open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alex Plank

**Alexander Plank** (alizaliwa Juni 27, 1986) ni mtetezi wa usonji, mzalishaji wa filamu, na mwigizaji kutoka Marekani. 

Anajulikana kwa kuanzisha jamii mtandaoni ya "Wrong Planet", kufanya kazi kwenye mfululizo wa televisheni wa FX "The Bridge", na kuigiza katika "The Good Doctor". Aligundulika kuwa na "Asperger syndrome" akiwa na umri wa miaka 9.

Plank alianza Wrong Planet akiwa na umri wa miaka 17, akiwa na lengo la kutafuta watu wengine wenye hali kama yake mtandaoni. Baada ya Wrong Planet kupata umaarufu, Plank alianza kutajwa mara kwa mara katika vyombo vya habari kuu katika makala zinazohusu usonji, Asperger’s, na haki za watu wenye usonji. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Aminah Banowati

**Aminah Banowati** (1922 – 30 Aprili 1977) alikuwa mwigizaji na mwimbaji wa Indonesia ambaye alifanya kazi kuanzia miaka ya 1940 hadi miaka ya 1970. 

Alikuwa sehemu ya Sinema ya Kihistoria ya Indonesia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waigizaji filamu wa Indonesia
Kikpee

**Kikpee** au **Kikpeego**, inayojulikana kwa jina la msingi kama **Numu** (*Noumoukan*), ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso inayozungumzwa na Wamandé. Hii ni lugha ya wafua vyuma (numu) huko Burkina Faso. 

Inadhaniwa kuwa na ufanano na lugha ya Kiligbi nchini Ghana, lakini hakuna ulinganisho uliofanywa.

## Marejeo
K
Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo
Kisamo (Burkina)

**Kisamo** (pia: **Kisane, Kisan, Kisa**) ni lugha za Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso na Mali. Lugha hii ni lahaja ndogo inayozungumzwa na Wamandé. 

## Takwimu za watu
Idadi ya watu na maeneo ya lahaja za Kisamo:

## Marejeo
S
S
Wadan

**Wadan** au **Mano-Dan** ni kabila la kundi la Wamandé kutoka kaskazini-magharibi mwa Ivory Coast na nchi jirani Liberia. Kuna takriban wanachama 700,000 wa kabila hilo na makazi yao makubwa ni Man, Ivory Coast. Majirani zao ni pamoja na Wakrahn, Wakpelle na Wamano. Wao wanajulikana rasmi kama **Yacouba** (au Yakouba).

## Marejeo
Jamii:Makabila ya Cote d'Ivoire
Jamii:Makabila ya Liberia
Kigoo

**Kigoo** ni jamii ya lugha za Kimande iliyogunduliwa hivi karibuni nchini Ivory Coast. Inakaribiana na lugha za Kidan na Kitura, lakini haiwezi kueleweka na yoyote kati ya hizo. Inazungumzwa katika vijiji 10.

## Marejeo
G
G
Lugha za Kiatlantiki-Kongo

**Lugha za Kiatlantiki-Kongo** ni familia kubwa zaidi ya lugha zilizoonyeshwa kuwa na uhusiano barani Afrika. Lugha hizo zina mifumo maalumu ya vikundi vya majina na zinaunda msingi wa nadharia ya familia ya lugha za Kiniger-Kongo. Lugha hizo zinajumuisha karibu lugha zote za Kiniger-Congo isipokuwa Kimande, Kidogon, Kijoid, Kisiamou, Kikru, na lugha za Katla na Rashad (ambazo hapo awali zilijulikana kama Kikordofanian), na pengine baadhi au zote za lugha za Ubangi. Nadharia ya "Western Nigritic" ya Hans Gunther Mukanovsky ilikuwa inahusiana zaidi na Kiatlantiki-Kongo ya kisasa.

## Msamiati linganishi
Mfano wa msamiati wa msingi kwa lugha za proto zilizorekebishwa za matawi mbalimbali ya Kiatlantiki-Kongo:

## Marejeo
Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo
Zack Peter

**Peter Zachary Gonzalez** (anajulikana kitaalamu kwa jina la **Zack Peter**, 15 Juni 1993) ni mchekeshaji, mtangazaji wa podikasti, mwandishi, na mtetezi kutoka Marekani. 

Alijulikana zaidi kwa kazi yake ya utetezi wa uhamasishaji kuhusu usonji. Ameandika vitabu vinne na ameandika makala kwa majukwaa maarufu kama *PopSugar* na ''Men's Health''. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Rosie King

**Rosie King** (alizaliwa takribani mwaka 1998) ni mwandishi kutoka Uingereza, mzungumzaji wa hadhara na mtetezi wa usonji. Ameonyeshwa katika hati ya video ya BBC kuhusu mada ya usonji, na pia ana mchango mkubwa katika mfululizo wa televisheni wa *Pablo*. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Kijeri

**Kijeri** ni jina badala linalotumika kutajia lugha mbili za Kimandé zinazozungumzwa kaskazini-magharibi mwa Ivory Coast na kusini-magharibi mwa Burkina Faso. 

Lugha hizo mbili zilifikiriwa hadi hivi karibuni kuwa lahaja za lugha moja, lakini sasa zinajulikana kuwa ni lugha mbili tofauti kabisa. Lugha ya Burkina ni Kijalkunan (Kiblé, Kidyala, Kidyalanu, Kijalanu), na lugha ya Ivory Coast ni Kijeri-Kuo (Kicelle, Kijeli Kuo).

Kijeri-Kuo inazungumzwa na watu ambao kwa jadi walikuwa wachache wa tabaka katika eneo ambalo kwa kiasi kikubwa linazungumzwa lugha za Kisenufo. Lugha hii inadhaniwa kuwa inatishiwa kutoweka, na 90% ya watu wa kabila la Jeri wamehamia lugha zinazotawala katika eneo hilo. Watu wanaozungumza Kijalkunan wa kijiji cha Blédougou sio watu wa tabaka, ingawa vijiji jirani vya makabila mengine vina sehemu nzima zinazokaliwa na tabaka za wafua vyuma na watengeneza ngozi. Lugha ya Kijalkuna inabadilishwa na Jula (Dioula), lakini haiko hatarini kutoweka mara moja.

## Marejeo 
Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo
Jim Sinclair

**Jim Sinclair** ni mtetezi na mwandishi kutoka Marekani mwenye usonji ambaye alisaidia kuanzisha harakati ya neurodiversity. Sinclair, pamoja na **Xenia Grant** na **Donna Williams**, walianzisha *Autism Network International (ANI).* Sinclair alikua mratibu wa awali wa ANI. Sinclair ni mtetezi wa msimamo wa kupinga tiba ya usonji, akieleza kuwa usonji ni sehemu muhimu ya utambulisho wa mtu na haipaswi kutibiwa. Sinclair ni intersex na hutumia viwakilishi vya kijinsia Xe/Xem/Xyr. 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Stephen Shore

**Stephen Mark Shore** (alizaliwa Septemba 27, 1961) ni profesa wa elimu maalum kutoka Marekani katika *Chuo cha Adelphi*. Ameandika vitabu kadhaa kuhusu usonji: *College for Students with Disabilities*, *Understanding Autism for Dummies*, *Ask and Tell*, na *Beyond the Wall*. Kwa sasa, anahudumu kwenye bodi ya *Autism Speaks*, na ni mmoja wa wanachama wawili wa bodi wa kwanza wenye usonji katika historia yake, akilenga kuboresha uwezo wa watu walio kwenye spektra la usonji. Aliwahi kuwa mkuu wa ''Asperger's Association of New England* na alikuwa kwenye bodi ya *Autism Society of America.'' 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
David Mitchell

**David Stephen Mitchell** (alizaliwa tarehe 12 Januari 1969) ni mwandishi wa riwaya, mwandishi wa vipindi vya televisheni, na mtunzi wa skrini kutoka Uingereza. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi skrini wa Marekani
Damian Milton

**Damian Elgin Maclean Milton** (alizaliwa Agosti 1973) ni mtaalamu wa jamii na saikolojia ya kijamii kutoka Uingereza ambaye anajitolea katika utafiti wa usonji na ni mtetezi wa haki za watu wenye usonji. Yeye ni mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Kent na pia ni mshauri wa shirika la kitaifa la Autistic la Uingereza. Ana vyeti vya kitaaluma katika sayansi ya jamii, saikolojia, falsafa, na elimu. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Wataalamu wa Uingereza
Jamii:Watu walio hai
David Farkas

**David Farkas** (alizaliwa Novemba 28, 1975) ni mwigizaji na mtunzi wa muziki kutoka Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Candi Carpenter

**Candace "Candi" Carpenter** ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Marekani, alizaliwa Toledo Ohio lakini alikulia Lansing Michigan. Carpenter alifanya debut yake ya muziki mwaka 2017 kwa kutambulisha wimbo wake "*Burn the Bed*", ulioachiliwa kupitia *Sony Music Nashville*. **Jonathan Keefe** wa *Country Universe* alikadiria wimbo huo na alitoa alama ya "A", akimpongeza Carpenter kwa sauti yake ya "*smoky*" na ufanisi wa mashairi yake. 

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Marie Tidball

**Marie Tidball** ni mwanasiasa wa *Chama cha Labour* kutoka Uingereza na mtetezi wa haki za watu wenye ulemavu, ambaye amekuwa Mbunge wa Penistone na Stocksbridge tangu 2024. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Jamii:Wanaharakati wa Uingereza
Harold C. Atkinson

**Harold Corlett Atkinson** (27 Machi 1900 – 1977) alikuwa mwanasiasa wa Kanada aliyefanya kazi katika Bunge la New Brunswick kama mwanachama wa Chama cha Liberal kuanzia mwaka 1948 hadi 1952. Kipindi chake kilichangia mijadala ya sera baada ya vita katika New Brunswick, ambapo alihusika na masuala mbalimbali muhimu kwa jimbo na wapiga kura wake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
S. Roy Kelly

**Stephen Roy Kelly** (3 Januari 1897 – 1 Februari 1990) alikuwa mwanasiasa wa Kanada. Alihudumu katika Bunge la New Brunswick kama mwanachama wa Chama cha Liberal cha New Brunswick kuanzia mwaka 1948 hadi 1952.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1897
Jamii:Waliofariki 1990
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
George Edwin King

**George Edwin King** (8 Oktoba 1839 – 7 Mei 1901) alikuwa wakili na mwanasiasa wa Kanada, aliyepata kuwa waziri mkuu wa pili na wa nne wa New Brunswick, na jaji wa Mahakama Kuu ya Kanada.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1839
Jamii:Waliofariki 1901
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Ras Kimono

**Ras Kimono** (9 Mei 1958 - 10 Juni 2018) alikuwa msanii wa reggae wa Nigeria ambaye albamu yake ya kwanza ya Under Pressure, iliyoongozwa na wimbo mmoja "Rum-Bar Stylée", ilikuwa maarufu sana katika anga ya muziki ya Nigeria mwaka wa 1989. 

## Diskografia 
* *Under Pressure* (1988)
* ''What's Gwan?* (1990)
* *Run Fi Cover* (1992)
* *Lone Ranger* (1994)
* *Oracle of Jah* (1996?)
* *Matter of Time* (2008)
* *Senseless Killing'' (2017)

## Marejeo
Jamii:waimbaji wa Nigeria
Qdot

thumb|Qudus Fakoya Oluwadamilare
**Qudus Fakoya Oluwadamilare**, anayejulikana kama **Qdot**, ni msanii wa muziki na mwandishi wa nyimbo kutoka Nigeria. Anajulikana kwa nyimbo zake kama "Gbese", "Alomo meta" na "Emilokan".

## Maisha ya Awali na Elimu 
Qdot ndiye mtoto wa kwanza wa baba yake. Alipata cheti chake cha SSCE kutoka United Secondary School na cheti cha baada ya shule ya upili kutoka Yaba College of Technology, ambapo alisomea Sanaa za Jumla (General Arts).

## Kazi ya Muziki 
Qdot alianza kazi yake ya muziki akiwa shuleni. Kwa kawaida huimba kwa lugha ya Yoruba.

## Orodha ya Nyimbo 
Qdot ametoa nyimbo nyingi zikiwemo:

* "Turn Up"  
* "Ijo Gelede"  
* "Gbese"  
* "La La Lu"  
* "Orin Emi"  
* "Afarawe"  
* "Fuel Subsidy"  
* "The Story"  
* "Ole Aare"  
* "Orijin"  
* "Alhaji"  
* "Apala New School"  
* "Emilokan"  
* "Jaiye"  
* "German"

## Kikundi/Team 
Kikundi cha Qdot kinajumuisha wanachama ishirini na saba, wakiwemo mwimbaji mkuu, waimbaji wa ziada, wakurugenzi wa ngoma za jukwaa, wachezaji wa percussions na wachezaji wa vyombo mbalimbali.

## Tuzo 
* 2020 OYA Best Indigenous Artiste.
 

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Olivia Cattan

**Olivia Cattan** (alizaliwa 1967) ni mwandishi wa habari na mwandishi wa vitabu. Pia ni mtetezi wa haki na kampeni mbalimbali. Cattan ni rais wa "*SOS autisme France"* na rais mstaafu wa shirika la kutetea haki za wanawake, *Paroles de femmes* ("Maneno ya Wanawake"), ambalo alilianzisha mwenyewe. .

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Rema

thumb|Rema 2024
**Rema** (jina halisi ni **Divine Ikubor**; alizaliwa 1 Mei 2000) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, na rapa kutoka Nigeria. 

Alipata umaarufu wa awali kupitia wimbo wake wa 2019 uitwao "Dumebi." Mwaka huo, alisainiwa na lebo ya muziki ya D'Prince, Jonzing World. Alipata umaarufu zaidi kupitia wimbo wake wa 2022 uitwao "Calm Down," wimbo ambao pia aliimba pamoja na mwimbaji wa Mmarekani Selena Gomez na kufikia nafasi ya tatu kwenye chati za Billboard. Wimbo huo pia ulikuwa bora zaidi katika muziki wa Afrobeat kwa wiki 58.

## Maisha ya Awali 
Divine Ikubor alizaliwa katika familia ya Kikristo katika Jiji la Benin, Jimbo la Edo, nchini Nigeria. Aligundua mapenzi yake ya muziki wakati wa siku zake za shule ya sekondari katika Kundi la Shule za Ighile katika Jimbo la Edo, ambapo alianza kuimba na kurap. Baada ya kumpoteza baba yake na pia kaka yake mkubwa ambaye alifariki kutokana na masuala ya upasuaji, alilelewa na mama yake pekee. Mnamo tarehe 28 Septemba 2020, Rema alizungumza dhidi ya Peoples Democratic Party (PDP) kwa sababu ya kifo cha baba yake, Jaji Ikubor, kiongozi wa zamani wa chama. Ingawa Rema alipata udahili wa kusoma katika Chuo Kikuu cha Lagos mnamo 2022, alilazimika kuacha chuo hicho mwaka 2023 kwa sababu ya mgomo wa chama cha walimu

## Kazi ya Muziki 
**2019–2021: Mwanzo wa Kazi**
Rema alianza kazi yake ya muziki akitumbuiza makanisani na rafiki yake anayeitwa Alpha P. Baada ya kuwa maarufu kwa muziki wake, D'Prince alimsafirisha kwa ndege hadi Lagos na kumpa dili la kurekodi na Jonzing World, lebo ya rekodi ya Nigeria. Mnamo mwaka wa 2019, Rema alitoa albamu yake inayoitwa "Rema" Video ya muziki ya "Dumebi", orodha ya nyimbo kutoka kwa albamu hiyo ilitolewa tarehe ishirini na moja, mwezi wa tano, mwaka wa elfu mbili na kumi na tisa. Baadaye majira ya kiangazi, wimbo mwingine maarufu ulionekana kwenye orodha ya kucheza ya Rais Barack Obama majira ya kiangazi.

### 2022–23: Rave & Roses na Ravage 
Tarehe ishirini na tano mwezi wa tatu mwaka wa elfu mbili na ishirini na mbili Rema alitoa albamu nyingine inayoitwa "Rave & Roses and Ravage" yenye lebo ya Jonzing World. Albamu hiyo ina nyimbo 16 na ushirikiano na watu kama Chris Brown na zaidi. Wimbo "Calm Down” ulikuwa maarufu wa kimataifa na ulikuwa nambari 3 kwenye Billboard Hot 100 baada ya kufanya kazi na Selena Gomez mwimbaji wa Marekani. Rema alipata tuzo nyingi kwa albamu yake.

### 2024: HEIS 
Mnamo tarehe kumi na moja mwezi wa saba, mwaka wa elfu mbili na ishirini na nne, Rema alitoa albamu nyingine inayoitwa HEIS. Jina la albamu linatokana na neno la Kigiriki la "nambari 1". Albamu hii ina nyimbo 11 na wasanii maarufu wa Nigeria kama ODUMODUBLVCK kwenye wimbo 'War Machine' na Shallipopi kwenye wimbo 'Benin Boys'

## Diskografia
### Albamu za Studio 
* *Rave & Roses* (2022)
* *Heis* (2024)

## Marejeo
Thomas A. McKean

**Thomas A. McKean** ni mwandishi, mshairi na mhadhiri kutoka Marekani ambaye ni miongoni mwa watu wenye usonji. Yeye ni mwandishi wa vitabu "*Soon Will Come the Light: A View From Inside the Autism Puzzle"* na "*Light On the Horizon: A Deeper View From Inside the Autism Puzzle"*. McKean anadai kwamba hakusema hadi alipokuwa na umri wa miaka 16, lakini aliweza kuelezea jinsi usonji ulivyomgusa. Anakabiliana na dalili mbalimbali, kama kutoa sauti za ajabu, na anasema kuwa hali ya hisia inasababisha maumivu ya kiwango kidogo. McKean alifanya kazi kama mzungumzaji wa kimataifa na mshauri kuhusu usonji, akizunguka kutoa mihadhara na mashauriano. Ameelezewa kuwa na uwezo wa kipekee wa kuwa katika ulimwengu wa usonji, lakini pia akijua jinsi ya kuelezea jinsi ulimwengu huo unavyokuwa. 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Reminisce

thumb|Reminisce
**Remilekun Khalid Safaru** (anajulikana pia kama Reminisce na Alaga Ibile, alizaliwa Jimbo la Kaduna, 26 Januari 1981) ni mwimbaji, rapa, mtunzi wa nyimbo, na mwigizaji wa Nigeria anayetoka Ajilete, Halmashauri ya Yewa Kusini katika jimbo la Ogun, sehemu ya magharibi mwa Nigeria.

## Maisha ya Awali
Reminisce alizaliwa kaskazini mwa Nigeria. Shuleni, alisikiliza aina mbalimbali za muziki wa kienyeji na wa kimataifa na kushiriki katika shughuli za shule. Alisomea usimamizi wa manunuzi na ugavi katika Jimbo la Kware.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Al Lacey

**Alfred William Lacey** (alizaliwa 31 Januari 1942) ni mwanasiasa wa zamani wa Kanada. 

Alihudumu katika Bunge la Jimbo la New Brunswick kutoka mwaka 1987 hadi 1991 kama mwanachama wa Chama cha Liberal akiuwakilisha jimbo la York South.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Mike Landers (mwanasiasa)

**Mike Landers** (alizaliwa Saint John, New Brunswick, 27 Aprili 1943) alikuwa mwanachama wa Chama cha Liberal katika Bunge la Kanada. Kitaaluma alikuwa mwanasheria na mshauri wa uraibu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Jamii:Watu walio hai
Claudius Léger

**Joseph Claudius Ignace deLoyo Léger** (9 Septemba 1920 – 4 Septemba 2014) alikuwa mwanasiasa wa Kanada. Alihudumu katika Bunge la Jimbo la New Brunswick kama mwanachama wa Chama cha Liberal kuanzia 1948 hadi 1952.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
R. V. Lenihan

**Robert Vincent Lenihan** (19 Julai 1929 – 20 Novemba 2002) alikuwa mwanasiasa wa Kanada. 

Alihudumu katika Bunge la Jimbo la New Brunswick kuanzia 1967 hadi 1970 kama mwanachama wa Chama cha Liberal. Aliishi Moncton, ambako alikuwa mmiliki wa wakala wa usafiri na pia mtangazaji wa kipindi cha redio.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 2002
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Abel LeBlanc

**Abel LeBlanc** (alizaliwa 1934 au 1935) ni mwanasiasa katika jimbo la New Brunswick, Canada. Alichaguliwa katika Bunge la Jimbo la New Brunswick mwaka 2003..

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
John Leefe

**John Gordon Leefe** (21 Machi 1942 – 25 Juni 2022) alikuwa mwandishi, mhamasishaji na mchezaji wa siasa kutoka Nova Scotia, Kanada. Alimwakilisha Queens katika Bunge la Nova Scotia kutoka 1978 hadi 1999 kama mshirika wa chama cha Progressive Conservative. Alikuwa pia meya wa Mkoa wa Wilaya ya Queens kuanzia mwaka 2000 hadi 2012.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Kiyaure

**Kiyaure** (Kiyaouré, Kiyohowré, Kiyouré) ni lugha katika jamii ya lugha za Kimande inayotumika nchini Ivory Coast. 

Lahaja zake ni pamoja na Kilan, Kiyaan, Kitaan, Kiyoo, na Kibhoo.

## Marejeo 
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo
Noël Kinsella

**Noël Augustus Kinsella** PC CD (28 Novemba 1939 – 6 Desemba 2023) alikuwa mwanasiasa wa Kanada na Spika wa Seneti ya Kanada kuanzia mwaka 2006 hadi 2014.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Wabissa

**Wabissa** (au Wabisa (umoja), Wabisan, Wabissanno (wingi)) ni kabila la kundi la Wamandé kutoka katikati-mashariki mwa Burkina Faso, kaskazini-mashariki mwa Ghana na ncha ya kaskazini kabisa ya Togo. 

Lugha yao, Kibisa ni jamii ya lugha za Kimande ambayo inahusiana, lakini sio sawa ,na kundi la lugha katika eneo la Ufalme wa zamani wa Borgu kaskazini-mashariki mwa Benin na kaskazini-magharibi mwa Nigeria, ikijumuisha Kibusa, Kiboko, na Kikyenga. 

Jina jingine mbadala kwa Wabissa ni Wabusansi au Wabusanga, ambalo linatumika na watu wa kabila la Wamosi.

## Baadhi ya makabila na majina maarufu ya watu wa kabila la Bissa
## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Ghana
Jamii:makabila ya Burkina Faso
Jamii:makabila ya Togo
Uwanja wa ndege wa Geita

**Uwanja wa ndege wa Geita** ni uwanja mdogo wa ndege wa kikanda kaskazini mwa Tanzania unaohudumia mji wa Geita. Uko karibu na mwambao wa kusini magharibi mwa Ziwa Viktoria takribani kilomita 14 (maili 8.7) kutoka mjini Chato.  Uwanja huu wa ndege una njia ndefu zaidi ya kurukia na kutua na ndio uwanja pekee wa lami katika Mkoa wa Geita.

## Historia 
Ujenzi wa uwanja wa ndege ulianza mnamo 2017 Kilomita 14 (Maili 8.7) kusini mwa mji wa Chato na Kilomita 90 (Maili 56) magharibi mwa mji mkuu wa mkoa Geita. Mradi huo uligharimu TSh&nbsp;40&nbsp;bilioni na zilifadhiliwa kikamilifu na Serikali ya Tanzania. Uwanja huo wa ndege umejengwa kwa ajili ya kuhudumia mkoa wa Geita, mkoa unaozalisha zaidi ya nusu ya dhahabu zinazo uzwa nje ya nchi. 

Uwanja huo ulipata safari yake ya kwanza iliyopangwa Januari 2021 na Air Tanzania inayounganisha Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Julius Nyerere na Uwanja wa Ndege wa Mwanza . 

### Rais Magufuli 
Uwanja huo wa ndege upo karibu na mji anakotoka rais wa 5 wa Tanzania John Magufuli. Katika safari mbalimbali za mkoa huo mwaka 2019 na siku za mwanzo za janga la COVID-19, pale ambapo Magufuli aliamua kusalia nyumbani, uwanja wa ndege ulikaribisha wakuu wa mikoa mbalimbali kwa ajili ya mikutano baina ya nchi mbalimbali. Hizi ni pamoja na

* Uhuru Kenyatta, Rais wa Kenya tarehe  
* Yoweri Museveni, Rais wa Uganda tarehe   na tarehe  
* Filipe Nyusi, Rais wa Msumbiji tarehe 11 Januari 2021 
* Sahle-Work Zewde, Rais wa Ethiopia tarehe  

## Marejeo 
 

Jamii:Viwanja vya ndege nchini Tanzania
Jamii:Mkoa wa Geita
Uwanja wa ndege wa Ghanzi

**Uwanja wa Ndege wa Ghanzi** ni bandari ya kuingilia uwanja wa ndege unaohudumia Ghanzi, mji katika Wilaya ya Ghanzi nchini Botswana. Uwanja huo wa ndege uko karibu na mji huo.

Kwa sasa hakuna ratiba za huduma, bali ni shughuli za kukodisha na za binafsi pekee. 

## Tazama pia 
* Usafiri nchini Botswana
* Orodha ya viwanja vya ndege nchini Botswana

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Mamlaka ya Usafiri wa Anga ya Botswana
* SkyVector - Ghanzi
* Ghanzi 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Botswana
Jang'ombe Boys F.C.

'''Jang'ombe Boys F.C.''' ni klabu ya mpira wa miguu inayoshiriki Ligi Kuu ya Zanzibar yenye makazi huko Jang'ombe.

## Kombe la Mapinduzi 2017
Ikiwa inashiriki , ambayo ni mashindano makubwa zaidi ngazi ya klabu yanayofanyika Zanziba, mwaka 2017, Jang’ombe walishiriki mashindano ya Mapinduzi ya Mwaka 2017 amabapo walishinda mchezo wao wa kwanza dhidi ya URA kwa magoli 2–1. Lakini hatua zilizofuatia walikutana na klabu ya Simba ya nchini Tanzania na walitolewa kwenye mashindano hayo.

## Tanbihi
Jamii:Zanzibar
Jamii:vilabu vya mpira Tanzania
Wasoninke Wangara

**Wangara** (pia wanajulikana kama Wakore, Wankori, Ouankri, Wangarawa) ni jamii ya watu wa asili ya Wasoninke wanaoishi ng'ambo. Kabila lilihudumu kama wafanyabiashara maalum wa masafa marefu]] kote Afrika Magharibi, hasa katika biashara ya Biashara ya ng'ambo ya Sahara. 

Wakitokea kwenye Ufalme wa Ghana, kwa muda Wangara walijichanganya na kuingiliana na jamii na makabila mengine. Hasa katika maeneo kama Timbuktu, Agadez, Kano, Gao, Salaga, Kong, Bissa, Kankan, Fouta Jallon, Djenné pamoja na Bambouk, Bure, Lobi, na (kwa kiwango kidogo) maeneo ya dhahabu ya Bono na Borgu. 

Walikuwa Waislamu walioeneza dini hiyo kwa upana na pia walihudumu kama makasisi, washauri wa kisiasa, waganga, na warabiti, mara nyingi wakifuata mapokeo ya Wasuwari.

## Marejeo 
Jamii:Makabila ya Ghana
Radbodo wa Utrecht

**Radbodo wa Utrecht** (pia: **Radbod, Radboud, Redbad**; karibu na Namur, leo nchini Ubelgiji, kabla ya 850 – Ootmarsum, leo nchini Uholanzi, 29 Novemba 917 hivi) alikuwa askofu wa mji huo tangu mwaka 899/900 hivi hadi alipofariki dunia wakati anatembelea wakulima kama kawaida yake.

Alikuwa maarufu kama mchungaji mwenye ujuzi na busara .

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waortodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe 29 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* F. Rädle, "Bischof Radbod von Utrecht", *Die deutsche Literatur des Mittelalters: Verfasserlexikon*, 2e ed.; dl. 7: 962-965 (with a survey of Radboud's published writings)
* B. Ahlers, *Die ältere Fassung der Vita Radbodi* (Frankfurt-Bern, 1976)
* M. Carasso-Kok, *Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen* (Den Haag, 1981); kritisch overzicht van aan Radboud toegeschreven werken (nrs. 8, 18, 52, 53, 62, 80, 88, 89, 352) en van de heiligenlevens over Radboud (nr. 75)
* *Vita Radbodi/ Het leven van Radboud*, explained, delivered and translated by Peter Nissen and Vincent Hunink (Nijmegen 2004)
* A. G. Weiler, "Sint Radboud, bisschop van Utrecht [Deventer] van 899/900 tot 917. Pastor, geleerde, historicus, dichter en componist", *Trajecta, tijdschrift voor geschiedenis van het katholiek leven in Nederland*; 12 (2003) 97-115
* René Veenman, "Radbouds Over de zwaluw", in: *Madoc*; 19 (2005): 194-203

## Viungo vya nje
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Wadyula

**Wadyula** (au Wadioula au Wajuula) ni kabila la jamii ya kundi la Wamandé. Kabila hilo linaishi katika nchi kadhaa za Afrika Magharibi, zikiwemo Mali, Côte d'Ivoire, Ghana na Burkina Faso.

Hili ni tabaka la wafanyabiashara waliopata mafanikio makubwa: wahamiaji wa Dyula walianzisha jamii za kibiashara katika eneo hilo katika karne ya 14. Kwa kuwa biashara mara nyingi ilifanyika chini ya watawala wasio Waislamu, Wadyula walitengeneza seti ya misingi ya kidini kwa ajili ya Waislamu wachache katika jamii zisizo za Kiislamu. Mchango wao wa pekee katika biashara za umbali mrefu, elimu ya Kiislamu na uvumilivu wa kidini ulikuwa ni mambo muhimu katika upanuzi wa amani wa Uislamu katika Afrika Magharibi.

## Marejeo 
## Viungo vya ne
* Launey, Robert. *Beyond the Stream: Islam & Society in a West African Town*, University of California Press, Berkeley, 1992.
* Launay, Robert. "Electronic Media & Islam Among the Dyula of Northern Cote de'Ivoire".  *Africa*, Vol. 67, 1997.
* Samwini, Nathan. "Muslim Resurgence in Ghana Since 1950", *Journal of Christian-Muslim Relations*, Vol. 7. LIT Verlag Berlin-Hamburg-Münster
* Ivor Wilks, "The Juula & the Expansion of Islam into the Forest", in N. Levtzion and R. L. Pouwels (eds.), *The History of Islam in Africa*, Athens: Ohio University Press, 2000
* Nehemia Levtzion and J. O. Voll (eds.), *Eighteenth Century Renewal & Reform in Islam*, Syracuse: Syracuse University Press, 1987
* Andrea Brigaglia, *Historical Context: Notes on the Arabic Literary Tradition of West Africa* . Northwestern University
* Elizabeth A. Isichei, *A History of African Societies to 1870*
* Moshe Terdman, "Project for the Research of Islamist Movements" (PRISM): *Islam in Africa Newsletter*, Vol. 2, No. 3 Herzliya, Israel. 2007
* *Islam in Medieval Sudan*, islamawareness.net

Jamii:Makabila ya Cote d'Ivoire
Jamii:Makabila ya Ghana
Jamii:Makabila ya Burkina Faso
Jamii:Makabila ya Mali
Lailin Abu Hassan

**Lailin Abu Hassan** (alizaliwa 16 Januari 1970) ni mchezaji wa hoki wa Malaysia. Alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1992 na 1996. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wachezaji wa Malaysia
Jamii:Watu walio hai
Mahdi Abu-Omar

**Mahdi Muhammad Abu-Omar** (alizaliwa Yerusalemu, 18 Oktoba 1970) ni mtaalamu wa kemia kutoka Palestina na Marekani, ambaye kwa sasa ni Profesa wa Kemia ya Kijani katika Idara za Kemia na Biokemia pamoja na Uhandisi wa Kemikali katika Chuo Kikuu cha  Santa Barbara Califonia. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wanakemia wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanakemia wa Palestina
Amr El Adly

**Amr El Adly** (Kiarabu: **عمرو العادلي**) ni mwandishi wa riwaya kutoka Misri, alizaliwa mwaka 1970. Yeye ni mshiriki wa Umoja wa Waandishi wa Misri. El Adly ameandika na kuchapisha makusanyo matano ya hadithi fupi, mkusanyo mmoja wa mashairi, na riwaya nane, ikiwa ni pamoja na "*The Lamp and the Bottle"* na "*My Name Is Fatima"*, ambazo ziliteuliwa kwa Tuzo ya *Sheikh Zayed* ya Kitabu mwaka 2018 na 2019, mtawalia.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Waandishi wa Misri
Jamii:Watu walio hai
Steinar Dagur Adolfsson

**Steinar Dagur Adolfsson** (alizaliwa 25 Januari 1970) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka Iceland, aliyejizolea umaarufu kama beki.

Katika hatua za awali za taaluma yake, alichezea timu za *Valur*, *KR Reykjavik*, na *ÍA Akranes*. Alijiunga na *Kongsvinger IL* mwaka 1999, ambapo alicheza mara kwa mara katika misimu miwili ya mwanzo. Aliondoka timu hiyo baada ya msimu wa 2001.

Alikuwa na mchango mkubwa kwa timu za taifa la Iceland katika ngazi za vijana, hasa katika vikosi vya U18 na U21, na baadaye alichezea timu ya taifa ya Iceland mara 14 na kufunga goli moja. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wachezaji mpira wa Iceland
Jamii:Watu walio hai
Reginald W. Mabey

**Reginald William "Reg" Mabey** (19 Desemba 1932 – 26 Machi 2000) alikuwa mfanyabiashara na mwanasiasa kutoka New Brunswick, Kanada. 

Aliwakilisha Kaunti ya Sunbury katika Bunge la New Brunswick kuanzia mwaka 1970 hadi 1974 kama mwanachama wa chama cha Progressive Conservative.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2000
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Roly MacIntyre

**Roly MacIntyre** (alizaliwa 31 Desemba 1943) ni mtumishi wa zamani wa umma na mwanasiasa kutoka jimbo la New Brunswick, Kanada. 

Alichaguliwa katika Bunge la New Brunswick mwaka 1995 na akachaguliwa tena mwaka 2003 na 2006 baada ya kushindwa mwaka 1999.

## Marejeoi 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Rodman Logan

**Rodman Emmason Logan** (7 Septemba 1922 – 15 Septemba 2004) alikuwa mwanasiasa wa Kanada. Alihudumu katika Bunge la New Brunswick kuanzia mwaka 1963 hadi 1982 akiwa mwanachama wa chama cha Progressive Conservative, akiwakilisha jimbo la Saint John County kuanzia 1963 hadi 1967 na Saint John West kuanzia 1967 hadi 1982.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Dave Ramsay

**Dave Ramsay** (alizaliwa Saint John, New Brunswick, 18 Machi 1970) ni mfanyabiashara na mwanasiasa kutoka Yellowknife.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Jamii:Watu walio hai
Murabiti

mnamo 1970]]
**Murabiti** (kwa Kiarabu: مُرابِط, kwa maandishi ya Kirumi: murābiṭ, ikimaanisha 'yule aliyejitolea/aliyejifungamanisha') ni mzawa wa Mtume Muhammad (Kiarabu: سـيّد, kwa maandishi ya Kirumi: *sayyid na Sidi* katika eneo la Maghreb) na kiongozi wa kidini wa Kiislamu ambaye kihistoria alikuwa na jukumu la kuwa kasisi akihudumu kama sehemu ya jeshi la Kiislamu, hasa katika Afrika Kaskazini na Sahara, Afrika Magharibi, na (kihistoria) Maghreb. Murabiti mara nyingi ni msomi wa Qur'an, au mwalimu wa kidini. Wengine wanaweza kuwa watakatifu wanaozurura ambao wanategemea misaada, viongozi wa Sufi (Murshids, au 'Walezi'), au viongozi wa jumuiya za kidini.

## Marejeo 
Jamii:Uislamu barani Afrika
Sylvain Roy

**Sylvain Roy** ni mwanasiasa wa Kanada kutoka Quebec, ambaye kwa sasa anahudumu kama mbunge huru katika Bunge la Taifa la Quebec, akiwakilisha jimbo la Bonaventure.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Paul Zed

**Paul Zed** (alizaliwa Desemba 31, 1956) ni mwanasheria, profesa, na mwanasiasa kutoka Kanada.

## Maisha yake na Elimu 
Paul Zed alizaliwa Toronto tarehe 31 Desemba 1956, akiwa mtoto wa kwanza kati ya watoto saba wa familia ya Walebanon ya Kanada. Zed alikulia katika Saint John, New Brunswick.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Walter W. White

**Walter Woodworth White** FRCS (14 Desemba 1862 – 10 Julai 1952) alikuwa daktari wa Canada na pia mtawala wa mji katika New Brunswick. Alikuwa Meya wa Saint John kati ya mwaka 1902 na 1906, tena kuanzia mwaka 1926 hadi 1932. Katika siasa za jimbo, White alihudumu katika Bunge la Jimbo la New Brunswick kama mshirika wa Chama cha Conservative, akiwakilisha Saint John City kuanzia mwaka 1931 hadi 1935.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1952
Jamii:Wanasiasa wa Kanada
Stephen Weyman

**Stephen Henry Weyman** (20 Novemba 1922 – 10 Juni 1997) alikuwa daktari wa watoto na mtawala wa Canada. Alikuwa mjumbe katika Bunge la Jimbo la New Brunswick kuanzia mwaka 1966 hadi 1967, akiwa mshirika wa Chama cha Liberal.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 1997
Jamii:wanasiasa wa Kanada
Sunil Kumar Ahuja

**Sunil Kumar Ahuja** (alizaliwa 13 Machi 1961) ni profesa wa Tiba, Mikrobiolojia, Kinga mwili, na Biokemia katika Chuo cha Sayansi ya Afya cha Chuo Kikuu cha Texas huko San Antonio, na mtaalamu wa jukumu la jenetiki ya kinga katika mchakato wa ugonjwa wa UKIMWI. Ahuja pia ni Mkurugenzi wa Kituo cha Utafiti cha Utawala wa Maveterani kwa ajili ya UKIMWI na Maambukizi ya Virusi vya HIV-1. Kazi yake ya hivi karibuni, iliyochapishwa kwa mara ya kwanza katika toleo la mwaka 2005 la jarida la Science, inahusisha jukumu maalum la kundi la kikabila la haplotype ya CCR5 na idadi ya nakala za jeni za CCL3L1 katika maendeleo ya HIV hadi UKIMWI. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanabiolojia wa Marekani
Oliver F. Atkins

**Oliver F. Atkins** (18 Februari 1917 – 24 Januari 1977) alikuwa mpiga picha wa Marekani aliyefanya kazi na gazeti la *Saturday Evening Post* na pia alikuwa mpiga picha binafsi wa Rais Richard Nixon.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:watu wa Marekani
Daniel Adams

**Daniel R. Adams** (alizaliwa 1961) ni mwongozaji wa filamu za tamthilia za Kimarekani. Anajulikana zaidi kwa kuongoza na kuandika filamu The Lightkeepers, iliyoigizwa na Richard Dreyfuss na Blythe Danner, na The Golden Boys, iliyoigizwa na David Carradine, Bruce Dern, Rip Torn, Charles Durning, na Mariel Hemingway.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Marekani
Yashwant Ambedkar

**Yashwant Bhimrao Ambedkar**[a] (pia alijulikana kama Bhaiyasaheb Ambedkar, 12 Desemba 1912 — 17 Septemba 1977) alikuwa mwanaharakati wa kijamii na kidini kutoka India, mhariri wa gazeti, mwanasiasa, na mwanaharakati wa harakati ya Kibuddha ya Ambedkarite. 

Alikuwa mtoto wa kwanza na wa pekee aliyenusurika wa Ramabai Ambedkar na B. R. Ambedkar, kiongozi maarufu wa India.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wanaharakati wa India
Ambika Sharan Singh

**Ambika Sharan Singh** (pia alijulikana kama Surajiya Babuji, 22 Desemba 1922 – 6 Julai 1977) alikuwa mpigania uhuru maarufu na waziri wa serikali katika Wizara ya Fedha (akiwa na Mamlaka Huru) ya Serikali ya Bihar. Aliwahi kuhudumu mara tatu kama Mbunge wa Bunge la Jimbo la Arrah Muffasil (1952-1967). Baada ya kugawanywa kwa jimbo la Arrah Muffasil kuwa Barhara, aliendelea kuwa Mbunge wa Barhara mara mbili (1967-1969). Mnamo 1969, mahakama ilimzuia kushiriki katika siasa kwa miaka sita. Mnamo 1977, alishinda tena uchaguzi kabla ya kufariki mwaka huo huo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:wanasiasa wa Uhindi
Émilien Amaury

**Émilien Amaury** (5 Machi 1909 – 2 Januari 1977) alikuwa mfanyabiashara maarufu wa uchapishaji kutoka Ufaransa ambaye kampuni yake sasa inaandaa mashindano ya Tour de France.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wafanyabiashara wa Ufaransa
Benjamin Aaron

**Benjamin Aaron** (2 Septemba 1915 – 25 Agosti 2007) alikuwa mwanasheria, mtaalamu wa sheria za kazi, na mtumishi wa umma wa Marekani. Anajulikana kwa kazi yake kama mpatanishi na msuluhishi, na kwa kusaidia kuendeleza uwanja wa sheria za kazi za kulinganisha nchini Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Marekani
Vasil Amashukeli

**Vasil Amashukeli** (Kutaisi, 14 Machi 1886 – Tbilisi, 1 Desemba 1977) alikuwa mwongozaji filamu wa awali na mpiga picha wa sinema kutoka Georgia, aliyehusika katika sinema ya Azerbaijan na Georgia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:waongozaji filamu wa Georgia
Amalia wa Yesu Aliyejalidiwa

**Amalia wa Yesu Aliyejalidiwa** (alizaliwa kwa jina **Amalia Aguirre Queija**, 22 Julai 1901 – 18 Aprili 1977) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki mwenye karama za pekee. 

Alikuwa mwanzilishi mwenza wa shirika la Watawa Wamisionari wa Yesu Aliyesulubiwa, anayejulikana zaidi kwa kupokea, katika miaka ya 1930, mafunuo ya Mama Yetu wa Machozi huko Campinas, Brazil. Miongoni mwa matukio ya kimiujiza yaliyozunguka maisha yake ni pamoja na maono na madonda matakatifu ya mateso ya Kristo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:watu wa Hispania
Jamii:watu wa Brazil
Teresa Urrea

**Teresa Urrea** (mara nyingi hujulikana kama **Teresita** na pia kama **Santa Teresa** au **La Santa de Cábora**, yaani "Mtakatifu wa Cabora"; 15 Oktoba 1873 – 11 Januari 1906) alikuwa Mkristo, mponyaji, na mpigania mapinduzi wa Meksiko.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1873
Jamii:Waliofariki 1906
Jamii:Watu wa Meksiko
Jan Tyranowski

thumb| Jan Tyranowski
**Jan Leopold Tyranowski** (9 Februari 1901 – 15 Machi 1947) alikuwa Mkatoliki kutoka Poland. Alikuwa mfuasi mwenye bidii wa karama ya Wakarmeli Peku – ingawa hakuwa mwanachama wa shirika hilo – na alikuwa mtu muhimu katika malezi ya kiroho ya Karol Józef Wojtyła, ambaye baadaye alikuja kuwa Papa Yohane Paulo II.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1947
Jamii:Watu wa Polandi
Gwala Torbiński

thumb|Gwala Torbiński
**Gwala Torbiński**, O.P. (14 Februari 1908 – 13 Julai 1999) alikuwa ndugu wa shirika la Wadominiko wa Polandi mwenye karama za pekee anayezingatiwa kwa ajili ya kutangazwa mtakatifu. 

Alijulikana kama "mhubiri wa kimya" na "mmoja wa nguzo nne za kiroho za nyumba ya watawa ya Wadominiko huko Krakow." 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1908
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Wadominiko
Jamii:Watu wa Polandi
Anna Maria Taigi

**Anna Maria Taigi** (29 Mei 1769 – 9 Juni 1837) alikuwa mama Mkristo wa Kanisa Katoliki mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Watrinitari. 

Taigi inasemekana alipitia mfululizo wa hali ya kushangaza (kutoka nje ya nafsi) katika maisha yake na alisikia sauti za Mungu na Yesu Kristo mara kadhaa.

Tarehe 30 Mei 1920 Papa Benedikto XV alimtangaza mwenye heri.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1769
Jamii:Waliofariki 1837
Jamii:Watrinitari
Jamii:wenye heri wa Italia
Cicero

ya Marcus Tullius Cicero.]]
**Marcus Tullius Cicero** (3 Januari 106 KK - 7 Desemba 43 KK) alikuwa mwanasiasa mashuhuri wa Jamhuri ya Roma, lakini pia wakili, mwana nadharia wa siasa, mwanafalsafa, na mtaalam wa katiba ya Kirumi, aliyechukua jukumu muhimu katika mabadiliko ya Jamhuri kuwa Dola la Roma. 

Akiwa mwenzake Julius Caesar, Cicero anachukuliwa sana kama mmoja wa watetezi wakuu na waandishi wa nathari bora wa Roma ya Kale.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Italia
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:waandishi wa Kilatini
Jamii:Wanafalsafa wa Italia
Domingos Chohachi Nakamura

**Domingos Chōhachi Nakamura** (kwa Kijapani: **ドミンゴス 中村長八**; 2 Agosti 1865 – 14 Machi 1940) alikuwa padri mmisionari wa Kanisa Katoliki kutoka Dayosisi ya Nagasaki (Japani). 

Alifanya kazi kama padri kwa miaka 26 nchini Japani na miaka 17 nchini Brazili, ambako alifariki mwaka wa 1940 akiwa na sifa ya utakatifu. Sasa anatambulika kama Mtumishi wa Mungu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1865
Jamii:Waliofariki 1940
Jamii:Watu wa Japani
Jamii:mapadri
Jamii:Wamisionari
Ludovicus Baba

cha Ludovicus Baba na wenzake.]]
**Ludovicus Baba** (pia anajulikana kama **Louis Baba** au ルイス馬場; karne ya 16 - 25 Agosti 1624) alikuwa Mkristo wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko kutoka Japani aliyeuawa kwa ajili ya imani yake. 

Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius IX tarehe 7 Julai 1867.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa karne ya 16
Jamii:Waliofariki 1624
Jamii:Wafransisko
Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:Wenye heri wa Japani
Petro Kasui Kibe

**Petro Kasui Kibe**, S.J. (1587 – 4 Julai 1639) alikuwa padri Mjesuiti na mfiadini wa Kikristo kutoka Japani. 

Akiwa hai katika karne ya 17, Petro alikuwa miongoni mwa Wajapani wachache waliotembelea miji mikubwa ya magharibi, kama vile Roma na Yerusalemu.

Papa Benedikto XVI alimtangaza mwenye heri tarehe 24 Novemba 2008.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1587
Jamii:Waliofariki 1639
Jamii:Wajesuiti
Jamii:mapadri
Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:Wenye heri wa Japani
Tarcisio Isao Kikuchi

**Tarcisio Isao Kikuchi**, S.V.D. (菊地 功, alizaliwa 1 Novemba 1958) ni askofu mkuu wa Kikatoliki kutoka Japani ambaye amehudumu kama Askofu Mkuu wa Tokyo tangu 2017 na rais wa Caritas Internationalis tangu Mei 2023. 

Alihudumu kama Askofu wa Niigata kuanzia 2004 hadi 2017. Kabla ya hapo, alifanya kazi kama mmisionari nchini Ghana. 

Kikuchi ni mwanachama wa shirika la Wamisionari wa Neno la Mungu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wamisionari
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Japani
Joam Yama

**Joam Yama, S.J.** (1566 – 29 Septemba 1633) alikuwa Mjesuiti wa Japani aliyezaliwa katika Mkoa wa Tsu, katikati ya kisiwa kikuu cha Japani. 

Alikuwa kasisi wa Kanisa Katoliki la Yanagawa katika Mkoa wa Chikugo huko Kyushu. Alifukuzwa hadi Macau ya Kireno mnamo 1614, lakini alirejea Japani miaka sita baadaye. 

Alifanya kazi ya umisionari hasa katika Oshu akiwa na Joam Mattheus Adami, padri. Hata hivyo, alikamatwa huko Aizu na kupelekwa Edo (sasa Tokyo) mnamo 1629, akauawa kikatili kwa kunyongwa na kuzikwa kwenye shimo (ana-tsurushi) huko Edo tarehe 29 Septemba 1633.

## Tanbihi
## Marejeo 
* Schutter, Josef Franz S. J. (1975). *Monumenta Historica Japoniae I: Textus Catalogorum Japoniae 1553-1654.* Roma: Monumenta Historica Soc. Iesu.
* Pagès, Léon (1869). ''Histoire de la religion chrétienne au Japon depuis 1598 jusqu'à 1651.* Paris: Charles Douniol, Libraire-Éditeur.
* Mizobe, Osamu (2002). *Life of Mattheus Adami and Kirishitan in Aizu.* (in Japanese) Sendai: The Catholic Institute Proceedings of Sendai Shirayuri Women’s College, Vol. 7, P.1-22.
* Kroehler, Armin H.; Kroehler, Evelyn M. (1994). *The Kirishitan of Aizu.* Kyoto: Japanese Religions, Vol. 19 (1&2), P.44-57
* Tsutsui, Yoshiyuki; Jinbo, Ryo; Chihara, Michiaki (2009). *Samurai Martyrs in Yonezawa on January 12, 1629.* Tokyo: Don Bosco Sha.
* Kroehler, Armin H.; Kroehler, Evelyn M. (2006). *Kirishitan in Aizu.'' Aizu: Sashimaya Printing Co.

Jamii:Waliozaliwa 1566
Jamii:Waliofariki 1633
Jamii:Wajesuiti
Jamii:mapadri
Jamii:wamisionari
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watu wa Japani
Terje Aa

**Terje Aa** (alizaliwa 16 Machi 1961) ni mchezaji wa bridge kutoka Norway, Mwalimu wa Maisha wa Dunia wa WBF, na mshiriki wa kawaida wa timu ya Norway tangu 1993. Timu ambazo alikuwa mshiriki zimefanikiwa kushika nafasi tatu za juu katika Mashindano ya Ulaya na Dunia ya Shirikisho la Bridge la Dunia mara 11 kati ya mwaka 1984 na mwaka 2008.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamichezo wa Norwei
Luís Oyama

**Luís Felipe Oyama** (alizaliwa 30 Januari 1997) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo wa kati kwa timu ya Juventude, akiwa kwa mkopo kutoka Botafogo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Brazil
Itō Mancio

**Itō Mancio, S.J.** (takriban 1569 – 13 Novemba 1612) alikuwa padri Mjesuiti wa Japani, mkuu wa ubalozi wa Tenshō, ambao ulikuwa ujumbe wa kwanza wa kidiplomasia wa japani kwenda Ulaya.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1569
Jamii:Waliofariki 1612
Jamii:Wajesuiti
Jamii:mapadri
Jamii:Watu wa Japani
John Almeida

**John Almeida, S.J.** (ubini asili: **Meade**; London, Uingereza, 1571 – Rio de Janeiro, Brazil, 24 Septemba 1653) alikuwa padri mmisionari wa shirika la Wajesuiti huko Brazil.

## Tanbihi
## Marejeo 
*De Vasconcellos, *Life of John Almeida; Records of the English Province S.J.*; 
*Foley, *General statistics*, I, 499, II, 1321, the latter, a translation from Moore's History of the English Province S.J.

Jamii:Waliozaliwa 1571
Jamii:Waliofariki 1653
Jamii:Wajesuiti
Jamii:mapadri
Jamii:Wamisionari
Jamii:watu wa Uingereza
Jamii:watu wa Ureno
Jamii:watu wa Brazil
Jamii:watu kutoka London
Inácio de Azevedo

**Inácio de Azevedo**, S.J. (1526 – 1570) alikuwa mmisionari Mjesuiti kutoka Ureno huko Brazil.  

Ni mmoja wa Mashahidi Arobaini waliouawa na Wakalvini karibu na visiwa vya Kanari.

Walitangazwa wenye heri na Papa Pius IX mnamo 1854.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1526
Jamii:Waliofariki 1570
Jamii:Wajesuiti
Jamii:mapadri
Jamii:wamisionari
Jamii:wafiadini Wakatoliki
Jamii:Wenye heri wa Ureno
Vicente Cañas

**Vicente Cañas**, S.J. (22 Oktoba 1939 – 6 Aprili 1987) alikuwa mmisionari Mkristo wa Hispania na bradha wa shirika la Wajesuiti, aliyezaliwa Alborea, Albacete. 

Anajulikana kwa kufanya mawasiliano ya kwanza ya amani na kabila la Waindio la Enawene Nawe la Brazil mnamo 1974.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 1987
Jamii:Wajesuiti
Jamii:wamisionari
Jamii:watu wa Hispania
Jamii:watu wa Brazil
Gaspar de Carvajal

**Gaspar de Carvajal, O.P.** (1500 – 1584) alikuwa mmisionari Mdominiko kutoka Hispania, maarufu kwa kuandika kumbukumbu za baadhi ya uchunguzi wa Mto Amazon.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1500
Jamii:Waliofariki 1584
Jamii:Wadominiko
Jamii:wamisionari
Jamii:Watu wa Hispania
Vicente Costa

**Vicente Costa** (alizaliwa Birkirkara, Malta, 1 Januari 1947) ni askofu wa Kanisa Katoliki kutoka Malta ambaye sasa anahudumu kama askofu wa Dayosisi ya Jundiaí nchini Brazil.

Costa alianza elimu yake ya msingi katika mji wa Birkirkara kuanzia mwaka 1954 hadi 1957, kisha akaendelea na masomo ya sekondari katika Seminari Ndogo ya Floriana. Elimu hii ya awali ilimwandaa kwa wito wake wa kuwa padri na baadaye askofu.

Safari ya Costa katika Kanisa Katoliki ilimpeleka Brazil, ambapo aliteuliwa kuwa askofu wa Jundiaí, nafasi ambayo bado anashika na kuendelea kutoa uongozi wa kiroho na kichungaji katika eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Malta
Claude d'Abbeville

thumb|Frontispiece to Histoire de la mission, na Claude d'Abbeville.
'''Claude d'Abbeville''' alikuwa Mfransisko wa Ufaransa kutoka karne ya 17, ambaye alifanya kazi kama mmisionari kati ya watu wa Tupinambá huko Maranhão, eneo lililopo katika Brazil ya kisasa. 

Alikuwa sehemu ya ujumbe wa Wafransisko wanne waliotumwa mwaka 1611 kutoka kwa Malkia Regent Marie de Médicis. D'Abbeville alikuwemo pia katika safari hii pamoja na Baba Yves D'Evreux.

## Marejeo 
Jamii:Wafransisko
Jamii:wamisionari
Jamii:watu wa Ufaransa
Jamii:Watu wa Brazil
Gioacchino La Lomia

**Gioacchino La Lomia, O.F.M.Cap.** (jina la kuzaliwa lilikuwa Gaetano La Lomia, lakini alijulikana kwa jina la kitawa la Gioacchino Fedele da Canicattì, 3 Machi 1831 – 30 Julai 1905) alikuwa padre wa Kanisa Katoliki kutoka Italia na mtawa wa Shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1831
Jamii:Waliofariki 1905
Jamii:Wafransisko
Jamii:mapadri
Jamii:wanaume wa Italia
Ngao ya Jamii

**Ngao ya Jamii** ni mashindano yanayoashiria ufunguzi wa msimu mpya wa michezo yanayofanyika mara moja kwa mwaka unazozikutanisha mshindi wa msimu wa nyuma wa Ligi Kuu Tanzania Bara na mshindi wa Kombe la FA Tanzania. Ikiwa mshindi wa Ligi kuu ndiye mshindi wa Kombe la FA, mpinzani atakuwa aliyeshika nafasi ya pili kwenye msimamo wa ligi. Mashindano hayo yanatambulika rasmi na Shirikisho la mpira wa miguu Tanzania (TFF) na Shirikisho la mpira wa miguu Afrika (CAF).

## Mabadiliko ya Mfumo
Kuanzia msimu wa 2022/23, TFF ilitangaza mabadiliko kwenye mfumo wa mchezo wa ngao ya Jamii. TFF ilbadilisha kanuni ya (19:1) kuhusu mchezo wa Ngao ya jamii ambapo kwa sasa kutakuwa na shindano la Ngao ya Jamii na sio mchezo mmoja. Mfumo huu mpya unamaanisha kutakua na michezo ya nusu fainali na fainali. Michezo ya Nusu fainali ingezikutanisha Mshindi wa Ligi dhidi ya aliyeshika nafasi ya tatu kwenye msimamo, na Aliyeshika nafasi ya pili dhidi ya aliyeshika nafasi ya nne kwenye msimamo wa ligi. Timu za Young Africans, Simba, Azam na Singida big Starts ndizo zilizokua za kwanza kushiriki kwenye mfumo huu mpya, na Simba ndio timu ya kwanza kushinda taji la Ngao ya Jamii kwa kutumia mfumo huu.

## Washindi 
*Source: RSSSF*

## Tanbihi
Jamii:Michezo nchini Tanzania
Erwin Kräutler

**Erwin Kräutler** C.Pp.S. (alizaliwa Koblach, Austria, 12 Julai 1939) ni askofu wa Kanisa Katoliki ambaye aliongoza Prelature ya Xingu kutoka mwaka 1981 hadi 2015.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Watu walio hai
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Jamii:wamisionari
Jamii:Watu wa Austria
Attilio Giordani

**Attilio Giordani** A.S.C. (13 Februari 1913 – 18 Desemba 1972) alikuwa Mkatoliki kutoka Italia na mshiriki wa Shirika la Wasalesiani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 1972
Jamii:Wasalesiani
Jamii:Wanaume wa Italia
Joseph Gabet

**Joseph Gabet** (4 Desemba 1808 – 1853) alikuwa padri mmisionari wa Kanisa Katoliki kutoka Ufaransa katika shirika la Walazaro.

Alikuwa na shughuli kaskazini mwa China na Mongolia kabla ya kusafiri kwenda Tibet akiwa na Évariste Huc. Alipelekwa kifungoni na kufukuzwa kutoka Tibet, kisha alifariki mjini Rio de Janeiro, Brazil.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1808
Jamii:Waliofariki 1853
Jamii:Wavinsenti
Jamii:mapadri
Jamii:wamisionari
Jamii:Watu wa Ufaransa
Giovanni Schiavo

halisi ya Giovanni Schiavo]]
**Giovanni Schiavo**, CSI (8 Julai 1903 – 27 Januari 1967) alikuwa padre Mkatoliki kutoka Italia katika Shirika la Mtakatifu Yosefu, ambalo pia linajulikana kama Wamurialdo.

Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 28 Oktoba 2017.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1903
Jamii:Waliofariki 1967
Jamii:Mapadri
Jamii:Wanaume wa Italia
Jamii:Wenye heri wa Italia
Alfie Lambe

**Alfie Lambe** (jina kamili: Alphonsus Lambe; Tullamore, Ireland, 24 Juni 1932 - Buenos Aires, Argentina, 21 Januari 1959) alikuwa mjumbe wa Kanisa Katoliki kutoka Ireland na mtume wa Shirika la Legio Mariae katika eneo la Amerika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 1959
Jamii:watu wa Ireland
Jamii:Watu wa Argentina