open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lee Kuan Yew

thumb|250px|Lee mnamo mwaka wa 1975.
**Lee Kuan Yew** (16 Septemba 1923 – 23 Machi 2015) alikuwa mwanasiasa mashuhuri wa Singapore na Waziri Mkuu wa kwanza wa nchi hiyo. Aliongoza Singapore kutoka mwaka 1959 hadi 1990. Lee alihusika sana katika kubadilisha taifa hilo kutoka bandari ndogo isiyo na rasilimali za kutosha hadi kuwa mojawapo ya mataifa yaliyoendelea zaidi kiuchumi duniani. Mara nyingi anajulikana kama "Baba wa Kisasa wa Singapore" kwa mchango wake mkubwa katika maendeleo ya nchi hiyo.

## Maisha ya awali 
Lee alizaliwa tarehe 16 Septemba 1923, katika familia ya Kichina ya kabila la Hakka, mjini Singapore. Alisomea katika shule za kifahari za Raffles Institution na Raffles College kabla ya kupata nafasi ya kusoma sheria katika Chuo Kikuu cha Cambridge, Uingereza. Wakati wa masomo yake, Lee alionyesha vipaji vyake vya uongozi na uwezo mkubwa wa kuelewa masuala ya kisiasa na kijamii kwa ujumla.

## Kazi ya siasa 
### Kiongozi wa Chama cha People's Action Party (PAP) 
Mnamo mwaka 1954, Lee alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Chama cha People's Action Party (PAP), ambacho kilikuwa na lengo la kuwapatia uhuru wa Singapore kutoka mikononi mwa wakoloni wa Kiingerez. Chama hicho kilipata ushindi mkubwa katika uchaguzi wa 1959, na Lee akawa Waziri Mkuu wa kwanza wa Singapore.

### Uhuru wa Singapore 
Lee aliongoza Singapore wakati wa kipindi kigumu cha kisiasa na kijamii, ikiwemo muungano mfupi na Malaysia kati ya 1963 na 1965. Mnamo 9 Agosti 1965, Singapore ilijitenga na kuwa taifa huru, baada ya changamoto za kisiasa na kiuchumi zilizotokana na muungano huo.

### Mageuzi ya kiuchumi 
Baada ya uhuru, Lee alifanya mageuzi makubwa ya kiuchumi, akijikita katika nyanja hizi:
* Kuvutia uwekezaji wa kigeni.
* Kuimarisha sekta ya elimu kwa kukifanya Kiingereza kama lugha ya kufundishia.
* Kukuza bandari ya Singapore kuwa mojawapo ya bandari kuu duniani.
Lee alianzisha sera za kipekee kama vile "National Service" kwa vijana na msisitizo wa sheria kali ili kudumisha nidhamu na usalama wa umma.

## Maisha binafsi 
Lee alifunga ndoa na Kwa Geok Choo, ambaye walikuwa naye pamoja tangu walipokuwa wakisoma Cambridge. Walibarikiwa na watoto watatu, akiwemo Lee Hsien Loong, ambaye alichukua nafasi ya Waziri Mkuu wa Singapore mnamo 2004.

## Kifo 
Lee Kuan Yew alifariki dunia tarehe 23 Machi 2015, akiwa na umri wa miaka 91. Kifo chake kilisindikizwa na maombolezo makubwa nchini Singapore na duniani kote, huku viongozi wa kimataifa wakisifu mchango wake makini kwa maendeleo ya nchi hiyo.

## Jisomee
### Vyanzo vya msingi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Vyanzo vingine
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Gordon, Uri (2000). "Machiavelli's Tiger: Lee Kwan Yew and Singapore's Authoritarian regime".
* 
* 
*
* 
* 

## Tazama pia 
* Historia ya Singapore
* People's Action Party
* Uchumi wa Singapore

## Marejeo 
* Lee Kuan Yew. *From Third World to First: The Singapore Story*. Singapore: Harper Collins, 2000.
* "The Legacy of Lee Kuan Yew." BBC News, Machi 24, 2015.
* www.gov.sg Tovuti rasmi ya Singapore 

Jamii:Wanasiasa wa Singapore
Luis Cabrera Herrera

**Luis Gerardo Cabrera Herrera, O.F.M.** (alizaliwa 11 Oktoba 1955) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Ekuador ambaye kwa sasa ni Askofu Mkuu wa Guayaquil tangu mwaka 2015. Kabla ya hapo, alihudumu kama Askofu Mkuu wa Cuenca kuanzia mwaka 2009 hadi 2015.

Cabrera amekuwa Rais wa Baraza la Maaskofu wa Ekuador tangu mwaka 2020, baada ya kuwa Makamu wa Rais wa baraza hilo katika vipindi viwili, kuanzia mwaka 2011 hadi 2014 na tena kutoka 2017 hadi 2020.

Mnamo tarehe 7 Desemba 2024, Papa Fransisko alimteua Cabrera kuwa kardinali, heshima kubwa ndani ya Kanisa Katoliki inayomruhusu kushiriki katika mchakato wa kumchagua Papa mpya.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Wafransisko
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Ekuador
Stéphanos I Sidarouss

**Stéphanos I Sidarouss C.M.** (22 Februari 1904 – 23 Agosti 1987) alikuwa Patriarki wa Misri wa Kanisa Katoliki la Wakopti, ambalo ni Kanisa Katoliki la Mashariki lenye mamlaka yake ya pekee (*sui juris*).

Alitumikia kama Patriarki wa Aleksandria kuanzia mwaka 1958 hadi 1986. Mnamo mwaka 1965, alipewa heshima ya juu ya kuwa Kardinali, hatua iliyoongeza nafasi yake kama kiongozi muhimu katika Kanisa Katoliki duniani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1987
Jamii:Wakopti
Jamii:Wavinsenti
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Misri
Antonios Naguib

**Antonios I Naguib** (Machi 1935 – 28 Machi 2022) alikuwa Patriarki wa Kanisa Katoliki la Wakopti la Kikoptiki la Aleksandria kuanzia mwaka 2006 hadi 2013.

Kabla ya kuwa Patriarki, alihudumu kama Askofu wa Minya, Misri, kuanzia mwaka 1977 hadi 2002. Mnamo mwaka 2010, aliteuliwa kuwa Kardinali, hatua iliyomfanya kuwa mmoja wa viongozi wakuu wa Kanisa Katoliki duniani. Alijulikana kwa kujitolea kwake katika kuimarisha maelewano kati ya Wakristo na Waislamu nchini Misri.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Wakopti
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Misri
Mustafa Çağrıcı

**Mustafa Çağrıcı**alizaliwa 1950 ni mufti wa Kituruki wa zamani wa Istanbul.
Mnamo 2018 alidai "Diyanet ya leo ina mtazamo wa Kiislamu zaidi, zaidi wa Kiarabu".

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Ofisi ya Mufti wa Istanbul – tovuti rasmi 
* Tovuti binafsi ya Mustafa Cagrici 

Jamii:Watu wa Ulaya
Bakır Çağlar

**Bakır Çağlar** (1941 – 25 Julai 2011) alikuwa mwanasheria, wakili na profesa wa sheria ya katiba katika Kituo cha Sayansi ya Siasa, Chuo Kikuu cha Istanbul. Alikuwa wakili wa utetezi wa Uturuki katika Mahakama ya Ulaya ya Haki za Binadamu kwa muda wa miaka saba.

Bakır Çağlar alihitimu kutoka Shule ya Wavulana ya St. Joseph. Baada ya hapo, alijiunga na Kituo cha Sheria cha Chuo Kikuu cha Istanbul na akapata shahada yake ya LL.B.. Kisha alipata shahada ya Udaktari wa Sheria kutoka Chuo Kikuu cha Paris 1 Pantheon-Sorbonne.

Alifariki dunia tarehe 25 Julai 2011 katika Jamhuri ya Kituruki ya Cyprus Kaskazini.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Célestin Mbala

**Célestin Mbala Munsense** ni afisa wa kijeshi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye anahudumu kama mkuu wa Majeshi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC) tangu Julai 14, 2018. Anachukuliwa kuwa mwaminifu kwa Rais Joseph Kabila na alishikilia nyadhifa kadhaa za juu katika utawala wa rais na kijeshi kabla ya kuteuliwa, akichukua nafasi ya jenerali wa jeshi Didier Etumba Longila kama mkuu wa majeshi. Hapo awali, alikuwa mkuu wa wafanyakazi wa muda mrefu wa Ofisi ya Rais, angalau tangu 2010, akihudumu kama Brigedia Jenerali. Mnamo Septemba 2014, wakati Kabila aliunda upya jeshi, Mbala alikuwa jenerali mkuu na aliteuliwa kuwa naibu mkuu wa wafanyikazi wa utawala na usafirishaji.

Mnamo 2009, alikuwa mshauri wa kijeshi kwa rais na mkurugenzi wa wafanyikazi wa FARDC. Mbala alijiunga na jeshi mwaka wa 1975 na alikuwa mshauri wa Rais Kabila tangu 2007. Aliwaambia wanadiplomasia wa kigeni huko Kinshasa mwaka 2009 kwamba Vikosi vya Wanajeshi vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo vimekuwa katika hali ya machafuko tangu Kongo ya Pili. Vita kutokana na kuunganishwa kwa waasi wa zamani wasio na nidhamu na wasio na mafunzo, na kama mkurugenzi wa wafanyakazi alikuwa akifanya jitihada za kujaribu kuboresha hali hiyo.

Baada ya kuchaguliwa kwa [[Félix Tshisekedi] kama rais wa DRC Mei 2019, alithibitisha Mbala kama mkuu wa wafanyikazi wakuu wa FARDC. Rais Tshisekedi pia alimpandisha cheo na kuwa jenerali wa jeshi.

Mnamo Oktoba 2022, Rais Félix Tshisekedi alimteua Luteni Jenerali Christian Tshiwewe Songesha kama mkuu wa jeshi. Anachukua nafasi ya Célestin Mbala mkuu wa jeshi. Célestin Mbala ni miongoni mwa maafisa wanaosubiri kustaafu.

## Tazama pia 
* Marcel Mbangu Mashita
* Didier Etumba Longila
* Christian Tshiwewe Songesha
* Jules Banza Mwilambwe

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Majenerali wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Antonio José González Zumárraga

**Antonio José González Zumárraga** (18 Machi 1925 – 13 Oktoba 2008) alikuwa Kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Ecuador.

González Zumárraga alizaliwa Pujilí, Ecuador. Alipadrishwa kuwa kasisi mnamo Julai 29, 1951, baada ya kusomea katika seminari ya San José mjini Quito na Chuo Kikuu cha Kipapa cha Salamanca, Hispania, ambako alipata shahada ya uzamivu katika sheria za kanisa.

Aliwekwa kuwa Askofu Msaidizi wa Quito mnamo Mei 17, 1969 (akiwa na jimbo la kihistoria la Tagarata) na alitawazwa kuwa askofu mjini Quito mnamo Juni 15, 1969, na Kardinali Pablo Muñoz Vega, SJ, Askofu Mkuu wa Quito.

Mnamo Juni 30, 1978, aliteuliwa kuwa Askofu wa Machala, na kisha kuwa Askofu Mkuu Msaidizi wa Quito mnamo Juni 28, 1980. Aliingia rasmi kushika hatamu kamili za Jimbo Kuu la Quito mnamo Juni 1, 1985.

Aliteuliwa kuwa Kardinali na Papa Yohane Paulo II mnamo 2001, akiwa Kardinali Kuhani wa Santa Maria in Via.

Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Ekuador
Erdoğan Büyükkasap

**Erdoğan Büyükkasap** (alizaliwa tarehe 3 Februari 1962 – 18 Machi 2010) alikuwa mwanasayansi na mtaalamu wa kielimu wa Uturuki. Alikuwa rais wa Chuo Kikuu cha Erzincan, chuo kikuu kilichopo Erzincan, Uturuki.

Büyükkasap alizaliwa huko Tosya, Kastamonu, Uturuki tarehe 3 Februari 1962. Alipata shahada ya kwanza mwaka 1983 na shahada ya uzamili mwaka 1988 kutoka Chuo Kikuu cha Atatürk. Mwaka 1994 alipewa cheo cha mhadhiri wa wenzake (associate professor) na kuwa profesa kamili mwaka 1999. Baadaye aliteuliwa kuwa dekan. Aliteuliwa na Ahmet Necdet Sezer, ambaye alikuwa rais hadi 2007. Büyükkasap alikuwa ameolewa na alikuwa na mwana mmoja wa kiume na mtoto wa kike mmoja.

Tarehe 18 Machi 2010 alipatikana akiwa amekufa  kwa kujinyonga katika nyumba ya serikali alimokua akiishi.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Ahto Buldas

**Ahto Buldas** (aliyezaliwa 17 Januari 1967) ni mwanasayansi wa kompyuta wa Kiestonia .

## Maisha na elimu 
Buldas alizaliwa katika Tallinn. Baada ya kuhitimu shule ya upili, aliteswa kujiunga na Jeshi la Soviet, ambapo alitumikia kwa miaka 2 kama afisa wa silaha za moto katika Siberia. Baada ya kuachiliwa, alianza masomo katika Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Tallinn, ambapo alithibitisha shahada yake ya MSc mwaka 1993 na PhD mwaka 1999. Hivi sasa anaishi Tallinn pamoja na mke wake na watoto wanne.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Anton Budilovich

thumb|Anton Budilovich
**Anton Budilovich** (; 5 Juni 1846 – 25 Desemba 1908) alikuwa mwanaisimu na mwanasiasa kutoka Urusi. Kuanzia mwaka 1892 hadi 1901, alikuwa mkurugenzi wa Chuo Kikuu cha Tartu.

Kuanzia mwaka 1881 hadi 1892, alifanya kazi katika Chuo Kikuu cha Warsaw. Baada ya mwaka 1892, alifanya kazi katika Chuo Kikuu cha Kifalme cha Dorpat.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Pavel Bogovski

**Pavel Bogovski**(alizaliwa tarehe 10 Machi 1919, mjini  Tartu – 8 Machi 2006) alikuwa Estonian daktari wa saratani (oncologist) na mpatholojia wa anatomia.  

Alisoma katika chuo cha *University of Tartu* kuanzia mwaka 1937 hadi 1941, lakini alihamishwa kutokana na Vita Kuu ya Pili ya Dunia kwenda chuo cha *Almaty Medical Institute* nchini Kazakhstan, ambako alihitimu mwaka 1943. Baada ya vita, alirejea Tartu kuendelea na masomo ya Uzamivu (Ph.D) ambayo aliipata mwaka 1949.  

Kuanzia 1949 alifanya kazi katika Taasisi ya Tiba ya Majaribio na Kliniki mjini Tallinn, na alikuwa mkurugenzi wake kuanzia mwaka 1974 hadi 1991. Kuanzia mwaka 1977 alikuwa kiongozi wa kamati ya istilahi za kitabibu za Kiestonia.  

Mnamo mwaka 1993 alichaguliwa kuwa mwanachama wa *Estonian Academy of Sciences*. Mnamo 1999 alipewa Tuzo ya Sayansi ya Jamhuri ya Estonia (tuzo ya maisha ya kazi).  

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Sigfús Blöndal

**Sigfús Blöndal** (2 Novemba 1874 – 19 Machi 1950) alikuwa mwanaisimu wa Kiaislandi, mwandishi wa lugha, na mtunza maktaba katika Maktaba ya Kifalme huko Copenhagen, anayejulikana zaidi kwa Íslensk-dönsk orðabók (kamusi ya Kiaislandi-Kideni), ambayo aliandika.

## Kazi 
Ilichukua takribani miaka 20 kwa wanandoa hao pamoja na wasomi wengine kukusanya kamusi, ambayo kwa mara ya kwanza ilichapishwa kati ya mwaka 1920–1924. Tangu wakati huo, matoleo mapya mawili yamechapishwa. Kiambatisho kimoja kilichapishwa mwaka 1963 na wahariri Halldór Halldórsson na Jakob Benediktsson. *Blöndalsbókin* (Kitabu cha Blöndal) au *Orðabók Blöndals* (Kamusi ya Blöndal), kama inavyojulikana zaidi na Waislandi, ni chanzo muhimu cha lugha ya Kiaislandi.

Blöndal alifundisha Kiaislandi cha Kisasa katika Chuo Kikuu cha Copenhagen kuanzia mwaka 1931 hadi 1946. Alitafsiri mashairi mengi ya Kigiriki cha kale kwa Kiaislandi, pamoja na baadhi ya kazi za mshairi wa Kigiriki wa kisasa *Aristotelis Valaoritis*.

Alifanya utafiti kuhusu Waviking wa Varangia wa Dola la Kirumi la Mashariki kwa muda wa miaka 25, na muda mfupi kabla ya kifo chake alimaliza maandishi ya Kiaislandi kuhusu Waviking hao wa Varangia. Kitabu chake cha Kiingereza kuhusu Waviking hao kiligeuka kuwa rejeleo kuu miongoni mwa wanahistoria wanaochunguza mada hiyo.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Teodor Burada

thumb|Picha ya Teodor Burada
**Teodor T. Burada** (3 Oktoba 1839 – 17 Februari 1923) alikuwa Romanian folklorist, ethnographer na musicologist na mwana Akademia ya Romania (aliyechaguliwa mwaka 1878, kuwa mwanamuziki wa kwanza kufanikisha nafasi hii).

Mnamo mwaka 1884, aligundua vipande vya chungu na sanamu ndogo za terracotta karibu na kijiji cha Cucuteni, Wilaya ya Iasi, jambo ambalo lilipelekea kugunduliwa kwa Utamaduni wa Cucuteni-Trypillian, ambayo ni mojawapo ya *Neolithic* *utamaduni wa kiakiolojia* kubwa.

Burada alicheza violin, akisoma katika *Iași Conservatory* (1855–1860) na Conservatory ya Paris (1861–1865). Alisafiri sana katika Ulaya ya Mashariki akifanya maonesho ya muziki, na kutumia fursa za safari zake kukusanya nyaraka za folklori, hasa miongoni mwa jamii za Waromania. Machapisho yake yanajumuisha nyaraka za elimu ya muziki na mada nyingi nyingine za muziki. Alikuwa mhariri wa *Dicţionar muzical* (takriban 1862–75), kamusi ya kwanza ya muziki kwa lugha ya Romania.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Tatjana Berga

**Tatjana Berga** (9 Desemba 1944 - 2 Oktoba 2020) alikuwa mwanaakiolojia wa Kilatvia na mtaalamu wa sarafu.

## Kazi 
Alizaliwa katika Russian SFSR, Umoja wa Soviet, na familia yake ilihamia Latvian SSR. Baada ya kumaliza masomo ya historia katika chuo cha *University of Latvia* mwaka 1972, alisomea numismatics huko St. Petersburg chini ya Vsevolod Potin. Alipata shahada ya udaktari kwa thesis kuhusu vipatikanavyo vya fedha katika vifaa vya kihistoria vya karne ya 10 hadi ya 12 nchini Latvia.

Aliendesha uchimbaji hasa katika Valmiera, lakini pia Riga, Jelgava na Latgale. Alijulikana pia kwa kuhariri vol. 45 ya *Sylloge ya Sarafu ya Visiwa vya Uingereza*, *Makusanyo ya Kilatvia: Sarafu za Anglo-Saxon na Baadaye za Uingereza* (1996). Kitabu chake cha mwisho kilikuwa *Valmieras vecpilsētas arheoloģija* (2018). Festschrift ilitolewa kwa heshima yake katika *Arheoloģija un etnogrāfija* XXXI (2020).

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Harry J. Benda

**Harry Jindrich Benda** ( 28 Oktoba 1919 - 26 Oktoba 1971 ) alikuwa profesa wa Kiamerika mzaliwa wa Chekoslovakia katika Chuo Kikuu cha Yale. 

## Wasifu 
Alizaliwa katika familia ya Kiyahudi jijini Liberec, *Czechoslovakia*, na baba yake akampeleka Java ili kuepuka ukoloni wa Kijazi. Alikuwa mkurugenzi wa kwanza wa Taasisi ya Mafunzo ya Asia ya Kusini-Mashariki mjini Singapore.

Tuzo ya Chama cha Mafunzo ya Asia kwa kitabu cha kwanza katika masomo ya Asia ya Kusini-Mashariki imepewa jina lake heshima.

Benda alihamia Marekani na kuwa raia halali mwaka 1960. Alifariki dunia mjini New Haven, Connecticut mnamo 26 Oktoba 1971, akiwa na umri wa miaka 51.

## Vitabu 
* Benda, Harry J. *The Crescent and the Rising Sun: Islam ya Indonesia Wakati wa Ukoloni wa Kijapani, 1942–1945*. Dordrecht [na nyingine]: Foris Publications, 1983. .
* Benda, Harry J. *Utawala wa Kijeshi wa Kijapani nchini Indonesia*. New Haven: Yale University Southeast Studies, 1965.
* Benda, Harry J, na John A. Larkin. *Ulimwengu wa Asia ya Kusini-Mashariki: Vifungu vya Kihistoria Vilivyochaguliwa*. New York: Harper & Row, 1967 .
* Benda, Harry J, na Ruth T. McVey. *Mafungu ya Kikomunisti ya 1926-1927 nchini Indonesia: Nyaraka Muhimu*. Jakarta: Equinox Pub, 2009. .
* Bastin, John, na Harry J. Benda. *Historia ya Asia ya Kisasa-Mashariki: Ukoloni, Ukomunisti, na Utoaji Uhuru*. Sydney: Prentice-Hall of Australia, 1977. .
* Benda, Harry J. *Harakati za Wakulima katika Asia ya Kusini-Mashariki ya Kikoloni*. New Haven, Conn: Yale University, Southeast Asia Studies, 1966.
* Benda, Harry J, na Adrienne Suddard. *Mfululizo na Mabadiliko katika Asia ya Kusini-Mashariki: Makala za Jarida la Harry J. Benda*. New Haven: Yale Univ. Southeast Asia Studies, 1972.
* Benda, Harry J. *Mfululizo na Mabadiliko katika Uislamu wa Indonesia*. New Haven, Conn: Yale University, Southeast Asia Studies, 1965.
** imetafsiriwa kwa Kihindi na Taufik Abdullah kama *Islam Di Indonesia: Sepintas Lalu Tentang Beberapa Segi*. Jakarta: Tintamas, 1974.
* McVey, Ruth T, Adrienne Suddard, na Harry J. Benda. *Mabadiliko ya Asia ya Kusini-Mashariki: Mbinu Kupitia Historia ya Kijamii*. New Haven: Yale University Press, 1978.
* Benda, Harry J. *Harakati ya Samin*. New Haven: Connecticut, 1969.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Bernardino Echeverría Ruiz

**Bernardino Echeverría Ruiz**, O.F.M. (12 Novemba 1912, huko Cotacachi, Imbabura, Ecuador - 6 Aprili 2000, huko Quito, Ecuador) alikuwa Kardinali wa Kanisa Katoliki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 2000
Jamii:Wafransisko
Jamii:Watu wa Ekuador
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Francisco Bethencourt

**Francisco Bethencourt** (aliyezaliwa 1955 huko Lisbon) ni mwanahistoria na msomi wa Ureno.

## Elimu 
Bethencourt alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Lsbon na kupata shahada ya Uzamili (Master of Arts) kutoka Chuo Kipya cha Lisbon. Alikamilisha shahada ya udaktari (PhD) katika Taasisi ya Chuo Kikuu cha Ulaya (European University Institute) mjini Florence, Italia.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Adolfo Benarús

**Adolfo Benarus** ( 20 Machi 1863 , Angra do Heroísmo - 24 Novemba 1958, Lisbon ) alikuwa profesa wa Ureno, mchoraji, na mtangazaji.  

## Kazi Zilizochaguliwa 
* (1912a) *Njia Fupi ya Kiingereza Ya Moja kwa Moja*. Lisbon, Liv. Ferreira.
* (1912b) *Sarufi Fupi ya Kiingereza*. Lisbon, Liv. Ferreira.
* (1920) *Masomo ya Kiingereza: Muhtasari*. Lisbon, Ed. Francisco Franco.
* (1924) *Israeli, Maelezo Mbalimbali*. Lisbon, Of. do Museu Comercial de Lisboa.
* (1927) *Wayahudi: Historia Isiyo ya Kawaida ya Watu Hawa Hadi Siku Zetu*. Lisbon, Imp. Portugal-Brasil.
* (1937) *Janga la Historia: 1841 hadi 1937 - Vipindi vya Tamthilia*. Lisbon, Liv. Sá da Costa.
* (1948) *Ubaguzi wa Wayahudi*.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ureno
Florian Baucke

**Florian Baucke**, ambaye pia anajulikana kwa majina ya **Florian Paucke** au **Florian Pauke**, alizaliwa tarehe 24 Septemba 1719 mjini Winzig, Silesia, katika maeneo ya Kifalme ya Bohemia (iliyokuwa chini ya Dola ya Habsburg, Austria mwaka 1526 hadi 1742). Alifariki dunia tarehe 14 Julai 1779 huko Neuhaus (Jindřichův Hradec), Bohemia, Austria.

Baucke alikuwa missionari wa Jesuiti aliyeishi na kufanya kazi katika maeneo ya Silesia na Bohemia, na alijulikana kwa kurekodi mila, desturi, na tamaduni za asili za Amerika Kusini.

Alizaliwa katika mji wa Winzig, Silesia ya Chini, wakati huo ukiwa chini ya utawala wa Austria.

Mnamo mwaka 1736, alijiunga na Jumuiya ya Yesu (Jesuiti).

Kazi yake kubwa ilikuwa katika eneo la Río de la Plata, lililokuwa chini ya Milki ya Hispania, ambapo alifanya shughuli za kuchora na kupiga picha za tamaduni za watu wa eneo hilo.

Mwaka 1768 alirudi Austria na Bohemia.

Alifariki akiwa na umri wa miaka 59 huko Neuhaus, Bohemia.

Nyaraka zake za awali zinahifadhiwa katika maktaba ya Zwettl Abbey, iliyoko Zwettl, Lower Austria.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Süheyl Batum

**Bedii Süheyl Batum** (aliyezaliwa 6 Mei 1955) ni profesa wa Kituruki wa sheria ya kikatiba, mwanasayansi wa siasa, mwandishi wa safu na mwanasiasa wa Kemalist ambaye aliwahi kuwa Mbunge wa Eskişehir kuanzia Juni 2011 hadi Juni 2015.

## Wasifu
Süheyl Batum pia ana asili ya Wajiorgia, na alizaliwa tarehe 6 Mei 1955 jijini Istanbul. Baada ya kumaliza masomo yake ya sekondari katika Shule ya Upili ya Galatasaray mwaka 1975, alijiunga na fakulteti ya sheria katika Chuo Kikuu cha Paris na kuhitimu mwaka 1979. Batum alipata shahada yake ya Uzamivu wa Sheria mwaka 1986.  

Baada ya kufanya utafiti wa baada ya udaktari katika sheria za kimataifa, hususan katika masuala ya haki za binadamu, aliteuliwa kuwa profesa mwaka 1996. Tangu mwaka 1993, Batum amekuwa akifundisha sheria ya katiba katika vyuo vikuu mbalimbali jijini Istanbul kama vile Chuo Kikuu cha Istanbul, Chuo Kikuu cha Marmara, Chuo Kikuu cha Yeditepe, Chuo Kikuu cha Bilgi cha Istanbul, Chuo Kikuu cha Galatasaray na kwa sasa anafundisha katika Chuo Kikuu cha Bahçeşehir.  

Hivi sasa ni mwanachama wa Chama cha Watu wa Jamhuri (kwa Kituruki: *Cumhuriyet Halk Partisi*) nchini Uturuki. Ameteuliwa kuwa Katibu Mkuu wa chama hicho. Hata hivyo, kwa mshangao wa wengi, aliteuliwa pia kuwa naibu wa kiongozi wa chama.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Zareh Baronian

thumb|Zareh Baronian
**Archimandrite Zareh Baronian** (2 Oktoba, 1941 huko Bucharest, Rumania - 13 Aprili 2017) alikuwa mwanatheolojia na Abate wa Kiarmenia-Kiromania. 

## Wasifu 
Zareh Baronian alizaliwa mnamo 2 Oktoba 1941 mjini Bucharest, katika familia ya wasomi, na alibatizwa kwa jina la Hagop. Baba yake, mshairi *Zareh Bâlbul* (jina la kifasihi), alikuwa mwalimu katika Shule ya Kiamenia mjini Bucharest, na mama yake, Haiguhi, alikuwa mwalimu wa lugha ya Kiamenia na Kijerumani katika shule ya msingi. Babu yake kwa upande wa mama, *Nerses Keropian*, alikuwa protopope wa Kanisa la Kiamenia mjini Bucharest, na wajomba zake wote kwa upande wa mama na baba pia walikuwa makasisi. 

Baada ya kuhitimu kutoka Shule ya Msingi ya Kiamenia huko Bucharest, kwa msaada wa Wizara ya Elimu na kwa ombi la uongozi wa shule hiyo, alihudhuria Shule ya Upili ya Kipedagogia mjini Yerevan (Armenia) kuanzia mwaka 1955. Baada ya masomo yake, alianza kazi kama mwalimu katika Shule ya Kiamenia mjini Bucharest kuanzia mwaka 1959 hadi 1961.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Anzori Barkalaja

[thumb|Anzori Barkalaja mnamo [2021]]
**Anzori Barkalaja** (amezaliwa 19 Machi 1968) ni mtaalamu wa hadithi za kale wa Kiestonia.

## Maisha na kazi 
Anzori Barkalaja alizaliwa katika mji wa Dushanbe, Jamhuri ya Kisoshalisti ya Tajik (sasa, Tajikistan) kwa baba wa Mingrelia na mama M Estonia. Baada ya wazazi wake kutengana, alihamia Estonia na mama yake. Alisoma na kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Tartu, ambapo alilinda tasnifu yake ya udaktari katika utamaduni.

Kati ya mwaka 2000-2015 alikuwa kiongozi wa Chuo cha Utamaduni cha Viljandi. Mwaka 2014, alipewa heshima ya *Order of the White Star*, daraja la IV. Amewahi kuwa mwenyekiti wa shirika la neopagan wa Estonia Maavalla Koda.

Mwaka 2018, alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Chama cha *Biodiversity* cha Estonia, lakini alitangaza kuondoka kwake katika chama hicho tarehe 3 Januari 2019.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
José Barata-Moura

**José Adriano Rodrigues Barata-Moura**, (aliyezaliwa 26 Juni 1948 huko Lisbon) ni mwanafalsafa wa Kireno, na mtu mashuhuri wa utamaduni wa Kireno.

## Vitabu Vilivyochapishwa 
* 1972 - *Kant na Dhana ya Falsafa*
* 1973 - *Kupunguza Sababu Kulingana na Aristoteli*
* 1977 - *Uzuri wa Wimbo wa Kisiasa*
* 1977 - *Ujumlisho na Mzingiro*
* 1977 - *Sungura Barafunda*
* 1978 - *Itikadi na Matendo*
* 1979 - *EPISTEME: Mitazamo ya Kikelee Kuhusu Maarifa. Heraclito-Platoni-Aristoteli*
* 1982 - *Kuhusu Ukosoaji wa "Falsafa ya Thamani"*
* 1986 - *Kutoka Mchoro hadi "Praksi"*
* 1986 - *Ontolojia za "Praksi" na Itikadi za Kiakili*
* 1990 - *"Utekelezaji wa Sababu" - mpango wa Hegel?*
* 1994 - *Marx na Ukosoaji wa "Shule ya Kihistoria ya Sheria"*
* 1994 - *Praksi: Kuhusu Ufafanuzi wa Maana yake kama Kategoria ya Falsafa*
* 1998 - *Uhalisia na Subjektiviti*
* 1999 - *Madhahiri ya Falsafa ya Kireno*
* 2007 - *Kant Mwingine*
* 2007 - *Kuhusu Uongo: Jarida – Zilizojaa Makosa*
* 2010 - *Madhahiri Kuhusu Ontolojia ya Hegel: Kuwa, Ukweli, Mzingiro*
* 2010 - *Kuhusu Lenin na Falsafa: Kudai Uhalisia wa Kiadilektiki Ukiwa na Mradi*
* 2012 - *Ujumlisho na Mzingiro Kuhusu Dilektiki*
* 2013 - *Falsafa katika "O Kapital". Karibu*
* 2014 - *Makala Tatu Kuhusu Fikra ya Kisiasa na Kimaono ya Álvaro Cunhal*
* 2015 - *Marx, Engels na Ukosoaji wa Utopism*
* 2017 - *Ontolojia na Siasa: Madhahiri Kuhusu Marx - II*
* 2018 - *Teses za «Teses». Kwa Mazoezi ya Kusoma*

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Baha'i Mehmed Efendi

'''Shaykh al-Islam Baha'i Mehmed Efendi'* ((1590-Istanbul - 3 Januari 1654) alikuwa mwanasheria wa Ottoman, mwanatheolojia, mshairi na mwanazuoni. 

Mara ya kwanza aliteuliwa kuwa Shaykh al-Islam mnamo mwaka 1649. Baadhi ya fatwa zake zimeandikwa kwa mashairi, ambapo nne kati yake ndizo zinazojulikana hadi sasa.

Uamuzi wake maarufu zaidi ulikuwa ni kuruhusu kisheria uvutaji wa tumbaku na hivyo kukomesha marufuku na ukandamizaji wa mapema katika karne ya 17.

Mwili wake umezikwa katika Msikiti wa Fatih.

## Divan 
*Divan'' ya Baha'i ina mashairi 6 ya aina ya qasida, mashairi 2 ya aina ya masnavi, mashairi ya beti 4, mashairi ya kihistoria 2, ghazal 40 na ruba'i 8.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Sherry Kean

**Sherry Kean** (aliyezaliwa kama **Sherry Huffman**) ni mwimbaji wa zamani wa pop na muziki wa country kutoka Kanada, aliyepata umaarufu wa Top 40 nchini Kanada mwaka 1984 kwa wimbo wake wa "I Want You Back."

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Dorothy Collins

**Dorothy Collins** (amezaliwa **Marjorie Chandler**;(amezaliwa 18 Novemba, 1926 – amefariki 21 Julai, 1994) alikuwa mwimbaji, mwigizaji, na msanii wa kurekodi wa Kanada-Marekani.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Vladimir Dergachev

**Vladimir Alexandrovich Dergachev** (alizaliwa Zabaykalsky Krai, 9 Septemba 1945) ni mwanajiografia wa Urusi anayejishughulisha sana na masuala ya siasa za jiografia. Pia ni mwanachama wa *Union of Journalists of Ukraine* na, tangu mwaka 1976, ni mwanachama wa *Institute of Market Problems and Economic-Environmental Research wa Academy of Sciences ya Ukrainian* SSR na mrithi wake, *National Academy of Sciences of Ukraine*. Pia ni mwanachama heshima wa *Ukrainian Geographical Society*.

## Maisha ya awali na elimu 
Vladimir Dergachev alizaliwa katika familia ya afisa wa kijeshi. Alikamilisha elimu yake ya msingi na ya upili mjini Astrakhan mwaka 1962, kisha kuhamia Moscow kuendelea na masomo ya chuo kikuu.  

Mwaka 1967 alihitimu shahada yake katika masuala ya Jiografia ya Uchumi kutoka Idara ya Jiografia ya *Moscow State University*. Baadaye alikamilisha *aspirantura* mwaka 1976 chini ya ushauri wa Yulian Saushkin. Mwaka 1987 alipata shahada ya juu ya kisayansi ya Doktor nauk katika Jiografia.
 
## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Urusi
Goldie Boutilier

**Kristin Kathleen Boutilier** (aliyezaliwa 31 Julai, 1985) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mwanamitindo, na DJ wa Ufaransa - Kanada anayejulikana kwa jina la kisanii **Goldie Boutilier**. Akiwa na jina hilo, ametoa EP tatu. 

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Daniel Georg Balk

**Daniel Georg Balk** (alizaliwa tarehre 23 Juni 1764 – 1826) alikuwa mtafiti wa tiba kutoka Ujerumani. Kati ya mwaka 1803 hadi 1804, alihudumu kama  mkuu wa Chuo Kikuu cha Tartu (zamani kikiitwa Chuo Kikuu cha Dorpati).

Alizaliwa mjini Königsberg.

Balk ndiye aliyefanikisha kuanzishwa kwa Hospitali ya Mafunzo ya Chuo Kikuu cha Tartu (Tartu University Clinic), taasisi muhimu ya afya na elimu ya udaktari nchini Estonia.

Alifariki dunia mjini Tula, Urusi.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Kathleen

**Kathleen Sergerie**, anayejulikana kitaaluma kama **Kathleen**, ni mwimbaji wa muziki wa pop kutoka Quebec, Kanada, anayerekodi nyimbo zake kwa kutumia jina lake la kwanza pekee.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Kapri

**KAPRI** ni mwimbaji wa muziki wa pop na dansi kutoka Edmonton, Alberta, Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Kai

**Alessia De Gasperis** (aliyezaliwa 17 Machi, 1990), ambaye hapo awali alijulikana kama **Kai** (pia akiandikwa kwa all lowercase), ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo wa Kanada kutoka Toronto, Ontario.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Holly Cole

**Holly Cole** (aliyezaliwa 25 Novemba, 1963) ni mwimbaji wa jazz na mwigizaji kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Hagop Barsoumian

**Hagop Barsoumian** (1 Septemba 1936, Aleppo, Syria – 1986) alikuwa mwanafalsafa na mtafiti wa Karmenia aliyejikita katika Armenology, hasa katika utafiti wa jamii ya Armenia katika Ufalme wa Ottoman karne ya 19. Dkt. Barsoumian alichapisha makala nyingi kuhusu tabaka la Karmenia la amira (aristokrati – bairojia kubwa) na harakati za katiba.

Pia alikuwa profesa wa Armenology katika Chuo Kikuu cha Haigazian mjini Beirut katika miaka ya 1980. Mnamo mwaka 1986, wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe Lebanon, Dkt. Barsoumian alitekwa nyara  na vikundi vya Karmenia vya kushoto na ripoti zinaeleza kuwa aliuawa.

## Miaka ya mwanzo 
Hagop alipoteza wazazi wake akiwa bado mdogo sana, na baadaye alitunzwa na bibi yake, Eliza Kahkedjian. Licha ya umri wake mkubwa, alifanya kazi kwa bidii kumlea Hagop, dada yake mdogo, na kaka yake. Baada ya miaka michache, Hagop aliwekwa katika kituo cha vijana kilichosimamiwa na Muungano wa Usaidizi wa Kiarmenia. Alijiunga na shule iliyoanzishwa hivi karibuni, Karen Yeppe, ambapo aliacha alama ya kuwa mwanafunzi mwenye akili na shauku ya kujifunza. Baada ya kumaliza elimu yake ya sekondari, aliendelea na Lycée ya Kifaransa iliyo karibu naye, ambapo alipata Baccalaureate Sehemu ya II katika fani ya Falsafa.

