open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Walarasi

**Walarasi** (kutoka Kiing.: *walrus*, pia huitwa **nguva aktiki** au **sili-pembe**; Kisayansi: *Odobenus rosmarus*) ni mnyama mkubwa wa Bahari ya Aktiki anayefanana na nguva wa kawaida mwenye meno mawili marefu, yanayoitwa pembe pia, kama tembo.

## Etimolojia
Neno la "walarasi" linatoka neno la Kiingereza "walrus" litokalo labda maneno ya Kiholanzi "walvis" (nyangumi) na "ros" (farasi) lakini inawezekana zaidi kwamba *walrus* linatoka neno la Kinorwei cha Kale "hrossvalr". Jina la "nguva aktiki" linatoka neno la nguva kwa sababu mara nyingi mnyama huyu amechanganyikwa na nguva halisi. Huitwa "sili-pembe" kwa sababu mnyama huyu ana mnasaba na sili (wako pamoja katika kundi la kitaksonomia la Pinnipedia). 

## Anatomia
Vifuko vya hewa chini ya koo shingoni mwa walarasi, shingo lililo fupi na nene, vifuko hivyo vina uwezo wa kuvimba na hewa ili kumpa uwezo wa kuelea wima na kichwa chake juu ya maji. Pia vinatumiwa kama vyumba vya mvumo vinavyotoa sauti kama kengele chini ya maji. Kinyume ya vikono vya nyuma, haya ni marefu kama yaliyo mapana, lakini yana unene na gegedu na vidole vitano kama vikono vya nyuma. Wanapoogelea, yanatumiwa mara kwa mara kupiga kasia katika mwendo ulio chini lakini mara nyingine hutumiwa kuelekeza. Masikio yao madogo yana kunyanzi ya ngozi nje yao ili kufanya vichwa vyao vinyooke ili waogelee vyema zaidi majini. Walarasi ni mdogo kuliko tembo-bahari aliye mkubwa kabisa kati ya Pinnipedia (wanyama wenye miguu-mapezi).

### Pembe
Zimeundwa na dentini, pembe za walarasi ni ndefu sana na ni meno yanayoendelea kukua. Hazitumiwi kuchimbia chakula lakini huwapea usaidizi mwingi wanapojikokota barafuni au ardhini. Pia zinatumiwa kuonyesha utawala na cheo.

### Ngozi
Ngozi ni ya hudhurungi yenye kunyanzi inayoonekana kama inabadilisha rangi kulingana na halijoto, kwa sababu wakati anapohisi joto, utiririshi wa damu kuelekea usoni mwa ngozi huongezeka ili kumpoza. Tendo hili humpatia walarasi sura nyekundunyekundu na huonekana kama ana madoadoa. Anapohisi baridi, utiririshi wa damu kuelekea usoni mwa ngozi hupunguzika, kumpatia sura ya kukwajuka. Tabaka ya shahamu kubwa iliyo na upana wa hadi sentimita 15 inayomkinga kutoka kwa baridi.

### Sharubu
Sharubu zao zilizo puani ni nene na zina hali ya juu ya kuhisi na husaidia wanapotafuta chakula.

## Utalii
Jamii:Sili na jamaa
Seminari

[thumb|250px|[Misa katika seminari kuu ya Asidonia-Jerez.]]
**Seminari** ni muundo wa malezi unaotoa mafunzo ya dini, hususan Ukristo, yakiwa pengine pamoja na elimu dunia.

**Seminari kuu**, au **vyuo vya teolojia**, ni muundo wa malezi ya juu kwa watu wanaolenga moja kwa moja upadri au huduma nyingine ya uongozi katika Kanisa.

Tofauti na hiyo, **seminari ndogo** inalea vijana kuanzia baadhi ya madarasa ya shule ya msingi hadi vidato vya sekondari.

Neno linatokana na Kilatini: *seminarium* ina maana ya *kitalu*, mfano uliotumiwa na Mtaguso wa Trento katika hati *Cum adolescentium aetas* ambayo ilianzisha seminari za kwanza za kisasa. 

Baada ya muundo huo kuenea katika Kanisa Katoliki, hata madhehebu mengine na hatimaye dini nyingine vimeanza kutumia mbinu hiyo.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Code of Canon Law (1983), IntraText edition with referenced concordance, hosted by the Vatican
*Catholic Encyclopedia: Canon Law
Neema

**Neema** ni jambo lolote jema ambalo binadamu anapata katika maisha yake. 

Neno hilo kwa Kiswahili ni pana, lenye maana mbalimbali, kama vile mema ya kiroho na ya kiuchumi, lakini zote zinaelekeza kumfikiria Mwenyezi Mungu kama asili yake kuu. Ni huruma ya Mungu kwa wanadamu inayoambatana na baraka.

Teolojia katika dini mbalimbali inatumia neno hili kadiri ya imani yake maalumu.

Kwa namna ya pekee neno linatiwa mkazo katika Ukristo unaosisitiza kwamba mambo yote ni neema (kwa Kigiriki: χάρις, kharis; kwa Kilatini: gratia, yaani deso, kitu cha bure). 

Hata hivyo madhehebu yake yanatofautiana sana katika kutafsiri tamko hilo.

## Katika Kanisa Katoliki
Neema ni msaada wowote tunaopewa bure na Mungu ili tupate kufika mbinguni. (Lk 1:30; Rum 5:2,20; Fil 2:13)

Kanisa Katoliki linasadiki kwamba Mungu anawapa watu wote neema za kutosha ili wapate kuokoka (Mdo 10:34-35; 1Pet 4:10-11) na kwamba Yesu Kristo ndiye aliyetustahilia neema zote kwa njia ya mateso, kifo na ufufuko wake. (Mdo 15:11)

Vilevile linasadiki kwamba Roho Mtakatifu ndiye anayetugawia neema hizo kwa ajili ya Kanisa. (Yoh 1:16; 3:3-8) na kwamba mtu anaweza kujipatia neema kwa njia ya sakramenti, sala na matendo mema. (Yak 5:16-20)

Neema ni za aina mbalimbali:
* neema za sakramenti
* neema za pekee kama vile karama na zile zinazotusaidia kutimiza majukumu yetu maalumu
* neema za msaada
* neema ya utakaso, ndiyo muhimu zaidi.

Neema za msaada ni fadhili mbalimbali ambazo Roho Mtakatifu anasaidia akili na utashi wa mtu kuanza, kuendeleza na kutimiza kazi ya wokovu wake kwa kutenda mema na kuepuka mabaya. (Yoh 15:5; Fil 2:13; 1Tim 2:4)

Neema ya utakaso ndiyo muhimu zaidi kwa sababu ni uzima wa Mungu unaotiwa rohoni mwa mtu aweze kutenda kwa upendo wake na kujiandaa kuishi naye milele. (Yoh 1:16; 3:3-8; Ef 3:4-7; 2Pet 1:3-4)

## Marejeo
### Wakatoliki
*
* *Catholic Teaching on Sin & Grace* (Center for Learning, 1997), 
* George Hayward Joyce, *The Catholic Doctrine of Grace* (Newman, 1950), 
* 
* Stephen J. Duffy, *The Graced Horizon: Nature and Grace in Modern Catholic Thought* (HPAC, 1992), 

### Waorthodoksi 
* Bishop Kallistos (Ware), *The Inner Kingdom: The Collected Works* (St. Vladimir's Seminary, 2000) 
* *The Way of a Pilgrim* and *A Pilgrim Continues on His Way*, Olga Savin, trans. (Shambhala, 2001) 

### Waprotestanti
* Dietrich Bonhoeffer, *The Cost of Discipleship*, Fuller and Booth, trans. (Touchstone, 1995).
* John Calvin, "Institutes of the Christian Religion, Book 2 Chapter 4" 
* 
* Randy Maddox, *Responsible Grace* (Kingswood, 1994) 
* Alister McGrath, *Iustitia Dei: A History of the Christian Doctrine of Justification* (Cambridge, 1998) 
* Glen Pettigrove, "Forgiveness and Grace", in *Forgiveness and Love* (Oxford University Press, 2012) 124–150.
* R. C. Sproul, *Grace Unknown: The Heart of Reformed Theology* (Baker Book House, 1999) 
* Ulasien, Paul, *The Power of a Grace Perspective * (Infinity, 2011) , 
* Philip Yancey, ''What's So Amazing About Grace?* (Zondervan, 1997) 
* Paul F. M. Zahl, *Grace in Practice: A Theology of Everyday Life'' (Eerdmans, 2007) 

## Viungo vya nje 
* 
* 
* 
* Neema
Hekima

alivyochongwa na Michelangelo ni kielelezo cha hekima.]]
 ya hekima katika Ugiriki wa kale kwenye Celsus Library huko Efeso, Uturuki.]]

**Hekima** ni hali bora ya mtu katika kutambua ukweli wa binadamu, vitu, matukio na mazingira mbalimbali hata kuchagua vizuri la kufanya.

Katika dini mbalimbali inatokana na imani kwa Mungu.

Katika Ukristo inatajwa pengine kati ya vipaji vya Roho Mtakatifu vinavyokamilisha maadili ya kiutu na maadili ya Kimungu vilevile.

Ndicho kipaji bora ambacho hutusaidia tupende na kufurahia mambo ya Mungu.

## Marejeo
* Allen, James Sloan, *Worldly Wisdom: Great Books and the Meanings of Life,* Frederic C. Beil, 2008. ISBN 978-1-929490-35-6
* Miller, James, L., "Measures of Wisdom: The Cosmic Dance in Classical and Christian Antiquity", University of Toronto Press, 1986. ISBN 0-8020-2553-6
* Velasquez, Susan McNeal, "Beyond Intellect: Journey Into the Wisdom of Your Intuitive Mind", Row Your Boat Press, 2007. ISBN 978-0-9796410-0-8
*Freduci Philomathis, "What is this thing called wisdom?", Journal Behind the State of the Art, Maybell, Colorado, 2006
*E.F. Schumacher, "Small is Beautiful", Harper and Row, New York, New York, 1989.
* Sternberg, Robert J., *Wisdom: Its Nature, Origins, and Development* (1990). Cambridge University Press. ISBN 978-0521367189 

## Viungo vya nje 
* Atlas of Wisdom: Wisdom in Psychology and Spirituality 
* From Knowledge to Wisdom 
* Where is the Wisdom We have Lost in Knowledge?
* Wisdom in Perspective 
* Wisdom: The Interval Between the Notes
*John-uebersax.com, Wisdom Lexicon Project
* Book on Wisdom from psychologist Paul Baltes
* Living Wisdom — A Research Paper about Wisdom 
* The Wisdom Page
* Share Your Wisdom Here 
* The Defining Wisdom Project of the University of Chicago
Kwolu

**Kwolu** (kutoka Kiing.: quoll, Kisayansi: *Dasyurus*) ni wanyama ya Marsupialia wafananao na paka wa Australia na Tasmania mwenye madoa meupe.

## Spishi
* *Dasyurus albopunctatus*, Kwolu wa Nyugini (New Guinean quoll)
* *Dasyurus geoffroii*, Kwolu Magharibi (Western quoll)
* *Dasyurus hallucatus*, Kwolu Kaskazi (Northern quoll)
* *Dasyurus maculatus*, Kwolu Madoa (Tiger quoll)
* *Dasyurus spartacus*, Kwolu Shaba (Bronze quoll)
* *Dasyurus viverrinus*, Kwolu Mashariki (Eastern quoll)

## Picha

Chuditch at Caversham Wildlife Park.png|Kwolu magharibi
Dasyurus hallucatus -Queensland-8.jpg|Kwolu kaskazi
Eastern Quoll (Black).jpg|Kwolu mashariki

Jamii:Kwolu na jamaa
Mtindo wa Kiroma

la Lisbon.]]
, Ubelgiji, karne ya 12.]]
, Ufaransa.]]
**Mtindo wa Kiroma** (kwa Kiingereza **Romanesque architecture**) katika usanifu majengo ni mtindo sahili wa Karne za Kati ulioenea kote Ulaya. 

Ulianza kati ya karne ya 6 na karne ya 10 (kadiri ya maoni tofauti), halafu katika karne ya 12 ulizaa mtindo wa Kigothi. 

Unaunganisha sifa za majengo mengi ya Roma na ya Bizanti. 

### Marejeo
* V.I. Atroshenko and Judith Collins, *The Origins of the Romanesque*, Lund Humphries, London, 1985, ISBN 085331487X
* Rolf Toman, *Romanesque: Architecture, Sculpture, Painting*, Könemann, (1997), ISBN 3-89508-447-6
* Banister Fletcher, *A History of Architecture on the Comparative method* (2001). Elsevier Science & Technology. ISBN 0-7506-2267-9.
* Helen Gardner; Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, ''Gardner's Art through the Ages*. Thomson Wadsworth, (2004) ISBN 0-15-505090-7.
* George Holmes, editor, *The Oxford Illustrated History of Medieval Europe*, Oxford University Press, (1992) ISBN 0-19-820073-0
* René Huyghe, *Larousse Encyclopedia of Byzantine and Medieval Art*, Paul Hamlyn, (1958)
* François Ischer, *Building the Great Cathedrals*. Harry N. Abrams, (1998). ISBN 0-8109-4017-5.
* Nikolaus Pevsner, *An Outline of European Architecture*. Pelican Books (1964)
* John Beckwith, *Early Medieval Art*, Thames and Hudson, (1964)
* Peter Kidson, The Medieval World*, Paul Hamlyn, (1967)
* T. Francis Bumpus,, *The Cathedrals and Churches of Belgium*, T. Werner Laurie. (1928)
* Alec Clifton-Taylor, *The Cathedrals of England*, Thames and Hudson (1967)
* John Harvey, *English Cathedrals*, Batsford (1961).
* Trewin Copplestone, *World Architecture*, and Illustrated History'', Paul Hamlyn, (1963)

## Viungo vya nje
, Toulouse, France: elevation of the east end (1080–1120).]] 
*Corpus of Romanesque Sculpture in Britain and Ireland
*Overview of French Romanesque art 
*French Romanesque art through 300 places (fr)(es)(en)(it)
*Romanesque Churches in Southern Burgundy 
*Italian, French and Spanish Romanesque art (it) (fr) (es) (en) 
*Spanish and Zamora´s Romanesque art, easy navigation{es} 
*Spanish Romanesque art{es}
*Círculo Románico - Visigothic, Mozarabic and Romanesque art in Europe 
*Romanesque Churches in Portugal 
*The Nine Romanesque Churches of the Vall de Boi - Pyrenees {en}
*Satan in the Groin - exhibitionist carvings on mediæval churches
*An illustrated article by Peter Hubert on the cusped arch  
*Corrèze Illustrated history (French)
*The Encyclopedia of Romanesque Art in Spain {es}: a work in progress 
* Saint-Trophime Digital Media Archive  (creative commons-licensed HD documentation) on the Romanesque Church of St. Trophime, using data from a World Monuments Fund/CyArk research partnership
Robert Peake Mzee

**Robert Peake Mzee** (mnamo 1551 - 1619) alikuwa mchoraji kutoka Uingereza. 

## Mifano ya picha zake 

Image:Henry Prince of Wales on the Hunting Field Robert Peake.jpg|Prince Henry wa Welisi katika safari (1603)
Image:Elizabeth I, Procession Portrait..jpg|*Maandamano ya Elizabeth I (c. 1600)
Image:Prince Charles the Future Charles I by Robert Peake, 1613. (University of Cambridge).jpg|*Prince Charles, Duke of York (1613)
Image:PrinceHenry.jpg|*Prince Henry  (mnamo 1610)
Image:Eliz bohemia 3.jpg|*Elisabeth wa Bohemia  (1606) 

Jamii:Waliozaliwa 1551
Jamii:Waliofariki 1619
Jamii:Wasanii wa Uingereza
Incheon

**Incheon** (Kikorea: 인천) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tatu katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 2,775,645 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 1883. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 1,029.16 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Korea-Incheon-Chinatown-01.jpg
Picha:Incheon-port.jpg
Picha:IncheonRapidTransitCorporation-train-1009.jpg

## Viungo vya nje 
* english.incheon.go.kr

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Daegu

thumb|300px|*Daegu*
**Daegu** (Kikorea: 대구) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa nne katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakaazi 2,512,604 (mwaka 2009).  

## Jiografia 
Eneo lake ni 884.15 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Daegu from Migliore.jpg
Picha:Suseonglakeducks.JPG
Picha:Cathedral and Migliore.jpg
Picha:Korea-Daegu-Shincheon River-01.jpg
Picha:Korea-Daegu-Donghwasa-02.jpg

## Viungo vya nje 
* english.daegu.go.kr 

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini

]]
Daejeon

thumb|300px|*Daejeon*
**Daejeon** (Kikorea: 대전) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 1,518,540 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 1581. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 539.86 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Daejeon southern cityscape from Gyejoksan.jpg
Picha:Daejeon Expo Bridge arches.jpg
Picha:Expo Science Park in Daejeon.jpg

## Viungo vya nje 
* www.daejeon.go.kr

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Gwangju

thumb|300px|*Gwangju*
**Gwangju** (Kikorea: 광주) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 1,415,953 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 57 KK. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 501.36 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Korea-Gwangju 4890-06 Democracy Bell.JPG
Picha:Gwangju city - view apts.jpg
Picha:Gwangju 5243-07 building.JPG
Picha:Gwangju Baseball Stadium.jpg
Picha:Korea-Gwangju 4892-06a Democracy Bell.JPG
 

## Viungo vya nje 
* eng.gjcity.net 

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Ulsan

**Ulsan** (Kikorea: 울산) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa saba katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 1,126,879 (mwaka 2008). 

## Jiografia 
Eneo lake ni 1,056.4 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Korea-Gwangju 4890-06 Democracy Bell.JPG
Picha:Korea-Ulsan-Taehwa River-01.jpg
Picha:Korea-Ulsan-Haenyeo-01.jpg
Picha:Taehwa River.jpg
Picha:Ulsan downtown.png
 

## Viungo vya nje 
* english.ulsan.go.kr 

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Seongnam

thumb|300px|*Seongnam*
**Seongnam** (Kikorea: 성남) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 981.390. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 141.70 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Asian Dust in Seongnam.jpg
Picha:Seongnam Stadium North.JPG
 

## Viungo vya nje 
* www.cans21.net 

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Kikorea

**Kikorea** (kwa Kikorea: **한국어**, *Hangeul*; **한국말**, *Hangukmal*; **조선말**, *Chosŏnmal*) ni lugha ya Korea Kusini na Korea Kaskazini.

## Viungo vya nje 
* **(en)** Learning to Speak Korean
* **(en)** Omniglot
*lugha ya Kikorea kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikorea 
*lugha ya Kikorea katika Glottolog
*lugha ya Kikorea kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Korea Kusini
Jamii:Lugha za Korea Kaskazini
Mmisionari

huko Papua New Guinea.]]
**Mmisionari** (au **Mwanamisheni**) ni mtu wa dini fulani ambaye anafanya kazi ya kuieneza kwa wasio waumini wa dini hiyo. Kwa kawaida mhusika ni Mkristo, lakini si lazima.

Jina linatokana na neno la Kilatini *missio* lenye maana ya *utume* (kutuma au kutumwa). 

Mara nyingi, kazi hiyo inakwenda sambamba na utoaji wa huduma za kijamii, hasa elimu, afya, utetezi wa haki, maendeleo katika uchumi n.k. 

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Project on Religion and Economic Change, Protestant Mission Stations 
* LFM. Social sciences & Missions 
* Henry Martyn Centre for the study of mission & world Christianity
* Sociology of Missions Project 
*William Carey Library, Mission Resources
*Hiney, Thomas: *On the Missionary Trail*, New York: Atlantic Monthly Press (2000), p5-22.
* EtymologyOnLine (word history)
*Robinson, David *Muslim Societies in African History* (The Press Syndicate of the University of Cambridge Cambridge, UK 2004) ISBN 0-521-53366-X

## Viungo vya nje
Jeanne Goosen

*Jeanne Goosen*' (13 Julai 1938 - 3 Juni 2020) alikuwa mwandishi kutokea Afrika Kusini. 

Alifanya kazi mbalimbali,  kama mwandishi wa habari. Alitoa mashairi na tamthiliya.

## Maisha
Jeanne Goosen alizaliwa huko Parow, Cape Town. Alisoma katika chuo kikuu cha Cape Town.

Goosen alikuwa mwandishi mwenye utata wa kiafrikana. Alijitokeza mnamo mwaka 1971 kama mshairi wa Owl fly away, ikifuatiwa na Orrelpunte. Kama mwandishi wa nadharia alipata nafasi maarufu katika fasihi ya Kiafrika. Katika We are not like that, (yaliyotafsiriwa kwa Kiingereza na André Brink) maisha yanaangazwa na familia ya watu weupe kutoka tabaka la chini na kati katika miaka ya hamsini, ambayo inahusika katika kila aina ya shida. Kutoka na mtazamo wa binti Gertie, muonekano huo ulisababisha ghasia nchini Afrika Kusini kwa sababu ya umakini uliovuta uwepo wa wazungu masikini.

Riwaya Daantjie Dreamer (1993) inahusu familia kutoka miaka ya 1950. Msimulizi ni binti Bubbles, ambaye anataka kujikomboa kutoka katika mazingira ambayo alikulia. Kupitia mazungumzo yake na kaka yake aliye na mwelekeo wa kifalsafa Daantjie Dreamer, anapata ufahamu mpya juu ya mambo ya kisiasa na anafahamu asili yake mwenyewe.

Goosen alifariki Juni 3, 2020, huko Melkbosstrand, karibu na Cape Town.

## Maandishi yake
*Kombuis-blues (tamthiliya)
**Ons is niet almal so nie* ("Hatuko sote kama hivyo", riwaya fupi, 1990)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Isabel Hofmeyr

**Isabel Hofmeyr** (amezaliwa 1953) ni mwandishi wa Afrika Kusini na profesa wa fasihi katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand. Hasa aliandika insha za kiuhakiki. Mwaka wa 2004, alipata Tuzo ya Thomas Pringle kwa ajili ya insha zake za kifasihi.

## Maandishi yake
**: Oral Historical Narrative in a South African Chiefdom* (1994)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Tuzo ya Thomas Pringle

**Tuzo ya Thomas Pringle** ni tuzo itolewayo kwa ajili ya maandishi hodari katika magazeti na majarida. Hutolewa na Taasisi ya Kiingereza ya Afrika Kusini.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

Jamii:Tuzo
Jamii:Afrika Kusini
Mtutuzeli Matshoba

**Mtutuzeli Matshoba** (amezaliwa 1950) ni mwandishi na mfasiri wa Afrika Kusini. Aliandika maandishi mafupifupi. Mwaka wa 1981 alipata Tuzo ya Thomas Pringle kwa ajili ya kazi yake ya Kiingereza katika elimu.

## Maandishi yake
**Call me not a man* (hadithi, 1979)
**Seeds of War* (tamthiliya, 1981)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1950
John Miles

**John Miles** (amezaliwa 1938) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini na mwalimu wa Kiafrikaans katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand. Hasa aliandika maandishi ya kibunilizi.

## Maandishi yake
**Liefs nie op straat nie* (hadithi fupi, 1970)
**Kroniek uit die Doofpot* (riwaya, 1991)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1938
Suwon

thumb|300px|*Suwon*
**Suwon** (Kikorea: 수원) ni mji nchini Korea Kusini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kusini. Kuna wakazi 1,086,904 (mwaka 2008).  

## Jiografia 
Eneo lake ni 121.1 km². 

thumb|right|180px|

Picha:0-ss-ajou-symbol.jpg
Picha:Hwaseong command post.jpg
Picha:Summit of Gwanggyosan - 2008-10-12.JPG
Picha:SuwonStation.jpg
Picha:Suwoncheon from Gwanggyo Dam - 2008-11-02.JPG
 

## Viungo vya nje 
* eng.suwon.ne.kr 

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Changwon

thumb|300px|*Changwon*
**Changwon** (Kikorea: 창원) ni mji nchini Korea Kusini. Kuna wakazi 1,081,499 (mwaka 2010). Mji ulianzishwa 1408. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 743.48 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Bank of Korea Changwon.jpg
Picha:Changwon-View from Daeamsan.jpg
Picha:Korean Broadcasting System Changwon.jpg
Picha:Korea-Changwon-Buddhist temple-02.jpg
Picha:Korail Jinhae Line Sinchangwon Station Rear Side.jpg
 

## Viungo vya nje 
* eng.changwon.go.kr 

Jamii:Korea Kusini
Jamii:Miji ya Korea Kusini
Ruth Miller

**Ruth Miller** (1919 - 1969) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika hadithi fupi na tamthiliya lakini hasa anajulikana kwa mashairi yake. Alipatwa na saratani na kufa nayo.

## Maandishi yake
**Floating Island* (mashairi, 1965)
**Selected Poems* (mashairi, 1968)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 1969
Rogaland

thumbnail|right|200px|Obrestad Lighthouse, Rogaland
thumb|right|200px|Mahali pa  nchini Norwei
**Rogaland** ni moja kati ya Majimbo ya Norwei. Jimbo lipo Kaskazini mwa Norwei, likikwa limepakana na baadhi ya mjimbo mengine kama vile Hordaland, Telemark, Aust-Agder na Vest-Agder. Jimboni hapa ni mahali pa kuu pa viwanda vya mafuta ya petroli, na kwa maana hiyo, Rogaland ina idadi ndogo mno ya ukosefu wa ajira kuliko jimbo lolote lile nchini Norwei, 1.1%. Rogaland ina idadi ya vifo vya watoto ipatayo asilimia 2.18 kwa kila mama, ambayo ni kiwango cha juu sana kwa nchini humo, na moja kati ya idadi kubwa mno katika Ulaya.

## Mgawanyo wa kiutawala 
Jimbo kikawaida hugawanywa katika mfumo wa wilaya za zamani. Ambapo ni Haugalandet kaskazini mwa Boknafjorden, Ryfylke huko mjini mashariki, na Jæren na Dalane ambayo ipo magharibi-kusini.

right|550px|Mahali pa Manispaa za Rogaland
Rogaland ina jumla ya manispaa 26:

Bjerkreim
Bokn
Eigersund
Finnøy
Forsand
Gjesdal
Hå
Haugesund
Hjelmeland
Karmøy
Klepp
Kvitsøy
Lund

Randaberg
Rennesøy
Sandnes
Sauda
Sokndal
Sola
Stavanger
Strand
Suldal
Time
Tysvær
Utsira
Vindafjord

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Rogaland County Council  - Official site
* County web site (English) Last update: 2001 
* Map 
* Region Stavanger Official tourism site for the Stavanger region
* Google Map
* Maps  City, District and Regional maps - Rogaland

Jamii:Majimbo ya Norwei
Magharibi mwa Norwei

[thumb|right|350px|Kolagi inayojumlisha miji ya magharibi ambayo ni: [StavangerBergenÅlesundSeljeBriksdalsbreenKvitsøyHåSteinsdalsfossenFolgefonnaØrstaAurland]]

**Magharibi mwa Norwei** () ni kanda iliyopo katika pwani ya bahari ya Atlantiki huko mjini kusini mwa nchi ya Norwei. Kanda ina-jumlisha baadhi ya majimbo kama vile Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane, na Møre og Romsdal na kanda ina wakazi wapatao milioni  1.3. Mji mkubwa kabisa katika kanda hii ni Bergen, wa pili kwa ukubwa ni Stavanger. Agder, Vest-Telemark, Hallingdal, Valdres na sehemu za kaskazini mwa Gudbrandsdal zilikuwa katika jimbo hili wakati wa kupanga Magharibi mwa Norwei. 

## Miji
Kanda hii ina miji ipatayo 22. Imewekewa ukubwa kulingana na idadi ya wakazi:

* Bergen
* Stavanger
* Sandnes
* Ålesund
* Haugesund
* Molde
* Kristiansund
* Stord
* Egersund
* Førde
* Bryne
* Florø
* Åkrehamn
* Kopervik
* Jørpeland
* Odda
* Ulsteinvik
* Sauda
* Fosnavåg
* Skudeneshavn
* Måløy
* Åndalsnes

## Wilaya 
Hizi ni wilaya ambazo zimegawiwa kulingana na mfumo wa utawala wa sasa. Umepangwa kutoka Kaskazini kwenda Kusini.

* Nordmøre (kikawaida haujumlishwi katika sehemu ya Magharibi mwa Norwei)
* Romsdal
* Sunnmøre
* Nordfjord
* Sunnfjord
* Sogn
* Voss
* Nordhordland
* Midthordland
* Sunnhordland
* Hardanger
* Haugaland
* Ryfylke
* Jæren
* Dalane

## Majimbo 
## Marejeo
## Viungo vya Nje
* History of Iceland
* Western Norwegian Emigration Center
* Nærøyfjord and Geirangerfjord Unesco world heritage
* Fjords in Western Norway - Startpage

Jamii:Kanda za Norwei
Sogn og Fjordane

thumbnail|right|200px|Aurlandsfjorden, Sogn og Fjordane.
**Sogn og Fjordane** ni moja kati ya majimbo ya Norwei. Jimbo hili limepakana na Møre og Romsdal, Oppland, Buskerud, na Hordaland. Makao makuu ya jimbo hili yapo mjini Hermansverk katika manispaa ya Leikanger - wakati mji mkubwa kabisa ni Førde.

## Manispaa za jimboni hapa 
Takriban manispaa 26 zipo mjini Sogn og Fjordane.

## Viungo vya nje 
* Sogn og Fjordane - Fylkeskommune - county web site 
* NRK County encyclopedia  
* Firda - Sogn og Fjordane's largest newspaper 
* forum.firda.no - Sogn og Fjordane's largest discussion group  

Jamii:Majimbo ya Norwei
Hamhung

thumb|**Hamhung**
	thumb|**Hamhung**
**Hamhung** (Kikorea: 함흥) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa pili katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 768,551. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 330 km². 

thumb|right|180px|

Picha:Hamhung Grand Theatre.jpg
Picha:Hamhung-center-1.jpg
Picha:Hamhung-center-5.jpg
Picha:Propaganda wall in Jongsong Street, Hamhung.jpg
Picha:Hamhung-ox-main-street.jpg
 

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Wonsan

thumb|300px|*Wonsan*
**Wonsan** (Kikorea: 원산) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa tano katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 331,000. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 269 km². 

thumb|right|180px|

Image:Tongymyong Hotel, Wonsan (5063259159).jpg
Image:Wall painting representing Kim Il Sung in Wonsan.jpg
Image:Wonsan Waterfront (5065739085).jpg
 

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Sinuiju

thumb|300px|*Sinuiju*
**Sinuiju** (Kikorea: 신의주) ni mji nchini Korea Kaskazini. Kuna wakazi 352.000. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 1,309 km². 

thumb|right|180px|

Image:Sinuiju in DPRK.jpg
Image: Park near Sino-Korea Friendship Bridge - Sinuiju (DPRK).jpg
Image:North Koreans at Sinŭiju.JPG
 

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Tanchon

thumb|Tanchon

**Tanchon** (Kikorea: 단천) ni mji nchini Korea Kaskazini. Kuna wakazi 360,000. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 606 km². 

thumb|right|180px|

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Kaesong

thumb|300px|*Kaesong*
**Kaesong** (Kikorea: 개성) ni mji nchini Korea Kaskazini. Kuna wakazi 308,440. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 1,309 km². 

thumb|right|180px|

Image:Kaesong familymart.jpg
Image:Nordkorea Kaesong.jpg
Image:Kaesong, PRK.jpg
Image:Kaesong model complex.jpg
Image:Nam Gate in Kaesong (5063812320).jpg
 

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Sariwon

thumb|300px|*Sariwon*
**Sariwon** (Kikorea: 사리원) ni mji nchini Korea Kaskazini. Kuna wakazi 310,100. 

## Jiografia 
Eneo lake ni 187.9 km². 

thumb|right|180px|

Image:Sariwon (5063726588).jpg
Image:Songbul Temple, Sariwon - panoramio.jpg
Image:North Korea-Sariwon Migok Farm-01.jpg
Image:North Korea-Sariwon Migok Farm-02.jpg
 

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Matsemela Manaka

**Matsemela Manaka** (amezaliwa 1956) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika tamthiliya tangu miaka ya 1970. Ni mwanzilishaji wa Soyikwa African Theatre Group.

## Maandishi yake
**Egoli: City of Gold* (tamthiliya, 1981)
**Pula* (tamthiliya, 1990)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1956
William Modisane

**William "Bloke" Modisane** (28 Agosti 1923 - 1 Machi 1986) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alianza kufanya kazi kama mwandishi wa habari kwa gazeti la *Drum*. Mwaka wa 1959 alihama Afrika Kusini akaendelea na kazi ya habari barani Ulaya. Alifariki nchini Ujerumani.

## Maandishi yake
* *Blame Me on History* (tawasifu, 1963)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 1986
Chongjin

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Chongjin

**Chongjin** (Kikorea: 청진) ni mji nchini Korea Kaskazini. Ni mji mkubwa wa tatu katika nchi wa Korea Kaskazini. Kuna wakazi 327,000. 

## Jiografia 
thumb|right|180px|

Image:Chongjin in the center of town.jpg
Image:Chongjin-center-3.jpg
 

## Viungo vya nje 
Jamii:Korea Kaskazini
Jamii:Miji ya Korea Kaskazini
Casey Motsisi

**Casey "Kid" Motsisi** (1932 - 1977) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika hadithi fupi na insha katika gazeti la *Drum*.

## Maandishi yake
**Casey & Co.* (maandishi mbalimbali, 1978)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 1977
Drum (gazeti)

**Drum** ni gazeti la Afrika Kusini. Lilianzishwa mwaka wa 1951 likawa gazeti muhimu kwa waandishi weusi kutoa sauti dhidi ya ubaguzi wa rangi.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Magazeti ya Afrika Kusini
Ezekiel Mphahlele

'''Ezekiel "Es'kia" Mpahlele'* (17 Desemba 1919 - 27 Oktoba 2008) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika hadithi fupi, riwaya na insha za kiuhakiki. Mwaka wa 1957 alihama Afrika Kusini kwa sababu za kisiasa akaishi nchi mbalimbali, baadhi yao Nigeria, Zambia na Marekani. Mwaka wa 1978 aliruhusiwa kurudi Afrika Kusini akawa profesa wa fasihi katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand.

## Maandishi yake
* *Down Second Avenue* (tawasifu, 1959)
* *The African Image* (andika la kiuhakiki, 1962, toleo la pili 1974)
* *The Wanderers* (riwaya, 1971)
* *Voices in the Whirlwind* (insha za kiuhakiki, 1972)
* *Chirundu* (riwaya, 1979)
* *The Unbroken Song* (hadithi fupi na mashairi, 1981)
* *Exiles and Homecomings* (tawasifu, 1983)
* *Afrika My Music, 1957-1983* (tawasifu, 1984)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures'', University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2008
Kiindonesia

**Kiindonesia**  (kwa Kiindonesia: *Bahasa Indonesia*) ni lugha ya Kiaustronesia inayozungumzwa na watu milioni 23 (uliotokea Kiindonesia wasemaji) hasa nchini Indonesia. Idadi ya wasemaji wa lugha za Kiindonesia ni takriban milioni 240.

## Viungo vya nje 
*makala za OLAC kuhusu Kiindonesia 
*lugha ya Kiindonesia katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ind
*lugha ya Kiindonesia kwenye Multitree
*Indonesian in 7 days
*Omniglot

Jamii:Lugha za Indonesia
Surabaya

thumb|right|260px|Surabaya
thumb|right|260px|Ramani ya Surabaya

**Surabaya** (kwa Kiindonesia: *Kota Surabaya*) ni mji kubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni 374.78&nbsp;km². Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 2,765,908 (mwaka wa 2010).

Jamii:Miji ya Indonesia
Depok

**Depok** (kwa Kiindonesia: *Kota Depok*, yaani "Mji Depok") ni mji wa mkoa wa Java Magharibi nchini Indonesia. 

Ukubwa wa eneo lake ni km² 200.29. Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 2,462,215 (mwaka wa 2021). 

## Marejeo
Jamii:Miji ya Indonesia
Makassar

thumb|right|260px|Makassar
thumb|right|260px|

**Makassar** (kwa Kiindonesia: *Kota Makassar*) ni mji mkubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni km² 175.77. Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 1,334,090 (mwaka wa 2010).

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Indonesia
Choroa

**Choroa** ni wanyamapori wakubwa wa jenasi *Addax* na *Oryx* katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi *O. beisa callotis*, nususpishi *O. b. beisa* ilikuwa ikiitwa **bara bara**. Siku hizi spishi zote za *Oryx* huitwa choroa. Wanatokea maeneo makavu (jangwa na nyika) katika Afrika na Bara Arabu. 

Wana pembe ndefu nyembamba na nyofu au zilizopindika kidogo. Rangi yao ni ya mchanga au takriban nyeupe na wana mabaka meusi kichwani na miguuni, lakini choroa wa Sahara hana mabaka meusi. 

Wanyama hawa wanaweza kuendelea kuishi bila maji kwa wiki nyingi, kwa sababu huzidi halijoto ya mwili wao kuzuia kutoa jasho, na mkojo wao ni mzito sana. Hula nyasi, majani na matunda.

## Spishi
* *Addax nasomaculatus*, Choroa Adaksi (Addax)
* *Oryx beisa*, Choroa Mashariki (East African or Beisa Oryx)
** *Oryx b. beisa*, Bara Bara au Choroa Beisa (Beisa Oryx)
** *Oryx b. callotis*, Choroa (Fringe-eared Oryx)
* *Oryx dammah*, Choroa wa Sahara (Scimitar Oryx)
* *Oryx gazella*, Choroa Kusi (Gemsbok)
* *Oryx leucoryx*, Choroa Arabu (Arabian Oryx)

## Picha

File:DishonMikrai002.jpg|Choroa adaksi
File:PikiWiki Israel 9611 Yotveta Hai-Bar.jpg|Choroa wa Sahara
File:Oryx gazella -Etosha National Park, Namibia-8b.jpg|Choroa kusi
File:Arabian oryx, Abu Dhabi, WesternRegion.jpg|Choroa Arabu

## Marejeo
Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Kongoni

**Kongoni** ni wanyamapori wakubwa wa jenasi *Alcelaphus* katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi *A. buselaphus cokii* lakini siku hizi nususpishi zote huitwa kongoni. Wanatokea savana za Afrika tu. Rangi yao ni ya mchanga lakini tumbo na matako ni nyeupe. Wana kichwa kirefu na pembe zao zimepindika na zina umbo wa zeze zikionwa kutoka mbele. Wanyama hawa hula manyasi.

## Nusupishi
* †*Alcelaphus b. buselaphus*, Kongoni Kaskazi (Northern hartebeest) - **ameisha sasa**
* *Alcelaphus b. caama*, Kongoni Mwekundu (Red hartebeest)
* *Alcelaphus b. cokii*, Kongoni Mashariki (Coke's hartebeestl)
* *Alcelaphus b. lelwel*, Kongoni Lelweli (Lelwel hartebeest)
* *Alcelaphus b. lichtensteinii*, Kongoni wa Lichtenstein au Konzi (Lichtenstein's hartebeest)
* *Alcelaphus b. major*, Kongoni Magharibi (Western hartebeest)
* *Alcelaphus b. swaynei*, Kongoni wa Swayne (Swayne's hartebeest)
* *Alcelaphus b. tora*, Kongoni Tora (Tora hartebeest)

## Picha

Alcelaphus caama.jpg|Kongoni mwekundu
Jackson's Hartebeast, Uganda (15144422466).jpg|Kongoni lelweli
Lichtenstein's Hartebeest.jpg|Kongoni wa Lichtenstein
Alcelaphus buselaphus herd.png|Kongoni magharibi
Swayne's hartebeest (Alcelaphus buselaphus swaynei) (cropped).jpg|Kongoni wa Swayne

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Tohe

**Tohe** ni wanyamapori wa jenasi *Pelea* na *Redunca* katika familia Bovidae. Wana rangi ya mchanga au ya kijivu lakini tumbo ni jeupe. Madume ya *Redunca* wana pembe zilizopindika kuelekea mbele, wale wa *Pelea* wana pembe nyofu. Wanatokea mahali pa nyasi nzito karibu na maji au misitu milimani (tohe-milima na tohe pembe-nyofu). Wanyama hawa hula nyasi na matete.

## Spishi
* **Nusufamilia Peleinae**
** *Pelea capreolus*, Tohe pembe-nyofu (Grey rhebok)
* **Nusufamilia Reduncinae**
** *Redunca arundinum*, Tohe kusi (Southern reedbuck)
** *Redunca fulvorufula*, Tohe-milima (Mountain reedbuck)
*** *Redunca f. adamauae*, Tohe wa Milima Adamawa (Adamawa Mountains reedbuck)
*** *Redunca f. chanleri*, Tohe-milima wa Chanler (Chanler's mountain reedbuck)
*** *Redunca f. fulvorufula*, Tohe-milima Kusi (Southern mountain reedbuck)
** *Redunca redunca*, Tohe ndope au Forhi (Bohor reedbuck)
*** *Redunca r. bohor*, Tohe ndope wa Uhabeshi (Abyssinian reedbuck)
*** *Redunca r. cottoni*, Tohe ndope wa Sadd (Sudd reedbuck)
*** *Redunca r. nigeriensis*, Tohe ndope wa Nijeria (Nigerian reedbuck)
*** *Redunca r. redunca*, Tohe ndope magharibi (Western reedbuck)
*** *Redunca r. wardi*, Tohe ndope mashariki (Eastern reedbuck)

## Picha

Pelea capreolus.JPG|Madume na majike ya tohe pembe-nyofu
Common Reedbuck (Redunca arundinum), Kruger National Park.jpg|Dume la tohe kusi
Reed buck South Africa.JPG|Jike la tohe kusi
Mountain Reedbuck, Redunca flavorufula at Borakalalo National Park, South Africa (10001289395).jpg|Dume la tohe-milima
Bergriedbock 2007-08-16 201.jpg|Jike la tohe-milima
Bohor Reedbuck, female, Serengeti.jpg|Jike la tohe ndope

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Dondoo

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

**Dondoo**, **dondoro** au **isha** ni wanyamapori wadogo wa jenasi *Raphicerus* katika familia Bovidae wenye masikio makubwa. Wana rangi ya mchanga inayoelekea nyekundu na mara nyingi madoa au milima nyeupe. Madume wana pembe fupi na laini. Wanatokea Afrika ya Kusini na ya Mashariki katika maeneo mbalimbali kutoka ukanda wa jangwa mpaka vilima vyenye msitu wazi. Wanyama hawa hula majani, vitawi, mizizi na viazi.

## Spishi
* *Raphicerus campestris*, Dondoo-nyika au Isha (Steenbok)
** *Raphicerus c. campestris*, Dondoo-nyika kusi
** *Raphicerus c. neumanni*, Dondoo-nyika mashariki
* *Raphicerus melanotis*, Dondoo Kusi (Cape Grysbok)
* *Raphicerus sharpei*, Dondoo wa Sharpe (Sharpe's Grysbok)

## Picha

File:Raphicerus campestris male (Etosha, 2012).jpg|Isha
File:Southafrica-capegrysbok.jpg|Dondoo kusi
File:Sharpe's Grysbok.jpg|Dondoo wa Sharpe

Jamii:Ng'ombe na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Da Lat

right|210px|thumb|Da Lat
right|210px|thumb|Da Lat

**Đà Lạt** (thành phố Đà Lạt) mji mkuu, Jimbo la Lam Dong, Vietnam, na km 310 kutoka kusini mwa mji wa Ho Chi Minh City. Kiwanja cha Ndege cha Lien Khuong km 26 kutoka kaskazini mwa mji wa Đà Lạt. 

Jamii:Lam Dong
Christchurch

**Christchurch** (Kimaori: *Ōtautahi*) ni mji mkubwa na mji mkubwa wa pili wa New Zealand mwenye wakazi 376,700 (2010). Iko upande wa kusini wa kisiwa. Uneo lake ni 1,426 km². Mji ulinazishwa mwaka 1848. Upande wa mashariki ni maji ya Pasifiki.

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya New Zealand
Jamii:Miji Mikuu Australia na Pasifiki
Castor

**Castor** inaweza kutaja

*mnyama wa jenasi ya Castor au Biva
*mmoja wa mapacha Castor na Pollux katika mitholojia ya Kigiriki
*nyota ya Castor katika kundinyota la Jauza (au Mapacha)
Nelson, New Zealand

**Nelson** (Kimaori: Whakatū) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 45,500 (2010). Iko upande wa kusini wa kisiwa. Eneo lake ni 445 km². Mji ulinazishwa mwaka 1841. 

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya New Zealand
Jamii:Miji Mikuu Australia na Pasifiki
Tauranga

**Tauranga** (kwa Kimaori: **Tauranga-moana**) ni mji wa New Zealand wenye wakazi 143,000 (2010). Uko upande wa kaskazini wa funguvisiwa. Eneo lake ni km² 98. Mji ulianzishwa mwaka 1838. 

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya New Zealand
Samuel Mqhayi

**Samuel Edward Krune Mqhayi** (1 Desemba 1875 - 29 Julai 1945) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Alifanya kazi kama mwalimu na mhakiki na kutolea maandishi mbalimbali pamoja na mashairi na riwaya.

## Maandishi yake
* *Ityala Lamawele* (riwaya, 1914)
* *UDon Jadu* (1929)
* *Inzuzo* (mashairi, 1943)
* ''U-Mqhayi wase-Ntab'ozuko* (tawasifu, 1939)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures'', University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1875
Jamii:Waliofariki 1945
Mbuyiseni Mtshali

**Mbuyiseni Oswald Mtshali** (amezaliwa 17 Januari 1940) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika mashairi akifanya kazi kama mhakiki na mwalimu. Mara kwa mara alikaa Marekani.

## Maandishi yake
* *Sounds of a Cowhide Drum* (mashairi, 1971)
* *Fireflames* (mashairi, 1980)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Watu walio hai
Percy Mtwa

**Percy Mtwa** (amezaliwa 1954) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika tanthiliya.

## Maandishi yake
**Woza Albert!* (1981, pamoja na Mbongeni Ngema)
**Bopha!* (1985)
**Woza Afrika!* (1986)

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1954
Siligo

thumbnail|right|200px|Mji wa Siligo

**Siligo** ni mji wa Italia katika mkoa la Sardinia, wilaya ya Sassari. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao 950 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 450 kutoka juu ya usawa wa bahari.

Jamii:Sardinia
Yohane Maria Vianney

isiyooza ya Yohane Maria Vianney.]]
**Yohane Baptista Maria Vianney** (Dardilly,  8 Mei 1786 – Ars-sur-Formans, 4 Agosti 1859), alikuwa padri mwanajimbo wa Kanisa Katoliki kutoka Ufaransa; kwa miaka zaidi ya 40 alifanya kwa namna ya ajabu kazi ya uchungaji kama paroko wa kijiji cha Ars, karibu na Belley, kwa kuhubiri mara nyingi, kusali na kufanya malipizi, huku sifa zake zikivutia watu kutoka nchi za nje ya Ulaya pia.

Kila siku katika katekesi aliyotoa kwa watoto na kwa watu wazima, katika upatanisho aliyowapatia walitobu na katika matendo yaliyojaa upendo wenye ari aliokuwa anauchota katika chemchemi ya ekaristi, alisonga mbele kiasi cha kueneza kila mahali mashauri yake na kusogeza kwa busara wengi kwa Mungu. 

Alitangazwa na Papa Pius X kuwa mwenye heri tarehe 8 Januari 1905, halafu Papa Pius XI akamtangaza mtakatifu mwaka 1925 na msimamizi wa maparoko mwaka 1929.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Sala zake
Nakupenda, Bwana,
na neema pekee ninayokuomba, ni kwamba nikupende milele...

Mungu wangu,
ikiwa ulimi wangu hauwezi kukariri kila nukta kwamba nakupenda,
nataka moyo wangu ukuambie tena na tena kila ninapopumua.

Yesu wangu, jinsi inavyopendeza kukupenda!

Unijalie niwe kama wanafunzi wako juu ya mlima Tabori,
nikikuona wewe tu, Mwokozi wangu.

Tuwe kama marafiki wawili ambao hata mmojawao
hawezi kukubali kumchukiza mwingine. Amina.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 263-265
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 266-268
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 226-228
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 63

## Viungo vya nje
*John Vianney--Cure d'Ars 

Jamii:Wafransisko
Chuo Kikuu cha Kifaransa cha Elimu ya Usafiri Angani

thumb|Max Hymans.
**Chuo Kikuu cha Kifaransa cha Elimu ya Usafiri Angani** (kwa Far.: '''École nationale de l'aviation civile**; kifupi: **ENAC''') ni chuo kikuu cha Ufaransa kinachofundisha fani zote za usafiri wa angani kama vile urubani, uhandisi wa eropleni au usimamizi wa mwendo wa eropleni hewani.

Chuo hicho kilianzishwa mwaka 1949 mjini Orly (karibu na Paris) lakini tangu 1968 kilihamishiwa Toulouse ambako kuna pia viwanda vikubwa vya eropleni hasa vya Airbus na kampuni ya usafiri wa anga-nje EADS.

## Viungo vya Nje 
*   
* Fondation ENAC 
* ENAC Alumni  

Jamii:vyuo vikuu vya Ufaransa
Jamii:Midi-Pyrénées
Jamii:Toulouse
Institut polytechnique des sciences avancées

thumb|Chuo Kikuu

**Institut polytechnique des sciences avancées** (kifupi: **IPSA**) ni chuo kikuu cha binafsi kilichoanzishwa mnamo mwaka 1961 katika Ivry-sur-Seine, Lyon, Marseille na Toulouse, nchini Ufaransa.

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Vyuo vikuu vya Ufaransa
Jamii:Midi-Pyrénées
Jamii:Toulouse
Jamii:Lyon
Jamii:île-de-France
Porirua

**Porirua** ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 52,000 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 182.39 km². 

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya New Zealand
Jamii:Miji Mikuu Australia na Pasifiki
Kimaori

thumb|300px|New Zealand
** Kimaori** (*reo Māori*) ni lugha ya Wamaori ambao ni wenyeji asilia nchini New Zealand.

## Viungo vya nje 
* Omniglot
* Basics 
* Kamusi ya kimaori

Jamii:Lugha
Kilituanya

thumb|300px| Lituanya
**Kilituanya** (*lietuvių kalba*) ni lugha ya Lituanya

## Viungo vya nje 
* Debeselis
* www.utexas.edu
* Kamusi ya Kilithuania

Jamii:Lugha
Mwanajimbo

**Mwanajimbo** ni neno linalotumiwa hasa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kuhusu mwamini wake ambaye anategemea jimbo katika shughuli zake za kichungaji au za kiroho kwa jumla.

Kwa namna ya pekee linatumika kuhusu padri au shemasi ambaye ameandikishwa na jimbo kama mmojawapo wa viongozi wake wa kudumu, tofauti na mtawa ambaye ameandikishwa rasmi katika shirika lake.

Pengine katika historia ya Kanisa aina hizo mbili za kleri zilishindana sana upande wa wajibu na haki hasa kuhusu uchungaji katika parokia na makanisa mengine.
Upper Hutt

**Upper Hutt**  (kwa Kimaori: Orongomai) ni mji wa New Zealand wenye wakazi 38,800 (2010). 

Iko upande wa kaskazini mwa kisiwa. 

Eneo lake ni km² 540.

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya New Zealand
Uendo wa historia ya Tanzania

**Uendo wa historia ya Tanzania** unaeleza mfululizo wa matukio makubwa yanayohusu wananchi wa Tanzania, ikiwa ni pamoja na Zanzibar, na eneo la zamani la Tanganyika na maeneo yanayoizunguka Tanzania kabla ya ukoloni wa Kizungu. 

Ushahidi wa kiakiolojia unaonesha uwepo wa sokwe watu katika kanda hii kwa zaidi ya miaka milioni 3 iliyopita na *Paranthropus* kwa zaidi ya miaka milioni 2 iliyopita. 

Makazi ya watu katika kanda yalianza angalau miaka 100,000 iliyopita. 
Wakhoisan wanadhaniwa kuhamia maeneo haya wakiwa kama wawindaji tu walau miaka 10,000 iliyopita.

Mawasiliano ya Wazungu katika Afrika ya Mashariki yalifanywa mnamo karne ya 15 na mpelelezi wa Ureno, Vasco da Gama. Aliwasili mjini Kilimane (sasa hivi Tanzania) kunako mwaka wa 1498. 

Zanzibar, funguvisiwa vilivyopo majini mashariki kwa Tanzania bara, vilichukuliwa na Dola la Ureno likabaki kuwa eneo lake kwa takriban miaka 200 hivi. 

Baadaye eneo lile likachukuliwa na Sultani wa Oman mnamo 1698. 

Hekaheka za ukoloni zilipamba moto katika kanda hii kunako karne ya 19. 

Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ilianzishwa Tanzania bara mnamo 1885 na Zanzibar ikawa chini ya udhibiti wa Uingereza mnamo 1890. 

Miaka sita baadaye, Vita ya Zanzibar na Uingereza ilipigwa kisiwani humo, moja kati ya vita vifupi mno katika historia. 

Chifu Mkwawa wa kabila la Wahehe na wapiganaji wake walipinga utawala wa kikoloni katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.

Mfano wao ulifuatwa baadaye na kikosi kizima cha makabila ya kusini katika Vita ya Maji Maji.

Hekaheka za Kijerumani ziliisha baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia wakati Uingereza ulichukua Tanganyika kwa mamlaka ya Shirikisho la Mataifa. 

Vikundi vya kijamii na kisiasa vilianza kazi ya kuhamasisha watu katikati ya karne ya 20.

Mwaka 1961 mwalimu wa shule wa zamani Julius Nyerere akawa Waziri Mkuu wa kwanza. 

Tanganyika ikapata uhuru wake mwaka 1962, na Nyerere akawa ndiye rais wa kwanza mwaka uliofuata.

Uhuru wa Zanzibar kutoka kwa Waingereza ukapatikana mwaka uliofuata, halafu wananchi wakamfukuza sultani. 

Mataifa hayo mawili yaliungana mnamo 1964 na kuwa nchi inayojulikana kama Tanzania. 

Nyerere aliongoza nchi kwa chama kimoja kwa zaidi ya miaka 20, huku akitambulisha maoni yake juu ya Usoshalisti wa Kiafrika, *Ujamaa*.

Aliachia ngazi mnamo 1985 akafuatiwa na Ali Hassan Mwinyi. 

Benjamin Mkapa, rais wa awamu ya tatu nchini, alishinda uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi Tanzania mnamo 1995. Wakati wa urais wa Mkapa, Tanzania iligushi uhusiano wa kidiplomasia katika kanda kwa kusaini Mkataba wa Jumuia ya Afrika Mashariki. 

Mwaka wa 1998, Ubalozi wa Marekani ulishambuliwa kwa bomu mjini Dar es Salaam. 

Mwaka wa 2003, jenasi mpya ya ngedere imegunduliwa nchini, ya kwanza kugunduliwa tangu mwaka wa 1923. 

Rais Jakaya Kikwete alichaguliwa mnamo 2005 na kuongoza hadi 2015, alipomuachia John Pombe Magufuli.

## Marejeo
*

Jamii:Historia ya Tanzania