open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melati Riyanto Wijsen na Isabel Wijsen

**Melati Riyanto Wijsen** (alizaliwa 2000) na **Isabel Wijsen** (alizaliwa 2002) ni wanaharakati wa hali ya hewa wa Indonesia. Dada hao wawili wanajulikana kwa juhudi zao za kupunguza matumizi ya plastiki huko Bali. 

Wadada hao walizaliwa huko Bali kwa wazazi wa Kiholanzi na Kiindonesia. Mnamo mwaka 2013, ambapo Melati akiwa na miaka 12 na Isabel akiwa na miaka 10, walivutiwa na somo kuhusu viongozi chanya wa dunia katika Shule ya Kijani Bali, ndipo walichangia mawazo jinsi ya kusaidia tatizo la uchafuzi wa plastiki nchini Indonesia, kwa kuwa ndiyo ni nchi ya pili duniani kwa uchafuzi wa plastiki baada ya China.

Walipogundua kuwa chini ya asilimia 5 ya mifuko ya plastiki huko Bali imesindkwa, waliamua kuanzisha kampeni yao ya Bye Bye Plastic Bags  kwa msaada wa watoto wengine kisiwani humo. Ili kupata umakini wa umma, kampeni hiyo iliandaa shughuli za usafi, mawasilisho na ugawaji wa mifuko mbadala. Waliandaa usafi mkubwa zaidi wa ufukwe wa Bali mnamo mwaka 2018, iliyojumuisha watu 20,000 waliozoa tani 65 za taka.

Ili kupata msaada wa serikali, wadada hao walianzisha ombi mnamo mwaka 2015 ambalo hatimaye lilikusanya sahihi 100,000 katika Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Bali. Haikuwa hadi walipoanzisha mgomo wa njaa wa kuanzia alfajiri hadi jioni, ndipo walifanikiwa kupanga mkutano na Pastika,

Mnamo mwaka 2018, wawili hao walitajwa  kuwa miongoni mwa Vijana 25 Wenye Ushawishi Mkubwa zaidi wa Mwaka 2018 na jarida la Time. 

Mnamo mwaka 2021, filamu ya hali halisi kuhusu Melati Wijsen iitwayo Bigger Than Us ilitolewa.  Filamu hiyo iliongozwa na mkurugenzi Mfaransa Flore Vasseur na kutayarishwa na Marion Cotillard. ambalo huandaa warsha na mafunzo ili kuhamasisha mabadiliko.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanawake wa Indonesia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Indonesia
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Waliozaliwa 2002
Ibrahima Traoré

**Ibrahima Traoré** (amezaliwa 21 Aprili 1988) ni mchezaji wa kandanda mstaafu aliyekuwa akicheza kama winga wa kushoto. Amezaliwa nchini Ufaransa, lakini aliwakilisha Guinea katika michuano ya kimataifa.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Guinea
Lilian Tomitom

**Lilian Cheptoo Tomitom** ni mwanasiasa kutoka Kenya ambaye ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa akiwakilisha Kaunti ya Pokot Magharibi kama mwakilishi wa wanawake. Yeye ni mshirika wa chama cha Jubilee.

Alisoma katika Shule ya Sekondari ya Kacheliba Mixed na baadaye akajiunga na Chuo Kikuu cha Moi kabla ya kufanya kazi kama mtaalamu wa usimamizi wa vyuo vikuu. Alichaguliwa kuwa mjumbe wa Bunge la Kitaifa mwaka 2017.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanawake wa Kenya
Tsepo Lekhoana

**Tsepo Lekhoana** (amezaliwa 9 Julai 1988) ni mchezaji wa soka kutoka Lesotho anayekipiga kama mshambuliaji wa klabu ya Likhopo Maseru. Tangu mwaka 2008, amewahi kuichezea timu ya taifa ya Lesotho na amecheza jumla ya mechi tano.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Lesotho
Joe Nagbe

**Joe Thunder Armstrong Nagbe** (alizaliwa 2 Septemba 1968) ni mchezaji wa soka wa zamani kutoka Liberia aliyekuwa akicheza kama kiungo wa kati. Alitumia zaidi ya miaka kumi kucheza soka barani Ulaya, akianza na klabu ya AS Monaco FC kisha akaendelea na Nice. Pia alicheza nchini Ugiriki kwa kipindi cha miaka mitatu.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Liberia
George Weah Jr.

**George Weah Jr.** (alizaliwa 27 Agosti 1987) ni mchezaji wa soka wa zamani aliyewahi kucheza kama kiungo wa kati katika klabu ya La Chaux-de-Fonds. Pia ni mwana wa rais wa Liberia na mshindi wa tuzo ya Ballon d'Or, George Weah. Amezaliwa nchini Liberia, lakini aliwakilisha Marekani katika kiwango cha vijana.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Liberia
Tonia Tisdell

**Tonia Tisdell** (alizaliwa 20 Machi 1994) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Liberia anayechukua nafasi ya winga wa kushoto katika klabu ya İmişli.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Liberia
Mohamed Zubya

**Mohamed Noureddine Abdusalam Zubya** (kwa Kiarabu: ; alizaliwa 20 Machi 1989) ni mchezaji wa soka kutoka Libya anayekipiga katika klabu ya Al-Ittihad Tripoli.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Libya
Florentin Pogba

**Peïlé Florentin Pogba** (amezaliwa 19 Agosti 1990) ni mchezaji wa kandanda wa kitaalamu kutoka Guinea anayekipiga kama beki katika klabu ya Stade Poitevin F nchini Ufaransa. Ana mapacha aitwaye Mathias Pogba na mdogo wake Paul Pogba, ambao wote ni wachezaji wa kandanda wa kitaalamu.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Guinea
Anicet Andrianantenaina

**Anicet Abel Andrianantenaina** (alizaliwa 13 Machi 1990) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Madagaska anayekipiga kama kiungo wa kati katika klabu ya Maccabi Bnei Reineh ya Ligi Kuu ya Israel. Pia ndiye nahodha wa timu ya taifa ya Madagaska.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Madagaska
Frank Gabadinho Mhango

**Hellings Frank "Gabadinho" Mhango** (alizaliwa 27 Septemba 1992) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Malawi anayekipiga kama mshambuliaji katika klabu ya Marumo Gallants inayoshiriki Ligi Kuu ya Afrika Kusini, na pia huchezea timu ya taifa ya Malawi.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Malawi
Jane Thabantso

**Jane Thabantšo** (pia huandikwa kama *Thaba-Ntšo*; alizaliwa Thaba Bosiu, Maseru, 22 Januari 1996) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Lesotho anayeshika nafasi ya mshambuliaji katika klabu ya Matlama FC na timu ya taifa ya Lesotho.

Uwezo wake mkubwa wa kufunga mabao umemletea mafanikio makubwa katika kiwango cha kimataifa. Kwa sasa, anashikilia rekodi ya kuwa mfungaji bora wa muda wote na mchezaji aliyecheza mechi nyingi zaidi kwa timu ya taifa ya Lesotho.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Lesotho
Faneva Andriatsima

**Faneva Imà Andriatsima** (alizaliwa 3 Juni 1984) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Madagaska anayekipiga kama mshambuliaji.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Madagaska
Lassine Sinayoko

**Lassine Sinayoko** (alizaliwa 8 Desemba 1999) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Mali anayekipiga kama mshambuliaji katika klabu ya AJ Auxerre ya Ligue 1 na pia anawakilisha timu ya taifa ya Mali.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Mali
Boubacar Diarra

**Boubacar Diarra** (alizaliwa 18 Aprili 1994) ni mchezaji wa soka kutoka Mali anayekipiga kama kiungo wa kati wa ulinzi katika klabu ya Horoya AC.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Mali
Amadou Haidara

**Amadou Haidara** (alizaliwa 31 Januari 1998) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Mali anayekipiga kama kiungo wa kati katika klabu ya RB Leipzig ya Bundesliga na pia anawakilisha timu ya taifa ya Mali.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Mali
Moussa Djenepo

**Moussa Djenepo** (alizaliwa 15 Juni 1998) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Mali anayekipiga kama winga au beki wa kushoto katika klabu ya Esteghlal FC ya Iran na pia anawakilisha timu ya taifa ya Mali.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Watu walio hai
Kevin Bru

**Kévin Bru** (alizaliwa 12 Desemba 1988) ni mchezaji wa soka wa kulipwa anayecheza kama kiungo wa kati. Amezaliwa nchini Ufaransa na aliiwakilisha Ufaransa katika ngazi ya vijana kabla ya kuanza kucheza katika timu ya taifa ya Mauritius.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Morisi
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Sofiane Boufal

**Sofiane Boufal** (kwa Kiarabu: ; alizaliwa 17 Septemba 1993) ni mchezaji wa soka wa kulipwa anayecheza kama winga au kiungo wa mashambulizi katika klabu ya Union Saint-Gilloise ya Belgian Pro League. Amezaliwa nchini Ufaransa, lakini anaiwakilisha timu ya taifa ya Morocco.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Youssef En-Nesyri

**Youssef En-Nesyri** (kwa Kiarabu: ; alizaliwa 1 Juni 1997) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Moroko anayekipiga kama mshambuliaji katika klabu ya Fenerbahçe S.K. ya Süper Lig na pia anawakilisha timu ya taifa ya Moroko.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko
Tico-Tico

**Manuel José Luís Bucuane** (anajulikana zaidi kwa jina la kitaalamu **Tico-Tico**; alizaliwa 16 Agosti 1973) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Msumbiji aliyekuwa akicheza kama mshambuliaji. Katika kazi yake ya soka, Tico-Tico alicheza hasa katika klabu ya *Desportivo de Maputo* nchini Msumbiji na Jomo Cosmos nchini Afrika Kusini.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Msumbiji
Peter Mponda

**Peter Mponda** (alizaliwa 4 Septemba 1981) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Malawi. Alikuwa akiichezea kama beki wa kati na pia aliwahi kuwa nahodha wa[Timu ya taifa ya soka ya Malawi. Kwa sasa, yeye ndiye kocha mkuu wa klabu ya Nyasa Big Bullets FC ya Malawi, inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Malawi.

Mnamo Novemba 2019, aliteuliwa kuwa kocha wa timu ya taifa ya vijana chini ya miaka 20 ya Malawi.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Malawi
Robert Ng’ambi

'''Robert Ng'ambi''' (alizaliwa 11 Septemba 1986) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Malawi, ambaye alicheza sehemu kubwa ya kazi yake katika klabu za Afrika Kusini kama Black Leopards na Platinum Stars. Alicheza katika nafasi ya kiungo wa kati na alicheza mechi 66 katika timu ya taifa ya Malawi.

Alitangaza kustaafu mnamo Oktoba 2020, akiamua kutorudia mkataba wake na Black Leopards ili kutoa nafasi zaidi kwa wachezaji vijana wa timu.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Malawi
Domingues

**Elias Gaspar Pelembe** (anajulikana pia kwa jina la **Domingues**; alizaliwa 13 Novemba 1983 mjini Maputo)ni mchezaji wa soka kutoka Msumbiji anayecheza kama kiungo wa kati katika klabu ya UD Songo na timu ya taifa ya Msumbiji.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Msumbiji
Kolo Touré

thumb|Kolo Toure
**Kolo Abib Touré** (amezaliwa 19 Machi 1981) ni meneja wa soka wa kitaalamu kutoka Côte d'Ivoire na mchezaji wa zamani wa kimataifa, ambaye kwa sasa ni msaidizi wa kocha katika klabu ya Manchester City inayoshiriki Ligi Kuu ya Uingereza.

Touré alianza taaluma yake ya soka kama beki katika klabu ya ASEC Mimosas kabla ya kujiunga na Arsenal ya Uingereza mwaka 2002. Akiwa Arsenal, alicheza jumla ya michezo 326 na alikuwa sehemu ya kikosi cha msimu wa 2003–04 kilichomaliza ligi bila kupoteza mchezo wowote, kikosi kilichojulikana kama “The Invincibles.”

Mwaka 2009, alihamia Manchester City, ambapo mwaka uliofuata aliungana na ndugu yake mdogo, Yaya Touré. Kwa pamoja, walisaidia klabu hiyo kushinda taji la ligi kwa mara ya kwanza baada ya miaka 44. Baadaye, mwaka 2013, Touré alisaini mkataba na Liverpool.

Pia ni miongoni mwa wachezaji wachache waliowahi kushinda Premier League akiwa na klabu mbili tofauti, baada ya kufanya hivyo akiwa na Arsenal na Manchester City. Aidha, alishinda pia Scottish Premiership na Scottish League Cup akiwa na Celtic. Hadi sasa, Touré anasalia kuwa mchezaji wa Kiafrika aliyecheza mechi nyingi zaidi katika historia ya Premier League, akiwa na jumla ya michezo 353.

Katika ngazi ya kimataifa, Touré ni mchezaji wa pili mwenye idadi kubwa zaidi ya mechi katika timu ya taifa ya Côte d'Ivoire, akiwa amecheza mechi 120 kati ya mwaka 2000 hadi 2015. Aliiwakilisha nchi yake kwenye Kombe la Dunia la FIFA katika miaka 2006, 2010, na 2014. Vilevile, alishiriki kwenye Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON) mara saba kuanzia 2002 hadi 2015, akisaidia taifa lake kufika fainali mwaka 2006 na 2012, na hatimaye kushinda taji hilo mwaka 2015.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1981
Jamii: Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cote d'Ivoire
Jet Novuka

**Jet Novuka** (alizaliwa 3 Machi 1971) ni mwigizaji wa Afrika Kusini.

Anajulikana kwa majukumu yake katika vipindi vya televisheni vya Afrika Kusini kama vile *Mambo ya Ndani*, *Igazi*, "Yizo Yizo", *Mtaa wa Mfolozi*, *Isidingo: The Need*, ''Jacob's Cross*, na *Letters of Hope* .

## Maisha ya Awali 
Novuka alizaliwa na kukulia katika kitongoji cha Ngangelizwe cha Mthatha  tarehe 3 Machi 1971, mji huo huo DJ Black Coffee wa Afrika Kusini alikulia. Mwanafunzi ambaye alisoma tu shule ya uigizaji, alihitimu kutoka Shule ya Fuba ya Maigizo na Sanaa ya Visual na pia alipata mafunzo katika Kituo cha Sanaa cha Funda.  Taaluma ya uigizaji ilianza alipoigizwa katika filamu ya 1990, *"The King's Mesenger"'' .  Novuka pia ni mmoja wa watayarishaji wakuu wa filamu nchini Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Jimoh Oyetunji Laaroye

**Jimoh Oyetunji Laaroye** ni mfalme nchini Nigeria. Yeye ni Ataoja wa 21 wa Osogbo na mfalme wa sasa na mtawala mkuu wa jiji la kale la Osogbo mji mkuu wa Jimbo la Osun.    

