Marekani

**Marekani**, rasmi **Muungano wa Madola ya Amerika** (Kiingereza: *United States of America*, kifupi: *USA*) ni nchi iliyomo Amerika Kaskazini, na inapakana na Kanada upande wa kaskazini na Meksiko upande wa kusini. Inajumuisha majimbo 50, wilaya ya shirikisho, na maeneo ya nje. California na Texas ndiyo majimbo yaliyokuwa na watu wengi zaidi. Marekani ina takriban watu milioni 340 na kuwa nchi ya tatu duniani kuwa na watu wengi sana. Aidha, ni nchi ya tatu kwa ukubwa duniani, ikiwa na eneo la takriban kilomita za mraba milioni 9.8, ikienea kutoka Bahari ya Atlantiki hadi Bahari ya Pasifiki.Mji mkuu  wa Marekani ni Washington DC. Los Angeles, New York na Chicago ndio miji mikubwa

Marekani ina jiografia na hali ya hewa tofauti, ikianzia kwenye tundra ya Aktiki huko Alaska hadi fukwe za kitropiki huko Florida na Hawaii. Mandhari yake inajumuisha safu kuu za milima kama *Rockies* na *Appalachians*, nyanda pana, na mito mikubwa kama Mississippi na Missouri (mto). Nchi hii ina utajiri mkubwa wa rasilimali za asili na ina sekta kubwa za kilimo, viwanda, na teknolojia ambazo zinachangia hadhi yake kama uchumi mkubwa zaidi duniani kwa kipimo cha Pato la Taifa (GDP) la kawaida, na kituo kikuu cha uvumbuzi, utamaduni, na nguvu za kijeshi.

Marekani ilianzishwa mwaka 1776 kupitia Tangazo la Uhuru la Marekani, kufuatia mapambano ya makoloni kumi na tatu dhidi ya utawala wa Uingereza. Tangu wakati huo, imepanuka kote Amerika ya Kaskazini na kujitokeza kama nguvu ya dunia, hasa baada ya vita vya dunia vya karne ya 20. Marekani ni jamhuri ya shirikisho inayozingatia katiba na demokrasia ya uwakilishi, yenye serikali inayotawaliwa na mfumo wa mizania ya madaraka kati ya matawi ya utendaji, kutunga sheria, na mahakama. Ni mwanachama mwanzilishi wa mashirika ya kimataifa kama Umoja wa Mataifa, NATO, na Benki ya Dunia, na inaendelea kucheza nafasi ya uongozi katika masuala ya kisiasa, kiuchumi, na kitamaduni duniani.

## Demografia 
Kufikia katikati ya mwaka 2024, idadi ya Wakazi wa Marekani imefikia takriban milioni 340, ikionyesha ongezeko la asilimia 2.6 tangu Sensa ya 2020. Mandhari ya kidemografia ya taifa hili inazidi kuwa mchanganyiko: Wazungu wasio wa asili ya Kihispania ni takriban asilimia 57.8, Wahispania au Walatino 18.7%, Wamarekani Weusi 12.1%, na Wamarekani wa asili ya Asia 5.9%. Kiwango cha uzazi kimeshuka hadi wastani wa watoto 1.6 kwa kila mwanamke, chini ya kiwango cha kuzaliana kinachohitajika, huku umri wa wastani ukiwa umeongezeka hadi takriban miaka 39.1, jambo linaloonyesha wazi mwelekeo wa kuzeeka kwa idadi ya watu. Uhamiaji unabakia kuwa kichocheo kikuu cha ukuaji: mnamo 2024, karibu asilimia 84 ya ongezeko la idadi ya watu lilitokana na wahamiaji, huku jamii za Wahispania na Waasia zikionyesha ukuaji mkubwa (asilimia 9.7% na 13%, mtawalia).

### Idadi ya wakazi 
### Kabila/Asili
Kufikia mwaka 2025, Wazungu wasio wa Kihispania bado ndio kundi kubwa zaidi nchini Marekani, wakichukua takriban asilimia 57.6 ya idadi ya watu. Wahispania au Walatino ndio kundi la wachache linalokua kwa kasi zaidi, likiwakilisha takribani asilimia 19–20. Wamarekani Weusi au Waafrika Wamarekani wanaunda takribani asilimia 12–14 ya idadi ya watu. Wamarekani wenye asili ya Asia ni takriban watu milioni 22 (6.49%) kufikia katikati ya 2024. Machotara pia ni kundi linaloongezeka kwa kasi, sasa wakiwa takriban asilimia 3–5 ya idadi ya watu. Makundi madogo zaidi ni pamoja na Wamarekani wa asili na Wakaazi wa Alaska (takribani asilimia 1–2) na Wenyeji wa Hawaii au Visiwa vya Pasifiki (chini ya asilimia 1).

### Lugha 
Marekani ina mazingira yenye mchanganyiko mkubwa wa lugha, ambapo zaidi ya lugha 350 huzungumzwa kote nchini. Takwimu za mwaka 2020 zinaonyesha kuwa asilimia 78 ya wakazi huzungumza Kiingereza pekee nyumbani, huku asilimia 22 wakitumia lugha nyingine. Kati ya kundi hili, Kihispania kinachukua asilimia 13, kikifuatwa na Kichina (1.1%), Kitagalog (0.6%), Kivietinamu (0.5%), Kiarabu (0.5%), Kifaransa (0.4%), Kikorea (0.3%) na Kirusi (0.3%). Lugha za kiasili zinabaki na sehemu ndogo chini ya 0.5%, huku Kinavajo kikiwa na wasemaji wengi zaidi.

### Dini 
Dini nchini Marekani inaonyesha mchanganyiko mkubwa wa imani na mwenendo wa kubadilika kwa muda. Kulingana na takwimu za hivi karibuni, asilimia 62 ya watu wazima wanajitambulisha kuwa Wakristo huku wengi wao wakiwa Waprotestanti (40%), Wakatoliki (19%), na makundi mengine ya Kikristo (3%). Asilimia 29 hawana uhusiano wa kidini, kundi linalojumuisha wasiomwamini Mungu (5%), wanaotilia shaka (6%), na wasiokuwa na maelezo maalum (19%). Dini nyingine zisizo za Kikristo zinachukua asilimia 7, zikiwemo Wayahudi (2%), Waislamu (1%), Wabudha (1%), Wahindu (1%), na zingine ndogo zaidi. Hata hivyo, imani za kiroho zinabaki kuwa na ushawishi mpana, ambapo zaidi ya asilimia 80 ya watu wanaamini katika Mungu, roho au nguvu ya juu.

### Muundo wa Umri 
Umri wa kati: miaka 38.5 (2021).

### Elimu 
Elimu nchini Marekani ina kiwango cha juu cha ushirikishwaji, ambapo takribani asilimia 91 ya watu wenye umri wa miaka 25 na zaidi wamekamilisha angalau elimu ya sekondari, na karibu asilimia 38 wamehitimu elimu ya chuo kikuu au zaidi. Kati ya wakazi hao, asilimia 28 wana elimu ya sekondari pekee, 15 elimu ya chuo bila shahada, 10 shahada ya kati (associate degree), 23 shahada ya kwanza, na 14 elimu ya juu zaidi kama shahada ya uzamili, kitaaluma au uzamivu.

### Kipato na Umaskini 
* Kipato cha kati kwa kaya: $70,784 (2021).
* Kiwango cha umaskini: 11.6% (2021).. 

Katika siasa ya nje, Marekani iliwahi kutangaza tangu mwaka 1823 kwamba ilitazama Amerika yote kama eneo ambalo haikubali kuingiliwa na nchi za Ulaya; wakati ule makoloni mengi ya Amerika ya Kusini yalikuwa yakifaulu kupata uhuru kutoka Hispania, na Marekani ilitaka kusisitiza isingekubali kuingia kwa mataifa mengine ya Ulaya. 

Katika miongo iliyofuata uchumi wa Marekani uliimarika pamoja na kukua kwa sekta ya viwanda na wafanyabiashara wa Marekani walipanua biashara yao kimataifa; mnamo 1854 manowari za Marekani ziliilazimisha Japani kukubali kufunguliwa kwa ubalozi na kupokea wafanyabiashara. Meli za wafanyabiashara wa Marekani zilifika kote duniani, tangu miaka ya 1830 hadi Zanzibar ambako ubalozi mdogo ulifunguliwa mwaka 1837. Wakati wa vita dhidi ya Hispania Marekani ilihakikisha pia nafasi yake katika biashara ya China dhidi ya mipango ya mataifa ya Ulaya ya kuigawa nchi hiyo.

Mwaka 1917 Marekani iliingia katika Vita Vikuu vya Kwanza upande wa Uingereza na Ufaransa; baada ya vita rais Woodrow Wilson alishawishi mataifa mengine kuanzisha Shirikisho la Mataifa lakini bunge lilizuia kuingia kwa Marekani katika umoja huo. 

Mdororo Mkuu wa mwaka 1929 ulileta matatizo makubwa kwa uchumi na hata njaa kwa raia wengi lakini ulileta pia siasa mpya ya "New Deal" chini ya rais Franklin D. Roosevelt ambako kwa mara ya kwanza programu za kisiasa zilitumia mapato ya serikali kwa shabaha ya kusaidia idadi kubwa ya wananchi waliokuwa bila kazi, bila nyumba na bila kipato; vijana kwa mamilioni waliajiriwa na serikali kwa kazi ya kujenga miundombinu (barabara, mifereji) na kuboresha hifadhi za taifa.

Mwaka 1941 Marekani iliingia katika Vita Vikuu vya Pili vya Dunia baada ya kushambuliwa na Japani na kupokea tangazo la vita kutoka Ujerumani. Uwezo wa kiuchumi wa Marekani ulileta ushindi wa mataifa ya ushirikiano. Uwezo wake wa kisayansi ulipanuliwa na wanasayansi kama Albert Einstein waliopaswa kukimbia udikteta wa Adolf Hitler katika Ujerumani na kuiwezesha kutengeneza mabomu ya kwanza ya nyuklia yaliyotumika mnamo Agosti 1945 kuteketeza Hiroshima na Nagasaki.

Katika miongo ya vita baridi iliyofuata, Marekani ilikuwa taifa la kuongoza nchi zenye demokrasia na pia zile ambazo zilisimama upande wa ubepari tu bila demokrasia dhidi ya nchi za kikomunisti zilizoongozwa na Umoja wa Kisovyeti.

Mwanzo wa miaka ya 1960 ilishindana na Umoja wa Kisovyeti katika mbio wa kuingia katika anga-nje ikafaulu kupeleka watu wa kwanza hadi Mwezi mnamo Agosti 1969. Kutokana na ushindani na nchi za ukomunisti Marekani iliingia katika Vita ya Vietnam hadi kushindwa mwaka 1975.

Vilevile miaka ya 1960 ilikuwa kipindi cha mapambano kwa ajili ya haki za Wamarekani weusi, wajukuu wa watumwa wa awali hasa kusini mwa Marekani. Sheria zilizotenganisha watu pamoja na matumizi ya shule, vyuo, majengo na taasisi za burudani kulingana na rangi ya ngozi, zilizozuia ndoa kati ya watu wa rangi tofauti na kuzuia watu maskini wasitumie haki za kiraia zilipigwa marufuku bila kuondoa tofauti katika uwezo wa kiuchumi kati ya makundi katika jamii.

Mapinduzi ya kiteknolojia ya kompyuta na intaneti yalienea Marekani haraka kushinda sehemu nyingine za Dunia.
## Tazama pia 
* Orodha ya majimbo ya Marekani
* Orodha ya Marais wa Marekani
* Orodha ya chaguzi za Rais wa Marekani
* Peace Corps
* Jamii:Marekani
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Uchumi wa Marekani

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* 
* 
* , Book
* 
* , Book
* , Book
* , Book
* , Book
* , Book
* , Book
* , Book
* 
* 
* , Book
* 
* 
* 
* , eBook version
* , Book
* 
* , Book
* 
* , PDF 
* 
* , Book
* Website sources
* 
*  eBook version
* , Book
* 
* , Book
* , Book
* , Book
* , E'Book
* , Book
* , Book
* , Book
* 
* , Book
* , Article
* , Book
* , Book
* 
* 
* , Book
* {{cite journal |last1=Williams |first1=Daniel K. |year=2012 |ref=Williams |title=Questioning Conservatism's Ascendancy: A Reexamination of the Rightward Shift in Modern American Politics; {Reviews in American History} |volume=40 |issue=2 |pages=325–331 |publisher=The Johns Hopkins University Press }}
* 
* 

* 
* United States, from the BBC News
* Key Development Forecasts for the United States from International Futures
;Serikali
* Official U.S. Government Web Portal Gateway to government sites
* House Official site of the United States House of Representatives
* Senate Official site of the United States Senate
* White House Official site of the President of the United States
;Historia
* Historical Documents Collected by the National Center for Public Policy Research
* U.S. National Mottos: History and Constitutionality  Analysis by the Ontario Consultants on Religious Tolerance
* USA Collected links to historical data
;Ramani
* National Atlas of the United States  Official maps from the U.S. Department of the Interior
* 
* Measure of America A variety of mapped information relating to health, education, income, and demographics for the U.S.
;Vingine
* 
* 
* 
* 
* , Book
* 
* 
* 
* 

Jamii:Nchi za Amerika ya Kaskazini

Jamii:Nchi za G7
Jamii:Nchi za G8
Jamii:Nchi za G20

Jamii:Nchi