Burkina Faso

**Burkina Faso** (jina rasmi: **Jamhuri ya Burkina Faso**) ni nchi ya bara katika Afrika ya Magharibi. Inapakana na Mali kaskazini na magharibi, Niger kaskazini-mashariki, Benin mashariki, Togo na Ghana kusini, na Kodivaa kusini-magharibi. Ina idadi ya watu takriban milioni 23, ikiwa ya 58 duniani. Jiji lake kubwa zaidi na mji mkuu ni Ouagadougou. Burkina Faso imegawanyika katika mikoa 13. Inajulikana kwa tamaduni zake tajiri za Kiafrika, sanaa ya jadi, muziki wa asili kama vile balafon na djembe, pamoja na historia yake ya ustaarabu wa kale wa Wamossi.

Jina la Burkina Faso, likimaanisha "*Nchi ya Watu Waadilifu,*" lilichaguliwa mwaka 1984 chini ya uongozi wa rais wa wakati huo Thomas Sankara, likibadilisha jina la enzi za ukoloni la Volta ya Juu. Nchi hii ina mchanganyiko wa makabila mbalimbali, ambapo Wamossi wanaunda kundi kubwa zaidi, pamoja na jamii muhimu kama Wafulani, Walobi, Wabobo, na Wagurunsi. Licha ya utajiri wake wa kitamaduni, Burkina Faso bado ni mojawapo ya nchi maskini zaidi duniani, ikikabiliwa na changamoto kama vile ukosefu wa upatikanaji wa elimu, huduma za afya, na miundombinu, hasa katika maeneo ya vijijini.

Uchumi wa Burkina Faso unategemea sana kilimo, huku pamba ikiwa zao kuu la biashara, sambamba na kilimo cha kujikimu cha mtama, ulezi, na mahindi. Katika miaka ya hivi karibuni, uchimbaji wa dhahabu umekuwa na umuhimu mkubwa kwa uchumi wa taifa, na kuifanya Burkina Faso kuwa miongoni mwa wazalishaji wakubwa wa dhahabu barani Afrika. Hata hivyo, kutokuwa na utulivu wa kisiasa na ukosefu wa usalama wa kikanda, hasa katika maeneo ya kaskazini na mashariki, kumekuwa na athari kubwa katika maendeleo ya kiuchumi na kumesababisha watu wengi kuyakimbia makazi yao.

## Historia 
### Historia ya awali
Wawindaji-wakusanyaji waliishi nchini kuanzia miaka ya 14000 KK hadi 5000 KK hivi. Kilimo kilianza miaka 3600 KK - 2600 KK.

Wamossi, Wafulani na Wadyula walivamia eneo hilo katika karne ya 8 hadi karne ya 15 BK.

Kuanzia karne ya 11 Wamossi waliunda falme kadhaa, muhimu zaidi ukiwa ule wa Wagadugu.

### Koloni la Wafaransa
Nchi ilianzishwa na Wafaransa kwa njia ya kugawa koloni la Cote d'Ivoire mwaka 1919. Jina la koloni jipya lilikuwa Volta ya Juu (kwa Kifaransa: Haute Volta) kutokana na mto Volta unaoanzia hapa.

Kati ya miaka 1932 na 1947 eneo lake lilitawaliwa na makoloni ya jirani. 

### Baada ya uhuru
Tangu mwaka 1960 nchi ikawa huru.

Kiongozi wa nchi Thomas Sankara alibadilisha jina la nchi tarehe 4 Agosti 1984 kuwa Burkina Faso, yaani nchi ya watu waadilifu (kwa lugha ya Kimossi).

## Jiografia 
 ambayo inaonyesha mikono ya mto Volta nchini.]]
### Eneo 
Eneo la Burkina Faso liko kwa kimo cha wastani ya mita 400 juu ya UB. Hakuna tofauti kubwa sana. 

Mlima wa juu ni Ténakourou (katika kusini) wenye m. 749. Sehemu ya chini ni bonde la mto Pendjari mpakani kwa Benin. 

Nchi iko kusini kwa pinde la mto Niger

### Utawala
Tazama pia: Orodha ya Miji ya Burkina Faso

Nchi imegawiwa kwa mikoa 13 (inaitwa *region*). Ndani ya mikoa kuna wilaya 45 (*provinces*) na tarafa 301 (*departement*). Kila mkoa husimamiwa na mkuu anayeitwa *gouverneur*.

### Mito na maziwa 
Burkina Faso ina chanzo cha matawimto ya mto Volta ambayo ni Mouhoun (pia Volta Nyeusi), Nakambé (pia Volta Nyeupe) na Nazinon (pia Volta Nyekundu). Mouhoun ni mto pekee wenye maji mwaka mzima.

Sehemu za kaskazini na mashariki za nchi ambazo ni takriban robo ya eneo lake lote ni beseni yala mto Niger. Matawimto ya Niger (Béli, Gorouol, Goudébo na Dargol) yana maji kwa muda wa miezi 4-6 kila mwaka.

Kuna pia maziwa kadhaa, hasa Tingrela, Bam na Dem.

### Hali ya hewa 
Hali ya hewa ni ya kitropiki. Majira ya mvua ni kati ya Mei na Septemba. 

Wakati wa kiangazi kuna upepo wa Harmattan unaotoka katika jangwa la Sahara.

Kuna kanda tatu ya hali ya hewa, kuanzia Sahel katika kaskazini hadi Sudan-Guinea katika kusini kwenye mvua zaidi. 

Katika maeneo yabisi ya kaskazini serikali mbalimbali zimejitahidi kupanda miti, jumla ya milioni 23 katika miaka 1996-2000.

## Demografia 
[thumbnail|left|330px|[Wakulima wa Burkina Faso]]
Wakazi wa nchi huitwa "Waburkina" kutokana na jina la Burkina.

Idadi kubwa sana ya wananchi hukaa mashambani. Lakini miji inakua haraka.

### Miji 
Mji mkuu, Wagadugu, umeshapita idadi ya wakazi milioni moja. Miji mingine muhimu ni Bobo-Dioulasso (wakazi 366,383), Koudougou (wakazi 89,374), Ouahigouya (wakazi 62,325) na Banfora (wakazi 61,762). (takwimu za Januari 2006)

### Makabila 
Kabila kubwa nchini ni la Wamossi (karibu nusu ya wananchi wote) wakikaa karibu na Wagadugu. La pili ni la Wabobo hasa katika eneo la Bobo-Dioulasso. Kanda la Sahel katika kaskazini wako Wafula.

### Lugha 
Kwa ujumla kuna lugha 68 nchini Burkina. Lugha rasmi nchini ni Kimossi, Kibisa, Kijula, Kifulani. Lugha za Kifaransa na Kiingereza. 

### Dini 
Upande wa dini, kufikia mwaka 2019 ilikadiriwa kuwa wakazi Waislamu ni 63.8%, Wakristo ni 26.3% (Wakatoliki 20.1% na Waprotestanti 6.2%) na wafuasi wa dini asilia za Kiafrika wamepungua hadi kuwa 9% tu.

## Tazama pia
* Shirikisho la Mataifa ya Sahel
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
* Demografia ya Afrika

## Marejeo
* Engberg-Perderson, Lars, *Endangering Development: Politics, Projects, and Environment in Burkina Faso* (Praeger Publishers, 2003).
* Englebert, Pierre, *Burkina Faso: Unsteady Statehood in West Africa* (Perseus, 1999).
* Howorth, Chris, *Rebuilding the Local Landscape: Environmental Management in Burkina Faso* (Ashgate, 1999).
* McFarland, Daniel Miles and Rupley, Lawrence A, *Historical Dictionary of Burkina Faso* (Scarecrow Press, 1998).
* Manson, Katrina and Knight, James, *Burkina Faso* (Bradt Travel Guides, 2011).
* Roy, Christopher D and Wheelock, Thomas G B, *Land of the Flying Masks: Art and Culture in Burkina Faso: The Thomas G.B. Wheelock Collection* (Prestel Publishing, 2007).
* Sankara, Thomas, *Thomas Sankara Speaks: The Burkina Faso Revolution 1983–1987* (Pathfinder Press, 2007).
* Sankara, Thomas, ''We are the Heirs of the World's Revolutions: Speeches from the Burkina Faso Revolution 1983–1987* (Pathfinder Press, 2007).

## Viungo vya nje 
* Premier Ministère, official government portal. 
* 
* LeFaso.net, a news information site.
* Burkina Faso  from *UCB Libraries GovPubs''.
* 
* Burkina Faso profile from the BBC News.
* 
* News headline links from AllAfrica.com.
* Overseas Development Institute
* Country profile at New Internationalist.
* Key Development Forecasts for Burkina Faso from International Futures.
;Trade
* World Bank 2011 Trade Summary for Burkina Faso


Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Jamii:Afrika ya Magharibi

Jamii:Nchi