open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pandambili

**Pandambili** ni kata ya Wilaya ya Kongwa katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania, yenye postikodi namba **41507**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 13,079 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,004 waishio humo  

Wenyeji wa kata hiyo ni Wakaguru ingawa kuna makabila mengine kama vile Wagogo, Wanguu na Wabena. Chakula kikuu ni ugali.

Pandambili ni maarufu kwa kilimo cha mahindi, alizeti, mihogo, mtama na mbaazi na kwa uuzaji wa mafuta ya kupikia ya alizeti.

Pandambili imegawanyika katika sehemu mbili: kuna Pandambili "A" na Pandambili "B".

Kwa upande wa afya kuna hospitali ya kata pamoja na kituo cha afya.

Kwa upande wa elimu kuna shule mbili za elimu ya msingi: Shule ya Msingi Ikulu na shule ya msingi Pandambili; pia kuna sekondari ya Pandambili.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dodoma
Jamii:Wilaya ya Kongwa
Igalula

**Igalula** inaweza kumaanisha

*Igalula (Uvinza) - kata ya Wilaya ya Uvinza - Mkoa wa Kigoma - Tanzania
*Igalula (Sengerema) - kata ya Wilaya ya Sengerema - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
*Igalula (Uyui) - kata ya Wilaya ya Uyui - Mkoa wa Tabora - Tanzania
Bitale

**Bitale** ni kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini katika Mkoa wa Kigoma, nchini Tanzania, yenye msimbo wa posta **47202**. 

Kata hiyo ina ukubwa wa kilometa za mraba 48.2 na ina mwinuko wa wastani wa mita 1,035 (futi 3,396). 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 19,479 . Mwaka 2016 ripoti ya Ofisi ya Taifa ya Takwimu ya Tanzania ilisema kuna watu 22,482 katika kata hiyo, kutoka 20,425 mwaka 2012. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 20,425 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kigoma Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kagongo

**Kagongo** ni kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **47209**. Imepakana na kata nyingine mbalimbali kama Burumba; pia imepakana na nchi ya Burundi.  

Kata hiyo ina ukubwa wa kilomita mraba 114.1  na wastani wa mwinuko wa mita 1,045, sawa na futi 3,329. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 10,449 . Mwaka 2016 katika ripoti ya ofisi ya taifa ya takwimu kuna watu takriban 10,235 katika kata hiyo . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,407 waishio humo.

Kata hii ina fukwe tulivu sana karibu na ziwa Tanganyika  ambayo ni kivutio kimojawapo cha taifa ambacho ni maarufu sana Tanzania. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kigoma Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kandaga

**Kandaga** ni kata ya Wilaya ya Uvinza katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. 

Wadi hii ina eneo la km2 168.7 (65.1 sq mi), na ina mwinuko wa wastani wa m 954 (futi 3,130).

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 19,014 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 23,696 waishio humo. Mwaka 2016 ripoti ya Ofisi ya Taifa ya Takwimu Tanzania ilikuwa na watu 26,083 katika kata hiyo, kutoka 23,696 mwaka 2012.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Uvinza
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Mkigo

**Mkigo** ni kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **47205**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 5,521 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,252 waishio humo.

Kijiji cha Mkigo kina ardhi nzuri kwa kilimo cha ndizi, michikichi, kahawa na mahindi. 

Ndipo yanapochimbwa udongo madini aina ya pemba unaouzwa madukani sehemu mbalimbali Kigoma na Tanzania kwa ujumla. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kigoma Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Bumera (Tarime)

Kwa kata nyingine yenye jina hili, tazama Bumera (Itilima).

**Bumera** ni kata ya Wilaya ya Tarime katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba **31406**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 13,075 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,601 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Tarime
Jamii:kata za Mkoa wa Mara
Simbo

**Simbo** inaweza kumaanisha

*Simbo (Igunga) - kata ya Wilaya ya Igunga - Mkoa wa Tabora - Tanzania

*Simbo (Kigoma) - kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini - Mkoa wa Kigoma - Tanzania
Uvinza

**Uvinza** ni kata ya Wilaya ya Uvinza katika Mkoa wa Kigoma, Magharibi mwa Tanzania. Wilaya hiyo ilianzishwa rasmi mnamo Machi 2012 ikiwa na makao makuu Lugufu.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 43,102 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 35,231 waishio humo.

Mji wa Uvinza ni maarufu kwa upatikanaji wa chumvi. 

Ulijulikana kama **Neu Gottorp** wakati wa utawala wa Wajerumani walipokuwa wakijenga Reli ya kati toka Kigoma hadi Dar es Salaam, Mwaka 2007 ulichaguliwa kuwa chanzo cha tawi la reli itakayokwenda Bujumbura, Burundi. 

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Uvinza
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Wilaya ya Bariadi Vijijini

kabla ya mkoa kumegwa mwaka 2012.]]
**Wilaya ya Bariadi** ni wilaya mojawapo kati ya 6 za Mkoa wa Simiyu, yenye postikodi namba **39100** . 

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 422,916  Katika sensa ya mwaka 2022, baada ya Bariadi Mjini kutengwa, wakazi walihesabiwa 383,385 .

Misimbo ya posta ya wilaya hii inaanza kwa 391xx.

## Marejeo
B
Jamii:Wilaya ya Bariadi
Busagara

**Busagara** ni kata ya Wilaya ya Kibondo katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. 

## Vijiji
Busagara ni kata iliyopo katika tarafa ya Kifura. Kata ina vijiji 4: Kifura, Kigendeka, Kasaka na Nyaruyoba.

## Historia
Kabla ya kuanzishwa kwa vijiji vya ujamaa Busagara kilikuwa kijiji kilichokaliwa na Waha wa mdyank'o (kaya) wa Washubhi na ilikuwa moja kati ya himaya ya mwami Luhaga aliyeitawala Kibondo yote.

Baada ya uhuru mwaka 1961 wakazi walitakiwa kuishi katika vijiji vya ujamaa: ndipo walipoanzisha kijiji cha Kasanda ambacho kwa sasa kinajulikana kama Kifura; eneo ambao lililokuwa kijiji cha zamani cha Busagara kwa sasa ni mashamba.

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 16,341 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 30,722 waishio humo.

## Uchumi
Wakazi wa Busagara ni wakulima hasa wa mazao ya chakula kama vile mahindi, mihogo, maharage ya njano, mtama, karanga, magimbi n.k. Kilimo kinafanyika katika mashamba ya Kunk'ubha, Mrutunhu, Busagara, Mkugwa, Kihivfu nyensato n.k. Asilimia kubwa ya wakazi ni maskini.

## Shule
Kata ina shule za sekondari mbili: Moyowosi na Busagara. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibondo
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kasanda, Kigoma

Kwa mji wa Uganda wenye jina hili, tazama Kasanda, Uganda.

**Kasanda** ni kata ya Wilaya ya Kakonko katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 17,927 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,717 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kakonko
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kalinzi

**Kalinzi** ni kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania yenye msimbo wa posta **47206**. 

## Jiografia
Jiografia ya kata hii ni ya vilima na mabonde inayofanya uwepo wa hali ya ubaridi hasahasa katika msimu wa masika na maji kutiririka katika vijito vilivyopo katika mabonde. 

Kalinzi ni kata katika tarafa ya Kalinzi na ina jumla ya vijiji vitatu: Kalinzi, Matyazo na Mkabogo. 

Kijiji cha Kalinzi, ambacho kimebeba makao makuu ya kata na pia tarafa, ni mojawapo ya vijiji vya muda mrefu sana hata kabla ya kuanzishwa kwa vijiji vya ujamaa nchini Tanzania. Ndipo walipokuwepo viongozi wa kimila waliojulikanao kama Wami (Wafalme au machifu) kama vile Mwami Rusimbi, Ntare na George.  

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 21,904 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 27,426 waishio humo.

Wenyeji wa kata hiyo ni wa kabila la Waha na makabila machache sana ya kutoka sehemu mbalimbali za Tanzania na nchi jirani waliopo hapo kwa kazi, biashara au kilimo.

## Uchumi
Kata ya Kalinzi ina fursa nyingi za shughuli za kimaendeleo kutokana na hali ya hewa nzuri na tamaduni nzuri za watu wa kata hiyo ambao ni wakarimu kwa watu na wawekezaji toka sehemu mbalimbali.

Kazi kubwa ifanyikayo na wakazi wa kata hii ni kilimo hasahasa kilimo cha chakula ambapo hulima mazao ya chakula kama vile mahindi, mihogo, ndizi (pia hutumika kibiashara), maharage, njegere, nyanya, mboga za majani na viazi. Zao kuu la biashara linalolimwa na wakazi wa kata hii na kuwaingizia pesa nyingi ni kahawa. Lakini pia watu wana misitu hivyo uvunaji na utumiaji au uuzaji wa mbao japo ni kwa kiwango kidogo sana unafanyika katika hiyo kata.

Mbali na shughuli za kilimo wakazi hujishughulisha na biashara za maduka na biashara nyingine ndogondogo ambazo hufanyika sanasana katika soko kuu la Kalinzi ambalo ni mojawapo ya masoko makubwa mkoani Kigoma. 

Kwa kiasi kidogo sana wakazi wa kalinzi hujishughulisha na ufugaji wa ng’ombe, mbuzi, kondoo na kuku. 

## Miundombinu
Usafirishaji wa bidhaa hufanyika kupitia barabara kuu ya Ram ipitayo Kalinzi toka Kigoma mjini kuelekea Manyovu, hivyo kufanya usafirishaji wa watu na bidhaa za kilimo kuwa rahisi.

Katika kata ya Kalinzi hasahasa kijijini kalinzi kilichopo barabarani kuna huduma nyingi kama vile nyumba za kulala wageni, makanisa na misikiti, shule za sekondari ambazo zipo katika vijiji vyote vitatu zenye kuanzia kidato cha kwanza mpaka cha nne, shule za msingi (kwa kila kijiji ni zaidi ya moja), hospitali kubwa ya Matiazo inayomilikiwa na kanisa la Anglikani, na zahanati iliyopo katika kijiji cha Kalinzi. 

Pia kuna mahakama ya mwanzo iliyopo katika kijiji cha Kalinzi. Pia katika kijiji cha Matiazo ndipo ilipo mashine kubwa ya kukoboa kahawa na hupata wateja mbalimbali kutoka sehemu mbalimbali za mkoa wa Kigoma wajao kukoboa kahawa zao.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kigoma Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kagera Nkanda

'*** ni kata ya Wilaya ya Kasulu katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **47315*'. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 32,399 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,864 waishio humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,495 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kasulu Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kigondo

**Kigondo** ni kata mojawapo ya Wilaya ya Kasulu Mjini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **47308**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 23,852 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 16,489 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kasulu Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Muhinda

**Muhinda** ni kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 10,366 .Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 18,211 waishio humo. Ilikuwa na wakazi wapatao 28,550, hata kuzidi makao makuu ya wilaya ya Buhigwe kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2002.

Hii ni kata inayopatikana eneo la Manyovu kutokea Kigoma Mjini, barabara ya Mwandiga-Manyovu ambapo kumeanzishwa Wilaya ya Manyovu-Buhigwe barabara ya Munanila-Kasulu mjini. 

Kata ya Muhinda tangu ukoloni ina vijiji vipatavyo vinne: Muhinda, Mwayaya, Nyaruboza na Mbaga.

Kijiji cha Muhinda, makao makuu ya kata, kimegawanywa kama ifuatavyo: Muhinda, Kigaraga, Ruhuba na Kikelenke, kila eneo likiwa mtaa mkubwa wenye shule ya msingi na nyingine mbili ni sekondari: St. Bakanja na Muhinda Secondary. 

Eneo hili limo kati ya kanda za mvua nyingi muda wote wa kipindi cha masika. Ni eneo la kiikwetolio katika Afrika. 

Kilimo chake kikuu ni kahawa, migomba, nanasi, chikichi, mahindi, mihogo, mtama, uwele, maharagwe, njegere na misitu minene ya mbao. Pia kuna ufugaji wa ng'ombe, nguruwe na kuku.

Kilimo cha kahawa ni maarufu eneo zima la Manyovu, vikiwemo Kalinzi, Mkabogo, Matyazo, Muhinda, Mwayaya, Munanila, Nyakimwe, Kitambuka, Kibwigwa, Mukigo, Nyarubanda. Wenyeji hupaita Kalinzi "Chalinze, Mbeya, Arusha, Bukoba au Kilimanjaro ya Manyovu Buhigwe".

Biashara ni hasa ya mbao na kahawa, vile kuna wafanyabiashara katika soko la kata Muhinda.

Dini kuu ni mbili, Ukristo na Uislamu, nazo zinamwabudu Mwumba wa mbingu na dunia, Mungu wa kweli wa wanadamu wote. Ukristo ndio wenye asilimia kubwa, kwani kuna Ukatoliki, Anglikana, Waadventista Wasabato, Wapentekoste (PAG, TAG, EAGT, PEFA, FPTC), Moravian n.k. Kata ina kanisa kubwa la Kikatoliki la Mt. Maria Mlango wa Mbingu tangu mwaka 1946. Uislamu una Wasuni, Washia na Wahabia. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Buhigwe
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Nyamugali

**Nyamugali** ni kata ya Wilaya ya Buhigwe katika Mkoa wa Kigoma, mpakani mwa Tanzania na Burundi. 

Kata hii imeundwa na vijiji viwili: Nyamugali na Burimanyi.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 7,405 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,705 waishio humo.

Hali ya hewa ya Nyamugali ni joto kiasi wakati wa masika na baridi kiasi kwa kiangazi; hii hutokea pekee majira ya asubuhi, wakati mchana jua huwa kali.

Shuguli za kiuchumi ni kilimo, usafirishaji, ufugaji, biashara pamoja na ufundi kama ushonaji wa nguo na unyoaji nywele. Kilimo kama shuguli kuu inayofanywa karibu na asilimia 90 ya wakazi wa Nyamugali bado hakijaendelea sana kwani vifaa duni ndizo nyenzo zinazotumiwa.

Ugali wa mhogo ndio chakula kikuu kwa wakazi wa kata hii; vyakula vingine ni pamoja na viazi vitamu, maharage na ugali wa mahindi.

Elimu katika kata hii imekuwa ikiongozeka siku hadi siku huku ikikumbwa na uhaba wa shule za msingi na sekondari, shule ya sekondari Buha ikiwa ndiyo sekondari pekee inayohudumu kata hii pamoja na vijiji jirani vya Biharu na Kigege.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Buhigwe
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Kelamfua Mokala

**Kelamfua Mokala** ni kata ya Wilaya ya Rombo katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  13,302  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rombo
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Wilaya ya Hai

[thumb|250px|Mahali pa Hai (kijani kilichokolea) katika [mkoa wa Kilimanjaro.]] 
**Wilaya ya Hai** ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Kilimanjaro. 

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Hai ilihesabiwa kuwa 210,533. Katika ile ya mwaka 2022 walihesabiwa 240,999 .

Katika wilaya hiyo wakazi wengi ni Wachaga ambao huzungumza lahaja tofauti, kama Wamachame na Wamasama.

WIlaya hii ilitengwa mwaka 1975 kutoka Wilaya ya Moshi ya awali. Imepakana na Wilaya za Moshi Vijijini (mashariki), Arusha Vijiini na Siha (magharibi). Simanjiro (kusini), Rombo na Mbuga wa Kilimanjaro upande wa kaskazini.

Eneo lake ni kilomita za mraba 1,011. Kiutawala imegawiwa kwa tarafa 3 (Lyamungo, Machame na Masama), kata 14 na vijiji 60. Idadi ya vitongoji ni 248.

Kuna kanda 4 zenye tabianchi tofauti maana wilaya iko kenye mtelemko wa Mlima Kilimanjaro
* Kanda ya Kilele cha Mlima iko juu ya kimo cha mita 1,800 UB pamoja na kilele cha Kibo. Ni hasa maeneo ya mbuga na hifadhi ya taifa hivyo hakuna wakazi wa kudumu. Ni asilimia 27 za eneo la wilaya.
* Kanda ya Juu: iko kwenye kimo kati ya mita 1,666 na 1,800 juu ya UB. Inafaa kwa kilimo cha kahawa na ndizi. Walio wengi ni wakulima wadogo wanaofuga pia ng'ombe wa maziwa na kuuza maziwa. 
*Kanda ya Kati: iko kwenye kimo kati ya mita 900 hadi 1,666 juu ya UB. Inapokea mvua kati ya milimita 700 hadi 1250 kwa mwaka; kilimo inafanana na kanda ya juu.
*Kanda ya Chini iko kwenye kimo chini ya mita 900 juu ya UB. Hapa mvua inapungua hadi milimita 500-700 kwa mwaka. Mazao yanayostawi ni pamoja na maharagwe, mahindi, alizeti na mpunga. Ufugaji hapo chini si hasa ya maziwa ni zaidi ng'ombe wa kienyeji.

## Marejeo
H
Jamii:Wilaya ya Hai
Keni Aleni

**Keni Aleni** ilikuwa kata ya Wilaya ya Rombo katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,401 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rombo
Hai Mjini

**Hai Mjini** ni makao makuu ya Wilaya ya Hai katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Kata hiyo ina eneo la km2 54 (sq mi 21),  na ina mwinuko wa wastani wa 1,388 m (4,554 ft).  

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 34,908   walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 25312.  

Mji wa Hai ulikua kutoka kwa kijiji cha Bomang'ombe kilichopo kwenye barabara kuu kutoka Arusha kwenda Moshi Mjini. Idadi ya wakazi wa Boma Ng'ombe,  kulingana na sensa ya Tanzania ya mwaka 2002, ilikuwa 17,674.

Mto Sanya na bonde la Mungushi na kukatiza barabara ya Arusha-Himo takriban kilomita 17   
kutoka Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Kilimanjaro. Makao makuu ya Wilaya ya Hai yapo kaskazini mwa barabara hiyo. Mji una soko la umma linalofunguliwa mara mbili kwa wiki.  

Kuna shule nyingi, hata hivyo, shule pekee ya sekondari ya upili ndani ya kata kufikia 2012 ilikuwa Shule ya Upili ya Isala.  Huko kiko pia Chuo cha Ufundi wa KKKT Dayosisi ya Kaskazini kinachotoa mafunzo ya useremala, ufundi metali, ushonaji na upishi. Ni mahali pekee Tanzania ambako vinanda filimbi vinatengenezwa.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Hai
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Masama Rundugai

**Masama Rundugai** ni kata ya Wilaya ya Hai katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 16,475 .  

Msimbo wa posta ni 25310.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Hai 
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Siha Magharibi

'''''' ilikuwa kata ya Wilaya ya Hai katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 19,807 waishio humo. 

Kwa sasa ni sehemu ya Wilaya ya Siha.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Siha
Arusha Chini

**Arusha Chini** ni kata ya Wilaya ya Moshi Vijijini katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 13,977 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,960  walioishi humo.  

Msimbo wa posta ni 25210.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Moshi Vijijini
Korongoni

**Korongoni** inamaanisha mahali penye korongo. Neno hili linatumiwa kama jina kwa vijiji na kata kadhaa nchini Tanzania, kwa mfano

*Korongoni (Moshi mjini), kata ya Moshi Mjini
*Makorongoni, kata ya Iringa Mjini
Mwaniko

**Mwaniko** inaweza kumaanisha

*Mwaniko (Mwanga) - kata ya Wilaya ya Mwanga - Mkoa wa Kilimanjaro - Tanzania
*Mwaniko (Misungwi) - kata ya Wilaya ya Misungwi - Mkoa wa Mwanza - Tanzania
Kwakoa

**Kwakoa** ni kata ya Wilaya ya Mwanga katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,359 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,717  walioishi humo. Wengi wao ni wakulima na wafugaji, mbali ya wafanyabiashara wadogo.

Kwakoa imezungukwa na milima pande zote kiasi kwamba hufanya mji kuwa kivutio cha pekee kwa muonekano, lakini ina bonde kubwa la ardhi yenye rutuba inayofaa kwa kilimo cha miwa, mpunga, mahindi, mtama, minazi, korosho, maembe, viazi vitamu na viazi mbatata, karanga, mboga za majani na aina mbalimbali za matunda.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mwanga
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Lang'ata (Mwanga)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Lang'ata (Nairobi)

'''Lang'ata''' ni kata ya Wilaya ya Mwanga katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,830 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  8,965  walioishi humo.
Kata hii Ina makabila mchanganyiko ambayo ni wapare,wagweno na wamasai ambao wamekuwepo toka Zamani lakini pia katika miaka ya having karibuni kutokana na uwepo wa shughuli za uvuvi kwenye bwawa la nyumba ya mungu,makabila mbalimbali yamehamia miongoni mwao ni wamanda(wangoni),wanyamwanga,wanyiha,wakurya,wajauo,wanyakyusa n.k.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mwanga
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Kileo (Mwanga)

Kwa maana nyingine ya jina hili angalia Kileo

**Kileo** ni kata ya Wilaya ya Mwanga katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba **25510** . 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17,784 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 14,635. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,645  walioishi humo.

Vijiji vya kata hiyo ni: Kileo, Kifaru, Kituri, Kivulini, Kwamlaki A na Kwamlaki B.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mwanga
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Kihurio

**Kihurio** ni kata ya Wilaya ya Same katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,249 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,341  walioishi humo.  

Zamani ya ukoloni wa Kijerumani iliitwa "Friedenstal" (Bonde la Amani).

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Same
Jamii:kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Same Mjini

250px|thumb|Wilaya ya Same ndani ya Mkoa wa Kilimanjaro
**Same** ni mji mdogo na makao makuu ya Wilaya ya Same katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,220 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  9,490  walioishi humo.  

Same iko mguuni pa Milima ya Pare Kusini kwenye barabara kuu kati ya Kilimanjaro na pwani.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Same
Jamii:kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Wilaya ya Bukombe

[thumb|250px|Mahali pa Bukombe (kijani cheusi) ilipokuwa bado katika [mkoa wa Shinyanga.]] 
**Wilaya ya Bukombe** ni wilaya mojawapo kati ya 6 za Mkoa wa Geita. 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 396,423 https://web.archive.org/web/20031217225354/http://www.tanzania.go.tz/census/census/districts/bukombe.htm. Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 407,102 .

## Marejeo
B
Wilaya ya Kahama

**Wilaya ya Kahama** ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Shinyanga. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 596,456 .

Tangu mwaka 2012 wilaya hii ilimegwa kuwa wilaya 2 za Kahama mjini na vijijini.

## Marejeo
K

Jamii:AWC Zanzibar
Wilaya ya Meatu

[thumb|250px|Mahali pa Meatu (kijani cheusi) katika [mkoa wa Shinyanga kabla haujamegwa.]] 
**Wilaya ya Meatu** ni wilaya mojawapo kati ya wilaya sita za Mkoa wa Simiyu, Tanzania, yenye postikodi namba **39400** . 

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 299,619 . Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 366,941 .

Makao makuu ya wilaya yapo Mwanhunzi.

Eneo lake ni kilomita za mraba 8,835. 

## Mipaka
Meatu imepakana na Wilaya ya Bariadi upande wa kaskazini, Wilaya za Karatu, Ngorongoro na Mbulu upande wa mashariki, Mkoa wa Singida na Maswa upande wa magharibi na Shinyanga upande wa kusini.

## Maeneo ya kuhifadhiwa
Karibu nusu ya wilaya ni maeneo yaliyohifadhiwa ambayo ni
* Hifadhi ya wanyama ya Maswa (2,094 km2) na
* Makao Open Area (kata ya Mwangundo, 1,330 km2)
* sehemu za Hifadhi ya Serengeti (694 km2 ndani ya wilaya)
* sehemu za Hifadhi ya Ngorongoro (135 km2 ndani ya wilaya)

Maeneo mengine ya km2 4,582 ni ardhi ya kilimo na ufugaji.

## Hali ya hewa
Eneo la Meatu ni nusu yabisi yaani haipokei mvua nyingi. Kiwango cha mvua kinapungua kutoka kaskazini kuelekea upande wa kusini ambako ni milimita 400 pekee zinazonyesha kwa mwaka ilhali sehemu za kaskazini zinapokea milimita 900.  Kiwango cha mvua huweza kuwa tofauti kila mwaka ambayo ni tatizo kwa ajili ya wakulima.

## Uchumi
Uchumi kwa jumla ni wa kilimo na ufugaji. Mazao ya chakula ni hasa mahindi na mtama lakini kilimo cha mahindi huwa na matatizo ya mara kwa mara kutokana na mabadiliko ya kiwango cha mvua. Kwa hiyo kila baada ya miaka mitano kuna uhaba wa chakula. Wanawake hulima mahali pengi viazi vitamu karibu na mito ya muda mahali ambako ipo.

Udongo hasa upande wa kusini una kiwango kikubwa mno cha magadi na hivyo hufai kwa kilimo cha muhogo ambalo ni zao linalovumulia ukame. 

Ufugaji ni muhimu katika wilaya na wastani ya ng'ombe ni 12-13 kila kaya lakini kwa tofauti kati ya ng'ombe 0 na 2,00 kwa kaya. 

Zao la biahara muhimu zaidi ni pamba. Watu wameanza kujenga vinu vya kuchambulia pamba kwa hiyo soko la pamba limeboreshwa hata kama mwendo huu unaweza kuleta matatizo ya chakula. Meatu ni eneo lenye pamba nyingi katika mikoa ya Simiyu na Shinyanga. 

Utalii ni tawi la uchumi lililoanza kuchipuka kutokana na nafasi ya kuwinda. 

Uchimbaji wa vito umeanza hapa na pale kwa kutumia mbinu za kienyeji.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Meatu District Profile, katika: Site Report for Nzanza Village Meatu District 

## Tanbihi
M
That's the Way It Is

"'''That's the Way It Is'*" ni single kiongozi katika albamu ya Céline Dion ya muziki mchanganyiko ya *All the Way… A Decade of Song'', iliyotolewa mnamo tar. 1 Novemba 1999.

Ilitungwa na kutayarishwa chini ya kikosi cha watayarishaji wa Kisweden Max Martin na Kristian Lundin, ambao wamewahi kuandika vibao vikali vya wasanii kama vile 'N Sync, Backstreet Boys na Britney Spears Céline Dion aliimba wimbo huu laivu na kundi zima la muziki wa pop na R&B la 'N Sync, wakati wa kipindi chake maalum cha TV ya CBS  mnamo 1999.

Pia alishawahi kuumba wimbo huu tena wa "That's the Way It Is" kunako 1999 wakati wa ugawaji wa Tuzo za Billboard maarufu kama  Billboard Music Awards na pia mwishoni mwa sherehe za Let's Talk About Love Tour.

## Muundo na orodha ya nyimbo
**Australia/Ulaya/Japani/UK CD single**
# "That's the Way It Is" – 4:01
# "I Met an Angel (On Christmas Day)" – 3:20

**Australian/Ulaya/UK CD maxi single**
# "That's the Way It Is" – 4:01
# "I Met an Angel (On Christmas Day)" – 3:20
# "My Heart Will Go On" (live) – 5:23

**UK CD maxi single #2**
# "That's the Way It Is" – 4:01
# "That's the Way It Is" (Metro club remix) – 5:28
# "Another Year Has Gone By" – 3:24

**U.S. CD maxi single**
# "That's the Way It Is" – 4:01
# "That's the Way It Is" (Metro club remix) – 5:28
# "I Want You to Need Me" (Thunderpuss radio mix) – 4:32
# "I Want You to Need Me" (Thunderpuss club mix) – 8:10

## Toleo rasmi
# "That's the Way It Is" (Metro mix edit) – 3:12
# "That's the Way It Is" (Metro mix) – 3:20
# "That's the Way It Is" (Metro club remix) – 5:28
# "That's the Way It Is" (toleo la albamu) – 4:01

## Chati
## Marejeo
Jamii:Nyimbo za Celine Dion
Jamii:Nyimbo za 1999
Jamii:Nyimbo zilizotungwa na Max Martin
Yuda Iskarioti

[thumb|[Busu la Yuda kwa Yesu bustanini lilivyochorwa na Beato Angelico]]

**Yuda Iskarioti** (kwa Kiebrania יהודה איש־קריות), Myahudi wa karne ya 1, alikuwa mmojawapo wa Mitume wa Yesu, maarufu kwa kuwa alimsaliti mwalimu wake apate vipande thelathini vya fedha (Injili ya Mathayo 26:14-16). 

Ni tofauti na mtume mwenzake Yuda Tadei.

## Majina 
Kwa Kigiriki, katika Agano Jipya anaitwa Ιουδας Ισκαριωθ (Ioudas Iskariôth) na Ισκαριωτης (Iskariôtês). 

Kwa kuwa Yuda ni jina la babu wa kabila kubwa la Israeli lililobaki baada ya yale ya Kaskazini kupotea uhamishoni (722 KK), lilitumiwa sana na Wayahudi, hata wawili kati ya mitume hao wanaitwa hivyo. 

Ndiyo sababu ilibidi kuwatofautisha kwa jina la pili, ambalo kwake ni "Iskarioti", maana yake "mtu wa Kariot" (*Ish Kariot*) kutokana na kijiji cha asili (Keriot-Chezron kinachotajwa tu katika Kitabu cha Yoshua 15:25, kikiwa Kusini kwa Yudea, mipakani kwa Edomu, kwenye Neghev. 

Tafsiri nyingine inategemea jina *Ekariot* ("gaidi") walilopewa wapiganiauhuru wakali zaidi, waliokuwa tayari kuua wakoloni popote pale. 

Tafsiri ya tatu inazingatia neno la Kiaramu ''sheqarya' * au *shiqrai*, linalomaanisha mtu dhalimu; "tapeli" linaweza kutafsriwa *ishqaraya*. 

Tafsiri ya mwisho inategemea neno lingine la lugha hiyo, *sakar*, yaani *anayekabidhi''.

## Katika Agano Jipya 
Yuda anatajwa katika Injili na mwanzoni mwa Matendo ya Mitume. 

Humo tunasoma kwamba alikuwa mwekahazina wa kundi la Mitume (Injili ya Yohane 12:6) mwenye tabia ya udokozi ambaye hatimaye alimuuza Yesu Kristo kwa maadui wake wa Baraza la Israeli (Injili ya Mathayo 26:47-49). 

Mapema baada ya tukio hilo alikufa vibaya (30 B.K.) na nafasi yake ikashikwa na Mtume Mathia.

## Viungo vya nje 
* Yuda katika Catholic Encyclopedia

Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Wafuasi wa Yesu
Mtume Simoni Mkananayo

(1611 hivi), katika mfululizo wake juu ya *Thenashara* uliopo Museo del Prado, Madrid.]]
[left|100px|thumb|Sanamu iliyoko [Bruges inayomuonyesha akiwa na msumeno, chombo ambacho inasemekana kilitumika kumuulia.]]

**Simoni Mkananayo** (alifariki karne ya 1) alikuwa mmojawapo kati ya Mitume wa Yesu. 

Ili kumtofautisha na mtume mwenzake Simoni Petro anaitwa *Mkananayo*, yaani *Mwenye juhudi* kwa ukombozi wa Israeli kutoka ukoloni wa Roma.

Jina lake linapatikana katika orodha zote za Mitume, lakini hatuna habari zake zaidi, isipokuwa masimulizi mbalimbali yasiyo na hakika. 

Inasadikika kuwa kaburi lake liko Komani (Georgia).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Oktoba pamoja na Yuda Tadei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Thenashara, Mitume Kumi na Wawili – tafsiri ya P. A. Bunju – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1984 – ISBN 9976-63-030-1
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 378-379
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 334-335
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 83

## Viungo vya nje
*All appearances of "Simon" in the New Testament 
**Legenda Aurea*:  Lives of Saints Simon and Jude
*Catholic Encyclopedia: *St. Simon the Apostle*
*Ὁ Ἅγιος Σίμων ὁ Ἀπόστολος ὁ Ζηλωτής 10 Μαΐου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.
*Simon the Zealot (novel) by Alfred Brenner

Jamii:Waliofariki karne ya 1
S
S
S
S
Uwanja wa Dhambi

**Uwanja wa Dhambi** ni filamu ya mwaka 2006 kutoka Tanzania.

)Inaanza kwa kumuonyesha mwanamke anayeitwa Mama Shubiri akipanganga vitu vyake vya kichawi katika mkeka. Kamera vitu ni vyungu vitatu, usinga, vibuyu, dawa za unga, mayai yaliyoandikwa, glass, chupa zenye marashi, ungo ulijaa mjani, vitamba vyekundu vimetandikwa, kisu chenye ncha kali. Pia inaonyesha moto unaowaka. Nje barabarani kwa mbali waonekana wenzake wakiwa wamevaa mavazi mekundu na meusi, wakitokea makaburini huku wakiwa wamebeba maiti ya mwili wa Mwanaume.(ambaye ni Mzee Joshua) Wanaonekana wakitembea huku wakiimba wimbo wa kichawi. (Tumemwita amekuja, mwana wa binadamu.Eeee amekuja. Mwana wa bindamu.Chakula chetu nyama. Kinywaji chetu damu.) Mama Shubiri anasikia sauti ya wenzake. Ananyanyuka na kuanza kucheza huku akiimba. Wanaonekana wamefika na kuiweka maiti juu ya mkeka karibu na chungu kikubwa. Mama Shubiri anamchoma na kisu tumboni na kuanza kunywa damu. Wenzake nao wanakunywa damu hiyo. Kutokana na kupenda kufanya vitendo vya kichawi, anamua kumfanya mumewe kuwa ndondocha na kumtumisha kama mfanyakazi wake wa ndani. Anamgeuza mumewe kama kistuli cha kuwekea miguu. Anamsaidia binti yake Shubiri kuchukua mwanaume wa msichana anayeitwa Jamila. Wakati binti huyo anapokuja kumtaka mtoto wa Mama Shubiri kumwachia mume wake. Mama Shubiri anaamua kumfanya ndondocha kwa ajili ya kumkomoa binti huyo na mumewe anachukuliwa na mtoto wake Shubiri. Kama haitoshi Mama Shubiri anataka kumuua mtoto wake wa kufikia. Anashindwa kufanya hivyo kutokana na nguvu za ajabu alizopewa na Malaika. Ikimbukwe kuwa majirani zake wengi amewaingilia kiuchawi nyakati za usiku na kuwafanyia vitendo vya kichawi. Amemuingilia mpaka Mganga wa kienyeji na kumchukua kumfanya ndondocha. Hayo ni baadhi ya matukio yaliyokuwa katika filamu hiyo: ni dhambi kweli zilizofanyika katika sinema hiyo.

## Washiriki wakuu 
* **1** Aisha Chanzi ( Mama Shubiri )
* **2** Mwajuma Abdul   (Maimuna )
* **3** Stella Bartazali ( Shubiri )
* **4** Fatuma Mwinchumu( Mama Rose )
* **5** Zainabu Mbavumbili( Mama Lulu )

## Washiriki wengine 
* **6** Rose John ( Jamila]] )
* **7** Omari Pembe ( Ben )
* **8** Fide Njokamanl   (Mzee Kashata )
* **9** Joseph Micheal ( Mganga wa kienyeji )

## Watengenezaji 
* **1** Mtunzi ( Haji Dilunga )
*** 2** Mtayarishaji mkuu ( Faraji Mohamed )
* **3** Mtayarishaji Msaidizi ( Haji Dilkunga )
* **4** Mhariri ( Khalifan Mwinshehe )
* **5** Muongozaji Mkuu( Haji Dilunga )
* **6** Muongozaji Msaidizi ( Salum Karanda )
*** 7** Muziki ( Elisha Mabinda )
* **8** Msambazaji( Kampuni ya Wananchi wote )

Jamii:Filamu za Tanzania
Jamii:Filamu za 2006
Kiaramu

thumb|Herufi za kiaramu
**Kiaramu** ni mojawapo kati ya lugha za Kisemiti ambazo zinapangwa kati ya lugha za Afrika-Asia pamoja na Kiebrania na nyinginezo.

Inatumika tangu miaka 3,000 iliyopita. Ndiyo lugha aliyoitumia Yesu pamoja na Wayahudi wengi wa wakati wake.

Sehemu chache za Biblia ziliandikwa kwa lugha hiyo wakati ilipokuwa imeenea zaidi kwenye Mashariki ya Kati hata Kiaramu cha Kale kikawa lugha rasmi ya utawala katika Milki ya Uajemi.

Baada ya Aleksander Mkuu wasemaji wa Kiaramu walitawaliwa na watu wa ustaarabu wa Kigiriki. Katika miji mikubwa Kigiriki kilikuwa lugha kuu. Baada ya uenezaji wa Ukristo lugha hiyo iliendelea ikajulikana zaidi kama "Kisiria".

Hata baada ya uenezi wa Uislamu Kisiria kiliendelea kupanuka na vitabu vingi viliandikwa kwa lugha hiyo. Hata hivyo polepole wasemaji wengi wa Kisiria walianza kutumia Kiarabu, hasa wale waliogeukia Uislamu.

Pamoja na hayo watu 445,000 hivi wanaitumia hata leo, hasa nchini Syria, Iraq na Uturuki. Karibu wote ni Wakristo. 

## Viungo vya nje
*  http://www.ethnologue.org/show_family.asp?subid=950 
*  Comprehensive Aramaic Lexicon  — ya Hebrew Union College, Cincinnati
*  Klabu ya Vijana wa Kanisa Katoliki la Kisiria 
*  Tovuti ya utafiti ya Kiisraeli 
*  Kuhusu matumizi ya Kiaramu huko Israeli 
 

Jamii:Lugha za Asia
Jamii:Lugha za Syria
Jamii:Lugha za Iraq
Jamii:Lugha za Uturuki
Jamii:Biblia
Jamii:Lugha za Kiafrika-Kiasia
Bargish (Mbulu)

**Bargish** ni kata ya Wilaya ya Mbulu Mjini katika Mkoa wa Manyara, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 8,723 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,804 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbulu Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Manyara
Mtume Mathayo

thumb|right|Mtume Mathayo

**Mathayo** (kwa Kiebrania מַתִּתְיָהוּ, *Mattityahu* au מתי, *Mattay*, *Zawadi ya Mungu*; kwa Kigiriki Ματθαῖος, *Matthaios*. Labda aliitwa pia *Lawi*) alikuwa Myahudi wa karne ya 1, mmojawapo kati ya Mitume wa Yesu anayeheshimiwa hasa kutokana na Injili yenye jina lake ambayo inataka kuthibitisha kwamba Yesu Kristo, mwana wa Daudi, mwana wa Abrahamu, ametimiza ahadi za Agano la Kale .

## Maisha
Kabla hajaitwa na Yesu Kristo amfuate, Mathayo alikuwa mtozaushuru, na kwa sababu hiyo alitazamwa na Wayahudi kama msaliti wa taifa na mkosefu. 

Hata hivyo Yesu alipomkuta forodhani alimuambia, "Nifuate" (Injili ya Marko 2:14). Ndipo Mathayo akaacha vyote akaanza kuwa mwanafunzi wake. Katika nafasi hiyo alimuandalia karamu kubwa waliyoishiriki watozaushuru wengi, hata kusababisha lawama kwa Yesu toka kwa Mafarisayo.

Inasemekana kwamba baada ya ufufuko wa Yesu, Mathayo alieneza habari njema Ethiopia, ingawa masalia yake yanaheshimiwa huko Salerno (Italia) tangu mwaka 954.

## Maandishi
Kuna ushahidi wa zamani kwamba aliwahi kuandika misemo ya Yesu kwa lugha ya Kiaramu. Kitabu hicho kilipotea mapema, na ni vigumu kusema kina uhusiano gani na Injili ya Mathayo iliyoandikwa moja kwa moja kwa Kigiriki fasaha.

## Heshima baada ya kifo
Wakristo wa madhehebu yote wanamheshimu kama mtakatifu, hasa tarehe 21 Septemba na 16 Novemba.

Anaheshimiwa kama msimamizi wa watu wa benki, forodha, wahasibu n.k.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Marejeo ya Kiswahili
* Thenashara, Mitume Kumi na Wawili – tafsiri ya P. A. Bunju – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1984 – ISBN 9976-63-030-1
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 341-343
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 329-330
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 283-284
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 72-73

## Marejeo ya lugha nyingine
## Viungo vya nje
*St Matthew the Apostle  from The Golden Legend
*Apostle and Evangelist Matthew Orthodox icon and synaxarion
*Synaxis of the Holy Apostles

Jamii:waliofariki karne ya 1
Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Wafuasi wa Yesu
Jamii:Mitume katika Ukristo
Jamii:Wainjili
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Sanu

**Sanu** ilikuwa kata ya Wilaya ya Mbulu katika Mkoa wa Manyara, Tanzania. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,551 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbulu
Mirerani

**Mirerani** ni kata ya Wilaya ya Simanjiro katika Mkoa wa Manyara, Tanzania. 

Katika milima iliyo karibu na mji huo kuna migodi mingi ambako vito vilivyopendwa vya tanzanaiti kuchimbwa. Hata kama ni mahali pekee duniani ambako vito hivyo vinapatikana, bado Mirerani ni mahali pa umaskini bila dalili nyingi za maendeleo.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 21,250 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,450 waishio humo.  lakini hali halisi idadi ya wakazi ni kubwa zaidi kutokana na uchimbaji na biashara ya vito vya [[tanzanaiti]]. 

## Uchimbaji wa madini
Eneo ambako tanzanaiti inapatikana lina urefu wa kilomita 50 na upana wa kilomita mbili. Tangu kugunduliwa kwa tanzanaiti mnamo mwaka 1967 kampuni ya serikali ya Tanzania Gemstone Industries (TGI) ilipewa haki pekee ya kuchimba vito Mirerani. TGI ilishindwa kuendesha kazi hiyo; ikaruhusu wachimbaji wadogo kuanzisha migodi pia kwa sharti la kwamba wauze vito vyote kwa kampuni. Lakini mapato yalikuwa duni mno, inaaminiwa kuwa sehemu kubwa ya vito haikuonyeshwa na kupelekwa nje ya nchi kwa siri. TGI ikatoka mnamo 1986 wakati serikali iliruhusu kampuni za kigeni kufanya shughuli nchini. Wachimbaji wadogo waliingia katika sehemu zilizowahi kumilikiwa na TGI. 

Mwaka 1991 serikali iligawa eneo katika kanda nne zinazoitwa Block A, B, C na D. Wachimbaji wadogo walipewa block D, wafanyabiashara Watanzania walipewa block A na B. Block C ilitolewa kwa kampuni ya Graphtan, ushirikiano wa TGI na kampuni ya Uingereza. Graphtan walilenga si vito bali madini ya grafati (ing. graphite). Baada ya kushindwa kwa Graphtan, haki za kuchimba kwenye Block C ilinunuliwa kwanza na kampuni ya Afrika Kusini Mererani Mining Ltd iliyonunuliwa mwaka 2004 na kampuni ya TanzaniteOne ambayo ni kampuni ya kigeni ulioandikishwa kwenye visiwa vya Bahamas.

Leo hii TanzaniteOne inaendelea kuchimba vito katika mashimo ya migodi sita yenye kina cha mita 250 hadi 350. Kampuni ina wafanyakazi 560. Block B na D zinachimbwa na wachimbaji wadogo na kuna mashimo yapatao 700 . Kampuni za Kilimanjaro Mining na Tanzanite Africa Ltd. zinachimba kwenye Block A na pia kando ya Block D: yote mawili ni makampuni ya Kitanzania. 

Vito vya tanzanaiti vinapatikana chini ya ardhi katika mabonge hapa na pale; wachimbaji wanaweza kuendelea kwa siku au hata miezi bila kukuta kitu. Migodi pekee inayoendelea kutoa vito mfululizo ni ya TanzaniteOne. 

Mara kwa mara kuna matatizo kati ya kampuni kubwa na wachimbaji wadogo ilhali kampuni inalalamika ya kwamba wachimbaji wadogo wanaingia ndani ya block C kupitia chini ya ardhi na kuvuna kwa siri. Vivyo hivyo wachimbaji wazawa mara nyingi wanasikitika kuwepo kwa kampuni ya kigeni.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*M. S. Helliesen, Tangled up in Blue: Tanzanite Mining and Conflict in Mererani, Tanzania, Critical African Studies, 4:7, 58-93, DOI:10.1080/21681392.2012.10597799, to link to this article:  http://dx.doi.org/10.1080/21681392.2012.10597799, published online: 18 Dec 2012 

Jamii:Wilaya ya Simanjiro
Jamii:kata za Mkoa wa Manyara
Songambele

**Songambele** inaweza kumaanisha:

*Songambele (Kiteto) - kata ya Wilaya ya Kiteto - Mkoa wa Manyara - Tanzania
* Songambele (Kongwa) - kata ya Wilaya ya Kongwa, Mkoa wa Dodoma, Tanzania
* Songambele (Kyerwa) - kata ya Wilaya ya Kyerwa, Mkoa wa Kagera, Tanzania
*Songambele (Urambo) - kata ya Wilaya ya Urambo - Mkoa wa Tabora - Tanzania
Kagera (Ukerewe)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa: Kagera

**Kagera** ni kata ya Wilaya ya Ukerewe katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Msimbo wa posta ni 33602.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 11,207 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata hiyo ilikuwa na wakazi wapatao 9,427 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ukerewe
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Mwaniko (Mwanga)

Kwa kata nyingine yenye jina hilo, tazama Mwaniko (Misungwi).

**Mwaniko** ni kata ya Wilaya ya Mwanga katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. 

## Utawala
Kata ya Mwaniko inaundwa na vijiji vitano ambavyo ni Mangio, Mriti, Mwaniko, Ngofi na Vuchama.

## Wakazi
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,272 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,741  walioishi humo.

## Elimu
Kata ya Mwaniko ina shule nne: mbili ni za binafsi, ambazo ni Mangio na Vuchama Islamic, na mbili za Serikali, ambazo ni Chaangaja Cleopa Msuya na Ubang'i pia ina shule saba za msingi ambazo ni Mriti, Chimbi, Mcheni, Mangio, Vuchama, Managugu na Kiriveni.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mwanga
Jamii:Kata za Mkoa wa Kilimanjaro
Kagunga (Kigoma)

Kwa kata nyingine yenye jina hilo, tazama Kagunga (Sengerema).

**Kagunga** ni kata ya Wilaya ya Kigoma Vijijini katika Mkoa wa Kigoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **47207**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 14,027 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,972 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kigoma Vijijini
Jamii:kata za Mkoa wa Kigoma
Chumbageni (Tanga)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama **hapa***

**Chumbageni** ni kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 14,326 .Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 14,225  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga   
Jamii:Wilaya ya Tanga
Kilimani (Dodoma)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama **hapa***

**Kilimani** ni kata ya Dodoma Mjini katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania, yenye msimbo wa posta **41110**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 9,562 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6471  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dodoma
Jamii:Wilaya ya Dodoma Mjini
Magomeni (Dar es Salaam)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama **hapa***

**Magomeni** ni kata ya Wilaya ya Kinondoni katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba **14101**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 15,241 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 22,616 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dar es Salaam
Jamii:Wilaya ya Kinondoni
Rahaleo (Lindi mjini)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama **Rahaleo***

**Rahaleo** ni kata ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania, yenye postikodi namba **65106**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 1,888 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,111  walioishi humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Shangani (Mtwara)

**Shangani** ni kata ya Manisipaa ya Mtwara katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania, yenye postikodi namba **63104**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 10,420 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,896 waishio humo.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtwara Mjini
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Ikondo (Njombe)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa **Ikondo (Muleba)**

**Ikondo** ni kata ya Wilaya ya Njombe Vijijini katika Mkoa wa Njombe, Tanzania, yenye postikodi namba **59201**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 6,655 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,635  walioishi humo. 

Ikondo ni sehemu muhimu kwa uwekezaji, hasa kilimo cha parachichi.
 
## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Njombe Vijijini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Njombe
Ihanda (Mbozi)

*Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa*

**Ihanda** ni kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Msimbo wa posta ni 53305.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 23,533 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,355  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbozi 
Jamii:Kata za Mkoa wa Songwe
Ilemela (maana)

**Ilemela** inaweza kumaanisha

*Ilemela - kata ya wilaya ya Ilemela ndani ya jiji la Mwanza, Tanzania
*Wilaya ya Ilemela
*Ilemela (Chato) - kata ya wilaya ya Chato, mkoa wa Geita, Tanzania
Wilaya ya Namtumbo

[thumb|250px|Mahali pa Namtumbo (kijani) katika [mkoa wa Ruvuma.]] 
**Wilaya ya Namtumbo** ni wilaya mojawapo kati ya 8 za Mkoa wa Ruvuma yenye postikodi namba **57300**.

Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 185,131 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 271,368 .

## Majejeo
N
Mkongo (Rufiji)

**Mkongo** ni kata ya Wilaya ya Rufiji katika Mkoa wa Pwani, Tanzania yenye postikodi namba **61604**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 8,543 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,619  walioishi humo.

Wanakijiji wake ni wa kabila la Wandengereko. Koo zipatikanazo ni Mbonde, Mkumba, Rwambo, Msumi, Masimike, Mkukula, Malinda n.k. Pia hujishughuLisha sana na kulima mpunga na mahindi pamoja na uvuvi wa samaki. Lakini pia mtu wa kwanza kuugua UKIMWI katika wilaya ya Rufiji alitokea Mkongo.

## Historia
Kijiji cha Mkongo kilianzishwa mwaka 1961. Kabla ya hapo wanakijiji hao waliishi katika eneo la Lusende kwa sasa hufanywa mashamba ya watu wa Mkongo. Lusende ipo km 4 kutoka Mkongo mjini pia km 4 kutoka Mto Rufiji.

Asili ya jina ni hivi: baada ya uhuru kulianzishwa vijiji vya ujamaa; ndipo watu walitoka Lusende na kuhamia Mkongo ambapo kulikuwa na miti mingi aina ya mikongo, pia kulikuwa na Mkongo mkubwa sana ambao ndio uliobeba jina la kijiji na mpaka sasa huo mti upo katika Barabara ya kuelekea Lusende (mashambani) na hiyo barabara inaitwa Mkongo road. 

Hapo mwanzo Mkongo ndio kulikuwa na mji mkubwa katika Wilaya ya Rufiji hata Mwalimu JK Nyerere alifika hapo; alifikia kwa mzee Ally Mamba aliyekuwa mtu wa kwanza kujiunga na Chama cha Mapinduzi katika Wilaya ya Rufiji mwaka 1977. Nyerere aliwezesha kujenga Bunge Dogo, Benki, Mahakama ya wilaya, pia kulikuwa na karakana ambayo iliuliwa na kufanywa Shule ya Sekondari iitwayo Mkongo mnamo mwaka 1996. Kuna shule za msingi mbili ambazo ni Mkongo iliyojengwa mwaka 1961 na Kaunda 1976. Mkongo ndipo yalipo makao makuu ya RUBADA (Rufiji Basin Development Authority). 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rufiji   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Maweni (Tanga)

**Maweni** ni kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye Postikodi namba 21206. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 40,742 . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14,091  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Tanga   
Jamii:Wilaya ya Tanga
Wilaya ya Manyoni

**Wilaya ya Manyoni** ni wilaya mojawapo kati ya 7 za Mkoa wa Singida yenye msimbo wa posta **43400**.

Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 296.763 . Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 279,069  baada ya mwaka 2015 maeneo ya Wilaya ya Itigi kutengwa na wilaya ya Manyoni. 

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Tovuti rasmi ya Halmashauri ya Wilaya ya Manyoni

M
Makanda (Bahi)

**Makanda** ni kata ya Wilaya ya Bahi katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania, yenye postikodi namba **41312**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 12,186 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,896  waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Dodoma
Jamii:Wilaya ya Bahi