open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrick Chuka

**Patrick Chuka** (alizaliwa 17 Machi 2000), kitaaluma alijulikana kama Chu, ni msanii wa Nigeria ambaye kimsingi alifanya kazi na kalamu ya mkaa na mpira. Pia anapaka mafuta, pastel na akriliki, akikazia sana sanaa yake katika uhalisia na baadhi ya vipengele vya uhalisia kupita kiasi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Fatimah Tuggar

**Fatimah Tuggar** (alizaliwa 15 Agosti 1967) ni msanii wa taaluma mbalimbali alizaliwa nchini Nigeria na mwenye makazi yake Marekani.  Tuggar hutumia kolagi na teknolojia ya digitali kuunda kazi zinazochunguza masimulizi makuu na yanayofanana ya jinsia, rangi na teknolojia. Kwa sasa ni profesa mshiriki wa AI katika Sanaa: Sanaa & Usawa wa Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Florida nchini Marekani.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Njideka Akunyili Crosby

**Njideka Akunyili Crosby**(alizaliwa 1983) ni msanii wa taswira mzaliwa wa Nigeria anayefanya kazi huko Los Angeles, California.  Kupitia sanaa yake, Akunyili Crosby "analiadili eneo la kitamaduni kati ya nyumba yake ya kuasili huko marekani na asili yake ya Nigeria, na kuunda kolagi na picha za kuchora zenye msingi wa uhamishaji ambazo hufichua changamoto za kumiliki ulimwengu huu mbili". Mnamo mwaka 2017, Akunyili Crosby alitunukiwa tuzo ya kifahari ya Genius Grant kutoka kwa John D. na Catherine T. MacArthur Foundation.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Kelechi Nwaneri

**Kelechi Nwaneri** (alizaliwa Lagos, Nigeria, 1994)  ni msanii wa vyombo vya habari aliyejifundisha mwenyewe.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Adebisi Akanji

**Adebisi Akanji** (1935 - 2023) alikuwa msanii wa Nigeria pia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Hagop Sandaldjian

**Hagop Sandaldjian** (1931 – 1990) alikuwa mwanamuziki na mchongaji wa sanamu ndogo sana (*microminiature*) Mmarekani mwenye asili ya Armenia aliyezaliwa Misri. Wakati wa kifo chake mwaka 1990, *Sandaldjian* alikuwa mmoja wa watu wanne pekee waliokuwa hai waliobobea katika sanaa ya *microminiature,* utaalamu adimu wenye asili ya Kislavoni.

Sandaldjian ana kazi za sanaa za *microminiature* zilizoonyeshwa katika Makumbusho ya Teknolojia ya *Jurassic* (Museum of Jurassic Technology) jijini Los Angeles, California. Aidha, maisha yake yaliandikwa na *Ralph Rugoff* ili kuandamana na maonyesho yake katika makumbusho hayo.

Sandaldjian alikuwa mtu mwenye ujuzi wa lugha nyingi (polyglot), akiwa na umahiri katika lugha za *Kiarmenia, Kirusi, Kiingereza, na Kiarabu*.

## Kazi 
Sandaldjian alizaliwa jijini Alexandria, Misri, na akaenda Umoja wa *Kisovyeti* kusomea muziki huko *Yerevan, Armenia*, na Moscow. Baada ya kuhitimu kutoka Chuo cha Muziki cha *Ippolitov-Ivanov* mwaka 1955, alikua mpiga violin na kufundisha muziki katika *conservatory* huko *Yerevan*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 1990
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wachongaji wa Marekani
Mohamed Abderrahman Tazi

**Mohamed Abderrahman Tazi** (Kiarabu: alizaliwa 3 Julai 1942) ni mtengenezaji wa filamu, mwandishi wa maandishi ya filamu, na mpiga picha za filamu kutoka Moroko.

Tazi ametengeneza filamu kadhaa zilizosifiwa sana na wakosoaji, zikiwemo *6 et 12*, *Le Grand Voyage*, ''Les voisins d'Abou Moussa*, na *Al Bayra, la vieille jeune fille*.

## Maisha binafsi 
Alizaliwa tarehe 3 Julai 1942 mjini Fez, Morocco.

Mwaka 1963, alihitimu masomo yake katika Institut des hautes études cinématographiques (IDHEC) huko Paris.

Baadaye, mwaka 1974, alisoma mawasiliano katika Chuo Kikuu cha eSyracus, New York.

## Kazi 
Mwaka 1964, alitengeneza filamu ya makala Sunab, kisha mwaka 1966 akatengeneza filamu fupi Tarfaya, ou la marche d’un poète.Baadaye, mwaka 1967, alifanya kazi kama mkurugenzi wa upigaji picha katika filamu Quaraouyne, na mwaka 1968 katika filamu Du côté de la Tassaout. Mwaka huo huo wa 1968, aliongoza filamu yake ya kwanza kabisa 

Mwaka 1979, alianzisha kampuni ya utayarishaji filamu iliyoitwa “Arts et Techniques Audio-visuels”. Baadaye, alikua mtayarishaji na mkurugenzi wa vipindi vya utamaduni kwa Televisheni ya Morocco na Televisheni ya Hispania. Kabla ya kuwa mkurugenzi wa filamu za sinema, Tazi alifanya kazi kama mshauri wa kiufundi kwa filamu zilizotengenezwa Morocco na waongozaji maarufu Robert Wise na John Huston.

Mwaka 1981, alitengeneza filamu yake ya kwanza ndefu (feature film) Le Grand Voyage. Kisha mwaka 1989, aliongoza na kutayarisha filamu Badis, ambayo ilisifiwa sana na wakosoaji. Kutokana na mafanikio ya filamu hiyo, alitengeneza In Search of My Wife’s Husband mwaka 1994 na Lalla Hobby mwaka 1997.[6] Kuanzia mwaka 2000 hadi 2003, Tazi teuliwa kuwa Mkurugenzi wa Uzalishaji katika kituo cha televisheni cha Morocco 2M TV.Mbali na kazi za sinema, baadaye aliandika kitabu kiitwacho *Beyond Casablanca''.

## Marejeo 
Jamii:Wanaume wa Moroko
Jamii:Waandishi wa Moroko
Virtue Oboro

**Virtue Oboro** ni mjasiriamali wa Nigeria, na mwanzilishi mwenza wa Tiny Hearts Technology.  Mnamo mwaka wa 2016, alitengeneza na kuzindua Crib 'A Glow, kitanda cha kubebeka chenye mwanga wa LED ambacho kinatibu homa ya manjano kwa kutumia nishati ya jua, na kumiliki uvumbuzi huo mwaka wa 2017. 

Virtue hutumika kama mratibu wa kampeni kwa Yellow Alert Foundation, shirika lisilo la faida linalojitolea kutoa mafunzo kwa wauguzi, wakunga, na wahudumu wa afya ya jamii kote nchini Nigeria. Anajitolea kwa Mpango wa Ushauri wa Olive, Wakfu wa Elimu Afrika, na Mpango wa Wakimbizi wa Kilutheri. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wajasiriamali wa Nigeria
Ruth Ige

**Ruth Ige** (alizaliwa 1992 Ilé-Ifẹ̀, Nigeria) ni msanii , mchoraji mzaliwa wa Nigeria aliyeishi Auckland, New Zealand. Kazi yake ilikuwa sehemu ya onyesho kuu la kikundi cha Aotearoa Contemporary katika Jumba la Sanaa la Auckland Toi o Tāmaki mnamo mwaka 2024.  Alikuwa sehemu ya maonyesho mengi ya solo na kikundi, haswa kushiriki katika maonyesho kadhaa ya kimataifa.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Tayo Adenaike

**Tayo Adenaike** (alizaliwa 1954) ni mchoraji kutoka Nigeria alizaliwa Warri na anaishi Enugu, yeye ni mzaliwa wa Idanre, kusini magharibi mwa Nigeria. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Iké Udé

**Iké Udé** (alizaliwa 1964) ni mpiga picha, msanii wa uigizaji wa kisanaa (performance artist), mwandishi na mchapishaji mwenye asili ya Nigeria na Marekani, anayeishi mjini New York City, Marekani.

## Maisha ya awali na elimu 
Udé alizaliwa mwaka 1964 mjini Makurdi, Nigeria, ambako pia alikulia. Akiwa mtoto wa kwanza katika familia tajiri, alikutana na sanaa ya upigaji picha na upigaji picha wa sura (portraiture) akiwa bado mdogo, kupitia desturi ya familia yake ya kupiga picha za pamoja kila baada ya wiki mbili.

Akiwa kijana, Udé alisoma katika Shule ya Sekondari ya Serikali ya Afikpo, shule ya bweni ya mtindo wa Kiingereza iliyopo Afikpo, Nigeria. Kabla ya kuhamia New York, alikuwa mgeni wa mara kwa mara jijini London. Mwaka 1981, alihamia New York kusomea Mawasiliano ya Vyombo vya Habari (Media Communications) katika Hunter College, Chuo Kikuu cha Jiji la New York (CUNY).

Alianza kazi yake ya sanaa mwishoni mwa miaka ya 1980 akijikita katika uchoraji na michoro ya kidhahania. Tangu miaka ya 1990, upigaji picha umekuwa njia yake kuu ya kujieleza kisanaa.

Udé ana uraia pacha wa Marekani na Nigeria.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waandishi wa Nigeria
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Wasanii wa Marekani
Adetunwase Adenle

**Adetunwase Adenle** ni mwalimu wa sanaa kutoka Nigeria, msanii na mmiliki wa zamani wa Rekodi za Dunia za Guinness. Yeye ndiye mwanzilishi mwenza wa Slum Art Foundation, na Ecole de Dessin School of Art. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Paul Zarzyski

**Paul Zarzyski** (alizaliwa 25 Mei 1951) ni mshairi wa mtindo wa cowboy na mwalimu/mlezi wa elimu. Hapo awali alikuwa mpanda farasi wa mashindano ya rodeo bila tandiko (bareback bronc rider).

## Wasifu 
Paul Zarzyski alikulia mjini Hurley, jimbo la Wisconsin, Marekani. Alipata shahada ya Uzamili wa Sanaa Nzuri (Master of Fine Arts) katika uandishi wa ubunifu (creative writing) katikati ya miaka ya 1970 katika Chuo Kikuu cha Montana, ambako alisoma chini ya waandishi mashuhuri Richard Hugo, Madeline DeFrees, na John Haines. Baadaye, baada ya kifo cha Hugo, Zarzyski alifundisha madarasa aliyokuwa akiyafundisha.

Sambamba na kuanza kuendeleza kipaji chake cha ushairi, aligundua wito mwingine usiotarajiwa kupanda farasi wa rodeo bila tandiko (bareback bronc riding) na kushiriki mashindano katika ngazi za amateur, ProRodeo, na Senior hadi alipofikia umri wa miaka ya awali ya arobaini.[inahitajika rejea]

Kwa zaidi ya miaka 30, Zarzyski amekuwa akishiriki katika Tamasha la Kitaifa la Ushairi wa Cowboy (National Cowboy Poetry Gathering) linalofanyika kila mwaka huko Elko, Nevada. Amefanya ziara za kisanaa nchini Kanada, Australia, Wales, England, na Urusi, na kusoma mashairi katika Tamasha la Kitaifa la Vitabu, Tamasha la Folklore, na Tamasha la Hadithi, pamoja na kwenye Jukwaa la Millennium la Kituo cha Kennedy na Maktaba ya Congress. Pia amewahi kushirikiana na Orkestra ya Filharmoniki ya Reno na Symphony ya Spokane.

Aidha, aliwahi kuonekana katika kipindi maarufu cha redio A Prairie Home Companion cha Garrison Keillor, kilichorushwa kutoka The Mother Lode Theater mjini Butte.

Akiwa mwandishi wa vitabu na vijitabu 12, kazi zake za hivi karibuni zaidi zilichapishwa na Bangtail Press ya Bozeman: Steering With My Knees: Zarzyski Lite mwaka 2014 na, mwaka 2011,[9] mkusanyiko wake wa aina ya “triptych” uliopewa jina 51: 30 Poems, 20 Lyrics, 1 Self-Interview. Kazi hii ya mwisho inajumuisha kurasa 120 za maandishi ya maswali na majibu yanayofuatilia safari yake ya kipekee kutoka utoto wake wa miaka ya 1950 na 1960 katika familia ya wafanyakazi wa kawaida wenye asili ya Kipolandi–Kiitaliano huko Hurley, Wisconsin, hadi kufikia kurasa na majukwaa ya ushairi ya Magharibi ya Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wasanii wa Marekani
Nahnatchka Khan

**Nahnatchka Khan** (alizaliwa  1973) ni mwandishi na mtayarishaji wa vipindi vya televisheni kutoka Marekani. Yeye ndiye muundaji na mtayarishaji mtendaji wa tamthilia za vichekesho za televisheni za kituo cha ABC: Don't Trust the B---- in Apartment 23 (2012–2013) na Fresh Off the Boat (2015–2020), pamoja na tamthilia ya vichekesho ya NBC Young Rock (2021–2023). Pia alifanya urekebishaji wa tamthilia ya Peacock iitwayo Laid.

Aidha, Khan aliongoza filamu za mtandaoni (streaming) Always Be My Maybe (2019) na Totally Killer (2023). Vilevile, aliwahi kuwa mwandishi katika kipindi cha uhuishaji cha American Dad.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Marekani
Ken Nwadiogbu

**Ken Nwadiogbu** (maarufu kama KenArt; alizaliwa 1994) ni msanii wa taswira mzaliwa wa Nigeria, aliyeishi London.  Anaita "mbinu yake ya kisasa" - muunganiko ambao kimsingi unazingatia uhalisia wa hali ya juu na sanaa ya kisasa. Mnamo mwaka 2019, Alitunukiwa Tuzo maarufu za The Future Awards Africa na alitajwa na Guardian Life kama mmoja wa "Watu Bora Zaidi wa 2019".
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Nkiru Nzegwu

**Nkiru Nzegwu** (alizaliwa 22 Machi , 1954) ni mwanafalsafa, mchoraji, mwandishi, mtunzaji na mwanahistoria wa sanaa kutoka Nigeria. Alipata BA na MA  katika Chuo Kikuu cha Ife nchini Nigeria na baadaye PhD katika falsafa   (1989) kutoka Chuo Kikuu cha Ottawa huko Ontario. Kwa sasa yeye ni Profesa Mashuhuri wa Utafiti katika Chuo Kikuu cha Jimbo la New York huko Binghamton. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Tony Nsofor

**Tony Nsofor** (alizaliwa 1973), ni mchoraji kutoka Nigeria. Jina lake kamili ni Anthony Chukwudinma Richard Nsofor.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Gbolahan Ayoola

**Gbolahan Ayoola** ni mchoraji na mchongaji kutoka Nigeria ambaye ana kazi za akriliki, pastel, penseli na makaa.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Myrtle Tate Myles

**Myrtle Tate Myles** (5 Mei 1886 – 19 Septemba 1980) alikuwa mshairi na mwanahistoria kutoka Marekani. Alichapisha vitabu kadhaa kuhusu historia ya Jimbo la Nevada, ikiwemo ''Nevada's Governors: From Territorial Days to the Present'' (1972).

## Maisha ya awali na elimu 
Myles alizaliwa kwa jina la Mary Tate tarehe 5 Mei 1886 mjini Grantsville, Nevada. Wazazi wake, Thomas na Esther Tate, walikuwa miongoni mwa walowezi wa kwanza Wazungu katika jimbo la Nevada. Alikuwa mtoto wa pili kati ya mabinti wanne. Familia yao iliendesha Kituo cha Tate cha magari ya kukokotwa na farasi (stage station) kwa ajili ya magari ya posta na abiria katika Kaunti ya Nye kati ya mwaka 1886 hadi 1901. Kituo hicho kilikuwa kituo cha kupumzikia usiku mmoja kati ya Austin na Belmont. Esther Tate aliandaa shule ya kwanza katika eneo la Grantsville.

Baada ya mwaka 1905, Myles na familia yake walihamia Manhattan, Nevada, ambako Esther Tate alifungua nyumba ya kulala wageni (boarding house), ambayo Myles alishiriki kuiendesha. Baadaye familia ilihamia Big Pine, California, na Myles alisoma shule ya sekondari katika mji wa karibu wa Oakland.

Mwaka 1907, aliolewa na John Henry Myles, mhasibu, na waliinulia watoto wawili. Mwana wao, Jack Myles, baadaye akawa diwani wa jiji la Reno, huku binti yao Marjorie akiwa mwalimu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:Waliofariki 1980
Jamii:wanahistoria wa Marekani
Twins Seven Seven

**Twins Seven Seven** (alizaliwa Omoba Taiwo Olaniyi Oyewale-Toyeje Oyelale Osuntoki; 3 Mei 1944 - 16 Juni 2011) alikuwa mchoraji, mchongaji sanamu na mwanamuziki wa Nigeria. Alikuwa mwimbaji na dansi msafiri kabla ya kuanza kazi yake kama msanii, alihudhuria kwanza katika mwaka 1964 warsha ya Mbari Mbayo iliyoendeshwa na Ulli Beier na Georgina Beier huko Osogbo. Twins Seven Seven aliendelea kuwa mmoja wa wasanii maarufu wa Shule ya Osogbo. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:Wachoraji wa Nigeria
Jamii:Wachongaji wa Nigeria
Philip Verrill Mighels

**Philip Verrill Mighels** (19 Aprili 1869 – 12 Oktoba 1911) alikuwa mwandishi na mtunga riwaya kutoka Marekani. Mashairi yake ya awali, hadithi fupi, na riwaya zake kadhaa — ikiwemo Bruvver Jim’s Baby iliyouzwa sana pamoja na The Furnace of Gold — ni sehemu ya Sagebrush School ya fasihi ya Marekani.

Pia alikuwa mwandishi mwenye uwezo mpana na mwenye tija kubwa, akitambulika kwa riwaya zake za sayansi ya kubuni (science fiction), mapenzi, na maoni ya kisiasa. Isiyojulikana sana ni riwaya zake za upelelezi, ambazo zilichapishwa kwa jina la bandia Jack Steele.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1869
Jamii:Waliofariki 1911
Jamii:Waandishi wa Marekani
Lamidi Olonade Fakeye

**Lamidi Olonade Fakeye** (1925 - 25 Desemba 2009) alikuwa mchongaji wa Nigeria na alikuwa kizazi cha tano cha mchongaji na msomi wa Kinigeria. Alikuwa kutoka kwa kiwanja cha Inurin cha Isedo Quaters huko Ila-Orangun. Profesa Lamidi alichangia pakubwa katika ukuaji wa vinyago nchini kote na hata kwingineko.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Wachongaji wa Nigeria
Olowe of Ise

**Olowe of Ise** (Kiyoruba: Ọlọ́wẹ̀ of Ìsẹ̀; 1873 hivi - 1938 hivi) inachukuliwa na wanahistoria na wakusanyaji wa sanaa ya Magharibi kuwa mmoja wa wasanii muhimu zaidi wa karne ya 20 wa kikundi cha Wayoruba katika watu wa Kiyoruba leo  Nigeria. Alikuwa mchongaji wa mbao na mvumbuzi mkuu katika mtindo wa kubuni wa Kiafrika unaojulikana kama oju-ona.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1938
Jamii:Wayoruba
Jamii:Wachongaji wa Nigeria
Willem Boshoff

**Willem Boshoff** (alizaliwa Johannesburg, Afrika Kusini, 1951) ni mmoja wa wasanii mashuhuri wa kisasa nchini Afrika Kusini na huonyesha kazi zake mara kwa mara kitaifa na kimataifa.  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Roy Blumenthal

**Roy Blumenthal** (alizaliwa Johannesburg, Afrika Kusini, 1968) amekuwa mshairi hai tangu mwanzoni mwa miaka ya 1990. Ndiye mwanzilishi wa Barefoot Press, ambayo ilianza kuchapisha vipeperushi bila malipo. Matoleo matano yalichapishwa, huku kila moja likichapishwa kwa nakala 20,000.

## Kazi 
Roy Blumenthal alihariri pamoja na Graeme Friedman, *Mwandishi katika Jiwe*, kitabu cha heshima kwa mwandishi wa Afrika Kusini, Lionel Abrahams.

Blumenthal pia ni mwandishi wa filamu, mwandishi wa riwaya, mtengenezaji wa filamu, na msanii wa taswira. 

Mchangiaji wa mara moja wa MoneywebLIFE,  Blumenthal ni mtoa maoni wa kijamii na wakala wa kitamaduni ambaye hutumia mchanganyiko wa njia za kuona, maandishi, na njia zinazofanana ili kutoa maoni makali na yenye kueleweka kuhusu mazingira ya kijamii na kiuchumi ya Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Washairi wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Watu walio hai
Farouk Hosny

**Farouk Hosny** (au **Hosni**; kwa Kiarabu: فاروق حسنى; alizaliwa 1938) ni mchoraji wa sanaa ya kidhahania kutoka Misri ambaye alikuwa Waziri wa Utamaduni kuanzia mwaka 1987 hadi 2011.

## Maisha ya awali 
Hosny alizaliwa na kukulia mjini Aleksandria. Alihitimu kutoka Shule ya Sanaa Nzuri ya Chuo Kikuu cha Alexandria mwaka 1964, na baada ya kuhitimu aliongoza Jumba la Utamaduni la Al-Anfoushi kwa miaka kadhaa. Akiwa mchoraji wa sanaa ya kidhahania, Hosny alifanya maonyesho ya sanaa katika nchi mbalimbali duniani na kushinda tuzo ya utamaduni na amani ya Chuo Kikuu cha Kimataifa cha Soka Gakai nchini Japani.

Kati ya mwaka 1971 hadi 1978, alikuwa attaché wa utamaduni wa Misri mjini Paris, na kuanzia 1979 hadi 1987 alihudumu katika nafasi hiyo hiyo mjini Roma, ambako pia alikuwa mkurugenzi wa Chuo cha Sanaa cha Misri.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Misri
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1938
James Madhlope Phillips

**James Philips** (alizaliwa Sophiatown, 11 Desemba 1919) alikuwa mwanaharakati wa Afrika Kusini. 

Alizaliwakatika familia ya tabaka la wafanyakazi. Baba yake alifariki alipokuwa bado mdogo, jambo ambalo lilisababisha athari mbaya za kijamii na kiuchumi kwa familia. Phillips akiwa kijana alilazimika kufanya kazi kama mhudumu wa meza na mvulana wa bustani ili kulipia masomo yake katika Chuo cha Lovedale. Baadaye, alifanya kazi katika sekta ya nguo.

Phillips alianza kujihusisha na siasa mwaka 1940 alipochaguliwa kuwa mwenyekiti wa tawi namba 2 la Chama cha Wafanyakazi wa Nguo (Garment Workers Union) cha Transvaal, wadhifa aliouhudumia hadi mwaka 1953. Mwaka huohuo, Phillips pia alijiunga na Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini (CPSA). Alishiriki kikamilifu katika kuanzishwa kwa Baraza la Transvaal la Vyama vya Wafanyakazi Wasio Wazungu mwaka 1941, na alikuwa mwanzilishi mwenza wa Baraza la Transvaal la Vyama vya Wafanyakazi Wasio Wazungu, ambalo baadaye lilibadilika na kuwa Shirikisho la Vyama vya Wafanyakazi la Afrika Kusini (SACTU).

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1919
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Tom Cullberg

**Tom Cullberg** ni msanii aliyezaliwa Stockholm, Uswidi, mwaka wa 1972. Kwa sasa anaishi na kufanya kazi Cape Town, Afrika Kusini .

## Wasifu 
Msanii mzaliwa wa Uswidi kutoka Afrika Kusini, Tom Cullberg, alikuja Afrika Kusini mwaka wa 1993 kusoma shahada yake ya BA(FA) kwenye chuo cha  Michaelis School of Fine Art , na kuhitimu mwaka wa 1997. Amekuwa akifanya kazi tangu wakati huo, akiwa na maonyesho 23 ya peke yake pamoja na kujumuishwa katika maonyesho mengi muhimu ya kikundi. Kazi yake imeonyeshwa kimataifa katika majumba ya sanaa kama vile Konstnärshuset, Stockholm, (2025), Barnard, Cape Town, (2018-2023) Galleri Flach, Stockholm, (2016) BRUNDYN + GONSALVES, Cape Town (2012), onyesho la sanaa liitwalo SCOPE Art Show, Jiji la New York (2012),  Joburg Art Fair  huko Johannesburg (2011), Stevenson huko Cape Town (2009), Jumba la Sanaa la Goodman huko Cape Town, Magrocca Galleria d'arte huko Milan (2007) na Galleri Svenska Bilder huko Stockholm (2003). Kazi zake zinafanyika katika makusanyo ya kibinafsi, ya umma na ya makampuni ikiwemo  Iziko South African National Gallery  (Cape Town), Bunge la Uswidi (Stockholm, Sweden), Karolinska Sjukhuset, (Stockholm, Sweden), Sasol (SA), Nando’s (UK), Spier (SA), Hollard (SA), Imago Mundi Benetton Collection (Italia), Mkusanyiko wa Sanaa ya Vyombo vya Habari wa Annette na Peter Nobel, (Zurich), Mkusanyiko wa Holbar, (Liechtenstein.) Investec Cape Town, Investec Zurich. 

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Yaya Coulibaly

**Youssouf Coulibaly** (alizaliwa 2 Januari 1993) ni mbunifu wa vinyago, mchezesha vinyago, na msimulizi wa hadithi kutoka Mali.

## Maisha ya awali 
Alizaliwa katika familia ya watengenezaji wa vinyago vya maigizo (puppeteers), yenye asili ya kabila la Bambara. Alianza kujifunza na kuingizwa katika sanaa ya vinyago na mavazi ya kimila (masquerade) akiwa na umri wa miaka kumi, kama mwanafunzi wa baba yake. Baadaye alisoma sanaa katika Taasisi ya Taifa ya Sanaa ya Bamako (Institut National des Arts de Bamako), na sanaa ya ukumbi wa michezo wa vinyago katika Chuo cha Kitaifa cha Juu cha Sanaa ya Vinyago (École Nationale Supérieure des Arts de la Marionnette) huko Charleville-Mézières, Ufaransa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Mali
Alimi Adewale

**Alimi Adewale** (alizaliwa 8 Mei, 1974) ni msanii wa kisasa wa taswira na mchoraji kutoka Nigeria.  Kazi zake huchunguza masuala ya mijini, kumbukumbu za watu wa kila siku wa mijini, na mada yenye utata ya 'Uchi katika Sanaa ya Kiafrika' kama namna ya kujieleza.

Alimi Adewale alizaliwa Lagos, Nigeria na alisomea kwanza uhandisi wa mitambo. Alipendezwa na sanaa kutokana na kutembelea maonyesho na kuboresha ujuzi na ujuzi wake kwa kuhudhuria warsha za sanaa kote ulimwenguni.

Mnamo 2024, sanaa yake iliangaziwa katika Maonesho ya Sanaa ya Kiafrika ya 1-54 yanayofanyika kila mwaka London kama sehemu ya Wiki ya Frieze. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Beezy Bailey

**William James Sebastian “Beezy” Bailey** (alizaliwa 21 Julai 1962) ni msanii wa Afrika Kusini anayefanya kazi katika vyombo mbalimbali vya sanaa, ikiwemo *uchoraji, uchongaji, michoro*, uchapaji wa sanaa na *ufinyanzi*. Amefanya kazi ya sanaa kwa muda wa miaka 30 kama kazi ya kudumu, akiwa na maonyesho zaidi ya 20 ya pekee (*one-man shows*) huko London, Johannesburg na Cape Town, pamoja na maonyesho ya pamoja katika nchi mbalimbali duniani.

## Maisha ya awali na elimu 
Bailey alizaliwa mwaka 1962 huko Johannesburg, Afrika Kusini. Baba yake alikuwa *Jim Bailey*, mwana wa tajiri wa migodi *Abe Bailey* na mmiliki wa jarida la *Drum*.

Alipata shahada ya sanaa za urembo (*Fine Arts*) kutoka Shule ya Sanaa ya *Byam Shaw* nchini Uingereza *(London*) mwaka 1986, baada ya kusoma kwa miaka miwili masomo ya michoro ya moja kwa moja (*life drawing*), kisha mwaka wa tatu katika uchapaji wa sanaa, uchoraji na uchongaji.

## Kazi za sanaa 
*Bailey* amefanya kazi na wanamuziki mbalimbali, wakiwemo *David Bowie,* *Brian Eno, Dave Matthews* na *Arno Carstens*, pamoja na mpiga picha *Zwelethu Mthethwa*.

Kazi zake mara nyingi zimekuwa na maudhui ya kisiasa na zimezua mijadala na utata.

Kazi za Bailey zinawakilishwa katika makusanyo kadhaa ya sanaa, ikiwemo Mkusanyo wa Sanaa wa *David Bowie*.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Waimbaji wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
George Pemba

**George Milwa Mnyaluza Pemba** (1912,huko Korsten, Port Elizabeth – 2001) alikuwa mchoraji na mwandishi kutoka Afrika Kusini. Alitunukiwa Tuzo ya *Ikhamanga* baada ya kifo chake**.**

## Wasifu wa maisha 
Pemba alizaliwa mwaka 1912 huko Hill’s Kraal, Korsten, Port Elizabeth. Alikuwa mtoto wa tano wa Rebecca na Titus Pemba**.** Alisoma katika Shule ya Msingi ya *Van der Kemp Mission* hadi mwaka 1924, aliposhinda ufadhili wa masomo wa *Grey Scholarship* uliomwezesha kujiunga na Shule ya Sekondari ya *Paterson*.Alipokuwa mtoto, alihimizwa na baba yake kuchora na kupaka rangi, jambo lililomfanya aanze kuchora michoro ya ukutani katika nyumba ya familia na kutengeneza picha za watu kwa kutumia picha za waajiri wa baba yake. Baba yake alifariki mwaka 1926 baada ya kupata ajali ya pikipiki.

Alishinda ufadhili wa Grey Scholarship, uliomwezesha kupata elimu baada ya shule ya msingi. Mwaka 1931, alipata stashahada ya ualimu katika Chuo cha Mafunzo cha Lovedale huko **Eastern Cape**.Akiwa Lovedale, Pemba alichora michoro ya vitabu vilivyochapishwa na *Lovedale Press*, na alipata malezi na mwongozo kutoka kwa Mchungaji R. H. W. Shepherd, aliyekuwa mkuu wa mwisho aliyewekwa wakfu wa Lovedale. Aliendelea kufanya kazi hapo hadi mwaka **1936**, alipohamia kufundisha katika Shule ya Misheni ya *Wesleyan* huko **King William’s Town**.Baada ya miaka saba ya ualimu, aliacha kufundisha na kuchukua kazi iliyokuwa na mshahara mzuri zaidi kama mjumbe wa Mahakama ya Kamishna wa Wenyeji, na baadaye akafanya kazi kama mkusanyaji wa kodi ya nyumba kwa Utawala wa Mtaa.

Mwaka uliofuata, alisoma kwa miezi mitano chini ya Profesa Austin Winter Moore katika **Chuo Kikuu cha Rhodes**, baada ya kupata ufadhili kutoka *Bantu Welfare Trust*. Mwaka **1941**, alipata ufadhili mwingine. Katika kipindi hiki, alitumia wiki mbili katika warsha ya sanaa ya **Maurice van Essche** huko **Cape Town**, akihudhuria masomo ya sanaa. Hapo ndipo alipokutana na Gerard Sekoto na John Mohl. Sekoto alimhimiza kufanya sanaa kama kazi ya muda wote na kubadilisha mbinu yake ya uchoraji kutoka rangi za maji kwenda rangi za mafuta.Baadae, alisafiri kwenda **Johannesburg, Durban, KwaZulu-Natal, Umtata** na **Basutoland**, akichora picha za watu **wa** asili aliokutana nao katika maeneo hayo mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 2001
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Patricia Piccinini

**Patricia Piccinini** (alizaliwa Freetown, Sierra Leone, 1965) ni msanii wa Australia anayefanya kazi katika aina mbalimbali za vyombo vya sanaa, ikiwa ni pamoja na uchoraji, video, sauti, usakinishaji, chapa za kidijitali, na uchongaji. Kazi zake zinazingatia “matokeo yasiyotarajiwa”, zikionyesha wasiwasi unaohusiana na maadili ya kibayolojia (bio-ethics) na kusaidia kuibua taswira za dystopia za baadaye. Mnamo mwaka 2003, Piccinini aliwakilisha Australia katika Maonesho ya 50 ya Venice Biennale kwa sanamu ya uhalisia wa hali ya juu iliyoonyesha wanyama wake wa kipekee wenye sifa za kibinadamu. Mnamo 2016, gazeti la The Art Newspaper lilimtaja Piccinini kwa kazi zake za “fantasia za kijeni za uhalisia wa hali ya juu, za kutisha lakini pia za kupendeza, zilizotengenezwa kwa silikoni” kuwa msanii wa kisasa maarufu zaidi duniani baada ya maonyesho yake huko Rio de Janeiro kuvutia zaidi ya wageni 444,000. Mchoro wa picha wa Piccinini uliochorwa na Natasha Bieniek ulikuwa miongoni mwa waliofika fainali katika Tuzo ya Archibald ya mwaka 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Australia
Jamii:wasanii wa Australia
Nsukka group

**Nsukka group** ni jina la kundi la wasanii wa Nigeria waliokuwa wanahusishwa na Chuo Kikuu cha Nsukka, Nigeria.

## Ufafanuzi 
Kundi la Nsukka lilijulikana kwa juhudi zake za kufufua tena utamaduni wa uli na kuingiza mitindo yake katika sanaa ya kisasa kwa kutumia vyombo kama rangi za akriliki, tempera, gouache, kalamu na wino, pastel, rangi ya mafuta, na rangi ya maji. Ingawa kijadi wasanii wa uli walikuwa wanawake, wasanii wengi wa kundi hili walikuwa wanaume. Baadhi yao walikuwa pia washairi na waandishi pamoja na kuwa wasanii.

Mnamo Oktoba 1997, Makumbusho ya Kitaifa ya Sanaa ya Afrika ya Taasisi ya Smithsonian ilizindua maonyesho yaliyoitwa *The Poetics of the Line: Seven Artists of the Nsukka Group*, ambayo pia yalikuwa maonyesho ya ufunguzi wa kwanza ya Jumba la Maonyesho la Sylvia H. Williams.

## Wanachama 
* Tayo Adenaike
* El Anatsui
* Chike Aniakor
* Olu Oguibe
* Uche Okeke
* Ada Udechukwu
* Obiora Udechukwu

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Thamsanq Mnyele

**Thamsanqa (Thami) Mnyele** (10 Desemba 1948 – 14 Juni 1985) alikuwa msanii kutoka Afrika Kusini aliyekuwa akihusishwa na siasa za kupinga ubaguzi wa rangi (apartheid) za African National Congress (ANC) na Harakati ya Black Consciousness.

Kazi yake ya kisanii ilianza kung’ara katika miaka ya 1970 alipounda kazi zilizoshughulikia athari za kihisia na kibinadamu za ukandamizaji. Kufikia miaka ya 1980, kazi zake zilifuata mwelekeo wa harakati za kupinga ubaguzi wa rangi, zikisherehekea nguvu na umoja wa Waafrika dhidi ya waonevu.

Mzaliwa wa Alexandra, Johannesburg, Mnyele alikuwa mtoto wa tatu kati ya watoto watano. Baba yake alikuwa mhubiri katika Kanisa la *African Methodist Episcopal,* huku mama yake akiwa mfanyakazi wa ndani. Katika miaka ya 1960, wazazi wake walimtuma mbali na mtaa wao uliokumbwa na uhalifu kwenda shule ya bweni katika kijiji kilichoko kaskazini-magharibi mwa Pretoria. Akiwa shuleni, alianza kuchora ingawa hakukuwa na masomo ya sanaa.  Katika mwaka wake wa mwisho, aliacha shule ya bweni kwa sababu mama yake hakuweza tena kumudu gharama zake.

Mnamo mwaka 1972, alitumia miezi kadhaa akisoma katika kituo cha sanaa cha Kilutheri cha Uswidi cha Rorke’s Drift huko Natal baada ya kupokea ufadhili. Hapa ndipo alipata mafunzo rasmi ya sanaa kwa kipindi cha mwaka mmoja, lakini alilazimika kuondoka ili kusaidia familia yake na kutafuta ajira huko Alexandra. Hatimaye, Mnyele alipata kazi kama mchoraji wa vielelezo (illustrator) katika Shirika la SACHED Trust.

## Tanbihi
Jamii:wasanii wa Afrika Kusini
Osman Waqialla

**Osman Waqialla** (Kiarabu: عثمان وقيع الله - ; 1925 - 4 Januari 2007) alikuwa mchoraji na mtaalamu wa kaligrafia kutoka Sudan wa karne ya 20, anayejulikana kwa matumizi yake bunifu ya maumbo ya herufi za Kiarabu katika kazi zake za sanaa. Kupitia hilo, aliunganisha tamaduni za Kiafrika na Kiislamu katika sanaa ya kisasa ya Sudan. Matumizi haya ya kaligrafia ya Kiarabu kama umbo la kisasa la picha lisilo la kidini yanamweka Waqialla ndani ya mkondo wa sanaa ya Kiarabu uliojulikana kama harakati ya Hurufiyya.

## Maisha na taaluma 
Waqialla alizaliwa mjini Rufa’a, katikati ya Sudan, jimbo la Al Jazirah, kando ya Mto Nile ya Buluu. Alihitimu kutoka Shule ya Ubunifu ya Gordon Memorial College, Khartoum, Sudan mwaka 1945. Mwaka 1946, alipata ufadhili wa masomo na kuhamia Uingereza kujiunga na Shule ya Sanaa na Ufundi ya Camberwell jijini London, na kukamilisha masomo yake mwaka 1949. Baadaye alihamia Cairo, Misri, ambako alipata mafunzo ya kaligrafia chini ya bingwa Sayyid Muhammed Ibrahim (aliyefariki 1994) katika Shule ya Kaligrafia ya Kiarabu ya Cairo., Ibrahim el-Salahi (alizaliwa 1930) na Tag el-Sir Ahmed (alizaliwa 1933) waliungana katika juhudi za kuunda harakati mpya ya sanaa ya kisasa ya Kisudan, iliyojulikana kama Shule ya Khartoum.

Kuanzia 1954 hadi 1964, pia alifanya kazi katika Studio Osman kwa ubunifu wa picha (graphic design), ambayo ilijulikana kama mahali pa kukutana wasanii na wasomi jijini Khartoum. Mbali na uchoraji wake, aliandika mashairi na makala kuhusu utamaduni. Mwaka 1956, alibuni noti za kwanza za benki za taifa jipya lililopata uhuru. Mwaka 1967, alirejea London na kufanya kazi kama mshauri wa kaligrafia kwa kampuni ya uchapishaji wa noti za benki ya De La Rue. Miaka miwili baada ya kurejea kwake kwa mwisho nchini Sudan mwaka 2005, alifariki tarehe 4 Januari 2007, akiwa na umri wa miaka 81.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2007
Jamii:Wasanii wa Sudan
Rikki Wemega-Kwawu

**Rikki Wemega-Kwawu** (alizaliwa Sekondi, Ghana, 3 Februari 1959) ni msanii wa kisasa kutoka Ghana. 

Kazi ya Wemega-Kwawu inajulikana kwa kuunganisha yaliyopita na ya sasa.Anaingiza wingi wa alama za kale za Kiafrika katika uchoraji wake wa ukubwa mkubwa.Anasema: *“Nikichota kutoka kwenye mshipa wa alama za kidini za kale za Kiafrika, ninakusudia katika kazi yangu kutoa maelezo ya kimaana ya mchakato wa kiroho na maarifa ya kiroho ili kurejesha nguvu iliyopotea ya sanaa ya kitamaduni ya Kiafrika.”*

## Elimu 
Kwa kiasi kikubwa alijifundisha mwenyewe, ni mhitimu wa Shule ya Uchoraji na Uchongaji ya Skowhegan huko Skowhegan, Maine.

## Kazi 
Yeye ni mchoraji tangu mwaka 1981, ameshiriki katika maonyesho mengi ya pamoja na kazi zake zinaweza kupatikana kote ulimwenguni katika makusanyo binafsi na ya umma, ikiwemo **Dutch Artotheek**.

Yeye ni mchoraji mwenye mtindo mchanganyiko sana, akihama kwa urahisi kati ya mandhari ya picha na dhana za kifumbo bila wasiwasi wowote." Taarifa iliyoandikwa na msanii inaweza kupatikana kwenye tovuti ya *African Encounters*, wawakilishi wake katika pwani ya magharibi.

Mchoro wake *Ashanti Saga* ulihusishwa katika maonyesho ya *"Artists Speak"* katika *San Diego Museum of Man*, yaliyokuwa wazi kuanzia Mei 2007 hadi Februari 28, 2008.

Kazi yake ya sanaa dhahania (conceptual art) inahimiza matumizi ya vyombo mbalimbali katika sanaa ya kuona. Miradi yake inajumuisha ile inayoshughulikia athari za utandawazi, na diaspora ya Kiafrika katika sanaa ya Kiafrika.

Wemega-Kwawu pia huandika kuhusu siasa za udikteta wa kitamaduni katika tathmini ya sanaa ya kisasa ya Kiafrika.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachoraji wa Ghana
Kantilal Jivan

**Kantilal Jivan Shah** (anajulikana pia kama **Kanti**; 1922–2010) alikuwa mwanaharakati wa mazingira kutoka Shelisheli.

Alikuwa mtu mwenye vipaji vingi: mwalimu, mpiga picha, msanii na mchongaji, mtaalamu wa kilimo, na mtu aliyependa sana mazingira na historia ya asili. Pia alipenda kupika chakula cha mboga na alikuwa na maarifa mengi aliyewafundisha watu 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Wanaharakati wa Shelisheli
Malcolm de Chazal

**Malcolm de Chazal** (12 Septemba 1902 – 1 Oktoba 1981) alikuwa mwandishi, mchoraji, na mwanafalsafa mwenye maono kutoka Morisi, anayejulikana zaidi kwa kazi yake Sens-Plastique, inayojumuisha mawazo ya kifalsafa.

## Maisha ya awali na elimu 
Chazal alizaliwa Vacoas katika familia ya Ufaransa iliyokuwa imejikita kwa muda mrefu nchini Morisi na aliandika kazi zake zote kwa lugha ya Kifaransa. Isipokuwa kwa miaka sita aliyosoma katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Louisiana, ambako alipata shahada ya uhandisi, alitumia sehemu kubwa ya maisha yake nchini Mauritius akifanya kazi kama mtaalamu wa kilimo katika mashamba ya miwa, na baadaye katika Ofisi ya Mawasiliano.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Waandishi wa Mauritius
Kim Schmahmann

**Kim Schmahmann** (alizaliwa mwaka 1955 huko Johannesburg, Afrika Kusini) ni msanii ambaye kwa sasa anaishi Cambridge, Massachusetts. Studio yake iko katika jengo la Brickbottom Artists Building huko Somerville, Massachusetts.

## Mtindo wa Sanaa 
Sanaa yake inaunganisha sanaa ya dhana (conceptual art) na sanaa ya hali ya juu (fine art), akitumia mvutano uliopo kati ya wazo na ufundi kuwasilisha mvutano unaojitokeza kati ya watu binafsi na jamii. Kazi zake nyingi zinatoa maoni kuhusu udhibiti wa kitaasisi na ubaguzi aliouona alipokuwa akikua nchini Afrika Kusini, nchi iliyotawaliwa na mifumo ya ukandamizaji kuanzia urithi wake wa kikoloni hadi kipindi cha utawala wa ubaguzi wa rangi (apartheid).

## Kazi 
Kazi yake mashuhuri, *“Bureau of Bureaucracy,”* inaonyeshwa kwa kudumu katika Jumba la Sanaa la Renwick la Smithsonian huko Washington, DC. Kazi hii ilichukua miaka sita (kuanzia 1993 hadi 1999) kutengenezwa katika *MIT Hobby Shop* huko Cambridge. Mnamo Oktoba 2019, *Bureau of Bureaucracy* ilitajwa kuwa mojawapo ya *“Vipande Vitano katika Makumbusho na Majumba ya Sanaa ya Smithsonian Usivyopaswa Kukosa”* na Chama cha Wasajili na Wataalamu wa Makusanyo (Association of Registrars and Collection Specialists – ARCS).

Kazi yake iitwayo *“Apart-Hate: A People Divider”* ilinunuliwa na Makumbusho ya Sanaa na Ubunifu (*Museum of Arts & Design*) jijini New York. Kazi hiyo imewahi kuonyeshwa katika maonyesho ya *Re: Collection* ya MAD yaliyoandaliwa na David Revere McFadden, pamoja na maonyesho ya *Global Africa Project* yaliyoandaliwa na Lowery Stokes Sims na Leslie King-Hammond. Kazi ya *Apart-Hate* inatafakari jinsi jamii zinavyounda mifumo inayowagawanya watu kupitia chuki. Judith Dobrzynski, akiandika kwa *The New York Times*, alielezea kazi hiyo kama “tafakari juu ya ubaguzi.”

Kazi yake ya hivi karibuni, iitwayo *“Belabeled,”* ilinunuliwa na Makumbusho ya Peabody Essex (PEM) huko Salem, Massachusetts, na inahusu nguvu ya lebo katika kuunda utambulisho. Lebo zile ambazo watu hujiwekea wenyewe na zile wanazopewa na wengine huunda matarajio na kuweka mipaka kwa uwezekano. Kwa kuchunguza umuhimu wa lebo, kazi hii inawaalika watazamaji kuhoji na kutafakari upya maamuzi yao ya awali.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Solomon Linda

**Solomon Popoli Linda** (anajulikana pia kama Solomon Ntsele, 1909 – 8 Septemba 1962) alikuwa mwanamuziki, mwimbaji na msanii kutoka Afrika Kusini. Aliutunga wimbo “Mbube”, ambao ni wimbo muhimu sana katika historia ya Afrika Kusini, uliobadilisha na kuupa mwelekeo mpya mtindo wa muziki wa isicathamiya, na pia uliibua aina mpya ya muziki wa kwaya.

Wimbo “Mbube” baadaye uligeuzwa na kuendelezwa hadi kuwa “The Lion Sleeps Tonight”, baada ya kufanyiwa upya na kundi la muziki la The Tokens mwaka 1961. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1962
Jamii:Wanamuziki wa Afrika Kusini
Michael Adonai

**Michael Adonai** (alizaliwa 5 Desemba 1962) ni msanii wa sanaa za kuona kutoka Eritrea. Tangu akiwa mdogo, Adonai alipenda uchoraji, akihamasishwa na kaka yake Berhane, ambaye naye baadaye alipata umaarufu fulani kama mchoraji wa Eritrea.

Akiwa na umri wa miaka 10, alijeruhiwa katika soko la eneo lao lililoshambuliwa kwa mabomu na Ethiopia, yaliyokuwa na mitungi iliyojaa napalm ambayo yaliathiri vibaya ngozi yake. Baadaye, mwaka 1977 akiwa na umri wa miaka 14, alijiunga na Jeshi la Ukombozi wa Watu wa Eritrea (Eritrean People’s Liberation Front – EPLF) pamoja na kaka yake Berhane. Shirika hili la mapinduzi lilianzisha elimu rasmi ya Adonai katika uchoraji aliposomea katika Taasisi ya Utamaduni ya EPLF mwaka 1978. Kazi zake za awali zilikuwa na mwelekeo mkubwa wa kisiasa, zikijikita katika mateso na changamoto zilizopatikana kutokana na Vita vya Uhuru wa Eritrea.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wanaume wa Eritrea
Jamii:Wasanii wa Eritrea
Jamii:Watu walio hai
Paul Ahyi

**Paul Ahyi** (15 Januari 1930 - 4 Januari 2010) alikuwa msanii, mchongaji, msanifu majengo, mchoraji, mbunifu wa ndani (interior designer) na mwandishi wa Togo. Ahyi anatambuliwa kwa kubuni bendera ya nchi ya Togo.

Ahyi alikuwa maarufu kwa kazi zake kubwa za sanaa za nje, michoro ya kuchonga kwenye kuta (reliefs) na sanamu, zikiwemo mchango wake katika Mnara wa Uhuru wa Lomé, unaokumbuka uhuru wa nchi hiyo kutoka kwa Ufaransa. Sanamu na kazi nyingine za nje za Ahyi zinaweza kupatikana kwenye majengo na katika bustani kote Togo, pamoja na Vatikani, Senegal, Benin, Côte d'Ivoire, Nigeria na Korea Kusini.

Pia alitengeneza kazi zake akitumia aina mbalimbali za nyenzo, zikiwemo vito vya mapambo, ufinyanzi, kauri na mazulia ya sanaa (tapestries). Aidha, alikuwa mbunifu wa mambo ya ndani aliyebuni vifaa vya nyumbani na kazi mbalimbali za sanaa.

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Togo
Durant Sihlali

**Durant Sihlali** (5 Machi 1935 – 2004) alikuwa msanii kutoka Afrika Kusini. Alizaliwa mjini Germiston, na alikuwa Mkuu wa Idara ya Sanaa Nzuri katika Federated Union of Black Artists (FUBA) kuanzia mwaka 1983 hadi 2004. Alionesha kazi zake za sanaa katika miji ya Nuremberg, Athens, na Palermo.

## Wasifu 
Alisoma sanaa katika Kituo cha Moroko Chiawelo kuanzia mwaka 1950 hadi 1953. Kuanzia 1953 hadi 1958, alisoma chini ya Cecil Skotnes katika Kituo cha Sanaa cha Polly Street.

## Kazi 
Kazi za Sihlali zilikuwa katika mtindo wa kisasa (Modernism) na uhalisia (Realism), na chombo chake cha kwanza cha kazi kilikuwa rangi za maji (watercolours). Baadaye alielekeza nguvu zake kwenye uchongaji, akitumia metali zilizotokana na mabaki ya magari yaliyoharibika.

Mwanzoni mwa miaka ya 1980, Sihlali alitengeneza mfululizo wa vinyago vya mbao vilivyochongwa vinavyoonesha wafanyakazi wa migodi ya makaa ya mawe ya Witwatersrand. Ameonesha kazi zake katika Trees Collection Gallery huko Beverly Hills. Kulingana na mke wake Anna, Sihlali alikuwa na ndoto ya kuanzisha makumbusho (makavazi) ya kazi zake za sanaa.

Kama ungependa mtindo wa Wikipedia (na vichwa vifupi zaidi) au tafsiri iliyofupishwa kwa wasifu, nikuandae hiyo pia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Kawira Mwangaza

**Kawira Mwangaza** ni mwanasiasa wa Kenya, aliyewahi kuhudumu kama Gavana wa Kaunti ya Meru kuanzia Agosti 2022 hadi tarehe 14 Machi 2025, wakati kesi yake ya kuondolewa madarakani (impeachment) ilipothibitishwa na Mahakama Kuu ya Kenya.Awali, aliwahi kuwa Mwakilishi wa Wanawake wa Kaunti ya Meru katika Bunge la 12 la Kenya. Alikuwa Gavana wa 3 wa Kaunti ya Meru kuanzia Agosti 2022 hadi 21 Agosti 2024. Aliondolewa madarakani na Wajumbe wa Bunge la Kaunti (MCAs) tarehe 21 Agosti 2024, licha ya jitihada kubwa za timu yake ya wanasheria kuishawishi Seneti ya Kenya juu ya kutokuwa na hatia kwake, kufuatia tuhuma nyingi za matumizi mabaya ya madaraka na kutokuwa na uwezo wa kutekeleza majukumu yake.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Adejoke Tugbiyele

**Adejoke Aderonke Tugbiyele** (alizaliwa 4 Desemba 1977) ni msanii wa sanaa za kuona wa taaluma mbalimbali na mwanaharakati mwenye asili ya Nigeria na Marekani. Anajulikana zaidi kama mchongaji, msanii wa uigizaji wa kisanaa (performance artist) na mtengenezaji wa filamu, lakini pia amefanya kazi katika uchoraji, uchoraji wa mistari (drawing) na sanaa ya nguo (textiles).

Kazi zake zinashughulikia masuala ya haki za binadamu, haki za watu wa LGBTQ+ (queer rights) na haki za wanawake. Kwa sasa anaishi mjini Ouagadougou, Burkina Faso.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:wasanii wa Marekani
Todd Tozama Matshikiza

**Todd Tozama Matshikiza OMSS** (7 Machi 1921 – 4 Machi 1968) alikuwa mpiga piano wa jazz, mtunzi wa muziki na mwandishi wa habari kutoka Afrika Kusini. Akiwa mwandishi wa habari, alikuwa mchangiaji wa jarida bunifu la Afrika Kusini liitwalo **Drum**, ambamo aliandika kwa mtindo wa kipekee uliokuja kujulikana kama “Matshikese.”

Anajulikana pia kwa kitabu chake “Chocolates for My Wife,” ambacho ni simulizi ya maisha yake binafsi, kikieleza uzoefu wake nchini Afrika Kusini na Uingereza. Kama mwanamuziki, Matshikiza anaheshimiwa sana kwa kutunga muziki wa tamthilia ya jazzi King Kong, pamoja na tungo nyingi za kwaya katika mtindo wa jadi wa Afrika Kusini, hususan wimbo “Hamba Kahle.”

Urithi wake uliadhimishwa kupitia Google Doodle tarehe 25 Septemba 2023.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1921
Jamii:Waliofariki 1968
Jamii:Wanamuziki wa Afrika Kusini
Jamii:waandishi wa Afrika Kusini
Richard Scott (msanii)

**Richard Scott** (alizaliwa 14 Desemba 1968, Middlesbrough, Uingereza) ni msanii wa Afrika Kusini anayeishi Cape Town, na anajulikana sana kwa kauli “Naive meets Pop art” inayotumika kuelezea mtazamo wake wa kipekee kuhusu sanaa. Anajulikana kwa kiasi kikubwa kwa kazi zake za sanaa nchini Afrika Kusini na pia kimataifa.

## Familia 
Richard Scott ana watoto wawili, Richard na Angelina. Baba na mama wa Richard, Len na Janet Scott, walihamia Afrika Kusini mwaka 1969 wakati Richard akiwa na umri wa miezi 9. Baadaye, wazazi wa Richard walirudi kuhamia Uingereza mwaka 2004 kwa ajili ya kustaafu. Richard ana dada mmoja aliye hai aitwaye Angela anayeishi Uingereza, na dada mmoja aliyefariki aitwaye Susan, aliyefariki mwaka 2010 kutokana na ugonjwa wa uvimbe unaoshambulia mishipa midogo ya damu (granulomatosis with polyangiitis).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Wanaume wa Afrika Kusini
Jamii:wasanii wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
César Manrique

}}
**César Manrique** (24 Aprili 1919 – 25 Septemba 1992) alikuwa msanii wa Kihispania, mchongaji wa sanamu na mwanaharakati wa mazingira kutoka kisiwa cha Lanzarote. Alijulikana sana kwa miradi ya usanifu majengo aliyohusika nayo kama mkurugenzi wa kisanii katika kisiwa chake, ambapo alichanganya sanaa, usanifu na heshima kwa mazingira ya asili.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 1992
Jamii:Wachongaji wa Hispania
Hasan el-Saifi

**Hasan El-Saifi** (Kiarabu: حسن الصيفي, kwa herufi za Kilatini: Ḥasan Ṣayfī; 1927–2005) alikuwa mkurugenzi wa filamu, mtayarishaji wa filamu, na mwandishi wa maandishi ya filamu kutoka Misri. Alifanya kazi katika takribani filamu 150 za Misri. Jina lake linaandikwa kwa njia mbalimbali kwa Kiingereza kutokana na tofauti za uandikaji wa matamshi (transliteration), na maandishi yanayotumika zaidi ni **Hassan el-Saifi, Hassan El-Seify, na Hassan al-Saifi**.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:waliofariki 2005
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Jamii:wanaume wa Misri
Ishboshethi

**Ish-bosheth** (kwa Kiebrania: **אִישׁ־בֹּשֶׁת**, ʼĪš-bōšeṯ, "mtu wa aibu"; pia: **Eshbaal**, **Ishbaal**, kwa Kiebrania: **אֶשְׁבַּעַל**, *’Ešba‘al*, "mtu wa Baali"; aliishi karne ya 11 KK) alikuwa mwana wa Mfalme Sauli ambaye alimrithi na kutawala miaka miwili huku akiendelea kupigana vita na mfalme mpinzani, Daudi. 

Hatimaye aliuawa na kapteni wake wawili, Baana and Rekabu, waliotarajia kufadhiliwa na Daudi kwa uuaji huo. 

Habari zake zinapatikana hasa katika vitabu vya Samweli.

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*

## Viungo vya nje
*Ish-bosheth (Article by: Emil G. Hirsch and M. Seligsohn in Jewish Encyclopedia)
*King Ishbosheth - Biography (Christian view)
*Easton's Bible Dictionary (Ish-bosheth) 
*"Eshbaʽal Ben Bedaʽ" pottery inscription discovery, from the Time of King David
Terri Farley

**Terri Farley** ni mwandishi wa Marekani anayejikita zaidi katika fasihi ya watoto na riwaya kwa vijana (young adult fiction). Ni mwandishi anayeuza vitabu kwa kiwango cha juu (best-selling author), akijulikana kwa riwaya *Seven Tears into the Sea*, mfululizo wa vitabu *The Phantom Stallion* kwa wasomaji wachanga vinavyoelezea Magharibi ya Marekani ya kisasa na ya kihistoria, pamoja na makala nyingi za majarida zisizo za kubuni (nonfiction).

Farley pia aliandika mfululizo wa riwaya za mapenzi kwa watu wazima, *Magical Love* na *Haunting Hearts*, kwa kutumia jina la kalamu Tess Farraday.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Marekani
Gedewon Makonnen

**Gedewon Makonnen,** alijulikana kama Gedewon (1939–1995) alikuwa msanii kutoka Ethiopia.

Alizaliwa Begemder, Gedewon alipata mafunzo kama kasisi katika Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia. Kama sehemu ya mafunzo yake, alijifunza kuchora hirizi (talismans), ambazo hivi karibuni zilihitajika sana na wakusanyaji wa sanaa wa Magharibi. Baadhi ya michoro yake sasa imo katika Mkusanyiko wa Sanaa ya Kisasa ya Kiafrika (CAAC) wa Jean Pigozzi. Alifariki dunia huko Därtähal mwaka 1995.

## Tanbihi
Jamii:mapadri
Jamii:waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 1995
Jamii:Wasanii wa Ethiopia
Orodha ya wasanii wa Afrika Kusini

Ifuatayo ni **orodha ya wasanii kutoka Afrika Kusini**.

## A 
* Larry Abramson (amezaliwa 1954), msanii mzaliwa wa Afrika Kusini mwenye uraia wa Israeli
* Igshaan Adams (amezaliwa 1982), msanii wa vitambaa
* Valerie Adler, mchoraji na mbunifu
* Bill Ainslie (1934–1989)
* Jane Alexander (amezaliwa 1959)
* Siemon Allen (amezaliwa 1971)
* Ernest Cole (1940–1990), mpiga picha
* Gillian Condy (amezaliwa 1952), msanii wa mimea
* Ben Jay Crossman (amezaliwa 1979)
* Tom Cullberg (amezaliwa 1972)

## D 
* Nerine Desmond (1908–1993)
* Mbali Dhlamini (amezaliwa 1990), mpiga picha
* Adriaan Diedericks (amezaliwa 1990), mchongaji
* Ethel May Dixie (1876–1973), msanii wa mimea
* Marlene Dumas (amezaliwa 1953)

## R 
* Gavin Rain (amezaliwa 1971)
* Jo Ratcliffe
* Robin Rhode (amezaliwa 1976)
* Tracey Rose (amezaliwa 1974)
* Athi-Patra Ruga (amezaliwa 1984)

## S 
* Berni Searle (amezaliwa 1964)
* Gerard Sekoto (1913–1993)
* Mary Sibande (amezaliwa 1982)
* Irma Stern (1894–1966)

## Z 
* Cynthia Zukas (1931–2024), mchoraji

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini