open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adaora Udoji

**Adaora Udoji** (alizaliwa 30 Desemba 1967) ni mwanahabari na mtengenezaji wa Marekani. Amefanya kazi katika ufahamu wa kweli wa mtandao (VR), ufahamu wa kuongezwa (AR), na akili bandia (AI). Yeye ni mshauri wa VR-AR Association-NYC Chapter, profesa mshirikishi katika NYU's Interactive Telecommunications Program katika isch School of the Arts, na mara kwa mara ni mwekezaji.

Awali, alikuwa Msimulizi Mkuu katika Rothenberg Ventures na rais wa muda wa kampuni ya teknolojia ya vyombo vya habari News Deeply, ambayo Time magazine inaiita, "mustakabali wa habari".

## Maisha binafsi
Udoji ana asili ya Nigeria na Ireland Marekani. Alizaliwa kwa baba yake Godfrey Udoji, aliyewahi kuwa mhandisi mkuu wa jiji la Dearborn, Michigan, na mama yake Mary, aliyewahi kuwa mkurugenzi wa Maktaba ya [Washtenaw County, Michigan katika Ann Arbor, Michigan. Ameishi kwenye mabara matatu ikiwemo Afrika, Ulaya, na Amerika Kaskazini, na ana uraia wa Marekani na Ireland.

## Elimu
Udoji alipata shahada ya kwanza ya sayansi ya siasa kutoka University of Michigan. Baada ya kazi katika ofisi ya mawasiliano ya Shule ya Biashara ya Michigan na WUOM, kituo cha redio ya umma, aliendelea na masomo ya sheria katika UCLA School of Law. Wakati huo, alifanya mafunzo kwa Heshima ya Consuelo B. Marshall, jaji wa shirikisho wa Marekani, Eneo Kati la California, Los Angeles, na pia alifanya kazi kama karani kwa I.R.S..

## Kazi
Udoji alianza kazi yake ya uandishi wa habari katika ABC News mwaka 1995 kama mwandishi wa habari nje ya hewani akishughulikia kesi ya jinai ya O. J. Simpson murder case na hadithi nyingine za kisheria, akishirikiana na Cynthia McFadden.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:waandishi wa habari
Rivotorto

[thumb|[Kanisa (jengo)|Kanisa la parokia ya Rivotorto lililojengwa juu ya kibanda walipoishi Fransisko na wenzake wa kwanza.]]

**Rivotorto** (jina la Kiitalia lenye maana ya "Kijito kisichonyoka") ni eneo la bondeni chini ya mji wa Assisi ambalo lilipata umaarufu kutokana na Fransisko wa Asizi na wenzake kuishi huko baada ya kurudi kwa furaha toka Roma walipopata kibali cha Papa Inosenti III.

Kwanza walibanana katika kibanda fulani huko Rivotorto, halafu wakahamia Porsyunkula. Mahali penyewe panatusaidia sana kuelewa karama ya Kifransisko: si maisha ya kimonaki yanayohitaji kujitegemea kwa mashamba makubwa na mifugo, wala ya wakaapweke wanaohitaji kuishi mbali na watu, bali ni utawa unaohitaji utulivu na upweke kwa ajili ya sala, lakini pia unadai uhusiano mkubwa na watu wa nje ili kupata riziki na hasa kuwajenga kwa mifano na maneno. Hivyo si kati ya watu, wala si mbali nao (kilomita 2-3).

Mchana ndugu walikuwa wakienda mjini kufanya kazi mbalimbali ndogondogo na kuwahimiza watu waishi kwa uadilifu. Muda uliobaki, hasa usiku, ulikuwa kwa ajili ya sala upwekeni. Maelezo mengine kuhusu maisha ya wakati huo tunayapata tena katika wasia ambamo Fransisko ametuachia ukumbusho wa kudumu.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* https://web.archive.org/web/20060928205755/http://www.prolocorivotorto.it/ 

Jamii:Fransisko wa Asizi
Jamii:miji ya Italia
Jamii:Umbria
Adedeji Adeleke

**Adedeji Tajudeen Adeleke** (amezaliwa 6 Machi 1957) ni mfanyabiashara mkubwa kutoka Nigeria na rais wa Chuo Kikuu cha Adeleke. Pia ni Mkurugenzi Mtendaji wa Pacific Holdings Limited. na Sharon Adeleke. Alimuoa Dokta Vero Adeleke, ambaye alifariki tarehe 6 Machi 2003. Kwa sasa, mdogo wake anayeitwa Ademola Adeleke ndiye gavana wa Jimbo la Osun.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wafanyabiashara wa Nigeria
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Kaisari wa Speyer

**Kaisari wa Speyer** (Speyer, Ujerumani, mwishoni mwa karne ya 12 - Italia, 1239) alikuwa mtaalamu wa Biblia, maarufu kwa mahubiri yake, ambaye mwaka 1217 alijiunga na utawa wa Ndugu Wadogo akamsaidia Fransisko wa Asizi alipokabili moja kwa moja kazi ya kutunga kanuni kwa shirika lake. Kwa ajili hiyo Fransisko alimuomba apambe maagizo ya Kanuni kwa maneno hasa ya Injili ili sheria zisizimishe hamu ya ukamilifu: madondoo hayo yanachukua thuluthi moja ya Kanuni ya mwaka 1221.

Mwaka huohuo, kisha kutokea Nchi takatifu pamoja na Fransisko , alichaguliwa kuongoza watawa 25 kwenda Ujerumani kufanya utume na kueneza shirika huko.

Mwaka 1223 alirudi Italia na hadi kifo chake akawa kati ya viongozi wa kundi la ndugu wasiokubali kulegeza masharti ya kanuni. Kwa ajili hiyo alidhulumiwa hata kufungwa gerezani na mtumishi mkuu, Elia Bombarone. Inasemekana aliuawa wakati anajaribu kutoroka.

## Tanbihi
## Marejeo
* Friedrich Wilhelm Bautz, "CAESARIUS von Speyer" in Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon  vol. 1 (Hammonae, 1975; reimpr. 1990. ISBN 3-88309-013-1) , columnae 844–845   
* A. Weiß: Caesarius von Speyer. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 683–685. 
* Justin Lang: Caesarius v. Speyer. In: Walter Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche. 3. Auflage. Band 2. Herder, Freiburg im Breisgau 1994, Sp. 880 f. 
* Friedrich Wilhelm Bautz: Caesarius von Speyer. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Bautz, Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1, Sp. 844–845. 

## Viungo vya nje
* Art. Cäsarius von Speyer in der *Allgemeinen Deutschen Biographie* (1876) 

Jamii:Wafransisko
Jamii:watu wa Ujerumani
Rafaeli wa Fossombrone

**Rafaeli wa Fossombrone** (jina asili kwa Kiitalia: **Raffaele Tenaglia**; karne ya 15 - karne ya 16) alikuwa bradha Mfransisko wa Dola la Papa ambaye alimfuata ndugu yake Ludoviko wa Fossombrone, kiongozi wa juhudi za urekebisho zilizozaa tawi la Wakapuchini . 

## Usuli
Mwaka 1525 Mateo wa Bascio alimkimbilia Papa Klementi VII (1523-1534) ili kuruhusiwa ashike kanuni ya Ndugu Wadogo, avae kanzu asili na kuhubiri huko na huko alivyotaka. Alipokubaliwa, walijiunga naye ndugu wawili, Ludoviko na Rafaeli wa Fossombrone. Mtumishi wa kanda aliwatafuta sana, lakini walilindwa vizuri na Katerina Cibo, ndugu wa Papa. Ili kukwepa dhuluma, wakajiunga na Wakonventuali, halafu wakapewa na Klementi VII haki ya kuwa na Mtumishi wao maalumu, ingawa chini ya Mkuu wa Wakonventuali, na ya kupokea wanovisi (1528). Mapema walianza kuitwa Wakapuchini kutokana na kofia yao kubwa. Upinzani wa Mkuu wa OFM dhidi yao haukufaulu; kinyume chake, kwa kuwa alitaka kuzuia hata makao ya upwekeni ndani ya shirika, ndugu wengi wenye bidii wakakata tamaa wakajiunga na Wakapuchini. Njama nyingine za kuwakomesha zikashindikana, hivi kwamba mwaka 1535 walikuwa tayari 700. Ndipo aliposhika uongozi wao Bernardino wa Asti aliyelipatia shirika jipya sura ya kiroho ya kudumu, hasa kwa njia ya katiba iliyotungwa mwaka huo na kupitishwa mwaka uliofuata.

## Tanbihi
## Marejeo
* F. Canuti, L. e gli inizi dei minori cappuccini, Fano 1929 
* Lexicon Capuccinum, Romae 1951, coll. 996 s. 
* Mariano d'Alatri, L. da F., in Diz. degli Istituti di perfezione, V, Roma 1978, coll. 752-754 
* Id., Bernardino d'Asti, in Santi e santità nell'Ordine cappuccino, a cura di Mariano d'Alatri, I, Roma 1980, pp. 21-24, 28  
* Id., I cappuccini: storia d'una famiglia francescana, Roma 1994, ad ind.; L. da F. e l'Ordine dei cappuccini. Atti del Convegno di Fossombrone (1993), a cura di V. Criscuolo, Roma 1994 

Jamii:Wafransisko
Jamii:wanaume wa Italia
Ademola Adeleke

**Ademola Nurudeen Jackson Adeleke** (amezaliwa 13 Mei 1960) ni mwanasiasa na mfanyabiashara kutoka Nigeria ambaye amekuwa akihudumu kama gavana wa Jimbo la Osun tangu mwaka 2022. Alihudumu kama seneta anayewakilisha jimbo la uchaguzi la Osun-Magharibi kuanzia mwaka 2017 hadi 2019.

Aligombea katika uchaguzi wa ugavana wa Jimbo la Osun mwaka 2022 kupitia chama cha *Peoples Democratic Party* na akamshinda gavana aliyekuwepo madarakani, Adegboyega Isiaka Oyetola wa chama cha *All Progressives Congress*, ambaye alimshinda katika uchaguzi wa marudio ya ugavana wa Jimbo la Osun mwaka 2018.

## Elimu
Adeleke alianza elimu yake ya msingi katika Shule ya Msingi ya Methodist, Surulere Jimbo la Lagos kisha akahamia Jimbo la Old Oyo na kuhudhuria Shule ya Msingi ya Nawarudeen, Ikire. Aliendelea hadi Shule ya Sekondari ya Waadventista Wasabato, Ede pia katika Jimbo la Old Oyo wakati huo na baadaye akahamia *Ede Muslim Grammar School* huko Ede, ambako alimaliza elimu yake ya sekondari kabla ya kuhamia Marekani. Aliondoka Nigeria ili kuendelea na masomo, akijiunga na kaka zake wengine wawili wakubwa nchini Marekani. Baada ya mijadala mingi kuhusu sifa za elimu yake, alirejea shuleni na kujiandikisha katika Chuo cha Jimbo la Atlanta Metropolitan nchini Marekani (AMSC), ambapo alipata Shahada ya Sayansi katika haki ya jinai mnamo mwaka 2021.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Wafanyabiashara wa Nigeria
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Isatou Njie-Saidy

**Isatou Njie-Saidy** (pia huandikwa '''Aisatu N'Jie-Saidy'''; alizaliwa 5 Machi 1952) ni mwanasiasa kutoka Gambia. Alikuwa Makamu wa Rais wa Gambia, pamoja na Katibu wa Serikali wa Masuala ya Wanawake, kuanzia tarehe 20 Machi 1997 hadi 18 Januari 2017. Ndiye mwanamke wa kwanza Mgambia kushika wadhifa wa Makamu wa Rais na mmoja wa wanawake wa kwanza katika siasa za Afrika Magharibi kufikia nafasi ya juu kama hiyo.

## Maisha ya awali na elimu
Njie-Saidy alizaliwa Kuntaya tarehe 15 Machi 1952 katika North Bank Division. Kuanzia mwaka 1959 hadi 1964, alisoma katika Shule ya Msingi ya Brikama, na kuanzia 1964 hadi 1970, alisoma katika Shule ya Upili ya Armitage, Georgetown. Mwaka 1971, alijiunga na Chuo cha Mafunzo ya Ualimu cha Yundum, ambako alihitimu kama mwalimu mwaka 1974. Kuanzia Julai 1979 hadi Desemba 1979, alisoma katika Taasisi ya Utafiti ya Sayansi ya Usimamizi, Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Delft, Uholanzi, ambako alipewa stashahada ya uzamili katika usimamizi wa viwanda. Kuanzia Septemba hadi Novemba 1981, alisoma katika Chuo Kikuu cha Ufilipino, ambako alipata cheti katika usimamizi wa taarifa za viwanda vidogo. Mwezi Septemba 1988, alikamilisha Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika Maendeleo ya Kijamii na Kiuchumi katika Chuo Kikuu cha Swansea.

## Kazi ya kisiasa
Kuanzia Septemba 1983 hadi Desemba 1989, Njie-Saidy alikuwa Naibu Katibu Mtendaji wa Ofisi ya Wanawake, chombo cha utendaji wa maamuzi cha Baraza la Taifa la Wanawake. Miaka miwili baada ya mapinduzi ya kijeshi ya Gambia ya 1994 ambapo Yahya Jammeh alitwaa madaraka, mnamo Julai 1996 Njie-Saidy aliteuliwa kuwa Waziri wa Afya, Ustawi wa Jamii na Masuala ya Wanawake. Tarehe 20 Machi, 1997,miezi michache baada ya uchaguzi wa urais wa 1996 ulioshindwa na Rais Jammeh, Njie-Saidy aliteuliwa kuwa Makamu wa Rais wa Gambia na Katibu wa Serikali wa Afya, Ustawi wa Jamii na Masuala ya Wanawake.

## Maisha binafsi
Njie-Saidy ameolewa na ana watoto wanne. Anaongea lugha kadhaa, ambazo ni: Kimandinka, Kifula, Kiwolof, Kiingereza na Kifaransa.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Gambia
Jamii:Wanasiasa wa Gambia
Cheryl Carolus

**Cheryl Carolus** (alizaliwa Silvertown, katika Cape Flats, Cape Town, 27 Mei 1958) ni mwanasiasa, mwanadiplomasia na mwanaharakati kutoka Afrika Kusini.

## Wasifu 
Baba yake alikuwa msaidizi wa uchapishaji na mama yake alikuwa muuguzi. Carolus alijihusisha na siasa akiwa bado shuleni na akawa mwanaharakati kupitia Chama cha Wanafunzi Weusi wa Afrika Kusini (South African Black Students Association). Alikamatwa na kuzuiliwa kwa miezi mitano mwaka 1976 kutokana na harakati zake za kupinga ubaguzi wa rangi.

Carolus alisomea katika Chuo Kikuu cha Western Cape (UWC). Baada ya kuhitimu, alikua mwalimu wa masomo  ya Kiingereza na Historia katika Cape Flats. 

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Zeinab Badawi

**Zeinab Mohammed-Khair Badawi** (alizaliwa 3 Oktoba, 1959) ni Msudan - Mwingereza mwandishi wa habari wa televisheni na redio, mwalimu, mwanaharakati wa kiraia, na mwandishi. Alikuwa katika Orodha ya waandishi wa habari na watangazaji wa ITV wa kwanza wa *ITV Morning News* (baadaye ikajulikana kama *ITV News at 5:30*), na aliwahi kutangaza pamoja na Jon Snow katika *Channel 4 News (Britain)* kuanzia 1989 hadi 1998 kabla ya kujiunga na BBC News. Badawi alikuwa mtangazaji wa *World News Today* iliyokuwa ikirushwa hewani kupitia BBC Four na BBC World News, na pia *Reporters (BBC News programme)*, kipindi cha kila wiki chenye kuonyesha taarifa kutoka BBC. Mnamo 2021, Badawi aliteuliwa kuwa rais wa Chuo Kikuu cha SOAS University of London. Badawi ni mshiriki wa bodi kadhaa za kiraia na alichapisha kitabu chake cha kwanza, *Historia ya Kiafrika ya Afrika*, mnamo 2024.

## Maisha ya awali na elimu
Badawi alizaliwa tarehe 3 Oktoba 1959 huko Khartoum, katika familia ya asili ya Kiarabu na Kihabeshi. "Nilizaliwa katika familia inayozungumza Kiarabu kaskazini mwa Sudan. Jaribio rahisi la DNA... lilionyesha kuwa karibu asilimia 50 ya DNA ya familia yangu ni ya Kiarabu, kutoka Rasi ya Uarabuni na Afrika Kaskazini, na nusu nyingine ni ya Afrika Mashariki." Babu yake mkubwa, Babikr Bedri, alipigana dhidi ya vikosi vya Uingereza vya Kitchener kwenye Vita vya Omdurman mnamo 1898 na alianzisha elimu ya wanawake nchini Sudan. Baba yake Badawi, Mohammed-Khair El Badawi, alikuwa mhariri wa gazeti nchini Sudan aliyejitoa kwenye mageuzi ya kijamii ambaye, familia ilipohamia Uingereza, alijiunga na Idhaa ya Kiarabu ya BBC. Akiwa amekulia katika familia inayozungumza Kiarabu, Badawi anazungumza kwa ufasaha Kiarabu na Kiingereza.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Sudan
Malika Oufkir

thumb|Malika oufkir mnamo 2006
**Malika Oufkir** (alizaliwa Marrakesh, 2 Aprili 1953) ni mwandishi wa Kiberber kutoka Moroko aliyewahi kuwa mhanga wa kutoweshwa kwa lazima. 

## Wasifu
Yeye ni binti wa kwanza wa Jenerali Mohamed Oufkir na binamu wa mwandishi na mwigizaji wa Maroko Leila Shenna. Ndugu zake ni Abdellatif, Myriam (Mimi), Maria, Soukaina, na Raouf. Jenerali Mohamed Oufkir alikuwa waziri wa mambo ya ndani, waziri wa ulinzi, na mkuu wa majeshi ya Moroko. 

Alikuwa na uaminifu mkubwa kwa Mfalme Hassan II (na mtu mwenye nguvu zaidi nchini Moroko baada ya Mfalme) katika miaka ya 1960 na mapema miaka ya 1970. Baada ya kujaribu kumuua Mfalme na ujumbe wa Kimaroko waliokuwa wakirudi kutoka Ufaransa kwa kutumia ndege ya Boeing 727 katika jaribio la mapinduzi la Moroko la 1972, Jenerali Oufkir alikufa kwa majeraha ya risasi mwilini mwake, lakini kifo chake kilidaiwa kuwa ni kujiua.

Malika Oufkir na familia yake waliwekwa kwanza chini ya kifungo cha nyumbani kusini mwa Moroko kuanzia 1973 hadi 1977. Baadaye, familia nzima ya Jenerali Oufkir ilipelekwa katika gereza la siri la Tazmamart lililoko katika Milima ya Atlas ambako walikumbana na mazingira magumu. Baada ya wasiwasi wa kutoroka, wafungwa walihamishiwa Bir-Jdid. Baada ya kutoroka, waliachiliwa tena chini ya kifungo cha nyumbani mwaka 1987.

Mnamo 1991, walikuwa miongoni mwa wafungwa wa kisiasa tisa walioachiliwa. Tarehe 16 Julai 1996, akiwa na umri wa miaka 43, Malika Oufkir alihamia Paris akiandamana na kaka yake Raouf na dada yake Soukaina.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Waberberi
Winfred Omwakwe

**Winfred Adah Omwakwe** (alizaliwa 1 Januari 1981) ni mwanamitindo na mrembo kutoka Kenya ambaye alitawazwa kuwa Miss Earth 2002 mnamo 7 Agosti, 2003. Kihistoria, akawa mwanamke wa kwanza mweusi na Mwafrika wa kwanza kushikilia taji hilo. Omwakwe pia alikua Mkenya wa kwanza kushinda shindano kubwa la kimataifa la urembo. Alikuwa ameshinda nafasi ya kwanza mshindi wa pili katika Miss Earth, lakini alipanda kuchukua taji baada ya mshindi wa awali Džejla Glavović kuondolewa kwa sababu ya kushindwa kutimiza majukumu yake.

Ana shahada ya uzamili katika uhusiano wa umma kutoka Chuo Kikuu cha Kimataifa cha Monaco.

## Maisha ya awali
Baba yake Omwakwe alifariki alipokuwa na umri wa miaka 10, na mama yake alifariki alipokuwa na miaka 12. Yeye ndiye mdogo zaidi kati ya ndugu watatu. Kaka yake mkubwa ni wakili anayefanya kazi katika usafirishaji wa mizigo. Dada yake pia ni wakili. Walimlea kama wazazi wa mlezi baada ya wazazi wao kufariki.

## Marejeo 
Jamii:Wanamitindo wa Kenya
Michèle Rakotoson

**Michèle Rakotoson** (alizaliwa 1948) ni mwandishi, mwandishi wa habari, na Mkurugenzi wa Filamu kutoka Madagascar. Riwaya zake zinajumuisha *Dadabé*. Tangu mwaka 1983, amekuwa akiishi hasa Ufaransa.

## Kazi
Michèle Rakotoson alianza kazi yake Madagascar kama mwalimu wa fasihi na mkurugenzi. Alihama Ufaransa mwaka 1983 na kupata DEA katika sosiolojia. Paris, alifanya kazi kama mwandishi wa habari kwa Radio France Internationale (RFI), France Culture, na La Première (French TV network). Aliandaa matukio ya fasihi na kuhamasisha sauti za Afrika katika vyombo vya habari vya Ufaransa. Mnamo 2010 alirudi Madagascar, na kushirikiana kuanzisha Projet Slam Jazz. Pia alianzisha mpango wa Bokiko kusaidia waandishi wachanga wa Malagasy. Rakotoson amekuwa mstari wa mbele katika utetezi wa kitamaduni na kisiasa, ndani ya Madagascar na Ufaransa. Kazi yake inachunguza mada kama ukoloni, kumbukumbu, utambulisho, na haki za mazingira.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Madagaska
Miguel Calderón Gómez

**Miguel Angel Calderón Gómez** (30 Oktoba 1950 – Septemba 2025 Havana) alikuwa mchezaji wa mpira wa kikapu kutoka Kuba, ambaye alishinda medali ya shaba na akiichezea timu ya taifa ya wanaume kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 1972 mjini Munich, Ujerumani Magharibi. Gómez alifariki Septemba 2025 akiwa na umri wa miaka 74.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji wa Kuba
Stanislav Lakoba

**Stanislav Lakoba** (Kiabkhazia: Станислав Лакоба; Kigeorgia: სტანისლავ ლაკობა; 23 Februari 1953 – 20 Septemba 2025) alikuwa msomi na mwanasiasa kutoka Abkhazia. Lakoba alikuwa mgombea mwenza wa urais wa Sergei Bagapsh katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2004 na kuanzia 2005 hadi 2009 na tena kuanzia 2011 hadi 2013 alihudumu kama Katibu wa Baraza la Usalama. Alikuwa Profesa wa Masomo ya Akiolojia, Etnolojia na Historia katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Abkhazia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Georgia
Aryeh Moskona

**Aryeh Moskona** (Kiebrania: אריה מוסקונה; 29 Julai 1947 – 20 Septemba 2025) alikuwa mwigizaji, msanii wa sauti na mwimbaji kutoka Israeli. Alifariki kwa saratani tarehe 20 Septemba 2025 akiwa na umri wa miaka 78. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wasanii wa Israeli
Nazli Sabri

**Nazli Sabri** (25 Juni 1894 – 29 Mei 1978) alikuwa malkia wa kwanza mwenza (queen consort) katika ufalme wa Misri kuanzia mwaka 1919 hadi 1936. Alikuwa mke wa pili wa Mfalme Fuad I.

## Maisha ya Awali
Nazli alizaliwa tarehe 25 Juni 1894 kwa baba Mmisri na mama mwenye asili ya Waturuki, Wafaransa na Wagiriki.
Baba yake alikuwa Abdel Rahim Sabri Pasha, Waziri wa Kilimo na Gavana wa Cairo, na mama yake alikuwa Tawfika Sharif Hanim. Nazli alikuwa na kaka wawili: Sherif Sabri Pasha na Hussein Sabri Pasha, na dada wawili: Amina Sabri na Nawal Sabri.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Misri
Abdi Baleta

**Abdi Baleta** (1941 – 19 Septemba 2025) alikuwa mwanadiplomasia, mwanasheria, msomi na mwanasiasa kutoka Albania. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Chama cha Kidemokrasia cha Haki na baadaye kiongozi wa chama cha Ufufuo wa Kitaifa (Rimëkëmbja Kombëtare).

## Maisha ya awali na elimu 
Baleta alizaliwa katika kijiji cha Gur i Bardhë kilichopo Wilaya ya Mat mwaka 1941. Alisomea mahusiano ya kimataifa mjini Moscow kabla ya kuhitimu masomo ya sheria katika Chuo Kikuu cha Tirana mwaka 1964.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Albania
Jamii:Wanasheria wa Albania
Julio Frade

**Julio César Frade Pintos** (anajulikana zaidi kama **Julio Frade**; 31 Januari 1943 – 19 Septemba 2025) alikuwa mpiga piano, mwigizaji, mchekeshaji na mtangazaji wa redio kutoka Uruguay.

## Maisha na taaluma 
Frade alizaliwa mjini Montevideo tarehe 31 Januari 1943. Akiwa mwanafunzi, Frade alikaa mwaka mmoja nchini Marekani kama mwanafunzi wa kubadilishana kupitia mpango wa AFS Intercultural Programs, ambapo alisoma shule ya sekondari ya Elmont Memorial High School huko Elmont, New York.

Katika miaka ya 1960, alianza taaluma yake ya televisheni kwa kujiunga na kundi maarufu la wachekeshaji wa Uruguay. (Ricardo Espalter, Eduardo D'Angelo, Enrique Almada, Raimundo Soto). Pia alishiriki katika vipindi kadhaa vya televisheni vya vichekesho vilivyofanikiwa kama *Telecataplúm* (1962), *Jaujarana* (1969–1972), *Comicolor* (1981–1984), *Híperhumor* (1984–1989), na *Decalegrón* (1977–2002). Kuanzia mwaka 2021, alikuwa sehemu ya timu ya shindano la televisheni *Los 8 escalones*, lililokuwa likirushwa na Kituo cha 4.

Katika redio, Frade aliwahi kuendesha kipindi chake cha *Frade en Carve* kupitia Radio Carve mwaka (2001).

Pia alijulikana sana kwa muziki wake, ambapo alipiga piano pamoja na Astor Piazzolla na wanamuziki wengine maarufu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waigizaji filamu wa Uruguay
Myriam Abel

**Myriam Morea** (anajulikana pia kama **Myriam Abel** au **Myriam Abdel Hamid**; Saint-Gratien, Ufaransa, 15 Mei 1981) ni mwimbaji wa Ufaransa mwenye asili ya Algeria ambaye alipata umaarufu baada ya kushinda *Nouvelle Star 3*, toleo la Kifaransa la *Pop Idol* lililoonyeshwa na Métropole 6.

Mnamo 2011 na 2012 alishiriki katika *Les Anges de la télé-réalité*.

## Kazi za mapema 
Myriam Abel alianza kuimba akiwa na umri wa miaka kumi na akiwa na umri wa miaka kumi na tatu, alishiriki katika shindano la uimbaji. Kisha akaamua kuchukua masomo ya muziki katika Les Voix d'Or chini ya Indira Henni, ambaye pia alikua mkurugenzi wake wa kisanaa. Baadaye alionekana kwa mara ya kwanza kwenye televisheni katika kipindi cha *Je passe à la télé* tarehe 2 Mei, 1997. Kura za umma kwake zilikuwa 93%.

Abel aliimba na bendi mbalimbali, zikiwemo Gilles Pellegrini na René Coll. Mtunzi mchanga wa nyimbo Tristan Fedoras alimgundua na kuwasiliana na Indira Henni mnamo 1997. Aliandika nyimbo kadhaa kwa ajili yake na pia akawa meneja wake mpya kabla ya kuamua kujikita katika mtindo wake wa muziki. Wakiwa pamoja, walirekodi nyimbo zao za kwanza. Mwaka 1998, Abel alishiriki katika shindano la Rising Star akiwa na waimbaji sabini mjini Beaune (Côte-d'Or) na kushinda. Hata hivyo, waandaaji walipanga shindano hilo liwe kwa vijana pekee, jambo lililomwondoa Myriam Abel. Mwezi Desemba 1998, alirekodi nyimbo mpya zilizoandikwa na Tristan Fedoras na Corinne Calame. Aliteuliwa kushiriki kwenye Mashindano ya Golden Rose of Antibes tarehe 2 Julai, 1999, ambako alishika nafasi ya pili.

## Marejeo 
Jamii:Waimbaji wa Ufaransa
Aerodinamiki

**Aerodinamiki** ni uchunguzi wa mwendo wa hewa, hasa unapoathiriwa na kitu kigumu, kama vile bawa la ndege. . Inahusisha mada zinazoshughulikiwa katika nyanja ya mienendo ya kiowevu na sehemu yake ndogo ya mienendo ya gesi, na ni kikoa muhimu cha utafiti wa angani. Neno aerodinamiki mara nyingi hutumiwa sawa na mienendo ya gesi, tofauti ni kwamba "mienendo ya gesi" inatumika kwa utafiti wa mwendo wa gesi zote, na sio tu hewa.

Utafiti rasmi wa aerodinamiki ulianza katika maana ya kisasa katika karne ya kumi na nane, ingawa uchunguzi wa dhana za kimsingi kama vile kuburuta kwa aerodinamiki kulirekodiwa mapema zaidi. Jitihada nyingi za mapema katika aerodinamiki zilielekezwa kufikia ndege nzito-kuliko-hewa, ambayo ilionyeshwa kwa mara ya kwanza na Otto Lilienthal mwaka wa 1891. Tangu wakati huo, matumizi ya aerodinamiki kupitia uchambuzi wa hisabati, makadirio ya majaribio, majaribio ya tunnel ya upepo, na simulations za kompyuta zimeunda msingi mwingine wa heaira na maendeleo ya busara zaidi. teknolojia. Kazi ya hivi majuzi katika aerodynamics imeangazia masuala yanayohusiana na mtiririko mbanaji, mtikisiko, na tabaka za mipaka na imezidi kuwa ya kimahesabu.

## Marejeo
Jamii:Fizikia
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Mohammed ben Abdallah

**Mohammed ben Abdallah** (25 Aprili 1944 – 18 Septemba 2025) alikuwa mwandishi wa michezo wa Ghana, anayejulikana kama “mwandishi mkuu wa michezo wa kizazi chake wa Ghana.”

Mkurugenzi na mwanzilishi wa Legon Road Theatre, aliwahi kuwa Mkuu wa Shule ya Sanaa za Maonyesho katika Chuo Kikuu cha Ghana mwaka 2003. Kazi zake zinaonyesha michezo iliyoundwa baada ya ukoloni, ambapo anachanganya hadithi na mtindo wa kienyeji wa Afrika pamoja na mtindo wa Ulaya, kuonyesha masuala yanayohusiana na jamii za Kiafrika za kisasa. Kitabu chake cha kwanza, *The Slaves*, kilichotungwa mwaka 1972, kilikuwa mchezo wa kwanza wa kimataifa usio wa Marekani kushinda Tuzo ya Randolph Edmund’s ya Chama cha Kitaifa cha Sanaa za Hotuba na Michezo. Ben Abdallah pia alishikilia nyadhifa za baraza la mawaziri wakati wa serikali ya kijeshi ya Provisional National Defence Council.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Ghana
Nathacha Appanah

**Nathacha Devi Pathareddy Appanah** (amezaliwa Mahébourg, Mauritius, 24 Mei 1973) ni mwandishi wa vitabu wa Mauritius anayeishi Ufaransa. Alitumia sehemu kubwa ya ujana wake nchini Mauritius na alifanya kazi kama mwandishi wa habari/mwandishi wa safu katika gazeti la *Le Mauricien* na *Week-End Scope* kabla ya kuhamia Ufaransa. Wakati wa kazi yake kwenye majarida hayo, alichangia kwenye mashairi na sehemu za habari.

Tangu mwaka 1998, Nathacha Appanah amejulikana kama mwandishi mwenye mchango mkubwa. Kitabu chake cha kwanza, ''Les Rochers de Poudre d'Or* (kilichochapishwa na Éditions Gallimard) kilipokea tuzo ya "Prix RFO du livre". Kitabu hiki kilihusu kuwasili kwa wafanyakazi wa mikataba kutoka India kwenda Mauritius. Kazi zake nyingine kama *The Last Brother*, ambacho kinaeleza mapambano wakati wa mashambulizi ya Wanazi na uhamiaji kwenda Chekoslovakia, na *Tropic of Violence*, kinachohusu watoto wa mitaani huko Mayotte, zimepata sifa kubwa za ukosoaji.

## Maisha ya awali
Appanah anatoka katika familia ya kitamaduni ya Kihindi yenye jina la Pathareddy Appanah. Ana asili ya Telugu. Lugha yake ya kwanza ni Krioli ya Mauritius (Morisyen) kama ilivyo kwa watu wengi wa Mauritius. Alipata elimu ya awali nchini Mauritius. Alifanya kazi kama mwandishi wa habari katika *Le Mauricien* na *Weekend Scope*, majarida maarufu nchini Mauritius. Alihamia Ufaransa mwaka 1998, na hapo ndipo alipoanza rasmi kazi yake ya uandishi. Katika kipindi hicho akiwa kwenye majarida, alichapisha mashairi na habari kuhusu Mauritius.

## Kazi zake
Riwaya yake ya kwanza ilikuwa *The Rocks of Gold Dust*, iliyochapishwa katika mkusanyiko wa *Dark Continents* na mchapishaji maarufu wa Kifaransa, Gallimard. Riwaya yake ya pili, *Blue Bay Palace*, inaeleza mapenzi ya kijana Mhindi kwa mtu kutoka tabaka tofauti la kijamii. Pia aliandika *La Noce d'Anna* (2005, Éditions Gallimard), ambacho kilipokea tuzo kwenye baadhi ya mashindano ya fasihi ya kikanda nchini Ufaransa. Kitabu hiki kimewekwa kabisa nchini Ufaransa. Mwaka 2007, alitoa kitabu chake cha nne, *Le Dernier Frère'' (Ed de L'Olivier), ambacho kilishinda tuzo ya Prix FNAC.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Mauritius
Jamii:Waandishi wa Mauritius
Lalla Latifa Amahzoune

**Bintimfalme Hajji Lalla Latifa** (alizaliwa **Amahzoune**; 1943/1944  – 29 Juni 2024) alikuwa mke wa Mfalme Hassan II wa Moroko, na mama wa bintimfalme Lalla Meryem, Mfalme Mohammed VI, mabintimfalme Lalla Asma na Lalla Hasna, na mwanamfalme Moulay Rachid.

## Wasifu
Latifa alizaliwa kwa jina Latifa Amahzoune mnamo mwaka 1943 au 1944 mjini Khenifra.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Moroko
Ujumi

**Ujumi** (pia: **Ujumisia**; kwa Kiingereza: *Aesthetics*) ni tawi la falsafa ambalo huchunguza uzuri, ladha, na matukio mengine ya urembo. Kwa maana pana, inajumuisha falsafa ya sanaa, ambayo huchunguza asili ya sanaa, maana za kazi za sanaa, ubunifu wa kisanii, na kuthamini watazamaji.

Sifa za urembo ni sifa zinazoathiri mvuto wa uzuri wa vitu. Zinajumuisha maadili ya urembo, ambayo yanaonyesha sifa chanya au hasi, kama vile tofauti kati ya uzuri na ubaya.Wanafalsafa hujadili kama sifa za uzuri zina kuwepo kwa lengo au zinategemea uzoefu wa kibinafsi wa watazamaji. Kulingana na maoni ya kawaida, uzoefu wa uzuri unahusishwa na raha isiyopendezwa iliyotengwa na wasiwasi wa vitendo. Ladha ni usikivu wa kibinafsi kwa sifa za urembo, na tofauti za ladha zinaweza kusababisha kutokubaliana juu ya hukumu za urembo.

Kazi za sanaa ni vizalia vya sanaa au maonyesho ambayo kwa kawaida huundwa na binadamu, yanajumuisha aina mbalimbali kama vile uchoraji, muziki, densi, usanifu na fasihi. Ufafanuzi fulani huzingatia sifa zao za asili za urembo, ilhali zingine huelewa sanaa kama kitengo kilichoundwa kijamii. Ufafanuzi wa sanaa na uhakiki hutafuta kubainisha maana za kazi za sanaa. Majadiliano huzingatia vipengele kama vile kazi ya sanaa inawakilisha nini, ni hisia gani inazoonyesha, na dhamira ya msingi ya mwandishi ilikuwa nini.

Nyanja mbalimbali huchunguza matukio ya urembo, kuchunguza dhima zao katika maadili, dini, na maisha ya kila siku pamoja na michakato ya kisaikolojia inayohusika katika uzoefu wa urembo. Urembo linganishi huchanganua mfanano na tofauti kati ya mila kama vile urembo wa Magharibi, Kihindi, Kichina, Kiislam na Kiafrika. Mawazo ya urembo yana mizizi yake katika mambo ya kale lakini yaliibuka tu kama uwanja tofauti wa uchunguzi katika karne ya 18 wakati wanafalsafa walihusika kwa utaratibu na dhana zake za msingi.

## Ufafanuzi
Ujumi unachunguza ni aina gani za matukio ya urembo yaliyopo, jinsi watu wanavyoyapitia, na jinsi vitu vinavyoibua. Sehemu hii pia inachunguza asili ya hukumu za uzuri, maana ya kazi za sanaa, na tatizo la uhakiki wa sanaa.Maswali muhimu katika urembo ni pamoja na "Sanaa ni nini?", "Je, hukumu za urembo zinaweza kuwa lengo?", na "Thamani ya urembo inahusiana vipi na maadili mengine?".Sifa moja hutofautisha kati ya mbinu tatu kuu za urembo: uchunguzi wa dhana na hukumu za urembo, uchunguzi wa uzoefu wa urembo na majibu mengine ya kiakili, na uchunguzi wa asili na vipengele vya vitu vya urembo.Kwa maana tofauti kidogo, istilahi aesthetics inaweza pia kurejelea nadharia fulani za urembo au mwonekano mzuri.

## Marejeo
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Sanaa
Jamii:falsafa
Daisy de Melker

**Daisy Louisa C. de Melker** (anajulikana zaidi kama **Daisy de Melker**; amezaliwa **Hancorn-Smith**; 1 Juni 1886 – 30 Desemba 1932) alikuwa mwananchi wa Afrika Kusini aliyekuwa muuguzi  ambaye alishtakiwa kwa kuwapa sumu waume zake wawili kwa kutumia strychnine ili kupata pesa za bima ya maisha yao; hata hivyo, kosa pekee alilopatikana nalo ni kumpa sumu ya arsenic mwanawe wa pekee kwa sababu ambazo hazijulikani wazi. De Melker ndiye mwanamke wa pili kunyongwa katika historia ya jinai ya Afrika Kusini.

De Melker alishtakiwa kwa mauaji matatu lakini alihukumiwa kwa moja tu, mauaji ya mwanawe. Mashtaka ya kuwapa sumu waume zake hayakuwahi kuthibitishwa mahakamani. Ilikuwa ni William Sproat, mdogo wa mume wake wa pili Robert, aliyemshutumu De Melker kwa sababu alitaka wosia wa Robert uliokuwa ukimfaidisha De Melker utangazwe kuwa batili. De Melker alikataa kurejesha kile kilichodaiwa kuwa mkopo kutoka kwa mama mkwe wake, Jane Sproat, kwa Robert; aliona kama ni zawadi na akasema kuwa halikutajwa kwenye wosia kama mkopo.William alishinda kesi ya madai kuhusu wosia huo, ambayo ilifanyika sambamba na kesi ya mauaji, na alipewa fidia ya gharama. De Melker alijiondoa siku ambayo Jaji Leopold Greenberg (judge) alimhukumu kwa mauaji. Ushindi wa William ulikuwa ushindi wa Pyrrhic, kwa sababu ili kulipa gharama kubwa za kesi, De Melker alilazimika kuuza mali zake zote. Alitangazwa kuwa mufilisi na hatimaye alizikwa katika kaburi la maskini.

## Maisha ya awali
Daisy de Melker alizaliwa kama Daisy Hancorn-Smith huko Makana Local Municipality, katika kipindi hicho kikiwa sehemu ya Koloni ya Cape. Alikuwa mmoja wa watoto kumi na mmoja. Alipokuwa na miaka kumi na miwili, Daisy alikwenda Bulawayo, Utawala wa Kampuni huko Rhodesia (sasa Zimbabwe) kuishi na baba yake na kaka zake wawili. Miaka mitatu baadaye, alijiunga kama mwanafunzi wa kulala shule katika Shule ya Good Hope Seminary mjini Cape Town. Alirejea Rhodesia mnamo 1903, lakini muda mfupi baadaye alihamia Koloni ya Natal na kujiunga na Kituo cha Uuguzi cha Berea mjini Durban.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Medferiashwork Abebe

**Medferiashwork Abebe** (jina la ubatizo: **Amete Maryam**; 1922 – 13 Machi 2009) alikuwa malkia wa heshima wa Amha Selassie, Mfalme wa Ethiopia. Cheo chake kamili kilichotumiwa na wanamfalme kilikuwa "Utukufu Wake wa Kifalme, Malkia Medferiashwork", lakini rasmi katika Ethiopia baada ya Derg alitambulika kama "Utukufu Wake wa Kifalme, Binti wa kifalme Medferiashwork Abebe".

## Wasifu 
Baba yake alikuwa *Dejazmach* na Meja Jenerali Abebe Damtew, hivyo alikuwa mpwa wa *Vyeo vya kifalme nchini Ethiopia|Ras* Desta Damtew ambaye alikuwa mume wa kwanza wa shemeji yake, Binti wa kifalme Tenagnework. Kwa hiyo alikuwa mwanachama wa ukoo wa kifalme wa Adisge. Mama yake alikuwa *Woizero* Wosenyelesh Mangasha, ambaye kwa upande wake alikuwa binti ya *Ras Bitwodad* Mangasha Atikam wa Damot na Agawmeder, Naibu Mfalme wa Gojjam, aliyekuwa kiongozi mashuhuri wakati wa utawala wa Mfalme Menelik II, kupitia mke wake wa pili Sifrash Bizu Yifru. Medferiashwork, kwa hivyo, alikuwa sehemu ya familia mbili zenye ushawishi mkubwa nchini Ethiopia. Malkia Medferiashwork pia alikuwa mkwe wa Mfalme Haile Selassie.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jessica Oyelowo

**Jessica Oyelowo** (**Watson**; alizaliwa Ipswich, 1978) ni mwigizaji na mwimbaji wa Uingereza na Marekani.

## Maisha ya awali 
**Jessica Watson** alitumia utoto wake katika Woodbridge, Suffolk. Alisoma katika Shule ya Woodbridge akiwa mtoto na alikuwa mwanachama wa National Youth Music Theatre.

## Kazi 
Mwaka 2006, aliigiza kama Sajenti Mpelelezi Alex Jones katika *Mayo (tamthilia ya runinga)*, kisha akaonekana katika ''Murphy's Law (tamthilia ya Uingereza)* pamoja na James Nesbitt, mwaka 2007. Alitoa sauti ya Bi. Equiano (pamoja na mumewe kama Olaudah Equiano) katika *Grace Unshackled – The Olaudah Equiano Story* (tamthilia ya redio iliyobadilishwa kutoka katika wasifu wa Equiano wa mwaka 1789 *The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano''), ambayo ilitangazwa kwa mara ya kwanza kwenye BBC 7 tarehe 8 Aprili, 2007.

## Maisha binafsi 
Oyelowo anaishi Tarzana, Los Angeles katika San Fernando Valley huko California Kusini, Marekani pamoja na mumewe, mwigizaji David Oyelowo. Walikutana walipokuwa wakihudhuria London Academy of Music and Dramatic Art.

## Marejeo 
Jamii:Waimbaji wa Uingereza
Jamii:Waimbaji wa Marekani
Fanta Régina Nacro

**Fanta Regina Nacro** (amezaliwa 4 Septemba, 1962) anajulikana sana kuwa mwanamke wa kwanza kutoka Burkina Faso kuongoza filamu ndefu na pia ni mmoja wa waanzilishi wa Chama cha Waongozaji na Watayarishaji wa Filamu cha Afrika. Ni msanii anayechunguza mada zinazohusu sinema ya Kiafrika huku akikabiliana na changamoto zinazohusiana na maradhi kama vile UKIMWI, pamoja na elimu ya mtoto wa kike. Anawakilisha “Wimbi Jipya la Kiafrika”. Filamu zake mara nyingi huhoji mila za Burkina Faso, huku zikichunguza uhusiano kati ya utamaduni na kisasa katika ulimwengu wa leo.

## Maisha ya awali na elimu
Nacro alikulia katika maeneo ya vijijini ya Burkina Faso akiwa na nia ya kuwa mkunga. Hamu ya utengenezaji filamu ilichochewa na malezi yake yaliyohusiana na utamaduni wa usimulizi hadithi nchini Burkina Faso. Shauku yake ya kufanya kazi katika tasnia ya filamu ilianza kukua, na anamsifu jirani yake kwa kumfahamisha kuhusu chuo cha filamu, Cinema of Burkina Faso|Institut d'Éducation Cinématographique de Ouagadougou (INAFEC), nchini Burkina Faso. Akiwa mwanafunzi wa INAFEC, Nacro alikutana na Idrissa Ouedraogo, mkurugenzi ambaye baadaye alifanya naye kazi kama mhariri. Alipata shahada yake ya kwanza katika taaluma ya sayansi na mbinu za audiovisheni kutoka INAFEC mwaka 1986.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Taos Amrouche

**Marie-Louise-Taos Amrouche** (Machi 1913 – 2 Aprili 1976) alikuwa mwandishi na mwimbaji wa Algeria. Mnamo 1947, alikuwa mwanamke wa kwanza wa Algeria kuchapisha riwaya.

## Wasifu 
Alizaliwa Tunis, Tunisia, katika familia ya Kabyle walioongokea Ukristo wa Kikatoliki, alikuwa binti pekee katika familia yenye wavulana sita. Familia yake ilikuwa imehama Tunisia ili kuepuka mateso baada ya kuwa wa dini ya Kikristo huko Algeria.

Mama yake Fadhma Aït Mansour, ambaye alikuwa mwimbaji maarufu wa Kabyle, alichangia sana katika maisha yake, na mtindo wake wa fasihi unaonyesha tamaduni za mdomo za watu wa Kabylie wa asili ya mama yake. Amrouche alipata elimu yake ya msingi na sekondari huko Tunis, na mwaka 1935 alikwenda Ufaransa kwa masomo katika École Normale huko Sèvres. Kuanzia mwaka 1936, kwa kushirikiana na kaka yake mkubwa \[\[Jean Amrouche]] na mama yake, Amrouche alikusanya na kuanza kutafsiri nyimbo za Kabyle. Mwaka 1939, katika Congrès de Chant de Fès, alipata ufadhili wa masomo katika Casa Velasquez nchini Hispania, ambapo alichunguza uhusiano kati ya nyimbo maarufu za Waberber na Wahispania.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Algeria
AKM Kamruzzaman

**AKM Kamruzzaman** (1939 au 1940 – 19 Septemba 2025) alikuwa mwanasiasa wa Chama cha Taifa cha Bangladesh (Bangladesh Nationalist Party) na mbunge wa zamani.

## Kazi 
Kamruzzaman alichaguliwa kuwa mbunge wa Comilla-11 kama mgombea wa Chama cha Taifa cha Bangladesh mwaka 1991.

## Kifo 
Kamruzzaman alifariki tarehe 20 Septemba 2025 katika Hospitali ya United, Dhaka. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Bangladesh
Salimata Sawadogo

**Salimata** au **Salamata Sawadogo** Tapsoba (alizaliwa Ouagadougou, Volta ya Juu, 31 Desemba 1958) alikuwa mwenyekiti wa zamani wa African Commission on Human and Peoples' Rights. Pia ni hakimu, na (hadi mwaka 2006), Balozi wa Burkina Faso huko Senegal, Mauritania, Guinea, Cape Verde na Gambia. Pia ni mwanachama wa Jurist Women's Association of Burkina Faso.

## Elimu
Sawadogo alipata shahada yake ya kisayansi ya bachelor's degree|baccalaureate (inayojulikana Burkina kama "BAC D") mwaka 1979. Baadaye aliingilia shule ya sheria ya University of Ouagadougou, na mwaka 1980 alipata Diplôme d'études universitaires générales ("DEUG I", shahada ya masomo ya jumla ya kitaaluma) na mwaka 1981 "DEUG II". Mwaka 1982, alipata shahada ya sheria, na mwaka 1983 shahada ya uzamili (master's) ya sheria. Mwaka 1985, alipata shahada ya uhamishaji wa utumishi wa mahakama katika French National School for the Judiciary.

## Kazi
Sawadogo alikuwa examining magistrate katika Mahakama ya Bankruptcy ya Ouagadougou. Baadaye aliteuliwa kuwa Rais wa Mahakama ya Kazi ya Ouagadougou, akihoji migongano ya mtu binafsi na masuala kuhusu usalama wa kijamii.

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Burkina Faso
Patience Dabany

**Patience Marie Josephine Kama Dabany** (anajulikana pia kwa majina ya **Marie Joséphine Kama** na **Josephine Bongo**; alizaliwa Brazzaville, Jamhuri ya Kongo, 22 Januari 1941; mwanachama wa Order of Gabriela Silang) ni mwimbaji na mwanamuziki wa Gabon. Dabany alihudumu kama First Lady of Gabon kutoka mwaka 1967 hadi 1987. Kwa miaka 28, aliolewa na Omar Bongo Ondimba, ambaye alikuwa Rais wa Gabon kutoka 1967 hadi 2009. Baada ya talaka yao, aliendelea kwa mafanikio katika taaluma ya muziki. Yeye ni mama wa aliyekuwa Rais wa Gabon, Ali Bongo Ondimba.

## Maisha ya awali
Alizaliwa kama **Marie Joséphine Kama** kutoka kabila la Bateke katika mkoa wa Haut-Ogooué katika eneo ambalo sasa ni kusini-mashariki mwa Gabon. Dabany alikulia katika familia yenye utamaduni wa muziki na alianza kuimba akiwa mdogo, akifuatwa na muziki wa accordion wa baba yake, huku kaka yake akipiga gitaa. Kutoka hapo, alijiunga na kwaya ya Kanisa huko Brazzaville na baadaye kuonyesha nyimbo za asili. Mama yake alikuwa mwimbaji wa nyimbo za kitamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Gabon
Orodha ya viwango vya ISO

alt=Martin Zubimendi|thumb|240x240px|Nembo ya ISO

Hii ni orodha ya viwango vilivyochapishwa na mambo mengine yanayotolewa na Shirika la Kimataifa la Viwango (ISO). Kwa orodha kamili na iliyosasishwa ya viwango vyote vya ISO, angalia katalogi ya ISO.

Viwango hivi vinalindwa na hakimiliki na nyingi lazima zinun uliwe. Hata hivyo, takriban viwango 300 vilivyotolewa na ISO na Kamati ya Joint Technical Committee IEC 1(JTC 1) vimetolewa hadharani.

## ISO 1 – ISO 19999
*  ISO 1 – ISO 1999
*  ISO 2000 – ISO 2999
*  ISO 3000 – ISO 4999
*  ISO 5000 – ISO 7999
*  ISO 8000 – ISO 9999
*  ISO 10000 – ISO 11999
*  ISO 12000 – ISO 13999
*  ISO 14000 – ISO 15999
*  ISO 16000 – ISO 17999
*  ISO 18000 – ISO 19999

## ISO 20000 – ISO 99999
*  ISO 20000 – ISO 21999
*  ISO 22000 – ISO 23999
*  ISO 24000 – ISO 25999
*  ISO 26000 – ISO 27999
*  ISO 28000 – ISO 29999
*  ISO 30000 – ISO 99999

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* International Organization for Standardization
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Pedro Nunes

alt=Martin Zubimendi|thumb|240x240px|Mchoro wa Pedro Nunes
**Pedro Nunes**  (alizaliwa 11 Agosti 1578) alikuwa mwanahisabati Mreno, mwanacosmografia, na profesa,  kutoka kwa familia ya Wakristo (wenye asili ya Kiyahudi).

Anachukuliwa kuwa mmoja wa wanahisabati wakubwa wa wakati wake, na alikuwa mvumbuzi wa vifaa kadhaa vya vipimo ikiwemo nonius  (ambapo kipimo maarufu cha Vernier kilitolewa), kilichoitwa baada ya jina lake la Kilatini

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
The Naked Ape (kitabu)

**The Naked Ape** ni kitabu cha 1967 cha kilichoandikwa na  mtaalam wa wanyama na ethologia kutoka Uingereza Desmond Morris ambacho kinawatazama wanadamu  na kuwalinganisha na wanyama wengine. The Human Zoo, kitabu cha ufuatiliaji cha Morris ambacho kilichunguza tabia za watu katika miji, kilichapishwa katika 1969.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025

## Viungo vya nje
* , and review
Laika

**Laika** ni jina linalotumiwa kumhusu mbwa wa kwanza kurushwa angani na Umoja wa Kisovyeti mnamo 1957, lakini pia limekuwa ishara ya heshima kwa wanasayansi, wahandisi, na watu mashuhuri waliotoa mchango mkubwa katika maendeleo ya teknolojia ya anga na sayansi ya kisasa.

## Historia ya Jina 
Neno Laika" linatokana na neno la Kirusi linalomaanisha “mwenye kubweka” na lilihusishwa na mbwa aina ya husky wa Moscow. Tukio la kurushwa kwa Laika lilivutia dunia nzima na kuanzisha enzi mpya ya utafiti wa anga.

## Wanasayansi 
Baadhi ya wanasayansi na wahandisi mashuhuri waliotajwa katika maandiko kuhusu mradi wa Laika ni:

* Sergei Korolev – Mhandisi mkuu na baba wa mpango wa anga za juu wa Kisovyeti.
* Oleg Gazenko – Mtaalamu wa fiziolojia aliyeongoza majaribio ya kitabibu kwa wanyama ili kuhakikisha usalama wa safari za anga.

## Mchango kwa Sayansi 
Mradi wa Laika uliweka msingi wa safari za anga za kibinadamu. Ulithibitisha uwezekano wa viumbe kuishi kwenye uzito hafifu na kutoa data muhimu kuhusu athari za kisaikolojia na kibayolojia za safari za anga.

## Urithi 
Laika amekuwa ishara ya ujasiri na kujitolea kwa maendeleo ya binadamu. Jina Laika limekuwa likitumiwa katika muziki, fasihi, na filamu kuwakilisha utafutaji wa maarifa na roho ya uvumbuzi.

## Kumbukumbu 
Mnamo 2008, sanamu ya Laika iliwekwa karibu na Kituo cha Mafunzo ya Cosmonauti cha Yuri Gagarin, ikiwa ishara ya heshima kwa mchango wake katika historia ya anga.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Lagâri Hasan Çelebi

**Lagâri Hasan Çelebi** alikuwa mvumbuzi na mhandisi wa anga wa karne ya 17 kutoka Milki ya Osmani. Anajulikana zaidi kwa jaribio lake la kihistoria la kuruka kwa kutumia kifaa cha makombora, ambalo mara nyingi linatajwa kama mojawapo ya majaribio ya mwanzo ya anga katika historia ya binadamu.

## Maisha 
Lagâri Hasan Çelebi alizaliwa mwanzoni mwa karne ya 17 huko Istanbul, katika familia ya wahandisi na mafundi waliokuwa karibu na mahakama ya kifalme. Alikulia katika mazingira ya kisayansi na kiufundi yaliyochochewa na maendeleo ya karne ya dhahabu ya Ottoman.

## Jaribio la Roketi 
Mnamo mwaka wa 1633, wakati wa sherehe ya kuzaliwa kwa binti wa Sultan Murad IV, Lagâri alitengeneza kifaa cha kuruka chenye nguvu ya baruti na kurushwa kutoka pwani ya Bosphorus. Inasemekana aliruka hadi mita 300 na kutua salama kwa kutumia mbawa ndogo za glider alizotengeneza. Tukio hili linachukuliwa kama mojawapo ya hatua za mwanzo kabisa katika historia ya anga duniani.

## Umuhimu 
Kazi ya Lagâri inachukuliwa kuwa mfano wa ubunifu wa mapema katika sayansi ya roketi. Ingawa ushahidi wa kihistoria ni wa mdomo na wa maandiko machache, simulizi lake limeendelea kuchochea mawazo ya wanasayansi wa anga na wahandisi wa kisasa kuhusu historia ya uvumbuzi wa anga.

## Urithi 
Lagâri Hasan Çelebi ana heshimika kama shujaa wa kisayansi katika historia ya Uturuki. Wanasayansi wa anga wa kisasa mara nyingi humtaja kama “pionia wa anga” wa karne ya 17, na kisa chake kimekuwa sehemu ya vitabu vya shule na filamu za kihistoria nchini Uturuki.

## Marejeo 
Jamii:wahandisi wa Uturuki
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Stella Sigcau

**Stella Nomzamo Sigcau** (14 Januari 1937 – 7 Mei 2006) alikuwa mwanasiasa wa Afrika Kusini. Sigcau alikuwa pia waziri mkuu wa kwanza wa kike wa bantustan ya Transkei, kabla ya kuondolewa madarakani katika kufanya mapinduzi ya kijeshi mwaka 1987. Baada ya Transkei kuunganishwa na Afrika Kusini kufuatia kuisha kwa ubaguzi wa rangi, Sigcau alihudumu kama waziri katika baraza la mawaziri la Nelson Mandela na Thabo Mbeki hadi kifo chake.

## Maisha ya awali na taaluma
Alizaliwa Januari 14, 1937,Sigcau alikuwa binti wa Mfalme Botha Sigcau wa jimbo la AmaMpondo, ambaye alikuwa Rais wa Transkei katika mwaka 1976–1978. Ndugu zake ni Mfalme Mpondombini Thandizulu Sigcau na marehemu mtetezi wa ANC na Mbunge Nkosi Ntsikayezwe Sigcau. Alimpa binti wa Nkosi Ntsikayezwe Sigcau jina la Princess Stella Sigcau II (Mwanzilishi wa Mradi wa Maendeleo ya Vijijini Lwandlolubomvu). Sigcau alihitimu kutoka Chuo cha Loveday mwaka 1954 kabla ya kuoa Ronald Tshabalala mwaka 1962.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
James Lovelock

**James Ephraim Lovelock** (26 Julai 1919 – 26 Julai 2022) alikuwa mwanasayansi wa Uingereza, mhandisi, na mvumbuzi maarufu anayejulikana kwa kuibua Nadharia ya Gaia dhana kwamba Dunia ni mfumo hai unaojiweka katika usawa. Kazi yake ilivuka taaluma nyingi, ikichanganya baiolojia, kemia, na sayansi ya mazingira.

## Elimu 
Lovelock alizaliwa mjini Letchworth, Hertfordshire, Uingereza. Alihitimu kutoka London School of Hygiene & Tropical Medicine akiwa na Shahada ya Sayansi ya Tiba ya Upimaji (1941) kabla ya kupata Shahada ya Udaktari wa Sayansi katika Chuo Kikuu cha London (1948).

## Kazi ya Kisayansi 
Katika miaka ya 1950–1960, Lovelock alifanya kazi kwa NASA kama mshauri wa miradi ya utafiti wa maisha kwenye sayari nyingine. Wazo lake la Gaia lilitokana na utafiti wa anga juu ya sayari Mars, alipobaini kuwa anga ya Dunia ina viashiria vya maisha hai.

Aliunda na kuboresha vifaa kadhaa vya kisayansi, ikiwemo electron capture detector, ambacho kilisaidia kugundua uchafuzi wa hewa unaosababishwa na kemikali za CFC – ugunduzi uliosababisha marufuku ya kimataifa ya CFC kupitia Mkataba wa Montreal wa 1987.

## Nadharia ya Gaia 
Mnamo 1972, Lovelock alichapisha wazo la Gaia, likiibua mjadala mkubwa wa kisayansi na kifalsafa. Nadharia hiyo inasema Dunia ni mfumo wenye maoni-ya-kiasi (feedback system) unaosaidia kudumisha hali ya maisha.

## Maisha ya Póni 
Hata baada ya umri wa miaka 90, Lovelock aliendelea kuchapisha vitabu na makala kuhusu mustakabali wa binadamu na sayari. Kitabu chake cha mwisho, Novacene (2019), kilichunguza uhusiano wa binadamu na akili bandia.

Alifariki mnamo 26 Julai 2022, siku ya kuzaliwa kwake ya 103, akiacha urithi wa kielimu unaoendelea kushawishi wanasayansi na wanaharakati wa mazingira duniani kote.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025