open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kampuni ya Huduma za Meli

[thumb| 300px|[Liemba (meli)|MV *Liemba*, iliyojengwa mwaka 1913, ndiyo meli kongwe zaidi kati ya meli hizo.]]
thumb|300px| MV *Victoria*, iliyojengwa mwaka 1961 na kuwa Meli ya Royal Mail, ilitia nanga katika Bandari ya Bukoba.

**Kampuni ya Huduma za Meli** (kwa Kiingereza: *Marine Services Company Limited*) ni kampuni ya Serikali ya Tanzania inayotoa huduma za usafiri wa maji katika Maziwa Makuu ya Viktoria, Tanganyika na Nyasa.

Inaendesha vivuko na meli za mizigo na kutoa huduma hadi nchi jirani za Burundi, DR Congo, Zambia na Malawi . 

## Historia 
MSCL ilianzishwa kama kampuni ya pekee kwenye mwaka 1997. Kabla ya hapo ilikuwa kitengo ndani ya Shirika la Reli Tanzania, ambalo liliundwa mwaka 1977 baada ya kuvunjwa kwa East African Railways and Harbours Corporation (EAR&H).  

## Utawala 
MSCL inamilikiwa kikamilifu na Serikali ya Tanzania kupitia Wizara ya Fedha na inafanya kazi chini ya Wizara ya Uchukuzi .   Mtaji wake wa hisa una hisa 1,000 kila moja ikiwa na thamani ya kawaida ya TSh 1,000. Makao makuu ya kampuni hiyo yapokatika jiji la Mwanza kwenye mwambao wa Ziwa Viktoria.  Ina ofisi mbili za kikanda Kigoma na Kyela ; na ofisi za mawasiliano Dar es Salaam na Kampala . 

## Huduma 
Huduma za abiria katika Ziwa Tanganyika kwenda nchi jirani ni pamoja na Mpulungu nchini Zambia; Bujumbura nchini Burundi; na Kalemie, Uvira na Baraka katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kampuni hiyo pia inasafirisha maji kwenye Ziwa Nyasa kati ya Mbamba Bay kusini mwa Tanzania na Nkhata Bay nchini Malawi. 

Kati ya Julai 2013 na Aprili 2014, MSCL ilisafirisha abiria 231,866 na tani 41,234 za mizigo. 

## Meli 
Meli zake nyingi ziko kwenye Ziwa Viktoria na inajumuisha MV Viktoria (iliyowahi kuwa meli ya EAR&H). 

MV Liemba (zamani SMS *Graf von Goetzen* ya Jeshi la Wanamaji la Dola la Ujerumani ) ilijengwa mwaka wa 1913 na bado inafanya kazi kwenye Ziwa Tanganyika. 

Meli za kampuni hiyo zinaendelea kutumia rangi sawa na mtangulizi wake  yaani EAR&H : sehemu ya maji ni nyeupe, sehemu ya chini inaonekana kuwa nyekundu iliyokolea. 

## Ajali 
* Tarehe 21 Mei 1996, MV Bukoba ilipinduka ikiwa safarini kutoka Bukoba kwenda Mwanza kutokana na kujaa kupita kiasi.  Takriban watu 723 walikufa. 

* Februari 2013, moto ulizuka kwenye meli ya MV *Victoria* ikiwa imetia nanga katika Bandari ya Mwanza. Inaaminika kuwa ni kutokana na kazi za kulehemu zinazoendelea katika moja ya vyumba vya sitaha ya chini na cheche za moto kisha kupitishwa kwenye chumba cha kuhifadhi kilicho karibu. Hali ilidhibitiwa ndani ya masaa mawili. Mamlaka ya Udhibiti wa Usafiri wa Nchi Kavu na Majini (SUMATRA) ililaumu uongozi kwa uzembe wa kitaaluma . 
* Tarehe 10 Oktoba 2014, MV *Victoria* ilipata hitilafu ya injini katikati ya safari yake kutoka Bukoba kwenda Mwanza.  

## Picha 

Liuli MV Iringa Tamimo.jpg|MV *Iringa*
MV Mwongozo.jpg|MV *Mwongozo*
MV Songea.jpg|MV *Songea*

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
Jamii:Usafiri wa Tanzania
Roger Bacon

ya Roger Bacon, Oxford, Uingereza.]]
**Roger Bacon, O.F.M.** (Ilchester, Somerset, 1214 - Oxford 1294) alikuwa msomi mkubwa wa mambo mengi kutoka Uingereza. 

Kisha kusomea chuo kikuu cha Oxford, alijiunga na utawa wa Ndugu Wadogo (1256). Hapo aliacha kufundisha lakini akaendelea na masomo yake na hata kuandika kuhusu mambo mengi tofauti hadi kifo chake.

## Tanbihi
## Marejeo
* Roger Bacon. *The Art and Science of Logic* (Mediaeval Sources in Translation, 47), Toronto, PIMS 2009.
* Roger Bacon. *On Signs* (Mediaeval Sources in Translation, 54), Toronto, PIMS 2013.
* Easton, Stewart C. *Roger Bacon and his Search for a Universal Science,* New York: Columbia Univ. Pr., 1952.
* Hackett, Jeremiah, ed. *Roger Bacon and the Sciences: Commemorative Essays,* Studien und Texte zur Geistesgeschichte des Mittelalters, 57, Leiden: Brill, 1997. ISBN 90-04-10015-6
* Vance, J. G. *"Roger Bacon, 1214–1914,"* The Dublin Review, Vol. CLV, July/October 1914.

## Viungo vya nje
*1901–1906 Jewish Encyclopedia: Bacon, Roger
*Roger Bacon Quotes  at Convergence 
* *Fr. Rogeri Bacon Opera quaedam hactenus Inedita*. Vol. I at Google Books. Contains the *Opus Tertium*, *Opus Minus*, and *Compendium Philosophiae*. Edited by John Sherren Brewer (1859).
* Roger Bacon: On Experimental Science, 1268
Orodha ya lugha za Uthai

Orodha hii inahusu lugha za Uthai:

*Kiaheu
*Kiakeu
*Kiakha
*Kibisu
*Kiblang
*Kibru-Magharibi
*Kicham-Magharibi
*Kichong
*Kihakka ya Kichina
*Kihmong-Daw
*Kihmong-Njua
*Kiiu-Mien
*Kijehai
*Kikaren-Phrae-Pwo
*Kikaren-Pwo-Kaskazini
*Kikaren-Pwo-Kusini
*Kikaren-S'gaw
*Kikayah-Mashariki
*Kikensiu
*Kikhmer-Kaskazini
*Kikhmu
*Kikhün
*Kikintaq
*Kikuy
*Kilahu
*Kilahu-Shi
*Kilamet
*Kilawa-Magharibi
*Kilawa-Mashiriki
*Kilisu
*Kilü
*Kilua'
*Kimal
*Kimalay-Pattani
*Kimalay-Satun
*Kimandarin ya Kichina
*Kimin-Dong ya Kichina
*Kimin-Nan ya Kichina
*Kimlabri
*Kimok
*Kimoken
*Kimoklen
*Kimon
*Kimpi
*Kinyahkur
*Kinyaw
*Kinyeu
*Kipalaung-Pale
*Kipa'o
*Kiphuan
*Kiphu-Thai
*Kiprai
*Kipray 3
*Kisaek
*Kishan
*Kisô
*Kitai-Dam
*Kitai-Ya
*Kithai
*Kithai-Kaskazini
*Kithai-Kaskazini-Mashariki
*Kithai-Kusini
*Kithai-Song
*Kitonga
*Kiugong
*Kiurak-Lawoi'
*Kiwa-Parauk
*Kiyong
*Kiyoy
*Kiyue ya Kichina

## Tazama pia
*Uthai
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/TH

*
Uthai
Orodha ya lugha za Vietnam

Orodha hii inahusu lugha za Vietnam:

*Kiakha
*Kiarem
*Kibahnar
*Kibrao
*Kibru-Mashariki
*Kicao-Lan
*Kicham-Magharibi
*Kicham-Mashariki
*Kichrau
*Kichru
*Kichut
*Kicoong
*Kicua
*Kien
*Kigelao ya Kijani
*Kigelao Nyekundu
*Kigelao Nyeupe
*Kigiay
*Kihalang
*Kihalang-Doan
*Kihani
*Kiharoi
*Kihmong-Daw
*Kihmong-Dô
*Kihmong-Don
*Kihmong-Njua
*Kihre
*Kihung
*Kiiu-Mien
*Kijarai
*Kijeh
*Kikatu-Mashariki
*Kikatua
*Kikayong
*Kikhang
*Kikhao
*Kikhmer ya Katikati
*Kikhmu
*Kikhua
*Kikim-Mun
*Kikoho
*Kikucong
*Kilachi
*Kilachi Nyeupe
*Kilaghuu
*Kilaha
*Kilahu
*Kilao
*Kilü
*Kimaa
*Kimaleng
*Kimang
*Kimantsi
*Kimnong ya Katikati
*Kimnong-Kusini
*Kimnong-Mashariki
*Kimonom
*Kimuong
*Kina-Meo
*Kinguon
*Kinung
*Kio'du
*Kipacoh
*Kipa-Di
*Kipa-Hng
*Kiphula
*Kiphuong
*Kiphu-Thai
*Kipuoc
*Kiqabiao
*Kirade
*Kirengao
*Kiroglai-Cacgia
*Kiroglai-Kaskazini
*Kiroglai-Kusini
*Kiromam
*Kisedang
*Kisila
*Kistieng-Budeh
*Kistieng-Bulo
*Kisui
*Kitai-Daeng
*Kitai-Dam
*Kitai-Dón
*Kitai-Nüa
*Kitai-Pao
*Kitai-Thanh
*Kitai-Yo
*Kitakua
*Kita'oih ya Juu
*Kitày
*Kitay-Boi
*Kitày-Sa-Pa
*Kitày-Tac
*Kitho
*Kithu-Lao
*Kitodrah
*Kitrieng
*Kits'ün-Lao
*Kivietnam
*Kiyue ya Kichina
*Kizhuang-Dai
*Kizhuang-Yang
*Kizhuang-Yongnan
*Kizhuang-Zuojiang

## Tazama pia
*Vietnam
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/VN

*
Vietnam
Orodha ya lugha za Malaysia

right|thumb|Familia za lugha nchini Malaysia
Orodha hii inahusu lugha za Malaysia:

*Kiabai-Sungai
*Kibajau ya Pwani Magharibi
*Kibakati'-Rara
*Kibalau
*Kibanjar
*Kibatek
*Kibelait
*Kiberawan ya Katikati
*Kiberawan-Magharibi
*Kiberawan-Mashariki
*Kibidayuh-Bau
*Kibidayuh-Biatah
*Kibidayuh-Bukar-Sadong
*Kibidayuh-Tringgus-Sembaan
*Kibintulu
*Kibisayah-Brunei
*Kibisayah-Sabah
*Kibonggi
*Kibookan
*Kibrunei
*Kibugis
*Kibukitan
*Kicheq-Wong
*Kiduano
*Kidumpas
*Kidusun ya Katikati
*Kidusun-Sugut
*Kidusun-Tambunan
*Kidusun-Tempasuk
*Kigana
*Kihakka ya Kichina
*Kiiban
*Kiida'an
*Kiingereza
*Kiiranun
*Kijah-Hut
*Kijakun
*Kijava
*Kijehai
*Kikadazan-Labuk-Kinabatangan
*Kikadazan ya Mto Klias
*Kikadazan ya Pwani
*Kikajaman
*Kikalabakan
*Kikayan-Baram
*Kikayan-Rejang
*Kikelabit
*Kikeningau-Murut
*Kikensiu
*Kikenyah Kuu
*Kikenyah-Wahau
*Kikimaragang
*Kikinabatangan ya Juu
*Kikintaq
*Kikiput
*Kikota-Marudu-Talantang
*Kikota-Marudu-Tinagas
*Kikuijau
*Kilahanan
*Kilanoh
*Kilelak
*Kilobu-Lanas
*Kilobu-Tampias
*Kilong-Wat
*Kilotud
*Kilun-Bawang
*Kimah-Meri
*Kimalay
*Kimalay ya Baba
*Kimalay ya Kedah
*Kimalay ya Negeri Sembilan
*Kimalay ya Sabah
*Kimalay Sanifu
*Kimalay ya Visiwa vya Cocos
*Kimandarin ya Kichina
*Kimapun
*Kimelanau ya Daro-Matu
*Kimelanau ya Kanowit-Tanjong
*Kimelanau ya Katikati
*Kimelanau-Sibu
*Kimin-Dong ya Kichina
*Kimin-Nan ya Kichina
*Kiminokok
*Kiminriq
*Kimintil
*Kimolbog
*Kimurik
*Kinarom
*Kiokolod
*Kiorang-Kanaq
*Kiorang-Seletar
*Kipaluan
*Kipapar
*Kipenan-Bah-Biau
*Kipenan-Magharibi
*Kipenan-Mashariki
*Kipunan-Batu 1
*Kipu-Xian ya Kichina
*Kiremun
*Kirungus
*Kisa'ban
*Kisabüm
*Kisalako
*Kisama-Balangingih
*Kisama ya Katikati
*Kisama-Kusini
*Kisebop
*Kisebuyau
*Kisekapan
*Kiselungai-Murut
*Kisemai
*Kisemaq-Beri
*Kisembakung-Murut
*Kisemelai
*Kisemnam
*Kiseru
*Kiserudung-Murut
*Kisian
*Kitagal-Murut
*Kitamil
*Kitatana
*Kitausug
*Kitemiar
*Kitemoq
*Kitemuan
*Kitidong
*Kitimugon-Murut
*Kitobilung
*Kitombonuo
*Kitonga
*Kitring
*Kiukit
*Kiuma'-Lasan
*Kiwolio
*Kiyue ya Kichina

## Tazama pia
*Malaysia
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/MY

*
Malaysia
Orodha ya lugha za Brunei

Orodha hii inaorodhesha lugha za Brunei:

*Kibelait
*Kibisaya-Brunei
*Kibrunei
*Kihakka ya Kichina
*Kiiban
*Kiingereza
*Kilun-Bawang
*Kimalay Sanifu
*Kimandarin ya Kichina
*Kimelanau ya Katikati
*Kimin-Dong ya Kichina
*Kimin-Nan ya Kichina
*Kipenan-Mashariki
*Kitutong
*Kiyue ya Kichina

## Tazama pia
*Brunei
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/BN

*
Brunei
Ubertino wa Casale

**Ubertino wa Casale** (Casale Monferrato, 1259 – 1329 hivi) alikuwa Mfransisko wa Italia maarufu kama kiongozi mmojawapo wa Ndugu wa Kiroho (*Spirituali*), ambao walishika msimamo mkali katika utawa wa Ndugu Wadogo.

## Maandishi
* Ubertino, *Arbor vitae crucifixae Christi*, (1485; reprinted Turin: Bottega d'Erasmo, 1961)

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Ubertino katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki
Pisa

*, yaani *Uwanda wa Miujiza'', kivutio kikubwa cha utalii. Kanisa kuu linazungukwa na batizio na mnara ulioinama.]]
thumb|ramani ya mji wa Pisa
**Pisa** ni mji maarufu wa mkoa wa Toscana, Italia wenye wakazi 88,880 (31-12-2018).

Sehemu ya mji imo katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* Official Abitants statistics 
* Pisa Metropolitan Area 

## Viungo vya nje
* Portale di Pisa e provincia
* Pisan history portal
* Official site of the Pisa Tourist Board 
* Official site of the Municipality of Pisa, including webcams
* Moving Postcards of Pisa 

Jamii:Toscana
Jamii:Urithi wa Dunia
Jamii:Miji ya pwani ya Mediteranea
Batizio

huko Laterano.]]
**Batizio** ni mahali pa kuadhimishia sakramenti ya ubatizo katika dini ya Ukristo. 

Panaweza kupatikana ndani ya kanisa au karibu nalo.

Uzuri wake unaonyesha jinsi waamini walivyojali hatua hiyo ya maisha ya kiroho.

Jamii:Ukristo
Jamii:Ubatizo
Jamii:Usanifu majengo
Mdudu Mkia-sahili

**Wadudu mkia-sahili** ni wadudu wadogo bila mabawa wa nusungeli Protura (ngeli kufuatana na wataalamu wengi) katika nusufaila Hexapoda wasio na serki (cerci). Wana kiwiliwili kilichorefuka chenye urefu wa chini ya mm 2. Hawana macho wala vipapasio na wanakosa hata pigmenti na kwa hivyo wana rangi ya nyeupe au hudhurungi. Hubeba jozi ya kwanza ya miguu juu na kuitumia kama vipapasio. Spishi kadhaa zina spirakulo (spiracle) na trakea (trachea), lakini spishi nyingi hubadilisha gesi kwa njia ya ueneaji. Wadudu hawa wanatokea katika ardhi, chini ya mawe na nyuma ya gome la miti. Wakifugwa hula matitiri waliokufa, kuvu-mizizi na unga wa uyoga na msituni hula yumkini kuvu na maada ya mimea iliyokufa.

## Picha

Protura specimen (Acerentomon species) micrograph.jpg|*Acerentomon* sp.
Protura from Durham, NC, USA..jpg|Spishi kutoko Durham, MMA

Jamii:Wadudu mkia-sahili
Mashindano ya baiskeli

, 2009.]]
**Mashindano ya baiskeli** ni mchezo maarufu katika nchi nyingi duniani unaofanyika kwa namna mbalimbali: kwa siku moja tu au kwa siku kadhaa mfululizo, kwa mtu mmojammoja au kwa vikundi, katika barabara za kawaida, katika njia za mashambani au katika uwanja maalumu, n.k.

Kwa vyovyote mshindi ni yule aliyendesha baiskeli yake kwa kasi zaidi hadi lengo lililopangwa.

Jamii:Michezo
Mashindano ya sleji

thumb|Mchezaji  akiteleza na sleji kwenye barafu
thumb|Mchezaji  akiteleza na sleji kwenye barafu
thumb|Mchezaji  akiteleza na sleji kwenye barafu
**Mashindano ya mbio kwa sleji** ni sehemu ya michezo ya Olimpiki tangu mwaka 1964. 

Kwenye njia za barafu zenye mtelemko mkali sleji zinafikia kasi ya 150 km/h au zaidi. Kwa hiyo ni mchezo wa hatari kiasi na ajali zimetokea mara kadhaa ambako watu wamekufa.

Katika nchi nyingi kwenye kipindi cha barafu na theluji watoto huwa na sleji ndogo: wanazitumia kuteleza chini kwenye mitelemko ya vilima.

Jamii:Michezo
Socialdemokraterna

, Socialdemokraterna]]
**Socialdemokraterna** (S) ni chama cha siasa nchini Uswidi.

## Matokeo ya uchaguzi mkuu 

ImageSize = width:1000 height:240
PlotArea = width:900 height:160 left:25 bottom:60
AlignBars = justify

DateFormat = x.y
Period = from:0 till:55
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:0

PlotData=
  bar:% color:claret width:22   mark:(line,white) align:center fontsize:S
  bar:1911 from:start till:28.5 text:28.5
  bar:1914-3 from:start till:30.1 text:30.1
  bar:1914-9 from:start till:36.4 text:36.4
  bar:1917 from:start till:39.2 text:39.2
  bar:1920 from:start till:36.1 text:36.1
  bar:1921 from:start till:39.4 text:39.4
  bar:1924 from:start till:41.1 text:41.1
  bar:1928 from:start till:37.0 text:37.0
  bar:1932 from:start till:41.1 text:41.1
  bar:1936 from:start till:45.9 text:45.9
  bar:1940 from:start till:53.8 text:53.8
  bar:1944 from:start till:46.7 text:46.7
  bar:1948 from:start till:46.1 text:46.1
  bar:1952 from:start till:46.1 text:46.1
  bar:1956 from:start till:44.6 text:44.6
  bar:1958 from:start till:46.2 text:46.2
  bar:1960 from:start till:47.8 text:47.8
  bar:1964 from:start till:47.3 text:47.3
  bar:1968 from:start till:50.1 text:50.1
  bar:1970 from:start till:45.3 text:45.3
  bar:1973 from:start till:43.8 text:43.8
  bar:1976 from:start till:42.7 text:42.7
  bar:1979 from:start till:43.2 text:43.2
  bar:1982 from:start till:45.6 text:45.6
  bar:1985 from:start till:44.7 text:44.7
  bar:1988 from:start till:43.2 text:43.2
  bar:1991 from:start till:37.7 text:37.7
  bar:1994 from:start till:45.3 text:45.3
  bar:1998 from:start till:36.4 text:36.4
  bar:2002 from:start till:39.9 text:39.9
  bar:2006 from:start till:35.0 text:35.0
  bar:2010 from:start till:30.7 text:30.7
  bar:2014 from:start till:31.0 text:31.0
  

## Viungo vya Nje 
* tovuti ya Socialdemokraterna kwa Kiswidi

Jamii:Uswidi
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura

thumb|right|250px|FUMEC
**Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura** (**FUMEC**) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1965 katika Belo Horizonte, Brazil.

## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Brazil
Orodha ya lugha za Vanuatu

Orodha hii inahusu lugha za Vanuatu:

*Kiakei
*Kiambae-Magharibi
*Kiambae-Mashariki
*Kiamblong
*Kiambrym-Kaskazini
*Kiambrym-Kusini-Mashariki
*Kianeityum
*Kiaore
*Kiapma
*Kiaraki
*Kiaulua
*Kiavava
*Kiaxamb
*Kibaetora
*Kibaki
*Kibanam-Bay
*Kibierebo
*Kibieria
*Kibislama
*Kibutmas-Tur
*Kidaakaka
*Kidixon-Reef
*Kidorig
*Kiefate-Kaskazini
*Kiefate-Kusini
*Kiemae
*Kieton
*Kifaransa
*Kifortsenal
*Kifutuna-Aniwa
*Kihano
*Kihiw
*Kiifo
*Kiingereza
*Kikoro
*Kikwamera
*Kilakon
*Kilamenu
*Kilarevat
*Kilehali
*Kilelepa
*Kilemerig
*Kilenakel
*Kiletemboi
*Kilewo
*Kilitzlitz
*Kilo-Toga
*Kilonwolwol
*Kilorediakarkar
*Kilöyöp
*Kimae
*Kimaewo
*Kimafea
*Kimaii
*Kimalo
*Kimalua-Bay
*Kimaragus
*Kimarino
*Kimaskelynes
*Kimele-Fila
*Kimerei
*Kimorouas
*Kimota
*Kimpotovoro
*Kimwerlap
*Kimwotlap
*Kinaha'ai
*Kinahavaq
*Kinamakura
*Kinarango
*Kinasarian
*Kinavut
*Kineve'ei
*Kineverver
*Kininde
*Kinokuku
*Kinume
*Kiolrat
*Kipaama
*Kipiamatsina
*Kipolonombauk
*Kiport-Sandwich
*Kiport-Vato
*Kirepanbitip
*Kirerep
*Kiroria
*Kisa
*Kisakao
*Kiseke
*Kishark-Bay
*Kisie
*Kisowa
*Kitambotalo
*Kitangoa
*Kitanna-Kaskazini
*Kitanna-Kusini-Magharibi
*Kitasmate
*Kitiale
*Kitolomako
*Kitutuba
*Kiunua
*Kiura
*Kiuripiv-Wala-Rano-Atchin
*Kivalpei
*Kivao
*Kiv'enen-Taut
*Kivera'a
*Kivunapu
*Kivures
*Kiwailapa
*Kiwhitesands
*Kiwusi

## Tazama pia
*Vanuatu
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/VU

*
Vanuatu
Kiaceh

**Kiaceh** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waaceh; wanaishi upande wa Kaskazini wa kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiaceh imehesabiwa kuwa watu milioni tatu na nusu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaceh iko katika kundi la Kichamiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiaceh kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiaceh 
*lugha ya Kiaceh katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ace

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiamahai

**Kiamahai** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waamahai kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiamahai imehesabiwa kuwa watu 50 tu yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamahai iko katika kundi la Kimaluku.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiamahai kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiamahai 
*lugha ya Kiamahai katika Glottolog
*lugha ya Kiamahai kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Mpira wa kikapu

**Mpira wa kikapu** ni aina ya michezo inayopendwa katika sehemu nyingi za dunia na watu wengi hutamani mchezo huu. 

Mara nyingi hufanywa ukumbini wakati timu mbili za wachezaji wanajaribu kuingiza mpira katika kikapu cha timu nyingine. 

Vikapu viko mwishoni mwa upande mwembamba wa uwanja kwa urefu wa mita 3.05. 

Kila timu huwa na wachezaji 5 uwanjani na hadi wachezaji wa kando 7 walio tayari kuchukua nafasi ya mchezaji mwingine muda wowote. 

Kila goli katika kikapu cha upande mwingine linahesabiwa kama pointi 2 au 3, kutegemeana na umbali wa kurusha. Goli la penati huleta pointi 1 tu.
 
## Historia
Mchezo huu ulianzishwa na mwalimu James Naismith kwenye chuo cha Springfield College huko Massachusetts mwaka 1891Alibuni mchezo huo kwa ajili ya wanafunzi wake ili wapate mazoezi wakati wa kipupwe waliposhindwa kucheza nje. 

Mpira wa kikapu ulienea haraka kwenye vyuo vya Marekani, na katika karne ya 20 pia nje ya vyuo.

Mwaka 1936 mchezo huu ulikubaliwa kwenye michezo ya olimpiki.

Hadi leo ligi muhimu zaidi duniani ni ile ya Chama cha Mpira wa Kikapu Marekani.
thumbnail|350px|Vipimo vya uwanja wa mpira wa kikapu

## Kanuni za mpira wa kikapu
Shabaha ya mchezo ni kushinda vikapu vingi kuliko timu nyingine. 

Mpira unaotumiwa kimataifa ni mpira wa ngozi au mata sintetiki wenye kipenyo cha milimita 749 hadi 780 na uzito wa gramu 567 hadi 650.

Uwanja huwa na vipimo vya mita 28 kwa 15. 

Wakati wa mchezo kuna marefa 2-3 uwanjani. Kando ya uwanja hukaa waamuzi wengine wanaoshika wakati na miniti za magoli na makosa.

## Viungo vya nje
* FIBA , Fédération Internationale de Basketball / International Basketball Federation
* IWBF, International Wheelchair Basketball Federation

Jamii:Mpira wa kikapu
Kibajau cha Indonesia

**Kibajau ya Indonesia** (pia **Kiorang-Laut**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabajau kwenye visiwa vya Sulawesi, vya Sunda na vya Maluku kama Bacan, Obi, Kayoa na Sula. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibajau imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibajau iko katika kundi la Kibarito. Kuna lugha nyingine za Kibajau nchini Malaysia na Ufilipino kama k.m. Kimapun.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibajau kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibajau 
*lugha ya Kibajau katika Glottolog
*lugha ya Kibajau kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kibakati'-Rara

'''Kibakati'-Rara** (pia **Kiluru''') ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Wabakati' kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kibakati'-Rara nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 12,000. Pia kuna wasemaji 11,300 nchini Malaysia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibakati'-Rara iko katika kundi la Kiland-Dayak.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibakati'-Rara kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibakati'-Rara 
*lugha ya Kibakati'-Rara katika Glottolog
*lugha ya Kibakati'-Rara kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Jamii:Lugha za Malaysia
Orodha ya lugha za Fiji

Orodha hii inataja lugha za Fiji:

*Kifiji
*Kifiji-Magharibi
*Kigone-Dau
*Kihindi cha Fiji
*Kiingereza
*Kikiribati
*Kilau
*Kilomaiviti
*Kinamosi-Naitasiri-Serua
*Kirotuma

## Tazama pia
*Fiji
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/FJ

*
Fiji
Orodha ya lugha za Polinesia ya Kifaransa

Orodha hii inahusu lugha za Polinesia ya Kifaransa:

*Kiaustral
*Kifaransa
*Kihakka ya Kichina
*Kimangareva
*Kimarkesa-Kaskazini
*Kimarkesa-Kusini
*Kirapa
*Kitahiti
*Kituamotu

## Tazama pia
*Polinesia ya Kifaransa
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/PF

*
Polinesia ya Kifaransa
Orodha ya lugha za Kaledonia Mpya

Orodha hii inahusu lugha za Kaledonia Mpya:

*Kiajie
*Kiarhâ
*Kiarhö
*Kibislama
*Kibwatoo
*Kicaac
*Kicemuhi
*Kidrehu
*Kidrubea
*Kifagauvea
*Kifaransa
*Kifutuna-Mashariki
*Kifwai
*Kihaeke
*Kihaveke
*Kihmwaveke
*Kiiaai
*Kijava ya Kaledonia Mpya
*Kijawe
*Kineku
*Kinelemwa-Nixumwak
*Kinemi
*Kinengone
*Kinumee
*Kinyelayu
*Kiorowe
*Kipaici
*Kipije
*Kipwaamei
*Kipwapwa
*Kisishee
*Kitayo
*Kitiri
*Kivamale
*Kiwaamwang
*Kiwallis
*Kixaracuu
*Kixaragure
*Kiyuanga

## Tazama pia
*Kaledonia Mpya
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/NC

*
Kaledonia Mpya
Orodha ya lugha za Mikronesia

Orodha hii inahusu lugha za Shirikisho la Mikronesia:

*Kichuuk
*Kiingereza
*Kikapingamarangi
*Kikosrae
*Kimokil
*Kimortlock
*Kinamonuito
*Kingatik
*Kinguluwan
*Kinukuoro
*Kipaafang
*Kipingelap
*Kipohnpei
*Kipuluwat
*Kisatawal
*Kiulithi
*Kiwoleai
*Kiyap

## Tazama pia
*Shirikisho la Mikronesia
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/FM

*
Mikronesia
Orodha ya lugha za Visiwa vya Solomon

Orodha hii inahusu lugha za Visiwa vya Solomon:

*Kiaiwoo
*Kiamba
*Kianuta
*Kiareare
*Kiarosi
*Kiasumboa
*Kibabatana
*Kibaeggu
*Kibaelelea
*Kibilua
*Kibirao
*Kiblablanga
*Kibughotu
*Kicheke-Holo
*Kidori'o
*Kidororo
*Kiduke
*Kiengdewu
*Kifagani
*Kifataleka
*Kigao
*Kigela
*Kighanongga
*Kighari
*Kigula'alaa
*Kiguliguli
*Kihoava
*Kiingereza
*Kikahua
*Kikazukuru
*Kikiribati
*Kikokota
*Kikusaghe
*Kikwaio
*Kikwara'ae
*Kilaghu
*Kilau
*Kilavukaleve
*Kilengo
*Kilonggu
*Kilovono
*Kilungga
*Kimalango
*Kimarovo
*Kimono
*Kinalögo
*Kinatügu
*Kiontong-Java
*Kioroha
*Kiowa
*Kipijin ya Kisolomon
*Kirennell-Bellona
*Kiririo
*Kiroviana
*Kisa'a
*Kisavosavo
*Kisikaiana
*Kisimbo
*Kitairaha
*Kitalise
*Kitanema
*Kitanibili
*Kiteanu
*Kitikopia
*Kito'abaita
*Kitouo
*Kiughele
*Kivaeakau-Taumako
*Kivaghua
*Kivangunu
*Kivarisi
*Kiwala
*Kizabana
*Kizazao

## Tazama pia
*Visiwa vya Solomon
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/SB

*
Solomon
Kimono

**Kimono** ni jina la lugha mbili tofauti, yaani

*Kimono inayozungumzwa nchini Kamerun;
*Kimono inayozungumzwa nchini Visiwa vya Solomon.
Orodha ya lugha za Taiwan

right|thumb|Lugha za Taiwan
Orodha hii inahusu lugha za Taiwan:

*Kiamis
*Kiamis-Nataoran
*Kiatayal
*Kibabuza
*Kibasay
*Kibunun
*Kihakka ya Kichina
*Kijapani
*Kikanakanabu
*Kikavalan
*Kiketangalan
*Kikulon-Pazeh
*Kimandarin ya Kichina
*Kimin-Nan ya Kichina
*Kipaiwan
*Kipapora-Hoanya
*Kipuyuma
*Kirukai
*Kisaaroa
*Kisaisiyat
*Kisiraya
*Kitaroko
*Kithao
*Kitsou
*Kiyami

## Tazama pia
*Taiwan
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/TW

*
Taiwan
Orodha ya lugha za Timor-Mashariki

Orodha hii inahusu lugha za Timor ya Mashariki:

*Kiadabe
*Kibaikeno
*Kibunak
*Kifataluku
*Kigalolen
*Kihabun
*Kiidate
*Kikairui-Midiki
*Kikemak
*Kilakalei
*Kimakasae
*Kimakuva
*Kimambae
*Kinauete
*Kipijini ya Timor
*Kireno
*Kitetun
*Kitetun-Dili
*Kitukudede
*Kiwaima'a

## Tazama pia
*Timor ya Mashariki
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/TL

*
Timor ya Mashariki
Orodha ya lugha za Ufilipino

Orodha hii inahusu lugha za Ufilipino:

*Kiadasen
*Kiagta-Alabat
*Kiagta-Cagayan
*Kiagta-Casiguran
*Kiagta-Dicamay
*Kiagta-Dupaninan
*Kiagta-Isarog
*Kiagta-Mlima-Iraya
*Kiagta-Mlima-Iriga
*Kiagta-Pahanan
*Kiagta-Umiray
*Kiagta-Villa-Viciosa
*Kiagutaynen
*Kialangan
*Kialta-Kaskazini
*Kialta-Kusini
*Kiarta
*Kiata
*Kiati
*Kiatta-Faire
*Kiatta-Pamplona
*Kiatta-Pudtol
*Kiayta-Abellen
*Kiayta-Ambala
*Kiayta-Mag-antsi
*Kiayta-Magbukun
*Kiayta-Mag-Indi
*Kiayta-Sorsogon
*Kiayta-Tayabas
*Kibalangao
*Kibantayanon
*Kibantoanon
*Kibatak
*Kibaybayanon
*Kibikol-Albay ya Magharibi
*Kibikol-Buhi'non
*Kibikol-Catanduanes ya Kaskazini
*Kibikol-Catanduanes ya Kusini
*Kibikol ya Katikati
*Kibikol-Libon
*Kibikol-Miraya
*Kibikol-Rinconada
*Kibinukid
*Kibinukidnon-Kaskazini
*Kibinukidnon-Kusini
*Kiblaan-Koronadal
*Kiblaan-Sarangani
*Kibolinao
*Kibontok-Kaskazini
*Kibontok ya Katikati
*Kibontok-Kusini
*Kibontok-Kusini-Magharibi
*Kibontok-Mashariki
*Kibuhid
*Kibutuanon
*Kicaluyanun
*Kicapiznon
*Kicebuano
*Kichavacano
*Kicuyonon
*Kidavawenyo
*Kidumagat-Remontado
*Kifilipino
*Kiga'dang
*Kigaddang
*Kigiangan
*Kihanunoo
*Kihigaonon
*Kihiligaynon
*Kihispania
*Kiibaloi
*Kiibanag
*Kiibatan
*Kiifugao-Amganad
*Kiifugao-Batad
*Kiifugao-Mayoyao
*Kiifugao-Tuwali
*Kiilocano
*Kiilongot
*Kiinabaknon
*Kiinakeanon
*Kiingereza
*Kiinonhan
*Kiiranun
*Kiiraya
*Kiisinai
*Kiisnag
*Kiitawit
*Kiitneg-Banao
*Kiitneg-Binongan
*Kiitneg-Inlaod
*Kiitneg-Maeng
*Kiitneg-Masadit
*Kiitneg-Moyadan
*Kiivatan
*Kiiwaak
*Kikagayanen
*Kikalagan
*Kikalagan-Kagan
*Kikalinga-Butbut
*Kikalinga-Kusini
*Kikalinga-Limos
*Kikalinga-Lubuagan
*Kikalinga-Mabaka
*Kikalinga-Majukayang
*Kikalinga-Tanudan
*Kikallahan-Kayapa
*Kikallahan-Keley-i
*Kikallahan-Tinoc
*Kikamayo
*Kikankanaey
*Kikankanay-Kaskazini
*Kikarao
*Kikasiguranin
*Kikatabaga
*Kikinabalian
*Kikinaray-a
*Kimaguindanaon
*Kimalaynon
*Kimamanwa
*Kimandarin ya Kichina
*Kimandaya
*Kimanide
*Kimanobo-Agusan
*Kimanobo-Ata
*Kimanobo ya Bukidnon Magharibi
*Kimanobo-Cotabato
*Kimanobo-Dibabawon
*Kimanobo-Ilianen
*Kimanobo-Kinamiging
*Kimanobo-Matigsalug
*Kimanobo-Obo
*Kimanobo-Rajah-Kabunsuwan
*Kimanobo-Sarangani
*Kimansaka
*Kimapun
*Kimaranao
*Kimasbatenyo
*Kimin-Nan ya Kichina
*Kimolbog
*Kipalawano ya Brooke's Point
*Kipalawano ya Katikati
*Kipalawano-Kusini-Magharibi
*Kipampangan
*Kipangasinan
*Kiparanan
*Kiporohanon
*Kiratagnon
*Kiromblomanon
*Kisama-Balangingih
*Kisama ya Katikati
*Kisama-Kusini
*Kisama-Pangutaran
*Kisambal
*Kisambal-Botolan
*Kisangil
*Kisangir
*Kisorsoganon-Kaskazini
*Kisorsoganon-Kusini
*Kisubanen-Kaskazini
*Kisubanen ya Katikati
*Kisubanen-Kolibugan
*Kisubanen-Kusini
*Kisubanen-Magharibi
*Kisubanen-Mashariki
*Kisulod
*Kisurigaonon
*Kitadyawan
*Kitagabawa
*Kitagakaulo
*Kitagalog
*Kitagbanwa
*Kitagbanwa-Calamian
*Kitagbanwa ya Katikati
*Kitandaganon
*Kitausug
*Kitawbuid-Magharibi
*Kitawbuid-Mashariki
*Kitboli
*Kitiruray
*Kiwaray-Waray
*Kiyakan
*Kiyogad
*Kiyue ya Kichina

## Tazama pia
*Ufilipino
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/PH

*
Ufilipino
Kibakati'

'''Kibakati' '''ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabakati' kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kibakati' imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibakati' iko katika kundi la Kiland-Dayak.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibakati' kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibakati' 
*lugha ya Kibakati' katika Glottolog
*lugha ya Kibakati' kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiende

Jina la **Kiende** huweza kurejea mambo tofauti, k.m.

* tarafa katika Mkoa wa Zaire nchini Angola;
* lugha ya Kiende kisiwani kwa Flores, Indonesia;
* jina lingine kwa lugha ya Kibaras nchini Indonesia.
Kibati (lugha)

**Kibati** ni jina la lugha tofauti, k.m.

*Kibati, lugha nchini Kamerun;
*Kibati, lugha nchini Indonesia.
Kibidayuh-Biatah

**Kibidayuh ya Biatah** (pia **Kilandu**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wabiatah kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibiatah imehesabiwa kuwa watu 63,900 nchini Malaysia na 8480 nchini Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiatah iko katika kundi la Kiland-Dayak.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibiatah kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibiatah 
*lugha ya Kibiatah katika Glottolog
*lugha ya Kibiatah kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Malaysia
Jamii:Lugha za Indonesia
Kirote

**Kirote** ni jina la lugha mbalimbali za Indonesia kwenye kisiwa cha Rote, kama vile Kibilba, Kidela-Oenale, Kidengka, Kilole, Kirikou, Kitermanu na Kitii.

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiboano cha Maluku

**Kiboano ya Maluku** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waboano kwenye visiwa vya Seram na Boano. Isichanganywe na lugha ya Kiboano izungumzwayo kisiwani Sulawesi; ni lugha tofauti. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiboano imehesabiwa kuwa watu 3240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiboano iko katika kundi la Kimaluku.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiboano kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiboano 
*lugha ya Kiboano katika Glottolog
*lugha ya Kiboano kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kinahina

**Kinahina** ni jina-badala la lugha mbili tofauti kwenye kisiwa cha Sulawesi nchini Indonesia, yaani Kibungku na Kimori-Bawah.
Kidia

Jina la **Kidia** huweza kurejea lugha tofauti, k.m.

*Kidia, lugha nchini Papua Guinea Mpya;
*jina lingine la Kibuol, lugha nchini Indonesia.
Kiburu

**Kiburu** ni jina la lugha tofauti, k.m.

*Kiburu, lugha nchini Nigeria;
*Kiburu, lugha nchini Indonesia;
*jina lingine la lugha ya Kilisela, pia nchini Indonesia.
Kiburusu

**Kiburusu** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waburusu kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiburusu imehesabiwa kuwa watu 4350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburusu iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiburusu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiburusu 
*lugha ya Kiburusu katika Glottolog
*lugha ya Kiburusu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Chris Pratt

**Chris Pratt** (alizaliwa  21 Juni 1979) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Orodha ya lugha za Kamboja

Orodha hii inahusu lugha za Kamboja:

*Kibrao
*Kicham-Magharibi
*Kihakka ya Kichina
*Kijarai
*Kikaco'
*Kikavet
*Kikhmer-Kati
*Kikraol
*Kikru'ng 2
*Kikuy
*Kilao
*Kilao-Phuon
*Kimnong-Kati
*Kipear
*Kisamre
*Kisa'och
*Kisomray
*Kistieng ya Bulo
*Kisuoy
*Kitampuan
*Kithai
*Kivietnam

## Tazama pia
*Kamboja
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/KH

*
Kamboja
Orodha ya lugha za Singapuri

Orodha hii inahusu lugha za Singapuri:

*Kibengali
*Kigujarati
*Kihakka ya Kichina
*Kihindi
*Kiingereza
*Kijava
*Kimadura
*Kimalay
*Kimalayalam
*Kimalay ya Baba
*Kimalay Sanifu
*Kimandarin ya Kichina
*Kimin-Bei ya Kichina
*Kimin-Dong ya Kichina
*Kimin-Nan ya Kichina
*Kiorang-Seletar
*Kipanjabi-Mashariki
*Kipu-Xian ya Kichina
*Kisindhi
*Kisingapuri ("Singlish")
*Kisinhala
*Kitamil
*Kitelugu
*Kiyue ya Kichina

## Tazama pia
*Singapuri
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/SG

*
Singapuri
Orodha ya lugha za Palau

Orodha hii inahusu lugha za Palau:

*Kiingereza
*Kijapani
*Kipalau
*Kisonsorol
*Kitobian

## Tazama pia
*Palau
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/PW

*
Palau
Kindau

**Kindau** huweza kurejea lugha mbili tofauti, yaani

*Kindau inayozungumzwa nchini Msumbiji na Zimbabwe;
*Kindau ambayo ni jina lingine kwa Kidhao inayozungumzwa nchini Indonesia.
Kidusner

**Kidusner** ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wadusner kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2007 hakuwa na wasemaji wa Kidusner; imesemekana kwamba mwaka wa 1978 kulibaki wazee sita tu walioweza kuongea Kidusner. Kwa sasa, lugha ya Kidusner imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidusner iko katika kundi la Kibiakiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidusner kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidusner 
*lugha ya Kidusner katika Glottolog
*lugha ya Kidusner kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kihukumina

**Kihukumina** (pia **Kibambaa**) ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wahukumina kwenye kisiwa cha Buru. Hakuna watu wanaojulikana kuongea lugha ya Kihukumina, maana yake lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihukumina iko katika kundi la Kimalayo-Polinesia kama lugha nyingi za Kiaustronesia; haiwezekani kuiainisha kwa usahihi zaidi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihukumina kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihukumina 
*lugha ya Kihukumina katika Glottolog
*lugha ya Kihukumina kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kikaili cha Da'a

'''Kikaili ya Da'a** (pia **Kibinggi**, **Kibunggu** au **Kida'a''') ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaili kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaili ya Da'a imehesabiwa kuwa watu 55,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaili ya Da'a iko katika kundi la Kicelebiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikaili ya Da'a kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kida'a 
*lugha ya Kida'a katika Glottolog
*lugha ya Kikaili ya Da'a kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiimroing

**Kiimroing** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waimroing kwenye kisiwa cha Babar. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiimroing imehesabiwa kuwa watu 560 tu. Tena, Waimroing wengi wameanza kuacha lugha yao, maana yake Kiimroing iko hatarini kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiimroing iko katika kundi la Kibabar.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiimroing kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiimroing 
*lugha ya Kiimroing katika Glottolog
*lugha ya Kiimroing kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kikayan cha Busang

**Kikayan ya Busang** (pia **Kibusang**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Busang imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Busang iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikayan ya Busang kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikayan ya Busang 
*lugha ya Kikayan ya Busang katika Glottolog
*lugha ya Kikayan ya Busang kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kikei

**Kikei** (pia **Kisaumlaki**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakei kwenye visiwa vya Kei, Kecil, Besar na vinginevyo. Pia Wakei wengine wamehamia visiwa vya Kur. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikei imehesabiwa kuwa watu 85,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikei iko katika kundi la Kimaluku.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikei kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikei 
*lugha ya Kikei katika Glottolog
*lugha ya Kikei kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kikelabit

**Kikelabit** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wakelabit kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikelabit nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 4000. Pia kuna wasemaji 640 nchini Indonesia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikelabit iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikelabit kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikelabit 
*lugha ya Kikelabit katika Glottolog
*lugha ya Kikelabit kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Malaysia
Jamii:Lugha za Indonesia
Kikemak

**Kikemak** (pia **Kiema**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor-Mashariki na Indonesia inayozungumzwa na Wakemak kwenye kisiwa cha Timor. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikemak imehesabiwa kuwa watu 62,000 nchini Timor-Mashariki na 10,000 nchini Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikemak iko katika kundi la Kitimor-Babar.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikemak kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikemak 
*lugha ya Kikemak katika Glottolog
*lugha ya Kikemak kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Timor ya Mashariki
Jamii:Lugha za Indonesia
Kikenyah cha Wahau

**Kikenyah ya Wahau** (pia '''Kilebu'-Kulit''') ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wakenyah kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikenyah ya Wahau imehesabiwa kuwa watu 8000 nchini Indonesia na 1000 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikenyah ya Wahau iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikenyah ya Wahau kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikenyah ya Wahau 
*lugha ya Kikenyah ya Wahau katika Glottolog
*lugha ya Kikenyah ya Wahau kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Malaysia
Jamii:Lugha za Indonesia
Kiadi

Jina la **Kiadi** laweza kurejea lugha tofauti, k.m.

* lugha ya Kiadi nchini Indonesia;
* lugha ya Kiadi nchini Uhindi.
Kikuri

**Kikuri** (pia **Kimodan** au **Kinabi**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakuri kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kikuri imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kwa vile Wakuri wengi wameacha lugha yao, Kikuri iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha Kikuri haijaainishwa kwa ndani zaidi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikuri kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikuri 
*lugha ya Kikuri katika Glottolog
*lugha ya Kikuri kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kikonjo cha Milimani

**Kikonjo ya Milimani** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakonjo kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikonjo ya Milimani imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonjo ya Milimani iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikonjo ya Milimani kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikonjo ya Milimani 
*lugha ya Kikonjo ya Milimani katika Glottolog
*lugha ya Kikonjo ya Milimani kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kinabi

**Kinabi** ni jina la lugha mbalimbali, k.m.

*lugha izungumzwayo nchini Indonesia;
*lugha izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Orodha ya lugha za Madagaska

Orodha hii inaorodhesha lugha za Madagaska:

*Kifaransa
*Kiingereza
*Kimalagasy
*Kimalagasy ya Antankarana
*Kimalagasy ya Bara
*Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kaskazini
*Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kusini
*Kimalagasy ya Masikoro
*Kimalagasy ya Sakalava
*Kimalagasy Sanifu
*Kimalagasy ya Tandroy-Mahafaly
*Kimalagasy ya Tanosy
*Kimalagasy ya Tesaka
*Kimalagasy ya Tsimihety
*Kimaore
*Kimwali
*Kindzwani
*Kingazidja

## Tazama pia
*Madagaska
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/MG

*
Madagaska
Kimalagasy cha Antankarana

**Kimalagasy ya Antankarana** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Antankarana imehesabiwa kuwa watu 330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Antankarana iko katika kundi la Kibarito.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalagasy ya Antankarana kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalagasy ya Antankarana 
*lugha ya Kimalagasy ya Antankarana katika Glottolog
*lugha ya Kimalagasy ya Antankarana kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Madagaska
Kimalagasy Sanifu

**Kimalagasy Sanifu** (pia **Kimalagasy cha Juu**) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy; tena ndiyo lugha rasmi ya Madagaska. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kimalagasy Sanifu iko katika kundi la Kibarito.

Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy Sanifu ilihesabiwa kuwa 7,520,000. Pia kuna wasemaji 8000 nchini Reunion na 700 nchini Komori.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimalagasy Sanifu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimalagasy Sanifu 
*lugha ya Kimalagasy Sanifu katika Glottolog
*lugha ya Kimalagasy Sanifu kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Madagaska
Jamii:Lugha za Komori
Jamii:Lugha za Réunion
Jamii:Lugha za Kiaustronesia
Kimalagasy

**Kimalagasy** ni mlolongo wa lugha za Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Lugha za Kimalagasy hasa ni Kiantankarana, Kibara, Kibetsimisaraka-Kaskazini, Kibetsimisaraka-Kusini, Kimasikoro, Kisakalava, Kimalagasy Sanifu, Kitandroy-Mahafaly, Kitanosy, Kitesaka na Kitsimihety. Idadi ya wasemaji wote wa lugha za Kimalagasy imezidi watu milioni 16. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, lugha za Kimalagasy iko katika kundi la Kibarito.

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kimalagasy 
*lugha za Kimalagasy katika Glottolog
*lugha za Kimalagasy kwenye Ethnologue
 

Jamii:Lugha za Madagaska
Kimaore

**Kimaore** (au **Shimaore**) ni lugha ya Kibantu nchini Mayote inayozungumzwa na Wakomori. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimaore kisiwani kwa Mayotte imehesabiwa kuwa watu 92,800. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Madagaska na 1500 kisiwani kwa Reunion. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimaore iko katika kundi la G40, yaani iko karibu na Kiswahili.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimaore kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimaore 
*lugha ya Kimaore katika Glottolog
*lugha ya Kimaore kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Mayotte
Jamii:Lugha za Madagaska
Jamii:Lugha za Réunion
Jamii:Lugha za Kibantu
Kianzwani

**Kianzwani** (pia **Shindzwani**) ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa katika kisiwa cha Anzwani nchini Komori. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinzwani kisiwani kwa Komori imehesabiwa kuwa watu 264,000. Pia kuna wasemaji 8000 nchini Madagaska na 3000 kisiwani kwa Reunion. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinzwani iko katika kundi la G40, yaani iko karibu na Kiswahili.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kindzwani kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kindzwani 
*lugha ya Kindzwani katika Glottolog
*lugha ya Kindzwani kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Komori
Jamii:Lugha za Madagaska
Jamii:Lugha za Réunion
Jamii:Lugha za Kibantu
Kingazija

**Kingazija** (pia **Shingazidja**) ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa hasa katika kisiwa cha Ngazija nchini Komori, lakini pia kati visiwa vingine vya nchi hiyo na kisiwani kwa Mayotte. Pia kuna wasemaji 8,000 nchini Madagaska na 4,000 kisiwani kwa Reunion. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingazidja kiko katika kundi la G40, yaani iko karibu na Kiswahili.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kingazidja kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kingazidja 
*lugha ya Kingazidja katika Glottolog
*lugha ya Kingazidja kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Komori
Jamii:Lugha za Madagaska
Jamii:Lugha za Réunion
Jamii:Lugha za Kibantu
Kilaha

**Kilaha** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Walaha kwenye kisiwa cha Ambon. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kilaha imehesabiwa kuwa watu 3890. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilaha iko katika kundi la Kimaluku.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilaha kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilaha 
*lugha ya Kilaha katika Glottolog
*lugha ya Kilaha kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Indonesia
Kiikwo

**Kiikwo** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waikwo. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiikwo imehesabiwa kuwa watu 260,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiikwo iko katika kundi la Kiigboidi ikiwa karibu sana hasa na Kiezaa, Kiizi na Kimgbo.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiikwo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiikwo
*lugha ya Kiikwo kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Nigeria
Ming'oko

'''Ming'oko''' ni aina ya viazi vilivyo na mnasaba na kiazi kikuu. Hutumiwa kama chakula katika maeneo ya Kusini mwa Tanzania hususani katika Mkoa wa Mtwara. Ming'oko hukua juu ya mizizi ya mmea utambaao unaoitwa mtipu (*Dioscorea hirtiflora*).

Ming'oko kwa kawaida huwa haipandwi, huvunwa tu katika misitu kama yavunwavyo tunda pori.

## Upatikanaji
Katika mkoa wa Mtwara ming'oko hupatikana sana katika vijiji kama Mtimbwilimbwi, Nanyamba (Nambahu) na kadhalika. 

Mtipu hupatikana na hustawi hasa katika mapori au misitu ambayo imekaa miaka mingi sana bila ya kufanywa shughuli za kilimo.

Ming'oko pia imekuwa ikitumika kama biashara kutokana na kupendwa kwake, huwa inauzwa mibichi au ambayo tayari imeshapikwa.

## Matayarisho
Ming'oko ikishavunwa husafishwa na kupikwa na maji na chumvi kama kiungo pekee. Ikishaiva huwekwa katika sahani au ungo, tayari kwa kuliwa.

Watu wengi hupenda kula pamoja na pilipili iliyosagwa na chumvi pamoja.

Ming'oko pia hupondwa ili kuwa chakula kiitwacho kiasili kule kusini **chikandanga**.

Wakati mwingine hupondwa pamoja na unga hasa wa mhogo pamoja na viungo vingine ili kutumika kama mboga iitwayo **nnabuhulie** kule Mtwara: ni neno la lugha ya Kimakonde cha Mtwara linalomaanisha *"msile kwa mboga nyingi"*.

## Ladha
Ming'oko haina ladha bainifu, ina asili tu ya ubaridi ambapo ikiliwa pamoja na chumvi au pilipili inaburudisha.

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Como

lake.]]
**Como** (kwa Kilatini *Novum Comum*) ni mji wa Lombardia, Italia Kaskazini wenye wakazi 82.522 (2018).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Lombardia
Luigi Guanella

, Rovigo.]]
**Luigi Guanella** (Fraciscio di Campodolcino, karibu na Como, 19 Desemba 1842 – Como, 24 Oktoba 1915) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia Kaskazini. 

Alianzisha mashirika ya kitawa ya Mabinti wa Mt. Maria wa Maongozi ya Mungu (1890) na Watumishi wa Upendo huko Como (24 Machi 1908), akishirikiana na rafiki zake David Albertario na Giuseppe Toniolo, halafu Chama cha Mt. Yosefu (1914) kwa msaada wa mwanachama wake wa kwanza, Papa Pius X. 

Yote hayo yalitokana na huruma yake kubwa kwa maskini ya kila aina, ili kuwatimizia mahitaji yao na kuwaokoa duniani kote . 

Kaulimbiu ya Watumishi wa Upendo ni: *In Omnibus Charitas* – *Upendo katika mambo yote*.

Guanella alitangazwa mwenye heri na Papa Paulo VI mwaka 1964, halafu mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 23 Oktoba 2011. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wafransisko
Kinga wa Hungaria

**Kinga wa Hungaria** au **wa Polandi** (pia **Kunegunda, Kunigunda, Kioga, Zinga**; Esztergom, Hungaria, 5 Machi 1224 &ndash; 24 Julai 1292) alikuwa malkia, binti mfalme Bela IV wa Hungaria, na mke wa Boleslao V wa Polandi. 

Familia yake asili ilizaa watakatifu mbalimbali, yeye akiwa mmojawapo. Katika ndoa yake inasadikika kwamba waliishi kama kaka na dada, ingawa mwanzoni mumewe hakupenda.

Pamoja na hayo, Kinga alijitahidi sana kuwatendea kwa huruma mafukara na wagonjwa, wakiwemo wakoma. 

Alipofiwa mumewe (1279), aliuza mali yake yote na kugawa mapato yote kwa maskini. 

Halafu alikataa madaraka yake ya kiserikali akajiunga na monasteri ya Waklara aliyokuwa ameianzisha huko Sandec (Stary Sącz), alipoishi hadi mwisho katika sala tu, asipotaka kabisa itajwe asili yake. 

Papa Aleksanda VIII alimtangaza mwenye heri mwaka 1690. Halafu Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Juni 1999.  

Tangu mwaka 1695 anaheshimiwa kama msimamizi wa Polandi na Lithuania. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1224

Jamii:wamonaki