open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waata

**Waata** (au **Waat**, **Watha**) ni kabila lenye asili ya Kikhoisan linalokalia tangu kale pwani ya Kenya (kaunti ya Tana River na kaunti ya Lamu). Wanakadiriwa kuwa 13,000.

Lugha mama yao ni Kiwaata, mojawapo kati ya lugha za Kikushi.

Wana undugu wa asili na Waaweer na Wadahalo nao wote wanaitwa Wasanye.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*www.watha.org 

Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tana River
Jamii:Kaunti ya Lamu
Wayaaku

**Wayaaku** (pia: **Wamukogodo**) ni kabila la watu wanaoishi katika misitu ya Mukogodo, magharibi mwa Mlima Kenya, katika kaunti ya Laikipia, Kenya.

## Asili
Wayaaku waliingia Kenya kutoka Ethiopia kusini wakachanganyikana na wenyeji .

Katika miaka ya 1920 na 1930 walianza kuiga utamaduni wa Wamasai na hata lugha yao. 

## Tazama pia
*Kiyaaku
*Wadorobo

## Tanbihi
## Marejeo
*Brenzinger, Matthias (1992) 'Lexical retention in language shift', in Brenzinger, Matthias (ed.) *Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa*. Berlin/New York: Mouton de Gruyter, 213&ndash;254.
*Cronk, Lee (2002) 'From true Dorobo to Mukogodo-Maasai: contested ethnicity in Kenya', *Ethnology*, 41(1), 27&ndash;49.
*Heine, Bernd (1974/75) 'Notes on the Yaaku language (Kenya)', *Afrika und Übersee*, 58(1), 27&ndash;61; 58(2), 119&ndash;138.
*Heine, Bernd & Brenzinger, Matthias (1988) 'Notes on the Mukogodo dialect of Maasai', *Afrikanistische Arbeitspapiere*, 14, 97&ndash;131.
*Mous, Maarten & Stoks, Hans & Blonk, Matthijs (2005) 'De laatste sprekers' [the last speakers], in *Indigo, tijdschrift over inheemse volken* [journal on indigenous peoples], pp.&nbsp;9&ndash;13.See article The last speakers 
*Sommer, Gabriele (1992) 'A survey on language death in Africa', in Brenzinger, Matthias (ed.) *Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa*. Berlin/New York: Mouton de Gruyter, 301&ndash;417.

## Viungo vya nje
*Profile of the Mukogodo People of Kenya
*www.yiaku.org
Waburji

**Waburji** ni kabila la watu ambao wanaishi nchini Ethiopia na Kenya na kuzungumzwa Kiburji, mojawapo kati ya lugha za Kikushi. 

Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiburji nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 35,700. Pia kuna wasemaji 10,400 nchini Kenya. 

## Marejeo
* Sasse, Hans-Jürgen and Helmut Straube. 1977. "Kultur und Sprache der Burji," *Süd-Aethiopien: Ein Abriss, Zur Sprachgeschichte und Ethnohistorie in Afrika*.  Ed. Wilhelm J. G. Moehlig, Franz Rottland and Bernd Heine.  Berlin.  Pages 239-266.

Jamii:Makabila ya Ethiopia
Jamii:Makabila ya Kenya
Wasengwer

**Wasengwer** (pia: **Wasekker**, **Wasiger**, **Wasigerai**, **Wasegelai**, '''Wacherang'any''') ni kabila la watu wanaoishi hasa katika misitu ya Embobut, kwenye nyanda za juu za magharibi mwa Kenya. 

## Tanbihi
Wabajuni

**Wabajuni** ni kabila la watu wanaoishi hasa katika visiwa vya Bajuni na sehemu za pwani za jirani upande wa bara kati ya Kismayo (Somalia) na Mombasa (Kenya).

Asili yao ni mchanganyiko wa Wakhoisan na Wabantu, lakini pia Waarabu, Waajemi, Wasomali

Lugha yao ni Kibajuni, lahaja ya Kiswahili.

Upande wa dini ni Waislamu.

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*.
*
Wachuka

**Wachuka** ni kabila la watu wa Kenya wanaoongea Kichuka, lahaja ya Kimeru.

Wanaishi upande wa kusini mashariki wa Mlima Kenya, kati ya mto Thuci na mto Nithi (kaunti ya Tharaka-Nithi).

Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tharaka-Nithi
Wambeere

**Wambeere** ni kabila la Kibantu linalokalia tangu kale kaunti ya Embu nchini Kenya. Wanakadiriwa kuwa 168,155  

Lugha mama yao ni Kimbeere, mojawapo kati ya lugha za Kibantu. Wengi wao ni Wakristo.

Wana undugu wa asili na Waembu, Wakikuyu, Wameru na Wakamba.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Waaweer

**Waaweer** (pia: **Waboni**) ni kabila lenye asili ya Kikhoisan linalokalia tangu kale misitu ya pwani ya Kenya (Kaunti ya Lamu na Kaunti ya Tana River) na Somalia kusini. Wanakadiriwa kuwa 8,000  

Lugha mama yao ni Kiaweer, mojawapo kati ya lugha za Kikushi. Wengi wao ni Waislamu.

Wana undugu wa asili na Wadahalo na Waata nao wote wanaitwa Wasanye.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya

Jamii:Kaunti ya Tana River
Cory Booker

**Cory Anthony Booker** ni mwanasiasa wa Marekani, seneta wa New Jersey. Yeye ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Senati (Marekani)
Cor Akim

**Corneille Akilimali Bufole** (anajulikana kwa jina lake la kisanii ya **Cor Akim**; alizaliwa Bukavu, mkoa wa Kivu Kusini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 4 Agosti 1992) ni mwimbaji wa Kongo wa Rumba, Music World, Soul na Pop.

## Maisha
Mwanzo wa mwaka 2008, alijitolea kwa muziki na kuanza kujifunza piano. Akiwa yatima mwenye umri wa miaka 19, utamaduni huwa kimbilio la kujiokoa mwenyewe kutokana na huzuni hii kwa kufanya muziki kazi yake ya kupenda kufanya maisha. Mwaka 2010, aliletwa jazz na mratibu wa kituo cha kitamaduni Ndaro, msanii Thomas Lusango, kuja kutoka Taasisi ya Taifa ya Sanaa huko Kinshasa. Mwaka baadaye alikutana na violinist wa UbelgijiBelgiji Clothilde Larose ambaye alishinda katika ulimwengu wa muziki wa classic.

Kwaathiriwa na wasanii wa Kongo kama Fally Ipupa, Franco Luambo, Koffi Olomide, Papa Wemba na Wamarekani Michael Jackson na R Kelly, Yeye anakataa katika maandiko yake maovu ya jamii ambayo anaishi.

Baada ya kuambatana na hatua ya Lokua Kanza wakati kampeni dhidi ya unyanyasaji wa kijinsia Februari 2014, iliyoandaliwa na shirika la kimataifa la V-Day, Akim aliamua kurekodi albamu yake ya kwanza "Man of Dream" kwa jina la Corneille Akim. Kisha akaandika nyimbo nyingine kadhaa: Umoja Bondeni (wito wa umoja na amani katika wazi ya Ruzizi) na mimi ni Kivu kujitolea kwa watu wa eneo la Kivu Mkuu ambako yeye anakataa vita vingi vinavyoharibu eneo hili wakati wa

## Diskografia
### Albamu
* 2016 : The Greatest
* 2014 : Hommes de rêves

### Nyimbo
* 2018 : Mon vote
* 2018 : Tu peux compter sur moi
* 2017 : Un de plus grands
* 2017 : Kiuno chako
* 2016 : Mwasi
* 2016 : Sorry Really
* 2016 : Ma femme
* 2016 : Mama
* 2016 : Mea culpa
* 2016 : Tuijenge Congo
* 2016 : Je suis Kivu
* 2015 : Chrismas wishes

### Featurings
* 2017 : Nipe - Big Denty ft. Cor Akim
* 2015 : Umoja Bondeni - Voldie Mapenzi ft. Cor Akim, Kinjaah
* 2015 : You and I - Kinjaah ft. Cor Akim

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Cor Akim on YouTube
* Official Blog of Cor Akim

Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Makumbusho ya Urithi Tanga

thumb|Hili ni jengo la makumbusho ya Urithi wa Tanga, lilijengwa mwaka 1890.
**Makumbusho ya Urithi Tanga** ni Jumba la Makumbusho la urithi wa mkoa wa Tanga, lililoanzishwa mwaka 2007 na asasi isiyo ya kiserikali inayoitwa Tanga Heritage Centre (URITHI). 

Makumbusho hayo yapo kwenye jengo lililokuwa boma la Wajerumani Tanga. Boma hilo lilijengwa mwaka 1890 kama ofisi na makazi ya mkuu wa wilaya.

Jamii:Tanga
Jamii:Makumbusho ya Tanzania
Tanga School

**Tanga School** ni shule ya kwanza ya serikali iliyoanzishwa wakati wa utawala wa Wajerumani. 

Ilijengwa kati ya mwaka 1892 na ilijulikana kama **Tanga Schule** (Shule ni neno ambalo tumelitohoa kutoka kwenye lugha ya kijerumani), ila kwa sasa inajulikana kama Old Tanga School.

Jamii:Wilaya ya Tanga
Boma

[thumb|Boma huko [Katanga kwenye karne ya 19]]
[thumb|Old Boma Building, [Blantyre ]]
, mnamo 1912]]
**Boma** ni sehemu au hasa jengo lililoviringishwa kwa vizuizi ili watu wasipite kirahisi kwa shabaha ya kujitetea dhidi ya maadui. Maana ya neno hili linaweza kuwa karibu na "ngome" lakini linaweza kutaja pia sehemu yoyote iliyoimarishwa kwa mfano "boma la ng´ombe" kama sehemu iliyoviringishwa kwa miiba kwa kutunza mifugo wakati wa usiku.  

## Historia
Krapf (1882) alitoa ufafanuzi *"Boma, a palisade or stockade serving as a kind of fortification to towns and villages. The boma may consist of stones or of poles, or of an impenetrable thicket of thorns."*. 

Wakati wa ukoloni wa Wajerumani walieneza utawala wao kwa kujenga nyumba imara zilizofaa kwa kujitetea yaani maboma. Kutokana na vyanzo hivi "boma" liliendelea kutaja makao ya maafisa wa kiutawala na kwa maana hiyo hadi leo hata majengo ya wakuu wa wilaya mara nyingi huitwa "boma". Kwa njia hii "boma" au "bomani" imekuwa sehemu ya majina ya maeneo na kata mbalimbali katika Tanzania.

Kuna pia matumizi ya neno "boma" inayoweza kufanana na "kaya" kwa maana ya makazi ya familia. Katika vitabu vya watalii nyumba za Wamasai wakati mwingine huitwa pia "boma" lakini hii si lugha ya wenyewe.

Huko Kenya Ngome ya Yesu hutwa pia "Boma la Yesu".

## Marejeo
Kaya

**Kaya** (kwa Kiingereza *household*) ni kundi la watu wanaoishi mahali pamoja kama familia. Kwa maana nyingine ni nyumba wanapoishi.

Istilahi hiyo inayotumiwa katika takwimu za watu, kwa mfano wakati wa sensa. Ufafanuzi wa kawaida ni "watu wanaokaa pamoja na kula pamoja". Mjini kaya inaweza kukaa katika chumba kimoja. Mashambani inawezekana kuna familia inayokalia kwa pamoja vyumba kadhaa vya jirani. Kwa maana ya takwimu kaya inaweza kuwa hata mtu mmoja tu akiishi peke yake.

## Historia
Kwa asili kaya ilikuwa eneo la nyumba moja au nyumba jirani ambako ukoo mmoja ulikaa. 

Charles Sacleux (1939) alieleza kuwa wakati wake kwa watu wa nyika "Kaya" ilikuwa kijiji kikuu, mara nyingi kijiji anapokaa chifu, mara nyingi pia kijiji kilichoimarishwa kwa fensi au ukuta. 

Ludwig Krapf (1882) aliandika: *"The chief place, the residence, meeting place of the Wanika; usually fortified in case of sudden war"*

## Marejeo
Jamii:Jamii
Jamii:Takwimu
Wadaasanach

wa Kidaasanach.]]
**Wadaasanach** (pia: **Wadasenach**, **Wadassanech**, **Wamarille** au **Wageleba**) ni kabila la watu wa jamii ya Waniloti wanaoishi karibu na ziwa Turkana katika nchi tatu: Ethiopia (50,000), Kenya na Sudan Kusini. 

Lugha yao ni Kidaasanach, mojawapo kati ya lugha za Kikushi. 

Pamoja na kuendeleza desturi ya ufugaji, siku hizi wengi huwa wanalima pia.

## Tanbihi
## Marejeo
* Uri Almagor, "Institutionalizing a fringe periphery: Dassanetch-Amhara relations", pp.&nbsp;96–115 in *The Southern Marches of Imperial Ethiopia* (ed. Donald L. Donham and Wendy James), Oxford: James Currey, 2002.
* Claudia J. Carr, *Pastoralism in Crisis:  the Dassanetch of Southwest Ethiopia*.  University of Chicago.  1977.

Jamii:Makabila ya Ethiopia
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Makabila ya Sudan Kusini
Wamalakote

**Wamalakote** ni kabila la watu (16,800 mwaka 2009) wa jamii ya Wabantu wanaoishi nchini Kenya, katika kaunti ya Tana River. 

Lugha yao ni Kiilwana, mojawapo kati ya lugha za Bantu ila iliathiriwa na Kioromo ambacho ni lugha ya Kikushi. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tana River
Wamwimbi

**Wamwimbi** ni kabila la watu wa jamii ya Wameru wanaoishi nchini Kenya, katika kaunti ya Tharaka-Nithi. 

Lugha yao ni Kimiiru, mojawapo kati ya lugha za Bantu.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tharaka-Nithi
Wanyore

**Wanyore** (au **Wanyole**; wao hujiita: **Abanyole**) ni kabila la watu wa jamii ya Waluhya wanaoishi magharibi mwa Kenya, katika Bunyore, kaunti ya Vihiga. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Vihiga
Waorma

**Waorma** ni kabila la watu (70,000 mwaka 2005) wa jamii ya Wakushi wanaoishi mashariki mwa Kenya, karibu na mwisho wa mto Tana. 

Lugha yao ni Kiorma, lahaja ya Kioromo, mojawapo kati ya lugha za Kikushi.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tana River
Waoromo

zake.]]
**Waoromo** ni kabila kubwa la watu (35,000,000) wa jamii ya Wakushi wanaoishi nchini Ethiopia, lakini pia Kenya na Somalia. 

Lugha yao ni Kioromo, kubwa kuliko zote kati ya lugha za Kikushi.

Wengi wao ni Waislamu na Wakristo.

## Tanbihi
## Marejeo
*
* Tsega Etefa, *Integration and Peace in East Africa: A History of the Oromo Nation*. New York: Palgrave Macmillan, 2012. 
* Mohammed Hassan, *The Oromo of Ethiopia, A History 1570–1860*. Trenton: Red Sea Press, 1994. 
* Herbert S. Lewis. *A Galla Monarchy: Jimma Abba Jifar, Ethiopia 1830–1932*. Madison: The University of Wisconsin Press, 1965.
* 
* Temesgen M. Erena, Oromia: 'Civilisation, Colonisation And Underdevelopment, Oromia Quarterly, No.1, July 2002, .

Jamii:Makabila ya Ethiopia
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Makabila ya Somalia
Jamii:Jimbo la Oromia
Wapokomo

**Wapokomo** ni kabila la watu wa jamii ya Wabantu wanaoishi kusini mashariki mwa Kenya, katika kaunti ya Tana River. 

Lugha yao ni Kipokomo, mojawapo kati ya lugha za Kibantu ambayo inafanana na Kiswahili. 

Wengi wao ni Waislamu na Wakristo.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tana River
Warendille

**Warendille** (pia: **Wareendile**, **Warendili**, **Warandali**, **Warandile** au **Warandille**) ni kabila la watu wa jamii ya Wakushi wanaoishi nchini Kenya katika jangwa la Kaisut na karibu na mlima Marsabit (kaunti ya Marsabit). 

Idadi yao ilikuwa 94,700 mwaka 2006.

Lugha yao ni Kirendille, mojawapo kati ya lugha za Kikushi, jirani na Kisomali. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Marsabit
Waendo

**Waendo** ni kabila la watu wa jamii ya Wakalenjin wanaoishi nchini Kenya. 

Lugha yao ni Kimarkweeta, mojawapo kati ya lugha za Kinilo-Sahara. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Wakore

**Wakore** ni kabila dogo (watu 200-250 mwaka 1985) la jamii ya Wamasai wanaoishi kaskazini mwa Kenya katika kisiwa cha Lamu. 

Lugha yao ni Kisomali, mojawapo kati ya lugha za Kikushi. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Lamu
Wataveta

**Wataveta** ni kabila la watu (20,000 hivi) wa jamii ya Wabantu wanaoishi kusini mwa Kenya, katika kaunti ya Taita-Taveta, mpakani mwa Tanzania. 

Lugha yao ni Kitaveta, mojawapo kati ya lugha za Kibantu, lakini wengi wanaongea pia Kiswahili. Lugha ya Kitaveta inafanana kwa zaidi ya asilimia 95 (95%) na lugha ya Kipare. 

Baadhi ya majina na koo za Wataveta zinafanana na majina na koo za Wapare wa Tanzania, mfano majina kama Senzia, Mcharo, Semboja n.k. yapo kwa Wataveta na pia kwa Wapare. Koo kama Msuya, Mziray, Mrutu n.k. zipo kwa Wapare na Wataveta pia. 

Wengi wao ni Wakristo na Waislamu.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Taita-Taveta
Watharaka

**Watharaka** ni kabila la watu wa jamii ya Wameru wanaoishi nchini Kenya, katika kaunti ya Tharaka-Nithi. 

Lugha yao ni Kimeru, mojawapo kati ya lugha za Bantu.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tharaka-Nithi
Kamala Harris

**Kamala Devi Harris** (alizaliwa 20 Oktoba 1964) ni wakili nchini Marekani na mwanasiasa ambaye ni Seneta anayewakilisha jimbo la Kalifornia toka mwaka 2017. Kamala ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Marekani na alikuwa Mwanasheria Mkuu wa 32 wa Kalifornia kati ya mwaka 2011 hadi 2017 na Mwanasheria Mkuu wa 27 wa San Francisco toka 2004 hadi 2011.

Harris ni mtoto wa profesa Donald J. Harris (*1938), mwenye asili ya Jamaika, na mtafiti wa kansa Shyamala Gopalan (1938-2009), mwenye asili ya Tamil Nadu, Uhindi. Baada ya kutengana kwa wazazi alihama pamoja na mama yake kwenda Kanada hadi mwisho wa elimu ya sekondari. 

Nchini Marekani alisoma siasa, uchumi na sheria hadi kuhitimu Uzamivu wa sheria mnamo 1989. Alianza kazi kwenye ofisi za wanasheria wa serikali hadi kuchaguliwa kuwa mwanasheria mkuu wa jiji la San Francisco mnamo 2004 kama mgombea wa chama cha Kidemokrasia, halafu mwanasheria mkuu wa Kalifornia mnamo 2011.  

Mwaka 2015 alianza kugombea nafasi ya senati ya Marekani akachaguliwa 2016. Mwaka 2019 alitangaza kuanza kampeni ya kuwa mgombea wa Chama cha Kidemokrasia kwa Urais wa Marekani kwenye uchaguzi wa 2020. Alicha kampeni hiyo lakini kwenye Agosti 2020 aliteuliwa na Joe Biden, mgombea wa urais wa Chama cha Kidemokrasia, kuwa mgombea mwenza kama makamu wa rais.

## Kitabu
**The Truths We Hold: An American Journey* Penguin Press, 2019.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* U.S. Senate website 
* Campaign website
* 
* 
* 

Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Roger Dubuis

**Roger Dubuis** ni kampuni ya kutengeneza saa za anasa kwa wanawake na wanaume huko Geneva, Uswisi. 

Kampuni hii ilianzishwa na Roger Dubuis na Carlos Dias mwaka 1995. Mwaka 2008 kampuni hii ilichukuliwa na kampuni ya Richemont. 

Zile za Roger Dubuis ni saa zinazotengenezwa kwa kuchanganya mitindo ya asili na ubunifu wa pekee unaojionyesha zaidi kwenye matoleo ya Excalibur and Velvet.

Hivi karibuni kampuni hii imekuwa ikitengeneza saa zinazotokana na michezo ya magari kwa ushirikiano na kampuni za Lamborghini Squadra Corse na Pirelli.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti rasmi ya Roger Dubuis
* Historia ya Roger Dubuis

Jamii:kampuni za Uswisi
Wanyala

**Wanyala** ni kati ya koo kubwa za Waluhya (Abaluhya) katika magharibi ya Kenya na mashariki-kusini ya Uganda kwenye mitelemko ya mlima Elgon. Eneo lao katika Kenya ni hasa kaunti ya Busia. 

## Viungo vya nje
* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bxk

Nyala
N
Jamii:Kaunti ya Busia
Watachoni

**Watachoni** ni kabila la watu wenye asili ya Wakalenjin wanaoishi magharibi mwa Kenya, hasa katika kaunti ya Bungoma na kaunti ya Kakamega. 

Kwa kuchanganyikana na Waluhya, siku hizi lugha yao ni Lutachoni, lahaja ya Kiluhya, mojawapo kati ya lugha za Kibantu. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Bungoma
Jamii:Kaunti ya Kakamega
Wateso

**Wateso** ni kabila kubwa la watu (4,000,000 hivi) wa jamii ya Waniloti wanaoishi mashariki mwa Uganda na magharibi mwa Kenya. 

Lugha yao ni Kiteso, mojawapo kati ya lugha za Kiniloti. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Makabila ya Kenya
Wasamia

**Wasamia** ni kati ya koo kubwa za Waluhya (Abaluhya) katika magharibi ya Kenya, hasa kaunti ya Busia na Kakamega, lakini pia nchini Uganda. 

## Viungo vya nje
* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bxk

Samia
Samia
Jamii:Kaunti ya Busia
Jamii:Kaunti ya Kakamega
Wamaragoli

**Wamaragoli** ni kati ya koo kubwa za Waluhya (Abaluhya) katika magharibi ya Kenya, hasa kaunti ya Vihiga na Kakamega. 

## Tazama pia
* Sherehe ya Utamaduni ya Wamaragoli

## Viungo vya nje
* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bxk

Maragoli
Jamii:Kaunti ya Vihiga
Jamii:Kaunti ya Kakamega
Wapokot

**Wapokot** ni jina la kabila dogo ambalo pengine huhesabiwa katika kabila kuu la Wakalenjin. 

## Lugha
Wapokot huongea lugha ya Kipokoot.

## Vita
Vita baina ya Wapokot na Wamarakwet ambao pia ni tawi la Wakalenjin vilianza kwa sababu ya wizi wa mifugo, na tangu hapo kumekuwa na nyakati za vita na amani. 

## Viungo vya nje
*Kalenjin Online - Pokot

Jamii:Makabila ya Uganda
Fadhy Mtanga

**Fadhili Frank Mtanga** (anafahamika kwa jina lake la kiuandishi kama **Fadhy Mtanga**; alizaliwa 14 Novemba 1981)  ni mwandishi mbunifu, mwanablogu, mpiga picha, msanifu michoro na mwanajamii kutoka nchini Tanzania.

## Kazi 
Alitoa riwaya yake ya kwanza ya Kiswahili mnamo mwaka 2011 na ilikwenda kwa jina la *Kizungumkuti* — halafu ikafuatiwa na *Huba* mnamo mwaka wa 2014 na *Fungate* iliyotoka mwaka 2017.  

Mwaka wa 2018, alichapisha kitabu chake cha kwanza cha mashairi kilichoitwa *Hisia*.

## Kazi 
* *Kizungumkuti* (2011)

* *Huba*''* (2014)

* *Fungate* (2017)

* *Hisia'' (2018)

## Marejeo 

Jamii:Waandishi wa Tanzania
Waelgeyo

**Waelgeyo** ni jina la kabila dogo ambalo huhesabiwa katika kabila kuu la Wakalenjin. Wanaishi katika kaunti ya Elgeyo-Marakwet, nchini Kenya.

## Lugha
Waelgeyo huongea Kikeiyo, lahaja maalumu ya lugha ya Kikalenjin.

## Viungo vya nje
*Kalenjin Online - Keiyo

Jamii:Kaunti ya Elgeyo-Marakwet
Wanandi

watatu wa Kinandi.]]
**Wanandi** ni jina la kabila dogo la Waniloti ambalo huhesabiwa katika kabila kuu la Wakalenjin. 

Wanakadiriwa kuwa 949,000 na kuishi hasa katika kaunti ya Nandi nchini Kenya.

## Lugha
Wao huongea Kinandi, lahaja ya lugha ya Kikalenjin, mojawapo ya lugha za Kiniloti.

## Historia
Ujenzi wa reli kutoka Mombasa kwenye bahari ya Hindi hadi Kisumu kwenye ziwa Viktoria ulianza mwaka wa 1895 na ulimalizika mwaka wa 1901. Ujenzi huo uliwezesha wakoloni kutoka Uingereza kuingia ndani kabisa mwa Kenya. Hii ilikuwa sehemu ya kwanza ya reli ya Uganda.

Katika ujenzi wa reli, Waingereza walikumbana na upinzani mgumu, hasa kutoka kwa Koitalel Arap Samoei, kiongozi wa Kinandi na mwaguzi aliyetabiri ya kwamba nyoka mweusi atapita katikati ya eneo la Nandi akitema mate ya moto. Nyoka alikuwa anaashiria reli. Kwa miaka kumi Samoei alipigana dhidi ya wajenzi wa reli na gari la moshi. Baadaye, Samoei aliuawa na Waingereza kwani walikuwa na dhamira ya kuendelea na kumaliza reli hii. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Kalenjin Online - Nandi

Jamii:Kaunti ya Nandi
Waterik

**Waterik** ni jina la kabila dogo la Waniloti ambalo huhesabiwa katika kabila kuu la Wakalenjin. 

Wanakadiriwa kuwa 120,000 na kuishi hasa katika kaunti ya Kakamega na kaunti ya Nandi nchini Kenya.

## Lugha
Wao huongea Kiterik, lahaja ya lugha ya Kikalenjin, mojawapo ya lugha za Kiniloti.

## Tanbihi
## Marejeo
* Heine, Bernd (1992) 'Dialect death: the case of Terik', in Brenzinger (ed.) *Language Death – Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa*. Berlin/New York: Mouton de Gruyter, 255&ndash;272.
* Omosule, Monone (1989) 'Kalenjin: the emergence of a corporate name for the 'Nandi-speaking tribes' of East Africa', *Genève-Afrique*, 27, 1, pp.&nbsp;73&ndash;88.
* Roeder, Hilke (1986) *Sprachlicher Wandel und Gruppenbewusstsein bei den Terik. (Sprache und Geschichte in Afrika*, Beiheft 7). Hamburg: Helmut Buske.

## Viungo vya nje
*Kalenjin Online - Terik
*Terik at UNESCO Communication and Information / Safeguarding endangered languages.
*Terik Community Program
*Minutes of a Terik language meeting at Kapsengere

Jamii:Kaunti ya Nandi
Jamii:Kaunti ya Kakamega
Wakabras

**Wakabras** ni kati ya koo kubwa za Waluhya (jina la asili: Abaluhya) katika magharibi ya Kenya na mashariki ya Uganda. Wakabaras ni watu wanaoongea lugha ya kabila la Bantu. Wakabaras wanakaa zaidi katika kaunti ya Kakamega katika magharibi ya Kenya, lakini wanaishi katika kaunti ya Nandi na kaunti ya Uasin Gishu pia. Wao wanaishi karibu na Waisukha, Wabanyala, Watsotso, na Watachoni. Kuna Wakabaras 323.000 katika magharibi ya Kenya kutokana na hesabu zilizofanywa mwaka wa 2009.  

## Lugha 
Lugha ya zamani ya Wakabaras ni Kikabaras (jina la asili: Lukabaras, Olukabarasi, au Lukabras) na ni mojawapo ya lugha za familia ya Kiluhya; kufuatana na sensa ya Kenya ya mwaka 2009, ina wasemaji 250.000 katika Afrika Mashariki. Kufuatana na usainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie, iko nambari la E.32. 

Kikabaras inafikiriwa kuendelea kuwa na kupata wasemaji zaidi. Kuna vitabu vilivyoandikwa katika Kikabaras, lakini si vingi. Kikabaras kinahusiana sana lugha ya Kitachoni, ambayo pia ni lugha mojawapo ya familia ya Kiluhya. Kikabaras haina lahaja tofautitofauti na uchunguzi haujafanywa kwa wingi kuhusu Kikabaras. 

## Ukoo wa Wakabaras 
Majina ya ukoo inatokana na majina ya wakubwa wa familia. Kuna Avatali, Abawande, Abamutama, Basonje, Abakhusia, Bamachina, Abashu, Abamutsembi, Baluu, Batobo, Bachetsi, na Bamakangala. Kati ya muungano na Waluhya wengine, wao wanafika 14% ya watu katika Kenya, wachache kwa Wakikuyu tu. Watu wakabarasi wengi sana ni wakristo, kama 90% wa umma. Watu wengi pia wanatii dini na desturi zao. Wanaume wa kabila hili wanatahiriwa, na mahari hulipwa wakati wasichana wanapoolewa.

## Nyakati za Zamani 
Nyakati za zamani, wakabaras walikuwa wakulima wa miwa na walichunga wanyama. Kwa sababu ya kuchunga wanyama, wakabaras walihama zaidi zamani na watu wanasema kwamba wakabaras wanawez kubadilika kwa urahisi. Kabla ya ukoloni, watu wa kabaras walitii mfalmea wa Wawanga, Nabongo Mumia. Wao walikuwa na mwakilishi katika halmashauri yake. Mwakilishi wa mwisho aliitwa Soita Libukana Samaramarami. Lakini, wakati wa ukoloni, wakabaras walikuwa upande wa mabeberu, na waliwasaidia ndani ya Kenya. Kwa sababu hii, wakabaras hawakupotez viwanja vyao kama waluhya wengine ambao walipigana na mabeberu kama Wabukusu.

## Watu Maarufu 
Katika siasa, mwanasiasa mmoja maarufu ni Dkt. Noah Mahalang'ang'a Wekesa, mbunge ya Kwanza ya zamani na waziri wa wanyama pori wakati wa ungozi wa Rais Mwai Kibaki. Pia, mwanasiasa mwingine ni Soita Shitanda. Yeye alikuwa mbunge wa eneo bunge la Malava, na waziri wa nyumba wakati wa ungozi wa Rais Mwai Kibaki. Yeye alisaidia kujenga kiwanda cha sukari cha magharibi ya Kenya katika eneo la Malava. Pia, jaji mkuu wa zamani, Zacchaeus Chesoni, alikuwa Bamachina, koo moja kati ya Wakabaras karibu na Chimoi katika eneo la Webuye.

## Viungo vya nje
* 

Kabras
Jamii:Kaunti ya Kakamega
Watugen

**Watugen** ni jina la kabila dogo la Waniloti ambalo huhesabiwa katika kabila kuu la Wakalenjin. 

Wanahesabiwa kuwa 350,000 na kuishi nchini Kenya, hasa katika kaunti ya Baringo na kaunti ya Nakuru.

Rais wa pili wa Kenya, Daniel arap Moi (1978-2002), ni wa kabila hilo.

## Lugha
Wao huongea Kitugen, lahaja ya lugha ya Kikalenjin, mojawapo ya lugha za Kiniloti.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Kalenjin Online - Tugen

Jamii:Kaunti ya Baringo
Jamii:Kaunti ya Nakuru
Kisiwa cha Dinzira

'''''' ni kati ya visiwa vya Uganda kusini (Mkoa wa Kati, Wilaya ya Kalangala).

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Uganda

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Uganda
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Wawindaji-wakusanyaji

wa Wasan wa Namibia, ambao wengi wao wanaendelea kuwa wawindaji-wakusanyaji.]]
 kati ya Wambendjele.]]
**Wawindaji-wakusanyaji** ni jina wanalopewa makundi ya watu wanaoishi bila kuzalisha chakula chao kwa njia ufugaji na kilimo kama ilivyozidi kuwa kawaida ya wengi tangu uzalishaji huo ulipoanza milenia kumi na mbili iliyopita.

Kwa kusongwa na wafugaji na wakulima, mara nyingi wawindaji-wakusanyaji wameishia katika maeneo yasiyofaa kwa uzalishaji, wanapoishi kwa kuhamahama, na wametazamwa na kudharauliwa kama watu wasioendelea, ingawa wanaweza kuwazidi wengine kwa maadili 

Kwa sababu ya kujali usawa kati yao, Karl Marx aliita mtindo wao wa kuishi Ukomunisti wa awali.

Matarajio ya kuishi ni kufikia kwa wastani umri wa miaka 21-37 tu.

Kati ya makabila ya Afrika yaliyo maarufu kwa mtindo huo wa maisha wapo Wahadza wa mkoa wa Singida, Tanzania.

## Tanbihi
## Marejeo
;Vitabu
* 
* 
* (Reviewed in *The Montreal Review*)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Makala
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* The Association of Foragers: An international association for teachers of hunter-gatherer skills.
* A wiki dedicated to the scientific study of the diversity of foraging societies without recreating myths
* 

Jamii:Utamaduni
Jamii:Uchumi
Jamii:Historia
Roger Dubuis (mtu)

**Roger Dubuis** (alizaliwa Corbeyrier, kantuni ya Vaud, Uswisi, 1938 - 14 Oktoba 2017) ni mmmoja wa waanzilishi wa kampuni ya utengenezaji wa saa ya Roger Dubuis.

Alianza fani ya utengenezaji wa saa huko Longines katika miaka ya 1950 na baadaye alihamia kwenye karakana za Patek Phillippe ambako alikaa kwa miaka 14. 

Katika miaka ya 1980, Dubuis alianzisha karakana yake ya kutengeneza saa huko Geneva. Baada ya kukutana na mfanyabiashara wa Ureno, Carlos Dias, alishawishiwa kuanzisha kampuni ya the Société Genevoise des Montres ambayo baadaye iliitwa Manufacture Roger Dubuis.

Dubuis alistaafu mwaka 2005 ila mwaka 2011 alirudi kwenye kampuni yake kama balozi wake. 

## Viungo vya nje
* Makala kuhusu Roger Dubuis baada ya kifo chake
* Historia ya Roger Dubuis

Jamii:Watu wa Uswisi
Kichagga

**Kichagga** ni mojawapo ya lugha za Kibantu inayotumiwa na Wachagga, kabila lenye asili katika mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini mwa Tanzania. 

Watumiaji wanakadiriwa kuwa 2,000,000.

Lugha hiyo inabadilika kuanzia unapotoka Mwika mpaka unapofika Siha, magharibi mwa mlima Kilimanjaro. 

Kutokana na tofauti hizo Kichagga kimegawanyika katika Kirombo (ambacho nacho kinatofautiana kadiri unavyotoka eneo moja hadi jingine; mfano Kimashati, Kimkuu, Kimengwe, Kimahida), Kivunjo, Kimarangu, Kirombo, Kioldimoshi, Kingassa, Kiuru, Kikibosho, Kimachame na Kisiha. 

Lugha hizo zinakaribia kufanana kadiri makabila hayo yalivyopakana. Kwa mfano, Kivunjo kinafanana na Kioldimoshi. Vile vile Kisiha kinafanana sana na Kimachame ambacho pia kinafanana kidogo na Kikibosho. 

Baadhi ya Wamachame walihamia sehemu za Meru, Arusha, na kuchanganyikana na Waarusha, hivyo lugha yao ikabadilika kidogo na kuwa Kimeru. Kwa sababu hiyo Wameru wanasikilizana sana na Wamachame ingawa lafudhi zao zinatofautiana kidogo.

Jamii:Lugha za Tanzania
C
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Wilaya ya Buikwe

'''''' ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kati, Uganda. 

Idadi ya wakazi wake ni takriban 422,771 (sensa ya mwaka 2014).

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya wilaya ya Buikwe

Jamii:Wilaya ya Buikwe
Jamii:Wilaya za Mkoa wa Kati (Uganda)
Jamii:Wilaya za Uganda
Lupita Nyong'o

**Lupita Nyong’o** (alizaliwa 1 Machi 1983) ni mwigizaji kutoka Kenya na Meksiko. Mwenyewe anajitambulisha kutoka nchi hizo mbili, kwa sababu ana uraia wa nchi hizo. 

## Maisha
Yeye ni mtoto wa mwanasiasa nchini Kenya Peter Anyang' Nyong'o na Dorothy Ogada Buyu. Lupita alizaliwa mji wa Mexiko, katika nchi ya Mexiko, kwa sababu baba yake alifundisha sayansi ya siasa katika chuo ya Mexiko, katika Mji wa Mexiko. Familia yake waliondoka nchi ya Kenya katika mwaka wa 1980 kwa muda mfupi kwa sababu kulikuwa na matatizo kuhusu siasa na baba yake hakutaka kukaa huko. Ndugu wa baba yake Lupita, Charles Nyong’o, alirushwa nje ya feri na kupotea. 

Lupita ni Mluo, kwa sababu baba na mama yake wanasema lugha ya Kijaluo. Katika kabila la Wajaluo, Waluo wanapenda kupatia majina kwa watoto wao kulingana na matukio ya siku, hivyo, walimpatia jina la Lupita. 

Familia ya Lupita walirudi nchini Kenya wakati Lupita alipokuwa na umri wa mwaka mmoja, kwa sababu baba yake alipata kazi katika Chuo Kikuu cha Nairobi. Lupita alikulia katika mji wa Nairobi. 

Akiwa na umri wa miaka kumi na nne, Lupita alianza ukumbi wa michezo kwa kucheza Juliet katika tamthilia *Romeo na Juliet*, kwa kampuni ya Phoenix Players. Wakati Lupita akifanya kazi katika kampuni hiyo, alicheza michezo ya *On the Razzle*, na *There Goes The Bride*. Lupita alitaka kufanya kwenye ukumbi wa michezo kwa sababu alipenda Whoopi Goldberg na Oprah Winfrey.

Wakati Lupita alipokuwa na umri wa miaka kumi na sita, wazazi wa Lupita walimtuma kwenda nchi ya Mexiko kusoma lugha ya Kihispania kwa miezi saba. Lupita aliishi jiji la Taxco, jimbo la Guerrero, na alisoma katika chuo kikuu cha Mexiko.

Lupita alisoma masomo za filamu na masomo za ukumbi wa michezo katika chuo cha Hampshire.

Lupita alianza kazi yake ya msaidizi wa uzalishaji katika jiji la Hollywood. Katika mwaka wa 2008, alianza kutenda na filamu ndogo yake ya kwanza, *East River*. Alirudi nchi ya Kenya kutenda kwa tamthiliya *Shuga* (2009-2012). Katika mwaka wa 2009 pia Lupita aliandika na alielekeza maandishi *In My Genes*. Baadaye, alikwenda kusoma kaimu katika Chuo Kikuu cha Yale. Baada ya kupata shahada ya pili, alikutenda kama Patsey, katika mchezo wa *12 Years a Slave*. Alishinda tuzo nyingi, ikiwamo tuzo wa mwigizaji bora. Yeye alikuwa Mkenya na Mmexiko wa kwanza kushinda tuzo ya taasisi.

## Filamu 
* *East River* (2008)
* *In My Genes* (2009)
* *12 Years a Slave* (2012)
* *Non-Stop* (2014)
* *Star Wars: The Force Awakens* (2015)
* *The Jungle Book* (2016)
* *Queen of Katwe* (2016)
* *Star Wars: The Last Jedi* (2017)
* *Black Panther* (2018)
* *Little Monsters* (2019)
* *Us* (2019)
* *Star Wars: The Rise of Skywalker* (2019)

## Tazama pia
* Sulwe

Jamii:Waigizaji filamu wa Kenya
Jamii:Waigizaji filamu wa Mexiko
Jamii:Waandishi wa Kenya
Jamii:Waandishi wa Mexiko
Meneja wa vipaji

thumb|Meneja wa vipaji

**Meneja wa vipaji** (pia anajulikana kama **meneja wa msanii**, **meneja wa bendi**, **meneja wa muziki** na hata **meneja wa talanta** kutoka Kiingereza *talent manager*) ni mtu au kampuni inayoongoza kazi ya kitaaluma ya wasanii katika sekta ya burudani. Wajibu wa meneja wa vipaji ni kusimamia masuala ya biashara ya kila siku ya msanii; ushauri na ushauri wa talanta kuhusu masuala ya kitaalamu, mipango ya muda mrefu na maamuzi ya binafsi ambayo yanaweza kuathiri kazi yao. 

Majukumu na majukumu ya meneja wa vipaji hutofautiana kidogo kutoka sekta hadi sekta, kama vile tume ambazo meneja ana haki. Kwa mfano, wajibu wa meneja wa muziki hutofautiana na mameneja wale ambao wanashauri watendaji, waandishi, au wakurugenzi. Meneja anaweza pia kusaidia wasanii kupata wakala, au kuwasaidia kuamua wakati wa kuondoka wakala wao wa sasa na kutambua nani wa kuchagua kama wakala mpya. Wakala wa vipaji wana mamlaka ya kufanya mikataba kwa wateja wao wakati wa mameneja kwa kawaida wanaweza tu kuweka rasmi uhusiano na wazalishaji na studio lakini hawana uwezo wa kujadili mikataba.

## Historia 
Mameneja wa vipaji vya kisasa huhusishwa na mashamba yote ya sanaa, michezo, pamoja na maeneo mbalimbali katika biashara. [Tahadhari zinahitajika] Wakala wa talenta mara kwa mara wamefunikwa katika muziki au vyombo vya sanaa karibu kama makini kama wasanii wenyewe, kwa mfano wakala wa talanta mbalimbali ambaye aliongoza uvamizi wa Uingereza wa Beatles na Hermits Hermits katika miaka ya 1960 kama vile Brian Epstein, Allan Williams, Harvey Lisberg. Mifano mbaya katika vyombo vya habari vya muziki ni Allen Klein, meneja wa Beatles wote na The Rolling Stones. 

Sekta ya uongozi wa vipaji imeunganishwa au imeandaliwa kwa aina kadhaa katika historia. Nchini Marekani, mfano mzuri wa awali ilikuwa Chama cha Wakala wa Talent, kilichoanzishwa huko Los Angeles, California mwaka wa 1937. ATA inatoka katika Sheria ya Wagner iliyosimamiwa na Mahakama Kuu ambayo ilianzisha vyama vya umoja na vyama vingi vinavyosimamia watu wanaofanya kazi katika sekta ya burudani kama vile Waigizaji wa Screen Screen, Wakurugenzi Chama cha Amerika, na Waandishi wa Chama cha Amerika. 

Jamii:Kazi
Madeline Kimei

**Madeline Kimei** ni mwanamke mwanasheria kutoka nchini Tanzania na mwanamke wa kwanza kuanzisha jukwaa la kidijiti la kisheria ili kusuluhisha migogoro ya kisheria; jukwaa hilo linaitwa *iResolve*. Ni mwanasheria wa kujitegemea aliye na uzoefu katika kutoa misaada ya kisheria hasa katika usuluhishaji wa migogoro.

## Maisha ya awali
Madeline alisoma katika chuo kikuu cha Conventry cha nchini Uingereza na kupata shahada yake ya kwanza  katika sheria LLB, pia alipata shahada yake ya uzamivu katika chuo kikuu cha Bournemouth cha nchini uingereza. Madeline alipata stashahada katika mambo ya sheria katika taasisi  ya Arbitration ya nchini uingereza. Ana cheti cha usuluhishi kutoka katika taasisi ya moja ya nchini India ya Arbitration and Mediation. Amekuwa mwanachama wa chama cha wasuluhishaji cha nchini Tanzania tangu mwaka 2011 na kutumikia chama hicho kama mwenyekiti msaidizi wa chama hicho tangu mwezi Juni 2016.
Ni mwanamke mbobezi na mwenye uzoefu katika sheria ya usuluhishaji ya **UNCITRAL Rules for Arbitration the ICC Rules and TiArb Arbitration Rules**.

Madeline aliwahi hufanya kazi na benki ya stanbic na NBC katika nyazifa mbalimbali za kisheria.

## Tuzo/Mafanikio yake katika Nyanja ya Sheria
Madeline amewahi kutajwa kama mwanamke mwenye uzoefu na mambo ya kisheria kama mshauri wa mikataba ya kisheria, uwezeshaji na uendeshaji wa makubaliano ya mikataba ya kisheria, na FIDIC. Pia kama mshauri wa maswala ya miamala ya fedha, kisheria. 

Mwaka 2015 alitunukiwa kama mwanachama bora wa kituo cha utafiti wa kisheria kwa ushirikiano wa China na Afrika kijulikanacho kama China-Africa Research Centre and Consultant, pia katika taasisi nyingine kama Centre for Legal Diplomacy, Legal Training Base na The FOCAC China Africa Legal Cooperation Forum. 

Madeline amejikita sana katika kupanua uelewa wa watu hasa Watanzania katika maswala ya usuluhishaji wa migogoro.Amefanya kazi kama Katibu mkuu wa bodi ya benki ya Stanbic Bank Tanzania tangu mwaka 2010 mpaka 2012.

Kama mshauri wa maswala ya kisheria katika bodi ya benki ya National Bank of commerce  Ltd (NBC) tangu mwaka 2013 mpaka 2015.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasheria wa Tanzania
Mwanahamisi Salim Singano

**Mwanahamisi Salim Singano** (pia anajulikana kama **Mishy Singano**) ni mwanamke wa Tanzania, mwanzilishi na mtendaji mkuu wa *Mkakati Action* na *Sasasha Consulting company*. Mwanahamisi Salim Singano ni mtalaam wa maendeleo ya kimsimu mwenye uzoefu wa kutosha kwenye masuala ya kijamii na mwenye sera za utetezi wa kampeni za kimaendeleo zaidi ya miaka 10.

Ms Singano anafanya kazi kubwa kwenye shirika la Haki za Utetezi Wanawake, na kampeni dhidi ya Unyanyasaji wa kijinsia, Uwezeshaji wa Wanawake, Haki za umilikishwaji wa Ardhi, Mashamba na Haki za chakula, Utawala, Uongozi, na Haki ya Uzazi wa kijinsia.

Kutokana na taaluma yake Singano anafanya kazi kubwa ya kuongoza Wigo wa ushirikiano ambao unahusisha Serikali na Taasisi za kiserikali za mkoa, na ngazi za kimataifa, ambazo ni Umoja wa Afrika, Benki ya Maendeleo ya Afrika, United Nations Economic Commission for Africa na UNFCCC. Sekta binafsi, INGO’S, Muunganiko wa mwamvuli wa kikanda wa CSO, Jamii za kiraia, Taasisi za Utafiti wa kitaaluma.

Singano alianzisha *Sasasha development consulting company* kwa ajili ya kuangalia na kutoa Huduma za Kiufundi katika sekta za kimaendeleo na Mkakati Action ni kwa ajili ya kuangalia Uwezezeshwaji wa Wanawake na watoto maeneo ya mijini na sehemu masikini.

Singano amethibitishwa uwezo wake wa kufanya kazi na watu wengine kuwa ni mkubwa na pia ni mwanamke mwenye uwezo wa uongozi wa asili ambae anaweza kuongoza mitaa, kikanda na kimataifa programu za kuhimiza kazi za Utetezi na kampeni za jamii sanasana Haki za Wanawake.

Singano amefanya kazi na vikundi vya watu tofauti tofouti kutokea sehemu mbalimbali za ulimwengu. Baadhi ya nchi ambazo Ms Singano amesafiri kufanya kazi ya kuwaungana mkono kazi anazofanya ni Marekani, Uingereza, Uholanzi,Ubelgiji, Ufaransa, Mexico, Bolivia, Ufilipino, Indonesia, Tunisia, Ethiopia, Kenya, Afrika Kusini, Senegal.

Kazi anazofanya Ms Singano kwa sasa niː̈̇
*Mshauri wa Sekretariati wa Washirika wa maendeleo ya Elimu,
*Mshauri wa mradi wa jinsia-DFID-14ID,
*Mshauri wa maendeleo kampuni ya SASASHA-GEO,
*Mtendaji Mkuu wa Mkakati Action
*Mkurugenzi wa Bodi ya Maendeleo ya mtandao wa jinsia Tanzania,
*Anaongoza wanachama wa Baraza la Afrika Region Mountain forum
*Mshirika wa Albertine Rift conservation society

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
April Ernest

**April Ernest** ni Mtanzania aliyesoma na kuhitimu elimu ya juu ya sheria mwaka 2014 katika Chuo kikuu cha Mtakatifu Augustino mkoani Mwanza, Tanzania. Pia alipata stashahada ya uzamili katika shule ya sheria ya Tanzania. 

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Gladness Deogratias

**Gladness Deogratias** ni Mkuu wa Idara ya fedha za kigeni katika Benki ya NMB nchini Tanzania. 

## Elimu 
Gladness alipata elimu ya shule ya msingi  mkoa wa Dar es Salaam katika Shule ya Msingi Chang’ombe na kuhitimu darasa la saba mwaka 1996. Baadaye alijiunga na Shule ya Sekondari Kifungilo na kuhitimu kidato cha nne mwaka 2000. Baada ya kuhitimu elimu ya sekondari alifanikiwa kupata nafasi ya ufadhili wa masomo kupitia International School of Tanganyika na kujifunza masomo ya Saikolojia. Mwaka 2006 Alihitimu shahada ya sanaa katika  usimamizi wa masuala ya fedha  chuo kikuu cha Nottimghan huko Nottimghan, Uingereza. Alihitimu Shahada ya pili ya Usimamizi wa biashara mwaka 2014 katika chuo kikuu cha Oxford Brookes huko Oxford, Uingereza.

## Taaluma 
Baada ya kuhitimu chuo kikuu mwaka 2006 aliomba kufanya kazi katika benki ya LEHAM International European Bank ambapo alidumu kwa muda wa miaka miwili kisha kuamua kurudi nyumbani kwao Tanzania baada ya kutokea kwa mtikisiko wa Dunia kiuchumi uliopelekea kufungwa kwa benki hiyo. Baada ya kurejea Tanzania, Gladness alianza kufanya kazi katika benki ya ABC kisha kuhamia benki ya NMB akifanya kazi kama Mkuu wa Biashara na baadae kupandishwa cheo na kuwa Mkuu wa Idara ya Fedha za Kigeni katika Benki hiyo ya NMB, Cheo alichodumu nacho hadi sasa. Akiwa mfanyakazi wa NMB Gladness amekuwa mstari wa mbele katika kuleta chachu ya usawa wa kijinsia kati ya wanawake na wanaume katika benki hiyo.

## Familia 
Gladness Deogratias ameolewa na kujaliwa kupata watoto wawili ambao ni wa kiume Quinlan na Quintrell.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Araika Mkulo

**Araika Zawadhafsa Mkulo** ni mwanzilishi wa *Safe Space Group of Companies*

## Elimu
Araika alipata shahada ya Psychology na French katika chuo kikuu Cornel na baadae akapata shahada ya uzamili ya Cognitive Psychology katika chuo kikuu cha Edinburgh.

Sehemu kubwa ya utafiti wake ilikuwa ni kutatua matatizo ya usawa wa kijinsia na umaskini.

## Kazi
Kwa sasa Araika Zawadhafsa Mkulo anafanya mradi wa Binti Project.

Pia Araika ni mjumbe wa bodi katika taasisi ya Insurance Group of Tanzania

## Umaarufu
Mwishoni mwa mwaka 2018 alipata nafasi ya kutambuliwa kuwa miongoni mwa vijana 50 wa Kitanzania wenye ushawishi katika jamii .

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Tulanana Bohela

**Tulanana Bohela** ni mwanamke Mtanzania ambaye ni mwandishi wa habari, mtengeneza filamu na mpenda maendeleo ya jamii. 

Amekuwa akifanya kazi ya uandishi wa habari kwa zaidi ya miaka 7 hadi kufikia mwaka 2019 huku akiripoti mambo mbalimbali yanayojiri ukanda wa Afrika mashariki kwenye televisheni, redio na vyombo vingine vya kidijitali hasa kwa BBC Africa na BBC Swahili. 

Baadaye Bohela aliingia katika kitengo cha BBC World Service kama mwandishi na mzalishaji mkuu wa maudhui ya kidijitali.

## Kipaji na Kazi
Tulanana Bohela amekuwa maarufu kutokana na kazi mbalimbali anazozifanya ikiwa ni pamoja na uandishi wa habari na uzalishaji filamu, mwanzilishi wa Snap Productions TZ, mwanzilishi mwenza wa Ona stories, mzalishaji wa maudhui ya kidijitali na ripota wa habari za BBC, muongoza filamu na mzalishaji wa maudhui ya kidijitali yajulikanayo kwa Kiingereza kama Virtual Reality (VR).

Kupitia kazi yake ya uandishi wa habari Bohela amekuwa mdau wa kutumia njia za kidijitali kuhamasisha usimulizi wa hadithi za Kiafrika na kukuza maendeleo ya Afrika hususani katika teknolojia, jamii na biashara. Tulanana kwa wakati mwingine ni mzungumzaji katika mikutano mbalimbali hasa ihusuyo teknolojia na mdau anayejishughulisha na kuzuia ndoa  za utotoni  kwa kuangazia matendo yahusuyo ndoa za utotoni  barani Afrika

Baadhi ya matukio muhimu nchini Tanzania ambayo Bohela amewahi kuripoti kama mwandishi wa habari wa BBC ni pamoja na uchaguzi mkuu wa mwaka 2015 nchini Tanzania, kufutwa kwa uchaguzi wa Zanzibar , kumwagiwa tindikali kwa wanawake wawili wa Uingereza huko Zanzibar na kupinduka kwa kivuko cha MV Nyerere, moja ya matukio mabaya nchini Tanzania lililoua watu wasiopungua 224 mwaka 2018.

Kazi yake kwa kiasi kikubwa hujihusisha na utafiti wa utengenezwaji na ushirikishwanaji wa maudhui ya kidijitali barani Afrika.

## Tuzo
Mwaka 2017 Bohela alishinda shindano lijulikanalo kama #innovateAFRICA 2017 shindano lililolenga uvumbuzi na ubunifu wa namna video na simu vinaweza kutumika kutengeneza maudhui ya kidijitali. Pia akiwa mkerereketwa wa teknolojia iitwayo Virtual Reality (VR), Bohela alifanya onyesho la kwanza nchini Tanzania la VR wakati wa wiki ya ubunifu iliyofadhiliwa na HDIF na Kenyan VR production house, Black Rhino.

Tuzo nyingine alizowahi kupokea ni pamoja na filamu yake ya Uthando iliyotangazwa na the Ousmane Sembene Award at the Zanzibar International Film Festival huku pia akishinda kama Muongoza filamu bora akiwa huko Afrika Kusini.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari wa Tanzania
Jamii:Afrocine 2019-Tanzania
Jamii:ACWP + film in Tanzania
Asha Daudi Abinallah

**Asha Daudi Abinallah** Maarufu kama **AshaDii** ni mwanamke Mtanzania na  mkurugenzi wa shirika la Media Convergency linalojihusisha na TEHAMA kutatua changamoto mbalimbali za kidijitali. Asha amebobea katika kutoa ushauri wa vyombo vya habari na uandishi, mhamasishaji wa vijana. Pia anafundisha jamii kuhusu ufahamu wa jinsia na matumizi ya mitandao ya kijamii.

## Asili
Asha Abinallah amezaliwa 23 Juni, 1981 mkoani Mbeya uliopo nyanda za juu kusini mwa Tanzania na ni mtoto wa kwanza kwenye familia ya mzee Daudi Abinallah. Amefanikiwa kupata watoto wawili na alifanikiwa kurudi shule baada ya kupata mtoto akiwa kidato cha nne.

## Masomo
Asha Abinallah alihitimu masomo yake ya juu katika chuo kikuu cha Dar es salaam ambapo alichukua Shahada ya Medical Sociology and Archaeology.

Mwaka 2019 alifanya kozi ya mwaka mmoja maendeleo ya habari kwenye mfumo wa demokrasia kutoka kwenye taasisi ya fojo iliyo chini ya chuo kikuu cha Linnaeus nchini Sweden. 

Mwaka 2020, Asha alihitimu shahada ya uzamili kwenye 'New Media' kutoka chuo kikuu cha Leeds nchini Uingereza

## Taaluma
Safari ya Asha Abinallah kwenye dunia ya Tehama ilianza alipojiunga na kampuni ya Jamii Media mwaka 2011 iliyomiliki mtandao wa Jamii Forums na Fikrapevu

Mwaka 2020 Asha Abinallah alifanikiwa kuanzisha kampuni ya Media Convergency, inajihusisha na TEHAMA na kupitia ubunifu wa teknolojia inasuluhisha changamoto mbalimbali za kidijitali ikiwemo kutumia taarifa na teknolojia kupata majibu yenye tija kwenye dijitali.  

Pia Asha Abinallah anafanya kazi na DW Akademie kwenye mradi wa women at web ukilenga kuwawezesha wanawake na wasichana kutumia mitandao kwenye maendeleo yao ya kiuchumi
Asha alikuwa  Meneja Mkuu wa kampuni ya Jamii Media ambayo anamiliki JamiiForums.com na FikraPevu.com. Pia ni mwandishi wa vitabu akiwa na kitabu chake cha siasa kitwacho Asemavyo Zitto.

Pia ni mwandishi wa vitabu akiwa na kitabu chake cha siasa kitwacho Asemavyo Zitto.

## Mafanikio
Asha Abinalla alifanikiwa kupata tuzo ya uongozi 2022 kwenye wanawake katika utawala Afrika-STEM

Asha alifanikiwa kushiriki kama mmoja wa 2015 Mandela Washington Fellows.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Grace Matata

**Grace Matata** ni mwanamuziki wa kike wa Tanzania anayeimba muziki wa Bongo Flava.

Dada huyu, ambaye pia anacharaza gitaa, ana uwezo mkubwa sana wa kupangilia nyimbo zake (composer) kuanzia utunzi, mpangilio wa sauti hata mpangilio wa ala za muziki.. 

Alianza safari ya muziki mnamo mwaka 2010 aliposajiliwa katika shirika la Music Lab (M-lab)

## Elimu
Grace alimaliza elimu yake ya sekondari katika shule ya Tambaza, baadaye akajiunga na Chuo cha Usimamizi wa Fedha.

## Nyimbo
# Hello
# Free Soul
# Utanifaa

## Marejeo
## Viungo vya Nje 
* Grace Matata - YouTube Channel

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:WikiGap 2020 Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Sophia Mbeyela

**Sophia Mbeyela**, ni mwanamke Mtanzania ambaye, pamoja ya kuwa na uwezo wa kuelimisha jamii, pia ameweza kujitoa kuwasaidia watoto wenye mahitaji maalumu walio katika makundi matatu nayo ni albino, walemavu wa viungo na yatima. 

## Elimu
Sophia alisoma katika shule ya msingi ya Jeshi la Wokovu iliyopo jiji la Dar es Salaam ambapo alihitimu darasa la saba mwaka 2002. Baada ya kuhitimu, Sophia alipata nafasi ya kuendelea na shule ya sekondari. Aliweza kuendelea na shule mbalimbali ikiwemo shule ya Sekondari Jangwani. Badae pia aliweza kujiunga na chuo. 

## Kazi
Sophia ni mwalimu wa shule za sekondari nchini. Ni mkurugenzi wa Shirika lisilo la kiserikali kwa watu wenye ulemavu (PLPDF). Amefanikiwa pia kuwa mwanzilishi wa asasi ya Madam Sophy Charity. Taasisi hii aliyoianzisha Sophia, ni taasisi isiyo ya kiserikali inayodhamiria kujishughulisha kutimiza malengo ya kusaidia watu walio na mahitaji maalumu ili kuweza kuwatia moyo ili waweze kujiona ni sawa kama watu wengine ili badae waweze kuwa mabalozi wazuri. 

## Mafanikio
Kwa kupitia taasisi yake ya Madam Sophy, Sophia ameweza kutembelea baadhi ya shule za sekondari ikiwemo shule ya sekondari ya Jangwani iliyopo jijini Dar es Salaam ambapo alifanikwa kutoa kutoa msaada wa vitabu vya masomo mbalimbali. 

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:Watu walio hai