open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lorraine Loots

**Lorraine Loots** ni msanii wa sanaa za picha kutoka Cape Town, Afrika Kusini. Amekuwa akitengeneza picha za duara zenye mandhari nyeupe, picha ambazo zilimpa umaarufu zaidi mnamo mwaka 2013 ambapo alikuja na mradi wa sanaa uloitwa 365 *Paintings*. Picha zake nyingi alikuwa akizichapisha katika mitandao ya kijamii, mradi huo ulimpa faida kubwa baada ya kuanza kuonyeshwa katika vituo vya CBS na CNN,

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Gulshan Khan

**Gulshan Khan** ni msanii wa sanaa za picha wa Afrika Kusini anayeishi katika mji wa Johannesburg.. Kazi zake nyingi za picha huzingatia sana kutoa ujumbe kuhusu haki za kijamii na haki za binadamu

## Maisha ya Awali 
Gulshan alikulia katika jimbo la KwaZulu-Natal; mmoja kati ya ndugu zake wawili anatoka katika familia inayojishughulisha na kazi za kijamii na harakati.

## Maisha ya Kazi 
Mhitimu wa Programu na Uandishi wa Picha (PDP) aliyochapisha kwanza na  Agence France Presse mnamo mwaka 2016, ambapo baadaye alifanya mafunzo ya mwezi mzima.  Mwanamke wa kwanza Mwafrika kupewa tuzo na  Agence France Presse mnamo Mwaka 2017, aliendelea kufanya kazi kwa wakala kama mwandishi wa habari wakati pia alikuwa akifanya kazi kwenye machapisho na mashirika anuwai ya kimataifa. Kikundi chake cha kwanza cha kazi ya maandishi ya muda mrefu *The Things We Carry With Us (2017)* inachunguza jamii ya kisasa ya Waislamu nchini Afrika Kusini,  kukuza maoni zaidi juu ya msingi wa urithi dhalimu wa ubaguzi wa rangi Afrika Kusini. Khan alialikwa kuzungumza juu ya motisha ya kisiasa ya kuandika hali ya kibinadamu, na umuhimu wa kupiga picha kuzungumza juu ya utu, utambulisho, mali, haki ya kijamii na haki za binadamu nchini Afrika Kusini na ulimwenguni kote katika Mkutano wa Wasimulizi wa Hadithi wa 2020 .

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Arts and Feminism 2023
Mary Sibande

**Mary Sibande** (11 Aprili, 1982) ni msanii wa Afrika Kusini anayeishi Johannesburg.

Sibande anafanya sanaa inayojumuisha uchongaji, picha pamoja na ubunifu. Anatumia sanaa yake kuelezea ukoloni, na zaidi sanaa yake katika Afrika na zaidi hutumia sanaa yake kuelezea ubaguzi wa rangi. Sibande hutumia sanaa yake kukosa katika kukosoa matendo ya kisaniii ya wanawake hasa wanawake wa Afrika.

## Maisha ya Awali
Sibande alizaliwa katika mji wa *Barberton, Mpumalanga* katika kipindi ambacho ubaguzi wa rangi ulikuwa umeshika nafasi ya juu, ambako alilelewa na bibi yake. Baba yake alikuwa mwanajeshi katika jeshi la Afrika ya Kusini na Sibande hakuwahi kumfahamu baba yake katika kipindi cha utoto wake ,mama yake alikuwa akiendesha maisha yake kwa kufanya kazi za majumbani kwa sababu ya mama yake kuwa mfanyakazi wa majumbani, Sibande hueshimu sanaa na watu wanaofanya kazi za majumbani na moja kati ya sanaa zake maarufu ni ile inayompa heshima mwanamke iitwayo "Long Live the Dead Queen".  Sibande huelezea maisha yake ya utoto akisema  "Nilikuwa na kila kitu ambacho nilikihitaji,nilisoma katika shule nzuri, nilikuwa na bahati ya kusoma katika shule ya aina hiyo, ambayo wazazi wengi walishindwa kuwapeleka watoto wao,hali hiyo ilinifanya mimi kuwa na muelekeo fulani wa maisha yangu"

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii: Arts and Feminism 2023
Robyn Nesbitt

**Robyn Nesbitt** (alizaliwa  1984) ni msanii wa Afrika Kusini anaeishi na kufanya kazi katika jiji la  Johannesburg. Kazi za Nesbitt zinatokana na uchunguzi wake 
mzuri wa hafla za kila siku zinazotokana na mzunguko wa maisha ya kila siku yanayotuzunguka  
Robyn hufanya kazi za sanaa akishirikiana kwa karibu na  Nina Barnett.

### Elimu
Nesbitt ni muhitimu katika chuo kikuu cha  *Witwatersrand University*,kilichopo Johannesburg.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Galicia (Hispania)

thumb| Mji wa A Coruña, Galicia
**Galicia** ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: *comunidade autónoma*) la Hispania, upande wa kaskazini magharibi.

## Viungo vya nje
Jamii:Hispania
G
!
Castilla–La Mancha

thumb| Moja ya mji ndani ya jimbo la Castilla–La Mancha
**Castilla-La Mancha** ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: *comunidade autónoma*) la Hispania, katikati ya nchi.

## Viungo vya nje
Jamii:Hispania
C
!
Cantabria

thumb| Moja ya sehemu ya jimnbo la Cantabria
**Cantabria** ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: *comunidade autónoma*) la Hispania, upande wa kaskazini.

## Viungo vya nje
Jamii:Hispania
C
!
C
Emanueli, Sabino na wenzao

**Emanuele, Sabino na wenzao** Kodrati na Theodosi (walifariki Anatolia, leo nchini Uturuki, 304 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 26 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Quadratus (Codratus), Theodosius, Emmanuel & Comp.* 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Senzeni Marasela

thumbnail|right|200px|Senzeni Marasela
**Senzeni Marasela** (alizaliwa Thokoza, 11 Februari 1977) ni msanii wa sanaa za picha, video, sanaa za urembo na uchapishaji wa Afrika Kusini anayefanya kazi kupitia vyombo tofauti vya habari. 

Senzeni alipata shahada ya urembo katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, kilichopo katika jiji la Johannesburg mnamo mwaka 1998, kazi zake za sanaa zimekuwa zikionyeshwa katika nchi za Afrika ya Kusini, Ulaya na Marekani, pia zimekuwa zikichapishwa katika majarida na magazeti mbalimbali na pia huonyeshwa katika majumba ya Makumbusho.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Bertina Lopes

**Bertina Lopes** (11 Julai, 1924 - 10 Februari, 2012) alikuwa mchoraji na mchongaji wa sanamu mwenye asili ya Ureno aliyezaliwa Msumbiji. 

Kazi ya Lopes ilionyesha kutilia msisitizo wa kina wa Kiafrika katika kutumia rangi na kutengeneza kazi zenye muundo wa barakoa na jiometri. Lopes amefahamika kwa kuangazia 'ukosoaji wa kijamii na bidii ya kitaifa iliyoathiri wasanii wengine wa Msumbiji wa wakati wake'.

## Maisha binafsi
Lopes alizaliwa Maputo (mwanzo alifahamika kama Lourenço Marques), Msumbiji, mnamo 11 Julai, 1924 kwa mama wa Kiafrika na kwa baba wa Kireno ambaye alikua mkulima. Alisoma katika mji wa Maputo lakini baadae alihamishiwa katika mji wa Lisbon kumalizia masomo yake ya sekondari. 

Alisomea kuhusu uchoraji pamoja na Lino António na Celestino Alves na alipata shahada ya uchoraji na uchongaji sanamu. Kwa kipindi hicho alikutana na wasanii engine kama Marcelino Vespeira, Carlos Botelho, Albertina Mantua, Costa Pinheiro, Júlio Pomar na Nuno Sampayo.

## Tuzo 
1950 – Tuzo ya uchiraji ya *Painting Prize*

1953 – Tuzo ya *Medalha de Prata*

1953 – Tuzo ya *Prémio Empresa Moderna*

1958 – Tuzo ya *First Classified* 

1974 – Trullo D’Oro, Fasano di Puglia, Brindisi

1974 – Tuzo ya *La Mamma nell’arte*, , Rome

1975 – Tuzo ya *International Painting Prize*
1978 – Tuzo ya *Leader d’arte*, Rome

1986 – Tuzo ya  *Venere d’Argento*,  Trapani

1988 – Tuzo ya *Grand Prix d’Honnoeur*,  Rome

1991 – Tuzo ya *Rachel Carson Memorial Foundation World Prize*, Rome

1992 – Tuzo ya *La Plejade per l’Arte*, Rome

1993 – Tuzo ya *Commander for Merits*, Lisbon 

1994 – Tuzo ya *Centro Francescano Internazionale di Studi per il dialogo fra i popoli* (Franciscan International Study Center to promote dialogue among people), Assisi

1995 – Tuzo ya *Gabriele D’Annunzio Prize*, Pescara

1996 – Tuzo ya *Messaggero della Pace UNIPAX Prize*, Rome

1998 – Tuzo ya *Premio Internazionale Arte e Solidarietà nell’Arca*, Florence

1998 – Tuzo ya  *Frà Angelico International Prize*, Rome

2002 – Tuzo ya *Silver Plaque by the President of the Republic of Italy*, Rome

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wasanii wa Msumbiji
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jimbo la Madrid

thumb| Jimbo la Madrid
**Jimbo la Madrid** ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: *comunidade autónoma*) la Hispania, likiundwa hasa na mji mkuu wa nchi, Madrid.

## Viungo vya nje
Jamii:Hispania
M
!
Berkari

**Berkari** (pia: **Berchaire, Bererus**; Akwitania, leo nchini Ufaransa, 620 - Montier-en-Der, leo nchini Ufaransa, 685/696) alikuwa mmonaki wa Kanisa Katoliki, aliyeunganisha desturi za Kolumbani na za Benedikto kwa monasteri ambazo alizianzisha na kuziongoza.

Siku ya Alhamisi kuu aliuawa kwa kisu na mtawa mbaya aliyekuwa amefukuzwa naye. Mwenyewe alimsamehe akafariki Jumapili ya Pasaka.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Patrick Corbet, *Les moines du Der 673-1790*, Dominique Guéniot, 2003
* Charles Lalore, *Polyptyque de Montier-en-Der*, éd Charles Lalore, Paris, 1878

Jamii:Waliozaliwa 620
Jamii:Waliofariki 696
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Baronsi na Desideri

**Baronsi na Desideri** (walifariki Montalbano, Toscana, Italia, karne ya 7) walikuwa wakaapweke karibu na Pistoia. Desideri alikuwa mfuasi bora kati ya watano waliojiunga na Baronsi kufanya toba.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 26 Machi. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki karne ya 7
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Italia
Rupert wa Salzburg

[thumb|200px|Mt. Rupert akishika chombo cha [chumvi.]]
**Rupert wa Salzburg** (pia: **Ruprecht, Rudbertus, Roudbertus, Rupertus, Hrodperht, Hrodpreht na Robert**; 660 hivi - Salzburg, Austria, 27 Machi 710) alikuwa mmonaki wa Kikolumbani, halafu askofu mmisionari huko Rhineland, Bavaria na Austria, akianzisha pia monasteri kuendelea kueneza Ukristo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 105
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 92

## Marejeo ya lugha nyingine
**Bibliotheca hagiographica Latina*, (Brussels, 1899), n. 7390-7403
*W. Levison, “Die älteste Lebensbeschreibung Ruperts von Salzburg” in *Neues Archiv für ältere deutsche Geschichtskunde*, xxviii. 283 seq.
*Hauck, *Kirchengeschichte Deutschlands* (3rd ed.), i. 372 seq.

