open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Makabila ya Jibuti

**Makabila ya Jibuti** ni pamoja na:

* Wasomali – kundi kubwa zaidi, huzungumza Kisomali, wanajulikana kwa maisha ya ufugaji, ushairi wa jadi, na tamaduni za Kiislamu.
* Waafar – jamii ya pili kwa ukubwa, huzungumza Kiafar, wanaishi maeneo ya jangwani, wanajulikana kwa tamaduni za kuhamahama na ibada za jadi.
* Waarabu – jamii ndogo ya pwani, huzungumza Kiarabu, wanahusiana na historia ya biashara ya Bahari Nyekundu.
* Wafaransa – jamii ya wahamiaji wa kikoloni, huzungumza Kifaransa, wamechangia katika elimu na utawala wa kisasa.
* Wakushiti wengine – jamii ndogo za Kiafrika zenye mchanganyiko wa tamaduni za ndani na nje.

Lugha rasmi ni Kifaransa na Kiarabu, lakini Kisomali na Kiafar hutumika sana katika maisha ya kila siku.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Jibuti
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Kamerun

Makabila ya Kamerun ni pamoja na:

* Wabamileke – kundi kubwa la Kibantu kutoka nyanda za juu za Magharibi, wanajulikana kwa mfumo wa kifalme wa jadi (Fon), mavazi ya rangi ang’avu, na sherehe kama Ngonso Festival.
* Wabaka – jamii ya Grassfields Bantu kutoka Kaskazini-Magharibi, wana historia ya kifalme, lugha za kikoo, na tamaduni za ususi, ngoma na mavazi ya kitamaduni.
* Wafulbe – jamii ya wafugaji wa Kiislamu wanaopatikana Kaskazini, huzungumza Kifulfulde na wanajulikana kwa utawala wa kiemiri.
* Waduala – jamii ya pwani ya Kusini-Magharibi, huzungumza Kiduala, wanahusiana na historia ya biashara ya baharini na utamaduni wa miji.
* Wabassa – jamii ya mto Sanaga, wanajulikana kwa uvuvi, sanaa ya ufinyanzi, na tamaduni za kijamaa.
* Wakirdi – jamii ya milimani ya Kaskazini, huzungumza lugha za Chadic, wanahifadhi mila za jadi na ibada za mizimu.

Kamerun ina zaidi ya makabila 250, yakionyesha mchanganyiko wa lugha, dini, na tamaduni. Lugha rasmi ni Kifaransa na Kiingereza, lakini lugha za asili kama Kifulfulde, Kibamileke, na Kibaka hutumika sana.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Kamerun
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Kodivaa

Makabila ya Kodivaa (Côte d’Ivoire) ni zaidi ya 60, yakigawanyika katika makundi makuu ya lugha: Wamande, Wagur, Wavoltaic, Wakru, na Wasan. Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wabaoulé – kundi kubwa la Wamande, huzungumza Kibaoulé, wanajulikana kwa sanaa ya ufinyanzi, barakoa, na utawala wa kifalme wa jadi.
* Wasenoufo – jamii ya kaskazini, huzungumza Kisenoufo, wanajulikana kwa kilimo cha pamba na tamaduni za ibada za mizimu.
* Wabeté – jamii ya magharibi, huzungumza Kibeté, wanajulikana kwa muziki wa jadi na sanaa ya kuchora.
* Wadioula – jamii ya wafanyabiashara wa Kiislamu, huzungumza Kidioula, wanahusiana na historia ya biashara ya karne ya kati.
* Waguro – jamii ya kati, wanajulikana kwa ngoma ya Zaouli yenye miondoko ya haraka na mavazi ya rangi.
* Wanzima – jamii ya kusini, wanajulikana kwa sherehe ya Abissa inayoadhimisha msamaha wa kijamii na mshikamano wa jamii.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za asili kama Kibaoulé, Kidioula, Kisenoufo, na Kibeté hutumika sana katika maisha ya kila siku. Dini kuu ni Ukristo, Uislamu, na imani za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Kodivaa
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Komori

**Makabila ya Komori** ni mchanganyiko wa jamii za Bantu, Waarabu, Waparsi, na Wamalay, yakionyesha historia ya uhamiaji na biashara ya visiwa hivyo vya Bahari ya Hindi. Baadhi ya makabila yanayotambulika ni:

* Washirazi – jamii yenye asili ya Kiarabu na Kiafrika, wanajulikana kwa tamaduni za Kiislamu, lugha ya Kikomori, na historia ya kifalme.
* Wamwai – jamii ya kisiwa cha Mwali, wanajulikana kwa kilimo cha vanila na tamaduni za kijamaa.
* Waanzwani – jamii ya kisiwa cha Anzwani, huzungumza lahaja ya Kikomori, wanajulikana kwa biashara ya baharini na ususi wa jadi.
* Wangazija – jamii ya kisiwa cha Ngazija, wanajulikana kwa utawala wa jadi wa sultani, ngoma za kitamaduni, na mavazi ya harusi ya rangi ang’avu.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini Kikomori (mchanganyiko wa Kiswahili, Kiarabu, na Kifaransa) hutumika sana. Dini kuu ni Uislamu, unaoathiri sana tamaduni na sheria za kijamii.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Komori
Jamii:Afrocrowd 2025
Kituo cha Hongyanping

**Hongyanping Station** ni kituo katika tawi la maonyesho ya kimataifa la laini ya Chongqing Rail Transit katika manispaa ya Chongqing, Uchina,  ambayo ilifunguliwa mwaka wa 2020. 

## Marejeo 
Jamii:Uchina
David Gikaria

**David Gikaria** ni mwanasiasa wa Kenya kutoka chama cha Kidemokrasia cha Muungano  Katika uchaguzi mkuu nchini Kenya wa mwaka 2022, alichaguliwa kuongoza kwa muhula wa tatu kama Mbunge wa Nakuru Town Mashariki . 

## Tanbihi
## Marejeo 
* 
* 

Jamii:Bunge la Taifa la 12 Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanasiasa wa Kenya
Fouad Abdelmoumni

**Fouad Abdelmoumni** (Kiarabu: فؤاد عبد المومني) ni mwanaharakati wa haki za binadamu na mwanauchumi kutoka Morocco.  Fouad amekuwa katibu mkuu wa Transparency Maroc tangu tarehe 13 Februari 2016. Pia alikuwa mkurugenzi mkuu wa NGO ya Al Amana kuanzia 1997 hadi 2010.