Mnamo mwaka 1960, Hagop alihamia Marekani, katika San Francisco, California. Huko alisoma katika Chuo Kikuu cha Jimbo la San Francisco ambapo alipata shahada ya BS (1964) ikifuatiwa na MA (1969) katika Biashara ya Kimataifa. Mada ya tasnifu yake (thesis) ilikuwa kuhusu Soko la Pamoja la Ulaya.

Mnamo tarehe 19 Aprili 1969, Hagop alioa Anais Bohjelian, aliyezaliwa katika jiji la Alexandria lililoopo nchini Misri, ambaye aliishi na kusoma Marekani.

Mnamo mwaka 1972, Hagop alihamia New York City kuendeleza elimu yake. Mnamo mwaka 1975, alipata MA yake ya pili katika Historia ya Mashariki ya Kati kutoka Chuo Kikuu cha New York. Miaka mitano baadaye, mwaka 1980, alipata Ph.D. kutoka Columbia University katika Historia ya Ottoman. Baada ya hapo alifundisha kwa muda mfupi katika Chuo Kikuu cha Columbia. Hivi karibuni alialikwa kufundisha katika Chuo cha Haigazian mjini Beirut, Lebanon, alikubali kwa shauku.

Mnamo tarehe 31 Januari 1986, Hagop alitekwa nyara mjini Beirut, akiacha mke wake na binti yake, Nanore.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Nuela Charles

**Manuela Wüthrich**, anayejulikana kwa jina la kisanii **Nuela Charles**, ni mwanamuziki wa Kanada, Uswisi, na Kenya, anayepiga mtindo wa muziki wa soul, pop, contemporary R&B, jazz na hip hop.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Vita Chambers

**Vita Chambers** (aliyezaliwa 10 Juni, 1993) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo wa Barbados - Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Christian Tshiwewe Songesha

Luteni Jenerali **Christian Tshiwewe Songesha** (alizaliwa Lubumbashi, katika jimbo la sasa la Haut-Katanga, Oktoba 27, 1968) ni afisa wa jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC). Kuanzia Oktoba 4, 2022 hadi Desemba 19, 2024, yeye ndiye Mkuu wa Majeshi ya Wanajeshi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, cheo alichopewa kamanda wa majeshi ya nchi hii. Kabla ya wadhifa wake wa sasa, alikuwa kamanda wa Walinzi wa Republican ambao "wanahusika na usalama wa Mkuu wa Nchi na mitambo mingine ya kimkakati ya usalama." Jenerali Tshiwewe alichukua nafasi ya Luteni Jenerali Célestin Mbala.

## Wasifu 
Alizaliwa katika mji wa Lubumbashi, katika jimbo la sasa la Haut-Katanga, Oktoba 27, 1968. Mnamo 1998, baada ya Mobutu Sese Seko kufukuzwa na Laurent-Désiré Kabila, Christian Tshiwewe alikuwa miongoni mwa maofisa wa kwanza wa askari wa miguu waliotumwa kutoa mafunzo huko Sudan. Alifuata hili kwa kozi ya amri wafanyakazi wa jumla iitwayo "Mura", huko Likasi, katika jimbo la Haut-Katanga. Alipata mafunzo ya kupambana na ugaidi huko Angola, kutoka kwa wakufunzi wa Israeli. Alifuata kozi ya kamanda wa brigedi katika kituo cha juu zaidi cha kijeshi cha Kinshasa na pia alisoma katika Chuo cha Mafunzo ya Juu ya Kijeshi na Mikakati ya Ulinzi huko Kinshasa..

Alikuwa kamanda wa Brigedi ya 10 ya Mura, yenye makao yake Kinshasa kwa miaka minne, kuanzia mwaka wa 2003. Mnamo 2007, aliteuliwa kuwa kamanda wa Kikosi cha 13 cha Walinzi wa Republican, kilichokuwa Lubumbashi, akihudumu katika jukumu hili. kwa miaka mingine minne. Kisha akarudi Kinshasa na kupandishwa cheo na kuwa naibu kamanda wa Walinzi wa Republican, aliyehusika na upelelezi na uendeshaji. Mnamo 2020, alikua kamanda wa Walinzi wa Republican. Rais Félix Tshisekedihumpandisha cheo hadi jenerali mkuu, kisha Luteni jenerali.

Mnamo Desemba 2024, Christian Tshiwewe Songesha alifukuzwa kazi na nafasi yake kuchukuliwa na Luteni Jenerali Jules Banza Mwilambwe.

## Marejeo 
## Tazama pia 
* Marcel Mbangu Mashita
* Didier Etumba Longila
* Célestin Mbala
* Jules Banza Mwilambwe

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chantal Chamandy

**Chantal Chamandy** ni mwimbaji na mcheza burudani wa Kanada anayeishi Montreal, Quebec.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Marie Carmen

**Marie Carmen** ni jina la kisanii la **Marie-Carmen Aubut** (aliyezaliwa 24 Agosti, 1959), mwimbaji wa muziki wa pop wa Kanada na mwigizaji wa maigizo ya muziki, aliyezaliwa katika Sainte-Foy, Quebec.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Kaya Jones

**Chrystal Neria** (aliyezaliwa Agosti 28, 1984),anajulikana kitaaluma kama **Kaya Jones**, ni mwimbaji na mwanamitindo wa Kanada aliyezaliwa Marekani.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
France Joli

**France Joli** ( jina la kuzaliwa **Joly**; alizaliwa 2 Februari, 1963)ni mwimbaji wa Kanada anayejulikana zaidi kwa nyimbo za disco za kisasa "Come to Me (France Joli song)|Come to Me" na "Gonna Get Over You".

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Molly Johnson

**Margaret Leslie** "**Molly**" **Johnson** ni mwimbaji wa Kanada wa muziki wa pop na jazz.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Martha Johnson

**Martha Johnson** (aliyezaliwa 18 Desemba, 1950) ni mwimbaji wa rock, mchezaji wa kinanda, na mtunzi wa nyimbo kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Janyse Jaud

**Janyse Jaud** (alizaliwa 26 Novemba, 1969) ni mwigizaji, mwanamuziki], na mwandishi kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Patti Jannetta

**Patti Jannetta** ni mwimbaji wa pop na rock kutoka Kanada, aliyekuwa maarufu zaidi katika miaka ya 1980 na mapema 1990.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Natalie Brown

**Natalie Brown** ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo wa pop na blue-eye soul kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Evelyne Brochu

**Evelyne Brochu** (alizaliwa 17 Novemba, 1982)ni mwigizaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Kambi ya kijeshi ya Kamina

**Kambi ya Kijeshi ya Kamina**, mara nyingi inajulikana kama Kambi ya Kamina, ni moja ya vituo vikubwa zaidi vya kijeshi katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) na Afrika yote ya Kusini mwa Jangwa la Sahara. Kambi hiyo iko katika jimbo la Upper Lomami, karibu na mji wa Kamina, na imekuwa na umuhimu mkubwa tangu ilipoanzishwa katikati ya karne ya 20.

## Historia 
Kambi ya Kamina ilianzishwa katika miaka ya 1950 na mamlaka ya kikoloni ya Ubelgiji. Wakati huo, ilikuwa kituo cha kijeshi kilichotengenezwa ili kukidhi mahitaji ya ulinzi wakati wa Vita Baridi. Mji huo ulikuwa katikati ya Afrika na mbali sana na mipaka ya nchi nyingine, hivyo ulifaa kwa ajili ya majeshi na miundombinu muhimu.

Baada ya uhuru wa Kongo mnamo 1960, kituo hicho kilitwaliwa na Kikosi cha Silaha cha Kongo (FAC), ambacho baadaye kilikuja kuwa Kikosi cha Silaha cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC). Kambi hiyo imekuwa kitovu cha matukio mengi muhimu katika historia ya kijeshi na kisiasa ya nchi hiyo, kutia ndani mapigano na uingiliaji-kati wa kimataifa.

## Maelezo na miundombinu 
Kambi ya Kamina ina ukubwa wa kilometa 800 za mraba, na hivyo ni mojawapo ya kambi kubwa zaidi za kijeshi barani Afrika. Ina vituo kadhaa vya kijeshi, kutia ndani:

* Viwanja vya ndege: Kituo hicho kina viwanja kadhaa vya ndege vinavyoweza kubeba ndege za kijeshi na za kivita. Miundombinu hiyo ya anga ilifanya jiji hilo liwe muhimu kwa shughuli za kijeshi.
* Maeneo ya mafunzo: Maeneo hayo yanatumiwa kuwazoeza wanajeshi wapya na kuboresha uwezo wao wa kijeshi.
* Mahali pa kuhifadhi silaha: Kwa muda mrefu jiji la Kamina lilitumiwa kuhifadhi vifaa vya kijeshi, kutia ndani silaha na risasi.
* Makao na Miundombinu ya Kiraia: Kambi za kijeshi, makao ya wanajeshi na familia zao, na huduma za msingi kama vile shule, hospitali, na masoko.

Jukumu la Kimkakati Kampuni ya Kamina ina nafasi muhimu katika ulinzi wa taifa la DRC. Ukubwa wake na uwezo wake wa kubeba mizigo ulifanya iwezekane kupeleka wanajeshi wake haraka katika sehemu mbalimbali za nchi.

Wakati wa Vita Baridi, kituo hicho pia kilitumiwa kama kituo cha kutegemeza washirika wa kigeni, hasa Ubelgiji na Marekani. Leo, Kamina bado ni kituo kikuu cha FARDC katika mapambano dhidi ya makundi ya wapiganaji yanayofanya kazi mashariki mwa nchi.

## Masuala ya kisasa 
Licha ya umuhimu wake wa kimkakati, kambi ya Kamina inakabiliwa na changamoto kadhaa, ikiwemo:

* Ukosefu wa fedha: Miundombinu, ingawa ni kubwa, inahitaji ukarabati mkubwa baada ya miongo kadhaa ya uwekezaji mdogo.
* Usalama wa kikanda: Ukosefu wa utulivu unaodumu katika baadhi ya maeneo ya DRC unaweka shinikizo la kudumu kwa rasilimali na uwezo wa kambi.
* Ushirikiano wa kimataifa: Kituo hicho kinaendelea kuandaa mafunzo na misaada ya kiufundi kutoka kwa washirika wa kigeni, hasa katika mipango ya kujenga uwezo wa kijeshi.

## Tazama pia 
### Makala zinazohusiana 
### Viungo vya nje 
## Maelezo ya ziada 
Jamii:Mkoa wa Lomami Juu
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Joe Bocan

**Joe Bocan** ni jina la jukwaa la **Johanne Beauchamp** (alizaliwa 8 Septemba, 1957), mwimbaji wa pop na mwigizaji kutoka Quebec, Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Susan Jacks

**Susan Jacks** (**Pesklevits**; amezaliwa 19 Agosti, 1948 – amefariki 25 Aprili, 2022) alikuwa mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa rekodi kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Kambi ya kijeshi ya Nyamunyunyi

**Kambi ya kijeshi ya Nyamunyunyi** 

ezwami na territoire ya Kabare, pene na aéroport ya Kavumu, na province ya Sud-Kivu, na République démocratique du Congo (RDC). Esika yango esalelamaka mingi lokola esika ya kobomba bibundeli na kati ya programme ya kolongola bibundeli, kolongola basoda na mosala mpe kozongisa bango na mosala (DDR).

## Lisolo 
Camp ya Nyamunyunyi etongamaki mpo na kozala esika ya bokutani ya ba combattants ya kala na est ya RDC, esika oyo bitumba ya makasi ezali kowumela. Uta ebandeli na yango, esalaki mosala monene mpo na kotya kimya mpe kimya.

Na sanza ya mibale ya 2020, bato 42 ya etuluku ya basimba minduki ya Nyatura, oyo ekambamaki na mokonzi na bango Mathias Karume, bamipesaki na mampinga ya Congo démocratique (FARDC). Bamemaki bango na kaa ya Nyamunyunyi mpo na kobanda mosala ya kolongola bango na mosala ya soda. Kaka na mbula wana, Clovis Munihire Maheshe, Coordinateur Interprovincial ya DDRC Process Support (Démobilisation, Désarmement et Réinsertion Communautaire) alobaki ete bato ya bitumba soki 1 200 batikalaki na kaa yango.

## Mituna-lisolo 
Atako camp ya Nyamunyunyi ezali monene, ezali mpe na makambo mingi ya kobetisa ntembe:

Bomoi ya mpasi: Bato oyo bakendá etumba bamilelaka mbala mingi ete bazali na bisaleli ya malamu te mpe bazwaka mbongo mingi te mpo na kosalisa bango. Bozangi yango esangisi kozanga bilei, lisalisi ya monganga mpe mai ya peto.

* Esika ya malamu te: Lapolo moko emonisaki ete basoda mingi batikalaka na kaa na boumeli ya ntango molai kozanga ete bálanda bango to básala mosala moko ya ntina. Yango esalaki ete bamosusu kati na bango bálongwa na kaa mpo na kokende na bituluku mosusu ya bato oyo basimbi mindoki to mpo na kosala makambo ya mobulu.
* Mikakatano ya kozonga na mboka: Basoda mingi ya kala balobeli mikakatano ya kozonga na mboka na bango mpo na ezaleli ya kotyola mpe kozanga lisungi ya mbongo.

## Talá lisusu 
### Mitó ya makambo 
## Bikakoli o molɔngɔ́ ya bilɔkɔ ya loléngé mɔ̌kɔ́ 
## Makomi na nse ya lokasa 
Jamii:Mkoa wa Kivu Kusini
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Didier Etumba Longila

thumb|250px|Mkuu wa Majeshi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Jenerali Didier Etumba Longila (2017)

**Didier Etumba Longila**, alizaliwa Kinshasa tarehe 15 Julai 1955, ni jenerali wa jeshi la Kongo, Mkuu wa Majeshi Jenerali wa Majeshi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu Novemba , 2008 hadi kustaafu kwake Julai 14, 2018.

## Wasifu
Baada ya elimu yake ya msingi katika shule ya Presbyterian (Protestanti) kule Lemba Kusini I huko Kinshasa, Didier Etumba Longila alimaliza kozi yake (chaguo la hisabati) katika chuo cha Lisanga-Jean Ifoto Bokambanza Bokeleale (ex Pestalozzi) huko Kinshasa / Gombe. (Kinshasa) ya nchi. Mhitimu wa serikali mnamo 1974, alikubaliwa katika kitivo cha ufundi cha Chuo Kikuu cha Kinshasa, ambacho alikiacha miaka mitatu baadaye.

Mnamo 1979, alikubaliwa katika mtihani wa ushindani katika Shule ya Kifalme ya Jeshi (Ubelgiji) huko Brussels na alikuwa sehemu ya ukuzaji wa 120 wa Kitengo cha Silaha Zote (Matangazo ya Paul Henry de La Lindi).

### Wasifu wa Kusoma 
Didier Etumba Longila ana shahada ya kwanza katika sayansi ya kijamii na kijeshi kutoka Shule ya Kijeshi ya Kifalme (Ubelgiji) (ERM)/Brussels, Shahada ya Uzamili katika sayansi ya uhalifu kutoka [[Chuo Kikuu cha Liège] ] / Ubelgiji na Shahada ya Uzamili katika Usalama wa Kimataifa (MBA mtendaji katika usimamizi wa kimataifa wa hatari na programu za kimataifa) katika Taasisi ya Themiis (Paris/Ufaransa).

### Wasifu wa Kijeshi 
Tangu 1979, mwaka wa kuanzishwa kwake na katika kazi yake yote ya kijeshi, amepokea diploma nyingi, hati miliki, tofauti na mapambo ya kijeshi :
Diploma ya Shule ya Kijeshi ya Kifalme (Ubelgiji) .
* Stashahada ya Shule ya Royal Gendarmerie / Ubelgiji
* Diploma ya wafanyikazi
* Shule ya Diploma ya Vita/Mkakati: Chuo cha Mafunzo ya Juu katika Mikakati na Ulinzi (CHESD) /[Wahitimu Mashuhuri wa [[Shule ya Kijeshi ya Kifalme (Ubelgiji)

## Angalia 
### Makala Husika 
* [Marcel Mbangu Mashita
* Célestin Mbala
* Christian Tshiwewe Songesha
* Jules Banza Mwilambwe

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Pato la taifa halisi

**Pato la taifa halisi** ('* *Real GDP'* en)* ni thamani jumla ya bidhaa na huduma zote zinazozalishwa katika uchumi, ikirekebishwa kwa **mfumuko wa bei au kushuka kwa bei**. Inadhihirisha uzalishaji halisi wa uchumi kwa kuzingatia mabadiliko ya viwango vya bei, ikitoa taswira sahihi ya ukuaji wa kiuchumi kwa muda. Kwa kutumia bei za mwaka msingi wa mara kwa mara, Pato Halisi la Taifa huruhusu kulinganisha kwa maana kati ya vipindi tofauti vya muda, kuondoa upotoshaji unaosababishwa na mfumuko au kushuka kwa bei. Kipimo hiki ni muhimu kwa kuelewa ukuaji na tija halisi ya uchumi, na husaidia watunga sera na wachumi kutathmini utendaji na kufanya maamuzi yenye taarifa.

## Hesabu 
Ili kuhesabu **Pato halisi la taifa**, tunafanya marekebisho kwa pato la taifa ili kuzingatia mfumuko wa bei na kupata kipimo sahihi cha thamani ya bidhaa na huduma katika uchumi kwa muda. Hii inatusaidia kulinganisha uzalishaji wa uchumi kati ya miaka tofauti kwa kuzingatia mabadiliko ya bei.

Hatua ya kwanza ni kutambua pato la taifa, ambalo ni jumla ya thamani ya bidhaa na huduma zote zinazozalishwa katika uchumi kwa bei za sasa. Halafu, tunahitaji Kupunguzi cha GDP (GDP deflator en), ambacho ni kipimo cha mfumuko wa bei, kinachoonyesha kiwango cha mabadiliko ya bei kutoka mwaka wa msingi.

Kwa mfano: (pato halisi la Kenya)

* Pato la taifa: **$116 bilioni**
* **Kipunguzi GDP** (GDP deflator): 104 (inaonyesha ongezeko la 4% la bei tangu mwaka wa msingi)

Kwa kutumia formula, tunahesabu:

Pato halisi la taifa = **(pato la taifa ÷ viashiria vya GDP) × 100**

Pato halisi la taifa = **(116,000 ÷ 104) × 100 = 111,538.46 bilioni**

Hivyo, pato halisi la taifa la Kenya linakuwa **$111.54 bilioni**.
Tanbihi: hii ni mfano tu, sio pato halisi la taifa la Kenya la ukweli

## Tazama pia 
* Pato la taifa kwa kila mtu

## Marejeo 
Jamii:Uchumi
Jamii:Viashiria vya Uchumi
Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Bel Campus

**Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Bel Campus** (UTBC) ni taasisi ya elimu ya juu ya kibinafsi iliyoko Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ilianzishwa mnamo Desemba 6, 1997 na Leopold Bossekota W'atshia, iliidhinishwa rasmi na Amri No. 06/0106 ya Juni 12, 2006.

## Mahali 
UTBC iko katika nambari 17 ya Barabara ya 8, Wilaya ya Viwanda, katika manispaa ya Limete, Kinshasa. 
Jamii:Vyuo vikuu vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Kinshasa
Santa Anzo

**Santa Anzo** ni mwanamitindo na mfanyabiashara, ambaye ni mwanzilishi, mbunifu wa mitindo na mkurugenzi mkuu wa *Arapapa Fashion House*, iliyoko Kampala, Uganda. Pia ni mwanzilishi na Rais wa *Uganda International Fashion Week*, maonyesho ya kila mwaka ya mitindo.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Uganda
Jamii:wanamitindo wa Uganda
Jamii:Wanawake Katika Sanaa
Anita Beryl

**Anita Beryl** (alizaliwa 11 Januari 1986) ni mbunifu wa mitindo na mjasiriamali kutoka nchini Uganda. 

Pia ni mkurugenzi mbunifu wa Beryl Qouture, jumba la mitindo la Uganda. Vile vile Jarida la Uganda, lilimtaja Beryl kuwa mmoja wa "The 40 Movers and Shakers of 2016", mnamo Desemba 2016.

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Uganda
Jamii:Wanawake Katika Sanaa
Suzan Mutesi

**Suzan Mutesi** ni mwigizaji , mwandishi na mfadhili wa Uganda-Australia, anayetambuliwa kwa mchango wake katika filamu, televisheni, mitindo na utetezi akiwa na taaluma iliyochukua zaidi ya muongo mmoja, amejitengenezea katika nafasi nzuri kwenye tasnia ya burudani ya Australia na kimataifa kupitia talanta yake ya kipekee.

Mutesi ana asili ya Uganda, alimaliza shule ya upili katika Chuo cha Delany, Granville. Alipata Shahada ya Usanifu na fani ya mitindo katika Taasisi ya Teknolojia ya Raffles KvB.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Uganda
Jamii:waigizaji filamu wa Uganda
Jamii:wanawake wa Australia
Jamii:waigizaji filamu wa Australia
Jamii:Wanawake Katika Sanaa
Linda Chung

**Linda Chung Ka-yan** (aliyezaliwa 9 Aprili, 1984) ni mwigizaji, mwimbaji, na mtunzi wa nyimbo wa Hong Kong- Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Renée Claude

**Renée Claude** (aliyezaliwa kama **Renée Bélanger**; amezaliwa 3 Julai, 1939 – amefariki 12 Mei, 2020) alikuwa mwigizaji na mwimbaji kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Pato la taifa kwa kila mtu

**Pato la taifa kwa kila mtu** pia **pato la taifa kwa raia** au **mapato ya wastani ya taifa** (**GDP per capita** Kiingereza) ni kipimo cha uzalishaji wa kiuchumi wa nchi ambacho huzingatia idadi ya watu wake, ikitoa thamani ya wastani ya kiuchumi inayozalishwa kwa kila mtu. Hukokotolewa kwa kugawa pato la taifa (GDP) na jumla ya idadi ya watu. Kipimo hiki husaidia kutathmini kiwango cha maisha na ustawi wa kiuchumi wa wakazi wa nchi, kwani Mapato ya wastani ya juu kwa kawaida huonyesha uchumi wenye utajiri na maendeleo zaidi. Hata hivyo, haizingatii ukosefu wa usawa wa mapato au tofauti za gharama ya maisha, hivyo inapaswa kutumiwa pamoja na viashiria vingine kwa uchambuzi wa kina wa hali ya kiuchumi.

## Jinsi ya kuhesabu 
Pato la taifa kwa kila mtu hukokotolewa kwa kugawa jumla ya pato la taifa la nchi kwa idadi ya watu wake. Hii hutoa wastani wa thamani ya kiuchumi inayozalishwa na kila mtu katika nchi.

Mfano: Pato la taifa kwa kila mtu la Kenya 

**Kanuni:**

GDP kwa kila mtu = Pato la taifa (GDP) ÷ **Idadi ya watu**

**Takwimu:**

Pato la taifa (GDP): **dola bilioni 116**

Idadi ya watu: **milioni 52**

**Mahesabu:**

Gawanya pato la taifa, yaani **dola bilioni 116**, kwa idadi ya watu, ambayo ni **milioni 52**:
**GDP kwa kila mtu** = 116,000,000,000 ÷ 52,000,000
Hii inatoa takriban dola **2,231** kwa kila mtu.

**Jibu:**

GDP ya Kenya kwa kila mtu ni takriban dola **2,231**.

**Muhtasari:**

Thamani hii inaonyesha wastani wa mchango wa kiuchumi wa kila mtu nchini Kenya. Ni kipimo muhimu cha hali ya uchumi, lakini hakizingatii ukosefu wa usawa wa kipato wala tofauti za gharama za maisha.

## Marejeo