open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zanzibar (maana)

ya Zanzibar tangu mwaka 2005.]]
 ya kisiwa cha Unguja na kile cha Pemba.]]
**Zanzibar** ni neno linalotaja 

* Kijiografia **Funguvisiwa la Zanzibar** kwenye mwambao wa Afrika ya Mashariki hasa visiwa vikubwa vya Unguja na Pemba pamoja na visiwa vidogovidogo
* Nje ya Tanzania kisiwa cha **Unguja** mara nyingi huitwa "Zanzibar"
* Kihistoria **Usultani wa Zanzibar** iliyoanzishwa baada ya kifo cha Sultani Sayyid Said na kugawiwa kwa Usultani wa Omani mwaka 1856 wakati mwanaye Sayyid Majid alipokuwa sultani wa kwanza wa Zanzibar akitawala funguvisiwa la Zanzibar pamoja na pwani ya Afrika ya Mashariki kati ya Mogadishu (leo mji mkuu wa Somalia) na Rasi Delgado (leo Msumbiji ya Kaskazini karibu na mto wa Ruvuma).
* Kisiasa **Jamhuri ya Watu wa Zanzibar** ambayo ni sehemu ya Jamhuri ya Muungano ya Tanzania. Zanzibar ilipata uhuru kwa njia ya mapinduzi mwaka 1963 na iliungana na Tanganyika mwaka 1964 hivyo kuunda Jamhuri ya Muungano ya Tanzania na waasisi walikuwa Mwalimu Julius Kambarage Nyerere na Sheikh Abeid Amani Karume. Zanzibar ina jumla ya mikoa mitano ambayo ni:￼ Mjini Magharibi, Kaskazini Unguja, Kusini Unguja, Kaskazini￼ Pemba na Kusini Pemba￼ 
* **Jiji la Zanzibar** ambalo ni mji mkubwa wa Unguja na mji mkuu wa Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
* Jina la filamu, vitabu, hoteli n.k. zilizotajwa kufuatana na neno lenyewe kama vile Jamhuri ya Zanzibar, funguvisiwa la Zanzibar, jiji la Zanzibar n.k.
* Kuhusu maana ya neno lenyewe taz. "Etimolojia ya Neno Zanzibar" .

Jamii:Zanzibar
Jamii:Tanzania
Mkoa wa Kaskazini-Mashariki (Kenya)

|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | 200px|Mahali pa Mkoa wa Kati
|-
|**Makao Makuu** || Garissa
|-
|’‘‘Mji Mkubwa’’’ || Garissa
|-
|**Eneo** - Jumla
|Nafasi ya 3 kati ya mikoa ya Kenya126,186 km²
|-
|**Wakazi** *(kadirio)*&nbsp;- Jumla (2007) &nbsp;- Msongamano wa watu / km²
|Nafasi ya 8 kati ya mikoa ya Kenya 459,0004 /km&sup2;
|-
|**Lugha mkoani**
| Kisomali Kioromo 
|-
| colspan=2 align=right style="padding: 0 5px 0 5px" | 
|}

**Kaskazini-Mashariki** ulikuwa mmoja kati ya mikoa 9 ya Kenya. Eneo lake lilikuwa km² 127 000 http://www.cbs.go.ke  na wakazi 962,143 (sensa ya 1999). 

Wakati wa ukoloni eneo hilo liliitwa "Northern Frontier District" (Eneo la mpakani wa kaskazini) likitawaliwa pekee na sehemu kubwa ya Kenya. 

Wakazi walio wengi ni Wasomalia kwa lugha na utamaduni; kuwepo kwao ndani ya Kenya badala ya Somalia ni urithi wa mipaka ya kikoloni. Wengine ni Waborana, Warendille na Waturkana. 

Kuna pia makambi makubwa ya wakimbizi Wasomalia, hasa karibu na Daadab. 

## Hali ya hewa 
Eneo hili ni kavu sana. Mbali na bonde la mto Tana na maeneo mengine madogo, mkoa haufai kwa kilimo. Wakazi walio wengi hujipatia riziki kutokana na ufugaji.

## Utawala 
Mkoa wa Kaskazini-Mashariki ulikuwa na wilaya nne: 
* Garissa -- makao makuu Garissa
* Ijara -- makao makuu Ijara
* Wajir -- makao makuu Wajir
* Mandera -- makao makuu Mandera

K
Joseph Hill

thumb|right|Joseph Hill
**Joseph Hill** (22 Januari 1949 &ndash; 19 Agosti 2006) alikuwa mtunzi na mwimbaji wa Reggae toka nchini Jamaika. Alianza muziki katika kundi lijulikanalo kama The Soul Defender  lililokuwa na makazi yake kitongoji cha St Catherine. Baadaye akaanzisha kundi la Culture akiwa na Telford Nelson na Albert Walker. Mwaka 1977 walitoa wimbo uliovuma sana uitwao Two Sevens Clash ambao ulizungumzia herufi mbili za 7 katika mwaka 1977. Hadi sasa Joseph Hill na wenzake wametoa album 22. Falsafa ya nyimbo za Joseph Hill ni ya kimapinduzi na kiroho inayopinga utumwa na ukosefu wa maadili na ucha mungu. Joseph Hill ni muumini wa imani na utamaduni wa Kirastafari. Katika wimbo wake wa wa PAY DAY anauliza ni lini watu walioumizwa na utumwa watalipwa. Pia amepinga aina zote za ukoloni na kumzumgumzia Chistopher Columbas kama muongo kwa kusema kwamba amegundua visiwa vya Jamaika ambavyo vilikuwapo tayari na watu. Joseph Hill pia anaenzi kitabu Bibilia anachoamini kuwa ni kitakatifu na amekuwa akitumia mistari na manabii toka kwenye Biblia kwenye nyimbo zake, kwa mfano wimbo wake kuhusu nabii Eliya.

## Viungo vya nje
* Tovuti ya kundi la Culture
Rupia

thumb|200px|Robo rupie ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ("Deutsch Ostafrika")
**Rupia** ni jina la pesa inayotumika leo huko India na katika nchi mbalimbali za Asia. 

Ni pia jina la pesa iliyowahi kutumika Afrika ya Mashariki na nchi mbalimbali.

## Jina na historia 
[thumb|200px|Rupia (1887) [Uhindi ya Kiingereza, Victoria]]
Neno "rupia" limetokana na lugha ya Kihindi cha kale "rūp" au "rūpā" linalomaanisha "fedha". Katika lugha ya Sanskrit "rupyakam" (रूप्यकम्) inamaanisha sarafu ya fedha. Hii ni asili ya "Rūpaya" iliyotumika katika India kama sarafu yenye gramu 11.66 za fedha tangu mwaka 1540. Rupia moja ilikuwa na Anna 16, Paisa 64 au Pai 192.

## Pesa ya kisasa 
Leo hii nchi zifuatazo zinatumia jina la Rupia (Rupiah, Rupee: ₨) kwa pesa zao:
* India 
* Indonesia
* Maldivi
* Mauritius 
* Nepal 
* Pakistan 
* Shelisheli 
* Sri Lanka

## Pesa ya kihistoria 
Rupia ilikuwa pesa ya nchi na maeneo yafuatayo:
* Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (DOA) kwa jina la "Rupie ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani"
* Afrika ya Mashariki ya Kiingereza
* Zanzibar
* Kwenye eneo la India ya leo katika makoloni ya nchi zifuatazo: Denmark, Ufaransa na Ureno, pia katika madola mbalimbali ya Kihindi kabla ya ukoloni na kabla ya uhuru kama vile Hyderabad.
* Katika nchi jirani za India kama vile Bhutan, Burma, Sri Lanka, Afghanistan
* Katika maeneo ya Ghuba ya Uajemi
* Somalia ya Kiitalia
* Indonesia wakati wa uvamizi wa Japan (1940-1945)

## Picha

Image:Rupie 1 DOA 1893 mbele.JPG‎|Rupie 1 ya Shirika la Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki, mbele (maandishi: *Deutsch-Ostafrikanische Gesellschaft - Eine Rupie* = Shirika la Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki - Rupia moja)
Image:Rupie 1 DOA 1893 nyuma.JPG‎|Rupie 1, nyuma (picha ya Kaisari Wilhelm II, maandishi ya Kilatini: *Guilhelmus II Imperator*)

Jamii:Pesa
Afrika Mashariki ya Kiingereza

ya posta ya anna 2 1/2, mwaka 1896.]]
**Afrika Mashariki ya Kiingereza**  au **Afrika Mashariki ya Kibritania** ilikuwa eneo lililodhibitiwa na Uingereza katika Afrika ya Mashariki mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20. Eneo hili lilijumuisha hasa Kenya ya sasa na eneo la Jubaland (ambalo sasa ni sehemu ya Somalia). Liliundwa kama Himaya ya Ulinzi ya Afrika Mashariki ya Kiingereza mwaka 1895 na baadaye kubadilishwa jina kuwa Koloni na Himaya ya Ulinzi ya Kenya mwaka 1920. Waingereza walidhibiti eneo hili kwa sababu za kimkakati, ikiwa ni pamoja na kulinda njia za biashara, kupanua ushawishi wao barani Afrika, na kudumisha udhibiti wa pwani ya Bahari ya Hindi.

Reli ya Uganda, iliyokamilika mwanzoni mwa karne ya 20, ilikuwa na mchango mkubwa katika utawala wa Uingereza, kwani ilirahisisha usafirishaji wa bidhaa na watu. Hata hivyo, sera za Waingereza, hasa nchini Kenya, zilisababisha unyanganyaji wa ardhi, ambapo wakulima Wazungu walichukua nyanda za juu zenye rutuba, na kuwafukuza wenyeji. Hali hii ilisababisha upinzani mkali, uliokuja kuonekana katika vuguvugu kama Maasi ya Mau Mau (1952–1960). Kufikia katikati ya karne ya 20, harakati za utaifa ziliongezeka, zikisababisha Kenya kupata uhuru mwaka 1963, huku Jubaland ikiingizwa katika Somaliland ya Italia mnamo miaka ya 1920, na hatimaye kuwa sehemu ya Somalia ya sasa.

## Historia
Wakati wa mashindano ya kugawa Afrika kati ya madola ya Ulaya, Kampuni ya Kifalme ya Kiingereza kwa Afrika ya Mashariki ilianza shughuli zake katika eneo hili kwa kibali cha sultani wa Zanzibar kuanzia mwaka 1888. 

Kampuni hiyo ilitakiwa kuwa na mamlaka juu ya eneo hili kwa kusudi la kufanya biashara, lakini uwezo wake haukutosha kutimiza shughuli, hasa maandalizi ya kujenga reli ya Uganda kati ya Mombasa na Kampala.

Baada ya kuazimia kujenga reli, Uingereza iliona haja ya kulinda eneo la reli hiyo: ndipo ikatangaza eneo lote kati ya Mombasa na Uganda kuwa chini ya ulinzi wake kuanzia tarehe 1 Julai 1895. Huo ndio mwanzo wa Afrika ya Mashariki ya Kiingereza ambaye baadaye iliitwa Kenya. 

Eneo hilo baadaye lilipanuliwa zaidi hadi kukutana na maeneo yaliyokuwa chini ya utawala wa Italia (Somalia) na Ethiopia upande wa Kaskazini, utawala wa ushirikiano wa Misri na Uingereza (Sudan). Upande wa kusini mpaka ulifuata mapatano na Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. 

Mpaka na eneo chini ya utawala wa ulinzi wa Uganda ulisahihishwa mwaka 1905; hadi wakati ule sehemu kubwa ya eneo la Kenya ya Magharibi ya leo ilihesabiwa kuwa upande wa Uganda.

Baada ya vita kuu ya kwanza hali ya eneo ilibadilishwa kuwa koloni la Kenya kuanzia 1920.

## Marejeo
Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:Afrika Mashariki ya Kiingereza
Jamii:Kenya
Ali Farka Toure

**Ali Farka Touré** ni mmoja wa wanamuziki mahiri barani Afrika. Alizaliwa jijini Bamako nchini Mali mwaka 1939. Jina lake hasa ni Ali Ibrahim Touré.  Muziki wa Ali Farka Touré ni mchanganyiko wa muziki wa asili wa Mali na muziki wa Amerika ya Kaskazini hasa blues.

Touré alizaliwa katika kijiji cha Kanau katika ukingo wa mto Niger, kaskazini magharibi mwa nchi ya Mali.  Mama yake alikuwa na watoto kumi ambapo ndugu zake wote walifariki wakiwa wachanga. Jina la "Farka" ni jina la utani ambalo alipewa na wazazi wake likimaanisha mnyama punda kutokana na kuwa na msimamo mkali na kiburi.

Muziki wa Touré una nguvu kama za miujiza.  Wapenzi wake dunia nzima wamelogwa na upigaji wake wa gitaa. Mara nyingi nyimbo zake amekuwa akiimba kwa lugha za Kisonghai, Kifula, na Kitamasheck.  Albamu yake iitwayo Talking Timbukuta, ambayo aliitoa kwa kushirikiana na mwanamuziki Ry Cooder, iliuzwa na kumpatia umaarufu mkubwa hasa katika soko la muziki la nchi za Magharibi. Mwaka 2005 alitoa albamu ya In the Heart of the Moon akishirikiana na mwanamuziki Toumani Diabaté. Albamu hii ilimpatia tuzo ya Grammy.

Pamoja na muziki, Ali Farka Touré alikuwa akijihusisha na masuala ya kisiasa.  Mwaka 2004 alichaguliwa kuwa meya wa mji wa Niafunké.

Ali Farka Touré alifariki dunia 7 Machi 2006 baada ya kuugua ugonjwa wa kansa.

## Albamu 
* 1976 - Farka
* 1987 - Ali Farka Touré
* 1990 - The River (World Circuit)
* 1992 - The Source (World Circuit)
* 1994 - Talking Timbuktu (World Circuit)
* 1996 - Radio Mali (World Circuit)
* 1999 - Niafunké (World Circuit)
* 2004 - Red/Green - 2004 (World Circuit; remastered original albums from 1979 and 1988)
* 2005 - In The Heart Of The Moon

## Filamu 
*Ali Farka Touré: Ça coule de source (2000). Filamu imetengenezwa na Yves Billon and Henry Lecomte.

## Viungo vya nje 
*Historia fupi 
*Historia fupi 
*Historia fupi 
*Historia fupi iliyoandikwa na Lucy Duran
Mkoa wa Unguja Kusini

thumb|right|250px|Mkoa wa Unguja Kusini nchini Tanzania.
[thumb|right|250px|[Ramani ya Unguja Kusini.]]
[thumb|[Pwani ya Paje wakati wa maji kupwa.]] 
**Mkoa wa Unguja Kusini** ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Uko kwenye kisiwa cha Unguja ambacho ni kisiwa kikubwa cha Jamhuri ya Watu wa Zanzibar. Unapakana na mikoa yote miwili mingine ya kisiwa hicho: Mkoa wa Unguja Kaskazini na Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi mbali ya Bahari Hindi. Eneo la mkoa ni km² 854 likiwa na wakazi 195,873 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 (115,588 mwaka 2012) wanaoishi katika wilaya mbili ikiwa Wilaya ya Kati yenye wakazi 132,717 (73,346 mwaka 2012) na Wilaya ya Kusini ina wakazi 63,156 (39,242 mwaka 2012) . 

Makao makuu yako Koani. 

Msimbo wa posta ni namba **72000**.

Wakazi wa eneo hili la kisiwa cha Unguja, mbali na kujishughulisha na uvuvi kwenye Bahari ya Hindi, ni maarufu pia kwa kilimo cha zao la karafuu, zao linalofanya Zanzibar kujulikana zaidi kama kisiwa cha viungo.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
U

Jamii:Zanzibar
Culture

thumb|Waipa Saberty na Joseph Hill

**Culture** ni kundi la muziki ya reggae kutoka nchi ya Jamaika lililoanzishwa mwaka wa 1976. Jina la mwanzoni la kundi hilo lilikuwa ni "African Disciples". Kundi la Culture linaaminika kuwa ni kati ya makundi wanaopiga muziki halisi ya reggae yenye mafunzo na busara. Waanzilishi wa kundi hilo ni Joseph Hill, mwimbaji mwongozaji, Kenneth Dayes, mwitikiaji, na Albert Walker, mwitikiaji. Wimbo wao wa "Two Sevens Clash" uliorekodiwa mwaka wa 1977 katika studio ya Joe Gibbs, na uliwapatia umaarufu mkubwa na kuwaweka kwenye ramani ya muziki ya reggae duniani.

### Albamu za Culture 
* *Two Sevens Clash* 
* *Harder Than the Rest* 
* *Lion Rock*
* *Nuff Crisis*
* *Good Things*
* *Culture at Work*
* *Culture in Culture*
* *Three Sides to My Story*
* *International Herb* 
* *Wings of a Dove*
* *Too Long in Slavery* 
* *Trod On* 
* *One Stone*
* *Baldhead Bridge*
* *Trust Me*
* *17 Chapters of Culture*
* *Ras Portraits*
* ''Cultural Livity: Culture Live '98 (Live)*
* *Production Something*
* *Obeah Peace and Love*
* *Cumbolo* 
* *Culture in Dub: 15 Dub Shots* 
* *Stoned* 
* *Payday*
* *Peace and Love*
* *Humble African*
* *Live in Africa* 2002
* *Healing of the Nations*
* *World Peace*
* *Humble African*
* *Live in Africa 2002*
* *Healing of the Nations*
* *World Peace Rounder 2003''

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Culture 

Jamii:Wanamuziki wa Jamaika
Umoja wa Afrika

**Umoja wa Afrika** (UA) ni muungano wa bara unaojumuisha nchi wanachama 55 zilizo katika bara la Afrika. Ulianzishwa tarehe 26 Mei 2001 huko Addis Ababa, Ethiopia, na kuzinduliwa rasmi tarehe 9 Julai 2002 mjini Durban, Afrika Kusini, ukichukua nafasi ya **Jumuiya ya Umoja wa Afrika** (OAU). Mji mkuu wa  UA ni Addis Ababa.

Umoja huu unaendeleza kazi za Umoja wa Muungano wa Afrika (kwa Kiingereza: Organisation of African Union - OAU) uliokuwepo 1963 hadi 2002. 

Nia ya umoja huu ni kujenga muundo na mfumo wa kisiasa, wa kiuchumi, na wa kijamii ili kufikia wakati ambapo bara la Afrika litakuwa na bunge moja, benki moja, jeshi moja, raisi mmoja, sarafu moja, n.k. 

Dhumuni kubwa la umoja huu ni kuunganisha nguvu za mataifa ya Afrika ili kuweza kutatua matatizo yanayokabili bara hili kama vile vita, njaa, Ukimwi, n.k.

## Nchi wanachama 
Umoja wa Afrika ina nchi wanachama 55, yaani nchi zote za bara la Afrika (baada ya kurudi kwa Moroko, iliyokuwa imejiondoa mwaka 1985 kwa sababu UA ilitambua Sahara ya Magharibi kuwa nchi huru wakati Moroko inadai ni eneo la majimbo yake ya kusini).

Mkutano wa kwanza wa Bunge la Umoja wa Afrika ulifanyika mwaka 2004 huko Afrika Kusini.

## Mikutano mikuu ya UA 
# Durban (Afrika Kusini): 9-11 Julai 2002.
# Maputo (Msumbiji): 10-11 Julai 2003.
# Sirte (Libya), mkutano wa dharura: Februari 2004.
# Addis Ababa (Ethiopia): 6-8 Julai 2004.
# Abuja (Nigeria): 24-31 Januari 2005.
# Sirte (Libya): 28 Jun. - 5 Julai 2005.
# Khartoum (Sudan): 16-24 Januari 2006.

## Viongozi 
*Thabo Mbeki 	9 Julai 2002 	10 Julai 2003 	 Afrika Kusini
*Joaquim Chissano 	10 Julai 2003 	6 Julai 2004 	 Msumbiji
*Olusegun Obasanjo 	6 Julai 2004 	24 Januari 2006 	 Nigeria
*Denis Sassou-Nguesso 	24 Januari 2006 	24 Januari 2007 	 Jamhuri ya Kongo
*John Kufuor 	30 Januari 2007 	31 Januari 2008 	 Ghana
*Jakaya Kikwete 	31 Januari 2008 	2 Februari 2009 	 Tanzania
*Muammar al-Gaddafi    2 Februari 2009 	31 Januari 2010 	 Libya
*Bingu wa Mutharika	   31 Januari 2010 	31 Januari 2011 	 Malawi
*Teodoro Obiang Nguema Mbasogo	31 Januari 2011     29 Januari 2012 	 Guinea ya Ikweta
*Yayi Boni 	29 Januari 2012 	27 Januari 2013 	 Benin
*Hailemariam Desalegn 	27 Januari 2013 	30 Januari 2014 	 Ethiopia
*Mohamed Ould Abdel Aziz   30 Januari 2014 	   30 Januari 2015 	 Mauritania
*Robert Mugabe   30 Januari 2015   30 Januari 2016    Zimbabwe
*Idriss Déby   30 Januari 2016   30 Januari 2017    Chad
*Alpha Condé   30 Januari 2017   28 Januari 2018    Guinea
*Paul Kagame   28 Januari 2018   10 Februari 2019    Rwanda
*Abdel Fattah el-Sisi   10 Februari 2019   10 Februari 2020    Misri
*Cyril Ramaphosa  10 Februari 2020 madarakani Afrika Kusini
Mwenyekiti wa Kamati Kuu ya UA ni N. Dlamini-Zuma. 

Spika wa Bunge la Umoja wa Afrika ni Roger Nkodo Dang.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*  Tovuti ya Umoja wa Afrika 

Jamii:Afrika
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Muungano wa Afrika
Kampala

thumbnail|right|280px|Sehemu za Mji wa Kampala 
**Kampala** ni mji mkuu na mkubwa wa Uganda, pia mojawapo ya wilaya za nchi ulioka karibu na ziwa kubwa la Nyanza Viktoria, mita kama 1,189 juu ya UB.Kampala ina wakazi 1,875,834 mnamo 2024. Jiji kuu lake lina watu kadiri Milioni 6.8. Kampala ndio kitovu cha uchumi cha Uganda likiwa pato la taifa kadiri dola bilioni 13 za Marekani 

UNDIO, UNEP,  Benki ya Uchumi na East Africa Development Bank (EADB) zina ofisi hapa.

## Jina
Jina la Kampala limetokana na msemo wa Kiganda "Kasozi K'Empala" wenye maana ya "kilima cha swala" kwa sababu wafalme wa Buganda walipenda kuwinda katika eneo hili. 

## Historia 
Kampala ni mji ulioanza kukua sehemu za vilima mbalimbali upande wa kaskazini wa Entebbe. 

Kitovu cha kwanza kilikuwa nyumba ya kifalme kwenye kilima cha Kasubi iliyojengwa na Kabaka Mutesa I wa Buganda mnamo mwaka 1882. Baada ya kifo chake Mutesa ikawa kaburi la kifalme. Ikulu mpya ya Kabaka Mwanga II ikajengwa karibu kwenye kilima cha Mengo. 

Mwaka 1890 mwakilishi wa Kampuni ya Kifalme ya Uingereza kwa Afrika ya Mashariki (IBEA, kifupi kwa *Imperial British East Africa Company*), Frederick Lugard aliingilia vita vya wenyewe kwa wenyewe kati ya Waganda Waprotestanti, Wakatoliki na Waislamu, akajenga boma juu ya kilima kilichoitwa "Kampala" kikawa kitovu cha makao ya Wazungu katika mji mpya.

Wamisionari wakapewa na Kabaka nafasi ya kujenga makanisa na nyumba zao kwenye vilima mbalimbali: Namirembe ikawa kilima cha Waanglikana, Rubaga kilima cha Wakatoliki. Waislamu walikuwa na eneo lao hasa kwenye kilima cha Kibuli.

Maeneo hayo yote yaliunganika pamoja kuwa mji wa Kampala. 

Kati ya 1900 hadi 1905 Kampala ikawa makao makuu ya utawala wa kikoloni wa Uingereza uliohamishwa baadaye kwenda Entebbe. 

Baada ya uhuru ikawa mji mkuu wa kitaifa wa Uganda. 

Utawala wa Idi Amin na vita vya kumpindua 1979 uliharibu mengi, kwanza tabaka la wafanyabiashara Wahindi pamoja na nguvu ya kiuchumi, baadaye pia majengo. 

Tangu kufufuka kutoka nyakati mbaya za udikteta na vita, Kampala imeanza kukua tena. 

## Wakazi 
## Makerere 
Kampala ina Chuo Kikuu katika mtaa wa Makerere kilichokuwa chuo kikuu cha kwanza katika Afrika ya Mashariki na mahali pa mafunzo kwa viongozi wengi wa Kiafrika upande wa siasa, utamaduni na uchumi.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

 
Jamii:Miji ya Uganda 
Jamii:Miji Mikuu Afrika

Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Africa Wiki Challenge 2021 in Tanzania
Gideon Byamugisha

thumbnail
**Gideon Byamugisha** ni kasisi Mwanglikana wa Uganda na mchungaji wa kwanza Mwafrika aliyetangaza wazi ya kwamba ameambukizwa UKIMWI.

## Maisha
Alizaliwa Buranga Ndorwa, Wilaya ya Kabale, Uganda wa Magharibi tarehe 29 Agosti 1959 akasomea ualimu kwenye Chuo Kikuu cha Makerere akamaliza kwa digrii mwaka 1985.

Akaendelea kusoma digrii ya theolojia huko Nairobi akapokelewa katika utumishi wa Kanisa la Kianglikana Uganda mwaka 1991. Mwaka uleule mke wake alikufa kutokana na UKIMWI.

1992 alipokea baraka ngazi ya ukasisi akapewa jukumu la kufundisha chuo cha theolojia Mukono (sasa: Chuo Kikuu cha Kikristo cha Uganda). Wakati ule alifuata ushauri kutafuta upimaji wa damu yake ahakikishe hana UKIMWI. Alipopimwa akaonekana kuwa na viini vya HIV vilevile. Aliambiwa matokeo dakika chache tu kabla ya kuwa na somo chuoni. Aliamua kuwaambia wasikilizaji wake wakiwa na walimu wenzake ya kuwa amepatikana na HIV.

Tangazo hili lilipokelewa kwa mshangao kwani katika utamaduni wa kiafrika na zaidi katika utamaduni wa kidini wa Afrika haikuwahi kutokea ya kwamba kiongozi wa kidini anasema waziwazi kuwa ameambukizwa UKIMWI. Kinyume chake mara nyingi wahubiri walitumia mfano wa UKIMWI kuonyesha ya kuwa ni adhabu kutoka Mungu na dalili ya dhambi.

Gideoni Byamugisha aliitwa na kanisa lake kuanzia mwaka 1993 kusaidia katika mradi wa UKIMWI wa kanisa. 1995 - 2002 aliongoza idara wa HIV/UKIMWI ya dayosisi ya Kianglikana ya Namirembe.

Mwaka 1995 alifunga ndoa mara ya pili akimwoa Pamela aliyekuwa mjane wakati ule kutokana na UKIMWI akipatikana mwenyewe na viini vya HIV. Wanalea watoto wao kutoka ndoa zote mbili za awali pia wakamzaa mtoto wa pamoja asiye na HIV kutokana na tibu la madawa ya ARV.

Siku hizi (2005) Byamugisha anafanya kazi na shirika la Word Vision International pia pamoja na kasisi Jape Heath kutoka Afrika Kusini ameunda "Umoja wa viongozi wa kidini wa Afrika wanaoishi na UKIMWI" (ANERELA African Network of Religious Leaders living with HIV/AIDS).

## Viungo vya nje
* Samaritan Strategy Africa  (Kiingereza)
*ANERELA 
* Watch a film on Gideon Byamugisha
Jamii:Waliozaliwa 1959
Ngugi

**Ngugi** ni jina la mwanaume katika lugha ya Gikuyu ya Kenya.

Ngugi anayejulikana hasa ni mwandishi Ngugi wa Thiongo.
Wilaya ya Kilwa

Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama Kilwa

[thumb|250px|Mahali pa Kilwa (kijani) katika [mkoa wa Lindi.]] 
**Wilaya ya Kilwa** iko katika Mkoa wa Lindi, takriban kilometa 220 kusini mwa Dar es Salaam. Kilwa imepakana na Mkoa wa Pwani upande wa kaskazini, Bahari ya Hindi upande wa mashariki, wilaya ya Lindi Vijijini upande wa kusini na wilaya ya Liwale upande wa magharibi. Wakati wa sensa ya nwaka 2012, wilaya hii ilikuwa na wakazi 190,744 (mwaka 2002 waliohesbiwa 171,850 ).

Makao makuu ya wilaya ni Kilwa Masoko.

## Historia
Wilaya hii ina sehemu za kihistoria ambazo ni hasa
*Kilwa Kisiwani - ambayo ni mfano bora wa miji ya Waswahili wa kale uliojulikana kimataifa tangu karne ya 13 BK
*Kilwa Kivinje - iliyokuwa makao makuu ya eneo chini ya masultani wa Zanzibar na wakati wa ukoloni
*Songo Mnara - maghofu ya mji wa Waswahili wa kale

## Uchumi
Wakazi wengi hutegemea kilimo na uvuwi. Mazao yanayolimwa hasa ni pamoja na muhogo, mahindi, mtama na mpunga. Hata hivyo uzalishaji wa chakula hautoshelezi mahitaji ya wakazi. Sababu za upungufu ni kuongezeka kwa watu pamoja mitindo ya kilimo cha kimila ambako mashamba ni madogo, kwa wastani ekari 2,  yakilimwa kwa mkono tu. Sehemu kubwa za wilaya kuna ardhi isiyo na rutba kubwa ambayo haushiki maji vizuri.  Penye udongo mweusi mzuri karibu na Makangaga, Liwiti, Matandu, na Mbwemkuru inawezekana kulima mpunga. Kuna maeneo katika Milima ya Matumbi ambako miti ya matunda kutunzwa, hasa minazi na michungwa. Karibu na Likawage, Nanjirinji, Nainokwe, Njinjo na Singino Hill watu wanavuna pia korosho. Upatikanaji wa inzi za tsetse ni kizuizi kwa ufugaji.

Kuna pia majaribio ya kupana vchaka vya Jatropha curcas kama zao la nishati.

Gesi asilia huzalishwa kwenye Kisiwa cha Songosongo. Gesi hii inapelekwa hasa Dar es Salaam kwa uzalishaji wa umeme; lakini kuna pia kituo cha umeme kinachoendedhwa na gesi ya Songosongo kilichopo kwenye kata ya Somanga kikihudumia wilaya hii.  

## Utawala
Wilaya hii ina kata zifuatazo (idadi ya wakazi 2012 katika mabano): 	
*Chumo  (13,879),
*Kandawale  (5,040),
*Kibata   (8,730)
*Kijumbi  (14,426),
*Kikole  (4,294),
*Kilwa Kivinje Singino (19,376),
*Kilwa Masoko  (13,601)
*Kipatimu  (14,606),
*Kiranjeranje  (9,752),
*Lihimalyao  (10,434),
*Likawage  (3,569
*Mandawa  (13,192),
*Miguruwe  (3,381),
*Mingumbi  (9,948),
*Miteja  (6,157),
*Mitole  (3,352),
*Nanjirinji  (7,491),
*Njinjo  (8,904),
*Pande Mikoma  (11,569),
*Songosongo  (3,062),
*Tingi  (6,782),

Kata za Namayuni na Somanga zilianzishwa baada ya sensa ya 2012 kwa hiyo hakuna namba za kulingana. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Sensa ya Tanzania ya 2002 

K
Kilwa Masoko

Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama Kilwa

**Kilwa Masoko** ni mji mdogo katika Tanzania ulio makao makuu ya Wilaya ya Kilwa tangu miaka ya 1960. 

Iko barani ikitazama Kilwa Kisiwani. Mji ni wa kisasa. Kuna uwanja mdogo wa ndege pia bandari ndogo yenye kituo cha forodha.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 21,519 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13,601.
 walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65408.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kilwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Wilaya ya Pangani

250px|thumbnail|Mahali pa Wilaya ya Pangani (kijani cheusi) katika Mkoa wa Tanga (kijani) nchini Tanzania.
**Wilaya ya Pangani** ni kati ya wilaya 11 za Mkoa wa Tanga katika Tanzania yenye Postikodi namba 21300. 

Imepakana na wilaya ya Muheza upande wa Kaskazini, Wilaya ya Handeni upande wa magharibi, wilaya ya Bagamoyo (Mkoa wa Pwani) upande wa kusini na Bahari Hindi upande wa mashariki. 

Makao makuu ya wilaya yako Pangani mjini.

Wilaya ilikuwa na wakazi 54,025 mwaka 2012katika tarafa 4, kata 14 na vijiji 33.
Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 75,642 .

Ina shule za msingi 35, shule za sekondari 10 na zahanati 16.  

Eneo la wilaya ni kama kanda linalofuata ufuko wa Bahari Hindi. Mji wa Pangani upo mdomoni mwa mto Pangani unaoingia ndani ya nchi kavu kwa umbo la mlango mpana. Maeneo yaliyo karibu zaidi na bahari yenye ardhi ya rutuba kuna kilimo cha korosho, nazi, mihogo, mahindi, viazi vitamu na ndizi. Maeneo ya ndani zaidi pasipo rutuba sana kuna mashamba ya katani na mahindi.

Kihistoria mazingira ya Pangani ni kati ya maeneo ya utamaduni wa Uswahilini; kabla ya ukoloni kulikuwa na mashamba ya Waarabu waliotumia watumwa na tangu kufika kwa ukoloni wa Kijerumani mashamba makubwa ya katani yalianzishwa.

Wilaya hii ilikuwa pia nyumbani ya Abushiri ibn Salim al-Harthi na chanzo cha vita ya Abushiri dhidi ya utawala wa Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki.
[alt=Logo ya wilaya ya Pangani|thumb|http://www.panganidc.go.tz/(https://sw.wikipedia.org/wiki/Picha:Thumb_253_102x110_0_0_crop.png)]

## Tazama pia
* Mkoa wa Pangani

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*Taarifa (profile) ya wilaya ya Pangani mnamo mwaka 2011

P
Kilwa Kivinje

Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama Kilwa

**Kilwa Kivinje** ni mji mdogo katika Wilaya ya Kilwa ufukoni wa Bahari Hindi. Kiutawala ni sehemu ya kata ya Kivinje Singino. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, mji ulilikuwa na wakazi wapatao 15,061. Msimbo wa posta ni 65402. 

## Historia
Wakati wa utawala wa Zanzibar ilikuwa makao ya liwali ya Sultani kwa ajili ya pwani la kusini la Tanganyika ikichukua nafasi ya Kilwa Kisiwani kama bandari muhimu katika sehemu hii ya pwani la kusini. Kivinje ilikuwa lengo la misafara ya watumwa katika kusini ya Tanzania. the mainland port of Kilwa Kivinje supplanted Kisiwani as the terminus of the southern slave caravan. Bandari yake ya mchanga ilifaa kwa maboti madogo ya ubao waliobeba watumwa Zanzibar. Kuna makadirio ya kwamba watumwa 20,000 walipita Kivinje kila mwaka. Mnamo mwaka 1850 Kivinje ilikuwa mji wa wakazi 12-15,000 pamoja na wanfanyabiashara wenye asili ya Uhindini. Baada ya Sultani wa zanzibar kupiga biashara ya watumwa marufuku Kivinje ilijulikana kwa kuendelea na biashara hii kwa siri. Zanzibar ilimkamata sulatani wa mwisho wa Kivinje na kumtuma nje ya mji.

Ilikuwa makao makuu ya wilaya tangu zamani ya ukoloni wa Kijerumani. Wakati wa vita ya Abushiri iliona mapigano dhidi ya Wajerumani na wawakilishi wa Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki waliuawa tar. 22 Septemba 1888. Mei 1890 Wajerumani walirudi chini ya meja Hermann von Wissmann wakateka mji bila upinzani.

Wakati wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani Kilwa Kivinje ilikuwa makao makuu ya mkoa wa nane iliyoenea kati ya Rufiji na Lindi. Utawala wa Kijerumani kilikwisha tar. 7 Septemba 1916 siku ambako Wajerumani waliobaki mjini walijisalimisha mbele ya kikosi cha wanamaji Waingereza.

Mji uliendelea kuwa makao makuu ya wilaya chini ya Waingereza.

## Hali ya mji leo
Tangu kuondoka kwa makao makuu ya wilaya mji umerudi nyuma. Nyumba za ghorofa za wafanyabiashara hazitumiki tena zimeanza kuporomoka. Boma la Kale la Wajerumani bado linatumika. 

Hospitali ya wilaya imebaki Kilwa Kivinje. Bandari ndogo inafaa kwa jahazi tu.

Eneo la kihistoria lina magofu ya majengo ya Waswahili ya enzi za kati na baadhi ya majengo ya kiswahili yaliyosalia kutoka mwishoni mwa karne ya 19.  Makazi haya yanachukuliwa kama kimbilio la wenyeji wa awali kutoka Kilwa Kisiwani ambao walikuwa wakimbizi kutoka kwa Vasco da Gama ambae alikuwa akiwafukuza mji huo mnamo 1505 na pia kuwachukua kama wakimbizi waliokimbia maharamia wa Madagaska mnamo 1822. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Taarifa ya serikali ya Ujerumani juu ya uasi mjini Kilwa (1888)
*Picha za kilwa Kivinje wakati wa Wajerumani, pamoja na Boma (Kaiserliches Bezirksamt), Boma na Hospitali (Gruppe von Menschen vor der Boma und dem Hospital von Kilwa-Kivinje), Kikosi cha askari(Station Kilwa), Posta (Kais. Post, Akazienstrasse), Nyumba ya wanfanyabiashara de Souza (Haus der Firma de Souza jr. Dias & Co;)

Jamii:Wilaya ya Kilwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi 
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Kabla ya Kristo

[thumb|Uandishi wa "Anno Domini" katika [kanisa kuu la Klagenfurt, Austria]]
**Kabla ya kuzaliwa kwake Yesu Kristo** (kifupi: KK) ni namna mojawapo ya kutaja miaka. 

Hesabu hii imekuwa njia ya kuhesabu miaka inayotumika zaidi duniani siku hizi. 

Kila mwaka huhesabiwa kuanzia ule uliodhaniwa kuwa mwaka wa kuzaliwa kwake Yesu Kristo. Miaka iliyofuata kuzaliwa kwake hutajwa kwa kuongeza Baada ya Kristo au kifupi: BK.

Kuhusu historia ya hesabu hii tazama: 
Historia ya Hesabu "Kabla ya / Baada ya Kristo"

Jamii:Yesu Kristo
Ella Fitzgerald

**Ella Fitzgerald** (25 Aprili 1917 &ndash; 15 Juni 1996) alifahamika kama muimbaji wa kike wa muziki wa Jazz (Lady of songs).
Ella Fitzgerald au mama Ella sauti yake ilikuwa ni muhimu sana kwenye muziki wa Jazz na hata mitindo mingine ya muziki katika karne ya ishirini.

Ella Fitzgerald alizaliwa 25 Aprili 1917 mjini Newport News (Va- Marekani). Ella ameshirikiana na wanamuziki wengi mojawapo ni Louis Armstrong "Satchimo" huyu alikuwa ni mpiga tarumpeta mashuhuri. Mama Ella alizama zaidi katika mtindo wa Swing Jazz.

Kati ya nyimbo alizowahi kuimba ni: That old black magic; Can't we be friends?; Love is the thing so they say; It's a blue wold;
Dedicated to you; If you ever should live na Sugar blues. Alifariki mwaka 1996.
Simba Wanyika

**Simba Wanyika** ilikuwa bendi nchini Kenya iliyoundwa mwaka wa 1971 na ndugu kutoka Tanzania, Wilson Kinyonga na George Kinyonga. Bendi hii ilivunjika mwaka wa 1994. Simba Wanyika na bendi zingine mbili zilizotoka kwayo, Les Wanyika na Super Wanyika Stars, zilikuwa bendi mashuhuri sana nchini Kenya. Muziki wao uliotokana na sauti ya gitaa, ikiongozwa na mpiga gitaa wa Soukous, Dr Nico,ikichanganywa na maneno matamu ya muziki wa rumba na kuimbwa kwa Kiswahili. *Simba wa nyika*  tafsiri yake kwa Kiingereza ni "Lions of the Savannah". 

Wilson Kinyonga na George Kinyonga walianza muziki katika mji wao wa nyumbani wa Tanga nchini Tanzania walipojiunga na Jamhuri Jazz Band mwaka wa 1966. Walihamia Arusha mwaka wa 1970 na kuunda bendi ya Arusha Jazz na ndugu yao mwingine, William Kinyonga. Katika kipindi hiki, wanamuziki walikuwa wakisafiri watakavyo  kati ya Kenya na Tanzania, na muziki wa Kenya ukashawishika sana na muziki wa rumba wa Tanzania. Mwaka wa 1971 ndugu hawa walihamia nchini Kenya na kuanzisha Simba Wanyika. Bendi ilitumbuiza katika vilabu vya usiku na baa mbalimbali katika jiji la Nairobi, nakupata wafuasi wengi mno, na katikati ya miaka ya 1970, walikuwa wanajulikana kote Kenya, kwa ajili ya nyimbo kama "Mwongele" na "Wana Wanyika".  

Kutekelezwa kwa vikwazo baina ya mpaka wa Kenya-Tanzania ilisababisha watu kukua kwa muziki na kuelekea katika mtindo wa uliokuwa unajitokeza wa benga nchini Kenya.  Simba Wanyika waliendelea kucheza rumba, na walikuwa bado maarufu wakati bendi ilipogawanyika katika miaka ya 1970 wakati mpiga gitaa Omar Shabini alichukua baadhi ya wanamuziki wake na kutengeneza Les Wanyika. Mwaka wa 1980, George Kinyonga pia alijiondoa katika Simba Wanyika, akachukua wanamuziki zaidi na kuunda bendi ya Orchestra Jobiso. Lakini baadaye alirudi Simba Wanyika huku bado akifanya miradi za upande na Jobiso. Simba Wanyika baadaye walibadilisha jina lao hadi "Simba Wanyika Original" ili kuzuia mkanganyiko  na Les Wanyika na kundi lilojigawa kutoka kwao la Super Wanyika Stars. 

Simba Wanyika ilirudia umaarufu wake katika katikati ya miaka ya 1980 wakitoa nyimbo zilizoptata umaarufu na baadaye kuzuru Ulaya mwaka wa 1989. Bendi ilivunjika mwaka wa 1994 lakini bendi kadhaa zilizotokana nayo bado ziko hai.

## Angalia Pia
*Muziki wa Kenya
*Muziki wa Tanzania

## Viungo vya nje
*Muziki wa VIKUNDI vya "WANYIKA"  
*Simba Wanyika: Bendi ya Afropop 
*Video ya Simba Wanyika

Jamii:1968
Jamii:Rumba
Jamii:Makundi ya muziki ya Tanzania
Jamii:Makundi ya muziki ya Kenya
Ceuta

thumbnail|right|280px| Kisiwa cha Ceuta
[thumb|right|250px|Ceuta ([Hispania)]]
**Ceuta** (tamka: the-uta; kwa Kiarabu: سبتة *sabta*) ni mji wa Kihispania kwenye pwani ya Mediteranea ambao upande wa bara unazungukwa na eneo la Moroko. Ceuta iko karibu na mji wa Tetouan upande wa Moroko. Umbali na Hispania ni km 21 kuvuka mlango wa bahari wa Gibraltar. 

Pamoja na mji wa Melilla ni sehemu ya Hispania na Umoja wa Ulaya kisiasa , lakini kijiografia ni sehemu ya Afrika. Moroko inadai ni sehemu ya eneo lake la kitaifa.

## Watu
Ceuta ina wakazi 75.276 katika eneo la km² 18.5. Karibu nusu ni Wazungu/Wakristo na nusu ya pili ni Waberber-Waarabu/Waislamu.

## Historia 
Ceuta inaaminika iliundwa na Karthago katika karne ya 5 KK. Jina la Kigiriki la mji imekuwa "Επτά Αδελφοί" (hepta adelphoí - ndugu saba). 

Tangu Waroma walipochukua utawala wa Afrika ya Kaskazini mji ulijulikana kwa jina la "Septem Fratres" (ndugu saba). Jina hili limeendelea hadi leo, mji ukiitwa "sabta" kwa Kiarabu au kwa matamshi ya Kihispania "Ceuta".

Kuanzia karne ya 5 BK mji ulitawaliwa na Wavandali. 

Mwaka 710 Waarabu Waislamu walifika wakipita Ceuta kuvamia Hispania. Hadi karne ya 14 mji ulikuwa chini ya watawala Waislamu ama Waarabu au Waberberi. Kati ya Wakristo waliofia dini yao huko wanakumbukwa watakatifu Danieli mfiadini na wenzake (1226). 

Mwaka 1415 Wareno waliteka Ceuta wakaitawala hadi mwaka 1668. Baada ya vita kati ya Ureno na Hispania mji ulikabidhiwa kwa mfalme wa Hispania. 

Tangu mwaka 1668 Ceuta imekuwa sehemu ya Hispania. Ndani ya Hispania imekuwa Mji wa kujitawala (kwa Kihispania: ciudad autónoma) tangu 1995.

Jamii:Miji ya Hispania
Malawi (maana)

**Malawi** ni neno linaloweza kumaanisha

* Malawi, nchi ya Afrika ya Kusini-Mashariki
* Malawi kama jina la Ziwa Nyassa
* Malawi kama matamshi ya ufalme wa Marawi uliokuwa na nguvu katika kusini ya nchi kati ya karne 16. - 19. BK
Mafia

**Mafia** ni neno la kumaanisha

* Kisiwa cha Mafia katika Tanzania

* Wilaya ya Mafia katika Tanzania inayojumuisha kisiwa cha Mafia pamoja na visiwa vidogovidogo karibu nacho

* Mafia (jinai) ni shirika la jinai la Kiitalia limepatikana pia Marekani

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Wilaya ya Mafia

**Mafia** ni mojawapo kati ya wilaya 8 za mkoa wa Pwani katika Tanzania yenye postikodi namba **61700**. 

Eneo lake ni hasa Kisiwa cha Mafia na visiwa vidogo karibu nacho, likitazama mwambao wa Afrika ya Mashariki km 130 kusini kwa Dar es Salaam karibu na mdomo wa Mto Rufiji. Umbali wake na bara ni km 16.

Mafia kisiwa kikuu ina urefu wa km 50 na upana wa km 8; eneo lake ni takriban km² 400. Inajulikana pia kwa jina "Chole shamba" kutokana na mji wa kale wa Chole uliokuwepo kwenye kisiwa kidogo cha Chole karibu na kisiwa kikuu.

Mji mkubwa na makao makuu ya wilaya ni Kilindoni. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya ilikuwa na wakazi wapatao 46,438  walioishi humo. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa 66,180 . 

Kata za wilaya ya Mafia ni kama zifuatazo:

Baleni, Kanga na Kirongwe kwa pamoja ni tarafa ya kaskazini, shehia nyingine ni tarafa za kusini. 

## Marejeo
M
Yoweri Kaguta Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni** (alizaliwa 1944 Ntungamo, Wilaya ya Ntungamo, Uganda) ni Rais wa Uganda tangu 29 Januari 1986. Alichukua madaraka baada ya kushinda vita vya msituni chini ya kundi la National Resistance Movement na kushinda katika chaguzi za urais za mwaka 1996, 2001 na 2006.

Kwa muda mrefu, kabla ya kuwa rais wa Uganda, Museveni aliongoza vita vya msituni dhidi ya serikali za Idd Amin aliyetawala toka mwaka 1971-79, na serikali ya Milton Obote aliyekuwa madarakani mwaka 1980-85.

Kutokana na mafanikio ya mapambano dhidi ya ugonjwa wa Ukimwi na kukubali kwake kufuata sera za Benki ya Dunia na Shirika la Fedha Duniani, Museveni alipata sifa kubwa toka kwa viongozi wa mataifa ya Magharibi. Mwishoni mwa miaka ya 1990, Museveni alikuwa akielezewa kuwa ni mfano bora wa kizazi kipya cha viongozi wa Afrika.

Hata hivyo uongozi wake umetiwa dosari na mambo kadhaa ikiwa ni pamoja na ushiriki wake katika vita vya wenyewe kwa wenyewe katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda. Mambo mengine ni pamoja na ukiukwaji wa haki za kisiasa unaofanywa na serikali yake dhidi ya wapinzani kama vile Kizza Besigye na kitendo cha kubadili katiba ya nchi hiyo ili aweze kugombea urais mwaka 2006.

Alichagua Pico Taro (mwanamuziki wa Kijapani) kama balozi wa utalii wa Uganda mnamo Oktoba 6, 2017.

Mnamo Juni 2025, Yoweri Museveni alitangaza kugombea tena urais katika uchaguzi wa Januari 2025. .

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Ikulu ya Uganda 

Jamii:Marais wa Uganda
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Kasi ya nuru

thumb|Mwanga wa jua unachukua takribani dakika 8 na sekunde 17 kusafiri umbali wa wastani kutoka kwenye uso wa Jua hadi Duniani
**Kasi ya nuru** (pia: **kasi ya mwanga**, kwa Kiingereza *speed of light*) ni kasi yake iliyopimwa hata imekubaliwa kuwa nuru inakwenda karibu kilomita laki tatu kwa sekunde moja  katika ombwe. Kama nuru inapitia katika hewa kasi yake inapungua.

Katika nadharia ya uhusianifu ya Albert Einstein kasi ya nuru inadhaniwa kuwa ileile wakati wowote, pia katika hali yoyote. Yaani kasi inabaki ileile hata kama nuru inatoka katika chombo chenye kasi yenyewe au kama mtazamaji ana mwendo wake mwenyewe. Katika nadharia hiyo hakuna mwendo wenye kasi kushinda nuru. Kasi ya nuru imekuwa kipimo cha msingi katika sayansi za fizikia na unajimu.

Kasi hiyo haihusu nuru pekee inayoonekana na macho ya binadamu lakini pia kwa aina mbalimbali ya mnururisho kama mawimbi ya redio n.k. 

Tangu safari ya kwanza ya watu kufika juu ya mwezi chini ya Mradi wa Apollo wa NASA tabia ya nuru kuwa na kasi ilionekana kwa watazamaji wote. Kila safari kituo cha NASA katika mji wa Houston iliwaita wanaanga kwa redio: jibu lilichukua sekunde kadhaa hadi kufika kutokana na umbali wa kilomita lakhi tatu kati ya dunia na mwezi, hivyo mazungumzo yaliendelea kwa vituo vya kusubiri hadi sauti ilipofika na kurudi. 

Kama siku moja wanaanga watasafiri mbali zaidi, hadi Mirihi au Zohali ,muda huu utaongezeka kutokana na umbali na kasi ya nuru inayobaki ileile.

## Tanbihi
Jamii:Vipimo
Jamii:Fizikia
Moshi William

**TX Moshi William** (jina halisi: **Shaban Ally Mhoja Kishiwa**) alikuwa mmoja wa wanamuziki mahiri wa muziki wa dansi kutoka Tanzania aliyeweza kurekodi albamu 13. 

Alizaliwa Tanga mwaka 1958 na alifariki dunia tarehe 29 Machi mwaka 2006, akiacha mke mmoja na watoto wanne.

Kwa miaka mitatu mfululizo (2003, 2004, 2005) Moshi William alitunukiwa tuzo ya kitaifa ya utunzi bora.

Alijiunga na bendi kongwe kutoka Tanzania Juwata Jazz Band mwaka 1982 akitokea bendi ya Polisi Jazz. 

Mwanamuziki huyo alijipatia umaarufu mkubwa kwa kutunga nyimbo zilizokuWa na mafunzo katika jamii, mfano wa nyimbo kama Ashibae, Mwaka wa Watoto, Msafiri Kakiri, Asha Mwanaseifu, Kaza Moyo, Ajuza, Ndoa Ndoano, Mwanamkiwa, Ajali, Nyongo Mkaa na Ini, Isihaka Kibene, Harusi ya Kibene, Piga Ua Talaka Utatoa na nyimbo nyingine nyingi. 

Ukipita mitaa ya Keko Machungwa jijini Dar es Salaam sehemu alikokuwa anaishi mwanamuziki huyu lazima utasikia moja ya nyimbo zake zikipigwa katika vilabu mbalimbali au kwenye majumba ya wenyeji. Pia katika miji mbalimbali ya Afrika Mashariki na kati mwanamuziki huyu alifananishwa sana na mwanamuziki Madilu System wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kutokana na staili yake ya uimbaji katika Bendi ya Msondo Ngoma na mtoto wake Hassan Moshi William. 

Kifo cha mwanamuziki Moshi William kiliacha pengo kubwa katika bendi ya Msondo Ngoma.
Bujumbura

thumbnail|right|280px|Bujumbura.
**Bujumbura** ulikuwa mji mkuu wa Burundi unaokadiriwa kuwa na idadi ya wakazi 300,000. Mji upo kaskazini mashariki mwa Ziwa Tanganyika, na ni mji mkubwa zaidi Burundi, kitovu cha mawasiliano na uchumi nchini humo. 

Bujumbura ni mji pekee Burundi ambao una bandari ya kupakia mali na bidhaa mbalimbali za kuuza nje, kama vile kahawa, pamba, ngozi na madini ya stani.

## Historia
Bujumbura ilipanuka toka ilipokuwa kijiji kidogo kilichokuwa kambi ya Jeshi ya Wajerumani. Eneo hili lilikuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani mwaka wa 1889. 

Lakini, baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Bujumbura ilichukuliwa na Ubeljiji ambapo Shirikisho la Mataifa ilisimamia Ruanda-Urundi. Jina la mji likabadilishwa kutoka **Usumbura** hadi Bujumbura. Burundi ilipopata uhuru, mwaka wa 1962. 

Bujumbura ni mji ambao umeshuhudia vita vya ukabila kati ya Wahutu na Watutsi kwa kung'ang'ania uongozi wa Burundi.

## Vivutio
Katika mji huo kuna majengo ni yale ya kikoloni na pia kuna soko, uwanja wa taifa, msikiti mkubwa na Kanisa kuu. Pia kuna Jumba la Makumbusho ambalo linaitwa jumba la makumbusho ya maisha na jumba la makumbusho ya jiologia. 

Mambo mengine ya kuchangamsha ni kama Hifadhi ya Rusizi, na Kiamba hapo Mugere, ambapo panasemekana kwamba David Livingstone na Henry Stanley walikutana. (Lakini watu wengi wasema walikutana Ujiji), Kigoma, nchini Tanzania ambapo panasemekana ni mwanzo wa mto unaosemekana kuwa ndio mwanzo wa Mto Nile).

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Ziwa Tanganyika
Jamii:Miji ya Burundi
Bonde la Ufa

]]
**Bonde la Ufa** kwenye fani ya jiolojia ni bonde ambalo limetokana na mwendo wa mabamba ya gandunia mahali yanapoachana. 

Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki ni mojawapo kati ya mabonde maarufu zaidi duniani. 

Mabonde ya ufa hutokana na mvutano wa tektoniki. Mwendo huu huleta utengano wa mabamba hayo. Bonde la ufa latokea kama mabamba ya gandunia huachana na kuacha nafasi.

Mabonde ya ufa ni mahali ambako volkeno pamoja na matetemeko ya ardhi hujitokeza.

Mabonde ya ufa makubwa kabisa yapo chini ya maji kwenye misingi ya bahari.
Vita Kuu ya Dunia

**Vita Kuu ya Dunia** ni jina linalotumika kwa ajili ya vita inayohusu nchi nyingi katika sehemu mbalimbali za dunia badala ya eneo la nchi kadhaa pekee. 

Kwa kawaida vita mbili za karne ya 20 huitwa "Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia" (1914-1918) na "Vita Kuu ya Pili ya Dunia" (1939-1945).

Jina hilo limepatikana tangu mwanzo wa karne ya 20 katika miaka kabla ya Vita Kuu ya Kwanza ilipoonekana ya kwamba vita ikianzishwa itahusu sehemu kubwa ya dunia kutokana na mapatano kati ya mataifa makubwa ya Ulaya yaliyotawala nchi nyingi duniani chini ya mfumo wa ukoloni.

Wanahistoria wengine hudai ya kwamba hali halisi vita kuu ya kwanza ilizohusu dunia yote ilikuwa vita ya miaka saba (1756-1763) kati ya Uingereza na madola ya Kijerumani ya Uprusi na Hannover dhidi ya Ufaransa, Urusi, Austria, Uswidi, Saksonia na Hispania. Mapigano yalitokea Ulaya, Amerika ya Kaskazini, Visiwa vya Karibi, India, Asia ya Mashariki, Afrika na baharini kote duniani.

## Viungo vya nje 
*Historia ya Vita Kuu ya Kwanza (Kiingereza)

Jamii:Vita
John Locke

thumbnail|right|John Locke
**John Locke** (29 Agosti 1632 – 28 Oktoba 1704) alikuwa mwanafalsafa Mwingereza aliyetoa nadharia ya "Mkataba Jamii": mkataba huu unahusisha watawala na watawaliwa ambapo watawaliwa huwapa watawala madaraka ya kuongoza kwa kufuata matakwa ya watawaliwa. Nadharia hii ilisaidia kwa kiwango kikubwa kujengwa kwa taifa la Marekani kutoka katika utawala wa Kifalme uliokuwa chini ya Uingereza.

Jamii:Waliozaliwa 1632
Jamii:Waliofariki 1704
Jamii:Wanafalsafa wa Uingereza
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson** (2 Aprili 1743 – 4 Julai 1826) alikuwa Rais wa tatu wa Marekani kuanzia mwaka wa 1801 hadi 1809. 

Pia alikuwa mwandishi wa katiba ya Marekani aliyetumia nadharia ya John Locke na kupanga hoja za kupinga Marekani kuendelea kuwa chini ya mfumo wa utawala wa kifalme chini ya Uingereza.

## Viungo vya Nje
* White House biography
* Thomas Jefferson Papers: An Electronic Archive
* Thomas Jefferson collection 
* The Papers of Thomas Jefferson
* Jefferson, Thomas, *Summary View of the Rights of British America* (1774), katika World Digital Library
* The Thomas Jefferson Hour
* The Papers of Thomas Jefferson
* 
* Collection of Thomas Jefferson Manuscripts and Letters
* http://tjrs.monticello.org/letter/44

Jamii:Waliozaliwa 1743
Jamii:Waliofariki 1826
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Virginia (jimbo)
Kalenda ya mwezi

**Kalenda ya Mwezi** ni kalenda inayohesabu miezi kufuatana na mwendo wa Mwezi kwenye anga. Mwezi una muda wa siku 29.5 (29 au 30) kutoka mwezi mpya hadi mwezi mpya. Faida yake ni ya kwamba mwezi unaonekana na watu wote. Hali hii inasaidia kuelewana haraka kati ya watu juu ya tarehe fulani katika mazingira ambayo hakuna mitambo wala maandishi. Mwaka wa miezi hii 12 una siku 354. 

Kwa sababu hiyo kalenda za kale katika mataifa na tamaduni mbalimbali mara nyingi zilikuwa hasa kalenda za kufuata mwezi. 

Kalenda ya mwezi ina mwaka wa siku 354 ambao ni fupi kuliko mwaka wa jua mwenye siku 365 1/4. Kutokana na hiyo kalenda haiwezi kutabiri majira yanayoenda sambamba na mwendo wa jua. Hii ilileta ugumu katika makadirio ya mambo yote yanayohusu mpangilio ya kilimo kinachofuata majira ya joto na baridi au ukame na mvua. Hali hizi zote zinategemea hali ya jua na kukadiriwa katika mwaka wa jua. Ugumu huu uligusa pia mambo ya utawala na serikali kwa sababu uwezo wa wakulima kulipa kodi inategemea mavuno. Kalenda ambayo haisaidii kupanga wakati wa mavuno hivyo kupatikana kwa mapato ya serikali ina faida kidogo tu.

Kutokana na sababu hizo kalenda za mwezi zilirekebihswa mara nyingi kwa njia ya kuingiza siku za nyongeza ili muda wa mwaka ilingane na mwaka wa jua.

Kalenda ya Kiyahudi ni mfano hadi leo jinsi mwaka wa mwezi unasahihishwa kwa kuingiza miezi ya nyongeza. Katika utaratibu wa kipindi cha miaka 19 kuna miaka 12 ya kawaida na miaka saba yenye mwezi wa nyongeza inayobadilishana ili kulinganisha kalenda ya mwezi na mwendo wa jua hivyo mwezi wa mavuno inabaki katika majira yake. 

Kalenda ya mwezi tupu ambayo ni muhimu hadi leo ni kalenda ya kiislamu. Tarehe zake zinabadilika kila mwaka katika kalenda ya Gregori ambayo ni Kalenda ya kimataifa inayofuata jua. Kwa mfano Ramadhani iko mwaka 2006 BK wakati wa Novemba; kila mwaka inasogea mbele itafika miezi ya Agosti, Mei, Januari na kadhalika hadi kurudi tena Novemba katika mwendo wa miaka ipatayo 33.

Jamii:Kalenda
Jamii:mwezi
Itifaki

alt=Pichani kuonesha Itifaki ikifatwa|thumb|Itifaki ikifatwa baada ya Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani John Kerry na Waziri wa Mambo ya Nje wa Ufaransa Jean-Marc Ayrault kuondoka katika Wizara ya Mambo ya Nje ya Ufaransa huko Quai d'Orsay
**Itifaki** (kutoka neno la Kiarabu; pia "protokali", kutoka Kiingereza "protocol") ni orodha au mpangilio wa visa unaotumika katika kuendesha sherehe, mkutano, mjadala na kadhalika kutokana na utaratibu uliowekwa. Mathalani katika shughuli za mikutano ni kiongozi gani anatakiwa kuingia kwanza, kisha nani afuatie na nani awe wa mwisho kuingia katika sehemu ya mkutano. Mwenyeji wa mkutano anatakiwa kukaa upande gani na mgeni mwalikwa anatakiwa kukaa upande gani. Kama ni shughuli ya kitaifa ni wimbo wa taifa gani unatakiwa uanze, ule wa Rais mwenyeji au wa Rais mgeni? Baada ya mkutano nani anatakiwa kutoka kwanza na nani awe wa mwisho. Mambo kama haya au utaratibu kama huu ndio huitwa itifaki. Ila mwanafunzi afahamu kwamba itifaki ikitumika katika isimujamii inaleta dhana tofauti na maelezo haya.

Pia ni maelewano au maridhiano maalumu kati ya mataifa.

Tena ni programu ya kompyuta.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Utamaduni
Jamii:Elimu jamii
Kurow

thumbnail|right|280px|Moja ya Barabara katika Mji wa Kurow 

:*Ukitafuta mji wa Poland, uone Kurów.*

**Kurow** ni mji mdogo kwenye bonde la Waitaki kwenye kisiwa cha kusini cha New Zealand katika wilaya ya Otago. Mazingira ya Kurow ina miradi mbalimbali ya kutengeneza umeme kwa nguvu ya maji. Kuna kilimo cha matunda hasa mizabibu.

Kuna mvutano kuhusu asili ya jina la mji kama imetokana na neno la Wamaori wazalendo au kutoka kwa mji wa Kurów.