open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mahekalu ya Misri

Philae, karne ya 4 hadi ya 1 KK.]]
**Mahekalu ya Misri** yalijengwa rasmi kwa lengo la kuwa sehemu maalum ya kuabudia miungu ya Misri na sehemu ya kuwaenzi mafarao waliokuwepo katika Misri ya Kale. Mahekalu hayo yalichukuliwa kama nyumba za miungu au wafalme kulingana na majina yaliyopewa.

Sehemu muhimu zaidi ya hekalu ilikuwa mahali patakatifu, ambapo kwa kawaida palikuwa na sanamu ya ibada, sanamu ya mungu wao. Vyumba vilivyokuwa nje ya patakatifu vilikuwa vikubwa na kupambwa zaidi kila baada ya muda, mahekalu yalibadilika kutoka kwa vihekalu vidogo mwishoni mwa Misri ya historia ya awali (mwishoni mwa milenia ya 4 KK) hadi majengo makubwa ya mawe katika ufalme mpya (1550-1070 KK). Majengo hayo ni kati ya mifano na ya kudumu ya usanifu wa kale wa Misri, na vipengele vyake vilivyopangwa na kupambwa kulingana na mifumo tata ya ishara za kidini. Muundo wao wa kawaida ulijumuisha mfululizo wa kumbi zilizofungwa, mahakama zilizo wazi, na nguzo za kuingilia zilizopangwa kando ya njia inayotumiwa kwa ajili ya maandamano ya tamasha.

Hekalu kubwa pia lilikuwa na mashamba makubwa na waliajiliwa maelfu ya watu ili kukidhi mahitaji yake. Kwa hiyo mahekalu yalikuwa vituo muhimu vya kiuchumi na vile vile vya kidini. Makuhani waliosimamia taasisi hizo zenye nguvu walikuwa na uvutano mkubwa licha ya kujionyesha kwao kuwa chini ya mfalme, bado walitaja changamoto za mamlaka.

Ujenzi wa mahekalu nchini Misri uliendelea licha ya taifa hilo kupungua na hatimaye kupoteza uhuru wake kwa milki ya Warumi mwaka wa 30 KK. Pamoja na ujio wa Ukristo. Dini ya kimapokeo ya Wamisri ilikabiliwa na mateso na madhehebu ya hekalu yalikufa wakati wa karne ya nne hadi ya sita BK. 

Majengo waliyoacha yalipata uharibifu na kupuuzwa kwa karne nyingi. Mwanzoni mwa karne ya kumi na tisa, wimbi la watu kutaka kutembelea Misri ya kale ilienea katika bara la Ulaya na kusababisha nidhamu ya *Egyptology* na kuongeza idadi ya wageni kwenye mabaki ya vivutio hivyo. 

Makumi ya mahekalu yamesalia mpaka leo na mengine yamekuwa vivutio vya watalii maarufu duniani ambavyo vinachangia pakubwa katika uchumi wa kisasa wa Misri. Wana-Egypt wanaendelea kusoma mahekalu yaliyosalia na mabaki yaliyoharibiwa kama vyanzo muhimu vya habari kuhusu jamii ya Misri ya kale.

## Marejeo
Jamii:Misri ya Kale
Jamii:Majengo ya Misri
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wiki4uni
Mimi Plange

thumb|Mwanamitindo Mimi Plange
**Mimi Plange** ni mwanamitindo mzaliwa wa Ghana. Alihamia Marekani utotoni, ambapo alisomea sanaa na mitindo.

## Maisha Yake
Plange alizaliwa huko Accra, Ghana. Alihamia California pamoja na familia yake akiwa mdogo. Alipokea tuzo ya BA katika Sanaa kutoka chuo kikuu cha California kilichopo Berkeley na kuhudhuria chuo cha mitindo (Fashion Institute of Design and Merchandising) huko California. Baada ya elimu yake, alihamia New York na akafanya kazi kwa *Patricia Fields* na *Rachel Roy*.

Yeye na mshirika wake wa kibiashara Ibrahim Ndoye, walitengeneza mtindo wa ''Boudoir D'huîtres* lakini baadaye akaubadilisha na kuuita jina lake mwenyewe *Mimi Plange* mnamo mwaka 2010.

Ubunifu wake umeathiriwa na urithi wa Kiafrika. Michelle wore her A-line skirt on the ABC TV show *The View''. Plange was the Designer of the Year at Mercedes Benz Fashion Week South Africa.

Mnamo mwaka 2015 alishirikiana na wabunifu wa samani, Roche Bobois kuunda tiles za Mahjong na sofa zilizovaliwa na malighafi zake ambazo zilitengenezwa nchini Burkina Faso.

## Marejeo 
Jamii:Wanamitindo wa Ghana
Jamii:Wanamitindo wa Marekani
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Miriam Scheib

**Miriam Scheib** (alizaliwa 5 Juni 1975) ni mchezaji wa soka wa zamani wa nchini Ujerumani na ambaye alicheza kama mshambuliaji kwenye timu ya taifa ya wanawake ya Ujerumani.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Wachezaji mpira wa kike
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Louis Casely-Hayford

thumbnail|right|200pc|Louis Mwaka 1991
**Louis Casely-Hayford** (13 Julai 1936 - 24 Novemba 2014)  alikuwa mhandisi aliyekodishwa kutoka Ghana ambaye alihudumu kama Mkurugenzi Mtendaji wa tatu  wa Volta River Authority (VRA) kutoka 1980 hadi 1991. Alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa VRA wakati mpango mkuu wa upanuzi wa umeme hadi sehemu za kaskazini mwa Ghana ulipoanzishwa. Aliongoza uundwaji wa Shule ya Mafunzo ya VRA, ambayo ilifunza wahandisi, mafundi na taaluma nyingine zinazohitajika kusaidia sekta ya nishati ya Ghana. Casely-Hayford pia alicheza majukumu makubwa kama Mkurugenzi Mtendaji katika maendeleo ya Kpong Power Project.

## Kifo 
Dk Louis Casely-Hayford alifariki tarehe 24 Novemba 2014.  Ibada ya ukumbusho imefanywa kwa ajili yake na VRA. 
## Viungo vya Nje 
* "LOUIS CASELY-HAYFORD, Mtendaji Mkuu wa Tatu wa VRA", Mamlaka ya Mto Volta.
* "VRA inaadhimisha marehemu Casely-Hayford", Shirika la Habari la Ghana, 23 Desemba 2014.
* "Nguvu zaidi kutoka kwa VRA...upepo, sola inakaribia", *Modern Ghana*, 25 Januari 2011.
* "Bodi na Maafisa Wakuu" , Ukurasa wa Nyumbani wa Mamlaka ya Mto Volta Usio Rasmi.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Paul Victor Obeng

**Paul Victor Obeng**  anajulikana kama **PV Obeng** (19 Agosti 1947  - 17 Mei 2014) alikuwa mhandisi wa mitambo na mwanasiasa kutoka Ghana . Alikuwa mwenyekiti wa baraza la Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah .  Mnamo 2010, aliteuliwa na Rais John Atta Mills kuwa Mwenyekiti wa Tume ya Kitaifa ya Mipango ya Maendeleo (NDPC) . Hadi kifo chake, alikuwa Mshauri Mkuu wa Raisi wa John Dramani Mahama.   Alihudumu chini ya Rais Jerry John Rawlings, John Evans Atta Mills na John Dramani Mahama kwa nyadhifa tofauti. Alikuwa mjumbe na katibu mratibu na mwenyekiti wa Kamati ya Makatibu wa Baraza la Muda la Kitaifa la Ulinzi.   Alifariki tarehe 17 Mei 2014. 

## Maisha binafsi 
Paul Victor Obeng aliooana na Rose Obeng na walikuwa na watoto wanne.  Alikuwa Mkristo na aliabudu kama Mkatoliki wa Kirumi .  Baada ya kifo chake, mke wake Rose alitoa kumbukumbu ya marehemu mume na kumuelezea kama mtu mwenye sifa nyingi, mwenye kipaji, mchapakazi, asiye na ubinafsi, mwanadiplomasia, lakini mnyenyekevu  . 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Wode Maya

thumbnail|right|200px|Wode Maya (2023)

**Berthold Kobby Winkler** **Ackon** (amezaliwa 8 Novemba 1990), maarufu kama **Wode Maya**  ni muunda maudhui wa YouTube kutoka nchini Ghana.    'Wode Maya' inamaanisha 'Mama Yangu' kwa Kichina.  Mnamo 2017, alirekodi video akiwa ndani ya basi ikionyesha viti vikiwa tupu huku abiria wengine wakisimama kwa sababu ya rangi yake ya ngozi. Video hiyo ilisambaa.  Mnamo 2021, alidaiwa kuwa mmoja wa WanaYouTube Bora na Wenye Ushawishi Zaidi barani Afrika .   

## Maisha ya mapema na elimu 
Wode Maya anatokea Ahekofi huko Kofikrom upande wa Magharibi mwa Ghana.  Pia alisoma Chuo Kikuu cha Lugha na Utamaduni cha Beijing (BLCU).  

## Maisha binafsi 
Ana mpenzi wake Mkenya anayeitwa Miss Trudy ambaye pia ni MwanaYouTube. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Charles Wereko-Brobby

**Charles Wereko-Brobby** Ni maarufu kama Tarzan (alizaliwa 27 Machi 1953) ni mhandisi, mwanasiasa, mwanadiplomasia na mfanyabiashara nchini Ghana . Amewahi kuwa afisa mkuu mtendaji waVolta River Authority ya Ghana, wakati huo alikuwa  msambazaji mkuu wa jenereta nchi. 

## Maisha ya Awali  na Elimu 
Wereko-Brobby alizaliwa Kumasi mnamo Machi 1953. Alisoma Chuo cha St. Augustine na Shule ya kifahari ya Achimota . Kisha akasoma  Chuo Kikuu cha Leeds, Leeds, Uingereza ambapo alitunukiwa Shahada ya Kwanza ya Sayansi katika Uhandisi wa Mafuta  na Shahada ya Uzamivu katika Uhandisi wa Nishati ya jua. Alikuwa Raisi wa Muungano wa Chuo Kikuu cha Leeds kuanzia 1978 hadi 1979, Mwafrika wa kwanza kuchaguliwa katika nafasi hiyo.  Wereko-Brobby pia ana Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Middlesex, Hendron, Uingereza. 

## Viungo Vya Nje
* Wasifu kwenye **Ghanaweb.com**
* *The Guardian* - Jinsi half party nyingine Sarah Aliondoka, 9 Agosti 2006
* *Hoja za NPP hazina mantiki - Wereko Brobbey*
* *NPP inapaswa kuwaacha mbwa wanaolala waongo- Wereko-Brobbey* 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Ashitey Trebi-Ollennu

**Ashitey Trebi-Ollennu,**  ni mhandisi wa roboti kutoka Ghana katika Utawala wa Kitaifa wa Aeronautics and Space (NASA) na mhandisi mkuu na kiongozi wa kikundi cha ufundi cha uhamaji  katika Maabara ya Jet Propulsion     Amehusishwa na misheni mbalimbali za NASA Mars, hasa miradi ya Mars Rover na InSight .

## Maisha binafsi 
Mjomba wa Trebi- Ollennu alikuwa wakili na jaji, Nii Amaa Ollennu (1906–1986), alichaguliwa kama Spika wa Bunge la Ghana wakati wa Jamhuri ya Pili na pia alihudumu kama Mwenyekiti wa Tume ya Rais na makamu Rais wa Ghana kuanzia tarehe 7 Agosti. 1970 hadi 31 Agosti 1970.  .  Alipendelea vitu binafsi kama michezo wa tenisi ya lawn, tenisi ya meza, mpira wa miguu, chess, mpira wa miguu wa Amerika, riadha na kriketi ya majaribio .  Ndugu zake ni Flora Amerley, Roselind Amorkor, Ashitei na Emily Amaakai. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Benjamin Aggrey Ntim

**Ben Aggrey Ntim** ni mhandisi na mwanasiasa wa Ghana . Alikuwa Waziri wa Mawasiliano chini ya  raisi John Agyekum Kufuor . 

## Maisha ya kielimu 
Ntim alipokea Shahada yake ya Sayansi katika uhandisi na Heshima za Daraja la 1 mnamo 1966. Kisha akaendelea kusoma  Chuo Kikuu cha London  na kuwa Daktari wa Falsafa katika uhandisi wa angani. 

Ntim alifanya kazi kama mhandisi huko Rolls-Royce baada ya kupata shahada yake ya Uzamivu.  Rolls-Royce alifanya kazi ya utafiti na muundo wa  compressor. Baada ya kuondoka Rolls-Royce Ntim alijiunga na UNESCO kama mtaalamu wa uhandisi.  Ntim ndiye Mkurugenzi wa sasa Wenyeviti wa Omatek Computers Ltd. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Clifford Braimah

**Clifford Braimah** ni mhandisi wa nchini Ghana, msomi na mwanasiasa. Yeye ni mwanachama wa New Patriotic Party (NPP) . Amewahi kuwa katibu wa Kanda ya Kaskazini wa chama. Aliwahi kuwa Mkuu wa Idara ya Uhandisi ya Chuo Kikuu cha Ufundi cha Tamale . Kwa sasa ni mkurugenzi mkuu wa Kampuni ya Maji ya Ghana. Mnamo 2018 alipokea Tuzo ya Kimataifa ya Jarida la Humanity kwa juhudi zake za kuboresha ubora wa maji ya kunywa ya Ghana. 

## Maisha ya Awali na Elimu 
Clifford Braimah alichaguliwa kusoma Chuo cha Uhandisi cha Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah ambako alihitimu baada ya elimu yake ya miaka minne na shahada ya BSc ya uhandisi. Alipata MSc katika Usimamizi wa Rasilimali za Mazingira kutoka chuo kikuu hicho. Ana Shahada ya Uzamivu katika Usimamizi wa Maji kutoka Chuo Kikuu cha Cranfield, Uingereza. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Mnara wa BCEAO (Bamako)

**Mnara wa BCEAO** ni jengo linalopatikana huko Bamako, Mali. Lina orofa 20 na urefu wa meta 80 (futi 262), ndilo jengo refu zaidi katika eneo la Afrika Magharibi. Linapatikana upande wa kaskazini ("kulia→") wa ukingo wa Mto Niger katikati mwa Jiji la Bamako.

Mnara huo unaainishwa kama usanifu wa kisudani wa kisasa, yani *Neo-Sudanic*, umeundwa kwa muundo wa kisudani na kisaheli wa misikiti maarufu ya Djenné na Timbuktu. Jengo hilo, lenye rangi ya chungwa iliyokolea, linalingana na usanifu wa jadi wa banco wa Afrika Magharibi, pamoja na ule wa udongo katika eneo jirani. Umbo lake lililochongoka linafanana na kichuguu cha mchwa kutoka kwa mbali. Pembe za kipekee (au "masikio ya popo") kwenye sehemu ya juu ya jengo, na sehemu yake ya mbele iliyochongwa kwa kina, iliyochanwa wima ni mambo ya kawaida ya mapambo ya usanifu wa Kisaheli, yanayopatikana kwenye majengo kama vile Msikiti Mkuu wa Djenné, na lina mfanano mkubwa mno na jengo la Soko la Bamako la 1923.

Mnara wa BCEAO ni makao makuu ya Benki Kuu ya Mataifa ya Afrika Magharibi nchini Mali, ambayo hutoa huduma za benki za kimaendeleo na za serikali za ufadhili na sarafu katika mataifa kadhaa ya Afrika Magharibi yazungumzayo Kifaransa.

Jengo hili liko katika kitongoji cha Commune III chenye shughuli nyingi, ambapo barabara ya Moussa Tavele inakutana na barabara ya kando ya maji kati ya madaraja mawili makuu ya Bamako: daraja la mfalme Fahad baada ya jengo moja magharibi, na daraja la wafiadini baada ya majengo matatu mashariki. Upande wa mashariki wa uwanja wa BCEAO, mbuga na bustani rasmi ambapo "Boulevard du Peuple" hupita kwa mwelekeo wa mshazari mpaka kufika mtoni. Mkabala kwake kuna bustani ndogo za soko na vituo vya kurushia maji na mitumbwi ipo kwenye kingo za mto. Pamoja na Hotel de l'Amitié na Grande Mosquée, Mnara wa BCEAO ni mojawapo ya alama tatu zinazoonekana katika sehemu kubwa ya jiji.

## References 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Eric Dusingizimana

**Eric Dusingizimana** (alizaliwa 21 Machi, 1987) ni mchezaji wa kriketi wa Rwanda na mhandisi wa ujenzi ambaye pia alikuwa nahodha wa timu ya taifa ya kriketi ya Rwanda .  Yeye pia anashikilia  Rekodi ya Dunia ya Guinness katika kriketi ambayo aliweka mnamo 2016 .  Alijulikana sana kwa juhudi zake za kupiga marathon mwaka 2016 ambapo alipiga kwa saa 51 bila kukoma ili kuweka Rekodi ya Dunia ya Guinness.   Aliamua kupiga kwa muda mrefu ili kupata fedha kwa ajili ya ujenzi wa Uwanja wa Kimataifa wa Kriketi wa Gahanga . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Wachezaji wa Rwanda
Jamii:Wahandisi wa Rwanda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Kwabena Boahen

**Kwabena Adu Boahen** ni Profesa wa Bioengineering na Uhandisi wa Umeme katika Chuo Kikuu cha Stanford .  Hapo awali alifundisha katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania .

## Elimu na Maisha ya Awali 
Kwabena Boahen alizaliwa Septemba 22 1964 huko Accra, Ghana. Alisoma shule ya upili ya Shule ya Mfantsipim huko Cape Coast, Ghana, na Shule ya Upili ya Wavulana ya Presbyterian huko Accra, Ghana. Akiwa Mfantsipim, alivumbua mashine ya kupanda mahindi ambayo ilishinda shindano la kitaifa la sayansi na kuhitimu kama valedictorian wa Darasa la 1981. Alipata BS na MS ya uhandisi wa umeme mwaka  1989 kutoka Chuo Kikuu cha Johns Hopkins na Shahada ya mifumo ya hesabu na neva mwaka 1997 kutoka Taasisi ya Teknolojia ya California, ambako alishauriwa na Carver Mead .  Boahen alibuni na kutengeneza chip ya silicon inayoiga utendakazi wa retina.  Babake Boahen, Albert Adu Boahen, alikuwa profesa wa historia katika Chuo Kikuu cha Ghana na mtetezi wa demokrasia nchini Ghana.
## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Boahen Msomi wa Google

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Alex Mould

**Alex Kofi Mensah Mold** ni mhandisi wa kemikali na mwanasiasa wa Ghana. Pia ni Afisa Mkuu Mtendaji wa zamani wa Shirika la Kitaifa la Petroli la Ghana .   Yeye ni mwanachama wa National Democratic Congress of Ghana.  Kabla ya kuteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa GNPC, alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Mamlaka ya Kitaifa ya Petroli. 

## Maisha ya Awali na Elimu 
Mold alisoma Chuo cha Accra na kuhitimu mwaka 1978. Aliendelea na Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah ambako alisomea uhandisi wa Kemikali . Alihitimu chuo kikuu mnamo 1985 na  Shahada ya Sayansi .  Alijiandikisha katika Chuo cha Mafunzo ya Petroli, Oxford ambapo alipata Shahada ya Uzamili ya Uuzaji wa Mafuta na Uchumi mnamo 1989.  Mnamo 1994, alipata Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara katika fedha, Uhasibu na Sayansi ya Uamuzi kutoka Chuo Kikuu cha Northwestern, Illinois . 
## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Sahira Begum Siraj Al Banat

**Princess Sahira Begum Siraj Al Banat** au *Bibi Gul*, anajulikana kwa jina maarufu kama  *Saraj al Banat* (alizaliwa mwaka 1902), alikuwa binti wa kifalme wa Afghanistan.

Alizaliwa katika familia ya Habibullah Khan (r. 1901-1919) na Sarwar Sultana Begum, na dada yake mfalme Amanullah Khan (r. 1919–1929).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Wanawake wa Afghanistan
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Nana Otuo Siriboe II

**Nana Otuo Siriboe** ni mtawala wa jadi wa Ghana, mhandisi wa umeme na mjasiriamali. Yeye ni Omanhene wa eneo la jadi la Juaben . Amehudumu katika nyadhifa kadhaa za masuala ya uchifu na za Serikali ya Ghana.  Hivi sasa ni Mwenyekiti wa Baraza la nane la Jimbo la Fourth Republic.  

## Maisha ya mapema na elimu 
Nana Otuo Siriboe II alizaliwa  Mkoa wa Ashanti nchini Ghana. Alikubaliwa kusomea uhandisi wa umeme katika Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah katika miaka ya 1960. Alihitimu mwaka wa 1969  na baada ya muda mfupi kama mhandisi aliwekwa kama chifu mkuu wa eneo la jadi la Juabeng. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Nii Quaynor

thumbnail|right|200px|Nii Quaynor

**Nii Narku Quaynor**, ni mwanasayansi na mhandisi wa Ghana ambaye amekuwa na jukumu muhimu katika kuanzishwa na kuendeleza Mtandao kote Afrika .

## Wasifu 
Quaynor alihitimu  sayansi ya uhandisi kutoka Chuo cha Dartmouth mnamo 1972 na akapokea shahada ya Uhandisi kutoka Shule ya Uhandisi ya Thayer  mnamo 1973. Kisha alisoma Sayansi ya Kompyuta, na kupata MS kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la New York huko Stony Brook mnamo 1974 na shahada ya Uzamivu kutoka  taasisi hiyo hiyo mnamo 1977. Alisoma Shule ya Ufundi ya Sekondari ya Kinbu, Chuo cha Adisadel na Shule ya Achimota nchini Ghana .

Yeye ni mmoja wa wanachama waanzilishi wa Idara ya Sayansi ya Kompyuta  Chuo Kikuu cha Cape Coast nchini Ghana, na kwasasa ni uprofesa huko.  Yeye pia ni mjumbe wa Baraza la Chuo Kikuu cha Ghana.

Mnamo 2000, alikua mkurugenzi wa ICANN katika eneo la Afrika.

Quaynor aliporejea Ghana kutoka Marekani mwanzoni mwa miaka ya 1990 alianzisha  mtandao ya kwanza barani Afrika na alihusika katika kuanzisha baadhi ya mashirika muhimu, likiwemo African Network Operators Group (AfNOG).  

Quaynor anahudumu kama Kamishna wa Tume ya Kimataifa ya Utawala wa Mtandao. 
## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Quaynor kwenye *Sauti za Kiafrika za* CNN International, Septemba 2, 2013
## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Quaye MacGranaky Ben Mensa

**Quaye MacGranaky Ben Mensa** ni mhandisi na mwanasiasa wa Ghana. Amehudumu kama mbunge wa Bunge la Kwanza la Fourth Republic katika eneo la Dade-Kotopon na Greater Accra nchini Ghana .  

## Maisha ya mapema na elimu 
Mensa alizaliwa mwaka wa 1939, Alisoma Technishe Hoschule ambako alipata Daktari wa Falsafa katika Uhandisi. 

## Kazi 
Mensa alikuwa mbunge wa zamani wa Bunge la Kwanza la Jamhuri ya Nne ya Ghana kuanzia tarehe 7 Januari 1993 hadi 6 Januari 1997. Yeye ni Mhandisi.

## Maisha binafsi 
Yeye ni Mkristo . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
ASEC Mimosas

**ASEC Mimosas** (jina kamili ni *Association Sportive des Employés de Commerce Mimosas*) kwa maana halisi ni *Chama cha Wafanyakazi wa Biashara wa Mimosas*, ni klabu ya soka yenye makao yake katika mji wa Abidjan. Klabu hiyo pia inajulikana hasa katika mashindano ya kimataifa ya klabu kama *ASEC Mimosas Abidjan* au *ASEC Abidjan*. 

Ilianzishwa mwaka 1948, na kuwa klabu yenye mafanikio zaidi katika soka wa Ivory Coast, baada ya kushinda Ligi Kuu ya Ivory Coast mara 24 na Ligi ya Mabingwa ya CAF mwaka 1998.
thumb|180px|right|Uwanja wa nyumbani wa timu ya ASEC Mimosas  uwezo - 50,000
Kituo cha kufundisha soka cha ''ASEC's Académie MimoSifcom'' kimezalisha idadi ya wachezaji maarufu zaidi wanaocheza na waliocheza katika ligi mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Bonaventure Kalou, Didier Zokora, Emmanuel Eboué, Bakari Koné, Gervinho, Salomon Kalou, Romaric, Boubacar Barry, Didier Ya Koné na, Kolo Toure, Yaya Toure na Odilon Kossounou, ambao wote wamecheza soka kimataifa.
## Marejeo
Jamii:Vilabu Mpira vya Cote d'Ivoire
Pieter Hugo

**Pieter Hugo** (alizaliwa Johannesburg, 1976)  ni mpiga picha wa nchini Afrika Kusini ambaye kimsingi anafanya kazi katika upigaji picha. Anaishi Cape Town. 

## Kazi 
Alianza kazi yake ya kufanya kazi katika tasnia ya filamu huko Cape Town, kabla ya kuchukua ukaaji wa miaka miwili katika kituo cha utafiti cha Fabrica, Treviso, Italia. 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1976
Brian Astbury

[alt=Picture of a white man with short grey hair, a short goatee, and cross arms wearing a flannel shirt|thumb| Brian Astbury nyumbani kwake mnamo [2013]]
**Brian Astbury** (14 Novemba 1941 - 5 Machi 2020) alikuwa mpiga picha wa nchini Afrika Kusini, mkurugenzi wa ukumbi wa michezo, kaimu na mwalimu wa uandishi, na mwanzilishi wa ukumbi wa *The Space Theatre* huko Cape Town, Afrika Kusini.

## Maisha ya awali 
Brian Astbury alizaliwa tarehe 14 Novemba 1941 na kukulia katika mji wa Afrika Kusini wa Paarl.  Alisoma katika Shule ya Upili ya Wavulana ya Paarl na alichezea shule ya kriketi ya timu ya kwanza kabla ya kuhitimu shuleni mwaka wa 1959.   . Alisomea taaluma ya maktaba kwa muda mfupi katika Chuo Kikuu cha Cape Town kabla ya kuachana na kozi hiyo.  Alikutana na mke wake mtarajiwa, huko *Cape Argus* ambako alifanya kazi kama maktaba na mwandishi wa habari, alipofanya kazi ya likizo baada ya kumaliza matric.  Kisha alifanya kazi kama mpiga picha wa Capab, shirika la sanaa za maonyesho la Mkoa wa Cape.  

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:watu wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2020
Omar Badsha

**Omar Badsha** (alizaliwa 27 Juni 1945) ni mpiga picha wa maandishi, msanii, mwanaharakati wa vyama vya siasa na wafanyakazi na mwanahistoria wa nchini Afrika Kusini.  Ni msanii aliyejifundisha.  Ameonyesha sanaa yake nchini Afrika Kusini na kimataifa. 

Mnamo 2015 alishinda Tuzo ya Mafanikio ya Maisha ya Sanaa na Utamaduni (ACT) katika Sanaa maono.  Mnamo 2017 alipata Udaktari wa Falsafa (DPhil), kwa kazi yake ya msingi katika uwanja wa upigaji picha wa hali halisi nchini Afrika Kusini.  Pia alitunukiwa tuzo ya heshima ya  *The Order of Ikhamanga in Silver* kwa "dhamira yake ya kuhifadhi historia ya nchi yetu kupitia utafiti wa msingi na uliosawazishwa vyema, na ukusanyaji wa wasifu na matukio ya mapambano ya ukombozi" 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1945
Garth Erasmus

alt=Garth Erasmus in a white traditional shirt with a self made instrument|thumb|Garth Erasmus (2025)
**Garth Erasmus** (alizaliwa Aprili 12, 1956, huko Uitenhage, Rasi ya Mashariki, Afrika Kusini ) ni msanii wa Afrika Kusini ambaye anafanya kazi katika vyombo vya habari kadhaa, ikiwa ni pamoja na uchoraji . 

## Maisha ya awali na elimu 
Alisoma katika Shule ya Upili ya Paterson huko Port Elizabeth na baadaye alihudhuria programu ya mafunzo ya uwalimu katika Chuo cha Mafunzo cha Hewat huko Cape Town. Baadaye alihudhuria Chuo Kikuu cha Rhodes, na akaanzisha shirika la wasanii la *Vakalisa Arts Associates* huko Cape.  Alikuwa mshiriki katika mpango wa Warsha ya Thupelo wakati wa miaka ya 1980. 

## Vyanzo 
* *Miaka 10 Wasanii 100: Sanaa katika Afrika Kusini ya Kidemokrasia*, iliyohaririwa na Sophie Perryer, 2004, Bell-Roberts Publishing, Cape Town.
* Adams, Keith, na Garth Erasmus. Watunza Kumbukumbu. Betty's Bay [Afrika Kusini: Backbooks Publishers, 2012. Chapisha.
* Erasmus, Garth, Siemon Allen, na Julie L. McGee. *Resoundings: Garth Erasmus & Siemon Allen* ., 2015. Chapisha.
* Motana, Nape'a, na Garth Erasmus. Methali za Sepedi (Kisotho cha Kaskazini). Cape Town: Kwela, 2004. Chapisha.

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachoraji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1956
Frida Blumenberg

**Frida Blumenberg** (Durban, Afrika Kusini, Mei 24, 1935) ni msanii wa maono na mchongaji sanamu anayefanya kazi hasa katika neon, akriliki, na shaba.

Alizaliwa na wazazi kutoka Uswidi, alielimishwa kama mchongaji, mchoraji, na mfua dhahabu huko London, ambapo alikuwa na maonyesho kadhaa ya peke yake katika taasisi ya Sanaa ya Kisasa. Mnamo mwaka 1960 akiwa na umri wa miaka 25, alikamilisha mural ya mosaic katika Kituo cha Bahari cha Durban ambacho, wakati huo, kilikuwa picha kubwa zaidi ya ukutani katika ulimwengu wa Kusini . Mnamo 1965, alikuwa mmoja wa wasanii sita wa vito waliowakilisha Uingereza katika Onyesho Maalum la Serikali ya Bavaria huko Munich, Ujerumani katika maonyesho yenye jina la *"Jewelry as Sculpture."*  

## Marejeo 
* Turner, Ralph. *Vito vya Kisasa: Tathmini Muhimu 1945 hadi 1975* . (Van Nostrand Reinhold, 1976).
* Cutner, Janet. "Wasanii watano, Vipindi Vinne, Vipimo vitatu." *Habari za Sanaa* Vol. 76 No. 3 (Machi 1977).

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jennifer Maestre

**Jennifer Maestre** (alizaliwa Johannesburg, Afrika Kusini, 1959) ni msanii kutoka Massachusetts. Anajulikana sana kwa uchongaji wa sanamu.  

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:wachongaji wa Marekani
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1959
Anja Marais

**Anja Marais** (alizaliwa Sabie, Mpumalanga, Afrika Kusini, 1974) ni mchongaji wa nchini Afrika Kusini na msanii wa taaluma nyingi. Aliishi nchini Japani, Korea, Urusi na Florida na kukamilisha maonyesho ya peke yake na ya kikundi huko Asia, Ulaya na Marekani.

## Wasifu 
Anja Marais alisoma katika Chuo Kikuu cha Pretoria ambapo alisomea sanaa ya maono na kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Kusini huko Pretoria mnamo 1998.  Baada ya kuhitimu, alihamia Florida ambapo alikua mpokeaji wa Ruzuku ya wasanii binafsi wa Florida na alichaguliwa kama mshiriki wa warsha ya Creative Capitol Professional na Idara ya Florida ya Masuala ya Utamaduni. Kazi yake imeonekana katika Sanaa ya Amerika, Artnews na Jarida la Kimataifa la Florida . 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1974
Cecil Michaelis

**Maximilian Gustav Alfred Cecil Michaelis** (Cabourg, Ufaransa 19 Agosti 1913 - Aix-en-Provence 3 Mei 1997) alikuwa msanii ambaye pia alifanya mazoezi ya kioo na kauri, na mfadhili ambaye alihimiza ufundi na kubuni. 

## Maisha ya awali na elimu 
Cecil Michaeli alikuwa mwana pekee wa Sir Max Michaelis, raia wa Uingereza aliyeishi kama ralord nchini Afrika Kusini, na Lady Lillian Elizabeth Michaelis (1969, London).  Alisoma katika Shule ya uchoraji na Sanaa ya Ruskin huko Oxford, na kisha akahamia Paris ambako alisoma chini ya Henri Dimier na Othon Friesz, na alishauriwa na Georges Rouault na André Derain . 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni]
Jamii:Waliofariki 1997
Jamii:Waliozaliwa 1913
Nicholas Hlobo

**Nicholas Hlobo** (alizaliwa Cape Town, 1975) ni msanii wa Afrika Kusini aliyeko Johannesburg. Alipata Shahada ya Kwanza ya Teknolojia mwaka 2002.  Pia hufanya kazi ya uchongaji sanamu.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Rolex Mentor na Protege Arts Initiative
* Nicholas Hlobo, Michael Stevenson Gallery 
* Kutana na Nicholas Hlobo, tuzo ya Msanii Chipukizi wa Benki ya Standard
* Rolex Mentor na Protege Arts Initiative
* Nicholas Hlobo, Afrika Kusini Maelezo
* Uhambo, Tate Modern
* Makala kuhusu Nicholas Hlobo, Mail &amp;amp; Guardian
* Nicholas Hlobo na Sue Williamson, Artthrob

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1975
Robert Hodgins

**Robert Hodgins** (27 Juni 1920 &#x2013; 15 Machi 2010) alikuwa mchoraji na mchapishaji wa Uingereza .

## Historia ya maisha 
Robert Hodgins alizaliwa huko Dulwich, London, mnamo 27 Juni 1920, na kuhamia nchini Afrika Kusini mwaka 1938. Alijiunga na Jeshi la Ulinzi la Muungano mwaka wa 1940, na akahudumu nchini Kenya na Misri . 

## Viungo vya nje 
* Wasifu wa Robert Hodgins 
* *Wasifu* wa Robert Hodgins 
* ArtPrintSA 

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wachoraji wa Uingereza
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Waliozaliwa 1920
Ivan Mitford-Barberton

**Ivan Mitford-Barberton** (1896-1976) alikuwa mchongaji, mwandishi na mtangazaji wa Afrika Kusini.

## Maisha ya awali na elimu 
Mitford-Barberton alizaliwa huko Somerset Mashariki, mwaka 1896. Bibi yake alikuwa mwanasayansi wa asili, Mary Elizabeth Barber. Alisoma  katika Chuo cha St. Andrew, Grahamstown . Mnamo 1912 familia yake ilihamia nchini Kenya,  ambapo alikutana na masomo ya Kiafrika na Kiarabu ambayo baadaye yaliunda mada muhimu katika kazi yake.  Kuanzia 1915 hadi 1918 alifanya kazi kama kama mwanajeshi Afrika Mashariki. Kuanzia 1919 hadi 1922 alisoma katika Shule ya Sanaa ya Grahamstown,  na kutoka 1923 katika Chuo cha Sanaa cha Royal huko London, chini ya Henry Moore na Derwent Wood . Alirudi Kenya mwaka 1927 na kuanzisha studio huko. Mitford-Barberton alikuwa mwanachama hai wa Jumuiya ya Sanaa ya Afrika Kusini na alifundisha sanaa katika Shule ya Sanaa ya Michaelis huko Cape Town .

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Extracts from an article on the BARBERs of Barberton written by Ivan MITFORD-BARBERTON  
* Ivan Graham MITFORD-BARBERTON 

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:Waliozaliwa 1896
Zelda Nolte

**Zelda Nolte** (1929-2003) alikuwa mchongaji sanamu na mtengenezaji na mchapishaji wa mbao wa nchini Afrika Kusini mwenye asili ya Uingereza. 

## Elimu 
Zelda Nolte alisoma katika *Kunstgewerbeschule Zürich* chini ya ukurugenzi wa Johannes Itten, ambapo ilikuja kuwa *Zürcher Hochschule der Künste*, na uchongaji, katika Shule ya Sanaa ya Michaelis, Chuo Kikuu cha Cape Town  chini ya Profesa Lippy Lipshitz   

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Waliozaliwa 1929
Evan Penny

**Evan Penny** (alizaliwa 1953, Afrika Kusini), kwa sasa anaishi na kufanya kazi huko Toronto, Ontario, nchini Kanada. Mnamo 1978, Penny alihitimu kutoka Chuo cha Sanaa na Ubunifu cha Alberta na akapokea shahada ya kuhitimu katika uchongaji.

## Maonyesho 
* 2011: *Evan Penny.* *Re Figured*, Kunsthalle Tübingen, baadaye kwenye Makumbusho der Moderne Salzburg na Matunzio ya Sanaa ya Ontario, Toronto
* 2012–2013: Lifelike, onyesho la kikundi lilianzia katika Kituo cha Sanaa cha Walker, kikisafiri hadi Makumbusho ya Sanaa ya New Orleans, Jumba la Makumbusho la Sanaa ya Kisasa, San Diego, na Makumbusho ya Sanaa ya Blanton huko Austin, Texas 

## Viungo vya nje 
* evanpenny.com
* Evan Penny katika Sperone Westwater
* Picha ya msanii ya Evan Penny na CastYourArt, 2012 

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:wachongaji wa Kanada
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Johannes Phokela

**Johannes Phokela** (alizaliwa Soweto, Afrika Kusini, 1966) ni mchoraji na mchongaji sanamu wa Afrika Kusini.

## Maisha ya nyuma 
Johannes Phokela alipata mafunzo chini ya Durant Sihlali. 

Phokela alipokuwa mtoto alishuhudia maasi ya Soweto na baadaye kutengeza kumbukumbu kuhusu tukio hilo,  ikiwa ni pamoja na sanamu ya *Teboho MacDonald Mashinini* iliyopo kwenye uwanja wa Shule ya Upili ya Morris Isaacson iliyozinduliwa mnamo 1 Mei 2010,  na sanamu kubwa  ya kitabu kilichokaa kinyume kabisa na shule. 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachoraji wa Afrika Kusini
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jacobus Sieberhagen

**Jaco Johannes Sieberhagen** (alizaliwa 25 Januari 1961) ni mchongaji wa nchini Afrika Kusini. Hutengeneza sanamu za watu na wanyama kwa kutumia mbao, chuma, na kioo. Takwimu zake za chuma karibu kila mara zinaonyeshwa kwa mtindo wa silhouette, kwa kutumia mbinu za kukata laser.  Mbao katika sanamu zake kawaida hupatikana na kukusanya mbao za driftwood. Anaelezea matukio anayounda kama "mandhari ya akili." 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
Benjamin Asante

**Benjamin KD Asante** ni mhandisi wa Ghana na mshauri wa kimataifa wa sekta ya gesi na mafuta.  Amehitimu Shule ya Mfantsipim na Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah . Yeye ni afisa mkuu mtendaji wa Kampuni ya Kitaifa ya Gesi ya Ghana . 

## Maisha ya mapema na elimu 
Benjamin Asante ni Asante-Akyem kutoka Juansa na alizaliwa Kumasi katika Mkoa wa Ashanti wa Ghana kwa Kwasi Aninakwa-Asante na Gladys Mensah. Amesoma shule za msingi za Bantama. Baada ya kufaulu mtihani wake wa kawaida wa kujiunga, alipokelewa katika Shule ya Mfantsipim huko Cape Coast, ambako alipata vyeti vyake vya GCE Ordinary Level na GCE Advanced Level katika sayansi.  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Pitika Ntuli

**Pitika Ntuli** (alizaliwa Springs, Gauteng, 1942) ni mchongaji, mshairi , mwandishi na msomi wa nchini Afrika Kusini ambaye alitumia miaka 32 ya maisha yake uhamishoni nchini Eswatini na Uingereza.  Ana MFA kutoka taasisi ya Pratt huko New York na MA katika Uhusiano Ulinganifu wa Viwanda na Sosholojia ya Viwanda. Akiwa uhamishoni nchini Uingereza alifundisha katika Chuo cha Sanaa cha Camberwell, Chuo cha Sanaa na Usanifu cha Central Saint Martins, Chuo cha Uchapishaji cha London, Chuo Kikuu cha Middlesex na Chuo Kikuu cha East London . Tangu arejee Afrika Kusini amefundisha Wits na UKZN .

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Washairi wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1942
Joseph Anokye

**Joseph Anokye** ni mhandisi wa geodetic  na meneja wa teknolojia kutoka Ghana . Amefanya kazi na mashirika mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Utawala wa Kitaifa wa Anga nchini Marekani akiwa kama meneja wa huduma za mawasiliano. Yeye ni mwanachama wa New Patriotic Party na mkuu wa sasa wa Mamlaka ya Kitaifa ya Mawasiliano ya Ghana. 

## Maisha ya mapema na elimu 
Anokye amesoma Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah huko Kumasi na kupata Shahada ya uhandisi wa geodetic. Alihamia Marekani ambako alijiunga na Chuo Kikuu cha Chuo Kikuu cha Maryland na kupata Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara . 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Mary Stainbank

**Mary Agnes Stainbank** (1899–1996) alikuwa mchongaji sanamu wa nchini Afrika Kusini.

## Maisha ya awali 
Stainbank alizaliwa mwaka 1899 kwenye shamba la Coedmore huko Bellair, Durban . Alisoma katika Chuo cha ''St. Anne's Diocesan College'' huko Hilton, KwaZulu-Natal .  Alipata mafunzo katika Shule ya Sanaa ya Durban kuanzia 1916 hadi 1921 chini ya John Adams na Alfred Martin, na kutoka 1922-1924 katika Chuo cha Sanaa cha Royal, London, chini ya William Rothenstein na Frederick John Wilcoxson. Alitunukiwa udhamini wa Chuo cha Royal mwaka  1925 na alifunza msuala ya shaba katika kampuni ya uhandisi huko London.

## Marejeo
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 1996
Jamii:Waliozaliwa 1899
Johan Thom

**Johan Thom** (alizaliwa 1976, Afrika Kusini), ni msanii wa maono ambaye anafanya kazi kwenye masuala ya video, usakinishaji, uigizaji na uchongaji.  Ametajwa kuwa mmoja wa wasanii wa Afrika Kusini wanaofanya vizuri zaidi. 

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1976
Kwaku Aning

thumbnail|right|200px| Kwaku Aning

**Kwaku Aning** (aliyezaliwa 1946)  

## Familia na maisha ya kibinafsi 
Aning alimuoa Arafua Apaloo-Aning, mwanaharakati wa kisiasa na mtunza bustani mwenye bidii.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Anton van Wouw

thumb|329x329px| Anton van Wouw huko Roma, c. 1896-1899
**Anton van Wouw** (27 Desemba 1862 – 30 Julai 1945) alizaliwa nchini Uholanzi na mchongaji wa Afrika Kusini anayechukuliwa kuwa kama baba wa wachongaji wa Afrika Kusini (*South African sculpture*). 

## Wasifu 
Van Wouw aliamua kuhamia jiji linaloendelea la Pretoria akiwa na umri wa miaka 28 akasubiri kwa miaka kumi kupokea kamisheni yake ya kwanza. Hii ilitoka kwa mfadhili Sammy Marks kwa ajili ya kuunda sanamu kuu la Paul Kruger, ambapo lilisimama kwenye *Church Square*.

Wakati aliokaa nyikani alisitawisha sifa kubwa kwa taifa la Makaburu. Hii pia iliathiri sana maendeleo yake ya kisanii. Alijihusisha na mapambano na matumaini ya watu hawa na dhamira hii ilionekana katika kazi yake.
[thumb| Nyumba ya  Anton van Wouw huko, [Pretoria]]
Sehemu kubwa ya kazi yake, ingawa ni ya uwakilishi, hunasa kiini cha hali mbaya na kihisia cha masomo yake. Mojawapo ya kazi zake mashuhuri zaidi ni sura ya mwanamke aliyetumiwa katika Mnara wa Ukumbusho wa Wanawake karibu na Bloemfontein . Alishirikiana katika hili na mbunifu Frans Soff. Aliwajibika pia kwa umbo lisilofanikiwa sana la mwanamke aliyejumuishwa kwenye Mnara wa Voortrekker karibu na Pretoria, eneo lenye nguvu la Jenerali Christiaan de Wet na sanamu ya Louis Botha huko Durban .

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:Waliozaliwa 1862
Daniel Kwame Ampofo

**Daniel Kwame Ampofo** (alizaliwa 6 Mei 1950) ni mwanasiasa wa Ghana na mwanachama wa Bunge la Nne la Jamhuri ya Nne ya Ghana anayewakilisha Jimbo la Dayi Kusini  Mkoa wa Volta.  

## Maisha ya mapema na elimu 
Ampofo alizaliwa huko Dayi  Mkoa wa Volta nchini Ghana tarehe 6 Mei 1950.  Alisoma Chuo Kikuu cha Ghana na kupata shahada ya Sayansi. Kisha alihudhuria Chuo Kikuu cha Pennsylvania na kupata Shahada ya Uzamili ya Sayansi . 

## Kazi 
Ampofo ni mhandisi wa kemikali kitaaluma . 

## Maisha binafsi 
Ampofo ni Mkristo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Edoardo Villa

**Edoardo Daniele Villa** (1915–2011) alikuwa mchongaji mashuhuri wa nchini Afrika Kusini  mwenye asili ya Italia ambaye alifanya kazi hasa katika chuma, na shaba. 

## Maisha ya awali 
Villa alizaliwa huko Bergamo, Italia na alisoma katika Shule ya Sanaa ya Andrea Fontini. Alipokuwa akisoma uchongaji huko Milano, mnamo 1939, Villa aliandikishwa kwa miaka miwili katika jeshi la Italia wakati wa kuzuka kwa Vita vya pili vya Dunia. Kufikia mwaka 1940 alitumwa Afrika ya Kaskazini, ambapo alijeruhiwa na kutekwa nchini Misri na Waingereza. Wakati fulani kati ya 1941 na 1942, alisafirishwa hadi Afrika Kusini ambako alikaa miaka minne iliyofuata katika kambi ya wafungwa wa vita ya Zonderwater. Zonderwater ilifunguliwa mnamo Februari 1941 na mwisho wa 1942 na kushikilia wafungwa 63,000 chini ya uangalizi wa Kanali HF Prinsloo ambaye kichwa chake baadaye kilichongwa kwa shaba na Villa kwa jumba la kumbukumbu la jeshi. Baada ya kuachiliwa, Villa alibaki Afrika Kusini ambako aliendelea na kazi yake ya uchongaji.

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Italia
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:Waliozaliwa 1915
Jeremy Wafer

**Jeremy Wafer** (alizaliwa Durban, 1953) ni mchongaji na mchapishaji wa nchini Afrika Kusini. 

## Wasifu 
Jeremy Wafer alizaliwa na Laura na Michael Wafer, alikulia Nkwalini, Zululand, na alisoma katika Chuo Kikuu cha Natal, Pietermaritzburg (BA 1979) na katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand (BA Hons.1980 na1987). Alifundisha katika Idara za Sanaa za Technikon Natal na Technikon Witwatersrand kabla ya kuteuliwa mnamo 2004 kuwa Profesa katika Shule ya Sanaa ya Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Johannesburg ambapo kwa sasa ni Profesa wa Sanaa.

Alishirikiana kutengeneza mnara wa UKIMWI wa "Wall of Hope" (pamoja na Georgia Sarkin) kwa ajili ya  kumbukumbu ya Gugu Dlamini, huko Durban, Afrika Kusini. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Wasifu kutoka Makumbusho ya Kitaifa ya Sanaa ya Kiafrika 
* Jeremy Wafer – DAVID KRUT PROJECTS
* http://www.goodman-gallery.com/artists/jeremywafer 

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1953
Lucas Sithole

**Lucas Sithole** (1931-1994) alikuwa mchongaji wa nchini Afrika Kusini anayejulikana sana kwa kazi yake katika miti ya kiasili, na pia sanamu zake za shaba na mawe.

Alizaliwa mnamo 15 Novemba 1931, huko Springs, Transvaal, Jamhuri ya Afrika Kusini ; alifariki mnamo 8 Mei 1994 huko Pongola Transvaal, Jamhuri ya Afrika Kusini. Mzaliwa wa baba Mzulu na mama Mswazi ; alikuwa ameoa, alikuwa na watoto saba. Aliishi Kwa-Thema, Springs, Transvaal, hadi mwaka 1981,  karibu na Pongola kwenye mpaka wa Swaziland / Msumbiji . Hakuwahi kusafiri nje ya mipaka ya Afrika Kusini, isipokuwa Lesotho, Namibia na Swaziland .

## Taarifa zaidi 
* Lucas Sithole 1958 - 1979 na FF Haenggi - 
* African Arts Magazine, UCLA James S. Coleman African Studies Center, Los Angeles ("Lucas Sithole by FF Haenggi", Mapitio ya John Povey: August, 1980, Vol. 13, No. 4: 26-27+85) - ISSN 0001 -9933
* Picha za Mwanadamu - Sanaa na Wasanii Weusi wa Kisasa wa SA, 1992 (de Jager), uk.&nbsp;120/124 - 
* SANAA YETU YA 4 JUU YA KUNS, 1993 (Marilyn Martin) uk.&nbsp;178–185 - 
* Lucas Sithole 1931-1994 - Muhimu 1966-1993 (FF Haenggi) - 
* Biblia kamili kwenye http://www.sithole.com/Bibliography.htm
* Nyaraka 6 za Kielimu kuhusu Lucas SITHOLE zilizounganishwa kwenye tovuti ya kumbukumbu yake
* http://www.sithole.com/ (tovuti asili ya ukumbusho)
* https://art-archives-southafrica.com/lucas-sithole-updates (nyongeza kwa tovuti asilia ya ukumbusho)

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Waliozaliwa 1931
Sean Slemon

**Sean Slemon** (alizaliwa 1978 huko Cape Town,  Afrika Kusini) ni msanii wa Afrika Kusini ambaye anafanya kazi ya uchongaji, na uchapishaji. Anaishi na kufanya kazi huko  New York.

Slemon alihitimu kutoka Shule ya Sanaa ya Michaelis huko Cape Town mnamo 2001 na kumaliza shahada ya Uzamili ya Sanaa  katika chuo cha *Pratt Institute*, huko New York mnamo 2007.

## Viungo vya nje 
* Murinik, Tracy. Maonyesho ya Michaelis 2001 (ArtTthrob)
* Sean Slemon: Katrina na Wilaya Tano (Miradi ya David Krut)
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Francis Amenu

**Francis Amenu**  ni mhandisi wa madini wa Ghana ambaye pia alifundishwa na kuandaliwa kuwa mhudumu. Alihudumu katika Kanisa la Evangelical Presbyterian (EP), Ghana. Mnamo 1999, alipewa Alihudumia makutaniko ya Ghana huko London, Uingereza. Huko mwaka 2003, kabla ya kurejea Afrika, alianzisha Kanisa la EP, Uingereza.

Mwaka 2009, Amenu alichaguliwa kuwa Msimamizi wa kwanza wa Mkutano Mkuu wa Kanisa la Kiinjili la Presbyterian, Ghana, baada ya mkutano huo kubadilishwa kutoka Sinodi Kuu. Anaitwa Mchungaji wa Haki. Alihudumu katika nafasi hiyo hadi 2015. Pia alikua Mwenyekiti wa Baraza la Kikristo la Ghana kuanzia mwaka wa 2013. 

## Elimu 
Francis Amenu alizaliwa katika familia yenye elimu nchini Ghana. Baada ya kusoma shule za kata, alisoma kama mhandisi wa madini katika Chuo Kikuu cha Kwame Nkrumah cha Shule ya Migodi ya Sayansi na Teknolojia huko Tarkwa katika Mkoa wa Magharibi wa Ghana kati ya 1973 na 1976. 

## Ndoa na familia 
Ameoa na ana watoto wanne pamoja.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Herman Wald

**Herman Wald** (7 Julai 1906 &#x2013; Johannesburg, 4 Julai 1970) alikuwa mchongaji sanamu kutoka Austria-Hungaria mwenye asili ya Kiyahudi ambaye alifanya kazi nchini Afrika Kusini.

## Wasifu 
Alizaliwa katika familia ya Kiyahudi ya kiorthodoksi huko *Kolozsvár, Cluj-Napoca*. Baba yake alikuwa Jakab Wald rabi, na mama yake alikuwa binti rabi Mózes Glasner. Mafanikio yake ya kwanza yalikuwa ni sanamu aliyotengenezwa kwa mbao kuhusu *Tivadar Herzl*. Alimwonyesha baba yake, ambaye baadaye hakuzuia kazi yake ya kisanii. Alimaliza masomo yake katika Chuo Kikuu cha Hungaria cha Sanaa  huko Budapest, na baadaye akajifunza huko Wien na Berlin pia. Kama matokeo ya mawazo ya ufashisti katika nchi zinazozungumza Kijerumani, alihamia Paris na baadaye London, ambako alifundisha masomo ya uchongaji. Kaka yake, Mark alimwalika kwenye Muungano wa Afrika Kusini. Alikwenda huko na kukaa Johannesburg . Alianzisha studio ya wasanii. Alioa mnamo 1942 na Vera Rosenbaum, na walikuwa na watoto watatu (Michael, Pamela, Louis).

Alihudumu katika Jeshi wakati wa Vita vya pili vya Dunia. Alichukua safari ya nusu mwaka kwenda Israeli, Roma, Paris na New York mnamo 1952.

## Sanamu 
Sanamu zake zinazojulikana zaidi ni hizi zifuatazo:
* Kria, Sandringham, 1949
* Kumbukumbu ya Milioni Sita, Johannesburg, 1959
* Diamond Diggers, Johannesburg, 1960
* Mtu na Nafsi yake
* Mchimba madini asiyejulikana
* Chemchemi ya Impala

## Vyanzo 
* Ukurasa wa nyumbani wa Wald Herman
* Mambo ya Kiyahudi, Pesa 2012

## Taarifa zaidi 
* Video
* Kazi zake
* Hewa yake ya wazi inafanya kazi

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Waliozaliwa 1906
Sarah Richards

thumb|180px| Sarah Richards akiwa na mfano wa sanamu yake ya shaba ya mvulana wa shule.
**Sarah Richards** (alizaliwa 28 Septemba 1968) ni mchongaji sanamu wa nchini Afrika Kusini anayefanya kazi kwa kutumia shaba.

Kuanzia mwaka 1985 hadi 1990 alisoma sanaa katika Durban Technikon, ambapo alihitimu katika uchongaji. Katika miaka minne iliyofuata alisafiri ng'ambo ili kupata uzoefu na ufahamu. Kisha akarudi Durban kutengeneza na kufundisha sanaa. Alimaliza shahada ya uzamili katika sanaa (cum laude) katika Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Durban mwaka 2008. Richards anaishi na kufanya mazoezi ya sanaa katika maeneo ya kati ya KwaZulu-Natal ya Afrika Kusini . 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 
* Tazama pia: http://www.southafricanartists.com/artists/sarah-richards-2340
* Tazama pia: http://www.henrytaylorgallery.co.za/artists/151-sarah-richards.html 
* Tazama pia: http://www.simplysam.co.za/Welcome-to-the-world-of-Simply-Sam-Trading/Sarah-Richards-Figure-Sculpture 

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wachongaji wa Afrika Kusini
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1968
Kwabena Agyapong

**Kwabena Agyei Agyapong** (alizaliwa 6 Machi 1962) ni Mhandisi wa Ujenzi na Mwanasiasa wa Ghana .

## Maisha 
Agyapong alizaliwa tarehe 6 Machi 1962, huko Kumasi, Mji Mkuu wa Mkoa wa Ashanti nchini Ghana . Alikuwa mtoto wa Jaji Kwadwo Agyei Agyepong, mmoja wa majaji watatu mashuhuri wa Ghana ambaye alitekwa nyara na kuuawa miaka ya mwanzo ya Baraza la Kitaifa la Muda la Ulinzi la Ghana. (PNDC).  Alisoma elimu ya sekondari katika Shule ya Mfantsipim .

## Maisha binafsi 
Amesoma Shule ya Mfantsipim huko Cape Coast na kupata Shahada ya BSc katika Uhandisi wa Ujenzi kutoka Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah huko Kumasi. Kwabena Ayepong kwa muda mrefu aliandaa Vipindi vya Michezo kwenye Kituo cha Televisheni cha Taifa cha Ghana kinachomilikiwa na Shirika la Utangazaji la Ghana .

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Selorm Adadevoh

**Selorm Adadevoh** ni mtendaji mkuu wa biashara na teknolojia kutoka Ghana. Yeye ndiye afisa mkuu mtendaji wa sasa wa MTN kampuni tanzu ya MTN Group .    Amefanya kazi kama kiongozi wa biashara ya mawasiliano ya simu  Afrika, Caribbean, Uingereza na Marekani.  

## Maisha ya mapema na elimu 
Adadevoh alisoma Shule ya Upili ya Wavulana ya St.  Ana Shahada ya Kwanza ya Sayansi katika Uhandisi Ujenzi kutoka Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah (KNUST), Ghana   na Shahada ya Uzamili katika Utawala wa Biashara (MBA) katika Fedha na Usimamizi wa Mikakati kutoka Shule ya Wharton ya Chuo Kikuu cha Pennsylvania, Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Ghana
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania