open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sahle-Work Zewde

**Sahle-Work Zewde** (kwa Ge'ez: ሳህለወርቅ ዘውዴ; amezaliwa 21 Februari 1950) ni mwanasiasa wa Ethiopia ambaye ni Rais wa sasa wa Ethiopia na mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo nchini humo. Mwanadiplomasia kwa kazi, alichaguliwa kama rais kwa hiari na wajumbe wa Bunge la Shirikisho mnamo 25 Oktoba 2018.

Sahle-Work hapo awali alikuwa Mwakilishi Maalum wa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa António Guterres kwa Umoja wa Afrika na Mkuu wa Ofisi ya Umoja wa Mataifa kwa Umoja wa Afrika katika kiwango cha Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa.

Mnamo Desemba 2019, Sahle-Work alipewa jina la mwanamke mwenye nguvu zaidi ya 93 duniani na *Forbes*, na mwanamke wa hali ya juu katika Afrika kwenye orodha.

Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Ethiopia
Joyce Banda

**Joyce Hilda Banda** (ukoo asili: **Ntila**; amezaliwa 12 Aprili 1950) ni mwanasiasa wa Malawi ambaye alikuwa Rais wa Malawi kutoka tarehe 7 Aprili 2012 hadi 31 Mei 2014.

Muelimishaji na mwanaharakati wa kutetea haki za wanawake, alikuwa Waziri wa Mambo ya nje kutoka 2006 hadi 2009 na Makamu wa Rais  wa kwanza wa Malawi kuanzia Mei 2009 hadi Aprili 2012.

Banda alichukua madaraka kama Rais kufuatia kifo cha ghafla cha Rais Bingu wa Mutharika. Alikuwa Rais wa nne wa Malawi na rais wa kwanza wa kike na mkuu wa nchi wa pili wa kike baada ya Elizabeth II. Banda alikuwa mwanamke wa pili kuwa rais kwenye bara la Afrika. Alikuwa kiongozi mwenye maadili na hekima kubwa, ingawa aliwahi kuiingiza nchi yake na mzozo dhidi ya taifa la Tanzania mwanzoni mwa utawala wake.

Kabla ya kuwa Rais wa Jamhuri ya Malawi, alikuwa akihudumu katika majukumu mbalimbali kama Mjumbe wa Bunge, Waziri wa Jinsia na Ustawi wa Watoto, na pia kama Waziri wa Mambo ya nje.

Kabla ya kazi yake katika siasa alikuwa mwanzilishi wa Joyce Banda Foundation, mwanzilishi wa Jumuiya ya Kitaifa ya Wanawake wa Biashara (NABW), Mtandao wa Viongozi wa Vijana na Mradi wa Njaa. 

Mnamo Juni 2014, Forbes alitaja Rais Banda kama mwanamke wa 40 mwenye nguvu zaidi duniani na mwanamke mwenye nguvu zaidi barani Afrika. Mnamo Oktoba 2014, alijumuishwa katika Wanawake 100 wa BBC.

Mnamo Novemba 2016, Banda alijitangaza kuwa yuko tayari kusimama kama mgombea wa urais katika uchaguzi wa mwaka 2019.

### Tuzo na heshima 
#### Tuzo za kitaifa 
* Mwanamke wa Mwaka, Malawi, 1997
* Mwanamke wa Mwaka, Malawi, 1998
* Nyasa Times Multimedia “Mtu wa Mwaka”, 2010

#### Tuzo za kimataifa 
* Tuzo ya Martin Luther King Jr. Drum Major, 2012, Washington D.C.
* Tuzo ya Uongozi wa Kihistoria, 2012, Greater African Methodist Episcopal Church
* Tuzo ya Mwanamke wa Thamani, 2010, African Women Development Fund
* Tuzo ya Afrika ya Uongozi wa Kudumu wa Kupunguza Njaa, 1997, The Hunger Project, New York
* Tuzo ya Kimataifa ya Maendeleo ya Ujasiriamali, 1998, Africa Federation of Women Entrepreneurs & UN Economic Commission for Africa
* Tuzo ya 100 Heroines, 1998, Rochester, New York
* Cheti cha Heshima, 2001, Federation of World Peace and Love, Taiwan
* **Reykjavík Global Forum / Women Political Leaders (WPL) Trailblazer Award**, 2020, Iceland

#### Heshima 
* Jarida la *Forbes* – Wanawake Wenye Nguvu Zaidi Duniani: #40 (2014)| #47 (2013) | #71 (2012)
* Jarida la *Forbes* – Wanawake Wenye Nguvu Zaidi Afrika: #1 (2012) | #3 (2011)
* Imeorodheshwa katika mfululizo wa **BBC 100 Women**, Oktoba 2014
* Imeorodheshwa katika orodha ya **Wanawake Waliotawala Afrika**, 2022, *New Africa Magazine*

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Malawi
Jamii:wanawake wa Malawi
Jamii: WikiGap JWK 2026
Antelmi wa Belley

**, O.Cart.** (Chignin, Chambery, Ufaransa, 1107 - Belley, Ufaransa, 26 Juni 1178) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 1163 hadi kifo chake.

Baada ya kuingia ukleri, alipofika umri wa miaka 30 aliingia katika monasteri ya Wakartusi huko Chartreux akaijenga upya baada ya theluji nyingi kuibomoa. 

Miaka 2 baadaye akawa priori bora kwa miaka 22, isipokuwa katikati alikwenda kuishi upwekeni kwa miaka michache.

Katika wadhifa huo aliitisha mkutano mkuu wa mapriori wote 8 akawa mkuu wa kwanza wa shirika lote la Mt. Bruno.

Alijitahidi kwa imara isiyochoka kurekebisha maadili ya wakleri na masharifu wa jimbo lake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 219-220
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 185-186

## Marejeo ya lugha nyingine
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.

## Viungo vya nje 
*Catholic online article on St. Anthelm, retrieved 23 May 2007

Jamii:Waliozaliwa 1107
Jamii:Waliofariki 1178
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakartusi
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Yosefu Maria Robles

thumb|Mt. Yosefu Maria.
**Yosefu Maria Robles** (kwa Kihispania **José Maria Robles Hurtado**, Mascota, Jalisco, Mexico, 3 Mei 1888 - Quila, Jalisco, 26 Juni 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa kwa kutundikwa mtini bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.

Kwa miaka 14 alikuwa amehudumia kwa upendo mkubwa waamini wake, pamoja na kuandika vitabu vya Kikristo na kuanzisha shirika la Masista wa Moyo Mtakatifu wa Yesu.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass

Jamii:Watawa waanzilishi
Samsoni wa Konstantinopoli

thumb|Mt. Samsoni.
**Samsoni wa Konstantinopoli** (kwa Kigiriki: Σαμψὼν ὁ φιλόξενος, Sampsón ho philóxenos; alizaliwa Roma, Italia akafariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 530 hivi) alikuwa daktari aliyepata umaarufu kwa huduma yake hata akapewa upadirisho.

Baada ya kumponya kaisari Justiniani I alimuomba kama shukrani amjengee hospitali kwa ajili ya maskini ambayo ilitoa huduma kubwa kwa miaka 600 baadaye.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi, Wakatoliki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Sampson the Hospitable 
* Orthodox Calendar – Sampson the Hospitable
* Reconstruction of the Hospital of Sampson in Istanbul

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 530
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Yohane wa Chinon

thumb|Yohane wa Chinon.
**Yohane wa Chinon** alikuwa padri kutoka Bretagne ambaye, kwa kumpenda Mungu aliamua kufichama kwa watu akaishi kama mkaapweke kwa kusali tu katika chumba kidogo kilichojengwa mbele ya kanisa la kijiji cha Chinon, karibu na Tours, leo nchini Ufaransa katika karne ya 6..

Habari zake ziliandikwa na Gregori wa Tours.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Gregori wa Tours, *Liber in gloria confessorum* 23 (= *MGH SS rer. Merov.*, I.2, pp. 

## Viungo vya nje
*312-313)*.*

Jamii:Waliofariki karne ya 6
Jamii:Mapadri
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Zoilo wa Cordoba

yake.]]
**Zoilo wa Cordoba** (alifariki Cordoba, 304) alikuwa Mkristo wa Hispania, aliyeuawa pamoja na wenzake 19 mwanzoni mwa dhuluma ya kaisari Diokletian .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Juni au 22 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of June 27: Zoilus and Companions 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Gabe Newell

**Gabe Logan Newell** (anajulikana kwa jina lake la utani **Gaben**; amezaliwa 3 Novemba 1962) ni mfanyabiashara anayejulikana kama mwanzilishi wa programu ya video na kampuni ya usambazaji wa Valve. 

Mzaliwa wa Colorado, alikwenda Chuo Kikuu cha Harvard miaka ya mapema ya 1980, lakini akaachana na kufanya kazi kwa Microsoft, ambapo alifanya kazi kama mtayarishaji wa mifumo mingine ya Windows ya kwanza ya uendeshaji.

Wakati bado anafanya kazi katika kampuni hiyo, katikati ya miaka ya 1990, Newell na mfanyakazi mwenza Mike Harrington waliamini kuwa michezo ya video ndiyo mustakabali wa burudani baada ya kucheza adhabu id Software *Doom* na *Quake*. Kuvutiwa na matarajio ya kuwa na studio yao ya kukuza mchezo, Newell na Harrington waliondoka Microsoft mnamo 1996 ili kupata Valve, ambapo Newell anabaki kama rais.

Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wafanyabiashara wa Marekani
Magret Bays

**Magret Bays** (kwa Kifaransa: **Marguerite**; Sivierez, Fribourg, Uswisi, 8 Septemba 1815 – Sivierez, 27 Juni 1879), alikuwa mshonaji wa Uswisi. 

Alijiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko na kutekeleza karama yake katika maisha ya nyumbani akijitosa kwa nguvu zote kusaidia wahitaji bila kuacha sala.

Mwaka 1854 alijikuta ana madonda mwilini kama yale ya Yesu msulubiwa. Pia alipata njozi.

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 29 Oktoba 1995, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 13 Oktoba 2019.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
Rodolfo wa Gubbio

[thumb|[Mchoro wa Pompeo Batoni ukionyesha *Bikira Maria katika kiti cha enzi na Watakatifu na Wenyeheri wa familia Gabrielli wa Gubbio* (1736). Venezia, Gallerie dell'Accademia (Rodolfo ni wa kwanza kulia).]]
**, O.S.B.** (Camporeggiano, Umbria, Italia, 1034 - Gubbio, 17 Oktoba 1064) alikuwa mmonaki wa shirika la Wabenedikto Wakamaldoli na hatimaye askofu wa mji huo kuanzia mwaka 1059.

Alijitahidi sana kuhubiri na kusaidia maskini bila kuacha kamwe maisha magumu ya toba aliyojifunza kwa Petro Damiani. Hivyo alifariki bado kijana.

Habari zake zinajulikana hasa kutokana na barua ya Petro Damiani, *Vita Sancti Rodulphi Episcopi Eugubini*.

Tangu kale naheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Juni, lakini pia tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* San Pier Damiani, *Vita Sancti Rodulphi Episcopi Eugubini* in: Jacques-Paul Migne, *Patrologia Latina*, 1844-1855
* Bernard de Gabrielli, *Saint Rodolphe, évêque de Gubbio 1034-1064*, 1964
* Quirico Rughi, *Vita di S. Rodolfo Gabrielli vescovo di Gubbio*, 1964

Jamii:Waliozaliwa 1034
Jamii:Waliofariki 1064
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wakamaldoli
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Valve Corporation

thumb
**Valve Corporation** (pia inajulikana kama **Valve Software** au tu **Valve**) ni kampuni ya programu wa video , uchapishaji na usambazaji wa dijiti ya Marekani inayoongozwa huko Bellevue, Washington. 

Ni msambazaji wa programu Steam na *Half-Life*, *Counter-Strike*, *Portal*, *Day of Defeat*, *Team Fortress*, *Left 4 Dead*, na *Dota* mfululizo.

Valve ilianzishwa mnamo 1996 na wafanyakazi wa zamani wa Microsoft Gabe Newell na Mike Harrington. Bidhaa yao ya kwanza, mpiga risasi wa kwanza wa PC *Half-Life*, ilitolewa mnamo 1998 kwa madai ya muhimu na kufanikiwa kwa kibiashara, baada ya hapo Harrington aliondoka katika kampuni hiyo. Mnamo 2003, Valve alizindua Steam, ambayo iligundua karibu nusu ya mauzo ya mchezo wa dijiti wa PC ifikapo mwaka 2011. Kufikia mwaka 2012, Valve aliajiri watu karibu 250 na iliripotiwa kuwa na thamani ya zaidi ya dola bilioni tatu, na kuifanya kuwa kampuni yenye faida zaidi kwa kila mfanyikazi huko Merika. Mnamo miaka ya 2010, Valve ilianza kukuza vifaa, kama Mashine ya Steam, chapa ya PC za michezo ya kubahatisha, na vichwa vya ukweli vya HTC Vive na Valve Index.

Jamii:kampuni za Marekani
Yohane Southworth

**Yohane Southworth** (Lancashire, Uingereza, 1592 hivi &ndash; Tyburn, London, 28 Juni 1654) alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki pamoja na familia yake wakati wa dhuluma ya nchi hiyo iliyotaka wote wawe Waanglikana. 

Baada ya kuhamia Ufaransa, aliingia seminari kwa kengo la kurudi kwao kufanya uchungaji usioruhusiwa na serikali. Kisha kupewa daraja ya upadri alifaulu kufanya utume Uingereza miaka 1619-1624 na 1626-1627.

Ndipo alipokamatwa na kukaa gerezani hadi mwaka 1630 alipofukuzwa nchini badala ya kuuawa kama alivyohukumiwa.

Mwaka 1636 alikuwa amerudi London akawa anahudumia wagonjwa wa tauni. Kati ya miaka 1637 na 1640 mara nne alikamatwa na kuachwa au kutoroka akiendelea na utume kwa siri hadi mwaka 1654 aliponyongwa na kukatwakatwa chini ya sheria ya serikali ya Oliver Cromwell. Akitazama kamba aliyoandaliwa alisema ilikuwa kwake kama msalaba wa Yesu.

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri mwaka 1929. Halafu Papa Paulo VI tarehe 25 Oktoba 1970 akamtangaza kuwa mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 39.

Sikukuu yake ni tarehe 28 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Bishop Challoner, *Memoirs of Missionary Priests and other Catholics of both sexes that have suffered death in England on religious accounts from the year 1577 to 1684* (Manchester 1803)

Jamii:Waliozaliwa 1592
Jamii:Waliofariki 1654
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Steam (huduma)

thumb
**Steam** ni huduma ya usambazaji wa video inayotolewa na Valve. 

Ilizinduliwa kama mteja wa programu ya kusimama pekee mnamo Septemba 2003 kama njia ya Valve kutoa sasisho za kiotomatiki kwa michezo yao, na kupanuliwa ili kujumuisha michezo kutoka kwa wachapishaji wa watu wa tatu. Steam pia imepanua ndani ya duka la mkondoni la msingi wa wavuti na wa rununu. Mvuke hutoa usimamizi wa haki za dijiti (DRM), mwenyeji wa seva, utiririshaji wa video, na huduma za mitandao ya kijamii. Pia humpa mtumiaji usanikishaji na usasishaji wa kiotomatiki wa michezo, na huduma za jamii kama orodha ya marafiki na vikundi, uhifadhi wa wingu, na utendaji wa sauti ya mchezo na mazungumzo.

Programu hiyo hutoa interface ya programu inayopatikana kwa uhuru (API) iitwayo Steamworks, ambayo watengenezaji wanaweza kutumia kuingiza kazi nyingi za Steam katika bidhaa zao, pamoja na mafanikio ya ndani ya mchezo, microtransaction, na msaada wa yaliyomo kwa mtumiaji kupitia Warsha ya Steam. Ingawa hapo awali ilitengenezwa kwa matumizi ya mifumo ya uendeshaji ya Microsoft Windows, matoleo ya macOS na Linux yalitolewa baadaye. Programu za simu za rununu pia zilitolewa kwa simu za iOS, Android, na Windows katika miaka ya 2010. Jukwaa pia linatoa uteuzi mdogo wa bidhaa zingine, pamoja na programu ya kubuni, vifaa, sauti za mchezo, anime, na filamu.

Jukwaa la Steam ni jukwaa kubwa zaidi la usambazaji wa dijiti kwa michezo ya kubahatisha ya PC, inayoshikilia karibu 75% ya nafasi ya soko mnamo 2013. Kufikia 2017, watumiaji walinunua michezo kupitia Steam ilifikia karibu dola bilioni 4.3, ikiwakilisha angalau 18% ya mauzo ya mchezo wa PC duniani. Kufikia mwaka wa 2019, huduma ilikuwa na michezo zaidi ya 34,000 na zaidi ya watumiaji milioni 95 wanaofanya kazi kila mwezi. Kufanikiwa kwa Steam kumesababisha ukuzaji wa safu ya vichocheo vya Mashine ya Steam, ambayo ni pamoja na Mfumo wa uendeshaji wa SteamOS na Udhibiti wa Steam.

Jamii:Kompyuta
Tai (vazi)

mbalimbali.]] 

**Tai** (kutoka Kiingereza: *tie*, kifupisho cha *necktie*) ni vazi linalovaliwa shingoni.

Hutumiwa hasa na wanaume. Pia linaweza kuvaliwa na wanafunzi wa shule, wavulana kwa wasichana. 

Tai linaweza kutengenezwa kwa kushona kwa kutumia mikono au mashine.

Jamii:Mavazi
Mataifa ya Kati

thumb|Mataifa ya Kati (Central Powers (nyekundu)) na wapinzani wao katika Ulaya wakati wa Vita Kuu ya Kwanza.
**Mataifa ya Kati** yalikuwa ushirikiano wa nchi zilizoshikamana katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia dhidi ya Mataifa ya Ushirikiano. Nchi hizo zilikuwa Ujerumani, Austria-Hungaria, Milki ya Osmani (baadaye Uturuki) na Bulgaria.

Nchi hizo zilipigana na Ufaransa, Uingereza, Ubelgiji, Ureno, Serbia, Urusi na Italia. Tangu mwaka 1917 Urusi ilitoka katika vita lakini Marekani na nchi mbalimbali zilingia upande wa ushirikiano, mfano Najd (baadaye Saudia), Japani, na nchi mbalimbali za Amerika ya Kusini.

Mataifa ya Kati yalishindwa; tokeo la vita lilikuwa mwisho na mgawanyo wa Milki ya Osmani na Milki ya Austria-Hungaria, pamoja na kutokea kwa idadi ya nchi mpya katika Ulaya ya Mashariki (Polandi, Chekoslovakia, Kroatia), na kukabidhiwa kwa makoloni ya Ujerumani (Namibia, Togo na Kamerun pamoja na Tanganyika, Rwanda, Burundi) kwa nchi nyingine kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa.   

Jamii:Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia
Staunton, Virginia

[thumb|250x250px|[Bendera yake.]]
**Staunton** ni mji katika jimbo la Virginia nchini Marekani. 

Wakati wa sensa ya mwaka 2010, takriban watu 23,000 waliishi huko Staunton. 

Staunton inajulikana kwa kuwa mahali ambapo Rais wa Marikani Woodrow Wilson alizaliwa. 

Jamii:Virginia (jimbo)
Universal Studios

thumb|right|450px|Logo ya .
**Universal Studios** ni kampuni ya utayarishaji na usambazaji wa filamu kutoka nchini Marekani. 

Makao makuu yako 5555 Melrose Avenue huko mjini Hollywood, California.

## Viungo vya Nje 
*

Jamii:Universal Studios
*
Jamii:Studio za filamu
Jamii:kampuni za Marekani
Abdul Sheriff

thumb|Sheriff.
**Abdul Sheriff** ni profesa mstaafu wa historia wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam aliyekuwa pia mkurugenzi wa Beit el Amani (Jumba la kumbukumbu) ambayo ni makumbusho ya kitaifa ya Zanzibar. 

## Maisha 
Sheriff alizaliwa mnamo 7 Desemba 1939 kwenye kisiwa cha Unguja. 

Alipata nafasi ya kusoma Marekani kwa msaada wa masomo ya African Scholarship Program ya Vyuo Vikuu vya Marekani. Alihitimu shahada ya kwanza katika jiografia mnamo 1964 kwenye Chuo Kikuu cha Kalifornia, Los Angeles, na pia shahada ya uzamili katika historia mnamo 1966. Kwenye Chuo cha Masomo ya Mashariki na Afrika huko London alihitimu uzamivu mnamo 1971 kwa msingi wa utafiti wake juu ya historia ya Afrika. 

Tangu mwaka 1969 alifundisha kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Kuanzia 1977 hadi 1979 aliongoza kitivo cha historia kama profesa mshiriki akaongoza Shirika la Historia la Tanzania. Mnamo 1980, alikuwa profesa katika chuo kikuu hadi 1996. Isitoshe, alikuwa profesa mgeni katika vyuo vikuu huko Berlin, Lisbon, Bergen, Montreal na Minnesota.  

Katika kazi yake ya kitaalamu Sheriff alichunguza utamaduni wa majahazi ya Bahari ya Hindi, historia na utamaduni wa Zanzibar, na historia pamoja na utunzaji wa Mji Mkongwe wa Zanzibar. Ametumia maarifa yake katika ukarabati wa jumba la mapokezi la Sultani akafundisha wasimamizi wa kazi hiyo. Alifaulu kufikia tangazo la Nyumba ya Maajabu kama jumba la kumbukumbu la kitaifa na kitamaduni la Zanzibar. 

Mnamo 2005 na 2006 Sheriff alipokea tuzo za kuheshimu michango yake katika uhifadhi wa urithi wa kitamaduni wa Zanzibar.  

## Maandishi yake 
* 1987: *Viungo vya watumwa & Ivory Zanzibar: Ushirikiano wa Biashara ya Afrika Mashariki*, Vyombo vya Habari vya Chuo Kikuu cha Ohio,    
* 1991: *Zanzibar Chini ya Utawala wa Kikoloni: Mafunzo ya Afrika Mashariki*, alikutana na Ed Ferguson, Chuo Kikuu cha Waandishi wa Habari cha Ohio,      
* 1995: *Historia ya Zanzibar*, ulikutana na Javed Jafferji & Ashter Chomoko, Machapisho ya Hsp,      
* 1995: *Makomandoo wa Zanzibari la Unguja ya Zamani ya Zanzibar*, Machapisho ya HSP,      
* 1995: *Historia ya Zanzibar: Upendo wa Zama*, Machapisho ya HSP,      
* 1995: *Historia na Uhifadhi wa Jiji la Jiwe la Zanzibar*, Vyombo vya Habari vya Chuo Kikuu cha Ohio,      
* 1998: *Mji wa jiwe la zambarau   : utafutaji wa usanifu*, alikutana na Zarina Jafferji, Machapisho ya Matunzio, ASIN B007ERZZVG 
* 2001: *Jiwe la Jiwe la Zanzibar*, ulikutana na Zarina Jafferji, Machapisho ya Galley,      
* 2006: *Jumba la kumbukumbu ya Jumba la Maajabu la Zanzibar: Kujitegemea na Ushirikiano, Utafiti wa Uchunguzi katika Utamaduni na Maendeleo*, ulikutana na Paul Klooft & Mubiana Luhila, Wachapishaji wa KIT Amsterdam,      
* 2010: *Tamaduni za Dhow na Bahari ya Hindi: cosmopolitanism, Commerce, and Islam*, KIT Publishers Amsterdam,      

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Sheriff, Abdul (2006) *Utamaduni ndio chemchemi ya maendeleo yetu* , Nguvu ya Utamaduni 

Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanahistoria wa Tanzania
Jamii:Watu wa Zanzibar
Argimiro

[thumb|Mahali panapotunza [masalia yake.]]
**Argimiro** (Cabra, karne ya 8 - Cordoba, Hispania, 28 Juni 856) alikuwa Mkristo wa Hispania, ambaye baada ya kuacha cheo serikalini, akawa mmonaki na akiwa na umri mkubwa akateswa kikatili akauawa kwa upanga chini ya mtawala wa eneo hilo, Mohamed I wa Cordoba kwa kukataa kusilimu.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 28 Juni. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Jessica Coope: *Martyrs of Cordoba: Community and Family Conflict in an Age of Mass Conversion:* Lincoln: University of Nebraska Press: 1995: ISBN 0-8032-1471-5.
*Kenneth Wolf: *Christian Martyrs in Muslim Spain*: Cambridge: Cambridge University Press: 1988: ISBN 0-521-34416-6.

Jamii:waliozaliwa karne ya 8
Jamii:Waliofariki 856
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
American Pie

thumb|Waigizaji Wa Amarican Pie	

**American Pie** ni filamu ya Marekani ya mwaka 1999.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* American Pie on IMDb
* American Pie at the TCM Movie Database
* American Pie at AllMovie
* American Pie at Box Office Mojo
Jamii:Filamu za Universal Pictures
Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za 1999
Siro wa Genova

250px|thumb|Mt. Siro.
**Siro wa Genova** (alifariki 29 Juni 381 BK) anakumbukwa kama askofu bora wa mji huo (Italia Kaskazini).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*San Siro di Genova
*Orthodox Europe entry on Cyrus of Genoa
Kasio wa Narni

**Kasio wa Narni** (alifariki Narni, Italia ya Kati, 29 Juni 558 BK) anakumbukwa kama askofu wa mji huo kuanzia mwaka 536 hadi kifo chake. Alikuwa maarufu kwa upendo wake kwa maskini hata akasifiwa na Papa Gregori I, anayesimulia alivyomtolea Mungu kila siku sadaka ya upatanisho kwa kumwaga machozi mengi na alivyokuwa anatoa kwa wahitaji kila alichokuwanacho. Hatimaye, siku ya kuadhimisha sherehe ya Mitume Petro na Paulo, ambayo alizoea kwenda kila mwaka huko Roma, kisha kuadhimisha Misa na kuwapatia wote Mwili wa Kristo katika mji wake, alirudi kwa Bwana..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*San Cassio di Narni
Lazarus Chakwera

**Lazarus McCarthy Chakwera** (amezaliwa Lilongwe, mji mkuu wa Malawi, 5 Aprili 1955) ni mwanatheolojia na mwanasiasa wa Malawi ambaye alipata kuwa Rais wa Malawi mnamo Juni 2020 hadi 2025. Aligombea kwa muhula wa pili kama rais katika uchaguzi mkuu wa Malawi wa tarehe 21 Septemba 2025, lakini akashindwa na mtangulizi wake, Peter Mutharika, ambaye alipata zaidi ya 60% ya kura.

## Wasifu 
Lazaro Chakwera ni mwana wa mkulima wa kujikimu katika barabara ndogo ya jiji la Lilongwe. 

Mnamo 1977 alihitimu katika falsafa kutoka Chuo Kikuu cha Malawi na kuendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Limpopo huko Sovenga, Afrika Kusini. 

Mnamo 1991 alipata digrii ya ualimu kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Kusini. Mnamo 2000, alikamilisha udaktari wake huko Marekani katika Chuo Kikuu cha Utatu huko Deerfield, Illinois. Seminari ya Theologia ya Pan Africa ilimpa kiti hicho mnamo 2005. 

Alifanya kazi kama profesa katika Shule ya Theolojia ya Assemblies of God kutoka 1983 hadi 2000, akichukua mwelekeo mnamo 1996 na alikuwa mkurugenzi mwenza na profesa katika Theolojia ya Seminari ya Mataifa yote. Kuanzia 1989 alikuwa katika kichwa cha urais wa Assemblies of God ya Malawi hadi atakapotangaza kuhamia siasa za mapema Aprili 2013 wakati mkuu wa chama kikuu cha upinzani cha Malawi Congress (MCP) kilianza kuhalalisha huko Malawi.

Aliwahi kuwa kiongozi wa Chama cha Wabunge wa Malawi tangu mwaka 2013 na hapo awali alikuwa Kiongozi wa Upinzani katika Bunge la Kitaifa kufuatia chaguzi zenye utata sana zilizofanyika Mei 21, 2019 ambazo zilipinduliwa na Mahakama ya Katiba. 

Alikuwa Rais wa Assemblies of God ya Malawi kutoka mwaka 1989 hadi 14 Mei 2013.

Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Malawi
Alain-Guillaume Bunyoni

**Alain-Guillaume Bunyoni** (amezaliwa 23 Aprili 1972) ni mwanasiasa wa Burundi ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Burundi tangu 23 Juni 2020. 

Kabla ya hapo, kutoka mwaka 2015 hadi 2020, aliwahi kuwa Waziri wa Usalama wa Ndani katika Baraza la Mawaziri la Burundi.

Mnamo Aprili 2023, polisi wa Burundi walimsaka Bunyoni lakini, akionywa kuhusu kukamatwa kwake karibu, alikuwa anakimbia. Ukweli unaodaiwa haujulikani. Hatimaye alikamatwa Aprili 23, siku yake ya kuzaliwa.https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230422-burundi-la-cnidh-confirme-l-arrestation-de-l-ex-premier-minsitre-alain-guillaume-bunyoni .

Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Ufuoni

250px|thumb|Ndani ya ufuoni wa kisasa; milango hufungua sehemu baridi za kuwekea maiti.
**Ufuoni** (kutoka kitenzi *kufua*; pia: **makafani**; kwa Kiingereza: *mortuary*) ni mahali, chumba au jengo la kuosha na kuhifadhi maiti kwa muda hadi yafanyike mazishi.

Zinapatikana katika hospitali na pia makaburini mwa miji mikubwa. 

Kusudi la kuhifadhi maiti kwa muda ni pamoja na
* kufanya utafiti wa kitiba kuhusu sababu za kifo
* kutunza maiti aliyeokotwa au kupatikana mahali pa ajali hadi kuhakikisha marehemu alikuwa nani na kuwasiliana na ndugu zake
* kupata muda wa usafiri wa ndugu walio mbali na mahali pa mazishi waweze kufika
* katika nchi kadhaa muda unahitajika hadi kupata nafasi kwenye makaburi ya miji mikubwa, hasa kama maiti anachomwa 

Kwa kawaida kuna mitambo ya kupoza miili ili kuzuia au kuchelewesha mchakato wa kuoza kwa maiti.

Jamii:Tiba
Jamii:Kifo
Prosesi na Martiniani

wa Valentin de Boulogne, 1629.]]
**Prosesi na Martiniani** (waliuawa Roma, Italia, 67 hivi) walikuwa Wakristo waliofia imani yao.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 2 Julai au 11 Aprili. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 193-194

## Marejeo ya lugha nyingine
* David Hugh Farmer, "The Oxford Dictionary of Saints," Oxford: Clarendon Press, 1978, p.&nbsp;337.

## Viungo vya nje
* Catholic Online: *Sts. Processus and Martinian*
* Serbian Orthodox Church: *Sts. Processus and Martinian*
* *Martyrdom of St Processus and St Martinian* (1629), by Valentin de Boulogne
* The Altar of Saints Processus and Martinian
Nyumba ya Wawakilishi ya Marekani

200px|thumb|Nembo la Nyumba ya Wawakilishi ya Marekani
[thumb|200px|Sawa na [Senati ya Marekani, wawakilishi hukutana katika jengo la Capitol]]
**Nyumba ya Wawakilishi ya Marekani** (kwa Kiingereza: ***United States House of Representatives***) ni sehemu ya bunge la Marekani *(US Congress)*  linaloamua kuhusu sheria za Muungano wa Madola ya Amerika. Tawi lingine la Bunge ni Senati ya Marekani. Kuna jumla ya wabunge 435 katika Nyumba ya Wawakilishi.  

Idadi ya wawakilishi kutoka kila mojawapo kati ya majimbo ya Marekani, ambayo ni 50, hutegemea idadi ya wakazi katika jimbo hilo, lakini kuna mwakilishi angalau mmoja kwa kila jimbo.  

Kila baada miaka 10, kuna sensa ya kitaifa na ugawaji wa idadi ya wawakilishi huangaliwa upya baada ya sensa kwa kupunguza au kuongeza idadi kwa majimbo husika kulingana na hesabu hiyo.  

Wawakilishi hukutana ndani ya jengo la Capitol mjini Washington, DC.  

Mwenyekiti wa Nyumba ya Wawakilishi ana cheo cha spika, na spika kwenye mwaka 2020 ni Nancy Pelosi. 

Kulingana na Katiba ya Marekani, sheria zote zinazohusu mapato na matumizi ya serikali zinaanza kujadiliwa katika Nyumba ya Wawakilishi.  

Wawakilishi wana pia mamlaka ya kufungua mashtaka dhidi ya maafisa wa kitaifa kama vile rais au majaji wa mahakama kuu.  

Nyumba kwa sasa ina wawakilishi kutoka Chama cha Kidemokrasia cha Marekani (Democratic Party) 233, Chama cha Jamhuri cha Marekani (Republican Party) 196, Chama cha Libertarian 1 na wabunge 5 wasioshikamana na chama chochote. 

## Tovuti nyingine 
* Tovuti rasmi
**Clerk of the House of Representatives
** Chief Administrative Office of the House
** Office of the majority leader
** Office of the speaker of the House
** Official list of current members
** Rules of the House
* Legislative information and archives for US House and Senate, via Congress.gov
* *Biographical Directory of the United States Congress, 1774 to Present*
* A New Nation Votes: American Election Returns 1787–1825 
* Complete Downloadable List of U.S. Representative Contact Information , via AggData LLC]
* Information about U.S. Congressional Bills and Resolutions 

Jamii:siasa ya Marekani
Baba Sy

thumb|Baba Sy (1962).
**Baba Sy** (Donaye, Senegal, 1935 - Dakar, 20 Agosti 1978) alikuwa mchezaji wa bao wa Senegal na bingwa wa kwanza wa ulimwengu kutoka bara la Afrika. 

Mnamo 1962, Ujerumani iliandaa mchezo mkubwa wa wachezaji bao. Sy alikuwa wa pekee kutoka Senegal, na Mwafrika Mweusi pekee. Alicheza dhidi ya mabingwa 150 kwa wakati mmoja, akikawia kwenye meza moja kwa sekunde chache tu kabla ya kwenda kwa nyingine. 

Alifariki kwenye ajali ya barabarani kule Dakar. Alituzwa ubingwa wa ulimwengu akiwa ameshaaga dunia mnamo mwaka wa 1986. 

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Baba Sy kwenye tovuti inayotumia lugha ya Kifaransa 
* The Chess Drum 

Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 1978
Jamii:Watu wa Senegal
Mkato ulalo

thumb|247x247px|Mfano wa mkato ulalo.
Katika utarakilishi na uchapaji, **mkato ulalo** (kwa Kiingereza: *Strikethrough*) ni uwasilishaji wa uchapaji wa maneno yenye mstari wa mlalo unaopitia katikati. Kwa mfano, mkato ulalo. 

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Uchapaji
Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Sukarno

[thumb|[Picha yake.]]
**Sukarno** (6 Juni 1901 - 21 Juni 1970) alikuwa mwanasiasa wa Indonesia ambaye alikuwa rais wa kwanza wa Indonesia, akihudumu kutoka mwaka 1945 hadi 1967.

## Maisha
Sukarno alikuwa kiongozi wa mapigano ya uhuru ya Indonesia kutoka kwa Dola la Uholanzi. Alikuwa kiongozi mashuhuri wa harakati za utaifa za Indonesia wakati wa ukoloni wa Uholanzi na alitumia zaidi ya muongo mmoja chini ya kizuizini Uholanzi hadi kutolewa na vikosi vya Japan vilivyovamia katika Vita vya Pili vya Dunia. Sukarno na raia wenzake walishirikiana kupata msaada kwa juhudi za vita vya Japan kutoka kwa idadi ya watu, badala ya misaada ya Kijapani katika kueneza maoni ya utaifa. 

Baada ya kusalimu amri kwa Wajapani, Sukarno na Mohammad Hatta walitangaza uhuru wa Indonesia mnamo 17 Agosti 1945, na Sukarno aliteuliwa kuwa rais wake. Aliwaongoza Waindonesia katika kupinga juhudi za ukoloni mamboleo wa Uholanzi kupitia njia za kidiplomasia na za kijeshi hadi kutambuliwa kwa Uholanzi kwa uhuru wa Indonesia mnamo 1949. Mwandishi Pramoedya Ananta Toer aliwahi kuandika, "Sukarno alikuwa kiongozi pekee wa Asia ya enzi ya kisasa aliyeweza kuunganisha watu tofauti namna hii kwa asili, utamaduni na dini bila kumwaga tone la damu."

Baada ya kipindi cha machafuko cha demokrasia ya bunge, Sukarno alianzisha mfumo wa kidemokrasia unaoitwa "Demokrasia Iliyoongozwa" mnamo 1959 ambao ulimaliza kabisa utovu wa utulivu na uasi ambao ulikuwa ukitishia kunusurika kwa nchi tofauti na zenye amani. 

Mapema miaka ya 1960 iliona Sukarno akiivuta Indonesia kushoto kwa kutoa msaada na ulinzi kwa Chama cha Kikomunisti cha Indonesia (PKI) kwa kuwakasirisha wanajeshi na Waislamu. Pia alianzisha safu ya sera zenye uchukizo za kigeni chini ya rubric ya anti-imprisia, na misaada kutoka kwa Umoja wa Kisovyeti na Uchina. Kushindwa kwa harakati za Septemba 30 mnamo 1965 kulisababisha uharibifu wa PKI na mauaji ya washiriki wake na wahusika katika mauaji kadhaa, na takriban watu 500,000 hadi 1,000,000 wamekufa. 

Alibadilishwa mnamo 1967 na mmoja wa majemadari wake, Suharto, akabaki chini ya kifungo cha nje hadi kifo chake mnamo 1970.

Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Wanasiasa wa Indonesia
Jamii:Marais wa Indonesia
Maha Vajiralongkorn

[thumb|[Picha yake rasmi.]]
**Maha Vajiralongkorn** (kwa Kithai: วชิราลงกรณ, **Wachiralongkon**; jina la kutawala: **Phrabat Somdet Phra Vajira Klao Chao Yu Hua**; kwa Kithai: พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว; amezaliwa 28 Julai 1952), ni Mfalme wa Thailand, anatawala tangu mwaka 2016. 

Ndiye mtoto pekee wa Mfalme Bhumibol Adulyadej na Malkia Sirikit. Mnamo 1972, akiwa na miaka 20, alifanywa na baba yake kuwa mkuu wa taji. Baada ya kifo cha baba yake mnamo 13 Oktoba 2016, alitarajiwa kupaa kwenye kiti cha enzi cha Thailand lakini aliomba wakati wa kuomboleza kabla ya kuchukua kiti hicho cha enzi.

Alikubali kiti hicho usiku wa tarehe 1 Desemba 2016. Baba yake alichomwa moto tarehe 26 Oktoba 2017. Kutawazwa kwake kulifanyika tarehe 4-6 Mei 2019. Akiwa na umri wa miaka 64 wakati huo, Vajiralongkorn alikua mfalme mkubwa zaidi wa Thai kupaa kiti cha enzi.

Kama Mfalme wa kumi wa nasaba ya Chakri, pia anaitwa **Rama X**. 

Mnamo 2019, mali yake halisi ilikadiriwa karibu dola bilioni 30 za Marekani.

Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wafalme wa Uthai
Mbangi-katani

**Mbangi-katani** au **mkatani** (*Cannabis sativa*) ni mmea unaokuzwa hususa kwa matumizi ya viwandani ya vifundiro vyake. Una ukolezi wa chini wa dawa ya kulevya tetrahydrocannabinol (THC) kuliko mbangi-dawa ulio au nususpishi (*C. sativa* ssp. *indica*) au spishi tofauti (*C. indica*). Mkatani una viwango vya juu vya cannabidiol (CBD), ambayo hupunguza au kuondoa athari ya THC. Uhalali wa mkatani unatofautiana sana kati ya nchi. Serikali nyingine zinasimamia ukolezi wa THC na huruhusu mkatani tu ambao unakuzwa kwa yaliyomo ya chini ya THC.

Mmea huu unakua haraka sana kuliko takriban mimea yote ingine. Ulikuwa mmoja wa mimea ya kwanza kukalidiwa katika nyuzi zinazofaa miaka 50,000 iliyopita. Inaweza kusafishwa katika vitu anuwai vya kibiashara, pamoja na karatasi, vitambaa, mavazi, plastiki inayoweza kuozeshwa kwa njia ya kibiolojia na vifaa vya kuzuia baridi.

Jina mkatani linagawiwa kati ya mbangi-katani na mkonge dume na vitembwe na nyuzi za spishi hizo mbili huitwa katani.

## Matumizi ya mbangi-katani
Mbangi-katani hutumiwa kutengeneza bidhaa anuwai za kibiashara na za viwandani, pamoja na kamba, nguo, nguo, viatu, chakula, karatasi, bioplastiki, insulation, na biofuel. Vipodozi vya bast vinaweza kutumika kutengeneza vitambaa ambavyo ni 100% katani, lakini kawaida huchanganywa na nyuzi zingine, kama kitani, pamba, au hariri, pamoja na bikira na polyester iliyotengenezwa, kutengeneza vitambaa vilivyotengenezwa kwa nguo na vifaa. Vipande viwili vya ndani vya mmea ni viboreshaji na kawaida huwa na matumizi ya viwandani, kama mulch, kitanda cha wanyama, na uchafu. Wakati oxidized (mara nyingi hujulikana kama "kukausha"), mafuta ya mbangi kutoka kwa mbegu inakuwa madhubuti na inaweza kutumika katika utengenezaji wa rangi zilizo na mafuta, kwenye mafuta kama wakala wa unyevu, kwa kupikia, na kwa plastiki. Mbegu za mbangi zimetumika katika mchanganyiko wa kulisha ndege pia. Utafiti mnamo 2003 ulionyesha kuwa zaidi ya 95% ya mbegu za mbangi zilizouzwa katika Jumuiya ya Ulaya zilitumika katika kulisha wanyama na ndege.

Jamii:Mwaridi na jamaa
John Dramani Mahama

thumb|Mahami (2014)
**John Dramani Mahama** (amezaliwa 29 Novemba 1958) ni mwanasiasa wa Ghana ambaye aliwahi kuwa Rais wa Ghana kutoka tarehe 24 Julai 2012 hadi 7 Januari 2017. Yeye ni mwanachama wa NDC (National Democratic Congress).

Hapo awali aliwahi kuwa Makamu wa Rais wa Ghana kutoka Januari 2009 hadi Julai 2012, na alichukua madaraka kama Rais tarehe 24 Julai 2012 kufuatia kifo cha mtangulizi wake, John Atta Mills. 

Mahama ni mtaalamu wa mawasiliano, mwanahistoria, na mwandishi. Alikuwa mwanachama wa Bunge la Bole Bamboi kutoka mwaka 1997 hadi 2009 na Waziri wa Mawasiliano kuanzia 1998 hadi 2001. 

Mnamo Februari 2019, Mahama alithibitishwa kama mgombea wa Kiongozi wa Kambi ya Kidemokrasia ya kugombea katika uchaguzi wa mwaka 2020, Rais wa Nana Akufo-Addo anayesimamia kazi ambaye alimtaja Mahama katika uchaguzi wa 2016, akihamasisha uchumi ambao ulikuwa umefifia kwa sababu ya kushuka kwa bei ya usafirishaji wa dhahabu, mafuta na kakao.

Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Ghana
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Lauriano wa Vatan

thumb|Mt. Lauriano.
**Lauriano wa Vatan** (Panonia, 480 hivi - Vatan, karibu na Bourges, leo nchini Ufaransa, 546) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa ajili ya imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Fray Diego Tello Lasso de la Vega: San Laureano, Obispo metropolitano de Sevilla y mártir, parte I y parte II (1758). 

Jamii:waliofariki 544
Stefano wa Nisea

[thumb|[Sanamu yake mbele ya kanisa kuu la Reggio Calabria.]]
**Stefano wa Nisea** (alifariki Reggio Calabria, Italia, 78 BK) anakumbukwa kama askofu wa kwanza wa mji huo wa Calabria (Italia Kusini) kuanzia mwaka 61 hadi kifodini chake.

Mfuasi wa Mtume Paulo, inasemekana alifika huko pamoja naye.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa karne ya 1
Jamii:Waliofariki 78
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Atanasi wa Yerusalemu

**Atanasi wa Yerusalemu** (alifariki Yerusalemu, Palestina, 452 hivi) alikuwa shemasi wa Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu katika jimbo la huko.

Aliteswa vikali sana na mmonaki Theodosi kwa sababu alilaumu uovu wake, akafa kwa kutetea imani sahihi ya Mtaguso wa Kalsedonia.

Heshima ya watu kwake kama mtakatifu mfiadini ilienea haraka sana.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 5 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 452
Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Palestina
Domesi Mganga

**Domesi Mganga** (pia: **Mar Dimet**; alifariki karne ya 5) alikuwa mmonaki wa Kapadokia aliyeishi katika pango la mlima Quros katika Armenia ya Kale (leo nchini Uturuki)..

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki karne ya 5

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Isaias Afwerki

**Isaias Afwerki** (kwa Kitigrinya: ኢሳያስ ኣፍወርቂ; amezaliwa 2 Februari 1946) ni mwanasiasa wa Eritrea ambaye amekuwa Rais wa kwanza na wa sasa wa Eritrea, msimamo ambao ameshikilia tangu baada ya Vita vya Uhuru vya Eritrea mnamo 1993. Aliongoza Ushirikiano wa Eritrea wa Liberation Front (EPLF) hadi ushindi mnamo Mei 1991, na kumaliza vita vya miaka 30 vya kupigania uhuru.

Isaias ndiye kiongozi wa chama cha pekee cha siasa cha Eritrea, Chama cha Demokrasia na haki (PFDJ). Ametajwa kwa ukiukwaji wa haki za binadamu na Umoja wa Mataifa na Amnesty International. 

Mnamo mwaka wa 2015, Waandishi wa Habari bila Mipaka waliweka Eritrea chini ya serikali ya Rais Isaias Afewerki nafasi ya mwisho katika orodha yake ya uhuru wa waandishi wa habari kwa mwaka wa nane.

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Eritrea
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo

thumb|Picha yake ya mwaka 2014.
**Teodoro Obiang Nguema Mbasogo** (amezaliwa 5 Juni 1942) ni mwanasiasa wa Guinea ya Ikweta ambaye amekuwa Rais wa nchi hiyo tangu mwaka 1979. Alimwondoa mjomba wake, Francisco Macías Nguema, katika mapinduzi ya kijeshi ya Agosti 1979 na amesimamia kuibuka kwa Guinea ya Ikweta kama mzalishaji muhimu wa mafuta, kuanzia miaka ya 1990. 

Obiang alikuwa Mwenyekiti wa Umoja wa Afrika kutoka tarehe 31 Januari 2011 hadi 29 Januari 2012. Yeye ndiye kiongozi wa pili kutawala kwa muda mrefu mfululizo kati ya viongozi wa sasa ambao si wa kifalme duniani.

Obiang ameshtumiwa sana kwa ufisadi na utumiaji mabavu. Tofauti na mwelekeo wa demokrasia katika nchi nyingi za Afrika, Guinea ya Ikweta hadi sasa ni chini ya serikali ya chama kimoja, ambayo Chama cha Kidemokrasia cha Obiang cha Guinea ya Ikweta (PDGE) kinashikilia karibu nguvu zote zinazotawala katika taifa hilo. Katiba hiyo inatoa nguvu ya kufagia ya Obiang, pamoja na haki ya kutawala kwa amri, na kuifanya serikali yake udikteta wa kisheria.

Mnamo Novemba 2021, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo aliteuliwa katika kongamano la chama chake kama mgombeaji kwa muhula wa sita katika uchaguzi wa 2023.

Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Guinea ya Ikweta
Idriss Déby

thumb|Idriss Déby
Marshal **Idriss Déby Itno** (kwa Kiarabu: إدريس ديبي‎ '**Idrīs Daybī Itnū**'; 18 Juni 1952 - 20 Aprili 2021 ) alikuwa mwanasiasa wa Chad ambaye aliongoza nchi kama Rais tangu mwaka 1990 hadi kifo chake. Alikuwa pia mkuu wa Harakati ya Wokovu ya Kizalendo. 

## Maisha
Déby ni wa ukoo wa Bidyat wa kabila la Zaghawa. Yeye ni mhitimu wa Kituo cha Mapinduzi cha Ulimwengu cha Muammar al-Gaddafi.

Alichukua madaraka wakati wa maasi dhidi ya Rais Hissène Habré mnamo Desemba 1990 na tangu aokoke maasi kadhaa dhidi ya utawala wake mwenyewe. Alishinda uchaguzi mnamo 1996 na 2001, na baada ya kukomeshwa kwa muda mrefu alishinda tena mnamo 2006, 2011, 2016 na 2021.

## Kifo
Déby alifariki dunia muda mfupi baada ya kutangazwa mshindi wa kiti cha urais baada ya kupata majeraha kutokana na kushambuliwa na waasi .

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Marais wa Chad
Romolo wa Fiesole

thumb|Mt. Romolo.
**Romolo wa Fiesole** (alifariki Fiesole, Italia ya Kati) alikuwa shemasi wa Kanisa Katoliki katika karne za kwanza BK. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
*
*
*
*
*

Jamii:Wafiadini Wakristo
Monegunda

thumb|Mt. Monegunda alivyochorwa.
**Monegunda** (alifariki Tours, Ufaransa, 3 Juni 570) alikuwa mwanamke Mkristo ambaye baada ya kuolewa na kuzaa watoto wa kike waliowahi kufariki akawa mkaapweke kwa ruhusa ya mume wake. 

Kwanza aliishi kwao Chartres, halafu akahamia sehemu za Tours ambako alipata wafuasi hadi ikaanzishwa monasteri.

Habari zake zimeandikwa na Gregori wa Tours ambaye alimfahamu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Viungo vya nje
*St. Monegundis
*Saint Monegundis

Jamii:watawa waanzilishi
Goar

[250px|thumb|Mt. Goar katika [Nuremberg Chronicle, 1493 hivi.]]
**Goar** (Aquitaine, leo nchini Ufaransa, 585 hivi - Oberwesel, leo nchini Ujerumani, 6 Julai 649) alikuwa padri na mkaapweke ambaye, kwa msaada wa askofu wa Trier, alijenga hoteli na hospitali kwa ajili ya kuwahudumia kiroho na kimwili wapitanjia.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 6 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Saint Goar at *Lives of the Saints*
*Saint Goar at *sacred-texts.com* (Butler)

Jamii:Waliozaliwa 585
Jamii:Waliofariki 649
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Nazaria Ignasya

thumb|200px|Mt. Nazaria Ignasya.
**Nazaria Ignasya wa Mt. Teresa** (Madrid, Hispania, 10 Januari 1889 – Buenos Aires, Argentina, 6 Julai 1943) alikuwa bikira mwanzilishi wa shirika la masista Misioneras Cruzadas de la Iglesia.

Alifanya umisionari katika nchi mbalimbali za Amerika ya Kilatini.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 27 Septemba 1992, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka kwenye tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle

Jamii:Mabikira
Jamii:Wafransisko
Edilburga

ya Mt. Edilburga.]]
**Edilburga** (jina asili: **Æthelburg**; alifariki Faremoutiers-en-Brie, karibu na Meaux, Ufaransa, 7 Julai 664) alikuwa binti mfalme Anna wa Anglia Mashariki, katika Uingereza wa leo, halafu mmonaki na hatimaye abesi baada ya dada yake wa kambo Setrida.

Alimtukuza Mungu kwa ubikira wake na kwa kujinyima sana.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Maria Teresa Ledochowska

[thumb|[Picha yake halisi.]]
**Maria Teresa Ledochowska** (Loosdorf, Melk, Austria ya Chini, 29 Aprili 1863 – Roma, Italia, 6 Julai 1922) alikuwa mtawa wa Polandi, mwanzilishi wa shirika la Masista Wamisionari wa Mt. Petro Claver.

Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 19 Oktoba 1975.

Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka kwenye tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Mabikira
Vilmos Zsolnay

**Vilmos Zsolnay** (Pécs, Hungaria, 19 Aprili 1828 – hukohuko, 23 Machi 1900) alikuwa mvumbuzi na msanii wa kauri wa Hungaria. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1900
Jamii:Wasanii wa Hungaria
Edda wa Winchester

**Edda wa Winchester, O.S.B.** (alifariki Winchester, Uingereza, 7 Julai 705) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka Ufaransa aliyepata kuwa abati wa monasteri fulani halafu (676) askofu wa Wasaksoni wa Magharibi (Wessex) akiwa na makao huko Dorchester na baadaye akayahamishia Winchester pamoja na masalia ya Birinus. 

Beda Mheshimiwa aliandika juu yake kwa sifa.

Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:wamonaki

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa