open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maslaha

***Maslaha*** au ***maslahah*** (kwa Kiarabu:مصلحة, maslahi ya umma) ni dhana katika Sharia (sheria ya Kiislamu) inayochukuliwa kuwa msingi wa sheria. Dhana hii ni sehemu ya mbinu zilizopanuliwa katika kanuni za fiqhi ya Kiislamu (*uṣūl al-fiqh*) na ina maana ya kupiga marufuku au kuruhusu jambo fulani kutokana na mahitaji au mazingira mahsusi, kulingana na iwapo jambo hilo linatumika kwa maslahi ya umma wa Kiislamu (*ummah*). Kimsingi, *maslaha* hutumika hasa kwa masuala ambayo hayajawekewa masharti moja kwa moja katika Qurani, *sunnah* (mafundisho na matendo ya Mtume Muhammad), au *qiyas* (kipimo kwa kulinganisha). Dhana hii inatambuliwa na kutumika kwa viwango tofauti kulingana na wanazuoni na madhehebu ya fiqhi ya Kiislamu (*madhhab*). Matumizi ya dhana hii yamekuwa muhimu zaidi nyakati za sasa kutokana na umuhimu wake katika kushughulikia changamoto za kisasa za kisheria. Dhana ya *istihsan* ni kipaumbele cha haki kwa kutafuta suluhisho la masuala ya kisheria. Neno hili linatumiwa na madhehebu ya Hanafi, ambapo matokeo ya *qiyas* yanaweza kuachwa iwapo yatakuwa na madhara au si ya kufaa. Pia lilitumiwa na mwanazuoni wa Hanbali Ibn Qudamah na mwanazuoni wa Maliki ya Averroes. Madhehebu ya Shafi'i hayakubali matumizi ya *maslaha* kwa kuhofia kuingia katika maoni ya kibinadamu yasiyo na mipaka, lakini ina dhana mbadala ya *istidlal*, ambayo hutumika inapobidi kuepuka utekelezaji mkali wa *qiyas*.

*Maslaha* pia imekuwa ikitumika na wanamageuzi wa Kiislamu katika karne za hivi karibuni. Ibn Abd al-Wahhab (aliyefariki 1792) alitumia dhana hii katika baadhi ya matukio. Hata hivyo, dhana hii inajulikana zaidi kwa wanamageuzi wa Kiislamu wa kisasa. Miongoni mwao, Muhammad Abduh anajulikana sana kwa kuitumia *maslaha* kama msingi wa kuoanisha maadili ya kisasa na maadili ya kitamaduni ya sheria ya Kiislamu mwishoni mwa karne ya 19. Kundi la Muslim Brotherhood, ambalo ni la wanamageuzi wa Kiislamu, pia linaitumia dhana ya *maslaha* kueleza kujitolea kwao kwa ustawi wa jamii.

## Tazama pia
* Mutaween
* Sharia

## Marejeo
## Vyanzo
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya Nje
* Maṣlaḥa in Contemporary Islamic Legal Theory - JSTOR

Jamii:Uislamu
Urf

**ʿUrf** (kwa Kiarabu: العرف) ni istilahi ya Kiarabu katika Uislamu inayomaanisha desturi au 'maarifa' ya jamii fulani. Ili kutambuliwa katika jamii ya Kiislamu, ʿurf' lazima iwe sambamba na Sharia. Inapotumika, inaweza kusababisha jambo fulani katika fiqh (yaani sheria ya Kiislamu) kupoteza uzito au kutokuwa na nguvu tena.

## Sharia
Ingawa haikujumuishwa rasmi katika sheria ya Kiislamu, Sharia inatambua desturi zilizokuwepo wakati wa Muhammad ambazo hazikubatilishwa na Qur'an au Sunnah (hii huitwa “kimya cha Kimungu” — ***sunnah siyo “kimya cha Kimungu”). Vitendo vilivyoanzishwa baadaye pia hutetewa, kwani katika mapokeo ya Kiislamu inasemwa kuwa yale ambayo watu kwa ujumla huyachukulia kuwa mema, ni mema mbele ya Allah (angalia Mungu katika Uislamu). Kulingana na baadhi ya vyanzo,  ina mamlaka sawa na  (makubaliano ya wanazuoni), na ni ya juu zaidi kuliko  (uamuzi wa kisheria kwa mfano wa kulinganisha).  ni sawa na "sheria ya kawaida" katika Uislamu.

Katika utekelezaji wa , desturi inayokubaliwa kuwa sheria lazima iwe maarufu na inayojulikana sana katika eneo, si tu katika sehemu ndogo ya jamii. Ikiwa inaenda kinyume kabisa na maandiko ya Kiislamu, desturi hiyo hupuuzwa. Hata hivyo, ikiwa inaenda kinyume na , basi desturi hupatiwa kipaumbele. Wanazuoni wa sheria pia, kwa tahadhari, hutoa kipaumbele kwa desturi kuliko maoni ya wanazuoni mashuhuri.

## Tazama pia
* Ma'ruf
* Adat
* Vyanzo vya sheria ya Kiislamu
* Orodha ya istilahi za Kiislamu kwa Kiarabu

## Marejeo
## Bibliografia
* 
* Libson, G.; Stewart, F.H. "ʿUrf." Encyclopaedia of Islam. Imehaririwa na: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel na W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. 10 Aprili 2008
Faranga ya Kongo

**Faranga ya Kongo** (CDF) ni sarafu rasmi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (JKK), inayotolewa na kusimamiwa na Benki Kuu ya Kongo (Banque Centrale du Congo - BCC). Ilianzishwa mwaka 1997, ikichukua nafasi ya Zaire ya Kongo. Faranga ya Kongo inatumika kwa miamala yote ya kila siku na inapatikana katika noti na sarafu.

## Historia
Sarafu ya Kongo imepitia mabadiliko kadhaa tangu enzi za ukoloni. Kabla ya faranga ya sasa, sarafu zilizotumika ni:

*Faranga ya Kongo ya Ubelgiji (1887–1967) – ilitumika wakati wa ukoloni wa Ubelgiji

*Zaire ya Kongo (1967–1997) – ilitumika baada ya uhuru chini ya utawala wa Mobutu Sese Seko

*Mwaka 1997, serikali ya Laurent-Désiré Kabila alianzisha faranga ya Kongo baada ya kupindua utawala wa Mobutu.

## Viwango
### Noti
Benki Kuu ya Kongo inatoa noti zenye madaraja yafuatayo:

*500 CDF
*1,000 CDF
*5,000 CDF
*10,000 CDF
*20,000 CDF

Noti hizi zina picha za viongozi wa kitaifa, wanyamapori wa Kongo, na alama za kitamaduni.

### Sarafu
Sarafu za Kongo zinapatikana katika madaraja yafuatayo:
*1 CDF
*5 CDF
*10 CDF
*50 CDF
*100 CDF

Sarafu hutumiwa kwa miamala midogo, hasa katika masoko ya mitaani.

## Sifa za Usalama
Ili kuzuia ughushi, noti za Kongo zina vipengele vya kisasa vya usalama, kama vile:
*Alama za Maji – Zinazoonekana unaposhikilia noti kwenye mwanga
*Mistari ya Usalama – Inang'aa chini ya mwanga wa UV
*Vipengele vya Hologramu – Vinavyotumika kwenye noti za thamani kubwa
*Chapisho Ndogo (Microprinting) – Maandishi madogo yanayozuia ughushi

## Thamani
Faranga ya Kongo ni sarafu inayobadilika kulingana na soko la fedha. Kufikia mwaka 2024, dola 1 ya Marekani (USD) ni sawa na takribani 2,500–2,600 CDF.

Benki Kuu ya Kongo inasimamia sera za kifedha ili kupunguza mfumuko wa bei, ingawa uchumi wa DRC umekumbwa na kushuka kwa thamani ya faranga mara kwa mara.

## Matumizi na Uchumi
Faranga ya Kongo inatumika kote nchini kwa miamala yote ya ndani.

Uchumi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo unategemea sana madini, kilimo, na biashara. Ingawa faranga inatumika rasmi, dola ya Marekani na faranga ya Rwanda hutumika mara kwa mara, hasa katika sekta ya biashara na huduma.

## Marejeo
Jamii:uchumi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:pesa
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na ukosefu wa usawa

Hii ni **Orodha ya nchi za Afrika kwa ukosefu wa usawa** kulingana na Kiashiria cha gini.Nchi za eneo la Afrika ya Kusini zina ukosefu wa usawa wa juu sana zikilinganishwa na maeneo hayo mengine. Afrika Kusini na Namibia ndizo zilizo na ukosefu wa usawa wa juu sana, Aljeria ndio nchi pekee iliyo na ukosefu wa chini au chini ya thelathini.Eneo la Afrika ya Kaskazini lina ukosefu wa chini ikilinganishwa na maeneo hayo mengine.

## Orodha
## Tazama Pia
Orodha ya nchi za Afrika mashariki kulingana na mapato ya wastani yaliyorekebishwa ukosefu wa usawa

## Marejeo
Jamii:Afrika
Jamii:Uchumi
Jamii:Orodha za Afrika
Orodha ya nchi za Afrika mashariki kulingana na mapato ya wastani yaliyorekebishwa ukosefu wa usawa

Hii ni Orodha ya nchi za Afrika kulingana na mapato ya wastani ya taifa yaliyorekebishwa ukosefu wa usawa (kwa Kiingereza *Gross National Income Adjusted Inequality*) . Shelisheli na Morisi ndizo nchi zilizo na mapato ya juu Sana yaliyorekebishwa ukosefu wa usawa.  Sudan Kusini, Burundi na Jamhuri ya Afrika ya Kati ndizo nchi zilizo na mapato yaliyorekebishwa ukosefu wa usawa ya china sana.Misri, Gabon na Guinea ya Ikweta pia zina mapato ya juu yaliyozidi dola 10,000 za Marekani

## Orodha 
## Marejeo
Jamii:Uchumi
Jamii:Afrika
Faranga ya Burundi

**Faranga ya Burundi** (BIF) ni sarafu rasmi ya Burundi, inayotolewa na kusimamiwa na Benki ya Jamhuri ya Burundi *(Banque de la République du Burundi - BRB)*. Ilianzishwa mwaka 1964 baada ya Burundi kupata uhuru wake, ikichukua nafasi ya faranga ya Rwanda na Burundi ambayo ilitumiwa hapo awali. Faranga ya Burundi inatumika kwa miamala yote nchini na inapatikana katika sarafu na noti.

## Historia
Kabla ya kuanzishwa kwa faranga ya Burundi, nchi ilitumia sarafu mbalimbali, zikiwemo:
*Faranga ya Rwanda na Burundi (1960–1964) – ilitumiwa chini ya usimamizi wa Ubelgiji
*Faranga ya Kongo ya Ubelgiji (1916–1960) – ilitumiwa wakati wa utawala wa kikoloni wa Ubelgiji
*Rupia ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (1890–1916) – ilitumika wakati wa ukoloni wa Ujerumani

Mnamo 1964, Burundi ilianzisha sarafu yake ya kitaifa, faranga ya Burundi (BIF), ikiwa ni hatua muhimu ya kujitegemea kifedha.

## Viwango
### Noti
Benki ya Jamhuri ya Burundi inatoa noti zenye madaraja yafuatayo:

*500 BIF
*1,000 BIF
*2,000 BIF
*5,000 BIF
*10,000 BIF

Kila noti ina picha za wahusika wa kihistoria, maeneo muhimu ya Burundi, na alama za kitamaduni zinazoakisi urithi wa taifa.

### Sarafu
Sarafu za Burundi zinapatikana katika madaraja yafuatayo:

*1 BIF
*5 BIF
*10 BIF
*50 BIF
*100 BIF

Sarafu hutumiwa zaidi kwa miamala midogo, huku noti zikitumika kwa manunuzi makubwa.

## Sifa za Usalama
Ili kuzuia ughushi, noti za Burundi zina vipengele vya kisasa vya usalama, ikiwa ni pamoja na:

*Alama za Maji – Zinazoonekana ukiangalia noti kwenye mwanga
*Nyuzi za Usalama – Mistari iliyomo ndani ya noti inayong'aa chini ya mwanga wa UV
*Chapisho Ndogo (Microprinting) – Maandishi madogo yanayozuia ughushi
*Vipengele vya Hologramu – Vinavyotumika kwenye noti za madaraja ya juu

## Thamani
Faranga ya Burundi ni sarafu inayobadilika kulingana na hali ya uchumi na masoko ya fedha. Kufikia mwaka 2024, dola 1 ya Marekani (USD) ni sawa na takribani 2,800–2,900 BIF.

Benki ya Jamhuri ya Burundi inasimamia sera za kifedha ili kudhibiti mfumuko wa bei na kuhakikisha uthabiti wa thamani ya sarafu.

## Matumizi na Uchumi
Faranga ya Burundi ni sarafu halali kote nchini na hutumika kwa miamala yote ya kila siku.

Uchumi wa Burundi unategemea sana kilimo, ambapo asilimia kubwa ya watu wanajishughulisha na kilimo cha mazao kama kahawa na chai. Faranga ya Burundi ina jukumu muhimu katika biashara, malipo ya mshahara, na miamala ya serikali.

Ingawa Burundi inatumia faranga yake yenyewe, fedha za kigeni kama dola ya Marekani na faranga ya Rwanda hutumika mara kwa mara katika biashara kubwa na mipakani.

## Marejeo
Jamii:uchumi wa Burundi
Jamii:pesa
Joana Lina

**Joana Lina Ramos Baptista Cândido** (amezaliwa mnamo tarehe 22 Septemba 1957) ni raia wa Angola na ni mwanauchumi na mwanasiasa. Anashirikiana na ''Chama cha People's Movement for the Liberation of Angola'' (MPLA). Alikuwa Mbunge katika Bunge la Kitaifa la Angola kuanzia mwaka 1992 hadi 2022. 

## Wasifu 
Lina alizaliwa tarehe 22 Septemba 1957 mjini Camabatela, mkoani Cuanza Norte. Lina ni binti wa José Coimbra Baptista na Alexandrina Rodrigues Ramos da Cruz Baptista. Kuanzia mwaka 1964 hadi 1968, alisoma shule ya msingi huko Escola Primária de Camabatela.

Akiwa mtoto, aliishi mjini N'dalatando, ambako alisoma shule ya sekondari kati ya mwaka1969 hadi 1974 huko Liceu Adriano Moreira de N’dalatando. Kabla ya kuhamia Luanda, alifanya kazi kama mratibu wa kujitolea wa kusoma na kuandika kwa niaba ya MPLA huko Cuanza Norte. Mwaka 1974, alijiunga rasmi na MPLA. Pia alijiunga na Shirika la Wanawake wa Angola (OMA).

Alisomea uchumi katika Shule ya Uchumi ya Chuo Kikuu cha Agostinho Neto mnamo mwaka 1978 hadi 1982. Mwaka 2013, alipata shahada ya uzamili katika siasa za uchumi na maendeleo kutoka chuo hicho hicho.

Mwaka 1983, aliteuliwa kuwa Mkurugenzi wa Idara ya Sera za Uchumi na Kijamii (DPES), akiwa chini ya Katibu wa Kamati Kuu Roberto Francisco de Almeida. Pia akawa mwanachama wa Kamati ya Kitaifa ya OMA katika kipindi hicho.

Kuanzia mwaka 1991 hadi 1997, Joana Lina alikuwa Katibu wa Jimbo katika masuala ya Ukuzaji na Maendeleo ya Wanawake, kisha Waziri wa Familia na Ukuzaji wa Wanawake wakati wa serikali ya Umoja na Maridhiano ya Kitaifa.

## Tazama pia 
* Wanawake wa Angola

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wanasiasa wa Angola
Jamii:Watu walio hai
Jamii:WikiMalkia 2025 in Kilimanjaro
Sarah Toumi

**Sarah Toumi** ni mjasiriamali wa Tunisia, ambaye amefanya kazi katika kupunguza hali jangwa katika nchi yake.

## Maisha ya Awali
Sarah Toumi alizaliwa nchini Ufaransa; baba yake alikuwa Mtunisia wakati mama yake alikuwa Mfaransa. Wakati akiishi Paris mwaka 2008, *Sarah Toumi founded Dream*, mpango wa mitandao na incubator kwa wanafunzi wa mazingira.

## Kazi za Mazingira
Baada ya kurudi Tunisia mwaka 2012, alianzisha mradi wa Acacias for All, ambao ulilenga kupambana na jangwa linaloendelea nchini humo. Toumi alihamasishwa baada ya kutembelea Bir Salah ambapo babu yake aliishi, na kuona tofauti kwa kipindi kirefu cha muda ambao jangwa na ukosefu wa maji ulikuwa kwenye ardhi inayozunguka.  

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Jamii:Wanaharakati
Gisele Bedan

**Gisèle Bedan** (alizaliwa Bangui, 1966 ) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati . Alikuwa waziri wa elimu ya Kitaifa, Elimu ya huu na Utafiti wa Kisayansi kutoka 2014 hadi 2015, akihudumu katika serikali mbili.

## Wasifu 
Baba yake alikuwa mwanadiplomasia na mama yake alikuwa mwalimu. 

Mnamo 1996, Bedan alianzisha shule ya 'gharama nafuu' kwa vijana huko Bangui, ambayo aliisimamia hadi 2012.  Alifanya kazi katika taasisi ya  elimu nchini Ufaransa mnamo 2013 katika Shule ya Rostand, Paris.  Yeye ni mwanachama mwanzilishi wa League for Education, Science and Culture in Africa (LESCA).

## Kazi ya kisiasa 
Bedan aliteuliwa kuwa Waziri wa Elimu tarehe 27 Januari 2014, kutumika katika serikali chini ya Waziri Mkuu Andre Nzapayeké.   Aliteuliwa na Raisi Catherine Samba-Panza .  Wakati wa uongozi wake alifanya kazi na UNESCO kujenga kituo kipya cha utamaduni kwa vijana katika Wilaya ya 4 ya Bangui, kuweka jiwe la msingi na Mkurugenzi Mkuu Irina Bokova.  Aliomba ufadhili wa dola milioni 15.5 kusaidia elimu katika Jamhuri ya Afrika ya Kati.   Mwaka 2014 alihudhuria Mkutano wa Kimataifa wa Wanawake.Pia alikuwa sehemu ya timu ya serikali ambayo ilipata Euro milioni 5 kwa mafunzo ya ufundi. .  Amezungumza kuhusu umuhimu wa elimu, hasa katika nchi zisizo imara. 

BBedan pia alihusika katika shughuli za kidiplomasia kama waziri, pamoja na kuongoza majadiliano juu ya ubaguzi dhidi ya askari wa amani kutoka Chad.    Hii inahusisha kukabiliana na unyanyasaji dhidi ya NGOs za kigeni 

Jukumu la Bedan kama Waziri awali lilibadilishwa na Mahamat Kamoun, lakini tarehe 16 Januari 2015, Kamoun alipounda serikali yake ya pili jukumu hilo ilibatilishwa.  Bedan anadai alilazimika kujiuzulu kutokana na vitisho vya kuuawa.  Wizara ya Elimu inadaiwa kuwa 'haiwezi kudhibitiwa' kwa sababu ya rushwa

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Kiki Osinbajo

**Olukonyinsola Osinbajo** (alizaliwa 18 Machi, 1993), anafahamika zaidi kama *Kiki Osinbajo***,** ni mwanasheria na mjasiriamali wa nchini Nigeria. 

Olukonyinsola ni mkurugenzi mtendaji na mwanzilishi wa Ciar, chapa ya mitindo na chapa ya huduma ya ngozi ya Konyin. Pia ni binti wa aliyekuwa Makamu wa rais wa Nigeria na Mwanamke wa Pili, Yemi Osinbajo na Dolapo Osinbajo.

## Elimu 
Kiki Osinbajo alipata shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Aston, Birmingham Uingereza.

## Kazi 
Osinbajo alianzisha duka la mitindo mnamo 2017 lililoitwa Glam'd Africa na baadaye utunzaji wa ngozi ulioitwa Konyin. Kampuni hiyo inalenga kuwa kituo cha huduma ya urembo na ngozi. Mnamo 2022, Kiki alibadilisha jina la kampuni ya mavazi kutoka Glam'd Africa kuwa Ciar.

Kiki Osinbajo pia amekuwa akitetea dhidi ya vurugu za kijinsia, unyanyasaji, na ukatili wa polisi. Wakati wa maandamano ya #EndSARS, alitumia ukurasa wake wa Instagram pamoja na Zahra Buhari kutetea haki za waandamanaji.

## Utata 
Mnamo Julai 2020, mwanablogu Jackson Ude alidai kuwa Kiki Osinbajo anamiliki mali ya thamani ya N800 milioni katika Wuse, Abuja. Osinbajo alikanusha na kusema kuwa yeye ni mpangaji tu. Madai hayo pia yalikanushwa na mmiliki wa jengo hilo.

Mnamo Novemba 2022, mwanablogu wa Liberia kwenye TikTok alidai kuwa Kiki alikamatwa Uingereza, lakini baadaye alikanusha madai hayo mwenyewe. Pia Urais wa Nigeria ulikanusha taarifa hizo.

## Maisha binafsi 
Kiki Osinbajo alizaliwa kwenye familia ya zYemi Osinbajo|Profesa Yemi Osinbajo]] na Dolapo Osinbajo. Ana ndugu zake wawili, Oluwadamilola Osinbajo na Fiyinfunoluwa Osinbajo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii: Wanawake wa Nigeria
Jamii:WikiMalkia 2025 in Kilimanjaro
Bilistiche

**Bilistiche** (Kigiriki: Βιλιστίχη; alizaliwa c. 280 KK) au **Belistiche** alikuwa mwanamke wa kifalme wa Kigiriki wa Ptolemy II Philadelphus na mshindi wa Michezo ya Olimpiki ya 264 KK katika tethrippon na synoris.

## Jina 
Inakubaliwa kwa ujumla kwamba jina Bilistiche ni aina ya lahaja ya Kimasedonia ya Kale ya jina la Kigiriki. Kipengele cha kwanza kinawezekana kinahusiana na φιλ-, ‘upendo’; (herufi *phi* inageuka kuwa *beta* katika lahaja ya Kimasedonia, linganisha Pherenice -> Berenice). Maelezo yanayowezekana zaidi ya asili ya jina lake kwa hivyo yanafasiri jina hilo kama kiini cha hali ya juu φιλιστ- ikifuatiwa na kiambishi cha uzalishaji -ίχα, ambacho hupatikana katika majina mengine ya kike, hasa katika Boeotia (Doricha, Deinicha, Hippicha, n.k.). kulingana na Athenaeus, alikuwa Mwargive (anasemekana kukatoka kwa ukoo wa Atreus); kulingana na Plutarch, mtumwa wa kigeni aliyenunuliwa kutoka soko. Ikiwa mtu angekubali taarifa ya Plutarch, mtu anaweza kudhani kwamba, kama mtumwa (wa zamani) wa asili kama hiyo alipewa uraia wa Kimasedonia kwa huduma zake, ingawa hii inachukuliwa kuwa isiyowezekana. kama vile Daniel Ogden, ambaye anabainisha kuwa taarifa ya Plutarch pengine ilitoka kwa kazi ya Sotades *On Bilistiche* ambayo yaliyomo hayajulikani, lakini inaweza kuwa ilikuwa hoja dhidi yake.

## Kifo 
Tarehe ya kifo chake haijulikani. Baada ya kifo chake, inajulikana kuwa Ptolemy II alimtukuza kama Aphrodite Bilistiche. Makaratasi ya papasi yaliyovunjika kutoka Ankyronpolis yaliyotarajiwa kuwa ya 239/8 KK yanaonyesha kuwa baadaye katika maisha yake alikuwa mkopeshaji wa pesa. Kulingana na Clement wa Alexandria, alizikwa chini ya sanamu ya Sarapis huko Alexandria.

## Marejeo
Jamii:Wanamichezo wa Ugiriki
Jamii:Wanawake wa Ugiriki
Jamii:Waliozaliwa 287 KK
Funmi Jimoh

**Oluwafunmilayo Kemi Jimoh** (alizaliwa Mei 29, 1984, huko Seattle, Washington), anayejulikana kwa jina la **Funmi Jimoh**, ni mwanariadha wa kuruka mbali kutoka Marekani, ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2008.

Jimoh alishiriki kwa ajili ya Chuo Kikuu cha Rice. Huko Rice, Jimoh alishiriki katika matukio ya kuruka mbali na mbio za kasi, kama vile vizingiti vya mita 100. Aliruka futi 22 ¾ inchi (mita 6.72) mnamo Julai 2008 huko Eugene, Oregon na kushika nafasi ya tatu katika Majaribio ya Olimpiki ya Marekani na kufuzu kwa Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 2008 huko Beijing.

## Bora zaidi kwa misimu
|

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1984
Kauri (pambo)

**Kauri** (kwa Kiingereza: *Cowroid* au *cauroid*) ilikuwa aina ya muhuri-hirizi iliyotengenezwa kwa sura ya kufanana na ganda la kauri. 

## Matumizi 
thumb|Amuleti ya cowroid (ikiwa na uwazi wa ventrali) kutoka kwa mkusanyo wa Sithathoriunet (1887–1813 KK), MET
Katika Misri ya Kale, kauri zilitumiwa kama sehemu ya mikanda ya wanawake, zikiwa na thamani ya hirizi za kumlinda mvaaji dhidi ya nguvu hasi au maovu, hasa yanayolenga sehemu za uzazi, hivyo kuwa na umuhimu maalum kwa wanawake wajawazito.

## Historia 
Katika vipindi vya awali vya Misri ya Kale (Pre-dynastic) na kipindi cha Neolithiki kwenye Levant ya Kusini, maganda halisi ya kauri yaliwekwa ndani ya makaburi ya wasichana wadogo.  Katika baadhi ya makaburi ya wanawake, vikombe vya asili ya Levant vilivyotengenezwa kwa sura ya kauri vilipatikana vikiwa vimepangwa kwa utaratibu kuzunguka fuvu la kichwa.

Wakati wa Enzi ya Shaba, kauri zilipata umaarufu zaidi kama vifaa vya mazishi, na mara nyingi zilihusishwa na mazishi ya wanawake na watoto, hivyo kuendeleza dhana ya kuhusiana kwake na uzazi, ulinzi na maisha ya kiroho.

## Marejeo 
Jamii:Misri ya Kale
Jamii:WikiMalkia 2025 in Kilimanjaro
Dora Mwima

**Dora Mwima**, pia anajulikana kama **Dorah Mwima**, ni mwanamitindo na mshindi wa shindano la urembo wa Miss Uganda 2008 aliyetawazwa akiwa na umri wa miaka 18. Aliwakilisha Uganda katika Miss World 2008 huko Afrika Kusini.

## Maisha ya awali
Mwima alizaliwa kwa wazazi wa Uganda mwaka 1990, katika mji wa Tororo, Mkoa wa Mashariki wa Uganda. Baba yake, mhubiri, na familia yao walihamia jirani Kenya wakati Dorah alikuwa na umri wa miaka minne.

Wakati wa utawala wake, alianzisha **Dora Mwima Foundation**, shirika lisilo la kiserikali la hisani. Lengo kuu la NGO hiyo ni kutoa jukwaa kwa akina mama waliotengwa na wasichana wadogo "kushiriki uzoefu kuhusu changamoto za maisha". Harusi yao ilifanya jalada la "Bride & Groom", gazeti la harusi lililosambazwa katika nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki.

Mnamo Machi 2017, Mwima alizaa mapacha, Geovanna Barrak (mvulana) na Sarafina Barrak (msichana), watoto wa pili na wa tatu pamoja. Kila mmoja wa wazazi alikuwa na mtoto kabla ya kukutana.

Mnamo Februari 2019, kulingana na The Observer (Uganda), Mwima alifichua kuwa Moses Ssekibogo alikuwa baba asilia wa mtoto wake wa kwanza, *Ethan Barrak*.

## Makazi
Mwaka 2014, Mwima na mumewe walihamia kutoka Kampala, Uganda kwenda Bujumbura, nchini Burundi, ambapo Nader Barrak alikuwa Meneja Mkuu wa "Darling Hair Collection Burundi". Pia wanabaki na nyumba katika kitongoji cha Bukoto, katika Nakawa Division ya Kampala, mji mkuu wa Uganda. Baadaye walirudi Uganda.

## Marejeo
Jamii:Wanamitindo nchi kwa nchi
Razia Iqbal

**Razia Iqbal** (aliyezaliwa mwaka wa 1962) ni mwandishi wa habari wa Uganda. Hivi karibuni alikuwa akifanya kazi kwa BBC News kama mwandishi maalum, akitoa ripoti kwa vyombo vya habari vya BBC. Kuanzia mwaka wa 2011 hadi 2023, Iqbal pia alionyesha *Newshour* kwenye BBC World Service. Pia ameonyesha *Talking Books* kwenye BBC News Channel. Hapo awali alikuwa mwandishi wa sanaa wa shirika hilo.

## Maisha ya awali
Iqbal alizaliwa katika familia ya Punjabi huko Kampala, Uganda, mwaka wa 1962.

## Elimu
Iqbal alisoma katika Shule ya Upili ya Garrett Green huko Tooting, South London, kisha akajiunga na Chuo Kikuu cha East Anglia, ambapo alihitimu na shahada ya BA katika Masomo ya Kimarekani mwaka wa 1985. Wakati wa kusoma UEA alitumia mwaka mmoja nje ya nchi huko Trinity College, Connecticut.

## Maisha na kazi
Iqbal ni mwandishi wa habari wa zamani wa sanaa kwa BBC News, akionekana mara kwa mara katika matangazo ya habari kutoa ripoti kuhusu hadithi zinazohusiana na sanaa.

Pia ameongoza kipindi cha BBC cha , akiwahodhi watu mashuhuri kutoka katika fani za sanaa, ikiwa ni pamoja na Sting na Jacqueline Wilson.

Mwaka wa 2009, Iqbal aliomba nafasi ya Mhariri wa Sanaa kwa BBC News lakini nafasi hiyo ilipewa Will Gompertz.

Iqbal ameandika habari kuu kwa BBC News. Mojawapo ya kwanza ilikuwa uchunguzi wa udanganyifu wa misaada kufuatia tetemeko la ardhi la Haiti mnamo Januari 2010.

katikati ya mwaka wa 2010, Iqbal aliandaa mabadiliko ya misaada kwenye BBC News Channel, pamoja na kuonyesha *Talking Books* kwenye kituo hicho. Kuanzia mwaka wa 2011 hadi 2023, Iqbal pia alikuwa mwenyeji wa kawaida wa *Newshour* kwenye BBC World Service. Alifanya matangazo yake ya mwisho Jumatano, tarehe 12 Julai 2023.

Katika masika ya 2022, Iqbal alichukua likizo kutoka kwa BBC kuchukua nafasi ya miezi sita kama Profesa wa Ualimu wa Uandishi wa Habari wa Ferris huko Chuo Kikuu cha Princeton, ambapo alifundisha darasa kuhusu uandishi wa habari kwa kuzingatia habari za kimataifa. Alionyesha majadiliano mbalimbali ya YouTube wakati huo kuhusu Uvamizi wa Urusi wa Ukraine.

Aliondoka BBC mnamo Julai 2023, akijiunga tena na Princeton kama Profesa Mgeni na Mhadhiri katika Shule ya Masuala ya Umma na Kimataifa.

## Tuzo na uteuzi
Mnamo Januari 2013, Iqbal aliteuliwa kwa tuzo ya Huduma kwa Vyombo vya Habari katika Tuzo za Waislamu wa Uingereza.

## Maisha binafsi
Iqbal ameachana na mume wake George Arney, mwenyeji wa *The World Today*.

## Wasifu
Jamii:Waandishi wa Uganda
Jamii:Waliozaliwa 1962
Huda Ben Amer

**Huda Ben Amer** (kwa Kiarabu هدى بن عامر) ni mwanasiasa wa zamani wa Libya. Mfuasi wa mtawala wa Libya, Kanali Muammar Gaddafi, alikuwa Katibu wa Bunge Kuu la Watu wa Uangalizi na Udhibiti wa Watu na meya wa Benghazi hadi Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Libya.

Ben Amer alizaliwa Marj karibu na Benghazi na alisoma katika Chuo Kikuu cha Garyounis huko Benghazi. Hata hivyo, kilimpendeza Gaddafi, ambaye alikuwa akitazama utekelezaji huo kwenye runinga. Baadaye alimpa Ben Amer vyeo vya juu vya serikali, ikiwa ni pamoja na kuwa meya wa Benghazi mara mbili na mwanachama mkuu wa Legion Thoria, shirika la kamati za mapinduzi la Gaddafi. Hatimaye akawa mpendwa wa Gaddafi, na mmoja wa wanawake tajiri na wenye nguvu zaidi nchini Libya.

Kukamatwa kwake hakujathibitishwa na hakushtakiwa. Alihudhuria mahojiano na runinga ya Jamahiriya TV iliyodhibitiwa na Wafuasi wa Gaddafi mwaka wa 2019. Mwaka wa 2022, alitoa mahojiano mengine kupitia programu ya Clubhouse ambapo alimshtaka Waziri Mkuu Abdul Hamid Dbeibeh na familia yake kwa ufisadi.

## Wasifu
Jamii:Wanasiasa wa Libya
Clara Bohitile

**Clara Gasebewe Bohitile** (alizaliwa Windhoek, 19 Novemba 1955 ) ni mfanyabiashara na mwanasiasa wa zamani wa Namibia.

## Maisha ya awali na elimu
Bohitile alisoma Shule ya Kanisa Katoliki katika Old Location, kitongoji cha wakazi weusi wa Windhoek hadi mwisho wa miaka ya 1950. Pia alisoma katika Shule ya Kanisa Katoliki ya Gunichas karibu na Gobabis na katika Shule ya Sekondari ya Katoliki huko Döbra. Bohitile alisoma Home Economics katika elimu ya juu katika Chuo cha Tshiye na Chuo Kikuu cha Vista, vyote viko Afrika Kusini. Baada ya kuhitimu, alifundisha katika Shule ya Sekondari ya Immanuel Shifidi huko Windhoek. Pia alianza kazi ya kilimo na kujihusisha na siasa. Alirudi tena kwenye Bunge la Kitaifa kuanzia 2007 hadi 2010 alipomchukua nafasi ya Ben Amathila, aliyestaafu. Pia ni mwanachama wa Kamati Kuu ya SWAPO.

## Kazi ya biashara
Bohitile pia ni mkulima mashuhuri wa kibiashara na mwanasiasa. Mnamo 2006, alitunukiwa tuzo ya Mkulima Bora wa Mwaka na Shirikisho la Kilimo la Namibia. Bohitile pia alihudumu katika bodi ya Klabu ya Nchi ya Windhoek na Kasino.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Namibia
Maria Yusuf

**Maria Munir Yusuf** ni mwanzilishi na mkurugenzi wa Shirika la Hifadhi na Maendeleo ya Wanawake huko Ethiopia. Pia alianzisha pamoja Shirika la Wanawake Wakili wa Ethiopia.

## Maisha ya awali 
Maria alizaliwa Addis Ababa, Ethiopia na wazazi wa Wahalali. Alianza kushiriki katika kazi za hisani akiwa bado shule ya upili, na aliweza kukusanya fedha za misaada kwa ajili ya njaa ya Wollo kwa kushirikiana na YWCA.

## Kazi
Maria alianza kazi yake kama hakimu katika Mahakama Kuu ya Ethiopia na baada ya kuwa wakili alianzisha pamoja Shirika la Wanawake Wakili wa Ethiopia (EWLA) mwaka 1995 akihudumu kama mwanachama wa bodi pamoja na wanawake wengine wa Ethiopia ikiwa ni pamoja na Meaza Ashenafi na Atsedeweine Tekle.

Mwaka 2003 Maria alianzisha *"Shirika dhidi ya Ukatili wa Kijinsia"* huko Ethiopia ambalo baadaye lilibadilishwa jina kuwa Shirika la Hifadhi na Maendeleo ya Wanawake (AWSAD) mwaka 2009, shirika hili lilikuwa la kwanza kutoa makazi kwa wanawake walio katika hatari nchini humo. Mwaka 2011 alikutana na Michelle Bachelet mkurugenzi wa UN Women ambaye alifanya ziara kwa AWSAD.

## Tuzo na sifa
Maria alitunukiwa tuzo ya AWiB ya Wanawake Bora mwaka 2015.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Nancy Karigithu

**Nancy Karigithu** ni mfanyabiashara wa Kenya na mtumishi wa umma. Yeye ni Katibu Mkuu wa sasa na Idara ya Serikali kwa Usafirishaji na Baharia katika Wizara ya Usafiri, Miundombinu, Makazi, Maendeleo ya Mijini pamoja na Kazi za Umma. Kuanzia 2004 hadi 2005, Karigithu alihudumu kama Mtaalam wa Usafiri wa Umoja wa Afrika.

## Maisha ya awali 
Karigithu alizaliwa Kenya.

## Elimu 
Karigithu ana shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi. Pia alipata shahada ya uzamili ya sheria ya kimataifa ya baharia kutoka Taasisi ya Sheria ya Kimataifa ya Baharia ya IMO, Malta.

## Kazi 
Malta pia amefanya kazi kama Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Baharia ya Kenya, kwa takriban miaka tisa, na kuwa mwenyekiti wa Mamlaka ya Kimataifa ya Baharia kwa muda wa mihula mitatu. Yeye ni mwanachama wa Bodi ya Magavana wa Chuo Kikuu cha Baharia cha Ulimwengu huko Malmo, Sweden.

Karigithu pia amefanya kazi kama Mshauri wa Serikali katika Ofisi ya Mwanasheria Mkuu, pamoja na Afisa Mkuu wa Kisheria katika Mamlaka ya Bandari za Kenya ambapo alikuwa Katibu Msaidizi wa Shirika.

Mwaka 2023, Karigithu alishindwa kwa kiasi kidogo katika kugombea kuwa katibu mkuu wa Shirika la Kimataifa la Baharia, lakini alikuwa na msaada mkubwa kutoka kwa nchi za Afrika.

## Wasifu 
Jamii:Wafanyabiashara wa Kenya
Gita Sahgal

**Gita Sahgal** (alizaliwa 1956 au 1957) ni mwandishi, mwandishi wa habari, mkurugenzi wa filamu, mwanaharakati wa haki za wanawake na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Uingereza, ambaye kazi yake inalenga masuala ya ufeministi, uchukuzi wa kidini na ubaguzi wa rangi.

Amekuwa mwanzilishi mwenza na mwanachama hai wa mashirika ya wanawake. Pia amekuwa mkuu wa Kitengo cha Jinsia cha Amnesty International, na amepinga ukandamizaji wa wanawake hasa na wafuasi wa kidini wa msingi.

Mnamo Februari 2010, alisimamishwa kazi na Amnesty kama mkuu wa Kitengo cha Jinsia baada ya kunukuliwa na gazeti la The Sunday Times akikosoa Amnesty kwa uhusiano wake wa hali ya juu na Moazzam Begg, mkurugenzi wa kikundi cha kampeni cha Cage (zamani Cageprisoners), ambacho kinawakilisha wanaume waliowekwa kizuizini huko Guantanamo chini ya hali za nje ya sheria. Alimtaja kama "mfuasi maarufu zaidi wa Uingereza wa Taliban". 

Amnesty ilijibu kwamba alisimamishwa "kwa kutoleta masuala haya ndani ya shirika". Wakizungumza kwa kumudu kwake walikuwa mwandishi wa riwaya Salman Rushdie, mwandishi wa habari Christopher Hitchens na wengine, ambao walikosoa Amnesty kwa ushirikiano huo. Begg alipinga madai yake ya uhusiano wake wa jihadi na akasema kwamba hakumudu mtu yeyote kuwa gaidi ambaye hakuwa amehukumiwa kwa ugaidi.

Sahgal aliondoka Amnesty International tarehe 9 Aprili 2010.

## Maisha na Elimu 
Gita Sahgal alizaliwa nchini India, binti ya mwandishi wa riwaya Nayantara Sahgal. Alilelewa kama Mhindu, na anasema sasa ni mtu asiyeamini Mungu. Yeye ni mjukuu wa kike wa Waziri Mkuu wa zamani wa India Jawaharlal Nehru, na mjukuu wa dada yake Vijayalakshmi Pandit. Alisoma kwanza nchini India, alihamia Uingereza mnamo 1972, ambapo alihudhuria na kuhitimu kutoka Shule ya Mafunzo ya Mashariki na Afrika huko London. Alirudi India mnamo 1977, na akaanza kufanya kazi katika harakati za haki za raia. Alihamia tena Uingereza mnamo 1983. Mnamo 1979 alianzisha pamoja na wengine Southall Black Sisters, shirika lisilo la faida lililoko Southall, London Magharibi.

Mnamo 1989 alianzisha pamoja na wengine na kushiriki katika Wanawake Dhidi ya Uchukuzi wa Kidini. Limekosoa Uingereza kwa kulinda Ukristo pekee na sheria zake za kukashifu. Anaamini kuwa kutengwa huku kwa ulinzi wa dini za wahamiaji kunachangia ukuaji wa madhehebu na wahamiaji kugeukia uchukuzi wa kidini. Akizungumzia matumizi ya ubakaji katika migogoro ya kikabila, Sahgal alisema mnamo 2004 kwamba mashambulizi hayo kwa kawaida sio njia ya kuchukua wanawake kama "nyara za vita" au kukidhi mahitaji ya ngono. Alisema ubakaji unatumika kwa makusudi kama njia ya kuvuruga jamii iliyoshindwa na kuongeza eneo la kikundi cha kikabila kinachoshinda kupitia kumudu mimba wanawake walioshindwa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Wanaharakati wa Uingereza
Diana Cage

**Diana Cage** (alizaliwa 16 Julai 1979) ni mwandishi wa kifeministi wa Marekani, mhariri, mhakiki wa kitamaduni na mtu wa redio. Kazi yake inachunguza ngono, ufeministi, na utamaduni wa LGBT. Cage alianza kuandika kuhusu ngono na utamaduni alipokuwa akifanya kazi ya mazoezi chini ya mhariri Lisa Palac katika jarida la Future Sex lililoko San Francisco. Mnamo 2000, kazi yake ya uhariri na uandishi wa kina juu ya ngono na ujinsia ziliungana alipokuwa ameajiriwa kama mhariri katika jarida maarufu la wasagaji On Our Backs. Wakati wa uongozi wake huko, Cage aliendesha jarida hilo kulingana na imani zake za kimapinduzi kuhusu ngono na utambulisho wa kijinsia, akipanua maono ya jarida kuhusu kile kilichofafanua ngono ya wasagaji. Mchapishaji wa zamani wa On Our Backs na Girlfriends (jarida), Heather Findlay, alimsifu Cage kwa "ukosefu wake wa kujidhibiti" kama mhariri, akisema, "[Cage] hana wasiwasi juu ya aina zote za maonyesho ya ngono ya wasagaji. Kwa kweli hana maamuzi ya awali kuhusu ujinsia mbadala." Cage vile vile amesifiwa kama "mwanzilishi asiye na majuto" katika mageuzi ya utamaduni wa wasagaji unaounga mkono ngono.

Cage alijiuzulu kama mhariri mnamo 2005, baada ya kuhariri antholojia kadhaa za On Our Backs. The Publishing Triangle ilitaja On Our Backs Guide to Lesbian Sex ya Cage moja ya Vitabu Vinavyojulikana Zaidi vya 2004.

Kuanzia 2006 hadi 2009 Cage alikuwa mwenyeji wa The Diana Cage Show kwenye SiriusXM. Kipindi hicho kilisherehekewa kwa monologues za Cage za kushangaza, maoni ya kina juu ya matukio ya sasa, na ushauri usio na hofu juu ya upendo na ngono.
## Machapisho 
Mnamo 2004 Cage alichapisha kitabu kilichoteuliwa kwa tuzo ya IPPY, Box Lunch: A Layperson's Guide to Cunnilingus. Vitabu vilivyofuata ni pamoja na Threeways: Fulfill Your Ultimate Fantasy, na Girl Meets Girl: A Dating Survival Guide, pamoja na On Our Backs Guide to Lesbian Sex, na On Our Backs: The Best Erotic Fiction. Maandishi yake yamejumuishwa katika antholojia, majarida na magazeti. Alikuwa mwandishi wa safu za mara kwa mara kwa magazeti kadhaa ikiwa ni pamoja na Girlfriends, Kitchen Sink, Shewired, Frontiers, Good Vibes, Ourchart, na Velvetpark. Mnamo 2008 Cage alitajwa kuwa mmoja wa Wanawake 100 Tunawapenda wa jarida la GO..

Mnamo 2012 Cage aliandika Mind-Blowing Sex: A Woman's Guide, kitabu cha mwongozo wa kina kinachojadili jukumu ambalo ukombozi wa ngono unalocheza katika uwezo wa mwanamke kufurahia ngono. Kuanzia na muhtasari mfupi wa kihistoria, kitabu kinajadili historia ya ukandamizaji wa ngono wa kike na ukombozi.
Kitabu cha hivi karibuni cha Cage ni Lesbian Sex Bible: The New Guide to Sexual Love for Same Sex Couples kilichoteuliwa kwa Tuzo ya Lambda. Cage anafundisha katika Taasisi ya Pratt. Pia amefundisha katika Hunter College, Brooklyn College, na Chuo Kikuu cha Sanaa.

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Ritah Asiimwe

**Ritah Asiimwe** PLY (alizaliwa 10 Julai 1986) ni mchezaji wa para-badminton wa Uganda ambaye ni nambari moja katika nchi yake katika kategoria ya wanawake SU5. Yeye ni mchezaji wa para badminton wa nambari 2 barani Afrika na mwaka wa 2020 akawa mchezaji wa kwanza wa para badminton wa Uganda kushiriki katika Michezo ya Paralympics ya Majira ya Joto. 

 yeye ni nambari 7 duniani katika michuano ya wanawake ya para-badminton ya wanawake (kategoria ya SL3-SU5) na nambari 19 duniani katika michuano ya para-badminton ya wanawake (kategoria ya SU5) kulingana na Badminton World Federation.

## Maisha ya awali na elimu 
Asiimwe ana shahada ya kwanza katika Development studies kutoka Chuo Kikuu cha Mbarara.

Akiwa mwenye faida ya Badminton World Federation kwa ushirikiano na mpango wa World Academy of Sport (WAoS), alihitimu katika programu ya Shahada ya Uzamili ya International Sports Management kutoka Chuo Kikuu cha London mwaka wa 2023.

## Michezo 
Mnamo Januari 2005, Asiimwe alipoteza mkono wake wa kulia baada ya shambulio na sasa anatumia mkono wake wa kushoto. Baada ya kutembelea Uganda Para Badminton International mwaka wa 2018, alianza kushiriki katika mchezo huo. 

Asiimwe ameshiriki katika matoleo ya 2021, 2022 na 2023 ya African Para-Badminton Championships. Alishinda michuano ya wanawake ya SU5 na kushirikiana na Elizabeth Mwesigwa kushinda michuano ya wanawake ya SL3-SU5 mwaka wa 2022, na kushirikiana tena na Mwesigwa mwaka wa 2023 kumaliza kwa nafasi ya tatu katika michuano ya wanawake ya SL3-SU5.

## Mafanikio 
### Mashindano ya Afrika 
*Michuano ya wanawake*

*Michuano ya wanawake ya mara mbili*

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wachezaji wa Uganda
Mufti

**Mufti** ni mwanazuoni wa Kiislamu mwenye mamlaka ya kutoa maoni ya kisheria (*fatwa*) kuhusu masuala mbalimbali ya maisha kwa mujibu wa sheria za Kiislamu (*Sharia*). Cheo cha Mufti ni cha juu miongoni mwa viongozi wa kidini katika Uislamu, na mtu hawezi kuwa Mufti bila kuwa na elimu ya juu ya dini, hasa katika Fiqh (sheria za Kiislamu), Qur’an, Hadith, na misingi ya kutoa fatwa (Usul al-Fiqh).

Asili ya neno "Mufti" ni Kiarabu "*مفتي*" ambalo linatokana na kitenzi "*أفتى*" (*afta*) kinachomaanisha "*kutoa maoni ya kisheria*." Fatwa inayotolewa na Mufti huwa ni jibu la kitaalamu kuhusu swali au tatizo linalohitaji mwongozo wa kidini.

## Mufti anapatikanaje? 
Mufti huteuliwa au kuthibitishwa na taasisi rasmi za Kiislamu au mamlaka za serikali kulingana na utaratibu wa nchi au jumuiya ya Kiislamu. Kwa mfano:

* Nchi nyingi zenye Waislamu wengi huwa na ofisi ya Mufti Mkuu. Kwa mfano, Tanzania ina Mufti Mkuu anayetambuliwa na Baraza Kuu la Waislamu Tanzania (BAKWATA).
* Katika baadhi ya nchi kama Saudi Arabia au Misri, Mufti Mkuu huteuliwa na Mfalme au Rais kupitia Baraza la Wanazuoni.

## Sifa za Kuwa Mufti: 
# Awe amehitimu elimu ya juu ya dini kutoka taasisi za Kiislamu kama Al-Azhar, Madina, au vyuo vingine mashuhuri.
# Awe na uzoefu wa kutoa fatwa, kufundisha, na kutatua migogoro kwa njia ya Kiislamu.
# Awe na tabia nzuri, hekima, na uelewa wa jamii.

## Majukumu ya Mufti 
# **Kutoa Fatwa:** Kazi kuu ya Mufti ni kutoa fatwa kwa masuala ya ibada, ndoa, mirathi, biashara, siasa, na masuala ya kijamii au ya kisasa kama tiba, teknolojia, nk. Fatwa hizi husaidia Waislamu kuelewa namna ya kuendesha maisha kwa mujibu wa Uislamu.
# **Kusimamia** **utekelezaji wa Sharia:** Mufti husaidia kuhakikisha kuwa shughuli za kidini zinaendeshwa kwa mujibu wa Sharia, na anaweza kutoa miongozo rasmi kuhusu masuala yenye utata.
# **Kushiriki Midahalo ya** **kisheria na kijamii:** Mara nyingi Mufti hushirikiana na wanazuoni wengine, serikali, au jamii katika kushughulikia masuala ya dini na jamii.
# **Kuwasimamia** **mashehe na maimamu:** Katika baadhi ya maeneo, Mufti ana mamlaka ya kusimamia au kutoa idhini kwa mashehe kufanya kazi zao, na anaweza kuwaita kwa mafunzo au maelekezo.

### Tofauti kati ya Sheikh na Mufti 
* *Kila Mufti ni Sheikh, lakini si kila Sheikh ni Mufti.* Sheikh ni mwanachuoni wa dini kwa ujumla, lakini Mufti ni mtaalamu wa juu wa sheria za Kiislamu na mwenye mamlaka ya kutoa fatwa rasmi.
* Sheikh anaweza kutoa mawaidha, kuongoza sala, au kufundisha, wakati Mufti ana jukumu la kutoa mwongozo wa kisheria na kuelekeza masuala ya kitaifa au ya kijamii kwa mujibu wa Uislamu.

Mufti ana nafasi muhimu sana katika jamii ya Kiislamu kwa sababu hutoa mwanga na mwelekeo wa kisheria na kidini kwa waumini. Maoni yake yanaheshimiwa sana, na mara nyingi huchukuliwa kama mwongozo rasmi wa kidini. Cheo hiki si cha kisiasa bali ni cha kiroho na kitaaluma, na kinahitaji mtu mwenye hekima, elimu, na heshima kubwa.

## Marejeo 
* BAKWATA  - Mufti Mkuu wa Tanzania
* Dar al-Ifta al-Misriyyah (Ofisi ya Mufti Mkuu wa Misri) – Chanzo maarufu cha fatwa duniani.

Jamii:Uislamu
Jamii:Wiki Loves Ramadan 2025
Bahija Jallal

**Bahija Jallal** (alizaliwa Mei 8, 1961) ni mkurugenzi mtendaji na mwenyekiti wa bodi ya Immunocore. Amekuwa pia rais wa MedImmune na AstraZeneca. Yeye ni mjumbe wa baraza la Government–University–Industry Research Roundtable la National Academies of Sciences, Engineering and Medicine.

## Maisha ya awali na elimu 
Jallal alikulia Moroko. Alikuwa mmoja wa watoto sita, na mama yake aliwaalea peke yake baada ya baba yake kufa akiwa na umri mdogo. Alipendezwa na sayansi, na kwanza alipata shahada ya uzamili katika fiziolojia katika Université de Paris VI. Alikuwa mtafiti baada ya udaktari katika biolojia ya molekuli na onkolojia katika Max Planck Institute for Biochemistry. Wakati kampuni zingine za tiba za seli zilikuwa zikibuni T-cell receptors kwenye T cells ex vivo, Immunocore iligundua mkakati wa kutumia TCRs kwa ajili ya biologics zinazoweza kuyeyuka.

## Tuzo na heshima 
* 2017 Healthcare Businesswomen's Association Mwanamke wa Mwaka
* 2017 Rais wa Chama cha Wanawake katika Sayansi

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:wanawake wa Moroko
Anta Babacar Ngom

**Anta Babacar Ngom Diack** (alizaliwa Malika, Senegal, 1986  au 1984 )  ni mfanyabiashara na mwanasiasa wa Senegal. Yeye ni mkurugenzi mkuu wa kundi la Sedima.

## Maisha na kazi 
### Maisha ya awali 
Anta Babacar Ngom ni binti Babacar Ngom, ambaye ni mwanzilishi na rais wa SEDIMA. Alikulia katika shamba la familia huko Malika. kampuni ya ufugaji wa kuku.

### Kazi ya kisiasa 
Anta Babacar Ngom Diack alianzisha chama chake cha kisiasa, Alternative for New Citizens (ARC), mnamo Agosti 2023. Alitangaza uanachama wake katika uchaguzi wa rais wa 2024 uliopangwa kufanyika Februari 2024 na ambao raundi ya kwanza ilifanyika tarehe 24 Machi 2024. Alipinga kuahirishwa kwa uchaguzi huo na alikamatwa kwa muda mfupi.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Senegal
Chantal Djotodia

**Chantal Vinadou Tohouégnon Djotodia** (alizaliwa 27 Agosti 1981) ni muuguzi wa asili ya Benin ambaye alikuwa Mwanamke wa Kwanza wa Jamhuri ya Afrika ya Kati kati ya 2013 na 2014.

## Maisha ya awali na elimu 
Chantal alizaliwa Vinadou Tohouégnon mnamo 27 Agosti 1981 huko Toffo, Benin. Jina la baba yake ni Jean Tohouégno na jina la mama yake ni Douhoun Houngnonsi. Miaka michache baada ya kuzaliwa kwake, wazazi wake walitalakiana, na alilelewa na bibi yake. Alimaliza elimu ya msingi na sekondari. Baadaye, alifanya mafunzo kama msaidizi wa afya na kupata diploma yake mwaka wa 2007.

## Kazi 
Baada ya kupata diploma, Chantal alifanya kazi kama muuguzi katika kliniki ya kibinafsi inayosimamiwa na shirika lisilo la kiserikali linalojulikana kama Barka. Mwaka wa 2008, alikutana na Michel Djotodia na kuvutiwa na hadhi yake kama mkimbizi wa kisiasa, ujuzi wake wa kumvutia, na uwezo wake wa kuongea lugha nyingi. Muda mfupi baadaye, alimpenda Djotodia.

## Baada ya kuwa Mke wa Kwanza 
Kwa kutarajia kuanguka kwa serikali ya Seleka, Chantal alirudi Benin wiki tatu kabla ya mume wake kufika mnamo 11 Januari 2014 na kununua nyumba kwa ajili ya wanandoa hao.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu wa Benin
Clotilde Mutita Kalunga

**Clotilde Mutita Kalunga Sebente Mwepu** (alizaliwa Lubumbashi, Mkoa wa Katanga Juu, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 23 Septemba 1971) ni mwanasiasa na mwalimu wa Kongo, anayehudumu kama mbunge wa Bunge la Kitaifa (kwa kipindi cha 2023–2028) akiwakilisha eneo bunge la Lubumbashi-Ville. 

## Wasifu 
Clotilde alikulia Kipushi, Lubumbashi, na Kafubu. Alimaliza elimu yake ya sekondari katika Shule ya Upili ya Kwesu-kafubu, na kupata cheti cha biolojia-kemia. Alianza masomo ya matibabu lakini baadaye alisitisha ili kujikita katika majukumu ya familia. Baadaye alisoma elimu ya amani, usimamizi wa migogoro, na uongozi katika Taasisi ya Chuo Kikuu cha Maria-Malkia huko Lubumbashi, na kupata shahada ya kwanza ya elimu ya amani na usimamizi wa migogoro. Kwa ujuzi wake, anafundisha uongozi na maadili katika vyuo vikuu mbalimbali. Alihudumu kama Dekani wa Kitivo cha Sayansi ya Elimu katika Taasisi ya Chuo Kikuu cha Maria-Malkia na pia alikuwa katibu wa utawala wa Shule ya Uchumi wa Siasa ya Don Bosco (EcoPo).

Alichaguliwa huko Roma mwaka wa 2009 kama rais wa shirikisho la wanafunzi wa zamani wa Daughters of Mary Help of Christians Salesians of Don Bosco kwa Afrika na Madagaska, na kuchaguliwa tena mwaka wa 2015.

## Kazi ya Kisiasa
Clotilde Mutita alihudumu kama meya msaidizi wa Lubumbashi. Mwaka wa 2015, alijiuzulu kutoka nafasi yake ili kuelezea uaminifu wake kwa chama chake, Chama cha Wademokrasia Wafederalisti wa Kitaifa (Unadef), moja ya washiriki wa barua wazi waliyoitaka Rais Joseph Kabila kufanya uchaguzi kwa wakati.

Yeye ni msaidizi wa koo wa mazoezi ya kiitikadi na uhamasishaji wa chama cha Together for the Republic katika mkoa wa Haut-Katanga, chini ya uongozi wa mfanyabiashara na mwanasiasa Moise Katumbi Chapwe.

Alichaguliwa kama mbunge wa kitaifa na wa mkoa kwa eneo bunge la Lubumbashi-Ville katika uchaguzi wa bunge wa Desemba 20, 2023.

## Ukatili wa Polisi 
Mnamo Desemba 31, 2017, kamati ya uratibu ya walalahoi iliitisha maandamano katika parokia mbalimbali za DRC. Kwa bahati mbaya, polisi na FARDC walitumwa nje ya makanisa ili kuzuia maandamano haya. Kukamatwa kiholela na matumizi mabaya yalitokea katika Kanisa Kuu la Saints-Pierre-et-Paul huko Lubumbashi na basilika huko Kenya ambapo gesi ya machozi ilitumika ndani ya kanisa.

Vijana wa Kikatoliki ishirini walikamatwa na kufungwa katika seli ya polisi. Clotilde Mutita, meya wa heshima wa Lubumbashi, ambaye alikuwa akiwaangalia waandamanaji nje ya Kanisa Kuu la Saints-Pierre-et-Paul, alitendewa vibaya na kupelekwa kwenye Polyclinic ya Don Bosco kwa sababu ya majeraha aliyopata. Alikuwa amepoteza fahamu baada ya kupigwa mara kadhaa kwenye mguu wake na afisa wa polisi na kuachwa kama mtu aliyeuawa kwenye ngazi za kanisa.

## Marejeo 
Jamii:Wabunge wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Grace Kigeni

**Grace Kigeni Ateenyi Sengendo** (alizaliwa mwaka 1988) ni mchezaji wa sataranji kutoka Uganda. Ana cheo cha Woman FIDE Master. Alikuwa Bingwa wa Sataranji wa Wanawake wa Uganda mwaka 2013. Cheo chake kitaifa nchini Uganda ni 187 (kwa wachezaji wote) na barani Afrika (kwa wachezaji wote) ni 6962.

Kigeni alikuwa Mwuganda pekee aliyemshinda mchezaji wa sataranji wa Kiingereza Nigel Short alipozuru Uganda kushiriki katika kampeni ya uchaguzi wa urais wa FIDE ya Anatoly Karpov mwaka 2010. Short alicheza michezo 25 wakati wa ziara hiyo. Alishinda michezo 23, akapoteza moja na kushindwa moja.

## Kazi ya sataranji 
Mwaka 2010, Kigeni alikuwa mwanachama wa Mulago kings. Kigeni alimshinda Nigel Short huko Uganda alipokuja kushiriki katika kampeni ya uchaguzi wa urais wa FIDE ya Anatoly Karpov barani Afrika mwaka 2010.

Mwaka 2012, Kigeni alikuwa miongoni mwa timu ya wanawake iliyowakilisha Uganda katika Olimpiki ya 40 ya Sataranji ya Dunia huko Istanbul, Uturuki. Timu hiyo pia ilikuwa na Ivy Amoko, Goretti Angolikin na Phiona Mutesi.

Mwaka 2013, Kigeni alishinda Mashindano ya Kitaifa ya Wanawake wa Uganda na alishindwa na Ivy Amoko kuwa bingwa wa kitaifa mwaka 2014.

Mwaka 2014, Kigeni alishindwa na Ivy Amoko ambaye alipata alama 11 kati ya 12 huku Kigeni akipata alama 10 na ushindi huu ulimfanya Amoko kuwa kiongozi wa timu ya wanawake watano wa Uganda waliowakilisha Uganda katika Olimpiki ya 40 ya Sataranji ya Dunia iliyofanyika Tromso, Norway. Timu ya Uganda ilikuwa na; Ivy Amoko, Grace Kigeni, Christine Namaganda, Goretti Angolikin, na Phiona Mutesi.

Mwaka 2015, Kigeni alishiriki katika Mashindano ya Zone 4.2 ya Afrika yaliyofanyika City Oil huko Kamwokya ambapo akawa Woman FIDE Master (WFM) baada ya kumaliza wa pili. Pia alishiriki katika Mashindano ya Wazi ya Sataranji ya Kawuma ambapo alipata nafasi ya tatu kwa alama 5.

Mwaka 2016, Kigeni alikuwa sehemu ya timu ya wanawake iliyowakilisha Uganda katika Olimpiki ya 42 ya Sataranji huko Baku, Azerbaijan. Alikuwa mwandishi wa safu ya sataranji katika gazeti la New Vision na safu yake iliitwa "Jifunze Sataranji na Grace Kigeni". Aliongoza timu ya wanawake ya Uganda iliyoshiriki katika Mashindano ya Kibinafsi ya Afrika ya 2016 yaliyofanyika Kampala, Uganda.

Mwaka 2017, Kigeni alishiriki katika Mashindano ya Wazi ya Sataranji ya Uganda yaliyofanyika Forest Cottages huko Bukoto. Washiriki walitoka Burundi, Eritrea, Kenya, Namibia, Sudan Kusini na Zambia.

Mwaka 2018, Kigeni alikuwa mwanachama wa timu ya Tokyo Bilingual Chess Club (TBCC) Team D iliyoshiriki katika Mashindano ya Klabu ya Japan ya 2018 yaliyofanyika kati ya tarehe 23 na 24 Septemba 2018 na yaliyoandaliwa na Japan Chess Association (JCA).

## Maisha ya kibinafsi 
Kigeni aliolewa na Kenneth Paul Sengendo. Harusi yao ilifanyika tarehe 6 Januari 2018 katika Kanisa la St. Francis, Makerere na karamu yao ilifanyika kwenye mgahawa wa Arirang.

## Tuzo na kutambuliwa 
* Mchezaji Bora wa Sataranji wa Kike wa Nile Special USPA wa 2015 na 2016.
* Bingwa wa Sataranji wa Wanawake wa Uganda wa 2013.

## Tazama pia 
* Phiona Mutesi
* Arthur Ssegwanyi
* Goretti Angolikin

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Wanamichezo wa Uganda