open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rachel Chiesley, Lady Grange

**Rachel Chiesley** (anajulikana pia kama **Lady Grange**, alibatizwa 4 Februari 1679 – 12 Mei 1745) alikuwa mke wa Lord Grange, wakili wa Uskoti. Baada ya miaka 25 ya ndoa na kupata watoto tisa, wanandoa hao walitengana kwa ugomvi mkali.

## Maisha ya Awali 
.]]
Rachel Chiesley alikuwa mmoja kati ya watoto kumi wa John Chiesley wa Dalry na Margaret Nicholson. Ndoa ya wazazi wake haikuwa na furaha, na Margaret alimpeleka mumewe mahakamani kwa madai ya chakula. Alipatiwa malipo ya 1,700 merks na Sir George Lockhart wa Carnwath, ambaye alikuwa Rais wa Mahakama ya Kesi za Kawaida.  

Akikasirishwa na matokeo hayo, John Chiesley alimpiga Lockhart risasi hadi kufa kwenye Barabara ya Juu ya Edinburgh alipokuwa akirudi nyumbani kutoka kanisani siku ya Jumapili ya Pasaka, 31 Machi 1689. Hakujaribu kuokoka na alikiri kosa lake kwenye kesi yake, iliyofanyika mbele ya Bwana Provost siku iliyofuata. Siku mbili baadaye alipelekwa kutoka Tolbooth hadi kwenye Mercat Cross kwenye Barabara ya juu. Mkono wake wa kulia ulikatwa kabla ya kuteswa kifo kwa kunyongwa, na bunduki aliyoitumia kuua ilivalishwa shingoni mwake.  

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Uskoti
Ugonjwa wa kutotulia kihisia

**Ugonjwa wa kutotulia kihisia** (kifupi kwa Kiingereza: *EUPD*; pia: *Borderlne personality disorder*, *BPD*, yaani Ugonjwa wa hali ya utu ya mpakani ) ni ugonjwa wa akili unaojulikana kwa muundo wa muda mrefu wa mahusiano yasiyo imara, hisia potovu za kujihusu, na athari kali za kihisia. Watu binafsi mara nyingi hujihusisha na mambo ya kujidhuru na tabia nyinginezo hatari. Matumizi mabaya ya dawa, unyogovu, na matatizo ya kula mara nyingi huhusishwa na ugonjwa huu. Ugonjwa huu unatokea mara tano zaidi kwa mtu ambaye ana jamaa wa karibu aliyeathirika. Ugonjwa wa hali ya utu ya mpakani unatambuliwa na *Mwongozo wa Uchunguzi na Takwimu wa Matatizo ya Akili* (DSM) kama ugonjwa wa utu, pamoja na matatizo mengine tisa kama hayo. Utambuzi wake unategemea dalili, wakati uchunguzi wa kimatibabu unaweza kufanywa ili kuondoa uwezekano wa kuwepo kwa matatizo mengine. Wanawake hugunduliwa na maradhi haya mara tatu zaidi kuliko wanaume 

## Marejeo 
Jamii:magonjwa
Jamii:saikolojia
Fentanili

**Fentanili** (kwa Kiingereza: **fentanyl** au **fentanil**) ni afyuni inayotumika kama dawa ya kutuliza maumivu na pamoja na dawa nyingine za ganzi. Fentanili pia hutumika kama dawa ya kujiburudisha, mara nyingi huchanganywa na heroini au kokeini. Ina mwanzo wa haraka na athari zake kwa ujumla hudumu chini ya masaa mawili.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kutapika, kuvimbiwa choo, kutuliza, kuchanganyikiwa, kuona njozi, na majeraha yanayohusiana na uratibu duni. Madhara yake makubwa yanaweza kujumuisha kupungua kwa kupumua, ugonjwa wa serotonini, shinikizo la chini la damu, uraibu, au kukosa ufahamu.

Fentanili ilitengenezwa kwa mara ya kwanza na Paul Janssen mwaka wa 1960 na kuidhinishwa kwa matumizi ya matibabu nchini Marekani mwaka wa 1968. Mnamo mwaka wa 2015,  zilitumika katika huduma za kiafya duniani kote. Kufikia mwaka wa 2017, fentanili ilikuwa afyuni  ya sintetiki iliyotumiwa sana katika dawa. Aina kali ya Fentanilli ya maumivu ya saratani iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Katika mwaka wa 2016, fentanili na madawa mengine yenye muundo sawa nayo zilikuwa ndizo sababu ya kawaida ya vifo vya kupita kiasi cha dawa nchini Merika kwa zaidi ya 20,000, karibu nusu ya vifo vyote vinavyohusiana na afyuni. Vingi vya vifo hivi vya kupita kiasi cha dawa vilitokana na fentanili iliyotengenezwa kinyume cha sheria.

Kwa kichupa cha mikrogramu 100, wastani wa gharama ya jumla katika nchi zinazoendelea ilikuwa  0.66 mwaka wa 2015. Mnamo mwaka wa 2017, bei yake nchini Marekani ili  0.49 kwa kiasi hicho hicho. Nchini Marekani, tembe ya mikrogramu 800 ilikuwa ghali mara 6.75 zaidi ya mwaka wa 2020 kuliko lozenji (mchanganyiko wa sukari na protini ya asili, mumunyifu iliyoundwa kutoa dawa huku ikiyeyuka polepole mdomoni).  Mnamo mwaka wa 2017, ilikuwa dawa ya 250 inayoagizwa zaidi nchini Marekani, ikiwa na maagizo zaidi ya milioni 1.7.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Jamii:madawa ya Kulevya
Debora Green

**Debora Green** (alizaliwa Februari 28, 1951) ni daktari wa Marekani aliyekubali mashitaka bila kukiri hatia kwa kuchoma moto nyumba ya familia yake mwaka 1995, moto ambao uliua watoto wake wawili, pia kumuwekea sumu mume wake kwa nia ya kumsababisha kifo.

## Marejeo
Jamii:wahalifu

Jamii:wanawake wa Marekani
Elizabeth Maitland, Duchess of Lauderdale

**Elizabeth Maitland** (28 Septemba 1626 – 5 Juni 1698) alikuwa mheshimiwa wa hadhi ya kifalme wa Skoti na mwanamke mwenye ushawishi mkubwa katika siasa za Uingereza katika karne ya 17. Alizaliwa akiwa binti mkubwa wa William Murray, Earl wa Dysart, na Catherine, Countess wa Dysart. Alikulia katika familia yenye hadhi na kwa malezi ya kifalme, alipokea elimu kamili isiyokuwa ya kawaida kwa wanawake wa wakati huo.

Mume wake wa kwanza alikuwa Sir Lionel Tollemache, na kwa ndoa hiyo alizaa watoto 11. Baada ya kifo cha Lionel, mwaka 1672 aliolewa na John Maitland, Duke wa Lauderdale, jambo ambalo lilimpa hadhi ya Duchess na nafasi muhimu katika korti ya Stuart wakati wa urejeshaji wa enzi za mfalme Charles II.

Elizabeth alipata cheo cha Countess wa Dysart baada ya kifo cha baba yake, akiwa na mamlaka kamili. Alijulikana kwa ushawishi wake wa kisiasa, kuunga mkono kurejeshwa kwa enzi, na usaidizi wake kwa kundi la siri la Royalist linalojulikana kama Sealed Knot. Pia alikuwa mlezi wa sanaa, hasa kwa msanii Peter Lely, na aliishi maisha ya kifalme katika makazi ya Ham House karibu na Richmond, London. Alifariki akiwa na umri wa miaka 71 na kuzikwa katika kanisa la parokia la eneo hilo.

## Maisha ya Awali
Elizabeth alizaliwa mwaka 1626, akiwa bintiye mkubwa kati ya binti watano wa William Murray na Catherine Bruce. Familia yao ilihamia Ham House karibu na mto Thames wakati wa utoto wake. Baba yake alihakikisha alipata elimu bora, jambo lililokuwa nadra kwa wanawake wa wakati huo, huku mama yake akimfundisha jinsi ya kuendesha nyumba kwa ufanisi.

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Uskoti
Kujifungua

**Kujifungua** ni mwisho wa ujauzito ambapo mtoto mmoja au zaidi hutoka kwenye tumbo la uzazi kwa kupitia uke au kwa upasuaji. 

Mnamo mwaka wa 2015, walizaliwa watoto wapatao milioni 135 ulimwenguni. Takriban milioni 15 walizaliwa kabla ya wiki 37 za ujauzito, huku kati ya asilimia 3 na 12 walizaliwa baada ya wiki 42. Katika ulimwengu ulioendelea, kuzaa kwingi hutokea hospitalini,  wakati katika ulimwengu unaoendelea kuzaa kwingi hufanyika nyumbani kwa usaidizi wa mkunga. 

Njia ya kawaida ni kuzaa kupitia uke. Inahusisha hatua tatu za kuzaa: kufupisha na kufunguka kwa seviksi, kushuka na kuzaliwa kwa mtoto, na utoaji wa kondo la nyuma. Hatua ya kwanza kwa kawaida huchukua saa 12 hadi 19, hatua ya pili dakika 20 hadi saa mbili, na hatua ya tatu dakika tano hadi 30. Hatua ya kwanza huanza na maumivu makali ya tumbo au mgongo ambayo hudumu karibu nusu dakika na kutokea kila dakika 10 hadi 30. Maumivu haya huwa na nguvu na kutokea karibu karibu kwa pamoja kwa muda. Mbinu kadhaa zinaweza kusaidia kwa maumivu, kama vile mbinu za kutuliza, afyuni, na kutiwa ganzi migongoni. Kwa kawaida, kichwa huingia kwenye pelvisi ikitazama upande mmoja, na kisha huzunguka kuelekea chini. Wakati wa leba, mwanamke anaweza kwa ujumla kula na kuzunguka apendavyo. Wakati kukata sehemu iliyo wazi kwenye uke, inayojulikana kama kukata sehemu ya kati ya uke na tupu ya nyuma kwa ujumla hakuhitajiki. Upasuaji wa sehemu ya kati ya tumbo na uterasi unaweza kupendekezwa kwa mapacha, dalili za kufadhaika kwa mtoto, au ikiwa mtoto atatoa kwa miguu kabla ya kichwa.

Kila mwaka, matatizo kutokana na ujauzito na kuzaa husababisha vifo vya wajawazito 500,000, wanawake milioni saba wana matatizo makubwa ya muda mrefu, na wanawake milioni 50 wana matokeo mabaya ya afya baada ya kujifungua. 

Matatizo kwa mtoto yanaweza kujumuisha ukosefu wa oksijeni wakati wa kuzaliwa, kiwewe cha kuzaliwa, kuzaliwa kabla ya wakati, na maambukizo.

## Marejeo 
Jamii:Uzazi
Jamii:Afya
Erin Phillips

thumb|Erin Phillips
**Erin Phillips** (alizaliwa Melbourne, 1985) ni mwanamichezo kutoka Australia aliyejipatia umaarufu kwa mafanikio katika mpira wa kikapu na mpira wa miguu wa Australia (AFLW). 

Baba yake alikuwa mchezaji maarufu wa mpira wa miguu. Alianza na mpira wa kikapu, akishinda medali ya dhahabu kwenye Mashindano ya Dunia ya mwaka 2006 na medali ya fedha kwenye Michezo ya Olimpiki ya mwaka 2008. 

Mwaka 2017, alihamia AFLW na kuchezea Adelaide Crows, ambako alishinda tuzo ya mchezaji bora mara mbili na kuisaidia timu yake kushinda michuano mara mbili.

## Maisha ya awali na elimu 
Erin Victoria Phillips alizaliwa tarehe 19 Mei 1985 katika kitongoji cha Carlton, Melbourne, kwa wazazi wake Julie na Greg Phillips. Baba yake alitumia sehemu kubwa ya taaluma yake katika klabu ya *Port Adelaide Football Club* ya *South Australian National Football League]*(SANFL), ambako aliwahi kuwa nahodha kwa miaka mitatu, na mwaka 2020 aliingizwa katika *Australian Football Hall of Fame*. Phillips alisema kuwa tangu akiwa mdogo alitamani kuwa mchezaji wa AFL kama baba yake, na baba yake alitambua kipaji chake cha michezo mapema. John Cahill, mmoja wa makocha wa Port Adelaide, alimpongeza kwa uwezo wake akisema alikuwa msichana mwenye umri wa miaka 14 bora zaidi niliyewahi kumuona akicheza mpira wa miguu.

Phillips alianza kucheza mpira wa kikapu akiwa na umri wa miaka 13. Katika kipindi hicho, baba yake alimjulisha kwa *Rachael Sporn*, mchezaji wa timu ya taifa ya wanawake ya Australia. Pia alikuwa sehemu ya kikosi cha ubingwa cha South Australia cha chini ya miaka 20 mwaka 2004, ambako alishindatuzo ya *Bob Staunton Award* kama mchezaji bora wa mashindano ya wanawake.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Australia
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Nedokromili

**Nedokromili (Nedocromil)**, inayouzwa kwa jina la chapa **Alocil** miongoni mwa mengineyo, ni dawa inayotumika kutibu mwasho unaotokana na mzio kwenye utando unaofunika sehemu nyeupe ya jicho. 

Dawa hii inatumika kama tone la jicho.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na maumivu ya kichwa, macho kuwasha, na pua yenye kamasi linalotiririka. Hakuna ushahidi wa madhara inapotumika katika ujauzito. Ni kiimarishaji seli za kinga za familia ya tishu za uboho wa mfupa, ambayo hupunguza kuongezeka kwa histamini.

Nedocromil iliidhinishwa kwa ajili ya matumizi ya kimatibabu nchini Marekani mwaka wa 1999. Nchini Marekani, inagharimu takriban dola 230 kwa chupa ya mililita tano.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Ethambutoli/isoniazidi/rifampisini

**Ethambutoli/isoniazidi/rifampisini** (kwa Kiingereza: *Ethambutol/isoniazid/rifampicin*) ni mchanganyo wa dozi isiyobadilika ya dawa inayotumika kutibu kifua kikuu. Madhara yake ni yale ya matibabu ya kimsingi. Gharama yake ya jumla katika nchi zinazoendelea ni takriban US$6.74 hadi US$16.13 kwa mwezi. 

## Marejeo 
Jamii:madawa
Plekanatidi

**Plekanatidi** (kwa Kiingereza: **Plecanatide**), inayouzwa kwa jina la chapa **Trulance**, ni dawa inayotumika kutibu kuvimbiwa choo kwa muda mrefu na kuvimbiwa choo kwa kawaida kwa sababu ya ugonjwa wa matumbo ya kuwasha. Dawa hii inachukuliwa kwa mdomo. Usalama wake katika ujauzito hauko wazi. Dawa hii hufanya kazi kwa kuwezesha kimeng'enya cha guanylate cyclase-C ambacho huongeza kutolewa kwa kloridi na baikaboneti (bicarbonate) ndani ya utumbo.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Mavakamteni

**Mavakamteni** (kwa Kiingereza: Mavacamten**) inayouzwa kwa jina la chapa **Camzyos''', ni dawa inayotumika kutibu ugonjwa wa moyo na mishipa. Dawa hii inachukuliwa kwa mdomo. Nchini Marekani, mwezi mmoja wa dawa hii hugharimu takriban dola 7,800 za Kimarekani. 

## Marejeo 
Jamii:madawa
Anna Anderson

**Anna Anderson** (16 Desemba 1896 - 12 Februari 1984) ni mwanamke wa Ujerumani aliyejulikana kwa kujidai kuwa Anastasia Romanov, binti Tsar Nikola II wa Urusi aliyedhaniwa kuuwawa na familia yake mwaka 1918. 

Madai yake yalizua mjadala kwa miongo kadhaa, lakini uchunguzi wa vinasaba uliofanyika baada ya kifo chake mwaka 1984 ulithibitisha kuwa hakuwa na uhusiano wowote na familia ya Romanov na jina lake halisi lilikuwa Franziska Schanzkowska. Hata hivyo, hadithi yake imeendelea kuvutia umakini na mjadala kuhusu historia ya familia ya kifalme ya Urusi.

## Dalldorf Asylum (1920–1922) 
Mnamo tarehe 27 Februari 1920, mwanamke mmoja asiyejulikana alijaribu kujiua Berlin kwa kuruka kutoka daraja la Bendlerstrasse kuelekea Landwehrkanal. Alionusurika na sajenti wa polisi na kupelekwa katika Hospitali ya Elisabeth iliyoko Lützowstrasse. Kwa kuwa hakuwa na vitambulisho na alikataa kujitambulisha, alipelekwa kama *Fräulein Unbekannt* ("Bibi Asiyejulikana") katika hospitali ya akili ya Dalldorf (sasa Wittenau, katika Reinickendorf), ambapo alikaa kwa miaka miwili ijayo. Mgonjwa asiyejulikana alikuwa na alama za vidonda kichwani na mwilini na aliongea Kijerumani akitumia lafudhi iliyofafanuliwa na wafanyakazi wa hospitali kama "Kirusi".
thumb|Picha za Anna Anderson katika Dalldorf Asylum baada ya jaribio lake la kujiua mnamo 1920.
Mapema mwaka wa 1922, Clara Peuthert, mgonjwa mwenzake wa kisaikolojia, alidai kuwa mwanamke asiyejulikana huyo alikuwa Grand Duchess Tatiana wa Urusi, moja ya mabinti wanne wa Tsar Nicholas II. Baada ya kuachiliwa, Peuthert aliambia mhamiaji Mwarusi Kapteni Nicholas von Schwabe kuwa alikuwa amemwona Tatiana katika Dalldorf. Schwabe alitembelea hospitali na akakubali mwanamke huyo kama Tatiana. Schwabe alimshawishi mhamiaji wengine kutembelea mwanamke asiyejulikana, wakiwemo Zinaida Tolstoy, rafiki wa Tsarina Alexandra. Hatimaye Baroness Sophie Buxhoeveden, msaidizi wa zamani wa Tsarina, alitembelea hospitali pamoja na Tolstoy. Alipoona mwanamke huyo, Buxhoeveden alisema: "Pia ni mfupi mno kwa Tatiana," na akaondoka akiwa na uhakika kuwa mwanamke huyo si binti wa kifalme wa Kirusi. Siku chache baadaye, mwanamke asiyejulikana alitaja, "Sikuambiye kuwa mimi ni Tatiana."

Muuguzi katika Dalldorf, Thea Malinovsky, alidai miaka baada ya mgonjwa huyo kuachiliwa kutoka hospitali kwamba mwanamke huyo alimuambia kuwa yeye alikuwa binti mwingine wa Tsar, Anastasia, katika vuli ya 1921. Hata hivyo, mgonjwa huyo mwenyewe hakuweza kukumbuka tukio hilo. Waandishi wake wa wasifu wamelijumuisha au kutojali dai la Malinovsky.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1896
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Takalsitoli

**Takalsitoli** (kwa Kiingereza: **Tacalcitol**), inayouzwa kwa majina ya chapa *Curatoderm* na mengine, ni dawa inayotumika kutibu makovu makavu yanayowasha (psoriasis), haswa kovu la tauni. Dawa hii inatumika juu ya ngozi mara moja hadi mbili kwa siku.

Madhara yake yanaweza kujumuisha upele wa ngozi na kalsiamu nyingi. Iko kwenye Orodha ya Shirika la Afya Ulimwenguni ya Dawa Muhimu kama njia mbadala ya kalsipotriolo (calcipotriol). Nchini Uingereza, gramu 30 hugharimu Huduma ya kitaifa ya Afya (NHS) takriban £13 kufikia mwaka wa 2023.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Butokonazoli

**Butokonazoli** (kwa Kiingereza: **Butoconazole**), inayouzwa kwa jina la chapa **Gynazole-1** miongoni mwa mengine, ni dawa ya kuzuia kuvu inayotumika kutibu magonjwa maambukizi kuvu kwenye uke. Dawa hii inatumika kwa kuitia ndani ya uke.

## Marejeo 
Jamii:madawa
MDMA

**MDMA** (**3,4-Methyl&#x200B;enedioxy&#x200B;methamphetamine**, inayojulikana sana kama **ecstasy** (**E**) au **molly**) ni dawa inayoathiri akili ambayo hutumika kimsingi kwa madhumuni ya burudani. Athari yake ni pamoja na mihemko iliyobadilika, nguvu iliyoongezeka, huruma na raha. Inapochukuliwa kwa mdomo, athari zake huanza baada ya dakika 30 hadi 45 na hudumu kuanzia saa 3 hadi 6.  

Madhara yake ni pamoja na uraibu, matatizo ya kumbukumbu, kutokuwa na imani na wengine bila uhalisia (paranoia), kukosa usingizi, kusaga meno, uoni hafifu, kutokwa na jasho na mapigo ya moyo ya haraka. Vifo vimeripotiwa kutokana na ongezeko la joto la mwili na upungufu wa maji mwilini. Kufuatia matumizi yake mara nyingi watu huhisi huzuni na uchovu. MDMA hufanya kazi hasa kwa kuongeza shughuli za chembe za nyurotransmita serotonini, dopamini na noradrenalini katika sehemu za ubongo. Dawa hii ni ya makundi ya amfetamini yaliyobadilishwa ya madawa ya kulevya na ina athari za kichocheo na kuleta njozi.  

MDMA ni kinyume cha sheria katika nchi nyingi, na kufikia mwaka wa 2018, haina matumizi ya matibabu yaliyoidhinishwa. Vighairi vichache wakati mwingine hufanywa kwa ajili ya utafiti. Watafiti wanachunguza ikiwa MDMA inaweza kusaidia katika kutibu ugonjwa mkali, sugu wa mkazo wa baada ya kiwewe (PTSD) na majaribio ya kikliniki ya awamu ya 3 ili kuangalia ufanisi na usalama wake unaotarajiwa kuanza katika mwaka wa 2018. Mnamo mwaka wa 2017, FDA iliipa MDMA uteuzi wa tiba ya mafanikio kwa ajili ya PTSD, kumaanisha kwamba ikiwa tafiti zitakuwa nzuri, basi mapitio ya matumizi yake ya kimatibabu yanayoweza kutokea yanaweza kutokea kwa haraka zaidi. 

MDMA ilianzishwa mwaka wa 1912 na Merck. Ilitumika kuimarisha tiba ya kisaikolojia kuanzia miaka ya 1970 na ikawa maarufu kama dawa ya mitaani katika miaka ya 1980. MDMA kwa kawaida huhusishwa na karamu za densi, vilabu, na muziki wa dansi wa kielektroniki. Inaweza kuchanganywa na vitu vingine kama vile efedrini (ephedrine), amfetamini, na methamfetamini (methamphetamine). Mnamo mwaka wa 2016, takriban watu milioni 21 kati ya umri wa miaka 15 na 64 walitumia dawa hii (0.3% ya idadi ya watu ulimwenguni)  Hii ilikuwa sawa na asilimia ya watu wanaotumia kokeini au amfetamini, lakini chini kuliko waliotumia bangi au afyuni  Nchini Marekani, kufikia mwaka wa 2017, karibu 7% ya watu walikuwa wametumia MDMA wakati fulani katika maisha yao, na 0.9% walikuwa wameitumia mwaka uliopita. 

## Tanbihi 
Jamii:kifupi
Jamii:madawa ya Kulevya
Margaret Abbott

**Margaret Abbott** alikuwa mwanamichezo wa Marekani na mwanamke wa kwanza wa Marekani kushinda medali ya dhahabu katika Michezo ya Olimpiki. Alizaliwa tarehe 15 Juni mwaka 1878, jijini Calcutta, India, na kukulia jijini Chicago, Marekani. Abbott alishinda mashindano ya gofu kwa wanawake katika Michezo ya Olimpiki ya Paris mwaka 1900, ambayo ilikuwa mara ya kwanza kwa wanawake kushiriki katika michezo ya Olimpiki.

Cha kufurahisha ni kwamba Abbott hakujua kuwa alikuwa akishiriki katika Michezo ya Olimpiki; alidhani ni mashindano ya kawaida ya gofu. Aliibuka mshindi baada ya kupata alama ya chini zaidi kati ya wanawake wote waliocheza, na hivyo kuwa mshindi wa kwanza wa dhahabu wa Olimpiki kwa Marekani. Alifariki tarehe 10 Juni mwaka 1955, akiwa na umri wa miaka 76. Mchango wake katika historia ya michezo uligunduliwa miaka mingi baada ya kifo chake, na sasa anatambulika kama mmoja wa wanawake waanzilishi katika michezo ya Olimpiki.

## Tanbihi
## Vyanzo Vilivyotumika 
### Vyanzo vya Mtandaoni 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Vyanzo vya Kuchapishwa 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1955
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wachezaji wa Marekani
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Lulikonazoli

**Lulikonazoli**, yaani, **Luliconazole**, inayouzwa chini ya jina la chapa **Luzu** miongoni mwa nyinginezo, ni dawa inayotumika kutibu mguu wa mwanariadha, mwasho wa maambukizi ya fangasi kwenye eneo la kati ya tumbo na sehemu ya juu ya paja, na maambukizi ya fangasi kwenye ngozi au kichwani.  Dawa hii inatumika kwa eneo lililoathiriwa. Madhara yake mengine yanaweza kujumuisha upele wa ngozi unaosababishwa na kugusa dutu fulani.

## Marejeleo
Lumateperoni

**Lumateperoni**, yaani, **Lumateperone**, inayouzwa chini ya jina la chapa **Caplyta**, ni dawa inayotumika kutibu skizofrenia (ugonjwa unaoathiri uwezo wa kufikiri, kuhisi na kutenda kwa uwazi). Dawa hii inachukuliwa kwa mdomo.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na usingizi na kinywa kavu. 

## Marejeleo
Daiklonini

**Daiklonini**, yaani **Dyclonine**, pia inajulikana kama **dyclocaine**, ni dawa ya kuleta ganzi inayotumika kutibu maumivu ya koo au mdomo. Inapatikana kama tone la kikohozi. 

Daiklonini ilikuwa katika matumizi ya kimatibabu angalau mapema kama miaka ya 1950. Ni bidhaa inayopatikana kwenye kaunta chini ya jina la chapa **Sucrets** miongoni mwa zingine.

## Marejeleo
Anna Blackburne

**Anna Blackburne** (alibatizwa 3 Januari 1726 – 30 Desemba 1793) alikuwa mwanabotania wa Uingereza, ambaye alikusanya vielelezo vingi vya historia asilia na kuambatana na wanasayansi kadhaa mashuhuri wa zama zake.

## Makumbusho, kifo, na urithi 
[alt=Uchoraji wa ndege kwenye mmea wa rasipiberi, na wadudu wa mbao wakiwa kwenye mmea na pupa ardhini|right|thumb|Mtoeu wa Ulaya, rasipiberi, wadudu wa mbao na pupa kutoka kwenye Kabineti ya Historia ya Asili ya Anna Blackburne, na [James Bolton]]
Anna Blackburne alikusanya makumbusho yenye ukusanyaji mkubwa wa sampuli za historia ya asili, sawa na Mkusanyiko wa Leverian ya binamu yake Ashton Lever. Makumbusho yake yaliwemo herbarium ya sampuli za mimea zilizohifadhiwa, ukusanyaji wa ndege 470 na popo mmoja aliyehifadhiwa kwa *taxidermy*, sampuli za inzi, miamba ya matumbawe na magome, pamoja na fosili, madini na metali. Huenda pia aliiagiza kuchorwa kwa sampuli zake, na karibu mwaka 1768 mchora picha James Bolton alitengeneza maziwa ya maji na gouaches kadhaa kutoka kwenye vitu vya ukusanyaji wake. Baada ya kifo cha baba yake mwaka 1786, Blackburne alihama mwaka 1787 kutoka Orford Hall kwenda Fairfield Hall, nyumba mpya iliyojengwa kwake na chumba kilichoundwa kuhifadhi ukusanyaji wake. Chumba hicho kilikuwa na urefu wa  na upana sawa na mbele yote ya nyumba. Pia alikuwa na mipango ya bustani ya mimea, lakini hakuweza kuyatekeleza kutokana na matatizo ya kiafya. Alikufa mnamo 30 Desemba 1793, na kuzikwa katika kanisa la St Oswald's Church, Winwick. Katika wasia wake, alitolea familia yake na misaada zaidi ya . Makumbusho yake yaliurithiwa na mpwa wake John Blackburne, mwana wa kaka yake Thomas, na John alihamisha baadhi ya vipengele vya ukusanyaji huo hadi kwenye jumba lake la Hale Hall. Nyumba za familia ya Blackburne huko Orford, Fairfield na Hale Hall zote ziliangamizwa katika karne ya 20, na hatima ya mwisho ya ukusanyaji huo haijulikani; huenda ulienea kwenye mnada. Baadhi ya sampuli za mimea zinazohusishwa na ukusanyaji wa Blackburne sasa ziko kwenye herbarium ya Makumbusho ya Liverpool, na maji ya Bolton yakiwa kwenye ukusanyaji wa Kituo cha Yale cha Sanaa ya Uingereza.

Krata kwenye sayari ya Zuhura imepewa jina "Blackburne" kwa heshima yake tangu mwaka 1994. Krata la Blackburne liko kwenye 11.0°N, 183.9°E na lina kipenyo cha km 30.1.

## Marejeo
Jamii:wanabiolojia wa Uingereza

Jamii:wanawake wa Uingereza

### Vyanzo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{Cite journal |last=Rosove |first=Michael H. |year=2015 |title=Toleo la folio la Forsters' Characteres Generum Plantarum (1775 na 1776): sensa ya nakala |url=https://www.cam
Kiskoti

[thumb|Idadi ya wasemaji Kiskoti nchini Uskoti kwa mujibu wa [sensa ya 2011.]]
*Kwa lugha ya Kiselti, angalia makala ya Kigaeli cha Uskoti.*
thumb|Idadi ya wasemaji Kiskoti nchini Eire Kaskazini kwa mujibu wa sensa ya 2011.
**Kiskoti** ni mojawapo ya lugha za Kianglia, kundi la lugha zinazofanana sana na Kiingereza hata kama ni lugha tofauti. Kama Kiingereza, Kiskoti ni lugha ya Kijerumaniki Magharibi, lakini Kiskoti husemwa hasa nchini Uskoti na kaskazini mwa Eire.

Kiskoti ni tofauti na Kigaeli cha Uskoti, lugha ya Kiselti ambayo mara nyingi inachanganyika na Kiskoti. Pia ni tofauti na Kiingereza cha Uskoti, lahaja ya Kiingereza nchini Uskoti.

## Marejeo 
Jamii:Lugha za Uskoti
Jamii:Lugha za Ufalme wa Muungano
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya
Jamii:Lugha za Eire
Alkaftadini

**Alkaftadini**, yaani,  **Alcaftadine**, inayouzwa chini ya jina la chapa **Lastacaft**, ni dawa inayotumika kutibu mwasho unaotokana na mzio kwenye utando unaofunika sehemu nyeupe ya jicho. Inaweza kutumika kwa watu zaidi ya mwaka 1 na inatumika kama tone la jicho. Ni kizuizi cha vipokezi cha histamini cha H 1.

## Marejeleo
Krotamitoni

**Krotamitoni**, yaani **Crotamiton**, inayouzwa chini ya jina la chapa **Eurax** miongoni mwa zingine, hutumiwa kutibu upele, chawa, na kuwasha. Kwa ajili ya matibabu ya upele, inaonekana kufanya kazi kidogo ikilinganishwa na dawa ya permetrin.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na upele na athari za mzio.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Tolnaftati

**Tolnaftati**, yaani **Tolnaftate**, inayouzwa chini ya majina ya chapa mbalimbali, ni dawa inayotumika kutibu magonjwa ya fangasi ikiwa ni pamoja na kuwashwa kutokanako na maambuki ya fangasi kwenye ngozi ya sehemu za siri, mapaja ya ndani na matako, mguu wa mwanariadha, muwasho utokanao na maambukizi ya fangasi inayosababisha muundo wa umbo la mduara kwenye ngozi, na maambukizi ya kawaida ya fangasi yanayosababisha mabaka madogo yaliyobadilika rangi kwenye ngozi (pityriasis versicolor). Dawa hii iinatumika kwa ngozi. Inapatikana kama dawa ya kawaida na kuuzwa kwenye kaunta. Inapatikana pia nchini Uingereza bila agizo la daktari.

## Marejeleo
Mwanawikimedia wa Mwaka

**Mwanawikimedia wa Mwaka** ni tuzo ya kila mwaka inayoheshimu wahariri wa Wikipedia na wachangiaji wengine kwenye miradi ya Wikimedia ili kuangazia mafanikio makubwa ndani ya harakati za Wikimedia. Tuzo hii ilianzishwa mnamo Agosti 2011 na mwanzilishi mwenza wa Wikipedia, Jimmy Wales. Wales huchagua washindi na kuwaheshimu katika Wikimania, mkutano wa kila mwaka wa Wikimedia Foundation—isipokuwa mwaka 2020, 2021, na 2022 ambapo washindi walitangazwa kwenye mikutano ya mtandaoni kutokana na janga la COVID-19. Kuanzia mwaka 2011 hadi 2016, tuzo hii iliitwa Wikipedian wa Mwaka.

## MArejeo 
Jamii:Wikipedia
Jamii:Tuzo
Saresaiklini

**Saresaiklini**, yaani **Sarecycline** ni antibiotiki inayotumika kutibu chunusi.  Dawa hii hasa hutumiwa kwa chunusi ya wastani hadi kali ya aina isiyo ya chunusi yenye vinundu vikubwa. Nchini Marekani, inagharimu takriban dola 750 kwa mwezi kufikia mwaka wa 2021. Dawa hii haijakuwa ikipatikana Ulaya au Uingereza kufikia mwaka wa 2021.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Katerina wa Medici

thumb|Katerina wa Medici
**Katerina wa Medici** (Florence, Italia, 13 Aprili 1519 - 5 Januari 1589) alikuwa Malkia wa Ufaransa kama mke wa Mfalme Henri II na mama wa wafalme watatu wa Ufaransa: Francis II, Charles IX, na Henry III.

Katerina alijulikana kwa ushawishi wake mkubwa katika siasa za Ufaransa, hasa wakati wa *Vita vya Kidini vya Ufaransa*. Alijaribu kudumisha mamlaka ya kifalme na kutafuta suluhu za kidiplomasia kati ya Wakatoliki na Waprotestanti (Huguenots). Alishutumiwa kwa jukumu lake katika Machafuko ya usiku wa Mtakatifu Bartholomayo mwaka 1572, ambapo maelfu ya Waprotestanti waliuawa.

Katerine wa Medici anakumbukwa pia kwa mchango wake katika sanaa na utamaduni.

## Watoto 
thumb|Picha ya familia ya Henry na Catherine
Katerina wa Medici aliolewa na Henry, Duke wa Orléans, ambaye baadaye akawa Henry II wa Ufaransa, mjini Marseille mnamo 28 Oktoba 1533. Alizaa watoto kumi, kati yao wanaume wanne na wanawake watatu walifaulu kufikia umri wa ndoa. Watatu wa wake walikuwa wafalme wa Ufaransa, wakati wawili wa wake walioa wafalme na mmoja akawa mke wa Duke. Catherine aliishi zaidi ya watoto wake wote isipokuwa Henry&nbsp;III, ambaye alifariki miezi saba baada yake, na Margaret, aliyeirithi afya yake bora. Victoire na Jeanne walikuwa mapacha waliozaliwa mnamo 1556; Jeanne alizaliwa hajali kutokana na madaktari kuvunja miguu yake kuokoa maisha ya mama yake; Victoire aliishi kwa muda mfupi tu, akifariki chini ya miezi miwili baadaye. Kwa mujibu wa balozi Simon Renard, kuzaliwa kwa mapacha hao karibu kumemuuwa Catherine, na kwa ushauri wa daktari wa Mfalme, wanandoa hao walishauriwa kutokuwa na watoto zaidi.
right|thumb|Louis, Victoire na Jeanne, watoto watatu waliokufa wakiwa wadogo, wakiwa kwenye kitabu cha saa cha Catherine
* Francis II, Mfalme wa Ufaransa (19 Januari 1544 – 5 Desemba 1560). Alioa Mary, Queen of Scots mnamo mwaka 1558.
* Elisabeth (2 Aprili 1545 – 3 Oktoba 1568). Aliolewa na Philip II, Mfalme wa Hispania mnamo mwaka 1559.
* Claude (12 Novemba 1547 – 21 Februari 1575). Alioa Charles III, Duke of Lorraine mnamo mwaka 1559.
* Louis, Duke wa Orléans (3 Februari 1549 – 24 Oktoba 1550). Alifariki akiwa mtoto mdogo.
* Charles IX, Mfalme wa Ufaransa (27 Juni 1550 – 30 Mei 1574). Alioa Elizabeth wa Austria mnamo mwaka 1570.
* Henry III, Mfalme wa Ufaransa (19 Septemba 1551 – 2 Agosti 1589). Alioa Louise of Lorraine mnamo mwaka 1575.
* Margaret (14 Mei 1553 – 27 Machi 1615). Aliolewa na Henry, Mfalme wa Navarre, baadaye Henry IV of France, mnamo mwaka 1572.
* Hercules, Duke wa Anjou (18 Machi 1555 – 19 Juni 1584), aliyepewa jina la Francis baada ya kuthibitishwa.
* Victoire (24 Juni 1556 – 17 Agosti 1556). Alifariki akiwa mtoto mdogo.
* Jeanne (24 Juni 1556). Alizaliwa hajali.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1519
Jamii:Waliofariki 1589
Jamii:Wanawake wa Italia
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Bazedoksifini

**Bazedoksifini**, yaani **Bazedoxifene**, inayouzwa kwa jina la chapa **Conbriza** ni dawa inayotumika kutibu hali ambayo mifupa inakuwa dhaifu na mgumu baada ya kukoma hedhi. Inapunguza hatari ya kuvunjika kwa uti wa mgongo lakini si kuvunjika kwa nyonga. 

## Marejeo 
Jamii:madawa
Lisa del Giocondo

**Lisa del Giocondo** (15 Juni 1479 - 14 Julai 1542) alikuwa mwanamke wa Florence ambaye anafikiriwa kuwa ndiye aliyemshawishi Leonardo da Vinci kuunda uchoraji maarufu wa Mona Lisa. 

Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lisa Gherardini, na alikuwa mke wa mfanyabiashara wa hariri wa Florence, Francesco del Giocondo. Uchoraji wa Mona Lisa umekuwa ukihusishwa na Lisa del Giocondo kwa sababu inadhaniwa kuwa mumewe alitoa agizo la uchoraji huo kuadhimisha kuzaliwa kwa mtoto wao na ununuzi wa nyumba mpya.
Maelezo machache yanajulikana kuhusu maisha ya Lisa. Lisa alizaliwa mjini Florence. Aliolewa akiwa kijana na mfanyabiashara wa nguo na hariri ambaye baadaye alikua afisa wa eneo hilo; alikuwa mama wa watoto sita na aliishi maisha yaliyodhaniwa kuwa ya starehe na ya kawaida. Lisa aliishi zaidi ya mumewe, ambaye alikuwa mkubwa kwake kwa umri.

Katika karne zilizofuata baada ya maisha ya Lisa, mchoro wa *Mona Lisa* ukawa uchoraji maarufu zaidi duniani. Mnamo mwaka 2005, Lisa alitambuliwa kama mhusika wa picha ya da Vinci iliyochorwa takribani mwaka 1503, jambo lililothibitisha kwa nguvu mtazamo wa jadi kwamba yeye ndiye mfano wa *Mona Lisa*.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1479
Jamii:Waliofariki 1542
Jamii:wanawake wa Italia
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Aspasia

**Aspasia** (470 - 400 KK) alikuwa mwanamke wa Mileto aliyefahamika kwa uhusiano wake na Perikles, kiongozi maarufu wa Athene. 

Alijulikana kwa akili na ufasaha wake na aliendesha saluni ya kitamaduni iliyokuwa na ushawishi mkubwa katika mijadala ya kisiasa na falsafa ya Athene. Ingawa alikuwa na nafasi ya pekee kwa mwanamke wa wakati huo, alikabiliwa na ukosoaji na shutuma za kisiasa.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:wanawake wa Uturuki
Jamii:Wanawake wa Ugiriki
Jamii:Ugiriki ya Kale
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Teresa Kristina wa Sisilia Mbili

**Teresa Kristina wa Sisilia Mbili** (14 Machi 1822 - 28 Disemba 1889) alikuwa Malkia wa Brazil na mke wa Mfalme Pedro II. Alizaliwa Italia, alihamia Brazil baada ya ndoa yao mwaka 1843. 

Alichangia sana katika kuendeleza sanaa, utamaduni, na uhamiaji wa Kiitalia nchini Brazil. Baada ya kuanguka kwa utawala wa kifalme, alifariki akiwa uhamishoni huko Ulaya.

## Vyeo na heshima 
thumb|191x191px|Bendera ya kifalme ya Teresa Cristina wa Two Sicilies kama Mke wa Brazil

### Vyeo na mtindo 
* 14 Machi 1822&nbsp;– 30 Mei 1843: *H.E.H* Binti Malkia Teresa Cristina wa Two Sicilies
* 30 Mei 1843&nbsp;– 15 Novemba 1889: *H.E.I* Mke wa Brazil

Mtindo na cheo kamili cha Mke wa Kifaransa ilikuwa "H.E.I Dona Teresa Cristina, Mke wa Brazil".

### Heshima za kigeni 
* Bendi ya *Order of Queen Maria Luisa* ya Hispania.
* Bendi ya *Order of Saint Isabel* ya Ureno.
* Alama ya *Order of the Starry Cross* ya Austria.
* Alama ya *Order of Saint Elizabeth* ya Bavaria.
* Grand Cross ya *Order of the Holy Sepulchre*.
* Grand Dame wa Heshima na Ibada ya *Order of Malta*.
* Grand Cross ya *Imperial Order of St. Charles* ya Mexico.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1822
Jamii:Waliofariki 1889
Jamii:Wanawake wa Italia
Jamii:wanasiasa wa Italia
Jamii:wanasiasa wa Brazil
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Suzanne Lenglen

**Suzanne Lenglen** (24 Mei 1899 – 4 Julai 1938) alikuwa mchezaji maarufu wa tenesi wa Ufaransa aliyeibuka na umaarufu katika miaka ya 1920 kwa kushinda michuano kadhaa, ikiwemo sita ya Wimbledon. 

Alivunja vizuizi vya kijinsia katika michezo na alikuwa na mtindo wa pekee wa uchezaji. Alistaafu mwaka 1926.

### Heshima 
Lenglen ameheshimiwa kwa njia mbalimbali katika Mashindano ya Ufaransa (*French Open*). Katika Stade Roland Garros, Uwanja wa Suzanne Lenglen, uwanja wa pili kwa ukubwa wa maonesho uliyojengwa mwaka 1994 ukiwa na uwezo wa kuketi watu wapatao elfu kumi, ulipewa jina lake mwaka 1997. Nje ya uwanja huo, kuna sanamu ya ukumbusho wa shaba yenye umbo la Lenglen iliyowekwa mwaka 1994. Shirikisho la Tenisi la Ufaransa (FFLT) lilikuwa limepanga kuanzisha sanamu mara baada ya kifo chake, lakini mpango huo haukufanikiwa kutokana na kuanza kwa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mwaka huo huo. Aidha, moja ya milango mikuu ya kuingia uwanjani inajulikana kama *Porte Suzanne Lenglen*, inayoelekea kwenye *Allée Suzanne Lenglen*. Vilevile, kombe la ubingwa wa wanawake la *singles* lilibatizwa jina la *Coupe Suzanne Lenglen* mwaka 1987. Pamoja na mafanikio yake katika Mashindano ya Ufaransa, Lenglen hakuwahi kushindana katika Stade Roland Garros kwa kuwa hayakuwa makao ya mashindano hadi mwaka 1928, baada ya yeye kustaafu kutoka tenisi ya ridhaa (*amateur*).

Lenglen alijumuishwa kwenye Jumba la Heshima la Kimataifa la Tenisi (*International Tennis Hall of Fame*) mwaka 1978. Baada ya kifo chake, alipewa Nishani ya Heshima ya Taifa la Ufaransa (*Cross of the Legion of Honour*). Pia, barabara nyingine nje ya Klabu ya Tenisi ya Nice Lawn ilipewa jina la Avenue Suzanne Lenglen kwa heshima yake. Amewahi pia kuheshimiwa na *Google Doodle* mara mbili, mara ya kwanza katika kumbukumbu ya siku yake ya kuzaliwa ya 117 mnamo 24 Mei 2016, na mara ya pili katika Siku ya Wanawake Duniani mnamo 8 Machi 2017.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Jamii:wachezaji wa Ufaransa
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Rifamisini

**Rifamisini**, yaani **Rifamycin**, inayouzwa chini ya jina la chapa **Aemcolo**, ni dawa ya kukinga inayotumika kutibu kuhara kwa wasafiri. Haipendekezwi kuitumia ikiwa mtu ana homa au kinyesi chenye damu. Usalama wa mayumizi yake katika ujauzito na kunyonyesha hauko wazi. Dawa hii ni katika kundi la dawa za rifamisini (rifamycins).

## Marejeo 
Jamii:madawa>
Teresa Sampsonia

**Teresa Sampsonia** (alizaliwa Sampsonia akijulikana pia kama Lady Shirley, 1589–1668) alikuwa mwanamke mashuhuri wa Irani-Uingereza wa milki ya Safavid ya Irani. Alikuwa mke wa mwanariadha Mwingereza *Elizabethan Robert Shirley*, ambaye aliandamana naye katika safari zake na balozi zake kote Ulaya kwa jina la mfalme Safavid (Shah) Abbas the Great (r. 1588–1629).

## Vyanzo 
fari za Teresa na Robert Shirley ziliandikwa katika vyanzo vingi vya Kiingereza, Kiitaliano, Kilatini na Kihispania vya wakati huo, ikiwa ni pamoja na maelezo ya mashahidi wa macho. Kulingana na Penelope Tuson, vyanzo vikuu vinavyohusu maisha ya Teresa ni maelezo "ya kawaida yenye tabia ya nusu-*hagiografia*" yaliyohifadhiwa kwenye kumbukumbu za Vatikani na wa Wakarmeli. Vyanzo hivyo viliandikwa, kuhaririwa na kuchapishwa na Herbert Chick mwaka 1939 katika kitabu chake cha *Chronicle of the Carmelites in Persia*. Seti ya vipengele viwili ilihaririwa upya na kuchapishwa tena mwaka 2012 na I.B. Tauris. Ingawa *Chronicle of the Carmelites in Persia* inaonyesha picha chanya ya Teresa, Tuson anabaini kuwa maelezo hayo ni "ya sehemu-chache" na "yanapingana" mara nyingine. Zaidi, simulizi hilo linaonekana kuwa linatoka mtazamo wa Ukatoliki wa Ulaya. Vyanzo vingine vinavyosaidia kuunda maelezo ya kitaalamu ya kisasa kuhusu Teresa ni pamoja na hati pekee anayojulikana kuandika kwa Kiingereza (ombi kwa Mfalme James I wa England 1603–1625), michoro, na kwa kiwango kidogo, barua rasmi zilizotiwa saini na Mfalme (*Shah*) Abbas Mkuu (1588–1629).

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Iran
Reteplasi

**Reteplasi**, yaani **Reteplase**, yenye majina ya kibiashara kama vile **Retavase**, ni dawa ya kutibu vidonge vya damu (thrombolytic) ambayo hutumiwa kutibu mshtuko wa moyo. Inaweza pia kutumika kutibu baadhi ya maginjwa ya mishipa ya damu kwenye mapafu kuzibika kwa vidonge vya damu (pulmonary embolisms). Madhara yake mengine yanaweza kujumuisha athari za mzio na ugonjwa na kolesteroli kuziba mishipa ya damu. Ni aina ya protini inayoungana tena ya kianzishaji plasminojeni ya tishu ya binadamu. Nchini Marekani, inagharimu takriban Dola 3,600 kwa kila dozi kufikia 2021.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Sophie Blanchard

**Sophie Blanchard** (25 Machi 1778 – 6 Julai 1819), anayejulikana zaidi kama **Madame Blanchard**, alikuwa mwanamke Mfaransa wa anga na mke wa mwanzilishi wa ndege za baluni *Jean-Pierre Blanchard*. Blanchard alikuwa mwanamke wa kwanza kufanya kazi kama balunisti wa kitaalamu, na baada ya kifo cha mume wake aliendelea kurusha baluni, akifanya zaidi ya mara 60. Akijulikana kote Ulaya kwa ujuzi wake wa baluni, Blanchard aliiburudisha Napoleon Bonaparte, ambaye alimnadi kuwa "Mwanamke wa Anga wa Sherehe Rasmi", akimrithi André-Jacques Garnerin. Baada ya urejeshaji wa kifalme mnamo 1814 alifanya maonyesho kwa Louis XVIII, ambaye alimpa heshima ya "Mwanamke wa Anga Rasmi wa Urejeshaji".

Kurusha baluni ilikuwa biashara yenye hatari kwa waanzilishi. Blanchard alipoteza fahamu mara kadhaa, alikabiliana na baridi kali na karibu kuzama aliporushwa baluni yake katika kinamaji. Mnamo 1819, alikua mwanamke wa kwanza kuuawa katika ajali ya anga wakati, katika maonyesho katika Hifadhi ya Tivoli jijini Paris, aliwasha moto wa maonyesho ya fataki uliyosababisha gesi katika baluni yake kuwaka. Chombo chake kiliporomoka kwenye paa la nyumba na alipoteza maisha yake.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1778
Jamii:Waliofariki 1819
Jamii:wanawake wa Ufaransa
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Margaret Murray

**Margaret Murray** (13 Julai 1863 - 13 Novemba 1963) alikuwa mtaalamu maarufu wa masuala ya kihistoria na anthropolojia kutoka Uingereza. 

Murray ni maarufu kwa tafiti zake kuhusu dini za kale na ushirikina, hasa katika kazi yake kuhusu Dini ya Wakati wa Kale na maandiko yake kuhusu mahekalu ya Kipagani. .

## Tanbihi
### Tafsiri ya Vitabu na Vyanzo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{cite journal |title=Margaret Murray na Kuibuka kwa Wicca |last=Wood |first=Juliette |year=2001 |journal=The

Jamii:Waliozaliwa 1863
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:wanahistoria wa Uingereza
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Rebecca Clarke (mtunzi)

thumb|Clarke na viola mnamo 1919
**Rebecca Clarke** (27 Agosti 1886 - 13 Oktoba 1979) alikuwa mtunzi na mpiga muziki kutoka Uingereza, maarufu kwa mchango wake katika muziki wa chumba na muziki wa kisasa. 

Clarke ni maarufu kwa kazi zake kama vile Piano Trio na Sonata for Viola and Piano. Clarke alihusishwa na mtindo wa kisasa na alikubalika sana kwa uandishi wake wa muziki.

## Kazi zilizochaguliwa 
**Muziki wa vyumba **
* *2 Pieces: Lullaby and Grotesque* kwa viola (au fidla) na selo ()
* *Morpheus* kwa viola na piano (1917–1918)
* *Sonata* kwa viola na piano (1919)
* *Piano Trio* (1921)
* *Rhapsody* kwa selo na piano (1923)
* *Passacaglia on an Old English Tune* kwa viola (au selo) na piano (?1940–1941)
* *Prelude, Allegro and Pastorale* kwa viola na klaneti (1941)

**Sauti**
* *Shiv and the Grasshopper* kwa sauti na piano (1904); maneno kutoka *The Jungle Book* ya Rudyard Kipling
* *Shy One* kwa sauti na piano (1912); maneno ya William Butler Yeats
* *He That Dwelleth in the Secret Place* (Zaburi 91) kwa wapiga-solo na kwaya mchanganyiko (1921)
* *The Seal Man* kwa sauti na piano (1922); maneno ya John Masefield
* *The Aspidistra* kwa sauti na piano (1929); maneno ya Claude Flight
* *The Tiger* kwa sauti na piano (1929–1933); maneno ya William Blake
* *God Made a Tree* kwa sauti na piano (1954); maneno ya Katherine Kendall

**Kwaya**
* *Music, When Soft Voices Die* kwa kwaya mchanganyiko (1907); maneno ya *Percy Bysshe Shelley*

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:Waliofariki 1979
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:wanamuziki wa Uingereza
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Tessa Sanderson

thumb|Picha ya Tessa Sanderson
**Tessa Sanderson** (alizaliwa 27 Aprili 1956) ni mchezaji wa riadha kutoka Uingereza, maarufu kwa utendaji wake kwenye kuruka kwa mkuki. 

Sanderson alishinda medali ya dhahabu katika Michezo ya Olimpiki ya mwaka 1984 jijini Los Angeles, na amekuwa mmoja wa wanariadha wa kipekee katika historia ya michezo.

## Maisha Binafsi 
Sanderson amezungumza kuhusu ubaguzi aliokumbana nao kama mwanamke mweusi. Aliiambia *The Guardian* mnamo 1990 kuwa alikuwa amekumbana na ubaguzi wa rangi (ingawa si katika taaluma yake ya michezo), na alihisi kuwa ubaguzi wa kijinsia ndio sababu wanawake wachezaji hawalipwi vizuri. Sanderson alikumbana na lugha na tabia za ubaguzi shuleni (ikiwa ni pamoja na kutemewa mate), na amezungumza kuhusu kupokea barua yenye ubaguzi ikisema kuwa hakuwa Mwingereza wa kweli baada ya kupata medali ya dhahabu ya Olimpiki mwaka 1984. Aliiambia Sky Sports mnamo Oktoba 2020, "Wachezaji weusi hawakuwa na sauti kama sasa, kwa hivyo nililazimika kupigania mapambano yangu binafsi", na alieleza masikitiko kwa ukosefu unaoendelea wa uwakilishi wa Watu Weusi, Waasia na wachache katika bodi za michezo. Mwaka 1990, alimshutumu magazeti kadhaa na kuteremshiwa £30,000 kama fidia na High Court of Justice kwa madai kuwa alikuwa "ameiba mume wa mwanamke mwingine". Sanderson alisema kuwa uhusiano wake na mtu huyo, Derrick Evans (mwalimu wa mazoezi maarufu kama Mr Motivator), ulianza baada ya ndoa yake kuvunjika. Sanderson alikuwa na nyota katika video za mazoezi *Cardiofunk* (1990) na *Body Blitz* (takriban 1992) pamoja na Evans.

Mnamo 3 Mei 2010, Sanderson aliolewa na mwanamichezo wa Olimpiki wa judo Densign White katika Kanisa Kuu la St Paul mjini London. Mabibi wake wa harusi walikuwa wachezaji wenzake wa Olimpiki Sharron Davies, Kelly Holmes na Christine Ohuruogu. Alikuwa na majaribio matatu ya ufetoaji wa kwa njia ya *in vitro fertilisation* bila mafanikio kufikia umri wa miaka 50. Sanderson na White walianza kulea watoto wawili walio na umri wa miezi minne, Cassius na Ruby Mae, mwaka 2013 na kuwa wazazi wao wa kisheria mwaka uliofuata, Sanderson akiwa na umri wa miaka 58. Mpwa wake, Dion Sanderson, ni mchezaji wa mpira wa miguu aliyecheza kwa mara ya kwanza na Wolverhampton Wanderers mnamo Oktoba 2019.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:wanariadha wa Uingereza
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Isabeau wa Bavaria

**Isabeau wa Bavaria** (22 Julai 1370 - 24 Novemba 1435) alikuwa malkia wa Ufaransa kama mke wa Mfalme Charles VI. 

Isabeau alikuwa maarufu kwa ushawishi wake mkubwa katika siasa za Ufaransa wakati wa utawala wa mumewe, ambaye alikumbwa na ugonjwa wa akili. Alikuwa sehemu ya kipindi kigumu cha historia ya Ufaransa, na mara nyingi alihusishwa na siasa za kifalme na mikakati ya pekee. .

### Vyanzo 
* Adams, Tracy. (2010). *Maisha na Baada ya Maisha ya Isabeau wa Bavaria*. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. 
* Allen, Prudence. (2006). *Mfumo wa Mwanamke: Mageuzi ya Mwanadamu ya Mapema, 1250–1500, Sehemu ya 2*. Grand Rapids, MI: Eerdmans Publishing. 
* Buettner, Brigitte. (2001). "Zawadi za Mwaka Mpya katika Korti za Valois, karibu 1400". *The Art Bulletin*, Vol. 83,  pp.&nbsp;598–625
* Bellaguet, Louis-François, mhariri. *Chronique du religieux de Saint-Denys*. Tome I 1839; Tome II 1840; Tome III, 1841
* Cochon, Pierre. *Chronique Rouennaise*, mhariri Charles de Robillard de Beaurepaire, Rouen 1870
* Famiglietti, R.C. (1992). *Hadithi za Kitanda cha Ndoa kutoka Ufaransa wa Kati (1300–1500)*. Providence, RI: Picardy Press. 
* Gibbons, Rachel. (1996). "Isabeau wa Bavaria, Malkia wa Ufaransa (1385–1422). Uumbaji wa Mhusika Mbaya wa Kihistoria". *Transactions of the Royal Historical Society*, Vol. 6, 51–73
* Green, Karen. (2006). "Isabeau de Bavière na Falsafa ya Kisiasa ya Christine de Pizan". *Historical Reflections / Réflexions Historiques*, Vol. 32,  247–272
* Hedeman, Anne D. (1991). *Picha ya Kifalme: Michoro ya Grandes Chroniques de France, 1274–1422*. Berkeley, CA: UC Press E-Books Collection.
* Henneman, John Bell. (1996). *Olivier de Clisson na Jamii ya Kisiasa nchini Ufaransa chini ya Charles V na Charles VI*. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press. 
* Husband, Timothy. (2008). *Sanaa ya Mwanga: Ndugu Limbourg na Belles Heures za Jean Berry*. New Haven, CT: Yale University Press.  
* Huizinga, Johan. (1924, toleo la 2009). *Kupungua kwa Zama za Kati*. Oxford: Benediction. 
* Knecht, Robert. (2007). *Valois: Wafalme wa Ufaransa 1328–1589*. London: Hambledon Continuum. 
* Seward, Desmond. (1978). *Vita vya Miaka Mia Moja: Waingereza nchini Ufaransa 1337–1453*. New York: Penguin. 
* Solterer, Helen. (2007). "Kuunda Majina, Kuangamiza Maisha: Wanawake na Lugha Zinazoweza Kuathiri katika Korti ya Isabeau wa Bavaria na Charles VI". Katika *Cultural Performances in Medieval France*. mhariri Eglat Doss-Quimby, nk. Cambridge: DS Brewer. 
* Tuchman, Barbara. (1978).  *Kioo cha Mbali: Karne ya 14 ya Maafa*. New York: Ballantine. 
* Veenstra, Jan R. na Laurens Pignon. (1997).  *Uchawi na Utabiri katika Korti za Burgundy na Ufaransa*. New York: Brill.  

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1370
Jamii:Waliofariki 1435
Jamii:Wanawake wa Ujerumani 
Jamii:wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Deepika Padukone

**Deepika Padukone** (alizaliwa tarehe 5 Januari 1986) ni mwigizaji maarufu kutoka India na mmoja wa nyota wakubwa wa sinema za Kihindi. Deepika Padukone amepokea sifa nyingi kwa kazi yake katika filamu, ikiwa ni pamoja na kuongoza katika filamu kama Padmaavat, Chennai Express, na Piku. Anajulikana kwa talanta yake katika uigizaji na ushawishi wake mkubwa katika tasnia ya filamu ya Bollywood.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1986
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanawake wa Uhindi
Jamii:waigizaji filamu wa India
Jamii: WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro
Isabelle Eberhardt

**Isabelle Wilhelmine Marie Eberhardt** (17 Februari 1877 – 21 Oktoba 1904) alikuwa mtafiti na mwandishi wa Uswisi. 

Akiwa kijana, Eberhardt, ambaye alisoma nchini Uswisi chini ya baba yake, alichapisha hadithi fupi kwa kutumia jina bandia la kiume. Alivutiwa na Afrika Kaskazini, na alionekana kama mwandishi mwenye ujuzi kuhusu eneo hilo licha ya kulijua tu kupitia mawasiliano ya barua. 

Baada ya mwaliko kutoka kwa mpiga picha Louis David, Eberhardt alihamia Algeria mnamo Mei 1897. Alivaa kama mwanaume na alisilimu, hatimaye akachukua jina la Si Mahmoud Saadi. Tabia yake isiyo ya kawaida ilimfanya awe mtengwa miongoni mwa walowezi wa Ulaya nchini Algeria na utawala wa Ufaransa.

## Kazi zilizochapishwa 
*"*Katika Kivuli cha Moto cha Uislamu*" (Paris: Fasquelle, 1906)
*"*Noti za Safari: Moroko-Algeria-Tunisia*" (Paris: Fasquelle, 1908)
*"*Katika Nchi ya Mchanga*" (Bône, Algeria: Em. Thomas, 1914)
*"*Kurasa za Uislamu*" (Paris: Fasquelle, 1920)
**Trimardeur* (Paris: Fasquelle, 1922)
*"*Shirika langu la kila siku; limeongozwa na Maisha ya Kusikitisha ya Nomadi Mzuri na René-Louis Doyon*" (Paris: La Connaissance, 1923)
*"*Amara Mfanyakazi wa Magereza; Mwanaasi: Hadithi zisizochapishwa*" (Abbeville: Frédéric Paillard, 1923)
*"*Hadithi na Mandhari*" (Paris: La Connaissance, 1925)
*"*Yasmina na Hadithi Nyingine za Kialgeria*" (Paris: Liana Levi, 1986)
*"*Maandiko juu ya Mchanga*" (Paris: Éditions Grasset, 1988)
*"*Rakhil: Riwaya isiyochapishwa*" (Paris: La Boîte à documents, 1990)
*"*Safari ya Mashariki: Kusini mwa Oranais*" (Paris: Le Livre de Poche, 1991)
*"*Upendo wa Nomadi*" (Paris: Éditions Gallimard, 2003)

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uswisi
Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1904
Jamii:waandishi wa Uswisi
Jamii:WikiMonthly Edit-a-thon Kilimanjaro