## Viungo vya nje
*
*Lives of Sts. Robert (Rupert) and Erendruda 

Jamii:Waliozaliwa 660
Jamii:Waliofariki 710
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Austria
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Chuo cha Mafunzo ya Kijeshi Monduli

**Chuo cha Mafunzo ya Kijeshi Monduli** (kwa Kiingereza: *Tanzania Military Academy*; kifupi: *TMA*) ni chuo cha maafisa wa kijeshi kilichopo katika wilaya ya Monduli, mkoa wa Arusha nchini Tanzania. TMA ni moja kati ya taasisi muhimu inayotoa mafunzo ya jeshi. Chuo hicho kimekuwa kikitoa mafunzo ya kijeshi kwa maofisa toka nchi mbalimbali zinazoizunguka Tanzania.

## Historia
Chuo cha Mafunzo ya Kijeshi Monduli kilijengwa kwa msaada wa serikali ya Jamhuri ya Watu wa China na kufunguliwa rasmi na rais wa kwanza wa Tanzania Mwalimu Julius Nyerere mwaka 1976. Kwa mara ya kwanza chuo cha TMA kilikuwa kikijulikana kama Chuo cha Taifa cha Uongozi kabla ya kubadilishwa jina lake mwaka 1992 baada ya Tanzania kuingia katika mfumo wa vyama vingi. Kwa miaka mingi, chuo cha TMA kimekuwa kikitoa mafunzo kwa maafisa toka nchi za Kenya, Lesotho, Shelisheli, Afrika Kusini, Zambia na Uganda.

## Wanafunzi maarufu
* Jakaya Kikwete, 1976
* Katumba Wamala
* Elly Tumwine
* Joseph Semwanga
* Makongoro Nyerere
* Yusuf Makamba
* Venance Salvatory Mabeyo
* John Mutwa

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Images of the Tanzania Military Academy
* 

Jamii:Jeshi la Tanzania
Jamii:Wilaya ya Monduli
Extremadura

thumb| Moja ya mji mkubwa ndani ya jimbo la Extremadura
**Extremadura** ni jimbo la kujitawala (kwa Kihispania: *comunidade autónoma*) la Hispania, upande wa kusini magharibi.

## Viungo vya nje
Jamii:Hispania
E
!
Elsie Garrett Rice

**Elsie Garrett Rice** (Cape Town, 25 Novemba 1869 - 27 Aprili 1959) alikuwa Mwingereza na msanii wa sanaa za uchoraji wa mimea aliyezaliwa nchini Afrika Kusini.

## Maisha ya awali na elimu 
Wazazi wa Elsie Garret Rice walikuwa Mary Gray na Reverend John Feydell Garrett. 

## Maisha
Elsie na pacha wake *John Herbert Garrett* walibatizwa tarehe 16 Januari 1870.*Elsie* pamoja na ndugu zake watatu *John*,*Edmund* na *Amy* walikuwa Yatima ambao walilelewa na binamu yao *Millicent Fawcett* na *Agnes Garrett*. *Millicent* alikuwa mwanachama hai katika harakati za *Suffragist Movement* na aliolewa na   *Henry Fawcett*.

Alisoma katika shule ya sanaa ya *Slade School of Art*.

## Taaluma 
*Rice* alikuwa mkufunzi katika shule ya *Bedales School*, ambayo ilianzishwa na shemeji yake *John Haden Badley* mnamo mwaka 1865 hadi mwaka 1967. akiwa katika shule hiyo ndipo alipokutana na mume wake *Charles Emmanuel Rice* mwaka 1865 hadi mwaka1949, Mwalimu mkuu wa *King Alfred School* alikuwa *Hampstead*.Mnamo mwaka 1901 *Rice* alikuwa akiishi na mume wake na mtoto mmoja wa kiume na mmoja wa kike hadi kufikia mwaka 1911, *Elsie* alikuwa ni mwalimu wa sanaa mwenye umri wa miaka 41 aliekuwa akiishi *Steep, Hampshire* pamoja na mume wake mwenye umri wa miaka 45 pamoja na watoto wao wawili *Gabriel Edmund* mwenye umri wa miaka  11 na *Agnes Rosemary* mwenye umri wa miaka  10, na wote walizaliwa  Hampstead.Mwaka 1918 *Charles Rice* alihitimu masomo yake ya udaktari .

*Elsie* alitengana na mume wake na kwenda kuishi Afrika Kusini mwaka 1933, ambapo aliishi Rondebosch na kisha kuhamia *Camps Bay* pamoja na binti yake Rosemary Agnes.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:Wasanii wa Uingereza
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Hilarioni Mpya

**Hilarioni Mpya** (alifariki karibu na Mlima Olimpo huko Bitinia, leo nchini Uturuki, karne ya 8) alikuwa mmonaki maarufu kwa kutetea heshima kwa picha takatifu dhidi ya kaisari wa Bizanti.

Aliongoza monasteri ya Pelecete baada ya jenerali Lakanodraken kuibomoa kwa sababu hiyo. Mwenyewe alifungwa, aliteswa na kupelekwa uhamishoni kwa ajili hiyohiyo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 28 Machi.
 
## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 8
Jamii:Waliofariki karne ya 8
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Stefano Harding

[300px|right|[Mchoro wa ukutani wa Mt. Stefano Harding.]]
**Stefano Harding** (Sherborne, Dorset, Uingereza, 1060 hivi - Citeaux, Ufaransa, 28 Machi 1134) alikuwa mmonaki, padri, mwanzilishi mmojawapo na abati  wa urekebisho wa Citeaux wa shirika la Benedikto wa Nursia. 

Alifika Cîteaux kutoka Molesme pamoja na wamonaki wengine, akaongoza monasteri hiyo na kuanzisha huko tabaka la mabradha. 

Katika uongozi wake wa miaka 25 aliongeza monasteri 12 alizoziunganisha chini ya Mwandiko wa Upendo, ili kusiwe na ugomvi wowote kati ya wamonaki bali wote waishi kwa kufuata amri ya upendo, kanuni moja na desturi za kufanana. Ndiye aliyempokea utawani Bernardo wa Clairvaux na wenzake 30.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 28 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 135-136
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 116-117

## Marejeo ya lugha nyingine
* Claudio Stercal, *Stephen Harding: A Biographical Sketch and Texts* (Trappist, Kentucky: Cistercian Publications, 2008) (Cistercian Studies Series, 226).

