open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibn Rassam

**Ibn al Rassam** (inamaanisha mwana wa mchoraji) alikuwa Mmisri Mwislamu mtaalamu na mtengenezaji wa vigae. Umaarufu wake ulikuwa zaidi katika kipindi cha utawala wa Mamluk Bahri (1250-1382)H

Ibn Rassam anafahamika sana kwa kubuni mbinu ya kupata shaba kutoka kwenye aina mbalimbali za madini ya malakiti. Pia alibaini rangi kwa kupasha moto vitu mbalimbali. Pia alikuwa na mwenzake mtaalamu wa kemia, Abdul Ashbah Ibn Tammam (alifariki mwaka 1361)

## Marejeo 
Jamii:wasanii wa Misri
Jamii:AWC Zanzibar
Nyimbo zilizotafsiriwa kwa Kijapani

**Nyimbo zilizotafsiriwa kwa Kijapani** ni nyimbo za lugha za kigeni ambazo zilitafsiriwa kwenda Kijapani. Hii ilianza kipindi cha nusu ya pili ya  Karne ya 19 huko Japani, ambapo nyimbo za mtindo wa kimagharibi zilipoanza kutumika kwenye elimu ya shule. Nyimbo hizi zilikua zina utofauti na nyimbo zilizokua kwenye vitabu vya muziki vya Wizara ya Elimu ambazo zilitungwa na Wajapani.Nyimbo zilizotafsiriwa kwa mawazo mapana zinamaanisha nyimbo yoyote ya lugha ya kigeni ambayo imetafsiriwa kwenda Kijapani.

## Marejeo 
Jamii:Japani
Jamii:AWC Zanzibar
Utambulisho wa nchi

**Utambulisho wa nchi** ni aina ya alama inayowekwa inayojuulikana kama **chanjo ya ngozi** (scarification) iliyokuwa ikionekana kwa watumwa waliofika Amerika Kaskazini katika karne ya 18 na ya 19 kama sehemu ya Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki . 

Alama hizo za nchi zilitumika sana kuwatambulisha watumwa mmojammoja, na mara nyingi zilitajwa katika matangazo ya magazeti yaliyotafuta watumwa waliotoroka.

Wanahistoria wa biashara ya watumwa wametumia alama hizo za mwilini kutambua asili au taifa la watumwa hao, hasa pale ambapo kumbukumbu za maandishi hazikuonyesha walikotoka.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Upungufu katika Afrika
Jamii:Utumwa
Jamii:AWC Zanzibar
Ken'yūsha

**Ken’yūsha** (硯友社), ambayo maana yake ni *Jumuiya ya Marafiki wa Jiwe la Wino*, ilikuwa chama cha waandishi wa fasihi kilichoanzishwa wakati wa enzi ya Meiji nchini Japani. Jumuiya hii iliongozwa kwa kiasi kikubwa na mwandishi maarufu **Ozaki Kōyō**, ambaye aliianzisha pamoja na waandishi wenzake **Ishibashi Shian** na **Maruoka Kyūka**.

Jumuiya hiyo ilikusanya pamoja waandishi na wasanii wa fasihi waliokuwa na lengo la kukuza na kuendeleza maandiko ya fasihi ya Kijapani. Miongoni mwa wanachama wake mashuhuri walikuwa **Kawakami Bizan**, **Yamada Bimyō**, na **Hirotsu Ryurō**.

Mwaka 1885, jumuiya hii ilizindua jarida lake lijulikanalo kama *Garakuta Bunko* (我楽多文庫), ambalo linatafsirika kama “Maktaba ya Mambo Mbalimbali.” Jarida hili lilikuwa la kwanza nchini Japani kuchapisha na kujikita moja kwa moja kwenye masuala ya fasihi. Jarida hilo lilikuwa jukwaa muhimu kwa waandishi kuwasilisha kazi zao na kuchochea maendeleo ya fasihi ya kisasa ya Kijapani.

Hata hivyo, uchapishaji wa jarida hili ulisitishwa mwezi Oktoba mwaka 1889.

## Marejeo 
Jamii:Fasihi ya Kijapani
Kituo cha Amani cha UNESCO

**Kituo cha Amani cha UNESCO** ni shirika lisilo la faida lililoanzishwa mwaka wa 2004 huko Maryland Marekani. Inakuza maadili ya Shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi na Utamaduni (UNESCO).

Kituo cha UNESCO kwa Ajili ya Amani kinashirikiana na Shule za Umma za Kaunti ya Frederick, Chuo cha Hood, Chuo cha Jumuiya cha Frederick, na Shule ya Viziwi ya Maryland (MSD) katika miradi mbalimbali ya kijamii. Miradi hii inajumuisha:-

* Mipango ya baada ya masomo kwa wanafunzi
* Mfululizo wa Wazungumzaji Mahiri (Distinguished Speaker Series)
* Mikutano ya Model United Nations ya Kikanda na Kimataifa
* Maadhimisho na Kumbukumbu za Siku Maalum za Umoja wa Mataifa
* Tamasha la Stempu la Frederick
* Programu za kubadilishana kitaifa na kimataifa kwa wanafunzi wa shule za sekondari na vyuo

Kituo hiki pia ni mshika-bendera mkuu wa Shirikisho la Vituo na Vyama vya UNESCO la Marekani (USFUCA ) pamoja na Tume ya Kitaifa ya Marekani kwa Vilabu, Vituo, na Vyama vya UNESCO (USNCUC) .

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:UNESCO
Wayombe

**Wayombe** ni jina linalotumika kuelezea makundi mawili tofauti ya watu barani Afrika. Wanaishi hasa katika nchi za Zambia, Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Angola. Wayombe wanajulikana kwa ustadi wao katika kazi za mikono na sanaa. Wanaume hushiriki katika ufinyanzi, uchongaji na usafishaji wa vyuma, ilhali wanawake hutengeneza vyungu vya udongo. Vifaa maarufu vya sanaa ya Wayombe ni pamoja na sanamu za *Nkisi nkonde* na sanamu za uzazi za kike zinazoitwa u*phemba*.

## Uenezi 
Mnamo mwaka 1981, Wayombe walikadiriwa kufikia watu wapatao 15,000, wakiishi katika eneo la ukubwa wa . Wayombe ni miongoni mwa makundi sita ya wageni waliovamia Watumbuka baada ya mwaka 1760. Kundi lingine la watu pia huitwa **Wayombe**, wanaoishi katika sehemu za kusini-magharibi mwa Jamhuri ya Kongo, huku wengine wakiwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Angola. Kundi hili lina uhusiano wa moja kwa moja na watu wa Wakongo.

## Shughuli za kiuchumi 
Wayombe wanajihusisha zaidi na kilimo, wakilima mazao kama ndizi, mahindi, maharagwe, mihogo, karanga na viazi vitamu. Ingawa kilimo chao kinahusu zaidi mahitaji ya chakula, pia huuza sehemu ya mazao yao sokoni. Hufuga mbuzi, nguruwe na kuku, pamoja na kufanya uvuvi katika Mto Kongo. Wayombe pia ni stadi katika kazi za mikono na sanaa, ambapo wanaume hushiriki katika ufinyanzi, uchongaji na usafishaji wa vyuma, na wanawake hutengeneza vyungu vya udongo.

## Mila na dini 
Sanaa ya kutengeneza sanamu na vinyago miongoni mwa Wayombe inatambulika sana, mara nyingi ikiwa ni sanamu za kifahari kama wafalme walioketi kwenye viti vya enzi, au sanamu za wanawake wajawazito zijulikanazo kama *phemba*.

Mungu mkuu wa Wayombe anaitwa Ngoma Bunzi, ambaye inaaminika anatoka katika ulimwengu usiofikika uitwao Yulu. Maombi na mawasiliano naye hufanyika kupitia Nzambi a Tsi (roho za ardhi) na Simbi (roho za mtoni). Wayombe hujenga majumba maalumu ya kumbukumbu kwa ajili ya mababu maarufu, hasa machifu waliokuwa na nguvu za kipekee. Wayombe wa kaskazini mwa Zambia wanaamini kuwa binadamu ana utambulisho wa aina tatu: wa mwili, wa kijamii na wa kiroho. Hali ya mtu kijamii inaathiri aina ya mazishi atakayopewa.

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Angola
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kongo
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Makabila ya Zambia
Jamii:Afrocrowd 2025
Vitabu vya nyimbo za shule ya msingi (Kijapani)

**Vitabu vya nyimbo za shule ya msingi** (Kijapani: Shōgaku Shōka Shū) ni mfululizo wa vitabu vya nyimbo vilivyokusanywa kwa ajili ya elimu ya shule na Wizara ya Elimu ya Japani kupitia kamati ya utafiti ya muziki ,ambayo ilianzishwa mwaka 1879 na Isawa Shuji.Vitabu hivyo vya nyimbo vilichapishwa kuanzia mwaka 1881 hadi 1884 kwa jumla ya sehemu tatu. Mfululizo huu ulikua wa kwanza kutumia alama rasmi za muziki kwenye vitabu vya muziki wa Kijapani.

Sehemu ya kwanza ilikua na nyimbo 33, sehemu ya pili ilikua na nyimbo 16, na sehemu ya tatu ilikua na nyimbo 42. Nyimbo nyingi zilikua zinachimbuko la maandishi ya Kijapani lakini ziliimbwa kwa kutumia midundo ya magharibi zilizochukuliwa kutoka kwenye nyimbo kama *Hänschen klein*" katika sehemu ya kwanza, "*Alle Vögel sind schon da*" kwenye sehemu ya pili, na "*The Last Rose of Summer*" kama sehemu ya tatu.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Japani
Jamii:AWC Zanzibar
Utamaduni wa Benin

]]
**Utamaduni wa Benin** unaundwa na mchanganyiko wa mila za jadi, dini, sanaa, na lugha mbalimbali. Dini ya jadi ya Vodun (inayojulikana pia kama Voodoo) ina asili ya nchini Benin. Kadhalika ina wafuasi wengi hasa upande wa kusini mwa nchi. Vodun inahusisha ibada ya mizimu, miungu mbalimbali, na matumizi ya ngoma, nguo za kitamaduni, na matambiko. Ukiacha dini ya jadi ya Vodun, pia kuna dini nyingine kama Ukristo na Uislamu nazo zina wafuasi wengi. Mara nyingi imani hizo huingiliana katika maisha ya kila siku.

## Sanaa
Kabla ya utawala wa Kifaransa, fasihi ya Benin ilikuwa ya masimulizi ya mdomo. Riwaya ya kwanza ya Benin iliyoandikwa ilikuwa ni ''L'Esclave'' ya Félix Couchoro mwaka 1929. Baada ya uhuru, muziki wa asili uliunganishwa na highlife ya Ghana, kabare za Kifaransa, rock, funk, soul na rumba ya Congo.

Biennale Benin ilianzishwa mwaka 2010 kama ushirikiano wa wasanii na mashirika ya ndani. Mwaka 2012, tukio hili lilikuwa rasmi chini ya uratibu wa mashirika ya ndani, na maonyesho ya kimataifa yaliandaliwa na Abdellah Karroum.

## Majina ya kimila
Huko upande wa kusini mwa Benin, baadhi ya watu hutumia majina ya asili ya Akan, yanayoonyesha siku ya wiki aliyozaliwa mtu. Hii inatokana na athari za watu wa Akan kama vile Akwamu.

## Lugha
Lugha za asili hutumika kufundishia shule za msingi, huku Kifaransa kikifundishwa baadaye. Katika sekondari, Kifaransa ndicho lugha kuu ya kufundishia. Lugha za Benin kama vile Kifon na Kiyoruba huandikwa kwa herufi zinazoakisi sauti ya maneno bila kutumia alama za sauti nyingi kama Kifaransa.

## Mapishi
Mapishi ya Benin hutegemea vyakula safi vilivyopikwa na mboga au michuzi. Kusini, mahindi yanatumiwa kutengeneza ugali unaoliwa na mchuzi wa karanga au nyanya. Samaki, kuku, nyama ya mbuzi, ng’ombe, na panya mwitu huliwa. Kaskazini, mihogo na yam ni chakula kikuu, pamoja na nyama ya ng'ombe au nguruwe iliyokaangwa kwa mafuta ya karanga au mawese. Mchele, maharagwe, na matunda kama vile maembe, machungwa, maparachichi, ndizi, na mananasi pia huliwa. Nyama huwa kidogo katika mlo, huku mafuta ya mboga yakitumika sana. Samaki wa kuvuta moshi pia huandaliwa, na kuku huchomwa kwa kuni. Wengine hutumia majiko ya udongo kupikia.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Livingstone (filamu)

***Livingstone*** ni filamu ya kimya ya Kizungu iliyotengenezwa mwaka 1925, ambayo iliandaliwa na kuongozwa na kuchezwa na M.A.Wetherell kama muhusika mkuu. Pia imewashirikisha Molly Rogers na Henry Walton. Filamu hii inaonyesha maisha ya David Livingstone, anayejulikana kama Bula Matari, ambaye alikua mmisionari wa Uskoti akijitahidi kukomesha utumwa na kuleta elimu Afrika pia inaonyesha tukio lake maarufu la kukutana na Henry Morton Stanley.

## Marejeo 
Jamii:Filamu za 1925
Jamii:Utumwa
Jamii:AWC Zanzibar
Chuo Kikuu cha Birmingham

**Chuo Kikuu cha Birmingham** ni chuo kikuu cha utafiti wa umma Birmingham, Uingereza. Ilipokea hati yake ya usajili wa hadhi kifalme mnamo 1900 kama mrithi wa Chuo cha Malkia, Birmingham (ilianzishwa mnamo 1825 kama Shule ya Tiba na Upasuaji ya Birmingham), na Chuo cha Sayansi cha Mason (kilichoanzishwa mnamo 1875 na bwana Josiah Mason), na kuifanya chuo kikuu cha kwanza cha Uingereza cha kiraia au chuo kilichojengwa kwa 'matofali mekundu' kupokea hati ya usajili wa hadhi ya kifalme na chuo kikuu cha kwanza cha umoja wa Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:Birmingham
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Vyuo vikuu vya Uingereza
Utamaduni wa Botswana

**Utamaduni wa Botswana** (*Setswana* kwa lugha ya watu wa Botswana). Neno hilo linamaanisha lugha yenyewe lakini pia linatumika kuelezea utamaduni wa watu wa Batswana, iwe kwa maana ya kabila au raia wote wa Botswana. Batswana wanaamini katika thamani ya utamaduni wa Botho-Ubuntu, unaomaanisha "Binadamu si viumbe wanaojitegemea pekee, bali ni sehemu ya jamii na mahusiano ya kutegemeana." Utangamano, mshikamano, na kusaidiana ni misingi muhimu kwao.

Neno Batswana hutumika kwa raia wa Botswana, lakini pia humaanisha watu wanaozungumza lugha na kufuata utamaduni wa Setswana wanaoishi katika nchi jirani ya Afrika Kusini. Botswana ni nchi yenye makabila mbalimbali. Miongoni mwao ni Tswana wanaojumuisha makundi kama Barolong, Bakwena, Bangwato, Batlokwa, Bakgatla, Baphuthing, Bataung, Bangwaketse, Batawana, Bahurutshe na Balete.

Kundi lingine kubwa ni BaKalanga wakiwemo BaLilima, Baperi, BaWumbe na BaNambya. Pia wapo Ovaherero (wakiwemo Baherero na Ovambanderu), Wayei, Bambukushu na Veekuhane wanaojulikana kama Basubiya kwa lugha ya Setswana. Aidha, kuna vikundi vya Khoe & San ambavyo ni vya asili ya uwindaji na ukusanyaji wa matunda, pamoja na Batswapong na Batshweneng.

Licha ya tofauti za asili, kuishi pamoja na kuoana kwa zaidi ya karne moja kumechangia makabila haya kushirikiana kwa karibu zaidi, hali ambayo imesababisha mabadiliko na mchanganyiko wa lugha na tamaduni. Lugha zinazozungumzwa hutofautiana kulingana na eneo au lahaja za kikabila, lakini zote zinahesabiwa kama sehemu ya lugha za Botswana.

Baadhi ya watu wa kabila la Tswana wanaishi katika Jimbo la Kaskazini Magharibi mwa Afrika Kusini pamoja na Botswana yenyewe. Hali hii inaonesha uhusiano wa kihistoria kati ya watu wa Botswana na wale wanaoishi maeneo ya mpakani mwa Afrika Kusini.
## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Utamaduni wa Botswana
B
B
Josiah Mason

**Josiah Mason** (23 Februari 1795 – 16 Juni 1881) alikuwa mfanyabiashara wa viwanda wa nchini Uingereza, alijihusisha na uzalishaji wa kalamu na biashara nyingine na mfadhili. Alianzisha chuo cha Sayansi cha Mason mwaka 1875 ambacho baadaye kiliitwa Chuo Kikuu cha Birmingham.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:wafanyabiashara wa Uingereza
N'Gangue M'voumbe Niambi

thumb|Mahakama ya  N'Gangue M'voumbe Niambi
'''N'Gangue M'voumbe Niambi''' alikuwa mfalme wa Loango katika nusu ya mwisho ya karne ya 17. Alipata faida kutokana na biashara ya utumwa ya Ureno, ambayo ilikuwa imeanza hivi karibuni. Olfert Dapper aliripoti kwamba Niambi alikuwa na bunduki kadhaa, ingawa hakujua jinsi ya kuzitumia.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kongo
African Origins

**African Origins** (yaani Mradi wa Asili ya Kiafrika) ni hifadhidata inayosimamiwa na watafiti wa Chuo Kikuu cha Emory, Georgia, Marekani, yenye lengo la kurekodi ukweli wote unaojulikana kuhusu Diaspora ya Waafrika, ikiwa ni pamoja na nyaraka zote zinazohusiana na biashara ya utumwa ya kupitia Atlantiki. Ni mradi dada wa *Voyages: The Trans-Atlantic Slave Trade Database.*

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Utumwa
Victoria Albis

**Victoria Albis** (alifariki baada ya mwaka 1777) alikuwa **signara** kutoka Senegal.  Alikuwa mwakilishi maarufu wa kundi la wanawake wafanyabiashara mashuhuri waliokuwa wakijulikana kama *signaras* kwenye kisiwa cha Gorée huko Senegal ya Kifaransa. Alikuwa mtu mwenye ushawishi mkubwa katika biashara katika Senegal ya wakati huo.

Victoria Albis alikuwa na mchanganyiko wa asili ya Kireno na Kiafrika. Alikuwa mmoja wa wakazi wa mwanzo wa jamii ya machotara waliokaa kwenye kisiwa cha Gorée baada ya Senegal kuwekwa rasmi chini ya utawala wa Ufaransa. Wao walijenga jamii hiyo katika kipindi cha kati ya 1701 hadi 1725.

Jengo linalojulikana leo kama ''Makumbusho ya Wanawake ya Henriette-Bathily (Henriette-Bathily Women's Museum)'' lilijengwa na Victoria Albis.

## Marejeo 
## Vyanzo 
* Gorée: the island and the Historical Museum. Abdoulaye Camara, Institut fondamental d'Afrique noire Cheikh Anta Diop, Joseph-Roger de Benoist, Musée historique du Sénégal.IFAN-Cheikh Anta Diop, 1993
* Globalizing the Postcolony: Contesting Discourses of Gender and Development. Claire H. Griffiths. 2010
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Wanawake wa Senegal
Waafrika waomba radhi kwa kujihusisha na biashara ya utumwa kupitia Atlantiki

**Waafrika waomba radhi kwa kujihusisha na biashara ya utumwa kupitia Atlantiki** ambayo ilihusisha uhamishaji wa kulazimishwa wa mamilioni ya Waafrika kwenda Amerika, mara nyingi kwa kushirikiana na baadhi ya viongozi na jamii za Kiafrika. Wazungu walishirikiana na viongozi hao na wafanyabiashara kukamata na kusafirisha mamilioni ya Waafrika hadi kwenye mashamba makubwa ya watumwa. Jamii mbalimbali za Kiafrika zilinufaika kiuchumi na kisiasa kutokana na biashara hii iliyohusisha ubadilishanaji wa maisha ya watu kwa bidhaa za Ulaya kama vile bunduki, nguo na pombe. Katika miaka ya hivi karibuni, baadhi ya mataifa ya Afrika na watu binafsi wameomba radhi rasmi kwa kueleza majuto kwa namna mababu zao walivyohusika katika kuwezesha biashara hiyo.

## Tanbihi
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Biashara ya watumwa
Jamii:Historia ya Afrika
Okoroji Oti

**Maazi Okoroji Oti** alikuwa chifu wa kijiji cha Ujari, kimoja kati ya vijiji kumi na tisa vya Arochukwu, katika jimbo la Abia, nchini Nigeria. Alijulikana sana kama mfanyabiashara wa watumwa na ndiye aliyejenga Nyumba ya Okoroji (*Okoroji House*), ambayo ni jengo la kihistoria katika ardhi ya Waigbo (*Igboland*).

Kwa mujibu wa simulizi za mdomo (historia ya asili), baada ya kifo chake akiwa kiongozi wa Ibini Ukpabi — yaani, kichwa cha ndabii wa kiibada — watu wapatao mia nne (400) walitolewa sadaka kwa mungu huyo kama sehemu ya ibada ya kitamaduni.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Utumwa
Jamii:Waigbo
Mafuriko ya Texas ya Kati ya Julai 2025

Kuanzia tarehe 4 hadi 7 Julai 2025, tukio kubwa na hatari la mafuriko lilitokea katika Texas Hill Country, hasa katika Kaunti ya Kerr, jimbo la Texas, Marekani. Wakati wa mafuriko hayo, maji ya Mto Guadalupe yalipanda haraka na kwa kiwango kikubwa baada ya mvua ya kati ya  kunyesha kwa muda mfupi. Kwa sababu hiyo, vifo vya watu wasiopungua 104 vimeripotiwa, ambapo takriban 90 kati yao walikuwa katika Kaunti ya Kerr, huku watu wasiopungua 41 wakiwa hawajapatikana. Mafuriko hayo yalisababishwa na mfumo mkubwa wa mvua uliochangiwa na mabaki ya Kimbunga Barry.

Mafuriko yalianza asubuhi ya tarehe 4 Julai baada ya mvua kubwa kunyesha katika Texas ya Kati. Tahadhari sita za dharura za mafuriko ya ghafla zilitolewa siku hiyo hiyo, zikiwemo miji ya Kerrville na Mason. Mto Guadalupe ulipanda takriban  ndani ya dakika 45. Iliongezeka kwa takriban  katika eneo la Hunt, ambapo watoto zaidi ya 20 walitangazwa kupotea kutoka kwenye kambi ya majira ya joto. Tarehe 5 Julai kulitolewa tahadhari zaidi za mafuriko kwa eneo la Ziwa Travis, ambalo ni sehemu ya bonde la Mto Colorado. Tarehe 6 Julai, *The New York Times* ilieleza kuwa "kati ya matukio yote ya mafuriko yenye vifo vingi nchini Marekani, ikijumuisha yale yanayosababishwa na kuvunjika kwa kingo za mito, mvua za misimu, na vimbunga, mafuriko ya Hill Country huenda yakawa miongoni mwa yale yaliyoua watu wengi zaidi tangu mwaka 1925."

## Marejeo 
Jamii:2025
Jamii:Majanga ya asili nchini Marekani
Jamii:Mafuriko katika Texas
Jamii:Historia ya Texas
Utamaduni wa Burkina Faso

**Utamaduni wa Burkina Faso** uliopo katika ukanda wa Afrika Magharibi unajulikana pia kama utamaduni wa Burkinabè.

Vipengele viwili muhimu vya utamaduni wa Burkina Faso (zamani ikiitwa Volta ya Juu) ni umahiri wao wa kucheza ngoma na vinyago vya asili. Kinyago hutumiwa kwa ajili ya shughuli za kitamaduni za kafara kwa miungu na roho za wanyama vijijini. Ngoma za asili hutumika kuonesha hamu ya wanavijiji kupata baraka kutoka kwa mizimu.

## Fasihi 
Fasihi ya Burkina Faso inatokana na masimulizi ya jadi kwa njia ya mdomo, ambapo bado yana nafasi kubwa mno nchini humo. Mnamo mwaka 1934, wakati wa ukoloni wa Ufaransa, Dim-Dolobsom Ouedraogo alichapisha *Maximes, pensées et devinettes mossi*, kitabu kilichokusanya historia ya simulizi ya watu wa Mossi. Miaka ya 1960 pia ilishuhudia ongezeko la waandishi wa tamthilia.

Mashairi ya majibizano yamekuwa yakipata umaarufu mkubwa kupitia kazi za Malika Ouattara.

## Tamthilia 
Tamthilia nchini Burkina Faso huunganisha uigizaji wa jadi wa Burkinabè na athari za kikoloni pamoja na juhudi za baada ya uhuru katika kuelimisha watu wa vijijini, na hivyo kuunda tamthilia ya kitaifa yenye upekee wake.

## Mapishi 
Mapishi ya Burkina Faso yanaendana sana na sehemu kubwa ya mapishi ya Afrika Magharibi, yakiegemea zaidi kwenye vyakula vya mtama, uwele, mchele, mahindi, karanga, viazi, maharage, mihogo na bamia.

## Sanaa 
]]
Mbali na urithi tajiri wa sanaa ya jadi miongoni mwa makabila mbalimbali, kuna jamii kubwa ya wasanii, hasa katika mji mkuu Ouagadougou. Sehemu kubwa ya kazi za mikono huzalishwa kwa ajili ya sekta ya utalii. Tigoung Nonma ni shirika lililoanzishwa na wasanii wenye ulemavu kwa ajili ya kupata kipato endelevu kwa kuuza kazi zao.

## Filamu 
Jukwaa la Popular Theatre mjini Ouagadougou ni kiini cha matukio ya kijamii na kitamaduni. Ouagadougou pia ni kituo kikuu cha filamu za Kiafrika, na huandaa tamasha la filamu la kila mwaka lijulikanalo kama FESPACO, linalovuta washiriki wa kimataifa. Pia, eneo la Laongo limegeuzwa kuwa uwanja wa sanaa ya miamba ambapo wasanii kutoka duniani hualikwa kuchonga sanamu moja kwa moja kwenye mawe ya graniti. Mtayarishaji maarufu Idrissa Ouedraogo anatokea hapa.

## Dini 
Serikali ya Burkina Faso ilikadiria katika sensa ya 1996 kuwa asilimia 60 ya watu ni Waislamu, wengi wao wakiwa Sunni, pamoja na wachache wa Shia na Sufi wa Tijaniyah au Salafi. Pia kuna wafuasi wa Uislamu wa Ahmadiyya. Takriban asilimia 24 hufuata dini za jadi za Kiafrika, asilimia 17 ni Wakatoliki, na asilimia 3 ni Waprotestanti.

Kufikia mwaka 2019 ilikadiriwa Waislamu kuwa 63.8%, Wakristo kuwa 26.3% (Wakatoliki 20.1 na Waprotestanti 6.2%), huku wafuasi wa dini za jadi wamepungua hadi kuwa 9% tu.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Art and oracle: African art and rituals of divination, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on art from Burkina Faso

Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Utamaduni wa Burkina Faso
Utamaduni wa Zimbabwe

**Utamaduni wa Zimbabwe** unajumuisha mchanganyiko wa makabila mbalimbali yenye mila na desturi za kipekee. 

Washona na Wandebele ndio makabila makubwa zaidi nchini humo, ikiwa takwimu zinaonesha Washona ndio kabila mama lenye makadirio ya zaidi ya asilimia 80 za wakazi na kufuatiwa na Wandebele lenye makadirio ya asilimia 14 ya wakazi, huku makundi mengine ya kitamaduni kama Watonga, Wachewa, Wavenda na mengine mengi huongeza utofauti na utajiri wa utamaduni wa nchi ya Zimbabwe.

## Lugha 
Lugha nyingi zinazungumzwa, au kihistoria zimezungumzwa, nchini Zimbabwe. Tangu kupitishwa kwa katiba mpya 2013, Zimbabwe ina lugha rasmi 16, ambapo ni pamoja na Chewa, Chibarwe, Kiingereza, Kalanga, Koisan, Nambya, Ndau, Ndebele, Shangani, Shona, Sotho, Tonga, Tswana, Venda, Xhosa na Lugha ya alama. Imekua ni mojawapo ya nchi chache barani Afrika zilizo na lugha rasmi nyingi, na hii ni ishara ya utofauti mkubwa wa kitamaduni. Utamaduni huu umeendelea kupitia muziki, ngoma, sanaa, mavazi, chakula cha jadi, na imani za kijadi ambazo bado zinaheshimiwa hadi leo.

Idadi kubwa ya watu huzungumza lugha za Kibantu, kama vile Kishona na Kindebele. Kiingereza huzungumzwa sana mijini, lakini katika maeneo ya vijijini huzungumzwa lugha asilia. Elimu nchini Zimbabwe inafundishwa kwa Kiingereza, Kishona na Kindebele. Shule nyingi za msingi za vijijini hufundishwa kwa lugha ya asili hadi darasa la tatu, baada ya hapo huanza kufundishwa kwa Kiingereza.

## Chakula 
Kama ilivyo katika nchi zingine za kiafrika Zimbabwe inategemea  chakula kinachotokana na kilimo cha mazao kama mahindi, mtama, na kunde. Chakula kikuu ni Sadza, ambapo ni uji mzito wa unga wa mahindi na huliwa pamoja na mboga za majani (muriwo), nyama kama ya ng’ombe, kuku au samaki. Katika baadhi ya maeneo, samaki wadogo waliokaushwa kama kapenta, na mboga kama derere hupikwa kama viambatanisho.

Vitafunwa vya asili ni pamoja na maputi (mahindi ya kuchoma), wakati vinywaji maarufu ni pamoja na maheu, kinywaji kilichotengenezwa kwa kuchachua unga wa mahindi.

## Viungo vya nje
*Zimbabwean Culture
*Zimbabwean Food and Drink

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Utamaduni wa Zimbabwe
Z
Relay league

**Relay league** ni mnyororo wa vituo vya kupokezana ujumbe katika mfumo wa telegrafu za macho, vituo vya telegrafu za redio, au wapanda farasi wa kubeba ujumbe. Njia hizi za mapema za karne ya 19 ziliendelea na hatimaye kubadilika kuwa mitandao ya telegrafu za umeme kuanzia katikati hadi mwishoni mwa karne hiyo.

## Mitandao ya Upokezaji wa Redio 
Wapenda redio (*radio amateurs*) walikuwa miongoni mwa wa kwanza kuanzisha mitandao ya kupokezana ujumbe (*relay leagues*), jambo linalodhihirishwa na jina la shirika lao nchini Marekani, *American Radio Relay League* (ARRL).

Katika miongo miwili ya kwanza ya karne ya 20, upokezanaji wa ujumbe wa wapenda redio ulifanyika kwa kutumia msimbo wa Morse kupitia vituo vya kurusha mawimbi ya umeme kwa njia ya "***spark-gap transmitters***". Kadiri viyoyozi vya umeme (*vacuum tubes*) vilivyoendelea na bei kupungua, teknolojia ilihamia kwenye mitambo ya uwasilishaji ya ufanisi zaidi kwa njia ya mikono, inayojulikana kama CW (*Continuous Wave*).

Ujumbe ulikuwa unapitishwa kutoka kituo hadi kituo, mara nyingi ukihitaji mizunguko ya uhamishaji wa ujumbe mara nne au zaidi ili kufunika eneo lote la bara la Marekani, katika mfumo uliopangwa wa mitandao ya redio ya wapenda redio.

Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, njia za kupokezana ujumbe kwa kutumia sauti na radioteletype (RTTY) zilianza kutumika kwenye mfumo huu wa kupokezana ujumbe.

## Tazama pia 
* Post Riders
* Pony Express
* Relay (Disambiguation)

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Redio
Jamii:Teknolojia ya habari
Utamaduni wa Kameruni

thumb|Mwanamuziki wa mtindo wa jadi akitumbuiza wakati wa tamasha la RECAMP huko mjini Douala, Kameruni mnamo 2006.
**Utamaduni wa Kameruni** unajumuisha mchanganyiko wa mila na desturi mbalimbali, unaochangiwa na uwepo wa makabila takribani 250. Huku kila moja likiwa na lugha na desturi yake. Nchi hii hujulikana pia kama "Afrika Ndogo" kwa kuwa ina pwani, milima, savanna, misitu (kama rainforest), na jangwa  yote hupatikana ndani ya nchi moja. Tofauti hizi za kijiografia zinachangia sana utofauti wa utamaduni, jinsi ya mtindo wa maisha na vyakula vya kitamaduni.

## Sikukuu 
Siku kuu za kidini nchini Kameruni ni pamoja na:

Ukristo: Ijumaa Kuu, Pasaka, Jumatatu ya Pasaka, Pentekoste, Alhamisi ya Kupaa, Jumapili ya Matawi

Uislamu: Eid ul‑Fitr, Eid ul‑Adha, na Ramadan

## Siasa 
Kubadilishwa kwa katiba mwaka 1992 kuliruhusu mfumo wa vyama vingi nchini Kameruni. Raisi wa kwanza, Ahmadou Ahidjo, aliongoza kutoka mwaka 1960 hadi 1982. Rais huchaguliwa kwa miaka saba kwa muda wa awamu mbili. Ngazi ya kitaifa inaongozwa na Raisi na baraza lake, huku serikali za mitaa zikiongozwa na *prefet* na *sous-prefet*. Nafasi za serikali zinatolewa kwa msingi wa asili ya kanda, kikabila, uaminifu wa chama, na uhusiano binafsi.

## Dini 
Utamaduni wa Kameruni una dini mbalimbali: Ukristo (kama asilimia 79%), Uislamu (asilimia 21%), na imani za jadi za Kiafrika. Haki ya uhuru wa dini imedhaminiwa na katiba. Kaskazini kuna mchanganyiko wa watu wa kabila la Fulani (Fulɓe/Peul) wengi wao ni wafuasi wa Uislamu. Kaskazini-magharibi ni makazi ya Bamum, pia ni Waislamu. Mkoa wa kusini na magharibi wenye lugha ya Kifaransa kuna Wakatoliki wengi, wakati wanaozungumza Kiingereza upande wa magharibi wana Waprotestanti wengi.

## Mavazi 
Mavazi ya kisasa ya watu wa Kameruni yanachanganya aina mbalimbali za mitindo – ya kidini, kikabila, na ya hali ya hewa – pamoja na athari za ukoloni na ulimwengu. Vazi maarufu ni wasaaji wa wanawake wa Pagnes, kofia za jadi Chechia, mikoba ya kiume ya Kwa, na mavazi ya kiume ya Gandura. Wanaume na wanawake hutumia mikeka ("wrappers") na mapazia ("loincloths"), ambapo mtindo wake hutofautiana kanda hadi kanda — na athari za Wafulani kaskazini na Waigbo na Wayoruba kusini-magharibi. Mtindo maarufu wa kisanii ni mchoraji Imane Ayissi.

## Mila na utamaduni 
Kameruni (Cameroon) ina makabila antara 250–300 na lugha zaidi ya 300. Lugha kama Kiakoose, Kigbaya, Kifula, Kigayele, Kikoonzime, Kimundang, Kingiemboon na Kivengo hutumika, pamoja na Ewondo, Kibasaa, Bamileke, Kiduala na Kiarabu upande wa kaskazini. Ugawaji wa taasisi na kanda za eneo huwa inaambatana na makabila na dini tofauti. Ugawaji wa kitaifa ni pia kati ya eneo la Waarufu wa Kiingereza na Waafrika wa Kifaransa. Utamaduni wa taifa hili hujumuisha shule, mfumo wa siasa za vyama vingi, historia ya ukoloni na upendo wa taifa hili kwa mchezo wa soka. Utamaduni wa majirani pia hujitokeza katika mfumo wa Theatre of Cameroon.

## Sanaa ya kuona 
Sanamu za jadi kama zile za Bangwa (zilizoumbwa na Ateu Atsa na wageni wa karne ya 19–20) zimekusanywa na kuonyeshwa katika makumbusho makubwa Magharibi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Utamaduni wa Kamerun
K
Muungano wa Wafanyakazi wa Viwanda vya nguo

**Muungano wa wafanyakazi wa viwanda vya nguo** ulikuwa chama cha wafanyakazi waliokuwa wakifanya kazi katika viwanda vya nguo nchini Afrika Kusini.

Muungano huo ulianzishwa mwaka 1935 na uliunganishwa na Baraza la Vyama vya wafanyakazi na Kazi la Afrika Kusini. Kilikuwa kitu cha pekee kwa sababu kilikubali wanachama weusi na weupe na katika maeneo ya Cape town na Harrismith yalikua sehemu ya matawi yaleyale.Nafasi hii iliongozwa na Katibu Mkuu wa muungano Roy du Preez. Mwaka 1942 ulisaidia kupanga upya muungano wa wafanyakazi wa kufua nguo wa Kiafrika. Mwaka 1950 muungano ulipigwa marufuku kuwakilisha wafanyakazi weusi na weupe kwa pamoja. Hivyo bhasi ukaundwa Muungano wa wafanyakazi wa nguo za Kiafrika kuwakilisha wafanyakazi weusi. Mwaka 1954 wanachama weupe walijitenga na kuanzisha muungano wao wa kibaguzi.

Muungano uliobakia uliendelea kushirikiana na baraza  la Vyama vya Wafanyakazi Afrika Kusini. Mwaka 1987 uliungana na Muungano wa kitaifa wa Wafanyakazi wa nguo na Muungano wa Kitaifa wa Wafanyakazi wa Mavazi na kuunda Muungano wa pamoja na wafanyakazi wa mavazi na nguo wa Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Historia ya Afrika Kusini
Therese Krupp

**Therese Krupp** (1790-1850) alikuwa mfanyabiashara wa viwanda kutoka Ujerumani. Aliolewa na Friedrich Krupp na baada ya mume wake kufariki mwaka 1826 alichukua usimamiz wa kampuni ya Krupp.

## Marejeo 
Jamii:wafanyabiashara wa Ujerumani
Jamii:AWC Zanzibar
Johann Gottfried Brügelmann

thumb|Johann Gottfried Brügelmann (circa 1800)
**Johann Gottfried Brügelmann** (alibatizwa tarehe 6 Julai 1750 huko Elberfeld, ambayo sasa ni wilaya ya Wuppertal - 27 Desemba 1802, Ratingen) alikuwa mfanyabiashara wa Ujerumani, mashuhuri zaidi kama mwanzilishi wa kiwanda cha kwanza katika bara la Ulaya, mmoja wa watangulizi wa Mapinduzi ya Viwanda.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:wafanyabiashara wa Ujerumani
Lillehammer Jiji la Fasihi la UNESCO

**Lillehammer mji wa Fasihi wa UNESCO** ni mradi wa pamoja kati ya jiji la Lillehammer, Serikali ya mkoa wa Innlandet Tamasha la Fasihi la Norwei, Chuo cha Nansen, Makumbusho ya Maihaugen na chuo kikuu cha Sayansi na maendeleo cha Inland Norwei. Kupitia prorgamu na miradi mbalimbali ,washiriki hawa sita wanashirikiana  kuimarisha nafasi ya Lillehammer kama jiji la ubunifu na kuendekeza fasihi ya Norwei nje ya nchi.

Lillehammer alipewa hadhi ya kuwa Jiji la Fasihi la UNESCO mwaka 2017 na hivyo ikawa mshirika wa kudumu wa mtandao wa miji ya ubunifu ya UNESCO.

Ofisi ya Lillehammer UNESCO amabo ni mji wa fasihi iko ndani ya jumba la fasihi la Lillehammer.

Kuanzia mwaka 2021, Lillehammer ndiyo pekee iliyopata hadhi ya kuwa Jiji la Fasihi kati ya miji yote ya Scandinavia.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:UNESCO
Gentex (standard)

**Gentex** ni kiwango cha kimataifa (ITU F.20) cha usambazaji wa telegramu kupitia mtandao wa Telex. Inabadilisha mfumo wa kawaida wa mawasiliano kwa kutumia waya wa telegrafu kati ya vituo, na badala yake, kituo cha telegrafu kinachotuma ujumbe huunganishwa moja kwa moja na kituo kinachopokea, kisha ujumbe huo hutumwa kwa kutumia mashine ya kuandika kwa mbali.

Huduma ya kwanza ya mawasiliano ya Gentex ilianzishwa mwaka 1956 kati ya Uholanzi, Uswisi, Ujerumani Magharibi na Austria. Mnamo mwaka 1960, Uswidi ilianzisha majaribio ya huduma ya Gentex pamoja na Uholanzi. Mwaka 1963, nchi za Nordic ziliamua kuanzisha huduma ya Gentex kati ya nchi zao.

## Marejeo 
Jamii:simu
Jamii:AWC Zanzibar
Utamaduni wa Zambia

**Utamaduni wa Zambia** unajumuisha zaidi ya makabila 70 yenye mila, desturi na tamaduni mbalimbali. Makabila makubwa zaidi ni Wabemba, Watonga, Walozi, na Wachewa. Tofauti hizi za kikabila zimeifanya Zambia kuwa na utajiri wa kitamaduni unaoonekana kupitia sherehe, sanaa, lugha na vyakula vya jadi vinavyohifadhiwa kizazi hadi kizazi.

## Lugha
Lugha rasmi nchini Zambia ni Kiingereza, inayotumika katika elimu, shughuli za serikali na vyombo vya habari. Pamoja na hivyo, kuna zaidi ya lugha 70 za kikabila zinazozungumzwa nchini humo. Lugha kuu zinazotumika zaidi ni kibemba, kinyanja, kitonga, kilozi, kikaonde, kiluvale, na kilunda.

## Chakula
thumb|Nshima (kona ya juu kulia) na vitoweo vya aina tatu
Chakula kikuu cha Zambia ni nshima, ambacho hupikwa kwa unga wa mahindi. Nshima huliwa pamoja na mboga kama ifisashi, nyama ya mbuzi, kuku au samaki kama kapenta. Vyakula hivi vya asili huandaliwa zaidi wakati wa sherehe na hafla za kifamilia.

## Mila na desturi
Zambia ina mila na desturi nyingi zinazoenziwa na jamii mbalimbali. Sherehe maarufu zaidi ni *Kuomboka*, ambayo ni maarufu zaidi kwa watu wa Lozi, ambapo mfalme wao huhama kutoka Lealui kwenda Limulunga wakati wa mafuriko ya mto Zambezi. Sherehe nyingine ni Nc’wala, ya Wangoni Mashariki mwa Zambia, inayoadhimishwa kuashiria mavuno mapya.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Utamaduni wa Zambia
Z
Mama Mreno

**Mama Mreno** (*Dame Portugaise*; alifariki baada ya mwaka 1634) alikuwa mfanyabiashara wa watumwa wa asili mchanganyiko ya Ureno na Afrika Nhara. Huenda alikuwa binti wa mwanaume Mreno na mwanamke Mwafrika. Alijijengea jina kama mfanyabiashara wa watumwa na bidhaa huko Rufisque, ambako alihudumu kama kiungo cha mawasiliano kati ya Wareno na watawala wa Kiafrika wa eneo hilo, akitumia uhusiano wake na pande zote mbili. Kwa hakika, alidhibiti biashara yote kati ya Waafrika na Wazungu katika eneo hilo.

Yeye ndiye mfano wa mwanzo kabisa wa wanawake wengi machotara waliokuwa wafanya biashara na madiplomasia, waliotumikia kama mawakala wa kibiashara kati ya Wazungu na Waafrika kuanzia wakati huo hadi mwishoni mwa karne ya 19.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika
Jamii:Biashara ya watumwa
Jamii:AWC Zanzibar
Utamaduni wa Uganda

**Utamaduni wa Uganda** unajumuisha mchanganyiko wa zaidi ya makabila 50 yenye mila, desturi, lugha, na tamaduni mbalimbali. Makabila makubwa zaidi ni Waganda, Wanyankole, Wasoga, Wakiga, Wateso, Waacholi, na Waalur.

## Lugha
Kiingereza na Kiswahili ni lugha rasmi nchini Uganda. Kiingereza kilianzishwa kama lugha ya serikali wakati wa ukoloni wa Waingereza, na bado hadi sasa kinatumika katika elimu, sheria, shughuli za serikali na vyombo vya habari. Kiswahili kilipata hadhi rasmi mnamo 2005 kama njia ya kukuza ushirikiano wa kikanda kupitia Jumuiya ya Afrika Mashariki.

Mbali na lugha rasmi, kuna zaidi ya lugha 40 za asili. Lugha maarufu zaidi ni Luganda, ambayo huzungumzwa na watu wa Buganda, na ndiyo lugha yenye wazungumzaji wengi. Lugha nyingine ni kama Runyankole, Runyoro, Rukiga, Ateso, Acholi, Lugisu na Langi. Kila jamii ina lugha yake yenye utambulisho wa kitamaduni wa kipekee.

## Chakula
Chakula cha Uganda kinaendana na mazingira ya asili ya nchi hiyo yenye ardhi yenye rutuba na maziwa mengi. Matoke (ndizi mbichi zilizopikwa kwa mvuke au maji) ndio chakula kikuu katika maeneo ya kati na kusini mwa Uganda.

Vyakula vingine ni kama posho (ugali wa unga wa mahindi), mihogo, viazi vitamu na yam. Katika miji iliyo karibu na Ziwa Victoria, samaki kama tilapia hutumika sana kama kitoweo.

Vyakula vyenye umaarufu mkubwa zaidi ni:
* Luwombo — nyama au kuku waliopikwa ndani ya majani ya ndizi
* Katogo — mchanganyiko wa matoke na nyama au utumbo
* Rolex — chapati iliyojazwa mayai na mboga

## Mila na desturi
Uganda ina mila na desturi nyingi zinazoenziwa na jamii mbalimbali. Sherehe ya Imbalu, ya watu wa Bagisu, ni maarufu sana nchini humo. Ni sherehe ya tohara ya vijana wa kiume inayofanyika kila baada ya miaka miwili katika maeneo ya Mbale. Vijana hufanyiwa tohara hadharani wakisindikizwa na ngoma na dansi za kitamaduni.

Kwa mujibu wa UNESCO, Uganda ina vipengele sita vya urithi wa kitamaduni usioonekana vilivyo kwenye orodha za dunia, vikiwemo utengenezaji wa *barkcloth* (nguo ya mti) na ngoma za kijadi. Ibada za asili bado zinafanyika katika baadhi ya maeneo ya vijijini, ikiwa na pamoja na matambiko ya mizimu ya kifamilia na kijamii.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Utamaduni wa Uganda
U
Kifaa cha kutuma ujumbe kiotomatiki chenye udhibiti wa ukingo

**"Mtumaji wa kiotomatiki wa curb**" alikuwa aina ya **funguo ya telegrafu**, iliyovumbuliwa na William Thomson, Baroni wa Kwanza Kelvin, kwa ajili ya kutuma ujumbe kupitia kebo ya mawasiliano ya chini ya bahari, kwa namna ile ile ambayo transmita ya Wheatstone hutuma ujumbe kupitia njia za ardhini.Katika vyombo vyote viwili, ishara hutumwa kwa kutumia utepe wa karatasi uliotobolewa, lakini kifaa cha kutuma kupitia kebo kilikuwa na muundo mgumu zaidi, kwa sababu ishara za kebo hutengenezwa kwa kutumia mikondo miwili – chanya na hasi, na si mkondo mmoja tu, iwe chanya au hasi.

Aidha, ili kuzuia ishara zisidumu kwa muda mrefu kutokana na indaksheni ya sumakuumeme, kila ishara iliundwa kwa mfululizo wa mikondo miwili ya kinyume: chanya ikifuatiwa na hasi, au hasi ikifuatiwa na chanya. Mkondo wa pili ulikuwa na kazi ya "kudhibiti" au "kuzuia" athari ya mkondo wa kwanza.

Kwa muda fulani, lilikuwa ndilo kifaa pekee chenye uwezo wa hali ya juu wa kupokea ishara zilizotumwa kupitia kebo ndefu.

Funguo hii ya kebo inayofanya kazi yenyewe ilianzishwa mwaka **1876**, na ilijaribiwa kwenye nyaya za Kampuni ya Eastern Telegraph.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Mchakato wa Flodin

thumb|Picha ya leseni ya tanuri.
**Mchakato wa Flodin** ni njia ya moja kwa moja kwa ajili ya kutengeneza chuma cha kisasa, uliobuniwa na Gustaf Henning Flodin kutoka Uswidi na kupatiwa hati miliki mwaka 1924. Mchakato huu umetumika katika Norway, Uswidi, na Marekani.Kwa kutumia tanuri maalum ya umeme yenye arc, mchanganyiko wa hematite (aina ya madini ya chuma) yenye maudhui ya kaboni ya zaidi ya 0.2% pamoja na makaa ya mawe au makaa ya miti huyeyushwa kwa mchakato unaoendelea bila kukatizwa. Chuma kilichopunguzwa (reduced metal) hukusanyika chini ya tanuri, ambako kinaweza kutolewa.Kiasi cha kaboni katika bidhaa ya mwisho kinaweza kudhibitiwa kwa kubadilisha kiasi cha makaa ya mawe katika tanuri. Chuma cha kromiamu kisichoshambuliwa na kutu pia kinaweza kutengenezwa kwa kutumia madini machafu badala ya hematite. Vilevile, chuma spongi kinaweza kumiminiwa kwa kutumia vifurushi vya mchanganyiko wa makaa na chokaa. Zaidi ya hayo, tanuri ya Flodin inaweza pia kutumika kutengeneza kile kinachojulikana kama "chuma laini".

## Marejeo 
Jamii:teknolojia
Jamii:AWC Zanzibar
Kusukuma-kwa-aina ya operesheni

Uendeshaji wa Bonyeza-Kuandika: Katika mifumo ya telegrafu au usafirishaji wa data, huu ni mchakato wa mawasiliano ambapo mwendeshaji katika kituo hulazimika kubonyeza na kushikilia swichi ili kutuma ujumbe.

Uendeshaji huu hutumika katika mifumo ya redio ambapo masafa yale yale yanatumika kwa kutuma na kupokea mawasiliano.

Push-to-type ni aina ya uwasilishaji iliyoibuka kutokana na mfumo mwingine, na inaweza kutumika katika mfumo wa simplex, half-duplex, au duplex.

Jina mbadala: Press-to-type operation.

Mfumo huu unafanana na “Push-to-talk”, unaotumika kwenye mawasiliano ya simu za redio, ambapo mtu huzungumza tu anapobonyeza kitufe.

Jamii:AWC Zanzibar
Jamal al-Din Shadbakht

**Jamal al-Din Shadbakht** (aliishi karne ya 12) alikuwa mamluk na atabeg wa mtawala wa Zengid As-Salih Ismail Al-Malik ambaye alihudumu kama luteni wa ngome ya Aleppo kati ya mwaka 1174 na 1181.

## Maisha 
Alikuwa mtumwa huru wa Kihindi aliyeachiliwa na Nur ad-Din Zengi, na alicheza jukumu muhimu katika uhamisho wa mamlaka kutoka kwa Nur ud-Din hadi kwa As-Salih Ismail. Wakati wa utawala wa Saladin, alivuliwa wadhifa wake na alihamishwa hadi kwenye Ngome ya Azaz mwaka wa 1183.

Shadbakht alijenga madrasa mbili huko Aleppo, ikiwa ni pamoja na Al-Shadbakhtiyah Madrasa, pamoja na khanqah huko Harran.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa karne ya 12
Jamii:AWC Zanzibar
Abu Bakr al-Siddiq

**Abu Bakr al-Siddiq** (pia alijulikana kama **Edward Doulan**) alikuwa msomi wa Kiislamu kutoka mji wa Timbuktu (Mali). Akiwa kijana wa miaka ishirini na kitu alitekwa na kufanywa mtumwa katika mji wa Bouna (wilaya)|Bouna (ulio katika eneo la leo la Kodivaa). Aliandika wasifu wake binafsi, yaani simulizi ya maisha yake akiwa mtumwa, kwa lugha ya Kiarabu. Nakala mbili (moja ikiwa Jamaika na nyingine karibu na London) zilitafsiriwa kwa Kiingereza na kuchapishwa mwaka 1834.

Abu Bakr al-Siddiq alikuwa mtoto wa mfanyabiashara maarufu na msafiri, ambaye alienda Bouna kutafuta dhahabu. Abu Bakr alielekezwa katika masomo ya Kiislamu mjini Jenne baada ya kifo cha baba yake huko Bouna alipokuwa safarini. Baadaye alisafiri kwenda kuzuru kaburi la baba yake akiwa na mwalimu wake. Walipokuwa wakiishi huko, vita vilizuka; Adrinka, Sultani wa Bondoukou, alimuua Sultani wa Banda Besar na kupanua vita hadi Bouna, ambapo jeshi lake liliteka mji huo. Kwenye machafuko hayo, Abu Bakr alikamatwa na kufanywa mtumwa. Alipewa mzigo mkubwa kubeba hadi pwani ya Atlantiki, ambako aliuzwa kwa watu wa Kikristo, na baada ya safari ya miezi mitatu baharini, walifika Jamaika. Barua mbili zilizoandikwa mwishoni mwa simulizi yake zinaeleza kuwa alikuja kuachiwa huru na mmiliki wake, Alexander Anderson, na hapo ndipo alipatiwa jina lake la Kiingereza kama Edward Doulan.
## Marejeo 
Jamii:Watu wa Mali
Jamii:Utumwa
Jamii:AWC Zanzibar
Utamaduni wa Tunisia

**Utamaduni wa Tunisia** ni mchanganyiko wa historia ndefu na tamaduni mbalimbali zilizochangia katika malezi ya jamii ya Tunisia ya sasa. Nchi hiyo ilikuwa ni kivutio cha makabila ya asili ya Waberiberi, Waajemi, Warumi, Waarabu, Wafaransa, na makabila mengine mbalimbali ya Mediterania. Hii imeleta mchanganyiko wa lugha, dini, sanaa, mila na desturi zinazotambulika ndani ya taifa hilo la Afrika Kaskazini.

## Historia 
Historia ya Tunisia inaendelea kwa maelfu ya miaka. Awali, baadhi ya maeneo yalikua wakiishi watu wa jamii ya Waberiberi, kabla ya kuanzishwa kwa mji wa Karthago na Warumi kuutawala eneo hilo baada ya vita vya Punic. Mnamo karne ya 7, Waarabu walikuja na Uislamu, pamoja na lugha ya Kiarabu na kuleta mabadiliko makubwa ya kijamii na kitamaduni. 

Mnamo karne ya 19 na 20 ulikuja ukoloni wa Wafaransa ambao ulileta ushawishi mkubwa wa lugha ya kifaransa katika elimu, sheria na utawala. Tunisia ilipata uhuru wake mnamo 1956, na tangu hapo imeendelea kuhifadhi utamaduni wake huku ikiendana na maendeleo ya kisasa.

## Lugha 
Lugha rasmi ya taifa hili ni Kiarabu cha Tunisia (Kitunisi), lahaja ya Kiarabu inayotumika na watu wengi nchini humo. Hata hivyo, Kifaransa bado kina nafasi kubwa katika mambo mbalimbali kama sekta za elimu, biashara na vyombo vya habari, hasa kutokana na historia ya ukoloni wa Wafaransa. Lugha za asili za kama Kiberiberi pia zinaendelea kutumika hasa katika maeneo ya vijijini.

## Chakula
Vyakula vya Tunisia vinajulikana kwa ladha kali na matumizi ya viungo mbalimbali kama pilipili, mdalasini, kumin na bizari. Mapishi mengi yana asili ya Kiarabu na Mediterania, huku baadhi yakiwa na asili ya Kiberber na Kifaransa. Chakula maarufu zaidi ni couscous, ambacho hutengenezwa kwa semolina na kuliwa pamoja na mboga na nyama ya kondoo, kuku au samaki. Chakula kingine maarufu ni brik, aina ya sambusa iliyojazwa mayai, viazi na samaki au nyama ya kusaga, na kukaangwa hadi kuwa laini na yenye rangi ya dhahabu.

Vyakula vya baharini pia vina nafasi kubwa, hasa maeneo ya pwani kama Tunis, Sfax na Sousse. Supu na viungo kama harissa na vitafunwa kama *makroud* (keki za tende) hutumika sana wakati wa sherehe na misimu ya kidini kama Ramadhani na sikukuu za Eid. Pamoja na hilo, kuna jamii ndogo za Wakristo na Wayahudi, hasa katika maeneo ya miji kama Tunis na Djerba.

## Mila na Desturi 
Mila na desturi za Tunisia ni sehemu muhimu ya maisha ya kila siku na sherehe za kijamii kama harusi, sikukuu za kidini na sherehe za kifamilia huchukuliwa kwa heshima kubwa. Vyakula vya jadi vya Tunisia ni vyenye ladha kali na viungo vingi, kama couscous, brik, chakula cha baharini, na pilipili kali.

Ngoma za jadi na muziki ni sehemu muhimu ya utamaduni. Ngoma za Kiarabu, hasa urithi wa almées, zimehifadhiwa na kuendelezwa kwenye maeneo mbalimbali. Methali na hadithi za mdomo ni njia za kuhamisha hekima na maarifa kutoka kizazi hadi kizazi.

## Marejeo
Jamii:Afrocrowd 2025

T
Mad'an

'''Mad'an (kiar. ميداس)''' alikuwa mtumwa wa Mtume Muhammad aliyezungumziwa katika Hadith.

Alikuwa mtumwa wa Kiafrika aliyekabidhiwa kwa Mtume Muhammad mwaka 628 BK na mtu aliyeitwa Rifa'ah bin Zaid, kutoka kabila la Banu Ad-Dubaib.

Mad'an alipigwa mshale mahali paitwapo Wadi al-Qura (pia hujulikana kama Wadi al-'Ula), umbali wa takribani kilomita 360 kaskazini mwa Madina, kwa kosa la kuiba joho kutoka katika ngawira ya vita baada ya Vita ya Khaybar.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Muhammad
Jamii:Utumwa
Landolphia owariensis

**Landolphia owariensis** ni aina ya liana kutoka familia ya Apocynaceae inayopatikana katika maeneo ya tropiki barani Afrika. Maji-maziwa (latex) yanaweza kutolewa kutoka kwenye mmea huu kwa ajili ya kutengeneza mpira wa asili (kiing. natural rubber). Majina mengine ya mzabibu huu ni *eta*, *mzabibu wa mpira mweupe*, na mmea wa mpira wa Kongo. *Mpira wa Kongo* ulikuwa bidhaa ya mpira wa biashara iliyokuwa ikisafirishwa kutoka Congo Free State kuanzia mwaka 1890, na unajulikana sana kwa jinsi ulivyokuwa ukivunwa kwa kulazimisha watu kufanya kazi katika mazingira ya mateso makubwa ya kibinadamu. Hali hii ilielezewa kwa kina katika Ripoti ya Casement ya mwaka 1904. Kuanzia mwaka 1885 hadi 1908, mamilioni ya watu walikufa kutokana na mauaji, mateso, njaa, na magonjwa, Idadi ya watu ilipungua kwa kiwango kikubwa katika kipindi hicho; baadhi ya waandishi wanakadiria kupoteza maisha hadi watu milioni 10. 

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Mimea
Mfuko wa Kimataifa wa Fidia

**Mfuko wa Kimataifa wa Fidia** (kwa Kiingereza: Global Reparation Fund'') ni mfuko ulioanzishwa na Umoja wa Afrika na Caricom ambao unatafuta fidia kwa utumwa kutoka kwa mamlaka yao ya zamani ya ukoloni. Ilianzishwa mnamo 2023.

Mfuko huo ulianzishwa katika Mkutano wa Ulipaji Mapato wa Accra, mkutano wa siku nne mjini Accra mnamo Novemba 2023.  Inatafuta fidia kwa utumwa kutoka kwa mataifa yaliyokuwa ya kikoloni ya Uropa katika nchi za Kiafrika na Caribbean.  Haijatangazwa jinsi hazina hiyo ingefanya kazi. Mfuko huo utakuwa na makao yake barani Afrika. 

Toleo la rasimu ya tangazo linalotarajiwa la Accra lilisema kwamba Umoja wa Afrika ungeshirikiana na Umoja wa Mataifa ili kubaini kama "vitendo vya utumwa dhidi ya Waafrika vilijumuisha ukiukwaji mkubwa wa haki za binadamu wakati huo walipotendwa" na kwamba "chaguo za madai" zingechunguzwa. Rais wa Ghana, Nana Akufo-Addo, alisema katika mkutano huo kwamba "Kipindi chote cha utumwa kilimaanisha kwamba maendeleo yetu, kiuchumi, kiutamaduni, na kisaikolojia yalidumazwa. Kuna hadithi nyingi za familia zilizosambaratika ... Huwezi kuhesabu athari za majanga kama haya, lakini zinahitaji kutambuliwa". Akufo-Addo alisema kuwa "bara zima la Afrika linastahili msamaha rasmi kutoka kwa mataifa ya Ulaya yanayohusika na biashara ya utumwa" na kwamba "Hakuna kiasi cha fedha kinachoweza kurejesha uharibifu uliosababishwa na biashara ya utumwa katika Bahari ya Atlantiki na matokeo yake. Lakini kwa hakika, hili ni suala ambalo dunia inapaswa kukabiliana nayo na haiwezi tena kupuuza". Katibu Mkuu wa Caricom, Carla Barnett, alisema katika mkutano huo kwamba "Tuko katika hatua muhimu ya kubadilika katika harakati za kimataifa za haki ya upatanishi" na kwamba ilikuwa muhimu "kuzungumza kwa sauti moja ili kuendeleza wito wa fidia".

Wajumbe kutoka Umoja wa Afrika walianza majadiliano kuhusu jinsi ya kufanya kazi na mataifa ya Karibea huko Bahamas mnamo Julai 2023. 

Afisa kutoka Ofisi ya Mambo ya Nje ya Uingereza alihudhuria mkutano huo kama sehemu ya "mashirikiano yao ya kawaida ya kidiplomasia". Serikali ya Uingereza imepinga malipo yanayoweza kutokea. 

## Miitikio 
Balozi wa Barbadia katika Caricom, David Comissiong, alisema kwamba "watu wanahisi kutiwa moyo na kiasi cha kazi ambayo imefanywa kuunda vuguvugu la ulipaji wa kimataifa".[2]

Mbunge wa Uingereza Bell Ribeiro-Addy alihudhuria mkutano huo na kusema kwamba kuungana kwa Umoja wa Afrika na Caricom kulionyesha kuwa "Wametuma ujumbe wa wazi kabisa kwamba hili ni jambo ambalo haliwezi kupuuzwa tena".[2]

## Angalia zaidi 
* CARICOM Reparations Commission
* Abuja Proclamation and ARM

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Utumwa
Hamisa Zaja

**Hamisa Zaja** (alizaliwa kaunti ya Mombasa, Kenya , 1972) ni mwanaharakati Mkenya anayewezesha watu wenye ulemavu. Zaja ndiye mwanzilishi wa Chama cha Watu Wenye Ulemavu Pwani. Mnamo 2024 alikuwa mhitimu wa Tuzo ya Amani ya Kimataifa katika Taasisi ya Amani (USIP) ya Wanawake. 

## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Kenya

Jamii:AWC Zanzibar