open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papa Innocent VII

thumb|right|Papa Inosenti VII.
**Papa Innocent VII** (takriban 1336 – 6 Novemba 1406) alikuwa Papa kuanzia tarehe 17 Oktoba/11 Novemba 1404 hadi kifo chake. Alitokea Sulmona, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Cosma Migliorati*. 

Alimfuata Papa Bonifasi IX wakati wa Farakano la Kanisa la Magharibi, akafuatwa na Papa Gregori XII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Inosenti VII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1336
Jamii:Waliofariki 1406
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Boniface IX

thumb|right|Papa Bonifasi IX.
**Papa Boniface IX** (1356 – 1 Oktoba 1404) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2/9 Novemba 1389 hadi kifo chake. Alitokea Napoli, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Piero Tomacelli*. 

Alimfuata Papa Urbano VI akafuatwa na Papa Inosenti VII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Bonifasi IX katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1356
Jamii:Waliofariki 1404
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
649

Makala hii inahusu mwaka **649 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 14 Mei - Papa Theodor I

Jamii:Karne ya 7
648

Makala hii inahusu mwaka **648** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 7
Pietermaritzburg

thumbnail|right|280px|Mji wa Pietermaritzburg

thumb|200px|UKZN, Pietermaritzburg Chuo Kikuu
**Pietermaritzburg** ni mji mkuu wa jimbo la KwaZulu-Natal katika Afrika Kusini. Wenyeji huuita mji mara nyingi kwa kifupi "**Maritzburg**" au "**PMB**" (tamka:pi-em-bi).

Mwaka 2011 ulikuwa na wakazi 223,000.  

Chuo Kikuu cha KwaZulu-Natal kina tawi moja Pietermaritzburg pamoja tawi la pili mjini Durban. 

## Historia 
Mji ulianzishwa na walowezi makaburu mnamo mwaka 1839. Jina lakumbusha majina ya viongozi wao Pieter Retief na Gerrit Maritz.

Ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Natalia hadi kutwaliwa na Waingereza mwaka 1843 na kuwa mji mkuu wa koloni la Kiingereza la Natal.

Baada ya uchaguzi huru wa mwaka 1994 Pietermaritzburg na Ulundi zilikuwa zote mbili miji mikuu ya KwaZulu-Natal. Baada ya ushindi wa ANC (African National Congress) jimboni mwaka 2004 Pietermaritzburg umekuwa mji mkuu pekee.

## Matukio mengine ya kihistoria
Gazeti la kwanza la Natal, Nakala wa Natal (sasa anajulikana kama The Witness), lilichapishwa mwaka wa 1846.

Hekta 46 za Bustani za Botani ziliundwa mwaka wa 1872 na Botanic Society ya Natal.

Jumba la jiji, ambalo ni jengo kubwa zaidi la matofali mekundu katika Ulimwengu wa Kusini, limeharibiwa na moto mwaka wa 1895, lakini lilijengwa tena mwaka wa 1901. Lina nyumba kuu ya bomba iliyojengwa na kampuni ya jengo la chombo cha Sheffield, Brindley & Foster.

Waingereza walijenga kambi ya ukolezi hapa wakati wa Vita vya Pili vya Kikaburu kwa wanawake na watoto Makaburu.

Wakati wa Vita vikuu vya pili, wafungwa Waitalia walipigana huko Pietermaritzburg. Wakati wa kukaa kwao, walijenga kanisa, ambalo linasimama kama tovuti ya urithi leo.

Mwaka wa 1962 Nelson Mandela alikamatwa katika mji wa karibu wa Howick, kaskazini mwa Pietermaritzburg. Kukamatwa kwake kulikuwa mwanzo wa miaka 27 ya kifungo cha Nelson Mandela. Mchoro mdogo umejengwa mahali pa kukamatwa kwake. Mara baada ya kumatwa kwake Mandela alipelekwa katika Gereza la Kale huko Pietermaritzburg. Baada ya usiku jela, alichukuliwa kwa ofisi ya Mahakimu J. Buys katika Jengo la Mahakama ya zamani katika barabara ya kibiashara (sasa ni Mtawala Mkuu wa Albert Luthuli), na alihukumiwa kwa jaribio huko Johannesburg.

## Barabara
Pietermaritzburg iko kwenye barabara kuu ya N3 ambayo ni njia kuu kati ya bandari ya Durban iliyoko umbali wa kilomita 90 na miji ya Pretoria-Johannesburg-Witwatersrand.

R33 inaunganisha Pietermaritzburg na Lephalale kupitia Greytown, Paulpietersburg, Carolina, Belfast na Vaalwater ikielekea kaskazini mashariki, wakati R56 inaunganisha Pietermaritzburg na Cape Town kupitia Ixopo, Kokstad, Mthatha, East London, Port Elizabeth, George na Mossel Bay kusini magharibi. Barabara ya R56 inakutana na barabara kuu ya N2 kwenye Post Stafford.

## Viungo vya nje 
*  pietermaritzburg.co.za Tovuti rasmi
* Makumbusho ya Natal 
* University of Kwazulu-Natal
* Pietermaritzburg Location 

Jamii:Miji ya Afrika Kusini
Jamii:KwaZulu-Natal
644

Makala hii inahusu mwaka **644** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 10 Oktoba - Mtakatifu Paulinus wa York, askofu wa kwanza wa York
* 7 Novemba - Umar ibn al-Khattab aliyekuwa khalifa wa pili wa Uislamu auawa mjini Madina na mtumwa Mwajemi.

Jamii:Karne ya 7
Papa Gregori XII

**Papa Gregori XII** (kwa Kilatini: *Gregorius XII*; kwa Kiitalia: *Gregorio XII*; 1326/1345 - 18 Oktoba 1417) alikuwa Papa kuanzia tarehe 30 Novemba/19 Desemba 1406 hadi tarehe 4 Julai 1415 chake. Alitokea Venezia, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Angelo Corraro, Corario, au Correr*. 

Alimfuata Papa Inosenti VII. Alikubali kujiuzulu ili kumaliza Farakano la Kanisa la Magharibi (*Western Schism*) akafuatwa na Papa Martino V.

Baada ya kupinga madai ya wapinzani wake, Papa Benedikto XIII wa Avignon na mapapa wa Pisa, Alexander V na Yohane XXIII, akitamani kuleta umoja ndani ya Kanisa, kwa hiari yake alijiuzulu mnamo 1415 ili kumaliza mpasuko huo. 

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Gregori XII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 14

Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
608

Makala hii inahusu mwaka **608** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 15 Septemba - Papa Boniface IV achaguliwa askofu wa Roma na papa wa kanisa katoliki. 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 7
600

Makala hii inahusu mwaka **600** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
*Ali ibn Abu Talib atakayekuwa mkwe wa Mtume Muhammad, khalifa wa nne wa Uislamu na imamu wa kwanza wa Shia mjini Makka

## Waliofariki 
Jamii:karne ya 6
597

Makala hii inahusu mwaka **597** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 9 Juni - Mtakatifu Kolumba, mmonaki mmisionari nchini Uskoti

Jamii:karne ya 6
Cecil Rhodes

thumb|250px|Cecil Rhodes
**Cecil John Rhodes** (* 5 Julai 1853 Uingereza; † 26 Machi 1902 Afrika Kusini) alikuwa mfanyabiashara na mwanasiasa Mwingereza aliyetajirikia kutokana na malighafi za Afrika Kusini na kujenga himaya yake ya binafsi kati Afrika ya Kusini. Alianzisha koloni za Rhodesia ya Kaskazini na Rhodesia ya Kusini zilizokuwa baadaye Zambia na Zimbabwe.

Alikuwa kati ya wapangaji na watetezi wa ubeberu wa Uingereza katika karne ya 19. Aliamini ya kuwa Waingereza ni mbari wa juu duniani.

Alizaliwa Bishop's Stortford (Uingereza) akiwa mtoto wa mchungaji wa kanisa. 1870 wazazi walimtuma kijana kwenda Afrika Kusini kwa shabaha ya kuboresha afya yake akiwa na matatizo kutokana na hali ya hewa Uingereza. Baada ya kufika alijishughulisha na biashara ya migodi ya almasi ya Kimberley (Afrika Kusini) akatajirika haraka. Akarudi Uingereza akasoma kwenye chuo kikuu cha Oxford lakini alipaswa kurudi Afrika kwa sababu ya afya. Akajiunga na siasa akawa mbunge wa koloni ya rasi tangu 1881. 

1880 alianzisha kampuni yake ya binafsi ya De Beers iliyopata baadaye nafasi ya kwanza katika biashara ya almasi duniani. 

Athira yake ya kisiasa ikapanuka 1885 akashawishi serikali ya London kuvamia eneo la Bechuanaland (Botswana) na kuifanya nchi lindwa chini ya Uingereza.

1885 alifaulu kupata kibali cha serikali ya Uingereza kuanzisha koloni ya binafsi kaskazini ya Afrika kusini. Akaunda Kampuni ya Kiingereza ya Afrika Kusini (British South Africa Company) na kuvamia maeneo ya Zambia na Zimbabwe ya leo. Ardhi iliyotwaliwa iliuzwa kwa walowezi na koloni za kampuni ziliitwa Rhodesia ya Kaskazini na Rhodesia ya Kusini. Zilikaa chini ya kampuni ya Rhodes hadi 1923 zikachukuliwa baadaye na serikali ya Uingereza.

1890 Rhodes akawa waziri mkuu wa koloni ya Rasi. Kama kiongozi wa serikali alitaka kumeza jamhuri ya makaburu ya Transvaal na akajaribu kumpindua raisi Ohm Krueger 1895. Shambulio ya Jameson Raid ilishindikana na Rhodes alipaswa kujiuzulu katika serikali.

Akaendelea kukaza ukoloni wake huko Rhodesia hadi kifo chake mwaka 1902.

Jamii:Historia ya Afrika Kusini
Jamii:Historia ya Zambia
Jamii:Historia ya Zimbabwe
Bata-bahari

**Mabata-bahari** ni ndege wa maji wa nusufamilia ya Merginae katika familia ya  Anatidae. Mabata hawa wanaishi baharini hasa nje ya majira ya kuzaa. Wengi wana tezi za chumvi maalum ambazo zinawawezesha kuvumilia maji ya bahari. Mabata-domomeno hupenda zaidi mazingira ya mito.

Mabata-bahari hula samakigamba na gegereka wa chini ya bahari. Mabata-domomeno hula samaki. Meno ya madomo yao yanawasaidia kushika mawindo. Takriban spishi zote zinatokea kanda za kaskazini mbali.

## Spishi za Afrika
* *Melanitta nigra* Bata-bahari Mweusi (Common Scoter)
* *Mergus serrator* Bata-domomeno Kidari-chekundu (Red-breasted Merganser)

## Spishi za mabara mengine
* *Bucephala albeola* (Bufflehead)
* *Bucephala clangula* (Common Goldeneye)
* *Bucephala islandica* (Barrow's Goldeneye)
* *Camptorhynchus labradorius* (Labrador Duck) **imekwisha sasa**
* *Chendytes lawi* (Law's Diving-goose) **imekwisha sasa**
* *Clangula hyemalis* (Long-tailed Duck or **Oldsquaw**)
* *Histrionicus histrionicus* (Harlequin Duck)
* *Lophodytes cucullatus* (Hooded Merganser)
* *Melanitta americana* (Black Scoter or **American Scoter**) (pengine inafikiriwa kama nususpishi ya *M. nigra*)
* *Melanitta deglandi* (White-winged Scoter) (pengine inafikiriwa kama spishi ndogo ya *M. fusca*)
* *Melanitta fusca* (Velvet Scoter)
* *Melanitta perspicillata* (Surf Scoter)
* *Mergellus albellus* (Smew)
* *Mergus australis* (Auckland Merganser) **imekwisha sasa**
* *Mergus merganser* (Common Merganser or **Goosander**)
* *Mergus octosetaceus* (Brazilian Merganser)
* *Mergus squamatus* (Chinese Merganser)
* *Polysticta stelleri* (Steller's Eider)
* *Somateria fischeri* (Spectacled Eider)
* *Somateria mollissima* (Common Eider)
* *Somateria spectabilis* (King Eider)

## Picha

Männliche Trauerente (Melanitta nigra) - Spiekeroog, Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer.jpg|Bata-bahari mweusi
Mergus_serrator_adult_fem.jpg|Bata-domomeno kidari-chekundu

Bufflehead in CP (40881).jpg|Bufflehead
Bucephala clangula ja 01.jpg|Common goldeneye
Barrows.goldeneye.male.010107.arp.jpg|Barrow's goldeneye
AMNH Camptorhynchus labradorius 00x.jpg|Labrador duck
Long-tailed-duck.jpg|Long-tailed duck
Histrionicus histrionicus 001.jpg|Harlequin duck
Kappensäger männlich seitlich 050501.jpg|Hooded merganser
BlackScoter23.jpg|Black scoter
Wwscoter12.JPG|White-winged scoter
Melanitta fusca.jpg|Velvet scoter
Melanitta perspicillata.jpg|Surf scoter
Smew.both.arp.600pix.jpg|Smew
Gaensesaeger.jpg|Goosander
Stellersdrake2.jpg|Steller's eider
Spectacled Eider pair.jpg|Pair of spectacled eiders
Somateria mollissima male female.jpg|Common eider
Prachteiderente 0505281 Ausschnitt.jpg|King eider

Jamii:Mabata
Rasi ya Tumaini Jema

thumb|350px|right|Rasi za Tumaini Jema na Agulhas nchini Afrika Kusini.
thumb|300px|Rasi ya Tumaini Jema kutoka Cape Point.
**Rasi ya Tumaini Jema** (kwa Kiingereza *Cape of Good Hope*) ni mkono wa nchi unaoingia katika Atlantiki kusini mwa bara la Afrika karibu na mji wa Cape Town (Afrika Kusini). Si mahali pa kusini kabisa mwa Afrika ambapo ni Rasi Agulhas. 

Jina limetokana na wapelelezi Wareno waliofika huko mnamo mwaka 1488. Baada ya kutafuta kwa muda mrefu njia ya kufika Uhindi kwa njia ya bahari waliona huko tumaini kwa sababu pwani ilikwisha kuelekea kusini. Mreno wa kwanza aliyeiona alikuwa Bartolomeu Dias. 

Jamii:Jiografia ya Afrika Kusini
Jimbo la Rasi

**Jimbo la Rasi** lilikuwa kubwa kati ya majimbo manne ya Afrika Kusini kabla ya 1994. Lilianzishwa mwaka 1910 wakati Koloni ya Rasi ilipoingia katika Muungano ya Afrika Kusini pamoja na majimbo ya Natal, Transvaal na Dola Huru la Oranje. Mji mkuu wa jimbo ulikuwa Cape Town.

Katika miaka ya 1960 maeneo ya bantustan Bophuthatswana, Transkei na Ciskei zilitengwa na jimbo.

Katiba mpya ya 1994 illeta mpangilio mpya ya utawala na eneo la Jimbo la Rasi likagaawiwa na kuingia katika majimbo mapya ya Rasi ya Magharibi (Western Cape), Rasi ya Kaskazini, Rasi ya Mashariki (Eastern Cape) na Kaskazini-Magharibi.
Bungoma

thumb|Bungoma

**Bungoma** ni mji wa Kenya ya magharibi karibu na mpaka wa Uganda ambao ni makao makuu ya kaunti ya Bungoma. 

Wakazi walikuwa 81,151 wakati wa sensa ya mwaka 2009.

Bungoma iko kwenye kimo cha mita 1,385 juu ya UB, mguuni pa Mlima Elgon.

Wenyeji wa Bungoma ni Wabukusu ambao ni tawi la Waluhya. 

Mji wa Bungoma ulianzishwa kama kituo cha reli ya Uganda katika miaka ya 1920. Bungoma ikateuliwa kama kituo cha mwisho ndani ya Kenya kabla ya kufikia mpaka wa Uganda. 

Wakati wa uhuru Bungoma ilionekana kama kijiji kikubwa chenye maduka machache. Mji ukaendelea kukua haraka.

Uchumi umetegemea hasa kilimo kinachostawi vizuri kutokana na hali ya hewa na wingi wa mvua. Kuna kiwanda cha sukari. Kiwanda cha karatasi cha Webuye kipo karibu.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kenya

## Marejeo
Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Bungoma
Elgon (mlima)

**Mlima Elgon** ni volkano iliyolala mpakani mwa nchi za Uganda na Kenya  kwa upande wa Kenya upo sehemu ya kaskazini mwa Kisumu na magharibi mwa Kitale. Kasoko yake ina kipenyo cha kilomita nane.

Elgon ni mlima wa pili kwa urefu nchini Kenya baada ya Mlima Kenya. Kwa upande wa Uganda ni mlima mrefu mashariki mwa nchi lakini safu milima ya Ruwenzori ni mirefu kuliko mlima Elgon.

## Majina
Jina la mlima limetokana na Waelgonyi walioishi upande wa kusini wa mlima. Wakati mwingine hujulikana kama Wasabaot, ambao wanaishi upande wa kusini wa mlima. 

Ulijulikana pia kama "Ol Doinyo Ilgoon" (Mlima wa Matiti) kwa Wamaasai na kama "Masaba" upande wa Uganda. 

## Vilele
Mlima Elgon unajumuisha vilele vikuu vitano:
* **Wagagai**  (mita 4,321), kikiwa nchini Uganda.
* **Sudek**  (mita 4,302 au futi 14,140) nchini Kenya
* **Koitobos**  (mita 4,222 au futi 13,248),kilele chenye madini aina ya basalt (Kenya) 
* **Mubiyi**  (mita 4,211 au futi 13,816)
* **Masaba**  (mita 4,161 au 1futi 3,650)

## Vipengele vya Mlima Elgon 
Ndiyo volkano kongwe na kubwa zaidi iliyo peke yake katika Afrika Mashariki, ikifunika eneo la takribani kilomita mraba 3500.

Vipengele vingine vya kuvutia ni:
* Volkano aina ya kaldera - Elgon ni mojawapo ya volkano aina ya kaldera iliyo kubwa na imara duniani.
* Visima vya maji moto kando ya Mto Suam
* Endebess Bluff (mita 2563 au futi 8408)
* Mapango ya Ngwarisha, Makingeny, Chepnyalil na Kitum. Pango la Kitum lina upana wa mita 60 na hupenyeza mita 200 ndani ya mlima. Hutembelewa sana na tembo ambao hulamba chumvi inayotokana na wao kugonga kuta zake na pembe zao. Pango hilo lilitambulika sana kwa virusi vya Marburg baada ya watu wawili waliotembelea pango hili (mmoja mwaka wa 1980 na mwingine mwaka wa 1987) kuambukizwa ugonjwa huo na kufa.

Mchanga wa mlima huu ni maram mekundu. Mlima huo ni eneo la vyanzo vya mito kadhaa kama vile Mto Suam unaokuwa Mto Turkwel katika maeneo ya chini na humwaga katika Ziwa Turkana, Mto Nzoia na Lwakhakha ambayo hutiririka hadi Ziwa Viktoria. Mji wa Kitale uko chini ya mlima huu. Eneo lililo karibu na mlima huu limelindwa na mbuga mbili za Kitaifa: Mbuga ya Kitaifa ya Mlima Elgon, moja kila upande wa mpaka wa kimataifa.

Baadhi ya mimea adimu hupatikana kwenye mlima huu, ikiwa ni pamoja na *Ardisiandra wettsteinii*, *Carduus afromontanus*, *Echinops hoehnelii*, *Ranunculus keniensis* na *Romulea keniensis*.

Mnamo mwaka wa 1896, C.W. Hobley alikuwa Mzungu wa kwanza kuzunguka mlima huu. Kmunke na Stigler ndio wa kwanza kupanda hadi juu ya vilele vya Wagagai na Koitobos katika mwaka wa 1911 na kurekodiwa. F. Jackson, E. Gedge, na J. Martin ndio wa kwanza kupanda hadi juu ya kilele cha Sudek katika mwaka wa 1890 na kurekodiwa.  Kilele kikuu ni rahisi kupanda na hakihitaji vifaa vyovyote vya kupanda milima.

## Tazama pia
*Hifadhi ya Taifa ya Mlima Elgon
*Orodha ya milima ya Kenya
*Orodha ya milima ya Uganda
*Orodha ya milima ya Afrika
*Orodha ya milima
*Orodha ya volkeno nchini Kenya

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* Mapango ya Mlima Elgon  
* Mbuga ya Kitaifa ya Mlima Elgon  

Jamii:Milima ya Uganda
Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Volkeno za Afrika
Jamii:Volkeno za Kenya
Tampere

thumb|right|300px|Tampere
**Tampere** ni mji wa Ufini mwenye wakazi 206.000.

## Elimu 
Kuna vyuo vikuu viwili katika Tampere.

## Picha

File:Tammerkoski 2021.jpg|
File:Downtown Tampere4.jpg|
File:Vanha_kirkko.JPG|Kanisa la zamani katika mraba.
File:Tampere destroyed in Civil War.jpg|Magofu katika Tampere wakati wa Vita Kifini wenyewe kwa wenyewe.

Jamii:Miji ya Ufini
Koloni la Rasi

|-
| Lugha rasmi|| Kiingereza na Kiholanzi 1
|-
| Mji mkuu || Cape Town
|-
| Eneo || 569,020&nbsp;km² (1910)
|-
| colspan="2" align="center" | left|220px|Koloni ya Rasi katika Muungano wa Afrika Kusini
|-
| colspan="2" | 1 Hadi 1806 Kiholanzi ilikuwea lugha rasmi pekee; kati ya 1806 na 1882 Kiingereza. Tangu 1882 lugha zote mbili zilikuwa lugha rasmi.
|}

**Koloni la Rasi** lilikuwa koloni la Uholanzi kuanzia mwaka 1652 hadi 1806 na baadaye la Uingereza kuanzia 1806 hadi 1910. Jina limetokana na Rasi ya Tumaini Jema iliyoko karibu na mji wa Cape Town katika Afrika Kusini ya leo. 

## Koloni la Uholanzi 
Historia ya koloni ilianza mwaka 1652 wakati Mholanzi Jan van Riebeeck aliunda Cape Town kwa niaba ya Kampuni ya Kiholanzi kwa India ya Mashariki. Kampuni hiyo ilihitaji kituo kwa ajili ya jahazi zake zilizosafiri kati ya Ulaya na visiwa vya Indonesia. Eneo la rasi lilifaa kuwa mahali pa kupumzika na kuongeza vyakula njiani tena kwa sababu hali ya hewa iliwafaa watu wa Ulaya.

Waholanzi walipeleka wakulima kwenda rasi waliotakiwa kulima vyakula kwa ajili ya mahitaji ya jahazi. 

## Koloni la Uingereza 
Wakati wa vita za Napoleoni eneo la Uholanzi lilitawaliwa na Ufaransa na Uingereza ilivamia makoloni ya Uholanzi pamoja na rasi. Waingereza waliogopa ya kwamba Wafaransa wangehatarisha mawasiliano na makoloni yao huko Uhindi kama wangetwaa Afrika Kusini. Baada ya miaka kadhaa Waingereza walinyang'anya rasmi eneo hilo mwaka 1806. Hali hii ilitambuliwa na Uholanzi mwaka 1815 kwenye Mkutano wa Vienna.

Koloni la Rasi liliendelea chini ya Uingereza hadi 1910. Mwaka ule Muungano wa Afrika Kusini uliundwa na rasi iliingia ndani yake kama "Jimbo la Rasi".

Jamii:Historia ya Afrika Kusini
Jamii:Koloni za Uingereza
Jamii:Makoloni ya Uholanzi
Koitalel Arap Samoei

**Koitalel Arap Samoei** alikuwa kiongozi shubavu wa Wanandi aliyeongoza vita vikali dhidi ya serikali ya upepari  ya uingereza katika Africa Mashariki.Alikataa ujenzi wa  reli iliyotekelezwa na wabeberu kwa sababu   reli ilionekana kuwa mzingi kunyakua nchi ya yake ya Nandi.

Nafasi yake ilikuwa ya orkoiyot au mfalme. Kabla ya kufika kwa Waingereza Koitalel aliwahi kutabiri ya kwamba joka jeusi litemayo moto litafika Nandi na kuhatarisha maisha ya  watu wake.

Reli ilipofika ikaonekana kama utimilifu wa utabiri wake.

Aliwaongoza Wanandi kupambana na Waingereza kwa miaka kumi na mbili. Captain Richard Meinertzhagen alifaulu kumwua 1905. Alimkaribisha Koitalel kwa majadiliano ya kumaliza vita. Badala ya kuongea naye akamwua moja kwa moja pamoja mawaziri wake 23. 

Baada ya kukosa kiongozi,Wanandi walishindwa kupigana na Captain Richard na ujenzi wa reli ukaendelea.

Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Historia ya Kenya
606

Makala hii inahusu mwaka **606 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 2 Julai - Fatimah bint Muhammad atakayekuwa mama wa wajukuu wa pekee wa Mtume Muhammad mjini Makka 

## Waliofariki 
* 22 Februari - Papa Sabinian

Jamii:Karne ya 7
Saadani

350px|thumb|Boma la Kijerumani pale Saadani mnamo mwaka 2020
**Saadani** ni kijiji cha kata ya Mkange upande wa kaskazini wa Bagamoyo katika eneo la Hifadhi ya Taifa ya Saadani. Iko kwa mdomo wa Mto Mvavi (Mvave) kwenye ufuko wa Bahari Hindi.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya kaskazini ya Tanzania kwenye Bahari ya Hindi. 

### Kitovu cha biashara ya misafara
Katika karne ya 19 Saadani ilikuwa mji muhimu wa Waswahili na bandari kwa biashara ya misafara kwenda maeneo ya Tanganyika bara hadi Ziwa Tanganyika na Kongo.

Chini ya utawala wa Bwana Heri Saadani ilishindana na Bagamoyo juu ya nafasi kubwa katika biashara hiyo ya misafara.

Saadani ilishiriki katika vita ya Abushiri ikaharibiwa na manowari ya Wajerumani mwaka 1889 chini ya Hermann von Wissmann na kujengwa upya baada ya vita.

### Kupotea kwa biashara
Katika karne ya 20 biashara ya Saadani ilirudi nyuma hasa kwa sababu ilifaa kama bandari ya majahazi madogo tu lakini kina cha maji hakitoshi kwa meli kubwa zaidi. Meli ambazo sehemu zake za chini zilifikia mita 6 chini ya maji zilipaswa kukaa kilomita 6 mbele ya pwani.  

Takwimu ya biashara ya mwaka 1908 ilihesabu meli 51 zilizofika mwaka huo lakini zilipaswa kukaa mbali na pwani na kuhamisha mizigo yake kwenye mashua na madhau. Pamoja na meli zilifika dhau 253. Thamani ya bidhaa zilizofika ilikuwa Mark milioni 0,314. Kufikia mwaka 1913 thamani hii ilishuka hadi milioni 0,066.

Baada ya Tanganyika kuwa chini ya Uingereza biashara ikakwama kabisa kwa sababu meli zilitumia tu bandari za kisasa za Tanga na Dar es Salaam.

Leo hii maghofu ya boma la Wajerumani bado yamesimama, majengo mengine ya kihistoria yamepotea, mawe yake yalitumiwa na wenyeji kwa ujenzi wao.
 
Karibu na ofisi ya Hifadhi ya Saadani kuna makaburi ya siku za Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ambayo hayatunzwi; zinazosomeka ni kaburi la mmisionari Mwingereza mmoja na kaburi la afisa ya forodha ya Kijerumani.

## Picha

File:Bundesarchiv Bild 105-DOA0454, Deutsch-Ostafrika, Sadani, Blick vom Bezirksamt.jpg|Saadani mnamo 1912, ikitazamwa kutoka Bomani
File:Bundesarchiv_Bild_105-DOA0698,_Deutsch-Ostafrika,_Sadani,_Boma.jpg|Boma la Saadani mnamo mwaka 1912
File:Saadani Boma 2.jpg|Boma la Kijerumani, jinsi lilivyoonekana kutoka mtoni mnamo 2020
File:Saadani Bwana Heri Söhne 1890.png|Bwana Heri, mtawala wa Saadani mnamo mwaka 1880 pamoja na wanawe
File:Saadani kaburi Siege.jpg|Kaburi la afisa forodha wa Kijerumani, W. Siege
File:Saadani kaburi Redman.jpg|Kaburi la mmisionari Mwingereza James H. Redman
File:Saadani - Mvavi map.png|Ramani ya Saadani na mto Mvavi

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Viungo vya nje
* Saadani National Park 
* Historia ya Saadani (Kiing.) 

Jamii:Wilaya ya Bagamoyo
Bwana Heri

**Bwana Heri bin Juma** (pia: **bana Heri**) alikuwa sultani wa Saadani iliyokuwa bandari ya biashara kwenye mwambao wa Bahari Hindi (katika Tanzania kaskazini-mashariki ya leo) tangu miaka ya 1870. 

## Mtawala wa Saadani
Katika sehemu ya pili ya karne ya 19 Saadani iliona kuongezeka kwa biashara yake kwa sababu, pamoja na Pangani na Bagamoyo, ilikuwa moja ya bandari ya Mrima zilizokuwa karibu na Zanzibar. Saadani kama miji mingine ya pwani ilifaidika na biashara ya misafara iliyoleta bidhaa kutoka nchi za mbali na kulipa ushuru. 

Bwana Heri alipaswa kumtambua Sultani wa Zanzibar kama mkubwa lakini akafaulu kutetea nafasi yake kama mtawala aliyejitegemea. Mwaka 1882 aliweza kushinda jeshi la Sultani Sayyid Bargash aliyetaka kutawala Saadani moja kwa moja. 

Kati ya wageni wengi waliopita Saadani alikuwepo pia mpelelezi kijana kutoka Ujerumani, kwa jina Hermann von Wissmann, aliyefika mwaka 1881 akisafiri pamoja na Tippu Tip na kurudi miaka kadhaa baadaye akiwa na cheo tofauti.

## Kuja kwa Wajerumani
Mwaka 1888 Sultani Sayyid Khalifa wa Zanzibar alikodisha eneo lake katika bara kwa Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki. Kampuni hiyo ilipewa kazi ya kukusanya kodi zote na maafisa wake walianza kazi yao kwa ukali. Bwana Heri, pamoja na viongozi wengine, aliona amesalitiwa na Sultani hakuwa tayari kukubali utawala wa Wajerumani.   

## Vita ya Abushiri
Upinzani dhidi ya Wajerumani na pia Sultani wa Zanzibar ilianzia Pangani ukiongozwa na Abushiri. Bwana Heri aliunga mkono upinzani wa Abushiri dhidi ya Wajerumani akipata usaidizi wa makabila ya eneo lake, hasa Wazigua. 

Wajerumani walituma kikosi cha kijeshi chini ya mpelelezi wa awali Hermann von Wissmann aliyekuwa na silaha za kisasa. Wissmann alishambulia Saadani tarehe 6 Juni 1889 na Bwana Heri alipaswa kukimbia. Aliendela na vita ya msituni. 

Baada ya kushambuliwa tena na jeshi la Wajerumani katika Januari na Machi 1890 uwezo wake ulikwisha. Sayyid Khalifa aliwasiliana naye na Wissmann akatayarisha kujisalimisha kwake tarehe 6 Aprili 1890. Wissmann alimkumbuka Bwana Heri tangu ziara yake ya mwaka 1881 akamheshimu kama mtawala. Hivyo hakumwua kama Abushiri kwa sababu alimwona kama mtawala halali aliyeshindwa katika vita akamwambia kujenga Saadani upya.

Upinzani wa wenyeji ulishindwa lakini ulisababisha mwisho wa utawala wa kampuni ambayo ilionekana haina uwezo kukandamiza uasi wa Waafrika. Serikali ya Ujerumani iliamua kuchukua utawala wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani mikononi mwake kama koloni la serikali ya Ujerumani.

## Mwisho wake
Mwaka 1894 Bwana Heri alijaribu tena kupambana na Wajerumani lakini alishindwa kwa mara ya pili. Akaondoka bara kwenda Dodoma alipokufa baadaye.

## Viungo vya nje
* Maisha ya Bwana Heri (Kiingereza) 

Jamii:Watu wa historia ya Tanzania
Jamii:Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki

thumbnail|right|Bendera ya Kampuni
thumbnail|Karl Peters, aliyetangazwa katika picha hiiy a kihistoria kama "Mwuumba wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani"

**Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki** (Kijerumani: Deutsch-Ostafrikanische Gesellschaft (DOAG)) ilikuwa shirika ya binafsi iliyoundwa na Karl Peters ikaanzisha koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.

## Mikataba ya ulinzi na machifu wa Tanganyika
*(kwa habari za undani tazama Karl Peters#Peters alianzisha Afrika ya Mashariki ya Kijerumani)*
Kampuni hii ilichukua nafasi ya Shirika kwa Ukoloni wa Kijerumani lililotangulia mwaka 1884. Wawakilishi wake walisafiri mwaka uleule Zanzibar na kuingia Tanganyika barani. Walitembelea machifu kadhaa upande wa mashariki wa maeneo chini ya utawala wa Zanzibar kwenye pwani. Hapa waliongea vizuri na machifu wakawaambia ya kwamba mfalme mkubwa huko Ulaya anawapenda yu tayari kuwasaidia dhidi ya maadui na pia dhidi ya Wazanzibari. Waliombwa kukubali urafiki na mfalme mkubwa wa Berlin na kutia sahihi mikataba ya urafiki na ulinzi. Machifu kadhaa walitia sahihi kwenye mikataba yaliyoandikwa kwa Kijerumani bila kuelewa walichofanya wala yaliyomo ya mikataba ile. Maneno ya mle yalisema ya kwamba chifu anakabidhi nchi yake yote kwa shirika pamoja na haki za matumizi na haki za mali ya ardhi, biashara na kodi. 

## Hati ya ulinzi kutoka serikali ya Ujerumani
Mwanzoni Peters alikataliwa na serikali ya chansella Bismarck ambaye hakuona faida ya kuunda koloni akaogopa hasara. Lakini Peters aliitisha serikali ya kwamba angeweza kuuza maeneo yale kwa mfalme Leopold II wa Ubelgiji aliyejenga wakati uleule koloni yake katika Kongo. Hapa Bismarck aliogopa wanasiasa katika bunge waliowahi kudai koloni za Ujerumani eti wangesema kwa nini mtu mwema anayetaka kutupatia koloni amedharauliwa na sasa wageni wa Ubelgiji wamepata faida. Hivyo Peters alipewa hati ya ulinzi kutoka serikali ya Berlin iliyosema ya kwamba maeneo yote yaliyotajwa katika mikataba yako chini ya ulinzi wa serikali ya Ujerumani.
Baada ya kupokea hati ya serikali Peters na wenzake waliunda Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki na kuhamisha haki za Shirika chini ya sheria ya Ujerumani kwa Kampuni. 

## Uenezaji kwenye pwani na anguko
*(kwa habari za undani angalia Karl Peters#Mwisho wa himaya ya Peters na shirika la koloni)*
1888 kampuni ilikodisha pwani lote la Tanganyika ya baadaye kutoka Zanzibar. Jaribio lake la kulitawala hali halisi kuanzia 15 Agosti 1888 likasababisha ghasia na vita ya Abushiri.  

Utawala wa kampuni uliporomoka ukapaswa kuomba msaada wa serikali ya Ujerumani. Ikapaswa kuuza haki zake zote za kiutawala kwa serikali iliyochukua utawala wa koloni kuanzia 1891.

Kampuni iliendelea kama shirika ya biashara tu iliyoendesha mashamba na kuuza bidhaa hadi vita kuu ya kwanza ya dunia. Baada ya vita mali yake yote iliondolewa na Uingereza.

Jamii:Historia ya Tanzania
Jamii:Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Tovuti

alt=Muundo wa Tovuti|thumb|Muundo wa Tovuti
**Tovuti** *(Kiing. website)* ni mkusanyiko wa kurasa zilizoandikwa kwa lugha mbalimbali za tarakilishi kama vile HTML, PHP, XHTML na kadhalika na ambazo kwa pamoja hujumuika katika kutoa habari au maelezo kuhusu jambo fulani. Lugha hizi, yaani HTML, PHP, XHTML na kadhalika zinaweza tu kusomwa na kutafsiriwa na programu kama vile Internet Explorer Google Chrome na Mozilla Firefox kwa lugha ambayo inaweza kueleweka na binadamu. Wingi wake ni "tovuti" vile vile. Tovuti zote pamoja zinaitwa "mtandao" au "Intaneti" au "wavuti".

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya kwanza iliyoundwa na Tim Berners-Lee
* Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (ICANN) - Shirika Linalosimamia Anuani za Tovuti Duniani
* World Wide Web Consortium (W3C) - Shirika Linalohusika na Kanuni za Msingi za Ujenzi wa Tovuti (na mambo mengine yanayohusika na tovuti)
* The Internet Society (ISOC)

Jamii:Intaneti
Jamii:Habari
Kampuni ya Kifalme ya Afrika Mashariki ya Kiingereza

**Kampuni ya Kifalme ya Afrika Mashariki ya Kiingereza** (**Imperial British East Africa Company**; kifupisho: IBEAC) ilikuwa shirika lililoanzisha koloni la Afrika ya Mashariki ya Kiingereza kuanzia 1888. Koloni hilo lilikuwa utangulizi wa taifa la Kenya.

## Biashara ya Mackinnon
Kampuni ilianzishwa baada ya mkutano wa Berlin wa 1885 kwa kusudi la kufanya biashara katika maeneo ya Afrika ya Mashariki. 

Kiongozi wa kwanza alikuwa William Mackinnon aliyetafuta usaidizi wa serikali yake kufanikisha mipango yake. Mackinnon aliwahi kujenga biashara kubwa kote kwenye Bahari Hindi akaelewana vema na Sultani Bargash wa Zanzibar aliyeongea naye juu ya kumkodishia maeneo ya Sultani Afrika bara hadi Kongo. Mackinnon aliamini ya kwamba biashara ya Afrika bara ilikuwa na nafasi kubwa. 

Awali serikali ya Uingereza ilikataa kukubali mipango hiyo hadi Wajerumani walipoingia kati na kuanzisha Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 

## Uganda
Sasa Waingereza walishtuka na wapinzani wa koloni jipya walidhoofika. Mkataba wa mwaka 1886 kati ya Ujerumani na Uingereza ulichora mstari wa mpaka kati ya maeneo ya athira za nchi zote mbili katika Afrika Mashariki - ndio mpaka wa Kenya na Tanzania ya leo. Mapatano hayo yalikuwa msingi wa Mckinnon kuandikisha kampuni yake ya Afrika ya Mashariki kwa madhumuni ya kuanzisha biashara barani. 

Mwaka 1887 kampuni ilikodisha maeneo ya bara ya Zanzibar kaskazini, eneo la Kijerumani kwa miaka 50. Tarehe 6 Septemba 1888 kampuni iliandikishwa London na kupewa barua ya ulinzi wa serikali ya Uingereza.

Mashindano juu ya Uganda kati ya Ujerumani na Uingereza uliharakisha uenezi wa kampuni. Mwaka 1890 Mjerumani Karl Peters alifanya mkataba na Kabaka Mwanga II wa Buganda ulioweka Buganda chini ya ulinzi wa Ujerumani lakini bila idhini ya serikali ya Berlin. Mapatano hayo yalisababisha kusainiwa kwa mkataba wa Helgoland-Zanzibar ulioweka Uganda chini ya Uingereza. Kampuni ya Mckinnon ilipewa kazi ya kutekeleza ulinzi juu ya Buganda kwa niaba ya London iliyosita bado kuanzisha koloni kamili. 

## Kushindwa kwa kampuni
Kampuni ilona nafasi kubwa ya biashara ya Uganda ikaona lazima kuwa na reli kati ya Kampala na Mombasa. Lakini upana wa eneo lililokabishiwa pamoja na gharama za kujenga reli hiyo zilishinda uwezo wa kampuni. Mwakilishi wa kampuni, kanali Frederick Lugard (1858-1945), akajikuta ndani ya vita vya wenyewe kwa wenyewe ya Buganda. Kampuni ikakosa uwezo wa kugharamia juhudi za Lugard. 

Baada ya kifo cha Mckinnon mwaka 1893 kampuni ilikwama. Mwaka 1895 serikali ya Uingereza ilichukua utawala wa Uganda pamoja na maeneo kati ya Mombasa na Uganda na kampuni ikaacha haki zake kwa fidia ya £ 250,000. 

## Vyanzo
**Oxford Dictionary of National Biography*
*John S. Galbraith, *Mackinnon and East Africa 1878-1895* (Cambridge 1972)

## Viungo vya nje
*Sir William Mackinnon 
**London Gazette*,  7 September 1888 
*The partition of East Africa (1856 - 1891)
*1911 Encyclopedia

Jamii:Ukoloni
Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:Afrika ya Mashariki
Jamii:Afrika Mashariki ya Kiingereza
Entebbe

**Entebbe** ni mji nchini Uganda. Wakati mmoja, mji huu ulikuwa ngome ya serikali kwa eneo la Uganda, kabla ya Uhuru mwaka wa 1962. Entebbe ndiko eneo la Entebbe International Airport, uwanja wa ndege mkubwa wa Uganda wa kibiashara na kijeshi.Uwanja huu unajulikana kwa shughuli ya kishindo ya  kuwaokoa mateka 100 waliotekwa nyara na kundi za  kigaidiza  PFLP na Revolutionary Cells (RZ). 

## Mahali
Entebbe iko 00.04N, 320.280E. Ipo katika wilaya ya Wakiso,  kusini magharibi ya Kampala, mji mkubwa na mji mkuu wa Uganda. Entebbe ipo kaskazini mwa fuo za  Ziwa Victoria, ziwa lenye ukubwa zaidi  Afrika.

Manispaa iko  katika  kisiwa kidogo kwenye Ziwa Victoria na  eneo jumla la  kati yake ambayo  ni maji.  

## Idadi ya Watu
Katika sensa ya kitaifa ya mwaka 2002, idadi ya wakaazi wa Entebbe ilikadiriwa kuwa watu 55,086. Mwaka 2008, Uganda Bureau of Statistics ilikadiriwa idadi ya wakaazi wa mji huu kuwa 70,200. 

## Historia
"Entebbe", katika  lugha ya Kiganda  inamaanisha   "kiti " na pengine hi kwa sababu palikuwa mahali ambapo alikaa chifu wa Bagandakuhakimu kesi za kisheria. Ilikuja kuwa eneo la utawala wa kikoloni na kituo cha kibiashara ya Uingereza  kwanza mnamo mwaka wa 1893 wakati Sir Gerald Portal, komishona wa kikoloni, aliitumia kama kambi. Port Bell kisha ikawa bandari ya Kampala. Ingawa hakuna meli inayotua nanga huko sasa, bado kuna jetty  ambayo ilikuwa ikitumiwa na  feri zaZiwa Victoria. Labda Entebbe inafahamika Ulaya kama eneo kuliko na Entebbe International Airport,  uwanja wa ndege mkuu wa kimataifa wa Uganda, ambao ulianzishwa mwaka 1947. Uwanja wa ndege wa Entebbe ulikuwa mahali ambapo oparesheni moja ya kusisimua wakati kitengo cha wanajeshi wa jeshi la Israel waliwaokoa mateka zaidi ya 100 kufuatia utekaji nyara na kundi la Wapalestina na magaidi wa Kijerumani. Ilikuwa pia kutoka uwanja wa ndege huu Malkia Elizabeth II aliondoka kutoka Afrika  kurejea Uingereza mwaka Malkia.

## Maeneo ya kitalii
* Bustani kuu za kitaifa zilizowekwa mwaka wa 1898, ziko katika Entebbe.
* Entebbe nyumbani  mwa  Uganda Virus Research Institute (UVRI).
* Entebbe kuna Uganda Wildlife Education Center (UWEC), pia inatumika kama mbuga ya kitaifa. Mlango wa kituo iko karibu  na jetty. Watalii wa kigeni wamebaini nyani wa mwituni wakiwa wameketi juu ya miti kwenye njia ya kituo hiki.
* Entebbe ni eneo la Chuo Kikuu cha Nkumba, mojawapo ya taasisi thelathini na moja (31)  za elimu  ya juu zilizo pewa leseni  nchini Uganda.
* Entebbe pia ni eneo la State House, makazi rasmi ya Rais wa Uganda 

## Picha

File:Entebbe Aerial.jpg|Jua likitua Entebbe
File:C17atEntebbe.jpg|Entebbe International Airport
File:EntebbeDot.png|Entebbe ipo kwenye fuo za Ziwa Victoria

## Maeneo mengine muhimu
Maeneo mengine muhimu yapo kando kando mwa mji huu na ni kama:
* Matawi matatu ya Benki ya Barclays
* Tawi la Ecobank
* Tawi la Benki ya Equity
* Matawi mawili ya Benki ya Orient
* Tawi la PostBank  Uganda
* Matawi mawili ya Benki ya Stanbic
* Tawi la Benki ya Afrika 

## Tazama pia
*Operation Entebbe
*Entebbe Airport

## Marejeo
Jamii:Miji ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Wakiso
Papa Urban VI

thumb|right|Papa Urbano VI.
**Papa Urban VI** (takriban 1318 – 15 Oktoba 1389) alikuwa Papa kuanzia tarehe 8/18 Aprili 1378 hadi kifo chake. Alitokea Napoli, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Bartolomeo Prignano*. 

Alimfuata Papa Gregori XI akafuatwa na Papa Bonifasi IX.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Urban VI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1318
Jamii:Waliofariki 1389
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Papa Gregori XI

**Papa Gregori XI** (takriban 1336 &ndash; 26 Machi 1378) alikuwa Papa kuanzia tarehe 30 Desemba/3 Januari 1370 hadi kifo chake. Alitokea Rosiers de d'Egletons, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Pierre Roger de Beaufort*. 

Alimfuata Papa Urbano V akafuatwa na Papa Urbano VI.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Gregori XI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1336

Jamii:Watu wa Ufaransa
Papa Urban V

thumb|right|Mwenye heri Papa Urban V.
**Papa Urban V, O.S.B.** (takriban 1310 – 19 Desemba 1370) alikuwa Papa kuanzia tarehe 28 Septemba/6 Novemba 1362 hadi kifo chake. Alitokea Grizac, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Guillaume Grimoard*. 

Alimfuata Papa Innocent VI akafuatwa na Papa Gregori XI. Alikuwa wa sita kati ya Mapapa walioishi Avignon, na alirudi Roma kwa muda hadi aliposhindwa na mazingira. 

Alisifiwa kwa elimu na utakatifu wake.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius IX tarehe 10 Machi 1870. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 454-456
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 393-395

## Viungo vya nje 
*Papa Urban V katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1310
Jamii:Waliofariki 1370
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Papa
Jamii:Wenye heri wa Ufaransa
Jamhuri ya Kituruki ya Kupro ya Kaskazini

thumb|350px|Kupro ya Kaskazini
**Jamhuri ya Kituruki ya Kupro ya Kaskazini** (Kituruki: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*) ni nchi isiyotambuliwa na jumuiya ya kimataifa iliyoko sehemu ya kaskazini ya kisiwa cha Kupro. Eneo lake ni 3,335&nbsp;km² kuna wakazi lakhi mbili karibu wote ni Waturuki pamoja na Wagiriki 3,000 waliobaki kwenye rasi ya Rizokarpaso. Mji mkuu ni sehemu ya kituruki ya Nikosia.

Ni eneo lililojitenga na Jamhuri ya Kupro baada ya vita ya 1974. Hadi wakati ule Wakupro Wagiriki (waliokuwa wengi) na Wakupro Waturuki (waliokuwa takriban robo ya wakazi) waliishi pamoja pande zote za kisiwa. 1974 maafisa Wagiriki wa jeshi la Kupro walipindua serikali ya Askofu Makarios kwa shabaha ya kuunganisha kisiwa na Ugiriki. Uturuki uliingia kati ukavamia kisiwa kwa kusudi ya kukinga wakazi wenyeji Waturuki. 

Jeshi la Kituruki lilitwaa theluthi ya kaskazini ya kisiwa. Wakupro Wagiriki 160,000 kutoka kaskazini walikimbia kwenda kusini na Wakupro Waturuki 50,000 kutoka kusini wakakimbia kaskazini.
 
Hata baada ya mwisho wa uasi na kurudi kwa rais Askofu Makarios jeshi la Uturuki likakataa kundoka tena. 1973 Dola la Kujitawala la Kituruki la Kupro likatangazwa. 1983 Jamhuri ya Kituruki ya Kupro ya Kaskazini ikatangaza uhuru wake lakini haikutambuliwa na UM wala na nchi yoyote isipokuwa Uturuki.

Wakupro Waturuki walio wengi wameondoka kisiwani wakihamia Uingereza na nchi nyingine. Idadi kubwa ya watu wenye utamaduni wa Kituruki kisiwani wamehamia kutoka Uturuki bara baada ya uvamizi wa jeshi la Uturuki.

## Viungo vya Nje 
* Zypern Times 
* North Cyprus Information Map  - A Directory and Information Source for Northern Cyprus. Company Information including location maps. General and Specific Questions for Residences and Tourists

Jamii:Kupro
Jersey

right|thumb|Mahali pa Visiwa vya Mfereji wa Kiingereza
thumb|Jersey
**Jersey** ni kisiwa kikubwa kati ya Visiwa vya mfereji wa Kiingereza chenye wakazi 103,000 (2021). Kipo karibu na pwani ya Ufaransa lakini ni eneo chini ya taji la Uingereza isipokuwa si sehemu ya Uingereza wenyewe.

Mji pekee ni Saint Helier. 

Lugha zinazotumiwa ni hasa Kiingereza, Kifaransa na pia Kijersey (Jèrriais) lakini lugha hii ya kienyeji imebaki na wasemaji wachache (2,600).

## Viungo vya Nje 
* About Jersey (Visitors' guide) 
* Les Pâraîsses d'Jèrri en Jèrriais  *(map of parishes, coat-of-arms, and history)* 
* States of Jersey
* BBC Jersey
* Jersey History
* This is Jersey (Local Portal) 
* Jersey Insight (Local Portal) 
* Map of Jersey

Jamii:Visiwa vya Mfereji wa Kiingereza
Jamii:Uingereza
Guernsey

thumb|350px|Guernsey pamoja na visiwa vya kando
right|thumb|Mahali pa Visiwa vya Mfereji wa Kiingereza
**Guernsey** ni kisiwa kikubwa cha pili kati ya Visiwa vya mfereji wa Kiingereza chenye wakazi 63,000 hivi (2019). Kipo karibu na pwani ya Ufaransa lakini ni eneo chini ya taji la Uingereza isipokuwa si sehemu ya Uingereza wenyewe.

Mji pekee ni St Pierre Port wenye wakazi 16,000. 

Lugha inayotumiwa ni hasa Kiingereza. Kuna bado wasemaji 2,000 wa lugha asilia ya Kiguernsey (Dgèrnésiais) lakini idadi yao inazidi kupungua.

Guernsey ni pia jina la jumla la tarafa inayounganisha kisiwa cha Guernsey pamoja na visiwa vidogo vya Alderney, Sark, Herm, Jethou, Brecqhou na Burhou. Pamoja na tarafa ya Jersey ni eneo la pili la visiwa vya mfereji wa Kiingereza.

Jamii:Visiwa vya Mfereji wa Kiingereza
Jamii:Uingereza
Madina

alt=Juu kulia kwenda kushoto: Masjid Al-Nabawi, Masjid Nabawi mambo ya ndani, Al-Masjid an-Nabawi, Madina skyline/Jannat Al Baqi, Msikiti wa Quba, Mlima Uhud, Skyline ya Masjid Al Nabawi usiku, Masjid Al Nabawi mlango wa nje|thumb|Juu kulia kwenda kushoto: Masjid Al-Nabawi, Masjid Nabawi mambo ya ndani, Al-Masjid an-Nabawi, Madina skyline/Jannat Al Baqi, Msikiti wa Quba, Mlima Uhud, Skyline ya Masjid Al Nabawi usiku, Masjid Al Nabawi mlango wa nje
thumb|Mahali pa Madina
**Madina** (pia: Medina; kwa Kiarabu: المدينة المنورة *madinat-ul-munawwara* yaani mji ulioangazwa) ni mji wa Saudia ya magharibi takriban km 320 kaskazini kwa Makka. Unaheshimiwa na kutembelewa na Waislamu kwa sababu ni mahali pa kuzikwa kwa Mtume Muhammad. Kumbe ni marufuku kwa wasio Waislamu wasiingie sawa na Makka.

Madina ina wakazi mnamo 900,000. Jina asilia ya mji lilikuwa **Yathrib**. Neno "madina" lamaanisha "mji". 

Madina ina nafasi muhimu katika imani ya Kiislamu. Kufuatana na mapokeo ya Kiislamu Muhammad alifika huko mwaka 622 kwa njia ya hijra alipoondoka Makka kwa sababu ya upinzani dhidi yake.

Yathrib alipokewa vizuri na kuwa kiongozi wa kisiasa pamoja na kiongozi wa kiroho. Ndipo jina la "madinat-un-Nabii" (mji wa Mtume) lilianza kutumiwa. 

Kwa kawaida huhesabiwa kuwa mji mtakatifu wa pili katika Uislamu baada ya Makka. Kuna msikiti wa Mtume penye kaburi la Muhammad mahali panapoaminiwa ni mahali pa nyumba yake alipoaga dunia. Kando yake kuna makaburi ya wenzake Muhammad. 

Jamii:Uislamu
Jamii:Miji ya Saudia
Safu ya Ruwenzori

[|thumb|right|250px|Safu ya Rwenzori [kusini kwa Fort Portal (Uganda).]]
thumb|250px|Mimea ya pekee ya Rwenzori.
**Safu ya Ruwenzori** (pia: **Rwenzori**) ni eneo la milima katika Afrika ya Kati kwenye mpaka wa Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Mlima wa juu ni Pic Marguerite (Mlima Stanley) wenye kimo cha mita 5,109 juu ya UB. Mingine ni mlima Speke (m 4,890), mlima Baker (m 4,844), mlima Emin (m 4,798), mlima Gessi (m 4,715) na mlima Luigi di Savoia (m 4,627).

Baada ya Kilimanjaro na mlima Kenya, Ruwenzori ni mlima mkubwa wa tatu barani Afrika. Pamoja na hiyo miwili ndiyo milima pekee yenye barafuto za kudumu kwenye bara hilo.

Huaminiwa ya kwamba Rwenzori ni ile "Milima ya Mwezi" iliyotajwa katika taarifa za Klaudio Ptolemaio zamani za Misri ya Kale.

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Uganda
*Orodha ya milima ya Afrika
*Orodha ya milima

Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Milima ya Uganda
Jamii:Milima ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Papa Klementi VI

thumb|right|Papa Klementi VI.
**Papa Klementi VI** (takriban 1291 – 6 Desemba 1352) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/19 Mei 1342 hadi kifo chake. Alitokea Maumont, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Pierre Roger*.

Alimfuata Papa Benedikto XII akiwa Papa wa nne aliyetawala kutoka mji wa Avignon (leo nchini Ufaransa) akafuatwa na Papa Innocent VI.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Klementi VI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1291
Jamii:Waliofariki 1352
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Ufaransa
Papa Benedikto XII

thumb|right|Papa Benedikto XII
**Papa Benedikto XII. O.Cist.** (miaka ya 1280 – 25 Aprili 1342) alikuwa Papa kuanzia tarehe 20 Desemba 1334/8 Januari 1335 hadi kifo chake. Alitokea Saverdun, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Jacques Fournier*.

Alimfuata Papa Yohane XXII akafuatwa na Papa Klementi VI.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Benedikt XII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1280
Jamii:Waliofariki 1342
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasitoo
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Ufaransa
Papa Yohane XXII

thumb|right|Papa Yohane XXII.
**Papa Yohane XXII** (takriban 1249 – 4 Desemba 1334) alikuwa Papa kuanzia mwaka 1316 hadi kifo chake. Alichaguliwa tarehe 7 Agosti 1316, na kuvishwa taji tarehe 5 Septemba mwaka uleule katika mji wa Lyon. Alitokea Cahors, Ufaransa.

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Jacques Duèse*.

Alimfuata Papa Klementi V akafuatwa na Papa Benedikto XII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Kuhusu Papa Yohane XXII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Jamii:Waliozaliwa 1249
Jamii:Waliofariki 1334
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Ufaransa
Papa Innocent VI

thumb|right|Papa Inosenti VI.
**Papa Innocent VI** (1282 au 1295 – 12 Septemba 1362) alikuwa Papa kuanzia tarehe 18/30 Desemba 1352 hadi kifo chake. Alitokea Monts, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Étienne Aubert*. 

Alimfuata Papa Klementi VI akafuatwa na Papa Urbano V.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Innocent VI katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 13
Jamii:Waliofariki 1362
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Ufaransa
Nikosia

thumb|left|250px|Msikiti upande wa kaskazini ya Nikosia ulikuwa kanisa hadi 1570
thumb|250px|Kanda chini ya ulinzi wa UM limegawa mji tangu 1974

**Nikosia** (Kigiriki: **Λευκωσία** *lefkosia*; Kituruki: **Lefkoşa**) ni mji mkuu wa Kupro pia mji mkubwa wa nchi. 

Mji umegawiwa tangu vita ya 1974 kuna sehemu ya kigiriki upande wa kusini yenye wakazi 270,000 na sehemu ya kituruki upande wa kaskazini yenye wakazi 80,000. Mpaka hulindwa na wanajeshi wa UM. Kusini ni mji mkuu wa Jamhuri ya Kupro inayotawaliwa na Wakupro Wagiriki na kutambuliwa kimataifa; upande wa kaskazini ni mji mkuu wa Jamhuri ya Kituruki ya Kupro ya Kaskazini nchi isiyotambuliwa kimataifa.

Uwanja wa ndege umefungwa tangu 1979 uko ndani ya eneo linalotawaliwa na UM pekee.

## Viungo vya Nje 
* Cyprus Government Website - Towns and Population
* Nicosia Municipality Web Site -History 
* Cyprus Island - Nicosia 
* Videos: Culture of Nicosia 
* Website for Municipality of Nicosia
* Nicosia in Dark and White: a photo exhibition

Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Kupro
Papa Klementi V

thumb|right|Papa Klementi V.
**Papa Klementi V** (1264 – 20 Aprili 1314) alikuwa Papa kuanzia tarehe 5 Juni/14 Novemba 1305 hadi kifo chake. Alitokea Villandraut, Ufaransa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Bertrand de Got*.

Alimfuata Papa Benedikto XI akafuatwa na Papa Yohane XXII.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Kuhusu Papa Klementi V katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Jamii:Waliozaliwa 1264
Jamii:Waliofariki 1314
Jamii:Papa
Jamii:Watu wa Ufaransa
Papa Benedikto XI

thumb|right|Mwenye heri Benedikto XI
**Papa Benedikto XI, O.P.** (1240 – 7 Julai 1304) alikuwa Papa kuanzia tarehe 22/27 Oktoba 1303 hadi kifo chake. Alitokea Treviso, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Nicola wa Boccasio*. 

Alimfuata Papa Bonifasi VIII akafuatwa na Papa Klementi V.

Tarehe 24 Aprili 1736 Papa Klementi XII alimtangaza mwenye heri. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Kuhusu Papa Benedikto XI katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Jamii:Waliozaliwa 1240
Jamii:Waliofariki 1304
Jamii:Wadominiko
Jamii:Papa
Jamii:Wenye heri wa Italia
Papa Boniface VIII

thumb|right|Papa Bonifasi VIII.
**Papa Boniface VIII** (takriban 1235 – 11 Oktoba 1303) alikuwa Papa kuanzia tarehe 24 Desemba 1294/23 Januari 1295 hadi kifo chake. Alitokea Anagni, Italia. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Benedetto Caetani*.

Alimfuata Papa Selestini V akafuatwa na Papa Benedikto XI.

Ndiye aliyeanzisha jubilei katika Kanisa Katoliki (1300).

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Kuhusu Papa Boniface VIII katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki

Jamii:Waliozaliwa 1235
Jamii:Waliofariki 1303
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia