open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wilaya ya Nachingwea

[thumb|250px|Mahali pa Nachingwea (kijani cheusi) katika [mkoa wa Lindi (kijani) na Tanzania kwa jumla.]] 
**Wilaya ya Nachingwea** ni kati ya wilaya za Mkoa wa Lindi, yenye postikodi inayoanzia namba **653**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa wilaya ya Nachingwea Mjini walihesabiwa 233,655 . 
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 162,081 .

Wilaya hii imepakana na wilaya za Ruangwa upande wa kaskazini, Lindi Vijijini upande wa mashariki, halafu na mikoa ya Mtwara na Ruvuma upande wa kusini.

Nachingwea kuna hospitali, Chuo cha Ualimu, shule za sekondari 3 na za msingi 81 wilayani.

Eneo hili lilikuwa sehemu ya mradi wa karanga wakati wa ukoloni wa Uingereza.

Kuna madini ya nikeli katika Nachingwea na kampuni ya IMX Resources NL (zamani Goldstream Mining) kutoka Australia imeanzisha kampuni "Continental Nickel" ya kuchimba nikeli hiyo lakini hadi mwaka 2008 bado ilikuwa ikitafuta pesa kwenye soko la hisa la Kanada.

## Asili ya Nachingwea
Neno Nachingwea asili yake ni mti mmoja uliokuwa ukiitwa Ngwea. Wakazi wa makao makuu ya wilaya ya Nachingwea, wakati huo Ruponda, walikuwa wakienda kuchota maji chini ya mti wa Ngwea, kwa hiyo walikuwa wakisema Nachi Ngwea wakimaanisha naenda kwenye Ngwea, maana yake naenda kuchota maji kwenye ngwea. Ndipo jina hilo likashika kasi na kuwa Nachingwea ya leo. 

## Viungo vya Nje
*Ramani ya kijiolojia ya Nachingwea inayoonyesha mahali na barabara 
*Picha za Nachingwea kwa Flikr

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea
Liwale

**Wilaya ya Liwale** ni wilaya moja ya Mkoa wa Lindi. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 75,546 https://web.archive.org/web/20031217232957/http://www.tanzania.go.tz/census/census/districts/liwale.htm.

Wenyeji wa sehemu hii ni hasa Wangindo.

Wakati wa ukoloni wa Kijerumani Liwale ilikuwa sehemu ya Mkoa wa Kilwa. Liwali kulikuwa na boma ikiwa mahali pa ofisi ndogo (jer. Bezirksnebenstelle) ya Mkoa wa Kilwa. Boma la kwanza lilishambuliwa na  kuharibika wakati wa vita ya Majimaji. Barabara ya kwanza ilijengwa wakati wa Wajerumani ikaunganisha Liwali na Kilwa, 

## Marejeo
L
Wilaya ya Newala Vijijini

[thumb|250px|Mahali pa Newala (kijani) katika [mkoa wa Mtwara.]] 
**Wilaya ya Newala** ni moja ya wilaya za Mkoa wa Mtwara. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 205,492.

Wilaya hii imepakana na Wilaya ya Masasi upande wa magharibi na kaskazini, wilaya ya Tandahimba upande wa mashariki na kaskazini, mto Ruvuma na Msumbiji kwa kusini. Newala imepakana kwa karibu kabisa na nchi ya Msumbiji ambapo mto Ruvuma ndio unaotenganisha wilaya ya Newala na nchi ya Msumbiji.

Wakazi walio wengi ni Wamakonde, pamoja na Wayao.

Idadi kubwa ya wakazi wa wilaya ya Newala ni wakulima na zao kuu la biashara ni korosho.

Mnamo mwaka 2015 maeneo ya Newala mjini yalipewa halmashauri ya pekee na hivyo kutengwa na Wilaya ya awali.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Tovuti rasmi ya Newala District Council

N
Wilaya ya Tandahimba

[thumb|250px|Mahali pa Tandahimba (kijani) katika [mkoa wa Mtwara.]] 
**Wilaya ya Tandahimba** ni wilaya moja ya Mkoa wa Mtwara. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 227,514  Wengi wao ni Wamakonde.

Eneo la wilaya lina kilomita za mraba 1,894. 

 
## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Ramani ya wilaya ya Tandahimba 
*Tovuti ya Halmashauri ya Wilaya ya Tandahimba 

T
Wilaya ya Mtwara Vijijini

[thumb|250px|Mahali pa Mtwara Vijijini (kijani) katika [mkoa wa Mtwara.]] 
**Wilaya ya Mtwara Vijijini** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Mtwara. 

Wilaya hii imepakana na Msumbiji upande wa kusini, Wilaya ya Tandahimba upande wa magharibi, Mkoa wa Lindi upande wa kaskazini na Mtwara Mjini pamoja na Bahari Hindi upande wa Mashariki. 

Eneo la wilaya ni kilomita za mraba 3,597 km². Mto mkubwa ni Ruvuma ambao ni pia mpaka wa Msumbiji.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 158,504 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 228,003  waishio humo. 	

Wakazi walio wengi ni Wamakonde na Wamakua. 

## Marejeo
M
Bagamoyo

thumb|Bagamoyo
thumb|msikiti wa kale bagamoyo
thumb|Magofu ya majengo ya kale bagamoyo
**Bagamoyo** ni jina la
*Mji wa Bagamoyo ambao ni makao makuu ya
*Wilaya ya Bagamoyo.
*Bagamoyo (Korogwe) ni kata ya Wilaya ya Korogwe Mjini, Tanzania
* Bagamoyo (Rungwe) ni kata ya Wilaya ya Rungwe, Tanzania

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Gran Canaria

thumb|250px|Mahali pa Gran Canaria
250px|thumb|Gran Canaria kutoka angani
**Gran Canaria** ni kisiwa cha Kihispania kwenye funguvisiwa la Visiwa vya Kanari katika bahari ya Atlantiki mbele ya mwambao wa Afrika ya Magharibi.

Mji mkuu pia mji mkubwa ni Las Palmas de Gran Canaria kaskazini mwa kisiwa.

Uchumi wa Gran Canaria kama wa funguvisiwa lote unategemea hasa utalii. Kusini mwa kisiwa kuna kitovu cha utalii kwenye sehemu za Maspalomas na Playa Inglis.

## Jiografia 
Kisiwa kina umbo la duara lenye kipenyo cha km 45&nbsp; na eneo la km² 1,560. Idadi ya wakazi ni mnamo 800,000. 

Gran Canaria ipo kati ya visiwa vya jirani vya Tenerife na Fuerteventura kwenye 28° 0' N na 15° 35' W. 
Mahali pa juu ni volkeno ya Pico de las Nieves yenye kimo cha mita 1,949 juu ya UB.

Jamii:visiwa vya Atlantiki
Jamii:Visiwa vya Kanari
Jamii:visiwa vya Hispania
Wilaya ya Mtama

[thumb|250px|Mahali pa Lindi Vijijini (kijani) katika [mkoa wa Lindi.]] 
**Wilaya ya Mtama** ni wilaya moja ya Mkoa wa Lindi. Hadi maka 2019 iliitwa **Lindi Vijijini**. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 215,764 . Misimbo ya posta huanza kwa namba **652**.

Mwaka 2019 rais Magufuli aliagiza makao makuu yajengwe Mtama na wilaya iitwe pia Mtama. 

## Marejeo
L
Wilaya ya Bagamoyo

[thumb|250px|Mahali pa Wilaya ya Bagamoyo (kijani cheusi) katika [mkoa wa Pwani (kijani) na Tanzania kwa jumla kabla haijamegwa ili kuanzisha wilaya ya Chalinze.]] 
**Wilaya ya Bagamoyo** ni wilaya mojawapo za Mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba ** 61300**. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 230,164, waliongezeka hadi kuwa 311,740 wakati wa sensa ya mwaka 2012.  Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 205,478 .

Makao makuu ni mji wa kihistoria ya Bagamoyo.

## Marejeo
B
Wilaya ya Kibaha Vijijini

[thumb|250px|Mahali pa Kibaha (kijani cheusi) katika [mkoa wa Pwani.]] 
**Wilaya ya Kibaha** ni wilaya katika Mkoa wa Pwani nchini Tanzania yenye postikodi namba **61200 **. 

Mwaka 2012 wilaya hii iligawiwa kuwa wilaya mbili za pekee, Kibaha Vijijini pamoja na ile ya Kibaha Mjini.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya ya Kibaha Vijijini ilihesabiwa kuwa 70,209 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 123,367 .

## Marejeo
K
Mkuranga

[thumb|Wilaya ya Mkuranga ([nyekundu) kati ya nyingine za mkoa wa Pwani.]]
**Mkuranga** ni mji mdogo na makao makuu ya Wilaya ya Mkuranga katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61501**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata hiyo walihesabiwa 46,867 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 25,847  walioishi humo.  

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Mkuranga Governance Baseline (USAID) 
 
 
Jamii:Wilaya ya Mkuranga   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Wilaya ya Rufiji

thumb|Mkoa wa Pwani na Wilaya ya Rufiji.
**Wilaya ya Rufiji** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Pwani yenye postikodi namba **61600**. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 92,602 , walioongezeka kuwa 217,274 wakati wa sensa ya mwaka 2012. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 159,906 .

Wilaya ya Rufiji imegawanyika sehemu mbili, visiwani na bara: wenyeji wa visiwani ni wa kabila la Wanyagatwa na walio bara ni Wamatumbi, Warufiji na Wandengereko. Wenyeji wa visiwani wanajishughulisha sana na uvuvi, kilimo cha mnazi na kupika chumvi, wakati wale wengine wanajishughulisha sana na mazao ya vyakula kama vile mpunga, mahindi n.k. 

Makao makuu ya wilaya yanapatikana Utete.

## Marejeo
R
Biharamulo

thumb|Eneo la Wilaya ya Biharamulo ndani ya Mkoa wa Kagera.
**Biharamulo Mjini** ni kata ya Wilaya ya Biharamulo katika Mkoa wa Kagera, Tanzania, yenye postikodi namba **35601** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 27,432 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 24,573 waishio humo.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* [Picha(https://sw.wikipedia.org/wiki/Picha) za Biharamulo kwenye miaka ya 1950]

Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Biharamulo
Jamii:Miji ya Tanzania
Bukoba Vijijini

[thumb|250px|Mahali pa Bukoba Vijijini (kijani) katika [mkoa wa Kagera.]] 
**Wilaya ya Bukoba** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Kagera yenye postikodi namba **35200** . 

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 289,697  . Mwaka 2007 wilaya mpya ya Misenyi iliundwa kutokana na maeneo ya awali ya Bukoba vijijini. Hata hivyo, katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 322,448 .

## Marejeo
B
Wilaya ya Kinondoni

[thumb|250px|Mahali pa Kinondoni (kijani cheusi) katika [mkoa wa Dar es Salaam.]]thumbnail|right|280px|Picha ya angani ya Wilaya ya Kinondoni mnamo mwaka 2015. 
**Wilaya ya Kinondoni** ni mojawapo ya wilaya 5 za Mkoa wa Dar es Salaam yenye postikodi namba **14000**. Kwa lugha nyingine ni manispaa ndani ya jiji la Dar Es Salaam. 

Eneo lake ni sehemu za kaskazini za jiji. Kinondoni inaanza upande wa pwani kwenye Selander Bridge juu ya mto Upanga (pia: Msimbazi Creek) na kuendelea kupitia rasi ya Msasani, Kunduchi hadi Mbweni pamoja na hoteli za kitalii zilizopo sehemu hizo.

Barani inaelekea kuvukia barabara ya Morogoro hadi Mbezi na Kibamba. Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kipo ndani ya manispaa hii.

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Kinondoni ilihesabiwa kuwa 1,775,049 . Baada ya wilaya kumegwa, katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 982,328 .

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Halmashauri ya Manisipaa ya Kinondoni (pamoja na ramani, takwimu n.k. 

K

Jamii:Dar es Salaam
Wilaya ya Ilala

ya sehemu ya Ilala.]]
 kuu za kitovu cha jiji.]] 
**Wilaya ya Ilala** (**Dar es Salaam City**) ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania, yenye postikadi namba **12000**. Upande wa kaskazini na kaskazini-mashariki imepakana na wilaya ya Kinondoni na ya Ubungo, upande wa magharibi imepakana na Wilaya ya Ubungo, kusini imepakana na Wilaya ya Temeke.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 634,924. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 1,649,912 .

Eneo lake ni km² 273, likijumlisha kitovu cha kihistoria cha jiji la Dar es Salaam ambako kuna ofisi nyingi za serikali pamoja na kampuni kubwa na maduka. Nafasi ya kitovu chenyewe ni Sanamu ya Askari; mitaa mingine maarufu ni Kariakoo, Buguruni, Kivukoni na kando yake iko Pugu.

## Marejeo
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Dar es Salaam
Jamii:Wilaya ya Ilala
Jamii:Dar es Salaam
Wilaya ya Temeke

[thumb|250px|Mahali pa Temeke (kijani cheusi) katika [mkoa wa Dar es Salaam.]] 
**Wilaya ya Temeke** ni wilaya mojawapo kati ya 5 za Mkoa wa Dar es Salaam nchini Tanzania yenye postikodi namba **15000**.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 1,368,881 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 1,346,674 .

## Marejeo
T
Jamii:Wilaya ya Temeke
Jamii:Dar es Salaam
Wilaya ya Wete

[thumb|250px|Mahali pa Wete katika [mkoa wa Pemba Kaskazini.]] 
**Wilaya ya Wete** ni wilaya iliyopo katika Mkoa wa Pemba Kaskazini yenye postikodi namba **75100**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 148,712 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa ni 107,916. 

## Marejeo
W
Micheweni

**Micheweni** ni kata ya wilaya ya Micheweni katika Mkoa wa Pemba Kaskazini, Tanzania, yenye postikodi namba **75200**. 

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 3,705 . Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa kata hiyo ilihesabiwa kuwa 9,135 .

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Pemba Kaskazini
Jamii:Wilaya ya Micheweni
Wilaya ya Mkoani

[thumb|250px|Mahali pa Mkoani (kijani) katika [mkoa wa Pemba Kusini.]] 
**Wilaya ya Mkoani** ni wilaya mojawapo kati ya 2 za Mkoa wa Pemba Kusini, yenye postikodi namba **74100**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 135,052 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ilihesabiwa kuwa 97,867. 

## Marejeo
M
Wilaya ya Kusini, Unguja

[thumb|250px|Mahali pa Kusini (kijani) katika [mkoa wa Unguja Kusini.]] 
**Wilaya ya Kusini** ni wilaya moja ya Mkoa wa Unguja Kusini yenye postikodi namba **72100**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 63,156 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilikuwa na jumla ya wakazi 39,242 ambapo 19,342 ni wanaume na 19,900 ni wanawake. .

## Marejeo
K
Karagwe

**Karagwe** ni eneo la kihistoria ya Tanzania ya kaskazini magharibi upande wa magharibi wa Ziwa Viktoria Nyanza karibu na mpaka wa Burundi.

Sehemu kubwa ya eneo hili leo ni wilaya ya Karagwe katika Mkoa wa Kagera. 

Kihistoria ilikuwa utemi au ufalme mdogo. Hakuna historia ya kimaandishi lakini watawala wake wanakumbukwa tangu karne ya 15. 

Wapelelezi Wazungu wa karne ya 19 na wakoloni Wajerumani  walikuta eneo lililokaliwa na wakulima Wanyambo waliotawaliwa na wafugaji Wahima . 

Wakati wa ukoloni wa Kijerumani ikulu ya mtemi ilipatikana huko Bweranyange 

Wanyambo wa Karagwe walijua teknolojia ya kufuma si chuma tu, bali feleji pia.

## Watawala wa Karagwe
Watawala wa Karagwe walikuwa na cheo cha "Umugabe". Nasaba ilianzishwa mnamo mwaka 1450 na mtemi Ruhanda I aliyeitwa pia Bunyambo.

:1675 - 1700                Ruhinda V
:1700 - 1725                Rusatira
:1725 - 1750                Mehinga
:1750 - 1775                Kalemera I Ntagara Bwiragenda        (d. 1775)
:1775 - 1795                Ntare V "Kiitabanyoro"  
:1795 - 1820                Ruhinda VI Orushongo "Lwanyabugondo" (b. 1777 - d. 1820)
:1820 - 1853                Ndagara I "Luzingamcucu lwa nkwanzi"
:1853 - 1881                Rumanyika I Rugundu
:1882 - 1886                Ndagara II Nyamkuba
:1886 - 1893                Kalemera II Kanyenje
:1886 - 1893                Kakoko -Regent
:1893 - 1914                Ntare VI
:1914 - 1916                Kahigi -Regent
:1916 - 1939                Daudi Rumanyika II                  
:1939 - 1962 - 9.12.         B. Itogo Ruhinda VII 

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Karagwe Kingdom, fortuneofafrica.com, imeangaliwa 16-09-2015 
*Karague, chapter VIII in A Walk Across Africa, by James Augustus Grant, 1864
Muleba

280px|thumb|Ramani ya Muleba mjini
**Muleba** ni mji mdogo na makao makuu ya wilaya ya Muleba yenye postikodi namba **35501** . 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 25,585 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,464 waishio humo.

Kaigara shule ya msingi na Rubungo shule ya msingi ni kati ya shule maarufu sana zilizokuwepo tokea zama za ukoloni; shule hizo zilikuwa na upinzani wa jadi katika taaluma na michezo na wanafunzi wa shule nyingine waliwaogopa sana wanafunzi kutoka shule hizo.

Aliyekuwa waziri wa ardhi nyumba na makazi na mbunge wa Muleba Kusini (2010-2020) Anna Tibaijuka alisoma Kaigara Shule ya Sekondari enzi za ukoloni.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Kagera
Jamii:Wilaya ya Muleba
Jamii:Miji ya Tanzania
Wilaya ya Unguja Mjini

thumb|Muonekano wa mji.
**Wilaya ya Unguja Mjini** ni wilaya mojawapo kati ya 3 za Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 219,007 .
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 206,292 .

## Tanbihi
M
Jamii:Zanzibar
Singida

thumb|Singida
	thumb|umbali kutoka Singida na mikoa mingine
**Singida** ni jina la
*Mji wa Singida ambao ni makao makuu ya
*Mkoa wa Singida.

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Shinyanga

thumb|Mkoa wa Shinyanga
thumb|Soko la mbao

**Shinyanga** ni jina la:
*Mji wa Shinyanga
*Mkoa wa Shinyanga

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Kigoma

thumb|Ramani ya Kigoma
thumb|Bandari ya Kigoma
thumb|Zao linalopatikana Kigoma
**Kigoma** ni jina la:
*Kigoma (kata)
*Mji wa Kigoma ambao ni makao makuu ya
*Mkoa wa Kigoma.
Bukoba

thumb|Ramani ya Bukoba
thumb|Mwonekano wa mji wa Bukoba
thumb|Miongoni mwa shughuli za kiuchumi Bukoba
thumb|Bukoba
**Bukoba** ni jina la
*Mji wa Bukoba ambao ni makao makuu ya
*Wilaya ya Bukoba Mjini.

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Kibaha

**Kibaha** ni jina la
*Mji wa Kibaha ambao ni makao makuu ya
*Wilaya ya Kibaha;
*Kata ya Kibaha;
*jina lingine la lugha ya Kibatui nchini Indonesia.
Lindi

ya Tanzania ikionesha Lindi]]

**Lindi** ni jina la
*Mji wa Lindi ambao ni makao makuu ya
**Wilaya ya Lindi Vijijini na pia ya
**Mkoa wa Lindi.
*Lindi, Nairobi, kata ya Nairobi, Kenya

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Mwanza

**Mwanza** ni jina la
*Mji wa Mwanza ambao ni makao makuu ya
*Mkoa wa Mwanza.

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Singida (mji)

**Singida** ni manisipaa nchini Tanzania ambayo ni makao makuu ya Mkoa wa Singida na ina msimbo wa posta **43100**. 

Eneo lake ni wilaya ya Singida Mjini. 

Katika sensa ya mwaka 2012 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 150,379
. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 232,459 .

## Marejeo
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Singida
Jamii:Mkoa wa Singida
Jamii:Wilaya ya Singida Mjini
Shinyanga (mji)

thumbnail|right|280px|Soko la Mbao katika Mji wa Shinyanga 
**Shinyanga** ni manisipaa nchini Tanzania ambayo ni makao makuu ya Mkoa wa Shinyanga yenye msimbo wa posta **37100**. Manisipaa ya Shinyanga ni sawa na Wilaya ya Shinyanga Mjini.

## Eneo
Manispaa ya Shinyanga ina eneo la km² 548. Eneo la utawala linaundwa na jumla ya tarafa 3, kata 17,vijiji 19, mitaa 25 na vitongoji 95.

## Wakazi
Kulingana na sensa ya mwaka 2012 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 161,391  na katika ile ya mwaka 2022 walihesabiwa 214,744 .

## Halihewa
Hali ya hewa ni ya kitropiki ambayo ina vipindi viwili ya majira ya mvua na kiangazi. Msimu wa mvua ni kati ya mwezi Oktoba na Desemba,pia huanza mwezi machi hadi Mei. Kiasi cha mvua kwa mwaka ni kati ya milimita 600 hadi 1000. Kiangazi huanza mwezi Mei hadi Oktoba, pia huanza Januari hadi Februari. Wastani wa jotoridi ni kati ya nyuzi za sentigredi 18 hadi 31.

## Usafiri
Shinyanga huwa na kituo cha reli kwenye njia ya reli kutoka Mwanza kwenda Tabora; kwa hiyo imeunganishwa na reli ya kati Dar es Salaam - Tabora - Kigoma. Kuna uwanja wa ndege mdogo. Mji unapitiwa na barabara ya lami kutoka Mwanza kwenda Tabora.

## Utamaduni
Wakazi wengi hupendelea ngoma za asili pamoja na michezo ya mbio za baiskeli, kwani ndio utamaduni wa wasukuma.

Pia, Shinyanga ni moja ya mikoa ambayo vijana wengi wako katika mrengo wa muziki wa Hip Hop, wengi wao wakifanya harakati tofauti kwa ajili ya ukombozi.

Kati ya wanamuziki maarufu wapo Noorah, Ibrah Mpanduji, na Big.com ambao wote wanafanya mahadhi ya Hip Hop.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Tovuti rasmi ya Manisipaa ya Shinyanga
*Makisio ya Halmashauri ya manisipaa ya Shinyanga kwa mwaka 2011-12 

Jamii:Shinyanga
Jamii:Miji ya Tanzania
S
Jamii:Wilaya ya Shinyanga Mjini
Bukoba (mji)

thumbnail|right|280px|Muonekano wa Mji wa Bukoba 
**Bukoba** ni manisipaa katika nchi ya Tanzania ambayo ni makao makuu ya Mkoa wa Kagera yenye postikodi namba **35100**. 

Bukoba iko kando ya Ziwa Viktoria Nyanza upande wa magharibi. Eneo lake liko chini ya Halmashauri ya Bukoba mjini (Bukoba Municipal Council) yenye madaraka ya wilaya. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 144,938. Kulingana na sensa ya mwaka 2012 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 128,796.

## Historia
Mji ulianzishwa mwaka 1890 wakati Wajerumani walipoteua sehemu hiyo kwa boma la jeshi lao la kikoloni. Likaendelea kuwa makao makuu ya mwakilishi mkazi Mjerumani katika falme ndogo za Karagwe, Washubi na Wahaya ambazo kwanza hazikuingizwa moja kwa moja katika koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 

## Marejeo
Jamii:Bukoba
B
B
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Bukoba Mjini
Kibaha (mji)

thumbnail|right|280px|Mandhari ya Mji wa Kibaha 
**Kibaha** ni mji nchini Tanzania ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Pwani yenye postikodi namba **61100**. Tangu kuwa na halmashauri yake ni Wilaya ya Kibaha Mjini, tofauti na Wilaya ya Kibaha Vijijini.

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, eneo la Mji wa Kibaha lilikuwa na wakazi wapatao 128,488  walioishi humo. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 265,360 . 

Wilaya ya Kibaha Mjini ina eneo la kilomita za mraba lililogawiwa kwa kata 11. 

## Historia
Asili ya wakazi wa Kibaha ni kabila la Wazaramo. Kijiji na baadaye mji ulikua kutokana na mahali pake kwenye barabara kuu kati ya Dar es Salaam na Morogoro ukateuliwa kuwa makao makuu ya mkoa.

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Pwani
Jamii:Wilaya ya Kibaha Mjini
Mtwara (mji)

thumbnail|right|280px|Sehemu ya magharibi mwa Bahari ya Hindi kama inavyoonekana kutoka Mtwara. 
**Mtwara** ni mji wa Tanzania ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Mtwara wenye postikodi namba **63100**.

Mtwara ni mji wa bandari kando ya Bahari Hindi karibu na mpaka wa Tanzania na Msumbiji. 

Kiutawala Mtwara ni wilaya ya Mtwara mjini, umeunganishwa pamoja na mji wa kihistoria wa Mikindani katika halmashauri ya manisipaa.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 146,772 . Kulingana na sensa ya mwaka 2002 idadi ya wakazi wake ilikuwa 92,602  .

## Historia
Mtwara ni mji mpya ulioanzishwa tangu 1947 mahali ambako kulikuwa na kijiji kidogo cha wavuvi tu. Waingereza waliotawala Tanganyika wakati ule walipanga mradi mkubwa wa kilimo katika Tanganyika ya Kusini wakahitaji bandari kwa ajili ya kubeba mazao yake. Mji ulipangwa kitaalamu kwa ajili ya wakazi 200,000 na mahali palichaguliwa kwa sababu ya bandari asilia iliyofaa hata kwa meli kubwa.

Bandari ilijengwa na mji mpya ulianzishwa lakini tangu 1950 ilionekana ya kwamba mradi wa kilimo kilishindikana. Mwaka 1953 mji ulikuwa na wakazi 36,999 pekee. Mji haukuendelea, ukarudi nyuma hasa kwa sababu pwani ya Kusini ilikosa barabara na njia za mawasiliano. Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Msumbiji ilizuia biashara ya mpakani.

Tangu miaka ya 1990 uchumi ulianza kusonga mbele polepole. Barabara ya lami inaendelea kutengenezwa kutoka Dar es Salaam kuelekea Mtwara. Tangu kukamilishwa kwa daraja la mto Rufiji mawasiliano kwa barabara yameboreshwa hata wakati wa mvua. Vilevile feri inayovuka mto Ruvuma imeongeza biashara ya mpakani na Msumbiji. 

## Mawasiliano
Mtwara ni kitovu cha usafiri katika kusini-mashariki ya Tanzania. Mabasi kadhaa hufika kila siku kutoka Dar es Salaam. Meli hufika mara kwa mara. Uwanja wa ndege hufikiwa na Air Tanzania mara tano kwa wiki. Barabara ya lami imefikia Lindi na Masasi. Feri ya mto Ruvuma inabeba magari na mizigo karibu kila siku. Daraja kwenda Msumbiji unapangwa.

Kuna pia mipango ya kujenga barabara imara ya lami kutoka Mtwara kwenda Songea na Ziwa Nyasa itakayowezesha bandari ya mji kuhudumia kusini mwote mwa Tanzania pamoja na Malawi.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Mtwara
Jamii:Miji ya Tanzania

M
Songea (mji)

thumbnail|right|280px|Soko katika Mji wa Songea 
**Songea** ni manisipaa nchini Tanzania ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Ruvuma yenye postikodi namba **57100**. Eneo la mji ni wilaya ya Songea Mjini. 

Kulingana na sensa ya mwaka 2002 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 131,336 .

Kuna barabara ya lami kutoka Songea kupitia Njombe hadi barabara kuu ya Dar es Salaam - Mbeya; pia nyingine ya kwenda pwani kupitia Tunduru na Masasi.

## Jiografia
Mji uko kwenye kimo cha m 1210 juu ya UB katika nchi ya Ungoni kwenye nyanda za juu za kusini za Tanzania. Chanzo cha mto Ruvuma kipo karibu na mji. 

## Historia
Jina la Songea ni kumbukumbu ya chifu Songea wa Wangoni aliyekuwa na ikulu yake hapa wakati wa kuenea kwa ukoloni wa Ujerumani akauawa na Wajerumani wa kati wa vita ya majimaji. 

Mji wa Songea (iliyoandikwa Ssongea wakati ule) ulianzishwa mwaka 1897 kama kituo cha kijeshi cha Kijerumani. Ukakua kuwa  makao makuu ya utawala wa mkoa Songea wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 

Mazingira ya mji yaliathiriwa vibaya na vita ya majimaji na ukandamizaji wake na Wajerumani.

Songea ikaendelea kuwa makao makuu ya mkoa wakati wa utawala wa Uingereza katika Tanganyika na baada ya uhuru katika Tanzania huria.

## Marejeo
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Ruvuma
Jamii:Wilaya ya Songea Mjini
Jamii:Songea
Lindi (mji)

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Lindi 
**Lindi** ni mji nchini Tanzania ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Lindi ikiwa na halmashauri yake ya kujitegemea kama wilaya ya pekee. Msimbo wa posta ni  **651 **. Lindi iko mdomoni wa mto Lukuledi takriban 150&nbsp;km kaskazini ya Mtwara mwambaoni wa Bahari Hindi. Kulingana na sensa ya mwaka 2002 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 41,549 

## Historia
Lindi ilikuwa kati ya miji ya Waswahili wa kale katika pwani ya Bahari ya Hindi. Mdomo wa Lukuledi ulikuwa bandari nzuri kwa ajili ya jahazi za Waswahili na pia kwa meli ndogo za zamani za ukoloni. Siku hizi hautoshi tena kwa meli kubwa.
 
Wakati wa ukoloni wa Wajerumani ilikuwa makao makuu ya kusini-mashariki ya Tanzania bara. Ilikuwa kituo cha posta na pia cha kikosi na. 3 cha jeshi la Kijerumani. 
Ilibaki kitovu cha kusini wakati ya Waingereza hadi kujengwa kwa bandari ya Mtawara. Mazao ya kibiashara yalikuwa hasa katani baadaye pia korosho.

Maendeleo ya Lindi ilikwama kutokana na hali mbaya za barabara amabazo hazikutunzwa vizuri wakati wa uhuru. Kuna matumaini ya kwamba barabara mpya ya lami ya Dar es Salaam - Mtwara italeta nafasi mpya kwa maendeleo ya mji na mazingira yake.
 
## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Marejeo
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Mkoa wa Lindi
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini
Sumbawanga (mji)

thumbnail|Soko Kuu la mjini Sumbawanga mwaka 2009
**Sumbawanga** ni mji nchini Tanzania ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Rukwa.

Manispaa hiyo ya Sumbawanga ni mojawapo ya wilaya nne za mkoa wa Rukwa. Wilaya nyingine ni Kalambo, Nkasi, na Sumbawanga Vijijini.

Kulingana na sensa ya mwaka 2002 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 147,483 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 303,986 .

Asilimia kubwa ya wakazi wake wanategemea kilimo cha mazao ya chakula na biashara, kama mahindi, alizeti, maharage, ulezi, karanga, na kadhalika.

Kabila maarufu mjini ni la Wafipa wakitumia lugha ya Kifipa.

## Marejeo
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Rukwa
Jamii:Wilaya ya Sumbawanga Mjini
Jamii:Sumbawanga
Kinondoni

**Kinondoni** inaweza kumaanisha

* Manisipaa ya Kinondoni, moja kati ya manisipaa tano ndani ya jiji la Dar es Salaam, iliyopo kaskazini mwake
* Kata ya Kinondoni, ambayo ni kata mojawapo ya manisipaa hiyo
Wilaya ya Nyamagana

thumb|200px|Wilaya za Jiji la Mwanza
**Manisipaa ya Nyamagana** ni wilaya mojawapo kati ya mbili zinazofanya kwa pamoja Jiji la Mwanza kwenye Mkoa wa Mwanza, nyingine ni manisipaa ya Ilemela. 

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 363,452 waishio humo.  

Misimbo ya posta katika wilaya hii inaanza kwa tarakimu 332.. . 

## Marejeo
N
Wilaya ya Ilemela

*Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama **hapa***
thumb|200px|Wilaya za Jiji la Mwanza
**Manisipaa ya Ilemela** ni wilaya moja kati ya mbili zinazofanya Jiji la Mwanza kwenye Mkoa wa Mwanza, pamoja na manisipaa ya Nyamagana.  

Wakati wa sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 343,001  

Misimbo ya posta katika Ilemela inaanza kwa tarakimu 332 . 

## Marejeo
Jamii:Manisipaa ya Ilemela
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Kasanga

**Kasanga** inaweza kumaanisha

*Kasanga (Kalambo) - mji mdogo wa wilaya ya Kalambo kando ya Ziwa Tanganyika - Tanzania
* Kasanga (Morogoro vijijini) - kata ya Wilaya ya Morogoro vijijini - Tanzania
* Kasanga (Mufindi) - kata ya Wilaya ya Mufindi - Tanzania
Longido

thumb|Maduka kwenye barabara kuu inayopita Longido. Mlima Longido unaonekana nyuma.
**Longido** ni mji mdogo na makao makuu ya Wilaya ya Longido katika Mkoa wa Arusha upande wa kaskazini wa Tanzania wenye postikodi namba **23501**. 

Iko kwenye barabara katikati ya miji ya Arusha na Namanga mpakani mwa Kenya, kando ya mlima Longido wenye kimo cha mita 2,629 juu ya UB.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa 3,948 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,285  walioishi humo.  

Wakazi ni hasa Wamasai. 

Kuna maduka, nyumba za wageni, hoteli, vilabu, kituo cha polisi, shule ya msingi na ya sekondari pamoja na makanisa mbalimbali.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Longido 
Jamii:kata za Mkoa wa Arusha
Mpwapwa

**Mpwapwa** ni jina la
*Mji wa Mpwapwa ambao ni makao makuu ya
*Wilaya ya Mpwapwa.

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Kilindoni

thumb|Kilindoni katika Mafia
**Kilindoni** ni kata ya Wilaya ya Mafia katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61701**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 25,680 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,221  na katika ile ya mwaka 2002 kata ilikuwa na wakazi 11,751 walioishi humo.  

Kilindoni ni mji mkubwa zaidi kwenye kisiwa cha Mafia na ni makao makuu ya wilaya. Uko upande wa magharibi kusini mwa kisiwa.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mafia   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Mwanza (mji)

thumb|200px|Wilaya za Jiji la Mwanza
**Jiji la Mwanza** ni mji nchini Tanzania ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Mwanza. Mji upo kando la ziwa Viktoria Nyanza Kulingana na sensa ya mwaka 2012 idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 706,453 (ukijumlisha wakazi wa Wilaya ya Nyamagana na sehemu za Wilaya ya Ilemela). Mwaka 2022 walihesabiwa 1,004,521 .

Jiji hili limekuwa na vivutio mbalimbali vikiwemo mawe yaliyo katika Ziwa Victoria katika eneo la Nyanza. Pia jirani kuna hifadhi za wanyama wa porini kama Sanane, ambapo kuna wanyama kama simba, swala, pundamilia, sokwe,duma na chui

## Historia
Mwanza ilianzishwa na Wajerumani wakati wa koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Mahali paliteuliwa kutokana na nafasi ya bandari asilia upande wa kusini ya Ziwa Viktoria. Wajerumani waliuita mji kwa jina "Muansa" inaaminiwa ilikuwa matamshi yao ya neno "nyanza". Walijenga boma kubwa iliyoendelea kitovu cha mji. Takwimu ya Kijerumani ya 1912 ilihesabu wazungu 85, Wagoa 15, Wahindi wengine 300 na Waarabu 70 lakini haikutaja wakazi Waafrika. Palikuwa na makampuni ya biashara 12 ya kizungu na 50 ya Wahindi..

## Picha

Image:Mwanza Boma la Kijerumani 1912.png|Mwanza: Boma la Kijerumani mnamo 1912
Image:Mwanza miamba ya Bismarck Rock.png|Mwanza: miamba ya Bismarck Rock

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Wilaya ya Ilemela
Jamii:Wilaya ya Nyamagana
Jamii:Ziwa Viktoria
Mpwapwa (mji)

thumb|Ramani ya wilaya ya Mpwapwa katika Tanzania
thumb|Wilaya ya Mpwapwa katika mkoa wa Dodoma.

**Mpwapwa** ni mji nchini Tanzania katika Mkoa wa Dodoma. 

Ni makao makuu ya Wilaya ya Mpwapwa yenye postikodi namba **41601**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 24,670 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ya Mpwapwa Mjini ilikuwa na wakazi wapatao 21337  waishio humo.

Ina historia ndefu inayorejea wakati wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 

Wakazi wa mji huu hasa ni Wagogo na Wahehe.

Ni makao makuu ya Dayosisi ya Kianglikana ya Mpwapwa.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dodoma 
Jamii:Wilaya ya Mpwapwa
Jamii:Miji ya Tanzania
Kamusi ya Koloni za Kijerumani (1920)

"**Deutsches Kolonial-Lexikon**" ni jina la Kijerumani la "Kamusi ya Kikoloni ya Kijerumani" iliyotolewa mwaka 1920. Kamusi hiyo ilikusanya habari juu ya koloni zote za Ujerumani kabla ya 1914.

Kamusi imepita kipindi cha hakimiliki ikawekwa mtandaoni kama programu huria. Ni rejeo muhimu la habari za kihistoria kuhusu nchi zilizokuwa chini ya Ujerumani hadi Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia kama vile Tanzania, Rwanda, Burundi, Kenya (Witu), Namibia, Togo na Kamerun barani Afrika na maeneo ya Pasifiki kama Samoa, Guinea Mpya na visiwa vya Mariani halafu Tsingtao (Uchina).

Kamusi iliandikwa kwa lugha ya Kijerumani na wataalamu wa jiografia, biolojia, uchumi, lugha na masomo mengine mengi wenye ujuzi kuhusu nchi waliozieleza katika kamusi. Kuna takwimu nyingi katika makala za kamusi hii.

Katika mambo ya utamaduni na historia inapaswa kusoma makala yake kwa uangilifu. Mara nyingi itikadi ya ubaguzi wa rangi iko wazi kabisa pamoja na dharau kwa wenyeji wa koloni hizi. Hata hivyo mwanahistoria ataitumia kama kumbukumbu muhimu.

Kamusi ilikuwa tayari MWAKA 1914 lakini haikuchapishwa kwa sababu ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Kuchapishwa kulitokea baada ya vita kwisha tu. Mhariri alikuwa Heinrich Schnee aliyewahi kuwa gavana wa mwisho wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.

## Marejeo 
* Deutsches Kolonial-Lexikon / hrsg. von Heinrich Schnee. - Leipzig : Quelle & Meyer 1920. - 3 Bde.
*Deutsches Kolonial-Lexikon online , tovuti ya Chuo Kikuu cha Frankfurt/M.

## Viungo vya Nje 
Kamusi inapatikana mtandaoni kwenye anwani:
Deutsches Koloniallexikon 

Jamii:Ukoloni wa Ujerumani
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Kamusi mtandaoni
Mkondo wa Benguela

thumb|400px|Mkondo wa Benguela kati ya mikondo ya Atlantiki ya Kusinimikondo baridi kwa rangi ya buluu - mikondo ya vuguvugu kwa rangi nyekundu

**Mkondo wa Benguela** ni mkondo wa bahari katika Atlantiki ya Kusini unaotoka katika bahari baridi karibu na Antaktika na kuelekea kaskazini ukipita kwenye pwani la magharibi la Afrika. Mkondo una upana wa 200-3000 km. 

Mkondo husukuma maji baridi kwenye pwani la Afrika Kusini, Namibia na Angola. Maji yake huwa vuguvugu kiasi jinsi inavyofika kaskazini katika halijoto ya juu zaidi. Karibu na ikweta unabadilika mwelekeo wake na kuingia katika mkondo wa kusini ya ikweta. Sehemu ya maji yake inaingia katika bahari ya Karibi na kulisha mkondo wa ghuba.

Kusini ya rasi ya Afrika mkondo wa Benguela unakutana na maji ya vuguvugu ya mkondo wa Agulhas kutoka Bahari Hindi. 

## Athira kwa hali ya hewa Namibia 
Ukipita kwenye pwani la Namibia husababisha hali ya hewa kavu sana. Baridi ya mkondo wa Benguela hupoza upepo kutoka kusini-magharibi na kuusababisha kunyesha unyevu wake kama mvua baharini hivyo kuzuia mvua barani. Jangwa la Namib ni tokeo la mazingira haya. Halijoto ya maji kwenye mwambao wa Namibia huwa ni kwenye 15 °C na ukungu hutokea mara kwa mara mwambaoni.

Jamii:Mikondo ya Bahari
Jamii:Jiografia ya Namibia
Cleopa David Msuya

thumb|Cleopa David Msuya, Waziri Mkuu na Makamu wa Rais wa zamani wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
**Cleopa David Msuya** (4 Novemba 1931 - 7 Mei 2025) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania, Mkoa wa Kilimanjaro, Wilaya ya Mwanga, Tarafa ya Usangi. Alikuwa Waziri Mkuu mara mbili, tangu 7 Novemba 1980 hadi 24 Februari 1983, tena tangu 7 Desemba 1994 hadi 28 Novemba 1995. Kisha kustaafu siasa aliendelea kushika nyadhifa mbalimbali serikalini. 

## Maisha 
Msuya alizaliwa tarehe 4 Januari 1931 huko Chomvu, Usangi, katika Wilaya ya Mwanga, Mkoa wa Kilimanjaro. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Makerere kuanzia mwaka 1952 hadi 1955 na alifanya kazi ya maendeleo ya kijamii katika maeneo ya vijijini kuanzia mwaka 1956 hadi 1964.

## Siasa 
Kuanzia mwaka 1964, alihudumu kama Katibu Mkuu katika wizara mbalimbali: alikuwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Maendeleo ya Jamii na Utamaduni kuanzia mwaka 1964 hadi 1965, katika Wizara ya Usajili wa Ardhi na Maendeleo ya Maji kuanzia mwaka 1965 hadi 1967, katika Wizara ya Mambo ya Kiuchumi na Mpango kuanzia mwaka 1967 hadi 1970, na katika Wizara ya Fedha kuanzia mwaka 1970 hadi 1972.

Alikua Waziri wa Fedha tarehe 18 Februari 1972 na alihudumu katika nafasi hiyo hadi alipokuwa Waziri wa Viwanda tarehe 3 Novemba 1975. Baada ya miaka mitano kama Waziri wa Viwanda, alikua Waziri Mkuu mwezi Novemba mwaka 1980, akihudumu hadi Februari 1983; kisha alikua tena Waziri wa Fedha kuanzia Februari 1983 hadi Novemba 1985. Tarehe 6 Novemba 1985, usimamizi wake uliongezeka na alikua Waziri wa Fedha, Mambo ya Kiuchumi na Mpango hadi Machi 1989. Kuanzia Machi 1989 hadi Desemba 1990, alikua tena Waziri wa Fedha, na kutoka Machi 1990 hadi Desemba 1994 alikuwa Waziri wa Viwanda na Biashara.

Mwaka 1994, Msuya alikua Waziri Mkuu kwa mara ya pili, akihudumu pia kama Makamu wa Rais. Alibadilishwa katika nafasi hizo mwezi Novemba 1995. Katika uchaguzi wa bunge wa mwaka 1995, alichaguliwa tena kuwa mbunge na alihudumu kama mbunge wa kawaida hadi alipostaafu mwezi Oktoba 29, 2000.

## Miaka ya baadaye
Tangu kustaafu kwake, Msuya alikua na kazi nyingi ndani ya Chama Cha Mapinduzi (CCM). Kufikia mwaka 2006, alikua bado katika Kamati ya Utendaji ya CCM. Kufikia mwaka 2006, pia alikuwa Mwenyekiti wa Foramu ya Maendeleo ya Kilimanjaro.

Tarehe 23 Oktoba 2019, Cleopa Msuya, akiwa na umri wa miaka 88, aliteuliwa kuwa Kansela wa Taasisi ya Ardhi na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Alifariki kutokana na matatizo ya moyo tarehe 7 Mei 2025 akiwa na umri wa miaka 94, katika hospitali ya Mzena iliyopo jijini Dar es Salaam.

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita 

Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Joseph Sinde Warioba

**Joseph Sinde Warioba** (amezaliwa Bunda, Mkoa wa Mara, Septemba 3, 1940) ni mwanasiasa wa Tanzania. Aliwahi kuwa Waziri Mkuu wa Tanzania kuanzia mwaka 1985 hadi 1990. Kwa kuongezea, aliwahi kutumika kama Makamu wa Rais wa nchi hiyo. Pia aliwahi kuwa jaji katika Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki, na mwenyekiti wa Tume ya Mabadiliko ya Katiba ya Tanzania tangu mwaka 2012.

Alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki jijini Dar es Salaam, Tanzania mnamo 1966. Kuanzia 1966 hadi 1968, aliwahi kuwa wakili wa serikali jijini Dar es salaam, na kutoka 1968 hadi 1970, kama wakili wa Halmashauri ya Jiji. Mnamo mwaka wa 1970, alihitimu kutoka Chuo cha Hague cha Sheria ya Kimataifa. Kuanzia 1976 hadi 1983, aliwahi kuwa Wakili Mkuu wa Tanzania. Kuanzia 1983 hadi kuchaguliwa kwake kama waziri mkuu, alihudumu kama waziri wa haki.

Kufuatia umiliki wake kama waziri mkuu, aliwahi kuwa jaji wa Hamburg, Korti ya kimataifa ya makao yake makuu ya Ujerumani ya Sheria ya Bahari kutoka 1996 hadi 1999. Zaidi ya hayo, mnamo 1996, Rais Benjamin Mkapa alimteua kama mwenyekiti wa Tume ya Rais Dhidi ya Serikali Rushwa, inajulikana zaidi kama Tume ya Warioba.

Warioba alichaguliwa kuongoza Kundi la Waangalizi wa Jumuiya ya Madola katika uchaguzi wa Aprili 2007 wa Nigeria. Alitoa tathmini chanya ya uchaguzi huo, akiona ni ya maendeleo huku akisema pia kwamba kuna makosa.

Warioba aliteuliwa mnamo Novemba 2016 na Rais wa Tanzania John Magufuli kama Kansela wa Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine cha Morogoro, Tanzania.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Mawaziri Wakuu waliopita 

Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Luxemburg

thumb|300px|left|Ramani ya Luxemburg.
**Luxemburg** (pia Lusembagi, jina rasmi: **Utemi Mkuu wa Luxemburg**, ni nchi ndogo katika Ulaya ya Magharibi, inayopakana na Ubelgiji kaskazini na magharibi, Ufaransa kusini, na Ujerumani mashariki. Ina idadi ya watu takriban 681,973 , ikiwa ya 163 duniani. Jiji lake kubwa zaidi ni Luxemburg, ambalo pia ni mji mkuu. Luxemburg imegawanyika katika majimbo 3—Diekirch, Grevenmacher, na Luxemburg. Inajulikana kwa kuwa moja ya nchi tajiri zaidi duniani,

## Historia 
Luxemburg kama nchi ndogo ilikuwa mara nyingi chini ya athira ya majirani wakubwa waliotawala juu yake kwa vipindi mbalimbali. 

Kwa vipindi vingi vya historia yake Luxemburg ilikuwa sehemu ya Ujerumani.

Katika karne ya 14 watemi wa Luxemburg walichaguliwa kuwa wafalme wa Ujerumani.

Baada ya vita za Napoleoni, Ufaransa na Prussia zilivutana juu ya Luxemburg. Walipatana kwenye Mkutano wa Vienna (1815) ya kurudisha Luxemburg kama nchi ya pekee itakayotawaliwa na Mtemi Mkubwa. Mfalme wa Uholanzi alikuwa mtemi wa Luxemburg na nchi yenyewe iliungwa katika Shirikisho la Ujerumani. 

Baada ya mwisho wa Shirikisho la Ujerumani (1866) Luxemburg haikujiunga (1870) na Dola jipya la Ujerumani. 

Badiliko la familia ya kifalme katika Uholanzi lilisababisha uchaguzi wa mtemi wa pekee (1890). 

## Demografia
Ina wakazi 681,973 (Januari 2025) katika eneo la km² 2,586 pekee.

### Kabila 
Kati yao 47% ni wahamiaji kutoka Ureno (13.2% za wakazi wote), Ufaransa (7.2%), Italia (3.7%), na nchi nyingine. 

### Lugha 
Lugha ya taifa ni Kiluxemburg ambayo ni lahaja ya Kijerumani yenye athira nyingi za Kifaransa. Karibu wakazi wote huweza kuongea lugha hizo zote tatu na Kiingereza, lakini zaidi Kifaransa.

### Dini 
Upande wa dini, 46% wanajitambulisha kama Wakatoliki na 7% wanajitambulisha kama Wakristo wa madhehebu mengine. Waislamu ni 2.3%. Wasio na dini ni 38%.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Luxemburg
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
*
*

## Viungo vya nje
* 
* Luxembourg  from *UCB Libraries GovPubs*
*
*
* Luxembourg profile from the BBC News
* ''Luxembourg's Constitution of 1868 with Amendments through 2009'', English Translation 2012
* Plan d'action national luxembourgeois en matière de TIC et de haut-débit 
* CEE- Europe’s Digital Competitiveness Report –Volume 2: i2010 –ICT Country Profiles- page 40-41 
* Inauguration of LU-CIX 
* Art and Culture in Luxembourg
*


Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi Kijerumani kinapotumika

Jamii:Nchi
Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya

**Jumuiya ya Kiuchumi ya Ulaya** ilikuwa ushirikiano wa nchi za Ulaya katika mambo ya uchumi tangu 1958. Imekuwa chanzo cha Umoja wa Ulaya. 

Jumuiya ilianzishwa na nchi sita za Italia, Luxemburg, Ubelgiji, Ufaransa, Uholanzi na Ujerumani ya Magharibi katika mikataba ya Roma 25 Machi 1957 na kuanza kazi 1 Januari 1958.

Sababu muhimu za kuanzisha ushirikiano huo ilikuwa maarifa ya vita kuu ya pili ya dunia na nia ya kuzuia marudio kwa njia ya ushirikiano wa kiuchumi. 

Jumuiya ilifaulu na nchi nyingine zilijiunga nayo:
# 1973:  Uingereza,  Ueire, Denmark (wanachama 9)
# 1981: Ugiriki (wanachama 10)
# 1986: Hispania, Ureno (wanachama 12) 
 
Tangu 1991 Jumuiya iliendelezwa kuwa Umoja wa Ulaya.

Jamii:Umoja wa Ulaya
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Historia ya Ulaya
Shirikisho la Ujerumani

[thumb|300px|Shirikisho la Ujerumani katika Ulaya. Sehemu za nchi mbili kubwa ndani yake [Austria na Prussia zilikuwa nje ya shirikisho]]
**Shirikisho la Ujerumani** *(Kijer.: Deutscher Bund")* ilikuwa ushirikiano wa nchi za Ulaya ya Kati hasa za shemu za Ujerumani baada ya Mkutano wa Vienna 1815 hadi vita ya Prussia na Austria ya 1866.

Nchi hizi ziliwahi kuwa sehemu za Dola Takatifu la Kiroma hadi 1806 iliyokwisha kutokana na vita za Napoleoni. 

Nchi na maeneo ya kujitawala 38 zilijiunga ndani yake. Hizi zilikuwa nchi 34 zenye utaratibu wa kifalme (ufalme, utemi) na miji huru minne yenye katiba ya kijamhuri. Kila nchi ilijitawala na kujitegemea hata kimataifa. 

Nchi mbili kubwa kati ya wanachama zilikuwa Dola la Austria na Ufalme wa Prussia. Zote mbili zilikuwa na maeneo makubwa ambayo yalihesabiwa kuwa nje ya eneo la shirikisho kwa sababu hazikuwahi kuwa sehemu za Dola Takatifu kabla ya 1806. 

Shirikisho lilikuwa na nguvu wakati ambako Austria na Prussia zilishirikiana vizuri. Tangu 1860 na hasa tangu vita ya Schleswig ya 1864 uhusiano ulikuwa mbaya na kusababisha Vita ya Kijerumani ya 1866 iliyomaliza shirikisho.

Tokeo la vita lilkuwa ya kwamba Austria ilibaki nje ya siasa ya Kijerumani; sehemu kubwa ya Ujerumani iliunganishwa katika Shirikisho la Ujerumani ya Kaskazini chini ya uongozi wa Prussia na madola ya Ujerumani kusini kama Bavaria yalibaki pekee. 

Katika vita ya Ujerumani na Ufaransa nchi za Ujerumani kusini zilishikamana na Prussia. Tokeo lake likuwa kuundwa kwa Dola la Ujerumani tar. 18 Januari 1871 mjini Versailles (Ufaransa).

Jamii:Historia ya Ujerumani
U
Dola la Ujerumani

thumb|250px|Dola la Ujerumani 1871-1918
thumb|250px|Dola la Ujerumani 1919-1937
thumb|250px|Dola la Ujerumani Kubwa 1942 
**Dola la Ujerumani** *(Kijer.: Deutsches Reich)* lilikuwa jina la Ujerumani kati ya 18 Januari 1871 hadi 1949 (wengine husema: 1945).

Dola hili lilikuwa na vipindi vitatu:

## Dola la Kaisari 
1871 nchi mbalimbali katika Ujerumani ziliungana chini ya uongozi wa Prussia baada ya ushindi katika vita dhidi ya Ufaransa wa 1870/71. Mfalme Wilhelm I wa Prussia alitangazwa kuwa Kaisari wa Kijerumani 18 Januari 1871 mjini Versailles katika Ufaransa. 

Dola lilikuwa na katiba, serikali na bunge. Chansella wa kwanza alikuwa Otto von Bismarck.

Kipindi hiki kilikwisha katika mapinduzi ya Kijerumani ya Novemba 1918 mwishoni wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Kaisari Wilhelm II akajiuzulu na kuondoka nchini.

## Jamhuri ya Weimar 
Dola la Ujerumani lilitangazwa kuwa jamhuri. Mkutano wa katiba ulikaa mjini Weimar hivyo katiba mpya iliitwa "Katiba ya Weimar" na hivyo kipindi kilichofuata huitwa Jamhuri ya Weimar. Ujerumani ilikuwa nchi ya kidemokrasia iliyojenga upya uhusiano mwema na nchi jirani. 

Utaratibu wa kisiasa iliporomoka katika matatanisho ya kiuchumi baada ya 1930. Vyama vya kikomunisti na kifashisti vilianza kupata kura nyingi.

## Dola la Hitler 
30 Januari 1933 Adolf Hitler alikuwa chansella wa Dola la Ujerumani akaanza mara moja kujenga udikteta wake wa Dola la Tatu. Sehemu ya siasa yake ilikuwa kujenga uwezo wa kijeshi wa Ujerumani.

Tangu 1938 Hitler alipanusha eneo la Dola kwa kutwaa Austria na Uceki na kuingiza maeneo haya ndani ya Dola la Ujerumani. 

Utawala wake ulilenga kwa vita kuu ya pili ya dunia iliyoanza 1 Septemba 1939. Katika miaka ya kwanza ya vita hii Ujerumani ilitawala sehemu kubwa ya Ulaya. 1942 jina lilibadilishwa kuwa "Dola la Ujerumani Kubwa" *(Kijer.: Grossdeutsches Reich)* na maeneo mengi ya Poland na Ulaya ya Mashariki yalitangazwa kuwa shemu za Dola.

## Mwisho wa Dola la Ujerumani 
Ujerumani ilishindwa na tangu 8 Mei 1945 mataifa washindi walichukua mamlaka ya serikali katika Ujerumani. Marekani, Urusi, Uingereza na Ufaransa ziligawa nchi katika kanda za utawala. Maeneo yote yaliyotwaliwa na Hitler yalitengwa tena. Sehemu kubwa ya Ujerumani katika mashariki -takriban robo ya eneo lake hadi ya 1937- iliondolewa na kuwa sehemu ya Poland ilhali wakazi Wajerumani zaidi ya milioni 10 walifukuzwa.

1949 Wajerumani walianza tena kujitawala katika nchi mbili. Kanda za Marekani, Uingereza na Ufaransa ziliungana kwa jina la Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani. Kanda la Kirusi lilikuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani.

Hali halisi kipindi cha Dola la Ujerumani kilikwisha hata kama sehemu zote mbili zilidai kuendeleza urithi wake na hakuna tangazo rasmi la kumaliza dola hili.

## Viungo vya nje
Jamii:Madola
Jamii:Historia ya Ujerumani
U
Salim Ahmed Salim

**Salim Ahmed Salim** (amezaliwa 23 Januari 1942) ni mwanasiasa kutoka nchi ya Tanzania. Kuanzia tarehe 24 Aprili 1984 hadi tarehe 5 Novemba 1985 alikuwa Waziri Mkuu wa tano wa Tanzania. Alifuatwa na Joseph Sinde Warioba.

## Heshima na Tuzo
### Nishani
### Shahada za Heshima
## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita 

*Salim Ahmed Salim: Son of Africa, kitabu kilichotolewa kama pdf pekee mnamo 2015, Editor: Jakkie Cilliers, na Centre for Humanitarian Dialogue, Institute of Security Studies,Mwalimu Nyerere Foundation (kufuatana na taarifa ya https://www.awaazmagazine.com/volume-13-issue-1/book-reviews/item/790-salim-ahmed-salim-son-of-the-soil )

Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania