open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wistani

**Wistani** (pia **Wigstan, Wystan**; alifariki Lichester, 840 hivi) alikuwa mfalme wa Mercia, leo nchini Uingereza ambaye alipinga ndoa ya malkia, mama yake, na ndugu wa karibu, ambaye alimuua kwa sababu hiyo . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* Walker, Ian, *Mercia and the Making of England.*
* Yorke, Barbara, *Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England.* London: Seaby, 1990. 
* Zaluckij, Sarah, *Mercia: the Anglo-Saxon Kingdom of Central England.* Logaston: Logaston Press, 2001. 

Jamii:wafalme na malkia wa Uingereza
Eutiki wa Como

**Eutiki wa Como** (482 - 5 Juni 539) anakumbukwa kama askofu wa 8 wa Como (Italia Kaskazini) aliyejulikana kwa kupenda sala na kukaa peke yake na Mungu hata baada ya kupewa daraja hiyo ya juu. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Siro Borrani, *Il Ticino Sacro. Memorie religiose della Svizzera Italiana raccolte dal sacerdote Siro Borrani prevosto di Losone*, Tip. e Libreria Cattolica di Giovanni Grassi, Lugano 1896
* Adriano Caprioli, Antonio Rimoldi, Luciano Vaccaro (a cura di), *Diocesi di Como*, Editrice La Scuola, Brescia 1986
* Luciano Vaccaro, Giuseppe Chiesi, Fabrizio Panzera, *Terre del Ticino. Diocesi di Lugano*, Editrice La Scuola, Brescia 2003
* Renato Manzoni e Enzo Pifferi, Parco Spina Verde, Como, E.P.I. - Enzo Pifferi Editore, 2005, ISBN 88-88174-51-6.
* Renato Manzoni, Enzo Pifferi e Federico Saladanna, Conoscere il nostro parco, a cura di Parco Regionale Spina Verde, Como, Tipografia Banfi Editore, Dicembre 2002.

Jamii:Waliozaliwa 482
Jamii:Waliofariki 539
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Eritrean Liberation Front

200px|right|Bendera ya Eritrea (1952-1961)
**Eritrean Liberation Front (ELF)** (Tigrinya: Eritrea Liberation Front; Kiarabu: جبهة التحرير الإريترية; Kiitalia: Fronte di Liberazione Eritreo), iliyojulikana kama Jebha, ilikuwa vuguvugu kuu la kudai uhuru nchini Eritrea ambalo lilitafuta uhuru kutoka na Ethiopia mwanzoni mwa miaka ya 1970. 

Ilianzishwa mwaka 1960 baada ya Mfalme wa Ethiopia Haile Selassie kukiuka azimio la Umoja wa Mataifa la mwaka 1952 lililoihakikishia Eritrea haki ya kuwa na serikali inayojitawala. 

Mwaka 1962, serikali ya Ethiopia ilibatilisha bunge la Eritrea na kuinyakua rasmi Eritrea. Vuguvugu la kujitenga la Eritrea lilipanga Muungano wa Ukombozi wa Eritrea mwaka wa 1961 na kupigana Vita vya Uhuru wa Eritrea. ELF ilianzishwa na Idris Muhammad Adam na wasomi wengine wa Eritrea kama vuguvugu la msingi la Pan Arab huko Kairo kama vile Misri na Sudani. Hata hivyo, mvutano kati ya Waislamu na Wakristo katika ELF pamoja na kushindwa kwa ELF kuepusha mashambulizi ya Ethiopia ya 1967-1968 kulivunja ELF kwa ndani, na kusababisha kugawanyika. 

Kufikia katikati ya miaka ya 1970, ELF na Eritrean People's Liberation Front (EPLF), vuguvugu la ukombozi wa kimawazo la Mao, vilikuwa vuguvugu kuu la ukombozi nchini Eritrea. EPLF hatimaye iliishinda ELF kama vuguvugu la msingi la uhuru wa Eritrea kufikia 1977.

Jamii:Historia ya Eritrea
Jamii:Historia ya Ethiopia
Kata

**Kata** (kwa Kiingereza *ward*) ni ngazi ya chini ya utawala wa nchi. 

Kata ziko chini ya wilaya (district) na kila wilaya huwa na kata kadhaa. 

Nchini Tanzania afisa mtendaji wa kata huitwa pia Katibu Kata. 

Ndani ya kila kata kuna vijiji au kama ni kata ya mjini kuna mitaa ndani yake.

Ndani ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar kata huitwa "shehia".
Maji ya ndani

**Maji ya ndani** (kwa Kiingereza: "internal waters") katika sheria za kimataifa ni mito, maziwa na sehemu ya bahari vinavyomilikiwa na nchi kama inavyomiliki maeneo ya bara.

## Tanbihi
## Vyanzo
*UN Convention on the Law of the Sea

Jamii:Sheria
Petro Spano

**Petro Spano** (kwa Kiitalia: **Pietro Spanò**; Calabria, Italia Kusini, karne ya 11 – Ciano, Calabria, karne ya 12) alikuwa mkaapweke wa Ukristo wa Mashariki maarufu wa ufukara na moyo wa toba, halafu mwanzilishi wa monasteri ya Ciano. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 5 Juni .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* David Paul Hester. *Monasticism and Spirituality of the Italo-Greeks.* *Volume 55 of Analekta Vlatadōn.* Patriarachal Institute for Patristic Studies [Patriarchikon Hidryma Paterikon Meleton], 1992.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
Jamii:Waliofariki karne ya 12
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wabazili
Jamii:Wamonaki
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Go Cut Creator Go

**"Go Cut Creator Go"** ni wimbo uliotolewa na msanii wa hip-hop LL Cool J katika mwaka 1987. Jina "Cut Creator" linarejelea DJ wake na mshirika wa muda mrefu, DJ Cut Creator. Wimbo huu ulitolewa mwaka 1987. "Go Cut Creator Go" ni wimbo ambao LL Cool J anashirikisha ujuzi na talanta ya DJ Cut Creator. Katika wimbo huu, LL Cool J anamtia moyo DJ Cut Creator kutoa mchanganyiko wake wa muziki na kuanzisha athari za ngoma ("cuts") zinazojulikana katika utamaduni wa hip-hop. Wimbo huu unatoa heshima kwa DJ kama kiungo muhimu katika utengenezaji wa muziki wa hip-hop.

Kwa upande wa mafanikio: "Go Cut Creator Go" haikuwa moja wapo ya nyimbo zilizofikia mafanikio makubwa sana kama baadhi ya nyimbo nyingine za LL Cool J, lakini ilikuwa sehemu muhimu ya kazi yake na ilionyesha umuhimu wa DJ katika muziki wa hip-hop. LL Cool J alikuwa mmoja wa waanzilishi wa hip-hop na alikuwa na ushawishi mkubwa katika kuutambulisha muziki huo kwa umaarufu mkubwa. Athari na ujumbe wa "Go Cut Creator Go" unaonyesha umuhimu wa ushirikiano kati ya mwimbaji na DJ katika muziki wa hip-hop. DJ Cut Creator, ambaye alikuwa anachangia katika mchanganyiko wa sauti na ngoma kwenye nyimbo za LL Cool J, anachukua jukumu muhimu katika utendaji wa wimbo huo na katika kufanikisha kazi za msanii.

Wimbo huu ni mfano mzuri wa jinsi hip-hop inavyojumuisha vipaji vingi na jinsi msanii na DJ wanavyoshirikiana kuleta ngoma zilizojaa nishati na ujumbe wa utamaduni wao. "Go Cut Creator Go" inaendelea kuwa kumbukumbu muhimu katika historia ya hip-hop na katika kazi ya LL Cool J.

Jamii:Nyimbo za 1987
Jamii:Nyimbo za LL Cool J
Fatha

'''Fat'ha''' ni sura ya mwanzo kabisa (sura namba moja) katika mtiririko wa sura zilizomo katika Qur'an Tukufu. Ni sura ambayo inaaminika kuwa miongoni mwa dua kubwa kabisa katika Qur'an, hivi kwamba katika kila ibada (Swala) ya Mwislamu yeyote lazima aitangulize sura hiyo kabla ya sura nyingine yoyote. 

Jamii:misahafu
Vitamini D

**Vitamini D** ni kundi la homoni mumunyifu la mafuta ambayo huhusika katika kuongeza unyonyaji wa kalsiamu, magnesiamu na fosforasi kwenye mwili, na athari nyingine nyingi za kibiolojia.    

Kwa wanadamu, misombo muhimu zaidi katika kundi hilo ni vitamini D 3 ( cholecalciferol ) na vitamini D 2 ( ergocalciferol ). 

Takwimu za kimataifa zilizokusanywa katika makala za jarida la Nature zinaonyesha kuwa asilimia ya upungufu wa vitamini D katika idadi ya watu nchini Marekani inafikia 24%, wakati Kanada inafikia 37% na Ulaya 40%. Inaaminika kuwa asilimia katika Amerika ya Kusini ni ya chini sana kutokana na kupatikana kwa jua mara kwa mara ambayo kwa kawaida hutokea zaidi katika eneo hilo, lakini hiyo sio sababu halisi.  

Upungufu wa Vitamini D unaweza kusababisha kupungua kwa msongamano wa madini ya mfupa na hatari ya kuongezeka kwa msongamano wa mfupa (osteoporosis) au kuvunjika kwa mfupa kwa sababu ukosefu wa vitamini D hubadilisha kimetaboliki ya madini mwilini.  Kwa hiyo, vitamini D pia ni muhimu kwa urekebishaji wa mifupa kupitia jukumu lake kama kichocheo chenye nguvu cha urejeshaji wa mfupa. 

## Marejeo 
Jamii:Vitamini
Jamii:Homoni
Franko wa Assergi

**Franko wa Assergi** (Roio, Abruzzo, 1155 hivi – karne ya 13) alikuwa kwanza mmonaki Mbenedikto wa Italia, halafu akaenda kuishi upwekeni kwa unyenyekevu na malipizi katika pango la mlima. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Juni .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1155
Jamii:Waliofariki karne ya 13
Jamii:wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Italia
Petro Dong

**Petro Dong** (1800 - 1862) alikuwa baba wa familia ambaye alikubali kuteswa kwa ukatili kuliko kukanyaga msalaba. Alipoagizwa achanjwe usoni neno “dini ya uongo” aliandikishwa “dini ya ukweli” akakatwa kichwa kwa hilo chini ya kaisari Tu Duc.

Ni mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).

Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.

Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.

Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 3 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*''Les Missions Etrangères. Trois siecles et demi d'histoire et d'aventure en Asie* Editions Perrin, 2008, ISBN 978-2-262-02571-7
**"St. Andrew Dung-Lac & Martyrs"'', by Father Robert F. McNamara, Saints Alive and All God's Children Copyright 1980-2010 Rev. Robert F. McNamara and St. Thomas the Apostle Church.
* *"Vietnamese Martyr Teaches Quiet Lessons"*, By Judy Ball, An AmericanCatholic.org Web Site from the Franciscans and St. Anthony Messenger Press.

## Viungo vya nje
*St. Andrew Dung-Lac and his 116 companions, martyrs
*St. Andrew Dung-Lac An Tran
*VietnameseMartyrs/
Serati

**Serati** (pia: **Cerat, Ciratus, Ceretius, Ceratus, Ceras, Gerase**; alifariki 450 hivi) alikuwa askofu wa Grenoble katika Burgundy, leo nchini Ufaransa, kwa miaka kumi, akidumisha imani sahihi kati ya waumini wake dhidi ya Uario wa wavamizi wa nchi ile .

Kutokana na msimamo huo, alimshukuru Papa Leo I kwa barua aliyomtumia Patriarki Flaviani wa Konstantinopoli.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Pius X tarehe 9 Desemba 1903.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 450
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Mafuta ya Mbarika

thumb|Makokwa ya mbarika
thumb|Chupa ya mafuta ya mbarika
**Mafuta ya Mbarika** (pia yajulikana kama Mafuta ya Mbono) ni mafuta ya mboga yaliyoshindiliwa kutoka kwenye makokwa ya mbarika. Ni kiowevu kisicho na rangi au cha rangi ya njano chenye ladha tofauti na harufu. 

Yanajumuisha mchanganyiko wa triglycerides ambapo karibu 90% ya asidi ya mafuta ni ricinoleates . Asidi ya rinoleic na linoleic ni sehemu nyingine muhimu. 

## Matumizi 
Kila mwaka, takribani tani 270,000-360,000 za mafuta ya mbarika hutolewa kwa matumizi mbalimbali.  Kwa kawaida hutumiwa kama nyongeza katika vyakula, dawa, na bidhaa za utunzaji wa ngozi, na vilevile mafuta ya viwandani na mafuta ya dizeli.

Katika Misri ya kale, watu walichoma mafuta hayo katika taa, waliyatumia kama dawa ya asili ya kutibu magonjwa kama kuwasha kwa macho, na hata waliyachukua ili kuchochea uchungu wakati wa ujauzito.thumb| Muundo wa sehemu kuu ya mafuta ya mbarika : triester ya glycerol na asidi ya ricinoleic.

Mafuta ya mbarika yametumiwa kwa mdomo ili kupunguza kuvimbiwa au kutoa matumbo kabla ya upasuaji wa matumbo.  

Yanaweza kusaidia kupunguza kuvimbiwa na magonjwa ya ngozi na inaweza hata kutumika kama moisturizer asili ya ngozi na matibabu ya meno bandia. 

Mafuta hayo yamekuwa yakitumika kama dawa ya kutibu magonjwa mbalimbali  na kusaidia mfumo wa kingamaradhi. 

Ingawa watu wengi hutumia mafuta hayo kama matibabu ya nywele kavu au nyembamba, hakuna ushahidi kwamba yanafaa kwa kuboresha afya ya nywele au kuchochea ukuaji wa nywele yanapotumiwa peke yake. 

Mafuta ya Mbarika ni matibabu maarufu ya asili kwa hali ya kawaida kama vile kuvimbiwa. Mara nyingi unaweza kuyapata kati ya bidhaa za uzuri wa asili. 

## Tanbihi 
Jamii:Madawa
Jamii:Afya
Kolmani wa Dromore

**Kolmani wa Dromore** (pia: **Mocholmóc**; alifariki karne ya 6) alikuwa abati wa monasteri aliyoianzisha huko Dromore, halafu pia askofu wa mji huo katika kisiwa cha Ireland. Alijitahidi sana kueneza imani ya Kikristo katika eneo la Down.

Pengine anachanganywa na Kolmani mwingine aliyekuwa askofu katika Visiwa vya Orkney huko Uskoti na kufariki mwaka 1010 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Papa Leo XIII alithibitisha heshima hiyo tarehe 19 Juni 1902.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969. 

Jamii:Waliofariki karne ya 6
Jamii:Wamonaki
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Utakaso

**Utakaso** (kutoka kitenzi chenye asili ya Kiarabu *kutakata*; kwa Kiingereza: *purification*) ni mchakato wa kufanya mtu au kitu kuwa safi, bila mambo ya kigeni na/au uchafuzi, na unaweza kurejelea mambo mbalimbali, hasa upande wa dini.

## Tazama pia
* Neema ya utakaso

## Marejeo
* 
* 
**Dictionary of the History of Ideas*: "Catharsis"
**Catholic Encyclopedia*: "Mysticism" and "NeoPlatonism"
**Blackwell Reference*
*
*"Catharsis in Psychology and Beyond: A Historic Overview" by Esta Powell

Jamii:Dini
Jamii:saikolojia
Kolmani wa Orkney

**Kolmani wa Orkney** (alifariki 1010 hivi) alikuwa askofu wa visiwa hivyo vya Uskoti kuanzia mwaka 994 .

Pengine anachanganywa na Kolmani mwingine aliyekuwa abati wa Dromore huko Ireland na kufariki katika karne ya 6.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969. 

Jamii:waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1010
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uskoti
Gilbati wa Neuffonts

[thumb|[Sanamu yake huko Bad Schussenried, Ujerumani.]]
**Gilbati of Neuffonts, O. Praem.** (Auvergne, leo nchini Ufaransa, mwishoni mwa karne ya 11 - Saint-Didier-la-Forêt, Ufaransa, 6 Juni 1152) alikuwa mkabaila aliyeishi kama mkaapweke kwa miaka michache kabla hajajiunga na shirika la Wakanoni wa Premontree, na kufanywa abati. 

Kabla ya kutawa alikuwa na mke na binti mmoja akashiriki katika vita vya Msalaba (1146). Baada ya kukubaliana na mwenzake wa ndoa, alianzisha monasteri ya kike huko Aubeterre iliyoongozwa kwanza na mke wake, halafu na binti yao. Alianzisha pia hospitali kwa ajili ya wakoma na monasteri ya kiume huko Neufforts.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Papa Benedikto XIII alithibitisha heshima hiyo tarehe 22 Januari 1728.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Jean-Claude Souliac, *Gilbert, saint patron du Bourbonnais*, Charroux, Éditions des Cahiers bourbonnais, 1996.
* Jean-Claude Souliac, ''Bulletin historique et scientifique de l'Auvergne*, 1933.
* Rosa Giorgi, *Le petit livre des saints*, Paris, Larousse, 2006, p. 340. ISBN|2-03-582665-9
* Johann Samuel Ersch, Johann Gottfried Gruber u.&nbsp;a.: *Gilbert der Heilige.* In: *Allgemeine Encyklopadie der Wissenschaften und Kunste.'' Section 1, Theil 67. Brockhaus, Leipzig 1858, S. 200.

## Viungo vya nje
* https://premontre.org/about-us/saints-and-blesseds-page/?item=1114  
* http://www.premontre.org/subpages/hagiologion/hag-viti/hggilbert.htm 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11

Jamii:wakaapweke

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Fortunato wa Fano

**Fortunato wa Fano** (aliishi karne ya 6) alikuwa askofu wa Fano katika Italia ya Kati. 

Alijitahidi kukomboa watumwa hata kwa kuingia madeni ambayo Papa Gregori I alimruhusu kuyalipa hata kwa kuuza vyombo vya ibada.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 8 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 6
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Funguvisiwa la Bismarck

thumb|Funguvisiwa na mikoa mingine ya Papua Guinea Mpya.
**Funguvisiwa la Bismarck** (kwa Kiingereza: *Bismarck Archipelago*) ni funguvisiwa la kaskazini mwa Papua Guinea Mpya. Vingi vina asili ya volikano. 

Eneo lote ni la kilometa mraba 49,700.

## Marejeo 
* Firth, Stewart (1983). *New Guinea Under the Germans*. Carlton, Australia: Melbourne University Press. .
* Howe, K. R., Robert C. Kiste, Brij V. Lal, eds. (1994). *Tides of History: The Pacific Islands in the Twentieth Century*. Honolulu: University of Hawaii Press. .
* King, David *et al.* (1982). *Papua New Guinea Atlas: A Nation in Transition*. Bathurst, Australia: R. Brown and the University of Papua New Guinea. .
* Moore, Clive (2003). *New Guinea: Crossing Boundaries and History*. Honolulu: University of Hawaii Press. .
* Ryan, Peter, ed. (1972). *Encyclopedia of Papua New Guinea*. 3 volumes; Vol I: A – K, maps, black and white illustrations, xv + 588pp. Vol II: l – Z, maps, black and white illustrations, 589–1231pp. Vol III: Index, folding colour map in rear pocket, map, colour illustration, v + 83pp. Carlton, Australia: Melbourne University Press. .

Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Papua Guinea Mpya
Funguvisiwa la Karolini

thumb|Eneo la funguvisiwa hilo.
**Funguvisiwa la Karolini** (kwa Kiingereza: *Caroline Islands*) ni funguvisiwa la Mikronesia lililosambaa sana katika Bahari ya Pasifiki hadi umbali wa kilomita 3,540. Ni visiwa vidogo 500 hivi vyenye asili ya matumbawe. 

Sehemu kubwa ni ya Shirikisho la Mikronesia, ila Palau ni nchi huru ya pekee.

## Historia
Visiwa vimekaliwa na watu tangu miaka 4,000 iliyopita, hasa kutoka Rasi ya Malay na visiwa vya Indonesia. Wengine wametokea visiwa vya Polinesia. 

Kisiwani Yap kulitokea dola na utawala wa kifalme. 

Tangu kufika kwa Wahispania katika karne ya 16 visiwa vilikuwa chini ya ubwana wa nje lakini maisha ya kawaida yaliendelea bila mabadiliko makubwa kwa muda mrefu. 

Mwisho wa karne ya 19 Hispania iliuza koloni hilo kwa Ujerumani; utawala wa Kijerumani ulikwisha katika Vita vikuu vya kwanza ukachukuliwa na Japani hadi mwisho wa Vita vikuu vya pili. 

Japani ilifuatwa na Marekani iliyoendelea kutawala kwa niaba ya UM hadi uhuru (mwaka 1986 kwa shirikisho na 1994 kwa Palau).

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Shirikisho la Mikronesia
Jamii:Palau
Jamii: Funguvisiwa
Yarilati

**Yarilati** (kwa Kieire: *Iarlaithe mac Loga*; 445 hivi - 540 hivi) alikuwa askofu katika kisiwa cha Ireland.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Papa Leo XIII alithibitisha heshima hiyo tarehe 19 Juni 1902.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo vikuu
**Martyrology of Donegal*, ed. J.H. Todd and W. Reeves, *The Martyrology of Donegal, a calendar of the saints of Ireland*. Dublin, 1864. [pp.&nbsp;348–9 (26 December)]
*Poem ascribed to Cuimmín, ed. and tr. Whitley Stokes, "Cuimmín's poem on the saints of Ireland." ZCP 1 (1897). pp.&nbsp;59–73.
*Colgan, John. *Acta Sanctorum Hiberniae*. Leuven, 1645. 308–10.
*The First Irish *Life* of St Brendan
**ed. and tr. Whitley Stokes, *Lives of Saints from the Book of Lismore*. Anecdota Oxoniensia, Mediaeval and Modern Series 5. Oxford, 1890. pp.&nbsp;99–116, 247–61. Based on the Book of Lismore copy.
**ed. and tr. Denis O’Donoghue, *Brendaniana. St Brendan the Voyager in Story and Legend*. Dublin, 1893. Partial edition and translation, based on the Book of Lismore as well as copies in Paris BNF celtique et basque 1 and BL Egerton 91.
*The Second Irish *Life* of St Brendan (conflated with the *Navigatio*). Brussels, Bibliothèque Royale de Belgique 4190–4200 (transcript by Mícheál Ó Cléirigh)
**ed. and tr. Charles Plummer, *Bethada náem nÉrenn. Lives of the Irish saints*. Oxford: Clarendon, 1922. Vol. 1. pp.&nbsp;44–95; vol 2.
*Great Synaxaristes of the Orthodox Church:  *Ὁ Ἅγιος Ζαρλάθιος Ἐπίσκοπος Τούαμ Ἰρλανδίας.* 6 Ιουνίου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.

## Vyanzo vingine
* 
*Charles-Edwards, T.M. (2007). "Connacht, saints of (act. *c*.400–*c*.800)", *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press, Sept 2004: January 2007; accessed 14 December 2008.
*Mac Giolla Easpaig, Dónall (1996). "Early Ecclesiastical Settlement Names of County Galway", *Galway: History and Society. Interdisciplinary essays on the history of an Irish county*, ed. Gerard Moran. Dublin: Geography Publications. pp.&nbsp;795–815.
*Mac Mathúna, Séamus (2006). "The Irish Life of Saint Brendan: Textual History, Structure and Date", *The Brendan Legend. Texts and versions*, ed. Glyn Burgess and Clara Strijbosch. Leiden, Boston: Brill, pp.&nbsp;117–58.

## Marejeo mengine
*Ó Riain, P. (ed.). *Corpus Genealogiarum Sanctorum Hiberniae*. Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin 1985. pg. 26, line 150.
* Congregatio de Causis Sanctorum, *Index ac status causarum*, Città del Vaticano 1999.
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

## Viungo vya nje
* *Archive of* 

Jamii:waliozaliwa 445
Jamii:Waliofariki 540
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Mitume kumi na wawili wa Ireland

**Mitume kumi na wawili wa Ireland** walikuwa wachache bora kati ya maelfu ya wanafunzi wa Finiani wa Clonard (470-549) katika monasteri ya Clonard, Ireland, kituo muhimu sana cha Ukristo wa Kikelti.

## Majina yao
# Kieran wa Saighir 
# Kieran Kijana
# Brendan wa Birr
# Brendan Baharia
# Kolumba wa Terryglass
# Kolumba wa Iona
# Berchan
# Ruadan
# Senan
# Ninnidh
# Laisren
# Keneth

## Tanbihi
## Marejeo 
**Dá apstol décc na hÉrenn*, ed.  See also pp. xxiv–xxv (vol. 1).
*
*
*.

## Viungo vya nje
*

Jamii:waliofariki karne ya 6
Jamii:wamonaki
Jamii:watakatifu wa Ireland
Landeriki wa Paris

ya Mt. Landeriko, Paris,  Ufaransa.]]
**Landeriki wa Paris** (kwa Kifaransa: **Landry**; alifariki Paris, Ufaransa, 656 hivi) alikuwa askofu wa ishirini na nane wa mji huo kuanzia mwaka 650 hadi kifo chake. 

Ili kusaidia fukara wakati wa njaa aliuza hata vyombo vya ibada na kujenga hospitali  karibu na kanisa kuu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 168
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 200

## Marejeo ya lugha nyingine
* François De Vriendt, *Saint Landry, évêque de Paris,* dans ''Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques,* t. 30, Paris, 2008, col. 289-292. 

## Viungo vya nje
* Saints of the Day, June 10: *Landericus (Landry) of Paris*  at *SaintPatrickDC.org''

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Itamari wa Rochester

**Itamari wa Rochester** (kwa Kiingereza: **Ithamar,** **Ythamar**; alifariki Rochester, 656/664 ) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji huo wa Uingereza, wa kwanza mwenye asili ya Kigermanik.

Aling'aa kwa elimu na ugumu wa maisha

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* 

Jamii:Waliofariki 656
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Bogumili

**Bogumili** (alifariki Dobrowo, Polandi, 10 Juni 1192) alikuwa askofu mkuu wa Gniezno, miaka 1170-1182, lakini miaka yake ya mwisho aliishi kama mkaapweke mwenye maisha magumu .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Pio XI tarehe 27 Mei 1925.

Sikukuu yake ni tarehe 10 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 12

Jamii:Wakaapweke
Kisiwa cha Iona

[thumb|Monasteri kutoka [bahari|baharini.]]

**Kisiwa cha Iona** ni kisiwa kidogo magharibi kwa Uskoti Kaskazini kilicho maarufu kutokana na monasteri iliyoanzishwa huko na Kolumba mwaka 563. 

Kwa karne tatu monasteri hiyo ya Ukristo wa Kikelti ilipata kuwa kituo muhimu cha uinjilishaji kwa Uskoti mzima (Wapikti na Waskoti wa kale) na hata mbali zaidi.

## Vyanzo
* Christian, J  &  Stiller, C (2000), ''Iona Portrayed – The Island through Artists' Eyes 1760–1960*, The New Iona Press, Inverness, 96pp, numerous illustrations in B&W and colour, with list of artists.
*Dwelly, Edward (1911). *Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated [Scottish] Gaelic- English Dictionary*. Edinburgh. Birlinn. .
* 
* Gregory, Donald (1881) *The History of the Western Highlands and Isles of Scotland 1493–1625*. Edinburgh. Birlinn. 2008 reprint – originally published by Thomas D. Morrison. .
* 
* Hunter, James (2000). *Last of the Free: A History of the Highlands and Islands of Scotland*. Edinburgh. Mainstream. 
* Johnson, Samuel (1775). *A Journey to the Western Islands of Scotland*. London: Chapman & Dodd. (1924 edition).
* 
* 
* Marsden, John (1995). *The Illustrated Life of Columba*. Edinburgh. Floris Books. .
* Murray, W. H. (1966). *The Hebrides*. London. Heinemann.
* Ó Corráin, Donnchadh (1998) *Vikings in Ireland and Scotland in the Ninth Century* CELT.
* Watson, W. J., *The History of the Celtic Place-names of Scotland*. Reprinted with an introduction by Simon Taylor, Birlinn, Edinburgh, 2004. .
* 

## Marejeo mengine
* Campbell, George F. (2006). *The First and Lost Iona*. Glasgow: Candlemas Hill Publishing.  (and on Kindle).
* Herbert, Maire (1996). *Iona, Kells and Derry: The History and Hagiography of the Monastic familia of Columba*. Dublin: Four Courts Press.
* MacArthur, E Mairi, *Iona, Colin Baxter Island Guide'' (1997) Colin Baxter Photography, Grantown-on-Spey, 128pp.

## Viungo vya nje
*Visit Mull & Iona (Official tourism website for the Isles of Mull and Iona)
*Isle of Iona, Scotland (A visitors guide to the Isle)
*The Iona Community 
* Computer-generated virtual panorama Summit of Iona Index
*Photo Gallery of Iona by Enrico Martino
*National Trust for Scotland property page
Jamii:visiwa vya Atlantiki
Jamii:visiwa vya Uskoti
Odulfi

thumb|Mt. Odulfi.
**Odulfi** (pia: **Odwulf, Odulf, Odulph, Odulfo, Odulphus** ; alifariki Utrecht, Uholanzi, 865 hivi) alikuwa padri wa shirika la Waaugustino kutoka Brabant Kaskazini aliyeinjilisha kwa mafanikio Wafrisia.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 12 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*
*
*

Jamii:Waliofariki 865
Jamii:Waaugustino
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Uholanzi
Rambati

[thumb|[Mfiadini|Kifodini cha Mt. Rambati katika dirisha la kioo cha rangi.]]
'*** (pia: **Rambert, Ragnebert, Ragnebertus*'; alifariki karibu na Lyon, Ufaransa, 13 Juni 680) alikuwa mkabaila mwenye maadili ya hali ya juu ambaye alichukiwa na mkuu wa ikulu hata akafungwa na hatimae kuuawa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 680
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Salmodi

**Salmodi** (pia: **Psalmodius, Psalmet, Sauman, Saumay**; aliishi karne ya 7) alikuwa mkaapweke karibu na Limoges, Akwitania, leo nchini Ufaransa.

Alitokea funguvisiwa la Britania (Ireland au Uskoti), akiwa mwanafunzi wa Brendan .

Tangu kale ameheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 13 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 690
Jamii:wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Jamii:watakatifu wa Uskoti
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Alida Mkoma

yake.]]
**Alida Mkoma** (pia: **Aleydis, Alix, Alice, Adelaide**; Schaerbeek, leo nchini Ubelgiji 1120 hivi - Ixelles, Ubelgiji, 11 Juni 1150), alikuwa bikira wa shirika la Wasitoo ambaye akiwa na umri wa miaka 22 alipatwa na ukoma, hivyo akalazimika kuishi upwekeni. Polepole alipotewa na uwezo wa kuona na kutumia viungo vyake vyote isipokuwa kinywa ili aweze kuimba sifa za Mwenyezi Mungu. 

Tarehe 14 Machi 1907 Papa Pius X alithibitisha heshima ya mtakatifu ambayo Wakatoliki walimpa tangu zamani.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Vyanzo
* Latin Critical edition: "De B. Aleyde Scharembekana, Sanctimoniali Ordinis Cisterciensis, Camerae Iuxta Bruxellam", in *Acta Sanctorum*, edited by Godfrey Henschen, 477–83. Paris: Société des Bollandistes, 1688; repr. 1969.
* Modern English translation: *Life of St Alice of Schaerbeek*. Translated by Martinus Cawley, O.C.S.O. Lafayette, OR: Our Lady of Gaudalupe Abbey, 2000. Excerpts of the translation are available to read online: 

## Marejeo mengine
* Campion, Eleanor, O.C.S.O. "Bernard and Alice the Leper: An Odor of Life for Some." *Cistercian Studies Quarterly* 39, no. 2 (2004): 127–39.
* Cawley, Martinus. "Introduction." In *Life of St Alice of Schaerbeek*, edited by Martinus Cawley, v-xxx. Lafayette, OR: Our Lady of Gaudalupe Abbey, 2000.
* Krahmer, Shawn Madison. "Redemptive Suffering: The Life of Alice of Schaerbeek in a Contemporary Context." In *Maistresse of My Wit:  Medieval Women, Modern Scholars*, edited by Juanita Ruys and Louise d’Arcen, 267–93. Turnhout: Brepols, 2004.
* Madison, Shawn. "Suffering, Sacrifice, and Stability: "The Life of Aleydis of Schaerbeek" in a Contemporary Context ". *Magistra* 8, no. 2 (2002): 25-44.
* Mikkers, Edmund. O.C.S.O. "Meditations on the "Life" of Alice of Schaerbeek ". In *Hidden Springs: Cistercian Monastic Women*, edited by John A. Nichols and Lillian Thomas. O.C.S.O. Shank. Medieval Religious Women, 395-413. Kentucky: Cistercian Publications, 1995.
* Scholl , Edith, O.C.S.O. "The Golden Cross: Aleydis of Schaerbeek." In *Hidden Springs: Cistercian Monastic Women*, edited by John A. Nichols and Lillian Thomas. O.C.S.O. Shank. Medieval Religious Women, 377–93. Kentucky: Cistercian Publications, 1995.
* Spencer-Hall, Alicia. "Christ’s Suppurating Wounds: Leprosy in the Vita of Alice of Schaerbeek († 1250)." In *‘His Brest Tobrosten’: Wounds and Wound Repair in Medieval Culture*, edited by Kelly DeVries and Larissa Tracy, 389–416. Leiden: Brill, 2015.

## Viungo vya nje 
* http://my.homewithgod.com/israel/lidwina/ 
* Saint Lydwina of Schiedam (Patron Saint Index)  
* *Saint Lydwine of Schiedam*, by J.K. Huysmans (translated from the French by Agnes Hastings), 1923, Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., London. Reprinted 1979, TAN Books and Publishers, Rockford, Illinois, ISBN 0-89555-087-3 

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasitoo
Eskil wa Tuna

**Eskil wa Tuna** (Uingereza, karne ya 10 - Uswidi, karne ya 11) alikuwa askofu mmisionari huko Uswidi hadi alipouawa kwa kupigwa mawe mwaka 1038 au 1080.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 12 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
*Toni Schmid, "Eskil", *Svenskt biografiskt lexikon*, vol. 14, p.&nbsp;518-522.
*The Diocese of Strängnäs, *Strängnäs domkyrkas historia*, Pamphlet available from the Diocese

Jamii:waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki karne ya 11
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Jamii:Watakatifu wa Uswidi
Fortunati wa Napoli

'''''' (alifariki karne ya 4) alikuwa askofu wa Napoli, Italia, labda katika miaka 347-359.

Anasifiwa kwa uaminifu wake kwa imani sahihi dhidi ya Uario .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Lotari wa Seez

'*** (pia: **Lother, Lotharie au Lohier*'; 685 - 15 Juni 756) alikuwa askofu wa 16 wa Seez, katika Ufaransa wa leo, hadi alipoamua kwenda kuishi upwekeni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 685
Jamii:Waliofariki 756
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Isfridi

[250px|thumb|Wat. [Ludolfo, Evermodo na Isfridi (kulia).]]
**Isfridi, O.Prem.** (1115 - Ratzeburg, Holstein, Ujerumani, 15 Juni 1204) alikuwa askofu wa 3 wa Ratzeburg kutoka shirika la Wapremontree, ambaye, huku akidumisha nidhamu ya kitawa, aliinjilisha Wavendi .

Ndiyo sababu tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Papa Benedikto XIII alithibitisha heshima hiyo mwaka 1725.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1115

Jamii:maaskofu Wakatoliki
Bobsledi

thumb|Bobsledi ya 2010 Winter Olympics mnamo tarege 20 Februari, 2010.
**Bobsledi** (vilevile **bobsleigh** kutoka Kiingereza) ni aina ya mchezo wa Olimpiki unaohusisha timu ya watu wanaojitupa katika gari dogo la kusukuma lenye umbo la mstatili (bobsled). Maarufu sana nyakati za baridi. Ushindanishwaji wake huwa kwenye njia iliyotengenezwa katika barafu au utando wa baridi. Bobsledi inaweza kuwa mchezo wa kusisimua na unaohitaji ustadi mkubwa na ushirikiano kati ya wanariadha wa timu.

Hapa kuna maelezo zaidi kuhusu bobsledi:

**Gari la Bobsled**: Bobsledi ni gari la kushusha / kupoza baridi lenye muundo wa umbo la mstatili na lenye mawasiliano ya kushikilia baridi vizuri. Kuna aina tofauti za bobsledi, ikiwa ni pamoja na bobber-4 (kwa timu ya watu wanne) na bobber-2 (kwa timu ya watu wawili).

**Timu:** Timu ya bobsledi ina jumla ya wanariadha wanaojumuisha dereva na wale wanaojipanga ndani ya bobsledi. Dereva anadhibiti mwelekeo na kasi ya bobsledi wakati wa kushuka kwenye njia.

**Njia:** Njia ya bobsledi hutengenezwa kwenye barafu au utando wa baridi. Njia hizi zina vipengele, sehemu zenye mwinuko, haraka, pia zinaweza kuhusisha sehemu za kugeuza na changarawe ili kuongeza chachu ya mchezo.

**Shindano:** Katika shindano la bobsledi, timu huanza kukimbiza mbio chombo kutoka juu ya mwinuko na kuingia kwenye bobsledi kwa kuchumpayao. Wanariadha hujaribu kushika nafasi za ndani ya gari ili kupunguza upinzani wa hewa. Dereva anatumia mbinu za kuendesha kubadilisha mwelekeo na kasi ya bobsledi wakati wa kushuka kwenye njia.

**Kasi na Usalama:** Bobsledi inaweza kufikia kasi kubwa sana wakati wa kushuka, na kwa sababu hiyo, usalama ni jambo muhimu sana. Wanariadha wanavaa vifaa vya kinga, na kuna kanuni kali za usalama zinazosimamiwa katika mchezo huu.

Historia: Bobsled ulianza katika miaka ya 1870 huko Uswisi na baadaye ukawa mchezo maarufu wa barafu. Leo, bobsledi ni sehemu ya Michezo ya Olimpiki ya majira ya baridi na inashirikisha timu kutoka duniani kote.

## Picha mbalimbali 
thumb|Dereva Brian Shimer, Mike Kohn, Doug Sharp, na mpandaji Dan Steele wanamaliza mbio yao ya tatu kwa timu ya USA-2 kwenye njia ya Utah Olympic Park huko Park City, Utah, wakati wa Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Baridi ya mwaka 2002. Baadaye, walishinda medali ya shaba nyuma ya timu za USA-1 na Ujerumani-2.
left|thumb|020219-N-3995K-304 Park City, UT (Februari 19, 2002) -- Spishi wa Jeshi la Taifa la Marekani, Spc. Jill Bakken (kulia) na Vonetta Flowers kwenye gari la "USA 2," wanakimbia kwa kasi chini ya njia wanapoanza mbio zao kuelekea medali ya dhahabu kwenye tukio la bobsled la wanawake la Olimpiki ya Majira ya Baridi ya mwaka 2002 katika Olympic Park huko Park City, UT.
Jamii:Michezo ya Olimpiki
Jon Turteltaub

**Jon Turteltaub** ni mwongozaji na mtayarishaji maarufu wa filamu kutoka Marekani. Alizaliwa mnamo Agosti 8, 1963, huko New York City, New York], Marekani. Akiwa na asili ya Italia katika familia ya wasanii, Jon alionyesha uwezo wa kuongoza na kuunda hadithi mapema katika maisha yake.
thumb|350x350px|Jon Turteltaub akiwa katika WonderCon 2010 .
Baada ya kumaliza masomo yake ya shule ya upili, Jon Turteltaub aliendelea na masomo yake ya chuo kikuu katika Chuo Kikuu cha Wesleyan, ambapo alisomea sanaa ya maigizo na uongozaji wa filamu. Elimu yake ya chuo kikuu ilimpa msingi imara wa uelewa wa sanaa na uigizaji, ambapo ulimsaidia kuendeleza kazi yake katika tasnia ya filamu.

Kazi ya Jon Turteltaub katika tasnia ya filamu imejulikana kwa ubunifu wake na uwezo wa kuwafikishia watazamaji hadithi zenye kugusa mioyo na burudani. Baadhi ya filamu zake maarufu ni pamoja na "Cool Runnings" (1993), ambayo iliiangazia hadithi ya kweli ya timu ya mbio za sledi kutoka nchi ya Jamaica kushiriki katika Michezo ya Olimpiki ya majira ya baridi. Filamu hii ilikuwa kichekesho cha moyo na inayojenga ujasiri.

"Phenomenon" (1996) ni nyingine iliyofanikiwa sana katika mkusanyiko wake, inaigiza John Travolta kama mwanaume wa kawaida ambaye anapata uwezo wa kipekee wa kujifunza na kufanya mambo ya ajabu baada ya tukio la kimya kimya. Filamu hii ilikuwa na ujumbe wa kusisimua kuhusu nguvu ya maarifa na uelewa.

Jon Turteltaub pia alishiriki katika utengenezaji wa safu ya filamu za "National Treasure" (2004) na "National Treasure: Book of Secrets" (2007), ambazo zinajumuisha uchunguzi wa siri za kihistoria na hazina kubwa za taifa la Marekani. Filamu hizi zilileta pamoja historia, vitisho, na hadithi za uchunguzi kwa njia ya kufurahisha na kusisimua.

Katika "The Sorcerer's Apprentice" (2010), Jon Turteltaub aliendelea kuonyesha ujuzi wake wa kuongoza filamu za vitisho na hatua. Filamu hii inaigiza Nicolas Cage na inategemea hadithi ya mwanafunzi wa uchawi ambaye anajifunza kutoka kwa mchawi mkongwe.

Kupitia kazi yake ya kuigiza na kuongoza, Jon Turteltaub ameleta burudani na mafanikio kwa watazamaji ulimwenguni kote. Amekuwa mmoja wa waongozaji wa filamu wanaoheshimiwa sana katika tasnia ya burudani, na kazi zake zinaendelea kufurahisha na kuhamasisha watazamaji kote ulimwenguni.

Jon Turteltaub akiwa katika WonderCon mnamo 2010.

Jamii:Waongozaji filamu wa Marekani
Dawn Steel

**Dawn Steel** alikuwa mtendaji maarufu katika tasnia ya filamu ya Marekani. Alizaliwa mnamo Agosti 19, 1946, huko New York City, New York, USA, na alifariki mnamo Desemba 20, 1997. Alikuwa mmoja wa wanawake wachache waliopata mafanikio makubwa katika nafasi za uongozi katika tasnia ya filamu wakati wa kazi yake.

Dawn Steel alipata elimu yake katika Chuo Kikuu cha West Virginia na baadaye alifanya kazi katika majarida ya burudani kabla ya kuanza kazi yake katika tasnia ya filamu. Alianza kama msimamizi wa utengenezaji na baadaye akafanya kazi na kampuni za filamu kama vile Paramount Pictures.

Kazi ya Dawn Steel katika tasnia ya filamu imejulikana kwa uwezo wake wa kuchukua hatari na kuendeleza miradi ya kuvutia. Alihusika katika uzalishaji wa filamu nyingi maarufu, ikiwa ni pamoja na:

"Top Gun" (1986) - Filamu hii ya vitisho na hatua ilikuwa moja wapo ya filamu za kubeba mapato zaidi za mwaka huo. Iliwasilisha maisha ya marubani wa kijeshi wa Navy na iliyoongozwa na Tony Scott.

"Fatal Attraction" (1987) - Filamu hii ya kutisha iliyoiigiza Michael Douglas na Glenn Close ilitengeneza msisimko mkubwa na inaendelea kuchukuliwa kuwa moja ya sinema bora za kutisha za muda wote.

"The Accused" (1988) - Filamu hii iliyoiigiza Jodie Foster ililenga suala la unyanyasaji wa kijinsia na ilipokea tuzo nyingi na sifa kwa uigizaji wa Foster.

"Cool Runnings (1993) kuhusu mchezo wa Bobsledi katika Olimpiki.

Dawn Steel alikuwa mtendaji wa kwanza wa kike kuchukua jukumu la uongozi katika kampuni kubwa ya filamu, Paramount Pictures, na aliendelea kufanya kazi kwa ufanisi katika majukumu ya utayarishaji na utendaji katika tasnia ya burudani. Alichangia sana katika mafanikio ya filamu za Hollywood na kuwa mfano wa mwanamke mwenye mafanikio katika tasnia hiyo. Kifo chake mnamo 1997 kilikuwa pigo kwa tasnia ya filamu na ulimwengu wa burudani.

Jamii:Watayarishaji Filamu wa Marekani
Yustina wa Mainz

**Yustina wa Mainz** (alifariki 451 hivi) alikuwa dada wa Aureus wa Mainz, askofu wa kwanza kujulikana wa Mainz, leo nchini Ujerumani, katika nusu ya kwanza ya karne ya 5. 

Walitokea Ufaransa ya leo wakauawa na wavamizi Wahunni Wapagani wakati wa kuadhimisha Misa .

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu pamoja na wafiadini wenzao.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 16 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Aventino wa Larboust

**Aventino wa Larboust** (Bagnères-de-Luchon, 780 hivi - Saint-Aventin, 13 Juni karne ya 8) alikuwa mkaapweke katika bonde la Larboust, kwenye milima ya Pirenei, kusini mwa Ufaransa, hadi alipouawa na Waislamu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 13 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Paul Guérin et François Giry, « 13 juin : saint Aventin, apôtre de la Gascogne et martyr », dans Les petits Bollandistes Vies des saints de l'Ancien et du Nouveau Testament : Du 19 mai au 13 juin, t. 6, Bloud et Barral libraires-éditeurs, 1882, 654+VIII, p. 607-611
*Notice historique sur Saint-Aventin d'Aquitaine, martyr, par un prêtre du diocèse, Toulouse, Bon et Privat, 1850 ; rééd. Montréjeau, imp. Fabbro, 1988

Jamii:Waliozaliwa 780
Jamii:Waliofariki karne ya 8
Jamii:Wakaapweke
Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Sekardo

[thumb|[Sanamu yake katika kanisa kuu la Carrara.]]
**Sekardo** (kwa Kiitalia: **Ceccardo**; alifariki Carrara, Toscana, Italia, 860 au 892) alikuwa askofu wa Luni aliyeuawa na mafundi wa kukata miamba .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 860
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Vercetti Regular

[thumb| sampuli ya fonti [Vercetti Regular (fonti)|Vercetti Regular]]
**Vercetti Regular**, ambayo pia inajulikana kama **Vercetti**, ni fonti isiyolipishwa ya sans serif ambayo inaweza kutumika kwa madhumuni ya kibiashara na kibinafsi. Ilianza kupatikana mnamo 2022 chini ya leseni ya *Licence Amicale*, ambayo inaruhusu watumiaji kushiriki faili za fonti na marafiki na wafanyikazi wenzako.

Vercetti mara nyingine huongozwa na vipengele vya kubuni vya kibinadamu na kijiometri. Wakati wa kutengeneza Vercetti, wabunifu walitumia nambari kutoka kwa fonti ya chanzo-wazi ya awali inayoitwa *MgOpen Moderna*.

Toleo la kwanza la fonti lina jumla ya glyphs 326, ikijumuisha nambari, alama, alama za uakifishaji, na lafudhi. Hii inaifanya kufaa kutumika katika lugha zote za Ulaya zinazotumia alfabeti ya Kilatini.

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi 
*  Licence Amicale 
*  Fonts In Use (Vercetti) 

## Marejeo 
Jamii:Fonti
Christian

**Christian** ni jina la:

*Christian Anfinsen
*Christian Lous Lange
*Christian Sebastia
*Christian Corrêa Dionisio
*Christian Finnegan
*Christian Doppler
*Christian Karembeu
*Hans Christian Andersen
*Christian Luyindama
*Christian de Duve
*Christian Carlassare
*Christian Eriksen
*Christian Gombe
*Harold Basil Christian
*Roch Marc Christian Kaboré
*Christian Benteke
*Christian Cooper
Rheydt

thumb|Maandamano katika mji wa
**Rheydt** ni mji ulioko katika mkoa wa North Rhine-Westphalia, Ujerumani. Mji huu unaweza kutazamwa kama sehemu ya mji mkuu wa Mönchengladbach, ambao pia ni mji mkuu wa mkoa wa Rhein-Kreis Neuss. Hapa ndipo alipozaliwa mwanapropaganda maarufu wa Kinazi—Joseph Goebbels. 

Rheydt una historia ndefu na utajiri wa utamaduni wake, na hutoa mchango muhimu katika eneo hilo kwa idadi ya watu, utawala, maendeleo, na huduma za kijamii. Kulingana na takwimu za hivi karibuni, zaidi mnamo 31-12-2020 Rheydt ina idadi ya watu inayokaribia watu 14,389. Hii inafanya mji huu kuwa eneo lenye idadi ya watu ya wastani katika mkoa wa North Rhine-Westphalia.

Rheydt ni sehemu ya mji wa Mönchengladbach na kwa hivyo inaunganishwa katika utawala wake wa mitaa. Mönchengladbach ni mji mkubwa katika mkoa wa Rhein-Kreis Neuss na ni kitovu cha utawala, biashara, na utamaduni katika eneo hilo. Rheydt, kama sehemu ya Mönchengladbach, imeendelea kuwa eneo lenye shughuli za viwanda, biashara, na huduma. Mji huu unachangia kwa kiasi kikubwa katika uchumi wa mkoa wa Rhein-Kreis Neuss na unajulikana kwa kuwa na viwanda vya utengenezaji wa magari, kemikali, na biashara nyingine za kisasa.

Utamaduni wa Rheydt una historia ndefu na unaathiriwa na utajiri wa tamaduni za Ujerumani. Mji huu unajivunia maeneo ya kihistoria, majengo ya kuvutia, na matukio ya kitamaduni. Rheydt ina maonyesho ya sanaa, makumbusho, na sinema, na inashiriki katika tamasha za kitamaduni na muziki zinazofanyika katika eneo la Mönchengladbach na mkoa wa Rhein-Kreis Neuss.
## Viungo vya Nje
*
*
*Rheydt-Online - a city guide to Rheydt

Jamii:Miji ya Ujerumani
Christine

**Christine** ni jina la:

*Christine Kamau
*Christine Baranski
*Christine Boyle
*Christine Jean
*Christine Devine
*Christine Fellows
*Christine Gabriel Ishengoma
*Christine Milne
*Christine Haigler
*Christine Nieves
Christiaan

**Christiaan** ni jina la:
*Audrey Christiaan
*Christiaan Bakkes
*Christiaan Barnard
*Christiaan Eijkman
*Christiaan Huygens
Christopher

**Christopher** ni jina la:

*Christopher Richard Mwashinga
*Christopher Mtikila
*Christopher Lee
*Christopher Walken
*Christopher Caldwell
*Christopher Olonyokie Ole Sendeka
*Christopher Plummer
*Felix Christopher Mrema
*Christopher Blizzard
*Christopher Hatton
*Christopher Kajoro Chiza
*Christopher Nupen
*Christopher Margules
*Christopher Charles Lloyd
*Christopher Wren
*Christopher Jorebon Loeak
*Christopher Gabriel
Caroline

**Caroline** ni jina la:

*Caroline Mutoko
*Caroline Siems
*Caroline Bijoux
*Caroline Danjuma
*Caroline Cannon
*Caroline Bird
*Caroline Sampson
*Caroline de Toni
*Caroline Pafford Miller
*Caroline Kamya
*Caroline Reynolds
*Caroline Ndosi
*Caroline Aaron
*Caroline Chikezie
Sayari ndogo

**Sayari ndogo** ni magimba zaidi ya milioni moja yanayozunguka jua lakini si sayari wala vimondo. 

Jamii:Sayari ndogo