## Marejeo
Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ni zaidi ya 200, yakigawanyika katika makundi makuu ya lugha: Wabantu, Waniloti, Wakushi, na Wapygmy. Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wakongo – jamii ya magharibi, huzungumza Kikongo, wanajulikana kwa historia ya Ufalme wa Kongo na tamaduni za ibada za jadi.
* Walangala – jamii ya kati, huzungumza Kilingala, wanajulikana kwa muziki wa Soukous na tamaduni za mijini.
* Wakatanga – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Kitetela na Kibemba, wanajulikana kwa utajiri wa madini na tamaduni za kilimo.
* Wakuba – jamii ya mashariki, huzungumza Kikuba, wanajulikana kwa sanaa ya ufinyanzi na ibada za mizimu.
* Wakusu – jamii ya milimani ya mashariki, huzungumza Kikusu, wanajulikana kwa kilimo cha kahawa na tamaduni za kijamaa.
* Wapygmy – jamii ya misitu ya mvua, huishi kwa uwindaji na ukusanyaji wa matunda, wanajulikana kwa tamaduni za kuishi kwa ushirikiano wa kijiji.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za kitaifa kama Kiswahili, Kilingala, Kikongo, na Kiluba hutumika sana katika maisha ya kila siku.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Jamhuri ya Kongo

Makabila ya Jamhuri ya Kongo (Congo-Brazzaville) yanakadiriwa kuwa zaidi ya 60, yakigawanyika katika makundi makuu ya lugha: Wabantu, Wakushi, na Wapygmy. Makabila haya yana mchango mkubwa katika utamaduni, siasa, na historia ya taifa. Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wakongo – jamii kubwa ya magharibi, huzungumza Kikongo, wanajulikana kwa historia ya Ufalme wa Kongo na tamaduni za ibada za jadi.
* Wateke – jamii ya kati, huzungumza Kiteke, wanajulikana kwa historia ya Ufalme wa Teke na sanaa ya uchoraji wa mwili.
* Wambembe – jamii ya mashariki, huzungumza Kimbembe, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo na ibada za mizimu.
* Wapygmy – jamii ya misitu ya mvua, huishi kwa uwindaji na ukusanyaji, wanajulikana kwa maisha ya kijamaa na muziki wa jadi.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za kitaifa kama Kikongo, Lingala, na Kiteke hutumika sana katika maisha ya kila siku.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kongo
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Lesotho

Makabila ya Lesotho yanajumuisha hasa Basotho, ambao ni zaidi ya asilimia 99 ya wakazi wa taifa hilo. Ingawa kuna makundi madogo ya Wazulu, Waxhosa, na wahamiaji kutoka Afrika Kusini, utambulisho wa kikabila nchini Lesotho umejikita kwenye jamii ya Basotho.

* Basotho – jamii kuu ya taifa, huzungumza Sesotho, wanajulikana kwa tamaduni za blanketi la Seanamarena, kofia ya Mokorotlo, na muziki wa Famo.
* Wazulu – jamii ndogo ya wahamiaji, huzungumza Kizulu, wanajulikana kwa ngoma za jadi na tamaduni za ufugaji.
* Waxhosa – jamii ndogo ya mashariki, huzungumza Kixhosa, wanajulikana kwa nyimbo za klik na tamaduni za kifamilia.

Lugha rasmi ni Kiingereza na Sesotho, ambapo Sesotho hutumika sana katika maisha ya kila siku, elimu, na vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Lesotho
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Liberia

**Makabila ya Liberia** ni zaidi ya 16, yakihusisha makundi ya lugha za Mandé, Kru, Mel, na Kwa. Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wakpelle – kundi kubwa zaidi, huzungumza Kikpelle, wanajulikana kwa kilimo cha mpunga na taasisi za siri kama Poro.
* Wavai – jamii ya magharibi, huzungumza Kivai, wanajulikana kwa maandishi ya jadi ya Vai na fasihi ya Kiafrika.
* Wabassa – jamii ya pwani, huzungumza Kibassa, wanajulikana kwa ufinyanzi na tamaduni za uvuvi.
* Wamandingo – jamii ya kaskazini, huzungumza Kimandingo, wanajulikana kwa historia ya biashara na tamaduni za Kiislamu.
* Wagola – jamii ya kati, huzungumza Kigola, wanajulikana kwa tamaduni za muziki wa jadi na ngoma za mavuno.

Lugha rasmi ya taifa ni Kiingereza, lakini lugha za kienyeji hutumika sana vijijini na katika tamaduni za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Liberia
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Libya

**Makabila ya Libya** yanajumuisha jamii mbalimbali zenye historia ndefu ya uhamiaji, biashara, na utawala wa kifalme. Makundi makuu ya kikabila ni Waarabu, Waberiberi (Amazigh), Watoubou, na Watuareg. Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Waarabu wa Tripolitania – jamii kubwa ya pwani ya magharibi, huzungumza Kiarabu cha Kilibya, wanajulikana kwa tamaduni za Kiislamu na historia ya miji kama Tripoli.
* Waberiberi (Amazigh) – jamii ya milimani na jangwa, huzungumza Tamazight na Tifinagh, wanajulikana kwa tamaduni za kale na harakati za uhifadhi wa lugha ya asili.
* Watuareg – jamii ya jangwa la Sahara, huzungumza Tamahaq, wanajulikana kwa mavazi ya buluu, maisha ya kuhamahama, na muziki wa jadi.
* Watoubou – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Teda na Daza, wanajulikana kwa tamaduni za jangwani na historia ya mapambano ya kisiasa.
* Wamahamid – jamii ya kati, wanajulikana kwa tamaduni za ufugaji na historia ya karavan za biashara.

Lugha rasmi ni Kiarabu, lakini lugha za asili kama Tamazight, Tamahaq, na Teda hutumika katika maeneo ya kikabila na harakati za kitamaduni.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Libya
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Madagaska

**Makabila ya Madagaska** yanakadiriwa kuwa zaidi ya 18, yakihusisha jamii za Wamalagasi waliotokana na mchanganyiko wa wahamiaji kutoka Asia ya Kusini-Mashariki, Afrika Mashariki, Uarabuni, na Ulaya. Makundi haya yanajulikana kwa tamaduni za pamoja kama heshima kwa mababu, lugha ya Kimalagasi, na sherehe za jadi kama Famadihana.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wamerina – jamii ya milimani ya kati, huzungumza Kimerina, wanajulikana kwa utawala wa kifalme wa kihistoria na tamaduni za Hiragasy.
* Wabetsimisaraka – jamii ya pwani ya mashariki, huzungumza Kibetsimisaraka, wanajulikana kwa muziki wa Salegy na tamaduni za uvuvi.
* Wabara – jamii ya kusini, huzungumza Kibara, wanajulikana kwa ufugaji na tamaduni za jangwani.
* Wasakalava – jamii ya magharibi, huzungumza Kisakalava, wanajulikana kwa ibada za mizimu na historia ya milki ya Sakalava.
* Wavantandroy – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Kiantandroy, wanajulikana kwa maisha ya jangwani na mavazi ya jadi.
* Wabezanozano – jamii ya milimani ya kaskazini, huzungumza Kibezanozano, wanajulikana kwa kilimo cha mpunga na tamaduni za kifamilia.

Lugha rasmi ni Kimalagasi na Kifaransa, ambapo Kimalagasi hutumika kwa mawasiliano ya kila siku na tamaduni za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Madagaska
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Malawi

**Makabila ya Malawi** yanakadiriwa kuwa zaidi ya 15, yakihusisha jamii za Bantu zenye historia ya uhamiaji kutoka Afrika ya Kati na Mashariki. Makabila haya yanajulikana kwa tamaduni za kilimo, muziki wa jadi, na lugha za asili kama Chichewa, Kitumbuka, na Kiyao.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wachewa – jamii kubwa zaidi, huzungumza Chichewa, wanajulikana kwa kilimo cha mahindi, ngoma ya Gule Wamkulu, na tamaduni za kifamilia.
* Watumbuka – jamii ya kaskazini, huzungumza Tumbuka, wanajulikana kwa muziki wa Vimbuza na tamaduni za tiba ya jadi.
* Wayao – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Yao, wanajulikana kwa historia ya biashara ya karne ya 19 na tamaduni za Kiislamu.
* Wangoni – jamii ya kati, huzungumza Ngoni, wanajulikana kwa historia ya uhamiaji kutoka Afrika Kusini na tamaduni za kijeshi.
* Wachitumbuka – jamii ya milimani ya kaskazini, wanajulikana kwa kilimo cha kahawa na tamaduni za ushairi wa jadi.
* Wachilomwe – jamii ya kusini, huzungumza Lomwe, wanajulikana kwa ngoma za mavuno na tamaduni za kijamaa.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini Chichewa hutumika sana kama lugha ya kitaifa na ya mawasiliano ya kila siku.

