open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monoksidi kabonia

300px|thumb|Monoksidi kabonia
**Monoksidi kabonia** (pia: Monoxidi ya kaboni, kwa Kiingereza *carbon monoxide*) ni kampaundi inayounganisha atomi moja ya oksijeni na atomi moja ya kaboni katika molekuli. Fomula yake ya kikemia ni CO.

Inatokea wakati wa kuchoma kaboni, yaani mata ogania, kama kuna oksijeni kidogo tu; katika mchakato wa kawaida hutokea dioksidi kabonia. 

Ni fueli nzuri inaoonyesha miale ya buluu wakati wa kuwaka. Katika hali ya gesi ni sumu kali isiyo na ladha, harufu wala rangi. 

Inaweza kusababisha kifo kama moto unawaka katika nyumba au jikoni na watu wanaivuta ndani ya mapafu; inaingia katika damu na kuzuia usafirishaji wa oksijeni katika seli nyekundu za damu.

Monoksidi kabonia ina matumizi mbalimbali ya kiteknolojia, kwa mfano katika uzalishaji wa chuma kutoka mbale kwa sababu inaondoa oksijeni kwenye mbale unaoyeyushwa. 

Fomula yake ni
:2C + O2 → 2CO

au kwa kupuliza mvuke wa maji katika makaa ya kuwaka

: C + H2O → CO + H2

Iliwahi kutumiwa kama fueli ya magari kwa kuchoma vipande vya kuni kwa joto duni na gesi iliweza kuchomwa ndani ya injini ya gari. 

## Viungo vya nje 
* International Chemical Safety Card 0023
* National Pollutant Inventory - Carbon Monoxide 
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* United States Environmental Protection Agency Carbon Monoxide page
* External MSDS data sheet 
* Carbon Monoxide Kills Campaign Site 
* Carbon Monoxide information for victims of poisoning
* Carbon Monoxide Hazards with Backpacking Stoves
* USFDA IMPORT BULLETIN 16B-95, May 1999 
* FDA Agency Response Letter GRAS Notice No. GRN 000083 
* Carbon Monoxide in Fresh Meat site 

Jamii:Kemia
Kipimaanga

[300px|thumb|[Rosetta (chombo cha angani)|Kipimaanga Rosetta kikikaribia nyotamkia 67P/Churyumov–Gerasimenko kwenye mwaka 2014.]]
**Kipimaanga** (kutoka maneno pima na anga, kwa Kiingereza *space probe*) ni chombo cha angani kisichobeba watu na kutumwa katika anga-nje kwa kusudi la kukusanya data na kutekeleza vipimo vya sayari, miezi, Jua au violwa vya angani kwa jumla. 

Tofauti na satelaiti, haizunguki Dunia bali inafuata njia iliyopangwa nje ya uga wa graviti ya Dunia..

Kuna aina mbalimbali za vipimaanga kama vile
* kipimaanga kinachopita karibu na gimba la angani kwa kusudi la kupiga picha na kukusanya data zake na za mazingira yake
* kipimaanga kunachoingia katika njiamzingo ya kuzunguka gimba la angani inapoendelea kukusanya data zake kwa muda mrefu kiasi
* kipimaanga kinachotua kwenye uso wa gimba la angani
* kipimaanga kinachorudi duniani baada ya kukusanya sampuli za mata ya gimba la angani, angahewa yake au chembe kutoka anga-nje
     
Kipimaanga cha kwanza kilikuwa Luna 1 ya Umoja wa Kisovyeti kilichopita karibu na Mwezi kwenye Januari 1959. Kilikusanya data kuhusu Ukanda wa van Allen na kuthibitisha kuwepo kwa upepo wa Jua.

Vipimaanga vya baadaye vilifika kwenye uso wa Mwezi na Mirihi, vilipita karibu na sayari zote nyingine hadi mwisho wa mfumo wa Jua. 

Chombo kilichosafiri mbali kabisa ni Voyager 1 iliyorushwa angani kwenye mwaka 1977 na kwenye Januari 2018 imeshapita obiti ya Pluto na kufikia umbali wa kilomita bilioni 21 kutoka kwenye Jua.
Julie Billiart

.]]
**Julie Billiart** (Cuvilly, Ufaransa, 12 Julai 1751 — Namur, Ubelgiji, 8 Aprili 1816) alikuwa bikira aliyeanzisha kwa ajili ya malezi ya wasichana shirika la Masista wa Bibi Yetu wa Namur mwaka 1803. 

Alikuwa maarufu kwa upendo wake wa pekee akaeneza kwa bidii ibada kwa Moyo Mtakatifu wa Yesu.

Siku hizi masista wake ni 2,000 hivi, nao wanaishi katika nchi 20 za mabara matano, zikiwemo Kenya na Tanzania.

Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius X tarehe 13 Mei 1906 halafu mtakatifu na Papa Paulo VI tarehe 22 Juni 1969. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:watakatifu wa Ubelgiji
Kevin wa Glendalough

**Kevin** (kwa Kieire Cóemgen, Caemgen au Caoimhín; kwa Kilatini Coemgenus; 498 – 3 Juni 618) alikuwa mwanzilishi na abati wa kwanza wa Glendalough, County Wicklow, Ireland alipolea wamonaki wengi.  

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Tarehe 9 Desemba 1903 heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Pius X.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 3 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
### Vyanzo vikuu
*Latin *vita* of St Kevin, ed. Charles Plummer, "*Vita Sancti Coemgeni* (Life of St. Kevin)." In *Vitae Sanctorum Hiberniae*. Vol. 1. Oxford: Clarendon Press, 1910. 234–57.
*Irish *vita* of St Kevin, ed. Charles Plummer, "*Betha Caimgin* (Life of St. Kevin)." In *Bethada Nóem nÉrenn (Live of Irish Saints)*. Oxford: Clarendon Press, 1922. Vol. 1: 125–67 and vol. 2: 121–61. Edition available from CELT.
*Gerald of Wales, *Topographia Hibernica*.

### Vyanzo vingine
*Barrow, Lennox. *Glendalough and Saint Kevin*. Dundalk: Dundalgan Press, 1972.
*MacShamhrain, A.S. "The 'unity' of Cóemgen and Ciarán. A convent between Glendalough and Clonmacnoise in the tenth to eleventh centuries." In *Wicklow: history and society: interdisciplinary essays on the history of an Irish county*, ed. by Ken Hannigan and William Nolan. Dublin: Geography Publications, 1994. 139-50.

## Viungo vya nje
* Article on St. Kevin from OrthodoxWiki
* St Kevin and Glendalough, the Valley of the two Lakes 
* Haggerty, Bridget, "St. Kevin - founder of Glendalough", Irish Culture and Customs
* 
*"Kevin of Glendalough", Dublin Diocese Jubilee 
*"Kevin's Bed", County Wicklow

Jamii:Wakaapweke

Jamii:Wakolumbani
Jamii:Mapadri
Jamii:watawa waanzilishi
Ndoo

thumb|237x237px|Ndoo ya bati.
**Ndoo** ni chombo cha plastiki au bati chenye uwazi upande wa juu.

Ndoo hutumika kwenye shughuli za nyumbani kama vile kuhifadhia na kusogezea maji, kuwekea takataka na kadhalika.

Jamii:Vyombo vya kuwekea vitu
Fabio Cannavaro

thumb|Fabio Cannavaro (2015).
**Fabio Cannavaro** (matamshi ya Kiitalia: [faːbjo kannavaːro]; alizaliwa 13 Septemba 1973) ni mtaalamu wa soka wa zamani wa Italia na meneja wa sasa wa klabu ya Kichina Guangzhou Evergrande

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Italia
Kiriako mkaapweke

ya Mt. Kiriako.]]
**Kiriako mkaapweke** (kwa Kigiriki: Ὅσιος Κυριάκος ὁ Ἀναχωρητής, *Hosios Kyriakos ho Anachōrētēs*; Korintho, Ugiriki, 9 Januari 449 - Pango la Mt. Chariton, Palestina, 557) alikuwa mmonaki kwa muda wa miaka 90 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Septemba au 10 Novemba.

## Maisha
Mtoto wa padri Yohane, na ndugu wa askofu Petro wa Korintho, alifanywa mapema msomaji kanisani.

Akisoma Biblia alitamani kuishi kwa utakatifu, hivyo kabla ya kufikia umri wa miaka 18, alijiondokea akahiji Yerusalemu.

Baadaye alijiunga na monasteri akapata uongozi wa kiroho wa watakatifu Eutimi Mkuu na Gerasimo wa Yordani.

Baadaye tena aliishi peke yake akakaa kimya kabisa miaka 10. 

Alipofikia miaka 37 alipewa daraja takatifu ya ushemasi, na miaka kadhaa baadaye ile ya upadri.

Kisha kuishi miaka 30 tena monasterini akarudi jangwani ili aishi upwekeni lakini watu walianza kumtafuta ili wapate miujiza kwa maombezi yake. Ndiyo sababu alihamahama hadi kifo chake.

Kielelezo cha wakaapweke, alipinga mafundisho ya kizushi ya Origen .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Mission site on him

Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Mapadri

Jamii:watakatifu wa Palestina
Juliana wa Nikomedia

ya Mt. Juliana huko Heidelberg, Ujerumani.]]
**Juliana wa Nikomedia** (Nikomedia, leo Izmit nchini Uturuki, 286 hivi - 304 hivi) alikuwa bikira Mkristo aliyefia dini yake kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya kaisari Diocletian akiwa na umri wa miaka 18 hivi alipokataa kuolewa na mtawala Mpagani. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Februari au 21 Desemba (kwa Waorthodoksi).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*Mombritius, Sanctuarium, II, fol. 41 v.-43 v.;
*Acta SS., FEB., II, 808 sqq.;
*J. P. Migne, P.G. CXIV, 1437–52;
*Bibliotheca Hagiographica Latina, I, 670 sq.; Bibl. hagiogr. graeca (2nd. ed.), 134;
*Nilles, *Kalendarium manuale*, I (2nd ed., Innsbruck, 1896), 359;
*Mazocchi, *In vetus S. Neapolitanae ecclesiae Kalendarum commentarius*, I (Naples, 1744), 556-9;
*Oswald Cockayne, *St. Juliana* (London, 1872)
*Vita di S. Giuliana (Novara, 1889);
*Oskar Backhaus, *Ueber die Quelle der mittelenglischen Legende der hl. Juliana und ihr Verhaltnis zu Cynewulfs Juliana* (Halle, 1899).

## Viungo vya nje
* Life of St Juliana in the Golden Legend
* Catholic Forum: St Juliana with details of her iconography
* Santa Giuliana di Nicomedia

Jamii:Waliozaliwa 286

Jamii:Mabikira
Abdu Kiba

**Abdul Kiba** (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama **Abdu Kiba**) ni mwanamuziki wa Tanzania, mwimbaji na mtunzi wa nyimbo chini ya lebo ya Kings Music Records ambayo iko Tanzania.

## Maisha ya Awali
Abdu Kiba alizaliwa na kukulia mkoa wa Tanga, Tanzania, katika familia yenye vipaji vya muziki. Alikulia kwenye mazingira ya muziki, jambo lililomfanya kuanza kuvutiwa na kuimba akiwa na umri mdogo.

## Maisha Binafsi
Abdu Kiba ameoa na ana familia. Ndoa yake ilifungwa mnamo Aprili 2018 jijini Dar es Salaam, katika sherehe ya kifahari iliyoongozwa na ndugu na marafiki. Ni mtu mwenye hulka ya utulivu na anapendelea kuishi maisha ya kawaida mbali na umaarufu wa vyombo vya habari.

## Changamoto
Kama msanii, Abdu Kiba amekutana na changamoto za kulinganishwa na kaka yake Ali Kiba, jambo ambalo limekuwa changamoto kwake kujitambulisha kama msanii wa kipekee. Hata hivyo, anaendelea kujitahidi na kuonyesha umahiri wake kupitia kazi zake za muziki.

## Tanbihi 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Konstantino wa Murom

**Konstantino wa Murom** (kwa Kirusi: Святой Блаженный Князь Константин; alifariki mwaka 1129) alikuwa mtoto wa mfalme Svyatoslav II wa Kiev na mjukuu wa Vladimir I. 

Alimuomba baba yake atawala mji wa Murom, ili kuingiza katika Ukristo wazazi wake waliokuwa Wapagani.  

Kazi hiyo ilishindikana mpaka alipowaonyesha picha takatifu ya Mama wa Mungu: hapo walisujudu. Kwa msaada wake, mwanae Fyodor aliendeleza umisionari katika eneo lote la kandokando.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Mei. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* A reference in Russian Orthodox Calendar
* Life of the saint from the website of the Orthodox Church in America.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
The Lion Guard

**The Lion Guard** ni mfululizo wa televisheni ya Marekani uliotengenezwa na Ford Riley kulingana na filamu ya Disney ya 1994 The Lion King. 

Mfululizo huo ulitangazwa kwanza na filamu ya televisheni, inayoitwa The Lion Guard: The Return of the Roar kwenye Disney Channel mnamo Novemba 22, 2015.

Jamii:Walt Disney
Jamii:Mifululizo ya televisheni
Jamii:filamu za Marekani
Jamii:filamu za 2015
Mortal Kombat

**Mortal Kombat** ni filamu ya Amerika ya mwaka 1995 iliyoandikwa na Kevin Droney, iliyoongozwa na Paul W. S. Anderson, iliyotolewa na Lawrence Kasanoff, na gwiji Robin Shou, Linden Ashby, Bridgette Wilson, na Christopher Lambert. 

Ni mchanganyiko wa mfululizo wa mchezo wa kompyuta wa Mortal Kombat.

Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za 1995
Epidemisi

**Epidemisi** ni sehemu ya juu ya ngozi, na sehemu ya ndani huitwa demisi. Epidemisi ni neno lenye asili ya Kigiriki linalomaanisha "juu ya demisi". 

Yenyewe huzuia maambukizi kutoka katika mazingira na vijidudu na inasimamia kiasi cha maji kinachotolewa kutoka mwilini kupitia jasho.

Sehemu ya nje kabisa ya ngozi ya juu inajumuisha tabaka la seli bapa, ambazo hujumuisha seli safuwima pangwa (perpendicularly).

Epidemisi ina unene wa milimita 0.03 hadi 0.05 lakini imaweza kufikia unene wa milimita kadhaa chini ya miguu na kwenye makofi ya mikono. Haifikiwi na mishipa ya damu. Hii ngozi ya nje hasa ina kazi ya kukinga mwili. 

Ndani yake kuna kanda mbalimbali; sehemu ya chini ni kanda la kizazi ambako seli mpya zinazalishwa; jinsi zinavyosukumwa kuelekea nje zinakauka na mwishoni zifikia nje kabisa zinatoka kama mba.

Jamii:Ngozi
Adidas Brazuca

thumb|Mpira wa Brazuca
**Adidas Brazuca** ulikuwa mpira rasmi kwa ajili ya mechi za Kombe la Dunia ya FIFA ya 2014, zilizofanyika Brazil. Umeundwa na kampuni ya Adidas.

Jamii:Mpira wa Miguu
Adidas Jabulani

thumb|Adidas Jabulani.
**Jabulani** ni mpira uliotengenezwa na Adidas. Ulikuwa mpira wa mechi rasmi kwa Kombe la Dunia ya FIFA ya 2010.

Jamii:Mpira wa Miguu
Adidas Teamgeist

thumb|Adidas Teamgeist.
**+ Teamgeist** (matamshi ya Kijerumani: [tiːmgaɪ̯st]) ni mpira ambao ulikuwa rasmi kwa Kombe la Dunia la FIFA ya 2006 nchini Ujerumani. 

Ishara "+" katika jina lake ilianzishwa kwa madhumuni ya biashara, kwa vile neno la kawaida la Kijerumani Teamgeist linamaanisha "roho ya timu", haikuweza kufanywa alama.

Jamii:Mpira wa Miguu
Ukanda wa Van Allen

300px|thumb|Ukanda wa Van Allen.
300px|thumb|Uga sumaku wa Dunia ni kinga dhidi ya mnururisho wa upepo wa Jua.
**Ukanda wa Van Allen** (kwa Kiingereza *Van Allen belt, Van Allen radiation belt*) ni eneo linaloviringisha Dunia katika anga-nje (yaani nje ya angahewa). Unafanywa na chembe atomia hasa protoni na elektroni zilizoshikwa na uga sumaku wa Dunia. 

Jina linatokana na mwanafizikia James Van Allen kutoka Marekani aliyeongoza utafiti wa ukanda huu wa mnururisho katika miaka ya 1950.

Ukanda wa Van Allen una sehemu mbili:
*ukanda wa ndani uko hasa juu ya latitudo za kati, yaani karibu na ikweta, kwenye kimo cha kilomita 700 hadi 2000 juu ya uso wa ardhi ukishikwa hasa na protoni
*ukanda wa nje ni mpana zaidi, kwenye kimo cha kilomita 15,000 hadi 25,000 ukifanywa hasa na elektroni

Chembe hizo huwa na chaji ya umeme hasi wala chanya. Hivyo vinavutwa na nguvu ya usumaku wa Dunia baina ya ncha mbili za uga wake. Kwa njia hii ugasumaku wa Dunia unazuia sehemu kubwa ya chembe hizi kufika kwenye uso wa ardhi na hii ni kinga dhidi ya mnururisho unaoweza kuhatarisha viumbehai duniani kutokana na nishati kubwa inayoshikwa nazo.
 
Asili ya chembe hizo ni: kwa upande mmoja upepo wa Jua (mkondo wa chembe kutoka Jua) na kwa upande mwingine atomi zinazopigwa na miale ya mnunurisho wa mialimwengu (ing. cosmic rays) na kupasuliwa.

Sayari nyingine kama Mshtarii (Jupiter) na Zohali (Saturn) huwa pia na ukanda wa mnururisho wa kufanana.

Ilhali uga sumaku ni dhaifu zaidi karibu na ncha za Dunia, basi chembe zenye chaji vinaweza kuingia katika angahewa na kusababisha hapa mianga ya aurora.

Kiwango cha mnururisho ndani ya ukanda wa Van Allen ni hatari kwa watu na pia mitambo, hivyo satelaiti nyingi na pia vituo vya angani kama MIR na Kituo cha Anga cha Kimataifa ISS vinazunguka dunia kwa obiti zinazobaki chini ya ukanda huu.

## Viungo vya nje
*Van Allen radiation belts, tovuti ya science.howstuffworks.com
*Trapped radiation, tovuti ya NASA
*RADIATION PROTECTION AND INSTRUMENTATION, tovuti ya NASA
Naomba Kwako Bibiye

**"Naomba Kwako Bibiye"** ni jina la wimbo ulioimbwa na kundi zima la muziki wa taarab kutoka mjini Zanzibar,  Ikhwani Safaa Musical Club au Malindi. Wimbo umetoka miaka ya 1980 na kuimbwa na marehemu Maulid Mohamed Machaprara. Wimbo unatoka katika albamu ya kompilesheni ya "A Hundred Years Of Taarab In Zanzibar".   Kompilesheni hii ilitazama nyimbo za Malindi tangu kuanzishwa kwake kuanzia 1905 hadi 2005. Wimbo huu ni wa 8 kutoka katika albamu hii.  Machaprara anamlilia mpenzi wake anayejitia kisebusebu juu ya mapenzi yake kwake. Anambembeleza amtie mwake moyoni, kwani mengi ni mateso ashuhudiayo duniani hapa. Haishi hapo, ameonjeshwa raha ya mtu anayependwa, mbaya zaidi akamfanyia hila ya mapenzi. 
## Maudhui
## Marejeo
Jamii:Nyimbo za 1985
Jamii:Nyimbo za 1984
Jamii:Nyimbo za  Ikhwani Safaa Musical Club
Kisafishi ombwe

thumb|Kisafishi ombwe kilivyo.
**Kisafishi ombwe** (kwa lugha ya Kiingereza vacuum cleaner) ni kifaa kinachofagia na kusafisha sakafu, mikeka (carpet cleaning )na kuta kwa kutumia teknolojia ya kwamba mata hairuhusu pahala pawe ombwe. 

Kisafishi ombwe hufanya hivi kwa kutumia pampu ya hewa ambayo hufanya pahala pawe ombwe na kwa njia hii kufyonya vumbi au takataka yoyote iliyokuwa pahala panaposafishwa. Huweza kufyonza takataka na hata unyevu. 

Takataka au vumbi huokotwa kwa mfuko wa kisafishi ombwe. Visafishi ombwe hutumika nyumbani na hata kwa makampuni makubwamakubwa. Visafishi ombwe vya makampuni huwa kubwa na huweza kuhifadhi uchafu mwingi zaidi vikilinganishwa na vile vya nyumbani. 

Kifaa hiki chaweza kutumia nguvu za umeme kupitia waya au hata betri ndogo.

## Aina 
Hizi ndizo aina za visafishi ombwe:
* za kusafisha pahali paliporowa maji (wet/dry): visafishi hivi hutumika kusafisha pahala paliporowa maji au kwenye unyevu uliomwagika.
* za kushikwa kwa mkono (handheld): hivi ni visafishi vidogo vinavyoweza kushikwa kwa mkono. Hutumika kusafishi mahala padogo na hutumia betri dogo. Baada ya kusafisha ni vizuri kuhakikisha kwamba kisafishi hiki kimetolewa uchafu kisije kikaanza kunuka.
* za kubebea mgongoni (backpack): kisafishi hiki huwa si kikubwa sana na kina mishipi ya kumwezesha mtu kukibeba kwa nyuma ili aweze kutembea nacho.
* kisafishi roboti (robotic): kisafishi hiki huweza kunadhifu mahala bila kudhibitiwa na mtu na ndio maana chaitwa kisafishi roboti.
* kisafishi saikloni (cyclonic): badala ya kutumia vichungi kama visafishi ombwe vya kawaida, kisafishi hiki husafisha mahala kwa kutumia mbinu ya saikloni. Hewa huzungushwa kwa pahala palipo na uchafu na kuugawanya na baadaye kuchukua uchafu.

Jamii:Vifaa
Kristina wa Bolsena

**Kristina wa Bolsena** (anajulikana pia kama **Kristina wa Turo**, au **Kristina Mfiadini mkuu**) alikuwa mwanamke Mkristo wa karne ya 3 aliyefia dini yake. 

Ingawa habari za maisha yake hazijulikani, tangu karne ya 4 anaheshimiwa huko Bolsena (Lazio, Italia) na sehemu nyingine kama mtakatifu bikira mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Passio di Santa Cristina*  
*Archidiocesis de Madrid: *Santa Cristina* 
*Catholic Online-Saints & Angels: *St Christina*
* 

Jamii:Mabikira
Kristofa wa Lisia

katika Westminster Psalter, 1250 hivi.]]
**Kristofa wa Lisia** (kwa Kigiriki Ἅγιος Χριστόφορος, *Ágios Christóforos*; alifariki Licia, leo nchini Uturuki, 251 hivi) ni mtakatifu anayeheshimiwa na madhehebu mengi ya Ukristo kama mfiadini wa dhuluma ya kaisari Decius.  

Hata hivyo, habari nyingi zinazosimuliwa juu yake si za hakika. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Julai, 9 Mei au siku nyingine

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Saint Christopher—Website with information and references about St. Christopher
* "The Life of Saint Christopher", *The Golden Legend or Lives of the Saints*, Temple Classics, 1931 (Compiled by Jacobus de Voragine, translated by William Caxton) at the Fordham University Medieval Sourcebook
* Saint Christopher at the Christian Iconography web site
* St. Christopher in the *Golden Legend*: Latin original, English translation (Caxton)
* Irish "Passion of St. Christopher"
* Saint Christopher engraved by E. Sadeler from the De Verda Collection 
* Understanding the dog headed Icon of Saint Christopher at Orthodox Arts Journal.

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Dwayne Johnson

**Dwayne Douglas Johnson** (pia anajulikana kwa jina la The Rock; alizaliwa 2 Mei 1972) ni mwigizaji wa Marekani, mtayarishaji wa vipindi, na mwanamiereka wa kulipwa aliyestaafu. Anachukuliwa kama mmoja wa wanamiereka wa kitaalamu zaidi wa nyakati zote.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:wanamiereka wa Marekani
Madagascar: Escape 2 Africa

thumb|Madagascar
**Madagascar: Escape 2 Africa** ni filamu ya kompyuta ya vichekesho ya mwaka 2008 iliyozalishwa na DreamWorks Animation.

Jamii:Filamu
Jamii:Filamu za 2008
Nike Mercurial Vapor Superfly

thumb|Nike Mercurial Vapor Superfly.

**Nike Mercurial Vapor** ni viatu maalumu vinavyotumika kuchezea mpira wa miguu vilivyotengenezwa na Nike. Viatu hivi vinajulikana kwa kuwa nyepesi. Kwa sababu hiyo, viatu vimeidhinishwa na wachezaji wengi ambao kasi yao ni sehemu ya mchezo wao, hasa washambuliaji, kama vile Cristiano Ronaldo, Franck Ribéry, Luiz Adriano, Zlatan Ibrahimović, Didier Drogba, Jesús Navas, Luka Modrić, Arturo Vidal , Douglas Costa, Xherdan Shaqiri, Raheem Sterling, Stephan El Shaarawy, Hazard Eden, Alexis Sánchez, Carlos Bacca na Philippe Coutinho.

Jamii:Viatu
Spider-Man

**Spider-Man** ni jina la shujaa wa kubuni anayeonekana katika vitabu vya vibonzo vya Marekani vilivyochapishwa na Marvel Comics. Utambulisho wa kweli wa Spider-Man ni **Peter Parker**, mwanafunzi na mpiga picha kutoka Queens, New York City ambaye aliumwa na buibui ya mionzi wakati wa tukio la sayansi, kutoka wakati huo alipata nguvu mpya zinazofanana na uwezo sahihi wa buibui. Tangu 1977 ilianza mfululizo wa TV wa Spider-Man. Lakini tangu miaka ya 2000 kumekuwa na filamu zake nyingi tu zilizochezwa kama Spider-Man lakini maarufu zaidi iliyocheza na Tobey Maguire mwaka 2002, 2004 na 2007 ambazo kwa pamoja ziliitwa trlilojia ya Spider-Man chini ya uongozi wake "Sam Raimi". Baadaye zikaibuliwa tena na mwongozaji Marc Webb kwa ajili ya 2012, The Amazing Spider-Man na  The Amazing Spider-Man 2 chini ya mwigizaji "Andrew Garfield" kabla kutemwa rasmi na kuibuliwa tena mwaka 2017 na Spider-Man: Homecoming ambamo ndani yake kacheza "Tom Holland" ambaye alionekana kwanza kwenye Captain America: Civil War 2016 kabla kuja rasmi kama Spider-Man mpya 2017 na 2018 Avengers: Infinity War na nyingine ambayo itatoka 2019.

## Filamu 
* Spider-Man (2002)
* Spider-Man 2 (2004)
* Spider-Man 3 (2007)
* The Amazing Spider-Man (2012)
* The Amazing Spider-Man 2 (2014)
* Spider-Man: Homecoming (2017)
* Spider-Man: Into the Spider-Verse (2018)
* Spider-Man: Far From Home (2019)
* Spider-Man: No Way Home (2021)
* Spider-Man: Across the Spider-Verse (Part One) (2022)

Jamii:Katuni
Jamii:Wahusika
Kandambili

ni kati ya viatu vilivyoenea zaidi duniani.]]
**Kandambili** (pia: ndala; kwa Kiingereza "flip-flops" au "slipper") ni aina ya viatu vya wazi ambavyo hupatikana hasa katika hali ya hewa yenye joto, kwa mfano Afrika Mashariki.

Jina linatokana na kanda mbili zinazokutana karibu na kidole gumba na zinazowezesha kiatu kufuata mguu katika mwendo.

## Kazi/faida za ndala
*Husaidia kujikinga na vitu vyenye ncha kali.
*Husaidia kujikinga na joto la ardhi ambalo hufika kwa njia ya jua.

Jamii:Viatu
Disney Jr.

**Disney Jr.** ni televisheni ya satelaiti ya Marekani ambayo inamilikiwa na Disney Channels, kitengo cha kimataifa cha Disney-ABC Television Group, yenyewe kitengo cha Disney Media Networks, mgawanyiko wa kampuni ya Walt Disney.

Jamii:Televisheni za Marekani
Jamii:Walt Disney
Kifaranga

alt=Hivi ni vifaranga|right|thumb|Hawa ni vifaranga.
alt=Hivi ni vifaranga vya kuku vikiwa kimetotolewa|thumb|Hawa ni vifaranga wa kuku wakiwa wametotolewa.
**Kifaranga** (wingi: vifaranga; kutoka neno la Kireno *frango*, maana yake kuku) ni kitoto cha kuku. 

Vifaranga wakati wanapototolewa wanatoka wa jinsia ya kiume na ya kike. Kifaranga huwa aina ya ndege hata kuku na jogoo.

Kifaranga hutokea baada ya jogoo kumpanda kuku na kuku kutoa mayai na pia huyatamia na kutokea kifaranga baada ya muda fulani. 

## Faida za kifaranga wa kike
Faida za vifaranga wa kike ni kama vile:

1. Baada ya kukua huweza kuuzwa.

2. Baada ya kukua hutumika kama nyama.

3. Baada ya kukua, akishapandwa na jogoo, huleta mayai ambayo huweza kuuzwa au kuyaacha kuku ayatamie kwa ajili ya vifaranga wengine.

Jamii:Kuku
Uma

thumb|Nyuma za aina mbalimbali.
**Uma** (wingi: "nyuma"; kutoka kitenzi "kuuma") ni kifaa cha mezani ambacho kinatumika kwa ajili ya kula vyakula mbalimbali.

Chombo hicho kinatumiwa sana na watu wa nchi za Ulaya na Amerika.

Jamii:Vifaa
La Liga

thumb| mchezaji wa laliga
**La Liga ** ndiyo ligi kuu ya soka ya kulipwa nchini Hispania. La Liga ilianzishwa mwaka 1929 na kwa sasa inashirikiwa na timu 20.

Jumla ya timu 62 zimefanikiwa kushiriki katika La Liga tangu kuanzishwa kwake. Kati yake, tisa zilipata ubingwa, na Real Madrid kushinda mara 33 na Barcelona F.C. mara 25. 

Baada ya Athletic Bilbao kutawala katika miaka ya kwanza ya ligi, Real Madrid iliongoza mashindano kutoka miaka ya 1950 hadi miaka ya 1980, wakati Athletic na majirani Real Sociedad walishinda kombe mara mbili kila moja. 

Kuanzia miaka ya 1990, Barcelona (mara 14) na Real Madrid (mara 9) yamekuwa maarufu, ingawa La Liga pia aliona mabingwa mengine, ikiwa ni pamoja na Atlético Madrid, Valencia, na Deportivo de La Coruña. 

Katika miaka ya 2010, Atletico Madrid ilizidi kuwa imara, na kuunda ushindani na Real Madrid na Barcelona.

Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Hispania
Kunegunda wa Luxemburg

, 1535/1540, Staatsgalerie Stuttgart.]]
**Kunegunda wa Luxembourg, OSB** (975 hivi – Kaufungen, 3 Machi 1040) alikuwa mke wa kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma (Ujerumani) Henri II.

Inasemekana waliishi bila kufanya tendo la ndoa na waligawa mali nyingi kwa watu fukara na kufadhili Kanisa kwa namna mbalimbali.

Mwaka mmoja baada ya kufiwa mume wake, aliingia monasterini na kumfanya Kristo kuwa urithi wake kama alivyotamani tangu ujanani. 

Alipofariki yeye pia, alizikwa kwa heshima zote karibu na mumewe.

Tarehe 29 Machi 1200 alitangazwa na Papa Innocent III kuwa mtakatifu, kama mumewe.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 79
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 65

## Viungo vya nje
*Catholic-forum.com
*Catholic.com
Darubini ya anga-nje

ni moja ya darubini ya anga-nje mashuhuri]]
**Darubini ya angani** (ing. *Space observatory* au *space telescope*) ni kifaa hasa darubini kilichorushwa katika anga la nje kwa kusudi la kuangalia na kupima violwa vya mbali kama vile nyota, sayari, galaksi na magimba mengine. Faida yake ni ya kwamba inaweza kuchungulia violwa hivi nje ya angahewa ya Dunia. Angahewa ni kama chujio inayozuia sehemu za spektra ya mawimbi ya sumakuumeme pia huwa na mwendo ndani yake unaoleta machafuko wa namna ya kuona nyota. Kwa hiyo darubini za angani zinaweza kuleta matokeo mazuri zaidi kushinda vifaa kwenye paoneaanga duniani.

Darubini za angani kwa kawaida ziko kwenye obiti ya kuzunguka Dunia au zinawekwa kwa umbali ambako graviti ya Jua na Dunia inajisawazisha yaani kwenye nukta ya Lagrange. Darubini ya Spitzer inafuata obiti ya kuzunguka Jua.
 
Utazamaji wa nyota kutoka kifaa kilichopo angani unawezesha vipimo nje ya spektra za nuru inayoonekana na mawimbi ya redio kama vile mawimbi ya infraredi na urujuanimno ambayo yanazuiliwa na angahewa. Pia picha zinazochukuliwa nje ya angahewa ambako miale ya nuru hazipiti kwenye uchepuko wa tabaka za hewa ni bora kuliko picha zinazopigwa duniani.

## Darubini za angani muhimu (si orodha kamili) 
Jamii:Darubini ya anga-nje
I do

**I do** ni jina la wimbo uliotoka tarehe 28 Februari 2017 ukiwa umetungwa na kuimbwa na msanii kutoka nchini Kenya, Willy Paul akiwa na Alaine kutoka Jamaika.

Jamii:Nyimbo
Jamii:Nyimbo za 2017
Jamii:Reggae
Lorcán Ua Tuathail

cha batizio ya kanisa kuu la Christ Church, Dublin.]]

**Lorcán Ua Tuathail** (pia: '''Laurence O'Toole'''; Castledermot, 1128  – Eu, 14 Novemba 1180) alikuwa askofu mkuu wa Dublin, Ireland , wakati kisiwa hicho kilipovamiwa na Wanormani. 

Katikati ya matatizo makubwa ya kipindi hicho cha vurugu, alichangia sana urekebisho wa Kanisa la huko kwa kupigania kwa nguvu zote nidhamu  pamoja na kupatanisha wenyeji na wavamizi. Alifariki akiwa safarini kumuendea mfalme Henri II wa Uingereza.

Tarehe 11 Desemba 1225 alitangazwa na Papa Honorius III kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.cin.org/lauotool.html
Ngole

**Ngole**, **gangawia**, **sukutu**, **nyoka-kima** (Unguja) au **peku** (Unguja) (jina la kisayansi: *Dispholidus typus*) ni spishi ya nyoka-miti wenye rangi ya majani au kahawia katika familia Colubridae. Anatokea katika Afrika kusini kwa Sahara.

Nyoka huyu ni mrefu kiasi, kwa wastani sentimeta 100-160 lakini anaweza kufika zaidi ya sm 180. Kichwa chake kina umbo wa yai na macho makubwa. Magamba ya mgongo ni membamba na yana miinuko mikubwa kiasi. Rangi ya madume ni kijani na kingo za magamba ni nyeusi au buluu, lakini majike wanaweza kuwa kahawia. Kuna namna nyeusi pia.

Chonge ni majozi matatu ya meno nyuma katika taya la juu, chini ya macho. Ngole ni hatari kabisa baina ya nyoka wa Colubridae, kwa sababu wana mg 1.6-8 za sumu na wanaweza kufungua mdomo kwa nyuzi 170 waking'ata. Kwa hivyo wanaweza kuingiza sumu ya kutosha kuua mtu mzima. Hata hivyo sumu hii inafanya kazi yake polepole na dalili zinaonekana baada ya masaa mengi. Ndiyo sababu mhanga ana muda wa kutosha wa kufika hospitali na kupata makata. Hata hivyo watu wanaweza kufikiri kwanza kwamba hawakupata sumu na dalili zikionekana wamechelewa kutafuta makata. Sumu ni toksinidamu ambayo inazuia damu isigande na kusababisha uvujaji damu wa ndani na wa nje. Kwa bahati nzuri nyoka huyu hashambulii kwa kawaida na anahiari kujificha au kutimuka. Akitishwa anaweza kujiinua na kupanua shingo kama fira.

Ngole huishi mitini na hukiakia mchana. Hula vinyonga na mijusi wengine na vyura hasa lakini mamalia wadogo, ndege na mayai pia.

## Picha

Boomslang (5400978116).jpg|Ngole
Dispholidus typus (21811097200).jpg|Jike
MaleBoomslang.jpg|Dume
TreeSnake.jpg|Mtini

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Angel Di Maria

thumb|Angel Di Maria (2011).
thumb|241x241px|Angel Di Maria akiwa na mpira akichezea timu ya taifa ya Argentina (2011).
**Angel Fabian Di Maria** (alizaliwa 14 Februari 1988 huko Rosario, Argentina) ni mchezaji wa soka ambaye anachezea klabu Paris Saint German [PSG] ya Ligi daraja la kwanza na timu ya taifa ya Argentina. Anaweza kucheza kama winga au kiungo mshambuliaji.

Di María alihamia Ulaya mwaka 2007 ili kuichezea timu ya Benfica, aliitwa na timu ya Real Madrid kwa euro milioni 25 kwa miaka mitatu baadaye. Alifanya jukumu kubwa katika ushindi wa 2011-2012 La Liga. Baada ya kushinda Ligi ya Mabingwa ya UEFA na Real Madrid, alijiunga na Manchester United mwaka 2014 kwa rekodi ya Uingereza £ milioni 59.7, lakini alijiunga na PSG kwa mwaka kwa karibu £ milioni 44,000.

Tangu 2008, Di María imepata vikombe zaidi ya 90 kwa nchi yake ya Argentina. Alifunga lengo ambalo alishinda medali ya dhahabu ya nchi katika Olimpiki za 2008, na pia amewakilisha katika vikombe viwili vya Dunia FIFA na mashindano matatu ya Copa América kufikia mwisho wa Kombe la Dunia la 2014.

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Upele

thumb|Upele wa ngozi
**Upele** (kwa Kiingereza: rash, jina ambalo linatokana na neno la Kigiriki kwa makaa ya mawe. Jina hilo larejezea upele mweusi unaoibuka kwenye ngozi ya wale wanaogusa wanyama wenye maradhi hayo) ni aina ya ugonjwa unaojulikana kwa kupata vibimbi kwa ngozi. 

Upele huambukizwa kutoka kwa wanyama hadi kwa binadamu. 

Jamii:maradhi ya ngozi
Kunyanzi

[thumb|Kunyanzi [Uso|usoni mwa Mhindi.]]
**Kunyanzi** (kwa Kiingereza: "wrinkles") ni mikunjo inayotokana na uzee hasa katika uso. Kunyanzi pia zaweza kuwepo katika mwili wote. 

Kunyanzi huonekana kwa wazee waliotimiza umri mkubwa. Husababishwa pia na kulala vibaya, kuchomwa na jua, kukasirika na kukunja sura au ngozi kutokuwa na unyevu wa kutosha.

Kuhakikisha kwamba umekunywa maji ya kutosha kutasaidia kuondoa kunyanzi.

Kunyanzi zaweza kuondolewa kwa operesheni ya plastic surgery ingawa ina gharama kubwa. 

Pia wanawake hupenda kutumia decollate pads kuondoa kunyanzi zilizo katika kifua.

Jamii:Ngozi
Stop Arretez

**"Stop Arretez"** ni jina la albamu iliyotoka mwaka 1992 kutoka kwa msanii wa muziki wa soukous kutoka Jamhuri ya Kongo, Aurlus Mabele. Albamu ni moja kati ya albamu bora kabisa za Mabele na muziki wote wa soukous kwa miaka ya 1990. Nyimbo kali kutoka katika albamu hii ni pamoja na Stop, Arrêtez !, Evelyne na Mali Bamako. Ilikuwa mwaka mmoja tangu albamu ya vibao vikali aliyofanya na Loketo mwaka 1991. Katika albamu hiyo kulikuwa na nyimbo kama vile Embargo, Asta-Di na Betty. 
## Orodha ya nyimbo
Zifuatazo ni orodha kamili ya nyimbo zinapatikana katika albamu hii.

*A1- Stop, Arrêtez ! 	
*A2 - Evelyne 	
*A3 - Conseil Gratuit 	
*A4 - Mali Bamako (Version Night Club) 	
*B1 - Zanbel 	
*B2 - Mali Bamako (Version Chantée) 	
*B3 - Gloire A Dieu (Inch' Allah) 	
*B4 - Yasmine

## Viungo vya Nj
*[https://www.discogs.com/Aurlus-Mabele-Stop-Arr%C3%AAtez-/release/4918669 ] katika wavuti ya Discogs.

Jamii:Albamu za 1992
Jamii:Albamu za Aurlus Mabele
King Of Soukous

**" King Of Soukous"** ni jina la albamu iliyotoka mwaka 1991 kutoka kwa msanii wa muziki wa soukous kutoka Jamhuri ya Kongo, Aurlus Mabele. Albamu hii imechukua nyimbo kali kutoka katika baadhi ya albamu zingine na kuziweka humu. Baadhi kutoka kwa Mabele mwenyewe na zingine kutoka kwa kundi lake la Loketo. Nyimbo kali kutoka katika albamu hii ni pamoja na Embargo, Asta-Di na Betty. 
## Orodha ya nyimbo
Zifuatazo ni orodha kamili ya nyimbo zinapatikana katika albamu hii.

#Embargo	
#Asta-Di
#Mawa
#Betty
#Liste Rouge (The Red List)
#Un Seul Dieu (One God)

## Kikosi kazi
*Imetengenezwa na: Sound Wave Records
*Imesambazwa na: Wea Latina, Inc.
*Mhandisi: Thierry Doumergue
*Mashairi: Aurlus Mabele
*Imechanganywa na: Thierry Doumergue
*Muziki na: Aurlus Mabele
*Mtayarishaji: Jimmy Houetinou

## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/Aurlus-Mabele-With-Loketo-King-Of-Soukous/release/7200832 ] katika wavuti ya Discogs.

Jamii:Albamu za 1991
Jamii:Albamu za Aurlus Mabele
Historia ya Montenegro

thumb|**Historia ya Montenegro**

**Historia ya Montenegro** inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Montenegro.

Tangu karne za kati maeneo hayo yalikaliwa na watu ambao walitumia lahaja ya lugha ya Kiserbokroatia na kufuata Ukristo wa Kiorthodoksi. 

Katika eneo lenye milima mingi makabila yao yalifaulu kutunza kiwango cha uhuru chini ya himaya mbalimbali. 

Tangu mwaka 1500 Milki ya Osmani ilivamia sehemu kubwa ya Balkani yaani nchi za Ulaya kusini-mashariki. Lakini Waosmani walishindwa kutawala mabonde ya Montenegro.
thumb|Kiongozi wa Montenegri Bajo Pivljanin akimkata  kichwa afisa wa Uturuki.

Makabila yake yaliunganika chini ya maaskofu wa Cetinje walioshika nafasi kama viongozi wa kiroho na wa kisiasa hadi karne ya 19 wakitumia cheo cha "Vladika". Jinsi ilivyo kwa maaskofu wa Kiorthodoksi hawakuruhusiwa kuoa, hivyo ilikuwa kawaida ya kwamba mpwa wa askofu mtawala aliandaliwa kumfuata na kuwa vladika mpya. 

Baada ya kupata msaada wa kidiplomasia kutoka Urusi, sultani wa Milki ya Osmani alipaswa kutambua uhuru wa Montenegro. 

Mwaka 1851 askofu na vladika Danilo II aliamua kuoa akajiuzulu cheo chake cha Kikanisa na kuendelea kutawala kama mtemi wa Montenegro. 

Nikola I alikuwa mtemi kuanzia mwaka 1860. Wakati wake uhuru wa Montenegro ulitambuliwa na mataifa ya Ulaya. Milki ya Osmani ilipaswa kukubali polepole uhuru ya mataifa mbalimbali ya Balkani kama Waserbia, Wabulgaria na Waromania na katika mchakato wa kupanga mipaka mipya eneo la Montenegro liliongezeka pia.

Mwaka 1910 kwenye sherehe ya miaka 50 ya utawala wake, Nikola alipokea cheo cha "mfalme wa Montenegro".  

Nchi hii ndogo iliingia katika Vita Kuu ya Kwanza upande wa Serbia ikavamiwa na jeshi la Austria-Hungaria mwaka 1915 na mfalme alipaswa kukimbilia Ufaransa. 

Baada ya vita mkutano wa kimapinduzi ulitangaza kuunganishwa kwa Montenegro na Serbia. Wakati wa kuporomoka kwa Austria-Hungaria lilitangazwa dola jipya la Ufalme wa Yugoslavia lililojumuisha Serbia - Montenegro, Kroatia, Slovenia pamoja na maeneo ya Bosnia-Herzegovina. Montenegro ilikuwa sasa mkoa mmojawapo ndani ya Yugoslavia. 

Ufalme huo ulivamiwa na Italia na Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili na kugawiwa kwa muda. 

Baada ya vita wanamgambo Wakomunisti chini ya Josip Broz Tito walishinda wapinzani wote na kuanzisha Shirikisho la Jamhuri ya Watu wa Yugoslavia na katika katiba yake Montenegro ilikuwa tena moja kati ya jamhuri sita zilizounda shirikisho hili.

Baada ya kifo cha Tito umoja wa Yugoslavia ulidhoofika. Mashindano kati ya mataifa ndani ya nchi yaliongezeka. Mwaka 1991 Kroatia, Slovenia na Masedonia zilichukua hatua ya kutoka nje ya shirikisho na kujitangaza kuwa nchi huru za pekee. Mwaka 1992 jimbo la Bosnia na Herzegovina likafuata na kutoka nje. 

Tangu hapo "Yugoslavia" ilikuwa jina la umoja wa Serbia na Montenegro pekee. Mwaka 2003 jina la Yugoslavia lilifutwa. Mwaka 2006 hata umoja uliobaki kati ya Serbia na Montenegro ulifutwa na kila nchi imeendelea peke yake.

Hivyo Montenegro ni tena nchi ya kujitegemea.

Jamii:Historia ya Montenegro
Jamii:Historia ya Ulaya
	thumb|Ramani ya Montenegro ya sasa.
Historia ya Bulgaria

**Historia ya Bulgaria** inahusu eneo ambalo leo linaunda Jamhuri ya Bulgaria.  

## Historia ya awali
Zamadamu walikuweko walau miaka milioni 1.4 iliyopita.

Kufikia mwaka 5000 hivi KK kulikuwa na ustaarabu mkubwa uliotengeneza vyombo vya ufinyanzi na usonara vilivyo kati ya vile vya awali zaidi duniani. 

Baada ya mwaka 3000 KK, Wathraki walijitokeza katika rasi ya Balkani. 

Mwishoni mwa karne ya 6 KK sehemu kubwa ya eneo hilo lilitekwa na Dola la Persia. 

Katika miaka ya 470 KK, Wathraki waliunda ufalme wa Odrusia, ambao baadaye ulianguka na wenyewe walitawaliwa na Wamakedonia, Wakelti na Warumi. Mchanganyiko huo wa watu ulikuja kuungana na Waslavi, waliolowea rasi kwa namna ya kudumu baada ya mwaka 500 BK.

## Kuunganika chini ya Wabulgaria
Mwaka 632 Wabulgaria walianzisha nchi huru kaskazini kwa Bahari Nyeusi iliyoitwa Bulgaria Kuu chini ya Kubrat hadi nusu ya pili ya karne ya 7. 

Asparukh, mwandamizi wake, alihamia karibu na delta ya mto Danube akazidi kuteka maeneo ya Balkani yaliyokuwa ya Dola la Bisanti, jambo lililoendelea katika karne zilizofuata. 

Huo mchanganyiko mkubwa wa watu ulipata utambulisho wa kitaifa kwa kushika dini, lugha na alfabeti moja. 

Katika karne ya 11 hilo dola la Bulgaria la kwanza lilishindwa na Dola la Roma Mashariki likisaidiwa na Warusi. 

Lakini mwaka 1185 ndugu Asen na Peter walifaulu kuanzisha dola la pili la Bulgaria lililofikia kilele chake katika miaka ya 1230.

## Chini ya Waturuki Waosmani
Baada ya kugawanyika, falme tatu za Kibulgaria zilitekwa na Dola la Osmani mwaka 1396 kwa miaka 500 iliyofuata.

## Uhuru mpya
Vita kati ya Urusi na Uturuki vya miaka 1877–1878 vilileta uhuru kwa sehemu ndogo ya Bulgaria. Kwa kutaka Wabulgaria wote wawe ndani yake, nchi iliunga mkono Ujerumani katika vita vikuu vyote viwili na hatimaye ilishindwa.

Hivyo Bulgaria ikawa chini ya Wakomunisti kwa miaka 45. 

Baada ya hapo Bulgaria ilijiunga na NATO mwaka 2004 na Umoja wa Ulaya mwaka 2007.

## Viungo vya nje
* WWW-VL: History: Bulgaria 
* Essential History of Bulgaria in Seven Pages
* History of Bulgaria: Primary Documents
* Historiography in Bulgaria - in Bg

Jamii:Historia ya Bulgaria
Jamii:Historia ya Ulaya
Mkoa wa Rufiji (DOA)

400px|thumb|Mkoa wa kihistoria wa Kilwa mnamo 1913 (Rufiji ni na. VI)
 
**Mkoa wa Rufiji** ulikuwa mkoa mmoja kati ya mikoa 21 ya koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA, Deutsch Ostafrika) iliyokuwa mtangulizi wa nchi za Tanzania, Rwanda na Burundi wa leo. 

Mkoa huu ulikuwa na eneo la kilomita za mraba 12,000 kwa pande zote mbili za mto Rufiji kutoka mdomo hadi takriban kilomita 180 kwenda juu, karibu na mdomo wa mto Ruaha Mkuu katika Rufiji. Makao makuu (jer. Bezirksamt) yalikuwepo mwanzoni pale Mohoro lakini yalipelekwa Utete kwenye mwaka 1913. 

Mkoa huu ulipakana na
* Mkoa wa Dar es Salaam (V kwenye ramani) upande wa kaskazini  
* Mkoa ya Morogoro (VII) upande wa kaskazini-mashariki, 
* Mkoa wa Kilwa (VIII) upande wa kusini 

Mwaka 1913 kulikuwa na wakazi 89,000, kati hao Wajerumani walihesabu 269 "watu wa rangi wasio wazalendo" (hivyo waliita kwa kawaida Wahindi au Waarabu) na Wzungu 61. Mifugo ilikadiriwa kuwa ng'ombe 520 wa wenyeji na 258 wa Wazungu, na kwa jumla takriban mifugo wadogo kama mbuzi 4500. 

Kabla ya 1914 yalikuwepo makampuni 3 ya kizungu na walowezi 5 walioanzisha mashamba ya kibiashara ya pamba na miti ya mpira. Maduka 60 yaliendeshwa na Wahindi. Huko Mpaganya kulikuwa na shule ya mafunzo ya kilimo cha pamba. 
 
Wakati wa Wajerumani hapakuwa na barabara nzuri kwa hiyo usafiri ulitegemea hasa njia ya maji kwenye mto Rufiji. Wakati wa mvua merikebu ndogo ya moshi iliweza kusafirisha mizigo ya takriban tani 30 hadi kilomita 200 juu ya mdomo wa mto, wakati wowote hadi kilomita 160.

## Marejeo
*["Rufiji, 2. Bezirk", makala katika Kamusi ya Koloni za Kijerumani(https://sw.wikipedia.org/wiki/Kamusi_ya_Koloni_za_Kijerumani)]
Queen Darleen

**Mwanahawa Abdul Juma** (amezaliwa tarehe 4 Novemba 1985) ni msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania. 

Queen alianza muziki mwanzoni mwa miaka ya 2000, ambapo alishirikishwa na Dully Sykes katika wimbo wake wa Historia ya Kweli au maarufu Sharifa na Mtoto wa Geti Kali wa Inspector Haroun. Baada ya hapo, alijikita katika muziki wa kujitegemea na mwaka 2006 alitoa kibao chake cha Wajua Nakupenda, alichofanya na Ali Kiba, chini ya utayarishaji wa KGT na usimamizi wa DJ Guru Ramadhani. Mwaka 2012, Queen alishinda tuzo ya Kili kwa wimbo bora wa Ragga/Dancehall.

Baada ya harakati za muda mrefu, hatimaye alisainiwa na lebo ya WCB Wasafi iliyo chini ya Nasibu juma Abdul A.K.A  Diamond Platnumz ambaye inasemekani ni ndugu yake wa damu kwa upande wa baba. Akiwa na WCB ametoa wimbo wake wa kwanza ukijulikana kama Kijuso uliotoka rasmi tarehe 17 Februari mwaka 2017 aliofanya na Rayvanny. Halafu takufilisi (tarehe 9 Novemba mwaka 2017) na Touch (tarehe 22 Novemba mwaka 2017). Vilevile alishiriki kuimba katika wimbo wa pamoja wa WCB Zilipendwa ulitoka tarehe 25 Agosti 2017.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Ventrikali

[alt=ventrikali|thumb|[Ukaragushi uliofanywa na kompyuta ukionesha ventrikali zote mbili]]
**Ventrikali** ni kila kimoja kati ya vyumba viwili vikubwa ndani ya moyo ambavyo hukusanya na kusukumiza damu kutoka kwenye atriamu kuelekea sehemu za pembeni ndani ya mwili na mapafu. Atriamu (karibu na chumba cha juu cha moyo ambacho ni kidogo kuliko ventrikali) husaidia usukumizaji wa damu.

Katika moyo wa vyumba vinne, kama vile ndani ya wanadamu, kuna ventrikali mbili zinazofanya kazi katika mfumo wa mzunguko wa mara mbili: ventrikali ya kulia husukuma damu kwenye mzunguko wa pulmonari hadi kwenye mapafu, na ventrikali za kushoto zimeingia katika mfumo wa mzunguko wa damu kupitia aorta.

Jamii:Moyo
Rangi nyeupe

[thumb|[Ua lenye rangi nyeupe.]]
**Rangi nyeupe** ni rangi nyepesi zaidi, kwa sababu inaonyesha kikamilifu na kugawa kila mwangaza wa nuru. 

Ni rangi ya theluji safi, chaki na maziwa, na ni kinyume cha nyeusi.

Jamii:Rangi
Meli za mizigo

thumb|Cargo Granat.
thumb|Meli ya mizigo Natasha huko Ubelgiji.
thumb|Maersk liner.
**Meli za mizigo** ni meli ambazo hutumika kubeba mizigo mbalimbali na kuisafirisha kutoka sehemu moja kwenda nyingine.

Kuna meli za mizigo elfu nyingi zinazosafiri kwenye bahari, maziwa na mito mikubwa ya Dunia. Zinabeba sehemu kubwa ya bidhaa za biashara ya kimataifa. Meli za mizigo kwa kawaida hutengenezwa kwa kazi maalumu kama vile kubeba kontena, mizigo ya mchanganyiko, shehena za mafuta au gesi. 

Siku hizi hutengenezwa kwa feleji na kusukumwa kwa injini za dizeli. Kuna pia majaribio ya kutumia nguvu ya upepo au umeme. Ziko kubwa na ndogo na kwa kawaid huwa na maisha ya kazi ya miaka 20 hadi 30 hadi kupumzishwa na kubomolewa tena.

Meli za mizigo za kisasa zinaweza kubeba mizigo mingi na mizito kama vile magari, mashine mbalimbali za kazi na kusafirisha kutoka bara moja kwenda bara jingine.

Meli hizi hutumia muda mrefu kufika sehemu husika kwani kuna muda meli hizi husumbuliwa na dhoruba za majini kama vile mawimbi, na muda mwingine meli hizi huhitaji kufanyiwa matengenezo ili ziweze kuendelea na safari zake.

Meli hizi zipo za aina nyingi, zipo zilizotengenezwa kwa ajili ya kusafirisha vyakula na matunda ambapo ndani huwa kuna majokofu kwa ajili ya kutunza vyakula na matunda hayo ili yasiharibike njiani kwani vyakula huhitaji uangalizi mzuri ili visiharibike. 

Pia zipo meli za mizigo zilizotengenezwa kwa ajili ya kusafirisha mafuta kama petroli na dizeli, ambapo ndani ya meli hizi kuna matenki ya kubebea mafuta.

Meli  huwa na mstari chini yake; mstari huo mara nyingi huwa wa rangi nyekundu au nyeusi, na mstari huu hautakiwi kuzama kabisa ndani ya maji kwani meli inaweza kuzama pale tu mstari huu utakapo zama wote ndani ya maji. Pia meli hizi hazitakiwi kutembea katika maji yenye kina kifupi kwani zinaweza kuzama.

## Viungo vya Nje
* https://web.archive.org/web/20160901004059/http://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ch3en/conc3en/shipsize.html Vessel size groups]
* Cargo ship: general structure and arrangement by picture

Jamii:Usafiri wa maji
Historia ya Slovenia

**Historia ya Slovenia** inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Slovenia.

Waslavi walihamia Slovenia ya leo katika karne ya 6 BK na kuipatia jina hilo. 

Tangu zamani wakazi waliishi chini ya utawala wa madola mbalimbali kama vile Dola la Roma, Austria na Yugoslavia hadi kupata uhuru wa kisiasa mara ya kwanza kabisa mwaka 1991 baada ya mwisho wa Shirikisho la Yugoslavia.  

Kati ya nchi zote zilizotokana na Yugoslavia ya zamani Slovenia ni nchi yenye uchumi imara zaidi, tena haikuathiriwa na vita vya kikabila vilivyoharibu majimbo mengine, hivyo ikawahi kujiunga na Umoja wa Ulaya.

Jamii:Historia ya Slovenia
Jamii:Historia ya Ulaya
Tony Jaa

thumb|Tony Jaa akiwa katika pozi la *martial art*
**Jaa Phanom** (ajulikanaye kwa jina la **Tony Jaa**; alizaliwa Surin, 5 Februari 1976) ni mwigizaji raia wa Thailand mwigizaji wa sanaa ya kijeshi (*king* Martial art) wa Kithai.

Tony Jaa ana uwezo wa kuongea lugha tofauti kama vile Kithai, Kikhmer Kaskazini, na Kikuy.
 
Kwenye ujana wake alikuWa anaangalia picha za Bruce Lee ,Jackie Chan, na Jet Li hiyo ndiyo ilikuWa kivutio chake cha kujifunza martial art-Pia Tony Jaa ameigiza movie mbalimbali kama vile "Ong bak", "Monster hunter", "the bodyguard" katika movie zilizopokea tuzo ni pamoja na movie yake ya ong bak.

Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Uthai