María de Zayas

**María de Zayas y Sotomayor** (kabla ya 12 Septemba 1590 – 1661) aliandika wakati wa Enzi ya Dhahabu ya fasihi ya Hispania. Wanahakiki kadhaa wa kisasa wanamchukulia kama mmoja wa waanzilishi wa ufeministi wa kifasihi, huku wengine wakimudu tu kama mwandishi aliyekamilika wa baroque. Wahusika wa kike katika hadithi za de Zayas walitumiwa kama vyombo vya kuwafundisha wasomaji kuhusu hali ngumu ya wanawake katika jamii ya Kihispania, au kuwapa maelekezo ya njia sahihi za kuishi maisha yao.

## Wasifu 
Alizaliwa huko Madrid, de Zayas alikuwa binti ya kapteni wa jeshi la watoto wachanga Fernando de Zayas y Sotomayor na María Catalina de Barrasa. Ubaptizo wake unajulikana kuwa ulifanyika katika kanisa la San Sebastian tarehe 12 Septemba 1590, na kwa kuzingatia kwamba familia nyingi za hali ya juu za Hispania zilibatiza watoto wao wachanga siku chache baada ya kuzaliwa, inaweza kukisiwa kwamba de Zayas alizaliwa siku chache kabla ya tarehe hiyo. Kidogo sana kinachojulikana kwa uhakika kuhusu maisha yake. Hatujui kama alikuwa hajaoa au alioa au kama alitumia sehemu ya maisha yake huko Naples au la. Mnamo 1637, de Zayas alichapisha mkusanyiko wake wa kwanza wa riwaya fupi, Novelas amorosas y ejemplares (Mapenzi ya Kuvutia) huko Zaragoza, na miaka kumi baadaye, mkusanyiko wake wa pili, Desengaños amorosos (Mudu wa Mapenzi), ulichapishwa.  

De Zayas pia aliandika tamthilia, La traición en la amistad (Ushirikiano Uliovunjika), pamoja na mashairi. Mwandishi huyo alifurahia heshima na pongezi za baadhi ya waandishi wanaume bora wa siku zake. Miongoni mwa wanaomudu wengi alikuwa Lope de Vega, ambaye alimtolea baadhi ya mashairi yake, na Alonso de Castillo Solórzano, ambaye alimwita "Sibila de Madrid" (Sibila wa Madrid). Licha ya umaarufu wa kazi zake uliodumu katika karne za 17 na 18, karne ya 19 iliona kupungua kwa umaarufu wa kazi yake huku wakosoaji wengine wakikichukulia kuwa cha lugha chafu. Riwaya zake fupi zilipotea katika giza la kusahaulika hadi zilipogunduliwa upya mwishoni mwa karne ya 20. Baada ya kuchapishwa kwa mkusanyiko wake wa mwisho wa riwaya fupi mnamo 1647, anapotea kutoka kwenye rekodi na haijulikani kwa hakika alipokufa. 

Cheti mbalimbali za kifo zenye jina María de Zayas zimepatikana. Katika utangulizi wa chapisho la hivi karibuni la La traición en la amistad, Alberto Rodríguez de Ramos anatoa hoja ya kusadikisha kwamba María de Zayas ambaye kifo chake kilirekodiwa mnamo 1661 ndiye mwandishi wa tamthilia hiyo na riwaya fupi. Ikiwa hii ni kweli, mwandishi aliishi Valladolid kati ya 1631 na 1633 na alikuwa ameoa Juan de Valdés. Utambulisho huu unaimarisha uhusiano na monasteri ya Concepción Jerónima pamoja na Inés de Casamayor na mwana wa Duke wa Híjar, ambaye Desengaños amorosos wamepewa. Pia inaashiria kuwa Zayas alifanya kazi kwa Margareta de Ulloa, marquesa de Malagón, kabla ya kushirikiana na Duchess wa Lemos. Rodríguez vile vile anatoa mwanga zaidi juu ya uhusiano kati ya Zayas na Juan Pérez de Montalbán, ambao baba zao walifahamiana, na anaonyesha kuwa mwandishi alikuwa na dada aitwaye Isabel.

## Kazi kuu 
Kazi za María de Zayas zilizofanikiwa zaidi ni Novelas amorosas y ejemplares (Riwaya za Kimapenzi na za Mfano), zilizochapishwa mnamo 1637, na Desengaños amorosos (Mudu wa Mapenzi), zilizochapishwa mnamo 1647. Wakati mwingine zinajulikana kama Decameron ya Kihispania kwa sababu zilifuata muundo uliotumiwa na Giovanni Boccaccio. Mkusanyiko huo una hadithi kadhaa au novelas (novelle kwa Kiitaliano) zilizowekwa ndani ya hadithi moja kubwa inayozizunguka. Mifano mingine ya mikusanyiko kama hiyo ni Canterbury Tales ya Chaucer na L'Heptémaron ya Marguerite de Navarre. Waandishi wengine wa riwaya fupi waliovutia kutoka kipindi hicho walikuwa Matteo Bandello na Masuccio Salernitano, ambao baadhi ya hadithi zao Zayas alizirekebisha. Huko Hispania Miguel de Cervantes alichapisha Novelas ejemplares (Hadithi za Mfano katika tafsiri ya Kiingereza) mnamo 1613, ambapo aliacha simulizi la fremu. Wenzake wa Zayas wa wakati huo Alonso Castillo Solórzano na Juan Pérez de Montalbán pia waliandika riwaya fupi. Aina hiyo ilimudu Zayas kusimulia hadithi mbalimbali, kuendeleza wahusika wenye nguvu, na kutoa onyesho la anuwai yake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1590
Jamii:waliofariki 1661
Jamii:waandishi wa Hispania
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania