open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hussein Ali Mwinyi

thumb|Picha ya Mwinyi (2014).
**Hussein Ali Mwinyi** (amezaliwa 23 Desemba 1966) ni tabibu na mwanasiasa nchini Tanzania aliyechaguliwa kuwa rais wa Zanzibar katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2020. 

Baada ya kipindi cha kazi ya tiba aliingia katika siasa kwa kuchaguliwa mbunge wa Mkuranga (Mkoa wa Pwani) mwaka 2000 akaendelea kugombea na kuchaguliwa bungeni katika jimbo la Kwahani (Zanzibar) tangu mwaka 2005. Anatokea katika chama cha CCM. Mwaka 2000 akateuliwa kuwa waziri katika serikali ya Tanzania alipokuwa naibu waziri ya afya mwaka 2000-2005, halafu Waziri wa Nchi Ofisi ya Makamu wa Rais kwa mambo ya Muungano 2006 - 2008, Waziri wa Ulinzi mwaka 2008- 2012 na tena 2014 hadi 2020. Mwaka 2012 hadi 2014 alikuwa Waziri wa Afya. 

Hussein Ali Mwinyi ni mwana wa rais wa zamani Ali Hassan Mwinyi. Baada ya kusoma shule za sekondari za Azania na Tambaza, mwaka 1985 alijiunga na Chuo Kikuu cha Tiba cha Marmara huko Istanbul, Uturuki alipohitimu masomo ya tiba mwaka 1991. Aliongeza masomo kwenye chuo cha kifalme cha tiba katika hospitali ya Hammersmith huko London, Uingereza alipopata shahada za uzamili na uzamivu (PhD) mnamo 1997.

Miaka 1993-1995 alifanya kazi ya tabibu kwenye Hospitali ya Muhimbili akaendelea kuwa tabibu na mwalimu kwenye Chuo Kikuu cha Kumbukumbu cha Hubert Kairuki kwenye miaka 1998 - 2000.

Mwaka 2020 Mwinyi aliteuliwa na CCM kuwa mgombea wake kwa urais wa Zanzibar akatangazwa mshindi na kuapishwa.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania 2005

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Marais wa Zanzibar
Mohammed Said Sinani

**Mohammed Said Sinani** (alizaliwa 11 Agosti 1950) ni mwanasiasa wa CCM. Ni mwenyekiti wa mkoa wa Mtwara,Tanzania..

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
George Huruma Mkuchika

**George Huruma Mkuchika** (amezaliwa 6 Oktoba 1948) ni mbunge wa jimbo la Newala katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM. Aliingia bungeni mwaka 2010 akarudishwa mwaka 2015.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania 2005

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Bunge la Tanzania
Richard Mganga Ndassa

**Richard Mganga Ndassa** (21 Machi 1959 — Dodoma, 29 Aprili 2020) alikuwa mbunge wa jimbo la Sumve katika bunge la kitaifa nchini Tanzania. Alitokea katika chama cha CCM.

Kabla ya kuingia bungeni Ndassa, aliyekuwa na cheti cha Chuo cha Uandishi wa Habari Dar es Salaam, alikuwa meneja mauzo kwenye gazeti la Mfanyakazi kuanzia 1981 hadi 1996.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Ibrahim Saidi Rashidi Msabaha

**Ibrahim Saidi Rashidi Msabaha** (19 Februari 1951 - 13 Februari 2024) alikuwa mbunge wa jimbo la Kibaha katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania akitokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2024
Chrisant Majiyatanga Mzindakaya

**Chrisant Majiyatanga Mzindakaya** alikuwa kwa muda mrefu mbunge katika bunge la kitaifa nchini Tanzania kwa kutokea katika chama cha CCM. Aliwahi pia kuwa mkuu wa mkoa na waziri. Alifariki mnamo Juni 7 2021.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2021
Idris Ali Mtulia

Profesa **Idris Ali Mtulia** (amezaliwa tar.  - ) ni mbunge wa jimbo la Rufiji katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Emmanuel John Nchimbi

**Emmanuel John Nchimbi** (alizaliwa 24 Desemba 1971) ni makamu wa Rais wa Tanzania tangu tarehe 3 Novemba 2025. Anatokea katika chama tawala CCM.

Emmanuel John Nchimbi, alipata kuwa mbunge wa Jimbo la Songea Mjini katika bunge la kitaifa nchini kwa miaka kumi. Baadaye alikuwa Balozi wa Tanzania nchini Brazil. 

Mnamo tarehe 15 Januari 2024 aliteuliwa na Halmashauri kuu ya CCM kuwa katibu mkuu wa Chama cha Mapinduzi.  

Baada ya uchaguzi mkuu wa mwaka 2025 aliapishwa na kuwa Makamu wa Raisi wa Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Lakini kwa wizi wa kura na kusababisha mauaji ya waandamanaji.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania 2005

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Emmanuel Jumanne Luhahula

**Emmanuel Jumanne Luhahula** (amezaliwa 30 Januari, 1964) ni mbunge wa jimbo la Bukombe katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.

Kwa taaluma ni mhasibu.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Bunge la Tanzania

Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
James Daud Lembeli

**James Daud Lembeli** (amezaliwa 26 Desemba, 1956) alikuwa mbunge wa jimbo la Kahama katika bunge la kitaifa nchini Tanzania hadi mwaka 2015. 

Alitokea katika chama cha CCM akajiunga na CHADEMA.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya nnje
* Tovuti ya Bunge la Tanzania

Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Luhaga Joelson Mpina

**Luhaga Joelson Mpina** (amezaliwa 5 Mei 1975) alikuwa mbunge wa Jimbo la uchaguzi la Kisesa katika bunge la kitaifa nchini Tanzania akitokea katika chama cha CCM.

Mwaka 2005 alichaguliwa mara ya kwanza kuwa mbunge akarudishwa katika chaguzi za 2010, 2015 na 2020. 2017 - 2020 alikuwa Waziri wa Mifugo na Uvuvi katika serikali ya rais John Magufuli.

Mwaka 2025 alihamia chama cha Alliance for Change and Transparency na kugombea urais kwa tiketi ya chama hicho.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania 2005

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Rostam Abdulrasul Aziz

**Rostam Abdulrasul Azizi** (amezaliwa 21 Agosti 1964) ni mfanyabiashara / mjasiriamali na mwanasiasa kutoka Tanzania. Aliripotiwa mnamo 2013 kuwa bilionea wa kwanza wa dolar za Marekani nchini Tanzania, akimiliki mali ya jumla ya thamani ya dolar bilioni 1.  

Alikuwa mbunge wa jimbo la Igunga katika Mkoa wa Tabora kuanzia mwaka 1994 hadi alipojiuzulu mwaka 2011.  Alikuwa mtunza hazina wa kitaifa wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) kutoka 2005 hadi 2007 na mjumbe wa Kamati Kuu ya CCM kutoka 2006 hadi 2011. 

Katika jimbo lake la uchaguzi alianzisha mradi wa bima ya afya ya jamii iliyokuwa wa kwanza katika Afrika Mashariki ambako kila kaya katika jimbo lake ilipatiwa bima ya afya kutoka Mfuko wa Afya ya Jamii. Alipanua pia mfumo wa maji hadi kila mkazi katika jimbo lake aliweza kutumia maji safi. Jimbo la Igunga liliendelea kuwa wilaya ya kwanza ya Tanzania yenye kituo cha afya katika kila kijiji na umeme katika kila kata. 

Kulingana na gazeti la Forbes  Rostam Aziz mnamo mwaka 2016 alimiliki karibu 18% ya Vodacom Tanzania ambayo ni kampuni kubwa ya simu za rununu nchini, yenye wanachama 15,000,000.  Rostam aliwahi kushika asilimia 35 za hisa za Vodacom kupitia kampuni yake ya Cavalry Holdings, lakini kati ya mwaka 2014 na 2019  aliuza asilimia 17.2 za hisa za Vodacom Tanzania kwa Vodacom Group ya Afrika Kusini kwa bei iliyokadiriwa kuwa $ milioni 250.  

Anamiliki pia kampuni ya Taifa Mining & Civils Limited inayochimba migodi na kutekeleza miradi ya ujenzi, pamoja na kuwa na nyumba huko Dubai na Oman.  

Rostam alianza biashara katika kampuni ya familia yake akaendelea kujenga himaya yake menyewe. 

## Asili 
Rostam alizaliwa katika familia ya Wabaluchi Watanzania waliofika kutoka Uajemi na kukaa nchini tangu vizazi vitano.   Wamekaa Tanganyika baada ya kufika awali huko Zanzibar mnamo 1850. Mwanzoni familia ilianza kama wakulima wa katani, mchele na miwa.     

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wabaluchi
Jamii:Wafanyabiashara wa Tanzania
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wabunge wa Chama cha Mapinduzi
Tatu Mussa Ntimizi

**Tatu Mussa Ntimizi** (amezaliwa tarehe 9 Aprili, 1946) ni mbunge wa jimbo la Igalula katika bunge la taifa  nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha Mapinduzi CCM.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Samuel John Sitta

**Samuel John Sitta** (18 Desemba 1942 - 7 Novemba 2016) alikuwa mbunge wa jimbo la Urambo Mashariki katika bunge la kitaifa nchini Tanzania kupitia CCM na spika wa bunge hilo. 

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2016
Philemon Ndesamburo

**Philemon Kiwelu Ndesamburo** (alifahamika kama **‘Mzee Ndesamburo’**; 19 Februari 1935 - 31 Mei 2017) alikuwa mbunge wa jimbo la Moshi Mjini katika Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Alipata nafasi ya kuwa mbunge kwa tiketi ya Chama Cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA). Mwanasiasa huyo aliingia katika kinyang’anyiro hicho na kufanikiwa kuwa mbunge tangu mwaka 2000. 

Alifariki dunia katika hospitali ya rufaa ya KCMC iliyopo mjini Moshi alikokuwa akipatiwa matibabu. Taarifa za kifo chake zilithibitishwa na Katibu wa Chadema mkoa wa Kilimanjaro Basil Lema. Mchungaji wa Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania (KKKT) Askofu Dkt. Fredrick Shoo aliongoza ibada ya mazishi ya mwanasiasa mkongwe iliyofanyika katika Kanisa la Lutheran Kiboroloni. 

Katika mahubiri kwenye ibada hiyo Askofu Shoo alisema kifo cha Ndesamburo kimeacha pengo kubwa kwa familia na taifa la Tanzania kutokana na mchango wake wa pekee. “Mzee Ndesamaburo alikuwa mzalendo wa Tanzania ambaye hakumbagua mtu yeyote bila kujali dini yake, kabila au chama cha siasa. Zaidi ya yote, Mzee Ndesamburo alikuwa mtu mwenye hofu ya Mungu,” alisema Askofu Shoo Jumatano ya Juni 7, 2017.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Chacha Zakayo Wangwe

**Chacha Zakayo Wangwe** (amezaliwa tar. 15 Julai 1956 - 27 Julai 2008) alikuwa mbunge wa jimbo la Tarime katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CHADEMA.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2008
Mohamedi Ali Saidi

**Mohamedi Ali Saidi** (amezaliwa tar. 17 Mei 1959) ni mbunge wa jimbo la Mgogoni katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CUF.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Fatuma Mussa Maghimbi

**Fatuma Mussa Maghimbi**  ni mbunge wa jimbo la ChakeChake katika bunge la taifa  nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CUF.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya nnje
* Tovuti ya Bunge la Tanzania

Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Hamad Rashid Mohamed

**Hamad Rashid Mohamed** (amezaliwa 1 Machi, 1950) alikua mbunge wa jimbo la Wawi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Ni mlezi wa chama cha ADC.Amegombea nafasi ya urais kupitia chama cha ADC tarehe 20.03.2016 huu ulikua ni uchaguzi wa marudio kufuatia uchaguzi wa october 25,2015 kufutwa na mwenyekiti wa tume ya uchaguzi.
Katika uchaguzi huo Hamad hakuweza kufikia asilimia 10 na kushindwa kuchaguliwa kua Makamo wa kwanza wa Rais kwani chama chake kilishindwa kupata kiti hata kimoja na kutofikisha asilimia 10 ya kura za urais.
Baadhi ya wanchi wanamchukulia kama ni pandikizi la CCM visiwani Zanzibar

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Sofiyivskyi Raion

**Sofiyivskyi Raion** ni raion (wilaya) ya Dnipropetrovsk Oblast, kusini-mashariki mwa nchi ya Ukraine. 

Makao makuu yake yapo mjini Sofiyivka.
Kaisari Wilhelm II

thumb|Wilhelm II
[thumb|Wilhelm II kwenye [rupia ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani]]
**Kaisari Wilhelm II** (jina kamili: **Friedrich Wilhelm Viktor Albert von Hohenzollern**; 27 Januari 1859 – 4 Juni 1941) alikuwa mfalme wa mwisho wa Prussia na kaisari wa mwisho wa Ujerumani kuanzia mwaka 1888 hadi 1918.

## Maisha
Alizaliwa na mfalme mteule Friedrich III akiwa mjukuu wa Kaisari Wilhelm I. Baba yake alikufa baada ya utawala mfupi wa siku 99 pekee, hivyo Wilhelm II akawa mfalme na kaisari akiwa na umri wa miaka 29. Mwanzoni alitawala pamoja na chansella Otto von Bismarck lakini baada ya miezi michache alifarakana naye na kumwachisha.

Wilhelm alitaka kupatanisha wafanyakazi wa Ujerumani -waliofuata chama cha kisoshalisti- na utawala wa kifalme lakini hakuwa tayari kuongeza demokrasia. Alichukia bunge lililokataa mara kadhaa madai yake ya kupanua jeshi. Alipigania upanuzi wa jeshi la maji, uliojenga wasiwasi wa Uingereza juu ya uhusiano wake na Ujerumani.

Akiwa pia mkuu wa makoloni ya Ujerumani, kama vile Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Aliona koloni kama suala la heshima ya kitaifa, ilhali hakujali wenyeji na tamaduni zao.

Wataalamu wanaona ya kwamba alikuwa na jukumu kubwa kwa kutokea kwa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. 

Mwaka 1918, baada ya vita ya miaka minne, wafanyakazi na wanajeshi wa Ujerumani waligoma. Wilhelm pamoja na wafalme na makabaila wote wa Ujerumani walipinduliwa hata Ujerumani ilipata kuwa jamhuri. Wilhelm alihamia Uholanzi alipoishi hadi mwaka 1941. Hapo alikufa na kuzikwa kwa sababu hakutaka kuzikwa katika Ujerumani isiyo na utaratibu wa kifalme.

## Viungo vya nje
Jamii:Wafalme wa Prussia
Jamii:Makaizari wa Ujerumani
Jamii:Nasaba ya Hohenzollern
Wandela

**Wandela** ni kijiji kilichopo katika kata ya Getanuwas, tarafa ya Bassotu, wilaya ya Hanang, mkoa wa Manyara kaskazini mwa Tanzania.

Jamii:Wilaya ya Hanang
Kaisari Wilhelm I

thumb|right|Wilhelm I of Germany.
**Kaisari Wilhelm I** (Berlin, 22 Machi 1797 - Berlin 9 Machi 1888) alikuwa mfalme wa Prussia kuanzia mwaka 1861 na kuanzia mwaka 1871 kaisari wa Ujerumani. Alizaliwa kwa jina la **Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen**. Babake alikuwa mfalme Friedrich Wilhelm III wa Prussia. 

Tangu utoto alilelewa kama mwanajeshi akapewa cheo cha kijeshi kwa umri wa miaka 9. Mwaka 1814 alipokuwa na miaka 17 aliamrisha kikosi cha wanajeshi katika vita dhidi ya Napoleoni. Mwaka 1829 alimwoa Augusta binti wa mtemi wa Sachsen-Weimar-Eisenach wakapata watoto wawili na mwanawe Friedrich alimfuata baadaye kama mfalme na kaisari.

Baada ya kifo cha baba mwaka 1840 kakaye Friedrich Wilhelm IV alikuwa mfalme na Wilhelm alipewa cheo cha malme mteule. 

Wakati wa mapinduzi ya Ujerumani ya 1848-49 alikuwa kiongozi wa kijeshi aliyekandamiza wapiganaji wa demokrasia katika sehemu malimbali. 

Kutokana na ugonjwa wa mfalme alianza kutawala Prussia tangu 1857 na baada ya kifo cha kaka alipokea taji la mfalme tarehe 2 Januari 1861. Mwanzoni alipendelea siasa ya upatanisho na bunge la Prussia lakini lilipokataa kumpa pesa kwa ajili ya jeshi jinsi alivyotaka aliachisha serikale yake na kumpa Otto von Bismarck madaraka ya waziri mkuu. Pamoja na Bismarck alifuata mipango yake ya kijeshi hata bila kibali cha bunge.

Bismarck alimshauri mfalme na kumwongoza katika hatua tatu ziliokuwa kwa maendeleo ya Ujerumani kwanza vita dhidi ya Austria, pili vita dhidi ya Ufaransa na umoja wa Ujerumani na tatu sheria za wafanyakazi zilizoanzisha muundo wa bima kwa wote uliopo hadi leo nchini Ujerumani.

Kwa vita dhidi ya Austria ya 1866 Wilhelm na Bismarck waliondoa Austria kutoka mashindano ya Uongozi wa Ujerumani na kupeleka Prussia mbele.

Kwa vita dhidi ya Ufaransa ya 1870-71 waliunganisha madola madogo ya Ujerumani na kuunda Dola la Ujerumani. Hadi mwisho Wilhelm alipinga kuanzishwa kwa cheo cha Kaisari ya Ujerumani alipendelea kuwa mfalme wa Prussia pekee. Lakini hata katika swali hili Bismarck alishinda na tarehe 18 Januari 1871 Wilhelm alitangazwa kuwa Kaisari wa Ujerumani na mkuu wa Dola la Ujerumani jipya.

Pamoja na Bismrck na kulingana na umri mkubwa chini ya uongozi wa chansella huyu aliendelea kutawala hadi kifo chake mwaka 1888.

## Tazama pia 
* Ujerumani
* Dola la Ujerumani
* Prussia

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Ulaya
Jamii:Wafalme wa Prussia
Jamii:Makaizari wa Ujerumani
Jamii:Nasaba ya Hohenzollern
Hyderabad

thumb|right|350px|Moja ya sehemu za mjini
thumb|right|Charminar katika Hyderabad
**Hyderabad** ( ) ni mji mkuu wa jimbo la Andhra Pradesh nchini India. Huu ni miongoni mwa miji mikuu nchini ikiwa na eneo la . Jiji lina jumla ya wakazi wapatao 6,809,970 na wengineo zaidi ya 7,749,334 wanaoishi katika maeneo ya mji mkuu, na kuifanya Hyderabad kuwa mji wa nne duniani kwa wingi wa watu na mji wa sita kwa idadi ya wakazi wengi nchini India.

## Tazama pia 
* Majimbo ya Uhindi

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 
* 
* Official website of Greater Hyderabad Municipal Corporation 
* Hyderabad Census data 2011


Jamii:Miji ya Uhindi
Kanu (mnyama)

**Kanu**, **kala** au **karasa** ni wanyama wadogo wa jenasi *Genetta* katika familia Viverridae. Kanu mlasamaki aliainishwa katika jenasi *Osbornictis* lakini wataalamu wameonyesha kama spishi hii ina mnasaba wa karibu na kanu wa jenasi *Genetta*. Wanyama hawa ni warefu na wembamba wenye mkia mrefu, kichwa kidogo na masikio makubwa. Rangi yao ni nyeupe hadi njano na wana madoa meusi na mkia wenye miviringo. Mkia wao ni mrefu sana: 1-1.5 mara urefu wa mwili. Hiyo inawapa taraju wakisombea miti na kuchupa matawi. Wanatokea Afrika tu isipokuwa kanu madoa-madogo ambaye anatokea Rasi ya Iberia na Mashariki ya Kati pia. Kanu wana tezi kando ya mkundu zinazotoa aina ya zabadi ambayo inanuka sana. Hula wanyama wadogo, mijusi, ndege wadogo, amfibia, wadudu na hata matunda.

## Spishi
* *Genetta abyssinica*, Kanu Habeshi (Abyssinian Genet au Ethiopian Genet)
* *Genetta angolensis*, Kanu-miyombo (Angolan Genet au Miombo Genet)
* *Genetta bourloni*, Kanu wa Bourlon (Bourlon's Genet)
* *Genetta cristata*, Kanu Ushungi (Crested Genet) - wataalamu wengine wanafikiri kwamba hii ni nususpishi ya *Genetta servalina*
* *Genetta genetta*, Kanu Madoa-madogo (Common Genet, European Genet au Small-spotted Genet)
* *Genetta johnstoni*, Kanu wa Johnston (Johnston's Genet)
* *Genetta maculata*, Kanu Madoa-kutu (Rusty-spotted Genet au Panther Genet)
* *Genetta pardina*, Kanu Madoa-makubwa Maghribi (Pardine Genet au West African Large-spotted Genet)
* *Genetta piscivora*, Kanu Mlasamaki (Aquatic Genet) – pengine inaainishwa katika jenasi *Osbornictis*
* *Genetta poensis*, Kanu Mfalme (King Genet)
* *Genetta servalina*, Kanu-mondo (Servaline Genet)
* *Genetta thierryi*, Kanu Hausa (Haussa Genet au Thierry's Genet)
* *Genetta tigrina*, Kanu Madoa-makubwa Kusi Cape Genet, Blotched Genet au South African Large-spotted Genet)
* *Genetta victoriae*, Kanu Mkubwa (Giant Genet)

## Picha

File:Genetta angolensis.jpg|Kanu-miyombo
File:Servaline Genet.jpg|Kanu-mondo
File:Genetta tigrina.jpg|Kanu madoa-makubwa kusi

## Marejeo
*Lioncrusher's Domain
*Animal Diversity Web: Genus *Genetta*

Jamii:Paka na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Jimbo Katoliki la Mtwara

la Jimbo la Mtwara, Tanzania.]]

**Jimbo Katoliki la Mtwara** (kwa Kilatini "Dioecesis Mtuarana") ni jimbo  la Kanisa Katoliki lenye makao makuu mjini Mtwara katika kanda ya Songea upande wa kusini nchi Tanzania.

Kama majimbo yote 36 ya nchi hiyo, linafuata mapokeo ya Roma.

Eneo la jimbo lina kilometa mraba 7,780, ambapo wanaishi wakazi 859,000 (2013), wengi wao wakiwa Waislamu. Kati yao Wakatoliki ni 73,700, sawa na asilimia 8.6, nao wanaunda parokia 18.
 
Askofu wa jimbo ni Titus Joseph Mdoe. 

Mapadri ni 42, ambao kati yao 23 ni wanajimbo na 19 watawa. Kwa wastani kila padri anahudumia waamini 1.754.

Mabruda ni 38 na masista 189. 

## Historia
* 22 Desemba 1931: Kuundwa kwa Abasia nullius ya Ndanda kutokana na Jimbo Katoliki la Lindi
* 18 Desemba 1972: Kuundwa kama jimbo kamili.

## Mlolongo wa Maaskofu
* Jimbo la Mtwara
** Askofu Titus Joseph Mdoe
** Askofu Gabriel Mmole (tangu 12 Machi 1988 - 15 Oktoba 2015)
** Askofu Maurus Libaba (18 Desemba 1972 – 17 Oktoba 1986)
* Abasia nullius ya Ndanda
** Askofu Anthony Victor Hälg, O.S.B. (15 Desemba 1949 – 1972)
** Askofu Joachim Ammann, O.S.B. (29 Mei 1932 – 15 Desemba 1948)

## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* Catholic Hierarchy

Jamii:Mkoa wa Mtwara
Ali Khamis Seif

**Ali Khamis Seif** (amezaliwa 8 Aprili, 1954) ni mbunge wa jimbo la Mkoani katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CUF.

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jimbo Katoliki la Lindi

**Jimbo Katoliki la Lindi** (kwa Kilatini "Dioecesis Lindiensis") ni jimbo  la Kanisa Katoliki lenye makao makuu mjini Lindi katika kanda ya Songea upande wa kusini nchi Tanzania.

Kama majimbo yote 36 ya nchi hiyo, linafuata mapokeo ya Roma.

Eneo la jimbo lina kilometa mraba 56,060, ambapo wanaishi wakazi 791.306
(2004), wengi wao wakiwa Waislamu. Kati yao Wakatoliki ni 128.438, sawa na asilimia 16.2, nao wanaunda parokia 26.
 
Askofu wa jimbo ni Wolfgang Pisa, O.F.M.Cap. tangu tarehe 26 Juni 2022.

Mapadri ni 51, ambao kati yao 48 ni wanajimbo na 3 watawa. Kwa wastani kila padri anahudumia waamini 2,518.

Mabruda ni 4 na masista 58. 

## Mlolongo wa Maaskofu
* Arnold Ralph Cotey, S.D.S. † (5 Agosti 1963 - 11 Novemba 1983 kujiuzulu)
* Polycarp Pengo (11 Novemba 1983 - 17 Oktoba 1986 kuhamishiwa Jimbo Katoliki la Tunduru-Masasi)
* Maurus Libaba † (17 Oktoba 1986 - 3 Machi 1988 kufariki dunia)
* Bruno Pius Ngonyani, (6 Oktoba 1990 - 9 Aprili 2022 kustaafu)
* Wolfgang Pisa, O.F.M.Cap. (tangu 26 Juni 2022)

## Viungo vya nje
*www.catholic-hierarchy.org katika ukurasa http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dlind.html
* http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/lind0.htm katika www.gcatholic.com
* http://tecdirectory.tripod.com/dlindi.htm  Habari za jimbo katika tovuti ya Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
*Hati *Quotiens datur* kwa Kilatini

Jamii:Mkoa wa Lindi
Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania

**Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania** (kwa Kiingereza Tanzania Episcopal Conference, **TEC**) ni muundo wa Kanisa Katoliki unaokutanisha maaskofu wake wote wa nchi ya Tanzania, wakiwa wanaongoza jimbo, au ni waandamizi, wasaidizi au wamestaafu.

Katiba ya Baraza ilipitishwa na Ukulu mtakatifu tarehe 8 Januari 1980.

Makao makuu yako Dar es Salaam, mtaa wa Kurasini, lakini kuna mpango wa kuyahamishia Dodoma, mji mkuu wa nchi.

TEC ni kiungo cha Association of Member Episcopal Conferences in Eastern Africa (AMECEA) na cha Symposium of Episcopal Conferences of Africa and Madagascar (SECAM).

## Orodha ya marais wake
*1969-1970: Placidus Gervasius Nkalanga, askofu wa Bukoba
*1970-1976: James Dominic Sangu, askofu wa Mbeya
*1976-1982: Mario Epifanio Abdallah Mgulunde, askofu wa Iringa
*1982-1988: Anthony Mayala, askofu wa Musoma
*1988-1994: Josaphat Louis Lebulu, askofu wa Same
*1994-2000: Justin Tetmu Samba, askofu wa Musoma
*2000-2006: Severine Niwemugizi, askofu wa Rulenge-Ngara
*2006-2012: Juda Thadaeus Ruwa'ichi, O.F.M.Cap., askofu mkuu wa Mwanza
*2012-2018: Tarcisius Ngalalekumtwa, askofu wa Iringa
*2018-2024: Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga, askofu wa Mpanda
*2024-...: Wolfgang Pisa, O.F.M.Cap., askofu wa Lindi

## Viungo vya nje
* [Tovuti(https://sw.wikipedia.org/wiki/Tovuti) ya Baraza] 
* Kanisa Katoliki Tanzania katika Gcatholic
* Kanisa Katoliki Tanzania katika tovuti ya Catholic Hierarchy
*[Hati ya Kilatini(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kilatini) *Quantum grata*], AAS 60 (1968), uk. 521

Jamii:Kanisa Katoliki Tanzania
Jenista Joakim Mhagama

**Jenista Joakim Mhagama** (23 Juni 1967 - 11 Desemba 2025) alikuwa mbunge wa jimbo la Peramiho katika bunge la kitaifa nchini Tanzania akitokea katika chama cha CCM. Aliwahi kuwa Waziri katika serikali ya awamu ya nne, ya tano na ya sita vilevile. 

## Elimu na kazi
Jenista kwa kabila alikuwa Mngoni. Alimaliza elimu yake katika Shule ya Sekondari ya Wasichana Peramiho mwaka 1986. Mwaka 1989, alipata Diploma ya Elimu kutoka Chuo cha Ualimu Korogwe. 

Alifanya kazi kama mwalimu kwa miaka sita kati ya 1991 na 1997.

## Maisha ya siasa
Mhagama alianza kujihusisha na CCM mwaka 1987 na kuhudumu katika nyadhifa mbalimbali zikiwemo za tawi la vijana na wanawake wa chama hicho. Aliteuliwa kwa mara ya kwanza katika Bunge kuwa mbunge wa kiti maalum kilichotengwa kwa ajili ya wanawake mwaka wa 2000.

Mwaka wa 2005, alimshinda aliyekuwa Waziri wa Fedha Simon Mbilinyi katika mchujo wa haki ya kuiwakilisha CCM katika uchaguzi ujao wa jimbo la Peramiho. Ilitokana na uchambuzi uliogundua kuwa Mhagama alikuwa mbunge wa pili kwa wingi wa michango ya mijadala na maswali kwa mawaziri katika Bunge la 2005-2010.

Mhagama alikuwa Naibu Waziri wa Elimu na Mafunzo ya Ufundi katika utawala wa Rais Jakaya Kikwete kati ya Januari 2014 na Januari 2015. 

Katika uchaguzi mkuu wa 2015, Mhagama alishinda kiti chake cha Peramiho dhidi ya mgombea wa CHADEMA Erasmo Mwingira kwa kura 32,057 dhidi ya 11,462. 

Katika baraza jipya la mawaziri la Rais John Magufuli, mnamo Desemba 2015, alipandishwa cheo na kuteuliwa kuwa Waziri wa Nchi Ofisi ya Waziri Mkuu anayeshughulikia Sera, Bunge, Kazi, Ajira, Vijana na Wenye Ulemavu .

Mnamo Januari 2022, alihamishwa hadi Ofisi ya Rais Menejimenti ya Utumishi wa Umma na Utawala Bora. 

## Tazama pia
* Wabunge wa Tanzania

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wanasiasa wanawake Tanzania
Mimar Sinan

thumb|Picha ya Sinan alivyosimamia ujenzi wa kaburi la Sultani Süleyman I mwaka 1566
thumb|right|300px|Mimar Sinan na msikiti wa Selimiye Mosque kwenye benknoti ya Uturuki
[right|thumb|300px|[Msikiti wa Selimiye uliojengwa na Sinan mwaka 1575. Edirne, Uturuki]]
**Mimar Sinan** (15 Aprili 1489 - 9 Aprili 1588) alikuwa msanifuujenzi maarufu wa Milki ya Osmani kwa muda wa miaka 50.

Alijenga zaidi ya majengo muhimu 360 kama misikiti, shule, hamamu (bafu), vyuo na kadhalika. Staili yake ya msikiti inarudiwa kama mfano kwa misikiti ya Kituruki hadi leo.

## Maisha
Alizaliwa mnamo mwaka 1489 / 1490 katika familia ya Wakristo karibu na mji wa Kayseri. Alijifunza ujenzi kutoka kwa baba yake. Alipokuwa na umri wa miaka 20 alichukuliwa kutoka familia yake kwa kufuata mfumo wa "devshirme" ambako vijana Wakristo waliondolewa kwao na kufanywa wanajeshi Waislamu pamoja na kupewa jina la Kiislamu.

Alishiriki kama mwanajeshi katika vita za Waosmani kwenye nchi za Balkani na pia katika Shamu na Misri. Hapo aliweza kuona mifumo mbalimbali ya usanifu bora. Tangu miaka ya 1520 wakubwa wake walitambua uwezo wake kama mhandisi waampa kazi za ujenzi wa boma au madaraja. 

Wakati wa vita dhidi ya Uajemi mwaka 1535 alipewa kazi ya kujenga mashua ya kubeba askari na mizinga kupitia Ziwa Van. Kutokana na mafanikio yake alikuwa mhandisi mkuu wa jeshi la Osmani. Mwaka 1539 alipandishwa cheo tena kuwa mjenzi mkuu wa milki yote akiwajibika kutengeneza barabara, madaraja na njia za usafiri kwa jumla. 

Katika nafasi hii alipewa pia kazi ya kusanifisha majengo maalumu kama misikiti muhimu au makaburi ya wakubwa. Kati ya misikiti mingi aliyojenga ni hasa msikiti wa Şehzade na msikiti wa Suleymaniye mjini Istanbul na baadaye msikiti wa Selimiye mjini Edirne aliyotazama kama kazi kuu ya maisha yake.

Mfumo wa msikiti alioendeleza ulifuata mfano wa kanisa la Hagia Sophia la Konstantinopoli lenye kuba kubwa.

Hapa aliboresha mfumo huu na misikiti yake huwa na uwazi mkubwa chini ya kuba ya katikati.

Jamii:Waliozaliwa 1489
Jamii:Waliofariki 1588
Jamii:Wasanifu majengo wa Uturuki
Jamii:Watu wa Uturuki
Oyani

**Oyani** (kutoka Kiing.: oyan) ni wanyama mbua wadogo wa jenasi *Poiana* katika familia Viverridae. Wanafanana sana na linisang'i wa Asia (jenasi *Prionodon*) lakini wanyama hawa wana mnasaba zaidi na paka (Felidae) na wamo katika familia yao binafsi Prionodontidae. Oyani wana mnasaba na kanu. Mfanano na linisang'i ni mfano wa mageuko ya ukaribiano.

Oyani ni wadogo (mwili wa sm 30 na mkia wa zaidi ya sm 30) lakini wembamba wenye miguu mifupi. Rangi yao ni aina ya njano na wana mabaka meusi (madoa, milia) na mkia una zingo nyeusi. Huishi mitini na hukiakia usiku. Hula vitu vyingu kama wanyama na ndege wadogo, wadudu, matunda, koko na machipukizi ya mimea.

## Spishi
* *Poiana leightoni*, Oyani Magharibi (Leighton's Linsang)
* *Poiana richardsonii*, Oyani wa Afrika ya Kati (African Linsang)

## Marejeo
Jamii:Paka na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Kihijuk

**Kihijuk** ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wahijuk. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kihijuk imehesabiwa kuwa watu 400 katika kijiji kimoja tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kihijuk iko katika kundi la A50.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihijuk kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihijuk 
*lugha ya Kihijuk katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/hij

Jamii:Lugha za Kamerun
Trimurti

thumb|300px|Sanamu za Trimurti
thumb|250px|Trimurti
thumb|right|250px|Trimurti
thumb|right|250px|Trimurti
**Trimurti** ni fundisho katika dini ya Uhindu linaloonyesha miungu mikuu mitatu kama nguvu moja ya kimungu au kwa lugha nyingine miungu mikuu kama maumbo tofauti ya nguvu moja ya kimungu.

Jina latokana na maneno ya Kisanskrit "tri" (maana yake "tatu") na "murti" (maana yake umbo, mwili, sanamu ya mungu). 

## Miungu ya Trimurti 
Miungu mikuu inayotazamiwa kama umoja katika Trimurti ni Shiva, Vishnu na Brahma.

Katika fundisho hili Brahma hutazamiwa kama muumba wa ulimwengu, Vishnu kama mungu wa kuutunza na Shiva kama nguvu itakayoharibu dunia na kuipeleka mwisho wake ili kuandaa uumbaji mpya wa dunia safi.

Trimurti inafundisha ya kwamba miungu hiyo si ya pekee na bila ususiano, bali kila mmoja ni sehemu tu ya Brahman yaani ile nguvu moja kubwa.

## Sanamu za Trimurti 
Kuna picha na sanamu za Trimurti zinazolenga kuonyesha umoja huu kwa mfano
* vichwa 3 juu ya shingo 1
* nyuso 3 kwenye kichwa 1
* sanamu yenye mwili 1 mwenye vichwa 3 na mikono 6. 

Picha hii inaunganishwa mara nyingi na ishara za miungu hii kama vile birika ya maji na rosari (Brahma), diski na konokono (Vishnu) na pembetatu pamoja na ngoma (Shiva).

## Mawazo juu ya Trimurti 
Umoja wa miungu kama Trimurti unatajwa katika vitabu vya kale kama Kūrma Purāṇa lakini si mara nyingi. Trimurti inafundishwa pia katika vitabu vya dini vya shule lakini kwa Wahindu wengi haina umuhimu mkubwa, kwa kuwa wengi wao ni hasa wafuasi wa mungu mkuu mmojawapo, ama Vishnu au Shiva au pia nguvu ya kike kwa majina mbalimbali.

Wafuasi wa Shiva hufundisha "Trimurti" lakini hapo kwao ni nyuso 3 za Shiva mwenyewe anayetazamiwa kama muumba, mtunza na mharibu dunia kwa pamoja ingawa kwa kuchukua maumbo mbalimbali.

Kwa hiyo ni zaidi fundisho linalotaka kuimarisha umoja wa Wahindu wote.

Watazamaji waliona ya kwamba mafundisho ya Trimurti inafanana kiasi na mafundisho ya Utatu katika Ukristo.

## Marejeo 
## Vitabu 
*
*
*
*
*
* Eighth printing; First published 1993.
* Second edition, four volumes, revised and enlarged, 1956 (volume IV).
* Second revised reprint edition. Two volumes. First published 1927 by the University of Calcutta.
*

Jamii:Uhindu
Jamii:Mungu
Jimbo Katoliki la Same

**Jimbo Katoliki la Same** (kwa Kilatini "Dioecesis Samensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kanisa kuu liko mjini Same, katika mkoa wa Kilimanjaro na limewekwa wakfu kwa heshima ya Kristo Mfalme.

Linahusiana na Jimbo Kuu la Arusha. 

Askofu wake ni Rogatus Kimaryo, C.S.Sp. tangu tarehe 30 Aprili 2010.

## Takwimu
Eneo lake lote ni kama kilometa mraba 10,000, ambamo wamo wakazi 562,950. Kati yao Wakatoliki ni 70,490 (2004) yaani asilimia 12.5. 

Waamini hawa wanahudumiwa na mapadri 85, ambao kati yao 74 ni wanajimbo na 9 watawa.
Parokia ziko 30, Parokia Teule 5.

Jimbo lina mabruda 13 na masista 40 pia.

## Historia
* 10 Desemba 1963: Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Same kutokana na Jimbo Katoliki la Moshi
* 3 Februari 1977: Kufanywa jimbo kamili

## Uongozi
* Apostolic Prefect
** padri Henry J. Winkelmolen, C.S.Sp. (3 Januari 1964 - 1977 kufariki dunia)
* Maaskofu
** Josaphat Louis Lebulu (12 Februari 1979 - 28 Novemba 1998 kufanywa askofu mkuu wa Jimbo Kuu la Arusha)
** Jacob Venance Koda (16 Machi 1999 - 15 Aprili 2010 kujiuzulu)
** Rogatus Kimaryo, C.S.Sp. (30 Aprili 2010 - )

## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* Catholic Hierarchy
* Hati *Adpetens Natalis Christi*
* Hati *Praefecturam illam*, AAS 69 (1977), uk. 318

Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Ntsikana kaGabha

**Ntsikana kaGabha ** (1780 - 1821) alikuwa mhubiri Mkristo wa Afrika Kusini. 

Alitunga nyimbo za Kikristo kwa lugha yake ya Kixhosa nazo zilitafsiriwa baadaye kwa Kiingereza.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Jamii:Waliozaliwa 1780
Jamii:Waliofariki 1821
Jamii:Watunzi wa Afrika Kusini
Jonas Ntsiko

**Jonas Ntsiko** (1860 - 1915) alikuwa mhubiri, mwandishi na mwalimu wa Afrika Kusini. Aliandika mashairi na nyimbo hasa kwa Kixhosa. Pia aliandika kwa gazeti la Kixhosa liitwalo *Isigidimi samaXhosa*.

## Angalia pia 
*Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
*Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1860
Jamii:Waliofariki 1915
Jimbo Katoliki la Sumbawanga

**Jimbo Katoliki la Sumbawanga** (kwa Kilatini "Dioecesis Sumbavangensis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania, na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Kanisa kuu liko mjini Sumbawanga, katika mkoa wa Rukwa.

Lilianzishwa tarehe 10 Mei 1946 na linahusiana na Jimbo Kuu la Mbeya. 

Askofu wa sasa ni Beatus Christian Urassa, ALCP/OSS.

## Takwimu
Eneo lake lote ni kama kilometa mraba 28.654, ambamo wamo wakazi 1,244,330. Kati yao Wakatoliki ni 757,451 (2014) yaani asilimia 60.9. 

Waamini hawa wanahudumiwa na mapadri 48, ambao kati yao 42 ni wanajimbo na 6 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 15,780.

Parokia ziko 24.

Jimbo lina mabruda 61 na masista 320.

## Mlolongo wa maaskofu
* James Holmes-Siedle, M.Afr. (29 Julai 1946 - 5 Agosti 1958 kuhamishiwa Jimbo Katoliki la Kigoma)
* Charles Msakila (13 Novemba 1958 - 23 Februari 1994 kufariki dunia)
* Damian Kyaruzi (21 Aprili 1997 - 19 Aprili 2018 kustaafu)
* Beatus Christian Urassa, ALCP/OSS (tangu 19 Aprili 2018)

## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* Catholic Hierarchy
* http://tecdirectory.tripod.com/dsumbawanga.htm  katika tovuti ya Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
* Bolla *Quo maiora*, AAS 39 (1947), uk. 80
* Bolla *Quemadmodum ad Nos*, AAS 45 (1953), uk. 705

Jamii:Mkoa wa Rukwa
Lugha za Kiafrika-Kiasia

thumb|Uenezi wa lugha hizo.
**Lugha za Kiafrika-Kiasia** ni familia ya lugha barani Afrika na Asia. Katika familia hiyo kuna lugha zaidi ya 300 zenye wazungumzaji milioni 350 kati ya Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi, hasa Kiarabu, lakini pia Kihausa, Kioromo, Kiamhara, Kisomali, Kiebrania n.k.

Lugha inayozungumzwa zaidi ni Kiarabu. Pia ni lugha inayozungumzwa zaidi katika tawi la Kisemiti, kabla ya Kiamhari (lugha ya pili ya Kisemiti inayozungumzwa zaidi). Kiarabu kina karibu wazungumzaji milioni 290, haswa iliyojilimbikizia Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini na Pembe ya Afrika.

Mbali ya lugha zinazozungumzwa leo, kundi hilo linajumuisha lugha kadhaa muhimu za zamani, kama vile ya Misri ya Kale, Kiakkadi, na Ge'ez. 

Eneo la asili halijajulikana. Nadharia zinazotolewa ni pamoja na Pembe ya Afrika, Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini na Sahara ya Mashariki. Asili inaweza kuhusishwa na wimbi la uhamiaji la Zama za Mawe za kale kutoka Asia Magharibi hadi Kaskazini Mashariki mwa Afrika, angalau miaka 15,000 iliyopita.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Orodha ya lugha za Kiafrika-Kiasia

Jamii:Afrika
Jamii:Asia
Jamii:Makundi ya lugha
Kiabar

**Kiabar** (au **Kimungbam**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Waabar. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiabar imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabar iko katika kundi la Kibeboidi ambalo lugha zake hufanana na lugha za Kibantu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiabar kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiabar 
*lugha ya Kiabar katika Glottolog
*Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Jamii:Lugha za Kamerun
Kiafade

**Kiafade** ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Waafade. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiafade imehesabiwa kuwa watu 31,000 nchini Nigeria na watu 5000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiafade iko katika kundi la Kichadiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiafade kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiafade 
*lugha ya Kiafade katika Glottolog
*Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Jamii:Lugha za Kamerun
Jamii:Lugha za Nigeria
Lewis Nkosi

**Lewis Nkosi** (5 Desemba 1936 - 5 Septemba 2010) alikuwa mwandishi wa habari wa Afrika Kusini. Aliandika kwa magazeti ya *Ilange laseNatali* na *Drum*. Akaenda Marekani kusoma. Mwaka wa 1966 hakuruhusiwa kurudi nchini mwake. Akafundisha katika vyuo vikuu vya nchi mbalimbali kama Polandi, Zambia na Marekani. Hasa aliandika makala za kiuhakiki.

## Maandishi yake
* *The Rhythm of Violence* (tamthiliya, 1964)
* *Home and Exile* (1965)
* *The Transplanted Heart* (1975)
* *Masks and Tasks* (1981)
* *Mating Birds* (riwaya, 1986)

## Angalia pia 
* Orodha ya Waandishi wa Afrika Kusini

## Marejeo
* Chapman, Michael. 2003. *Southern African Literatures*, University of Natal Press. ISBN: 1-86914-028-1

Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2010
Kibaka (Kamerun)

**Kibaka** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabaka. Isichanganywe na Kibaka cha Sudan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibaka nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 40,000. Pia kuna wasemaji 3200 nchini Gabon. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaka iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibaka kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibaka 
*lugha ya Kibaka katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bkc

Jamii:Lugha za Kamerun
Kibaka

Jina la **Kibaka** hurejea lugha mbili tofauti:

*lugha ya Kibaka nchini Kamerun;
*lugha ya Kibaka nchini Sudan Kusini na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Lugha za Kiniger-Kongo

**Lugha za Kiniger-Kongo** ni familia ya lugha barani Afrika. Katika familia hiyo kuna lugha takriban 1400 zenye wasemaji milioni 370 katika Afrika Magharibi, mashariki na kusini. 

Kundi kubwa hasa ndani ya familia hiyo ni lugha za Kibantu kama Kiswahili.


Jamii:Lugha za Afrika
Jamii:Makundi ya lugha
Bwana Msa

**Bwana Msa** ni mhusika wa kubuni katika vitabu vya mwandishi Mohammed S. Abdullah. 

## Vitabu vinavyomhusu Bwana Msa
*Mzimu wa Watu wa Kale, 1960
*Kisiwa cha Giningi, 1968
*Duniani Kuna Watu, 1973
*Siri ya Sifuri, 1974
*Mke Mmoja Wanaume Watatu, 1975
*Mwana wa Yungi Hulewa, 1976

Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Kibikya

**Kibikya** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwa na msemaji mmoja wa Kibikya tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabikya wakitumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kibeboidi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibikya kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibikya 
*lugha ya Kibikya katika Glottolog
*Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Jamii:Lugha za Kamerun
Marcel Pagnol

**Marcel Pagnol** (kwa Kifaransa hutamkwa (; 28 Februari 1895 – 18 Aprili 1974) alikuwa mwandishi wa vitabu, mwandishi wa tamthilia na mtunzi wa filamu kutoka nchini Ufaransa. Mnamo mwaka 1964, alikua mtunzi wa filamu wa kwanza kuchagulia kujiunga na  Académie Française.

## Wasifu
Pagnol alizaliwa tarehe 28 Februari 1895 sehemu iitwa Aubagne, iliyoko kusini mwa Ufaransa. Akiwa mtoto mkubwa kati ya watoto wa mwalimu aliyefahamika kwa jina la Joseph Pagnol  and seamstress Augustine Lansot. Marcel Pagnol alikua katika mji wa Marseille akiwa na wadogo zake Paul, Rene na dada yake mdogo aliyefahamika kwa jina la Gernaine.

### Akiwa shuleni 
Karika hali ya mshangao, hasa kwa baba yake, Pagnol, aliweza kufahamu kusoma akiwa katika umri mdogo. . . Hata hivyo mama yake hakumruhusu kushika kitabu hadi alipofikisha umri wa miaka sita, akiogopa kupatwa na ugonjwa wa akili. Mnamo mwezi wa saba mwaka 1904, familia yake alikua katika maadhimisho ya sherehe zilizofahamika kama *Bastide Neuve*  . Akiwa karibia na umri ule ule, afya ya Augustine ambayo haikuwahi kutengemaa, ilianza kuwa mbaya kwa mara nyingine, na hatimaye tarehe 16 Juni 1910, alipata maambukizi ya kifua na baadae kufariki akiwa na umri wa miaka 36.   Joseph alioa kwa mara nyingine mwaka 1912. , later remade in 1986 in two parts as *Jean de Florette* and *Manon des Sources*)
* *Les Lettres de mon moulin* (1954).

## Marejeo

:* Born 25 Oktoba 1869. Died 8 Novemba 1951, age 82.
:* Born 11 Septemba 1873. Died 16 Juni 1910, age 36.

* Castans, Raymond (1987). *Marcel Pagnol*. Éditions Jean-Claude Lattès. ISBN 9782709 606226

## Viungo vya nje
*   Official website 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:waandishi wa Ufaransa
Jimbo Kuu la Mwanza

**Jimbo Kuu la Mwanza** (kwa Kilatini "Archidioecesis Mvanzaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 36 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.

Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Bukoba, Bunda, Geita, Kayanga, Musoma, Rulenge-Ngara na Shinyanga.  

Kanisa Kuu liko jijini Mwanza, na linaitwa la Epifania.

Askofu mkuu wake Yuda Thaddeus Ruwa'ichi, O.F.M.Cap. alihamishiwa Dar es Salaam (21 Juni 2018). Badala yake aliingia Renatus Leonard Nkwande (11 Februari 2019).

## Historia
* 1880: Kuanzishwa kwa Apostolic Vicariate ya Nyanza kutokana na Apostolic Vicariate ya Central Africa huko Sudan
* 1883: Jina kubadilishwa na kuwa Victoria-Nyanza
* 10 Aprili 1929: Jina kubadilishwa tena na kuwa Mwanza
* 25 Machi 1953: Kupandishwa cheo kuwa dayosisi
* 18 Novemba 1987: Kufanywa jimbo kuu la Mwanza

## Uongozi
* Maaskofu wakuu 
** Renatus Leonard Nkwande (tangu 11 Februari 2019)
** Yuda Thaddeus Ruwa'ichi O.F.M.Cap. (10 Novemba 2010 - 21 Juni 2018 kuhamishwa)
** Anthony Mayala (tangu 18 Novemba 1987 hadi kifo chake 20 Agosti 2009)
* Maaskofu 
** Renatus Lwamosa Butibubage (15 Januari 1966 – 18 Novemba 1987)
** Joseph Blomjous, M. Afr. (25 Machi 1953 – 15 Oktoba 1965)
* Vicars Apostolic 
** Joseph Blomjous, M. Afr. (25 Juni 1950 – 25 Machi 1953)
** Antoon Oomen, M. Afr. (18 Machi 1929 – 1950)

## Takwimu
Baada ya kumegwa (2010) ili kuanzisha jimbo la Bunda, eneo la jimbo lina kilometa mraba 40,000 hivi, ambapo kati ya wakazi 2,600,000, Wakatoliki ni 627,000 (sawa na 24.1%) na wanaunda parokia 27.

Mapadri ni 73, ambao kati yao 41 ni wanajimbo na 32 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 8,589.

Jimbo lina pia mabruda 8 na masista 209. 

## Viungo vya nje
* Giga-Catholic Information
* http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmwan.html
* http://tecdirectory.tripod.com/dmwanza.htm  katika Baraza la Maaskofu Katoliki Tanzania
* Hati *Litteris Apostolicis Nostris*, AAS 21 (1929), uk. 623
* Hati *Quemadmodum ad Nos*, AAS 45 (1953), uk. 705
* Hati *Universae Ecclesiae*

Jamii:Mwanza
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Kicuvok

**Kicuvok** ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wacuvok. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kicuvok imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicuvok iko katika kundi la Kichadiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kicuvok kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kicuvok 
*lugha ya Kicuvok katika Glottolog
*Tovuti ya Ethnologue kuhusu 

Jamii:Lugha za Kamerun
Fungo

**Fungo**, **fungo wa Afrika**, **ngawa** au **paka-zabadi wa Afrika** (*Civettictis civetta*) ni mnyama mbua na spishi pekee ya jenasi yake. Pia ni mwanafamilia mkubwa kabisa wa Viverridae. Binturongi ni mfupi lakini mzito kuliko fungo. Spishi hii inatokea mahali pengi pa Afrika kusini kwa Sahara. Hukiakia usiku hasa na kulala mchana katika uoto mzito. Usiku huonekana katika maeneo mbalimbali kutoka msitu mzito hadi mbuga.

Fungo ni mamalia wapweke wenye rangi nyeusi na nyeupe kwa milia na mabaka. Kwa hivyo wanyama hawa ni ngumu kuona vizuri kwa mwanga mhafifu. Wanaweza kutofautishwa pia kwa matako yao makubwa na manyoya ya mgongo yanayoweza kuwekwa wima. Hula vitu vyingi kama wanyama wadogo, wadudu, mayai, mizoga na mimea. Wanaweza kula wadudu na wanyama wenye sumu, kama tandu, majongoo na nyoka. Hugundua mawindo yao kwa harufu na sauti badala ya kuona.

Kama wanyama wengine wa familia yao fungo watoa kioevu kiitwacho civetone au zabadi. Kioevu hiki kipakazwa juu ya miti, mawe n.k. ili kudai eneo lao. Zabadi hutumika katika viwanda vya manukato pia na inavunwa kutoka fungo wafugwao k.m. huko Uhabeshi.

## Picha

File:African civet.jpg|Kichwa cha fungo
File:Civettictis civetta 11.jpg|Fungo akilala na kuonyesha manyoya ya mgongo wima

## Marejeo
Jamii:Paka na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Been There, Done That

:
**"Been There, Done That"** ni kibao cha mwaka wa 1997 kilichotolewa na rappa na matayarishaji wa West Coast Dr. Dre. Kibao kinatoka katika albamu yake ya vibao mchanganyiko ya *Dr. Dre Presents the Aftermath*. Wimbo umetayarishwa na Dr. Dre mwenyewe na Bud'da. Mashairi yalitungwa na mwanastudio mwenzake wa zamani wa Death Row Records, J-Flexx. Baada ya safari ya Dre kujitoa katika studiio hiyo - mwanastudio mwenzake J-Flexx ametoa kibao cha kuponda kwenye albamu ya vibao mchanganyiko ya Death Row Greatest Hits na kibao kilikwenda kwa jina la "Who Been There, Who Done That".

Wimbo huu umetajwa mwishoni mwa kibao cha "Guilty Conscience" cha Eminem, ambacho kilikuwa kinaushirikiano na Dre. 

Jamii:Nyimbo za 1997
Jamii:Nyimbo za Dr. Dre
Jamii:Nyimbo zilizotungwa na Dr. Dre
Aramex

**Aramex** (kwa Kiarabu: ارامكس *’arāmaks*) ni kampuni ya kimataifa ya masuala ya usafirishaji na uwekaji katika ghala wa bidhaa, usafirishaji kwa njia ya ndege na usafirishaji wa mizigo ndani ya nchi mbalimbali. Kampuni hii ilianzishwa mwaka 1982 na makao yake makuu yako Amman, Jordan. Aramex pia inatoa huduma za reja reja kama vile usambazaji wa barua.

## Historia
Aramex ilianzishwa na Fadi Ghandour mwaka 1982, ambapo jina lake lilifupishwa kutoka majina ya "ARab AMerica EXpress" na kutengeneza jina la Aramex. Mnamo mwaka 1982, Mr. Ghandour alianza kufanya kazi kama mfanyakazi wa mizigo midogo midogo kwenda Amerika ya Kaskazini  katika makampuni ya kusafirisha mizigo kama vile FedEx, Purolator, Burlington Northern, Emery, na Airborne Express ikiwa na DHL kama mshindani wake mkubwa katika eneo hilo, pamoja na Airborne Express, kama mshirika wa shirika la usafirishaji la ulimwengu. 

Kampuni hii iliyasaidia makampuni shirika yake ambayo yalikua madogo kuweza kushindana na makampuni makubwa.
Mwaka 1997, Aramex iliandikishwa katika soko la hisa la Marekani linalofahamika kama NASDAQ, na kampuni ya kwanza ya kimataifa kuweza kufaya hivyo. Mnamo mwaka 2002, wakati Aramex ikisherehekea kumbukumbu ya miaka 20, Abraaj Capital alipendekaza Aramex kujitoa katika soko la hisa la Marekani,  na kuwa kampuni binafsi na hatiye Aramex ilijitoa katika soko hilo na kuwa kampuni binafsi. Hatimaye kampuni ilirejea katika umiliki binafsi baada ya utawala wa kampuni hiyo kuamua kuinunua, akiwamo mkurugenzi mkuu na mwanzilishi wake Fadi Gandour.

Mnamo mwaka 2003, kampuni ya DHL ilinunua kampuni ya Airborne Express, kampuni iliyokuwa mshirika mkuu wa Aramex nchini Marekani. Hii ilisababisha kampuni ya Airborne kusitisha ushirika huo. Mwaka huu, kampuni ya Arames ilichukua nafasi hiyo huku ikipata ushirika kutoka kwa kampuni ya Global Distribution Alliance (GDA), kampuni inayofanyakazi ulimwengu mzima, ikishirikiana na mashirika 40 na kuwa na kiasi cha mtaji wa $7.5 billion.

Aramex inaongoza katika ushirikiano huu, na hasa hutumia mfumo wa *Shipment management system* ulionzishwa na kampuni hiyo.

Baada ya kuamua kijiandikisha katika soko la hisa la Dubai, toleo la kwanza la kampuni kwa umma lilikua na jumla ya hisa 550 milioni zilizokuwa zikiuzwa kiasi cha Dirham 1 kwa kila hisa.

Kama sehemu ya mpango wake wa kutaka kupanuka, Aramex iliongeza aina za huduma iliyokua ikitoa ikiwa ni pamoja na kuongeza huduma za  Priority Airfreight, InfoFort, Freight Professionals and TwoWay-Vanguard.

Mwandishi mkubwa wa kimataifa Thomas L. Friedman aliitumia kampuni ya Aramex katika kitabu chake cha *The World Is Flat* kama mfano wa makampuni ambayo yeye anayataja kuwa yamenufaika na mfumo wa dunia kuwa tambarare. Mfumo wa dunia kuwa tambarare ni ule usawa unaopatikana katika masuala ya uchumi baada kuondolewa kwa mipaka ya kijiografia na  makampuni kuweza kutanuka na kusambaa katika maeneo mbalimbali duniani. Hii ikiwa ni pamoja na makampuni kuungana na kuzidisha ushindani.

## Marejeo
Jamii:kampuni za Jordan