Miji-dola ya Waswahili

**Miji-dola ya Waswahili** ilikuwa miji huru, inayojitegemea na kujiongoza, ambayo ilikuwa kwenye pwani ya Waswahili ya Afrika Mashariki kati ya karne ya 8 na 16. Hiyo ilikuwa hasa vituo vya pwani, ikiwemo Lamu, Mombasa , Kilwa na mingineyo ambayo ilistawi kutokana na maeneo yao bora kando ya mitandao ya biashara ya Bahari ya Hindi, ikiruhusu mwingiliano kati ya Afrika, Mashariki ya Kati na Asia.

Miji hii ilijulikana kwa usanifu wake wa kipekee uliotumia mawe ya matumbawe, lugha ya Kiswahili yenye athari za Kiarabu, na utawala wa kifalme au wa miji uliokuwa na madola ya kifamilia au ya kifalme. Biashara ya bidhaa kama dhahabu, pembe za ndovu, karafuu, na watumwa iliiweka miji-dola hii katika nafasi ya kimataifa, huku wakazi wake wakishirikiana na wafanyabiashara kutoka Uarabuni, Uajemi, Uhindi, na hata China. Ingawa miji hii ilikuwa huru, mara nyingi ilihusiana kwa karibu kupitia ndoa, dini ya Kiislamu, na utamaduni wa pamoja wa Waswahili.

## Iliundwa 
Kuanzia karne ya 8 Waswahili walianzisha mitandao ya biashara na wafanyabiashara Waarabu, Waajemi, Wahindi, Wachina, na wafanyabiashara wa Kusini-Mashariki mwa Asia, wakijihusisha katika biashara iliyojulikana kama Biashara ya Bahari ya Hindi. Njia hizi za biashara zilileta ushawishi wa tamaduni mbalimbali kwa Waaswahili kutoka kwa Kiarabu, Waajemi, Wahindi, na Wachina. Kufikia karne ya 10, miji mingi ikiwemo Kilwa, Malindi, Gedi, Pate, Komoro, na Zanzibar, ilistawi kando ya Pwani ya Kiswahili na visiwa vya karibu. Miji hii ilikuwa na idadi kubwa ya Waislamu, tamaduni tofauti, na uhuru wa kisiasa.

Ufanisi wao ulitokana na jukumu la watu wa Kiswahili kama wahusika kati, wakihusisha biashara kati ya wafanyabiashara wa eneo la ndani na wale kutoka Arabia, Persia, Indonesia, Malaysia, India na China. Walishindana kwa kupata fursa ya biashara ya faida kutoka Eneo la Maziwa Makuu, wakisafirisha bidhaa kama chumvi, mbao za mpingo, dhahabu, meno ya tembo, mti wa sandalwood na watumwa. Hata hivyo, miji hii ilianza kudhoofika katika karne ya 16, hasa kutokana na kuwasili kwa Wareno. Hii ilielezea kuanguka kwa vituo vya biashara vya Kiswahili na kuanguka kwa biashara ya Kiafrika na Kiasia kote katika Bahari ya Hindi.

## Ilisambaratika
Kusambaratika kwa miji-dola ya Waswahili kulianza katika karne ya 16 baada ya kuwasili kwa Wareno katika pwani ya Afrika ya Mashariki. Kwa kutumia nguvu za kijeshi, Wareno waliteka miji mikuu ya biashara kama Kilwa, Mombasa na Sofala, wakivuruga utawala wa wenyeji na kuweka vituo vyao vya kibiashara na kijeshi. Hii ilisababisha kupungua kwa uhuru wa miji hiyo, ukosefu wa usalama wa baharini, na hatimaye kudhoofika kwa uchumi uliotegemea biashara ya kimataifa. Wafanyabiashara na watawala wa Kiarabu waliokuwa washirika wa miji hiyo pia waliondolewa au kupigwa vita, jambo lililozidi kuharibu ushirikiano wa kibiashara wa muda mrefu.

Zaidi ya mashambulizi ya kijeshi, sababu nyingine muhimu ya kusambaratika ilikuwa mabadiliko ya njia za biashara za baharini, ambapo miji ya Waswahili ilianza kupitwa na muda. Kuongezeka kwa ushindani kutoka kwa makoloni ya Kizungu na kuimarika kwa miji ya ndani ya bara kulipunguza umuhimu wa miji ya pwani. Aidha, migogoro ya ndani kati ya familia za kifalme na kupotea kwa mshikamano wa kisiasa kuliifanya miji hii ishindwe kujiimarisha dhidi ya wakoloni. Kufikia karne ya 19, miji-dola ya Waswahili ilikuwa imepoteza hadhi yake kama vituo vikuu vya siasa, utamaduni na biashara katika Afrika ya Mashariki.
Gede lilisambaratika kutokana na mabadiliko ya njia za biashara, kupungua kwa vyanzo vya maji, na uwezekano wa kushambuliwa na wageni au jamii jirani. Uchunguzi pia unaonyesha kuwa wakazi wake walilihama polepole bila uharibifu mkubwa wa kivita.

## Biashara 
Ukuaji wa biashara ya Bahari ya Hindi kati ya Asia na Afrika ulisababisha maendeleo ya miji ya majimbo yenye ushawishi katika Afrika Mashariki. Biashara ilihusisha ubadilishanaji wa bidhaa za ndani na kimataifa. Miji hii ya majimbo ilifanya biashara na falme kama Ufalme Mkuu wa Zimbabwe ili kupata rasilimali muhimu kama dhahabu, meno ya tembo na chuma, ambazo zilikuwa bidhaa kuu za usafirishaji kutoka katika eneo hili. Walileta bidhaa kutoka Asia, ikiwemo hariri, pamba na Kauri.

## Marejeo 
Jamii:Afrika ya Mashariki
Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:Historia ya Msumbiji
Jamii:Historia ya Somalia
Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:Waswahili
Jamii:Historia ya Komori