open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musuli

**Misuli**   ni sehemu ya mwili wa wanyama na binadamu inayowezesha mwendo wa viungo vyake.  misuli inaundwa na tishu ya pekee yenye uwezo wa kujinywea na kulegea. Wakati wa kujinywea huwa mifupi zaidi. Kwa njia hii misuli inayounganishwa na mifupa ya mkono au mguu huleta mwendo wa viungo hivi.
thumbnail|320px|Aina za musuli: misulia milia, misuli myororo, misuli ya moyo
## Aina za musuli 
Misuli hutofautishwa kwa namna mbalimbali:
* kama ni misuli ridhia inayoendeshwa kwa hiari maana tunaamua kuzinywea au kuzilegeza (kama misuli ya kusogeza mkono) au misuli sihuria inayoendeshwa bila hiari (kama misuli inayoendesha mwendo wa utumbo)
* kufuatana na umbo na muundo wa misuli kama ni misuli milia (*striped muscle*) au misuli myororo (*smooth muscle*)

Mara nyingi hutofautishwa namna tatu za misuli:
* *misuli kiunzi* iinayounganishwa na mifupa kwa ukano. Hii misuli inasababisha mwendo wa mifupa ya viungo na kuendeshwa kwa ridhia ya mtu kwa hiyo inaitwa pia misuli ridhia.  Katika mwili wa mwanaume  wastani  hii misuli kiunzi ni takriban asilimia 42 ya masi ya mwili wake; kwa mwili wa  mwanamke wa wastani hii misuli ni 36 % ya masi ya mwili.  Hiyo ndiyo  sababu ya kwamba kwa wastani wanaume wana nguvu kuliko wanawake.  
* *misuli msisima* ambayo haiunganishwi na mifupa na kuendesha mwendo wa viungo vya ndani vya mwili kama utumbo, mapafu, mizizi ya nywele au mishipa ya damu. Misuli hii hiongozwi kwa ridhia huitwa misuli sihuria.  
* *misuli ya moyo* ni misuli sihuria lakini kwa umbo hufanana zaidi na misuli  kiunzi. Wakati misuli hii inajikaza inasukuma damu kwenda mishipa ya damu upande moja na ikilegea upande mwingine kupokea damu kutoka mishipa.

## Misuli milia
Misuli ya kiunzi na moyo huitwa pia "misuli milia" kutokana na milia inayoonekana usoni mwao. Milia hii inatokana na muundo wa misuli hii inayofanywa na vinyuzi virefu vya rangi mbili vinavyopangwa taratibu katika misuli na kuonyesha milia meupe na mekundu kwa kubadilishana. Vinyuzi vyekundu ni protini za kiaktini na vinyuzi vyeupe ni protini kimiosi.

## Muundo wa misuli 
Misuli inaundwa na seli za pekee zenye uwezo wa unyweo. inatekeleza unyweo baada ya kupokea kiamshi kupitia neva. Kiamshi ni mshtuko wa umeme unaopitishwa kutoka seli kwenda seli nyingine. 
Seli za misuli huwa na protini za kiaktini na kimiosini. 

## Unyweo wa misuli 
Wakati misuli inapokea kiamshi kutoka neva nafasi katika utando wake inapitisha kalsi na kalsi inasababisha aina mbili za protini kuingiliana hivyo kufupisha urefu wa misuli.

## Jinsi ya kuunda misuli 
* Anza polepole. Kuunda misuli huchukua muda mrefu na haifai ujiweke presha kupata misuli kwa muda mfupi.
* Kuwa na mpango na mikakati unayofuata ili kuweza kuifikia kama vile mipango ya wakati wa kufanya mazoezi, kuinua chuma au kula.
* Chakula kina maana sana katika misuli haswa protini ambayo wafaa uile kwa wingi. Maji pia ni muhimu kwa umetaboli.
* Fuata mikakati uliyopanga na usife moyo hata usipoona matokeo kwa haraka.

## Marejeo
## Viungo vya nje
Monsuni

.]]
**Monsuni** ni upepo wa majira unaoendelea kwa muda wa miezi kadhaa kuelekea upande mmoja na kubadilika baada ya kipindi hiki kuelekea kinyume. 

Neno hili lilitumiwa mara ya kwanza katika eneo la Bahari Hindi  ambako inajirudiarudia kwa nguvu hasa. 

Mabaharia Waswahili huwa na maneno tofauti, kutegemeana na mwelekeo wa upepo huo kimajira: musimi au kaskazi, na kusi au demani.

Monsuni inapeleka hewa yenye unyevu mwingi kutoka baharini hivyo kuwa na mvua nzito.

Sasa neno latumiwa pia kwa pepo zinazofuata utaratibu wa kufanana katika sehemu nyingine za dunia kama vile Asia ya Kusini-Mashariki au Amerika Kusini.

## Muundo 
Monsuni hufuata mfumo wa msingi wa fizikia: nchi kavu hushika joto kutoka kwa jua haraka zaidi kuliko maji. Tofauti ya halijoto kati ya nchi kavu na bahari kwenye pwani unaweza kufikia kiwango cha sentigredi 20°C. Kwa mfano halijoto kwenye nchi kavu huko Uhindi inaweza kufikia mnamo 45°C ilhali maji ya karibu katika Ghuba ya Bengali na Bahari Arabu ina halijoto ya sentigredi 23-25 pekee. Joto la nchi kavu linapashia moto hewa juu yake na hewa joto inapanda juu. Nafasi ya hewa inayopanda juu inachukuliwa na hewa baridi zaidi kutoka juu ya uso wa bahari. Hewa hii inabeba unyevu ndani yake inayoanza kutonesha kama mvua unaojulikana kama monsuni.

Hewa joto juu ya nchi kavu inaendelea kupanda juu na kusababisha eneo la kanieneo ya hewa duni na hii inasababisha upepo wa kuendelea kutoka baharini kuelekea bara.  

Usimbishaji unaimarishwa na milima inayolazimisha hewa yenye unyevu kutoka uso wa bahari kupanda juu. 
350px|thumbnail|right|Milima ya Ghat kwenye pwani ya magharibi ya Uhindi wakati wa Mei 2010 (majira ya monsuni ya kaskazini).
350px|thumbnail|right|Milima ya Ghat kwenye pwani ya magharibi ya Uhindi wakati wa Agosti 2010 (majira ya monsuni ya kusini).
Wakati wa baridi nchi kavu hupoa haraka kuliko bahari inayoweza kutunza joto vizuri zaidi kwa muda mrefu. Hivyo eneo la kanieneo la hewa juu linatokea barani Uhindi wakati wa baridi na sasa upepo unageuka kupuliza kutoka bara Hindi kwenda baharini na upepo huu ni kavu.

## Monsuni, mazingira na binadamu
Upepo wa monsuni unajenga tabianchi ya maeneo yanayoathiriwa nao inayoitwa pia "tabianchi ya monsuni".  

Monsuni inaleta mvua nyingi ambayo mahali pengi ni msingi wa misitu. Mabadiliko ya monsuni yanaweza kuleta ama ukame mbaya au mvua kali zinazosababisha matatizo katika jamii.

Kwa hiyo monsuni ni muhimu kwa kilimo na maisha ya watu katika maeneo yanayoathiriwa nayo. Hasa katika nchi zinazozunguka Bahari Hindi majira ya monsuni yalikuwa msingi wa biashara kwa njia za bahari na kubadilishana kwa tamaduni kati ya nchi mbalimbali.  

Tangu milenia watu walioishi kando ya Bahari Hindi walitumia upepo wa monsuni kwa safari zao. Monsuni ya kusini -iliyoitwa "kusi" au "upepo wa kusi" na Waswahili- iliwawezesha watu wa pwani kufanya safari ndefu sana za kuvuka bahari kati ya Uhindi, Bara Arabu na Afrika ya Mashariki kwenda upande mmoja hata kwa jahazi nyepesi sana, na badiliko la mwendo wa monsuni liliwawezesha kurudi tena majira yaliyofuata. 

## Marejeo 
Jamii:Bahari ya Hindi
Paskali

**Paskali** (pia: **Pascal**; kifupi: **Pa**) ni kipimo cha SI kwa kanieneo au shinikizo. 

Inataja kani au nguvu inayoathiri eneo fulani ikiwa ni sawa na nyutoni kwa mita 1 ya mraba.

Jina lake lilichaguliwa kwa heshima ya mwanafizikia na mwanahisabati Mfaransa Blaise Pascal.

Katika maisha ya kila siku tunasikia habari za paskali katika habari za hali ya hewa ambako kanieneo angahewa inatajwa kila siku kwa hektopaskali "hPa" yaani paskali 100. 

Kipimo kingine kinachotumiwa mara nyingi ni kilopaskali "kPa" = paskali 1,000 kwa mfano kwa ajili ya shinikizo ya tairi.. 

Kanieneo angahewa kwenye uwiano wa bahari inalingana takriban na kilopaskali 100 au hektopaskali 1,000. Zamani hii iliitwa pia bar 1. Kiwango cha kanieneo angahewa kikamilifu ni bar 1.01325 = Pa 101 325  = kPa 101,325  = hPa 1 013,25.

## Marejeo
Kanieneo angahewa

300px|thumbnail|right|Mstari buluu unaonyesha jinsi gani kanieneo angahewa inategemeana na kimo juu ya uwiano wa bahari: kadri mahali iko juu mlimani kanieneo inapungua.
**Kanieneo angahewa** (pia: **shinikizo la hewa**) ni nguvu inayosukuma dhidi ya uso wa dunia na kila kitu au kiumbe kutokana uzito wa hewa iliyoko katika angahewa ya dunia juu yake.

## Uzito wa hewa
Juu ya kila mahali duniani kuna uzito wa nguzo ya hewa yenye urefu wa takriban kilomita 500 hadi mwisho wa angahewa. Uzito huu ni mkubwa kwenye pwani la bahari ambako ganda la hewa juu ya mahali ni nene. Lakini uzito huu na hivyo kanieneo ni mdogo zaidi juu ya milima mirefu ambako umbali hadi mwisho wa angahewa ni mdogo zaidi. Kwa wastani uzito wa nguzo ya hewa juu ya mita ya mraba moja kwenye uwiano wa bahari ni tani 10 lakini kipimo hiki kinaonyesha mabadiliko kutokana na mabadiliko ya kanieneo angahewa mahali hapa.

## Vipimo vya kanieneo angahewa
Kipimo cha kanieneo angahewa ni hektopaskali na kanieneo kwenye uwiano wa bahari inalingana takriban na hektopaskali 100. Lakini kuna pia vipimi vingine vilivyo kawaida katika nchi nyingine , kati ya hai ni bar.

Chombo cha kuipimia kinaitwa barometa.

 ambako kanieneo ni ndogo.]]

## Kanieneo angahewa na viumbehai
Viumbe vyote hutegemea kanieneo jinsi ilivyo kawaida kwao. Kimsingi mwili wa binadamu inaweza kuathiriwa kama chupa cha plastiki katika picha hapo upande wa kulia. Tunavumilia kanieneo ya kawaida ya angahewa kwa sababu kiowevu vya seli zetu na damu kina shinikizo ya kulingana.
Kama tunapanda sana juu tuko hatarini ya kulipuka kwa sababu shindikizo ya angahewa inapungua kwa hiyo shindikizo ya ndani ya miili yetu inaweza kupasua ngozi yetu. Lakini hata kabla kufika juu vile kunatokea matatizo kwa sababu uwezo wa damu kushika na kubeba oksijeni inapungua pia na hjii ni sababu ya kwamba ndege kubwa zinazotembea katika kimo cha mita 11.000 au zaidi huwa na chumba ambako kanieneo angahewani inaongezwa kwa njia ya mitambo. Ndege zinazofikia juu zaidi au marubani wa roketi ni lazima watu wawe na nguo zinazotunza shinikizo ndani.

Kinyume chake kuna viumbe wanaoishi chini ya bahari katika kina kubwa penye shinikizo ya juu katika maji na wanyama hao wakifikishwa kwenye uso wa bahari sharti wanakufa kwa sbabau ya tofauti kubwa ya kanieneo.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Tundra

, Urusi.]]
**Tundra** ni eneo ambako miti haiwezi kustawi kutokana na halijoto duni na kipindi kifupi cha kuota kwa majani. Halijoto ya ardhi chini ya kina cha sentimita 30-200 haipandi juu ya sentigredi 0°C muda wote; hata wakati wa "joto" nI sentimita za juu pekee ambako barafu inayeyuka. 

Uoto wote katika sehemu hizi ni manyasi, kuvumwani na kuvu. Kwenye ardhi ya aina hii hakuna miti, au kama iko inatokea kwa umbo la vichaka vidogo. Mpaka kati ya maeneo ya tundra na maeneo ya misitu hujulikana kama "mstari wa miti".

Kuna aina tatu za tundra: 
*tundra ya Aktiki
*tundra ya Antaktiki
*tundra ya milimani

Tabianchi katika maeneo ya tundra ni baridi kali na halijoto kidogo juu ya 0°C wakati wa wiki au miezi michache ya majira ya joto ilhali joto halitoshi kuyeyusha ardhi iliyoganda, isipokuwa kwenye sentimita za juu za ardhi.

## Marejeo
Jamii:biolojia
Black Reign

***Black Reign*** ni jina la kutaja albamu ya tatu ya msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani - Queen Latifah. Albamu ilitolewa mnamo tar. 16 Novemba 1993 huko nchini Marekani. Ukilinganisha na hujudi za albamu zake mbili za awali, *Black Reign* ilikuwa albamu yake yenye mafanikio makubwa kwa hadi muda huu kwa Latifah, kwa kushika nafasu ya sita katika chati za *Billboard* 200 na kwenda hadi katika nishani ya dhahabu kwa RIAA. Albamu pia ilishika nafasi ya kumi na tano katika chati za Top R&B/Hip-Hop Albums.

## Orodha ya nyimbo
# "Black Hand Side" – 3:22
# "Listen 2 Me" – 4:43
# "I Can't Understand" – 3:50
# "Rough..." (akiwa na Treach, Heavy D & the Boyz na KRS-One) – 5:04
# "The D.J.'s" – 1:38
# "Bring tha Flava" – 3:25
# "Coochie Bang..." (akiwa na Treach) – 3:46
# "Superstar" – 3:56
# "No Work" – 2:51
# "Just a Flow (Interlude)" – 1:30
# "Just Another Day..." – 4:29
# "U.N.I.T.Y." – 4:11
# "Weekend Love" (akiwa na Tony Rebel) – 4:09
# "Mood Is Right" – 3:30
# "Winki's Theme" – 5:29

## Marejeo 
Jamii:Albamu za 1993
Jamii:Albamu za Motown
Jamii:Albamu za Queen Latifah
Order in the Court

***Order in the Court*** ni jina la albamu ya nne ya rapa wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani - Queen Latifah. Albamu ilitoka tarehe 16 Juni 1998 huko Marekani kupitia studio za Motown Records. Albamu ipo katika moja ya sehemu ya kuwaenzi Tupac Shakur na The Notorious B.I.G.. Hii ni albamu ya kwanza ya Latifah kuwa na onyo la Parental Advisory juu yake.

## Orodha ya nyimbo
# "Bananas (Who You Gonna Call?)" (akiwa na Apache) – 4:00
# "Court Is in Session" – 3:52
# "No/Yes (Skit)" – 0:44
# "No/Yes" – 4:50
# "Turn You On" – 4:21
# "Black on Black Love" (akiwa na Antonique Smith na Next) – 5:05
# "Parlay" – 4:52
# "Paper" – 4:00
# "What Ya Gonna Do" (akiwa na Inaya Jafan) – 4:33
# "It's Alright" – 3:35
# "Phone Call Skit" – 0:34
# "Brownsville" (akiwa na Le Fem Markita, Scarlet na Nikki D) – 4:40
# "I Don't Know" (akiwa na Sisqó) – 4:29
# "Life" – 5:42

### Toleo la Ulaya
# "Let Her Live" (akiwa na Next)

### Toleo la Japani
# "Let Her Live" (akiwa na Next)
# "Keep Your Head to the Sky"

## Marejeo 
Jamii:Albamu za 1998
Jamii:Albamu za Queen Latifah
Nusutropiki

**Nusutropiki** ni sehemu za dunia upande wa kusini na kaskazini ya kanda la tropiki. Yaeneo haya yako kwa jumla kati ya latitudo za 25° na 40° katika kila nusutufe ya dunia.-

Tabianchi ya subtropiki kwa jumla ni ya fufutende maana hakuna wala baridi kali wala joto kali sana. Hata hivyo miezi ya majirajoto inaweza kuwa na joto kubwa hasa pale ambako unyevuanga ni juu.
 
Wastani ya halijoto kwa mwaka wote ni juu ya 20 °C lakini wastani ya mwezi baridi zaidi ni chini ya 20 °C.
Umoja wa Kimataifa wa Astronomia

250px|thumbnail|Nembo la I.A.U.
[thumbnail|Mkutano Mkuu wa I.A.U. wa mwaka 2006 mjini [Prague ambako kundi mpya la "sayari kibete" lilitambuliwa]]
**Umoja wa Kimataifa wa Astronomia** (kifupi: **UKIA**) (kwa Kiingereza: International Astronomical Union - **IAU** au Union astronomique internationale, UAI) ni shirika la kimataifa linalounganisha mashirika ya wataalamu wa astronomia kutoka nchi mbalimbali. Lilianzishwa mwaka 1919 na ofisi yake iko mjini Paris, Ufaransa.

Shabaha ya umoja ni kuendeleza na kuhifadhi elimu ya astronomia. Wanachama ni wataalamu waliosoma sayansi hii na kufanya kazi ya uchunguzi na kufundisha katika vyuo vikuu au taasisi za astronomia.  mwaka 2008 idadi ilikuwa wanachama 9623 katika nchi 86.

Umoja wa Kimataifa wa Astronomia unashirikiana na vikundi na shirika za wanaastronomia ridhaa zinazounganisha wapenzi wa astronomia wasiofanya kazi katika fani hii lakini kuangalia nyota kama ridhaa.

IAU ina wajibu wa kutawala mfumo wa kutoa majina ya magimba yanayoendelea kutambuliwa katika anga ya ulimwengu pamoja na majina ya milima au kasoko yao.

## Viungo vya Nje 
* Website of the International Astronomical Union
* XXVIth General Assembly 2006
Mtomoko

**Mtomoko** (*Annona cherimola*) ni mti mdogo wa familia Annonaceae. Matunda yake yanayolika huitwa matomoko. Spishi hii huitwa mtopetope pia, lakini tafadhali jina hili litengee kwa *Annona squamosa*. *Annona reticulata* huitwa mtomoko pia, lakini mti huu ni nadra katika Afrika ya Mashariki. Mtomoko una maua madogo njanokijani yenye petali nene. Matunda yana umbo wa donge au moyo na rangi ya majani hadi kahawa yakiwa yaliyoiva. Nyama ni nyeupe yenye ladha tamu. Mbegu nyeusi ni kubwa kiasi.

## Picha

File:Starr 070308-5401 Annona cherimola.jpg|Majani
File:Cherimoya tree hg.jpg|Tomoko mtini
File:Cherimoya (Annona cherimola) in Cali Colombia.JPG|Matomoko sokoni
File:Cherimoya cut hg.jpg|Tomoko lililokatwa

Jamii:Mparachichi na jamaa
Duaradufu

thumbnail|150px|Umbo la duaradufu ya kawaida linalofana na yai

**Duaradufu** ni neno la kutaja maumbo ya jiometria yanayofanana na duara.
Kwa lugha ya kawaida ni umbo linalofanana na yai la ndege. Katika mazingira yetu obiti za sayari yaani njia ambako sayari zinazunguka jua huwa na umbo la duaradufu.

Kwa maana duaradufu (*ing.: oval*) ya jiometria ni mchirizo uliofungwa kwenye bapa moja. Kuna angalau mhimili 1 inayogawa umbo kwa nusu 2 sawa. Hapo duara ni mfano mmoja wa maumbo yanayoweza kuitwa duaradufu

Kwa maana ya pekee duaradufu ([[:en:ellipse) ni umbo linalopatikana wakati bapa inakata gimba la pia kimsharazi na pande mkabala za pia kwa namna ya kuleta mchirizo uliofungwa. 

Kwa mtazamo huu duara ni hali ya pekee ya duaradufu inayopatikana kama bapa inakata pia kwa nyuzi sulubi (90°) kwa mhimili wa pia. 

Duaradufu huwa na fokasi mbili isipokuwa hali ya pekee ya duara fokasi zko mahali pamoja ambapo ni kitovu chake.

Kihisabati duaradufu ni jumla ya nukta zota za bapa ambazo maumbali ya kila nukta kutoka kwenye nukta mbili fungwa F1 na F2 ni sawa. 

## Viungo vya Nje
* Ellipse & Hyperbola Construction  - An interactive sketch showing how to trace the curves of the ellipse and hyperbola. (Requires Java.)
* Ellipse Construction - Another interactive sketch, this time showing a different method of tracing the ellipse. (Requires Java.)
* Ellipse on MathWorld - More on Ellipse
* The Shape and History of The Ellipse in Washington, D.C. by Clark Kimberling
*Collection of animated ellipse demonstrations. Ellipse, axes, semi-axes, area, perimeter, tangent, foci.
*Woodworking videos showing how to work with ellipses in wood.

## References
Robert Downey, Jr.

**Robert Downey, Jr.** (amezaliwa New York City, New York, 4 Aprili 1965) ni mwigizaji na mtayarishaji wa  filamu kutoka Marekani.  

Anafahamika sana kwa kucheza kama Tony Stark katika mfululizo wa filamu *Iron Man (filamu)*, Sherlock Holmes katika filamu *Sherlock Holmes*, na Kirk Lazarus kwenye filamu *Tropic Thunder* .

Kazi yake imekuwa sifa ya mafanikio muhimu na maarufu katika ujana wake, ikifuatiwa na kipindi cha matumizi mabaya ya madawa ya kulevya na matatizo ya kisheria, kabla ya kufufuka kwa mafanikio ya kibiashara baadaye katika kazi yake. 

Mnamo mwaka wa 2008, Downey alitajwa na jarida la 'Time' kati ya watu 100 wenye ushawishi mkubwa ulimwenguni  na kutoka 2013 hadi 2015, alikuwa katika orodha na *Forbes* kama mwigizaji aliyelipwa zaidi Hollywood.

### Filamu
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
Makemake

**Makemake** (alama: ; tamka kama ni Kiswahili; jina rasmi: **136472 Makemake**) ni sayari kibete inayozunguka jua letu katika umbali mkubwa kwenye ukanda wa Kuiper.

Iligunduliwa na wanaastronomia Michael E. Brown, Chad Trujillo na David Rabinowitz kwenye paoneaanga pa Mount Palomar tarehe 31 Machi 2005. 

## Jina
Jina lilichaguliwa kutokana na mungu muumbaji aliyeitwa "Makemake" katika dini asilia ya Kisiwa cha Pasaka (*Easter* *Island*, kwenye Bahari ya Pasifiki). Kuna mapatano katika Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kutumia majina ya miungu ya dini mbalimbali kwa magimba yanayoendelea kugunduliwa katika ukanda wa Kuiper. Asili ya jina iko katika lugha ya Kipolinesia na katika dini yao ni muumbaji wa binadamu na mungu wa rutuba. Makemake aliabudiwa kwa umbo la ndege wa bahari. Ishara yake ilikuwa mwanamume mwenye kichwa cha ndege.

## Muundo na tabia 
Hakuna habari nyingi za uhakika kutokana na umbali wa gimba hili na kwa sababu hadi sasa hakuna chombo cha angani kilichopita karibu nayo. Lakini Makemake inaonekana ni hasa mwamba na barafu ilhali katika baridi iliyopo mbali na jua barafu huwa ngumu kama mwamba.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* MPEC listing for Makemake
* Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope,  5 Nov 2007, tovuti ya Conell University, iliangaliwa Julai 2017]
Ukanda wa Kuiper

*Buluu-kijani = Sayari jitu za gesi
*Kijani = Ukanda wa Kuiper
*Kichungwa = magimba mbalimbali yaliyotawanyika
*Dhambarau = Watroia wa Mshtarii
*Njano = Watroia wa Neptuni
Namba zinadokeza umbali kwa AU]]
**Ukanda wa Kuiper** (kwa Kiingereza *Kuiper belt*) ni eneo la mfumo wa jua letu nje ya obiti ya sayari Neptuni lililopo kwenye umbali wa vizio astronomia) kati ya 30 - 50 kutoka jua. 

Ukanda huu una umbo la wingu wa mviringo wa magimba ya angani; mengi yao ni madogo, machache makubwa kwa hiyo ukubwa kati ya vumbi na mawe hadi asteroidi na pia sayari kibete,

Ukanda wa Kuiper hufanana na ukanda wa asteroidi ulipo kati ya obiti za Mirihi *(Mars)* na Mshtarii *(Jupiter)*  lakini ni kubwa zaidi. Upana wake ni mara 20 na unene wake mara 20-200. 

Magimba ndani yake ni hasa aina mbalimbali za barafu kutokana na elementi zilizoonekana kama gesi katika mazingira ya dunia kama vile methani, amoni au maji. Wataalamu wanaamini leo ya kwamba chanzo hasa cha magimba ni mchakato wa kutokea kwa mfumo wa jua letu na kuzaliwa kwa sayari. Katika maeneo ya ndani ya mfumo wa jua mata ilijikusanya kutokana na graviti kuwa ama jua lenyewe au sayari. Hapa nje masi za magimba hazikutosha kuyavuta magimba mengine ili sayari kubwa itokee. 

Hata hivyo kuna sayari kibete tatu zilizogunduliwa hadi sasa katika ukanda wa Kuiper ambazo ni Pluto, Haumea na Makemake. 

Kuna pia nadharia ya kwamba miezi kadhaa katika mfumo wa jua letu ina asili yake katika ukanda wa Kuiper. Mifano ni Triton ya Neptuni na Phoebe ya Zohali. Miezi hii inaaminiwa ilijijenga katika ukanda wa Kuiper lakini ilivutwa ndani ya mfumo wa jua na kukamtwa na graviti ya sayari hizo.

Ukanda wa Kuiper uligunduliwa mwaka 1992 lakini iliwahi kutabiriwa na wataalamu mbalimbali pamoja na Gerard Kuiper.

Hadi sasa kuna takribani magimba 1,000 yaliyogunduliwa kwa uhakika lakini inaaminiwa ya kwamba jumla ya magimba unaweza kufikia idadi ya malakhi au mamilioni.
Kizio astronomia

[300px|thumb|Mstari wa kijivu hudokeza umbali wa Dunia - Jua, ambao wastani wake ni takriban [km milioni 150 umefafanuliwa kuwa kizio astronomia kimoja.]]
**Kizio astronomia** (ing. *astronomical unit*, kifupi "**au**") ni kipimo cha umbali katika elimuanga. Kinalingana na umbali wa wastani kati ya dunia na jua.

Urefu wake ni mita 149,597,870,691 au kwa kifupi takriban kilomita milioni 150. Umbali huu ni sawa na wastani wa umbali kutoka kitovu cha Dunia hadi kitovu cha Jua. 

Vipimo vilivyo kawaida duniani kama kilomita vinaweza kutumiwa katika astronomia lakini vinaleta namba kubwa mno. Hivyo astronomia imebuni vipimo vyake vinavyorahisisha kutaja umbali wa magimba katika anga-nje. Mara nyingi astronomia hutumia kipimo cha mwakanuru kwa kupima umbali katika ulimwengu. Lakini kwa umbali za karibu zaidi jinsi ilivyo ndani ya mfumo wa Jua letu kizio astronomia kimechaguliwa. 

63,241.077 vizio astronomia vinafanya mwakanuru 1.

Chombo cha angani kilichofika mbali hadi sasa ni "Voyager 1". Mwaka 2019 kilipita vizio astronomia 145 kutoka Jua, nje ya obiti ya Pluto na ukanda wa Kuiper. 

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Measuring the universe , tovuti ya UKIA, iliangaliwa Novemba 2017
Jamii:Vipimo
Eli

(1645) ukimuonesha Anna alipomtolea Samueli kwa Eli, aliyeketi kulia.]]
, (1780).]]
**Eli** (kwa Kiebrania עלי ʻEli, ʻĒlî) alikuwa kuhani wa Israeli kwenye hekalu la Shilo kadiri ya Kitabu cha Kwanza cha Samueli.

Ndiye aliyemlea Samueli mwenyewe baada ya huyo kuachishwa ziwa na kutolewa na mama yake amtumikie Mungu maisha yake yote.

1Sam 3 inasimulia wito wa mtoto huyo: akiwa amelala karibu na sanduku la agano akaamshwa na Mungu mara tatu mpaka akafundishwa na Eli kumtambua na kumuitikia Mungu. Hapo akamtabiria Eli adhabu kali, na hivyo Israeli ikajua kuwa amefanywa nabii wa Bwana.

Kulingana na utabiri huo Waisraeli walishindwa na Wafilisti vitani, wana 2 wa Eli waliuawa katika mapigano na Eli alikufa kwa mshtuko na sikitiko alipopata habari.

Jamii:Watu wa Biblia
Wafilisti

mitano ya Wafilisti: Gaza, Ashdod, Askalona, Ekron, na Gath.]]
**Wafilisti** (kwa Kiebrania: Plištim, "watu wa Plešt": jina hilo linapatikana mara 286 katika Biblia ya Kiebrania, kati yake mara 152 katika 1 Sam) walikuwa kabila la watu wa Ulaya Kusini Mashariki ambao walivuka Bahari ya Kati. 

Kisha kushindwa kuvamia Misri waliteka pwani ya Kanaani (1175 KK hivi) wakifaidika na silaha za chuma walizozitumia dhidi ya watu waliokuwa na zile za shaba tu, wakiwa wenyeji au Waisraeli.

Ingawa hawakuwa wengi, waliathiri sana nchi yao mpya, kiasi cha kuiachia jina la Palestina.

Habari nyingi juu yao zinapatikana katika Biblia.

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
*Corinne Mamane Museum of Philistine Culture
*National Geographic article 
*List of Biblical References to Philistines or Philistia 
*Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Website 
*Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Blog
*Penn State University - The Sea Peoples and the Philistines (link broken)
*Neal Bierling, *Giving Goliath his Due: New Archaeological Light on the Philistines* (1992) 
*
*The Center for Online Judaic Studies: Ramesses III and the Philistines, 1175 BC
*Biblical Archaeology Review - Yavneh Yields Over a Hundred Philistine Cult Stands 
*Neal Bierling. Giving Goliath His Due. New Archaeological Light on the Philistines
Chittagong

wa Karne za Kati Kadam Mubarak]]
**Chittagong** (Chittagonian, Kibengali: চট্টগ্রাম, Chôţţogram) ni bandari kubwa na mji mkubwa wa pili wa Bangladesh. Iko kando ya mto Karnaphuli.

Mji wa biashara tangu karne ya 9, Chittagong ina urithi wa utamaduni wa Kiislamu, Wahindu na Wabuddha. 

Maendeleo ya kisasa ya utawala wa Uingereza ni kama vile reli, maji na chai. 

Baada ya mgawanyiko wa India katika 1947, Chittagong ikawa sehemu ya Mashariki ya Pakistan. 

Katika 1971, Mashariki ya Pakistan ilipoasi na kujitangazia uhuru kwa jina la Bangladesh. tangazo lilifanyika katika Chittagong.

Leo, Chittagong ni moja ya miji inayoongezeka kwa kasi katika ulimwengu ukiwa na kituo cha biashara na viwanda kwa ajili ya wilaya. Pamoja na miundombinu muhimu kutekelezwa kwa mji na bandari yenye kina kirefu, Chittagong ni kitovu cha mustakabali wa kanda. Bandari ni muhimu kwa maendeleo ya kiuchumi ya kusini mwa Asia ikiwa ni pamoja na India, Bhutan, Nepal na sehemu ya kusini ya China.
Sanduku la agano

**Sanduku la Agano** (kwa Kiebrania אָרוֹן הַבְּרִית *ʾĀrôn Habbərît*, kisasa *Aron Habrit*) au **Ushuhuda** ni sanduku lililozungumziwa katika Kitabu cha Kutoka 25:10-22.

Kadiri yake lilikuwa na mbao mbili za mawe zilizoandikwa Amri 10 ambazo Musa alipewa na Mungu kama masharti makuu ya Agano kati yake na Israeli. 

Inawezekana vilikuwemo pia fimbo la Haruni na mana kidogo, ingawa 2Waf 8:9 inasema wakati wa Solomoni hivyo havikuwemo.

 wakati wa kuvamia Yeriko chini ya Yoshua.]]

## Tanbihi
## Marejeo
* Carew, Mairead, *Tara and the Ark of the Covenant: A Search for the Ark of the Covenant by British Israelites on the Hill of Tara, 1899-1902*. Royal Irish Academy, 2003. ISBN 0-9543855-2-7
* Cline, Eric H. (2007), *From Eden to Exile: Unravelling Mysteries of the Bible*, National Geographic Society, ISBN 978-1-4262-0084-7
* Fisher, Milton C., *The Ark of the Covenant: Alive and Well in Ethiopia?*. Bible and Spade 8/3, pp.&nbsp;65–72, 1995.
* Grierson, Roderick & Munro-Hay, Stuart, *The Ark of the Covenant*. Orion Books Ltd, 2000. ISBN 0-7538-1010-7
* Hancock, Graham, *The Sign and the Seal: The Quest for the Lost Ark of the Covenant*. Touchstone Books, 1993. ISBN 0-671-86541-2
* Hertz, J.H., *The Pentateuch and Haftoras. Deuteronomy*. Oxford University Press, 1936.
* Hubbard, David (1956) The Literary Sources of the Kebra Nagast Ph.D. dissertation., St. Andrews University, Scotland
* Munro-Hay, Stuart., *The Quest For The Ark of The Covenant: The True History of The Tablets of Moses*. L. B. Tauris & Co Ltd., 2006. ISBN 1-84511-248-2
* Ritmeyer, L., ''The Ark of the Covenant: Where it Stood in Solomon's Temple''. Biblical Archaeology Review 22/1: 46-55, 70-73, 1996.

## Viungo vya nje
* Portions of this article have been taken from the Jewish Encyclopedia of 1906. Ark of the Covenant
* Initial text from Easton's Bible Dictionary, 1897. Ark of the Covenant
* The Catholic Encyclopedia, Volume I. Ark of the Covenant
* Shemot (Exodus) - Chapter 25
* Israel National News. Kabbalist Blesses Jones: Now's the Time to Find Holy Lost Ark
* Smithsonian.com "Keepers of the Lost Ark?" 
* Derby, Josiah, "The Gold of The Ark", *Jewish Bible Quarterly Journal*.
* Havergal, William Henry. *Six Lectures on The Ark of The Covenant* (London: Hamilton, Adams And Co, 1867). Available on Google Books. http://books.google.com/books?id=NYUEAAAAQAAJ&pg=PA1&dq=ARK+OF+THE+COVENANT&hl=en&ei=kwNUTv-CB8a6hAeQ3OiiBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC0Q6AEwATge#v=onepage&q&f=false
* Pendleton, Philip Y., A Brief Sketch of the Jewish Tabernacle. 1901. (International Sunday-school Lessons for 1902. Standard Eclectic Commentary comprising original and selected notes, explanatory, illustrative, practical. Embellished with maps, diagrams, chronological charts, tables, etc.)
* Schatz, Elihu, "The Weight of The Ark of The Covenant", *Jewish Bible Quarterly Journal*.
* Shyovitz, David, The Lost Ark of the Covenant. Jewish Virtual Library.
Chuo Kikuu cha Bordeaux I

thumb|Chuo Kikuu cha Bordeaux I

**Chuo Kikuu cha Bordeaux I** (**Université Bordeaux I** **Bordeaux I**) ni chuo maarufu nchini Ufaransa kilichopo kwenye mji wa Bordeaux. Bordeaux I ina idara 10. Mkazo wake ni utafiti wa sayansi na teknolojia.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Université Bordeaux I  Tovuti rasmi ya Université Bordeaux I

Jamii:Mbegu za elimu
Jamii:Aquitaine
Mali (maana)

**Neno "Mali" linaweza kumaanisha**:

#Mali, nchi katika Afrika ya Magharibi
#Milki ya Mali, ufalme wa kihistoria magharibi mwa Afrika
#Mali (uchumi), vitu vinavyomilikiwa na mtu kama vyake
#Mali (kipindi cha runinga)
Hande Yener

**Hande Yener** (amezaliwa kama **Makbule Hande Özyener**) (mnamo tar. 12 Januari 1973 mjini Istanbul) ni mwimbaji wa muziki wa pop, mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa rekodi za muziki kutoka nchi Uturuki.

## Muziki 
### Albamu' 
* *Senden İbaret* (2000)
* *Sen Yoluna Ben Yoluma* (2002)
* *Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor* (2004)
* *Apayrı* (2006)
* *Nasıl Delirdim?* (2007)
* *Hipnoz* (2008)
* *Hayrola?* (2009)
* ''Hande'ye Neler Oluyor?* (2010)
* *Teşekkürler* (2011)
* *Kraliçe* (2012)

### EP 
* *Extra* (2001)
* *Hande Maxi* (2006)
* *Hande'yle Yaz Bitmez'' (2010)

## Viungo vya nje
* The Official Hande Yener Web Site 

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Uturuki
Kristine Sutherland

**Kristine Sutherland** (jina la awali: **Kristine Young**; amezaliwa Boise, Idaho, 17 Aprili 1955 ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. 

Anafahamika zaidi kwa kucheza uhusika akiwa kama mama mzazi wa Buffy Summers (alicheza kwa jina la Joyce Summers) kwenye mfululizo wa televisheni wa *Buffy The Vampire Slayer*.

## Maisha ya awali
Alibadilisha jina lake kwa vile mara kwa mara alikuwa anachanganywa jina lake na mwigizaji mwingine mwenye jina sawa na lake. Jina lake la mwisho "Sutherland" lilikuwa jina la paka wake, ambaye alimwita jina la "Donald" kutokana na mwigizaji filamu maarufu Donald Sutherland, ambaye, imetokea tu kwa bahati, amecheza awali katika filamu ya *Buffy the Vampire Slayer*, ambapo lilikuwa jaribio lake la kwanza la Joss Whedon kumleta Buffy katika hali ya wapenzi. Alisoma elimu yake ya juu huko mjini Lexington, Kentucky, ambapo alijisomea masuala ya ugizaji (Tates Creek Drama). Baada ya kuhitimu, akajiunga katika Chuo Kikuu cha Kentucky.

Kristine Sutherland hana uhusiano wowote ule na Donald Sutherland au mtoto wake Kiefer Sutherland.

## Kazi
Uhusika wake wa kwanza kwa Sutherland ulikuwa katika filamu ya *Honey, I Shrunk the Kids* ya mwaka wa 1989 ambamo alicheza kama Mae Thompson. Mwaka wa 1997, alisailiwa na uhusika wa Joyce Summers kwenye mfululizo wa TV wa *Buffy the Vampire Slayer* kupitia televisheni ya The WB Television Network. Mtunzi wa tamthilia hiyo Joss Whedon baadaye alitoa sababu zilizomfanya amchague Sutherland kwa uhusika huo kwamba kiukweli alitoka na kijasho chembamba cha kuonesha dalili za kuwa na uwezo wa kucheza uhusika huo.

Vilevile kwa kuwa na imani ya kwamba anafanana na mwigizaji Sarah Michelle Gellar, ambaye alicheza kama binti yake katika tamthilia hiyo. Ameonekana kama muhusika wa kawaida kwenye kipindi hicho katika misimu mitano ya kwanza kabla ya kuondoka, na akarudi tena katika misimu mitatu zaidi, katika msimu wa 1 na 6, 2, na 7 akiwa kama mgeni mwalikwa. Mwezi wa Aprili 2008, alipata uhusika wa ugeni kwenye mfululizo wa *New Amsterdam* akiwa kama mke wa John Amsterdam, katika kisa cha "Reclassified".

Baada ya kuondoka katika *Buffy the Vampire Slayer* mnamo 2002, Sutherland ameamua kujiunga na kozi ya masuala ya upigaji picha katika chuo cha Santa Monica College na baadaye kachukua miezi 12 ya makazi-mapumziko huko nchini Italia akiwa na mume wake na binti yake. Alipendezewa na sanaa ya upigaji picha kitu ambacho kimemfanya afungue studio yake mwenyewe.

## Maisha binafsi
Sutherland ameolewa na mwigizaji John Pankow, ambaye kwa sasa anacheza kama "Merc Lapidus" kwenye kipindi cha *Episodes*. Wana binti mmoja.

## Filmografia
* 1986 *Legal Eagles*
* 1989 *Honey, I Shrunk the Kids*
* 2002 *The Cat Returns*
* 2012 *The Perfect Wedding*

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Phiona Mutesi

**Phiona Mutesi** (alizaliwa 1996) ni mchezaji wa sataranji (chesi) kutoka nchini Uganda. 

Phioni ni binti aliyelelewa mjini Kampala katika mtaa wa vibanda wa Katwe. Alipokuwa na umri wa miaka 3 babake aliaga dunia kutokana na ugonjwa wa UKIMWI na muda chache baadaye na dadake alifariki dunia. 

Mwaka 2012 kitabu kilitolewa juu ya maisha ya Phiona chenye jina la "The Queen of Katwe: A Story of Life, Chess, and One Extraordinary Girl's Dream of Becoming a Grandmaster", na mwandishi Mwamerika Tim Crothers. 

## Marejeo 
## Viungo vya Nje
* Ukurasa wa kituo cha michezo Sports Outreach Center Kampala juu ya Phiona
Force Publique

.]]
**Force Publique** ilikuwa jeshi la polisi la kikoloni katika Kongo ya Kibelgiji (leo: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo) na pia Ruanda-Urundi (leo Rwanda na Burundi).

## Jeshi na polisi ya kikoloni
Ilianzishwa mwaka 1885 katika koloni ya Dola Huru la Kongo ikaendelea wakati wa ukoloni wa Ubelgiji na kubadilishwa jina kuwa jeshi la kitaifa la Kongo tangu uhuru.

Force Publique ilikuwa polisi na pia jeshi. Kazi yake ilikuwa kutunza utulivu na usalama lakini pia kukandamiza makabila yaliyopinga ukoloni na kuzuia au kuvunja upinzani wote dhidi ya sheria za kikoloni.

## Michango katika Vita Kuu za Dunia
Katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia jeshi hili lilishirikiana na Uingereza kuvamia Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanganyika, Rwanda na Burundi).

Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia koloni ya Kongo ilikuwa sehemu ya "Ubelgiji huru" kwa sababu Ubelgiji yenyewe ilivamiwa na Ujerumani. Vikosi vya Force Publique vilishiriki na Uingereza katika vita dhidi ya Waaitalia katika Ethiopia. Askari wa Force Publique walihudumia pamoja na wanajeshi Waingereza katika Misri, Palestina, Somalia, Madagaska na Burma.

## Wakati wa uhuru wa Kongo
Wakati wa uhuru wa Kongo Wabelgiji hawakufanya juhudi kuwaandaa Waafrika kwa uongozi. Hadi mwisho Force Publique ilikuwa jeshi la askari Waafrika walioongozwa na maafisa wazungu. Mara baada ya uhuru uasi wa askari waafrika ulitokea walioshambulia maafisa wazungu na uasi ulikandamizwa na wanajeshi kutoka Ubelgiji.

Sasa serikali ya Patrice Lumumba alimpandisha sajenti Joseph Mobutu kuwa jenerali mkuu wa Force Publique lakini Mobuto alishirikiana na Wabelgiji kumwua Lumumba akawa dikteta wa kijeshi hadi mwaka 1997.

## Nje ya Kongo
Katika nchi ndogo ya Monako jeshi lenye askari 250 linaitwa pia Force Publique.

## Marejeo
* Peter Abbott: *Armies in East Africa 1914–18*. Osprey 2002. ISBN 1-84176-489-2.
* Adam Hochschild: ''King Leopold's Ghost; A Story of Greed, Terror and Heroism in Colonial Africa*, Houghton Mifflin Company 1998
*Louis-François Vanderstraeten, *De la Force Publique à l'armée nationale congolaise : Histoire d'une mutinerie*, Académie royale de Belgique, Brussels, *Impression decidee le 18 avril 1983,* 613 p. + pl. ISBN 2-8031-0050-9.
*Bryant Shaw, *Force Publique, Force Unique: The Military in the Belgian Congo 1914-1939'' Ph.D dissertation, University of Wisconsin, 1984
*'Lisolo Na Bisu:  Notre histoire: le soldat congolais de la FP 1885-1960,' Royal Museum of the Armed Forces and of Military History, Brussels, Belgium, ISBN 2-87051-049-7, 2010
Fonimu

**Fonimu** ni jina linalotumiwa katika elimu ya fonolojia kwa kutaja sauti bainifu za lugha fulani zilizo sehemu ndogo kabisa za maneno na kuunda tofauti za maana kati ya neno moja na jingine.

## Katika Kiswahili
Katika lugha ya Kiswahili tunaweza kutofautisha fonimu za aina tatu:
*Fonimu za irabu ambazo ni **a - e - i - o - u**
*Fonimu za nusuirabu ambazo ni **w - y**
*Fonimu za konsonanti ambazo zinaonyeshwa kwa herufi za '''b - ch - d - dh - f - g - gh - h - j- k - kh - l - m - n - ny - ng' - p - r - s - sh - t - th - v - z**; baadhi zinaonyeshwa kwa kuunganisha herufi mbili kama vile **dh - kh - ng - ng`- th'''.

Wataalamu wanatofautiana juu ya idadi ya fonimu za Kiswahili kama ni kwa jumla 33 au 37. .

Fonimu huweza kubadili maana ya neno katika lugha husika.
*mf.-[punga], hapa fonimu [p] ikibadilishwa na kuwekwa fonimu nyingine maana ya neno la awali hubadilika.
*mf.-[tunga] fonimu [t] imebadili maana ya neno la awali punga

## Marejeo
Jamii:Isimu
Jamii:Kiswahili
Mwanzi (nyasi)

**Mwanzi** ni jina la spishi nyingi za nyasi ndefu zinazoweza kuonekana kama miti. Mianzi yote huwa na shina ya aina ya ubao. 

Mianzi hupatikana kiasili katika Afrika, Amerika na Asia lakini inastawi pia ikipandwa Ulaya. 

Urefu wa spishi kubwa hufikia kina cha mita 40. Inaweza kukua zaidi ya mita 1 kila siku lakini kwa kawaida ni sentimita 3-5 kwa siku.

Shina la mianzi huwa na umbo la bomba na unene wake ni hadi sentimita 30. Shina hugawiwa na vifundo. Kila kifundo kina chipukizi na machipukizi yanaweza kuendelea kuota matawi.

## Matumizi 
Mianzi ina matumizi mengi kwa binadamu. Inafaa kwa ujenzi wa nyumba, madaraja au maboti. Mashina hutumika pia kwa mabomba ya maji katika nyumba na kilimo. 

Wakati ni changa na laini yaani kabla ya kuwa ubao mwanzi unafaa kama chakula baada ya kupikwa. Mtovu unakusanywa pia kama kinywaji hasa ulanzi.

Katika utamaduni wa China ya Kale vipande vya mianzi vilitumiwa kama bao za kuandika matini.

Nyuzi zake hutumika pia kutengeneza magodoro.

## Tanbihi
Jamii:Nyasi na jamaa
Sima Qian

**Sima Qian** (Kichina:司马迁) alikuwa mtaalamu wa historia wakati wa nasaba ya Han chini ya Kaisari Wu. Alizaliwa mjiniXia Yang (katika jimbo la leo la Shaanxi. Babake Sima Tan alikuwa mwanahistoria pia.

Anatazamiwa kama "baba wa historia ya China" kwa sababu aliandika historia ya kwanza ya taifa lake alipojumlisha miaka 2000 kuanzia "Kaisari wa Manjano" hadi Kaisari Wu wa nasaba ya Han. Kitabu hiki kimekuwa msingi kwa wanahistoria wote wa China waliomfuata hadi leo.

## Maisha 
* Sima Qian alipofikia umri wa miaka 10 aliweza kusoma vitabu vilivyoandikwa kwa alama za mwandiko wa Kichina.

* Alipofikia umri wa miaka 20 alisafiri pande nyingi za China na kutembelea mahali pengi mashuhuri.

* Mnamo mwaka 108 KK baada ya kifo cha babake alipewa cheo cha mwanahistoria rasmi wa milki ya Han.

* mnamo mwaka 104 KK alihariri matengenezo ya kalenda ya China.

* mwaka 99 KK Sima Qian alishtakiwa kwenye mahakama ya Kaisari kwa sababu alimtetea jenerali Li Ling aliyewahi kushindwa vitani dhidi ya makabila ya kaskazini-magharibi. Kaisari Wu alikasirika na Sima Qian alihukumiwa kufa lakini kwa nafasi ya kulipa faini kubwa. Alishindwa kulipa akakubali ahdabu badala ya hasi. 

*baada ya kupokea adhabu watu welimtegemea ya kwamba angejiua jinsi ilivyokuwa kawaida kwa watu wenye cheo walioadhibiwa hivyo. Lakini Sima Qian alichagua kuishi maisha ya towashi kwa sababu alitaka kumaliza historia yake. 

Jamii:Wanahistoria wa Uchina
Coritiba Foot Ball Club

thumb|Uwanja wa timu ya Coritiba Foot Ball Club
**Coritiba Foot Ball Club** ni klabu ya kandanda yenye makao yake katika mji mkuu wa Curitiba nchini Brazil.

Coritiba hii ilianzishwa 12 Oktoba 1909.

## Tuzo 
* **FIFA Record World of Consecutives Wins** (1)
:: 2011
* '*Ligi La Brazil (*Campeonato Brasileiro*)** (1)
:: 1985
* **Ligi La Parana (*Campeonato Paranaense*)** (36)
:: 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012
* **Torneio Início*' (10)
:: 1920, 1921, 1930, 1932, 1939, 1941, 1942, 1951, 1952 e 1957

## Lidhje të jashtme 
* Coritiba Official Website

## Viunganishi vya nje 
### Resmi 
* Tovuti rasmi (Kireno)

Jamii:Mbegu za michezo
Suleiman I

**Suleiman I** (kwa Kituruki: سلطان سليمان اول, Sultān Suleimān-i evvel au قانونى سلطان سليمان‎, Kānūnī Sultān Suleimān; 6 Novemba 1494 – 5 Septemba/6 Septemba 1566) alikuwa sultani wa 10 wa Milki ya Osmani. Alitawala miaka 46 kuanzia 1520 hadi 1566. Hakuna sultani mwingine aliyekaa muda mrefu kama yeye. Watu wa magharibi walimwita "Suleimani Mwadhimu"; katika dunia ya Kiislamu alijulikana kama  "Suleimani Kanuni" kutokana na muundo wa sheria alizorekebisha na kuunda. 

Wakati wa karne ya 16 Suleimani alikuwa mtawala mashuhuri aliyeongoza milki yake hadi kufikia kwenye kilele cha uwezo na uenezaji wake. Suleimani mwenyewe aliongoza jeshi lake kuteka maboma ya Wakristo kama Belgrad, Rhodos na sehemu kubwa ya Hungaria hadi Vienna alipopaswa kurudi nyuma.

Vilevile aliteka sehemu kubwa za Mashariki ya Kati pamoja na Uajemi ya magharibi katika vita zake dhidi ya watawala Wasafawi. Afrika ya Kaskazini aliweka chini ya utawala wake hadi Algeria. Jeshi la maji la Waosmani lilitawala Mediteranea, Bahari ya Shamu na Ghuba ya Uajemi. Katika bahari Hindi Waosmani walipagana na Wareno na kutuma wanmajeshi hadi Aceh katika Indonesia.

## Marejeo 
## Marejeo 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Soma pia 

* 
* 
* 
* 

## Viungo vya Nje 
* Sultan Suleyman Tomb
Vrahovice

**Vrahovice** ni kijiji katika Mkoa Olomouc wa Jamhuri ya Czech, karibu Prostějov. Ni sehemu ya utawala Prostějov. Ina wakazi karibu 3400.
Werda (Botswana)

**Werda** ni kijiji katika Wilaya ya Kgalagadi huko nchini Botswana. Kijiji kipo karibu na mpaka wa nchi ya Afrika Kusini. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 1,961 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2001.

## Bibliografia
**2011 Census Alphabetical Index of Districts*  Central Statistics Office ya Botswana
**2011 Census Alphabetical Index of Villages* Central Statistics Office ya Botswana
**2011 Census Alphabetical Index of Localities*  Central Statistics Office ya Botswana

## Tazama pia
* Wilaya za Botswana

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Central Statistics Office ya Botswana 

Jamii:Vijiji nchini Botswana
Jamii:Wilaya ya Kgalagadi
Huell Howser

**Huell Burnley Howser** (18 Oktoba 1945 – 7 Januari 2013) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Watu walio hai
Sam J. Jones

**Samuel Gerald Jones** (amezaliwa tar. 12 Agosti 1954) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Eddie Izzard

**Edward John** "**Eddie**" **Izzard** (amezaliwa tar. 7 Februari 1962) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Watu walio hai
Billy Mays

**William Darrell** "**Billy**" **Mays, Jr.** (20 Julai 1958 – 28 Juni 2009) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Watu walio hai
Greg Cipes

**Gregory Michael Cipes** (4 Januari, 1980) ni mwigizaji wa Marekani anayejulikana kwa sauti na uigizaji wa wahusika wa katuni na filamu za televisheni. Amejulikana zaidi kwa kuigiza Beast Boy katika *Teen Titans*, *Teen Titans Go!*, *Young Justice*, na *Beast Boy: Lone Wolf*; Michelangelo katika *Teenage Mutant Ninja Turtles* (2012); Kevin Levin katika *Ben 10* kuanzia *Alien Force*; Iron Fist katika *Ultimate Spider-Man*; Chiro katika *Super Robot Monkey Team Hyperforce Go!*; na Splaat katika *RoboSplaat!*.

Cipes pia ameonekana katika vipindi vya televisheni vya kuigiza kama *Gilmore Girls* (msimu wa nne, kipengele cha "Ted Koppel's Big Night Out"), *Deadwood*, na *Ghost Whisperer* katika kipengele cha "Love Still Won't Die". Alionekana pia kama mchezaji huru katika *Bones* (msimu wa sita, kipengele cha "The Body and the Bounty") na katika kipindi cha ''Roseanne's Nuts*. Kuanzia 2009 hadi 2018, alicheza mara kwa mara kama Chuck katika kipindi cha ABC, *The Middle*.

Kazi yake katika filamu inajumuisha uigizaji wa Dwight Mueller katika *Fast & Furious*, Reed katika *National Lampoon's Pledge This!*, na Sam katika *Vile''. Gregory Cipes amejitengeneza jina la kipekee katika uigizaji wa sauti na televisheni, akichanganya ucheshi, ustadi wa kuigiza, na uhalisia wa wahusika wake.

## Viungo vya nje
* 

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii: Marekani
Carrot Top

**Scott Thompson** (amezaliwa tar. 25 Februari 1965) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani. Hasa anajulikana kwa jina lake la kisanii la **Carrot Top**.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
George Carlin

**George Denis Patrick Carlin** (alizaliwa 12 Mei 1937) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Viungo vya nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Watu walio hai
Wambugu

**Wambugu** ni kabila linalopatikana katika wilaya ya Lushoto ambako wanaishi katika makundi katikati ya jamii ya Wasambaa. Maeneo wanakopatikana kwa wingi ni Kwemakame, Mazumbai, Kinko, Rangwi, Msare, Mavumo, Kitanga na Magamba na sehemu nyingine, 

Asili ya kabila hilo ni wafugaji wa Manyara au Magugu ambao wametawanyika maeneo mengi ndani na nje ya wilaya ya Lushoto, Korogwe, Same na Bumbuli. 

Idadi ya Wambugu ni asilimia ndogo tu kulingana na Wasambaa wa Lushoto. Kutokana na uchache wao lugha yao imekuwa inaingiliana sana na Kipare, hivyo lugha yao hasa wanaiita Kimbugu cha ndani. Inaonekana ngumu sana, na wenyeji wa Lushoto wanashindwa kuijua haraka. 

Asili ya mbali ni Wakushi kutoka Mashariki ya Kati. Waliingia Afrika miaka kadhaa Kabla ya Kristo. Hao Wakushi ni pamoja na Wasomalia na baadhi ya Waethiopia na Waeritrea; walioko Tanzania ni hasa Wairaqw: hiyo ni jamii moja ambayo asili yake ni moja. 

Kuna tofauti kati ya Wambugu na Wambugwe,  Wambugu ni kabila linalopatikana wilaya ya Lushoto, Lakini WAMBUGWE wanapatikana mkoani Manyara, wilaya ya BABATI Tarafa ya Mbugwe. Ndani ya vijiji vya Magugu, mwada, Ngolley, Matofa, Mawemairo, sangaiwe, mdori, Kesangaji, mahole, nk 

Lugha yao ni rahisi sana kujifunza maana ni kibantu,  kwa asili walikuwa wawindaji.    

Jamii:Makabila ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Lushoto
Hal Holbrook

thumb|right|180px|Hal Holbrook (2007)
**Harold Rowe "Hal" Holbrook, Jr.** (amezaliwa 17 Februari, 1925) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*
Conrad Bain

**Conrad Stafford Bain** (4 Februari, 1923 – 14 Januari, 2013) alikuwa mwigizaji wa Kanada na Marekani aliyejulikana kwa vipaji vyake vya televisheni. Alipata umaarufu mkubwa kupitia jukumu lake kuu kama Phillip Drummond katika kipindi cha televisheni cha ''Diff'rent Strokes* (1978–1986). Pia alicheza kama Dkt. Arthur Harmon katika *Maude* (1972–1978) na kama Charlie Ross katika *Mr. President'' (1987–1988). Bain alitambulika kwa uigizaji wake wa tabia za kibinadamu na ustadi wa kuwasilisha wahusika waliokuwa na maadili thabiti, jambo lililomfanya kuwa mmoja wa waigizaji waliokumbukwa zaidi katika historia ya televisheni ya Marekani na Kanada.

## Viungo vya nje 
* 

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1923
Jamii: Waliofariki 2013
Jamii: Marekani
Jamii: Kanada
Sooyoung

**Choi Soo-young** (amezaliwa 10 Februari 1990) ni mwimbaji, mwigizaji, rapa, mwanamitindo, mtangazaji wa televisheni, DJ, na mratibu kutoka nchini Korea ya Kusini. Mwanachama wa kundi maarufu Girls’ Generation.

### Tamthilia
## Viungo vya nje 
*  Internet Movie Database
Jamii:waigizaji filamu wa Korea Kusini
Jamii:Waimbaji wa Korea Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Molepolole

thumb| Hospital ya Molepolole
**Molepolole** ni kijiji katika Kweneng East, Wilaya ya Kweneng huko nchini Botswana.  Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 66,466 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.

## Bibliografia
* *2011 Census Alphabetical Index of Districts*  Central Statistics Office ya Botswana
* *2011 Census Alphabetical Index of Villages* Central Statistics Office ya Botswana
* *2011 Census Alphabetical Index of Localities*  Central Statistics Office ya Botswana

## Tazama pia
* Wilaya za Botswana

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Central Statistics Office ya Botswana 

Jamii:Vijiji nchini Botswana
Jamii:Wilaya ya Kweneng
Kanye

**Kanye** ni mji wa Ngwaketse, Wilaya ya Southern nchini Botswana. Idadi ya wakazi ilikuwa 47,007 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011 na 48,028 katika sensa ya mwaka 2022 . 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Botswana

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Central Statistics Office ya Botswana 
* *2011 Census Alphabetical Index of Districts*  Central Statistics Office ya Botswana
* *2011 Census Alphabetical Index of Villages* Central Statistics Office ya Botswana
* *2011 Census Alphabetical Index of Localities*  Central Statistics Office ya Botswana

Jamii:Miji ya Botswana
Jamii:Wilaya ya Southern (Botswana)