open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lydia Wanyoto

thumb|Lydia Wanyoto	
thumb|Lydia Wanyoto Akiwa Chuo Kikuu Cha Somalia 2014
**Lydia Wanyoto Mutende** (Lydia Wanyoto), ni mwanasheria, mwanasiasa na mwanadiplomasia wa Uganda, ambaye aliwahi kuwa Naibu Mwakilishi Maalum wa Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika (DSRCC), iliyoko Addis Ababa, Ethiopia. Kuanzia Julai 2014 hadi Agosti 2014, alihudumu kwa muda kama Mkuu na mjumbe wa Umoja wa Afrika nchini Somalia.

## Maisha na Elimu 
Wanyoto alizaliwa Mbale, katika Mkoa wa Mashariki mwa Uganda karibu mwaka wa 1971.

Alisoma Shule ya Msingi Fairway, huko Mbale, ambapo alipata cheti chake cha kumaliza shule ya msingi. Alihamia Shule ya Upili ya Gayaza, katika Wilaya ya Wakiso, ambapo alipata cheti chake cha Kiwango cha Kawaida. Alimaliza shule ya upili katika Makerere High School, ambapo alipata Stashahada ya Shule ya Upili. 

Alifuata hiyo na Stashahada ya Mazoezi ya Sheria, iliyotolewa na Kituo cha Ukuzaji wa Sheria, huko Kampala. Shahada yake ya kwanza ya uzamili, Mwalimu wa Sanaa katika Sheria ya Haki za Binadamu, ilipatikana kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu cha umma kikubwa na kongwe zaidi nchini Uganda. Shahada yake ya pili ya uzamili, Mwalimu wa Sanaa katika Jinsia na Mafunzo ya Wanawake, pia ilipewa na Chuo Kikuu cha Makerere.

## Familia 
Lydia Wanyoto alikuwa ameolewa na marehemu James Shinyabulo Mutende (26 Februari 1962 - 2 Oktoba 2015), Waziri wa zamani wa Jimbo wa Viwanda kutoka 27 Mei 2011 hadi 2 Oktoba 2015. 

Mnamo Aprili 2019, Wanyoto aliteuliwa kwa bodi ya wakurugenzi ya Mamlaka ya Mipango ya Kitaifa ya Uganda, kutumikia muhula wa miaka mitano, unaoweza kurejeshwa mara moja. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Margaret Zziwa

**Margaret Nantongo Zziwa** ni mwanasiasa na mbunge wa Uganda. Aliwahi kuwa Spika wa Bunge la 3 la Bunge la Afrika Mashariki (EALA) huko Arusha, Tanzania. Alichaguliwa kuhudumu katika nafasi hiyo mnamo Juni 2012. Alishtakiwa na kupigwa kwa kura nje ya ofisi mnamo Desemba 17, 2014, kwa msingi wa utovu wa nidhamu na matumizi mabaya ya ofisi,  lakini baadaye alipewa fidia ya kuondolewa kwa sheria.

## Elimu 
Alizaliwa na Charles Mugerwa na Josephine Mugerwa wa Mpererwe, kitongoji cha mji mkuu wa Uganda na jiji kubwa zaidi, Kampala, mnamo 1963. Margaret Zziwa ana Shahada ya Sanaa katika Uchumi na Stashahada ya Uzamili katika Elimu, zote kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, Uganda taasisi kongwe ya elimu ya juu. Moja ya digrii ya bwana wake, iliyopatikana kutoka Makerere pia, ni Mwalimu wa Sanaa katika Jinsia na Mafunzo ya Wanawake. Pia ana shahada ya uzamili nyingine, Mwalimu wa Sanaa katika Mafunzo ya Sera ya Jamii, kutoka Chuo Kikuu cha Stirling nchini Uingereza.  Baadaye, alipewa Daktari wa Falsafa na Chuo Kikuu cha Stirling.

## Historia na Kazi 
Kabla ya kujiunga na siasa, alifundisha uchumi na jiografia katika Shule ya Upili ya Sekondari ya Kololo, shule ya upili katikati mwa Kampala, ambao ni mji mkuu wa Uganda na jiji kubwa zaidi. Pia aliwahi kuwa mhadhiri wa muda katika Kitivo cha Masomo ya Wanawake na Jinsia katika Chuo Kikuu cha Makerere.

Tangu 2007, amehudumu kama mmoja wa wabunge tisa wa Uganda katika Bunge la Afrika Mashariki (EALA), mkono wa wabunge wa Jumuiya ya Afrika Mashariki. Mnamo Juni 2012, alichaguliwa kuhudumu kama spika wa EALA kwa kipindi cha miaka mitano. 

## Majukumu mengine 
Zziwa ni mjumbe wa bodi ya Shule ya Sekondari ya St. Margaret, shule ambayo alianzisha. Yeye pia ni mwanzilishi-mshiriki wa Kwaya ya Mtakatifu Fransisko katika Kanisa Katoliki la Mtakatifu Yuda huko Naguru, kitongoji kingine cha Kampala.

## Maisha binafsi 
Zziwa ameolewa na Francis Babu. Wana watoto wanne pamoja. Ana imani ya Kanisa Katoliki. Yeye ni mwanachama wa Harakati ya Kitaifa ya Upinzani, chama tawala cha kisiasa nchini Uganda tangu 1986. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Gombato Bongwe

'''''' ni kata ya kaunti ya Kwale, eneo bunge la Msambweni, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Kwale
Sokoni (Kilifi)

**Sokoni** ni kata ya kaunti ya Kilifi, eneo bunge la Kilifi Kaskazini, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Kilifi
Pongwe

**Pongwe** ni jina la kata mbalimbali:
* Pongwe (Tanga) nchini Tanzania
* Pongwe (Unguja) nchini Tanzania
* Pongwe / Kidimu nchini Kenya
* Pongwe / Kikoneni nchini Kenya
Nyuma ya Akili ya Mtu mweusi

**Nyuma ya Akili ya Mtu Mweusi** (''At the Back of the Black Man's Mind'') ni kitabu cha Richard Edward Dennett kilichochapishwa mnamo 1906. Kinatoa maelezo mengi juu ya hadithi, utamaduni, na dini ya Bantu na Wayoruba.

## Marejeo
Jamii:Fasihi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Awad Deria

**Sultani Awad Deria** (kwa Kisomali: **Suldaan Cawad Suldaan Diiriye**) alikuwa mtawala wa Kisomali na Sultani wa nne wa Habr Yunis mwishoni mwa karne ya 19.

## Wasifu 
Awad alikuwa mmoja wa watoto wa mwisho wa Sultan Diiriye ambaye alikuwa na jumla ya watoto kumi na nane kutoka kwa wake watano. Awad pamoja na watoto wengine watatu walizaliwa na mke wa Sultan, Ebla, na kwa pamoja wanajulikana kama Bah Ebla.

## Vita vya wenyewe kwa wenyewe 
Baada ya kifo cha Sultan Hersi Aman, Baha Diiriye na Baha Makahil sehemu ya nasaba ya Sugulle iliagizwa kwa Sultansiship, ambayo iligawanya ukoo wa Habr Yunis katika vikundi viwili, kikundi kimoja kilichoongozwa na Guled Haji aliyepewa taji ya Awad wa Baha Diiriye na mwingine Nur Ahmed Aman.  Sultani wawili hao walijihusisha na vita ndefu na kugawanya eneo la Sultanate, ambapo Awad alitawala Sultanate kutoka mji mkuu wake uliochaguliwa wa Burao. Frank Linsly James alimtembelea Sultan Awad huko Burao mnamo 1884 na kushuhudia hali ya kutokubaliana kati ya Wasultani wawili hao. Kuelezea hali ya kisiasa katika mkoa huo, anaandika:

Kabila la Haber-Gerhajis hapo awali lilikuwa chini ya Sultani moja na lilikuwa na nguvu sana, likifanya shambulio la mara kwa mara ndani ya Ogadayn, lakini juu ya kifo chake, binamu zake wawili, Awad na Nur, waligawanya nchi kati yao.

Awad aliuawa baada ya vita ndefu, akiruhusu Nur kujianzisha huko Burao na kutawala kwa ukamilifu wa Habr Yunis. Baha Diiriye bado hakukubali kushindwa na mwishowe angemchagua mpwa wa Awad, Madar, kama mrithi wao kufuatia kifo cha Nur.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Historia ya Aro

**Historia ya Aro** inaanza kutoka kwa uhamiaji wa Ibibio kwenda eneo la sasa la Arochukwu.

## uwepo wa Ibibio 
Kabla ya kuwasili kwa Igbo katika eneo la Aro, kikundi cha Semi-Bantu cha Ibibio kiliwasili kutoka eneo la  Kamerun ya Kusini ya siku hizi. Waliishi eneo hilo ambalo sasa linajulikana kama Kusini-Mashariki mwa Nigeria. Makazi maarufu yalikuwa Ibom na Obong Okon Ita. Wawindaji hawa na wakulima labda waliishi kwa amani hadi walowezi wa kigeni walivamia.

## Uvamizi na Uhamiaji wa Igbo 
Uhamiaji wa Waigbo ulioongozwa na ukoo wa Eze Agwu kutoka Abiriba kuelekea katika maeneo ya Aro (miongoni mwa watu wa Ibibio) ulianza takribani katika karne ya 17. Kadri muda ulivyopita, mvutano kati ya kundi la Eze Agwu lililokuwa chini ya Agu Inobia na lile la Obong Okon Ita lililoongozwa na Akpan Okon ukaanza kuongezeka, na hatimaye ukasababisha Vita vya Aro na Ibibio.

Hakukuwa na upande ulioweza kupata ushindi wa moja kwa moja katika vita hivyo, na jambo hilo likamsukuma Eze Agwu kutafuta msaada. Alimwendea Nnachi, kuhani kutoka ukoo wa Edda karibu na Afikpo, ili kupata ushauri na uungwaji mkono. Muungano huu pia ulihusika katika kusaidia jaribio la Akakpokpo Okon kumpindua kaka yake, Akpan Okon.

Kadiri machafuko yalivyozidi kuwa makubwa, Nnachi naye aliona umuhimu wa kutafuta nguvu za ziada. Hapo ndipo alipowageukia washirika wa eneo la mashariki mwa Mto Cross ili kupata msaada zaidi katika mgogoro huo.

## Uvamizi wa Akpa na msingi wa Arochukwu 
Osim na Akuma Nnubi walikuwa wakuu wa wafanyabiashara wa Akpa kutoka eneo la Akamkpa. Waliongoza vikosi vya Akpa kwenye eneo la Aro na kusaidia washirika wao wa Igbo kushinda. Walakini, hii ilikuja kwa gharama ya Osim kupoteza maisha mwanzoni mwa karne ya 18. Na Akpas na Igbos wakishinda, ufalme wa Arochukwu ulianzishwa na Akuma kama mfalme wake wa kwanza au EzeAro. Baada ya Akuma kufariki, Igbo alichukua kiti cha enzi akianza na mtoto wa Nnachi Oke Nnachi mnamo 1720. Mabadiliko mengi yalitokea wakati Arochukwu iliongezeka kwa majimbo 19 ya jiji kutokana na kuongezeka kwa idadi ya watu na koloni za Aro zilikuwa zinaunda katika eneo lote linalojulikana kama Kusini mwa Nigeria.

## Tanbihi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ali ibn Sabr ad-Din

**Ali ibn Sabr ad-Din** alikuwa mwana wa Sabr ad-Din I. Mtawala wa Ethiopia Newaya Krestos alimfanya Gavana wa Ifat baada ya kifo cha baba yake.

Kulingana na Taddesse Tamrat, Al-Maqrizi anamuelezea Ali kama "wa kwanza kuasi utii wa kimila kwa Hati [Mtawala]", yaani Ali alikuwa wa kwanza kwa familia yake kuasi tangu kifo cha Mtawala Amda Seyon I. 

Uasi wake haukufanikiwa kwa sababu ya ukosefu wa msaada kutoka kwa raia wake. Ali alikamatwa, na yeye na wanawe wote, isipokuwa Ahmad, walifungwa. Mtawala Newaya Krestos baadaye alifanya gavana wa Ahmad wa Ifat. lakini, baada ya miaka nane Ali aliachiliwa kutoka gerezani na akarudi madarakani. Ahmad na wanawe hawakutengwa madarakani, na aliingia  moja kwa moja kuwa Mtawala wa Ahmad na kupata nafasi juu ya wilaya moja.

Mwishowe, mjukuu wake Haqq ad-Din II aliongoza uasi ambao ulimaliza nguvu ya Ali, ingawa Haqq aliruhusu babu yake aweke jina la mtawala juu ya mji wa Ifat. Richard Pankhurst anataja kwamba Ali alikuwa na mtoto wa kiume, Mola Asfah, ambaye alipigana na aliekua binamu yake Haqq ad-Din, na aliuawa katika uasi huu.

Kuna kutokubaliana juu ya urefu halisi wa utawala wa Ali. Al-Maqrizi katika sehemu moja katika Kihistoria yake Regum Islamicorum huko Abyssinia anasema kwamba Ali aliachiliwa baada ya kifungo cha miaka nane, lakini katika sehemu nyingine anaandika kwamba alikuwa gerezani kwa jumla ya miaka 30 na alikufa wakati wa utawala wa mjukuu wake Sa'ad ad-Din II. Ili kuzidisha ushahidi, historia ya nasaba ya Walashma inampa utawala wa miaka 40, na mtoto wake Ahmad miili tu.

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Ethiopia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Agisymba

**Agisymba** ilikuwa nchi ya barani Afrika iliyotajwa na Ptolemy katikati ya karne ya 2 BK, Kulingana na maandishi yake, Agisymba aiipatikana safari ya miezi minne kusini mwa Fezzan na ilikuwa na sifa ya wanyama wakubwa, kama vile vifaru na tembo, na pia milima mirefu (labda Tibesti). Agisymba ilikuwa karibu na Ziwa Chad, ambapo wakati huo lilikuwa kubwa zaidi kuliko lilivyo leo.

Akaunti ya Ptolemy inategemea ile iliyoandikwa na Marinus wa Tiro kati ya 107 na 115 BK. Kati ya miaka 83 na 92 BK, mfalme wa Garamantes alidai kuwa wenyeji wa Agisymba walikuwa raia wake. Wanahistoria wa kisasa wanapendekeza kwamba Agisymba labda alikuwa mahali pengine kaskazini mwa Ziwa Chad  kwani eneo la Chad linajaa milima mingi. Nadharia moja ni kwamba Agisymba alikuwa mwangalizi wa Dola ya Kanem iliyoko kwenye mwambao wa kaskazini wa Ziwa Chad.

Katika  90 BK msafiri, labda ni mfanyabiashara, iitwayo Julius Maternus, kufaidika na uhusiano ulioboreshwa kati ya Warumi na Garamantes kwa wakati huu - bila shaka kama matokeo ya mafanikio ya Flaccus - alitoka Leptis Magna kupitia ardhi ya Garamantes kwenda nchi ya Agisymba, ambapo kulikuwa na vifaru.

Hakika Ptolemy aliandika kwamba karibu 90 BK, Julius Maternus (au Matiernus) alichukua msafara wa kibiashara. Kutoka Ghuba ya Sirte alifikia ukumbi wa Kufra na Archei, basi - baada ya miezi minne ya kusafiri na mfalme wa Garamantes - alifika kwenye mito Bahr Salamat na Bahr Aouk, karibu na Jamhuri ya sasa ya Afrika ya Kati katika mkoa unaoitwa Agisymba. Alirudi Roma na vifaru vyenye pembe mbili ambazo zilionyeshwa kwenye Kolosai.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Chad
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ompie Nkumbula-Lieventhal

**Ompie Nkumbula-Lieventhal** ni mbunge wa Bunge la Afrika kutoka Zambia. Yupo kwenye Kamati ya Elimu, Sayansi na Teknolojia.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Zambia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Abdullah Mwinyi

**Abdullah Ali Hassan Mwinyi** ni mwanasiasa wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) wa Tanzania, Wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania na Mahakama Kuu ya Zanzibar, na mjumbe wa zamani wa Bunge la Afrika Mashariki kuanzia 2007 hadi 2017 ambapo aliwahi kuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Sheria, Haki na Sheria.

## Maisha ya awali na elimu 
Mwinyi ana shahada ya awali ya sheria na shahada ya uzamili katika Sheria ya Biashara ( Sheria ya Biashara), zote kutoka Chuo Kikuu cha Wales, Cardiff. Alimaliza masomo yake mnamo 2000.

## Kazi ya kisiasa 
Mnamo 2007, Mwinyi alichaguliwa kuwakilisha Tanzania katika Bunge la Afrika Mashariki  wakati wa bunge la pili (2007 - 2012), alichaguliwa tena na aliendelea kuwakilisha jimbo la Tanzania kwenye bunge la tatu (2012 - 2017 Wakati wa enzi yake huko katika Bunge la Afrika Mashariki  aliongoza Kamati ya Sheria, Haki na Sheria na Maswala ya Kikanda na Kamati ya Kusuluhisha Migogoro ambapo alichukua jukumu muhimu katika kusuluhisha mgogoro wa Burundi mnamo 2016  kama sehemu ya majukumu ya Bunge la Afrika Mashariki kwa nchi wanachama.

## Kazi ya kitaaluma 
Mwanzilishi wa Mawakili wa Asyla, Mwinyi sasa ni Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya Fikilia ushauri "Envision Consulting Ltd". Yeye pia yuko kwenye bodi ya kampuni ya Swala Oil & Gas (Tanzania) Ltd. na Swala (PAEM) Ltd.

## Maisha binafsi 
Abdullah ni mtoto wa Ali Hassan Mwinyi, Rais wa pili wa Tanzania.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Watu walio hai
Khauhelo Deborah Raditapole

**Khauhelo Deborah Raditapole** (alizaliwa Maseru, 7 Agosti 1938) alikuwa mbunge wa Bunge la Afrika kutoka Lesotho.

Alipata elimu ya awali nchini Lesotho,lakini alipata digrii yake ya Uuzaji wa dawa kutoka Lvov Medical School huko Ukraine na kumaliza masomo yake ya juu huko Marekani. Alifanya kazi katika hospitali ya kufundishia nchini Tanzania kwa miaka 10 kwani alikataliwa kuingia Lesotho. Alirudi Lesotho mnamo 1987 kwa mwaliko wa Katibu Mkuu wa wakati huo wa Afya Tom Thabane. Alianza kazi yake ya kisiasa kama mshiriki wa eneo bunge la Mabote mnamo 1993 kutoka Basotho Congress Party (BCP). Alipelekwa kuwa Waziri wa Afya hapo awali na kuhamishwa Wizara ya Maliasili. Alipohamishwa tena mnamo 1996, alijiuzulu wadhifa wake kama waziri, wa kwanza wa aina yake nchini Lesotho. Kama waziri, alifafanua mkakati wa kudhibiti UKIMWI mnamo 1994 na pia sifa kuwa ilifanya mradi wa bonde la Jordan ambao ukawa mradi wa Bwawa la Metolong.

Baba yake alikuwa mtumishi wa serikali. Alipomaliza shule yake ya upili katika Shule ya Upili ya Basutoland mnamo 1959 nchini Lesotho, alifanya masomo yake ya juu katika nchi Soviet Union. Alishinda udhamini wa masomo kwa shahada ya kwanza katika duka la dawa katika Shule ya Matibabu ya Lvov kutoka 1962-67 na kumaliza Shahada ya Uzamili huko Marekani. Alikataliwa kuingia Lesotho kwa madai kwamba alikuwa amefundishwa kutengeneza mabomu. Pamoja na wenzake wengine, alikuwa mkimbizi huko Dar es Salaam, Tanzania. Aliwahi kuwa mfanyakazi wa hospitali ya kufundishia nchini Tanzania. Alialikwa nchini na Katibu Mkuu Mkuu wa Afya wakati huo, Thomas Thabane, ambaye aliendelea kuwa Waziri Mkuu wa Lesotho. Baada ya kurudi mnamo 1981, alifanya kazi katika Shirika la Dawa la Lesotho.

Mwisho wa utawala wa dharura mnamo 1992, Dk Raditapole alichaguliwa katika Halmashauri Kuu ya Kitaifa ya Chama cha Basotho (BCP) katika kongamano la kwanza la kila mwaka la chama. Alikuwa mgombea wa eneo bunge la Mabote mnamo 1993 kutoka BCP na kushikilia kiti hicho hadi 1998. Aliteuliwa kuwa Waziri wa Afya chini ya utawala wa Mokhehle. Alihamishwa kutoka Wizara ya Afya kwenda Wizara ya Maliasili mnamo 1995. Alikuwa akihudumu kama Wizara ya Maliasili mnamo 1996 wakati nafasi yake ya uwaziri ilipotenguliwa. Hakuridhika na akajiuzulu wadhifa huo kama waziri, jambo ambalo lilikuwa la kawaida nchini Lesotho.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Lesotho
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Orlanda Maria Duarte Santos Ferreira

**Orlanda Maria Duarte Santos Ferreira** alikuwa mbunge wa zamani wa Bunge la Afrika na la Cape Verde. Yeye ni mwanachama wa Bunge la ECOWAS.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Cabo Verde
Jamii:Wanawake wa Cabo Verde
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Marie Blandine Sawadogo

**Marie Blandine Sawadogo** ni mbunge wa Bunge la Afrika kutoka Burkina Faso. Sawadogo ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Burkina Faso anayewakilisha chama cha Congress for Democracy and Progress. Alichaguliwa katika Bunge la Afrika mnamo 2004.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Burkina Faso
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Mbegu za watu
Shirley Itumeleng Tiny Segokgo

**Shirley Itumeleng Tiny Segokgo** ni mwanasiasa kutoka Botswana. Yeye ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Botswana na pia ni mwanachama wa mkutano wa wanawake. Segokgo pia ni mbunge wa Bunge la Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Botswana
Jamii:Wanawake wa Botswana
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Rosine Vieyra Soglo

alt=Rosine Vieyra Soglo akihudhuria kuwekwa wakfu kwa Ukumbusho wa Kukomeshwa kwa Utumwa huko Nantes Machi 2012|thumb|Rosine Vieyra Soglo akihudhuria kuwekwa wakfu kwa Ukumbusho wa Kukomeshwa kwa Utumwa huko Nantes Machi 2012
**Rosine Vieyra Soglo** (amezaliwa Ouidah, Machi 7, 1936) ni mwanasiasa wa Benin. Yeye ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Benin na pia aliwahi kuwa mbunge wa Bunge la Afrika. Soglo ameolewa na Nicéphore Soglo, ambaye alikuwa Rais wa Benin kutoka 1991 hadi 1996.

Soglo alizaliwa katika familia ya Afro-Brazil. Mnamo 1946, alihamia Ufaransa kuhudhuria shule. Baada ya kuhitimu, Soglo aliingia katika sheria na kuwa mdhamini kutoka 1965 hadi 1968.

Mnamo 1992, Soglo aliunda Chama cha kipya katika nchi Benin. Mwaka uliofuata, chama cha kisiasa La Renouveau kilitoa taarifa iliyosainiwa na Soglo kwa vyombo vya habari ikihimiza wafuasi wa mumewe, Nicéphore Soglo, kujiunga na Chama cha Kuzaliwa upya kwa Benin.Mnamo 2007, Soglo alijiunga na Alliance kwa muungano wa Demokrasia ya Dynamic na Antoine Idji Kolawolé na Bruno Amoussou. ADD iligombea wakati wa uchaguzi wa wabunge wa Machi 2007 na kupata viti 20.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Benin
Jamii:Wanawake wa Benin
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Bafour

**Bafour** au **Bafur** ni kikundi cha watu wanaoishi Mauritania na Sahara Magharibi. Asili yao ina uwezekano mkubwa kuwa wa watu wa Mandé, ambao baadaye walitiishwa na vikundi kama vile Wolof, Serer, Fulani, au Tuareg.  Vyanzo vingine vinaweka wazi kuwa hii ilikuwa neno lisilo na maana ambalo lilijumuisha watu wa kabla ya Sanhaja, ambao walikuwa "sehemu ya Waberber, sehemu ya Wanegro, na sehemu ya Wasemite." Berbers.  Kulingana na utamaduni wa asili,, waliishi Sahara Magharibi na pole pole walihamia kusini. Charles Mwalimu anawaelezea kama "Wakulima weusi wa Kiafrika ... baadaye walibadilishwa na Berber". Anthony Pazzanita anawataja kama "mchungaji, watu wa kabla ya Berber ambao walihamia eneo hilo wakati wa nyakati za Neolithiki", mababu wa watu wa Soninke na watu wengine wa Mandé. 

Wanahistoria wa karne ya ishirini wamependekeza kwamba wanaweza kuwa wenyeji wa eneo hili magharibi mwa Afrika kabla ya kipindi cha Kiisilamu. Mwanahistoria wa sanaa ya Ufaransa Jean Laude aliandika, "Katika kipindi cha kabla ya Kiisilamu (kabla ya karne ya tisa), kulingana na utamaduni wa asili, Mauritania ilichukuliwa na Bafour, idadi ya watu ambao labda ni mchanganyiko kutoka kwao Songhai wa mashariki, Gangara wa kati, na Serer wa magharibi wametokana." 

Mwanahistoria James L.A. Webb anaandika, "Wakati wa kipindi cha unyevu zaidi kutoka c. 1450 au 1500 hadi c. 1600. ardhi za Gibla ya kati na kaskazini zilikuja kutatuliwa mara nyingine, wakati huu inaonekana na wanakijiji wa Bafur. Bafur mahali pa majina na mila ya jangwa juu ya Bafur kuishi, lakini kidogo. Utambulisho wa kikabila wa Bafur dhahiri ulibadilishwa katika kipindi kabla ya karne ya kumi na saba na kuingizwa katika vikundi vya kabila la Wolof, Berber, na Fula,

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Mauritania
Jamii:Watu wa Sahara Magharibi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Afri

**Afri** (umoja: Afer) lilikuwa jina la Kilatini kwa wakazi wa Afrika, likimaanisha kwa maana yake pana kwa nchi zote kusini mwa Mediterania (Libya ya Kale).  Wasemaji wa Kilatini mwanzoni walitumia afer kama kivumishi, maana yake "ya Afrika". Kama kitu muhimu, ilionyesha asili ya Afrika; yaani, Mwafrika.

## Etimolojia 
Etimolojia ya neno kwa nchi bado haijulikani. Inaweza kutoka kwa neno la "Punic" kwa idadi ya wenyeji wa eneo linalozunguka Carthage. Jina kawaida linaunganishwa na "vumbi" la Phoenician dustafar (pia hupatikana katika lugha zingine za Wasemiti) , lakini nadharia ya 1981 ilidai kwamba inatokana na neno "pango" la Berber ifri (wingi ifran), ikimaanisha wakazi wa pango.   Neno hilo hilo Mwanahistoria wa zamani Flavius Josephus alisema kwamba wazao wa mjukuu wa Ibrahimu Epher walivamia mkoa huo na kuupa jina lao wenyewe.

## Afrika 
Jina hili linatoa chanzo cha neno Afrika. Warumi walitaja eneo hilo kama Afrika terra (ardhi ya Afri), kwa msingi wa shina la Afr- na kiambishi-kivumishi, ikitoa Africus, Afrika, Africum katika umoja wa majina ya jinsia tatu za Kilatini. Kufuatia kushindwa kwa Carthage katika Vita vya Tatu vya Punic, Roma ilianzisha mkuu wa  mkoa Africa . Afer alikuja kuwa utambuzi kwa watu kutoka mkoa huu.

Kabila la Wajerumani la Vandali walishinda Jimbo la Kirumi la Afrika katika karne ya 5; milki hiyo iliishinda kama mkoa wa Mfalme wa Afrika mnamo AD 534. Jina la Kilatini Afrika lilikuja kwa Kiarabu baada ya ushindi wa Kiislamu kama Ifriqiya.

Jina hilo lipo leo kama Ifira na Ifri-n-Dellal huko Greater Kabylie (Algeria). Kabila la Waberber liliitwa [na nani?] Banu Ifran katika Zama za Kati, na Ifurace lilikuwa jina la watu wa Mitaani katika karne ya 6. 

Herodotus aliandika kwamba Mavazi ya watu wa Afrika Kaskazini walikuwa wakiishi kwenye mapango. Wagiriki waliita watu wa Kiafrika ambao waliishi katika mapango ya Troglodytae.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Kukua kwa Afrika

thumb|399x399px|Soko nchini Nigeria; Kukua kwa Afrika inahusishwa haswa na ukuaji wa ujasiriamali wa ndani
**Kukua kwa Afrika** (kwa Kiingereza: "Africa Rising") ni neno linaloeleza ukuaji wa haraka wa uchumi Kusini kwa Jangwa la Sahara baada ya mwaka 2000. 

Jarida la "Financial Times" linafafanua neno hilo kama masimulizi ambayo utawala ulioboreshwa inamaanisha kuwa bara linatabiriwa kufurahia kipindi kirefu cha ukuaji wa uchumi wa kati hadi wa juu, mapato yanayopanda na tabaka la kati linaloibuka. Ila imekuwa ikihusishwa haswa na demokrasia ya mataifa ya Kiafrika tangu kumalizika kwa Vita Baridi, amani, kupatikana zaidi kwa simu na mtandao, na kuongezeka kwa matumizi ya Waafrika na pia ukuaji wa ujasiriamali.  Katika miaka kumi kati ya mwaka 2005 na 2015, uchumi wa Afrika kwa ujumla uliongezeka kwa asilimia 50 tofauti na wastani wa asilimia 23 ya dunia nzima. 

Neno hilo linatumiwa sana na BBC na wengineo  na lilikuwa kichwa cha mkutano wa 2014 uliofanyika Msumbiji na Shirika la Fedha la Kimataifa.  Wachumi wote wamejitolea kurasa za mbele kwenye hadithi ya Kukua kwa Afrika.  

Neno hilo limekosolewa na wengine kuwa mtindo wa kuigwa wa Afrika kama bara lililokuwa na simu na biashara zenye nguvu". na kuendelea kwa mizozo katika sehemu za bara.  Wengine pia wamedai kuwa Waafrika milioni 18 wanaoonwa kuwa "tabaka la kati" ni idadi ndogo sana (asilimia 3.3) ya idadi ya watu kuhalalisha madai ya mabadiliko ya haraka ya kijamii yaliyoletwa na Kukua kwa Afrika. 

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Miaka ya 2000
Letsie III

**Letsie III** (alizaliwa Morija, 7 Julai 1963) ni mfalme wa Lesotho, mume wa Masenate Seeiso na ana mtoto mmoja tu wa kiume.

Jamii:Wafalme wa Lesotho
Maelezo ya Kihistoria ya falme tatu: Kongo, Matamba, na Angola

**Maelezo ya Kihistoria ya Falme Tatu: Kongo, Matamba na Angola** (kwa Kiitalia: ''Istorica Descrizione de' tre regni Congo, Matamba ed Angola*) ni kitabu kirefu kilichoandikwa na Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo, mmisionari wa shirika la Kikatoliki la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka Italia. Alitumwa kama mmisionari nchini Angola alipofanya kazi kati ya miaka 1654 na 1677.

Kazi hiyo iliagizwa na Ofisi kwa Uinjilishaji wa Mataifa katika Vatikani, wakati Cavazzi aliporudi kutoka safari yake ya kwanza ya umisionari kwenda Angola mnamo 1668. Alikamilisha rasimu ya maandishi hayo karibu 1671, lakini alipata upinzani kutoka kwa Kanisa, haswa kwa sababu ya hadithi nyingi za miujiza, ambazo zilizuia kuchapishwa kwake. Baada ya muda, kazi ya kuhariri kazi hiyo alipewa mwingine, Fortunato da Alamandini, ambaye alikihariri, na mwishowe kilichapishwa mnamo 1687 huko Bologna. Toleo la pili lilionekana huko Milano mnamo 1690.

Cavazzi alianza kuandika kazi hii karibu na mwaka 1660, labda baada ya kushuhudia kuongoka na kubatizwa kwa Malkia Njinga, ambako aliona kama miujiza. Aliandika rasimu kadhaa za kazi ambayo aliiita "Misione Evangelica" ambayo aliikamilisha mnamo 1668. 

Muswada wake uko katika milki ya familia ya Araldi ya Modena, Italia, ulitafsiriwa kwa Kiingereza na kutolewa kwenye ukurasa wa tovuti wa John Thornton, pamoja na utangulizi kamili.
 
## Tanbihi
## Marejeo
*Cavazzi da Montecuccolo, Giovanni Antonio (1687).  *Istorica descrizione de tre regni Congo, Matamba ed Angola*. Bologna:  Giacomo Monti.
  
### Tafsiri
*Labat, Jean-Baptiste (1732). *Relation historique de l'Ethiopie occidental*.  Paris: Delespine.  5 vols.
*Saccardo, Graziano [da Luggazano] (1965) ed. and trans. *Descrição histórica dos três reinos Congo, Angola e Matamba*.  Lisbon:  Agência Geral do Ultramar.  2 vols.

### Ufafanuzi
*Cuvelier, Jean (1949).  "Notes sur Cavazzi," *Zaire'' 3: 175-84.
*Pistoni, Giuseppe (1969)"I manoscritti 'Araldi' di Padre Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo," *Atti e memorie, Accademia di scienze, lettere e arti di Mondena* 2: 152-65.
**idem* (1972).  *Fra Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo:  Documenti inediti* Modena
*Thornton, John (1979).  "New Light on Cavazzi's Seventeenth Century Description of Kongo," *History in Africa* 6:  253-64.
Jamii:Wafransisko
Jamii:Historia ya Angola
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Waberi

'''''' ni kata ya kaunti ya Garissa, eneo bunge la Garissa Mjini, mashariki mwa Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Garissa
Mkunumbi

'''''' ni kata ya kaunti ya Lamu, eneo bunge la Lamu Magharibi, mashariki mwa Kenya.

## Historia
Kulikuwa mahali pa makazi ya Waswahili wa kale katika pwani ya kaskazini ya Kenya kwenye Bahari ya Hindi. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Lamu
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Banissa

'''''' ni mji mdogo kaskazini mashariki mwa Kenya.

Wakati wa sensa ya mwaka 2019 ulikuwa na wakazi 14,974.

Pia ni kata ya kaunti ya Mandera, eneo bunge la Banissa.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Mandera
Jamii:Miji ya Kenya
Ashabito

**Ashabito** ni kata ya kaunti ya Mandera, eneo bunge la Mandera Kaskazini, kaskazini mashariki mwa Kenya.

Ashabito inaundwa na Ashabito Town na Quramathow Location. Wakazi asili wa Ashabito ni wa kabila la Wasomali. 

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Mandera
Faama

**Faama** ni neno la Kimandinka linalomaanisha "baba", "kiongozi", au "mfalme".  Lilitumika kawaida ndani ya eneo la Dola la Mali. Wadhifa huo ulienea katika maeneo yaliyoshindwa na Mali na baadaye ulitumiwa na dola la Bamana na Dola la Wassoulou la Samori Toure na vikundi visivyo vya Wamandinka katika Dola la Kenedougou.

## Tazama pia 
* Milki ya Mali

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Mali
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Farah Guled

**Sultan Farah Guled** (kwa Kisomali: *Faarax Guuleed*, kwa Kiarabu: **فارح بن جوليد**) alitawala usultani wa Waishaak katika Somaliland ya leo wakati wa karne ya 19. Alikuwa mtawala wa pili wa usultani huo na pia Hajji akiwa amekamilisha hija kwenda Makka.

## Wasifu 
Mwana wa Sultan Guled, alikuwa miongoni mwa kizazi cha kwanza cha tawi la Ba Ambaro la nasaba inayoibuka ya Guled, Farah alikuwa mwanachama wa tawi la Eidagale la ukoo wa Garhajis wa Waishaaka.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Wafernando

**Wafernando** (kwa Kihispania: **Fernandinos**) ni watu wa makabila au jamii mbalimbali ambao walikuwa katika Guinea ya Ikweta (Guinea ya Kihispania). Jina lao limetokana na kisiwa cha Fernando Pó, ambapo wengi walifanya kazi. Kisiwa hicho kilipewa jina la mtafiti wa kireno Fernão do Pó, anayesifiwa kwa kugundua ukanda huo.

Kila idadi ya watu ilikuwa na historia tofauti kikabila, kijamii, kitamaduni, na lugha. Wanachama wa jamii hizi walitoa kazi nyingi zilizojenga na kupanua tasnia ya kilimo cha kakao kwa Fernando Pó wakati wa miaka ya 1880 na 1890. Fernandinos wa Fernando Po walikuwa na uhusiano wa karibu na kila mmoja. Kwa sababu ya historia ya kazi katika eneo hili, ambapo wafanyikazi waliajiriwa, wakivutiwa vyema, kutoka Freetown, Pwani ya Cape, na Lagos, akina Fernandinos pia walikuwa na uhusiano wa kifamilia na maeneo hayo. Hatimaye, vikundi tofauti vya kikabila vilioa na kuunganishwa. Katika Bioko ya karne ya 21, tofauti zao zinachukuliwa kuwekwa pembeni.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Guinea ya Ikweta
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jaribio la Kinema katika Elimu ya Bantu

**Jaribio la Kinema katika Elimu ya Bantu (BEKE)**, lilikuwa mradi wa Baraza la Wamishonari la Kimataifa kwa kushirikiana na Shirika la Carnegie la New York na serikali za wakoloni ya Uingereza huko Tanganyika, Kenya, Uganda, Rhodesia Kaskazini na Nyasaland katikati ya miaka ya 1930.  Mradi huo ulihusisha filamu za kielimu zilizochezwa na sinema za rununu kuelimisha Wabantu. Karibu filamu kama 35, mnamo 16mm, zilitengenezwa kati ya 1935 na 1937, wakati ruzuku ya Carnegie ilimalizika.

Mradi huo uliongozwa na J. Merle Davis, mkurugenzi wa Idara ya Baraza la Wamisionari wa Kimataifa wa Utafiti wa Jamii na Viwanda; George Chitty Latham, mkuu wa zamani wa Idara ya Elimu ya Rhodesia Kaskazini; na Meja Leslie Allen Notcutt, meneja wa zamani wa mashamba nchini Kenya.

Uzalishaji wa BEKE ulikuwa filamu za kimya zenye ubora wa chini na viwanja visivyo na kawaida ambavyo vilihusisha "mtu mwenye busara" (kutoa mfano mzuri) aliye juu ya "mtu mpumbavu" (anayeiga tabia mbaya). Wakati watendaji wengine walikuwa weusi, kila kitu kingine katika uzalishaji huo kilikuwa cha Uingereza, kikijenga uwakilishi wa kidunia wa Afrika na Waafrika. Mafundisho makuu yaliyoletwa na filamu yalikuwa juu ya usafi, njia za kilimo cha mazao ya fedha na uuzaji wa vyama vya ushirika; zingine zilikuwa "filamu za utangulizi" ambazo zilionyesha taasisi za utawala wa Uingereza. 

Filamu tatu tu za BEKE zilizosalia, na zinashikiliwa kwenye Jalada la Taasisi ya Filamu ya Uingereza:

"Mafunzo ya mifugo ya Wenyeji wa Kiafrika" (1936), 

"Tropical Hookworm" (1936),  na

"Mashamba ya Wakulima wa Kiafrika - Jaribio la Kingolwira" (1936).

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Elimu Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Afrika ya Kifaransa Huru

**Afrika ya Kifaransa Huru** ilikuwa taasisi ya kisiasa katika makoloni ya Ufaransa kwenye ardhi ya Afrika, ambayo iliungana na Free France iliyoundwa na Jenerali Charles de Gaulle wakati wa vita vya pili vya dunia ili kuendelea na mapambano dhidi ya Ujerumani ya Wanazi na vikosi vya Axis.

Ilitoa msingi wa kisiasa na eneo kwa Free France na kuimarisha msimamo wa kimataifa wa Jenerali de Gaulle. Ilitoa mchango mkubwa kwa juhudi za vita kwa kufadhili Upinzani wa Ufaransa, na mchango wa wanajeshi wake wengi kwa vikosi vya Free French, na unyonyaji wa kijeshi wa mitambo na miliki zake.

Kwa sababu ya eneo lake la kijiografia, Free French Africa ilitoa mali nyingi kwa Washirika, ikipendelea operesheni za kijeshi kutoka Chad katika Kampeni ya Jangwa la Magharibi huko Misri na Libya na kuwezesha mawasiliano kote barani, na hivyo kuwapa koloni za Uingereza uwezo wa kuwasiliana na kila mmoja .

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Ufaransa
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Vita Vikuu vya Pili
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Guled Abdi (Sultani)

**Sultan Guled Abdi** (kwa Kisomali: Guuleed Cabdi, Kiarabu: جوليد بن عبدي) alikuwa mtawala wa Somalia. Alikuwa Sultani wa kwanza wa Usultani wa Isaaq na watoto wake wengi wangeunda Rer Guled na wataendelea kuongoza baada ya kifo chake.
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Deria Hassan

thumbnail|right|200px|Deria Hassan

**Sultan Deria Hassan**, (kwa Kisomali: Diiriye Xasan, kwa Kiarabu: ديريه بن حسن) alikuwa mtawala nchini Somalia. Alikuwa Sultani wa nne wa Usultani wa Isaaq na anajulikana kama kiongozi mwerevu na mwenye busara.

## Wasifu 
Deria alikuwa mtoto wa Sultan Hassan na mjukuu mkubwa wa Sultani Guled, mwanzilishi wa Nasaba ya Guled ya ukoo wa Eidagale. Alikuwa wa Ba Baaro sehemu ya familia ya Guled.  Deria ndiye Sultani aliyetawala kwa muda mrefu zaidi alipopanda kiti cha enzi mwishoni mwa karne ya 19 na kufa kwa uzee mwishoni mwa miaka ya 1930, ambapo alifuatwa na mtoto wake mkubwa, Abdilahi. Deria pia mara kwa mara alilipa ushuru kutoka kwa koo ndogo za Isaaq.  Deria alikuwa akikutana na Sheikh Madar nje ya Hargeisa katika shir maarufu ya 1870 kujadili maswala kuhusu mji mpya wa Hargeisa na alikubaliana kwamba ujangili na kukata miti katika eneo hilo lazima kupigwa marufuku.

## Utawala
Kama Sultan wa Isaaq, pia alikuwa kiongozi mkuu wa ukoo wake wa Eidagale na mvutano ulikuwa mkubwa kati ya Rer Guled wake na jamaa nyingine ya Eidagale. Shujaa mashuhuri wa Eidagale na mshairi Hussein Hasan (Msomali: Xuseen Xassan) aliyetoka Rer Guled alikuwa na kiburi na akawasihi waendeleze mzozo. Waliokuwa wakisimama dhidi yake alikuwa mshairi na shujaa kama huyo Hersi Absiyeh Msomali: Xirsi Cabsiye mwanachama mashuhuri wa Rer Abdi Bari aliye karibu sana ambaye alikuwa akipigana na Rer Guled. Alitaka shir ya kawaida au mkutano wa vizazi ambapo angechukua baraza na kushauri juu ya maamuzi gani ya kuchukua kwa Eidagale. Sultan Deria aliamua kwamba malipo ya damu au mag yalikuwa ya kutosha kwa pande zote mbili kubadilishana kwenye shir na Rer Guled kupoteza sita na Abdi Bari sita pia. Hussein Hasan alikuwa na kiburi na alihimizwa kwa kuendelea na mzozo na hii gabay ya kuamsha kukataa uamuzi huo. 

## Maasi
Utawala wa Deria uliona Kukosekana kwa utulivu na maasi ambayo yalikua haraka. Swayne anasimulia na tukio ambapo sehemu ya Eidagale ilivunjika, lakini ililetwa haraka.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:1lib1ref 2023
Korr/Ngurunit

'''''' ni kata ya kaunti ya Marsabit, eneo bunge la Laisamis, kaskazini mwa Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Marsabit
Waishaak

**Waishaak** (pia **Isaaq**, **Isaac**) (kwa Kisomali: *Reer Sheekh Isaxaaq*, kwa Kiarabu: بني إسحاق *bani isḥaq*) ni moja ya makabila makubwa kati ya Wasomali. 

Wanakalia hasa maeneo ya Somaliland kaskazini mwa Somalia na ya Jimbo la Somali nchini Ethiopia.  
[thumb|Picha ya [Abdillahi Deria, Sultani Mkuu wa 4 wa Usultani wa Waishaak.]]
right|thumb|250x250px| Wapiganaji Waishaak wakiwa wamepanda farasi
Kulingana na mapokeo ya jadi ya Wasomali, ukoo wa Waishaak ulianzishwa katika karne ya 13 au 14 wakati alipowasili Ishaaq Bin Ahmed Bin Mohammed Al Hashimi (Sheikh Ishaaq) kutoka Uarabuni aliyezaliwa katika uzao wa Ali ibn Abu Talib.  Alikaa katika mji wa pwani wa Maydh kaskazini mashariki mwa Somaliland, ambapo alioa mke kutoka ukoo wa Magaadle. 

Kaburi la Sheikh Ishaaq liko Maydh, na ndilo eneo wanapofika mahujaji mara kwa mara.  *Maulid* (siku ya kuzaliwa) ya Sheikh Ishaaq pia huadhimishwa kila Alhamisi kwa kusoma *manaaqib* yake (mkusanyiko wa matendo matukufu).   

Waishaak ndio kabila au ukoo mkubwa wa Wasomali huko Somaliland. Miji mikubwa mitano ya Somaliland - Hargeisa, Burao, Berbera, Erigavo na Gabiley - yote hukaliwa na Waishaak hasa. Vivyo hivyo mikoa mbalimbali ya Somaliland huwa na Waishaak wengi kati ya wakazi yake.
thumb| Uchoraji wa mwanamke Mishaak uliochapishwa katika Bilder-Atlas mnamo 1870

## Historia 
Waishaak walishiriki katika vita vya Usultani wa Adal. Baadaye wakati wa karne ya 18 Sultani Guled Abdi alianzisha Usultani wa Waishaak uliodumu kuanzia mwaka 1750 hadi 1884. 

Baadaye Waishaak walio wengi waliishi chini ya usimamizi wa Uingereza katika Somalia ya Kiingereza na chini ya utawala wa Ethiopia katika maeneo ya Ogaden.

Wakati wa uhuru mwaka 1960 Somalia ya Kiingereza iliamua kuungana na Somalia ya Kiitalia. Waishaak walishiriki katika harakati ya kuunda Somalia Kubwa iliyolenga kuunganisha pia Wasomali katika Kenya na Ethiopia na nchi ya Somalia. 

Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe ya Somalia Waishaak wengi waliuawa na jeshi la dikteta Siad Barre.

Baada ya kuporomoka kwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Somalia mnamo 1991, maeneo ya Somaliland yaliyokaliwa na Waishaak hasa yalitangaza uhuru wao kama taifa la pekee. 

## Marejeo 
Jamii:watu wa Somaliland
Jamii:Makabila ya Ethiopia
Jamii:Makabila ya Somalia
Kina (Isiolo)

'''''' ni kata ya kaunti ya Isiolo, eneo bunge la Isiolo Kusini, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Isiolo
Kisima (Meru)

**Kisima** ni kata ya kaunti ya Meru, eneo bunge la Buuri, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Meru
Mwimbi

**Mwimbi** ni jina la:
* Mwimbi (Kalambo), kata ya Wilaya ya Kalambo, Mkoa wa Rukwa, Tanzania
* Mwimbi (Kenya), kata ya kaunti ya Tharaka-Nithi, Kenya
* Mwimbi (mmea)
Ushuru wa kibanda

**Ushuru wa kibanda** ulikuwa aina ya ushuru ulioletwa na Waingereza katika makoloni yao Afrika kwa kila kibanda (au aina nyingine za kaya). Ushuru huo ulilipwa kwa pesa, kazi, nafaka au hisa na ilinufaisha mamlaka ya kikoloni kwa njia nne zilizounganishwa, kwa kukusanya pesa; kusaidia thamani ya kiuchumi ya sarafu ya ndani; kupanua uchumi mpya wa msingi wa pesa, ambao ulisaidia maendeleo ya uchumi; na kuunganisha jamii za wenyeji katika mfumo mpya wa uchumi. Kaya ambazo kimsingi zilikuwa wafugaji wa vijijini au wakulima waliendelea kutuma wanachama kufanya kazi katika miji au kwenye miradi ya ujenzi iliyofadhiliwa na serikali kupata pesa za kulipa ushuru. Uchumi mpya wa kikoloni barani Afrika ulitegemea sana ujenzi wa miji na miundombinu (kama vile reli), na katika Afrika Kusini shughuli za madini zinazopanuka haraka.

## Muungano wa Afrika Kusini 
Kufikia mwaka wa 1908 kodi zifuatazo za vibanda zilianzishwa katika koloni la Afrika Kusini:

* Katika Natal, chini ya Sheria 13 ya 1857, shilingi 14 kwa kibanda. Waafrika ambao waliishi katika nyumba za mtindo wa Uropa na mke mmoja tu hawakuondolewa ushuru.
* Katika Transkei, shilingi 10 kwa kibanda.
* Katika Ukoloni wa Cape, aina anuwai ya "ushuru wa nyumba" zilikuwepo tangu miaka ya 1850. Ushuru huo ulitumika kisheria kwa wamiliki wote wa nyumba katika Cape, bila kujali rangi au dini, lakini ulitekelezwa kwa sehemu, haswa katika maeneo ya vijijini. Ushuru kamili wa nyumba na uliotumika ulimwenguni uliwekwa mnamo 1870 (Sheria ya 9 ya 1870), na ilitekelezwa kikamilifu, kwa sababu ya shida kubwa ya kifedha ya serikali wakati huo. [1870] Ushuru uliopendwa sana ulikomeshwa mnamo 1872 (Sheria 11 ya 1872), lakini jukumu jipya na la juu lilitumiwa na utawala wa Sprigg wakati wa 1878, wakati matumizi ya serikali yalikuwa makubwa sana. "Kodi ya kibanda" yenye ubishani zaidi ya Cape ilianzishwa chini ya Sheria ya 37 ya 1884, na ikataja shilingi 10 kwa kila kibanda bila kuwatenga wazee na wagonjwa. Ilifutwa chini ya Sheria ya 4 ya 1889., ikifanya kwa niaba ya serikali ya Uingereza katika eneo hilo. Matukio anuwai kama vile kuletwa kwa ushuru wa kibanda, mabishano juu ya ng'ombe na mlolongo wa majanga ya asili yalichangia uamuzi wa Washona kuasi kampuni hiyo mnamo 1896, ambayo ilijulikana kama Vita ya Kwanza ya Chimurenga au Vita vya pili vya Matabele. 

## Nchi nyingine 
Ushuru huo pia ulitumika Kenya, Uganda na Rhodesia Kaskazini (sasa Zambia). Nchini Sierra Leone, ilisababisha Vita vya Ushuru wa Kibanda vya 1898 katika wilaya ya Ronietta, ambayo uharibifu mkubwa uliendelezwa kwa uanzishwaji wa Jumuiya ya Wamishonari wa Nyumbani. Uharibifu uliotekelezwa na Jumuiya ulisababisha mahakama ya kimataifa kuhusu urejesho wa uharibifu uliopatikana, ulioletwa na serikali ya Amerika kwa niaba ya Jumuiya ya Wamishonari wa Nyumbani. Jamii ililipwa fidia ya uharibifu uliofanywa kwao na waandamanaji wa Sierra Leone.

Liberia pia ilitekeleza ushuru wa kibanda, ambao katika kesi moja ulisababisha uasi wa Kru mnamo 1915.  

## Marejeo 
Jamii:Ukoloni
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ibrahim Adeer

**Ibrahim Adeer** (kwa Kisomali: **Ibraahin Adeer**) alikuwa mtawala wa Somalia aliyeanzisha Usultani wa Geledi. Baadae alianzisha nyumba ya watawala wa Geledi, nasaba ya Gobroon, baada ya kufanikiwa kuasi na kufukuza Usultani wa Ajuran na kutawala sehemu kubwa za Pembe ya Afrika.

## Wasifu 
Mwishoni mwa karne ya 17, Adeer, ambaye alikuwa jenerali wa Ajurani wakati huo, alikusanya watu 12,000 wa kabila la Geledi, chini ya uongozi wa Ibrahim Adeer alifanikiwa kulirudisha nyuma jeshi la kifalme la Ajuran kutoka Afgooye. Sultan Ibrahim alishinda jeshi la Ajuran mara kwa mara vita kadhaa; aliandamana kupitia ile inayojulikana sasa Bakool Bay ambapo alishinda sehemu ya ukoo wa Madanle wa ushirika wa kifalme wa Ajuran, na Afgooye ambapo alishinda Nasaba ya Silcis pia sehemu ya ushirika wa kifalme wa Ajuran. Aliandamana kuelekea Bardheere na Luuq katika mkoa wa Gedo ambapo alifukuza ukoo wa Ajuran na kuanzisha jeshi huko Dolow. Ushindi wake wa mwisho alipokwenda kusini mwa bonde la Jubba kufikia kile kinachojulikana kama Kismayo na kufukuza haraka majeshi ya kifalme ya Ajuran na katika harakati hiyo, alikuwa ameshinda nusu ya Dola ya Ajuran. Sultan Ibrahim, ambaye alikuwa mtoto wa Adeer Gobroon, kwa hivyo alikua sultani wa kwanza wa nasaba mpya. Mwanawe, Mahamud Ibrahim, baadaye angemfuata akiwa juu ya kiti cha enzi.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Mkutano wa Kimataifa wa Watoto wa Kiafrika

**Mkutano wa Kimataifa wa Watoto wa Kiafrika** au Mkutano wa Mtoto wa Kiafrika ulikuwa mkutano wa kimataifa uliofanyika Geneva mnamo Juni 1931.

Uliandaliwa na Umoja wa Kimataifa wa Kuokoa Watoto, ilifuata kutoka kupitishwa na Jumuiya ya Mataifa mnamo 1924 ya Azimio la Haki za Mtoto, iliyoandaliwa na Umoja mnamo 1923. Ilizingatia hali za watoto barani Afrika, haswa. katika maeneo ya vifo vya watoto wachanga, ajira kwa watoto na elimu.

Mkutano huo ulikutana huko Geneva katika msimu wa joto mwaka 1931, kati ya tarehe 22 na 25 Juni. Inachukuliwa kama hatua ya kugeuza mitazamo ya magharibi kwa utoto barani Afrika: "mkutano huu uliunda upya picha za utoto barani Afrika kati ya wamishonari, wasaidizi wa ustawi wa watoto na wanasayansi wa kijamii" Kulikuwa na Waafrika watano tu kati ya washiriki, ingawa hata kiwango hiki cha ushiriki kilikuwa kisicho kawaida wakati huo. Mmoja wao alikuwa Jomo Kenyatta wa Jumuiya kuu ya Kikuyu. Kenyatta aliandika juu ya mkutano baadaye, juu ya mada ya tohara na ukeketaji wa wanawake, ambayo alitetea kama desturi ya kitamaduni kati ya Wakikuyu:

Katika mkutano huu wajumbe kadhaa wa Uropa walihimiza kwamba wakati ulikuwa umefika mila hii ya kinyama inapaswa kukomeshwa, na kwamba, kama mila zingine zote za wapagani , inapaswa kukomeshwa mara moja na sheria.

Wawakilishi wengine wa Kiafrika walikuwa walimu na mwandishi Gladys Casely-Hayford, binti wa mwanasiasa wa Ghana J. E. Casely Hayford, na mwalimu wa Nigeria Henry Carr. Mzungumzaji mwingine mweusi alikuwa mwanaharakati wa Amerika James W. Ford wa Ligi ya Kupinga Ubeberu, ambaye alitoa hotuba akikosoa mkutano huo kwa kuunga mkono tu utaratibu wa wakoloni.

Katibu wa mkutano alikuwa mwandishi Evelyn Sharp, ambaye aliandika kitabu juu yake kiitwacho Mtoto wa Afrika. Mchangiaji mwingine alikuwa mmishonari, Dora Earthy.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Askia Isma'il

**Askia Ismail** alikuwa mtawala wa sita wa Dola la Songhai kutoka 1537 - 1539, akiwa wa nne kutoka nasaba ya Askia. Ismail aliingia madarakani kupitia njama iliyotokana na Askia Mohammad I, baba yake na mwanzilishi wa nasaba ya Askia, kwa lengo la kumwachilia Mohammad kutoka utumwani.

Iliyoelekezwa kwa mmoja wa Matowashi wa Mohammad, aliweza kupata dhahabu. Pamoja na hayo Ismail aliweza kuajiri wanaume, washirika na Suma Kutubaki, rafiki wa mtawala Askia Mohammad Benkan. Njama hiyo ilifanikiwa wakati Benkan alikuwa amepiga kambi katika kijiji kiitwacho Mansur. Manahodha wa Benkan walimgeuka dhidi yake, aliondolewa madarakani na Dendi-fari, huku Dendi-fari akinasa na kufunga minyororo ya duara la ndani la Benkan.

Alipandishwa madarakani na Dendi-fari, Askia Ismail basi aliweza kumwachilia baba yake Askia Muhammad kutoka Kisiwa cha Kangaba, na kumleta nyumbani Gao.

Ismail alifanya kampeni dhidi ya yule anayeitwa Bakabula huko Gurma. Ismail alitoa malipo kwa wapanda farasi kwa Kurmina-fari. Ismail aliagiza Kurmina-fari kumfukuza na kumshirikisha Bakabula na kushikilia hadi Ismail atakapofika. Katika vita vilivyofuata Kurmina-fari alipoteza zaidi ya wapanda farasi 900. Walakini walifanikiwa kumuua Bakabula na waliweza kuchukua ngawira nyingi. Muda mfupi baada ya vita hivi mnamo Desemba 1539 Ismail alikufa.

## Viungo vya nje
*http://www.tombouctoumanuscripts.org/ 

Jamii:Historia ya Mali
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamal ad-Din I

**Jamal ad-Din** (kwa Kiarabu: جمال اد الدين; alistawi katikati ya karne ya 14) alikuwa gavana wa Usultani wa Ifat, kati ya Ethiopia, Jibuti na Somaliland za leo. Alikuwa mtoto wa Nahwi b. Mansur b. Umar Walashma (Umar ibn Dunya-huz) na kaka wa Haqq ad-Din I.

## Tawala 
Mfalme wa Ethiopia Amda Seyon I alimfanya Jamal ad-Din Gavana wa Ifat baada ya kushindwa na kufungwa kwa kaka yake Sabr ad-Din I. Taddesse Tamrat anabainisha kuwa Jamal ad-Din alikuwa ameachiliwa kutoka gerezani wakati wa uteuzi wake, na anabainisha kuwa Kaizari alikuwa amemshikilia mheshimiwa kama mateka ili kuhakikisha uaminifu wa Ifat. 

Walakini, kulingana na Ushindi Mtukufu wa Amda Seyon, Jamal ad-Din alithibitisha kutokuwa mwaminifu kwa Mfalme Amda Seyon. Kwanza, inasemekana alikuwa sehemu ya muungano ulioshambulia, na akashindwa na, Mfalme katika Vita vya Das;  mwishoni mwa mwaka huo huo, Jamal ad-Din aliamriwa kupeleka Wakristo waasi-imani kwa Mfalme kwa adhabu, lakini alikataa, ingawa alizaa "mtoto wa kaka yake". Kwa hili, Mfalme Amda Seyon aliharibu Ifat na kuchukua nafasi ya Jamal ad-Din na kumweka nduguye Nasr ad-Din.  Tafsiri ya kifungu hiki inatofautiana: Trimingham anashikilia kwamba alijiunga na muungano wa Mora na Adal katika kuasi ufalme, lakini walishindwa na Mfalme.  Kwa upande mwingine, Taddesse Tamrat anasema kuwa uasi wa Jamal haukufika mbali, na alikumbushwa kwa korti ya Ethiopia na kurudi gerezani kwa kisingizio kwamba alishindwa kupata na kuwaletea Mfalme Wakristo wote ambao walikuwa wameingia Uislamu. . Jamal ad-Din alidai kwamba "mtoto wa kaka yake" (ambaye Taddesse Tamrat anafikiria huenda alikuwa mwana wa Sa'ad ad-Din) alikuwa amemzuia kufanya hivyo. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamal ad-Din II

**Jamal ad-Din II** (kwa Kiarabu: جمال اد الدين; alikufa 1433) alikuwa Sultani wa Adal. Alikuwa mtoto wa mwisho wa Sa'ad ad-Din II.  Kuibuka kwa Adal kama serikali yenye nguvu kulianzishwa na sultani Jamal ad - Dīn iliendelezwa na kaka yake Badlay ibn Sa'ad ad-din.

## Tawala 
Mansur alifuatwa mnamo 1424 na kaka yake mdogo, Sultan Jamal ad-Din Muhammad. Jamal ad-Din kisha akapanga upya na akashinda majeshi ya Wawakilishi wa Mfalme Yeshaq I kabla ya kulimaliza jeshi lake na yeye mwenyewe kuuawa na jeshi la kibinafsi la Mfalme huko Haraja.  

## Utawala wa Jamal ad-Din 
Katika ambayo Maqrizi anasema kuwa hawakuthubutu kugusa mali za wengine, na kwamba hakuna mtu yeyote, iwe ni wa heshima au wa kawaida, aliyewatendea wengine vibaya. Kila mtu alimwogopa mtawala wao sana hivi kwamba hakuna mtu aliyejali amri au makatazo yake. Kwa hivyo Jamal Ad-Din aliheshimiwa kwa ukali wa utawala wake, nguvu ya adhabu zake, na ubora wa fadhila zake.

## Kifo 
Mtawala wa Adals alidhoofishwa na mapigano ya mara kwa mara ndani ya miaka michache alipingwa na binamu zake wenye wivu ambao walimshambulia na kumuua, karibu mwaka wa 1432.  Alifuatwa na kaka yake Badlay ibn Sa'ad ad-Din. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1433
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Simon Chibuga Masondole

thumb
**Simon Chibuga Masondole** (alizaliwa Bukiko, kisiwa cha Ukerewe, Mwanza, 2 Oktoba 1972) ni askofu wa Kanisa Katoliki, jimbo la Bunda kuanzia tarehe 4 Julai 2021.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Tanzania
Ngomeni (Kitui)

'''''' ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi Kaskazini, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Kitui