open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pyrrhus

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Pyrrhus.JPG/220px-Pyrrhus.JPG|thumb| [Sanamu ya Pyrrhus. Makumbusho ya Kitaifa ya Akiolojia, Napoli, Italia]]
**Pyrrhus** au **Pyrrhos** au **Piro** (kwa ; 319–272 KK) alikuwa mfalme wa Epirus katika Ugiriki ya Kale wa enzi ya Uheleni. 

Alizaliwa baada ya kifo cha Aleksander Mkuu, kwa hiyo alikuwa mtoto wakati wa mvurugo wa mapambano baina ya majenerali wa Aleksander Mkuu. Kwa msaada wa Ptolemaio I wa Misri aliweza kushika urithi wa baba yake na kuwa mfalme. 

Mnamo mwaka 280 KK aliitikia ombi la mji wa Kigiriki Taranto kusini mwa Italia uliotafuta msaada dhidi ya upanuzi wa Jamhuri ya Roma. 

Kwa msaada wa wafalme wengine wa Ugiriki alikusanya jeshi la askari wa miguu 20.000, askari farasi 3.000, wapiga mishale 2.000, wapiga manati 500 na tembo wa vita 20. Baada ya kufika Italia alishinda jeshi la Roma katika mapigano mawili. Hata hivyo, alipoteza askari wengi hadi kusema "ushindi mmoja tena wa namna hii na tutakuwa tumekwisha". Kwa hiyo ushindi unaoleta hasara kubwa kwa mshindi huitwa "ushindi wa Pyrrhus" (kwa Kiing. *Pyrhic victory*).

Baada ya mapigano mengine alishindwa na Waroma huko Benevento kwenye mwaka 275 KK na hapo alirudi Ugiriki. Alikuta nchi katika hali ya vita kati ya milki ndogo. Wakati wa kuvamia mji Argos aliuawa katika mapigano.

## Marejeo 
## Kujisomea
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* Pyrrhus of Epirus on www.livius.org 
* 

Jamii:Waliofariki 272 KK
Jamii:Waliozaliwa 319 KK
Jamii:Ugiriki ya Kale
Olympique Batna

**Olympique Batna** ni klabu ya mpira wa kikapu katika mji wa Batna  nchini Algeria. Ilianzishwa mnamo mwaka 1972 pia ilishiriki katika michuano ya kitaifa ya mpira wa kikapu ya Algeria.

## Historia 
Mnamo mwaka 1972 timu ilianzishwa na Brahim Yezza, Khomri Miloud na Kaouli Chérif.

## Wachezaji 
Mamadou  Faye

## Marejeo 
Jamii:Michezo
Jamii:Mpira wa kikapu
Alexandra Abrahams

**Alexandra Lilian Amelia Abrahams** (amezaliwa 13 Julai 1986) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini anayetumikia Bunge la Taifa tangu Mei 2019. 

## Wasifu 
Abrahams alipata shahada ya heshima ya sayansi ya siasa kutoka chuo kikuu cha Stellenbosch.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Grace Boroto

**Mmatlala Grace Boroto** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini na mbunge kutoka chama cha African National Congress.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Arts and Feminism
Crezane Bosch

Crezane Bosch (amezaliwa Mei 7 1982) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambae ni mwanachama wa kidemokrasia wa muungano wa bunge la mkoa wa Gauteng kwa bunge la sita.

## Elimu 
Kwa sasa anasomea LLB katika Chuo Kikuu cha Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Mbegu za wanasiasa
Jamii:Women in Wiki Moshi

Jamii:Arts and Feminism 2023
Nosimo Balindlela

alt=Nosimo Balindlela, zamani wa African National Congress, anayeonekana hapa akiwa amevalia nembo ya Congress of the People (COPE).|thumb|Nosimo Balindlela, zamani wa African National Congress, anayeonekana hapa akiwa amevalia nembo ya Congress of the People (COPE).
Nosimo Zisiwe Beauty Balindlela (alizaliwa 28 Novemba 1949 huko Hermanus, mkoa wa Cape)  ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye aliwahi kuwa Waziri mkuu wa Rasi ya mashariki kuanzia tarehe 26 Aprili 2004 hadi 1 Agosti 2008.
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Mbegu za wanasiasa
Jamii:Women in Wiki Moshi
Sandra Botha

Celia-Sandra Botha (alizaliwa 25 Februari 1945) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini, ambaye aliwahi kuwa Balozi wa Afrika Kusini katika Jamhuri ya Czech.Alikuwa ni Kiongozi wa zamani wa Upinzani, kwa niaba ya Democratic Alliance na kiongozi wake, Helen Zille, katika Bunge la Kitaifa la Afrika Kusini.

## Kiongozi wa Kambi ya Upinzani Bungeni 
Botha alipata kura nyingi zaidi ya waziri wa zamani wa baraza la mawaziri la NP, Tertius Delport.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Arts and Feminism 2023
Beverley Badenhorst

**Beverley Felicity Badenhorst** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini akihudumu kama mjumbe wa bunge la Mkoa la Gauteng tangu May 2019. Badenhorst ni mjumbe wa Economic freedom fighters.     

## Taaluma ya Kisiasa 
Badenhorst ni mjumbe wa Economic Freedom Fighters. Baada ya uchaguzi wa Mkoa wa mwaka 2019, aliteuliwa kwenye bunge la Mkoa la Gauteng. Alichukua ofisi May 22 2019.

Badenhorst alipewa majukumu yake ya kamati June 13 2019. Alihudumu kama mjumbe mbadala wa kamati ya kudumu kwenye hesabu za taifa na pia kama mjumbe wa kamati kwingineko ya maendeleo ya jamii.

Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Ayanda Bans

**Ayanda Ayanda Precious Bans** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini anayehudumu kama mbunge katika jimbo la Cape Magharibi tangu Mei 2019. Ayanda ni mwanachama wa African National Congress na anawakilisha eneo la bunge la Karoo ya kati.

## Marejeo
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Arts and Feminism 2023
Xenofoni

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Xenophon.jpg/200px-Xenophon.jpg|right|thumb|309x309px| Xenofoni, mwanahistoria [Ugiriki ya Kale|wa Ugiriki]]
**Xenofoni** (pia **Xenophon**; mnamo 430 KK – 354 KK) alikuwa mwanahistoria, askari na mwanafalsafa wa Ugiriki ya Kale aliyeishi wakati mmoja na Sokrates. Anajulikana kwa maandishi yake juu ya historia ya nyakati zake mwenyewe yaani karne ya 4 KK. Alihifadhi pia maneno ya Sokrates, na maelezo ya maisha katika Ugiriki ya Kale na Milki ya Uajemi.

Alikuwa kiongozi wa jeshi la Wagiriki walioajiriwa na mdogo wa mfalme wa Uajemi aliyejaribu kumpindua kaka yake; Xenofoni aliwaongoza Wagiriki hadi Babeli na baada ya kifo cha mwajiri wao aliwaongoza pia kwenye safari ya kurudi.

Maandiko yake mashuhuri ni pamoja na 

* *Anabasis*, anaposimulia historia ya mamluki Wagiriki 10,000 wakirudi kwao baada ya kuajiriwa kwa mapigano kati ya viongozi wa Kiajemi; Xenofoni mwenyewe aliwahi kuongoza safari hii.
* *Hellenika*, ambayo ni historia ya Ugiriki kati ya mwaka 411 KK hadi 362 KK

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Graham Oliver's Xenophon Homepage
* Xenophon's Education of Cyrus (Cyropaedia) Web directory
* Famous Quotes by Xenophon 
* 
* Xenophon at Somni

; **Marejeo katika mtandao**

* Works by Xenophon at Perseus Digital Library
* Links to English translations of Xenophon's works
* Leo Strauss' Seminar Transcripts on Xenophon (1962, 1966); and an audio recording of the entire course on  (1969) are available for reading, listening or download.
* 

Jamii:Wanafalsafa wa Ugiriki ya Kale
Jamii:Wanahistoria wa Ugiriki
Phoebe Noxolo Abraham

**Phoebe Noxolo Abraham** (alizaliwa oktoba mwaka 1960) Ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambae amekuwa  wa baraza la Taifa la Afrika Kusini. Ni mjumbe wa makongamano ya waafrika. Alishika nafasi ya 103 katika orodha ya vyama kwenye uchaguzi mkuu wa Afrika kusini mnamo mwaka 2019. 

Ni Mjumbe wa kamati kuu ya fedha. 

Alikuwa ni mwanachama wa jimbo la mashariki la 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Mbegu za wanasiasa
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Arts and Feminism 2023
Gladys Bakubaku

**Ntombezanele Gladys Bakubaku-Vos** (alizaliwa 6 Juni 1966) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini anayehudumu kama mjumbe wa bunge katika jimbo la Cape Magharibi tangu Mei, 2019. Alikuwa mshauri wa manispaa ya Stellenbosch ya serekali ndogo. Bakubaku Vos ni mjumbe wa chama cha Africa National Congress (ANC). Mai 5, 2020, Bakubaku-Vos alitangaza kuwa amepata virusi vya korona. 

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Ntobeko Boyce

**Nothemba "Ntobeko Boyce** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amekuwa mbunge wa Bunge la KwaZulu-Natal **Nontembeko**tokea Mei 22 2019. Ni mjumbe wa Africa National Congress (ANC) na alijiunga na Bunge  Mei 2014.

Pia alishawai kutumika kama mwenyekiti wa kamati ya kudumu ya bunge (Legislature's standing committee).

## Marejeo 
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Lindiwe Bebee

**Lindiwe Christabola Bebee** ni mwanasiasa wa Afrika ya Kusini .Amekuwa akitumikia kama mjumbe wa kudumu katika baraza la taifa la majimbo tangu Mei 2019. Mjumbe wa kongamano la taifa la Afrika, yeye ni kama fimbo katika jimbo lake la KwaZulu-Natal. Tangu mnamo Mei 2009 mpaka Mei 2019, Bebee ametumikia kama mjumbe wa bunge la KwaZulu-Natal. 

Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Tiny Chotelo

**Cukelwa Magdeline Chotelo** (anayejulikana kama Tiny Chotelo; alizaliwa 5 Machi 1962) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini.  Mwanachama wa African National Congress na pia alichaguliwa kuwa mbunge wa Jimbo la Cape Kaskazini mwaka wa 2009•

Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Constance Bapela

**Constance Bapela** (alifariki 16 Februari 2018) alikuwa spika wa jiji la Johannesburg Afrika Kusini na mke wa waziri mstaafu wa serikali ya ushirika na maswala ya utamaduni **Obed Bapela**.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Arts and Feminism 2023
Belinda Bozzoli

**Belinda Bozzoli** (17 Desemba 1945 - 5 Desemba 2020) alikuwa mwandishi, mwanasosholojia na mwanasiasa wa Afrika Kusini. Alikuwa naibu makamu mkuu wa Chuo Kikuu cha Witwatersrand kwa kipindi cha kuanzia 2002, akiwa ameongoza shule yake ya sayansi ya jamii. Mwaka 2014 Bozzoli alichaguliwa kuwa mbunge wa Bunge la Afrika Kusini kwa chama cha Democratic Alliance. Kuanzia 2019 alihudumu kama Waziri Kivuli wa Elimu ya Juu, Sayansi na Teknolojia.

## Maisha ya awali na Elimu 
Bozzoli alizaliwa tarehe 17 Desemba 1945 huko Johannesburg kwa Guerino Renzo na Cora Bertha Bozzoli, wote Waitaliano wa Afrika Kusini. Alipata Shahada yake ya Sanaa na Heshima kutoka Chuo Kikuu cha Witwatersrand na kisha kupata Shahada yake ya Uzamili ya Sanaa na Udaktari wa Falsafa katika Chuo Kikuu cha Sussex. Bozzoli alikuwa Mshirika Mshiriki katika Chuo Kikuu cha Yale kati ya 1978 na 1979

## Kazi ya kitaaluma 
Bozzoli aliandika vitabu vitatu vyenye muandishi mmoja, vilivyochapishwa kimataifa na alikuwa mhariri au mhariri mwenza wa vingine vinne zaidi. Kwa ujumla, alichapisha makala 26. Alikua Naibu Makamu wa Chansela mwaka wa 2002 na kuwa mwenyekiti wa Bodi ya Wakfu wa Utafiti wa Kitaifa kwa muda. Katika uchaguzi huo, Bozzoli alishinda kiti katika Bunge la Kitaifa. Alipochaguliwa, akawa Waziri Kivuli wa Elimu ya Juu na Mafunzo. Alikuwa mwanachama wa Kamati ya Wizara Maalum ya Elimu ya Juu na Mafunzo na mawasiliano ya DA katika eneo bunge la Boksburg Magharibi wakati wa bunge la 2014-19. Mnamo Oktoba 2016 alikosoa sera ya vyuo vikuu vya kongamano la Afrika la kitaifa ambayo alisema imeona ufadhili wa serikali ukishuka kutoka 50% hadi 40% ya mapato ya chuo kikuu tangu 1994 na kusababisha upungufu wa bajeti, ukubwa wa madarasa na kuongezeka kwa ada. Bozzoli alichaguliwa tena kuwa mbunge mwaka wa 2019. Kisha Bozzoli alifanywa kuwa Waziri Kivuli wa jalada jipya lililoundwa la Elimu ya Juu, Sayansi na Teknolojia. Mnamo Juni 2020 aliibua wasiwasi juu ya hatua ya serikali ya Afrika Kusini kufuta randi bilioni 1.96 za deni la wanafunzi. Bozzoli alisema kuwa DA haikuwa na pingamizi kwa madeni ya wanafunzi wa kipato cha chini kusamehewa, lakini alihoji kama hatua hiyo ingewanufaisha wanafunzi wa kipato cha juu ambao hawakuwa tayari kulipa mikopo. Pia alikuwa na wasiwasi kuhusu athari za ufadhili kwa vyuo vikuu.

## Kifo 
Bozzoli alikufa kwa saratani mnamo 5 Desemba 2020, siku kumi na mbili kabla ya siku yake ya kuzaliwa ya 75. Aliacha mume wake, Charles van Onselen, na watoto wao watatu

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1945
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Waliofariki 2020
Laetitia Arries

alt=Picha ya Laetitia Arries|thumb|Kuapishwa tarehe 22 Mei 2019,Mjumbe wa Bunge la Afrika Kusini,
**Laetitia Heloise Arries** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amehudumu bunge tangu mei 2019. Kabla ya kuchaguliwa katika bunge alihudumu Kama Diwani wa  manispaa ya ndani George. Arries ni mwanachama wa Economis freedom fight.

## Taaluma 
Arries ni mwanachama wa Economic freedom fighter. Alichaguliwa kua Diwani muwakilishi wa manispaa ya ndani ya George Agosti 216. 

Arries alichaguliwa bungeni kwenye uchaguzi wa mkuu uliofanyika **mei 8 2019**. Tarehe **22 Mei 2019** aliapishwa kuwa mbunge. Arries ni mmoja was wanting wawili was EEF kutoka George. Mbunge mwingine EEF kutoka George ni Natasha Ntlangwini. **Mei 6 2020**, alikuachia mjumbe mbadala wa kamati  ya wizara ya maendeleo ya jamii

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi

Jamii:Arts and Feminism 2023
Carol Beerwinkel

**Carol Frances Beerwinkel** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini aliyetumikia bunge katika kepu ya magharibuni kwaanzia mei 2009 mpka mei 2019.
## Tanbihi
Arts and Feminism

## Marejeo
Jamii:Mbegu za wanasiasa
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Vuyiswa Caluza

**Vuyiswa Precious Caluza** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini. Amekuwa akihudumu kama  Mwanachama wa Bunge la KwaZulu-Natal tangu Mei 2019.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Arts and Feminism 2023
Sbuyiselwe Angela Buthelezi

**Sbuyiselwe Angela Buthelezi** (18 Mei 1969 - 21 Oktoba 2024) alikuwa mwanamke wa Afrika Kusini na mjumbe wa bunge la Afrika Kusini kwa niaba ya chama cha Inkatha Freedom Party. 

## Maisha binafsi 
Baba yake ni Mangosuthu Buthelezi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Women in Wiki Moshi
Delmaine Christians

**Delmaine Chesley Christians** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amekuwa mjumbe wa kudumu wa Baraza la Kitaifa la Mikoa tangu Mei 2019. Yeye ni mjumbe wa mjumbe wa mkoa wa Northern Cape. Ni mwanachama wa chama cha Democratic Alliance.

Wakristo walichaguliwa kuwa Baraza la Kitaifa la Mikoa kufuatia uchaguzi mkuu ambao ulifanyika tarehe 8 Mei 2019. Alichukua afisi kama mbunge tarehe 23 Mei 2019. Yeye ni mmoja wa wajumbe sita wa kudumu kutoka Kaskazini mwa Cape.  Mnamo tarehe 24 Juni, alipokea kazi zake za kamati. 

Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake in Wiki Moshi
Jamii:Arts and Feminism 2023
Maurencia Gilion

**Maurencia Natalie Gillion** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye anahudumu kama mjumbe wa kudumu katika Baraza la Kitaifa la Mikoa.

Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake in Wiki Moshi
Virginia Camealio Benjamin

**Virginia Alice Camealio-Benjamin** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amekuwa mwanachama wa jimbo la kaskazini mwa Provincial Legislature tangu mnamo Mei 2019. Alikuwa mshauri wa Manispaa ya Kouga kabla ya uchaguzi wake wa mbunge wa jimbo.

## Siasa 
Virginia Alice Camealio-Benjamin ni mwanachama wa African National Congress. Anahudumu kama mshauri wa Manispaa ya Kouga. Juni 2011 uchaguzi mpya wa meya Booi Koerat walimchagua kuwa mwanachama wa kamati ya nidhamu kwenye utalii na viwanda bunifu.

## Marejeo 
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Dikeledi Direko

**Dikeledi Rosemary Direko** (alizaliwa tarehe 28 Aprili 1985) ni mwanasiasa kutoka  nchi huru , Afrika ya Kusini  ambaye ametumikia kama mjumbe wa baraza la taifa la Afrika Kusini tangu mwaka 2019. Direko ni mjumbe wa kongamano la taifa la Afrika.

## Maisha ya Awali na Elimu
Direko alizaliwa tarehe 28 Aprili 1985. Alihitimu katika Shule ya Sekondari ya Phehello Senior. Alipata Programu ya Usimamizi wa Mradi (NQF Level 4) katika Taasisi ya Health Advance na ana diploma katika usimamizi wa mahusiano ya umma. Direko kwa sasa anasomea diploma ya sheria na utawala wa serikali za mitaa kutoka Chuo Kikuu cha Fort Hare.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Mbegu za wanasiasa
Grizelda Cjiekella

**Grizelda Boniwe Cjiekella** ni mwanachama wa halmashauri kuu ya elimu ndani ya mji mkuu wa jimbo la Kaskazini Afrika Kusini. Aliwahi kuwa waziri mkuu wa jimbo kuanzia tarehe 20 Februari 2012 mpaka tarehe 2 Aprili 2013.

## Marejeo 
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Sussana Dantjie

**Sussana Rebecca Dantjie** (née **Tsebe**), ni mwanasiasa was Afrika Kusini na ni Spika wa bunge la  Jimbo la Kaskazini mashariki tokea mwaka 2014.Alikuwa mjumbe wa baraza la taifa la Afrika Kusini tokea Mei 2009 paka Mei 2014.Pia ni Sussana Dantjie ni mjumbe wa chama cha siasa cha  African National Congress

Kipindi cha kuhudumu kwake alikuwa kwenye kamati ya mawasiliano ya Portfolio na mkaguzi wa kamati ya kudumu .

## Marejeo. 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi

Jamii:Arts and Feminism
Nomalungelo Gina

*Nomalungelo Gina*' ni mwanasiasa wa "Afrika kusini" Ambaye amekua mbunge wa African national Congress Kuanzia 2003.

Kwa Sasa Ni naibu waziri wa biashara, viwanda na ushindani. Kama waziri alitetea kuuza nje bidhaa za kilimo kipindi Cha uviko 19.

## Marejeo 
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Siasa ya Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Pumza Dyantyi

**Pumza Patricia Dyantyi** (5 Septemba 1948 - 7 Desemba 2020) alikuwa mwanasiasa wa Afrika Kusini na mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi. Mwanachama wa kongamano la kimataifa la Afrika, Dyantyi alichaguliwa kuwa Mbunge wa Jimbo la Eastern Cape mwaka wa 2014. Alihudumu kama Mjumbe wa Halmashauri Kuu (MEC) ya Afya kutoka 2014 hadi 2018, alipoteuliwa kuwa MEC wa Maendeleo ya Jamii. Kuanzia 2019 Dyantyi alikuwa mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Afrika Kusini.

## Elimu 
Mnamo 1965, alipata cheti cha chini. Alipata cheti cha juu mwaka wa 1968. Maafisa wasimamizi wa Bunge walituma rambirambi zao.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini

Jamii:Wanawake in Wiki Moshi
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:COVID-19
Jamii:Waliofariki 2020

Jamii:Arts and Feminism 2023
Sharon Davids

**Sharon Winona Davids** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini aliyewahi kuhudumu kama Mbunge wa Jimbo la Rasi Magharibi kwa ajili ya African National Congress kuanzia Mei 2014 hadi Mei 2019. Davids hapo awali alikuwa diwani wa Manispaa ya Mtaa ya Drakenstein.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Beauty Dlulane

**Beauty Nomvuzo Dlulane** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye alikuwa mbunge kwaajili ya kongamano la Afrika tangu  2003.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Nombulelo Hermans

**Nombulelo Lilian Hermans** (Januari 1 mwaka 1970 - Januari 18, 2021) alikuwa ni mwanasiasa wa kongamano la taifa la Afrika kutoka Afrika ya Kusini ambaye alitumikia kama mjumbe wa bunge la Afrika kusini kuanzia mwaka 2019 mpaka kifo chake mnamo mwaka 2021.

Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Mbegu za wanasiasa
Jamii:Arts and Feminism 2023
Dorries Dlakude

**Dorries Eunice Dlakude** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye ni mbunge wa kongamano la taifa la Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Arts and Feminism 2023
Madeleine Hicklin

**Madeleine Bertine Hicklin** (amezaliwa 3 Septemba 1957) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amehudumu kama Mjumbe wa Bunge tangu Mei 2019. Alihudumu kama diwani wa wadi katika Jiji la Manispaa ya Jiji la Johannesburg kuanzia Agosti 2016 hadi Mei 2019. Hicklin ni  mwanachama wa Muungano wa Kidemokrasia.

Jamii:Wanawake in Wiki Moshi
Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini
Jamii:Arts and Feminism 2023
Sherry Chen

**Sherry Chen;** (alizaliwa Desemba 15, 1955) ni mwanamke mfanyabiashara na mbunge wa zamani wa Afrika Kusini .Chen alihamia Afrika Kusini mwaka 1981, alianza kufanya kazi kwenye kiwanda cha nguo, baadaye kama katibu wa Kiingereza kwenye kampuni ya biashara ya Wataiwan ambayo baadaye ilifilisika. Alifanya kazi zisizo za kawaida kwa muda kabla ya kupata kazi kwenye kampuni za kusafiri.

Chen baadaye alienselea kutafuta kampuni nne zilizofanikiwa zinazojihusisha kwenye mambo tofauti tofauti ya kibiashara. Chen alijihusisha na siasa mwaka 1994 kupitia mambo yake ya jumuiya Za kichina South Africa. Kwasababu ya kujikita kwenye biashara, hakuchukua ofisi mpaka alipofanikiwa kugombea Siti manispaa ya mji wa Johannesburg, akiipata mwaka 2000. Mwaka 2004, alichaguliwa kama mbunge. September 2010 Chen alijiuzulu nafasi yake ya bunge ili aendelee na biashara zake zaidi pamoja na kazi za ustawi wa jamii.

## Tuzo 
* Randburg Business Person ya mwaka (1994)
* Gauteng Business Person ya mwaka (1994)
* 19 bora Global Chinese Businesswoman (2011)

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Amanda de Lange

**Amanda de Lange** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amekuwa akihudumu kama mwanachama wa bunge la muda la Gauteng kwa ajili ya kupigania uhuru pamoja tangu Mei 2019.

## Maisha binafsi 
Mei 2018, binti mjamzito wa De Lange alivamiwa na aliyekuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Novare Consultants.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Altia Sthembile Hlongo

**Altia Sthembile Hlongo** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye amekuwa mbunge katika chama cha siasa cha African National Congress National Congress. 
Jamii:Arts and Feminism 2023

## Marejeo 
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Mbegu za siasa
Jamii:Arts and Feminism 2023
Ntokozo Hlonyana

**Ntokozo Khonziwe Fortunate Hlonyana** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini anayehudumu kama Mbunge wa Bunge la Afrika Kusini tangu tarehe 23 Januari 2018. Yeye ni mwanachama wa chama cha Economic Freedom Fighters.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Arts and Feminism 2023
Rachel Adams

**Rachel Cecilia Adams** (amezaliwa 9 Agosti 1963) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini kutoka bunge la Taifa la Afrika. Yeye ni mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Afrika kusini kutoka cape kaskazini.

## Marejeo 
Jamii:Women in Wiki Moshi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini

Jamii:Arts and Feminism 2023
Glynnis Breytenbach

"Mwendesha mashtaka wa zamani wa NPA, Glynnis Breytenbach, atasimama kwenye uchunguzi wa Mokgoro asubuhi ya leo. Anatarajiwa kueleza kwa undani uhusiano mgumu wa kufanya kazi na naibu mkuu wa NPA aliyesimamishwa kazi, Nomgcobo Jiba, na mkurugenzi maalum wa mashtaka, Lawrence Mrwebi. "
**Glynnis Breytenbach** (amezaliwa 9 Agosti 1990) ni mwendesha mashtaka wa zamani wa Mamlaka ya Kitaifa ya Mashtaka ya Afrika Kusini na Mwanachama wa Bunge la Muungano wa kidemokrasia (DA). Pia ni waziri kivuli wa sheria Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Arts and Feminism 2023
Luka wa Demenna

**Luka wa Demenna** (Demenna, Sicilia, 918 hivi - Armento, Basilicata, 13 Oktoba 984) alikuwa mmonaki kwanza huko Sicilia, halafu sehemu mbalimbali kufuatana na uvamizi wa Waarabu wa kisiwa hicho alipozaliwa, na hatimaye abati wa Ukristo wa Mashariki katika Italia Kusini ya leo, hadi alipofariki katika monasteri aliyoianzisha mwenyewe. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
### Kwa Kiitalia
* Salvatore Bottari e Istituto di studi storici Gaetano Salvemini, Problemi e aspetti di storia dei Nebrodi, Pungitopo, 1999.
* Cosimo Damiano Fonseca e Antonio Lerra, Il monastero di S. Elia di Carbone e il suo territorio dal Medioevo all'età moderna, Congedo, 1996.
* Francesco Russo, Luca di Demenna o d'Armento, in Bibliotheca Sanctorum, VIII.

Jamii:Waliozaliwa 918
Jamii:Waliofariki 984
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Mariolojia ya Kiprotestanti

la kioo cha rangi la kanisa la Anglikana huko Ashfield, New South Wales, Australia.]]
**Mariolojia ya Kiprotestanti** inajumlisha mitazamo mbalimbali ya theolojia ya madhehebu ya Kikristo ya Kiprotestanti na viongozi wake wa zamani kama vile Martin Luther na Yohane Calvin na wataalamu wa baadaye kuhusu Bikira Maria, Mama wa Yesu. 

## Waanzilishi
 ya Maria katika kanisa la Kilutheri huko Strasbourg.]]
Baadhi ya waanzilishi wa Uprotestanti kama Martin Luther na Huldrych Zwingli walimheshimu Bikira Maria.

Kabla yao, John Wycliffe alikuwa na msimamo wa namna hiyo .

Kwao suala lilikuwa si heshima kwake, bali kiwango cha kufaa cha heshima hiyo. 

Zaidi ya hayo, Martin Luther alishikilia dogma kuhusu Maria kwamba ni Bikira daima na anaweza kuitwa Mama wa Mungu Tena alitetea mtazamo kwamba alikingiwa dhambi ya asili, au walau aliishi bila dhambi. 

## Karl Barth
Karl Barth (1886–1968), mwanateolojia maarufu wa Wareformed, alishika msimamo kama wa Martin Luther

## Hali ya sasa
Hadi sasa Shirikisho la Kimataifa la Walutheri linakubali kumuita Maria "Mama wa Mungu".

Vilevile Ushirika wa Anglikana unashika mafundisho hayo ya mapokeo yaliyotolewa na mitaguso ya kiekumeni na kumheshimu Bikira Maria kuliko namna inavyokubaliwa na baadhi ya Waprotestanti, hasa ya madhehebu yaliyoanzishwa Marekani katika karne za mwisho

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Protestant Mary , Religion and Ethics Newsweekly report
*A Warm Protestant Welcome for Mary, from US News and World Reports
*Mary, Luther and Lutheranism, from the Lutheran Church–Missouri Synod
*Michael J. Penfold. “Christ, of the Substance of Mary” – A History of the Defence of the Doctrine. 
**Sermon on Mary, The Pure Mother of God*, 1520, Huldrych Zwingli.

Jamii:teolojia
Mariolojia ya Kianglikana

la kioo cha rangi la kanisa la Anglikana huko Ashfield, New South Wales, Australia.]]
**Mariolojia ya Kianglikana** inajumlisha mitazamo mbalimbali ya theolojia ya Wakristo wa Ushirika la Anglikana kuhusu Bikira Maria, Mama wa Yesu. 

Hadi sasa Ushirika wa Anglikana unashika mafundisho ya mapokeo yaliyotolewa na mitaguso ya kiekumeni na baadhi humheshimu Bikira Maria  kuliko namna inavyokubaliwa na baadhi ya wenzao na Waprotestanti, hasa ya madhehebu yaliyoanzishwa Marekani katika karne za mwisho

Katika Majadiliano ya kiekumeni kuhusu Maria Waanglikana na Wakatoliki waliweza kukubaliana kwa kiasi kikubwa sana.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*"Mary: Grace and Hope in Christ"  - Final document from ARCIC II on Mary

Jamii:teolojia
Mariolojia ya Kilutheri

ya Maria katika kanisa la Kilutheri huko Strasbourg.]]
**Mariolojia ya Kilutheri** inajumlisha mitazamo ya theolojia ya madhehebu ya Kikristo ya Kilutheri kuanzia Martin Luther mwenyewe na wataalamu wa baadaye kuhusu Bikira Maria, Mama wa Yesu. 

Baadhi ya waanzilishi wa Uprotestanti kama Martin Luther na 

Zaidi ya hayo, Martin Luther alishikilia dogma kuhusu Maria kwamba ni Bikira daima na anaweza kuitwa Mama wa Mungu Tena alitetea mtazamo kwamba alikingiwa dhambi ya asili, au walau aliishi bila dhambi. 

Kwake suala lilikuwa si heshima kwake, bali kiwango cha kufaa cha heshima hiyo. 

Hadi sasa Shirikisho la Kimataifa la Walutheri linakubali kumuita Maria "Mama wa Mungu".

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Marejeo mengine
* Grisar, Hartmann. *Martin Luther: His Life and Work*. Westminster, MD: Newman Press, 1950. ISBN|0-404-02935-3 ISBN|9780404029357
* Pelikan, Jaroslav J. *Mary Through the Centuries: Her Place in the History of Culture*. New Haven: Yale University Press, 1996 ISBN|0-300-06951-0 ISBN|9780300069518
* Tappolet, Walter, and Ebneter, Albert, eds. *Das Marienlob der Reformatoren*. Tübingen: Katzmann Verlag, 1962

## Viungo vya nje
*Luther’s Love for St. Mary, Queen of Heaven by Deaconess Betsy Karkan of Concordia University-Chicago - Lutheran Reformation

Jamii:teolojia
Sala kwa Bikira Maria

, 1485 hivi.]]
**Sala kwa Bikira Maria** zinatolewa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali na kukataliwa na baadhi ya wengine. 

Pamoja na tofauti katika msimamo huo wa msingi, namna pia ni nyinginyingi. Baadhi zilizo maarufu ni:
* Angelus
* Antifona
** Alma Redemptoris Mater
** Ave Regina caelorum
** Salve Regina
** Regina caeli
* Magnificat
* Memorare
* Rozari
* Tenzi
** Akathistos

## Tanbihi
## Vyanzo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sikukuu za Bikira Maria

ya Bikira Maria wa Mateso huko Warfhuizen, Uholanzi.]]
**Sikukuu za Bikira Maria** ni siku za kalenda ya liturujia ya madhehebu mbalimbali ya Kikristo zilizopangwa katika mwaka wa Kanisa kufanya ukumbusho wa matukio ya maisha yake na mengineyo ya historia ya Kanisa.

Sikukuu hizo zinatofautiana kadiri ya imani ya madhehebu husika.

## Heshima za Liturujia ya Kiroma kwa Maria 
Katika liturujia ya Roma, mbali ya kumtaja Mama Bikira Maria katika kila Misa wakati wa sala ya ekaristi, kuna maadhimisho kwa heshima yake. Hapa yamepangwa kulingana na kiwango cha heshima hiyo:

### Sherehe 
*8 Desemba – Bikira Maria Mkingiwa Dhambi ya Asili
*1 Januari – Bikira Maria Mama wa Mungu
*25 Machi – Bikira Maria Kupashwa Habari
*15 Agosti – Bikira Maria Kupalizwa Mbinguni

### Sikukuu 
*31 Mei – Ziara ya Bikira Maria
*8 Septemba – Kuzaliwa kwa Bikira Maria

### Kumbukumbu 
*Mei-Juni - Mama wa Kanisa
*Juni – Moyo Safi wa Maria
*15 Septemba – Bikira Maria wa Mateso
*22 Agosti – Bikira Maria Malkia
*7 Oktoba – Bikira Maria wa Rozari
*21 Novemba – Bikira Maria Kutolewa Hekaluni

### Kumbukumbu za hiari 
*11 Februari – Bikira Maria wa Lurdi
*13 Mei – Bikira Maria wa Fatima
*16 Julai – Bikira Maria wa Mlima Karmeli
*5 Agosti – Kutabaruku Basilika kuu la Bikira Maria
*12 Septemba – Jina takatifu la Maria
*10 Desemba – Bikira Maria wa Loreto
*12 Desemba – Bikira Maria wa Guadalupe

Tena kila Jumamosi isiyo na adhimisho maalumu, Kanisa huadhimisha kumbukumbu ya hiari ya Mama wa Mungu.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Comprehensive List of Marian Feasts

Jamii:Bikira Maria
Jamii:Sikukuu za Ukristo
Mtunguru (mmea)

**Mitunguru**, **mitungulu**, **mitunguu** au **miiliki mwitu** ni mimea ya kudumu ya jenasi *Aframomum* katika familia Zingiberaceae (familia ya mtangawizi). Mbegu za spishi nyingi hutumika kama kiungo ambacho ladha yake inafanana na pilipili manga au iliki.

Mimea hiyo hutokea Afrika kusini mwa Sahara. Ina mashinaukoka ambayo hutoa mashina marefu ya hadi m 2 au zaidi kutoka kwa mafundo yao. Mashina hayo yanabeba majani yasiyoelekeana hadi sm 30 kwa urefu. Maua hukua kwa vishada kwenye mashina mafupi yanayotoka moja kwa moja kutoka kwa shinaukoka.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Aframomum albiflorum*, Mtunguru Maua-meupe
* *Aframomum amaniensis*, Mtunguru wa Usambara
* *Aframomum angustifolium*, Mtunguru Majani-membamba
* *Aframomum corrorima*, Mtunguru wa Kawaida au mwiliki bandia
* *Aframomum mala*
* *Aframomum melegueta* - inakuzwa nchini Ethiopia
* *Aframomum orientale*
* *Aframomum spiroligulatum*
* *Aframomum uniflorum*
* *Aframomum verrucosum*
* *Aframomum zambesiacum*, Mtunguru wa Zambesi au nangawo

## Picha

Aframomum angustifolium fruit.jpg|Matunda ya mtunguru majani-membamba
Aframomum zambesiacum fruits.JPG|Matunda ya mtunguru wa Zambesi
KororimaWhole01.jpg|Iliki bandia

Jamii:Mtangawizi na jamaa
Njozi za Bikira Maria

wa Fra Bartolommeo, 1504 hivi. Makumbusho ya Uffizi, Florence.]]
.]]
 ya Bikira Maria wa La Salette.]]
, Ufaransa.]]
]]
**Njozi za Bikira Maria** ni maono ya Bikira Maria yaliyoripotiwa na watu mbalimbali, hasa Wakristo wa madhehebu mbalimbali, kwamba yamewapata nje ya ndoto, na kwamba walimuona akiwa yuko sehemu fulani, na si kusikia tu sauti yake . 

Njozi zinaweza zikawa za kweli au siyo. Mtu anaweza akadanganya kwa makusudi, anaweza akadanganyika mwenyewe katika inavyofafanuliwa na saikolojia kwa nafasi mbalimbali, lakini kwa wenye imani ya dini ni jambo ambalo linawezekana kutokea kweli. 

Kwao Bikira Maria kutokea watu ni uthibitisho wa uwajibikaji wake kama mama wa Kanisa na wa waumini wake. Anaweza kuwatokea kuitikia maombi yao, kuahidi msaada wake , kufariji au kuonya, akikumbusha kweli za imani na maadili yanayotakiwa n.k.

Kanisa Katoliki lina taratibu zake katika kutathmini ukweli wa njozi hizo; kati ya vigezo vinavyotumika kuna unyofu na uadilifu wa wanaodai kutokewa, usahihi wa imani wa ujumbe wanaosimulia wamepewa, matunda mazuri yanayofuata . 

Pamoja na kwamba Kanisa hilo limekataa njiozi nyingi, hata likithibisha ukweli wa njozi fulani, hakuna anayelazimika kuiamini kwa sababu ni mafunuo binafsi tu, ambayo ni tofauti na ufunuo rasmi uliokamilika wakati wa Mitume wa Yesu. 

Njozi kadhaa za Bikira Maria zimeathiri sana maisha ya watu, kama ile ya Bikira Maria wa Guadalupe huko Mexico ambayo iliwavuta wakazi asili kukubali ubatizo kwa mamilioni na ni sehemu ya utambulisho wa taifa.

Mara nyingi njozi zinasababisha ujenzi wa patakatifu panapokuwa mahali pa hija kwa wengi, karne hata karne, lakini pia uanzishwaji wa mashirika ya kitawa, vyama vya kitume, sala mpya n.k. 

## Tanbihi 
## Marejeo mengine
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Maunder, Chris. *Our Lady of the Nations: Apparitions of Mary in 20th-century Catholic Europe*, Oxford University Press, 2016 ISBN|9780198718383
* Zimdars-Swartz, Sandra L., *Encountering Mary: From La Salette to Medjugorje*, Princeton University Press, 2014, ISBN|9781400861637
Jina la ubatizo

**Jina la ubatizo** ni lile ambalo mtu anapewa wakati kwa kubatizwa ili kumuingiza katika Kanisa la Yesu Kristo.

Kwa kawaida anayemtia maji anamuambia hapohapo: "Fulani, nakubatiza kwa jina la Baba, na la Mwana na la Roho Mtakatifu".

Kabla ya Ukristo, ilikuwa tayari desturi ya Wayahudi kumpa mtu jina wakati wa kumtahiri ili kumuingiza katika taifa la Israeli.

Jamii:Ukristo
Jamii:ubatizo
Jamii:majina
Jina la kitawa

**Jina la kitawa** ni lile ambalo mtu anapewa wakati kwa kujiunga na utawa ili kudokeza kwamba anataka kuwa mtu mpya.

Hiyo ilikuwa desturi ya mashirika mbalimbali ya Kikristo, ila kwa sasa imepungua sana kwa sababu mengi yanapenda kusisitiza ubatizo, kwamba ndio nafasi ya kufanywa na Mungu mwenyewe mtu mpya kwa kuungana na Yesu Kristo.

Pia wengi wanaona usumbufu wa kutumia majina tofautitofauti katika jamii, katika Kanisa n.k.

Jamii:Ukristo
Jamii:mashirika ya kitawa
Jamii:majina
Ashley Cariño

**Ashley Ann Cariño Barreto** (aliyezaliwa Florida, 3 Agosti 1994) ni mwanamitindo kutoka Puerto Rico, mshindi wa Miss Universe Puerto Rico 2022. Atawakilisha Puerto Rico kwenye Miss Universe 2022.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamitindo wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:watu wa Puerto Rico
Susa

**Susa** inaweza kumaanisha

* mji wa kihistoria Shushani katika Uajemi ya Kale (Iran)
* kiroboto aina ya Tekenya
Elamu

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Elam_Map.jpg/200px-Elam_Map.jpg|right|thumb|400px| Ramani inayoonyesha eneo la Milki ya Elamu (katika nyekundu) na maeneo ya jirani.
**Elamu** ilikuwa ustaarabu wa kale mashariki mwa Mesopotamia. Elam ilienea katika magharibi na kusini-magharibi mwa Iran ya sasa, pamoja na sehemu ndogo ya kusini mwa Iraki. 

Mji muhimu zaidi ulikuwa Shushani; kwa karne kadhaa mji mkuu ulikuwa Dur-Untash kilomita 40 kusini mwa Shushani.

## Historia 
Historia ya Elamu inajulikana kwa sehemu tu. Ilidumu zaidi ya milenia 2. Wataalamu hugawa historia hiyo kwa vipindi vifuatavyo:

* Proto-Elamu: mnamo 3200 KK - 2700 KK (mjini Shushani maandishi na michoro vinapatikana ambavyo ni tofauti na Uruk)
* Elamu ya Kale:  2700 KK - 1600 KK (nchi ilivamiwa mara kadhaa na watawala kutoka Mesopotamia, mara chache ilijitawala na hata kudhibiti sehemu za Mesopotamia)
* Elamu ya Kati: 1500 KK - 1100 KK (watawala wa Elamu hupanua utawala juu ya sehemu kubwa zaidi za Mesopotamia; hatimaye mtawala wa Babeli alivamia Shushani)
* Kipindi cha Neo-Elamu: 1100 KK - 539 KK (mapambano dhidi ya milki mpya ya Ashuru, hatimaye kuvamiwa na kuharibika na Ashuru)

Rekodi zilizoandikwa huanza kutoka karibu 3000 KK katika kipindi cha Waelami wa Kale (Zama za Shaba ya Kati). Katika Milki ya Waakhameni lugha ya Kielamu ilikuwa miongoni mwa lugha zilizotumika rasmi. Lugha ya Kielamu haina uhusiano unaoeleweka na nyingine yoyote. 

Waelamu waliita nchi yao "Haltamti", lakini Wasumeri na Waakadia waliiita Elamu, na ndivyo ilivyoitwa pia katika Biblia ya Kiebrania. 

Ustaarabu wa Elamu ulianza karibu 2700 BC, na hatimaye walishindwa na Waakhameni  mnamo 640 KK. Kibao kilichopatikana mwaka wa 1848 kina mfalme wa Ashuru Ashurbanipal akijigamba juu ya ushindi wake:
Faili:Relief spinner Louvre Sb2834.jpg|Picha ya mwanamke aliyepeperushwa na mhudumu. Anashikilia kifaa cha kusokota. Mezani iko bakuli iliyo na samaki mzima.
Faili:Elam cool.jpg|Kikombe cha fedha kutoka Izeh, Khuzestan, Iran, chenye maandishi ya Kielami. Mwishoni mwa Milenia ya 3 KK. Makumbusho ya Taifa ya Iran.
Faili:Two horned elam.jpg|Kiumbe mwenye 'pembe mbili' kikishindana na nyoka.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Uajemi
Jamii:Mesopotamia
Jamii:Uajemi ya Kale
Anjibati

thumb|Mt. Anjibati akivikwa kitawa na Mt. Simforiani.
**Anjibati** (pia: **Angilbert, Angilberk au Engelbert**; 760 hivi - 18 Februari 814) alikuwa abati wa Centula (leo nchini Ufaransa) na mshairi.

Aliacha majukumu yake ikulu akatawa kwa kukubaliana na mama wa watoto wake, Berta, binti Karolo Mkuu, ambaye pia alitawa .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu; labda alitangazwa na Papa Paskali II au Papa Urban II.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
### Vyanzo 
*  EINHARDI VITA KAROLI MAGNI.
*  Monumenta Germaniae Historica, Diplomatum Karolinorum tomus I.
*  Rerum Gallicarum et Francicarum Scriptores, tomus V.
*  Monumenta Germanica Historica, Poetarum Latinorum Medii Aevi, tomus I.

### Mengineyo 
* A. Molinier, ''Les Sources de l'histoire de France''.
* G. L. Burr, "La rivoluzione carolingia e l'intervento franco in Italia", cap. XI, vol. II (''L'espansione islamica e la nascita dell'Europa feudale*) della *Storia del Mondo Medievale*, pp.&nbsp;336–357.
* Gerhard Seeliger, "Conquiste e incoronazione a imperatore di Carlomagno", cap. XII, vol. II (*L'espansione islamica e la nascita dell'Europa feudale*) della *Storia del Mondo Medievale'', pp.&nbsp;358–396.

Jamii:Waliozaliwa 760

Jamii:Washairi wa Kilatini
Jamii:Washairi wa Ufaransa
Xerxes I

300px|thumb|Picha ya Xerxes kwenye mwamba wa nguzo huko Persepolis
 

**Xerxes I** alikuwa Shah (mfalme) wa Uajemi ya Kale kuanzia 485 KK hadi 465 KK. Alikuwa mtawala wa 10 katika nasaba ya Waakhameni. Xerxes alikuwa mwana wa Dario I na Atossa, binti ya Koreshi Mkuu . Baada ya kifo cha Dario, Xerxes akawa Shah wa Uajemi . Alichukua cheo cha *Shahanshah* ( *Mfalme wa Wafalme* ). 

## Jina 
Xerxes (*Ξέρξης*) ni umbo la Kigiriki la jina lake. Kwa Kiajemi ya Kale lilikuwa *Xšaya-ṛšā.* Mataifa mengine katika ufalme wake yalitafsiri jina hili kwa namna tofauti Inaaminiwa umbo la Kibabeli *Akšiwaršu* lilipokelewa katika Kiebrania kama *Ahasverus**.*

## Vita ya Ugiriki 
Xerxes alikuwa mfalme wakati baba yake Dareio alikuwa akiandaa vita dhidi ya Ugiriki baada ya kupigwa na Waathens katika Mapigano ya Marathon. Alikusanya jeshi kubwa kutoka pande zote za milki yake akavuka mlangobahari wa Dardaneli kwa kujenga daraja. Katika Mapigano ya Thermopylae, Xerxes alishinda kikosi cha jeshi la Sparta na kuteka sehemu za Ugiriki . Baada ya ushindi huko Thermopylae, Xerxes alivamia pia mji wa Athens akaichoma. Lakini watu wa Athens waliwahi kujiokoa kwenye kisiwa cha Salamia. Manowari za Wagiriki zilishambulia Waajemi katika mapigano ya baharini ya Salamis mnamo mwaka 480 KK zikashinda. Xerxes aliamua kurudi upande wa Asia akiacha jeshi katika Ugiriki lakini pia jeshi hilo lilipigwa na wagiriki katika mapigano ya Plataia mwaka 479 KK. 

## Utawala 
Baada ya vita ya Ugiriki, Xerxes alirudi Uajemi akashughulika kukamilisha miradi ya ujenzi iliyoanzishwa na baba yake Dareio I hasa katika miji mikuu ya Shushani na Persepolis.  Mapambo mengi yanayoonekana huko Persepolis hadi leo yaliumbwa wakati wa Xerxes. Huko Shuhani alitengeneza ikulu kubwa.

Alitengeneza pia barabara ya kifalme kutoka Shushani hadi Sardis katika Asia Ndogo.

## Xerxes na Ahasuero 
Katika Kitabu cha Esta cha Biblia kuna simulizi ya binti Myahudi Esta anayeolewa na mfalme wa Uajemi anayeitwa Ahasuero katika tafsiri ya Kiswahili (Kiebrania אֲחַשְׁוֵרֹ֑ושׁ *Ahasverus*) . Kitabu hiki kinasimulia habari zilizotokea katika mji mkuu Shushani. Ahasuero ni umbo tofauti la "Xerxes", maana wafalme wote waliotawala milki ya mataifa mengi walijulikana kwa majina tofautitofauti. 

## Kifo 
Mwaka 465 KK mfalme Xerxes pamoja na mwanawe Dario waliuawa na mkuu wa walinzi wake, Artabanus.

Mwana wake wa pili Artaxerxes alimfuata katika ufalme. 

## Marejeo 
### Vyanzo vya kale 
* The sixth Book, called Erato katika *Historia ya Herodotus* .
* The seventh Book, calles Polymnia katika *Historia ya Herodotus* .

## Viungo vya Nje
Makanisa ya Bikira Maria

jijini Roma, Italia.]]
, 1955.]] 
 la Guadalupe, linalotembelewa na watu milioni 10 hivi kwa mwaka, kuliko patakatifu pengine popote pa Bikira Maria.]]
**Makanisa ya Bikira Maria** ni maabadi ya Kikristo ambapo mama wa Yesu anaheshimiwa kwa namna ya pekee, kwa kuwa ama aliishi huko, ama alitokea ama alifanya muujiza, ama waumini wenyewe walijisikia hamu ya kuonyesha shukrani yao kwake.

Makanisa ya namna hiyo yalijengwa tangu karne za kwanza za historia ya Ukristo, hasa baada ya Hati ya Milano iliyowapa wananchi uhuru wa dini katika Dola la Roma, na siku hizi zinapatikana katika mabara yote, hata Antaktiki.

Mara nyingi ni patakatifu palipo lengo la hija hasa ya Wakristo wa madhehebu mbalimbali.

Kubwa kuliko yote ni Basilika la Bikira Maria Aparecida, Brazil, ambalo limezidiwa tu na Basilika la Mt. Petro huko Roma-Vatikano.

## Tazama pia
* Patakatifu pa Bikira Maria

## Tanbihi
## Marejeo
* *Catholic Encyclopedia*: "Ecclesiastical Architecture" http://www.newadvent.org/cathen/05257a.htm
* Giovanni Meriana, Guida ai santuari della Liguria (Guide of shrines in Liguria), Sagep Editrice publisher, Genoa (Italy), 1990.
* Bartlett, Kenneth R. (1992). *The Civilization of the Italian Renaissance*. Toronto: D.C. Heath and Company. ISBN|0-669-20900-7 (Paperback).
* 
* Banister Fletcher, *A History of Architecture on the Comparative Method*, ISBN|0-7506-2267-9
* Arnold Hauser, *Mannerism: The Crisis of the Renaissance and the Origins of Modern Art*, Cambridge: Harvard University Press, 1965, ISBN|0-674-54815-9
* Brigitte Hintzen-Bohlen, Jurgen Sorges, *Rome and the Vatican City*, Konemann, ISBN|3-8290-3109-2
* Janson, H.W., Anthony F. Janson, *History of Art*, 1997, New York: Harry N. Abrams, Inc.. ISBN|0-8109-3442-6
* Nikolaus Pevsner, *An Outline of European Architecture*, Pelican, 1964, ISBN|978-0-14-020109-3
* Ilan Rachum, *The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia*, 1979, Octopus, ISBN|0-7064-0857-8

## Marejeo mengine
* 

Jamii:Bikira Maria
Jamii:makanisa
Anzor Alem

**Rashidi Alema Anzor** (anayejulikana kama **Anzor Alem**; alizaliwa Kisangani, mji mkuu wa Jimbo la Mashariki katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 4 Aprili 2001) ni mwigizaji wa Kongo, mwanamuziki na mtunzi wa nyimbo. alijulikana zaidi kwa majukumu katika baby boy of house, Ima , lucky ,Beast.

## Filamu 
## Diskografia 
### Wasio na wenzi 
* 2021 : *Leloyo*
* 2020 : *Tourbillon*

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
Jamii:Waimbaji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Theotoni

[thumb|*Mt. Theotoni* (1450-1490 hivi), [mchoro wa Nuno Gonçalves, National Museum of Ancient Art, Lisbon, Ureno.]]
**Theotoni** (Ganfei, Ureno, 1082 hivi - Coimbra, 18 Februari 1162) alikuwa padri kanoni na mshauri wa mfalme wa Ureno Afonso I.

Alikwenda mara mbili kufanya hija Yerusalemu alipokataa uongozi wa Kanisa katika Nchi Takatifu.

Aliporudi kwao alianzisha monasteri ya Waaugustino huko Coimbra iliyostawi haraka .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu; heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Benedikto XIV.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliofariki dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 58-59

## Marejeo ya lugha nyingine
* A. Butler ''Butler's Lives of the Saints'', Burns & Oates, 2000

Jamii:Waliozaliwa 1082

Jamii:Mapadri
Jamii:Wakanoni
Joji wa Vabres

**Joji wa Vabres** (pia: **Georges**; aliishi Ufaransa, karne ya 9) alikuwa mmonaki huko Conques, halafu mwaka 864 akahamia monasteri mpya huko Vabres. 

Inasemekana mwaka 877 alifanywa askofu wa Lodeve, lakini inawezekana Joji wa Lodeve ni mtu mwingine.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 9
Jamii:Waliofariki karne ya 9

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Proklo wa Bisignano

**Proklo wa Bisignano** (alifariki 975 hivi) alikuwa mmonaki wa Ukristo wa Mashariki huko Bisignano, Calabria, Italia Kusini, aliyepokewa utawani na Nilo Kijana. 

Alijulikana kwa elimu yake kubwa na kwa juhudi zake katika malipizi zilizoharibu afya yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 975
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jermano na Randoaldo

thumb|Bakora ya Mt. Jermano.
**Jermano na Randoaldo** (walifariki Grandfelt, Uswisi, 666/675) walikuwa mmonaki wa Kikolumbani.

Jermano kutoka Trier, Ujerumani alipata kuwa padri akatumwa kama abati katika monasteri mpya. Huko, alipotaka kutetea kwa upole majirani dhidi ya kikosi cha majambazi, alivuliwa nguo na kuchomwa kwa mshale pamoja na Randoaldo .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Februari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mapadri
Jamii:wafiadini Wakristo

Jamii:Watakatifu wa Uswisi
Lindokuhle Sibankulu

**Lindokuhle Nduduzo Sibankulu** (kuzaliwa 9 april 1981) ni mchezaji wa mpira wa kikapu mwenye asili ya Afrika ya kusini pia ana APN ya mchezaji bora wa kikapu katika ligi ya nchini Msumbiji.Pia ni mwanajumuia ya Wanamichezo wa mpira wa kikapu  nchini Afrika kusini na ni mshiriki wa mashindano ya African Championships ya mwaka 2005 na 2009

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Wanamichezo wa Afrika Kusini
Jamii:Watu walio hai
Shirikisho la Mpira wa Kikapu la Algeria

**Shirikisho la Mpira wa Kikapu la Algeria** ni bodi ya mpira wa vikapu inayoongoza na serikali nchini Algeria. Ilianzishwa mnamo mwaka 1963, imejikita katika mji mkuu, Algiers. 

FABB ni mwanachama wa Shirikisho la Kimataifa la Mpira wa Kikapu (FIBA) na pia ni miliki ya ukanda wa FIBA ​​Afrika.Rais wa sasa wa shirikisho hilo ni Rabah Bouarifi.

## Marejeo 
Jamii:mpira wa kikapu
Jamii:michezo nchini Algeria
Mpira wa Kikapu Misri

**Shirikisho la mpira wa Kikapu nchini Misri** Ni Shirikisho la Mpira wa Kikapu Nchi Misri   linaloongozwa na baraza la mchezo wa mpira wa vikapu. Ilijiunga na Shirikisho la Kimataifa la Mpira wa Kikapu FIBA ​​mnamo mwaka 1934.

## Historia 
Iilianzishwa mnamo mwaka 1934, na walikuwa wanachama wa FIBA ​​Ulaya, kwa vile ukanda wa FIBA ​​Afrika haukuanzishwa hadi 1961.

## Ofisi 
Ofisi za Shirikisho la Mpira wa Kikapu la Misri zinapatikana kairo.

## Timu za wanaume 
Shirikisho la Mpira wa Kikapu la Misri lililenga timu ya taifa ya wanaume ya mpira wa vikapu Nchi Misri, na mafanikio yao yakiwemo nafasi ya 9 katika Olimpiki ya Majira ya mwaka 1952, na nafasi yake ya 5 kwenye Mashindano ya Dunia ya mwaka 1950 FIBA. Katika Mashindano ya FIBA ​​Afrika, Misri inashikilia rekodi ya medali 16. Timu ya wanaume ya Misri ilishiriki Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mara saba. Katika mwaka 1984 na mwaka 1988, Misri ilikuja katika nafasi ya 12 katika hafla zote mbili.

## Timu ya wanawake 
Timu ya taifa ya mpira wa vikapu ya wanawake ya Misri ilishinda Ubingwa wa FIBA  ​​Afrika kwa Wanawake mwaka 1966 na mwaka 1968, na kushika nafasi ya pili mwaka 1970, kama Jamhuri ya Muungano wa Kiarabu.

## Angalia pia 
* Egyptian Basketball Premier League

## Marejeo 
Jamii:Misri
Jamii:Mpira wa kikapu
Jamii:Michezo ya Olimpiki