open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Historia ya uandishi wa Kurani

**Historia ya uandishi wa Kurani**, kwa mujibu wa Uislamu, imeteremshwa na Mwenyezi Mungu kupitia Jibrili mmojawapo wa Malaika wakubwa wenye heshima kubwa huko mbinguni. Kurani iliteremka kwa njia ya Wahyi au Ufunuo katika muda wa miaka 23 ya utume wa Muhammad. 

Maneno yote yaliyomo ndani ya Kurani yanadaiwa na Waislamu kuwa ni ya Mwenyezi Mungu na kuwa Muhammad hakuwa akisema maneno haya kwa mujibu wa matamanio yake.

Kurani ilikuwa ikiteremshwa kidogokidogo katika muda huo wa miaka 23 kulingana na munasaba mbalimbali wa maisha ya Waislamu wa wakati huo ili kuwafahamisha namna bora ya kuishi ulimwenguni kwa wema na hisani na uhusiano wao baina yao wenyewe kwa wenyewe na baina yao na wasiokuwa Waislamu katika wao. 

Aidha, Kurani ilikuwa ikigusia masuala mbalimbali ya maisha na mifano ya umma zilizopita ambazo hazikukubali tume za Mwenyezi Mungu kwao zikaangamizwa kwa kupinga na kwenda kinyume na Mitume na Manabii wao.

## Zama za Mtume Muhammad
Kurani ilipoteremka kwanza iliandikwa, kwa amri ya Mtume Muhammad, kwenye vitambaa, ngozi, mifupa na majiwe. Muhammad alikuwa akiwaelekeza waandishi wake waandike kwa mujibu wa mpango na utaratibu fulani ambao unatokana na Mwenyezi Mungu mwenyewe. 

Wakati wa Mtume Muhammad Kurani ilikuwa zaidi katika nyoyo za Masahaba ambao wengi wao walikuwa wameihifadhi Kurani nzima, na wengi wao walikuwa wakiiandika kwa njia mbalimbali lakini si katika msahafu mmoja.

## Zama za Abubakar Siddiq
Abubakar Siddiq, Khalifa wa Mtume wa kwanza baada ya kufa kwake, alimtuma Zayd bin Thabit kuikusanya Kurani yote katika kitabu kimoja. 

Umar bin Al-Khattab, Khalifa wa pili ndiye aliyemshauri Abubakar kuikusanya Kurani na ijapokuwa mwanzo aliona taabu kufanya jambo ambalo Mtume mwenyewe hakulifanya. 

Hatimaye, Abubakar alikubali rai yake na Kurani ikakusanywa katika kitabu kimoja.

## Zama za Uthman bin Affan
Baada ya Kurani kuandikwa kamili katika msahafu mmoja na kuwekwa katika nyumba ya Hafsa binti Umar, mmoja katika wake wa Mtume Muhammad, ulipofika wakati wa kutawala Uthman bin Affan, Khalifa wa tatu wa Mtume Muhammad, aliamrisha waandishi fulani kuuchukua huo msahafu na kunukulu nakala nyingine kwa ajili ya kupeleka sehemu mbali mbali za ulimwengu wa kiislamu ambao kwa wakati huo ulikuwa mkubwa sana na kufikia nchi nyingi za Afrika, Asia na Ulaya.

## Waandishi wa Kurani Tukufu
Uthman bin Uffan aliwaamuru waandishi wafuatao kuandika Kurani kutokana na msahafu wa Hafsa na kutawanya nakala hizi katika sehemu mbalimbali za ulimwengu wa kiislamu: 

Zayd Ibn Thabit. 
Abdullah Ibn Al-Zubair. 
Said Ibn Al-`As. 
Abdul-Rahman Ibn Al-Harith Ibn Hisham. 

Uthman aliweka nuskha moja Madina na kupeleka nyinginezo sehemu nyinginezo za ulimwengu wa kiislamu.

## Tazama pia 
* Azifi
* Hadithi za Mtume Muhammad
* Kurani
* Sunna

## Marejeo
http://www.sunnah.org/history/quran_compiled.htm
Dwight D. Eisenhower

**Dwight David Eisenhower** (14 Oktoba 1890 – 28 Machi 1969) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Watu wengi walikuwa humwita **Ike** (tamka Aik). Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alikuwa jenerali mkuu aliyeongoza uvamizi wa Normandy tarehe 5 Juni 1944. Kuanzia mwaka wa 1953 hadi 1961 alikuwa Rais wa 34 wa Marekani. Kaimu Rais wake alikuwa Richard Nixon.

## Maisha 
Dwight Eisenhower alizaliwa tarehe 14 Oktoba, mwaka wa 1890, kama mtoto wa tatu wa David na Ida Eisenhower katika mji wa Denison, Texas. Watoto wote saba walikuwa wavulana, majina yao: Arthur, Edgar, Dwight, Roy, Paul (aliyefariki utotoni na dondakoo), Earl, na Milton. Kabla Dwight hajafikisha umri wa mwaka mmoja, wazazi wake walihamia mji wa Abilene, Kansas, ambapo alilelewa na kuhitimu shule. Baada ya kufanya kazi mbalimbali za mikono, alifaulu mtihani wa kuingia chuo cha kijeshi cha Westpoint ambapo alihitimu mwaka wa 1915.

Tarehe 1 Julai 1916, alifunga ndoa na Mamie Geneva Doud. Mtoto wao wa kwanza alizaliwa tarehe 23 Septemba 1917, jina lake Doud Dwight Eisenhower lakini aliitwa *Icky* na wote. Alifariki na homa ya vipele vyekundu tarehe 2 Januari 1921, akiwa na miaka mitatu tu. Mtoto wa pili, John Sheldon Eisenhower, alizaliwa mwaka wa 1922.

Eisenhower alihamishwa kikazi mahali mbalimbali siyo Marekani tu lakini pia nje, k.m. Panama na Ufaransa. Mara nyingi alifanya kazi ya ofisi ingawa alipendelea kazi ya kijeshi yenyewe. Nafasi yake alifika wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Kuanzia mwaka wa 1942, Eisenhower alikuwa kamanda, kwanza upande wa Afrika Kaskazini, akiwa na makao makuu mjini Algiers, halafu aliongoza uvamizi wa Italia, na mwishoni alitayarisha uvamizi wa Normandy tarehe 5 Juni 1944.

Baada ya vita alikuwa kamanda mkuu wa NATO. Watu wengi wa Chama cha Republican walimpendelea agombee urais mwaka wa 1952, yeye lakini hakutaka kuingia mambo ya siasa. Hata hivyo aliandikishwa na kuwa mgombea wa Repulican. Baada ya kumshinda Adlai Stevenson III, Eisenhower alikuwa Rais wa Marekani kwa awamo mbili hadi 1961. Wakati wa urais wake, vita ya Korea ilikomeshwa. Pia, siasa ya Marekani iliathiriwa na mawazo dhidi ya Wakomunisti yaliyotekelezwa na Joseph McCarthy.

Baada ya kustaafu, Eisenhower alikaa pamoja na mke wake katika mji wa Gettysburg, Pennsylvania. Tarehe 28 Machi 1969, alifariki hospitalini baada ya kupatwa na shtuko la moyo.

## Marejeo 
Pinkley, Virgil. 1979. *Eisenhower Declassified*. Old Tappan: Fleming Revell.

## Tazamia pia 
* Orodha ya Marais wa Marekani

Jamii:Waliozaliwa 1890
Jamii:Waliofariki 1969
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Texas
Q

**Q** ni herufi ya 17 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia alfabeti ya Kiswahili. Haitumiki katika mwandishi wa maneno ya Kiswahili isipokuwa kwa maneno ya kigeni. 

Hapo sauti yake huwa ni "k". Hutokea mara nyingi pamoja na "u" kama "**Qu**" kwa sauti za "ku", "kw" au "kv". Hutumiwa pia kwa sauti ya  **ق** (qaf) au "k ya shingoni" katika maneno ya Kiarabu kama vile "Qatar" yakiandikwa kwa alfabeti ya Kilatini.
 
## Historia 
Asili ya Q ni alama ya Qof katika mwandiko wa Kifinisia. Hakuna uhakika kuhusu maana asilia ya alama hiyo lakini herufi zote za Kifinisia zilitokana na picha zilizorahisishwa. Ilitumiwa kwa sauti ya "k ya shingoni" jinsi ilivyo hadi leo katika qaf ya Kiarabu. 

Wagiriki wa Kale walipokea herufi za Wafinisia na kuziendeleza. Hawakuwa na sauti kama ile "qof" ya kifinisia. Awali waliita herufi hii Koppa na kuitumia kwa sauti ya "k" kabla ya "o" na "u" lakini baadaye hawakuona faida tena ya kuwa na alama mbili kwa "k" ileile wakafuta Koppa. 

Alfabeti ya Kigiriki ilitumiwa na Waetruski huko Italia wakati Koppa bado ilikuwemo. Waliendelea kuitumia kwa sauti ya "ku" iliyotokea mara nyingi katikla lugha yao. Waroma wa Kale walipokea hivyo kutoka kwa Waetruski katika Kilatini. Mstari wa chini ukasogea kando jinsi ilivyo hadi leo.

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Kiwalani

thumb|350x350px|Eneo la Kijiwe Samli transfoma au maarufu kwa Mzee Dieni.
**Kiwalani** ni mojawapo kati ya kata zilizopo katika wilaya ya Ilala, Mkoa wa Dar es Salaam, nchini Tanzania, yenye postikodi namba **12108**. Iko ndani ya jiji la Dar es Salaam na kupakana na uwanja wa ndege wa kimataifa wa Mwalimu Julius Nyerere. Kwa upande wa mashariki imepakana na barabara ya Nyerere, upande wa kusini imepakana na kituo cha reli ya TAZARA.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 40,049 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kitongoji kilikuwa na idadi ya wakazi wapatao 82,292.

Kitongoji hiki kilianzishwa miaka ya 1970 baada ya watu kuhamishwa na serikali kutoka katika viwanja vyao sehemu mbalimbali za jiji la Dar es Salaam. 

## Mgawanyiko wa Kiwalani
Kiwalani ina mgawanyiko mkubwa sana, pia ina majina tofauti mengi tu, kama:
# Kiwalani Kariagogo
# Kiwalani Minazi Mirefu
# Kiwalani Bombom
# Kiwalani Kigilagila
# Kiwalani Yombo
# Kiwalani Deimasoko

Kwa upande wa Bombom, kidogo eneo lake limekaa vyema kwa kutokuwa na madimbwi mengi ya maji jinsi ilivyo upande wa Kiwalani Kigilagila. Kigilagila kuna maji mengi mno - hasa kipindi cha masika kuna hali mbaya kupita kiasi. Wakazi wengi wanaokalia maeneo ya shule ya msingi ya Kiwalani huwa tabuni kwa kipindi hicho: madimbwi, mitaro mibovu, mashimo yasiyo na mpangilio na upangiliaji usiofaa wa makazi ya watu. Kiwalani Minazi Mirefu kupo sawa na na Kijiwe Samli kwa sababu kumeinuka hivyo maji hayakai sana kama jinsi ilivyo kwa upande wa Kigilagila. 

Deimasoko napo kunafanana kabisa na mfumo mpangilio mbovu wa makazi. Yaani, kupo hovyohovyo - kiasi kwamba nyumba zimebanana hadi kero. Madimbwi ya maji ni mengi mno kupita kiasi. Eneo hili malaria huwa juu sana kutokana na madimbwi yaliyopo huko. Kinachosabisha eneo la Kigiglagila kuwe na maji mengi, ni kwa sababu eneo la kule lilikuwa eneo la mashamba ya mpunga. Kwa namna moja au nyingine, Kiwalani yote lilikuwa eneo la mashamba ya mpunga. Ndiyo maana kila eneo lake limetapakaa majimaji.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dar es Salaam
Jamii:Wilaya ya Ilala
Chromi

**Chromi** ni elementi na metali yenye namba atomia 24 na alama **Cr** katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali ngumu na bambaikaji yenye rangi ya kifedha-kijivu inayopatikana katika madini na kampaundi mbalimbali.  

Hutumiwa sana katika aloi za feleji na kuongeza ugumu.

Madini ya chromi huchimbwa hasa Afrika Kusini (50 % ya mahitaji yote ya dunia), halafu Kazakhstan (15,2 %), Uhindi (12,1 %), Zimbabwe (3,7 %) na Ufini (3 %).

Jamii:Mfumo radidia
Jamii:Metali
J

**J** ni herufi ya 10 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Iota ya alfabeti ya Kigiriki.

## Maana za J 
* katika fizikia J ni alama ya jouli ambayo ni kipimo cha SI cha nishati.

## Historia ya alama J 
Historia ya herufi J ni pamoja na I.

Asili ya alama ni picha andishi iliyoonyesha mkono. Wafinisia walikuwa rahisihsa alama hiyo na kuiita kwa neno lao la mkono "yad" (au: yod). Wakaitumia kama alama ya sauti "y" na pia ya "i" ndefu. Wagiriki wakaipokea kama "Iota" na kurahisisha umbo lake zaidi hadi kuwa mstari tu. Wakaitumia kwa sauti ya "i".

Alama ikaendelea hivyo katika alfabeti za Waetruski na za Kilatini. Katika Kietruski ilimaanisha yote vokali ya "i" na konsonanti ya "y" na Waroma wakapokea vile katika Kilatini. 

Katika Ulaya wa karne watu hasa Wajerumani walianza kuona haja ka kutofautisha kati ya sauti ya "i" na sauti ya "y" wakaanzisha kutofautisha kati ya "i" na "j" (kwa matamshi ya y). Lakini kwa muda mrefu hadi karne ya 19 mwandishi wa I na J haukufuata utaratibu uliokubaliwa.

Wasemaji wa lugha kama Kiingereza na Kifaransa walitumia "J" kwa sauti ya "j" jinsi ilivyoingia katika Kiswahili.
Jamii:alfabeti ya Kilatini
Asenia

**Asenia** (pia: **arseniki**, **aseniki**; kutoka kigiriki αρσενικόν "arsenikon" iliyotaja kampaundi ya elementi) ni nusumetali au metaloidi yenye namba atomia 33 katika mfumo radidia. Uzani atomia ni 74.9216. 
 
## Tabia 
Asenia ina tabia ya alotropia kwa hiyo kuna maumbo na rangi mbalimbali. Kuna hasa maumbo yenye rangi za kijivu, nyeusi, njano na kahawia. Asenia ya kijivu ina fuwele na tabia za kimetali. Asenia nyeusi hupatikana kwa umbo hobela kama kioo.

Asenia ni sumu kali kwa binadamu.

## Matumizi 
Kampaundi za asenia hutumiwa kama madawa katika tiba ya watu lakini pia madawa ya kuua wadudu. Madawa yaliwahu kuleta hasara ya kiafya hata kuua watu. 
* Mwaka 1900 walikufa watu 70 mjini Manchester (Uingereza) kwa sababu kiwanja cha bia kilitumia nafaka iliyowahi kutiwa madawa ya asenia kwa kuua wadudu. 
* katika karne ya 20 bao za ujenzi zitiliwa mara nyingi dawa la asenia kwa kuzuia wadudu. Bao hazikuwa na hasara lakini imeonekana baadaye ya kwamba majivu ya ubao huu kama ulichomwa motoni yalikuwa hatari sana; gramu 20 za majivu ya ubao huo zikatosha kumwua mtu; maafa yalitokea baada ya watoto kucheza kwenye majivu au wanyama kulamba maji karibu na mahali pa moto baada ya mvua.

Asenia ikichanganywa na risasi (metali) (plumbi) husaidia katika kutengenezwa kwa beteri za gari ikiboresha umwagaji wa plumbi kiwandani.

Jamii:Elementi
Jamii:Metaloidi
Cardiff

thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mji wa Cardiff 

**Cardiff** ni mji mkuu wa Welisi na mji mkubwa wa nchi hii wenye wakazi 346,090 (2011).

## Viungo vya nje
Jamii:Cardiff
Jamii:Miji ya Welisi
Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Andalusia

thumb|right|200px|Mahali pa Andalusia
[thumb|right|200px|[Seville]]
**Andalusia** (kwa Kihispania: Andalucía) ni jimbo la kujitawala (Kihisp.: comunidade autónoma) la Hispania katika kusini ya rasi ya Iberia. Mji mkuu ni Sevilla. Katika historia ni sehemu ya Hispania iliyowahi kutwaliwa na iliyotawaliwa kwa karne nyingi zaidi na Waarabu Waislamu.

## Jiografia 
Imepakana na majimbo ya Hispania ya Extremadura, Castilla-La Mancha na Murcia. Upande wa magharibi iko Ureno na upande wa kusini kuna pwani ya Mediteranea, Mlango wa Gibraltar pamoja na eneo la Kiingereza la Gibraltar na pwani ya Atlantiki.

Andalusia ina eneo la km² 87,268 (17,2 % ya Hispania yote) ambalo linakaliwa na watu milioni 8.

Mto mkubwa ni Guadalquivir na mlima mrefu ni Mulhacen (m 3,479).

Miji muhimu ni (idadi ya wakazi kwa mabano): Sevilla (705,000), Malaga (560,000), Cordoba, Granada, Almeria, Cadiz, Jaen, Huelva, Jerez na Marbella. 

## Historia 
Andalusia ni eneo la pekee kutokana na historia yake. Iliwahi kutawaliwa na nchi za nje tangu zama za kale. Wafinisia walikuwa na koloni hapa, Waroma wa Kale waliingiza eneo lote katika Dola la Roma wakifuatwa na Wavandali halafu na Wavisigothi waliojenga hapa ufalme wao. 

Mwaka 711 Waarabu na Waberber Waislamu walivamia Hispania kwa kuvuka mlango wa Gibraltar na kuanzisha utawala wao katika sehemu kubwa za rasi ya Iberia uliokwisha mwaka 1492. Kati ya maeneo yote ya Hispania ni Andalusia iliyokaa muda mrefu chini ya utawala wa Kiislamu. Eneo lote chini ya utawala wa Kiislamu likaitwa "Al-Andalus" na Andalusia ya leo ilikuwa kiini chake.

Utamaduni wa Andalusia uliathiriwa sana na karne hizo chini ya Uislamu. Cordoba ikawa kwa sehemu kubwa ya wakati ule mji mkuu wa utawala wa nchi ikawa mji mkubwa wa Ulaya. Vyuo vikuu vya Andalusia vikawa vitovu vya elimu ambako wataalamu wa Ulaya, Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi walikutana. Hata uchumi ulistawi.

Kati ya mabaki ya kipindi hicho ni majengo kama Alhambra wa Granada, majina ya kijiografia kama mto Guadalquivir (kutoka Kiarabu **الوادي الكبير** "wadi al kabir" yaani mto mkubwa) na muziki wa Andalusia.

## Utawala
Jimbo la Andalusia huwa na mikoa 8. Mahakama hufanya kazi kwenye msingi wa maeneo ya korti kwa jumla ni 125 katika Andalusia.

## Viungo vya nje
Jamii:Hispania
Jamii:Mediteranea
Jamii:Majimbo ya Hispania
!
Lita

thumb|250px|Bilauri hii ina karibu nusu lita ya bia
**Lita** ni kipimo cha mjao cha 10,000 cm³. Hii inalingana na mchemraba wa sentimita 10x10x10 au desimita ya mjao moja.

Lita ya maji ina masi ya kilogramu moja. Kifupi chake ni herufi L.

Lita ni kipimo cha kawaida wakati wa kushughulika kiowevu katika maisha ya kila siku. Maji, maziwa na bia huuzwa mara nyingi katika chombo cha lita moja au nusu lita. 

Jamii:Vipimo vya mjao
Manganisi

**Manganisi** ni elementi na metali yenye namba atomia 25 na alama **Mn** katika mfumo radidia wa elementi. Ni metali kechu yenye rangi kifedha-nyeupe inayopatikana katika madini hasa pamoja na chuma na kampaundi mbalimbali.  

Hutumiwa sana katika aloi za feleji pia alumini na kuongeza ugumu wa aloi.

Jamii:Mfumo radidia
Jamii:Metali
Rama Yade

**Rama Yade** (* 13 Desemba 1976) ni waziri msaidizi wa mambo ya nje katika serikali ya rais Nicolas Sarkozy wa Ufaransa.

Jina lake kamili ni **Ramatoulaye Yade-Zimet**. Alizaliwa nchini Senegal kama mtoto wa baba mwanasiasa Msenegal na mama aliyekuwa profesa wa chuo kikuu. Alihamia Ufaransa alipokuwa na umri wa miaka minane pamoja na familia wakati baba alikuwa mbalozi wa Senegal huko Paris. Wazazi waliachana na Rama alibaki na mama Ufaransa na kuchukua uraia huko.

Alisoma kwenye chuo cha Institut d'études politiques akamaliza kwa digrii ya diploma. Ajira yake ilipatikana katika utawala wa bunge la senati ya Ufaransa. Akajiunga na siasa ya chama cha UMP cha rais Jaques Chirac.

Baada ya kutoa hotuba kwenye mkutano wa kitaifa wa chama hiki mwaka 2006 alialikwa na mgombea wa urais Nicholas Sarkozy kujiunga na kampeni yake. Baada ya ushindi wa Sarkozy alikuwa waziri msaidizi wa mambo ya nje chini ya waziri Kouchner. Idara yake ni haki za binadamu katika siasa ya nje.

Ameolewa na Joseph Zimet ambaye ni mtumishi wa serikali na mwana wa mwimbaji mashuhuri wa nyimbo za Kiyidish.

## Viungo vya Nje
*Wasifu ya Rama Yade 
* "Rama Yade" by Eloi Laurent on Arthur Goldhammer's "French Politics" : http://artgoldhammer.blogspot.com/2007/07/rama-yade-guest-post-eloi-laurent.html 

Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Watu wa Senegal
Jamii:Watu walio hai
Nicolas Sarkozy

thumb|250px|Sarkozy tar. 16 Mei 2007 alipokuwa rais
**Nicolas Sarkozy** (kwa jina kamili **Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa**; * 28 Januari 1955 Paris) ni mwanasiasa aliyekuwa Rais wa Ufaransa tangu 16 Mei 2007.

Sarkozy ni mtoto wa baba mkimbizi kutoka Hungaria na mama wa asili ya Kiyahudi. Alijiunga na siasa akawa mwenyekiti wa chama cha UMP cha rais Jacques Chirac akateuliwa kuwa mgombea wa chama hiki.

Chini ya rais Chirc akawa waziri wa mambo ya ndani kwa miaka mingi. Akajipatia sifa ya kuwa mkali dhidi ya wageni na wahamiaji waliovunja sheria akidai kuwarudisha katika nchi walipotoka au hata nchi za mababu.

Tangu kuwa rais alishangaza watazamiaji wengi kwa kuingiza mawaziri kutoka chama cha upinzani (parti socialiste) katika serikali yake pamoja na mawaziri wenye asili ya Kiafrika na Kiarabu kati yao Rachida Dati (waziri wa sheria), Fadela Amara (waziri msaidizi wa nyumba na maendeleo ya miji) na Rama Yade (waziri msaidizi wa mambo ya nje kwa haki za binadamu).

Mwezi wa Oktoba 2007 Sarkozy alitangaza talaka na mke wake Cécilia Sarkozy atakayeendelea kulea mtoto wao wa pamoja.

### Viungo vya Nje 
* Nicolas Sarkozy Construire Ensemble—Official web site of the presidential campaign 
* Website of the UMP, Sarkozy's party 
* Nicolas Sarkozy –Official Website
* Supporters de Sarkozy –Official Website of Nicolas Sarkozy's supporters

### Magazeti 
* *Charlie Rose show 02.02.07* (video interview at Place Beauvau, Paris with PBS journalist Charlie Rose, 30.01.07)
* ''Sarkozy takes over Chirac's UMP party* (BBC)
* *Profile: Nicolas Sarkozy* (BBC)
* *Nicolas Sarkozy: French Choose the American Way?''  by David Storobin
* Vive this difference  by Suzanne Fields
* France's chance, *Economist*, 12 Aprili 2007
* Letter From Europe- Round 1 Jane Kramer, *The New Yorker*, 23 Aprili 2007

Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Marais wa Ufaransa
Kobalti

**Kobalti** (kutoka Kiingereza cobalt inayotoka Kijerumani kobalt) ni elementi na metali haba duniani. Kikemia ni elementi mpito yenye kifupi cha **Co** na namba atomia 27 katika mfumo radidia yenye uzani atomia 58.933.

Kobalti hupatikana mara chache kama metali tupu lakini zaidi ndani ya mitapo hasa za nikeli na shaba.

Tangu kale kampaundi zake hutumiwa kwa rangi na wino mbalimbali, hasa za buluu, kijani na njano.  Kampaundi ya CoAl2O4 inatumiwa kutengeneza kioo cha buluu.  

Katika karne ya 20 matumizi yalienea katika uzalishaji wa feleji, aloi yake inaongeza ugumu wa feleji. 

Tangu kupatikana kwa simu za mkononi na magari ya umeme kobalti imekuwa muhimu sana kwa uzalishaji wa beteri. Hii ilisababisha mlipuko wa soko la kobalti na uchimbaji wake. Mwaka 2016 takriban asilimia 60 za mahitaji yote yalichimmbwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Marejeo
Jamii:Elementi
Jamii:Metali
W

**W** ni herufi ya 23 katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni ipsilon katika alfabeti ya Kigiriki.

## Maana za W 
* katika kemia W ni alama ya elementi Wolframi.
* Kati ya vipimo sanifu vya kimataifa W ni alama ya watt.
* katika jiografia W hutumiwa mara nyingi kama kifupi cha upande wa magharibi ("west").

## Historia ya alama W 
Historia ya W ina asili za pamoja na U, V, Y na F. Historia hii ni ngumu kidogo kwa sababu alama ilipita katika alfabeti za lugha ambazo zilitumia hasa alama hii kwa sauti tofautitofauti. Kwa sababu hii matamshi yalibadilika kati ya lugha na lugha. Pia lugha mpya iliweza kuona haja ya kuunda alama mpya kwa sauti ya pekee. 

Alama ya W kiasili haikupatikana katika Kilatini cha Kale. Waroma hawakutamka "w" tofauti na "v". Matumizi yake ilikubaliwa wakati wa Kilatini Kipya katika karne ya 16. Wakati ule Kilatini lilikuwa lugha ya kitaalamu ya mataifa ya Ulaya penye wasemaji wengi wa lugha za Kigermanik zilizokuwa na sauti hii lakini iliandikwa kwa kutumia V. Wakati ule wataalamu wa Ulaya walikubaliana kutumia alama ya V mara mbili kwa kuonyesha sauti ile ya w.

Kwa hiyo historia yake ni sawa na V: Waroma walipokea alama hii kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.

Wafinisia walikuwa na "waw" iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya fimbo la kingoe au kiopoo. Wagiriki wa Kale walichukua alama hiyo na kuitumia kwa namna mbili: kwa umbo moja kama digamma (tazama F) na umbo la pili kama "ipsilon" bila kujali maana asilia ilitaja sauti kati ya "u" na "i". 

Waitalia ya kwanza wakaendelea kutumia alama kwa aina ya "u" lakini pia "v" kama ilikuwa mwanzoni wa neno. Waroma walipokea vile. 

Katika lugha za Ulaya zinazotumia alfabeti ya Kilatini kuna lugha kadhaa zisizo na W kwa sababu hawaihitaji. Katika Kijerumani W hutumiwa kwa sauti ya "V" ya Kiswahili. Kiingezera hutamka kama Kiswahili.

Jamii:Alfabeti ya Kilatini
Zinki

**Zinki** ni elementi yenye namba atomia **30** kwenye mfumo radidia, uzani atomia ni 65.409. Alama yake ni **Zi**.

Katika mazingira ya kawaida ni metali yenye rangi ya buluu-nyeupe. Kiwango chake cha kuyeyuka ni 1,180 C°. 

Hupatikana ndani ya madini, haitokei kiasili kama elementi tupu. Huchimbwa hasa China, Peru, Australia, Kanada, Marekani, Meksiko na Afrika Kusini.
thumb|left|150px|Mabati ya paa huhitaji zinki. 
Matumizi ya zinki ni takriban tani milioni 11 (kwa mwaka 2006). Takriban nusu yake ni kwa kuzuia ubabuzi (kutokea kwa kutu) wa mabati au vifaa vingine vya chuma kwa njia ya galvania n.k.. 

Vinginevyo hutumiwa katika aloi kama shaba nyeupe na hasa kutengeza betri.

Jamii:Elementi
Jamii:Metali
Alama za kimataifa za magari

thumb|Alama za barabarani mjini Kigali
**Alama za kimataifa za magari** ni herufi zinazoonyesha ni nchi gani gari fulani inapotoka. 

Utaratibu huu ulianzishwa kwa mapatano ya kimataifa kuhusu usafiri kwa magari wa 1926. Ukasahihishwa mara ya mwisho katika mapatano ya kimataifa ya Vienna kuhusu usafiri wa barabarani wa 1968.

Orodha lifuatalo hufuata ufuatano wa alama hizi ambao si sawa na ufuatano wa majina ya nchi. Kwa mfano alama za nchi za Kenya, Tanzania na Uganda hazipatikana chini ya herufi K, T au U kwa sababu zote zaanza kwa "EA" kwa "East Africa". Kwa hiyo njia rahisi ya kupata nchi maalumu ni kutumia nafasi ya kutafuta ya kisakuzi wavuti (browser) kupitia "edit - find in this page".

; **Tahadhari**
: *  si rasmi

## Alam za zamani
## Marejeo
* UN Economic Commission for Europe, Working Party on Road Transport (WP.11)

Jamii:Magari
Jamii:Usafiri
Yako

wa Yako]]
**Yako** ni mji wa Burkina Faso ya kaskazini na makao makuu ya wilaya ya Passore, katika mkoa wa Nord. Pamoja na vijiji katika eneo lake kuna takriban wakazi 77,000. 

Iko kilomita 100 kaskazini-magharibi kwa Ouagadougou. 

Kihistoria ilijulikana kama mji mkuu wa dola dogo na msikiti mkubwa. 

Yako ni mahali ambako rais wa tano wa Burkina Faso Thomas Sankara alizaliwa na kuzikwa.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Burkina Faso

## Tanbihi
Jamii:Nord, Burkina Faso
Metali ya mpito

[thumb|right|350px|Kampaundi za metali za mpito zaonyesha rangi nyingi; miyeyusho ya kamapaundi zifuatazo: [Co(NO3)2 (nyekundu); K2Cr2O7 (machungwa); K2CrO4 (njano); NiCl2 (kijani); CuSO4 (buluu); KMnO4 (dhambarau).]]

**Metali za mpito** ni kundi la metali inayopatikana katikati ya jedwali la mfumo radidia wa elementi za kikemia. Zina tabia za kufanana. Ni elementi namba 21 hadi 30, 39 hadi 48, 57 hadi 80 na 89 hadi 112.

Zaitwa pia **elementi za mpito** lakini kwa sababu zote ni metali jina hili la "metali za mpito" ni kawaida vilevile. Jina latokana na tabia ya mzingo elektroni namba d katika atomi zao kutojaa nafasi zote za elektroni. Ndani ya kundi idadi ya elektroni katika nafasi ile huongezeka mfululizo kuanzia Skandi hadi Ununbi. Kwa hiyo kundi hili laonyesha mpito kutoka kundi la pili (Metali za udongo alikalini) hadi kundi la 13 (kundi la Boroni).

Kikemia metali ya mpito ni elementi yenye angalau ioni moja ya mzingo elektroni "d" usiojaa elektroni kwenye nafasi zote.

Kampaundi za metali za mpito mara nyingi huwa na rangi nyingi. Kwa mfano kampaundi za chuma huwa na rangi nyekundu au kijani; zile za kupri huwa ni nyeupe au kijani.

Isipokuwa Hidragiri zote ni katika hali mango kwa halijoto ya wastani.

Jamii:Kemia
Uhindu

**Uhindu** (kwa Kisanskrit: हिन्दू धर्म: Hindū Dharma; pia सनातन धर्म Sanātana Dharma) ni dini kubwa yenye asili katika Bara Hindi.Ikiwa na wafuasi milioni 900 ni dini ya tatu baada ya Ukristo na Uislamu kwa wingi wa waumini.

### Nchi zenye Wahindu 
Katika nchi za India, Nepal na Morisi na kwenye kisiwa cha Bali (Indonesia) wakazi wengi hufuata aina mojawapo ya Uhindu. 

Vikundi vikubwa viko pia:

* Bangladesh (11 millioni), 
* Myanmar (7.1 millioni), 
* Pakistan (3.3 millioni), 
* Sri Lanka (2.5 millioni), 
* Marekani (2.0 millioni)
* Afrika Kusini (1.2 millioni), 
* Uingereza (1.2 millioni), 
* Malaysia (1.1 millioni), 
* Kanada (0.7 millioni), 
* Fiji (0.5 millioni), 
* Trinidad na Tobago (0.5 millioni), 
* Guyana (0.4 millioni), 
* Uholanzi (0.4 millioni),
* Singapur (0.3 millioni)
* Surinam (0.2 millioni).

## Jina
Neno *Hindu* linatokana na lugha ya Kisanskrit ambapo *Sindhu* ni jina la kale la mto Indus uliopo kwenye sehemu ya magharibi kaskazini ya Bara Hindi. "Hindu" imepatikana mara ya kwanza wakati wa karne ya 6 KK katika andishi la mfalme Darius I kwa maana ya "watu wa ng'ambo ya mto Indus (Kisanskrit: Sindhu). Hapa "Sindhu / Hindu" haina maana ya kidini bali ya kijiografia pekee.

Katika Kiajemi neno "Hindu" linamaanisha wakazi wa Uhindi pamoja na wafuasi wa dini kubwa ya nchi hiyo. Mnamo karne ya 11 milki iliundwa na Waajemi katika Bara Hindi iliyoitwa "Hindustan" na mji mkuu ulikuwa Lahore. 

Baadaye Waingereza walipokea jina hilo kutoka Kiajemi, wakilitumia kwanza kwa nchi na baadaye hasa kwa wafuasi wa dini zisizo za Kiislamu, Kiyahudi wala Kikristo. Jina *Hinduism* (iliyoandikwa mwanzoni *Hindooism*) lilikuwa kawaida tangu karne ya 18 kwa kutaja falsafa na dini zenye asili ya India.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Rigveda. Britannica Concise Encyclopedia  
* "Hinduism" on Microsoft Encarta Online 
* Wiki based encyclopedia about Hindusim
* http://www.hinduism-today.com(http://www.hinduism-today.com/archives/2003/10-12/44-49_four_sects.shtml) 


Jamii:Dini
Sani Abacha

**Jenerali Sani Abacha** (20 Septemba 1943 – 8 Juni 1998) alikuwa kiongozi wa kijeshi na mwanasiasa wa Nigeria. Kuanzia mwaka wa 1993 hadi kifo chake mwaka wa 1998 alikuwa Rais wa kumi wa nchi hiyo.

## Maisha 
Abacha alizaliwa mjini Kano tar. 20 Septemba mwaka 1943.

## Urais 
Abacha alitanguliwa na Rais Ernest Shonekan. 

Kama Rais, Abacha alifahamika sana kwa udikteta. 

Baada ya kifo cha Abacha, akashika madaraka Abdulsalami Abubakar aliyekaa madarakani kwa muda wa mwaka mmoja tu, kisha uchaguzi wa kitaifa ukapita.

## Viungo vya Nje 
* Makala kuhusu Abacha katika BBC

Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Marais wa Nigeria
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Volta ya Juu

ya Volta ya Juu]]
 ambayo inaonyesha matawi ya mto Volta nchini]]
**Volta ya Juu** (kwa Kifaransa: *Haute Volta*) lilikuwa jina la koloni la Ufaransa na tangu mwaka 1960 nchi huru ya Afrika ya Magharibi inayoitwa Burkina Faso tangu mwaka 1984.

Jina limetokana na mto Volta unaoanzia hapa.

Nchi ilianzishwa kwa njia ya kugawa koloni la Cote d'Ivoire mwaka 1919. 

Kati ya miaka 1932 na 1947 eneo lake lilitawaliwa na makoloni ya jirani. 

Kiongozi wa nchi Thomas Sankara alibadilisha jina la nchi tarehe 4 Agosti 1984.

Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Kanga (ndege)

**Kanga** ni ndege wa familia Numididae. Jina hili ni jina la kawaida la ndege hawa, lakini spishi za Afrika ya Mashariki wana majina mengine kama **chelele**, **chepeo**, **kololo**, **kororo** na **kicheleko** (tazama orodha ya spishi). Kanga ni wakubwa kuliko kwale na wana rangi nyeusi na madoa meupe. Kichwa chao hakina manyoya lakini spishi tatu zina manyoya juu ya utosi. Kanga mweusi na kanga kidari-cheupe hawajulikani sana, lakini mwenendo wao unasadikiwa kufanana na ule wa spishi nyingine. Hula mbegu, wadudu, makoa na nyungunyungu, na hutaga mayai ardhini. Kanga huwa mwenzi mmoja tu maisha yao yote.

Spishi zote zinatokea Afrika. Chepeo hufugwa hususa huko Afrika ya Magharibi na pia katika Ulaya na Marekani.

## Spishi 
* *Acryllium vulturinum*, Kicheleko (Vulturine Guineafowl)
* *Agelastes meleagrides*, Kanga Kidari-cheupe (White-breasted Guineafowl)
* *Agelastes niger*, Kanga Mweusi (Black Guineafowl)
* *Guttera plumifera*, Kororo-misitu (Plumed Guineafowl)
* *Guttera pucherani*, Kororo au Chelele (Crested Guineafowl)
* *Numida meleagris*, Kanga wa Kawaida au Chepeo (Helmeted Guineafowl)

## Picha 

Picha:Acryllium vulturinum.jpg|Kicheleko
Picha:Agelastus meleagrides - Elliot.jpg|Kanga kidari-cheupe
Picha:Agelastes niger.jpg|Kanga mweusi
Picha:Guttera plumifera.jpg|Kororo-misitu
Picha:Crested guineafowl mkuze.jpg|Kororo
Picha:Numida meleagris.jpg|Kanga wa kawaida

## Viungo vya Nje 
Jamii:Kuku na jamaa
Kanga

Kanga ni jina la:
*Jamii ya ndege (Kanga (ndege))
*Aina ya kitambaa (Kanga (kitambaa))
*Kata za Kanga (Mafia), Kanga (Mvomero) na Kanga (Songwe) nchini Tanzania
Nnamdi Azikiwe

thumbnail|right|280px|Sanamu ya Nnamdi Azikiwe huko Owerri 
**Benjamin Nnamdi Azikiwe** (kwa kawaida hujulikana kama **Nnamdi Azikiwe**, au, kinyumbani na maarufu, **Zik**; 16 Novemba 1904 – 11 Mei 1996) alikuwa mwanzilishi wa nadharia ya siasa ya utaifa wa Nigeria na pia rais wa kwanza kuchaguliwa kidemokrasia wa Nigeria ya leo. Alishirikilia nafasi kama mwanajamhuri wa kwanza wa Nigeria.

Azikiwe alifafanua siasa ya "Uziki"  katika maandishi yake, kama vile: *Renascent Africa* (1973) na historia ya maisha yake: *My Odyssey*.

Uziki unategemea misingi mitano kwa ukombozi wa Afrika:
***Uwiano wa kiroho**
***Jamii kuzaliwa upya** 
***Nia katika uchumi**
***Ukombozi wa akili** 
***Ufufuko wa kisiasa**

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Habari Kuhusu Sifa za Azikiwe
* Habari Kuhusu watu wa Nigeria

Jamii:Nnamdi Azikiwe
Darmstadti

**Darmstadti** (zamani: **ununnilium** ilikuwa jina la kwanza) ni elementi sintetiki yenye namba atomia **110** kwenye mfumo radidia, uzani atomia ni 281. Alama yake ni **Ds**. Jina latokana na mji wa Darmstadt katika Ujerumani ambako ilitengenezwa mara ya kwanza katika maabara ya "Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI)". 

## Elementi ya kutengenezwa katika maabara 
Ni elementi sintetiki au tamburania yaani haipatikani kiasili. Sababu yake ni nusumaisha ya isotopi zake ni fupi mno. 269Ds ina nusumaisha ya mikrosekunde 180; isotopi yenye nusumaisha ndefu ya dakika 1.1 ni 281Ds.

Darmstadti ilitambuliwa mara ya kwanza na wanasayansi wa taasisi ya utafiti wa kinyuklia huko Darmstadt. Walifaulu kutengeneza atomi chache tu katika chombo cha nyuklia tar. 9 Novemba 1994 kwa njia ya myeyungano wa ioni za Plumbi na Nikeli. 

Mligano uanofuata waonyesha mmenyuko uliotokea. Pb ni alama ya risasi (metali) (plumbi), Ni nikeli na n ni alama ya neutroni inayobaki mwishoni.
  
: {208 \atop 82}\mathrm{Pb}+{62 \atop 28}\mathrm{Ni}\quad\rightarrow\quad{269 \atop 110}\mathrm{Ds}+{1 \atop 0}\mathrm{n} \; 

## Jina 
Jina la elementi ilikuwa awali "ununnilium" yaani Kilatini kwa moja-moja-sifuri kwa namba yake 110. Hii ilipatikana kinadharia kabla ya kuwa na elementi lakini wataalamu walikadiria kuwepo wake. Baadaye wanasayansi wa Darmstadt walifaulu kutengeneza elementiki sinteiki sita zilizowahi kutabiriwa kinadharia na kwa sababu hii ofisi kuu ya kumataifa ya wanafisikia iliamua kubadilisha jina kuwa Darmstadt kwa heshima ya maabara katika mji huu. 

## Matumizi 
Kama elementi zote za sintetiki haina matumizi bado zatengenezwa tu kwa kusudi la utafiti. Duniani hazipatikani kiasili tena. Kuna uwezekano ya kwamba ziliwahi kupatikana zamani ila tu kutokana na maisha mafupi ya atomi zao zimeshapotea muda mrefu. 

## Viungo vya Nje 
* WebElements.com - Darmstadtium
* IUPAC: Element 110 is named darmstadtium 
* Apsidium - darmstadtium 

Jamii:Elementi
Jamii:Elementi sintetiki
Jamii:Mfumo radidia
Kipanya (kompyuta)

**Kipanya cha kompyuta** (*pia:* **puku**) ni kifaa cha kuingizia data katika tarakilishi. 

Kipanya hushikwa kwa mkono na kusukumwa mezani. Mwendo wake husababisha mshale wa kasa (kielekezi) kutembea kwenye kiwamba. 

Mtumiaji hulenga kwa mshale huko anapochagua kotoa amri kwa kubofya kitufe cha kipanya. Tendo hili lasababisha amri inayoonekana kama alama au mchoro kwenye skrini kutekelezwa na programu ya kompyuta.
Picha ya skrini

thumb|350px|Picha ya skrini ya ukurasa huu ukihaririwa
**Picha ya skrini** (pia: **kielelezo-skrini**) ni **skrinishoti** ya kompyuta. Katika Windows ni kazi rahisi kabisa. 

## Matumizi 
Inasaidia 
* Kushika makosa yanayotokea wakati wa kutumia programu za kompyuta
* Kunakili picha ambazo hazipatikani kwa njia nyingine
* Mawasiliano na maelewano kati ya watumiaji wa kompyuta wakiwasiliana kwa njia ya barua pepe

### Namna ya kufanya picha kwa kutumia kibodi 
# Chagua ukurasa au mwandishi au yale unayotaka kuonyesha na hakikisha yameonekana kwenye skrini cha kompyuta yako
# Halafu fungua programu ya picha - kwa mfano "paint" (ama kupitia Start-All Programs-Accessories-paint AU kupitia start-run - mspaint).
# Kwenye dirisha unalotaka kuonyesha bofya "print screen" (kwa kawaida juu upande wa kulia kwenye sehemu ya kibodi kwa tarakilishi zingine huandikwa kwa kifupi "prt sc" na kwa vifaa zisizo na kibodi vidunde za kuongezea na kupunguza sauti hutumika). Hutaona badiliko lakini umenakili tayari picha ya skrini yako katika kumbukumbu ya muda.
# Katika paint (au programu nyingine ya picha) tekeleza amri ya "paste" (kwa menu edit-paste AU kwa puku right click-paste AU kwa kushika CTRL halafu bofya V).
# Amri hii inaingiza picha ya skrini katika dirisha la paint.
# Picha hii awali bado si imara, unaweza kuisukuma. Bofya "Esc" halafu ni imara.
# Sasa unakata sehemu ile tu ambayo unaitaka kuonyesha halafu unainakili na kuiweka kwa ukurasa mpya ya paint.
# Ukurasa huu unahifadhi kama picha ukichagua format ya jpg.
# Ukihariri picha unaweza pia kuchora duara nyekundu mahali unapotaka kuonyesha hasa.
# Hii faili ya picha unaweza kutuma kwa barua pepe au kuingiza katika wikipedia.

**TAHADHARI:** Usisahau kubadilisha format kuwa jpg au kile unachotaka kwa sababu pekee yake inaweza kuwa faili kubwa sana ya format ya bmp.

## Tanbihi 
## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Jia tofauti za kutumia "Snipping -tool" kupiga picha ya skrini 

Jamii:Kompyuta
Ibrahim Babangida

alt=Ibrahim Badamasi Babangida|thumb|**Ibrahim Badamasi Babangida**
**Jenerali Ibrahim Badamasi Babangida** (amezaliwa 17 Agosti,  1941), kiumaarufu anajulikana kama IBB, Alikuwa rais wa '8' pia alikuwa kiongozi wa kijeshi wa nchini Nigeria kuanzia mwezi wa Agosti mwaka 1985 hadi safari yake ilipofika ya kutoka ofisini kinguvu, Kutokana na msukumo mzito wa watu wenye kudai demokrasia ya kweli mnamo mwaka 1993, Baada ya kuanguka katika uchaguzi mkubwa uliofanyika mwaka huo. 
Uchaguzi huo ulikuwa wa huru na haki katika historia ya Nigeria toka wapate uhuru.
Babangida alitanguliwa na rais Muhammadu Buhari, Kisha akafuatiwa na Ernest Shonekan.

## Viungo vya Nje
*Maktaba ya Kongamano za Ustadi wa nchi -Marekani - Serikali ya Babangida 
*Babangida katika uchaguzi wa 2007 

Jamii:Marais wa Nigeria
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1941
Gali

**Gali** ni elementi. Namba atomia yake ni 31 kwenye mfumo radidia na uzani atomia ni 69.723. 

Ni metali haba na laini yenye rangi ya kifedha-buluu. Kwa halijoto ya duni ni mango kechu lakini huyeyuka tayari ikifikia kiwango cha 29&nbsp;°C hivyo itayeyuka mkononi. 

Hupatikana katika mitapo za boksiti na zinki. 

Kampaundi zake hutumiwa kama nusupitisho katika teknolojia ya diodi. 

Jina limetolewa na mwanakemia Mfaransa Paul Emile Lecoq de Boisbaudran aliyefumbua elementi hii mara ya kwanza mwaka 1875. "Gallium" larejea jina la "Gallia" ambalo ni jina la Kilatini la Ufaransa. Wengine huona ya kwamba alitaka kuweka kumbukumbu ya jina lake yeye mwenyewe kwa sababu "Lecoq" lamaanisha "jogoo" ambayo kwa Kilatini ni "gallus". 

Jamii:Metali
Jamii:Elementi
Rutheni

**Rutheni** ni elementi na metali haba sana duniani.  Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Ru na namba atomia 44 katika mfumo radidia.
 
## Tabia 
Hutokea katika mitapo ya platini au pamoja na madini mengine ya elementi za kundi ya 10 katika mfumo radidia. Rutheni ni metali ngumu na kechu yenye rangi nyeupe-kijivu inayopatikana kama fuwele.

## Matumizi 
Matumizi yake ni katika aloi pamoja na platini, paladi, titani na wakati mwingine pia dhahabu kwa kusudi la kuongeza ugumu wa aloi hizi. Magusano ya umeme ya platini au paladi hudumu muda mrefu kama rutheni imeongezwa.

## Jina 
Jina la "ruthenium" linechaguliwa 1844 na mfumbuzi wa kwanza aliyekuwa Mjerumani Mrusi Karl Klaus kwa heshima ya Urusi kwa sababu "Ruthenia" ilikuwa jina la Kilatini kwa Urusi.

Jamii:Elementi
Jamii:Metali
Ernest Shonekan

alt=Chief Ernest Adegunle Oladeinde Shonekan|thumb|Chief **Ernest Adegunle Oladeinde Shonekan**
**Ernest Adegunle Oladeinde Shonekan** (amezaliwa tar. 9 Mei 1936 mjini Lagos, Nigeria) alikuwa rais wa tisa kwa nchi ya Nigeria. Shonekan pia ni mwanasheria aliyesomea sheria nchini Uingereza. Pia ni mmiliki wa kiwanda na pia mwanasiasa.
Alichaguliwa kama rais wa muda wa Nigeria na Jeneral Ibrahim Babangida mnamo tar. 26 Agosti, mwaka 1993. Alikuwa rais kwa miezi mitatu tu.

Ernest Shonekan alitanguliwa na Ibrahim Babangida, kisha akafuatiwa na Jenerali Sani Abacha.

Jamii:Marais wa Nigeria
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1936
Spaghetti

thumb|200x200px|Spaghetti ya viwandani.
200px|thumb|right|Spageti katika sufuria: maji ya chumvi yenye mafuta kidogo.
200px|thumb|right|**Spageti alla Napoletana** ni pamoja na mchuzi wa nyanya na jibini iliyosagwa juu yake.
thumb|Spageti iliyoungwa kwa nyama na jibini.
**Spageti** (kwa Kiitalia: *Spaghetti*) ni chakula cha tambi chenye asili ya Italia Kusini. Ni tambi ya ngano yenye umbo jembamba kama kamba na urefu wa sentimeta 40. 

Hupikwa katika maji kwa dakika chache na kuliwa kwa uma baada ya kuongeza michuzi mbalimbali. 

Spageti ni aina mojawapo ya chakula cha pasta na neno linatumiwa wakati mwingine kutaja pasta kwa jumla.

Kutoka Italia chakula hicho kimeenea duniani kote kwa sababu hupikwa haraka, inaleta shibe nzuri na kuna njia nyingi za kubadilisha ladha yake. 

Kwa njia ya utani zimekuwa ishara ya utamaduni wa Italia, jinsi inavyoonekana katika filamu za Spaghetti Western.

## Michuzi 
Kati ya michuzi ya kawaida ya spageti kuna hasa aina mbili:
* "alla Napoletana" au kufuatana na kawaida ya Napoli: ni mchuzi mzito wa nyanya na viungio kama vitunguu, vitunguu saumu na majani ya kuongezea ladha. Juu yake humwagwa jibini iliyosagwa. Wengine huongeza vipande vidogo sana vya nyama iliyokaangwa pamoja na vitunguu katika supu hii.
* "alla Bolognese" au kufuatana na kawaida ya Bologna: ni mchuzi wa nyama iliyosagwa na kukaangwa katika sufuria pamoja na viungio. 

Kuna aina nyingine nyingi kama vile "alle vongole" (na kome za bahari) au "alla carbonara" (mchuzi wa jibini, vipande vidogo vya nyama na yai) au "all'aglio e olio" (vitunguu saumu vilivyokaangwa kwa mafuta tu).

Jamii:Chakula
Jamii:Tambi
Jamii:utamaduni wa Italia
Ayo

thumb|Ayo mwaka 2008.
**Ayo** (kwa jina la kuzaliwa **Joy Olasunmibo Ogunmakin**; amezaliwa katika kitongoji cha mji wa Cologne, Ujerumani, 14 Septemba 1980) ni mwimbaji nchini Ujerumani. Ana asili mchanganyiko: yeye ni binti wa baba Mnigeria na mama anayetokea Romania. 

## Maisha
Anatumbuiza kwa kutumia jina la kisanii la Ayọ au Ayo. Maana yake ni "furaha" kwa Kiyoruba. Bila nukta chini au baada ya "o" neno lamaanisha "kitungu" katika lugha hiyo.

Aliwahi kuishi Ujerumani, Nigeria, Ufaransa, Uingereza na Marekani. Anaishi pamoja na mwimbaji Mjerumani wa muziki ya Reggae Patrice Bart-Williams ("Babatunde") na mtoto wao Nile (*2005)

## Albamu
Albamu yake ya kwanza, 'Joyful', imetolewa mwaka wa 2006. Katika Polandi na hata Ufaransa imekuwa ikiuzwa nakala lukuki.

Vibao vyake vilivyo maarufu ni pamoja na 'Down on my knees' ('Nikikupigia Magoti', 2006) na 'And It's Supposed To Be Love' ('Na Hayo Yaelekea Kuwa Mapenzi', 2007).

Albamu 'Gravity At Last' (2008)

Albamu 'Billie-Eve' (2011)

Albamu 'Ticket to The World' (2013)

Albamu 'Ayọ' (2017)

Albamu 'Royal' (2020)

## Viungo vya nje
*Tovuti yake 

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Ujerumani
Poloni

**Poloni** (kutoka kilatini Polonia kwa nchi ya Polandi) ni nusumetali au metaloidi nururifu yenye namba atomia 84 katika mfumo radidia. Uzani atomia ni 209. 
 
Poloni ni elementi nururifu sana na hatari kwa afya. Isotopi inayopatikana zaidi ni 210Po yenye nusumaisha ya siku 138 inayobungua kuwa metali ya risasi.

Kutokana na nusumaisha fupi ni elementi haba. Kiasili hupatikana kwa viwango vidogo sana katika mitapo ya Urani inapotokea kutokana na mbunguo wa radi na radoni. Siku hizi takriban gramu 100 zatengenezwa kila mwaka kwa kutupia neutroni kwa bismuti katika maabara hasa Urusi. 

Poloni ilitambuliwa pamoja na Radi mara ya kwanza 1898 na mwanakemia Mpoland Marie Curie na mume wake Mfaransa Pierre. 

Jamii:Elementi
Jamii:Metaloidi
Enzi ya kati

Hildesheim (Ujerumani) ni mfano bora wa usanifu majengo wa Enzi ya kati.]]
200px|right|thumb
**Enzi ya Kati** (pia: Zama za Kati; kwa Kiingereza: "Middle Ages", pia "mediaevo" au "medievo") ni kipindi cha katikati cha historia ya Ulaya katika mgawanyo wa “zama” tatu: ustaarabu wa
* Zama za Kale, 
* Zama za Kati, na 
* Wakati wa Kisasa 

ama:
*Enzi ya Kale, 
*Enzi ya Kati na 
*Enzi ya Kisasa. 

Hata kama ugawaji huo umetokana na mazingira ya Ulaya tu, hutumiwa pia kwa maeneo mengine ya dunia. Wataalamu wengi huamini ya kwamba haufai sana kidunia lakini hadi sasa hakuna mpangilio mwingine kwa dunia yote unaoeleweka kirahisi hivi.

Kwa kawaida, Zama za Kati za Ulaya Magharibi huhesabiwa toka mwisho wa Dola la Roma Magharibi (karne ya 5) hadi kuanza kwa falme za kitaifa, mwanzo wa uvumbuzi wa ng’ambo ya Ulaya, kipindi cha mwamko-sanaa, na Matengenezo ya Waprotestanti kuanzia mwaka 1517. 

Mabadiliko hayo yalionesha mwanzo wa kipindi cha Zama za Kisasa ambacho kilitangulia mapinduzi ya viwanda. 

## Mwanzo wa kipindi cha Enzi ya Kati
Kabla ya Enzi ya Kati kulikuwa na ustaarabu wa Dola la Roma. Milki hiyo kubwa ilijenga utamaduni uliounganisha nchi za Afrika ya Kaskazini, Asia ya Magharibi na Ulaya ya Kusini pamoja na Ulaya ya Magharibi. 

Katika eneo hili kubwa palikuwa na uchumi ulioendelea na njia za mawasiliano kama barabara, bandari na hata aina ya posta. 

Ustaarabu huo ulikuwa na idadi ya watu waliojua kusoma na kuandika. Lugha za pamoja kama Kilatini na Kigiriki zilieleweka na asilimia fulani ya watu kote katika dola hili. Hata kama watu wengi, hasa watu wa vijijini na watumwa, hawakujua kusoma bado walikuwepo watu waliojua kila sehemu ya dola.

Ustaarabu huo uliporomoka pamoja na matatizo ya kiuchumi, gharama kubwa ya jeshi, kupungua kwa uzazi na mashambulio ya makabila ya nje, hasa ya Wagermanik, yaliyoweza kuingia ndani ya Dola la Roma bila kulingana na utamaduni wa ustaarabu huo. Roma ilishindwa kutunza utaratibu wake mbele ya mashambulio na uhamisho mkuu wa Ulaya. 

## Viungo vya nje
*Student resources
Marie Curie

[thumb|170x170px|Marie Curie mwaka [1900.]]
left|80px
**Maria Curie** (jina kamili: **Maria Salomea Skłodowska-Curie**; 7 Novemba 1867 – 4 Julai 1934) alikuwa mwanafizikia na mwanakemia Mpolandi na Mfaransa aliyepata Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka 1903 na Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka 1911. Marie Curie ni binadamu pekee aliyepokea tuzo ya Nobel kwa sayansi mbili tofauti. 

## Maisha
Alizaliwa Polandi kama Maria Skłodowska wakati nchi hiyo ilipokuwa chini ya Urusi. Wakati ule hapakuwa na nafasi kwa wanawake kusoma kwenye chuo kikuu nchini, hivyo akahamia Ufaransa mwaka 1891 akajiandikisha katika somo la fizikia akaendelea baadaye kuchukua digrii ya hisabati.

Mwaka 1895 akaolewa na mwanasayansi Mfaransa Pierre Curie. Pamoja naye alifanya utafiti wa unururifu akatambua elementi za poloni na radi. 

Baadaye alikuwa profesa wa kike wa kwanza katika chuo kikuu cha Sorbonne mjini Paris.

Alikufa kutokana na kansa ya damu (lukemia) kwa sababu maishani mwake alishika dutu nururifu nyingi bila ya tahadhari wakati hatari za unururifu hazijajulikana.

## Viungo vya nje 
* 1903 Nobel Prize in Physics  and 1911 Nobel Prize in Chemistry  – Tovuti ya kamati ya Tuzo ya Nobel kwa Kiingereza 
* Wasifu wa Curie
* The official web page of Maria Curie Skłodowska University in Lublin, Polandi  (Kiingereza)

Jamii:Waliozaliwa 1867
Jamii:Waliofariki 1934
Curie
Curie
Curie
Curie
Curie
Curie
Muhammadu Buhari

thumb|Buhari (2015)

**Muhammadu Buhari** (17 Desemba 1942 - 13 Julai 2025) alikuwa rais wa Nigeria tangu 29 Mei 2015 akishika cheo mara ya pili maana aliwahi kuwa rais toka 31 Desemba mwaka 1983 hadi 27 Agosti mwaka 1985. Wakati ule aliingia madarakani kama jenerali ya jeshi kwa kumpindua rais aliyechaguliwa Shehu Shagari. Buhari mwenyewe alipinduliwa mwaka 1985 na jenerali Ibrahim Babangida. 

Katika kura za uchaguzi za miaka 2003, 2007 na 2011 aligombea urais bila kufaulu. Alikuwa mgombea urais katika uchaguzi wa kitaifa wa mwaka huo, lakini hakuibuka kuwa mshindi. Alirudia kugombea katika kura ya mwaka 2015 aliposhinda dhidi ya rais Goodluck Jonathan kwa asilimia 54 za kura zote.

Muhammadu Buhari katika awamu ya kwanza ya urais alitanguliwa na Shehu Shagari kisha akafuatiwa na Ibrahim Babangida.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Tovuti Rasmi ya Muhammadu Buhari 

Jamii:Marais wa Nigeria
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waliozaliwa 1942
Kipululu

**Vipululu** (pia **vipururu**) ni ndege wa familia Turnicidae. Spishi moja inaitwa kiunzi pia (tazama orodha ya spishi). Ndege hawa wanafanana tombo lakini hawana mnasaba na hawa. Wana rangi ya mchanga na madoa meusi au kahawia. Hawapendi kupuruka. Jike ana rangi kali kuliko dume na huanzisha ubembelezi. Dume huatamia na hutunza makinda.

Ndege hawa waliainishwa zamani ndani ya Gruiformes (oda ya makorongo) au Galliformes (oda ya kuku). Lakini utafiti wa ADN umeonyesha kama vipululu wana mnasaba na vitwitwi. Kwa hivyo wanaainishwa ndani ya Charadriiformes sasa. Kisukuku kimefunuliwa ambacho kimetambuliwa kama jamaa wa vipululu na kuitwa *Turnipax*.

## Spishi za Afrika 
* *Ortyxelos meiffrenii*, Kiunzi (Quail-plover au Lark buttonquail)
* *Turnix hottentottus*, Kipululu Kusi (Hottentot buttonquail)
* *Turnix nanus*, Kipululu Kiuno-cheusi (Black-rumped buttonquail)
* *Turnix nigricollis*, Kipululu wa Madagaska (Madagascar buttonquail)
* *Turnix sylvaticus*, Kipululu wa Kawaida (Common buttonquail)
** *Turnix s. lepurana*, Kipululu wa Afrika (African hemipode 
** *Turnix s. sylvaticus*, Kipululu wa Maroko (Andalusian hemipode 

## Spishi za mabara mengine 
* *Turnix castanotus* (Chestnut-backed buttonquail)
* *Turnix everetti* (Sumba buttonquail)
* *Turnix maculosus* (Red-backed buttonquail)
* *Turnix melanogaster* (Black-breasted buttonquail)
* *Turnix ocellatus* (Spotted buttonquail)
* *Turnix olivii* (Buff-breasted buttonquail)
* *Turnix pyrrhothorax* (Red-chested buttonquail)
* *Turnix suscitator* (Barred buttonquail)
* *Turnix sylvaticus* (Common buttonquail)
* *Turnix tanki* (Yellow-legged buttonquail)
* *Turnix varius* (Painted buttonquail)
* *Turnix velox* (Little buttonquail)
* *Turnix worcesteri* (Worcester's au Luzon buttonquail)

## Picha 

Quail Plover, Poli, Cameroon (5891141663).jpg|Kiunzi
Madagascar Buttonquail RWD.jpg|Kipululu wa Madagaska

Sumba Buttonquail.jpg|Sumba buttonquail
Red-backed Button-quail.jpg|Red-backed buttonquail
Black-breasted Button-quail male inskip.JPG|Black-breasted buttonquail
Barred buttonquail Nandihills 18July2006bngbirds.jpg|Barred buttonquail
Yellow-legged Buttonquail (Turnix tanki).jpg|Yellow-legged buttonquail
Paainted Buttonquail kobble08.JPG|Painted buttonquail

Jamii:Vitwitwi na jamaa