open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tambarare kuu za Marekani

[400px|thumb|Tambarare kuu katika [Majimbo ya Marekani|jimbo la Nebraska, Marekani (shamba la mahindi baada ya mavuno).]]
[thumb|[Ramani ya Tambarare Kuu za Marekani (kijani).]]
**Tambarare kuu za Marekani (kwa Kiingereza: Great Plains)** ni eneo kubwa la nchi hiyo lisilo na milima katika sehemu za kati na za magharibi za Marekani. Sehemu ya kaskazini inaingia ndani ya Kanada.

Upande wa magharibi zinaishia kwenye milima ya Rocky Mountains. Upande wa mashariki tambarare hizi zinapakana na maeneo ambako usimbishaji unaruhusu kustawi kwa misitu.   

Majimbo yafuatayo ni sehemu za tambarare kuu:
* Maeneo yote ya Kansas, Nebraska, Dakota Kaskazini na Dakota Kusini (Marekani)
* Sehemu za Colorado, Montana, New Mexico, Oklahoma, Texas na Wyoming (Marekani)
* Sehemu za kusini za Alberta, Saskatchewan na Manitoba (Kanada)

Tabianchi huwa na miezi ya joto kali pamoja na miezi ya baridi sana. Uoto asilia wa nchi ulikuwa manyasi tu, maana mvua haitoshi kwa miti mingi. 

Kabla ya kuja kwa Wazungu huko Marekani, tambarare kuu zilikuwa na ng'ombe mwitu aina ya baisoni kwa mamilioni waliowindwa na Maindio wahamaji na kuwa chakula chao kikuu. 

Baisoni waliuawa kwa makusudi na Wamarekani weupe waliotaka kuondoa msingi wa kiuchumi wa Maindio na kutumia maeneo  yao kwa kilimo. Sasa ni kitovu cha mazao ya nafaka kama mahindi na ngano ambazo hulisha mifugo na watu. 

## Tovuti za Nje 
* Chuo Kikuu cha Jimbo la Dakota Kaskazini: *Hadithi ya Jiografia ya Tarafa Kubwa*  
* Kansas Heritage Group: Nyumba za *Wenyeji, Uhifadhi, Maua, na Utafiti* 
* Maktaba ya Congress: *Matawi mazuri* 
* Chuo Kikuu cha Nebraska-Lincoln: *Utafiti Mkuu wa Matawi*

Jamii:Jiografia ya Marekani
Jamii:Jiografia ya Kanada
Umakanika kawaida

**Umakanika kawaida** (kwa Kiingereza: *classical mechanics*) ni sehemu ya fizikia inayoeleza jinsi vitu vya kila siku vinavyosogea na sababu za kusogea kutokana na nguvu mbalimbali. Tukijua jinsi vitu vinavyosogea sasa, tunaweza kutabiri vitakavyosogea kesho, mbali ya kutambua vilivyosogea siku za nyuma pia. Hivyo tunaweza kutumia umakanika kawaida kuzungumzia, kwa mfano, mwendo wa sayari. 

Vitu tusivyoviona, kwa mfano kutokana na udogo wake, au vinavyosogea kwa kasi mno, vinahitaji kuchunguzwa kwa umakanika kwanta ambao ni sehemu ya pili ya umakanika.

Umakanika kawaida ya kwanza ulikuwa Umakanika wa Newton, uliotengenezwa na kazi msingi wa Issac Newton na mifano ya hisabati zilivumbiliwa na Newton, Gottfried Wilhelm Leibniz, Leonhard Euler na watu wengine ili kueleza mwendo wa miili inapoathiriwa na nguvu. Baadaye njia zilizotumia nishati zilijengwa na Euler, Joseph-Louis Lagrange, William Rowan Hamilton na watu wengine ili kupeleka maendeleo ya makanika ya uchambizi (ambayo inajumuisha makanika ya Langrange na makanika ya Hamilton). Hayo maendeleo yalipanuliwa zaidi ya kazi za awali; na marekebisho fulani, yanatumika katikia maneneo yote ya fizikia ya leo

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *
* 
* 

## Viungo vya nje
* Crowell, Benjamin. Light and Matter (an introductory text, uses algebra with optional sections involving calculus)
* Fitzpatrick, Richard. Classical Mechanics (uses calculus)
* Hoiland, Paul (2004). Preferred Frames of Reference & Relativity
* Horbatsch, Marko, "*Classical Mechanics Course Notes*".
* Rosu, Haret C., "*Classical Mechanics*". Physics Education. 1999. [arxiv.org : physics/9909035]
* Shapiro, Joel A. (2003). Classical Mechanics
* Sussman, Gerald Jay & Wisdom, Jack &  Mayer,Meinhard E. (2001). Structure and Interpretation of Classical Mechanics
* Tong, David. Classical Dynamics (Cambridge lecture notes on Lagrangian and Hamiltonian formalism)
* Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL) Movies and photos of hundreds of working mechanical-systems models at Cornell University. Also includes an e-book library of classic texts on mechanical design and engineering.
* MIT OpenCourseWare 8.01: Classical Mechanics Free videos of actual course lectures with links to lecture notes, assignments and exams.
* Alejandro A. Torassa, On Classical Mechanics

Jamii:Fizikia
Kidukizi

**Kidukizi** (kutoka kitenzi "kudukiza") ni kifaa cha umeme ambacho kinawekwa katika sakiti ya umeme ili kuzidisha kiasi cha nguvu ya kisumaku inayohitajika mahali fulani.

Kwa kawaida kidukizi kinaundwa na sakiti kubwa ya nyaya za umeme, kama vile za shaba, zikizungushwa katika metali laini kama vile bati, hasa kama vidukizi vidogo vimepangwa katika sakiti bora kama katika transista. 

## Tanbihi
Jamii:Vifaa
Jamii:Umeme
Nadharia seti

likionyesha muingiliano wa seti mbili.]]
**Nadharia ya seti** ni somo la seti katika hisabati. Seti ni mkusanyo wa vitu mbalimbali vinavyoitwa memba. 

Katika kuandika seti, tunafunga memba katika {mabano maua} na kuzitenganisha kwa alama ya mkato: k.mf., {1, 2, 3} inashika 1, 2 na 3; vilevile {a, b, c} inafunga a, b na c.

Kuna aina tatu za nadharia za seti, nazo ni: njia ya maneno, njia ya orodha na njia ya kanuni.

## Historia
Nadharia ya seti ilibuniwa na Georg Cantor mwaka 1874, lakini ilihitaji kuboreshwa kama alivyoonyesha Bertrand Russell.

## Marejeo
* Chechulin V. L., Theory of sets with selfconsidering (foundations and some applications), Publishing by Perm State University (Russia), Perm, 2010, 100 p.  

## Viungo vya nje
* http://elibrary.ru/item.asp?id=15267103 )
Kipeo cha pili

thumb|Kipeo cha pili cha namba tano

Katika hisabati, kipeo cha pili (kwa Kiingereza : square) ni tokeo la kuzidisha namba mara namba hii.

Kwa mfano, 4 ni kipeo cha pili cha 2 kwa hivyo 2*2=4

9 ni kipeo cha pili cha 3 kwa hivyo 3*3 = 9 

## Kwa programu ya takwimu R 
Ili mtafute kipeo cha pili kwa lugha ya programu ya takwimu R mandike :

`> 5^2`

`[1] 25`

## Marejeo 
* Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). *An introduction to probability and statistics*. Wiley.
* Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). *Introduction to statistics and data analysis*. Cengage Learning.

Jamii:Hisabati
Jamii:Takwimu
Marathoni ya Boston

300px|thumb|Wakimbiaji wa Marathoni ya Boston mwaka 2010, karibu na nusu ya njia.
300px|thumb|Familia ya mlemavu anayeshiriki kila mwaka.
**Marathoni ya Boston** ni mbio ya Marathoni maarufu ambayo inaendeshwa kila mwezi wa Aprili katika mji wa Boston nchini Marekani. Umbali wa mbio ni maili 24.5 ambayo ni sawa na km 39.4.  

Ili kupata kibali cha kushiriki, mkimbiaji anahitaji kuonyesha kuwa amemaliza mbio tofauti ya Marathoni kwa muda fulani. Muda huo unaohitajika ni tofauti kulingana na umri wa mkimbiaji. 

Idadi ndogo ya wakimbiaji inakubaliwa kila mwaka wasiotimiza masharti hayo, wakishiriki kwa kusudi la kukusanya pesa kwa madhumuni za kijamii.  

## Mashambulio ya 2013 
Wakati wa Marathoni ya Boston ya mwaka 2013 yalitokea mashambulio ya kigaidi. Milipuko miwili ilitokea karibu na mstari wa kumaliza iliyoua watu watatu na kujeruhi watazamaji 183.  

## Marejeo 
## Tovuti nyingine 
* Tovuti rasmi  

Jamii:Mbio ya Marathoni
Jamii:Boston, Massachusetts
Marathoni ya Frankfurt

thumb|Katika kilomita ya kwanza ya marathon ya 2004
**Marathoni ya Frankfurt** ni mbio ya Marathoni inayofanyika kila mwaka huko Frankfurt/Main nchini Ujerumani tangu kuanzishwa kwake 1981. Nchini Ujerumani ni mbio ndefu zaidi inayofanyika ndani ya mji fulani na mbio kubwa ya pili kwa idadi ya wakimbiaji wanaomaliza mbio yote. Jina rasmi lilikuwa "Commerzbank Frankfurt Marathon" na tangu mwaka 2011: "BMW Frankfurt Marathon". 

## Orodha ya washindi 
**Key:** 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 
* Chama cha waingie wataalam wa Barabara ya Barabara

Jamii:Mbio ya Marathoni
Jamii:Frankfurt am Main
Mabano

**Mabano** (pia: **parandesi** kutoka Kigiriki na **braketi** kutoka Kiingereza) ni jozi la alama za uakifishaji ambalo kwa kawaida linatenga sehemu ya sentensi au taarifa kutoka muktadha wake.

Mabano ya kawaida zaidi ni yale ya mviringo ( ), ya mraba [ ] na ya maua { }.

Kutoka katika lugha, mabano yamekuwa yakitumika sana katika hisabati.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
*  States that what are depicted as brackets above are called braces and braces are called brackets. This was the terminology in US printing prior to computers.

## Viungo vya nje
*

Jamii:Alama
Jangwa la Uarabuni

thumb| Jangwa la Uarabuni
**Jangwa la Uarabuni** (kwa Kiarabu: لصَّحْرَاء ٱلْعَرَبِيَّة) ni jangwa lililoko huko Asia Magharibi. Linafunika sehemu kubwa ya Bara Arabu.  

Eneo lake ni km2 2,330,000 zinazopatikana katika nchi za Saudia, Yemen, Oman, Falme za Kiarabu, Katar, Kuwait, Jordan, Iraq hadi Misri (rasi ya Sinai).  

Wakazi wake wa asili ni Waarabu ila siku hizi kuna wahamiaji wengi sana. 

Jamii:Majangwa ya Asia
Jamii:Jiografia ya Saudia
Jamii:Jiografia ya Yemen
Jamii:Jiografia ya Omani
Jamii:Jiografia ya Falme za Kiarabu
Jamii:Jiografia ya Qatar
Jamii:Jiografia ya Kuwait
Jamii:Jiografia ya Yordani
Jamii:Jiografia ya Iraq
Jamii:Jiografia ya Misri
Ukavu

300px|thumb|Dhoruba ya vumbi inatokea penye ukavu mkubwa kwa muda mrefu
**Ukavu** ni hali ya kukauka, pasipo na unyevu au maji kwa hali ya kiowevu au mvuke. Ilhali viumbe vyote duniani hutegemea kuwepo kwa maji, ukavu si mazingira yanayoruhusu kustawi kwa uhai.

Jangwa ni mazigira kavu, na ukavu wake yaani ukosefu wa maji husababisha kupotea kwa mimea na wanyama wengi. Wale waliopo wana maumbile yanayolingana na ukavu, yakitunza unyevu mwilini na kufanya shughuli zao hasa usiku ambako joto linapungua.

Maji yanapatikana pia kwa hali ya ukavu kama ni barafu au theluji kwenye hali ya jalidi kali. Wachezaji wa skii hupendelea theluji kavu kuliko theluji bichi inayopatikana wakati halijoto inakaribia °C 0.

Ukavu hufanya tofauti kati ya vumbi na matope. Dhoruba ya vumbi hutokea katika mazingira penye maeneo makavu sana.

Jamii:Maji
Skii

250px|thumb|Skii asilia: Wasami katika Skandinavia wakati wa karne ya 18
thumb|Aina mbalimbali ya skii zinazotumiwa mlimani
250px|thumb|Kuruka mbali kwa skii
thumb|Skii za mbio kwenye tambarare
**Skii** au **relitheluji** ni ubao mrefu na mwembamba unaofungwa chini ya kiatu kwa kusudi la kutelezea kwenye theluji.  

## Chanzo cha skii
Vifaa hivi vilianzishwa na mataifa yaliyoishi katika mazingira ya baridi ambako mara kwa mara uso wa nchi hufunikwa kwa theluji.    

Ilhali theluji inaweza kufunika uso wa nchi kwa unene wa sentimita au hata mita kadhaa si rahisi kutembea juu yake kwa sababu mguu unaweza kuzama ndani ya theluji kwa kila hatua ambayo inachelewesha mwendo na kuchosha. 

Kufunga skii mguuni kunaleta faida mbili: 
*  uso mkubwa wa skii huzuia kuzama chini ndani ya theluji 
*  uso nyororo wa skii unaruhusu kuteleza juu ya theluji kwa kasi kubwa kuliko kukimbia kwenye nchi kavu. 

## Etimolojia na historia  
Asili ya jina "skii" iko katika Kinorwei cha kale.  Matamshi yake kwa kawaida ni "shi".  

Mifano ya kale ya skii imepatikana kutoka Urusi, Uswidi na Norwei ambayo umri ulioweza kuthibitishwa watu walianza kutumia vifaa hivi miaka 8,000 iliyopita. 

Teknolojia ya skii iliendelezwa mwanzoni ma karne ya 20 katika nchi za Skandinavia kwa shabaha ya kumwezesha mtumiaji kupiga kona haraka zaidi. Maendeleo yalihusu hasa namna ya kufunga mguu kwenye ubao na pia matumizi ya plastiki badala ya ubao, pamoja na kubuni mabuti ya pekee kwa matumizi pamoja na skii.  

Mabadiliko hayo yaliendeshwa hasa na wanamichezo waliokuta skii kwa watumiaji wake wa kiasili na kuipeleka kwa nchi nyingine kwa kusudi la burudani na mashindano.    

## Utengenezaji 
Skii imeibuka kutoka kujengwa kwa ubao mgumu uliochongwa. Baada ya kuenea kwa michezo ya skii katika Ulaya ubao mgumu ulikuwa haba na ghali, hivyo mafundi walianza kuunganisha aina mbalimbali za ubao. 

Tangu kupatikana kwa plastiki mata hii imetumiwa pia kwa kutengeneza skii. Kwa mashindano ya hali ya juu kuna pia skii zinazotengenezwa kwa kutumia teknolojia ya juu ya kaboni.

## Aina za skii
Skii hutengenezwa tofauti kulingana na matumizi yake.

*Skii za kuruka hutumiwa na wanamichezo wanaoteleza mlimani hadi ngazi wanapolenga kuruka mbali iwezekanavyo hadi kutua; umno ni pana na ndefu
*Skii za mbio wa mlimani zinafaa kwa kupiga kona mara nyingi na kufikia kasi kubwa ya zaidi ya km 100 kwa saa; mi fupi na nyembamba
*Skii za mbio au matembezi ya mbali hutumiwa na wanamichezo na pia watu wanaozitumia kwa burudani; hazifai kwa mitelemko mikali; ni nyembamba na ndefu

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Fizikia ya skiing . 
* Uvumilivu wa vifaa vya FIS . 
Jamii:Michezo
Jamii:Vifaa
Visiwa vya Malkia Elizabeth

thumb|300x300px| Visiwa vya Malkia Elizabeth, kaskazini mwa Kanada. 
**Visiwa vya Malkia Elizabeth** (kwa Kiingereza: **Queen Elizabeth Islands**, ) ndio kundi la visiwa kaskazini mwa Funguvisiwa la Aktiki ya Kanada. Kiutawala visiwa hivi vimegawanyika baina ya Nunavut na Northwest Territories za Kanada. Visiwa vya Malkia Elizabeth vimefunikwa kabisa kwa barafu ilhali vina takriban asilimia 14 za eneo la barafu na theluji duniani  ukiondoa ngao za barafu za Greenland na Antaktiki. 

Visiwa hivyo vilipewa jina kwenye mwaka wa 1953, baada ya kutawazwa kwake Elizabeth II kuwa malkia wa Kanada. Kabla ya hapo vilijulikana kama *Parry Archipelago* kwa zaidi ya miaka 130 tangu kupitiwa na mpelelezi Mwingereza Sir William Parry mnamo 1820.

## Jiografia 
Kulingana na atlasi ya Kanada kuna visiwa vikubwa 34 na vidogo 2,092 katika funguvisiwa hilo. Kisiwa kikubwa ni Ellesmere Island iliyo na km² 196,235.

Visiwa kwa pamoja vina eneo la kilomita za mraba 419,061. 

Visiwa hufunika eneo linalofanana na umbo la pembetatu ilhali inapakana na Mlangobahari wa Nares upande wa mashariki, mlangobahari wa Parry upande wa kusini na Bahari ya Aktiki upande wa kaskazini na magharibi.  

Visiwa vilivyo vingi havina watu isipokuwa kuna vituo vya utafiti wa tabianchi.    

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
Jamii:Visiwa vya Kanada
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Aktiki
Kipeuo cha pili

thumb|Alama ya kipeuo cha pili.
link=https://sw.wikipedia.org/wiki/Picha:Five_Squared.svg|thumb|Kipeuo cha pili cha namba 25 ni 5
Katika hisabati, **kipeuo cha pili** (kwa Kiingereza: square root) cha namba x ni namba y inayolingana y2=x.

Kwa mfano, 2 ni kipeuo cha pili cha 4 kwa hivyo 22=4

3 ni kipeuo cha pili cha 9 kwa hivyo 32 = 9 

## Kwa programu ya takwimu R 
Ili utafute kipeo cha pili kwa lugha ya programu ya takwimu R uandike :

`> sqrt(25)`

`[1] 5`

## Marejeo 
* Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). *An introduction to probability and statistics*. Wiley.
* Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). *Introduction to statistics and data analysis*. Cengage Learning.

Jamii:Hisabati
Jamii:Takwimu
Hindu Kush

250px|thumb|Ramani ya Hindu Kush, ikionyesha mpito wa Dorah
thumb| Sehemu za milima
**Hindu Kush** ni safu ya milima ya kunjamano katika Asia ya Kati. Inaenea kuanzia Afghanistan upande wa magharibi hadi Pakistan na kuishia katika China na Tajikistan.    

Mlima wa juu ni Tirich Mir wenye kimo cha mita 7,708.

Njia za kuvuka milima hiyo ziko kwenye mipito ya Mintaka, Kilik, Chilinji na Kuramber zikiunganisha Kashmir na nchi za Asia ya Kati. 

Mito mingi pamoja na Chapursan, Ishkuman, Ghizar, Gilgit na Shandur hutoka kwenye mabonde ya Hindu Kush na mwishowe hujiunga na Mto Indus. Upande wa kaskazini maji ya Hindu Kush hutiririka kuingia katika mto Amu Darya.

Jamii:Milima ya Pakistan
Jamii:Milima ya Afghanistan
Jamii:Milima ya Uchina
Jamii:Milima ya Tajikistan
Tian Shan

350px|thumb|Milima ya Asia ya Kati, Tian Shan iko upande wa kaskazini ya beseni ya Taklamakan, njano ni barabara ya hariri.
350px|thumb|Kitovu cha Tian Shan.
**Tian Shan** (inayojulikana pia kama **Tengri Tagh** au **Tengir-sana,**  kwa maana ya *Milima ya mbinguni*) ni eneo kubwa la milima lililoko Asia ya Kati. Kilele cha juu kabisa katika Tian Shan ni Jengish Chokusu yenye mita 7,493 juu ya UB. Sehemu ya chini ni mwinamo wa Turpan uliopo mita 154 chini ya usawa wa bahari.  

## Jiografia 
Safu za Tian Shan hutenganishakaskazini na kusini ya  Turkestan, na pia kuenea ndani ya Kazakhstan, Kirgizia, Tajikistan, Uzbekistan na eneo la Xinjiang kaskazini-magharibi mwa China. 

Tian Shan iko kaskazini na magharibi mwa Jangwa la Taklamakan na moja kwa moja upande wa kaskazini mwa Bonde la Tarim. Upande wa kusini inakutana na Milima ya Pamir na upande wa kaskazini na mashariki hukutana na Milima ya Altai ya Mongolia .   

[right|thumb|Milima ya Tian Shan ilivyoonekana kutoka [anga la nje kwenye Oktoba 1997, Ziwa la Issyk-Kul likionekana huko Kirgizia upande wa kaskazini.]]

## Marejeo 
## Vitabu
* *The Contemporary Atlas of China*. 1988. London: Marshall Editions Ltd. Reprint 1989. Sydney: Collins Publishers Australia.
* *The Times Comprehensive Atlas of the World.* Eleventh Edition. 2003. Times Books Group Ltd. London.

## Viungo vya nje 
* Wavuti ya ujenzi wa Kirusi  
* Tien Shan 
* Chuo Kikuu cha Umoja wa Mataifa (2009) video ya dijiti "Kupata mahali pa kulisha: Wachungaji wa Kyrgyz na upotezaji wa malisho": Mchungaji anashiriki uchunguzi wa familia na kukabiliana na hali ya hewa inayobadilika katika malisho ya juu ya milima ya Tian Shan ya Kyrgyzstan Iliyopatikana 1 Disemba 2009

Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Milima ya Uchina
Jamii:Milima ya Mongolia
Jamii:Milima ya Kirgizia
Jamii:Milima ya Kazakhstan
Jamii:Milima ya Uzbekistan
Jamii:Milima ya Tajikistan
Jamii:Urithi wa Dunia
Jangwa la Kalahari

thumb|250x250px|Jangwa la Kalahari (lililoonyeshwa kwa rangi nyekundu nyeusi) na Beseni la Kalahari (rangi ya chungwa).
thumb|250x250px|Kalahari huko Namibia.
**Kalahari** ni eneo kubwa lenye tabianchi yabisi na nusu yabisi kusini mwa Afrika lenye kilomita za mraba 900,000 hivi katika  Botswana na sehemu za Namibia na Afrika Kusini.  

Ni tofauti na jangwa la Namib lililopo nyuma ya pwani ya Atlantiki ya Namibia na Angola. 

## Jina
Jina "Kalahari" linatokana na neno la Kitswana "Kgala", linalomaanisha "kiu kubwa" au kutoka "Kgalagadi" inayomaanisha "pasipo maji". Kalahari ina maeneo makubwa yaliyofunikwa na mchanga tu bila maji ya kudumu.    

## Tabia
Kalahari huwa na wanyama na mimea kadhaa kwa sababu sehemu kubwa si jangwa kabisa. Kuna kiasi kidogo cha mvua. Majira ya joto ni makali sana. Maeneo yenye ukavu zaidi huwa na milimita 110-200 za mvua kwa mwaka. Maeneo yenye usimbishaji mkubwa zaidi huwa na milimita 500.  

Makorongo makavu ya mito ya zamani yanapatikana kaskazini mwa Kalahari, yakijaa maji wakati wa mvua na yanayobaki kama mabwawa madogo kwa miezi kadhaa.

## Beseni la Kalahari
Beseni la Kalahari ni pana zaidi likikusanya maji yote yanayotiririkia mle kwenye eneo la km2 milioni 2.5. Beseni hilo huenea hadi Botswana, Namibia na Afrika Kusini, pamoja na sehemu za Angola, Zambia na Zimbabwe.  

Kuna mto mmoja wa kudumu pekee ambao ni mto Okavango. Okavango inaishia katika delta ya ndani inayofanya sehemu za vinamasi vyenye wanyamapori wengi.

Sehemu kubwa ya jangwa nchini Botswana imekuwa sehemu ya Hifadhi ya Kalahari ya Kati.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* Kalahari desert's forgotten influence on carbon levels

Jamii:Jiografia ya Afrika Kusini
Jamii:Jiografia ya Namibia
Jamii:Jiografia ya Botswana
Jamii:Jangwa
Negev

250px|thumb|Jangwa la Negev.
right|thumb|250x250px|Ramani ya Negev katika Israeli.
**Negev** ni eneo la kusini mwa Israeli. Ni jangwa ambalo linafunika karibu 60% ya ardhi yote ya Israeli katika mipaka yake ya mwaka 1949, takriban kilomita za mraba 13,000. Ni sehemu kubwa ya Mkoa wa Kusini wa Israeli. 

Asilimia 10 za wakazi wote wa Israeli wanaishi huko.

## Jiografia
Negev inapakana na Misri na Ukanda wa Gaza upande wa magharibi, Bonde la Arabah halafu Yordani upande wa mashariki, na upande wa kaskazini mpaka wake ni takriban mstari baina ya mji wa Gaza na Ein Gedi karibu na Bahari ya Chumvi.

Sehemu za kaskazini na magharibi za Negev ni tambarare. Katika kusini kuna milima, mabonde na kasoko mbalimbali. Kasoko iliyo kubwa ni Machtesch Ramon.

Wakati wa mvua katika miezi ya baridi na ya masika, mabonde makavu hujaa maji kwa ghafla na jangwa linafunikwa na maua kwa muda mfupi.

Mlima mkubwa zaidi ni Har Ramon wenye kimo cha mita 1035.

## Tabianchi
250px|thumb|Jedwali la tabianchi ya Beer Sheva, Negev.
Ukavu kwenye Negev na hivyo tabia ya kijangwa inaongezeka jinsi unavyoelekea kusini. 

Kaskazini mwa Negev, mvua ya kila mwaka bado ni milimita 350-400. Kiasi hicho cha mvua kinaruhusu uwepo wa misitu iliyopandwa. 

Kiasi cha mvua huko Be'er Sheva tayari ni mm 200 kwa mwaka pekee. Eilat kwenye kusini hupokea pekee mm 30 kila mwaka.

## Miji
Mji mkubwa katika Negev ni Be'er Sheva ambao ni pia makao makuu ya mkoa wa kusini ukiwa na wakazi 190,000. Kusini kabisa kuna mji wa Eilat ambayo ni bandari kuu ya nchi kwenye Bahari ya Shamu. Upande wa kusini mashariki mwa Be'er Sheva uko mji wa Dimona penye kituo cha nyuklia.

## Wakazi
Mnamo mwaka 2010 Negev ilikuwa na wakazi 630,000 (sawa na asilimia 8.2 za wakazi wa Israeli). Watu 470,000 wa Negev (asilimia 75) ni Wayahudi, na 160,000 (asiliia 25) ni Mabedui Waarabu. Nusu ya Mabedui huishi mjini, nusu nyingine bado wana uhusiano na maisha yao ya kimila ya ufugaji wakikalia vijiji visivyotambuliwa na serikali.

## Marejeo 
## Tovuti nyingine 
* Jalada la Sde Boker la nakala kwenye Negev  
* Tovuti ya Habari ya Negev ya Israeli  
* Picha za Negev  

Jamii:Jiografia ya Israeli
Chuo Kikuu cha Arusha

thumb|Caption text

**Chuo Kikuu cha Arusha** (kwa Kiingereza: University of Arusha ; kifupi: **UoA**) ni chuo kikuu binafsi kilichopo jijini Arusha, Tanzania. Chuo kikuu cha Arusha kinamilikiwa na kanisa la Waadventista Wasabato Tanzania. 

## Taaluma
Chuo Kikuu cha Arusha kinatoka astashahada, stashahada na shahada katika fani za: 
* Biashara 
* Elimu 
* Theolojia
* Teknolojia ya habari ya mawasiliano
* Utawala

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*Wavuti ya chuo 

Jamii:Arusha
Nyanda za chini za Turan

[right|thumb|452x452px|[Ramani ya bahari ya Kaspi na Ziwa Aral, kivuli cha manjano kinaonyesha beseni la Kaspi.]]
**Nyanda za chini za Turan** (kwa Kiingereza: *Turan Depression, Turanian Basin*) ni eneo tambarare la km² milioni 1.9 lililopo duni kuliko mazingira yake katika Asia ya Kati. Linaenea katika Turkmenistan kupitia Uzbekistan hadi Kazakhstan, tariban baina ya Bahari ya Kaspi na  Ziwa Aral. Asilimia 80 ni jangwa la mchanga au la chumvi. 

Mvua ni haba na uoto ni mimea midogo, nyasi na vichaka vidogo vinavyofaa kama lishe ya kondoo na ngamia lakini penye oasisi watu wamekuwa wakilima pia tangu kale..  

Kwa wastani, eneo hilo hupata chini ya mm 381 za mvua kwa mwaka. Jangwa la Kara Kum linapatikana kusini mwa Nyanda za chini za Turan.  

Miji mitatu mikubwa zaidi ni: Daşoguz huko Turkmenistan, Nukus katika Uzbekistan, na Urganch, pia katika Uzbekistan. 

Sehemu za chini zaidi ziko Turkmenistan zikiwa mita 81 chini ya usawa wa bahari .  

Mito ya Amu Darya na Syr Darya hutiririsha maji kutoka milima ya Pamir na Tien Shan hadi Ziwa Aral kuvukia majangwa haya.  

Kimataifa eneo lina umuhimu wa kiuchumi kutokana na akiba za gesi asilia na mafuta ya petroli katika mazingira ya Bahari Kaspi.

## Marejeo
Jamii:Jiografia ya Uzbekistan
Jamii:Jiografia ya Turkmenistan
Jamii:Jiografia ya Kazakhstan
Milima ya Anatolia Kaskazini

[300px|thumb|[Ramani ya Anatolia: Milima ya Anatolia Kaskazini ni ile upande wa kusini wa Bahari Nyeusi.]]
[250px|thumb|[Demirkazik Dagi iko mita 3756 juu ya UB.]]
**Milima ya Anatolia Kaskazini** ni safu ya milima katika Uturuki. Inafuatana na pwani ya Bahari Nyeusi upande wa kaskazini wa rasi ya Anatolia kwa urefu wa kilomita 1,000 hivi. 

Jina la kihistoria la eneo hili ni "Ponto" kwa hiyo milima huitwa vile kwa lugha za Ulaya, k.m. "Pontic Mountains" kwa Kiingereza.  

Safu hii ni milima kunjamano yenye mwelekeo wa magharibi - mashariki kwa upana wa km 100-200 kutoka pwani. Upande wa magharibi milima haina kimo kirefu lakini upande wa mashariki urefu wa milima unapita mita 3,000 na kukaribia 4,000 kabla ya kuishia kwenye mpaka wa Georgia. 

Upande wa kaskazini wa milima unaotazama bahari hupokea mvua nyingi. Huko kuna misitu minene na kwenye mabonde kinastawi kilimo cha matunda na kokwa za hazel; sehemu hii ya Uturuki huzalisha theluthi mbili za hazel duniani.

Upande wa kusini ni yabisi.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Uturuki
Najd

thumb|Najd na mikoa yake katika Ufalme wa Saudia.
**Najd**, pia **Nejd** (kwa Kiarabu: نجد ), ni eneo kwenye kitovu cha Bara Arabu na pia katikati ya Ufalme wa Uarabuni wa Saudia.   

## Jiografia 
Eneo hilo lina km² milioni 1.1. Limepakana upande wa magharibi na Hijaz, upande wa kaskazini na jangwa la Nefud, upande wa mashariki na Al-Hasaah, na upande wa kusini na jangwa la Rub al-Khali.  

Tabianchi ni yabisi sana hivyo eneo lote ni jangwa. Watu huishi kwenye oasisi pekee. Kwa jumla kuna wakazi milioni 7 katika sehemu hizo, wengi wao katika jiji la Riyad ambalo ni mji mkuu wa Saudia. Miji mikubwa ni Riad (wakazi milioni 5,7), Buraidah (wakazi 500,000), Unaizah (takriban 140,000) na Ar Rass (takriban 120,000).    

## Ugawaji wa kisiasa 
thumb|Falme za Najd na Hejaz jinsi zilivyokuwa kabla ya maungano wa Uarabuni wa Saudia.
thumb|Mitelemko ya Tuwaiq (karibu na Riyad).
## Historia 
Najd ilikuwa chanzo cha harakati ya Wahabiya tangu karne ya 18 walioshikamana na nasaba ya Saud.   

Mwaka 1744 kiongozi wa kikabila Muhammad bin Saud aliungana na kiongozi wa kidini Muhammad ibn Abd al-Wahhab na umoja huo wa familia ya Saud na kundi la kidini la Wahabiya uliunda utawala wa kwanza wa Wasaudi juu ya Riad na sehemu za Najd. 

Tangu 1818 Wasaudi walishindwa katika Najd na jeshi la Waturuki Waosmani; mwaka 1891 walipaswa kuondoka Najd na kukimbilia Kuwait. 

Lakini mwaka 1902 Abdul Aziz Ibn Saud alifaulu kuvamia tena Riad na kuimarisha utawala wake huko. Wakati wa Vita Kuu ya kwanza hakushiriki katika vita ya Waarabu dhidi ya Waosmani, badala yake alishindana na makabila ya Najd ambayo hawakumtambua kama mkuu. 

Mwaka 1921 aliweza kujitangaza kama Emir wa Najd. Hapo alivamia ufalme wa Hijaz akaushinda na mwaka 1926 Ibn Saud alijitangaza kuwa mfalme wa Hijaz. Mwaka uliofuata alianza kutumia cheo cha mfalme pia kwa Najd. Baada ya kutawala sehemu hizo mbili kwa namna ya pekee alitangaza maungano ya falme zote mbili kwenye mwaka 1932 akaanzisha Ufalme wa Uarabuni wa Saudia.

## Marejeo
Jamii:Jiografia ya Saudia
Kiro'o Games

'''Kiro'o Games**, inaitwa pia **Kiro'o Studios'*, (toka neno la Kiswahili "Kiroho") ni kampuni ya michezo ya video nchini Kamerun. Iliundwa mjini Yaunde mwaka 2003. 

Walifanya mchezo ya video unaitwa *Aurion: Legacy of the Kori-Odan''.

## Marejeo 
* Kpoumie Hamed (30 May 2013). "Olivier Madiba : Nous voulons faire entrer l'Afrique dans l'univers du jeu vidéo". Journal du Cameroun.
* "Kiro'o Tales, Fantasy Games from Africa". TheNewAfrica. 8 November 2013. Archived from the original on 3 September 2014."Aurion, une odyssée".
* "Kiro'o Tales, Fantasy Games from Africa". DemoAfrica. 7 September 2014. "kiroo-games-nous-devoile-son-community-management". "video-decouverte-d-un-action-rpg-atypique-461765.html".

## Viungo vya nje 
* http://www.kiroogames.com/en/kiro-o-tales.html 

Jamii:Kampuni za Kamerun
Mkoa wa Bay

thumb|Ramani ya mkoa wa Bay
**Bay** (, , ) ni mkoa wa kiutawala  (*gobol*) uliopo kusini mwa Somalia.

## Maelezo ya jumla
Umepakana na mikoa mingine ya Somalia ambayo ni Bakool, Hiran, Lower Shebelle (Shabeellaha Hoose), Middle Juba (Jubbada Dhexe), na Gedo.

## Tanbihi
B
Mkoa wa Nugal

**Nugal** (, , ) ni mkoa wa kiutawala (*gobol*) wa ukanda wa kaskazini Somalia.

## Maelezo ya jumla
Umepakana na mikoa ya Somalia kama Sool upande wa magharibi, Bari upande wa kaskazini, na Mudug upande wa kusini na mkoa wa Somali wa Ethiopia. Upande wa mashariki imepakana na bahari ya Somalia.

Nugal ni mji wa kati wa  Garowe, ambao ni mji mkuu wa Puntland.

Alama kubwa ya mkoa huu ni Bonde la Nugaal, linalojazwa na mito ya Nugal na Dheer ambayo ni ya msimu wa masika kati ya Aprili–June.

## Wilaya
Mkoa wa Nugal una jumla ya wilaya tano:
*Wilaya ya Burtinle
*Wilaya ya Eyl
*Wilaya ya Garowe
*Wilaya ya Dangorayo
*Wilaya ya Xarxar

## Miji mikubwa
*Burtinle
*Dangorayo
*Eyl
*Garowe
*Godobjiraan

## Tanbihi
N
Mkoa wa Galguduud

thumb|Ramani ya mkoa wa Galguduud
**Galguduud** (, ,  au *Ghelgudud*) ni mkoa wa kiutawala (*gobol*) wa katikati Galmudug wa serikali ya Somalia. Makao makuu ni Dusmareb.

## Maelezo ya jumla 
Galguduud imepakana na Ethiopia, mikoa ya Somalia ya Mudug, Hiran, Middle Shebelle (Shabeellaha Dhexe), na Bahari ya Somalia.

Mkoa wa Galgaduud ni nusu ya kusini ya Mudug umeunda Galmudug State, ambayo inazingatia yenyewe hali ya uhuru wa ukubwa  Federal Republic wa somalia, kama ilivyoelezewa na  provisional constitution of Somalia.

## Wilaya 
Mkoa wa Galguduud umeundwa na wilaya kadhaa :

#  wilaya ya Adado 

#wilaya ya Dusmareb 

#wilaya yaAbudwak 

#wilaya yaEl Dher 

#wilaya yaEl Buur 

## Miji mikubwa 
Miji mkubwa kati ya wilaya kumi za mkoa wa Galguduud ni:

* Dusmareb

* Adado

* Abudwak

* Guriceel

* El Bur

* Mareergur

* Xeraale

* El Dher

* Galinsoor

* Balan-Bale

* El Dhere

## Miji midogo 
Miji midogo inayounda miji mikubwa ambayo ni

* Gadoon

* Wahbo

* balihow cw

* Masagaway

* Miirjiicleey

* labagalle

* Waniinle

* Baraago diirshe

* Huurshe

* Bargaan

* Maraysuuley

* Lajiide

* habayle

* Laanqayle

* EL QOXLE

* Ceel la Halay

* EL Meygaag

* El Garas

* Tusmaaleey

* Xanan tuur

* Dhabad

* Bargaan

* Derri

## Tanbihi
G
Mkoa wa Haysimo

**Haysimo** (kwa Kisomali: **Xaysimo**, kwa Kiarabu: حايسمو) ni mkoa ulioteuliwa katika kujitangaza Somaliland. Kabla ya kujulikana katikati ya mwaka 2014, Wilaya ya Haysimo ilikuwa sehemu ya mkoa wa Sool.

Makao makuu ya mkoa ni mji wa kihistoria wa Taleh. Huu mkoa pia una wilaya kama Sarmanyo, Godaalo, Halin, Arroley na Shahda.

Haysimo ni mkoa ambao una wenyeji wengi kutoka makabila ya Dhulbahante na Kaskiiqabe.

## Tanbihi
H
Mkoa wa Hiran

**Hiran** (, ) ni moja kati ya mikoa ya kiutawala (*gobol*) katikati ya Somalia.
 
## Maelezo ya jumla
Hiran imepakana na mkoa wa Somali wa Ethiopia upande wa kaskazini magharibi, pamoja na mikoa ya Somalia vya mkoa wa Galguduud kaskazini mashariki, Middle Shebelle (Shabeellaha Dhexe) upande wa kusini, Lower Shebelle (Shabellaha Hoose) kwa upande wa kusini magharibi, na Bay na Bakool upande wa magharibi.

Kisio la upana ni wa kilometa mraba 90000. Mto Shebelle unatiririkia Hiran kutokea Ethiopia.

## Tanbihi
H
Mkoa wa Boharo

**Boharo** (zamani ilifahamika kama **Haylaan**) ni mmoja kati ya mikoa ya kiutawala ya Puntland iliyojitenga na Somalia. Iliyo na kona nje ya Sanaagn.

## Historia
Boharo ni mkoa uliopo Maakhir (zamani moja kati ya mikoa ya Somalia). Makao makuu ya Boharo ni Dhahar, ni mji mkubwa wa pili Maakhir na "mji wa pili" baada ya mji mkuu Badhan.  Gavana wa Boharo ni Abdirizak Osman Adan na naibu wake ni Ahmed Hasan.  

Boharo ina wilaya sita: 1) Dhahar; 2) Ceelaayo; 3) Bali-Busle; 4) Baragaha Qol; 5)  Buraan; na, 6) Hingalol.

## Tanbihi
B
Togdheer

**Togdheer** (, ) ni mkoa wa kiutawala (*gobol*) kaskazini mwa Somalia.

Mkoa wa Togdheer umepakana na Woqooyi Galbeed upande wa kaskazini na magharibi, pia Ethiopia upande wa kusini, na mashariki imepakana na mikoa ya Sanaag and Sool. 

Mji mkuu wake ukiwa ni Burao (Burco), jina la mkoa limetokana na Mto Togdheer, linalomaanisha mto mrefu kwa lugha ya Kisomali.

## Tanbihi
T
Banaadir

**Banaadir** (Kwa Kisomali; , ) ni mkoa wa kiutawala uliopo kusini mashariki mwa Somalia.  

Mkoa huo una eneo sawa na jiji la Mogadishu ambao ndio mji mkuu wa nchi ya Somalia. 

Mkoa huu umepakana kaskazini magharibi na Mto Shebelle na pia kusini mashariki umepakana na Bahari ya Somali. . 

Mkoa huu una idadi kubwa sana ya watu ikikadiriwa kuwa 1,650,227 mnamo mwaka 2014. 

Kihistoria "Pwani ya Benadir" lilitaja sehemu kubwa ya pwani ya kusini ya Somalia kwenye Bahari Hindi, pamoja na Mogadishu, Merka na Barawa. 

## Tanbihi
Jamii:Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Mudug

thumb|Ramani ya Mudug, Somalia
**Mudug** (; ) ni mkoa wa kiutawala kaskazini ya kati Somalia.

## Maelezo ya jumla 
Mudug imepakana na Ogaden, mikoa ya Somalia kama Nugal na Galguduud na ya Bahari ya Somalia. Kijiji kikubwa ni Galkayo.

Kusini nusu ya Mudag na mkoa wa Galgaduud zimeunda Galmudug State, inayojitambulisha yenyewe kama mji mkubwa Federal Republic ya Somalia, kama inavyoelezwa na Katiba ya Somalia.

## Tanbihi
Jamii:Mikoa ya Somalia
Mkoa wa Sanaag

ya Khatumo.]]
, Sanaag.]]
**Sanaag** (kwa Kisomali: Sanaag, kwa Kiarabu: سناج) ni mkoa (*gobol*) uliopo kaskazini mwa jimbo la Khatumo, ni kati ya mikoa inayojitegemea kiutawala ndani ya Somalia ingawa inagombaniwa na Somaliland na Puntland. 

Sanaag ina pwani ndefu inayoangalia Ghuba ya Aden kwa upande wa kaskazini, na imepakana na mikoa ya Woqooyi Galbeed, Togdheer, Sool na Bari. 

Mji mkuu wake ni Erigavo.

## Tanbihi
S
Mkoa wa Shebelle wa Kati

**Mkoa wa Shebelle wa Kati** (, , ) ni mkoa wa kiutawala (*gobol*) kusini mwa Somalia.

## Malezo ya jumla 
Umepakana na mikoa kama Galguduud, Hiran, Shabelle wa Chini (Shabellaha Hoose), na Banaadir, pamoja na Bahari ya Somalia.

Kama sehemu ya zamani ya mkoa wa Benadir, Middle Shabelle ulikuwa mji mkuu wa Mogadishu mpaka katikati ya mwaka-1980s, ambapo mji wa Jowhar ulipokuwa mji mkuu. Jina limetokana na mto unaojulikana kwa jina la Mto Shebelle uliokuwa ukipita katika mkoa huu.

Middle Shabelle kimsingi inakaliwa na koo ndogondogo za Wasomali Mudulood; haswa unaojulikana ni Abgaal. Pia  koo ndogo ndogo zinazo kaa katika mkoa huu ni Pamoja na Udeejeen, Moobleen na Hiilebi, ambao wanaishi kando ya Galje'l na Hawadle. Pia kuna wanachama wa kabila zisizo za Kisomalia Bantu kama kundi la (Kaboole).

Mkoa huu unasaidia ufugaji na uzalishaji wa mifugo, mvua na mvuto wa umwagiliaji kilimo na uvuvi, na mvua ya kila mwaka ni 150 hadi 500 milimita ikifunika eneo lenye takriban  kilomita za mraba 60,000. Pia ina 400km pwani ya bahari ya hindi.

## Wilaya 
Middle Shabelle ina jumla ya wilaya saba:
* Wilaya ya Adale
* Wilaya ya Adan Yabal
* wilaya ya Balad
* Wilaya ya Jowhar
* Wilaya ya Mahaday
* Wilaya ya Warsheikh
* Wilaya ya Runirgod

## Miji mikubwa 
* BuuloCaano
* Golloleey
* War-ciise
* War-kulan
* Baka-jeex
* Doonshuule
* War-dhagax
* Aqab-duco
* Qallimow
* Adale
* Aadan-yabaal
* Balad
* Jowhar
* Warsheikh
* Mahadaay
* Run-nirgood
* Raaga-ceele
* Haji-cali
* Mir taqwo
* Cad-cadoy
* Ceel-baraf
* Ceel-dheere
* Cali-gaduud
* Ceel Muluq
* Faqa-yaale
* Boos Hareri
* Boos Caduur
* Baqdaad
* Bur-dacaar
* Geel-gub
* AL-kowsar
* Qoordheere
* Baarmaale
* Jameeco
* Nurdugle
* Wararahley
* Reydabley

## Tanbihi
S
Juba ya chini

**Juba ya chini** (, , ) ni mkoa wa kiutawala (*gobol*) kusini mwa Somalia. 

Makao makuu yake yakiwa Kismayo, kwenye autonomous Jubaland. 

Una misitu ya kijani na wanyama pori kama simba, twiga, viboko, mamba na fisi.

Juba ya kusini imepakana na Kenya, Mkoa wa Kisomali wa Gedo, Juba ya kati (Jubbada Dhexe), na Bahari ya Somalia. Mkoa huu umepewa jina kufuatia Mto Jubba unaopita katikati yake na kuishilia kwenye Bahari ya Somalia katika Goobweyn.  

Hifadhi ya taifa ya Lag Badana ipo katika Juba ya kusini

## Historia 
Kuanzia mwanzo wa historia mpaka karne ya 19, Juba ya chini imekua ikikaliwa na ukoo wa Hawiye claw ambao ndio wakaaji wakubwa kusini mwa. Ijapokua ,baadae katikati ya karne ya 20, fa,ilia chache za Darod zilianza kuishi katika mji wa Kismayo. Kufikia mwisho was karne ya 20, kama wageni, walikwisha anzisha sehemu ndogo za kibiashara. Mwanzoni mwa vita vya wenyewe kwa wenyewe Somalia, Kismaio ikifahamika kama  Waamo ilikumbwa na uharibifu mkubwa miongoni mwa viongozi wa vikundi sana sana kati ya Hawiye na Darod kila mmoja akidai umiliki wa mikoa ya Juba ya chini na kati. Ila kwa upande mwingine, Mji ulikua kiuchumi kufikia kuwa eneo kubwa la biashara ya mifugo. Wawakilishi wakuu kujianzisha kismayo walikua  Majeerteen wafanya biashara kutoka Kaskazini Ras Hafun wenye hadhi, waliotabulika kama *Hafuuni*. Katika miungo miwili ya kwanza ya karne ya 20, wakati wa upinzani wa Mohammed Abdullah Hassan ("Mad Mullah") Dervish wafuasi wa ukoo mdogo wa Dhulbahante walijiunga pia
 
Miongoni mwa vitu vingi, mikoa yote inaonekena kukaliwa na familia zisizo za wakazi asili kuanzia mwanzo wa muundo shirikishi ndani ya nchi nzima.   
Kati ya  1974 na 1975,ukame mkubwa uliojulikana kama *Abaartii Dabadheer* ("Ukame Lingering ") ulitokea  kaskazini mwa Nchi ya Somalia. Umoja wa Kisoviet, amboa kwa wakati huo ulikua na mahusiano ya kimkakati na  serikali ya the Siad Barre, uliwachukua watu wake wapatao  90,000 kutoka katika maeneo yaliyoharibiwa na ukame ya Hobyo na  Caynaba. Makazi mapya madogo yaliyojulikana kama *Danwadaagaha* ("makazi jumuishi") yalianzishwa katika mikoa ya Jubbada Hoose (Jubba ya chini) na Jubbada Dhexe (Jubba ya kati). Familia zilizosafirishwa walijuzwa juu ya njia za kilimo na uvuvi, mabadiliko kutoka kwenye njia zao za jadi za ufugaji na uchungaji wa mifugo.

## Wilaya 
Juba ya chini inaundwa na wilaya tano:
* Wilaya ya Afmadow
* Wilaya ya Badhaadhe
* Wilaya ya Kismaayo
* Wilaya ya Jamaame
* Wilaya ya Xagar

Visiwa vya Bajuni vipo ndani ya mkoa huu pia.

## Miji mikubwa 
* Afmadow
* Jamaame
* Kismayo
* Xagar
* Dhobley

## Maelezo 
Jamii:Mikoa ya Somalia
Historia ya Kazakhstan

**Historia ya Kazakhstan** inahusu eneo la jamhuri ya leo yenye jina hilo.

Jina la nchi limetokana na Wakazakhi ambao ni taifa la watu wanaotumia Kikazakhi, mojawapo ya lugha za Kiturki.

Eneo liliwahi kuwa sehemu ya milki mbalimbali lakini tangu karne ya 15 Wakazakhi walijaribu kuungana mata kadhaa bila mafanikio ya kudumu. 

Tangu karne ya 17 milki ya Urusi ilianza kuenea katika Asia ya Kati na hadi mwaka 1865 eneo lote la Kazakhstan lilitawaliwa na Urusi.

Baada ya mapinduzi ya Urusi ya 1917 Wakomunisti walichukua nafasi ya Matsar wa awali wakafanya nchi kuwa jamhuri yenye kiwango cha kujitawala ndani ya Jamhuri ya Kirusi ya Umoja wa Kisovyeti. 

Mwaka 1936 nchi ilipewa cheo cha jamhuri kamili ndani ya Umoja wa Kisovyeti, ikijulikana kwa jina la "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kikazakhi". Katika miaka iliyofuata Warusi na watu wa mataifa mengine ya Umoja huo walihamishwa nchini hadi Wakazakhi kubaki kuwa chini ya nusu ya wakazi wote.

Miaka 1990/1991 wakati wa kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti jamhuri ilijiondoa polepole. Kiongozi wa chama cha kikomunisti cha Kazakhstan Nursultan Nasarbajew alitangaza uhuru na kuwa rais wa kwanza akiendelea kutawala hadi mwaka 2019.

## Tanbihi
K
K
Jamii:Kazakhstan
Mgongo kati wa Bahari Hindi

thumb|Ramani ya Mgongo Kati wa Bahari Hindi.
**Mgongo kati wa Bahari Hindi** (kwa Kiingereza: *Central Indian Ridge*) ni safu ya milima chini ya maji ya Bahari Hindi yenye mwelekeo kutoka kusini hadi kaskazini.   

## Mpangilio wa kijiolojia 
Sawa na migongo mingine kati ya bahari huo umetokea pale ambako mabamba ya gandunia yaani mapande ya ganda la Dunia hukutana chini ya bahari. Kwenye mstari ambako mabamba hayo yanakutana kuna ufa unaoruhusu kupanda juu kwa magma na lava kutoka koti ya Dunia kama mstari wa volkeno chini ya maji. Miamba hiyo kwenye hali ya kiowevu inaganda inapotoka nje na kuingia katika maji ya bahari, hivyo kujenga safu ndefu ya milima.

Mgongo kati ya Bahari Hindi unatenganisha Bamba la Afrika na mabamba ya Uhindi na Australia. 

Mabamba hayo yanatawanya kwenye mgongo kati wa Bahari Hindi yakiachana kila mwaka mnamo milimita 30-50.

## Marejeo 
### Vyanzo
* 
* 
* 

## Viungo vingine
*
Bamba la Antaktiki

300px|thumb|Bamba la Antaktiki
**Bamba la Antaktiki** ni bamba la gandunia linalobeba bara la Antaktiki na sehemu za sakafu ya bahari jirani. 

Bamba hilo huwa na eneo la Km² 60,900,000.

Mabamba yanayopakana ni Bamba la Nazca, Bamba la Amerika ya Kusini, Bamba la Afrika, Bamba la Australia na Bamba la Pasifiki.

Kihistoria baada ya kuvunjika kwa Gondwana (sehemu ya kusini ya bara kuu la kale Pangaia, bamba la Antaktiki lilianza kusogea pale lilipo, kwenye ncha ya kusini ya dunia, na hivyo kusababisha tabianchi baridi kabisa ya Antaktiki.  

## Tanbihi
Jamii:Antaktiki
Milima ya Black Hills

right|thumb|300x300px|Hifadhi ya Kitaifa ya Badlands.
250px|thumb|Black Elk Peak.
**Milima ya Black Hills** ni safu ndogo ya milima inayopakana na tambarare kuu za Marekani kwenye jimbo la Dakota Kusini. 

Jina linatokana na muonekano wa milima hii kwa mbali kuwa myeusi kwa sababu ya misitu minene iliyoko. 

Wakazi asilia walikuwa Maindio wa makabila ya Wacheyenne na baadaye Walakota. Kuna sehemu ya milima inayotazamwa kuwa ardhi takatifu ya Walakota. 

Mnamo 1868, serikali ya Marekani ilifanya Mkataba wa Fort Laramie na Walakota ambamo iliahidi milima hii haitakuwa kamwe eneo kwa walowezi Wazungu.  

Lakini baada ya kugunduliwa kwa dhahabu huko kwenye mwaka 1874 milima ilivamiwa na wachimba dhahabu waliofuatwa na jeshi la Marekani. Serikali iliwalazimisha Walakota kuondoka katika Black Hills na kuhamia hifadhi ndogo za kikabila.  

Hadi leo Walakota wanakataa kukubali uvamizi huu wakijaribu kwa kila namna kununua sehemu kutoka kwa walowezi wa leo na kutokubali pesa wanayostahili kupewa katika azimio la Mahakama Kuu iliyoamua wanastahili kupewa kutokana na uvamizi wa karne iliyopita. 

Baada ya kwisha kwa uchumi wa madini na ukataji miti, tasnia ya utalii imekua. Mlima Rushmore zilimochongwa sanamu kubwa za marais wanne wa Marekani ni kivutio kimojawapo katika Black Hills.  

## Tanbihi
## Marejeo mengine
* 

*
*Black Hills National Forest
*An article about the land the people of Black Hills

Jamii:Milima ya Marekani
Jamii:South Dakota
Cheick Traoré

**Cheick Omar Traoré** (alizaliwa Paris, 31 Machi 1995) ni mchezaji wa soka anayecheza kama beki wa kulia katika klab ya RC Lens. Ingawa ni mzaliwa wa Ufaransa, Traoré anaiwakilisha timu ya taifa ya Mali.

## Kazi ya kimataifa
Cheick ni mzaliwa wa Ufaransa, lakini wazazi wake wana asili ya Mali. Alijadiliwa katika timu ya taifa ya mpira wa miguu ya Mali katika mechi waliyopoteza kwa 2-1 dhidi ya Afrika Kusini mnamo 13 Oktoba 2019. 

## Maisha binafsi
Cheick ni mtoto wa Mzee Traoré, ambaye naye ni mtaalamu wa mpira wa miguu.

Jamii:waliozaliwa 1995
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali
Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Nyanda za Juu za Irani

thumb|Ramani ya picha za hali ya juu za Irani zilizo na mipaka ya kisasa.
**Nyanda za Juu za Irani** (kwa Kiajemi: فلات ایران)   ni eneo la milima katika Asia ya Magharibi, kati ya Mesopotamia upande wa magharibi na milima ya Hindu Kush upande wa mashariki. 

## Mipaka na jina 
Mpaka wa kaskazini wa nyanda za juu upo Asia ya Kati. Upande wa kusini mipaka iko Ghuba ya Uajemi, mlangobahari wa Hormuz na Ghuba ya Omani.   

Nyanda hizo za Juu zinaenea ndani wa Irani, pamoja na sehemu za Afghanistan, Azerbaijan, Pakistan, Turkmenistan na Iraq.     

## Mazingira na jiolojia 
thumb| Panda mipaka katika eneo la Asia ya Kati
Nyanda za Juu zilitokana na bamba la gandunia la Iran *ambalo ni sehemu ya* bamba la Ulaya-Asia, inayobanwa kati ya mabamba ya Uarabuni na ya Uhindi.  

Iko ndani ya ukanda wa milima inayoenea kutoka Hispania hadi Himalaya, ukipitia nyanda za juu za Anatolia, milima ya Kaukazi na kuendelea katika milima ya Hindu Kush, Pamir na Himalaya.  

Nyanda za juu za Iran zinavirigishwa na milima kunjamano ambayo ni Milima ya Alborz upande wa kaskazini, Kopet Dag na Aladağlar upande wa mashariki, halafu  Milima ya Zagros upande wa magharibi na kusini-magharibi. Upande wa kusini-mashariki, nyanda za juu huishia kwenye milima ya Kuh-e Jebal Barez, Kuh-e Birag, Kuh-e Taftan na Kuh-i Sultan ya Baluchistan.  

Kutokana na miendo ya gandunia eneo lote la nyanda za juu za Iran linaathiriwa mara kwa mara na mitetemeko ya ardhi.  

Nyanda za juu zinagawanywa na safu za pembeni za Zagros zinazoelekea kutoka kaskazini-magharibi kwenda kusini-mashariki: Kuh-e Rud, Kuh-e Davaran na Kuh-e Banan.  

Kati ya safu ya milima na mto Kuhrud kuna majangwa makubwa ya Iran ambazo ni Dasht-e Lut, Dasht-e Kawir, Rigestan, Dasht-e Margoh, Jaz Mirian na Hamum-i Mashkel.

## Marejeo
Jamii:Jiografia ya Pakistan
Jamii:Jiografia ya Turkmenistan
Jamii:Jiografia ya Afghanistan
Jamii:Jiografia ya Irani
Jamii:Jiografia ya Azerbaijan
Jamii:Jiografia ya Iraq
Mkataba

**Mkataba** (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "contract") ni makubaliano ambayo yana nguvu za kisheria, hivyo yanaweza yakadaiwa yatekelezwe. Kumbe si kila mara hivyo kwa ahadi, kwa mfano ile inayotolewa na mzazi kwa mtoto wake. 

Sheria zinazoshinikiza utelezaji wa ahadi zinatofautiana kadiri ya nchi, desturi n.k. lakini kwa kawaida inategemea kama waliokubaliana walitaka maneno yao yawe ya kudaiwa hata mbele ya mahakama au serikali.

Mara nyingi, mkataba wenye nguvu ya kisheria huwa kwa maandishi na saini, lakini si lazima iwe hivyo daima. 

Upande mmoja ukivunja mkataba, upande wa pili unaweza kufungua kesi.
Hatimiliki

**Hatimiliki** (kutoka maneno ya Kiarabu; kwa Kiingereza: *title deed*, *deed* au zamani *evidence*) ni hati yoyote inayothibitisha kuwa mtu ana haki juu ya kitu fulani kama mmiliki wake au kwa namna nyingine yoyote. Mara nyingi ni hati inayothibitisha haki juu ya sehemu ya ardhi au kiwanja. 

Umbo la hati hutegemea sheria za nchi mbalimbali. 

## Tanbihi
Jamii:Sheria
David Malet Armstrong

thumb|310x310px|David Amstrong 2012.
**David Malet Armstrong** (hujulikana sana kama **D. M. Armstrong**; 8 Julai 1926 - 13 Mei 2014) alikuwa mwanafalsafa wa Australia. Anajulikana kwa kazi yake juu ya falsafa ya akili.

Alisoma katika Chuo Kikuu cha Sydney, Armstrong alipata B.Phil katika Chuo Kikuu cha Oxford na Ph.D katika Chuo Kikuu cha Melbourne. Alifundisha katika Chuo cha Birkbeck mnamo 1954-55, kisha katika Chuo Kikuu cha Melbourne kutoka 1956-63. Mnamo mwaka 1964, alikua Profesa wa falsafa ya Challis katika Chuo Kikuu cha Sydney.

## Falsafa 
Falsafa ya Armstrong ni ya sili sana. Armstrong anasema kuwa mfumo wake wa falsafa ni huu "The assumption that all that exists is the space time world, the physical world as we say". Anahalalisha hii kwa kusema kwamba ulimwengu wa kidunia "unaonekana dhahiri upo" wakati mambo mengine "yanaonekana kuwa ya kisaikolojia tu".

Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanafalsafa wa Australia
Grand Theft Auto: The Ballad of Gay Tony

**Grand Theft Auto: Ballad of Gay Tony** ni mchezo uliotengenezwa na Rockstar North na kuchapishwa na Rockstar Games kwa ajili ya PlayStation 3, Microsoft Windows na Xbox 360 muundo wa Grand Theft Auto IV. 

Mchezo huu ulitolewa kwa mara ya kwanza kwa ajili ya Xbox 360 tarehe 29 Oktoba 2009, kabla ya kutolewa kwa ajili ya PlayStation 3 na Microsoft Windows mnamo tarehe 13 Aprili 2010.

Grand Theft Auto: Ballad of Gay Tony ni mchezo wa awamu ya kumi na nne katika mfululizo wa Grand Theft Auto.

## Viungo vya nje 
* 
* 

Jamii:Michezo
Jamii:Kompyuta
Upana

**Upana** katika vipimo vya kijiometri ni kipimo cha kitu kutoka upande hadi upande kilichozidiwa na urefu. 

Upana, kama vile urefu, ni kipimo cha mwelekeo mmoja, ambapo eneo ni kipimo cha vipimo mbili (urefu kwa upana) na ujazo ni kipimo cha vipimo vitatu (urefu kwa upana kwa kimo). 

Kwa kawaida unapimwa kwa mita.

Kinyume cha upana, au kiwango kidogo cha upana, ni wembamba.

Jamii:Hisabati
Lassana Coulibaly

thumb|Lassana Coulibaly (2020)
**Lassana Coulibaly,** (alizaliwa 10 Aprili, 1996) ni mchezaji mzuri wa soka nchini Mali ambaye anacheza kama kiungo wa Klabu ya Ubelgiji Cercle Brugge K.S.V., kwa mkopo kutoka katika klabu ya Angers SCO, na timu ya taifa ya Mali.

## Kazi ya klabu
### Angers
Coulibaly ni mchezaji wa vijana kutoka Bastia na alicheza mechi yake ya kwanza ya Ligue 1 mnamo 8 Agosti 2015 dhidi ya Rennes. 

Aliingia kama mbadala wa François Kamano katika mechi ya ushindi wa 2-1 nyumbani.Wiki mbili baadaye, alifunga goli lake la kwanza la ligi dhidi ya Guingamp.

Mnamo 10 Julai 2018, Coulibaly alijiunga na Washikaji wa Shirikisho la Soka la Scottish kwa mkopo wa msimu mmoja kutoka kwa Anger.

## Kazi ya kimataifa
Coulibaly aliitwa katika timu ya taifa ya chini ya miaka 20 ya Mali kwa Mashindano ya Toulon ya mwaka  2016, na akachezaa mechi yake ya kwanza kwa kupoteza dhidi ya Jamhuri ya Czech chini ya miaka 20.
Alicheza mechi yake ya kwanza katika timu ya taifa ya Mali katika mchezo wa kufuzu Kombe la Mataifa ya Afrika ya mwaka 2017  ambao walipata ushindi wa magoli 5-2 dhidi ya Benin mnamo 4 Septemba 2016. 

Jamii:waliozaliwa 1996
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Mali