open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flaviano wa Kostantinopoli

**Flaviano wa Konstantinopoli** (kwa Kigiriki Φλαβιανος, *Phlabianos*; kwa Kilatini Flavianus; alifariki Hypaepa, Lydia, leo Uturuki, 11 Agosti 449), alikuwa Patriarki wa Konstantinopoli tangu 446 hadi 449. 

Anaheshimiwa tangu kale na Wakatoliki na Waorthodoksi  kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Februari, 17 Februari na pia 24 Novemba.

## Maisha 
Flaviano alikuwa mlinzi wa vyombo vitakatifu vya Kanisa la Konstantinopoli. Kutokana na sifa yake ya utakatifu alichaguliwa kuwa askofu mkuu wa jiji hilo.

Alipowekwa wakfu na kutawazwa, kaisari Theodosius II alikuwa Kalsedonia. Towashi wake Khrisafyo alijaribu kumdai Flaviano zawadi ya dhahabu kwa ajili ya kaisari, lakini alipokataliwa alifanya njama dhidi yake kwa kumuunga mkono Eutike, mpinzani wa Flaviano.

Flaviano aliongoza mtaguso wa maaskofu 40 huko Konstantinopoli tarehe 8 Novemba 448 ili kumaliza mgogoro kati ya askofu mkuu wa Sardi na maaskofu wawili wa kanda yake. Hapo askofu Eusebius wa Dorylaeum alileta shtaka dhidi ya Eutike. Flaviano alitaka apewa muda wa kuonywa, lakini sinodi ilimuondoa Eutike.

Kwa kuwa huyo alilalamika na kupata kuungwa mkono na Dioskoro I wa Aleksandria, kaisari aliitisha mtaguso mwingine huko Efeso. Huko tarehe 8 Agosti 449, Eutike na Dioskoro walimshambulia vikali Flaviano ambaye siku tatu baadaye alifariki dunia kutokana na mapigo aliyoyapata. 

## Matokeo
Papa Leo I, ambaye wajumbe wake walipuuziwa katika huo mtaguso, alilalamika kwa kuuita "sinodi ya wizi" akafuta maamuzi uliyoyatoa.

Baada ya Theodosius II kufa mwaka 450, dada yake Pulkeria alirudi madarakani, akioana na afisa Marchano, ambaye akawa kaisari. Hao wawili walirudisha masalia ya Flaviano Konstantinopoli kwa namna ya "maandamano ya ushindi ... si mazishi". 

Mtaguso wa Kalsedonia (451) alilaani mafundisho ya Eutike, alithibitisha "Hati kwa Flaviano" ya Papa Leo (barua 28 na kumtangaza Flaviano kuwa mfiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* Evagrius Scholasticus. ii. 2. etc.
* Facund, Pro Trib. Capit. viii. 5; xii. 5.
* Papa Leo I Epp. 23, 26, 27, 28, 44.
* Liberatus wa Karthago Breviar. xi. xii.
* Nicephorus Callistus Xanthopoulos, Constant. xiv. 47.
* Sozomen H. E. ix. 1.
* Teofane muungamadini, *Chronology* pp.&nbsp;84–88.

## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* 
*St Flavian of Constantinople Orthodox Synaxarion (February 18)
Katerina wa Aleksandria

(National Art Museum of Azerbaijan).]]
 wa Artemisia Gentileschi.]]
 wa Carlo Crivelli.]]
 ya Mt. Katerina wa Aleksandria, na vituko vya kifodini chake.]]
**Katerina wa Aleksandria** (kwa Kigiriki: **Αἰκατερίνα ἡ Μεγαλομάρτυς**; 282-305 hivi) alikuwa bikira Mkristo wa Aleksandria, Misri, ambaye aliuawa kwa amri ya kaisari Maxentius mwanzoni mwa karne ya 4. 

Kadiri ya mapokeo, alikuwa wa ukoo maarufu tena msomi. 

Mwanamke aliyejaliwa akili kali, hekima na juhudi, kisha kuongokea Ukristo akiwa na umri wa miaka 14, aliongoza watu mia kadhaa kumfuata katika dini hiyo. 

Tangu alipofia dini anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Novemba au 25 Novemba. 

Masalia yake yanaheshimiwa sana kwenye monasteri juu ya mlima Sinai. 

## Picha

Image:Bergognone_007.jpg|Mchoro wa Ambrogio Bergognone. 
File:Katharinaundmagdalena.jpg|Mchoro wa Konrad Witz.
File:VirgenMosca.jpg|Katerina akisoma tena, 1520 hivi.
File:Virgo inter Virgines IMG 1383.JPG|Mchoro wa Master of the Legend of Saint Lucy, karne ya 15.
File:Lotto, pala di santo spirito 01.jpg|Mchoro wa Lorenzo Lotto.
File:Dlieja Sacun Santa Catarina d'Alessandria.JPG|Mchoro wa ukutani wa karne ya 15 huko Urtijëi, Italia.
File:Memling Mystic Marriage of St Catherine.jpg|Mchoro wa Hans Memling. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 90

## Marejeo ya lugha nyingine
*Allen, Prudence, *The concept of woman: the Aristotelian revolution, 750 BC-AD 1250*, 1997 (2nd edn.), Wm. B. Eerdmans Publishing, ISBN 978-0-8028-4270-1
* Walsh, Christine. *The Cult of St Katherine of Alexandria in Early Medieval Europe*, (Ashgate 2007)

## Viungo vya nje
*Passio sanctae Katharinae — 11th century (between 1033–1048); at Latin Wikisource
*Details of Saint Catherine's life  — Saint Catherine Orthodox Church; includes a gallery of icons of the saint
*St Catherine's church in Muhu island (Estonia) 
*Representations of Saint Catherine 
*St. Catherine of Alexandria at the Christian Iconography web site
*"The Life of St. Catherine, Virgin and Martyr" from the Caxton translation of the *Golden Legend*
*Colonnade Statue St Peter's Square
*https://dacb.org/stories/egypt/catherine-alexandria/
Aftonbladet

wa kwanza wa Aftonbladet, 1830.]]
, mwanzilishi wa gazeti.]]
**Aftonbladet** (kwa Kiswidi: *"gazeti la jioni"*) ni gazeti la siku nyingi nchini Uswidi. Lilianzishwa mwaka 1830. Kwa sasa linamilikiwa na Schibsted, kampuni ya Norway (91%).

## Waandishi wa habari 
*Amelia Adamo
*Carl Jonas Love Almqvist
*Anna Lisa Andersson
*Lasse Anrell
*Robert Aschberg
*Simon Bank
*Per Bjurman
*Olof Brundin
*Oisín Cantwell
*Maria Cederschiöld
*Nima Daryamadj
*Torsten Ehrenmark
*Gunnar Fredriksson
*Sigurd Glans
*Jan Guillou
*Johan Hakelius
*Urban Hamid
*Carl Hamilton
*Wendela Hebbe
*Peter Kadhammar
*Katrine Kielos
*Nuri Kino
*Helle Klein
*Robert Laul
*Anders Lindeberg
*Åsa Linderborg
*Herman Lindqvist
*Willy Maria Lundberg
*Viveca Lärn
*Karin Magnusson
*Liza Marklund
*Sven Melander
*Lena Mellin
*Erik Niva
*Daniel Nyhlén
*Bengt Olvång
*Henrik Bernhard Palmær
*Jens Peterson
*Magnus Ringman
*Lena K Samuelsson
*Ronnie Sandahl
*Lars Sandlin
*Alex Schulman
*Göran Skytte
*Yrsa Stenius
*Oscar Patric Sturzen-Becker
*Helena Stålnert
*Lars Svedgård
*Olle Svenning
*Kerstin Thorvall
*Maria Trägårdh
*Fredrik Virtanen
*Axel Wallengren
*Jennifer Wegerup
*Arne Weise
*Monica Zak
*Anna von Zweigbergk

## Mhariri 
* 1830–1851 – Lars Johan Hierta
* 1852–1855 – Carl Bergstedt
* 1856–1857 – Per Erik Svedbom
* 1857–1874 – August Sohlman
* 1869–1870 – Wilhelm Dufva
* 1874–1874 – Carl-Erik Ekgren
* 1874–1876 – Adolf Hedin
* 1876–1879 – Peter August Gödecke
* 1879–1884 – Johan Spilhammar
* 1884–1887 – Gustaf Retzius
* 1887–1890 – Ernst Beckman
* 1890–1921 – Harald Sohlman
* 1921–1923 – Verner Söderberg
* 1923–1924 – Elof Lindström
* 1924–1932 – Teodor Telander
* 1933–1956 – Per-Gustaf Peterson
* 1952–1956 – Sigvard Malmberg
* 1956–1961 – Allan Fagerström
* 1961–1962 – Sven Sörmark
* 1961–1965 – Kurt Samuelsson 
* 1966–1969 – Sven Sörmark
* 1966–1980 – Gunnar Fredriksson
* 1969–1970 – Gunnar Arvidson
* 1971–1981 – Gösta Sandberg
* 1980–1982 – Carl Johan Åberg
* 1981–1985 – Gary Engman
* 1982–1987 – Yrsa Stenius 
* 1985–1987 – Rolf Alsing
* 1987–1997 – Thorbjörn Larsson
* 1987–2001 – Rolf Alsing 
* 1997–2007 – Anders Gerdin
* 2000–2009 – Kalle Jungkvist 
* 2001–2010 – Helle Klein 
* 2008–2015 – Jan Helin
* 2010– – Karin Pettersson 
* 2016–  – Sofia Olsson Olsén

Jamii:Uswidi
Vijili wa Salzburg

la Salzburg.]]
**Vijili wa Salzburg** (kwa Kilatini **Vergilius, Virgilius**, kwa Kieire **Feirgil, Fearghal**, 700 hivi - 27 Novemba 784) alikuwa mmonaki mwenye elimu kubwa na mwanaastronomia kutoka Eire. 

Mnamo mwaka 743 alihamia Ufaransa, ambapo alipokewa vizuri na mfalme Pipino Mfupi.

Kwa msaada wake, baada ya kuishi miaka miwili huko Cressy, karibu na Compiègne, alikwenda Bavaria, kwa mwaliko wa mtemi Odiloni wa Bavaria, aliyemfanya askofu wa Salzburg (leo nchini Austria) mwaka 748. 

Huko alijenga kanisa kuu kwa heshima ya mtangulizi wake Rupati, akajitahidi sana kueneza Ukristo kati ya wananchi wa Karinthia . 

Alitangazwa mtakatifu na papa Gregori IX mwaka 1233.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake .

## Mafundisho yake kuhusu umbo la Dunia
Vijili alifundisha Dunia kuwa na umbo la tufe na uwezekano wa kuwepo kwa watu upande wa pili wa Dunia.

Kwa sababu hiyo alishtakiwa mbele ya Papa wa Roma kuwa fundisho lake halikulingana na maandiko matakatifu. 

Hata hivyo aliweza kujitetea kwa kudokeza kuwa kama upande wa pili wa Dunia kuna watu, wao pia ni watoto wa Adamu walioathiriwa na dhambi yake na ukombozi wa Yesu kama watu wote upande uliojulikana.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*M. Tangl, *Die Briefe des heiligen Bonifatius und Lullus*, Berlin, 1916
*H. Lõwe, *Ein literarischer Widersacher des bonifatius. Virgil von Salzburg und die Kosmographie des Aethicus Hister*, in «Abhandlungen der geistes- und sozialwissenschaftlichen Klasse, Akademie der Wissenschaften und der Literatur», Mainz, 11, 1951
*M. L. W. Laistner, *Thought and Letters in Western Europe: A.D. 500 to 900*, Ithaca, 1955 ISBN 0-8014-9037-5

## Viungo vya nje
* Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (de)
* Biografie des Erzbistums München (de) 

Jamii:Waliozaliwa 700
Jamii:Waliofariki 784
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Jamii:Watakatifu wa Austria
Jamii:Wanaastronomia wa Ireland
Fred Rogers

**Frederick McFeely** "**Fred**" **Rogers** (20 Machi, 1928 - 27 Februari 2003) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2003
Women Jazz Band

'''''' ilikuwa bendi ya muziki wa dansi kutoka Dar es Salaam, Tanzania. Bendi ilianzishwa na mnamo 1965 ikiwa na wanawake tupu, lakini baadaye ilileta wanaume kwenye upande wa kupiga vyombo.
## Historia yake
thumb|Kijakazi Mbegu kwenye solo gitaa.
thumb| kazini
thumb| kazini
thumb| kazini
Mwaka 1965 kundi jipya la muziki la aina yake lilianzishwa Tanzania. Lilikuwa ni bendi ya akina mama watupu. Akina mama hawa, wengine wakiwa wafanya kazi wa Government Press walijichagua na kuanza kuhudhuria mafunzo ya muziki chini ya yule mwanamuziki mahiri Mzee Mayagilo aliyekuwa kiongozi wa shughuli za muziki katika Jeshi la Polisi. 

Akina mama hawa wakawa chini ya kitengo cha Polisi Jazz Band, wakaanza kufanya mazoezi ya nguvu. Bendi hiyo ya akina mama ilikuwa chini ya TANU Youth League. Wakati wakianza shughuli hii walikuwa hawana ujuzi wowote wa muziki. Kutokana na jitihada waliyofanya taratibu wakaanza kufanya maonyesho yao hasa kwenye hafla za serikali na Chama tawala wakati huo.

Tarehe 31 Mei 1966 Women Jazz band iliingia katika studio za RTD na kurekodi nyimbo sita. Nazo ni:
#Tumsifu Mheshimiwa
#Leo Tunafuraha
#Mwalimu Kasema
#Women Jazz
#Sifa nyingi tuwasifu viongozi
#TANU yajenge nchi.
## Washirika wakuu
Washiriki katika bendi hiyo walikuwa;
#Mary Kilima- Mwimbaji
#Juanita Mwegoha-Mwimbaji
#Siwema Salum- Mwimbaji
#Rukia Hassan- Mwimbaji
#Kijakazi Mbegu- Solo Guitar
#Mwanjaa Ramadhan-Bass Guitar
#Chano Mohammed-Rhythm Guitar
#Tatu Ally-Alto Sax
#Mina Tumaini-Tenor Sax
#Anna Stewart-Alto Sax
#Rukia Mbaraka-Tenor Sax
#Lea Samweli-Bongos
#Josephine James-Drums
#Zainab Mbwana-Maracass
#Tale Mgongo-Timing.
## Mapokezi katika jamii na kuvunjika kwa kundi
Women Jazz ilipata umaarufu kiasi cha kuanza kufanya safari nje ya Tanzania, na kuweza kufanya maonyesho Nairobi na Mombasa, baada ya kutembelea miji kadhaa nchini Tanzania. Wakati wa matayarisho ya kwenda China kundi lilisambaratika. Kikubwa kilichosababisha hili ilikuwa ni wanamuziki kuona hawapati chochote kutokana na mapato yaliyotokana na muziki.
 
## Tazama pia
*Shaw Hassan
*Msondo Ngoma
*Kilwa Jazz
*OSS
*DDC Mlimani Park
## Viungo vya Nje
*http://wanamuzikiwatanzania.blogspot.com/2011/10/women-jazz-band-bendi-ya-akina-mama.html  katika blogu ya Ank Jay Kitime
Jamii:Bendi za muziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa dansi
Roskosmos

200px|thumb|right|Nembo ya Roskosmos
**Roskosmos** (rus. Роскосмос) ni jina la kifupi la shirika la serikali ya Urusi kwa shughuli za kiraia kwenye anga-nje. Jina kamili kwa Kirusi ni Государственная корпорация по космической деятельности (*gosudarstvenaya korporatsiya po kosmocheskoi deyatelnosti* "shirika ya kiserikali ya shughuli za angani").

Shirika hili lilianzishwa tarehe 1 Januari 2016 kwa amri ya rais Putin likachukua nafasi ya mamlaka ya kitangulizi yenye jina lilelile.ROSKOSMOS iliyounganishwa na Shirika la Roketi na anga-nje (Объединенная ракетно-космическая корпорация, United Rocket and Space Corporation)iliyowahi kutengeneza vyombo vya anga.

Roskosmos mpya inahusika na miradi yote ya kiraia (tofauti na miradi ya kijeshi) ya Urusi kwenye anga. Makao makuu yapo Moscow na kituo cha kufunza wanaanga kipo kwenye "Mji wa nyota" (Swjosdny Gorodok). Kituo cha kurusha roketi kinapatikana Baikonur nchini Kazakhstan iliyokuwa kituo cha Umoja wa Kisovyeti.

Kwa ujumla shirika la Roskosmos linachukua nafasi ya taasisi mbalimbali zilizohusika zamani ya ukomunisti katika Umoja wa Kisovyeti kupanga, kutengeneza na kutoa roketi na vyombo vya angani kama vile Sputnik 1, Soyuz na MIR.

### Wanaanga Warusi (zamani za Umoja wa Kisovyeti)

File:Gagarin in Sweden.jpg|Yuri Gagarin, binadamu wa kwanza aliyefika kwenye anga la nje.
File:Leonow, Alexei.png|Mwanaanga Aleksei Leonov, mtu wa kwanza aliyetembea kwenye anga la nje kwa kutoka katika chombo mwaka 1965.
File:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg|Mwaananga Valentina Vladimirovna Tereshkova aliyekuwa mwanamke wa kwanza angani tarehe 16 Juni 1963

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Tovuti ya Roskosmos, kwa Kirusi na Kiingereza 
*RKA home page in English 
*Russian Space Program
*The future of the Russian space program . Infographics from RIA Novosti.

Jamii:Mamlaka za anga-nje
Kimiao cha Huishui ya Kati

**Kihuishui ya Kati** ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kihuishui ya Kati imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihuishui ya Kati iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihuishui ya Kati kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihuishui ya Kati 
*lugha ya Kihuishui ya Kati katika Glottolog
*lugha ya Kihuishui ya Kati kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimiao cha Qiandong ya Mashariki

**Kiqiandong ya Mashariki** ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiqiandong ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 350,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiqiandong ya Mashariki iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiqiandong ya Mashariki kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiqiandong ya Mashariki 
*lugha ya Kiqiandong ya Mashariki katika Glottolog
*lugha ya Kiqiandong ya Mashariki kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimaonan

**Kimaonan** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wamaonan. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimaonan imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kwa vile kuna Wamaonan 107,000, maana wengi hawawezi kuongea Kimaonan, lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimaonan iko katika kundi la Kikam-Sui.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimaonan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimaonan 
*lugha ya Kimaonan katika Glottolog
*lugha ya Kimaonan kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimiao cha Maua Makubwa

**Kimiao ya Maua Makubwa** (pia **Kia-Hmao**) ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kimiao ya Maua Makubwa imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimiao ya Maua Makubwa iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimiao ya Maua Makubwa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimiao ya Maua Makubwa 
*lugha ya Kimiao ya Maua Makubwa katika Glottolog
*lugha ya Kimiao ya Maua Makubwa kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kiguiyang-Kaskazini

**Kiguiyang ya Kaskazini** ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiguiyang ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 84,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiguiyang ya Kaskazini iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiguiyang ya Kaskazini kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiguiyang ya Kaskazini 
*lugha ya Kiguiyang ya Kaskazini katika Glottolog
*lugha ya Kiguiyang ya Kaskazini kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Södermalm

, Södermalm, Stockholm.]]
**Södermalm** ni wilaya ya Stockholm, mji mkuu wa Uswidi. Inaenea katika kisiwa chake.

## Mitaa na viwanja 
Götgatan na Hornsgatan mitaa mikuu ya Södermalm. Mariatorget ni uwanja mkubwa.

## Viungo vya nje
* Tourist guide  (English)

Jamii:Stockholm
Urundi

350px|thumb|Jina la "Urundi" kwenye ramani ya kikoloni (1929)
**Urundi** (kwa tahajia ya Kifaransa pia **Ouroundi**) ni jina la kihistoria kwa nchi ya Burundi. Wajerumani waliita nchi "Urundi" walipoanza kueneza utawala wao juu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 

Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia eneo hili lilivamiwa na jeshi la Ubelgiji kutoka koloni la Kongo ya Kibelgiji na kuwa eneo la kudhaminiwa chini ya Ubelgiji baadaye. Wabelgiji wakaitawala pamoja na Rwanda kwa jina la "Ruanda-Urundi" hadi uhuru kwenye mwaka 1962 na tangu wakati ule nchi inaitwa rasmi "Burundi".

Inaonekana ya kwamba Wajerumani walipoanza kutumia umbo la "Urundi" walifuata kawaida ya lugha ya Kiswahili badala ya jina la wenyewe ambapo silabi kwa mahali ni "Bu-" si "U-" jinsi ilivyo kwa Kiswahili.

Jamii:Historia ya Burundi
Jamii:Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Charles de Foucauld

halisi ya Foucauld mwaka 1907 hivi.]]
 ya Charles de Foucauld, iliyojengwa mwaka 1911, katika mlima Assekrem (mita 2780 juu ya usawa wa bahari).]]
**Charles Eugène de Foucauld** (Strasbourg, 15 Septemba 1858 – Tamanrasset, 1 Desemba 1916) alikuwa mmonaki  na padri Mkatoliki kutoka Ufaransa aliyekwenda kuishi peke yake kati ya Watuareg wa Sahara katika nchi ya Algeria ya leo hadi alipouawa. 

Papa Benedikto XVI alimtangaza mwenye heri tarehe 13 Novemba 2005, Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 15 Mei 2022.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Desemba.

## Maisha
Kabla ya uongofu wake mwishoni mwa Oktoba 1886, Charles alikuwa ofisa wa Jeshi la Ufaransa huko Moroko, alipoanza kuguswa na mambo ya dini.

Mwaka 1890 alijiunga na Watrapisti lakini aliwaacha mwaka 1897 ili kufuata wito mwingine wa pekee zaidi.

Baada ya kuishi peke yake karibu na Waklara wa Nazareti, mwaka 1901 alipata upadirisho akaenda kuishi jangwani.

Aliuawa mwaka 1916 nje ya ngome aliyojenga ili kulinda Watuareg na anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mfiadini. 

Ingawa akiwa hai hakupata wafuasi, mfano na maandishi yake vilichangia uanzishaji wa mashirika na vyama kadhaa duniani kote, kama vile Ndugu Wadogo wa Yesu, Dada Wadogo wa Yesu na Ndugu Wadogo wa Injili. 

## Maandishi
* *Reconnaissance au Maroc, 1883-1884*. 4 vols. Paris: Challamel, 1888.
* ''Dictionnaire Touareg–Français, Dialecte de l'Ahaggar*. 4 vols. Paris: Imprimerie nationale de France, 1951-1952.
* *Poésies Touarègues. Dialecte de l'Ahaggar''. 2 vols. Paris: Leroux, 1925-1930.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Lay Fraternity , Lay Fraternity Page
*Facebook Group, Brother Charles' Facebook page
*Lay Fraternity in Canada, Canadian Lay Fraternity Page
*Association Famille Spirituelle Charles de Foucauld (Spiritual Family of Charles de Foucauld)
*Názáret, a Hungarian website about Charles de Foucauld and his spirituality
*"Charles de Foucauld"  at Jesus Caritas
*"Books by or about Charles de Foucauld"  at Jesus Caritas
*

## Marejeo mengine
*Casajus, Dominique (1997). "Charles de Foucauld et les Touaregs, Rencontre et Malentendu". *Terrain* **28**: 29-42.
*Casajus, Dominique (2009). *Charles de Foucauld: Moine et Savant*. CNRS Éditions. ISBN 9782271066312.
*Chatelard, Antoine (2000). *La Mort de Charles de Foucauld*. Karthala Editions. ISBN 9782845861206.
*Fournier, Josette (2007). *Charles de Foucauld: Amitiés Croisées*. Éditions Cheminements. ISBN 9782844785695.
*Galand, Lionel (1999). *Lettres au Marabout. Messages Touaregs au Père de Foucauld*. Paris, Belin, 1999.
*Wright, Cathy (2005). *Charles de Foucauld - Journey of the Spirit*. Pauline Books and Media. ISBN  9780819815767.

Jamii:Wapelelezi wa Afrika

Jamii:Wakaapweke

Jamii:Watakatifu wa Algeria
Kimiao cha Mashan ya Kusini

**Kimashan ya Kusini** ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kimashan ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimashan ya Kusini iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimashan ya Kusini kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimashan ya Kusini 
*lugha ya Kimashan ya Kusini katika Glottolog
*lugha ya Kimashan ya Kusini kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimiao cha Huishui ya Kusini-Magharibi

**Kihuishui ya Kusini-Magharibi** ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kihuishui ya Kusini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 56,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihuishui ya Kusini-Magharibi iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihuishui ya Kusini-Magharibi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihuishui ya Kusini-Magharibi 
*lugha ya Kihuishui ya Kusini-Magharibi katika Glottolog
*lugha ya Kihuishui ya Kusini-Magharibi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimiao cha Xiangxi ya Magharibi

**Kixiangxi ya Magharibi** ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kixiangxi ya Magharibi imehesabiwa kuwa watu 820,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kixiangxi ya Magharibi iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kixiangxi ya Magharibi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kixiangxi ya Magharibi 
*lugha ya Kixiangxi ya Magharibi katika Glottolog
*lugha ya Kixiangxi ya Magharibi kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimiao cha Kichina

**Kihmong-Shua** (au **Kimiao ya Kichina**) ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina na Vietnam inayozungumzwa na Wamiao. Baadhi ya lugha za Kimiao, Kihmong-Shua imeathiriwa na lugha za Kichina kama Kimandarin zaidi ya zote. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihmong-Shua imehesabiwa kuwa watu 250,000 nchini Uchina na 2000 nchini Vietnam. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihmong-Shua iko katika kundi la Kihmongiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kihmong-Shua kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kihmong-Shua 
*lugha ya Kihmong-Shua katika Glottolog
*lugha ya Kihmong-Shua kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Jamii:Lugha za Vietnam
Klementina Anuarite

**Maria Klementina Anuarite Nengapeta** (Wamba, 29 Desemba 1939 – 1 Desemba 1964) alikuwa mtawa wa shirika la masista wa Familia Takatifu huko Bafwabaka,(leo katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo). 

Aliuawa mwaka 1964 na Colonel Pierre Colombe, kiongozi mmojawapo wa waasi wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoitwa Simba revolt, kwa sababu alikataa kufanya naye ngono. 

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 15 Agosti 1985.  

Ni mwanamke wa kwanza wa Kibantu kupewa heshima hiyo. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake, 1 Desemba.

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* J. FRANSE, W.F., Sista Anwarite, Maisha na kifo chake – tafsiri ya A. J. Malumwene – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1995 – ISBN 9976-63-108-1
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 426-428
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 369-371

## Viungo vya nje
*Biography of Anuarite Nengapeta Marie-Clementine (Dictionary of African Christian Biography)
Saba abati

ya karne za kati ya Mt. Saba.]]
**Saba Abati** (Mutalaska, karibu na Caesarea Mazaca, Kapadokia, leo nchini Uturuki, 439 – Yerusalemu, leo nchini Israeli/Palestina, 532), alikuwa mmonaki padri aliyeanzisha monasteri saba katika jangwa la Yuda chini ya abati mmoja tu, ambazo kati yake maarufu zaidi ni ile yenye jina lake (monasteri ya Mar Saba). 

Ndipo alipoishi zaidi, aking'aa kama kielelezo cha utakatifu pamoja na kupigania kwa nguvu zote imani sahihi ya mtaguso wa Kalsedonia 

Tangu kifo chake anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Desemba.

## Jina
Jina hilo linatokana na neno la Kiaramu סַבָּא (sabba') lenye maana ya "mzee".

## Maisha
Alipokuwa na umri wa miaka minane, Saba alipelekwa katika monasteri ya Aleksandria (Misri) akawa mtaalamu wa Biblia. 

Baadaye alikataa agizo la wazazi la kutoka utawani ili kuoa.

Baadaye tena alihamia monasteri nyingine za Yerusalemu. 

Kisha kufikia miaka thelathini, alipewa baraka ya abati Eutimi Mkuu ajitenge na wote akaishi kama mkaapweke katika pango, isipokuwa Jumamosi alipokuwa anarudi kwa wenzake kushiriki ibada na mlo. 

Baada ya muda aliruhusiwa kutorudi Jumamosi, akawa peke yake kabisa miaka mitano, chini ya uongozi wa Eutimi. Kwa kuona ukomavu wake, huyo alianza kumchukua naye kwenda porini kila mwaka tangu tarehe 14 Januari hadi Jumapili ya Matawi. 

Eutimio alipofariki (473 hivi), Saba alihamia pango lingine tena, mbali na monasteri. 

Huko katika Bonde la Kidron, kusini kwa Yerusalemu, walianza kukusanyika wafuasi kadhaa hata ikatokea monasteri kuu yenye jina lake (484). 

Baadhi yao walipoanza kumpinga akidai abati awe padri, alihamia kusini, karibu na Thekoa. 

Patriarki Salusti wa Yerusalemu alimpa upadrisho mwaka 491 na kumteua abati mkuu wa monasteri zote za Palaestina Prima mwaka 494.

Alipinga kabisa mafundisho ya Wamonofisiti na ya wafuasi wa Origen, hata akaenda Konstantinopoli mwaka 511 na mwaka 531 kumhimiza kaisari Anastasio I dhidi yao.

Saba alitunga kanuni ya kimonaki ya kwanza kwa ibada za kanisani (*Jerusalem Typikon*) za monasteri zote za mapokeo ya Kigiriki.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 434-436
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 375-376

## Viungo vya nje
*St. Sabbas the Sanctified  Greek Orthodox Archdiocese of Australia
*St Sabbas the Sanctified Orthodox Icon and Synaxarion (December 5)
*Patron Saints Index: *Saint Sabbas*

Jamii:Wakaapweke

Jamii:mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
George Takei

**Hosato Takei** (amezaliwa tar. 20 Aprili 1937) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Kimiqie

**Kimiqie** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimiqie imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimiqie iko katika kundi la Kingwi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimiqie kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimiqie 
*lugha ya Kimiqie katika Glottolog
*lugha ya Kimiqie kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Mbaazi (mmea)

**Mbaazi** (*Cajanus cajan*) ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Mbegu zake huitwa mbaazi pia. Mmea huu hukuzwa sana katika maeneo makavu ya tropiki na nusutropiki.

Zao hili hustahimili hali ya ukame na utunzaji wake hautumii gharama kubwa wala muda mwingi kulihudumia.

Kwenye nchi za Afrika Mashariki mbegu za mmea huu au zao hili hutumika kama mboga hasa kwenye chakula kama vile wali na ugali.

## Picha

Starr 080610-8267 Cajanus cajan.jpg|Majani
Pico da Antonia-Pois.jpg|Majani, maua na makaka
Cajanus caja 080716-1078 ayot.jpg|Ua na kaka bichi
Starr 070215-4543 Cajanus cajan.jpg|Makaka mabivu
Cajanus cajan MHNT.BOT.2015.2.47.jpg|Kaka lililopasuka na mbaazi
Cap-Vert-Pois secs.jpg|Mbaazi

## Tanbihi
Jamii:Mharagwe na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
David James Thouless

**David James Thouless** (amezaliwa 21 Septemba, 1934) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aligundua m. Mwaka wa 2016, pamoja na Frederick Duncan Michael Haldane na John Michael Kosterlitz, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**. Alipewa tuzo kwa utafiti wake wa kinadharia katika maelezo ya tabia za mata katika hali karibu na sifuri halisi (ing. *"for theoretical discoveries of topological phase transitions and topological phases of matter"*)
.
## Marejeo
## Viungo vya Nje
Profesa John Chalker, mkuu wa idara ya Fizikia ya Kinadharia kwenye Chuo Kikuu cha Oxford anajaribu kueleza tuzo ya Nobel ya 2016 kwa maneno ya kiraia

Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Yohane Roberts

**Yohane Roberts, O.S.B.** (1577 - 10 Desemba 1610) alikuwa mmonaki na padri kutoka Wales aliyeuawa na serikali ya Uingereza iliyokuwa imekataza Ukatoliki nchini.

Papa Paulo VI alimtangaza mtakatifu tarehe 25 Oktoba 1970.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Maisha
Mtoto wa Waprotestanti, alipokwenda Ulaya bara kwa masomo (1597), alijiunga na Kanisa Katoliki huko Paris, Ufaransa, halafu na monasteri ya Wabenedikto huko Valladolid, Hispania (1598).

Kisha kuweka nadhiri zake (1600) na kupewa upadrisho (1602) alirudi Uingereza kama mmisionari lakini akafukuzwa baada ya wiki chache (1603).

Mwaka huohuo akarudi tena akahudumia waliopatwa na tauni mjini London.

Mwaka 1604 alikamatwa na kufukuzwa tena, lakini akarudi mara moja.

Mwaka 1605 alifungwa gerezani na bada ya miezi saba akafukuzwa tena (1606).

Safari hiyo alibaki Ufaransa miezi 14 akawa Priori wa kwanza wa abasia ya Mt. Gregori, Douai.

Mwaka 1607 alirudi Uingereza akafungwa tena, ila alifaulu kutoroka miezi michache baadaye (1608) hadi alipokamatwa tena (1609). 

Badala ya kuuawa kwa kufanya kazi yake kama padri, balozi wa Ufaransa alimuombea afukuzwe tena nchini. 

Baada ya kusafiri karibu mwaka mmoja, alirudi kwa mara ya tano Uingereza akakamatwa mwishoni mwa Misa aliyosoma kwa siri, na baada ya siku chache aliuawa huko Tyburn kwa kunyongwa na kukatwa vipandevipande .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint John Roberts at Catholic.org

Jamii:Wamonaki
Korentino

ya kisasa.]]
**Korentino** (pia: **Kaourintin, Corentin**; 375 hivi - 12 Desemba 453) kadiri ya mapokeo, alikuwa askofu wa kwanza wa Quimper (Bretagne . 

Habari zake zinapatikana katika *Maisha ya Mtakatifu Korentino* yaliyoandikwa miaka 1220-1235.

Baada ya kuwa mkaapweke huko Plomodiern, mfalme Gradlon aliamua kuanzisha jimbo huko Quimper akamteua Korentino awe askofu wa kwanza. Hivyo akamtuma Tours apewe daraja takatifu na Martino.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Dom Plaine, *Vie inédite de saint Corentin* (avec traduction), in "Bulletin de la Société archéologique du Finistère", XIII (1886), p.&nbsp;118-153 (dal ms. Bruxelles, Bibliothèque royale, n°3472)
* E. C. Fawtier-Jones, *La vita ancienne de saint Corentin*, in "Mémoires de la Société d'histoire et d'archéologie de Bretagne", VI (1925), p.&nbsp;8
* André-Yves Bourgès, *À propos de la Vita de saint Corentin* (consultabile http://www.scribd.com/doc/2348350/A-propos-de-la-vita-de-saint-Corentin )
* André-Yves Bourgès, ''La chanson d'Aiquin et saint Corentin, Hagiohistoriographie médiévale'', 2009 (consultabile http://andreyvesbourges.blogspot.com/2009/05/la-chanson-daiquin-et-saint-corentin.html )

## Viungo vya nje 
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Valeriano wa Avensa

**Valeriano wa Avensa** (377 hivi - 457) alikuwa askofu wa mji huo, leo Bordj-Hamdouna, Tunisia, katika karne ya 5, ambaye pamoja na maaskofu wenzake 8 alifukuzwa na mfalme Genseriki wa Wavandali kwa amri ya kwamba mtu yeyote asimkaribishe nyumbani wala shambani kwa sababu alikataa katakata kukabidhi vifaa vya ibada.

Kwa hiyo alilala muda mrefu barabarani ingawa alikuwa na umri wa zaidi ya miaka 80 . 	

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 15 Desemba, lakini pia 28 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 377
Jamii:Waliofariki 457
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Jean-Pierre Sauvage

**Jean-Pierre Sauvage** (amezaliwa 21 Oktoba, 1944) ni mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza jinsi molekuli kubwa zinaweza kuunganishwa kwa shabaha ya kuunda injini ya kimolekuli. Mwaka wa 2016, pamoja na James Fraser Stoddart na Bernard Feringa alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia** kwa michango yake ya kubuni na kuunda injini za kimolekuli .

## Marejeo
## Viungo vya Nje
5 Things to Know About ‘Molecular Machines’  , Time Magazine Oct. 5, 2016, iliangaliwa 23.10.2016

Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Wanasayansi wa Ufaransa
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Yoshinori Ohsumi

thumbnail|right|200px|Yoshinori Ohsumi
**Yoshinori Ohsumi** (amezaliwa 9 Februari, 1945) ni mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Anajulikana hasa kwa utafiti wake katika mchakato wa autofagia ambako mwili unavunja seli zisizotakiwa au zisizohitajika tena na kutumia molekuli zake kwa kujenga seli mpya.

Mwaka wa 2016 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Tiba**.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
What is Autophagy? , By Dr Ananya Mandal, MD, tovuti ya medical-news.net 7 Oktoba 2014, iliangaliwa 23.10.2016

Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Wanasayansi wa Japani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Tiba
Grasyano wa Tours

[thumb|Mt. Grasyano katika [dirisha la kioo cha rangi huko La Celle-Guenand.]]
**Grasyano wa Tours** (kwa Kilatini: **Catianus, Gatianus, Gratianus**; kwa Kifaransa: **Cassien, Gatien, Gratien** ; karne ya 3 BK) alikuwa askofu wa kwanza wa Tours (Ufaransa).

## Maisha
Kadiri ya wanahistoria Wakristo chini ya kaisari Decius (250 BK), Papa Fabian alituma maaskofu 7 kutoka Roma kwenda Gallia (Ufaransa wa leo) wakahubiri Injili: Grasyano huko Tours, Trofimo huko Arles, Paulo huko Narbonne, Saturnini huko Toulouse, Denis huko Paris, Austremoni huko Clermont na Martial huko Limoges. 

Grasyano aliinjilisha kwa nusu karne dhidi ya upinzani wa wenyeji. Hata hivyo, kadiri ya *Catholic Encyclopedia*, alifaulu kukusanya waamini na kuwatuma kuanzisha makanisa, hivi kwamba alipofariki jimbo la Tours lilikuwa imara. 

## Baada ya kifo chake 
Baada ya kifo cha Grasyano, dhuluma dhidi ya Wakristo zilianza tena, hivyo jimbo lilibaki bila askofu kwa muda wa miaka 36, waamini walitawanywa kiasi cha kupoteza uhusiano na kazi ya mwanzilishi. Gregori wa Tours aliandika kwamba askofu wa pili aliitwa Lidorius na kudumu miaka 33, mpaka alipofika Martino wa Tours mwaka 371.

Martino alikuta Wakristo wachache mjini, lakini kumbukumbu ya Grasyano ilikuwa hai. Martino mwenyewe aliona kaburi la Grasyano na kumheshimu daima.

Tangu kale Grasyano anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* *Catholic Encyclopedia*: Saint Gatianus
* Abbé L. Jaud, ''Vie des Saints pour tous les jours de l'année,* Tours, 1950.  (French)
* Henry James, *A Little Tour in France'' , chapter III
*  San Graziano (Gaziano) di Tours
Kimuji cha Qila

**Kimuji ya Qila** ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kimuji ya Qila imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuji ya Qila iko katika kundi la Kingwi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimuji ya Qila kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimuji ya Qila 
*lugha ya Kimuji ya Qila katika Glottolog
*lugha ya Kimuji ya Qila kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Kimulam

**Kimulam** ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wamulao. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimulam imehesabiwa kuwa watu 86,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimulam iko katika kundi la Kikam-Sui.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimulam kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimulam
*lugha ya Kimulam katika Glottolog
*lugha ya Kimulam kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za China
Flaviano wa Roma

wawili*, mchoro wa ukutani, Montefiascone, Italia.]]
, Montefiascone, Italia.]]
**Flaviano wa Roma** (aliuawa Montefiascone, 22 Desemba 361) alifia dini ya Ukristo katika dhuluma ya kaisari Juliani Mwasi.

Inasemekana kwamba alikuwa mkuu wa jiji la Roma, lakini dhuluma ilipoanza tena alipaswa kumuachia cheo Aproniano, adui yake mkubwa na mfuasi wa dini ya jadi.

Kwa kuwa alikamatwa akizika wafiadini 3, alitiwa kwa moto alama ya watumwa na kupelekwa *Aquas Taurinas'' (labda Montefiascone ya leo) afanye kazi ya shokoa, mpaka alipouawa tarehe 22 Desemba 361.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Alban - Butler | Il primo grande dizionario dei santi secondo il calendario| 2001| Edizioni PIEMME S.p.A | Casale Monferrato|isbn= 88-384-6913-X
* A. Cattabiani | Santi d'Italia, Volume secondo | Rizzoli| Milano | 2004 | isbn=88-17-00335-2
* T. Vitaliano | La basilica di San Flaviano a Montefiascone. Restauri di affreschi: ipotesi | Ediart| 1987
* M. Mari | Le reliquie del martire Flaviano | Centro iniziativeculturali| Montefiascone| 1991

## Viungo vya nje 
*
Harakati ya Mazungumzo ya Kitaifa ya Tunisia

left|80px
**Wanne kwa Mazungumzo ya Kitaifa** (ar. الرباعي التونسي للحوار الوطني, far. **Quartet du dialogue national**) ni maungano ya taasisi nne nchini Tunisia zilizounga mkono kujenga demokrasia na amani nchini baada ya mapinduzi ya mwaka 2011. 

Baada ya mapinduzi hii na uchaguzi huru ya kwanza kulikuwa na kipindi cha mvurugo na mashambulio ya kigaidi kilichoelekea kuingiza Tunisia katika vita ya wenyewe kwa wenyewe au udikteta mpya.

Katika hali hii taasisi nne ziliungana kwa shabaha ya kutunza demokratia na kuongoza mabadiliko kwa njia ya amani na haki. Taasisi hizi ni 
* Chama cha Wafanyakazi wa Tunisia (UGTT, Union Générale Tunisienne du Travail)
* Umoja wa Makampuni ya Tasnia na Biashara ya Tunisia (UTICA, Union Tunisienne de l'Industrie, du Commerce et de l'Artisanat)
* Shirika ya Kutetea Haki za Binadamu Tunisia (LTDH, La Ligue Tunisienne pour la Défense des Droits de l'Homme)
* Umoja wa Wanasharia wa Tunisia (Ordre National des Avocats de Tunisie)

Harakati hii iliweza kukusanya wadau kutoka pande zote za siasa, uchumi na jamii kwenye mikutano ya majadiliano ya kitaifa.

Mwaka 2015 2015 harakati ya taasisi nne ilipewa Tuzo ya Nobel ya Amani kwa "michango muhimu katika ujenzi wa demokrasia ya kushirikisha pande zote nchini Tunisia baada ya mapinduzi ya 2011".

Kaci Kullmann Five, mwenyekiti wa kamati ya Nobel alsema: "Walileta mchakato ya kisiasa na ya amani wakati taifa lilikuwa karibu na vita ya wenyewe kwa wenyewe."   

## Marejeo
Jamii:Tunisia
Yohane wa Kety

ya Mt. Yohane wa Kety.]]

**Yohane wa Kety** (kwa Kipolandi **Jan z Kęt** au **Jan Kanty**; 23 Juni 1390 - 24 Desemba 1473) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki, mwanafalsafa, mwanafizikia na mwanateolojia kutoka Polandi.

Kisha kupewa upadirisho, alifundisha miaka mingi katika Chuo Kikuu cha Krakov. Baada ya kukabidhiwa uchungaji wa parokia ya Olkusz, aliongezea maadili yake ushuhuda wa imani sahihi akawa kwa wasaidizi na wanafunzi wake kielelezo cha ibada na upendo kwa jirani . 

Papa Klementi X alimtangaza mwenye heri tarehe 28 Machi 1676. Halafu Papa Klementi XIII alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Julai 1767.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Desemba, lakini pia 20 Oktoba.

## Maisha
Alizaliwa Kęty, karibu na Oświęcim, Polandi. 

Baada ya kusoma chuo kikuu cha Kraków alipopata digrii mbili, mwaka 1418 alifikia udaktari wa falsafa. 

Miaka 3 iliyofuata alifundisha falsafa na kujiandaa kwa upadrisho. 

Baadaye akawa gombera katika shule ya Wakanoni huko Miechow, akarudi Krakow kufundisha *Sacrae Scripturae* (Maandiko Matakatifu). Pia alipata udaktari wa teolojia na kuwa mkuu wa idara hiyo. 

Yohane alitumia muda mrefu kunakili vitabu vya Biblia, teolojia n.k.

Katika fizikia, alisaidia kuendeleza theory of impetus ya Jean Buridan, akitangulia michango ya Galileo Galilei na Isaac Newton.

Huko Kraków, alijulikana sana kwa huruma na ukarimu wake kwa maskini, hasa wanafunzi wa chuo kikuu wenye shida. Alijipatia mahitaji halisi tu, ili kugawa mara kwa mara misaada kwa mafukara. 

Mara moja alihiji hadi Yerusalemu na mara nne alihiji kwa miguu hadi Roma.

Aliendelea kufundisha hadi kifo chake mwaka 1473, alipokuwa na umri wa miaka 83. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 472-474
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 461-462
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 399-400

## Viungo vya nje
*Biography from the Canons Regular of Saint John Cantius 
*Bull of Canonization (1767) by Pope Clement XIII 
*Novena to Saint John Cantius 
*Biography at The Catholic Forum 
*Patron Saints Index: *Saint John Cantius* 
**The Saints: A concise Biographical Dictionary*, (ed. John Coulson), Hawthorn Books, Inc. 1960 

Jamii:Wanafizikia wa Polandi
Juan Manuel Santos

thumb|Juan Manuel Santos
left|80px
**Juan Manuel Santos Calderón** (alizaliwa 10 Agosti 1951) ni mwanasiasa nchini Kolombia. Mwaka 2010 alikuwa rais  akifuatana na mtangulizi wake Álvaro Uribe. Katika serikali ya Uribe alishika ofisi ya waziri wa ulinzi.

Tangu kuwa mkuu wa serikali Calderon alijaribu kusaidia maskini na hasa kumaliza vita ya wenyewe kwa wenyewe katika sehemu kubwa za nchi yake. Alianza majadiliano na kundi la wanamgambo ya FARC na kufikia mapatano ambako wanachama FARC watasamehewa makosa na mashtaki yote, wanahidiwa viti 10 bungeni na kukabidhi silaha kwa serikali.

Mapatano haya yalipowekwa mbele ya wananchi katika kura yalikataliwa kwa kura 50,000 kitaifa kwa sababu upinzani dhidi ya msamaha kwa jinai zilizotekelezwa na FARC.

Hata hivyo kazi ya Santos iliwahi kuangaliwa na kamati ya Nobel. Kamati ya Tuzo ya Nobel ya Amani iliamua kumkabidhi rais Santos tuzo ya amani hata baada ya kujua matokeo ya kura.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Watoto wa Bethlehemu

wa karne ya 10.]]
 (1515 hivi), National Museum huko Warsaw, Polandi.]]

**Watoto wa Bethlehemu** (waliuawa 5 KK hivi) ni watoto wa kiume wa chini ya miaka 2 waliopatikana Bethlehemu na kuuawa kwa agizo la mfalme Herode Mkuu ili kati yao afe mtoto Yesu pia (Math 2:16-18).

Sababu ni kwamba mamajusi kutoka mashariki walikuwa wamefika Yerusalemu ili kumtafuta mfalme wa Wayahudi aliyezaliwa na hatimaye wamuabudu na kumzawadia. Habari hiyo ilimshtusha Herode na kumfanya atake kumuua.

Aliposikia kwamba mamajusi walirudi kwao kutoka Bethlehemu bila kumpa taarifa kamili juu ya mtoto, aliagiza wauawe watoto wote wa kiume wa kijiji hicho wenye umri chini ya miaka 2.

Imekadiriwa kwamba watoto hao waliweza kuwa 20-40 hivi. 

Hata hivyo, mlengwa mwenyewe, Yesu, alinusurika kwa wazee wake kutoroka naye hadi Misri, waliposhi kama wakimbizi mpaka baada ya kifo cha Herode.

Kwa kuwa watoto hao waliuawa kwa niaba ya Yesu, kama malimbuko ya wale wote watakaomwaga damu yao kwa ajili ya Mungu na ya Mwanakondoo wake, tangu kale wanaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mengi kama wafiadini.

Sikukuu yao inaadhimishwa tangu karne ya 5, hasa tarehe 27 Desemba na 28 Desemba.

Ingawa habari hiyo haipatikani nje ya Injili, tabia ya Herode ilikuwa ya namna hiyo, hata aliua watoto wake 3, mke wake mmojawapo na mama-mkwe.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 481-483
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 469-470
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 406-407
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 97

## Marejeo ya lugha nyingine
*Albright, W. F. and C. S. Mann. "Matthew." *The Anchor Bible Series.* New York: Doubleday & Company, 1971.
*Clarke, Howard W. *The Gospel of Matthew and its Readers: A Historical Introduction to the First Gospel.* Bloomington: Indiana University Press, 2003.
*Robert Eisenman, 1997. *James the Brother of Jesus: The Key to Unlocking the Secrets of Early Christianity and the Dead Sea Scrolls*. Viking/Penguin.
*Goulder, M. D. *Midrash and Lection in Matthew*. London: SPCK, 1974.
*Jones, Alexander. *The Gospel According to St. Matthew.* London: Geoffrey Chapman, 1965.
*Schweizer, Eduard. *The Good News According to Matthew.* Atlanta: John Knox Press, 1975.

## Viungo vya nje
**Catholic Encyclopedia*: "Holy Innocents"
*Images of the "Massacre of the Innocents"
*The Holy Martyred 14,000 Infants
*The Massacre of the Innocents by H. Colombo from the De Verda Collection

Jamii:Yesu Kristo
Jina takatifu la Yesu

kuu ya Kanisa la Yesu, Roma. Kifupisho hicho kinatumika pia juu ya mavazi na vifaa vya ibada. 

Sikukuu ya Jina Takatifu ilikubaliwa mwaka 1530. Siku hizi inaadhimishwa na Kanisa la Kilatini kama kumbukumbu tarehe 3 Januari.

Hata hivyo heshima kwa jina hilo takatifu ilianza na Ukristo wenyewe (taz. Mdo 4:10). Karne hata karne, Wakristo wamelitumia wakiamini lina uwezo wa pekee sana.

Heshima hiyo ilisisitizwa na Mtume Paulo kwa ajili ya wokovu (Fil 2:10; taz. Rom 10:3). Kwa kuwa yeye alidai kwa jina la Yesu kila goti lipigwe mbinguni, duniani na kuzimu, imekuwa desturi ya wengi walau kuinamisha kichwa katika kulitaja, kama anavyotakiwa kufanya padri wa Kanisa la Kilatini wakati wa Misa.

Ibada ya namna hiyo ipo katika Ukristo wa mashariki pia (k.mf. Sala ya Yesu). Vilevile madhehebu mbalimbali yanaadhimisha sikukuu hiyo kwa jina lilelile la Wakatoliki au kama Tohara ya Yesu, kwa kuwa ndipo alipopatiwa jina, siku ya nane baada ya kuzaliwa.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 1-18
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 9-10

## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *Feast of the Holy Name*

Jamii:Liturujia
"Weird Al" Yankovic

**Alfred Matthew** "**Weird Al**" **Yankovic** (amezaliwa 23 Oktoba 1959) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* 

Jamii:waigizaji filamu wa Marekani