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Muhammad Inuwa

**Muhammad Inuwa** alikuwa Emir wa Kano, alichukua nafasi ya Emir Muhammadu Sanusi ambaye alijiuzulu mwaka wa 1963. Emir Muhammadu Inuwa alibadilishwa na Emir Ado Bayero, mpwa wake na mkwe wake. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Hacı Pasha

**Hacı Pasha** au **Haji Pasha** alikuwa kiongozi wa serikali ya Milki ya Osmani. Alikuwa Grand Vizier wa tatu wa Dola hilo kutoka mwaka 1348 hadi mwaka 1349. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Uturuki
Lee Chae-min

[thumb|Lee mnamo Juni [2024]]
**Lee Chae-min** (kwa Kikorea: 이채민; alizaliwa 15 Septemba 2000) ni mwigizaji wa Korea Kusini. Ameigiza katika filamu mbalimbali kama vile *High Class* (2021), *Love All Play* (2022), *Crash Course in Romance* (2023), na *Bon Appétit, Your Majesty* (2025). Pia aliwahi kuwa kama mtangazaji wa kipindi cha muziki kilichoitwa *Music Bank* kuanzia Septemba 2022 mpaka Mei 2024.

## Maisha Binafsi 
Mnamo Machi 2024, iligundulika kuwa Lee anamahusiano na mwigizaji Ryu Da-in. Wawili hao walikutana wakiwa wanaigiza tamthiliya iliyoitwa *Crash Course in Romance*.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Korea Kusini
Codi Miller McIntyre

alt=Коди Милер Мaкинтајер у дресу Вејк Форест Универзитета 2014. године|thumb|Codi Miller-McIntyre akiwa amevaa jezi ya Chuo Kikuu cha Wake Forest mwaka 2014.
**Codi Tyree Miller-McIntyre** (kwa Kibulgaria: Коди Тайри Милър-МакИнтайър; alizaliwa Juni 1, 1994) ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa kitaalamu kutoka Bulgaria anayekipiga kwa timu ya Crvena zvezda katika Ligi ya ABA na EuroLeague.

## Kazi ya kitaaluma 
Baada ya kutoteuliwa katika drafti ya NBA ya mwaka 2016, Miller-McIntyre alisaini mkataba wake wa kwanza wa kitaalamu na timu ya Leuven Bears tarehe 10 Agosti 2016. Aliongoza ligi ya Ubelgiji kwa pointi na pasi za msaada. Tarehe 13 Julai 2017, Miller-McIntyre alisaini na Parma Basket ya Ligi ya VTB United. Akiwa huko, alipata wastani wa pointi 16, rebounds tano na pasi za msaada nane kwa kila mchezo, na aliteuliwa kwenye VTB United League All-Star. Akiwa Perm, alitembelea shule kadhaa na kusaidia kufundisha lugha ya Kiingereza.

Tarehe 1 Agosti 2018, Miller-McIntyre alisaini na Dallas Mavericks. Hata hivyo, aliachiliwa wakati wa kambi ya mazoezi. Baadaye alijiunga na timu tanzu ya Mavericks katika NBA G League, iitwayo Texas Legends.

Tarehe 24 Novemba 2018, Miller-McIntyre alirudi Urusi na kusaini na Zenit Saint Petersburg. Tarehe 22 Julai 2019, alisaini mkataba wa mwaka mmoja na klabu ya Cedevita Olimpija ya Slovenia.

Tarehe 1 Julai 2020, Miller-McIntyre alisaini na Partizan Belgrade ya Ligi ya ABA.

Tarehe 28 Februari 2021, alisaini na JL Bourg ya LNB Pro A.

Tarehe 13 Julai 2021, Miller-McIntyre alisaini na MoraBanc Andorra ya Liga ACB ya Hispania.

Tarehe 1 Agosti 2022, alisaini na Gaziantep Basketbol ya Basketbol Süper Ligi ya Uturuki.

Tarehe 17 Julai 2023, Miller-McIntyre alisaini mkataba wa miaka miwili na Saski Baskonia ya Liga ACB na EuroLeague.

Tarehe 3 Julai 2024, alisaini mkataba wa miaka miwili na Crvena zvezda Merdianbet, inayoshiriki katika Ligi ya ABA, KLS, na EuroLeague.

## Marejeo 
Jamii:wachezaji wa Bulgaria
Jamii:Waliozaliwa 1994
Im Yoon-ah

**Im Yoon-ah** (Korean: 임윤아; alizaliwa Mei 30, 1990), ni mwigizaji na mwimbaji wa Korea Kusini maarufu kama **Yoona****.** Baada ya kumaliza mafunzo kwa miaka mitano alijiunga katika kikundi cha wasichana kilichojulikana kama Girls' Generation. Mwezi Augosti mwaka 2007. Kundi hilo lilikua ni miongoni mwa makundi ya wasanii yanayouza sana nchini Korea Kusini na pia kua miongoni mwa makundi ya yanayojulikana wasichana wanaojulikana zaidi duniani. Pia ameshiriki katika tamthilia mbalimbali za televishei kama vile notably *You Are My Destiny* (**2008**) ambayo ilimpa umaarufu na kumpatia tuzo ya Mwigizaji Chipukizi bora katika Tuzo za 45 za  Sanaa za Baeksang.

## Maisha na Elimu 
Im alizaliwa Mei 30, 1990 huko  Daerim-dong, Wilaya ya Yeongdeungpo, Seoul, Korea Kusini. Familia ya Im inajumuisha baba yake, dada yake mkubwa aliemtangulia kwa miaka mitano.

Im alihitimu Shule ya Daeyoung mwaka 2009. Baadaye alisoma masomo ya uigizaji na kuhitimu katika Chuo Kikuu cha Dongguk mwezi Februari, 2015, ambapo alipokea tuzo ya mafankio ya maisha katika hafla ya mahafali. Mshirika mwenzake wa Girls' Generation, Seohyun, pia alihudhuria chuo hicho hicho. Mwaka 2014 alichaguliwa kuwa balozi wa chuo kikuu cha Dongguk, akiwa pamoja na Naeun wa Apink na mwigizaji Park Ha-sun.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Korea Kusini
Jamii:watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1990
Kenya (1963–1964)

**Utawala wa Jumuiya ya Madola  wa Kenya** ulikuwa taifa huru kwa muda mfupi kati ya tarehe 12 Desemba 1963 na 12 Desemba 1964 ambapo mkuu wa nchi alikuwa Malkia Elizabeth II. Ufalme huo ulikuwa mtangulizi wa Jamhuri ya Kenya.

Wakati Kenya ya Kiingereza ilipopata uhuru tarehe 12 Desemba 1963, Elizabeth II alibaki kuwa mkuu wa nchi kama Malkia wa Kenya (na Uingereza na makoloni yake ya kizamani ). Majukumu ya kikatiba ya Malkia yalitekelezwa zaidi na Gavana Mkuu wa Kenya, Malcolm John Macdonald.

Jomo Kenyatta alishikilia wadhifa wa waziri mkuu (na mkuu wa serikali). Elizabeth II alikuwa ametembelea Kenya tarehe 6 Februari 1952, kabla ya uhuru, na baadaye alitembelea Jamhuri ya Kenya mara kadhaa.

Jamhuri ya Kenya ilianzishwa tarehe 12 Desemba 1964, huku ikiendelea ikiendelea kuwa mwanachama wa Jumuiya ya Madola kwa makubaliano ya pamoja na serikali nyingine.Baada ya mfumo wa kifalme kuondolewa, Jomo Kenyatta alikua Rais wa kwanza wa Jamhuri ya Kenya.

## Marejeo 
## Kusoma zaidi 
* "Kenya: Archontology". *Archontology.org*. 30 April 2011. Retrieved 26 January 2017.
* "Kenya: Heads of State:1963-1964".*Archontology.org*. Retrieved 26 January 2017.
* "Kenya: Governors-General:1963-1964".*Archontology.org*. Retrieved 26 January 2017.
* "Kenya: Heads of State:1964-2017".*Archontology.org*. Retrieved 26 January 2017.
* "Kenya: Polity Style:1963-2017".*Archontology.org*. Retrieved 26 January 2017.
* "Kenya: Sources". *Archontology.org*. Retrieved 26 January 2017.
* "Orders of the Day _Kenya Republic Bill:1 Feb 1965: House of Commons Debate".TheyWorkForYou. Retrieved 26 January 2017.
* "Kenya Republic Bill(1965)  *Parliamentary Debates (Hansard)*.House of Lords. 23 February 1965. Retrieved 26 January 2017.
Jamii:Siasa ya Kenya
Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:Pages with unreviewed translations
Sennia Nanua

**Sennia Nanua** (alizaliwa  Nottingham, 2002) ni mwigizaji wa Uingereza.

Mwaka 2015, alicheza kwenye filamu fupi ya Kiingereza inayoitwa *Beverley*. Kisha, akiwa na umri wa miaka 13, alicheza kwenye filamu ndefu ya *The Girl With All The Gifts* ambayo iliteuliwa kushiriki tuzo za BAFTA. Mwaka 2019, alionekana kwenye filamu ya *The Fight* iliyokuwa filamu ya kwanza iliyokuwa ikiongozwa na Jessica Hynes. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Waigizaji filamu wa Uingereza
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wikimalkia 2025-26 campaign in Tanzania
Saksafoni

**Saksafoni** (ambayo mara nyingi huitwa colloquially kama **sax**) ni aina ya chombo cha upepo cha mwanzi mmoja chenye mwili wa koni, kwa kawaida hutengenezwa kwa shaba. Sawa na ala zote za mwanzi mmoja, sauti hutokezwa wakati mwanzi ulio kwenye kipaza sauti unapotetemeka na kutokeza wimbi la sauti ndani ya mwili wa chombo hicho. Kiwango cha lami hudhibitiwa kwa kufungua na kufunga mashimo mwilini ili kubadilisha urefu mzuri wa bomba. Mashimo yanafungwa na pedi za ngozi zilizounganishwa na funguo zinazoendeshwa na mchezaji. Saxophones hufanywa kwa ukubwa tofauti na karibu kila wakati huchukuliwa kama vyombo vya kupitisha. Mtu anayecheza saksafoni anaitwa saksafoni au saksist.

Saksafoni inatumika katika aina mbalimbali za mitindo ya muziki ikijumuisha muziki wa kitamaduni (kama vile bendi za tamasha, muziki wa chumbani, repertoire ya pekee, na mara kwa mara orchestra), bendi za kijeshi, bendi za kuandamana, jazz (kama vile bendi kubwa na michanganyiko ya jazba), na muziki wa kisasa. Saksafoni pia hutumika kama ala ya pekee na ya muziki au kama mshiriki wa sehemu ya pembe katika baadhi ya mitindo ya roki na roki na muziki maarufu.

Saksafoni ilivumbuliwa na mtengenezaji wa ala wa Ubelgiji Adolphe Sax katika miaka ya mapema ya 1840 na ilipewa hati miliki tarehe 28 Juni 1846. Sax ilivumbua vikundi viwili vya ala saba kila moja-kundi moja lilikuwa na ala katika C na F, na kundi lingine lilikuwa na ala katika B♭ na E♭. Vyombo vya B♭ na E♭ vilianza kutawala hivi karibuni, na saksafoni nyingi zinazopatikana leo zinatoka kwa mfululizo huu. Ala kutoka kwa mfululizo zilizopigwa katika C na F hazikupata nafasi tena na zilijumuisha sehemu ndogo tu ya ala zilizotengenezwa na Sax. Saksafoni za sauti ya juu (pia zimeandikwa "H" au "HP") zilizopangwa kwa ukali zaidi kuliko kiwango cha (tamasha) A = 440 Hz zilitolewa mwanzoni mwa karne ya ishirini kwa sifa za sauti zinazofaa kwa matumizi ya nje, lakini haziwezi kuchezwa kwa urekebishaji wa kisasa na zinachukuliwa kuwa hazitumiki. Saksafoni za sauti ya chini (pia zimeandikwa "L" au "LP") ni sawa katika kurekebisha ala za kisasa. Saksafoni za C soprano na C zilitengenezwa kwa soko la kawaida kama ala za saksafoni mwanzoni mwa karne ya ishirini, na saksafoni katika F zilianzishwa mwishoni mwa miaka ya 1920 lakini hazikukubalika kamwe.

Familia ya kisasa ya saksafoni inajumuisha vyombo vya B♭ na E♭. Saksafoni zinazotumika sana ni B♭ soprano, E♭ alto, B♭ tenor, na E♭ baritone. Saksafoni ya E♭ sopranino na B♭ besi ya besi hutumiwa katika mipangilio mikubwa ya kwaya ya saksafoni, inapopatikana.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Instruments In Depth: The Saxophone An online feature with video demonstrations from Bloomingdale School of Music (June 2009)
* Saxophone Fingering Charts

Jamii:Ala za muziki
Kuzingirwa kwa Mombasa (1696-1698)

**Kuzingirwa kwa Mombasa** ni shambulio la mji wa Ureno wa Mombasa na Ngome ya Yesu lililofanywa na jeshi la mtawala wa Ya'rubid wa Oman, Saif I bin Sultan, kuanzia tarehe 13 Machi 1696 hadi 13 Desemba 1698.

## Kuzingirwa 
Dola la Yarubid lilikuwa likipanuka tangu kutolewa kwa Jeshi la Kireno Oman mnamo 1650. Walishambulia mamlaka ya Wareno Afrika Mashariki na kujihusisha katikabiashara ya watumwa. Manamo 1660 walivamia Mombasa kwa mara ya kwanza, kuuteka mji, lakini wasiweze kuiteka ngome.

Waomani walipozunguka Fort Jesus mwaka 1696 ngome hiyo ilikuwa na askari kati ya 50 na 70 wa kireno na mia kadhaa ya watumwa waaminifu wa Kiafrika.  Njaa na magonjwa yalipunguza ngome na idadi ya raia waliokuwa wamekimbilia kwenye ngome hiyo. Malkia Fatuma wa Zanzibar alipeleka majahazi matatu yaliyojaa vifaa kwenye ngome,   hata hivyo majahazi yalikamatwa na kuchomwa moto na Waomani, na kumlazimu Fatuma kukimbilia ndani ya Kisiwa. Hakuna uimarishaji uliofika kutoka kwa Wareno hadi mzingiro ulipoondolewa mnamo Desemba 1696,  kuzingirwa ilikuwa imechukua karibu miaka mitatu. Mombasa ingesalia mikononi mwa Oman hadi 1728. Kwa kuzingirwa huku kwa mafanikio, pwani nzima ya Kenya na Tanzania pamoja na Zanzibar na Pemba iliangukia kwa Waarabu wa Oman. 

## Baadaye 
Habari za kuzingirwa zilifika tu Lisbon mwishoni mwa 1698, wakati huo huo mji ulijisalimisha.  Akiwa na hofu, Mfalme Peter II wa Ureno mara moja aliamuru kupanga kikosi cha misaada, ambacho kiliundwa na meli mbili za mstari na mashua tatu, na *kikosi* cha askari 950 kilianza.   Kikosi hicho kilisafiri kwa meli kutoka Mto Tagus tarehe 25 Machi 1699, na kufika katika Kisiwa cha Msumbiji tarehe 15 Julai, ambapo ilijulikana kuwa jiji hilo lilijisalimisha miezi kadhaa iliyopita.   Kikosi kisha kilisafiri kwa meli hadi Kisiwa cha Zanzibar, kwa nia ya kuweka marubani waliowapeleka Mombasa, lakini baada ya kushindwa kupata marubani, nahodha-mkuu wa kikosi hicho, Henrique Jacques de Magalhães, alisafiri kwa meli hadi Goa, akafika huko mnamo Septemba na askari 300, na wagonjwa waliobaki kutokana na ugonjwa.   Habari za kujisalimisha kwa jiji hilo zilifika tu Lisbon tarehe 26 Machi 1700. Hata hivyo, Mfalme Peter II wa Ureno hakukata tamaa, na aliamuru kutuma kikosi kingine mwaka wa 1700 na 1701. Wote walishindwa, kutokana, tena, na ugonjwa ndani ya askari. 

Mnamo 1701, Makamu wa India, António Luís Gonçalves da Câmara Coutinho, alipanga kikosi kilichoundwa na meli moja ya mstari, mashua mbili na kikosi cha mlango wa bahari (hakikufika), ambayo ilishindwa tena kutokana na dhoruba kwenye Mto Mandovi, ambayo ilifanya meli tatu za jua.  Wakati huo huo Mfalme Charles II wa Uhispania alikufa, na kuahirisha uponyaji wa Mombasa mpaka *mwisho* .  Wakihuishwa na mafanikio yao ya kuiteka Mombasa na kwa kutoweza kuonyeshwa na Wareno kwa kupona kwake, Waomani walianza kushambulia miji ya Wareno, kuteka Kisiwa cha Pemba, Kisiwa cha Kilwa na kushambulia Kisiwa cha Msumbiji na Kisiwa cha Salsette . 

* Kuzingirwa kwa Sohar (1633-1643)
* Kutekwa kwa Muscat (1650)
* Vita vya Daman (1694)
* Vita vya Surat (1704)

## Marejeo 
 
Jamii:Mombasa
Jamii:historia ya Kenya
Aliza Ayaz

**Aliza Ayaz** ni mwanaharakati wa kimataifa wa hali ya hewa, mshauri wa biashara na uendelevu na balozi wa nia njema wa Umoja wa Mataifa. Alishinda kwa pamoja Tuzo ya vijana wa Uingereza kwa kujitolea kupita kiwango katika uendelevu katika Chuo Kikuu cha London, na amewahi kuhutubia katika mkutano  wa Umoja wa Mataifa, mkutano wa Kimataifa wa Umoja wa Mataifa wa wanafunzi kutoka London, na katika hafla za bunge la Uingereza. Anajulikana kwa kuanzisha Jumuiya ya utekelezaji wa Hali ya Hewa katika UCL Mnamo Oktoba 2020 aliteuliwa kama balozi wa vijana wa Umoja wa Mataifa wa Lengo la Maendeleo Endelevu la 13, akiwa mwanafunzi wa kwanza kipakistani kupokea heshima hiyo.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Ayaz alizaliwa katika mji wa Dubai unaopatikana Umoja wa Falme za Kiarabu, na ameishi kwa sehemu kubwa ya maisha yake katika eneo la mashariki ya kati. Kabla ya kuhamia London, alisoma katika Shule ya Sarufi ya Karachi na Shule ya Uingereza ya Dubai.

Alisomea shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu cha London ikifuatiwa na Shahada ya Uzamili katika epidemiolojia ya magonjwa ya kuambukiza.

## Kazi 
Ayaz aliandaa warsha mbalimbali ili kuhamasisha mabadiliko chanya katika tabia zinazohusiana na hali ya hewa na wataalamu mbalimbali kutokana na shauku yake ya kukabiliana na athari za kiafya za mabadiliko ya hali ya hewa kama chanzo kinachoibuka cha maradhi ambayo yalionekana wazi wakati wa masomo yake ya shahada ya kwanza. Akiwa na timu yake katika Jumuiya ya Utekelezaji wa Hali ya Hewa, anajulikana kwa kuhimiza uwiano wa utofauti na ujumuishaji katika mapambano dhidi ya mabadiliko ya hali ya hewa kupitia kuandaa chakula cha jioni na mikutano ya mitandao inayolenga jamii za watu wa asili tofauti. Ayaz alialikwa na Lola Young, Baroness Young wa Hornsey kwenye mjadala wa meza ya duru ya kiserikali. Kongamano la kwanza la "Uendelevu" nchini Uingereza ambalo lilishinda tuzo ya "Tukio la Mwaka" la Umoja wa Wanafunzi lilianzishwa na yeye. Dhana ya Kongamano hilo inaunganisha taaluma mbalimbali kama vile uhandisi na sanaa ili kushiriki katika kupunguza na kukabiliana na athari za mabadiliko ya hali ya hewa.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanaharakati wa Pakistan
Jamii:Watu walio hai
Tori Tsui

**Tori Tsui** ni mwanaharakati wa haki za hali ya hewa, mwandishi, mwanamitindo na msemaji kutoka Hong Kong,ambaye kwa sasa anaishi Uingereza.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Tsui alizaliwa Auckland nchini Nyuzilandi na alikulia Hong Kong. Hapo awali alisomea udaktari katika Chuo Kikuu cha Oxford kabla ya kuhamia Sayansi ya Asili. Kisha akahitimu mwaka 2015 akiwa na Shahada ya Uzamili ya Utafiti katika Ikolojia, Mageuzi na Uhifadhi katika Chuo cha Imperial London kwa nia ya kukamilisha Shahada ya Uzamivu. Tsui aliahirisha kusoma Shahada ya Uzamivu kabla ya kujiondoa kabisa na kuhamia huko Bristol kufanya kazi katika tasnia ya kumbukumbu ya historia ya asili. Wakati huu, Tsui aliajiriwa kama mtangazaji lakini rasmi aliacha utengenezaji wa filamu za wanyamapori baada ya kufanya kazi kwenye kipindi cha BBC Springwatch.