## Viungo vya nje 
Jamii:Waliozaliwa 1060
Jamii:Waliofariki 1134
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasitoo
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Prisko, Malko na Aleksanda

**Prisko, Malko na Aleksanda** (walifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 257/258) walikuwa Wakristo ambao walifia imani yao. Walikuwa wanaishi shambani karibu na mji huo, walipouawa Wakristo wengi; basi, wakisukumwa na ari ya Kimungu, walijitokeza kwa hiari mbele ya hakimu kumlaumu kwa kuadhibu kikatili wacha Mungu tu, si wengine. Mara walitupwa kama chakula kwa wanyamapori wakati wa dhuluma ya Kaisari Valerian .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 28 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 258
Sirili wa Eliopoli

**Sirili wa Eliopoli** (alifariki Eliopoli, Finisia, leo nchini Lebanoni, 362) alikuwa shemasi ambaye kwa juhudi zake dhidi ya Upagani aliuawa katika dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi . 

Kwanza aliteswa sana na wahusika walifikia hatua ya kula ini lake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Guntram

wa Mt. Guntram na Kildebert II.]]
**Guntram** (pia: **Gontran, Gontram, Guntram, Gunthram, Gunthchramn, Guntramnus**; Soissons, Aisne, leo nchini Ufaransa, 532 hivi - Chalon-sur-Saône, leo nchini Ufaransa, 28 Machi 592) alikuwa mfalme wa Wafaranki huko Orleans na Burgundy tangu mwaka 561.

Alikuwa na tabia mbaya na kutenda dhambi nyingi, lakini imani ilimuongoza kuheshimu Kanisa na viongozi wake, kujenga monasteri na kuhamasisha uinjilishaji, kupatanisha ndugu zake, kusaidia maskini na kuwaombea kwa kufunga mwenyewe.

Kwa sababu hiyo tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Henry H. Howorth. "The Ethnology of Germany. Part 3: The Migration of the Saxons." *The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland*, Vol. 7. 1878. pp.&nbsp;293–320.
*Dahmus, Joseph Henry. *Seven Medieval Queens*. 1972.
*Gregory of Tours. *The History of the Franks, Volume II: Text*. Trans. by Ormonde Maddock Dalton. Clarendon Press: 1967.
**Decem Libri Historiarum*: Books 1-10.  Translated by Ernest Brehaut. Available at *Medieval Sourcebook*.

## Viungo vya nje
* Translation of Grimm's Saga No. 433, "The Sleeping King" Gontrand

Jamii:Wakolumbani
Kastori wa Tarso

'''''' ni kati ya Wakristo wa Kilikia, leo nchini Uturuki, waliofia dini ya Ukristo huko Tarso. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Yosefu Sebastiani Pelczar

yake halisi ya mwaka 1920 hivi.]]         
**Yosefu Sebastiani Pelczar** (17 Januari 1842 – 28 Machi 1924) alikuwa askofu wa Przemyśl (leo nchini Polandi) kuanzia mwaka 1900 hadi kifo chake.

Pamoja na kuwa mwalimu maarufu wa maisha ya Kiroho, alisaidia watu kwa kila namna na kuanzisha shirika la Wajakazi wa Moyo Mtakatifu wa Yesu.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 2 Juni 1991 halafu mtakatifu tarehe 18 Mei 2003.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle 
*Saints SQPN
*Catholic Hierarchy
*Sister Servants of the Most Sacred Heart of Jesus
Benyamini wa Argol

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Benyamini.]]
**Benyamini wa Argol** (alifariki Argol, nchini Uajemi, 424 hivi) alikuwa shemasi aliyeteswa na kuuawa kwa sababu aliendelea kuhubiri imani yake katika dhuluma ya mfalme Vararane V. Walimuingizia ncha kali katika makucha yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Machi au 13 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 109
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 94-95

## Marejeo ya lugha nyingine
*

## Viungo vya nje
*Orthodox Church in America
*Catholic Online
*Greek Orthodox Online Chapel

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4

Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uajemi
Bilbao

thumbnail|right|200px|Picha za Bilbao.
**Bilbao** (kwa Kieuskara: **Bilbo**) ni mji wa Hispania kaskazini, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Nchi ya Kieuskara. 

Tarehe 1 Januari 2015 wakazi wake walikuwa 345,141, lakini rundiko la mji lina watu 1,037,847. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Nchi ya Kieuskara
Mkoa wa Albacete

thumb| Mkoa wa Albacete
**Albacete** ni mmoja kati ya mikoa 52 ya kujitawala ya Hispania. 

Mji wake mkuu ni Albacete.

## Tazama pia 
* Mikoa ya Hispania

## Viungo vya nje
Albacete
!
A
Murcia

thumbnail|right|200px|Ngome ya Monteagudo, Murcia.
**Murcia** ni mji wa Hispania, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Murcia. 

Tarehe 1 Januari 2019 wakazi wake walikuwa 447,182, ukiwa wa saba nchini kwa wingi wa watu. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Ayuntamiento de Murcia – the Town Hall 
* Postal Codes Murcia

Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Jimbo la Murcia
Sekundo wa Asti

thumb|Mt. Sekundo alivyochorwa.
**Sekundo wa Asti** (alifariki Asti, Piemonte, Italia Kaskazini, 29 Machi 119) anakumbukwa kama Mkristo aliyefia imani yake kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya kaisari Hadrian. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*Saints of March 29: Secundus of Asti 
*San Secondo di Asti
Donino wa Thesalonike

[thumb|Mt. Donino katika [mchoro wa ukutani.]]
'''''' (alifariki Thesalonike, Makedonia, leo nchini Ugiriki, karne ya 4) alikuwa Mkristo ambaye aliuawa kutokana na imani yake wakati wa dhuluma ya dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 30 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Marko wa Aretusa

**Marko wa Aretusa** (alifariki Aretusa, Syria, 364) alikuwa askofu wa mji huo tangu mwaka 341 au kabla ya hapo. 

Wakati wa uenezi wa uzushi wa Ario hakuiumba hata kidogo katika imani sahihi.

Baadaye aliteswa sana katika dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi.

Gregori wa Nazianzo alimsifu kama "mtu wa pekee na mzee mtakatifu sana".

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Catholic Forum- Saints- Mark of Arethusa

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Siria
Wafiadini wa imani sahihi wa Konstantinopoli

**Wafiadini wa imani sahihi wa Konstantinopoli** (walifia dini Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, karne ya 4) walikuwa Wakristo wengi waliofukuzwa au kuteswa kikatili kwa kutetea imani sahihi dhidi ya Patriarki Macedonius, mfuasi wa Ario, aliyeungwa mkono na kaisari Constantius II .  

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 30 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Zosimo wa Sirakusa

[thumb|Alivyochorwa katika [kanisa kuu la Siracusa.]]
**Zosimo wa Sirakusa** (aliishi karne ya 7) alikuwa mmonaki wa Siracusa, Sicilia, Italia, ambaye alitazamwa kama mtu asiyeweza kitu, kumbe askofu alimfanya abati wa monasteri, halafu waumini walimchagua kuwa askofu wao. Aliongoza jimbo hilo miaka 647-662.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 107-108
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 93-94
Regulo wa Senlis

**Regulo wa Senlis** (kwa Kifaransa: **Rieul**; aliishi karne ya 4 BK) alikuwa askofu wa kwanza wa Senlis (leo nchini Ufaransa).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Henri-Louis-Joseph Blond, "Research on the date of the apostolate of Saint-Rieul", *Archaeological Committee of Senlis, Reports and Memories 1863*, Senlis 1864, p.  58–96. 
* Amédée Vicomte of Caix de Saint-Aymour, " The legend of Saint-Rieul ", *Causeries du besacier: Mixes to serve the history of the countries that today form the department of Oise* , Paris, A. Claudin / H Champion, 2nd series,  1895, p.  81-127.

Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Klinio

**Klinio** (alifariki karibu na Akwino, Lazio, Italia, 1030 hivi) alikuwa mmonaki kutoka Ugiriki aliyefikia kuwa abati wa monasteri wa Kibasili alipokuja kufariki. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wabazili
Leonardo Murialdo

yake ya uzeeni.]]
**Leonardo Murialdo** (Torino, Italia, 26 Oktoba 1828 – Torino, 30 Machi 1900) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa *Shirika la Mt. Yosefu* kwa ajili ya watoto wa mitaani ili waweze kufahamu imani na upendo wa Kikristo.

Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 3 Novemba 1963 na mtakatifu tarehe 3 Mei 1970. 

Sikukuu yake ni tarehe 30 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Saints SQPN
* Salesians of Don Bosco
* Find a Grave
* Murialdo official website 

Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1900
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Julio Alvarez

thumb|Julio Alvarez
**Julio Alvarez** (jina kamili kwa Kihispania **Julio Álvarez Mendoza**; Guadalajara, Jalisco, Mexico, 20 Desemba 1866 - San Julian, Mexico, 30 Machi 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero. Hivyo alishuhudia uaminifu wake kwa Kristo na kwa Kanisa lake.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Venansi, Anastasi na wenzao

[thumb|[Altare ya Mt. Venansi karibu na Batizio la Kanisa kuu la Roma.]]
**Venansi, Anastasi na wenzao** Mauro, Pauliniani, Telio, Asteri, Septimi, Antiokiani na Gaiani (walifariki katika eneo ambalo leo liko nchini Kroasya, 257 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa katika dhuluma ya Dola la Roma kwa sababu ya imani yao. Venansi alikuwa askofu wa Salona.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 257
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Korasya
Hafidh Ameir

**Hafidh Ameir** ni mume wa rais wa sita wa Tanzania Mama Samia Suluhu Hassan akiwa na asili ya visiwani Zanzibar. 

Hafidh ni mtaalamu mstaafu wa masuala ya kilimo  na walifunga ndoa na Mama Samia mwaka 1978  na wamejaaliwa kupata watoto wanne ; mmojawao, Wanu Hafidh Ameir, ni mwanasiasa kama mama yake   na mjumbe wa Baraza la Wawakilishi wa Zanzibar

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Zanzibar
Agape na Kionia

''''* (walifariki Thesalonike, Ugiriki, 304) walikuwa akina dada mabikira Wakristo ambao kutokana na imani yao walikataa kula nyama iliyotolewa sadaka kwa miungu. Kwa ajili hiyo waliteswa wakauawa kwa kuchomwa moto wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Pengine anatajwa pamoja nao ndugu yao Irene aliyeuawa siku chache baadaye. Labda walitokea Aquileia (Italia).

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 1 Aprili au 3 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 111-112
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 97-98

## Marejeo ya lugha nyingine
*Attwater, Donald & John, Catherine Rachel. *The Penguin Dictionary of Saints''. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
*  (Includes the complete English translation of the ancient Acts of Agape, Chionia and Irene)
*Full online text of Hrotsvitha's play, *Dulcitius* , Fordham University.

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Valeriko

wa Mt. Valeriko kumtokea Hugo Kapeto.]]
**Valeriko** (pia: **Walaric, Walric, Waleric, Walericus, Walarich, Gualaric, Valery**; Auvergne, leo nchini Ufaransa, 565 hivi - Lauconne, Ufaransa, 1 Aprili 619) alikuwa mmonaki, halafu mkaapweke, lakini pia padri mmisionari katika maeneo mbalimbali na hatimaye abati wa monasteri aliyoianzisha kwa wafuasi wake wengi.

Tangu kale ametambuliwa kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 1 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  Giona di Bobbio. *La vita di San Colombano*. Bobbio, VII secolo.
*  *Dio è corazza dei forti. Testi del cristianesimo celtico (VI-X sec.)*. Rimini, Il Cerchio, 1998.
*  *Archivum Bobiense* Rivista annuale degli Archivi storici Bobiensi (1979-2008). Bobbio.

## Viungo vya nje
*Walric at *Catholic Online*

Jamii:Waliozaliwa 565

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watawa waanzilishi
Selso wa Armagh

[thumb|[Kioo cha rangi katika kanisa kuu la Armagh.]]
**Selso wa Armagh** (pia: **Cellach, Selestino**; Ireland, 1080 hivi – Ardpatrick, Munster, 1 Aprili 1129) alikuwa askofu mkuu wa Armagh na Ireland yote, wakati Ukristo katika kisiwa hicho ulikuwa umepoa. 

Alipochaguliwa kuwa askofu ingawa bado mlei, kama ilivyomtokea babu yake, alichangia sana urekebisho wa Kanisa la huko katika karne ya 12 na kupatanisha watawala. 

Bernardo wa Clairvaux alimsifu kama mtu mwema na mcha Mungu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
*
* 
*
*
Ugo wa Grenoble

[thumb|Mt. Ugo mezini kwa [Wakartusi.]]
**Ugo wa Grenoble** (Châteauneuf-sur-Isère, Ufaransa, 1053 – Grenoble, Ufaransa, 1 Aprili 1132) alikuwa askofu wa Grenoble kwa miaka 52 (1180 - 1132).

Alijitahidi kurekebisha maadili ya mapadri na walei kwa kuunga mkono juhudi za Papa Gregori VII, lakini ni maarufu hasa kwa kumwezesha mwalimu wake Bruno Mkartusi kuanzisha monasteri yake ambayo Ugo alipata kuwa abati wake wa kwanza. 

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu kutokana na Papa Inosenti II kumtangaza hivyo tarehe 22 Aprili 1134. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 110
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 95-96

## Marejeo ya lugha nyingine
*
*

## Viungo vya nje 
* Biography of Hugh

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wakartusi
Lodoviko Pavoni

thumb|Lodoviko Pavoni

**Lodoviko Pavoni** (11 Septemba 1784 &ndash; 1 Aprili 1849) alikuwa
padri Mkatoliki wa Brescia (Italia Kaskazini) aliyeanzisha shirika la Wana wa Maria Imakulata ili kumsaidia kulea wavulana fukara kwa kuwafundisha maadili na ufundi.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 14 Aprili 2002, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Oktoba 2016.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyoaga dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle
*Saints SQPN

Jamii:Watakatifu wa Italia
Aya Tarek

thumb|Aya tarek ni msanii kutoka jiji la Alexandria nchini Misri.
**Aya Tarek** ni msanii kutoka jiji la Aleksandria nchini Misri.  

Sanaa zake zimehusiana na sanaa za mitaani au graffiti na upakaji rangi. Japokuwa sanaa za mitaani nchini Misri zilipata umaarufu mkubwa wa kimataifa baada ya mapinduzi ya Misri ya mwaka 2011, Tarek alianza kuchangia sanaa za mitaani kwenye kuta za jiji la Alexandria mnamo mwaka 2008, alipokuwa na miaka 18. 

Tarek pia alianza kutoa michoro ya ndani ambayo ilimfanya ajihisi amechukuliwa kama msanii mwenye uwezo mkubwa sana. Japokuwa alikuwa mara kwa mara akiongelea kuhusu umuhimu wa sanaa za mitaani kwamba ilimfikia yeyote aliyetaka kuchukua chochote kutoka kwenye kazi hiyo.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai

Jamii:Wasanii wa Misri
Jamii:Wanawake wa Misri
Sabah Naim

**Sabah Naim** (amezaliwa 1967) ni msanii wa media wa nchini Misri.

## Wasifu 
Naim alipokea shahada yake ya kwanza na ya Uzamili katika Sanaa kutoka Chuo cha Elimu ya Sanaa huko Cairo. Baadaye alikamilisha shahada ya uzamivu yake kutoka Chuo cha Elimu ya Sanaa. Naim amekuwa mwanafunzi wa msanii wa Misri Mohammed Abla. 

Naim anajulikana katika mitaa ya Cairo kama chanzo cha msukumo wake. Kazi za Naim ziko katika makusanyo ya kudumu ya Jumba la kumbukumbu la *Briteni* huko London, Wizara ya Utamaduni ya Misri na katika jumba la kumbukumbu la Sanaa ya Misri ya kisasa, zote huko Cairo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Misri
Jamii:Wasanii wa Misri
Effat Nagy

**Effat Nagy** (Nagi, Effat Naghi, au Effat Nagui; 5 Aprili 1905 - 4 Oktoba 1994) alikuwa msanii wa Misri ambaye ana jumba la makumbushohuko Cairo aliyejitolea yeye na kazi za mumewe. Jumba hilo linaitwa jumba la kumbukumbu la Saad El-Khadem na Effat Nagy.

## Maisha
Effat Mousa Nagy alizaliwa katika bandari ya Mediteranea ya Alexandria mnamo mwaka 1905. Alivutiwa na utamaduni na alifundishwa muziki na hisabati.

Mnamo 1964 alionyesha kazi yake katika maonyesho ya High Dam (kama-Sad al-'Aali).

## Urithi
Nagy na mumewe wana jumba la makumbusho huko Cairo ambalo lina picha zao 200 na ufinyanzi.Jumba la kumbukumbu la Saad El-Khadem na Effat Nagy lina picha 24 za Nagy na 34 na mumewe pamoja na picha ya uchi kubwa ambapo Nagy ndiye mfano.  ambayo ina vitabu vingi muhimu juu ya ngano na unajimu. Nagy aliiachia serikali ya Misri nyumba yake, lakini ni serikali ya Ufaransa iliyolipa wasifu wake uchapishwe.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Misri
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Wasanii wa Misri
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Arts and Feminism
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** ni mji wa Hispania, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Galicia, maarufu kama lengo la Njia ya Santiago kutokana na kanisa kuu la Mtume Yakobo. 

Kwa ajili hiyo mji umo katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO.

Tarehe 1 Januari 2019 wakazi wake walikuwa 96,405  na kuufanya wa sitini na tano nchini kwa wingi wa watu. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*City Council of Santiago de Compostela
*Santiago Tourism

Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Mkoa wa La Coruña
Jamii:Galicia
Jamii:Urithi wa Dunia
Nontsikelelo Veleko

**Nontsikelelo "Lolo" Veleko** (amezaliwa Bodibe, jimbo la Kaskazini Magharibi, 19 Agosti 1977) ni mpiga picha wa Afrika Kusini aliyetambulika zaidi kwa kuonyesha utambulisho wa weusi wake katika miji na mitindo mbalimbali baada ya ubaguzi wa rangi wa kikatili nchi ya Afrika Kusini.

## Maisha na Kazi 
Veleko alikulia Cape Town na alihudhuria Shule ya Upili ya Luhlaza katika Khayelitsha. Mnamo 1995 alisoma muundo wa picha katika Cape Technikon. Baada ya kuhamia Johannesburg, alisomea upigaji picha katika Warsha ya Picha ya Ukumbi wa Soko (1999–2004), katika shirika linaloanzishwa na David Goldblatt ambalo linalenga kutoa mafunzo rasmi kwa wapiga picha vijana ambao vinginevyo hawataweza kupata rasilimali kama hizo.

Mwaka wa 2003, Veleko aliandika graffiti katika Cape Town na Johannesburg, Mfululizo wa filamu ulioenda kwa jina la ''The ones on top won't make it Stop!* katika maonyesho yake ya kwanza ya solo katika Johannesburg Art Nyumba ya sanaa. Picha hizi zikazingira hali ya kijamii na kisiasa ya baada ya ubaguzi wa kikatili Afrika Kusini. 

## Machapisho 
### Vitabu 
* Maart, B; T. J. Lemon. Introduction by David Goldblatt. 2002. *SHARP: The Market Photography Workshop.* The Market Photography Workshop, Johannesburg, South Africa.
* *The Fatherhood Project: 2003–2004.* Child, Youth and Family Development (CYFD), Human Sciences Research Council, HSRC Press, Pretoria, South Africa, 2004.
* Perryer, S (ed). 2004. *10 Years 100 Artists: Art in a Democratic South Africa.* Bell Roberts Publishing in association with Struik Publishing, Cape Town, South Africa.
* Comely, R; G. Hallett; N. Neo (eds). 2006. *Woman by Woman: 50 Years of Women’s Photography in South Africa.* Wits University Press, Johannesburg, South Africa.

### Katalogi 
* Smith, Kathryn 2003. MTN New Contemporaries. MTN, Johannesburg.
* Damsbo, Mads. 2004. *Unsettled: 8 South African Photographers*, The National Museum of Photography, The Royal Library, Copenhagen.
* Waselchuk, Lori. 2004. *Is e.verybody comfortable*.
* Enwezor, Okwui. 2006. *Snap Judgments: New Positions in Contemporary African Photography*. International Center of Photography, New York.
* Lehtonen, Kimmo (ed). 2007. IPRN Changing Faces #3. Van Wyk, Gary (ed). 2004. *A Decade of Democracy: Witnessing South Africa*. Sondela, Boston.
* Vergon, Henri 2007. *Two Years of Afronova*. Afronova, Johannesburg.

## Maonyesho 
### Maonyesho ya Solo 
* 2002–2003 *The Ones on Top Won't Make It Stop!'', The Kuppel, Basel, Switzerland, 2002; Women's Arts Festival, Johannesburg Art Gallery and Market Theatre Galleries, Johannesburg, South Africa, 2003
* 2007 *SCREAM! MUTE! SCREAM!*, Goodman Gallery, Johannesburg, South Africa
* 2008-9 *Wonderland*, Standard Bank Young Artist Award, national travelling exhibition, including National Arts Festival Grahamstown, Grahamstown; Durban Art Gallery, Durban; Iziko South African National Gallery, Cape Town; Standard Bank Gallery, Johannesburg, South Africa

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Panya-nyasi

**Panya-nyasi** ni wanyama wagugunaji  wa jenasi *Arvicanthis* katika nusufamilia Murinae ya familia Muridae ambao wanatokea Afrika kusini kwa Sahara katika nyika na savana mpaka nyanda za juu.

## Maelezo
Panya-nyasi ni wakubwa kiasi. Urefu wa mwili ni sm 9-21 na wa mkia ni sm 22-32. Uzito ni g 48-130. Manyoya ni kahawia, hudhurungi au kijivu. Tumbo lina rangi isiyoiva kuliko mgongo. Mara nyingi kuna mlia mgongoni. Panya hao wana meno laini ya mbele na magego ya ajabu, kama mawe ya kusagia.

## Makazi
Wanaishi katika nyika, savana na makazi yanayohusiana. Wanapatikana sana katika Bonde la Naili, lakini hawapo katika maeneo ya misitu. Huko Ethiopia hufikia hadi urefu wa m 3700. Hula mbegu, majani, nyasi na pengine wadudu na hukiakia wakati wa mchana. Wanaishi katika vishimo vilivyojengwa chini ya mizizi ya miti, vichaka au mawe makubwa au katika vichuguu.

## Ekolojia
Wakati mwingine wanyama hao wana milipuko ya idadi (inayojulikana kwa lemingi). Mwanzoni mwa miaka ya 1970 kulikuwa na panya-nyasi wengi katika Hifadhi ya Serengeti mpaka mtu hangeweza kusonga bila kukanyaga mnyama. Wanyama walio hai walijilisha kwa waliokufa. Mnamo 1976-1977 kulikuwa na hali kama hiyo huko Saheli. Uwepo wao mkubwa unawafanya wanyama muhimu wa kuwinda: katika sehemu kadhaa za Afrika wako karibu 25% ya mawindo ya bundi-mabanda. Pia huliwa na nguchiro, mbweha, nyoka na shakivale.

Spishi hizo ni wanyama wa kijamii. Huishi katika vikundi vyenye madume na majike kadhaa. Jozi kadhaa zinaweza kuzaa wachanga kwa wakati mmoja katika kikundi. Wakati wa hali nzuri wachanga wanaweza kuzaliwa mwaka mzima, ingawa wachanga hawazaliwi wakati wa kiangazi kwa kawaida. Kwa wastani wachanga watano huzaliwa kwa wakati mmoja. Hunyonya muda wa wiki tatu na huwa na uwezo wa kupandana baada ya miezi mitatu. Majike hukaa katika kikundi chao, huku madume wakiondoka katika kikundi chao kwa kawaida. Ingawa panya-nyasi mmoja aliye kifungoni alifikia umri wa miaka sita na nusu, porini kwa kawaida hufikia tu miezi kumi hadi miezi ishirini kwa kiasi juu kabisa.

Katika eneo la msambao wao panya hao huchukuliwa kuwa hatari kwa uchumi. Wakati wa mlipuko wa idadi wanaweza kusababisha hasara kubwa. Labda pia ni waambukizaji wa magonjwa na waliambukiza tauni huko Misri kwa mfano.

## Spishi
* *Arvicanthis abyssinicus* (Abyssinian grass rat)
* *Arvicanthis ansorgei* (Sudanian grass rat)
* *Arvicanthis blicki* (Blick's grass rat)
* *Arvicanthis nairobae*, Panya-nyasi wa Nairobi (Nairobi grass rat)
* *Arvicanthis neumanni*, Panya-nyasi wa Neumann (Neumann's grass rat)
* *Arvicanthis niloticus*, Panya-nyasi wa Afrika (Africn grass rat)
** *Arvicanthis n. dembeensis*, Panya-nyasi Mashariki – Burundi, Kenya, Tanzania, Uganda
** *Arvicanthis n. naso*
** *Arvicanthis n. niloticus*
** *Arvicanthis n. rhodesiae*
** *Arvicanthis n. solatus*
** *Arvicanthis n. testicularis*
* *Arvicanthis rufinus* (Guinean grass rat)

## Picha

Blick's grass rat (Arvicanthis blicki).jpg|Panya-nyasi wa Blick
Arvicanthis niloticus.jpg|Panya-nyasi wa Afrika

Jamii:Panya na jamaa
Fati Abubakar

**Fati Abubakar** ni mpiga picha mwandishi wa nchini Nigeria, pia ni mpiga picha wa maandishi juu ya Maisha ya watu.

## Kazi na Maisha 
Abubakar alizaliwa na kukulia Maiduguri, Nigeria.

Kazi zake zimekua zikichapishwa kwnye gazeti la nchini Marekani la *The New York Times*, kituo cha televisheni cha CNN Afrika, BBC na Voice of America. Anafanya kazi kuu ya kuandika kuhusu uchungu na changamoto za mji wa Borno, akijumuisha na kikundi cha waasi cha [[Boko Haram. Ana mradi unaofahamika kwa jina la *Bits of Borno.*

## Marejeo
Kareyce Fotso

thumbnail|right|200px|Kareyce Fotso
**Kareyce Fotso** ni mwimbaji wa Cameroon anayetumbuiza duniani kote na katika mitindo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Afro pop, blues na mangambeu. Ni mwimbaji Mwafrika anayetunga nyimbo zake kulingana na tamaduni zilizomkuza.

## Maisha
Fotso alizaliwa Bandjoun akakua katika mji wa Yaoundé.  Huko Yaoundé alijifunza kuzungumza Ewondo  na mara nyingi hutumbuiza katika lugha hiyo. 
Fotso aliimba kwenye bendi, Korongo Jam, kuanzia mwaka 2001, hadi bendi ilipogawanyika mwaka 2006. Albamu yake ya kwanza, Mulato ilitolewa ndani ya nchi mwaka 2009.  Mwaka 2010 aliachilia albamu yake ya, Kwegne. 

Fotso anaimba katika mitindo mbalimbali ikijumuisha mangambeu, Afro pop, miziki ya dunia, miziki ya taratibu na miziki ya kikabila. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Kamerun
Jamii:Wanawake wa Kamerun
Isoken Ogiemwonyi

**Isoken Ogiemwonyi** ni mwanamitindo wa Nigeria, mwanzilishi na mratibu wa lebo ya kimitindo iitwayo "Obsidian", na duka liitwalo "ZAZAII". Pia anajulika kama muanzilishi msaidizi wa Winterfell Ltd,ambayo huratibu na kuhodhi *Le Petit Marche* ya nchini Naijeria na *L’Espace trademarks*. Ni mshindi wa *2012 MTN Lagos Fashion & Design Week* na *British Council Young Creative Entrepreneur of the Year*. Mnamo mwaka 2013, The Guardian ilimueka nafasi ya 25 ya wanawake wenye ushawishi mkubwa barani Afrika.

## Elimu 
Alimaliza elimu yake na kutunukiwa shahada ya sheria katika  Chuo kikuu cha Nottingham.Pia ana diploma ya uzamili katika usimamizi wa ukarimu katika Glion Institute of Higher Education, Switzerland. Pia ana astashahada kutoka chuo cha *Malvern*.

## Maisha ya Kazi 
Isoken ni mhariri BellaNaija mitindo na anafanya kazi ya uhariri wa mambo ya kibiashara katika  *BNStyle*. Isoken na Wonuola Odunsi ni waanzilishi wasaidizi wa  Winterfell Ltd, ambayo inahodhi Le Petit Marche ya nchini Naijeria na L’Espace trademarks.
 
## Marejeo 
Jamii:Wanamitindo wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Yetunde Ayeni-Babaeko

**Yetunde Ayeni-Babaeko** (amezaliwa Enugu, Nigeria, 1978) ni mpigaji picha wa nchini Nigeria.

## Maisha
Baba yake ni Mnigeria na mama yake ni Mjerumani. Alihamia Ujerumani akiwa bado mtoto, akasomea huko na kupata elimu ya upigaji picha kutoka studio za Be huko Greven. Mnamo mwaka 2005 alirudi nchini Nigeria mnamo mwaka 2007, akafungua studio yake mwenyewe kwa jina la ‘’Camera Studios’’, makao makuu yakiwa ni Ikeja.

Katika maonyesho ya mwaka 2014 kwa jina la 'Eko Moves', yaliyoandaliwa na Ayeni-Babaeko akishirikiana na shirika la Sanaa ya maonyesho la Nigeria (SPAN), ulitoa jukwaa lililowapa wacheza dansi maineo mengi jijini Lagos. Katika maonyesho yake ya mwaka 2019 kwa jina la 'White Ebony' liliwakilisha ya watu wenye ulemavu wa ngozi.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Arts and Feminism 2023