## Marejeo

Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Mali

**Makabila ya Mali** yanakadiriwa kuwa zaidi ya 20, yakihusisha jamii za Mandé, Fula, Songhai, Tuareg, na Bobo. Makabila haya yana historia tajiri ya milki za kale, biashara ya Trans-Sahara, na tamaduni za muziki wa jadi kama kora na balafon.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wamandinka – jamii ya magharibi, huzungumza Mandinka, wanajulikana kwa historia ya Milki ya Mali na tamaduni za griot (wasimulizi wa historia).
* Wasoninke – jamii ya kati, huzungumza Soninke, wanajulikana kwa biashara ya dhahabu na historia ya Milki ya Ghana.
* Wabambara – jamii kubwa zaidi, huzungumza Bambara, wanajulikana kwa kilimo cha mpunga na tamaduni za ngoma na ibada za jadi.
* Wafula – jamii ya kaskazini na mashariki, huzungumza Fula, wanajulikana kwa ufugaji wa kuhamahama na tamaduni za Kiislamu.
* Watuareg – jamii ya jangwa la Sahara, huzungumza Tamahaq, wanajulikana kwa mavazi ya buluu, maisha ya kuhamahama, na muziki wa desert blues.
* Wabobo – jamii ya kusini magharibi, huzungumza Bobo, wanajulikana kwa sanaa ya ufinyanzi na tamaduni za kijamaa.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za kienyeji kama Bambara, Fula, Soninke, na Tamahaq hutumika sana katika maisha ya kila siku na tamaduni za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Mali
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Mauritania

**Makabila ya Mauritania** yanajumuisha jamii zenye asili ya Waarabu-Waberiberi, Waafrika wa Kusini mwa Sahara, na Watoubou. Mgawanyo wa kikabila umeathiri siasa, utamaduni, na historia ya taifa hilo. Makundi makuu ni:

* Wamauritani wa Kiarabu (Beydanes) – jamii ya Waarabu-Berber, huzungumza Hassaniya, wanajulikana kwa tamaduni za jangwani, historia ya kifalme, na mila za Kiislamu.
* Waharatin – jamii ya asili ya Afrika Kusini mwa Sahara, mara nyingi walihusishwa na historia ya utumwa, wanazungumza Hassaniya na lugha za asili.
* Wasoninke – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Soninke, wanajulikana kwa historia ya Milki ya Ghana na tamaduni za biashara.
* Wapulaar – jamii ya kusini, huzungumza Pulaar, wanajulikana kwa ufugaji wa kuhamahama na tamaduni za Kiislamu.
* Wawolof – jamii ya kusini magharibi, huzungumza Wolof, wanajulikana kwa tamaduni za muziki na mavazi ya jadi.
* Watu wa Toubou – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Teda, wanajulikana kwa maisha ya jangwani na historia ya mapambano ya kisiasa.

Lugha rasmi ni Kiarabu, lakini lugha za kienyeji kama Pulaar, Soninke, na Wolof hutumika katika maeneo ya kikabila na tamaduni za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Mauritania
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Misri

**Makabila ya Misri** yanajumuisha jamii mbalimbali zenye historia ya kale, uhamiaji, na mchanganyiko wa tamaduni za Afrika, Asia, na Ulaya. Ingawa Waarabu wa Kimasri ni kundi kubwa zaidi, kuna makabila na jamii nyingine zenye utambulisho wa kipekee.

Baadhi ya makabila na jamii maarufu ni:

* Waarabu wa Kimisri – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kiarabu cha Kimisri, wanajulikana kwa tamaduni za Kiislamu, historia ya Farao, na muziki wa Shaabi.
* Waberberi (Amazigh wa Siwa) – jamii ya oasisi ya Siwa, huzungumza Tamazight ya Siwa, wanajulikana kwa tamaduni za kale na mavazi ya jadi.
* Wabedouin – jamii ya jangwani, huzungumza Kiarabu cha Bedouin, wanajulikana kwa maisha ya kuhamahama na tamaduni za jangwani.
* Wakopti – jamii ya Kikristo, huzungumza Kiarabu na Kikoptiki, wanajulikana kwa historia ya Kanisa la Kikoptiki na tamaduni za ibada.
* Wabeja – jamii ya mashariki, huzungumza Beja, wanajulikana kwa tamaduni za ufugaji na historia ya Nubia.
* Wanubia – jamii ya kusini, huzungumza Kinubia, wanajulikana kwa tamaduni za ujenzi wa nyumba, muziki wa jadi, na historia ya Milki ya Nubia.

Lugha rasmi ni Kiarabu, lakini lugha za asili kama Tamazight, Beja, na Kinubia hutumika katika maeneo ya kikabila na harakati za uhifadhi wa tamaduni.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Misri
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Morisi

**Makabila ya Morisi** yanajumuisha jamii mbalimbali zenye asili ya Uhindi, Afrika, Uchina, na Ufaransa, kutokana na historia ya uhamiaji, biashara, na ukoloni. Ingawa si makabila ya jadi ya Kiafrika, jamii hizi zina utambulisho wa kikabila unaoathiri lugha, dini, na tamaduni.

Baadhi ya makundi ya kikabila ni:

* Wahindi wa Morisi – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kibhojpuri, Kitamil, na Kiurdu, wanajulikana kwa tamaduni za Uhindu, Uislamu, na sherehe kama Diwali na Thaipusam.
* Wakrioli wa Morisi – jamii ya mchanganyiko wa Waafrika na Wazungu, huzungumza Krioli ya Morisi, wanajulikana kwa muziki wa Sega, mavazi ya kitropiki, na tamaduni za kijamaa.
* Wafaransa wa Morisi – jamii ya walowezi wa zamani, huzungumza Kifaransa, wanajulikana kwa tamaduni za kifahari, kilimo cha miwa, na historia ya ukoloni.
* Wachina wa Morisi – jamii ya wahamiaji wa karne ya 19, huzungumza Kichina, wanajulikana kwa biashara, tamaduni za Ubudha, na mapishi ya jadi.
* Waafrika wa Morisi – jamii ya asili ya watumwa kutoka Afrika, wanajulikana kwa tamaduni za muziki wa Sega, ibada za jadi, na historia ya ukombozi.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini Kifaransa na Krioli ya Morisi hutumika sana katika maisha ya kila siku, elimu, na vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Morisi
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Moroko

**Makabila ya Moroko** yanajumuisha jamii zenye asili ya Waberber (Amazigh), Waarabu, na makundi madogo ya Wayahudi wa Kiarabu, Wahispania wa Ceuta na Melilla, na Wanaharakati wa Sahara. Historia ya Moroko imeathiriwa sana na uhamiaji, biashara ya ng'ambo ya Sahara, na utawala wa kifalme wa karne nyingi.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Waberber wa Rif – jamii ya milima ya kaskazini, huzungumza Tarifit, wanajulikana kwa historia ya upinzani dhidi ya ukoloni na tamaduni za kijamaa.
* Waberber wa Atlas – jamii ya milima ya kati na kusini, huzungumza Tamazight na Tashelhit, wanajulikana kwa mavazi ya jadi, muziki wa Ahidus, na ibada za jadi.
* Waarabu wa Kimisri – jamii ya miji na maeneo ya pwani, huzungumza Kiarabu cha Kimaroko, wanajulikana kwa tamaduni za Kiislamu, muziki wa Malhun, na historia ya kifalme.
* Watuareg – jamii ya jangwa la Sahara, huzungumza Tamahaq, wanajulikana kwa maisha ya kuhamahama, mavazi ya buluu, na muziki wa jangwani.
* Wakopti wa Ceuta na Melilla – jamii ndogo ya Wahispania wa miji ya pwani, huzungumza Kihispania, wanajulikana kwa tamaduni za Kikristo na historia ya ukoloni.
* Wayahudi wa Kiarabu – jamii ya kihistoria ya miji kama Fes na Marrakesh, huzungumza Kiarabu na Kiberber, wanajulikana kwa tamaduni za kidini na biashara.

Lugha rasmi ni Kiarabu na Tamazight, ambapo Tamazight ina hadhi ya kitaifa na hutumika katika elimu na vyombo vya habari. Kifaransa na Kihispania hutumika pia katika nyanja za biashara na utawala.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Moroko
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Msumbiji

Makabila ya Msumbiji yanakadiriwa kuwa zaidi ya 40, yakihusisha jamii za Bantu zenye historia ya uhamiaji, biashara ya pwani, na tamaduni za jadi. Makabila haya yanajulikana kwa lugha za asili, muziki wa jadi, na tamaduni za kilimo na uvuvi.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wamakua – jamii kubwa zaidi kaskazini, huzungumza Kimakua, wanajulikana kwa kilimo cha mahindi na tamaduni za ibada za mizimu.
* Wamakonde – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kimakonde, wanajulikana kwa sanaa ya uchongaji wa vinyago na tamaduni za kijamaa.
* Wayao – jamii ya kusini mwa Ziwa Nyasa, huzungumza Kiyao, wanajulikana kwa historia ya biashara na tamaduni za Kiislamu.
* Wachuwabo – jamii ya pwani ya kati, huzungumza Kichuwabo, wanajulikana kwa uvuvi na muziki wa Timbila.
* Watswa – jamii ya kusini, huzungumza Kitswa, wanajulikana kwa maisha ya jangwani na tamaduni za ufugaji.
* Wangoni – jamii ya kati, huzungumza Ngoni, wanajulikana kwa historia ya uhamiaji kutoka Afrika Kusini na tamaduni za kijeshi.

Lugha rasmi ni Kireno, lakini lugha za asili kama Kimakua, Kimakonde, Kiyao, na Kichuwabo hutumika sana katika maisha ya kila siku na tamaduni za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Msumbiji
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Namibia

Makabila ya Namibia yanakadiriwa kuwa zaidi ya 10, yakihusisha jamii za Bantu, Wakhoisan, na wahamiaji  kutoka Ulaya. Historia ya makabila haya imeathiriwa na uhamiaji wa kale, ukoloni wa Ujerumani na Afrika Kusini, na harakati za uhuru.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wahimba – jamii ya kaskazini magharibi, huzungumza Otjiherero, wanajulikana kwa kujipaka udongo mwekundu (otjize), maisha ya kuhamahama, na tamaduni za ufugaji.
* Waherero – jamii ya kati, huzungumza Otjiherero, wanajulikana kwa mavazi ya jadi ya wanawake na historia ya mapambano dhidi ya ukoloni wa Kijerumani.
* Wandoma – jamii ya kaskazini, huzungumza Ndonga, wanajulikana kwa kilimo cha mahindi na tamaduni za ibada za mizimu.
* Wakavango – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kavango, wanajulikana kwa uvuvi na tamaduni za kijamaa.
* Wakhoekhoe – jamii ya kusini, huzungumza Khoekhoegowab, wanajulikana kwa historia ya Khoisan na tamaduni za ngoma za jadi.
* Wasan – jamii ya jangwani ya mashariki, huzungumza Juǀʼhoan, wanajulikana kwa maisha ya uwindaji na lugha zenye klik.
* Warehoboth Basters – jamii ya mchanganyiko wa asili ya Ulaya na Afrika, huzungumza Afrikaans, wanajulikana kwa historia ya uhamiaji na tamaduni za kilimo.
* WawaNama – jamii ya kusini, huzungumza Khoekhoegowab, wanajulikana kwa historia ya mapambano ya uhuru na tamaduni za jangwani.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini lugha za asili kama Otjiherero, Khoekhoegowab, Kavango, na Ndonga hutumika sana katika maisha ya kila siku na tamaduni za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Namibia
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Nigeria

Makabila ya Nigeria yanakadiriwa kuwa zaidi ya 250, yakihusisha jamii za Kibantu, Wakwa, Wavolta-Niger, Wachadi, na Waasia Waafrika. Makabila haya yana historia tajiri ya milki za kale, biashara ya ndani na nje, na tamaduni za muziki, lugha, na dini.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wahausa – jamii kubwa ya kaskazini, huzungumza Hausa, wanajulikana kwa biashara, tamaduni za Kiislamu, na fasihi ya jadi.
* Wayoruba – jamii ya kusini magharibi, huzungumza Yoruba, wanajulikana kwa historia ya Milki ya Oyo, tamaduni za ibada za jadi, na muziki wa Jùjú.
* Waigbo – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Igbo, wanajulikana kwa biashara, tamaduni za kifamilia, na ibada za mizimu.
* Wafulani – jamii ya kuhamahama ya kaskazini na kati, huzungumza Fulfulde, wanajulikana kwa ufugaji na tamaduni za Kiislamu.
* Wakanuri – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kanuri, wanajulikana kwa historia ya Milki ya Bornu na tamaduni za uongozi wa jadi.
* Watswana – jamii ya kusini, huzungumza Tiv, wanajulikana kwa kilimo cha mahindi na tamaduni za kijamaa.
* Waisoko – jamii ya Niger Delta, huzungumza Isoko, wanajulikana kwa uvuvi na tamaduni za kijiji.
* Waurhobo – jamii ya kusini, huzungumza Urhobo, wanajulikana kwa tamaduni za muziki wa Ogene na ibada za jadi.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini lugha za asili kama Hausa, Yoruba, Igbo, Fulfulde, na Kanuri hutumika sana katika maisha ya kila siku, elimu, na vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Nigeria
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Rwanda

Makabila ya Rwanda yanajumuisha jamii tatu kuu: Wahutu, Watutsi, na Watwa. Ingawa wote huzungumza Kinyarwanda na kushiriki tamaduni nyingi za pamoja, historia ya Rwanda imeathiriwa sana na muktadha wa kikabila, hasa katika siasa na jamii.

* Wahutu – jamii kubwa zaidi, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo, ibada za jadi, na historia ya uongozi wa kijiji.
* Watutsi – jamii ya pili kwa ukubwa, wanajulikana kwa historia ya kifalme, ufugaji wa ng’ombe, na tamaduni za uongozi wa jadi.
* Watwa – jamii ndogo ya asili ya uwindaji na ukusanyaji, wanajulikana kwa maisha ya misituni na tamaduni za sanaa ya ufinyanzi.

Lugha rasmi ni Kinyarwanda, Kiingereza, na Kifaransa, ambapo Kinyarwanda hutumika sana katika maisha ya kila siku, elimu, na vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Rwanda
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya São Tomé na Príncipe

**Makabila ya São Tomé na Príncipe** yanajumuisha jamii zenye asili ya Afrika, Ureno, na Asia, kutokana na historia ya utumwa, uhamiaji wa mkataba, na mchanganyiko wa tamaduni za visiwa. Ingawa si makabila ya jadi ya Kiafrika, jamii hizi zina utambulisho wa kikabila unaoathiri lugha, tamaduni, na historia ya taifa.

Baadhi ya makundi ya kikabila ni:

* Forros – wazao wa watumwa waliopata uhuru, wanajulikana kwa tamaduni za kijamaa, lugha ya Kiforro, na historia ya harakati za uhuru.
* Angolars – wazao wa watumwa waliotoroka, huzungumza Kiangolar, wanajulikana kwa maisha ya pwani, uvuvi, na tamaduni za kujitegemea.
* Tongas – wahamiaji wa mkataba kutoka Afrika (hasa Angola na Msumbiji), wanajulikana kwa kazi za mashambani na tamaduni za kijumuiya.
* Serviçais – wafanyakazi wa mashamba waliokuja kwa mkataba kutoka Afrika na Asia, wanajulikana kwa maisha ya vijijini na tamaduni za kazi.
* Waportuguese wa visiwa – jamii ya walowezi wa zamani, huzungumza Kireno, wanajulikana kwa tamaduni za kifahari na historia ya ukoloni.
* Wamestizo – jamii ya mchanganyiko wa Kiafrika na Ulaya, wanajulikana kwa tamaduni za mijini na lugha ya Kiforro.

Lugha rasmi ni Kireno, lakini lugha za asili kama Kiforro, Kiangolar, na Kiprincipense hutumika sana katika maisha ya kila siku, muziki, na ibada za jadi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya São Tomé na Príncipe
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Senegal

**Makabila ya Senegal** yanakadiriwa kuwa zaidi ya 20, yakihusisha jamii za Wolof, Fula, Serer, Mandinka, Jola, Soninke, na wengineo. Historia ya makabila haya imeathiriwa na milki za kale, biashara ya Trans-Sahara, na athari za ukoloni wa Kifaransa.

Baadhi ya makabila maarufu ni:

* Wolof – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kiwolof, wanajulikana kwa tamaduni za Teranga (ukarimu), muziki wa Mbalax, na historia ya kifalme ya Waolof.
* Wafulani – jamii ya kaskazini na mashariki, huzungumza Pulaar, wanajulikana kwa ufugaji wa kuhamahama na tamaduni za Kiislamu.
* Waserer – jamii ya kati, huzungumza Serer, wanajulikana kwa ibada za mababu, ngoma za jadi, na historia ya Milki ya Serer.
* Wamandinka – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Mandinka, wanajulikana kwa fasihi ya Griot, muziki wa Kora, na historia ya Milki ya Mali.
* Wajola – jamii ya kusini, huzungumza Jola, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo cha mpunga na ibada za kijamaa.
* Wasoninke – jamii ya mashariki, huzungumza Soninke, wanajulikana kwa historia ya Milki ya Ghana na tamaduni za biashara.

Lugha rasmi ni Kifaransa, lakini lugha za asili kama Wolof, Pulaar, Serer, Mandinka, na Jola hutumika sana katika maisha ya kila siku, elimu, na vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Senegal
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Shelisheli

**Makabila ya Shelisheli** hayajumuishi makundi ya jadi ya Kiafrika kama ilivyo kwa mataifa ya bara, bali jamii za visiwa zenye mchanganyiko wa watu wenye asili ya Afrika, Ufaransa, Uhindi, Uchina, na Uarabuni. Historia ya Shelisheli imeathiriwa na utumwa, uhamiaji wa mkataba, na ukoloni wa Kifaransa na Kiingereza.

Baadhi ya makundi ya kikabila ni:

* Wakrioli wa Shelisheli – jamii kubwa zaidi, huzungumza Krioli ya Shelisheli, wanajulikana kwa tamaduni za muziki wa Moutya na Sega, mapishi ya kitropiki, na sherehe za Festival Kreol.
* Wahindi wa Shelisheli – jamii ya wahamiaji wa karne ya 19, huzungumza Kitamil, Kihindi, na Kiurdu, wanajulikana kwa tamaduni za Uislamu na Uhindu, biashara, na mapishi ya kari.
* Wachina wa Shelisheli – jamii ndogo ya wahamiaji, huzungumza Kichina, wanajulikana kwa tamaduni za biashara na mapishi ya jadi.
* Wafaransa wa Shelisheli – jamii ya walowezi wa zamani, huzungumza Kifaransa, wanajulikana kwa tamaduni za kifahari na historia ya ukoloni.
* Machotara – jamii ya mchanganyiko wa Kiafrika na Ulaya, wanajulikana kwa tamaduni za mijini na lugha ya Krioli.

Lugha rasmi ni Kiingereza, Kifaransa, na Krioli ya Shelisheli, ambapo Krioli hutumika sana katika maisha ya kila siku, elimu, na vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Shelisheli
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Sierra Leone

**Makabila ya Sierra Leone** ni zaidi ya 15, yakionyesha urithi wa Afrika Magharibi na historia ya ukoloni wa Waingereza. Makabila haya yana lugha, tamaduni, na mila tofauti, huku Kiingereza kikiwa lugha rasmi na Krio ikitumika sana kama lugha ya mawasiliano ya kitaifa.

Makabila makuu ni:

* Wamende – jamii kubwa zaidi kusini mwa nchi, huzungumza Kimende, wanajulikana kwa tamaduni za Poro na Sande, muziki wa ngoma, na vinyago vya ibada.
* Watemne – jamii kubwa kaskazini, huzungumza Kitemne, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo, ngoma za kijadi, na sherehe za kijamii.
* Walimba – jamii ya milimani, huzungumza Kilimba, wanajulikana kwa ususi wa mikeka na uchongaji wa vinyago.
* Wakono – jamii ya mashariki, huzungumza Kikono, wanajulikana kwa tamaduni za uwindaji na sherehe za kuvuka utu uzima.
* Waloko – jamii ndogo ya kati ya nchi, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo na ushirikiano wa kijamii.
* Wafula – jamii ya wafugaji na wafanyabiashara, huzungumza Kifula, wanajulikana kwa tamaduni za Uislamu na mitindo ya mavazi ya jadi.
* Wakrio – jamii ya mchanganyiko wa watumwa waliowekwa huru, huzungumza Krio, wanajulikana kwa tamaduni za mijini, muziki wa mchanganyiko, na historia ya Freetown.

Jamii za jadi kama Poro (wanaume) na Sande (wanawake) huandaa mafunzo ya maadili, mila, na ujuzi wa kijamii kwa vijana wanaovuka utu uzima. Ngoma za kitamaduni huchezwa kwa ala kama balafon, ngoma, na xylophone, huku vinyago vya mbao vikitumika katika ibada na sherehe za siri.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Sierra Leone
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Somalia

Makabila ya Somalia yanajumuisha jamii za Wasomali wa koo mbalimbali, pamoja na makundi madogo ya Wabajuni, Waoromo, na Wabenadir. Jamii hizi zina asili ya Kikushi na Kiasia Afrika, na tamaduni zao zimejengwa juu ya mfumo wa koo, dini ya Uislamu, na lugha ya Kisomali.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Wasomali – jamii kubwa inayogawanyika katika koo kuu kama:
* Darod – wenye asili ya kaskazini mashariki, wanajulikana kwa historia ya uhamaji na ushawishi wa kisiasa.
* Hawiye – wenye makazi ya kati na kusini, wanajulikana kwa tamaduni za mijini na ushirikiano wa kijamii.
* Isaaq – wenyeji wa Somaliland, wanajulikana kwa tamaduni za biashara na elimu.
* Dir – koo ya kale yenye historia ya Dola ya Adal, wanajulikana kwa ushawishi wa kidini na kisiasa.
* Rahanweyn (Digil & Mirifle) – wenyeji wa kusini, wanajulikana kwa kilimo, muziki wa jadi, na lugha za Kibantu.

* Wabajuni – jamii ya pwani ya kusini, huzungumza Kibajuni, wanajulikana kwa tamaduni za uvuvi na ususi wa mikeka.
* Waoromo – jamii ya mpakani na Ethiopia, huzungumza Kioromo, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo na mifugo.
* Wabenadir – jamii ya mchanganyiko wa mijini, hasa Mogadishu, wanajulikana kwa tamaduni za biashara na lugha ya Kibenadir.

Lugha rasmi ni Kisomali, Kiingereza, na Kiarabu, huku Kisomali kikitumika sana katika elimu, vyombo vya habari, na utawala. Muziki wa jadi kama dhaanto, buraanbur, na heello huonyesha urithi wa fasihi na hisia za kijamii.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Somalia
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Sudan

Makabila ya Sudan yanawakilisha mchanganyiko wa jamii za Kiarabu, Kiafrika, na Kikushi, zenye historia ndefu ya uhamaji, biashara, na migogoro ya kisiasa. Lugha rasmi ni Kiarabu na Kiingereza, huku lugha za kikabila kama Nubian, Beja, Fur, Zaghawa, na Dinka zikitumika katika maeneo mbalimbali.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Waarabu wa Sudan – jamii kubwa inayotawala kisiasa, huzungumza Kiarabu cha Sudan, wanajulikana kwa tamaduni za Kiislamu, mashairi ya jadi, na historia ya ukoloni wa Misri na Uingereza.
* Wabeja – jamii ya mashariki, huzungumza Kibeja, wanajulikana kwa tamaduni za jangwani, biashara ya karne ya kati, na mavazi ya kitamaduni.
* Wafur – jamii ya Darfur, huzungumza Kifur, wanajulikana kwa kilimo, ngoma za kitamaduni, na historia ya Dola ya Fur.
* Wazaghawa – jamii ya kaskazini magharibi, huzungumza Kizaghawa, wanajulikana kwa ufugaji wa ngamia na tamaduni za jangwani.
* Wanudian – jamii ya kaskazini, huzungumza Kinubia, wanajulikana kwa historia ya Dola ya Kush na Nubia, uchongaji wa vinyago, na ujenzi wa piramidi.
* Wadinka – jamii ya kusini, huzungumza Kidinka, wanajulikana kwa tamaduni za ngoma, ibada za kijadi, na historia ya mapambano ya uhuru.
* Wanuer – jamii ya kusini, huzungumza Kinuer, wanajulikana kwa tamaduni za mifugo, sherehe za kuvuka utu uzima, na muziki wa ala za jadi.

Migogoro ya kikabila nchini Sudan imeathiriwa na ukoloni, vita vya wenyewe kwa wenyewe, na mabadiliko ya kisiasa, hasa kati ya kaskazini na kusini. Tamaduni za makabila haya hujumuisha muziki wa ala kama tambura, oud, na ngoma, pamoja na mavazi ya rangi na mapishi ya kitamaduni kama kisra na mullah.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Sudan
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Sudan Kusini

Makabila ya Sudan Kusini ni zaidi ya 60, yakionyesha utofauti wa Afrika ya Kati na historia ya vita, uhamaji, na tamaduni za jadi. Lugha rasmi ni Kiingereza, huku lugha za kikabila kama Kidinka, Kinuer, Kibari, Kizande, na Kishilluk zikitumika sana katika maisha ya kila siku.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Wadinka – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kidinka, wanajulikana kwa tamaduni za mifugo, ngoma za kitamaduni, na ibada za kuvuka utu uzima.
* Wanuer – jamii ya pili kwa ukubwa, huzungumza Kinuer, wanajulikana kwa tamaduni za mifugo, sherehe za kijadi, na historia ya kisiasa.
* Washilluk – jamii ya mto Nile, huzungumza Kishilluk, wanajulikana kwa uchongaji wa vinyago, ibada za jadi, na historia ya Dola ya Shilluk.
* Wabari – jamii ya kati, huzungumza Kibari, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo, mavazi ya kitamaduni, na muziki wa ala za kienyeji.
* Wazande – jamii ya magharibi, huzungumza Kizande, wanajulikana kwa tamaduni za ususi, ngoma za kijadi, na historia ya Dola ya Azande.
* Wamurle – jamii ya mashariki, huzungumza Kimurle, wanajulikana kwa tamaduni za uhamaji na mifugo.
* Wakakwa – jamii ya kusini, huzungumza Kikakwa, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo na mavazi ya rangi.

Sherehe za kitamaduni hujumuisha ngoma, nyimbo, na mavazi ya rangi kama njia ya kuadhimisha harusi, mavuno, na mikusanyiko ya kijamii. Muziki wa ala kama kpaningbo, marimba, na ngoma huonyesha urithi wa fasihi na hisia za kijamii.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Sudan Kusini
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Togo

Makabila ya Togo ni zaidi ya 40, yakionyesha utofauti wa Afrika Magharibi na historia ya uhamaji, ukoloni wa Wafaransa, na tamaduni za jadi. Lugha rasmi ni Kifaransa, huku lugha za kikabila kama Ewe, Kabye, Tem, Aja, Gurma, na Kotokoli zikitumika sana katika maisha ya kila siku.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Waewe – jamii kubwa kusini mwa nchi, huzungumza Kiewe, wanajulikana kwa tamaduni za muziki wa Agbadza, ngoma za kijadi, na ibada za Vodun.
* Wakabye – jamii ya kaskazini, huzungumza Kikabye, wanajulikana kwa sherehe ya Evala, mieleka ya kijadi, na mavazi ya kitamaduni.
* Wamina – jamii ya pwani, huzungumza Kimina, wanajulikana kwa tamaduni za uvuvi, biashara, na muziki wa mchanganyiko.
* Watem – jamii ya kati, huzungumza Kitem, wanajulikana kwa kilimo, ibada za mababu, na ngoma za kitamaduni.
* Wagurma – jamii ya mashariki, huzungumza Kigurma, wanajulikana kwa tamaduni za mifugo, mavazi ya rangi, na ibada za kijadi.
* Wakotokoli – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kikotokoli, wanajulikana kwa tamaduni za Uislamu, biashara, na muziki wa ala za jadi.
* Waaja – jamii ya mpakani na Benin, huzungumza Kiaja, wanajulikana kwa tamaduni za Vodun, ngoma za ibada, na mapishi ya kitamaduni.

Sherehe maarufu kama Evala huadhimisha kuvuka utu uzima kwa vijana wa Kabye, kwa mieleka na mbio za mlimani. Muziki wa jadi hutumia ala kama talking drum, balafon, na ngoma, huku sanaa ya vinyago na ususi wa mikeka ikihifadhiwa kama urithi wa kitamaduni.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Togo
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Tunisia

Makabila ya Tunisia yanawakilisha mchanganyiko wa jamii za Waberber, Waarabu, na makundi madogo ya Wayahudi, Waturuki, na Waafrika Kusini mwa Sahara. Historia ya Tunisia imeathiriwa na ustaarabu wa Karthago, Warumi, Waarabu, na Wafaransa, na tamaduni zake zimejengwa juu ya urithi wa Afrika Kaskazini na Mediterania.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Waberber – jamii ya asili ya Tunisia, huzungumza Kiberber (hasa lahaja ya Tamazight), wanajulikana kwa tamaduni za kilimo cha milimani, mavazi ya jadi, na ibada za kifamilia. Wanaishi hasa katika maeneo ya Djerba, Matmata, na Kebili.
* Waarabu wa Tunisia – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kiarabu cha Kitunisia, wanajulikana kwa tamaduni za Uislamu, mashairi ya jadi, na mapishi kama couscous na brik.
* Wayahudi wa Tunisia – jamii ya kihistoria inayopatikana hasa Djerba, wanajulikana kwa tamaduni za kidini, muziki wa Andalusi, na historia ya karne nyingi ya kuishi Afrika Kaskazini.
* Waturuki wa Tunisia – jamii ya urithi wa Milki ya Ottoman, wanajulikana kwa tamaduni za mijini, mavazi ya kifahari, na historia ya utawala wa karne ya 16–19.
* Waafrika Kusini mwa Sahara – jamii ndogo ya wahamiaji na wazao wa watumwa wa zamani, wanajulikana kwa tamaduni za muziki wa Gnawa, ngoma za kitamaduni, na mavazi ya rangi.

Lugha rasmi ni Kiarabu, huku Kifaransa kikitumika sana katika elimu na biashara. Kiberber hutumika katika baadhi ya vijiji vya milimani. Muziki wa jadi kama Malouf, Mezwed, na Stambeli huonyesha urithi wa mchanganyiko wa Kiarabu, Berber, na Andalusi.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Tunisia
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Zambia

Makabila ya Zambia ni zaidi ya 70, yakionyesha utofauti wa Afrika ya Kusini na historia ya uhamaji wa Wabantu, ukoloni wa Waingereza, na tamaduni za jadi. Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini lugha za kikabila kama Kibemba, Kitonga, Kiilozi, Kichewa, Kitumbuka, na Kikaonde hutumika sana katika maisha ya kila siku.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Wabemba – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kibemba, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo, ngoma za kitamaduni, na historia ya Dola ya Bemba.
* Watonga – jamii ya kusini, huzungumza Kitonga, wanajulikana kwa tamaduni za mifugo, sherehe za kuvuka utu uzima, na ibada za kijadi.
* Walozi – jamii ya magharibi, huzungumza Kilozi, wanajulikana kwa historia ya Dola ya Barotseland, tamaduni za kifalme, na muziki wa Ngoma ya Kuomboka.
* Wachewa – jamii ya mashariki, huzungumza Kichewa, wanajulikana kwa tamaduni za ususi, ngoma za kijadi, na mapishi ya nsima.
* Watumbuka – jamii ya kaskazini mashariki, huzungumza Kitumbuka, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo cha milimani na nyimbo za ibada.
* Wakaonde – jamii ya kaskazini magharibi, huzungumza Kikaonde, wanajulikana kwa uchongaji wa vinyago na ibada za mababu.
* Waluvale – jamii ya mpakani na Angola, huzungumza Kiluvale, wanajulikana kwa tamaduni za uhamaji na ngoma za kijadi.
* Wankoya – jamii ya kaskazini, huzungumza Kinkoya, wanajulikana kwa tamaduni za uwindaji na ibada za kijadi.
* Wanyanja – jamii ya mashariki, huzungumza Kinyanja, wanajulikana kwa tamaduni za uvuvi na mapishi ya samaki wa mtoni.

Kaulimbiu ya kitaifa “One Zambia, One Nation” huonyesha juhudi za kuunganisha makabila haya kwa misingi ya mshikamano wa kitaifa. Muziki wa jadi hutumia ala kama kalimba, ngoma, na silimba, huku mavazi ya rangi na sanaa ya vinyago ikihifadhiwa kama urithi wa kitamaduni.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Zambia
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Zimbabwe

Makabila ya Zimbabwe ni zaidi ya 15, yakionyesha urithi wa Wabantu, historia ya Dola ya Mutapa, na athari za ukoloni wa Waingereza. Lugha rasmi ni Kiingereza, huku lugha za Kishona na Kindebele zikitumika sana kama lugha za kitaifa.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Washona – jamii kubwa zaidi, huzungumza Kishona, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo, ibada za mababu, na historia ya Dola ya Mutapa. Makundi madogo ya Kishona ni pamoja na Zezuru, Karanga, Manyika, Korekore, na Ndau.
* Wandewele – jamii ya pili kwa ukubwa, huzungumza Kindebele, wanajulikana kwa tamaduni za kijeshi, ngoma za kitamaduni, na historia ya Dola ya Mthwakazi.
* Wavenda – jamii ya kusini, huzungumza Kivenda, wanajulikana kwa tamaduni za ibada za jadi na muziki wa ala za kienyeji.
* Wakalanga – jamii ya magharibi, huzungumza Kikalanga, wanajulikana kwa historia ya Dola ya Butua na tamaduni za uchongaji wa vinyago.
* Wanguni – jamii ya mpakani na Msumbiji, huzungumza Kinguni, wanajulikana kwa tamaduni za uhamaji na muziki wa kijadi.
* Wachichewa – jamii ya mashariki, huzungumza Kichewa, wanajulikana kwa mapishi ya nsima, ngoma za kijadi, na ususi wa mikeka.
* Watsonga – jamii ya kusini mashariki, huzungumza Kitsonga, wanajulikana kwa tamaduni za uvuvi na mavazi ya rangi.

Sanaa ya vinyago, ngoma za kitamaduni, na ibada za mababu huonyesha urithi wa makabila haya. Muziki wa ala kama mbira, hosho, na ngoma hutumika katika sherehe za kijamii na ibada za kifamilia.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Zimbabwe
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Jamhuri ya Kiarabu ya Sahrawi

Makabila ya Jamhuri ya Kiarabu ya Sahrawi (SADR) yanajumuisha jamii za Wasahrawi, ambao ni watu wa Berber na Kiarabu walioko katika eneo la Sahara Magharibi. Jamii hizi zina historia ya uhamaji wa jangwani, tamaduni za kifamilia, na mapambano ya kisiasa kwa uhuru dhidi ya Moroko.

Makundi makuu ya kikabila ni:

* Wasahrawi – jamii kuu ya SADR, huzungumza Kiarabu cha Hassaniya, wanajulikana kwa tamaduni za jangwani, mavazi ya daraa na melhfa, na ibada za Uislamu wa Sunni. Wanahifadhi urithi wa Berber na Kiarabu kupitia mashairi ya jadi, muziki wa haul, na mila za kifamilia.
* Watu wa kabila la Reguibat – koo kubwa ya Wasahrawi, wanajulikana kwa historia ya uhamaji, biashara ya jangwani, na ushawishi wa kisiasa ndani ya Polisario Front.
* Watu wa kabila la Tekna – jamii ya mpakani na Moroko, wanajulikana kwa tamaduni za kilimo cha jangwani na historia ya uhusiano wa kifamilia na Berber.
* Watu wa kabila la Oulad Tidrarin – jamii ya mchanganyiko wa Kiarabu na Berber, wanajulikana kwa tamaduni za biashara na ushairi wa jadi.

Lugha rasmi ni Kiarabu, huku Kifaransa kikitumika katika elimu na utawala. Muziki wa jadi kama haul huonyesha hisia za mapambano, upendo, na urithi wa jangwani. Tamaduni za Wasahrawi hujumuisha ususi wa mikeka, uchongaji wa mbao, na mapishi ya kitamaduni kama kuskusi na mchuzi wa ngamia.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kiarabu ya Sahrawi
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Visiwa vya Kanari

Makabila ya Visiwa vya Kanari (Islas Canarias) yanajumuisha jamii ya kihistoria ya Waguanche, ambao walikuwa wakazi wa awali wa visiwa hivyo kabla ya uvamizi wa Wahispania katika karne ya 15. Waguanche walikuwa na asili ya Berber kutoka Afrika Kaskazini, na walihifadhi tamaduni za kifamilia, lugha ya asili, na ibada za jadi.

Makundi ya kihistoria na ya sasa ni:

* Waguanche – jamii ya awali ya visiwa, walizungumza lugha ya Guanche (iliyopotea), walijulikana kwa maisha ya milimani, ibada za mizimu, na mavazi ya ngozi. Walikuwa wakulima na wafugaji wa kondoo na mbuzi.
* Wahispania wa Kanari – jamii ya kisasa inayotokana na mchanganyiko wa Waguanche na Wahispania wa karne ya 15–19, huzungumza Kihispania cha Kanari, wanajulikana kwa tamaduni za Fiesta, muziki wa Folías, na mapishi ya papas arrugadas.
* Wamestizo wa Kanari – jamii ya mchanganyiko wa Kiafrika, Ulaya, na Amerika ya Kusini, wanajulikana kwa tamaduni za mijini, lugha ya Kihispania, na sherehe za kitamaduni.
* Wahamiaji wa kisasa – jamii kutoka Afrika Magharibi, Amerika ya Kusini, na Ulaya, wanajulikana kwa tamaduni za mchanganyiko na mchango wa kiuchumi.

Lugha rasmi ni Kihispania, lakini lahaja ya Kanari inaathiriwa na Kilatino, Kiberber, na Kiafrika. Tamaduni za visiwa hujumuisha muziki wa jadi, ngoma za kitamaduni, na sherehe kama Carnaval de Santa Cruz na Romería de San Benito.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Visiwa vya Kanari
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Ceuta

Makabila ya Ceuta, mji wa Hispania ulioko kaskazini mwa Afrika, yanawakilisha mchanganyiko wa tamaduni na asili mbalimbali kutokana na historia yake ya kipekee ya ukoloni, biashara, na uhamiaji.

Jamii kuu ni:

* Waberber – jamii ya asili kutoka Afrika Kaskazini, hasa kutoka Moroko, wanajulikana kwa lugha ya Tamazight, tamaduni za kifamilia, na ibada za Kiislamu.
* Wahispania wa Ceuta – jamii ya wenyeji wa asili ya Ulaya, huzungumza Kihispania, wanajulikana kwa tamaduni za Katoliki, sherehe za Semana Santa, na muziki wa flamenco.
* Waarabu wa Ceuta – jamii ya Kiislamu yenye asili ya Kiarabu, wanajulikana kwa tamaduni za Kiislamu, lugha ya Kiarabu, na sherehe za Ramadhani na Eid.
* Wahindi wa Ceuta – jamii ndogo ya wafanyabiashara wa asili ya Uhindi, hasa Sindhi, wanajulikana kwa tamaduni za Hindu na Sikh, na mchango wao katika biashara ya rejareja.
* Wahamiaji wa kisasa – jamii kutoka Afrika Magharibi, Asia, na Ulaya, wanachangia katika utofauti wa lugha, dini, na tamaduni za kisasa.

Lugha rasmi ni Kihispania, lakini Kiarabu cha Magharibi na Tamazight hutumika katika maisha ya kila siku. Tamaduni za Ceuta hujumuisha mchanganyiko wa sherehe za Kiislamu na Kikristo, vyakula vya Bahari ya Mediterania, na urithi wa kihistoria wa mji wa kale wa kifortress.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Afrika
Jamii:Makabila ya Ceuta
Jamii:Afrocrowd 2025
Makabila ya Madeira

Makabila ya Madeira, visiwa vya Ureno vilivyoko Bahari ya Atlantiki, yanawakilisha mchanganyiko wa tamaduni za Ulaya, Afrika, na Amerika kutokana na historia ya uhamiaji, biashara ya baharini, na ukoloni.

Jamii kuu ni:

* Wareno wa Madeira – jamii ya wenyeji wa asili ya Ureno, huzungumza Kireno cha Madeira, wanajulikana kwa tamaduni za Katoliki, sherehe za Festa da Flor, na muziki wa Bailinho da Madeira.
* Wamestizo wa Atlantiki – jamii ya mchanganyiko wa Kiafrika, Ulaya, na Amerika ya Kusini, hasa kutoka Brazil, Cape Verde, na Venezuela, wanajulikana kwa tamaduni za mijini, lugha ya Kireno, na sherehe za kitamaduni.
* Wakape Verde wa Madeira – jamii ya wahamiaji kutoka Cape Verde, huzungumza Kireno na Kikrioli, wanajulikana kwa muziki wa Morna, tamaduni za kifamilia, na mchango wao katika sekta ya ujenzi na huduma.
* Wahindi wa Madeira – jamii ndogo ya wafanyabiashara wa asili ya Uhindi, hasa Goa, wanajulikana kwa tamaduni za Hindu na Katoliki, na biashara ya rejareja.
* Wahamiaji wa kisasa – jamii kutoka Ujerumani, Uingereza, Afrika Magharibi, na Amerika ya Kusini, wanachangia katika utofauti wa lugha, dini, na tamaduni za kisasa.

Lugha rasmi ni Kireno, lakini lahaja ya Madeira inaathiriwa na Kispanishi, Kikrioli, na Kiingereza. Tamaduni za visiwa hujumuisha vyakula vya baharini kama espetada, sherehe za kitamaduni, na urithi wa kihistoria wa meli za karne ya 15.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Ulaya
Jamii:Makabila ya Madeira
Jamii:Afrocrowd 2025