## Harakati 
Mnamo mwaka 2021, Tsui alizindua mpango wa Toa kipaza sauti kwa wengine akiwa pamoja na Dominique Palmer, Frances Fox, George Steedman Jones na Elijah Mckenzie-Jackson kama njia ya kutoa mwangaza wa mgogoro wa hali ya hewa. Kampeni hiyo ililenga makampuni, watu mashuhuri na mashirika ili kuwaangazia wanaharakati wa hali ya hewa walio mstari wa mbele na watu walioathiriwa na mabadiliko ya hali ya hewa. Tsui pia amezungumzia Kampeni ya *StopCambo* dhidi ya mafuta na gesi ya bahari ya kaskazini katika maeneo ya kufanya maamuzi, akiongoza maandamano dhidi ya Ben Van Beurden katika mkutano wa kuhesabu wa TED huko Edinburgh. Baadaye mwaka huo alihudhuria mkutano wa mabadiliko ya hali ya hewa wa Umoja wa Mataifa wa 2021. Emma Watson alimwalika Tsui kushiriki katika tukio la kituo cha hali ya hewa cha New York Times pamoja na Amanda Gorman, Malala Yousafzai, Greta Thunberg, Vanessa Nakate, Dominique Palmer, Mya-Rose Craig, Viviam Villafana na Daphne Frias.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wanawake
Enosis Neon Paralimni FC

**Enosis Neon Paralimni FC** *(Kigiriki: Ενωση Νέων Παραλιμνίου, Enosi Neon Paralimniou)*, kwa kifupi **ENP**, ni klabu ya mpira wa miguu ya kitaalamu kutoka Cyprus, yenye makao yake katika jiji la Paralimni. Ilianzishwa mwaka 1944 kufuatia muungano wa vilabu viwili vya mjini humo, People’s Love na Heracles, vilivyoanzishwa mwaka 1936. Rangi rasmi za klabu zilianzishwa mwaka 1971, zikichukuliwa kutoka klabu ya Uingereza West Ham United. Rangi hizo za burgundy na bluu ya angani zilipokelewa shukrani kwa ndugu wa Parneru, mashabiki wa West Ham na marafiki wa Bobby Moore, waliotoa vifaa kwa klabu hiyo.

Klabu hiyo inashiriki katika Ligi Kuu ya Cyprus, na inacheza michezo yake ya nyumbani katika Uwanja wa Manispaa wa Tasos Markou. ENP ilicheza katika ligi kuu kwa misimu 45 mfululizo, kuanzia 1968–69 hadi 2013–14. Kati ya miaka ya 1970 na mwanzoni mwa 1980, klabu hiyo ilifika fainali ya mashindano ya kitaifa ya Cyprus, mafanikio ambayo bado yanachukuliwa kuwa makubwa zaidi katika historia yake.nENP imewahi kushiriki katika mashindano ya Ulaya mara tano, ingawa imeondolewa katika raundi ya kwanza kila mara. Mdhamini wa sasa wa klabu hiyo ni MeridianBet, ambaye jina lake linaonekana kwenye jezi za timu.

## Matokeo Muhimu
;Mashindano ya Kupro
**Mshindi wa fainali:* 1974–75

;Kombe la Kupro
**Mshindi wa fainali:* 1973–74, 1974–75, 1980–81, 1982–83

;Supercup ya Kupro
**Mshindi wa fainali:* 1981, 1983

;Mashindano ya B ya Kupro
**Mshindi:* 1968–69, 2014–15, 2017–18

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi

Jamii:Vilabu vya mpira Cyprus
Elfu moja mia moja themanini na tatu

**Elfu moja mia moja themenini na tatu** ni tatu inayoandikwa **1183** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1182 na kutangulia 1184.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1183 KK na 1183 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja themanini na nne

**Elfu moja mia moja themenini na nne** ni namba inayoandikwa **1184** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1183 na kutangulia 1185.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1184 KK na 1184 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja themanini na tano

**Elfu moja mia moja themanini na tano** ni namba inayoandikwa **1185** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1184 na kutangulia 1186.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1185 KK na 1185 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja themanini na sita

**Elfu moja mia moja themanini na sita** ni namba inayoandikwa **1186** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXVI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1185 na kutangulia 1187.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1186 KK na 1186 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja themanini na saba

**Elfu moja mia moja themanini na saba** ni namba inayoandikwa **1187** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXVII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1186 na kutangulia 1188.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1187 KK na 1187 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Dominika Lasota

**Dominika Lasota** (alizaliwa 2001) ni mwanaharakati wa haki za hali ya hewa nchini Poland. Yeye ni mwanachama mwanzilishi wa Baraza la Ushauri la Poland.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Lasota alizaliwa mnamo Novemba 2001. Alihudhuria Chuo cha Stonyhurst nchini Uingereza kwa miaka miwili kuanzia mwaka 2018 hadi 2019 na alishiriki katika kambi za vijana nchini Marekani.

## Harakati za Mazingira 
Lasota ni mwanaharakati katika harakati ya Shule ya Mgomo wa Hali ya Hewa (pia inajulikana kama ijumaa kwa ajili ya wakati Ujao) huko nchini Poland na anafanya kampeni kuhusu sheria ya hali ya hewa ya Ulaya na kwa ajili ya mpito wa haki.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Wanaharakati wanawake
Jamii:Wanaharakati wa Polandi
Yoon Seo-ah

**Im Sun-woo** (Kikorea: 임선우; alizaliwa Septemba 30, 2000) ni maarufu kwa jina la kisanii la Yoon Seo-ah (Kikorea: 윤서아) ni mwigizaji kutoka nchi ya Korea Kusini. Alipata umaarufu baada ya kuigiza kama Seo Ji-wan katika tamthilia ya Nevertheless iliyoonyeshwa Netflix.
## Kazi 
Kipindi akiwa anasoma Shule ya Sekondari, Yoon alijiunga na klabu inayojihusisha na utayarishaji wa filamu fupi fupi.

Yoon alianza kazi yake ya uigizaji mnamo mwaka 2018 kupitia tamthilia iliyoitwa Bad Papa, na baadae aliigiza katika tamthilia nyingine iliyoitwa Love Revolution. 
Katika Tamthilia ya Nevertheless, Yoon aliigiza kama Seo Ji-wan, rafiki mkubwa wa Yoon Sol (iliyochozwa na Lee Ho-jung). Kupitia nafasi hiyo iliimpa umaarufu mkubwa.
## Orodha ya Filamu na Tamthilia 
### Tamthilia 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Waigizaji Filamu
Jamii:Mbegu za waigizaji filamu
Gustavo Manrique

**Gustavo Manrique Miranda** (alizaliwa mwaka1972) ni mhandisi wa kilimo, mwanaharakati wa mazingira  kutoka Ekuador, ambaye alihudumu katika majukumu kadhaa ya uwaziri katika Serikali iliyoongozwa na raisi aliyeitwa Guillermo Lasso.

## Wasifu 
Alizaliwa katika jiji la Guayaquil. Yeye ni mwana wa Xavier Manrique na Clemencia Miranda. Baba yake alikuwa mtaalamu maarufu wa magonjwa ya moyo nchini Ekuador na mama yake ni mwalimu aliyejitolea.Ana kaka zake watano, mmoja wao anaitwa Roberto Manrique, ambaye ni mwanamitindo na mwigizaji .

Alihitimu kama mhandisi wa kilimo nchini Kosta Rika katika Chuo Kikuu cha EARTH. Wakati wa taaluma yake alifanya kazi katika makampuni kadhaa ya kijamii na mazingira na kilimo. Pia aliongoza bodi kadhaa za mashirika ya mazingira.

Alikuza shughuli mbalimbali  kama vile mkutano wa Kimataifa wa Mazingira, alianzisha Tuzo za kijani za marekani ya Latina na mnamo mwaka 2012 akapata rekodi ya kwanza ya dunia ya Guinness kwa jiji la Quito, kwa kuchakata chupa milioni moja na nusu katika siku 6 pamoja na wanafunzi 93,000. Mnamo mwaka 2021 alichukuliwa kama mmoja wa viongozi 100 wenye ushawishi mkubwa wa mabadiliko ya tabianchi Marekani Kusini.

## Kazi 
Mnamo mwaka 2021, Rais mteule Guillermo Lasso alimteua kuwa waziri wa mazingira; akichukua madaraka tarehe 24 Mei mwaka huo huo, huku serikali ikianza majukumu yake. Wakati wa kipindi chake kama uwaziri, upanuzi wa hifadhi ya baharini ya Galapagos mwaka wa 2022 ulijitokeza wazi.

Mnamo mwaka 2023, Rais Guillermo Lasso alimteua kuwa waziri mpya wa mambo ya nje na uhamaji wa binadamu, akiwa na cheo cha Chansela, kufuatia kujiuzulu kwa Juan Carlos Holguín [es].

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Wanaharakati wa Ekuador
Jimbo Katoliki la Isiolo

**Jimbo Katoliki la Isiolo** (kwa Kilatini *Diocesis Isiolana*) ni mojawapo kati ya majimbo 28 ya Kanisa Katoliki nchini Kenya.

Liko chini ya jimbo kuu la Nyeri.

Lilianzishwa kama Vikarieti ya Kitume (*Vicariatus Apostolicus Isiolansus*) tarehe 15 Desemba 1995 kwa kumega Jimbo Katoliki la Meru. Kama dayosisi lilianzishwa tarehe 15 Februari 2023.

Makao makuu yako mjini Isiolo. Askofu ni Peter Munguti Makau, I.M.C.

Eneo lake ni kilometa mraba 25,336, ambamo mwaka 2023 kati ya wakazi 177,730 Wakatoliki walikuwa 69,070 (38.9% ya wakazi wote), wakigawanyika katika parokia 14. Mapadri ni 26, wakiwemo wanajimbo 21 na wanashirika 5. Watawa wa kiume ni 6 na wa kike ni 78.

## Tazama pia
* Ukristo nchini Kenya

## Tanbihi 
## Marejeo
*  https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/la/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_19951215_isiolanus.html Hati *Ad aptius*
*  Hati *Aedificavit sibi domum*, AAS 115 (2023), pp.&nbsp;269–270

## Viungo vya nje
*  Catholic-hierarchy.org
*  https://web.archive.org/web/20060813185017/http://www.kec.or.ke/subsubsection.asp?ID=25 Tovuti ya Baraza la Maaskofu
Elfu moja mia moja themanini na tisa

**Elfu moja mia na themanini na tisa** ni namba inayoandikwa **1189** kwa tarakimu za kawaida na MCLXXXIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1188 na kutangulia 1190.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1189 KK na 1189 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja na tisini

**Elfu moja mia na tisini** ni namba inayoandikwa **1190** kwa tarakimu za kawaida na MCXC kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1189 na kutangulia 1191.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1190 KK na 1190 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja tisini na moja

**Elfu moja mia moja tisini na moja** ni namba inayoandikwa **1191** kwa tarakimu za kawaida na MCXCI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1190 na kutangulia 1192.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1191 KK na 1191 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja tisini na mbili

**Elfu moja mia moja tisini na mbili** ni namba inayoandikwa **1192** kwa tarakimu za kawaida na MCXCII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1191 na kutangulia 1193.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1192 KK na 1192 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Elfu moja mia moja tisini na tatu

**Elfu moja mia moja tisini na tatu** ni namba inayoandikwa **1193** kwa tarakimu za kawaida na MCXCIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1192 na kutangulia 1194.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1193 KK na 1193 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Rebiha Khebtani

**Rebiha Khebtani** (7 Mei 1926 – 16 Januari 2006) alikuwa mwanasiasa kutoka Algeria ya Kifaransa ambaye alihudumu katika Bunge la Kitaifa la Ufaransa kuanzia mwaka 1958 hadi 1962. Akiwa mwanachama wa chama, aliwakilisha Jimbo la Sétif (département)|eneo la Sétif. Nafasi ya Khebtani kama mwanamke Mwislamu aliyeunga mkono muungano kuendelea kati ya Ufaransa na Algeria ilimfanya kuwa mmoja wa sura kuu za harakati ya wafuasi wa umoja wa Algeria.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Rebiha Khebtani alizaliwa tarehe 7 Mei 1926 katika jiji la Bougie, ambalo wakati huo lilikuwa sehemu ya Algeria ya Kifaransa. Aliolewa akiwa na umri wa miaka 15, baada ya kuhitimu shule ya msingi na miaka miwili. Mumewe, Abdelkader Khebtani mwenye umri wa miaka 17, alikuwa mtoto wa marafiki wa familia na alikuwa na kiwango sawa cha elimu. Baadaye alifanikiwa kuwa mfanyabiashara na mkandarasi wa ujenzi wa umma, huku Khebtani akiwa mama wa nyumbani na mlezi wa watoto wao watatu.

Khebtani alihimizwa kuingia kwenye siasa na mumewe; wote wawili walikuwa Waislamu wa Algeria waliounga mkono serikali ya Kifaransa. Wakati wa Mgogoro wa Mei 1958, familia ya Khebtani walijiunga na kamati hizi, ambazo zilianzishwa katika kila mji mkubwa wa Algeria, zilikuwa mashirika ya wafuasi wa umoja yaliyotaka Charles de Gaulle ateuliwe kuwa rais wa Ufaransa. Wakati wa kipindi hiki, Khebtani pia aliondoa kitambaa chake cha kichwani kama sehemu ya "sherehe za kuondoa hijabu zilizopangwa na mamlaka ya kikoloni".

### Kazi ya kisiasa 
Katika uchaguzi wa wabunge wa Ufaransa wa 1958, Khebtani alichaguliwa kuingia Bunge la Kitaifa la Ufaransa, akiwasilisha eneo la Sétif kupitia chama cha Unity of the Republic, orodha ya "wafuasi wa De Gaulle|wanaomuunga mkono De Gaulle waliokuwa wanapromoti maridhiano ya kitaifa".

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Algeria
Jamii:Wanawake wa Algeria
Efemia Chela

**Efemia Chela** (alizaliwa mwaka 1991) ni mwandishi, mkosoaji wa fasihi, na mhariri mwenye asili ya Zambia na Ghana. Hadithi yake ya kwanza iliyochapishwa, *“Chicken”*, iliorodheshwa miongoni mwa waliokuwa wakishindania Tuzo ya Caine ya Uandishi wa Kiafrika mwaka 2014.
Amezaliwa Zambia, Efemia Chela alikulia Uingereza, Ghana, Botswana na Afrika Kusini. Alihitimu shahada ya kwanza (BA) katika masomo ya Kifaransa, Siasa, na Ustaarabu wa Kale katika Chuo Kikuu cha Rhodes nchini Afrika Kusini, na pia katika Institut d’etudes politiques d'Aix-en-Provence|Institut d’Etudes Politiques huko Aix-en-Provence, Ufaransa. Hadithi fupi za Chela zimechapishwa katika **Short.Sharp.Stories**, **Brittle Paper**, na hivi karibuni katika **As You Like It**, mkusanyiko wa hadithi ulioshinda Tuzo ya Gerald Kraak mwaka 2018. Efemia pia alichangia insha katika **Touch**, mkusanyiko wa insha uliohaririwa na Tiffany Mugo na Kim Windvogel.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Orodha ya mabingwa wa ndege wa Misri

**Orodha ya mabingwa wa ndege wa Misri,** Marubani wafuatao wa Misri wameripotiwa au kudhaniwa kuwa wamekuwa marubani mashujaa wa angani, kwa kupata ushindi wa angani wa angalau ndege tano za adui, hasa dhidi ya Jeshi la Anga la Israeli (Israeli Air Force):

* **Ali Wajai** (anayejulikana pia kama Ali Wagedy) aliruka na ndege ya aina ya MiG-21 na kuthibitishwa kuwa amepata ushindi wa angani mara 5.
* **Meja Sami Marei** aliripotiwa kuwa na ushindi wa angani mara 5 kati ya mwaka 1966 na 1968, akiwa rubani wa MiG-21. Meja Marei aliuawa katika mapigano mnamo 26 Februari 1970.
* **Captain Saad Dahman** alipata ushindi wa angani 5 akiwa na ndege aina ya MiG 21.
* **Ahmed Al Mansoori** alithibitishwa kuwa na ushindi wa angani mara 6.

Haijulikani kama orodha hii ni kamili.

## Tanbihi
Jamii: Misri
Jamii: Jeshi
Anne-Marie Adiaffi

**Anne-Marie Adiaffi** (Abengourou, 1951 – Abidjan, 1994) alikuwa mwandishi kutoka Côte d'Ivoire aliyepata umaarufu mwaka 1983 kupitia riwaya yake *Une vie hypothéquée* (Maisha Yaliyowekewa Rehani).

Adiaffi alisoma katika shule za Côte d'Ivoire kabla ya kuendelea na masomo yake huko Marseille na hatimaye Dakar, ambako alipata diploma ya ukatibu wa lugha mbili. Baada ya kufanya kazi katika benki, alijiunga na nyumba ya uchapishaji ya *Nouvelles Éditions Africaines* mwaka 1983. Baada ya riwaya yake ya kejeli **Une vie hypothéquée**, alichapisha **La ligne brisée** (1989) kuhusu mwanaume aliyeondolewa kijijini kwa sababu ya bahati mbaya za mara kwa mara. 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Cote d'Ivoire
Jamii:Wanawake wa Ivory Coast
Tsehay Melaku

**Tsehay Melaku** (alizaliwa takriban mwaka 1952) ni mwandishi kutoka Ethiopia. Ameelezewa kama mwandishi wa kwanza wa riwaya wa kike wa kisasa nchini Ethiopia, akiwa sehemu ya wimbi la wanawake waandishi walioingia kwenye ulingo wa fasihi mwanzoni mwa miaka ya 1990.

## Maisha ya awali na kazi ya ualimu 
Tsehay alizaliwa na kukulia mjini Addis Ababa, katika familia yenye watoto 11. Baba yake alikuwa kasisi na pia alipigana dhidi ya uvamizi wa Italia nchini Ethiopia. Alifariki ghafla wakati Tsehay akiwa bado katika shule ya sekondari, hivyo alimaliza mafunzo mafupi ya ualimu na kupata kazi ya kufundisha ili kusaidia familia yake. Aliendelea kufanya kazi kama mwalimu wa shule ya sekondari kwa zaidi ya miongo miwili.

Wakati wa kazi yake ya ualimu, Tsehay pia alijitolea kwa miaka 10 katika Redio Legedadi, akizalisha kipindi kuhusu uwezeshaji wa wanawake.

## Uandishi 
Baada ya miaka mingi, Tsehay alistaafu kazi ya ualimu ili kujikita katika uandishi. Alikuwa wa kwanza katika kizazi kipya cha wanawake waliovamia uwanja wa fasihi wa Ethiopia kuanzia mwaka 1990. Kazi zake zinaandikwa kwa lugha ya Kiamhari.

Riwaya yake ya kwanza, *Qusa*, ilichapishwa mwaka 1989. Ilifanikiwa vizuri, lakini alipata hasara kifedha baada ya kutoa riwaya yake iliyofuata, *Anguz*, ambayo ilihusu Ugaidi Mwekundu. Riwaya hiyo ilitolewa wakati wa machafuko yaliyofuata baada ya kuanguka kwa utawala wa Derg, na haikufanikiwa kuuzwa vizuri.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Ethiopia
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Lily Mabura

**Lily G. N. Mabura** ni mwandishi kutoka Kenya anayejulikana kwa hadithi zake fupi *How Shall We Kill the Bishop*, ambayo iliingia katika orodha fupi ya Tuzo ya Caine mwaka 2010.

## Kazi na Elimu 
Mabura alipata shahada ya uzamivu (PhD) katika Uingereza kutoka Chuo Kikuu cha Missouri, shahada ya uzamifu katika sanaa ya uandishi (Master of Fine Arts) kutoka Chuo Kikuu cha Idaho, na shahada ya kwanza ya sayansi kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi. Tasnifu yake ya mwaka 2004 ilikuwa na kichwa *On the Slopes of Mt. Kenya*. Yeye ni mwandishi na mhadhiri, ambaye amewahi kufundisha katika Chuo Kikuu cha Missouri na Chuo Kikuu cha Marekani cha Sharjah.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Marie-Thérèse Humbert

**Marie-Thérèse Humbert** (alizaliwa Quatre Bornes, 17 Julai 1940) ni mwandishi kutoka Mauritius. Yeye ni mshindi wa Grand prix des lectrices de Elle.

## Wasifu
Alipata elimu katika Chuo Kikuu cha Cambridge na Chuo Kikuu cha Paris|Sorbonne. Alihamia Ufaransa mwaka 1968. Aligombea kama mgombea wa chama cha kisoshalisti katika jimbo la Indre nchini Ufaransa na pia aligombea nafasi ya serikali ya manispaa huko Saint-Julien-de-Vouvantes.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Mauritius
Jamii:Wanawake wa Mauritius
Zulu Sofola

**Nwazuluwa Onuekwuke "Zulu" Sofola** (22 Juni 1935 – 5 Septemba 1995) alikuwa mwandishi wa kwanza wa kike wa michezo ya kuigiza kuchapishwa nchini Nigeria. Sofola pia alikuwa mwalimu wa chuo kikuu na alikuwa Profesa wa kwanza wa kike wa Sanaa za Tamthilia barani Afrika.

## Wasifu
Nwazuluwa Onuekwuke Sofola alizaliwa katika jimbo la zamani la Bendel State kwa Nwaugbade Okwumabua na Mkuu Ogana Okwumabua, ambao walikuwa Igbo people|Waisibo kutoka Issele-Uku, Aniocha North Local Government Area, sasa Delta State katika eneo la kusini-mashariki mwa Nigeria. Alisoma katika Shule ya Msingi ya Serikali ya Shirikisho huko Asaba na Shule ya Upili ya Wasichana ya Baptist huko Agbor, zote ziko Delta State. Kwa sababu ya utendaji wake wa kipekee shuleni, alipewa ufadhili wa masomo ili kumaliza elimu yake ya shule ya upili huko Nashville, Tennessee.

## Kazi
Michezo yake ya kuigiza "inatofautiana kutoka kwenye maafa ya kihistoria hadi vichekesho vya nyumbani na hutumia mazingira ya kitamaduni na ya kisasa ya Afrika". Anatumia "vipengele vya uchawi, hadithi na sherehe kuchambua migongano kati ya utamaduni na uboreshaji ambapo ubingwa wa kiume unaendelea kuwepo." Alizingatiwa kuwa mmoja wa wanawake mashuhuri zaidi katika fasihi ya Nigeria.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria