Waovambo

**Waovambo** ni kundi la kikabila inalopatikana kusini mwa Angola, hasa katika mikoa ya Cunene na sehemu za mkoa wa Cuando Cubango. Wanazungumza lugha ya Oshiwambo, ambayo ni sehemu ya familia ya lugha za Kibantu. Waovambo wa Angola wana uhusiano wa karibu wa kihistoria, kiutamaduni, na kilugha na Waovambo wa Namibia, ambao ni miongoni mwa makabila makubwa nchini humo.

Jamii hizi mbili zilitenganishwa na mipaka ya kikoloni iliyowekwa na Wareno na Wajerumani katika karne ya 19, lakini bado zinaendeleza mahusiano ya kifamilia na kitamaduni kupitia mpaka wa Angola na Namibia. Waovambo wa Angola mara nyingi hushirikiana na ndugu zao wa Namibia katika shughuli za kijamii, biashara, na tamaduni za jadi, na baadhi ya familia huishi pande zote mbili za mpaka.

## Historia 
Waovambo wa Angola ni sehemu ya jamii pana ya Waovambo wa kusini mwa Afrika, ambao kihistoria walihamia kutoka maeneo ya Kati ya Afrika kuelekea kusini katika karne za nyuma. Uhamaji wao ulitokana na sababu mbalimbali, ikiwemo kutafuta ardhi yenye rutuba, maji, na mazingira salama ya kuishi. Katika Angola, walijikita hasa katika mkoa wa Cunene, wakianzisha vijiji na jamii zenye mfumo wa ukoo wa baba.

Katika kipindi cha ukoloni wa Kireno, Waovambo walihifadhi kwa kiasi kikubwa tamaduni zao za jadi, ingawa walikumbana na changamoto za kiutawala na kiuchumi. Baadhi yao walihusishwa na kazi za shamba au walihamia Namibia kwa ajili ya kazi za migodini na mashambani. Mipaka ya kikoloni iliyowekwa na Wareno na Wajerumani iliwatenganisha na ndugu zao wa Namibia, lakini mahusiano ya kifamilia na kitamaduni yaliendelea.

## Sifa za Kijamii na Kitamaduni 
Waovambo wa Angola wana utamaduni wa kipekee unaojikita katika mfumo wa ukoo, mila za kilimo, na imani za jadi. Jamii yao huishi kwa mshikamano wa kifamilia, ambapo ukoo wa baba huongoza katika masuala ya urithi na uongozi wa kijamii. Kilimo cha mazao kama mahindi, mtama, na maharagwe ni shughuli kuu ya kiuchumi, pamoja na ufugaji wa ng’ombe na mbuzi.

Muziki wa jadi, ngoma, na mavazi ya asili ni sehemu muhimu ya utambulisho wao wa kitamaduni. Imani za jadi kuhusu mizimu na roho za mababu bado zina nafasi, ingawa dini ya Kikristo imeenea kupitia misheni za kikoloni. Lugha yao kuu ni Oshiwambo, ambayo ina lahaja mbalimbali zinazofanana na zile zinazozungumzwa na Waovambo wa Namibia.

## Nafasi ya Waovambo katika Historia ya Angola 
Ingawa Waovambo si miongoni mwa makabila makubwa ya Angola, wamekuwa na mchango wa kipekee katika historia ya kusini mwa nchi. Wamehusika katika harakati za kijamii na kiuchumi, hasa kupitia uhusiano wao wa mpakani na Namibia. Baadhi ya Waovambo walishiriki katika harakati za ukombozi wa Angola, wakitoa msaada wa kijamii na kiintelijensia kwa vikundi vya wapigania uhuru.

Katika kipindi cha baada ya uhuru, Waovambo wameendelea kushiriki katika maendeleo ya mikoa ya kusini, wakihusika katika kilimo, biashara ndogo, na ujenzi wa jamii. Mahusiano yao ya mpakani yamechangia pia katika ushirikiano wa kikanda kati ya Angola na Namibia.

## Demografia 
Waovambo wa Angola wanapatikana kwa wingi katika mkoa wa Cunene, na kwa kiasi kidogo katika Cuando Cubango na Huila. Ingawa takwimu rasmi kuhusu idadi yao ni nadra, makadirio ya kihistoria yanaonyesha kuwa ni miongoni mwa makabila ya wastani kwa idadi nchini Angola. Wengi wao huishi vijijini, wakijishughulisha na kilimo na ufugaji, ingawa baadhi wamehamia mijini kwa ajili ya elimu na ajira.

Lugha ya Oshiwambo ni kiashiria muhimu cha utambulisho wao, na mara nyingi hutumika katika mawasiliano ya kijamii na kidini. Jamii ya Waovambo inaendelea kuwa sehemu ya mseto wa kikabila wa Angola, ikichangia katika utofauti wa tamaduni na lugha nchini humo.

## Marejeo
Jamii:AfroCrowd 2025
Jamii:Makabila ya Angola