open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Power Rangers Ninja Steel

**Power Rangers Ninja Steel** ni kipindi cha televisheni ambacho huonyeshwa kwenye chaneli ya CN ambacho huchezwa na maninja.

Mfululizo huo wa Kiingereza umeiga mambo ya Japani kama vile mavazi na hata maneno kama vile Shuriken Sentai Ninninger ambayo ina maana ya Power Rangers Ninja Steel. Huu ni mfululizo wa kipindi cha televisheni kuhusu mashujaa kadhaa ambao wana nguvu za ajabu na kuzitumia kulinda mji wao huku waki andamwa na viumbe vya ajabu kutoka pande tofauti za ulimwengu. Power rangers pia wana mafunzo ya kininja katika upiganaji wao wakiwa na mafunzo na kihistoria power ranger wana nguvu kutoka kwenye vifaa vya asili ambavyo huenda na imani za kijapani kwa wanavyoamini nguo za power ranger yeyote huambatana na rangi ambazo huwakilisha vyeo vyao pamoja na nguvu mfano katika power ranger yeyote power ranger mwekundu ndiye mwenye nguvu zaidi na huchukuliwa kama kiongozi wao power ranger mwekundu ana urafiki na watu wangi wenye nguvu za aina yao mmoja wao ni malkia wa dunia ya simba. katika kila kitu cha kiteknolojia cha power ranger yeyote hufanyiwa marekebisho kwa sababu wana msaidizi wao katika kambi wanayo ishi ambapo msaidizi wao huwasaidia kufanya marekebisho ya kitu chao chochote cha kiteknolojia. Power rangers wana saa zilizo tengenezwa na uwazo wakujibu swali lolote ambalo linaweza kufikirika hapa duniani pamoja nakuwasaidia saaa hizo zina weza zikatumika kama vifaa kwa ajili ya mawasiliano baina ya power ranger mmoja na mwingine power ranger wana mfumo wa nguvu ujulikanao kama mega trone ambao huwasaidia wakati wanapigana na viumbe wenye maumbile makubwa.

## Tanbihi
Jamii:Filamu za Uingereza
Jamii:vipindi vya televisheni
Kung Fu Panda

thumb|273x273px
**Kung Fu Panda** ni mfululizo wa katuni unaopendwa na watoto ambao huoneshwa kwenye chaneli ya Nickelodeon na ambao huletwa na Dream Works Animation ambayo iliongozwa na John Stevenson.

Huhusisha maisha ya dubu aina ya panda katika kipindi cha maisha yake kufanya kazi ya kuwa mhudumu katika mgahawa wa baba yake, lakini katika kijiji anachoishi kutokea uchaguzi wa mpiganaji dragoni ambaye atakuwa mlinzi wa kijiji chao baada ya aliyekuwa mfungwa sugu na jambazi katika filamu hii kutoroka jela.

## Wkamahiriki wa sauti 
* Jack Black kama Po
* Dustin Hoffman kama Master Shifu
* The Furious Five:
** Angelina Jolie kama Master Tigress
** Seth Rogen kama Master Mantis
** Lucy Liu kama Master Viper
** David Cross kama Master Crane
** Jackie Chan kama Master Monkey
* Ian McShane kama Tai Lung
* James Hong kama Mr. Ping
* Randall Duk Kim kama Grand Master Oogway
* Dan Fogler kama Zeng
* Michael Clarke Duncan kama Commander Vacher

## Viungo vya nje 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Filamu
Jamii:Katuni
Dume

ya jinsia ya kiume.]]
**Dume** ni kiumbehai yeyote yule wa jinsia ya kiume, yaweza kuwa dume la nyani, dume la simba, na kadhalika. Kama ni binadamu anaitwa mwanamume.

Jamii:Jinsia
Big Time Rush

**Big Time Rush** ni mfululizo wa filamu ya Marekani ambayo huonyeshwa kwenye chaneli ya Nickelodeon ambayo ilihusu mambo ya kudansi.

Jamii:Filamu za Marekani
Marko Krisini na wenzake

thumb|Mt. Marko Krisini.
thumb|Wafiadini wote watatu pamoja.
**Marko Krisini na wenzake** Stefano Pongracz na Melkiori Grodziecki (walifariki Kosice, leo nchini Slovakia, 7 Septemba 1619) walikuwa mapadri, wa kwanza mwanajimbo, wengine wawili wa shirika la Yesu.

Walifia imani ya Kikatoliki kwa amri ya mfalme Mprotestanti Gabor Bethlen. 

Wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu wafiadini. Kwanza walitangazwa na Papa Pius X kuwa wenye heri tarehe 15 Januari 1905, halafu watakatifu na Papa Yohane Paulo II tarehe 2 Julai 1995.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 1619
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Korasya
Jamii:Watakatifu wa Romania
Jamii:Watakatifu wa Polandi
Korbiniani

''.]]
**Korbiniani** (670/680 - alifariki Maia, Ujerumani, 8 Septemba 725 hivi) alikuwa mmonaki kutoka Ufaransa au Visiwa vya Britania aliyefanya umisionari kama askofu katika Bavaria ya leo akivuna matunda mengi .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*Munich-Freising at Catholic Encyclopedia
* Helmut Zenz: Heiliger Korbinian im Internet includes a gallery of images, a timeline of Corbinian's life, and sources in many languages for further reading
*Den hellige Korbinian av Freising
* Saint Corbinien - Evêque fondateur de l'église en Bavière includes hagiography for Corbinian and pictures of tapestries depicting the story of his life
*Butler, Alban. "St. Corbinian, Bishop of Frisingen, Confessor", *Lives of the Saints*, Vol. IX, (1866)

Jamii:Wakolumbani

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Shah

**Shah** (kwa Kiajemi: **شاه**) ni neno la Kiajemi ambalo linamaanisha mfalme au mtawala wa nchi. Neno hilo linatumika katika nchi tofauti ulimwenguni, zikiwa pamoja na Iran, Uhindi, Pakistan na Afghanistan. 

Hivi sasa neno "Shah" linatumika kama jina la kawaida kwa watu wengi nchini Uhindi, Pakistan na Afghanistan ambao ni Wahindu, Waislamu na Wajaini. Majina mengi ya Kihindi ambayo yana *Shah* ndani yake; maarufu kati yake ni Shah Jahan, ambaye kama Mfalme wa India aliamuru kuundwa kwa Taj Mahal. 

Tamko katika mchezo wa sataranji *"checkmate"* hutokana na Kiajemi "*shah mat",* maana yake "mfalme amekamatwa"  

Neno "Shah" mara nyingi linatumika kumaanisha Mohammad Reza Pahlavi, Shah wa Iran kutoka mwaka 1949 hadi 1979. 

