya Disney iitwayo The Great Mouse Detective (1986).
## Maisha ya Awali
Mattinson alizaliwa San Francisco mwaka 1935. Baba yake, Bernie Mattinson, alikuwa mpiga ngoma wa jazzi aliyefanya ziara na bendi kubwa ya Horace Heidt. Mama yake alikuwa akiishi San Jose, California na alikuwa akifanya kazi katika ukumbi wa michezo huko, ambako alikutana na mpiga ngoma huyo. Wazazi wote walikuwa na asili ya Uingereza. Kabla ya kufikisha miaka sita, mama yake alimpeleka kutazama filamu ya *Pinocchio* (1940) katika Ukumbi wa Orpheum mjini San Francisco. Mattinson alipendezwa sana na vibonzo na akaanza kufanya mazoezi ya kuchora wahusika wa Disney katika miaka yake yote ya shule. Mwaka 1945, familia ilihamia Los Angeles baada ya bendi ya baba yake kuvunjika.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Wamaxi

**Wamaxi** ni jamii ndogo ya kikabila inayopatikana hasa katika eneo la kaskazini mwa Benin. Wamaxi wanajulikana kwa utambulisho wao wa kipekee wa kijamii na wa kitamaduni, wakihifadhi mila na desturi za kale ambazo zimepitishwa kutoka kizazi hadi kizazi.

## Historia 
Asili ya Wamaxi inahusiana na mchakato wa uhamaji na ushawishi wa kifalme cha Dahomey karne ya 17 hadi 19. Wamaxi walihusiana sana na biashara za ndani na kilimo, wakichangia uchumi wa mikoa yao.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Wamaxi ni mojawapo ya lugha ndogo za Kikongo-Kitok. Utamaduni wao unajikita katika sherehe za jadi, ngoma za kitamaduni, na sanaa ya mikono kama uchongaji na uchoraji wa ngoma.

## Uchumi 
Wamaxi wanategemea kilimo cha mazao kama mahindi, mchele, na karanga. Ufugaji mdogo na biashara ndogo ndogo pia ni sehemu ya maisha yao ya kila siku.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Wayouta

**Wayouta** ni jamii ya kiasili inayopatikana hasa katika sehemu za kaskazini-magharibi mwa Benin. Wayouta wanajulikana kwa utamaduni wao wa kipekee, lugha, na mila zinazohusiana na maisha ya kijamii na kilimo.

## Historia 
Asili ya Wayouta inarudisha misingi yake katika historia ya Kiarabu na Kijamhuri ya Kaskazini mwa Benin, ambapo walihusiana na biashara za ndani na majirani zao. Waliathirika sana na ueneaji wa ustaarabu wa kiasili na utamaduni wa kikoloni.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Wayouta ni kipekee na inakisiwa na lugha zingine za kiasili za Benin. Tamaduni zao zinajumuisha muziki, ngoma za sherehe za kijamii, na sanaa za mikono. Sherehe zao muhimu zinahusisha mavuno, ndoa, na ibada za kiroho.

## Uchumi 
Wayouta wanaishi hasa kwa kilimo, ufugaji mdogo, na biashara ndogo ndogo. Mahindi, mpunga, na pamba ni baadhi ya mazao yao ya msingi. Ushirikiano wa kijamii unarahisisha kugawana rasilimali na kushirikiana katika shughuli za kilimo.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Wasomba

**Wasomba** ni jamii ndogo ya kiasili inayopatikana hasa katika sehemu za kaskazini-magharibi mwa Benin. Wanasombwa wanajivunia utamaduni wao wa kipekee, lugha yao ya Wasomba, na mila zao ambazo zinahusiana na kilimo, ufugaji, na ibada za jadi.

## Historia 
Asili ya Wasomba inahusiana na mabadiliko ya kikabila yaliyochukua karne kadhaa, ambapo jamii hizi zilihama kutoka maeneo ya sasa ya Togo na Ghana kuelekea Benin. Walianza kuunda vijiji vidogo na jamii zenye uhusiano wa kifamilia na kijamii, na kuweka mifumo ya uongozi wa kiasili.

## Utamaduni 
Wasomba wanathamini sana sherehe za kijamii kama harusi, masherehe za mavuno, na ibada za kiroho zinazohusiana na wazee na mizimu ya familia. Sanaa zao za mikono, muziki wa ngoma, na uchoraji wa vinyago ni sehemu muhimu ya utambulisho wao.

## Lugha 
Lugha ya Wasomba ni ya Kigerma na inafanana na lugha za kiasili za kanda hiyo. Lugha hii inaendelea kuhimili mabadiliko ya kisasa huku ikihifadhi historia na hekima za kijamii.

## Jamii 
Wengi wa Wasomba wanajishughulisha na kilimo cha mazao ya chakula na biashara ndogo ndogo. Ushirikiano wa kijamii na familia ni muhimu katika kudumisha utamaduni na msaada wa kiuchumi.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Waditammari

**Waditammari** ni kabila dogo la kiasili linaloishi kaskazini mwa Benin. Wanaongozwa na mila na desturi zao za kipekee, hasa katika kilimo, ufugaji, na biashara ndogo ndogo. Lugha yao ya asili ni Ditammari, ambayo inatambulika kama sehemu ya familia ya lugha za Gur.

## Historia 
Waditammari wanakadiriwa kuishi eneo la sasa la Atakora Hills kwa mamia ya miaka. Historia yao imeandikwa kupitia hadithi za kinyumbani na desturi za kizazi hadi kizazi. Wakati wa ukoloni wa Kifaransa, baadhi yao walihamasishwa kuhamia miji mikubwa lakini wengi walibaki vijijini kudumisha mila yao.

## Utamaduni 
Utamaduni wa Waditammari unajumuisha sherehe za majilio, uchoraji wa ngozi kwa michoro ya kiasili, na ngoma za jadi. Wanathamini sana jamii zao za kijamii na hufuata mfumo wa uongozi wa wazee. Sherehe zao za sherehe na maadhimisho ya mavuno ni sehemu muhimu ya maisha yao ya kijamii.

## Uchumi 
Waditammari wanategemea kilimo cha chakula na ufugaji wa wanyama kama ng’ombe na mbuzi. Pia hufanya biashara ndogo ndogo za bidhaa za vijijini, ikiwemo vinywaji, mikate, na kazi za mikono.

## Lugha 
Lugha ya Ditammari ni ya kiasili na hutumika ndani ya familia na jamii ndogo. Ingawa baadhi wanazungumza Kifaransa kama lugha rasmi, Ditammari bado inahifadhiwa kwa vizazi vipya.

## Marejeo 
Jamii:AfroCrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Wapedah

**Wapedah** ni moja ya makabila madogo yenye historia ndefu lililopo kaskazini mwa Benin. Wanajulikana kwa utamaduni wao wa kipekee, lugha, na mila zinazohusiana na jamii za kilimo na ufugaji. Wapedah wana idadi ndogo kuliko makabila makuu ya Benin, lakini wanahifadhi urithi wao wa kitamaduni kwa kizazi hadi kizazi.

## Historia 
Historia ya Wapedah inaripotiwa kuanzia karne ya 17, wakati makundi haya yalipoanzisha vijiji vyao katika maeneo ya nyanda za juu kaskazini mwa Benin. Waliathiriwa na biashara za ndani na migogoro ya kikanda, lakini walidumisha uhuru wa kiutamaduni na mfumo wa uongozi wa jadi.

## Lugha na Utamaduni 
Wapedah wanaongea lugha yao ya asili, inayohusiana na familia ya lugha za Gbe. Shughuli za kitamaduni zinajumuisha sherehe za mavuno, michezo ya jadi, na ngoma za asili ambazo huashiria matukio muhimu katika maisha ya jamii.

## Uchumi 
Kihistoria, Wapedah wamelenga kilimo cha mazao kama vile mahindi, viazi, na soya. Ufugaji mdogo wa mifugo pia ni sehemu muhimu ya maisha yao ya kila siku. Leo, baadhi yao wanajishughulisha na biashara ndogo ndogo na ufundi wa mikono.

## Jamii 
Jamii ya Wapedah ina mfumo wa kijamii wa heshima na ushirikiano. Mababu wanaheshimiwa sana na wanashirikiana katika maamuzi ya kijamii. Shughuli za kidini na mila ya ancestral worship ni sehemu muhimu ya maisha yao.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Wawatchi

**Wawatchi** ni jamii ndogo ya kiasili iliyopo katika Bonde la Pendjari, kaskazini mwa Benin. Historia yao inahusiana na uhamaji wa makabila kutoka Afrika Magharibi, huku wakijitokeza kama wafugaji na wakulima. Wawatchi walihifadhi mila zao na lugha ya Kibatchi ambayo inachukuliwa kuwa sehemu ya familia ya lugha za Gur.

## Lugha na Utamaduni 
Lugha ya Kibatchi ni msingi wa utambulisho wa kabila hili, ikitumika kwa mawasiliano ya kila siku na sherehe za kitamaduni. Wawatchi wanasherehekea hafla za mavuno na sherehe za kifamilia kwa nyimbo, ngoma na hadithi za mdomo. Utamaduni wao unasisitiza mshikamano wa kijamii na heshima kwa wazee.

## Uchumi 
Kila kijiji cha Wawatchi kinafugwa kwa mbuzi, ng’ombe na kuku, huku wakilima mahindi, mihogo na mboga za majani. Biashara ya bidhaa ndogo na soko la ndani pia ni sehemu muhimu ya maisha yao ya kila siku.

## Jamii 
Kwa vizazi vingi, Wawatchi wamehifadhi desturi zao za kienyeji, wakipinga uingiliano mkubwa na miji mikubwa. Hata hivyo, miradi ya maendeleo na elimu imeanza kuingilia maisha yao bila kuharibu utambulisho wa kiasili.

## Marejeo 
Jamii:AfroCrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Wadendi

**Wadendi** ni kabila dogo la jadi linaloishi kaskazini mwa Benin, hasa katika maeneo ya Atakora na Donga. Lugha yao kuu ni Kidendi, lugha ya Kivolta-Niger inayotumika pia katika biashara na mawasiliano ya kikabila.

## Historia 
Wadendi wanaaminika kuhamia kutoka maeneo ya Burkina Faso na Togo katika karne ya 18, wakikimbia mizozo ya kifalme na uvamizi wa kabila la Mossi.

## Utamaduni 
Utamaduni wa Wadendi unajikita katika kilimo cha mazao kama mtama na mahindi, pamoja na ufugaji mdogo wa mbuzi na kondoo. Mila zao zinajulikana kwa sherehe za Gaani, zikihusisha ngoma, mavazi ya rangi kali, na ibada za jadi.

## Dini 
Wengi wa Wadendi hufuata dini za jadi, wakiamini zaidi mizimu na nguvu za asili, ingawa kuna idadi ndogo ya Wakristo na Waislamu nchini humo kutokana na shughuli za wamisionari.

## Marejeo 
Jamii:AfroCrowd 2025
Jamii:Makabila ya Benin
Wadagara

**Wadagara** ni kundi la kiasili la watu wanaoishi hasa katika mkoa wa Boucle du Mouhoun na Hauts-Bassins nchini Burkina Faso. Wanafasiriwa kwa utamaduni wao wa kilimo, ufundi wa mikono, na mila za kifamilia. Lugha yao rasmi ni Wadagara (Dakakari), inayojumuishwa katika familia ya lugha za Gur.

## Historia 
Asili ya Wadagara inarudi karne nyingi nyuma, wakiwa ni wakulima wa ardhi ya kati na wanasiasa wa jamii zao. Wakazi wa kale walijihusisha na biashara za ndani na za kibiashara, wakihusisha ushirikiano na makabila jirani.

## Utamaduni 
Wadagara wanathamini sana tamaduni za kijamii na familia. Sherehe za kihistoria na za kidini, pamoja na michezo ya jadi, ni sehemu muhimu ya maisha yao ya kila siku. Sanaa ya mikono, uchoraji wa miti, na utengenezaji wa vinyago ni mojawapo ya vipengele vinavyojulikana.

## Kilimo na Uchumi 
Kilimo ndilo msingi wa maisha ya Wadagara. Wanapanda mahindi, mihogo, na maharagwe, huku pia wakijihusisha na ufugaji mdogo wa mifugo. Ushirikiano wa kijamii unachangia sana katika usimamizi wa ardhi na uzalishaji wa chakula.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Burkina Faso
Wasenoufo

**Kabila la Wasenoufo** ni kundi la kiasili la Wabara magharibi mwa Afrika, hasa nchini Burkina Faso, likiishi katika maeneo ya kaskazini mwa mkoa wa Savanes. Wanajulikana kwa mila zao za kipekee, lugha ya Kisensenoufo, na utamaduni wa kilimo wa jamii ndogo ndogo.

## Historia 
Asili ya Wasenoufo inaripotiwa kuanzia karne ya 17, ambapo walihama kutoka Côte d'Ivoire kuelekea kaskazini kufuata ardhi nzuri kwa kilimo na ulinzi dhidi ya mashambulizi ya kikabila. Walijenga jamii zenye mpangilio wa kijamii wenye mfumo wa makabila madogo yaliyoongozwa na viongozi wa jadi.

## Lugha na Utamaduni 
Wasenoufo wanatumia lugha ya Kisensenoufo, inayomshirikisha mabadiliko ya maneno na methali za kijamii. Sanaa ya uchoraji wa mbao, sanamu za miti, na maski ya jadi hutumika katika sherehe za kitamaduni kama vile sherehe za mavuno na sherehe za majumbani.

## Uchumi 
Kilimo kinachofanywa kwa mikono ndogo ndogo ni msingi wa uchumi wa Wasenoufo, hasa zao la alizeti, shayiri, na mazao ya chakula cha msingi. Pia wanashiriki biashara ndogo ndogo katika soko za miji midogo.

## Jamii 
Familia za Wasenoufo zinategemea nguvu za kijamii na jamii ndogo ndogo. Sherehe za ndoa, mazishi, na sherehe za mavuno zinachangia katika kuimarisha mshikamano wa kijamii na urithi wa kitamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Burkina Faso
Wabisa

**Kabila la Wabisa** ni jamii ya kiasili inayopatikana kaskazini mwa Burkina Faso. Wanajulikana kwa lugha yao ya Kibisa, ambayo ni sehemu ya familia ya lugha za Gur (Gurunsi). Wabisa ni wakulima wa mazao ya chakula kama mahindi, mpunga, na kunde, huku baadhi yao wakiishi pia kwa ufugaji mdogo wa mifugo.

## Historia 
Asili ya Wabisa inaripotiwa kutolewa katika karne za kati, wakihamia kutoka maeneo ya savanna kaskazini mwa Ghana na Togo hadi kaskazini mwa Burkina Faso. Historia yao inaangazia mila za shujaa na viongozi wa kijamii walioweza kudumisha uhuru wao dhidi ya wafalme wa jirani. 

## Utamaduni na Mila 
Wabisa wanafahamuwa sana sanaa na mitindo ya uchoraji wa miili, ngoma, na masherehe ya mavuno. Familia na jamii ndogo ni msingi wa maisha yao ya kijamii, huku mila za ukumbusho wa wafu zikibebwa kwa heshima kubwa.

## Lugha 
Lugha ya Kibisa inatambulika kama kiungo cha utambulisho wa kabila hili. Ingawa wengi pia wanazungumza Kifaransa, Kibisa kinatumika kila siku katika mawasiliano ya kijamii na sherehe za kitamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Burkina Faso
Wagourmantche

**Wagourmantche** ni kabila la nchini Burkina Faso na sehemu za Ghana na Togo. Asili yao inarudi karne ya 15–16, wakienea kutokana na mabadiliko ya kijeshi na kibiashara katika eneo la Sahel. Waliunda jamii za kifamilia na vijiji vinavyojikita katika kilimo na biashara ndogo.

## Lugha na Utamaduni 
Wagourmantche wanaongea lugha ya Gourmanchéma, inayohusiana na familia ya lugha za Gur. Utamaduni wao unajumuisha ngoma za jadi, sherehe za mavuno, na ibada za kiroho zinazohusiana na asili na mababu.

## Uchumi 
Uchumi wa Wagourmantche unategemea kilimo cha mazao ya chakula kama mahindi, millet, na kunde, pamoja na ufugaji mdogo. Biashara za mitaa na masoko ya kijiji ni sehemu muhimu ya maisha yao ya kila siku.

## Dini 
Ingawa wengi wanashiriki imani za jadi za asili, kuna mchanganyiko wa Uislamu na baadhi ya imani za Kikristo, hasa miongoni mwa vizazi vya vijana.

## Marejeo 
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Burkina Faso
Radiolojia

[thumb|Mwanaradiolojia akitafsiri picha za [mgonjwa.]]
'''''' ni taaluma ya kutumia mionzi kama eksirei kwa uchunguzi wa mwili.

Jamii:Tiba
Jamii:sayansi