open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abjadi

thumb|300px|"al-ABJaDiya al-arabiya" ni namna ya Kiarabu ya kusema "ABC ya Kiarabu" (A-B-J-D ni herufi nne za kwanza za alfabeti ya Kiarabu)
**Abjad** ni jina la mwandiko wa lugha ya Kiarabu na pia jina la kundi la miandiko inayotumia muundo wa kuandika konsonanti za neno lakini kuacha vokali. 

## Jina la mwandiko wa Kiarabu 
Neno "abjad" linajumuisha herufi 4 za kwanza ابجد a-b-j-d za mwandiko wa Kiarabu sawa kama "a-b-c" inamaanisha herufi 3 za kwanza za alfabeti ya Kilatini. 

Abjadi ilikuwa pia jina la muundo wa namba za Kiarabu kabla ya kupokewa kwa namba za Kihindi wakati wa karne ya 9 BK/ 3 BH; hadi wakati ule Waarabu walitumia alama za mwandiko kwa ajili ya mahesabu.
 
## Jina la kundi la miandiko ya lugha za Kisemiti 
Mbali na kutaja mwandiko wa Kiarabu neno hili latumiwa pia kwa kutaja tabia za miandiko ya lugha mbalimbali za Kisemiti. Zote zina alama kwa ajili ya konsonanti lakini kwa kawaida vokali haziandikwi.

Hapa msomaji anatakiwa kutambua neno na kujua ni vokali zipi zinazosomwa pamoja na konsonanti zilizoandikwa. 

Lugha hai zinazotumia muundo wa abjadi ni Kiarabu, Kiebrania na Kiaramu ambazo zote ni lugha za Kisemiti. Lugha nyingi za Kisemiti za kihistoria zisizo na wasemaji tena zilituma pia mwandiko wa abjadi. 

Mwandiko wa abjadi wa kwanza ilikuwa herufi za Kifinisia. 

Abjadi za kisasa huwa na uwezekano kuandika vokali pia lakini zinachapishwa tu katika vitabu vya watoto wadogo wanaoanza kusoma au kwa maneno machache yenye matamshi tofauti lakini konsonanti sawa.

## Abjadi kama muundo wa mwandiko kwa lugha zisizo Kisemiti 
Kusoma mwandiko wa abjadi kunaleta matatizo zaidi kuliko kusoma alfabeti au abugida kwa sababu herufi zinaonyesha sehemu ya matamshi tu. 

Kutokana na uenezaji wa Uislamu uliotumia Kiarabu kama lugha ya kimataifa kuna pia lugha nyingine zisio Kisemiti zinazoandikwa kwa kutumia alfabeti ya Kiarabu na hizi ni hasa Kiajemi, Kidari, Kikurdi, Kiurdu, Kipanjabi, Kisindhi na Kipashto yaani lugha katika eneo kati ya Irak hadi Uhindi.

Tangu karne ya 20 lugha nyingi ambazo si za Kisemiti zimeacha kutumia abjadi yaani herufi za Kiarabu: kwa mfano Kiswahili na Kituruki zikahamia matumizi ya alfabeti ya Kilatini.

## Tazama pia 
* Abugida
* Alfabeti
* Alfabeti ya Kiarabu

## Vitabu 
* Peter T. Daniels, William Bright: *The Worlds Writing Systems*; New York: Oxford University Press, 1995; ISBN 0-19-507993-0
* Н. В. Юшманов: *Грамматика Литературного Арабского Языка* (N. V. Yushmanov: *Grammatika Literaturnogo Arabskogo Yazyka*; Moskau: Verlag „Nauka“, 1985; S. 30

## Viungo vya nje 
* Omniglot: *Abjads / Consonant alphabets*
* Actual photo of the specimen of Proto-sinaitic script 
BH


Jamii:Mwandiko
Jamii:Namba
Mawasiliano ya simu

**Mawasiliano ya simu** *(tafsiri ya Kiingereza-Kigiriki "telecommunication" kutoka Kigiriki *tele* "mbali" na Kiingereza *communication* "kupeana habari, mawasiliano")* ni kazi ya kupeana habari juu ya umbali tofauti na maongezi ya moja kwa moja kati ya watu walio karibu.

## Historia
Zamani mawasiliano kwa umbali yalitekelezwa kwa msaada wa ngoma maalumu, alama za moto kutoka mlimani au alama za moshi zilizoonekana kwa mbali. Katika historia ya Ulaya au Asia kuna pia mifano ya semafori au heliografi (kioo cha kuakisisha nuru ya jua, kilichowekwa juu ya mnara au mlima). 

Inawezakana kutaja hapa pia nyaraka zilizosafirishwa kwa njia ya wakimbiaji au kwa watu waliopanda farasi. 

Tangu karne ya 19 mitambo inayotumia umeme imechukua nafasi hiyo kama vile simu, televisheni, redio au intaneti.

Jamii:Mawasiliano
Mikoa ya Uholanzi

thumb|300px|Mikoa ya Uholanzi
**Mikoa ya Uholanzi** ni ngazi ya utawala kati ya serikali ya kitaifa na manisipaa au kata. Uholanzi hugawiwa kwa mikoa 12 (*provincies* kwa Kiholanzi).

## Muundo na madaraka ya utawala 
Kila mkoa unatekeleza wajibu zinazokabidhiwa kwake na serikali kuu. Mkoa huwa na bunge ya kimkoa inayoitwa "Provinciale Staten", halafu kamati ya utendaji ya "Gedeputeerde Staten" inayosimamiwa na "Commissaris van de Koningin" au kamishna wa malkia anayeteuliwa na serikali ya kitaifa kwa niaba ya malkia. 

Hata kama kila mkoa huwa na bunge na kamati ya serikali haiwezi kuitwa "jimbo" kwa sababu madaraka yake si makubwa. Serikali ya kitaifa ina haki ya kubadilisha mikoa lakini mipaka imekaa vile tangu karne ya 19. 

Mkoa unasimamia hasa kazi ya manisipaa na kata halafu shughuli za hifadhi mazingira, ustawi wa jamii na utamaduni kwa eneo lake. Katika wajibu hizi inapaswa kufuata masharti yanayotolewa na wizara za serikali kuu. Pesa yake inapokea kutoka makisio ya kitaifa lakini ina haki ya kuamua kimkoa juu ya kodi ya magari. 
 
## Mikoa 
Mikoa 12 inaorodheshwa hapo chini pamoja na miji penye makao makuu: 

## Viungo vya Nje 
* Population and area figures 
* Basic data for each province, with links to official province sites 

* Municipality data by province 

*
Lelystad

thumb|250px|Mahali pa Lelystad katika Uholanzi
thumb|180px|Nguzo ya Lely (zuil van Lely) katika kitovu cha Lelystad
**Lelystad** ni mji nchini Uholanzi na makao makuu ya mkoa wa Flevoland.
Mji una wakazi 71,000.

Lelystad ni mji mpya ulioanzishwa mwaka 1967 na kama Flevoland yote ilijengwa kwenye "polder" yaani juu ya ardhi iliyowahi kuwa tako la bahari. Uholanzi uliongeza nchi kavu kwa kujenga malambo ndani ya bahari na kuondoa maji nyuma yake. Lelystad iko takriban mita 5 chini ya uwiano wa bahari.
 

Jamii:Miji ya Uholanzi
Jamii:Flevoland
Belt Kubwa

thumb|400px|Ramani ya Denmark inayoonyesha milangobahari ya Belt Mkubwa, Belt Ndogo na Oeresund
**Belt Kubwa** *(Kidenmark: Storebælt)* ni mlangobahari kati ya visiwa vya Zealand (Sjælland) na Funen (Fyn) nchini Denmark. Pamoja na milangobahari ya Belt Ndogo na Oeresund ni sehemu ya njia ya maji inayounganisha Bahari Baltiki na Bahari ya Kaskazini.

## Jiografia 
Belt Kubwa ni mlangobahari kubwa nchini Denmark kwa hiyo ni njia muhimu ya kimataifa kwa meli zote zinazozunguka kati ya nchi za Baltiki na bahari ya dunia. Urefu wa Belt Mkubwa kati ya visiwa vya Zealand an Funen ni kilomita 60 na upana wake ni 16-32 km. 

Upande wa kusini inaendelea katika Langelandsbælt bainya ya visiwa vya Langeland na Lolland inayohesabiwa kama sehemu yake. 

Belt Kubwa ilipitiwa kwa feri kwa karne nyingi lakini tangu 1997 kuna handaki ya reli chini ya bahari na tangu 1998 daraja la Storebæltsbroen linavukisha belt. 

## Ekolojia 
Kiekolojia Belt Kubwa ni muhimu sana kwa sababu robo 3 za maji yanayobadilishwa kati ya Bahari Baltiki na Bahari ya kaskazini yanapita humo. Bahari ya Baltiki huwa na chumvi kidogo kwa hiyo maji yake ni mepesi kuliko maji ya Bahari ya Kaskazini yenye chumvi zaidi. Hapo maji mazito zaidi kutoka Bahari ya Kaskazini yanaelekea kusini kwenye kina kikubwa juu ya tako la bahari na maji mepesi yenye chumvi kidogo yanaelekea kaskazini juu ya majo mazito zaidi. 

Kuna hofu ya kwamba nguzo za daraja zitasababisha kuchanganya kwa tabaka zote mbili na hii ingepunguza kiwango cha oksijeni inayopelekwa Bahari Baltiki maana maji ya Bahari kazskazini huwa na oksijeni zaidi.

Jamii:jiografia ya Denmark
Jamii:Bahari ya Baltiki
B
Dizeli

thumb|Tenki la gari linalobeba mafuta ya dizeli.
**Dizeli** ni fueli inayofaa kuendesha injini ya dizeli. Kwa kawaida inapatikana kwa njia ya mwevusho wa mafuta ya petroli lakini kuna pia fueli zenye tabia za dizeli zinazotengenezwa kwa kutumia mafuta kutokana na biomasi ya mimea au mbegu za mimea na hii ni aina ya biofueli. 

Jina la dizeli ni kumbukumbu ya mhandisi Mjerumani Rudolf Diesel aliyebuni injini maalumu. 

Dizeli ya kawaida hutengenezwa kwa njia ileile kama petroli kutokana na mafuta ya petroli kwa njia ya mvevusho; ila tu diseli ni sehemu ile inayotoka baada ya petroli kama halijoto ya mafuta yanayochemshwa inazidi sentigredi 200. Mafuta hupashwa moto hadi dutu mbalimbali ndani yake hufikia kiwango cha kuchemka na kuwa gesi. Petroli ni nyepesi na kutangulia, halafu zinafuata mafuta ya taa na dizeli. 

Kwa ajili ya matumizi ya injini mbalimbali matokeo ya mwevusho yanachanganywa na kukorogwa kwa shabaha ya kupata dizeli sanifu; mafuta asilia hutofautiana kikemia, kwa hiyo viwango vya viowevu vyepesi na vizitoa vinavyopatikana katika mwevusho vinatofautiana kila mara.

Injini za dizeli ni kubwa na nzito kuliko injini za petroli, kwa hiyo zinatumiwa zaidi kwa malori, mabasi na meli. Hii ni sababu ya kwamba katika nchi nyingi dizeli huuzwa kwa bei nafuu: kwa kuwa serikali inataka kupunguza gharama za usafirishaji wa bidhaa zinazobebwa na malori hasa.

Lakini katika nchi kadhaa kuna pia motokaa ndogo ya abiria yenye injini za dizeli; hata kama bei ya injini ya dizeli inapaswa kuwa kubwa kiasi kuliko injini ya petroli, ile bei nafuu ya fueli hii inasababisha watu wengi kutafuta magari yenye injini ya dizeli.

## Tanbihi
Noni Jabavu

thumbnail|right|260px|Noni Jabavu
**Helen Nontando "Noni" Jabavu** (1919 - 19 Juni 2008) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika wasifu na hadithi kwa lugha za Kiingereza na Kixhosa kuhusu maisha ya kila siku. Tangu umri wa miaka 13, aliishi Uingereza.

## Maandishi yake
* *Drawn in Colour* (1960)
* *The Ochre People: Scenes from a South African life* (1963)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

## Viungo vya nje
* ***(en)*** wasifu ya Noni Jabavu
* ***(en)*** insha kuhusu uandishi wa Noni Jabavu

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2008
Dan Jacobson

**Dan Jacobson** (amezaliwa 7 Machi 1929) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Baada ya kuhitimu Chuo Kikuu cha Witwatersrand, aliishi hasa katika nchi za Israeli na Uingereza. Hasa aliandika hadithi na riwaya.

## Maandishi yake
* *The Trap* (1955)
* *A Dance in the Sun* (1956)
* *The Price of Diamonds* (1957)
* *The Beginners* (1966)
* *The Rape of Tamar* (1970)
* *The Confessions of Josef Baisz* (1977)
* *Time and Time Again* (1985)
* *The Electronic Elephant: A Southern African Journey* (1994)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Watu walio hai
James Jolobe

**James J. R. Jolobe** (1902 - 1976) alikuwa mchungaji na mshairi wa Afrika Kusini. Aliandika mashairi mengi ya Kixhosa.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Waliofariki 1976
Ingrid Jonker

**Ingrid Jonker** (19 Septemba 1933 - 19 Julai 1965) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika mashairi kwa lugha ya Kiafrikaans. Alijiua kwa kuingia na kuzama baharini.

## Maandishi yake
* *Rook en oker* (= Moshi na ngeu, 1963)
* *Kantelson* (= Jua lililopinduliwa, 1966 baada ya kifo chake)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 1965
Jumuiya ya ibada za nyumba kwa nyumba

**Jumuiya ya ibada za nyumba kwa nyumba** ni ibada maalumu zinazofanyika katika nyumba za Wakristo wa Kilutheri zilizoanzishwa makusudi ili kulinda uwepo wa Mungu miongoni mwa waumini. Zaidi sana ibada hizi zina lengo la kuwakumbusha na kuwakumbatia ili wasihame kanisa. 

Katika kanisa hilo mtindo huu haukuwepo, umekuja miaka ya hivi karibuni, baada ya kuibuka madhehebu mengi yanayojiita kuwa makanisa ya kiroho na kuwaita waumini walio kwenye makanisa mengine badala ya kuwatafuta na kuwahubiria watu ambao bado hawaijui dini ni nini.

Jumuiya hizo zinakuwa na viongozi wao ambao huchaguliwa kwa njia ya kura za wazi. Wanakuwa:
# Mwenyekiti
# Katibu
# Mhazini
# Mtu wa huruma.

## Tazama pia
*Jumuia ndogondogo za Kikristo

Jamii:Walutheri
Elsa Joubert

thumb|Elsa Joubert

**Elsa Joubert** (amezaliwa 19 Oktoba 1922 na jina **Elsabé Antoinette Murray**) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika riwaya na hadithi za safari kwa lugha ya Kiafrikaans.

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Watu walio hai
Archibald Jordan

thumb|Archibald Jordan

**Archibald Campbell Mzolisa Jordan** (30 Oktoba 1906 - 20 Oktoba 1968) alikuwa mwandishi na mwanahistoria wa Afrika Kusini. Hasa anajulikana kwa riwaya yake ya Kixhosa *Ingqumbo Yeminyanya* (= Hasira ya Mababu). Pia aliandika tahakiki za fasihi ya Kixhosa zilizotolewa baada ya kifo chake tu. Mwaka wa 1961 aliruhusiwa na serikali kuhama Afrika Kusini na akawa profesa ya Lugha na Fasihi za Kiafrika katika Chuo Kikuu cha Wisconsin, Marekani.

## Maandishi yake
* *Ingqumbo Yeminyanya* (= Hasira ya Mababu, 1940)
* *Towards an African Literature* (1972, baada ya kifo chake)
* *Tales from Southern Africa* (1973, baada ya kifo chake)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1968
970 KK

Makala hii inahusu mwaka **970 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 10 KK
Uongo

**Kwa neno la kutaja kipindi cha miaka 10 tazama: mwongo**
 inakua na kuwa ndefu kila akisema uwongo.]]
**Uongo** ni tamko lisilo kweli linalotolewa kwa makusudi. Mtu anayesema uwongo anajua au anahisi ya kwamba maneno yake si ya kweli lakini anataka msikilizaji wa maneno yake (au mpokeaji wa ujumbe wake) ayaamini kuwa kweli.

Mara nyingi uwongo hutumiwa kwa kusudi la kuficha kosa, aibu au tendo haramu. Kusudi lingine ni kujipatia faida au kuzuia hasara. 

Uwongo hutazamwa kuwa tofauti na maneno yasiyo kweli lakini msemaji hajui kwamba si kweli au alikosea mwenyewe.

## Aina za uwongo
Augustino wa Hippo alikuwa kati ya wataalamu wa kwanza waliofanyia uwongo utafiti. Katika kitabu chake "Kuhusu uwongo" ("De Mendacio") aliorodhesha aina nane za uwongo kama vile
* Uwongo kuhusu mafundisho ya dini 
* Uwongo unaoleta hasara kwa mtu bila kumsaidia yeyote 
* Uwongo unaosababisha hasara kwa watu kadhaa na kuwasaidia wengine 
* Uwongo unaosimuliwa kwa furaha ya uwongo au kama mzaha
* Uwongo unaotolewa kwa kumfurahisha mtu wakati wa maongezi
* Uwongo usiomwudhi mtu lakini unaokoa uhai wa mtu 
* Uwongo usiomwudhi mtu na unaokoa heshima ya mtu 
* Uwongo usiomwudhi mtu na kumsaidia mtu 

Hapa alitofautisha kati ya uwongo mzito (unaoleta hasara kwa mtu au uzima wa milele) na uwongo mwepesi (unaoleta faida kwa mtu bila kumwudhi yeyote). Lakini aliona kila aina ya uwongo kuwa dhambi kwa sababu unafanya watu wasiweze kuaminiana.

Jamii:lugha
Yohane Baptista de La Salle

rasmi wa Yohane Baptista de La Salle, ilivyochorwa na Pierre Leger.]]
 yake katika kanisa la Jean-Baptiste de La Salle, Paris.]]
 yake katika makao makuu ya shirika mjini Roma, Italia.]]
**Yohane Baptista de la Salle** (kwa Kifaransa: Jean-Baptiste de La Salle; Reims, Ufaransa, 30 Aprili 1651 - Saint-Yon, Rouen, Ufaransa, 7 Aprili 1719) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mlezi wa vijana wengi, hasa fukara, ambaye kwa ajili ya malezi yao ya kiutu na ya Kikristo alianzisha pia kwa tabu nyingi shirika la Mabradha wa Shule za Kikristo.

Anahesabiwa mwanzilishi wa shule Katoliki duniani. De La Salle anahesabiwa pia kuwa wa kwanza kuendesha chuo cha ualimu (1685).

Anaheshimiwa kama mtakatifu na msimamizi wa walimu. 

Sikukuu inaadhimishwa kila tarehe 7 Aprili au 15 Mei.

## Maisha 
Akifuata njia ya upadri tangu utotoni, alimaliza masomo na kupata upadirisho tarehe 9 Aprili 1678.

Miaka miwili baadaye alipata udaktari wa teolojia.

De La Salle aliingia kazi ya malezi taratibu, bila ya kukusudia, kadiri ya matukio na watu aliokutana nao.

Juhudi zake za kuanzisha shirika la mabradha tu kwa ajili ya kuendesha shule zilipata upinzani mkubwa kwa sababu ulikuwa mpango mpya.

Pia mbinu zake zilikuwa hazijazoeleka, kama vile kutumia lugha ya kawaida na kutodai ada yoyote.

Hata hivyo alifaulu kuanzisha mtandao wa shule nchini Ufaransa.

## Heshima baada ya kifo
Alitangazwa na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri tarehe 19 Februari 1888 na mtakatifu tarehe 24 Mei 1900.

Papa Pius XII alimtangaza msimamizi wa walimu wote tarehe 15 Mei  1950.

## Athari yake
Kazi yake ilienea haraka. Leo duniani shirika lake lina mabradha 2,883 (mbali ya walei na watawa zaidi ya 100,000 wanaoshiriki kazi yao) wanaolea vijana kama 1,160,000 katika vituo vya malezi 1,154 vya nchi 78.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 111-113
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 116-118
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 102-103

## Viungo vya nje
* Complete works of St John Baptist de La Salle  PDF format
* De La Salle Christian Brothers worldwide official website
* The Vocation of the Brothers United States & Canada
* Compendium of Lasallian Resources 
* Founder Statue in St Peter's Basilica

Jamii:Mabradha wa Shule za Kikristo
Kidole

thumb|250px|Majina ya vidole vya mkono:1 Kidole gumba, 2 Kidole cha shahada, 3 Kidole kirefu, 4 Kidole cha pete, 5 Kidole cha mwisho

**Kidole** ni kiungo cha mwili kilichopo kwenye ncha ya mkono na mguu. Kwa kawaida mwanadamu huwa na vidole 5 kwenye kila mkono na kila mguu.

Vidole vya mkononi vinakua kutoka kiganja vinaitwa kwa majina kama vile kidole gumba, kidole cha shahada, kidole cha kati, kidole cha pete na kidole cha mwisho. Ni viungo muhimu kwa kushika vitu na kutumia vifaa.

Jamii:Mkono
Jamii:Vidole
Jamii:Mkono
Karagosi

**Karagosi** *(kutoka Kituruki karagöz = jicho cheusi)* ni mwanaserere au mdoli anayetumiwa kwa ajili ya igizo mbele ya watazamaji. Nafasi ya karagosi ni ile ya mwigizaji katika tamthiliya. Sauti yake ni ya binadamu aliye kando la jukwaa au anayejificha nyuma yake.

Kuna aina mbalimbali za karagosi kwa mfano:
***karagosi ya mkono** inayowekwa juu ya mkono; huwa na kichwa kilichochongwa (ubao au ufinyanzi) na nguo; mkono wa mwigizaji haionekani ndani ya nguo na kidole cha shahada kinaingia katika nafasi ndani ya kichwa; kidole gumba na kidole cha kati . 
* **karagosi nyuzi** (marioneti); huwa na viungo na vifundo vinavyotawaliwa na mchezaji kwa njia ya kuvuta nyuzi zinazounganishwa na kila kiungo.

## Karagöz ya Kituruki
Jina la karagosi limetokana na jukumu katika maigizo ya tamthiliya ya madoli ya Uturuki. Kimapokeo aina hii ya tamthiliya huwa na jukumu mbili za Karagöz ambaye ni mtu maskini bila elimu na Hacivat ambaye ni mtu wa tabaka ya wastani au pia ya juu. Aina hii ya tamthiliya inatumia picha za watu zinazosukumwa kwa mafimbo nyuma ya kiwambo kilichoangazwa kwa taa kutoka nyuma; hivyo kivuli cha rangi kinaonekana. Tamthiliya ya Karagöz ilikuwa maonyesho yaliyopendwa sana na watu yaliendelea hata baada kujitokeza kwa filamu katika karne ya 20 lakini tangu usambazaji wa televisheni na video zimepungua.
Zeno wa Verona

.]] 
 ya "San Zen che ride"  ("Mtakatifu Zeno akicheka") katika basilika lake huko Verona.]]
**Zeno wa Verona** (300 - 371) alikuwa askofu wa nane wa Verona (Italia) kuanzia mwaka 362.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Aprili au 21 Mei.

## Maisha 
Hakuna habari nyingi za hakika kuhusu maisha yake, lakini inaonekana alitokea Mauretania (Afrika kaskazini) akiwa msomi. Kwa juhudi na mahubiri yake alileta mji mzima kwenye imani na ubatizo.

## Maandishi
Zimetufikia hotuba zake 16 ndefu na 77 fupi, zinazoonyesha alivyopambana na Upagani na uzushi wa Ario. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 128
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 109-110

## Viungo vya nje
*Patron Saint index
*The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints  as reprinted by Eternal Word Television Network
*Documenta Catholica Omnia 
*San Zeno (Zenone) di Verona 
*Zeno of Verona – Following the footsteps of a saint in Europe: article series with photographic documentation and maps 

Jamii:Watakatifu wa Italia
Mambo yaliyompata Pinokyo

thumb|right|Pinokyo (Pinocchio) alivyochorwa na Enrico Mazzanti kwa toleo la kwanza la "Le avventure di Pinocchio: Storia di un burattino"

**Mambo yaliyompata Pinokyo: habari za mwanasesere** (kwa Kiitalia jina linalotamkwa hivyo linaandikwa **Pinocchio**) ni hadithi ya karagosi hai ya ubao na shani zake. Hadithi hiyo ilitungwa na mwandishi Mwitalia Carlo Collodi tangu mwaka 1881 hadi 1883 ilipotolewa kama kitabu, kwa jina la Kiitalia "Le avventure di Pinocchio: Storia di un burattino".

## Simulizi la Pinokyo
Siku moja seremala Maestro Ciliegia anakuta kipande cha ubao kinachoanza kusema akitaka kukikata. Kwa kuogopa anampa rafiki yake Geppetto (jina linasomeka Jepeto) aliye mchongaji. Geppetto anatumia ubao huo kuchonga karagosi anayeendelea kusema na mara baada ya kukamilika anatoroka. Akirudi nyumbani kwa njaa anaahidi kuwa mtoto mzuri na mtiifu lakini baada ya muda anatoroka tena. Anapatwa na shani nyingi hadi kukutana na baba yake Geppetto ndani ya tumbo la nyangumi. Pamoja wanajiokoa na Pinokyo anaahidi tena kuwa mtoto mzuri na safari hii anaacha utundu wake. Baada ya kutenda mema, anaamka siku moja anajikuta amebadilika umbo lake na sasa yu mvulana mwenye mwili wa kibinadamu.

Pua la Pinokyo lina tabia ya pekee; kila anaposema uwongo pua lake linakua kuwa ndefu zaidi. Kwa hiyo hawezi kuficha uwongo, na tbia hiyo ya pua inamsaidia kuachana na uwongo.

## Kutokea kwa simulizi
Collodi alianza kutoa habari za Pinokyo kama simulizi mfululizo katika gazeti la kila wiki kwa ajili ya watoto. Hadithi ilipendwa sana na wasomaji ikamhamasisha mhariri kumwambia Collodi aiendeleze na hatimaye ikawa kitabu. Labda awali "Pinokyo" haikulenga watoto, na mwishowe Pinokyo alikufa vibaya wa kunyongwa kwa makosa yake mengi.

Lakini mhariri alimwomba kuendeleza simulizi na kuipeleka kwenye mwisho mwema kama kitabu kwa watoto. Hivyo masimulizi yaliyowahi kutolewa katika gazeti yalikuwa sehemu ya kwanza ya kitabu na Collodi aliendelea kuongeza shani mpya za Pinokyo anapokutana na roho jike mwema mwenye nywele za buluu anayemwokoa mara kadhaa katika matatizo yake. 

Kitabu kilichapishwa pamoja na katuni za Enrico Mazzanti mwaka 1883.

## Yafuatayo
Tangu 1892 kitabu kilitafsiriwa kwa lugha nyingi; kwanza kwa Kiingereza, baadaye pia kwa lugha zote za Ulaya na baadaye hata nje ya Ulaya. 

Hadithi ilitafsiriwa na kutolewa kwa Kiswahili mwaka 1956 na Tanganyika Mission Press mjini Tabora.

Nje na tafsiri katika lugha zaidi ya 240, kuna pia tamthilia, opera na angalau filamu 14 juu ya Pinokyo. 

Tabia muhimu ya Pinokyo katika hadithi ni pua lake linaloanza kuwa ndefu sana kila akisema uwongo. Kutokana na hilo wachoraji wa katuni za kisiasa hupenda kumchora mtu kwa pua ndefu wakitaka kuonyesha huyu ni mwongo.

## Tazama pia
* Pinokyo (mhusika)

## Viungo vya nje
Jamii:Fasihi ya Kiitalia
Chama cha Demokrasia na Maendeleo

**Chama cha Demokrasia na Maendeleo** (kifupi: Chadema) ni chama cha kisiasa nchini Tanzania ambacho kuanzia mwaka 2010 kimekuwa chama kikuu cha upinzani. Kilianzishwa tarehe 28 Mei 1992 na mwanasiasa mkongwe Edwin Mtei (1932-2026), aliyewahi kuwa waziri wa fedha katika miaka 1977 - 1979. 

Mwaka 2000 chama cha Chadema hakikuwa na mgombea wa urais. Mwaka 2005 mgombea wa Chadema Freeman Mbowe alikuwa namba tatu kati ya wagombea kumi akapata asilimia 5.88 za kura. 

Mwaka 2010 Chadema ilipata asilimia 27.1% na mgombea urais wa chama Wilbrod Peter Slaa na kura 4,627,923 kwa 31.75%.

Mwaka 2015 mgombea wa Chadema alikuwa Edward Ngoyai Lowassa aliyehama CCM na kuhamia Chadema baada ya kukatwa jina lake na kamati kuu ya CCM. John Magufuli alipata kura 8,882,935, sawa na asilimia 58.46 na Lowassa alipata kura 6,072,848, sawa na asilimia 39.97.

Hata hivyo Chadema imekataa matokeo mengi kutokana na mchakato mzima kuwa mikononi mwa Tume ya Uchaguzi isiyo huru. Hatimaye iligoma kushiriki chaguzi zote kwa sababu hiyohiyo.

## Viungo vya nje
* tovuti rasmi 

Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Bakari

**Bakari** inaweza kutaja

*Bakari, wanyama wa kufugwa wanaoitwa kwa kawaida Ng'ombe

*Bakari, kundinyota linaloitwa Bootes kwa Kilatini / Kiingereza
Henry III wa Uingereza

thumb|200px|Henry III (uchoraji mnamo mwaka 1620 ulioongezewa baadaye jina la "Edwardus" kwa kosa)

**Henry III** (1 Oktoba 1207 – 16 Novemba 1272) alikuwa mfalme wa Uingereza mwaka 1216 alipokuwa na umri wa miaka 9. Alitawala kama mfalme wa Uingereza na mkuu wa Eire hadi kifo chake kwenye mwaka 1272. Alimwoa Eleanor wa Provence. Alianzisha majengo katika mtaa wa Westminster mjini London ulioendelea kuwa makao ya serikali ya Uingereza kwa karne nyingi.

Miaka mingi aligombana na makabaila wakubwa juu ya haki za mfalme. Alipaswa kuthibitisha sheria ya Magna Charta na kukubali makao ya bunge ya kwanza ya Uingereza mwaka 1264 iliyokuwa na haki ya kukubali au kukataa kodi.

Jamii:Wafalme na malkia wa Uingereza
Rogue (komiki)

**Rogue** (Kiswahili: *Ayari*) ni mhusika wa ulimwengu wa Marvel Comics. Aliumbwa na mwandishi Chris Claremont na mchoraji Michael Golden, na alijitokeza chapa #10 ya Avengers Annual (Agosti 1981) kama mbovu. Rogue alizaliwa kama mutanti. Kwa njia ya kugusa ngozi, anaweza kufyonza kumbukumbu, nguvu na uwezo wa ziada kutoka kwa wengine.

Jamii:Katuni
Robert Mshengu Kavanagh

**Robert Mshengu Kavanagh** (amezaliwa 1944 mjini Durban) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Pia anatumia jina **Robert Malcolm McLaren**. Hasa anajulikana kwa kuendeleza tamthiliya za nchi za Afrika ya Kusini miaka ya sabini karne iliyopita. Pia alitafsiri na kuhariri mashairi ya Kixhosa.

## Maandishi yake
*''South African People's Play* (mhariri, 1981)
**Theatre and Cultural Struggle in South Africa* (1985)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

## Viungo vya nje
****(en)**'' wasifu ya Kavanagh

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Watu walio hai
Gibson Kente

**Gibson Kente** (1932 - 7 Novemba 2004) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 2003 alitangaza kuwa alipatwa na Ukimwi akafa baada ya mwaka mmoja.

## Maandishi yake
* *How Long* (1973)
* *I Believe* (1974)
* *Too Late* (1975)
* *Sekunjalo* (1987)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2004
Carvin

thumb| Mji wa Carvi
left|60px
**Carvin** ni mji wa Ufaransa.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ufaransa
## Viungo vya nje 
Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Nord-Pas-de-Calais
Kiwiliwili

thumb|200px|Kiwiliwili pamoja na mahali pa ogani mhimu ndani yake
thumb|265x265px|Kiwiliwili
**Kiwiliwili** (*kilatini truncus „gogo“*) ni sehemu kuu ya mwili bila kichwa, shingo, miguu na mikono na mkia. 

## Sehemu kuu za kiwiliwili 
Kiwiliwili hutazamiwa kuwa na sehemu 4 ndani yake (*pamoja na majina ya kilatini yanayotumiwa na matibabu*)
* Kifua (*thorax*) au (*pectus*) 
* Fumbatio (*abdomen*) 
* Fupanyonga (*pelvis*) 
* Mgongo (*dorsum*) 

## Ogani muhimu katika kiwiliwili 
Ogani nyingi muhimu zimo ndani ya sehemu za kiwiliwili, kwa mfano 
* **Kifua** huwa na 
** moyo na 
** mapafu
* **Fumbatio** huwa na ogani za mfumo wa msago kama vile 
** maini yanayotegeneza (bile) ambayo ni lazima kwa msago
** tumbo ambako chakula kinavunjwa na bile
** utumbo mdogo na utumbo mkubwa zinazoondoa lishe kutoka chakula tumboni
** mafigo
** kibofu cha mkojo 
* **Fupanyonga** huwa na
** viungo vya uzazi
* Mgongo huwa na musuli muhimu na hasa
** mifupa ya uti wa mgongo zinapopita neva kati ya viungo na ubongo
Roger Schutz

thumbnail|right|200px|Mtawa Roger Schutz (1991)
**Bruda Roger Schutz** (jina kamili lilikuwa Roger Louis Schütz-Marsauche), aliyezaliwa huko Provence (Uswisi) tarehe 12 Mei 1915 na kuuawa na kichaa huko Taizé (Ufaransa) tarehe 16 Agosti 2005, alikuwa mchungaji aliyejifanya mmonaki na kuanzisha jumuia ya kitawa ya kiekumeni huko Taize ambayo aliiongoza hadi kifo chake.

## Maandishi yake
* ***Livres*** : 
** ''Vivre l'aujourd'hui de Dieu* (1960)
** *L'unité espérance de vie* (1962)
** *Dynamique du provisoire* (1965) 
** *Unanimité dans le pluralisme* (1966)
** *Violence des pacifiques* (1969)
** *Ta fête soit sans fin* (1971)
** *Lutte et contemplation* (1973)
** *Vivre l'inespéré* (1974)
** *Étonnement d'un amour* (1979) 
** *Passion d'une attente* (1985) 
** *Fleurissent tes déserts* (1987) 
** *Son amour est un feu* (1988) 
** *Amour de tout amour* (1990) 
** *En tout la paix du cœur* (1998) 
** *Les Sources de Taizé* (2001) 
** *Dieu ne peut qu'aimer* (2001) 
** *Pressens-tu un bonheur ?* (2005) 
** *Choisir d'aimer – Frère Roger de Taizé 1915-2005* (2006) 

* Pia alichangia : 
** *Taizé comme à une source...*, kilitolewa na Vladimir Sichov, (1989) 
** *Marie, mère des réconciliations* (1987), alikiandika pamoja na Mama Teresa 
** *La prière, fraîcheur d'une source* (1998), alikiandika pamoja na Mama Teresa 
** *Mère Teresa : Une vie où la charité demeure*, Christian Feldmann, (2002) alimoandika dibaji

## Tazama pia
Jumuia ya Taize

## Marejeo 
* Kathryn Spink, *La vie de frère Roger, Fondateur de Taizé*, Seuil (1998) 
* Yves Chiron, *Frère Roger : 1915-2005 : fondateur de Taizé*, Perrin, Paris, 2008, 
* Jean-Claude Escaffit et Moïz Rasiwala, *Histoire de Taizé'', Seuil, (2008)
 
## Viungo vya nje
*Taizé Community
*Brother Roger's funeral - photogalleries 
*Templeton Prize
*Times Online Obituary 
*Memorial Page for Brother Roger at FindaGrave

Jamii:Waliozaliwa 1915
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wanateolojia wa Uswisi
Bata Mzinga

**Mabata mzinga** au **mapiru** (kwa Kiingereza anaitwa *turkey*) ni ndege wakubwa wa jenasi *Meleagris*, jenasi pekee ya nusufamilia Meleagridinae katika familia Phasianidae. Ndege hawa ni wakubwa kabisa kati ya Phasianidae. 

Wanafanana kidogo na bata, wana manyoya ya kahawia,kichwa kisicho na manyoya na shingo yenye ngozi ya makunyazi isiyo na manyoya. Kichwa chao hakina manyoya na kina rangi nyekundu, pinki au ya kijivu. Manyoya yana rangi nyeusi imetayo yenye madoa. 

Hula makokwa, mbegu, beri, mizizi na wadudu, pengine amfibia na watambaachi. 

Jike hutaga mayai 10-14 huku wengine kufikia hadi idadi ya mayai 20, katika shimo la kina kifupi. Makinda hutoka tago katika masaa 12-24.

Spishi moja (*M. gallopavo*) hufugwa kila mahali pa dunia.

## Spishi 
* *Meleagris gallopavo*, Bata Mzinga Mwitu (Wild Turkey)
** *Meleagris g. gallopavo f. domesticus*, Bata Mzinga Kaya (Domesticated Turkey)
* *Meleagris ocellata*, Bata Mzinga Mkia-madoa (Ocellated Turkey)

## Spishi za kabla ya historia 
* *Meleagris californica* (Mwisho wa Pleistocene ya Marekani ya kusi-magharibi)
* *Meleagris crassipes* (Mwisho wa Pleistocene ya Marekani ya kusi-magharibi)
* *Meleagris* sp. (Mwanzo wa Pliocene ya Bone Valley, MMA)
* *Meleagris* sp. (Mwisho wa Pliocene ya Macasphalt Shell Pit, MMA)

## Picha 

File:Meleagris gallopavo Wild Turkey.jpg|Bata mzinga mwitu
File:Meleagris ocellata1.jpg|Bata mzinga mkia-madoa

Jamii:Kuku na jamaa
Mabati

[thumb|220px|Ndege ya [Ju52 imefunikwa kwa mabati]]
**Mabati** ni vipande bapa vya chuma vilivyofunikwa na ganda jembamba la zinki. Yanatumika kwa ujenzi, hasa kwa kufunika paa, lakini pia kwa shughuli nyingine kama kutengeneza kuta za majengo au kwa ajili ya magari. Zinki inazuia kutu isiharibu chuma. 

## Umbo la kawaida
Kuna aina mbalimbali za mabati. Umbo linalotumiwa mara nyingi ni bapa ikiwa na mabonde umbo la viwimbi. Umbo hilo linafanya bati kuwa imara zaidi: halikunjiki kirahisi kwenye mwelekeo wa mabonde yake lakini bado linaweza kuviringishwa.

Umbo hilo lilivumbuliwa huko Uingereza na hatimiliki ilitolewa mwaka 1829 kwa mhandisi Henry Robinson Palmer.

## Faida za ujenzi kwa mabati
Mabati ni mepesi na hubebwa kirahisi. Katika ujenzi faida yake ni gharama ndogo kwa sababu mabati yanafungwa juu ya maunzi ya ubao au feleji. Maunzi yanaweza kujengwa mepesi pia kwa sababu hayana kazi ya kubeba vitu vizito. Pia si gharama kubwa kupeleka vifaa hivyo vyepesi hadi mahali pa kujenga. Wafanyakazi wachache wanaweza kufunga mabati juu ya maunzi ya ndani. Yote hayo hupunguza gharama za ujenzi. 

Hutumiwa kwa ajili ya majengo mbalimbali kama vile kuta na paa vya 
* karakana na viwanda
* zizi la wanyama au ghala za vyakula
* gereji ya magari
* matangi ya maji
* nyumba rahisi za kuishi watu hasa katika mitaa ya vibanda

## Hasara
Hayapendezi kwa ujenzi wa nyumba za watu lakini kutokana na gharama ndogo watu maskini wanayatumia mara nyingi. Hasara ya nyumba hizo ni ukosefu wa kinga dhidi ya joto na baridi kwa sababu metali ya mabati inapitisha joto na baridi haraka. 

Si kifaa cha kudumu sana. Hali halisi zinki juu ya mabati hayawezi kuzuia chuma kushikwa na kutu. Hatari ni hasa mvua asidi au chumvi hewani katika maeneo karibu na bahari na katika mazingira hayo kutu inaonekana baada ya miaka michache. Mabati yanaweza kukingwa zaidi kwa kuyapakia rangi.

## Aina nyingine za vifaa vinavyoitwa mabati
Umbo tofauti ni lile ya trapezi pachasawa ambalo ni imara zaidi.

Bapa kama mabati hutengenezwa pia kwa kutumia feleji au alumini; zinaweza kufunikwa kwa ganda la rangi au plastiki badala ya zinki au juu ya zinki. Kama bapa za plastiki zinapewa umbo la viwimbi wakati mwingine zinaitwa pia "mabati" na kutumiwa vile. 

Umbo la bapa ya viwimbi hutengenezwa pia kwa saruji ya kuimarisha kwa kuiga mfano wa mabati.

## Tanbihi 
Jamii:vifaa
Upplands-Bro

thumb|200px|
thumb|250px|
**Upplands-Bro** ni manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 23,478 (mwaka 2005). 

## Jiografia 
Eneo lake ni 328.4821 km². 

## Viungo vya nje 
* www.upplands-bro.se

Jamii:Miji ya Uswidi
Avesta (Uswidi)

thumb|350px|Ukubwa duniani farasi wa Dala
thumb|250px|
**Avesta** ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 14,738 (mwaka 2005). Mji ulianzishwa 1641 .

## Jiografia 
Eneo lake ni 13.44 km². 

## Viungo vya nje 
* www.avesta.se 

Jamii:Miji ya Uswidi
Rais wa Nigeria

**Rais wa Nigeria** ni mkuu wa dola wa Shirikisho la Jamhuri ya Nigeria na kiongozi wa serikali. Vyeo vyake ni "Rais wa Shirikisho la Jamhuri ya Nigeria" na Amiri Jeshi Mkuu wa jeshi la Nigeria. Rais wa sasa ni Bola Tinubu.

## Masharti
Kila mtu anaweza kuchaguliwa kuwa rais wa Nigeria kama
* yeye ni raia wa Nigeria
* umri wake ni miaka 40 au zaidi
* ni mwanachama wa chama cha kisiasa nchini na kukubaliwa na chama hiki

Kufuatana na katiba anaweza kuhudumia awamu mbili za miaka minne akichaguliwa tena baada ya awamu ya kwanza.

## Madaraka ya rais wa Nigeria
Kufuatana na katiba rais huwa na madaraka yafuatayo:
* kukubali na kutia sahihi sheria zilizopitishwa bungeni
* kurudisha sheria bungeni akiwa na mashaka kama sheria inalingana na katiba
* kupeleka sheria mbele ya mahakama kuu itakayoamua kama inalingana na katiba
* kuitisha bunge kwa makao maalumu kwa shughuli za pekee
* kusimamika maafisa kufuatana na katiba au sheria
* kusimamika kamati za utafiti
* kuitisha kura ya wananchi kulingana na sheria
* kupokea na kutambua mabalozi wa nchi za nje
* kusimamika mabalozi
* kusamehe wakosaji waliohukumiwa na mahakama

## Orodha ya wakuu wa dola na maraisi wa Nigeria
Katika orodha ifuatayo kuna majina ya watu waliokuwa wakuu wa dola nchini Nigeria tangu uhuru katika mwaka 1960:

## Viungo vya Nje 
* Liste mit Porträts
Jamii:Siasa ya Nigeria
Jamii:Viongozi wa Afrika
Goodluck Jonathan

**Goodluck Ebele Azikiwe Jonathan** (alizaliwa 20 Novemba 1957) alikuwa rais wa Nigeria tangu Januari 2010. Awali hakuchaguliwa lakini alikabidhiwa madaraka akiwa makamu wa rais mgonjwa Umaru Yar'Adua aliyemtangulia na baada ya kifo chake aliapishwa kama rais. Katika uchaguzi wa kitaifa wa Aprili 2011 alirudishwa madarakani.

## Elimu na maisha ya awali
Jonathan alizaliwa katika familia ya Wakristo wa kabila ya Ijaw kwenye delta ya mto Niger. Alisoma shule za msingi Otuoke na Oloibiri na tangu 1971 shule ya sekondari ya Mater Dei mjini Imiringi. 1975 hadi 1977 alifanya kazi ya idara ya ushuru na kodi. 1977 akajiandikisha kama mwanafunzi wa Chuo Kikuu cha Port Harcourt katika idara ya zoolojia. Baada ya kumaliza kwa digrii ya bachela alifanya kazi ya ualimu wa shule mjini Iresi. Aliendelea kusoma Chuo Kikuu hadi kupata digrii za MSc na daktari ya falsafa katika zoolojia. 1993 alikuwa makamu wa mkurugenzi wa kamati ya maendeleo ya maeneo ya kutoa mafuta Nigeria akiwajibika kwa mambo ya kuhifadhi mazingira. 1998 aliingia katika siasa.

Jonathan amemwoa Patience Faka Jonathan akiwa na watoto 2 

## Maisha ya kisiasa
### Gavana wa jimbo la Bayelsa
Jonathan alijiunga na chama cha People's Democratic Party (PDP) mwaka 1998.

### Makamu wa rais
Mwezi wa Desemba 2006 mgombea wa urais Umaru Yar'Adua alimchagua Jonathan kama makamu wake kabla ya uchaguzi wa kitaifa wa 2007.  Kabla ya kura Jonathan alishambuliwa na wanamgambo tarehe 20 Aprili 2007 waliojaribu kumwua bila kufanikiwa. 

Baada ya ushindi wa Yar'Adua Jonathan alikuwa makamu wa rais kuanzia tarehe 29 Mei 2007.

### Urais
Raisi Yar'Adua aligonjeka 2009 akaondoka nchini kwenda Saudia kwa matibabu. Baada ya rais Yar'dua kukaa miezi mfululizo katika hospitali nchini Saudia mahakama kuu ilimpa madaraka ya rais. Yar'Adua alipoaga dunia tarehe 5 Mei 2010 Jonathan aliapishwa siku iliyofuata kuwa rais wa 14 wa Nigeria.

Alimteua aliyewahi kuwa gavana wa jimbo la Kaduna kuwa makamu wake. 

Jonatahan aligombea urais katika uchaguzi wa  16 Aprili 2011 aliposhinda katika awamu ya kwanza kwa kupata kura 22,495,187 na angalau robo ya kura zote katika theluthi mbili za majimbo ya Nigeria. Mpinzani wake mkuu Buhari wa CPC alipewa kura 12,214,853 pekee. Watazamaji wa kimataifa walitangaza uchaguzi kuwa huru na kweli.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Gavana

[thumb|Gavana [Arnold Schwarzenegger wa jimbo la Kalifornia akiongea na rais wa Marekani George W. Bush tarehe 16 Oktoba 2003.]]
**Gavana** (kutoka Kiingereza *governor* yaani "mwenye kutawala"") ni cheo cha kiongozi wa kisiasa au wa kiutawala kwenye ngazi mbalimbali.

## Gavana kama waziri mkuu wa jimbo katika shirikisho 
Kuna nchi ambako gavana ni mtendaji mkuu wa serikali katika dola la shirikisho au jimbo. Kwa mfano katika Marekani ina madola 50 ndani yake na kila moja huwa na gavana kama mkuu wa serikali ya kidola. 

Cheo hiki kinalingana na waziri mkuu wa sehemu ya nchi yenye kiwango cha kujitawala na bunge lake pamoja na serikali ya kieneo, kwa mfano waziri mkuu wa jimbo la Afrika Kusini au Ujerumani. 

## Gavana kama mtendaji mkuu wa mkoa 
Katika nchi kama Japani au Indonesia watendaji wakuu wana cheo cha gavana wakichaguliwa na wananchi na kuwajibika kwa wananchi, hata kama madaraka ya mikoa yao hayalingani na jimbo au dola la shirikisho.

Katika nchi nyingine magavana ni maafisa wa serikali kuu wanaoteuliwa na rais wa taifa au waziri wake kuwa watendaji wakuu katika mkoa. Hawawajibiki kwa wananchi wa eneo lao bali kwa serikali kuu. Mfano ni gavana katika Urusi. Nafasi hii inalingana na ile ya mkuu wa mkoa katika Kenya au Tanzania tangu zipate uhuru. 

[thumb|Gavana Mwingereza wakati wa [ukoloni (Australia 1913).]]
## Gavana wa koloni na katika Jumuiya ya Madola 
Ugavana ulikuwa cheo cha kihistoria kutoka zamani ya ukoloni kwa mkuu wa koloni anayewakilisha serikali kuu na kuwa mkuu wa serikali katika koloni. 

Cheo hiki kimebaki katika Jumuiya ya Madola ambako nchi nyingi zinamkubali malkia (au mfalme) wa Uingereza kama mkuu wa dola na yeye anawakilishwa katika nchi hizo na afisa mwenye cheo cha "gavana mkuu".

## Gavana katika kampuni ya umma na taasisi 
Katika nchi zinazotumia Kiingereza kuna pia maafisa wanaoitwa gavana nje ya siasa. 
* mtendaji mkuu wa benki kuu mara nyingi huitwa gavana
* katika Uingereza wasimamizi wa magereza huitwa "prison governor"
* wasimamizi wa kimkoa wa shule wakati mwingine wanaitwa "school governor"
* taasisi mbalimbali wanasimamiwa mara nyingi na "board of governors" 

## Tazama pia
* liwali

Jamii:Siasa
Emirati

**Emirati** (kutoka Kiarabu: **إمارة**) ni nchi inayotawaliwa na emir au amiri ambaye ni mtawala kama mtemi anayerithi cheo chake kama mfalme lakini cheo hicho hutazamwa si sawa na mfalme. 

Jina hilo lenye asili ya Kiarabu ni kawaida katika utamaduni wa Kiislamu. Falme za Kiarabu zinajiita "emirati" kwa lugha ya Kiarabu.
 
Wakati mwingine neno hilo linataja sehemu ya nchi tu kama inaongozwa na mtu wa familia ya kifalme wa nchi mwenye cheo cha amiri, kama mikoa ya Saudia.

Katika historia watawala wa emirati kadhaa walibadilisha cheo chao kuwa mfalme au sultani.

## Emirati za kujitawala 
* Kuwait
* Qatar
* Falme za Kiarabu

## Emirati za kihistoria 
* Emirati ya Tiflis
* Emirati ya Sicilia, Sicilia 965-1072
* Emirati ya Granada, Hispania 1228-1492
* Emirati ya Trarza, Mauritania 1640-1910
* Emirati ya Afghanistan, Afghanistan 1996 - 2001
* Az Zubayr
* Bahrain, imekuwa ufalme mwaka 2002
Msafsafi

**Misafsafi** (kutoka Kiarabu: ***صفصاف***; Kilatini: ***Salix***) ni familia ya miti fulani imeayo kando ya maji mengi katika Nusudunia ya Kaskazini. Misafsafi inayojulikana sana ni Msafsafi wa Babeli (*Salix babylonica*) kutoka Uchina na Msafsafi Mweupe (*Salix alba*) kutoka Ulaya.

## Spishi
***Salix***, Msafsafi (Willow)

**Salix acutifolia*, Msafsafi Majani-marefu (Long-leaved Violet Willow) 
**Salix alba*, Msafsafi Mweupe (White Willow) 
**Salix amygdaloides*, Msafsafi Majani-fyulisi (Peachleaf Willow) 
**Salix arctica*, Msafsafi wa Aktiki (Arctic Willow) 
**Salix atrocinerea*, Msafsafi Majivu (Grey Willow) 
**Salix aurita*, Msafsafi-masikio (Eared Willow) 
**Salix babylonica*, Msafsafi wa Babeli (Babylon Willow au Peking Willow) 
**Salix bebbiana*, Msafsafi wa Bebb (Bebb's Willow or Beaked Willow) 
**Salix bonplandiana*, Msafsafi wa Bonpland au Ahwehote (Bonpland Willow au Ahuejote) 
**Salix boothii*, Msafsafi wa Booth (Booth's Willow) 
**Salix breweri*, Msafsafi wa Brewer (Brewer's Willow) 
**Salix caprea*, Msafsafi Mkuu (Great Willow au Pussy Willow) 
**Salix caroliniana*, Msafsafi wa Pwani (Coastal Plain Willow) 
**Salix cinerea*, Msafsafi Kijivu (Grey Willow) 
**Salix cordata*, Msafsafi-mchanga (Sand Dune Willow) 
**Salix delnortensis*, Msafsafi wa Del Norte (Del Norte Willow) 
**Salix discolor*, Msafsafi wa Amerika (American Willow) 
**Salix drummondiana*, Msafsafi wa Drummond (Drummond's Willow) 
**Salix eastwoodiae*, Msafsafi wa Eastwood (Eastwood's Willow) 
**Salix exigua*, Msafsafi Majani-madogo (Narrowleaf Willow) 
**Salix gooddingii*, Msafsafi Mweusi wa Goodding (Goodding's Black Willow) 
**Salix herbacea*, Msafsafi Mdogo (Dwarf Willow) 
**Salix hookeriana*, Msafsafi wa Hooker (Hooker's Willow) 
**Salix laevigata*, Msafsafi Mwekundu (Red Willow) 
**Salix lutea*, Msafsafi Manjano (Yellow Willow) 
**Salix matsudana*, Msafsafi wa Uchina (Chinese Willow) 
**Salix mucronata*, Msafsafi wa Afrika Kusini (Safsaf Willow) 
**Salix myrtilloides*, Msafsafi wa Bwawa (Swamp Willow) 
**Salix nigra*, Msafsafi Mweusi (Black Willow) 
**Salix pentandra*, Msafsafi-mbei (Bay Willow) 
**Salix planifolia*, Msafsafi Majani-Almasi (Diamondleaf Willow) 
**Salix polaris*, Msafsafi wa Ncha ya Kaskazini (Polar Willow) 
**Salix prolixa*, Msafsafi wa MacKenzie (MacKenzie's Willow) 
**Salix purpurea*, Msafsafi Urujuani (Purple Willow) 
**Salix tetrasperma*, Msafsafi wa Uhindi (Indian Willow) 
**Salix triandra*, Msafsafi Majani-malozi (Almond-leaved Willow) 
**Salix viminalis*, Msafsafi wa Kawaida (Common Osier) 

Jamii:Mwenda-usiku na jamaa
Jamii:Miti
Elimu Mitaani.com

"**Elimu Mitaani.com**" ni wimbo uliombwa na kutungwa na msanii wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Dknob. Wimbo unatoka katika albamu yenye jina sawa na la wimbo. Wimbo ulitayarishwa na Miikka Mwamba kupitia studio za Kokwa Records. Wimbo ulitolewa kunako mwaka 2003. 

## Wimbo na mashairi
Sehemu kubwa ya wimbo inahusu mahusiano ya Dknob na maisha ya mtaa jinsi baadhi ya watu wanavyomchukulia sivyo. Anasisitiza itolewe elimu ya mitaani, kwani, ni bora kushinda almasi. Kipande kingine anamsema: hata mitaani tulipozaliwa huwa wanasema tu, sema tu, na ndiyo maana anawaharibu dada zao na tuition wanatega. Hapa anamaanisha kwamba kuna watu wengine hupenda kuona wenzao wakishindwa katika majaribio yao ya maisha na yule aliyeharibiwa akigundua fulani ndiye aliyedanya, basi na yeye analipiza kisasi kwa namna yake (ndiyo maana anasema ninawaharibu dada zao na tuition wanatega). Menginye anasisitiza juu ya kuwasaidia watoto wa mitaani. Wimbo huu hunoenakana kama ndiyo nembo iliyotoa Dknob pangoni. Ijapokuwa kulikuwa na nyimbo zingine awali zilitoka kama vile Kibongo Stance, Usiniache, na nyingine nyingi tu.

## Marejeo
Jamii:Nyimbo za 2003
Jamii:Nyimbo za Dknob
Kelly Rowland

**Kelly Rowland** (Jina lake kamili ni  **Kelendria Trene Rowland)** ni mwigizaji, mchezaji wa ngoma, mwanamtindo na aliyekuwa mwimbaji wa kikundi cha wanamuziki mashuhuri kiitwacho « Destiny’s Child ». Alikulia na kuzaliwa Marekani, tarehe 11 Februari 1981.

Simply Deep ni albamu yake ya kwanza na ilitolewa mwaka 2002. Ilikuwa na nyimbo kama Train on a Track, Stole na Dilemma ambayo ilichukua nafasi 64 kwenye orodha ya nyimbo 100. Katika mwaka 2006 albamu hii ilifuatiwa na Ms.Kelly. Albamu yake ya mwisho (ambayo jina lake bado haijulikani) itatolewa mwaka 2011. Ina nyimbo kama When love takes over uliyomfanya Rowland apewe tuzo ya Grammy moja na Commander. Rowland alishiriki na David Guetta katika kutayarisha nyimbo mbili hizo.

Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Waimbaji wa Marekani
Balbu

**Balbu** *(pia:* **globu***; kutoka Kiing. light bulb au light globe)* ni kifaa cha kutolea nuru ikiwashwa yaani wakati umeme unapitishwa ndani yake.  Hutumiwa kama sehemu ya kifaa kikubwa zaidi kama taa ya umeme. 

Balbu hufanya kazi yake kwa kipindi fulani tu baadaye inakwisha inahitaji kubadilishwa. Wakati wa kutoa nuru inashika joto na kwa balbu zenye uzi joto hii huwa na kiwango cha kumwumiza mtu anayeigusa. Ikibadilishwa ni lazima kuangalifu maana inawezekana kupigwa na umeme kama mtu anagusa soketi yaani upande wa taa inayoshika balbu. 

## Muundo ya balbu yenye waya
Balbu ya kutolea nuru iligunduliwa katika karne ya 19. Awali waya nyembamba ya platini iliwekwa ndani ya gimba la kioo lililoondolewa hewa yote; wakati umeme ulipitishwa kwenye waya hii ilipashwa joto hadi kutoa nuru.  Balbu za kwanza hazikudumu muda mrefu kwa hadi Thomas Edison alifauli kuziboresha kwa kutumia nyaya za kaboni au aloi mbalimbali za metali na kujaza balbu kwa gesi kama arigoni au nitrojeni iliyozuia kuharibika haraka kwa nyaya za kung'aa. Tangu wakati wake taa za umeme zilianza kusambaa kote duniani zikabadilisha maisha ya watu kwa kuwapa uwezekano wa kuangaza nyumba na barabara wakati wowote kwa gharama ndogo.