## Marejeo 
Jamii:Cheo
Isaka Mkuu

**Isaka Mkuu** (pia: **Sahak Partev**; 354 hivi - Bagrevand, 439) alikuwa mmonaki, mwanateolojia na askofu kutoka Armenia ya Kale. 

Mtoto wa Nerses I na kilembwekeza wa Gregori Mletamwanga, alipofiwa mke wake alijiunga na monasteri, halafu kama Patriarki alipigania umoja wa Kanisa kwa msingi wa imani sahihi ya Mtaguso wa Efeso, lakini akaja kufukuzwa jimboni akafariki uhamishoni.

Pia alisaidiana na Mesrop kutafsiri Biblia na alirekebisha liturujia na sheria za Kanisa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l’Antiquité jusqu’au XIXe siècle ; Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990.
*  Histoire de l'Arménie: des origines à 1071, Paris, 1947.

Jamii:Waliozaliwa 354
Jamii:Waliofariki 439
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Armenia
Gurbanguly Berdimuhamedow

thumb
**Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow**' (amezaliwa 29 Juni 1957) ni mwanasiasa wa Turkmenistan ambaye amekuwa akihudumu kama Rais wa nchi tangu Februari 2007.

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Turkmenistan
Memori na wenzake

**Memori  na wenzake** (alifariki Breuil, leo nchini Ufaransa, 451 hivi) walikuwa Wakristo ambao inasemekana walifia imani yao katika dhuluma ya Attila, mfalme wa Wahunni.

Memori alikuwa shemasi mmojawapo wa askofu Lupo wa Troyes.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Wanjiru Kinyanjui

**Wanjiru Kinyanjui** (alizaliwa mwaka 1958) ni mshairi, mwandishi, mwanahabari na mtengenezaji wa filamu wa nchi ya Kenya.

## Maisha
Kinyanjui alipata shahada ya lugha ya Kiingereza na fasihi ya Kijerumani kabla ya kujifunza utengenezaji wa filamu katika chuo cha *German Film and Television Academy* katika mji wa Berlin. 

Filamu yake ya *Battle of the Sacred Tree* ya mwaka 1994, iliyozungumzia maisha ya mwanamke katika utamaduni wa kabila la Wakikuyu ilipata kuungwa mkono, kutengenezwa na kusambazwa na kampuni ya filamu ya *Birne Film ya nchini Ujerumani na *Flamingo Film* ya Ufaransa.

## Filamu
* *Africa is a Woman's Name*  2009
* *Battle of the Sacred Tree*  1994
* *Black in the Western World* 1992
* *The Sick Bird'', 1991

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Washairi wa Kenya
Kassym-Jomart Tokayev

thumb
**Kassym-Jomart Kemeluly Tokayev** (kwa Kikazakhi: Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев, *Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev*; alizaliwa 17 Mei 1953) ni mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Kazakhstan. Alianza kazi kama rais wa Kazakhstan tarehe 20 Machi 2019 akimrithi Nursultan Nazarbayev ambaye alijiuzulu tarehe 19 Machi 2019 baada ya miaka 29 madarakani.

Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Kazakhstan
Emomali Rahmon

thumb
**Emomali Rahmon** (kwa Kitajiki: Эмомалӣ Раҳмон; amezaliwa 5 Oktoba 1952) ni mwanasiasa wa Tajikistani ambaye amewahi kuwa Rais wa Tajikistan (au wadhifa sawa na huo) tangu mwaka 1992. Utawala wake unatazamwa na Human Rights Watch kama udikteta.

Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Tajikistan
Sooronbay Jeenbekov

thumb|Sooronbay Jeenbekov (2017)

**Sooronbay Sharipovich Jeenbekov** (kwa Kikirgizi: Сооронбай Шарипович (Шарип уулу) Жээнбеков; alizaliwa 16 Novemba 1958) ni mwanasiasa wa Kirgizia, kwa sasa Rais wa nchi. Alianza kazi rasmi tarehe 24 Novemba 2017. 

Awali alikuwa Waziri Mkuu wa Kyrgyzstan kutoka Aprili 2016 hadi Agosti 2017.

Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Kirgizia
Shavkat Mirziyoyev

thumb|Mirziyoyev (2017)
**Shavkat Miromonovich Mirziyoyev** (kwa Kiuzbeki: Шавкат Миромонович Мирзиёев; amezaliwa 24 Julai 1957) ni mwanasiasa wa Uzbekistan ambaye amekuwa Rais wa Uzbekistan na Amiri Jeshi Mkuu wa Majeshi ya Uzbekistan tangu mwaka 2016. Hapo awali alikuwa Waziri Mkuu wa Uzbekistan kutoka mwaka 2003 hadi 2016.

Kufuatia kifo cha Rais Islam Karimov, aliteuliwa na Bunge Kuu kuwa rais wa mpito wa Uzbekistan mnamo 8 Septemba 2016. Baadaye alichaguliwa kuwa rais katika uchaguzi wa urais wa Desemba 2016, akishinda kwa 88.6% za kura, na aliapishwa mnamo 14 Desemba 2016. 

Mnamo Oktoba 2021, Shavkat Mirziyoyev alichaguliwa tena kuwa Rais wa Uzbekistan.

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Uzbekistan
Ilham Aliyev

thumb|Picha yake ya mwaka 2024
**Ilham Heydar Oglu Aliyev** (kwa Kiazeri: İlham Heydər oğlu Əliyev; amezaliwa 24 Desemba 1961) ni mwanasiasa wa Azabajani ambaye ni rais wa nne wa Azabajani, madarakani tangu mwaka 2003. 

Yeye pia anafanya kazi kama Mwenyekiti wa Chama kipya cha Azabajani, Harakati zisizofungamana na kiongozi wa Kamati ya Olimpiki ya Kitaifa ya Azabajani.

Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Azabajani
Gorgoni wa Roma

[thumb|*Mt. Gorgoni* katika [kanisa kuu la Minden.]]
**Gorgoni wa Roma** (alifariki mjini Roma, karne ya 3 au mwanzo wa karne ya 4) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa imani yake. 

Papa Damas I alitunga kishairi mistari michache kwa heshima yake
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 9 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Monique Goullet, Michel Parisse, Anne Wagner, ''Sources hagiographiques de l'histoire de Gorze (Xème siècle) : Vie de saint Chrodegang, Panégyrique et Miracles de saint Gorgon'', Paris, Picard, 2010. ISBN 978-2-7084-0882-1

## Viungo vya nje
*  Site Nominis de l'Église de France.

Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Kieran Kijana

la kioo cha rangi likionyesha sura yake.]]
'''''' (Ireland, 516 hivi - Clonmacnois, 549 hivi) alikuwa mmonaki padri ambaye mwaka 544 alianzisha monasteri maarufu katikati ya nchi akaiongoza kama abati wa kwanza hadi kifo chake.

Anahesabiwa kati ya Mitume kumi na wawili wa Ireland.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yao ni tarehe 9 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Forum
*The story of St Ciaran's church of Clonmacnoise YouTube

Jamii:Waliozaliwa 516
Jamii:Waliofariki 549
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Jimbo la Sidama

**Jimbo la Sidama** ni moja ya majimbo 12 ya kujitawala ya Ethiopia. Limeanzishwa mwaka 2020.

Idadi ya wakazi wake ni takriban 3,200,000, wengi wakiwa Wasidama, wanaongea Kisidama na ni Wakristo wa madhehebu ya Kiprotestanti. 

Makao makuu ni Awasa.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ethiopia 

!
Sidama
Miguel Díaz-Canel

**Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez** (amezaliwa 20 Aprili 1960) ni mwanasiasa wa Cuba anayehudumu kama Rais wa Cuba tangu tarehe 19 Aprili 2018. 

Hapo awali alikuwa Rais wa Baraza la Jimbo la Cuba kutoka mwaka 2018 hadi 2019 na Makamu wa Kwanza wa Rais kutoka mwaka 2013 hadi 2018. Amekuwa mwanachama wa Politburo ya Chama cha Kikomunisti cha Cuba tangu mwaka 2003, na aliwahi kuwa Waziri wa Elimu ya Juu kutoka mwaka 2009 hadi 2012; alipandishwa cheo kuwa Makamu wa Rais wa Baraza la Mawaziri (naibu Waziri Mkuu) mnamo 2012. Mwaka mmoja baadaye, tarehe 24 Februari 2013, alichaguliwa kama Makamu wa Kwanza wa Rais wa Baraza la Nchi.

Alichaguliwa kumrithi Raúl Castro kama mgombea wa Rais wa Baraza la Nchi na Baraza la Mawaziri mnamo 18 Aprili 2018 na aliapishwa ofisini siku iliyofuata baada ya kupiga kura kitaifa. Watangulizi wake wawili katika jukumu hilo walikuwa ndugu wa damu, na haswa urithi wake kutoka kwa Raúl Castro unawakilisha aina isiyo wazi ya urithi kwa Chama cha Kikomunisti na vile vile Jamhuri ya Cuba. 

Díaz-Canel kwa hivyo ni rais wa kwanza kutokuwa mwanafamilia wa Castro tangu Osvaldo Dorticós mnamo 1976 na kiongozi wa kwanza wa serikali ambaye si Castro tangu José Miró Cardona mnamo 1959. Miguel Díaz-Canel ana uwezekano wa kumrithi Raúl Castro kama Katibu wa Kwanza wa Chama cha Kikomunisti cha Cuba, nafasi yenye nguvu zaidi nchini Cuba, mnamo 2021.

Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Kuba
Kamanga

**Kamanga** ni kijiji katika Wilaya ya Sengerema, Mkoa wa Mwanza, chenye idadi ya watu karibu 5,000. 

Kiko kando ya vijiji vingine vinne, ambavyo kwa jumla vinaunda kata ya Nyamatongo. Kata hiyo ina wakazi karibu 30,000.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Sengerema
Bima

thumb|Bima

**Bima** ni njia ya ulinzi wa kiuchumi dhidi ya hasara ya kifedha ambayo watu au kampuni wanafuata kwa kulipa kiasi fulani kwa shirika la bima kadiri ya mkataba maalumu, hivi kwamba shida ikitokea shirika litoe fidia.

Jamii:Uchumi
Andrzej Duda

thumb
**Andrzej Sebastian Duda** (amezaliwa 16 Mei 1972) ni mwanasheria na mwanasiasa wa Polandi ambaye amekuwa rais wa Polandi tangu tarehe 6 Agosti 2015.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Polandi
Pulkeria wa Konstantinopoli

yenye sura yake.]]
**Pulkeria wa Konstantinopoli** (Konstantinopoli, 19 Januari 398/399 - Julai 453) alikuwa malkia Mkristo wa Dola la Roma Mashariki kuanzia mwaka 450 hadi kifo chake. 

Kabla ya kuwa malkia aliwahi kutawala kwa niaba ya ndugu yake mwenye umri mdogo, Theodosius II .

Baada ya huyo kufariki dunia, Pulkeria alitawazwa halafu akaolewa lakini alitunza ubikira wake na kuendelea kusaidia fukara.

Katika vipindi hivyo viwili vya utawala wake alisimamia mitaguso ya kiekumeni ya Efeso (431) na Kalsedonia (451) iliyofafanua imani sahihi kuhusu Yesu Kristo ambayo mwenyewe aliitetea na kuieneza.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na Wakatoliki na Waorthodoksi.

Sikukuu yake inaadhimishwa hasa tarehe 10 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Cameron, Averil. *The Mediterranean World In Late Antiquity AD 395–600* London: Routledge.
* Chestnut, Glenn F. *The First Christian Histories: Eusibius, Socrates, Sozomen, Theodoret and Evagrius*. Macon, GA: Mercer University Press. 1986 2nd Ed.
* Duckett, Eleanor. *Medieval Portraits from East and West*. Ann Arbor: The University of Michigan Press. 1972.
* Garland, Lynda. *Byzantine empresses: women and power in Byzantium, AD 527–1204*. London: Routledge. 1999.
* Holum, Kenneth G. *Theodosian Empresses: Women and Imperial Dominion in Late Antiquity*. Berkeley and Los Angeles: University of California Press. 1982.
* Jones, A.H.M; J.R. Martindale; and J. Morris. *The Prosopography of the Later Roman Empire*. Cambridge: Cambridge University Press. 1971.
* Pope St. Leo the Great. *St. Leo the Great: Letters*. Translated by Brother Edmund Hunt, C.S.C. New York: Fathers of the Church, Inc. 1957.
* Sozomen. *The Ecclesiastical History of Sozomen: Comprising a History of the Church from A.D. 324 to A.D. 440*. Translated by Edward Walford. London: Henry G. Bohn. 1855.
* Teetgen, Ada B. *The Life and Times of Empress Pulcheria: A.D. 399–A.D. 452*. London: Swan Sonnenshein & Co., Lim. 1907.
* Turpin, Joanne. *Women in Church History: 20 Stories for 20 Centuries*. Cincinnati, OH: St. Anthony Messenger Press. 1986.
* Limberis, Vasiliki. *Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople*. London and New York: Routledge. 1994.
* *Women in World History: a Biographical Encyclopedia*. Edited by Anne Commire and Deborah Klezmer. Waterford, CN: Yorkin Publications. 1999–2002.

## Viungo vya nje
* Santa Pulcheria – Santi e Beati
Agabi wa Novara

**Agabi wa Novara** (alifariki 10 Septemba 440) anakumbukwa kama askofu wa pili wa Novara (Italia Kaskazini).

Mwanafunzi wa Gaudensi wa Novara, alichaguliwa naye kuwa askofu baada yake, akapewa daraja takatifu hiyo mwaka 417. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Salvio wa Albi

[thumb|Wat. Gregori na Salvio mbele ya [mfalme Kilperiki I (mchoro mdogo wa karne ya 14).]]
**Salvio wa Albi** (alifariki Albi, Akwitania, leo nchini Ufaransa, 10 Septemba 584) alikuwa kwanza mwanasheria, halafu mmonaki aliyelazimishwa kuwa askofu wa mji huo.

Baada ya kupewa daraja takatifu hiyo mwaka 574 hakuacha kundi lake hata baada ya njaa na tauni kulipata. Ugonjwa huo ndio uliomuua. 

Ndugu yake wa mbali, Gregori wa Tours, aliandika habari za maisha yake .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
**Histoire des Francs: Livre VII* by Gregory of Tours 
**Book Seven of History of the Franks* by Gregory of Tours 

Jamii:Wamonaki
Chama Cha Kijamii

**Chama Cha Kijamii** (kifupi: CCK) ni chama cha siasa nchini Tanzania., chama hiki kinamahusiano na chama kikubwa ulimwenguni, maarufu kwa hapa Tanzania kwa jina la Tanzania Royal Party.

## Marejeo
Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Dodati

la Liege, Ubelgiji.]]
**Dodati** (pia: **Diethardt** au **Theodard**; Speyer, Ujerumani, 618 hivi - Speyer, 670 hivi) alikuwa mmonaki padri wa utawa wa Wabenedikto ambaye akawa askofu bora wa Tongeren-Maastricht kuanzia mwaka 663 hadi kifodini kilichompata akiwa njiani kwenda kwa mfalme kulalamikia dhuluma dhidi ya Kanisa .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Septemba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Paul Burns, ''Butler's Lives of the Saints'', September (2000), pp.&nbsp;90–1.

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Tito Okello

**Tito Lutwa Okello** (1914 - 3 Juni 1996) alikuwa afisa wa jeshi la Uganda na mwanasiasa pia; alipata kuwa Rais wa Uganda kuanzia tarehe 29 Julai 1985 hadi tarehe 26 Januari 1986. 
             
## Maisha
Tito Okello alizaliwa katika kabila la Waacholi, katika mkoa wa Nam Okora, wilaya ya Kitgum. Alijiunga na King's African Rifles mnamo 1940 na alihudumu katika Kampeni ya Afrika Mashariki ya Vita vya Kidunia vya pili. Kama afisa wa jeshi wa kazi, alikuwa na kazi anuwai.Okello alikuwa mmoja wa makamanda katika muungano kati ya Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania na Jeshi la Ukombozi la Uganda, ambao walimwondoa Idi Amin mamlakani mnamo 1979. Alichaguliwa kuwa Kamanda wa Jeshi la Ukombozi la Uganda kutoka 1980 hadi 1985.

## Mapinduzi ya kijeshi
Mnamo Julai 1985, pamoja na Bazilio Olara-Okello, Tito Lutwa Okello walifanya mapinduzi yaliyomwondoa rais Milton Obote. Alitawala kama rais kwa miezi sita hadi alipoangushwa na Jeshi la Kitaifa la Upinzani (NRA) linalofanya kazi chini ya uongozi wa rais wa sasa, Yoweri Museveni. Alikwenda uhamishoni Kenya baada ya kuondolewa madarakani.
              
## Familia yake
Mwana wa Tito Okello, Henry Oryem Okello, ndiye Waziri wa Mambo ya Nje wa sasa anayehusika na Maswala ya Kimataifa Mnamo 2002, mdogo wa Tito Okello, Erisanweri Opira, alitekwa nyara kutoka nyumbani kwake wilayani Kitgum na kikundi cha waasi, Lord's Resistance Army (LRA). Utekaji nyara wake ulizingatiwa kuwa wa kawaida kwani LRA kawaida iliteka nyara vijana na vijana kuwatumia kama wanajeshi watarajiwa au watumwa wa ngono. Opira alikuwa na umri wa miaka zaidi ya sabini wakati alitekwa nyara.
       
## Mwisho wake
Okello alikaa uhamishoni hadi 1993, alipopewa msamaha na Rais Museveni na kurudi Kampala. Alikufa miaka mitatu baadaye, kwa ugonjwa ambao haujafahamika, mnamo 3 Juni 1996. Alikuwa miaka 82 wakati wa kifo chake. Mabaki yake yalizikwa nyumbani kwa baba yake katika Wilaya ya Kitgum. 
           
## Heshima
Mnamo Januari 2010, Okello alitunukiwa Nishani ya Heshima ya Kitaifa ya Kagera kwa kupigana dhidi ya udikteta wa Idi Amin mwaka  1970

Jamii:Marais wa Uganda
Ambrosi Edwadi Barlow

**Ambrosi Edwadi Barlow, O.S.B.** (Manchester, Uingereza, 1585 &ndash; Tyburn, London, 10 Septemba 1641) alikuwa Mkristo wa Kanisa la Anglikana kabla hajajiunga na Kanisa Katoliki mwaka 1607. 

Baada ya kuhamia Ufaransa, aliingia seminari kwa kengo la kurudi kwao kufanya uchungaji usioruhusiwa na serikali. Baadaye alijiunga na monasteri ya Wabenedikto (1615) na kupewa daraja ya upadri (1617).

Hapo alirudi Uingereza alipofanya uchungaji kwa siri kwa miaka 24 katika eneo la Lancaster akiimarisha waumini katika imani na moyo wa ibada.

Alikataa kukimbia hata baada ya mwili wake kupooza na dhuluma ya mfalme Charles I kutisha zaidi. Hivyo alikamatwa akiwa anahubiri kwenye sikukuu ya Pasaka na, baada ya kufungwa, aliuawa kikatili sana

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 15 Desemba 1929, halafu Papa Paulo VI tarehe 25 Oktoba 1970 alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 39.

Sikukuu yake ni tarehe 10 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Allanson, *Biographical MSS.* (preserved at Ampleforth Abbey): MS. I
*Butler, Alban (2000) *Lives of the Saints*, vol. 9 (revised ed.)
*Camm, Bede (1931) *Nine Martyr Monks*
*Challoner, Richard; John Hungerford Pollen, (ed.) (1924) *Memoirs of Missionary Priests*
*Dodd, Charles (1739) *Church History of England*. Brussels
*Gillow, Joseph (1885) *Bibliographical Dictionary of English Catholics*. London
*Moss, Fletcher (1891) *Didsbury*. Manchester
*Moss, Fletcher (1894) *Chronicles of Cheadle, Cheshire*. Didsbury
*Moss, Fletcher (1903) *Pilgrimages to Old Homes*. Didsbury
**New Catholic Encyclopedia* (1967)
*Rhodes, W. E. (ed.) (1909) *The Apostolical Life of Ambrose Barlow*. Manchester: Chetham Society

## Viungo vya nje
*University of Douai
*Royal English College, Valladolid

Jamii:Waliozaliwa 1585
Jamii:Waliofariki 1641
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Karani

wa Albert Anker, 1874.]]
**Karani** (kutoka neno la Kiarabu قرا *kusoma*) ni mtu ambaye hufanya kazi za ofisini katika taasisi za serikali au kampuni au mwajiri mwingine yeyote. 

Wajibu wa karani ni pamoja na utunzaji wa kumbukumbu na majukumu mengine ya kusaidia utawala.  

## Historia
Neno clerk linatokana na neno la Kilatini clericus likimaanisha padri au mwana wa kanisa, ambalo ni tafsiri ya Kigiriki klērikos (κληρικός), lililotokana na neno linalomaanisha bahati au kura, na kwa maana hiyo pia mgawanyo au eneo la ardhi.

Uhusiano huu ulitokana na mahakama za enzi za kati, ambapo kazi ya kuandika ilifanywa zaidi na makasisi kwa kuwa watu wengi wa kawaida hawakujua kusoma. Katika muktadha huo, clerk lilimaanisha msomi. Hadi leo, istilahi clerk regular bado inamtaja padri anayeishi kwa kufuata kanuni fulani za kidini. Katika baadhi ya lugha kama Kiholanzi, neno linalofanana, Klerk, mwishoni mwa karne ya 19 lilianza kutumika kumaanisha cheo cha chini katika mfumo wa kiutawala.

## Marejeo
Jamii:Kazi
Sebastian Kurz

thumb|Kurz (2018)
**Sebastian Kurz** (amezaliwa 27 Agosti 1986) amekuwa kansela wa Austria tangu Januari 2020, nafasi ambayo alikuwanayo hapo awali kutoka Desemba 2017 hadi Mei 2019.

Kurz pia amekuwa mwenyekiti wa Chama cha Watu wa Austria tangu Mei 2017.

Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Austria
Emmanuel Makaidi

**Emmanuel Makaidi** (Aprili 10, 1941 - Oktoba 15, 2015) alikuwa mwanasiasa wa chama cha upinzani nchini Tanzania na mwenyekiti wa chama cha National League for Democracy (NLD).

Tarehe 14 Desemba 2005 aligombea urais kwa tiketi ya *NLD* na kuambulia asilimia 0.19 ya kura.

Alifariki dunia mkoani Lindi mwaka 2015 kwa ugonjwa wa kiharusi. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
United People's Democratic Party

'''United People's Democratic Party (UPDP)'* ni chama cha siasa nchini Tanzania kilichosajiliwa rasmi tarehe 4 Februari 1993.

Katika Uchaguzi mkuu wa mwaka 2005 chama hakikumsimamisha mgombea wa kiti cha urais na badala yake kilimuunga mkono mgombea wa chama cha *National Convention for Construction and Reform-Mageuzi'' (NCCR-Mageuzi) kilichomsimamisha Sengondo Mvungi ambaye alipata asilimia 0.49% ya kura zote 

Katika uchaguzi wa mwaka 2015 kilimsimamisha Fahmi Dovutwa kama mgombea wa urais.

## Marejeo
Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Naibu Waziri

**Naibu Waziri** ni mtendaji msaidizi wa waziri katika wizara husika.

Katika baadhi ya nchi, k.v. Marekani, Kenya na Ufilipino, naibu kiongozi wa wizara huitwa Naibu Katibu Mkuu. 

## Tanbihi 
Jamii:Serikali
Jamii:Siasa
Jamii:Sheria
Kachori

**Kachori** ni vitafunio vya kukaanga sana, vinavyotokana na viazi mbatata ambavyo vimechemshwa na kupondwapondwa, kisha vimetiwa viungo mbalimbali, kama chumvi, ndimu na pilipili; hatimaye vikakaangwa kwa mafuta.

Asili yake ni Bara Hindi, na hujulikana katika maeneo na diaspora ya India na maeneo mengine ya Asia Kusini. 

Kachori zilikuwa maarufu katika Indore ya zamani, hata kabla ya samosa kupata umaarufu baada ya kugawanywa kwa India.  

Banarasidas, mwandishi wa wasifu *Ardhakathanaka*, ametaja kununua kachori huko Indore mnamo 1613.  Kwa miezi saba, alinunua kachori kila siku, na alikuwa na deni la rupia ishirini.  

Inasemekana kachori imeanzia Uttar Pradesh, India. 

## Picha

Kachoris - Kolkata 2012-01-13 8321.JPG|Kachori huko Kolkata. 
Club Kachori.JPG|Klabu ya Kachori huko Kolkata. 

## Tanbihi
Jamii:Chakula
Jamii:Mapishi ya Kihindi
Mette Frederiksen

thumb
**Mette Frederiksen** (amezaliwa 19 Novemba 1977) ni mwanasiasa wa Denmark ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Denmark tangu Juni 2019.

Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Denmark
Fidia ya kifedha

**Fidia ya kifedha** inamaanisha kitendo cha kumpatia mtu pesa au vitu vingine vyenye thamani ya kiuchumi badala ya bidhaa zake, malipo ya kazi aliyofanya, au kulipia gharama za hasara ambayo amepata.

Aina ya fidia ya kifedha ni pamoja na:

*Uharibifu
*Fidia ya utaifishaji (inayolipwa kukitokea kutaifishwa kwa mali)
*Malipo
*Ujira
:Fidia iliyoahirishwa
**Fidia ya mtendaji
**Mirabaha
**Mshahara
**Mshahara
**Faida za mfanyakazi

*Fidia ya wafanyakazi, kulinda wafanyakazi ambao wamepata majeraha yanayohusiana na kazi

Jamii:Uchumi
Mgagani

**Migagani**, **migange**, **mikabili** au **miangani**  ni mimea ya jenasi *Cleome* katika familia na oda Brassicales (kabichi). Mgagani wa kawaida, *Cleome gynandra*, huliwa takriban kila mahali pa Afrika na katika mabara mengine pia. Wanawake wengi wenye mimba au waliozaa hula mmea huu, kwa sababu una chuma nyingi kiasi na husaidia kuongeza damu. Mboga ya mgagani huitwa magagani.

## Spishi
* *Cleome allamanii*, Mgagani Maua-zambarau
* *Cleome angustifolia*, Mgagani Maua-njano
* *Cleome gynandra*, Mgagani wa Kawaida, mgange, mkabili, mwangani
* *Cleome hirta*, Mgagani-pori, mwangani-pori
* *Cleome monophylla*, Mgagani Majani-mazima
* *Cleome rutidosperma*, Mgagani Maua-buluu
* *Cleome scaposa*, Mgagani-nusujangwa
* *Cleome schimperi*, Mgagani Maua-pinki
* *Cleome viscosa*, Mgagani wa Asia

## Picha

Cleome gynandra Blanco1.233-cropped.jpg|Mchoro wa mgagani wa kawaida
Starr 040323-0095 Cleome gynandra.jpg|Maua
Cleome pentaphylla 9743.jpg|Majani
Starr 040323-0098 Cleome gynandra.jpg|Tumba la mbegu
Yellow Mouse Whiskers (Cleome angustifolia) (6875329374).jpg|Mgagani maua-njano
Cleome rutidosperma(1).jpg|Mgagani maua-buluu
Yellow Spider Flower Cleome viscosa.jpg|Mgagani wa Asia

## Marejeo
## Viungo vya nje
Blog kuhusu mgagani

Jamii:Kabichi na jamaa
Jamii:Mboga
Jamii:Vyakula vya asili Tanzania
Xavier Bettel

thumb
**Xavier Bettel** (amezaliwa 3 Machi 1973) ni mwanasiasa wa Luxemburg ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Luxemburg tangu mwaka 2013.

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Luxembourg
Autonomo

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Autonomo.]]
**Autonomo** (Italia, karne ya 3 - Bitinia, leo nchini Uturuki, 313) alikuwa Mkristo mmisionari aliyefanya utume mkubwa katika Asia Ndogo kama askofu wa kwanza wa Claudiopolis akauawa kwa sababu ya imani yake katika dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Clive Foss, "St. Autonomus and His Church in Bithynia," *Dumbarton Oaks Papers*, Vol. 41, Studies on Art and Archeology in Honor of Ernst Kitzinger on His Seventy-Fifth Birthday (1987), pp.&nbsp;187–198.

## Viungo vya nje
*Autonomus

Jamii:Watakatifu wa Italia
Gwido wa Anderlecht

, 1484-1529.]]
**Gwido wa Anderlecht** (pia: **Guidon, Guy, Wye**; Anderlecht, Ubelgiji, 950 hivi - 1012 hivi) alikuwa mkulima ambaye alitunza kanisa la Mariensee na kupata umaarufu kwa ukarimu wake kwa fukara. 

Baadaye kwa miaka saba aliishi bila makao maalumu, akienda hija sehemu mbalimbali, hadi Nchi Takatifu alikokaa miaka kadhaa . Hatimaye alirudi kwao akafa kwa moyo wa ibada. . 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 12 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 316-317
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 271-272

## Viungo vya nje
*Saint Guy of Anderlecht

Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey

thumb|Toleo la ala la U.S. Navy Band (mstari mmoja)
"**Arise, O Compatriots**" ni wimbo wa taifa wa Nigeria. Uliteuliwa mwaka 1978 badala ya "Nigeria, Tunakupongeza".

Sauti yake ni mchanganyiko wa maneno na beti kutoka malango matano ya mashindano ndani ya nchi. Maneno yaliwekwa na bendi ya polisi wa Nigeria chini ya usimamizi wa Benedit P Ofiase (1934-20 13) maneno ya wimbo wa Taifa yaliwekwa na jumla ya watu watano P.O ￼Aderibigbe, John A. Ilechukwu, Dr. Sota Omoigui, Eme tim Akpan and B.A. Ogunnaike

## Maneno yake 
Arise, O compatriots, Nigeria's call obey

To serve our fatherland

With love and strength and faith

The labour of our heroes past

Shall never be in vain

To serve with heart and might

One nation bound in freedom, peace and unity.

Oh God of creation, direct our noble cause

Guide our leader’s right

Help our youth the truth to know

In love and honesty to grow

And living just and true

Great lofty heights attain

To build a nation where peace and justice shall reign.

## Ahadi kwa taifa
Mara baada ya kuimba wimbo wa taifa, Wanigeria wanatamka ahadi iliyoandikwa na Felicia Adebola Adedoyin mwaka 1976. Ni kama ifuatavyo:

:I pledge to Nigeria my country.
:To be faithful, loyal and honest. 
:To serve Nigeria with all my strength 
:To defend her unity and uphold her honour and glory 
:So help me God

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Nigeria: *Arise, O Compatriots* - Audio of the national anthem of Nigeria, with information and lyrics 

Jamii:Arusha Editathon Muziki
Jamii:Nyimbo za Taifa za Afrika
Jamii:Wimbo wa Taifa
Jamii:Muziki nchi kwa nchi
Rovu

**Rovu** (pia **goita**, kutoka Kiingereza: goitre) ni uvimbe wa shingo unaosababishwa na kukuzwa kwa tezishingo, tezi iliyopo upande wa mbele wa shingo. 

Ugonjwa huo kwa kawaida unatokana na ukosefu wa iodini kwenye mwili na unajitokeza kwa kuvimba shingo.

## Muonekano
Tezishingo inaweza kuongezeka kwa sababu mbalimbali na kuonekana kama uvimbe mdogo hadi mkubwa. Asilimia 90 za rovu zinasababishwa na uhaba wa madini ya iodini kwenye ardhi ya eneo fulani; penye iodini ya kutosha, madini hiyo hupatikana pia kwenye maji na matunda hivyo watu wanaipata kupitia chakula.

## Picha

File:Struma 001.jpg|Daraja I
File:Kone med stor struma.jpg|Daraja II
File:Goiter Kocher 1874.jpg|Daraja III

## Tanbihi
Jamii:Magonjwa
Litori wa Tours

**Litori wa Tours** (pia: **Litorius, Litoire, Lidoire**; alifariki Tours, leo nchini Ufaransa, 13 Septemba 371 BK) alikuwa askofu wa pili wa mji huo alipokuta Wakristo lakini ndiye wa kwanza kujenga kanisa ndani yake .

Gregori wa Tours aliandika kwamba baada ya Grasyano askofu wa pili aliitwa Litori na kudumu miaka 33, mpaka alipofika Martino wa Tours mwaka 371 .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
* Louis-Sébastien Le Nain de Tillemont, Mémoires pour servir à l’histoire ecclésiastique des six premiers siècles justifiés par les citations des auteurs originaux, ed. Charmes Robustel, Paris 1705
Emiliani wa Valence

**Emiliani wa Valence** (alifariki Valence, leo nchini Ufaransa, mwishoni mwa karne ya 4) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
* Josep-Cyprien. Nadal, *Histoire hagiologique ou vies des Saints et des Bienheureux du Diocèse de Valence*, Valence 1855, pp. 59-70
* Jean-Barthélemy Hauréau, *Gallia christiana*, vol. XVI, Parigi 1865, coll. 291-292
* Ulysse Chevalier, *Notice chronologico-historique sur les Evêques de Valence*, Valence 1867, p. 2
* Louis Duchesne, ''Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. I, Paris 1907, p. 222
* M. Besson, *6. Aemilianus'', in «Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques», vol. I, Parigi 1909, col. 655
* René Wasselynck, *Emiliano, vescovo di Valence, santo*, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. IV, col. 1192
Juliani wa Ankara

**Juliani wa Ankara** (alifariki Ankara, leo nchini Uturuki, 320 hivi) alikuwa padri aliyeuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Licinius. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Mapadri
Amato wa Sion

**Amato wa Sion** (pia: **Amat, Amé, Aimé**; alifariki Breuil-sur-le-Lys, karibu na Amiens, Ufaransa, 690 hivi) alikuwa mmonaki Mkolumbani, halafu askofu wa mji huo, leo nchini Uswisi kuanzia mwaka 669, lakini baada ya miaka 5 ya uongozi bora alipelekwa uhamishoni na mfalme Theodoriki III akafariki huko .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Vera Schauber, Hanns Michael Schindler: Heilige und Patrone im Jahreslauf. Pattloch, München 2001.
*Erhard Gorys: Lexikon der Heiligen. dtv, München 1997.
*Walter Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche, begr. von Michael Buchberger. Band 1. Herder, Freiburg im Breisgau 1993 (3., völlig neu bearb. Aufl.).
*Vollständiges Heiligen-Lexikon. Band 1. Augsburg 1858, S. 165 (zeno.org).
*Alban Butler: The Lives of the Primitive Fathers, Martyrs, and Other Principal Saints. Band IX. J. Moir, London 1799, S. 134 (englisch, eingeschränkte Vorschau in der Google-Buchsuche).

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Veneri mkaapweke

[thumb|Wat. Petro, Paulo, Veneri na Pakomi katika [mimbari huko Porto Venere, Italia.]]
**Veneri** (Palmaria, Liguria, leo nchini Italia, 560 hivi - Isola del Tino, 630) alikuwa mmonaki padri, halafu mkaapweke karibu na La Spezia, na ndipo alipofariki, baada ya kuleta Waario wengi katika Kanisa Katoliki.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* San Venerio e i Santi Spezzini 

Jamii:Waliozaliwa 560

Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri

Jamii:Watakatifu wa Italia
Afande

thumb|Maafande wa Australia wakiwa lindo
**Afande** ni jina la heshima ambalo mwanajeshi au askari yeyote anamwita mkubwa wake. Inalingana na neno la Kiingereza "Sir" lililokuwa la kawaida katika jeshi wakati wa ukoloni wa Kiingereza.

## Afande - effendi 
Asili ya neno "afande" ni cheo cha effendi kilichokuwa cheo cha maafisa katika jeshi la Uturuki. Cheo hicho kilifika Afrika ya Mashariki kupitia askari Wasudani waliowahi kuhudumia katika jeshi la Misri katika karne ya 19; Misri ilikuwa sehemu rasmi ya Milki ya Osmani (ingawa ilijitegemea na kuwa chini ya athira ya Uingereza) ikatumia vyeo vya Kituruki katika jeshi lake. 

## Asili katika majeshi ya kikoloni 
Wajerumani walipoanzisha jeshi lao la kikoloni kwenye mwaka 1889 waliajiri askari Wasudani walioachishwa kutoka jeshi la Misri na kuwapeleka Afrika ya Mashariki walipokandamiza upinzani wa Abushiri na watu wa pwani dhidi ya Wajerumani. Hao askari Wasudani waliendelea na vyeo walivyozoea, kama "shaush" kwa koplo na effendi kwa afisa. Effendi ilikuwa cheo cha afisa asiye Mzungu katika jeshi la Schutztruppe ya Afrika ya Mashariki. Pia Waingereza walichukua askari Wasudani kwa ajili ya jeshi lao katika Kenya wakatumia "effendi" kwa ajili ya Waafrika waliopewa cheo cha afisa.

## Marejeo
Jamii:Cheo
Jamii:Jeshi
Kistari

thumb|271x271px|Alama ya kistari.
**Kistari** (kwa Kiingereza: *dash*) ni alama ya uakifishaji yenye umbo la mstari.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Alama za uakifishaji
Jamii:Uchapaji
Jamii:Kompyuta
Usimbaji fiche

[thumb|373x373px|[Mchoro wa usimbaji fiche wa ujumbe "Hello".]]
Katika utarakilishi, **usimbaji fiche** (kwa Kiingereza: *encryption*) ni mchakato wa kubadilisha habari ili iwe ujumbe wa siri.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia
Jamii:Sayansi
Jamii:Mawasiliano
Jamii:Intaneti
Programu ya usimbaji fiche

[thumb|318x318px|[Kitabu kuhusu programu za usimbaji fiche.]]
Katika utarakilishi, **programu ya usimbaji fiche** (kwa Kiingereza: *encryption software*) ni programu inayotumika kuzuia ufikivu usioidhinishwa wa taarifa za kidijitali. Programu ya usimbaji fiche zinatumika usimbaji fiche.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Jamii:Mawasiliano
Jamii:programu za kompyuta
Nukta endelezi (lugha ya programu)

Katika utarakilishi na lugha ya programu, **nukta endelezi** (kwa Kiingereza: *ellipsis in computer programming*) inatumika kumaanisha masafa. Alama ya nukta endelezi ni (... au ...)

## Mfano 
Utumizi wa nukta endelezi kwenye Python : 
```python3
>>> import numpy as np
>>> t = np.random.rand(2, 3, 4, 5)
>>> t[..., 0].shape # select 1st element from last dimension, copy rest
(2, 3, 4)
>>> t[0, ...].shape # select 1st element from first dimension, copy rest
(3, 4, 5)
```

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Lugha za programu
Jamii:Kompyuta
Maurili

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Maurili** (pia: **Maurilius, Maurille**; Milano, Italia, karne ya 4 - Angers, leo nchini Ufaransa, 453) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 423, akijitahidi kufuta ushirikina wa Kipagani mashambani kama alivyoelekezwa na Martino wa Tours ambaye alikuwa amempa upadirisho na kazi ya uchungaji .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Septemba .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4

Jamii:Watakatifu wa Italia
Amato wa Habend

ya Mt. Amato ya karne ya 17.]]
**Amato wa Habend** (Grenoble, leo nchini Ufaransa, 565 hivi - 13 Septemba 628 hivi) alikuwa mmonaki padri maarufu kwa ugumu wa maisha, saumu na hamu ya upweke.

Pamoja na Romariki alianzisha monasteri dabo kwenye mlima Habend akaiongoza kwa busara lakini, kabla na baada ya hapo, aliishi miaka kadhaa kwa toba kali upwekeni .

Alitangazwa na Papa Leo IX kuwa mtakatifu mwaka 1049 pamoja na wafuasi wake Romariki na Adelfo wa Remiremont.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  *Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon*

Jamii:Waliozaliwa 565

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watawa waanzilishi
Frank-Walter Steinmeier

thumb
**Frank-Walter Steinmeier** (amezaliwa 5 Januari 1956) ni mwanasiasa wa Ujerumani anayehudumu kama Rais wa Ujerumani tangu tarehe 19 Machi 2017.

Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Ujerumani
Universidade Federal de Goiás

thumb|right|250px|Logo ya UFG.
**Chuo Kikuu cha Goiás** (kwa Kireno: **Universidade Federal de Goiás**, kifupi: **UFG**) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1960 katika Goiânia, Brazil.

## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Vyuo vikuu vya Brazil
János Áder

**János Áder** (amezaliwa 9 Mei 1959) ni mwanasiasa na wakili wa Hungaria ambaye amekuwa Rais wa nchi tangu tarehe 10 Mei 2012.

Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Hungaria
Rumen Radev

thumb|Radev (2018)
**Rumen Georgiev Radev** (kwa Kibulgaria: Румен Георгиев Радев; amezaliwa 18 Juni 1963) ni mwanasiasa wa Bulgaria na jenerali mkuu wa zamani ambaye ni Rais wa sasa wa Bulgaria tangu tarehe 22 Januari 2017.

Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Bulgaria
Alexander Van der Bellen

thumb|Alexander Van der Bellen
**Alexander Van der Bellen** (alizaliwa 18 Januari 1944) ni mwanasiasa wa Austria ambaye ni Rais wa sasa wa Austria tangu tarehe 26 Januari 2017.

Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Austria
Materno wa Koln

[thumb|[Mchoro mdogo wa Mt. Materno.]]
**Materno wa Cologne** (kwa Kijerumani: Matern von Köln; 285 hivi - 14 Septemba 315) alikuwa askofu wa kwanza wa Cologne, Ujerumani aliyeinjilisha eneo hilo na la Tongeren akitokea Trier alipokuwa askofu wa tatu.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Waliofariki 285
Klaus Iohannis

thumb
**Klaus Werner Iohannis** (amezaliwa 13 Juni 1959) ni mwanasiasa wa Kiromania ambaye amekuwa Rais wa Romania tangu 21 Desemba 2014.

Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Romania
Grootfontein

thumb|ishara maarufu ya kuingia katika mji wa grootfontein
**Grootfontein** ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Otjozondjupa.

Wakazi wake ni 25,064.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Namibia

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Namibia
Jamii:Mkoa wa Otjozondjupa
Jike

[thumb|right|[Alama ya Jinsia ya Kike]]
**Jike** ni kiumbe yeyote yule ambaye ana jinsia ya kike. Jike laweza kuwa Simba, Nyani, Sungura, Mbwa, Nyati, Mbweha na kadhalika, ila kwa binadamu huitwa mwanamke. 

Hivyo basi kundi hili la viumbe huchangia kwa kiasi kikubwa sana kuzaliwa na kulea hasa viumbe vichanga kwa kuwanyonyesha na kuwahakikishia mahitaji mengine ya msingi kama vile kuwasafisha na kuwahakikishia ulinzi dhidi ya wanyama walanyama, kwa mfano jike la nyati hujitahidi kumlinda mwanaye wakati wote wawapo mbugani.

Jamii:Jinsia
Rango (filamu ya 2011)

**Rango** ni filamu ya vichekesho ya uhuishaji ya Marekani iliyoongozwa na Gore Verbinski kutoka kwa skrini ya John Logan. 

Ilitengenezwa pamoja na Verbinski na Graham King na John B. Carls.

Filamu hiyo inaangazia sauti za Johnny Depp, Isla Fisher, Bill Nighy, Abigail Breslin, Alfred Molina, Harry Dean Stanton, Ray Winstone, Timothy Olyphant, Stephen Root na Ned Beatty. 

Sehemu ya filamu hiyo inazingatia Rango, kinyonga ambaye kwa bahati mbaya anaishia katika mji wa Uchafu, kituo cha nje ambacho kinahitaji sana sheriff mpya. 

Rango ilitayarishwa na Sinema za Nickelodeon, Vipodozi vya Wink Vink vya Verbinski, Filamu za King's GK na Light Light & Magic.

Jamii:Filamu za Marekani
Jace Lee Norman

thumb|Norman munamo 2018
**Jace Lee Norman** (amezaliwa 2000) ni mwigizaji filamu wa Marekani. Alishinda tuzo yake ya nne ya Chaguo la watoto mfululizo kwa kitengo hicho katika Tuzo za watoto za 2020, Nickelodeon.

## Maisha
Norman alizaliwa huko Corrales, New Mexico. Alihamia Kusini mwa California wakati alikuwa na miaka 8. Alionyeshwa kwa sababu ya ugonjwa wa shida wakati wa shule ya kati. Ana kaka Xander na dada mkubwa Glory. 

## Kazi
Norman alianza kazi yake ya uigizaji mnamo 2012 na kuibuka kwenye safu ya Runinga ya Disney Jessie. Kuanzia 2014 hadi 2020, alicheza jukumu la kuongoza katika sinema ya Nickelodeon Henry Danger. Norman ameigiza katika sinema za Nickelodeon Original, akigawanya Adam mnamo 2015,  na Rufus mnamo 2016; mwendelezo wa mwisho, Rufus 2, iliyorushwa kwenye Nickelodeon mnamo Januari 2017, na Norman akicheza tena jukumu la kuigiza. Alikuwa na filamu yake ya maonyesho kama jukumu kuu la sauti katika filamu ya uhuishaji Spark, iliyotolewa Aprili 2017. Mnamo 2019, aliigiza katika Sinema ya Asili ya Nickelodeon, Jicho la Kibinafsi la Bixler, akicheza jukumu la kuongoza la Xander DeWitt. Mnamo 2017, 2018 na 2019, Norman alishinda Tuzo ya Chaguo la watoto kwa Nyota ya Kipenzi ya Runinga  Sherehekea Pamoja.

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Iconi

thumb|Sehemu ya Jumba la Kaviridjeo lililopo ndani ya mji wa Icon, Komori
**Iconi** ni mji wa Komori wenye wakazi 7,436 (kadirio la mwaka 2005).

Unapatikana katika kisiwa cha Grande Comore.

## Tazamia pia 
* Orodha ya miji ya Komori

Jamii:miji ya Komori