Hifadhi ya Taifa ya Liwonde

**Hifadhi ya Taifa ya Liwonde**, pia inajulikana kama "Hifadhi ya Wanyamapori ya Liwonde",  ni mbuga ya taifa iliyopo kusini mwa Malawi, karibu na mpaka wa Msumbiji . 

Hifadhi hiyo ilianzishwa mwaka 1973, na imekuwa ikisimamiwa na shirika lisilo la faida la uhifadhi wa *African Parks* tangu Agosti 2015. 

African Parks ilijenga uzio wa umeme kuzunguka eneo la hifadhi hiyo ili kusaidia kupunguza migogoro kati ya binadamu na wanyamapori.  

## Maelezo na jiografia 
Hifadhi ya Ktaifa ya Liwonde iko katika Mkoa wa Kusini,Malawi,  kusini mwa Ziwa Malawi,  karibu na mpaka wa Msumbiji . Kwa sehemu kubwa iko ndani ya Wilaya ya Machinga, lakini pia iko katika Wilaya ya Mangochi . Wilaya ya Balaka na iko kando ya mpaka wake wa magharibi.  

Hifadhi hiyo ina ukubwa wa kilomita za mraba 548   ya misitu na savanna kavu . A km 30 sehemu ya Mto Shire hupitia mbuga hiyo ikijumuisha sehemu ya mwambao wa Ziwa Malombe, km 20 kusini mwa Ziwa Malawi . 

Hifadhi hiyo iliongezwa mwaka 1977 kwenye ukingo wa kaskazini wa hifadhi ambayo inaiunganisha na Hifadhi ya Msitu wa Mangochi. 

Hifadhi ya Taifa ya Liwonde, na Hifadhi ya Misitu ya Mangochi zinapakana na hifadhi hiyo, inasimamiwa na Hifadhi za Afrika kwa kushirikiana na jamii za wenyeji zinazowakilishwa na Jumuiya ya Uhifadhi wa Hifadhi ya Taifa ya Liwonde (USACOL) na Kamati za Maliasili za Vijiji 31 zinazozunguka Liwonde.  Liwonde ina kilomita 129 za mzunguko, ambao haukuwa na uzio hadi shirika lisilo la faida la *African Parks* lilithibitisha mipango ya kujenga mpaka wenye uzio kamili mwaka 2015,  ambao umekamilika tangu wakati huo. 

## Historia 
[right|thumb| Mtazamo wa [Shire (mto)|Mto Shire, ambao unajumuisha mpaka wa magharibi wa mbuga hiyo, mnamo 2008]]
Liwonde ilianzishwa mwaka 1973.  Hifadhi hiyo ilipotangazwa kwenye gazeti la serikali, wakazi wengi walilazimika kuhamia jamii za mpakani nje ya hifadhi hiyo, jambo ambalo limesababisha vijiji vya pembezoni mwa hifadhi hiyo kuwa na msongamano mkubwa wa watu ikilinganishwa na maeneo mengine ya nchi. Kabla ya mbuga hiyo kuundwa, ardhi ilitumika kwa kilimo, kwa kiasi kikubwa kujikimu. Pamba, mahindi, tumbaku, na mpunga vilikuwa mazao makuu na uvuvi ulikuwa tasnia nyingine muhimu. 

African Parks ilichukua usimamizi wa Liwonde mnamo Agosti 2015,   baada ya kuorodheshwa na Idara ya Mbuga za taifa na Wanyamapori ya Malawi (DNPW).   Kujenga upya uzio wa hifadhi hiyo ilikuwa ni kipaumbele cha kwanza kwa shirika hilo, ili kupunguza migogoro ya binadamu na wanyamapori kwa kuwaweka wanyama ndani ya mipaka ya Liwonde na kupunguza ujangili. Uzio huu hufuatiliwa 24/7 ili kuhakikisha wanyama wanakaa ndani na wawindaji haramu wanakaa nje  Uzio wa mbuga hiyo uligharimu dola za Marekani milioni 1.6 na ilichukua takribani miezi 18 kukamilika. 

## Wanyama 
Liwonde ina idadi ya takribani mamalia wakubwa 17,800,  na zaidi ya spishi 380 za ndege.  Mamalia wakubwa ni pamoja na nyati wa afrika, swala (pamoja na Common eland, swala walio hatarini kutoweka ), nyani, faru mweusi, bushbuck, tembo, kiboko, impala, kudu,  nyani,  na nguruwe .  na vile vile mamba . 
## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii wa Malawi