open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adrian White

**Adrian Darnell White** (alizaliwa Aprili 6, 1964) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani ambaye alikuwa Mlinzi kwa misimu saba katika ligi ya  (NFL) katika miaka ya 1980 na 1990. White alicheza futiboli ya vyuo vikuu katika timu ya *Florida Gators* na baadaye alicheza kama mchezaji wa kulipwa katika timu za *New York Giants*, *Green Bay Packers* na *New England Patriots* katika ligi ya NFL. Alikua kocha msaidizi baada ya kumaliza taaluma yake ya uchezaji.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1964
Tony White

**Anthony Dewayne White II** (alizaliwa Machi 22, 1979) ni kocha wa futiboli ya Marekani na mchezaji wa zamani ambaye kwa sasa ni mratibu wa ulinzi wa timu ya *Nebraska Cornhuskers*. Alicheza misimu mitatu katika ligi ya  CFL kama mwanachama wa *Ottawa Renegades* na *Hamilton Tiger-Cats* kabla ya kuingia kwenye ukocha.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1979
Kyle Wilber

**Kyle Wilber** (alizaliwa Aprili 26, 1989) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani na kocha ambaye ni kocha wa udhibiti wa ubora wa vikosi maalum wa *Green Bay Packers* wa ligi ya NFL. Alichaguliwa na timu ya *Dallas Cowboys* katika raundi ya nne ya ligi ya NFL mwaka 2012. Alicheza futiboli ya vyuo vikuu.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1989
Mauronti wa Marseille

**Mauronti** (pia: **Mauront, Mauronte, Maurontus**; alifariki Marseille, Provence, leo nchini Ufaransa, 20 Oktoba 780) alikuwa askofu wa Marseille na pia abati wa monasteri ya Mt. Vikta ambayo hatimaye alijiunga nayo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 780
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Dale Van Sickel

**Dale Harris Van Sickel** (Novemba 29, 1907 – Januari 25, 1977) alikuwa mchezaji wa futiboli ya Marekani wa vyuo vikuu, mpira wa kikapu wa vyuo vikuu katika miaka ya 1920, ambaye baadaye alikua mwigizaji wa filamu na mcheza majukumu hatari katika Hollywood kwa zaidi ya miaka arobaini. Van Sickel alicheza futiboli ya vyuo vikuu katika Chuo Kikuu cha Florida na alitambuliwa kama mchezaji wa kwanza kabisa wa *All-American* katika timu ya *Florida Gators* katika historia ya timu hiyo.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1907
Jamii:Waliofariki 1977
Danny Verpaele

**Danny Verpaele** (alizaliwa Oktoba 5, 1985) ni mchezaji na kocha wa futiboli ya Marekani. Alicheza kama Mlinzi huru katika timu ya Chuo Kikuu cha  Florida (USF), *South Florida Bulls* inayoshiriki mashindano ya *NCAA* ya futiboli ya vyuo vikuu. Verpaele alihitimu mwaka 2004 kutoka Shule ya Upili ya Merritt Island.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1985
Roosevelt Williams

**Roosevelt Williams, Jr.** (alizaliwa Septemba 10, 1978) ni mchezaji wa zamani wa futiboli ya Marekani ambaye alikuwa mshambuliaji waa pembeni katika ligi ya NFL. Alichaguliwa na timu ya *Chicago Bears* katika raundi ya tatu ya ligi ya NFL ya NFL ya mwaka 2002, akiwa wa 72 kwa jumla. Alipata ufadhili wa masomo ya futiboli katika Chuo Kikuu cha Florida, lakini kutokana na kutostahili kitaaluma, alihudhuria Chuo Kikuu cha Tuskegee.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1978
Asiru Olatunde

**Asiru Olatunde** (1918–1993) alikuwa msanii wa Nigeria, mhunzi, na mchoraji, ambaye mara nyingi anachukuliwa kuwa mmoja wa wachoraji mashuhuri kutoka Osogbo. Alikuwa mmoja wa kikundi kidogo cha wasanii ambao walikuwa sehemu ya jumuiya ya ubunifu inayojulikana kama shule ya sanaa ya Oshogbo. 

## Wasifu 
Asiru Olatunde alizaliwa katika familia ya mafundi wa vyuma, lakini ugonjwa ulimlazimu kuacha kazi ya ufundi chuma katika miaka ya 1960. Kwa muda, alijishughulisha na kutengeneza vito ili kuviuza sokoni, kabla ya kugeukia sanaa ya uchoraji kufuatia ushauri wa Ulli Beier na Suzanne Wenger mnamo mwaka 1961. Alikumbatia mbinu inayojulikana kama repoussé metalwork, ambayo kwa kawaida huhusisha umboaji wa shaba, alumini na chuma ili kutengeneza kazi zake za sanaa. Alibuni sanamu za wanyama kwa kutumia shaba na alumini zilizorejelewa.

Maonyesho yake yamewahi kuonyeshwa katika Makao makuu ya IMF, pamoja na Taasisi ya Smithsonian.

### Kifo 
Alifariki mwaka 1993.

### Kazi Zake Maarufu Zilizochaguliwa 
* *Tree of Life*

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Ikechukwu Francis Okoronkwo

**Ikechukwu Francis Okoronkwo** (alizaliwa 27 Mei 1970) ni msanii wa sanaa ya kuona wa Nigeria, mchora picha, mchongaji na mwandishi.

## Maisha ya awali na Elimu 
Ikechukwu alizaliwa tarehe 27 Mei 1970 katika familia ya Francis Okoronkwo huko Oguta, Nigeria. Alihitimu Shahada ya Sanaa (B.A.) katika Sanaa za Ubunifu kutoka Chuo Kikuu cha Port Harcourt mwaka 1995 na mwaka 2001, alikamilisha Shahada ya Uzamili (M.A.) katika Sanaa za Uzuri kutoka Chuo Kikuu cha Nigeria, Nsukka.

## Maonyesho ya Sanaa 
Ikechukwu Francis Okoronkwo amekuwa akiweka kazi zake katika maonyesho mbalimbali ya binafsi na ya pamoja ndani na nje ya nchi, ikiwa ni pamoja na: *Created For A Purpose* (pamoja na David Enyi) B.V.L, Port-Harcourt 1997; *Terrain Of The Mind* Ondo State 1996; *Views* (pamoja na Jumah Ibeagbazi) Alliance Francaise, Kaduna State 2004; *A Village Square*, Omega Gallery, Sheraton Hotels and Towers Abuja 2005; DUTA, Biennale des Arts Visuels, Bonapriso Center For the Arts, Douala, Cameroon 2007; *A Glimpse into Nigerian Art*, Cheikh Anta DIOP University, Dakar, Senegal 2006.

## Marejeo
Jamii:wasanii wa Nigeria

Jamii:Waigbo
Chris Ofili

**Christopher Ofili** (amezaliwa Manchester, Uingereza, 10 Oktoba 1968) ni mchoraji wa Uingereza ambaye anajulikana zaidi kwa uchoraji wake unaojumuisha kinyesi cha tembo. Alikuwa mshindi wa tuzo ya Turner na mmoja wa wasanii wachanga wa Uingereza.

## Maisha ya awali na elimu 
Ofili alizaliwa na May na Michael Ofili, ambao ni wenye asili ya Nigeria. Alipokuwa na umri wa miaka kumi na moja, baba yake aliacha familia na kurejea Nigeria.

Alisoma katika Shule ya Upili ya wavulana ya St. Pius X, kisha katika Xaverian College iliyopo Victoria Park, Manchester. Alikamilisha kozi ya msingi ya sanaa katika Tameside College iliyopo Ashton-under-Lyne, Greater Manchester.

Mnamo mwaka 2002, aliolewa na Roba El-Essawy, mwanamuziki wa zamani wa bendi ya trip-hop ya Attica Blues. Walitengana mwaka 2019.

Ofili ana studio yake Port of Spain, Trinidad.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Uingereza
Uche Okeke

**Christopher Uchefuna Okeke** (anajulikana pia kama Uche Okeke; 30 Aprili 1933 - 5 Januari 2016), alikuwa mchoraji, mchongaji, na mwalimu. Okeke alikuwa mwananadharia wa sanaa za urembo, aliyejikita sana Nigeria.

## Historia ya Awali 
Christopher Uchefuna Okeke alizaliwa tarehe 30 Aprili 1933 mjini Nimo, katika serikali ya *Njikoka Local Government Area* katika jimbo la Anambra State, eneo la kusini-mashariki mwa Nigeria, akiwa mwana wa Isaac Okonkwo Okeke na Monica Mgboye Okeke (née Okoye).

Kati ya mwaka 1940 na 1953, alisoma katika Shule ya Msingi ya St. Peter Claver, Kafanchan, Metropolitan College, Onitsha, na Bishop Shanahan College, Orlu, Nigeria. Wakati huo, tayari alionyesha shauku kubwa kwa uchoraji na kupaka rangi.  

Kabla ya kuingizwa kusoma Sanaa za Picha katika chuoc cha Nigerian College of Arts, Science and Technology (NCAST), sasa kinaitwa *Ahmadu Bello University*, mjini Zaria, Okeke tayari alikuwa amejitokeza katika tasnia ya sanaa. Alionyesha kazi zake za taxidermy katika mkutano wa Field Society kwenye nyumba ya makumbushi liitwalo Jos Museum, kushiriki katika maandalizi na maonyesho ya michoro na uchoraji wa Nigeria akiwa na Bernard Fagg kama mkaguzi, na pia alikuwa na maonyesho ya kibinafsi ya michoro na uchoraji , mjini Jos na Kaduna akiwa na Sir Ahmadu Bello kama mgeni rasmi.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Gani Odutokun

**Gani Odutokun** (9 Agosti 1946 – 15 Februari 1995) alikuwa mchoraji wa kisasa kutoka nchini Nigeria ambaye anajulikana kwa mchango wake na kulea wasanii katika jumuiya ya sanaa ya Zaria. 

Kazi zake ni pamoja na michoro ya ukutani, michoro na miundo ya jalada la vitabu.

## Maisha ya awali na Elimu 
Odutokun alizaliwa mjini Nsawam, nchini Ghana, kwa wazazi wa kabila la Wayoruba kutoka Nigeria waliotoka Offa, katika Jimbo la Kwara, na waliokuwa wakijihusisha na biashara ya kakao.

Alitumia sehemu ya utoto wake akilea katika mkoa wa Ashanti, lakini baada ya biashara ya kakao kuyumba, baba yake alihamia tena Nigeria.

Baada ya kumaliza shule ya sekondari, Odutokun alifanya kazi kama karani katika kampuni ya bia ya Nigerian Breweries. Hata hivyo, kutokana na ushauri na moyo wa kutia moyo kutoka kwa marafiki waliotambua kipaji chake cha sanaa, aliomba kujiunga na Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello (ABU) kilichopo Zaria, mwaka 1972, na alikubaliwa.

Alihitimu na shahada ya kwanza (1975) na shahada ya uzamili (1979) katika Sanaa Nzuri.

Baada ya kuhitimu shahada ya kwanza, alipewa kazi kama msaidizi wa mhadhiri katika idara ya Sanaa Nzuri ya chuo hicho.

## Kazi 
Kazi za sanaa za Odutokun zinajulikana kwa kuchunguza asili ya maisha. Mchoro wake mara nyingi huangazia dhana za kifalsafa kuhusu “ajali na mpangilio.” Maonyesho yake ya mtu binafsi ni pamoja na "Fragments" na "The Seemingly Unbalanced Equilibrium". Baadhi ya kazi zake pia hujaribu kupinga matarajio ya Magharibi kuhusu Sanaa ya Kiafrika. Wakati mwingine, Odutokun alijumuisha ujumbe wa kisiasa katika kazi zake za sanaa. Mchoro wake wa mwaka 1988 uitwao "The King Shares a Joke with his General" unadokeza kuhusu unafiki wa misimamo ya uhuru wa kisiasa wa utawala wa Babangida.

## Marejeo
Jamii:Wachoraji wa Nigeria

Jamii:Wayoruba
Jaysix Abdalah

**Amisi Abdalah Jay-Six** (anajulikana kitaalamu kama **Jaysix Abdalah**; amezaliwa Kinshasa, Februari 2, 1989) ni msanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na mshindi wa Vodacom Best of the Best (All Stars) 2019.

## Maisha ya Awali na Kazi 
Jay six Abdalah alikulia katika mji wa Kindu huko Maniema, alizaliwa katika familia ya wasanii ambayo baba yake alikuwa mtayarishaji wa muziki na mfanyabiashara; ndugu zake pia walikuwa waimbaji katika okestra ya KINDULAMUSICA Akiwa na kundi la marafiki zake, alianzisha kundi la WAKANDA.

Alianza kujitambulisha katika ulimwengu wa muziki na EP contre-attack iliyotayarishwa na muziki wa Bomaye.Baada ya miaka 2, aliamua kusitisha mkataba na lebo ya muziki ya Bomaye na kuamua kujishughulisha na kazi ya peke yake. Tangu wakati huo, muziki wake unatokana na mvuto tofauti. alipata diploma mnamo 2014. 

## Albamu 
EP contre-attack ya Jaysix Abdalah Iliyotolewa: 2020.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Ed Williamson

**Henry Edward Williamson** (Februari 16, 1912 – Januari 13, 1991) alikuwa kocha wa futiboli ya Marekani na mwalimu. Alikuwa kocha wa kwanza wa futiboli katika Chuo Kikuu cha Florida, akihudumu kwa msimu mmoja mwaka 1947. Williamson pia alikuwa profesa msaidizi wa elimu ya viungo katika Jimbo la Florida.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 1991
Brian Williams

**Brian C. Williams** ni kocha wa futiboli ya Marekani ambaye ni mratibu wa ulinzi na kocha wa safu ya ulinzi katika timu ya *Maryland Terrapins*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Clarence "Pooh Bear" Williams

**Clarence "Pooh Bear" Williams** (Januari 20, 1975 – Februari 17, 2022) alikuwa mchezaji wa futiboli ya Marekani wa timu ya *Buffalo Bills* katika ligi ya NFL. 

Alicheza futiboli ya vyuo vikuu katika timu ya *Florida State Seminoles*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Waliofariki 2022
Raymond Woodie Jr.

**Raymond Woodie Jr.** (alizaliwa Novemba 2, 1973) ni kocha wa Futiboli ya Marekani. Yeye ni kocha mkuu wa futiboli katika Chuo Kikuu cha Bethune–Cookman, nafasi ambayo ameishikilia tangu mwaka 2023. Alicheza futiboli ya vyuo vikuu katika timu ya *Bethune–Cookman Wildcats* kabla ya kucheza kama mchezaji wa kulipwa na timu ya *BC Lions* katika ligi ya CFL. Pia aliwahi kuwa kocha katika Shule ya Upili ya Bayshore, Shule ya Upili ya Palmetto na *Florida Atlantic Owls*.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1973
Alvin Wyatt

**Alvin B. Wyatt** (alizaliwa Desemba 13, 1947) ni mchezaji wa zamani wa Futiboli ya Marekani na kocha wa Futiboli na mpira wa kikapu. Alicheza kama mlinzi wa nyuma katika ligi ya NFL na timu za *Oakland Raiders*, *Buffalo Bills* na *Houston Oilers* pamoja na ligi ya WFL na timu ya *Jacksonville Sharks*. Wyatt alihudumu kama kocha mkuu wa Futiboli katika Chuo Kikuu cha Bethune–Cookman kuanzia mwaka 1997 hadi mwaka 2009 na Chuo cha Edward Waters kutoka mwaka 2013 hadi mwaka 2017, akikusanya rekodi ya ukocha wa Futiboli ya vyuo vikuu ushindi 100–92. Pia alikuwa kocha mkuu wa timu ya mpira wa kikapu ya wanawake katika Bethune–Cookman kutoka mwaka 1978 hadi mwaka 1996, akiwa na rekodi ya ushindi 245–201.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1947
Ed Wyche

**Edmond Wyche Jr.** (15 Juni 1933 – 16 Februari 2016) alikuwa kocha wa futiboli ya Marekani. Alihudumu kama kocha mkuu wa Futiboli katika Chuo Kikuu cha Howard mwaka 1973, Chuo Kikuu cha jimbo la Delaware mwaka 1975–1978, Chuo Kikuu cha Hampton mwaka 1981-1983, Chuo Kikuu cha Alabama mwaka 1984–1985 na Chuo Kikuu cha Morgan State mwaka 1988–1990, akikusanya rekodi ya ukocha ya Futiboli ya vyuo vikuu ya 61–71–5. Wyche alicheza Futiboli katika Shule ya Upili ya Union Academy huko Bartow, Florida na Chuo Kikuu cha Florida. Alipata shahada ya uzamili kutoka Howard.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Ralph Young

**Ralph Young** (alizaliwa Mei 4, 1946) ni kocha wa zamani wa Futiboli ya Marekani. Alihudumu kama kocha mkuu Futiboli katika chuo cha Southwest Minnesota sasa inajulikana kama Chuo Kikuu cha Southwest Minnesota State kuanzia mwaka 1971 hadi mwaka 1972, katika chuo cha Illinois Benedictine sasa inajulikana kama Chuo Kikuu cha Benedictine kuanzia mwaka 1979 hadi mwaka 1983, katika Chuo cha William Penn mwaka 1993, katika Chuo cha Westminster (Missouri) huko Fulton, Missouri kuanzia mwaka 1996 hadi mwaka 1998 na katika Chuo Kikuu cha Oklahoma kuanzia mwaka 1999 hadi mwaka 2001, akikusanya rekodi ya ukocha ya Futiboli ya vyuo vikuu ya 44–96. Young pia alikuwa kocha mkuu wa timu ya baseball katika Chuo Kikuu cha South Dakota kwa msimu mmoja, mwaka 1971, akiwa na rekodi ya ushindi 5–23.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1946
Antonio

**Maurice Silvera** (anajulikana zaidi kama **Antonio**, alizaliwa 10 Oktoba 1973) ni mwimbaji wa reggae kutoka Jamaika anayeishi nchini Uingereza, akirekodi hasa katika mtindo wa lovers rock.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1973
Valeri wa Langres

'*** (pia: **Valère** au **Vallier*'; karne ya 4 - karibu na Besancon, Ufaransa, 22 Oktoba 411) alikuwa shemasi mkuu wa Langres .

Aliuawa na Wavandali baada ya askofu wake Desideri.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 411
Jamii:Mashemasi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Bryan Art

thumb|Picha ya kutolewa ya Bryan Art
**Bryan Art** (aliwahi kuitwa *Brah Yhan* au *Brahyhan Art*; alizaliwa Bryan Joseph Grant katika Murray Mount, Saint Ann Parish) ni mwimbaji, mtunzi, mwanamuziki, producer, na mpiga gitaa wa reggae kutoka Jamaika. 

Alikuwa mwanachama wa kikundi cha Legendary Fire House Crew na kiongozi wa bendi wa Grass Roots Band. Alitajwa kama Msanii Bora Mpya mwaka 2002 na *ER* (*Entertainment Report*) ya Television Jamaica. 

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1977
Buju Banton

**Mark Anthony Myrie** (anajulikana kitaaluma kama **Buju Banton**, amezaliwa 15 Julai 1973) ni mwimbaji wa dancehall na reggae kutoka Jamaika. Yeye ni mmoja wa wasanii muhimu na wenye heshima kubwa katika muziki wa nchi hiyo. 

Banton ameshirikiana na wasanii wengi wa kimataifa, ikiwa ni pamoja na wale katika nyanja za hip hop, muziki wa Latin na punk rock, pamoja na wana wa Bob Marley.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1973
Barbee

thumb|Barbee mwaka 2024
**Faith J Eselebor** (anajulikana kitaaluma kama **Barbee**, alizaliwa 1989) ni mwimbaji wa Jamaika mwenye asili ya Afrika. Mwimbaji huyu alichukua jina la utani Barbee tangu akiwa mdogo, jina hilo lilitokana na kuvutiwa kwa mama yake na chapa maarufu ya vibonzo ya Mattel.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1989
Cherine Anderson

thumb|Cherine Anderson
**Cherine Tanya Anderson** (alizaliwa Rockfort, Kingston, Jamaica, 25 Septemba 1984 ) ni mwimbaji wa reggae na mwigizaji kutoka Jamaika.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1984
Beenie Man

thumb|Beenie Man mwaka 2017
**Moses Anthony Davis** (anajulikana kitaaluma kama **Beenie Man**, amezaliwa 22 Agosti 1973) ni deejay wa dancehall kutoka Jamaika.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1973
Lorna Bennett

**Lorna Bennett** (alizaliwa Newton, Jamaika, 7 Juni 1952) ni mwimbaji wa reggae kutoka Jamaika ambaye aliongoza chati za nyimbo za Jamaika mara mbili mwanzoni mwa miaka ya 1970, na ambaye anakumbukwa zaidi kwa toleo lake la reggae la "Breakfast in Bed".

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1952
Spragga Benz

**Carlton Errington Grant** (anajulikana zaidi kwa jina la **Spragga Benz**, alizaliwa 30 Mei 1969) ni deejay wa dancehall kutoka Jamaika.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1969
Leotaldi

ya Leotaldi yanamotunzwa masalia yake.]]
**Leotaldi** (pia: **Leothadius, Leotaldo, Léothade**; karne ya 7 - 718 hivi) alikuwa askofu wa Auch , leo nchini Ufaransa, kuanzia mwaka 691 hadi kifo chake. Kabla ya hapo alikuwa mmonaki, halafu (670) abati wa monasteri wa Moissac.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Georges Courtès (dir.), ''Le Gers. Dictionnaire biographique de l'Antiquité à nos jours'', Société Archéologique et Historique du Gers, Auch, 1999  

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 718
Jamii:wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Charly Black

**Desmond Méndez** (anajulikana zaidi kwa jina la **Charly Black**, pia kama **Charly Blacks**, na awali kama **Tony Mentol**, alizaliwa 6 Aprili 1980) ni msanii wa reggae na dancehall kutoka Jamaika. 

Anajulikana zaidi kwa wimbo wake "Gyal You a Party Animal", ambao ulipata umaarufu nje ya Jamaika katika maeneo kama Meksiko, Amerika Kusini na Uhispania. Wimbo huo ulikuwa na mafanikio makubwa katika maeneo haya, pamoja na sehemu nyingine za Amerika ya Kati. Pia ni moja ya video za dancehall zinazotazamwa zaidi kwenye YouTube zikiwa na zaidi ya watazamaji milioni 238 kufikia Februari 2022.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1980
Rodrygo Silva de Goes

**Rodrygo Silva de Goes** (matamshi: ʁoˈdɾiɡu ˈsiwvɐ dʒi ˈɡɔjs  maarufu kwa jina la **Rodrygo**, alizaliwa 9 Januari 2001) ni mchezaji wa kulipwa wa soka kutoka nchini Brazili anayechezea Klabu ya Real Madrid ya Uhispania inayoshiriki ligi kuu (La Liga) na Timu ya Taifa ya Brazili nafasi ya winga wa kulia ama mshambuliaji. 

Anatambulika kama mmoja wa mawinga bora kwa sasa duniani, akiwa na sifa ya  kushambulia kwa kasi, kucheza kwa kujituma, kukokota mpira na umaliziaji.}}

Rodrygo alianza kucheza soka la kulipwa kwenye klabu ya Santos FC, Akiwa Santos alifanikia kucheza michezo 80 ambapo alifunga magoli 17 kabla ya uhamisho mwaka 2019 kwenda Real Madrid kwa ada ya €45 milion. Mchezo wake wa kwanza kutumikia timu ya taifa ilikua ni mwaka 2019 akiwa na mika 18 tu.

Rodrygo Goes alicheza mchezo wake wa kwanza timu ya taifa tareh 7 Novemba 2019. Katika fainali za kombe la dunia za mwaka 2022, Rodrygo alikua sehemu ya kikosi kilichoiwakilisha Brazili, walifanikiwa kufika hatu aya robo fainali. Kwenye fainali hizo, Rodrygo alivaa jezi namba kumi, namba hii ni ya kipekee sana kwenye historia ya timu ya Brazili.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:wachezaji mpira wa Brazil
Moderani

[thumb|Mt. Moderano (kushoto) kwenye [mlango|lango la kanisa la Berceto.]]
**Moderani, O.S.B.** (pia: **Moderan, Moderamnus, Moderanno, Moderano, Modran, Moran**; Bretagne, karne ya 7 - Berceto, Italia, 22 Oktoba 730) alikuwa askofu wa Rennes, Ufaransa hadi mwaka 720.

Kwa kupenda upweke na kuheshimu patakatifu aliishia kuwa abati wa monasteri ya Wabenedikto kwenye milima ya Apenini .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  Jean-Barthélemy Hauréau, Gallia Christiana, vol. XIV Provincia Turonensi, Paris, Firmin-Didot, 1856, p. 713 Ecclesia Redonensis IX Moderannus.
*  Ranuccio Pico, ''Cenni storici della vita di S. Abondio, Diacono martire, e dei SS. Broccardo e Moderanno, vescovi venerati a Berceto, tolti dall'opera "Teatro dei santi e beati della città di Parma e suo territorio", pubblicata nell'anno 1522, coll'aggiunta di altra biografia di San Moderanno scritta in latino dal benedettino P. Mauruskinter nell'anno 1887*, Berceto 1898
*  Giulia Meucci, *Il piviale di San Moderanno a Berceto*, in "Archivio storico per le province parmensi", LIV (2002), pp. 101-124
*  Simone Biondi, *Moderanno da Rennes abate di Berceto: spunti per una ricerca*, in: *Pagani e cristiani'', vol. 4, Bologna 2004, pp. 89-108

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto

Jamii:watakatifu wa Italia
Bob Andy

**Keith Anderson** (anajulikana zaidi kwa jina la kisanii **Bob Andy**, 28 Oktoba 1944 – 27 Machi 2020) alikuwa mwimbaji na mtunzi wa nyimbo wa reggae kutoka Jamaika. 

Alijulikana sana kama mmoja wa watunzi wa nyimbo wenye ushawishi mkubwa katika muziki wa reggae.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waliofariki 2020
Lupensi

[thumb|[Sanamu yake ikimwonyesha amekatwa kichwa.]]
**Lupensi** (kwa Kifaransa: **Louvent, Lupien**; Bois-du-Mont, karibu na Javols, leo nchini Ufaransa, 537 hivi - karibu na Perthes, Ufaransa, 584 hivi) alikuwa padri na abati wa basilika la Saint-Privat.

Baada ya kusumbuliwa sana na mtawala wa mji, Inosenti, alikatwa kichwa..

Habari zake ziliandikwa na Gregori wa Tours.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 22 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Gregori wa Tours, *Historia Francorum*, VI, 37. 

Jamii:waliozaliwa 537
Jamii:Waliofariki 584
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Akin Fakeye

**Akin Fakeye** (alizaliwa 1936) ni msanii wa Nigeria ambaye anafanya kazi ya kuchonga mbao.

## Makusanyo 
Kazi za Akin Fakeye zinapatikana katika makusanyo ya binafsi sehemu mbalimbali duniani. Amehudhuria maonesho yafuatayo:

* Mansah Gallery, Banjul, Gambia;
* Tamasha la Kila Mwaka la Osun Osogbo, Osun Osogbo;
* Matunzio ya Sanaa ya Kiafrika;
* Megamurth Impression Art Gallery;
* Aafak Art Gallery;
* Ubalozi wa Kifalme wa Uholanzi – Abuja;
* Hoteli ya Sheraton & Towers – Abuja;
* Jumba la Sanaa la Ibadan;
* Taasisi ya Utamaduni ya Kijerumani;
* Idara ya Masomo ya Afrika, Chuo Kikuu cha Ibadan.

## Marejeo
Jamii:Wachongaji wa Nigeria
Yohane wa Siracusa

**Yohane wa Siracusa** (Sicilia, karne ya 6 - Siracusa, leo nchini Italia, 609 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 593 hadi kifo chake.

Kabla ya hapo alikuwa shemasi mkuu wa Catania. Papa Gregori I alimteua ili kumpa Masimiano wa Siracusa mwandamizi wa kufaa. Pia alimsifu kwa mwenendo wake mwadilifu, kwa kujali haki, kwa busara, kwa ushauri nasaha na kwa uwajibikaji katika majukumu ya Kanisa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Azeez Kayode Fakeye

**Azeez Kayode Fakeye** (alizaliwa 1965) ni mchongaji kutoka Nigeria.

## Wasifu 
Azeez Kayode Fakeye alizaliwa mwaka 1965 mjini Ibadan, Nigeria. Familia ya Fakeye ni kizazi cha wachongaji wa Wayoruba, na yeye ni ndugu wa Lamidi Fakeye, Akin Fakeye, na Lukman Alade Fakeye.

## Marejeo
Jamii:Wachongaji wa Nigeria
Benedikto wa Masserac

**Benedikto wa Masserac** (kwa Kibretoni: **Benead**; kwa Kifaransa: *Benoit*; alifariki Bretagne, leo nchini Ufaransa, 845) alikuwa mkaapweke huko Masserac, karibu na Nantes .

Alikimbilia huko kutoka monasteri ya Patras, Ugiriki, alipokuwa abati.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 22 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 845

Jamii:watakatifu wa Ugiriki
Wilfrid Napier

**Wilfrid Fox Napier O.F.M.** (alizaliwa Matatiele, Afrika Kusini, 8 Machi 1941) ni kiongozi wa kidini kutoka Afrika Kusini katika Kanisa Katoliki. Alitumikia kama Askofu Mkuu wa Jimbo Kuu la Durban kuanzia mwaka 1992 hadi 2021 na amekuwa kardinali tangu mwaka 2001. Alikuwa Askofu wa Kokstad kuanzia mwaka 1981 hadi 1992.

## Wasifu 
Napier aliingia katika shirika la Wafransiskani katika kituo cha malezi (novitiate) cha Killarney kabla ya kuhamia Chuo cha Mtakatifu Anthony, Galway, kusoma katika Chuo Kikuu cha Galway (UCG). Alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Galway mwaka 1964 na shahada ya Lugha ya Kilatini na Kiingereza. Alisomea pia katika Chuo cha Mtakatifu Anthony cha Wafranciskani cha Ireland huko Leuven, ambako alipata shahada ya uzamili (MA) katika falsafa na theolojia kutoka Chuo Kikuu Katoliki cha Louvain nchini Ubelgiji.

## Marejeo 
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Wafransisko
Jamii:makardinali
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Olaf Blackwood

thumb|Blackwood mwaka 2019
**Olaf Blackwood** (alizaliwa 5 Novemba 1980) ni mwimbaji-mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa muziki kutoka Jamaika.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1980
Cedella Booker

**Sidilla Editha** "**Cedella**" **Booker** (Julai 23, 1926 – Aprili 8, 2008) alikuwa mwimbaji na mwandishi kutoka Jamaika. Alikuwa mama wa mwanamuziki wa reggae Bob Marley.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2008
Geraldo Majella Agnelo

Geraldo Majella Agnelo]]
**Geraldo Majella Agnelo** (19 Oktoba 1933 – 26 Agosti 2023) alikuwa kiongozi wa kidini kutoka Brazil katika Kanisa Katoliki ambaye alihudumu kama Askofu Mkuu wa São Salvador da Bahia kuanzia mwaka 1999 hadi 2011. 

Aliteuliwa kuwa askofu mwaka 1978 na alihudumu kama Askofu wa Toledo kuanzia mwaka 1978 hadi 1982 na Askofu Mkuu wa Londrina kuanzia mwaka 1982 hadi 1991. 

Alifanya kazi katika Makao Makuu ya Kipapa (Roman Curia) kama katibu wa Idara ya Ibada Takatifu na Nidhamu ya Sakramenti kuanzia mwaka 1991 hadi 1999.

## Marejeo 
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Watu wa Brazil
Jamii:Makardinali
Lukman Alade Fakeye

**Lukman Alade Fakeye** (amezaliwa 25 Juni 1983, mjini Ibadan) ni mchongaji na mfinyanzi wa miti kutoka Nigeria, wa kabila la Yoruba. Ni mdogo zaidi katika familia ya wachongaji ya Fakeye, na mpwa wa Lamidi Olonade Fakeye, ambaye alichonga milango ya African Room katika Kituo cha Sanaa cha Kennedy jijini Washington, D.C.. Lukman alianza kufanya kazi na baba yake, Akin Fakeye, akiwa na umri wa miaka tisa.

Lukman Alade Fakeye alisomea sanaa na ubunifu katika The Polytechnic, Ibadan, ambapo alichaguliwa kuwa Mwanafunzi Bora wa Uchongaji mara mbili. Kazi zake zinaweza kuonekana katika makusanyo ya umma na binafsi nchini Nigeria, Marekani, na Uingereza.

## Maonyesho 
* Nyumba ya sanaa ya wanafunzi katika Chuo cha Ufundi cha Ibadan
* Tamasha la mwaka la Osun Oshogbo pamoja na Wale Adelakun, 2000, na na Akindele Olufemi Olunloyo, 2006
* Aafak Art Gallery, Lagos, Nigeria, pamoja na Awotunde Adeniyi, 2002
* Megamurth Impression Art Gallery pamoja na Seun Adeyemo
* Africraft Art Gallery pamoja na Rotimi Aderogba, 2005
* Ubalozi wa Uholanzi mjini Abuja, 2001
* Mansah Gallery, Banjul, Gambia, 2007

## Viungo vya Nje 
* Grains of Africa: Fakeye & Yoruba Art
* FolkCuba: Sanaa ya Kifamilia ya Jadi ya Yoruba ya Fakeye
* Lamidi Fakeye

## Marejeo
Jamii:Wachongaji wa Nigeria

Jamii:Wayoruba
Bounty Killer

thumb|Bounty Killer akitumbuiza mwezi Desemba 2006
**Rodney Basil Price** (anajulikana kama **Bounty Killer**, alizaliwa 12 Juni 1972) ni msanii wa reggae na dancehall  kutoka Jamaika. 

*AllMusic* inamuelezea kama moja ya nyota wa dancehall wenye msimamo mkali zaidi wa miaka ya 1990, kijana wa mitaani mwenye kipaji kisicho na majuto cha kuzungumzia silaha.Anachukuliwa kama mmoja wa waandishi bora wa mashairi ya dancehall wa nyakati zote.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1972
Bernard Agré

**Bernard Agré** (2 Machi 1926 – 9 Juni 2014) alikuwa Askofu Mkuu wa Abidjan, Côte d'Ivoire, na kardinali wa Kanisa Katoliki.

## Wasifu 
Alizaliwa Monga, Côte d'Ivoire. Alisoma katika Seminari ya Bingerville ambako alisomea falsafa, kisha akaendelea katika Seminari Kuu ya Quidah, Dahomey (sasa Benin), ambako alisomea theolojia. Hatimaye, kati ya mwaka 1957 hadi 1960, alisoma katika Chuo Kikuu cha Kipapa cha Urbaniana huko Roma, ambako alipata shahada ya uzamivu (PhD) katika theolojia kwa heshima ya juu zaidi, *summa cum laude*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Cote d'Ivoire
Ken Boothe

thumb|Boothe akitumbuiza mwaka 2018
**Kenneth George Boothe** (alizaliwa 22 Machi 1948) ni mwimbaji kutoka Jamaika anayejulikana kwa mtetemo wa sauti yake wa kipekee na rangi ya sauti yake. Boothe alipata umaarufu wa kimataifa kama mmoja wa waimbaji bora zaidi wa Jamaica kupitia mfululizo wa vibao vilivyovuka mipaka na kuvutia mashabiki wa reggae pamoja na hadhira kuu.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1948
Gilberto Agustoni

**Gilberto Agustoni** (26 Julai 1922 – 13 Januari 2017) alikuwa kiongozi wa kidini kutoka Uswisi katika Kanisa Katoliki. Alifanya kazi katika Makao Makuu ya Kipapa (Roman Curia) kuanzia mwaka 1950 hadi 1998, akihitimisha kazi yake kama mkuu wa Idara ya Mahakama ya Kitume ya Signatura kati ya mwaka 1992 na 1998. Aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 1994.

## Maisha ya awali 
Agustoni alizaliwa huko Schaffhausen, Uswisi, na alikuwa na ndugu wanne wa kiume na dada mmoja.. Ndugu zake wawili pia walikuwa mapadre. Mama yao alitoka kijiji kilichopo kwenye mwambao wa Ziwa Constance, na baba yao alikuwa mtumishi wa serikali. Alipata elimu yake katika Seminari ya Lugano. Alisoma Roma kwa mwaka mmoja na kupata shahada ya falsafa. Kwa sababu ya Vita vya Pili vya Dunia, aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Fribourg, ambako alihitimu na shahada ya theolojia takatifu. Askofu Angelo Jelmini alimpa daraja la upadre huko Lugano tarehe 20 Aprili 1946.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Watu wa Uswisi
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jean-René Seurin

thumbnail|right|200px|Jean-René Seurin
**Jean-René Seurin** (20 Aprili 1900 – 27 Aprili 1981) alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika mashindano ya mita 200 katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1920,lakini alishindwa kufika fainali.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Eugène Bayon

thumbnail|right|200px|Eugène Bayon
**Eugène Bayon** (27 Novemba 1899 – 3 Aprili 1941) alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika mashindano ya mita 400 katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka  1920 lakini alishindwa kufika fainali.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Yves Camus

**Yves Roger Maurice Camus** (alizaliwa Nantes, 13 Mei 1930) ni mwanariadha wa zamani nchini Ufaransa ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1952 na 1956.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1930
Ovia Idah

**Chifu Ovia Idah** (1903–1968) alikuwa mchongaji sanamu, mchoraji, seremala, mbunifu na mwalimu kutoka Nigeria. . akifanya kazi kwa njia nyingi ikiwa ni pamoja na mbao za ebony, pembe za ndovu, plastiki, pamoja na terracotta na saruji.

## Wasifu 
Alikulia katika jumba la kifalme kama afisa wa ikulu (au omada) kuanzia umri wa miaka 7 hadi 15, ambako alijifunza sanaa za kuchonga huku akihudumu kama *ukuu wa heshima* chini ya Oba wa Benin Eweka II wa Benin.

Idah aliajiriwa kama seremala katika Idara ya Kazi za Umma jijini Lagos kuanzia mwaka 1923 hadi 1947. Pia alifundisha katika ''Chuo cha King's, Lagos*. Oba Akenzua II alimshawishi Idah kuongoza Chama cha Wachongaji wa Benin (*Benin Carvers Cooperative*) mjini Benin mwaka 1947.

Sanamu za Idah zilitofautiana na mila za kiasili za uchongaji wa eneo hilo na zilikuwa na mtindo wa kipekee. Aliingizwa pia katika kitabu "*New Currents, Ancient Rivers: Contemporary African Artists in a Generation of Change*" (*Smithsonian Institution Press'', 1992), ambacho kilikuwa miongoni mwa tafiti kubwa zaidi za sanaa ya kisasa ya Kiafrika kwa wakati huo.

## Tazama pia 
* Watu wa Edo
* Orodha ya wasanii wa Nigeria
* Ufalme wa Benin

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Marcel Gerdil

**Marcel Gerdil** (24 Januari 1928 – 20 Februari 2012) alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1952.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Joseph Stéphan

**Joseph Stéphan** (22 Julai 1928 – 1 Februari 1985) alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1948.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Annette Brissett

**Annette Brissett** ni mwimbaji wa reggae kutoka Jamaika.

Brissett alizaliwa Jamaika na alianza kuimba kanisani akiwa mtoto, pamoja na kujifunza kupiga ngoma kutoka kwa kaka yake kabla ya kuhamia na familia yake New York City akiwa na umri wa miaka kumi na mbili.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Kivyosa

thumb|Bendera ya Kivyosa
**Kivyosa** ni pijini na lugha ya kuundwa iliyoanzishwa mwaka 2014 na wanajamii wa r/conlangs katika Reddit, ambao walitaka kuiga pijini. Lugha hii imeundwa ili kuchunguza miingiliano kati ya lugha.

Jina la lugha hii linatokana na maneno ya Kivyosa "vi" (sisi) na "glossa" (lugha).

Kivyosa husemekana kuwa “pijini ya kuundwa” kwa sababu kinafanana na pijini. Tangu mwanzo, maendeleo yake yameendeshwa na mazungumzo kati ya wanajamii wake tu. Kuna kanuni tatu tu katika Kivyosa: 

# Kiingereza kisisemwe.
# Mradi mtu aeleweke, anasema Kivyosa kizuri.
# Hakuna usanifishaji semantiki au fonetiki.

## Historia 
Mnamo 24 Desemba 2014, mradi ulianzishwa na wanachama wa jumuiya ya Skype iliyohusiana na subreddit r/conlangs1. Lugha hii iliendelezwa katika mikutano ya video, ambapo waumbaji waliotoka popote duniani waliiga uundaji lugha. Kwa hivyo, Kivyosa kina vyanzo mbalimbali. Lugha zenye kuchanga zaidi ni:

* Kirusi
* Kifini
* Kialbania
* Kigiriki
* Kijapani
* Kinorwei
* Kijerumani cha Uswisi

## Tazama pia 
* Kiesperanto
* Kitokipona

Jamii:Lugha
Antoine Perel

thumbnail|right|200px|Antoine Perel
**Antoine Perel** (alizaliwa 9 Aprili 1986) ni mwanariadha mlemavu nchini Ufaransa ambaye alishirikia katika kitengo cha T12 kuruka kwa umbali mrefu,pentathlon na hafla za mbio.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1986
Sulfacetamide

**Sulfacetamide** ni antibiotiki inayotumika kutibu kuvimba utando *wa* nje kwenye mboni ya jicho na kope la ndani kutokana na bakteria, chunusi, na ugonjwa wa ngozi wa seborrheic. Ingawa imetumika kwa trakoma, antibiotiki zinazotumiwa kwa njia ya mdomo pia zinahitajika.

## Marejeo
Francisco Álvarez Martínez

**Francisco Álvarez Martínez** (14 Julai 1925 – 5 Januari 2022) alikuwa kiongozi wa kidini wa Hispania katika Kanisa Katoliki, ambaye alihudumu kama Askofu Mkuu wa Toledo kuanzia mwaka 1995 hadi 2002. Alikuwa Askofu wa Tarazona kuanzia mwaka 1973 hadi 1976, wa Calahorra y La Calzada-Logroño kuanzia mwaka 1976 hadi 1989, na wa Orihuela-Alicante kuanzia mwaka 1989 hadi 1995. Aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 2001.

## Wasifu 
Álvarez Martínez alizaliwa katika parokia ya Santa Eulalia de Ferroñes huko Llanera, Asturias, tarehe 14 Julai 1925. Alisoma katika seminari ya Oviedo na akapewa daraja la upadri katika Jimbo Kuu la Oviedo tarehe 11 Juni 1950. Alihudumu kama katibu wa askofu mkuu kuanzia mwaka 1950 hadi 1956 na baadaye akawa kansela wa jimbo kuu hilo kuanzia mwaka 1957 hadi 1969. Alisomea sheria ya kanisa katika Chuo Kikuu cha Kipapa cha Salamanca kati ya mwaka 1955 na 1958, kisha akapata shahada ya uzamivu katika sheria ya kanisa kutoka Chuo Kikuu cha Kipapa cha Comillas mwaka 1962.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Watu wa Hispania
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Adolphe Klingelhoefer

thumbnail|right|200px|Adolphe Klingelhoefer
**Adolphe Klingelhoefer**(2 Mei 1880 - 19 Desemba 1956) alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1900 huko Paris, Ufaransa, pia alicheza chama cha raga.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Georges Clément

**Georges Claude Clément** alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1900 huko Paris, Ufaransa.
Clément alishiriki katika mbio za mita 400. Alishika nafasi ya nne katika mchujo wake wa mzunguko wa kwanza (nusu fainali) na hakuingia fainali.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Etefleda

**Etefleda** (962 hivi – karne ya 11) alikuwa bikira wa Uingereza aliyejiunga mapema na monasteri ya Romsey iliyoanzishwa na baba yake, Etelwoldi , akawa abesi wake na kuiongoza vizuri sana hadi uzeeni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Oktoba .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Manuel Reynaert

**Manuel Reynaert** (alizaliwa 5 Juni 1985 huko Saint-Pol-sur-Mer, Nord) ni mwanariadha ambaye alishiriki kimataifa kwa Ufaransa.

Reynaert aliiwakilisha Ufaransa katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 2008 huko Beijing. Alishiriki katika mbio za kupokezana za mita 4x100 pamoja na Martial Mbandjock, Yannick Lesourd na Samuel Coco-Viloin. Katika joto lao la kufuzu walichukua nafasi ya sita kwa muda wa sekunde 39.53 na wakaondolewa.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1985
Alucho

yake katika kanisa kuu la Pescia.]]
**Alucho** (kwa Kiitalia: **Allucio**; Uzzano, Toscana, 1070 - Uzzano, 23 Oktoba 1134) alikuwa Mkristo mlei aliyepigania amani kwa kutetea fukara na wageni na kukomboa waliofungwa .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Ermenegildo Nucci, *S. Allucio da Pescia*, Benedetti & Niccolai - Pescia, 1927.
* Egisto Cortesi-Aristide Pellegrini, *Una vita per la carità: S. Allucio da Pescia*, 1985.
* A cura di Amleto Spicciani, *Allucio da Pescia (1070 ca - 1134)*, Jouvence, 1985.
* Amleto Spicciani, *Santi lucchesi nel Medioevo: Allucio da Pescia*, Edizioni ETS, 2008
*

## Viungo vya nje
*Saints.sqpn: Allucio of Campugliano

Jamii:waliozaliwa 1070

Jamii:Watakatifu wa Italia
OC Ukeje

thumb|Picha ya OC Ukeje
**Okechukwu Ukeje**, anayejulikana zaidi kwa jina la kisanii **OC Ukeje**, ni Mnaijeria Muigizaji, Modeli na Mwanamuziki. Alipata umaarufu baada ya kushinda shindano la uhalisia la *Amstel Malta Box Office* (AMBO). Amejinyakulia tuzo kadhaa ikiwemo *Africa Movie Academy Awards*, *Africa Magic Viewers Choice Awards*, *Nollywood Movies Awards*, *Best of Nollywood Awards*, *Nigeria Entertainment Awards* na *Golden Icons Academy Movie Awards*. Amecheza katika filamu nyingi zilizoshinda tuzo kama vile Two Brides and a Baby, Hoodrush, *Alan Poza*, *Confusion Na Wa* na *Half of a Yellow Sun*.

## Maisha ya Awali 
Okechukwu Ukeje, ni mzaliwa wa Umuahia, mji mkuu wa Jimbo la Abia, eneo la kusini mashariki mwa Nigeria. Alizaliwa na kukulia katika Jimbo la Lagos, kusini magharibi mwa Nigeria. Pia ni mtoto wa pili katika familia ya watoto watatu.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Nigeria

Jamii:Waigbo
Osita Iheme

thumb|Iheme na Chinedu Ikedieze
**Osita Iheme**  (alizaliwa 20 Februari 1982)  ni mwigizaji, mwandishi, mtayarishaji wa filamu na mcheshi kutoka nchini Nigeria anayejulikana kwa jukumu lake kama Pawpaw katika Aki na Ukwa (2002) pamoja na Chinedu Ikedieze.

## Urithi na Ushawishi 
Kama kutambua mchango wake katika filamu za vichekesho ndani ya Sanaa ya Filamu ya Nigeria, mwaka 2011 alitunukiwa Tuzo ya Kitaifa ya Nigeria ya Mwanachama wa Agizo la Jamhuri ya Shirikisho (MFR) na Rais Goodluck Jonathan. Mnamo mwaka 2007, alipewa tuzo ya Heshima ya Maisha (*Lifetime Achievement Award*) na AMAA (African Movie Academy Awards).

Uigizaji wa Osita Iheme pamoja na mwigizaji mwenzake na rafiki wa muda mrefu Chinedu Ikedieze katika filamu ya mwaka 2002 *Aki na Ukwa* bado unazungumziwa sana, na wawili hao, hasa mhusika wa Osita, wameendelea kuwa gumzo kupitia *memes* tangu mwaka 2019 katika Twitter na mitandao mingine ya kijamii. Hali hii hatimaye ilimletea umaarufu wa kimataifa na mashabiki kote duniani.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Hanks Anuku

**Hanks Anuku** (alizaliwa 12 Mei 1960) ni mwigizaji wa filamu wa Nigeria. Mara nyingi huigiza kama mtu mbaya katika filamu za Nollywood.

## Maisha na Elimu 
Alisoma katika Chuo cha Loyola, Ibadan, mji mkuu wa Jimbo la Oyo, kusini-magharibi mwa Nigeria. Alihitimu kutoka Auchi Polytechnic mwaka 1981. Pia ni M'Igbo kutoka Delta State, kusini-mashariki mwa Nigeria. Dada yake alikuwa Miss Nigeria 1986, Rita Anuku, aliyefariki mwaka 2015.

## Kazi ya Ukigizaji 
Kazi yake ya ukigizaji ilianza katika miaka ya 1990, akiwa pamoja na waigizaji wengine maarufu wa Nigeria kama Gentle Jack. Kwa nafasi zake za mtu mkali, lafudhi ya kipekee na kipaji chake, polepole alijitengenezea sifa kama mwigizaji anayehitajika sana katika Nollywood, akitokea katika filamu nyingi.

## Filamu alizoigiza 
* *Desperadoes (2001)*
* *She Devil (2001)*
* *Broad Daylight (2001) kama Johnny*
* *Wanted Alive (2001)*
* *My Love (2002)*
* *Formidable Force (2002) kama Bill*
* *Player: Mr Lover Man (2003)*
* *Twin Brothers (2003)*
* *Unforgettable (2003)*
* *Accidental Discharge (2003)*
* *Blood Diamonds (2004)*
* *Bitter Honey (2005)*
* *Save the Child (2005)*
* *The Captor (2006) kama Lynx*
* *Desperate Ambition (2006) kama Bosco*
* *Men on Hard Way (2007) kama Jones*
* *Fools on the Run (2007)*
* *Rambo*
* *The Senator 1 na 2*
* *Azubuike*
* *Amnesty (2011) kama Pere*
* *Swagger Babes (2012) kama Byron*
* *Merciful Heart (2016) kama Mfalme wa Wakali*
* *Aki and Pawpaw (2021) kama Kiongozi wa Makuhani*

## Marejeo
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Barry Brown

**Barry Brown** (1962 — 29 Mei 2004) alikuwa mwimbaji wa reggae kutoka JamaiKa, ambaye alijipatia umaarufu mwanzoni mwa miaka ya 1970 kupitia kazi yake na *Bunny Lee*, lakini aliendelea kuwa maarufu katika kipindi chote cha maisha yake ya muziki.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Waliofariki 2004
Carlos Amigo Vallejo

**Carlos Amigo Vallejo**, O.F.M. (23 Agosti 1934 – 27 Aprili 2022) alikuwa kiongozi  wa Kanisa Katoliki wa Hispania aliyehudumu kama Askofu Mkuu wa Sevilla kuanzia mwaka 1982 hadi 2009. Aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 2003. Kabla ya hapo, alikuwa Askofu Mkuu wa Tangier nchini Moroko kuanzia mwaka 1973 hadi 1982.

## Wasifu 
Alizaliwa katika Medina de Rioseco, Mkoa wa Valladolid, Amigo Vallejo alisoma tiba katika Valladolid kabla ya kujiunga na shirika la Wafranciscan. Baadaye alisoma falsafa mjini Roma na saikolojia mjini Madrid. Alitengwa kuwa kuhani mwaka 1960.

Alikua Askofu Mkuu wa Tangier nchini Morocco mwaka 1973 na kisha kuwa Askofu Mkuu wa Seville tarehe 22 Mei 1982. Badala ya kwenda Roma kupokea pallium yake kutoka kwa Papa Yohane Paulo II, alipokea pallium kutoka kwa Antonio Innocenti, Nuncio wa Kipapa nchini Uhispania, tarehe 29 Juni 1982 wakati wa misa yake ya kuanzishwa katika katedrali ya mji mkuu ya Seville.

Alipambwa na Orden al Mérito de los Padres de la Patria Dominicana, mapambo ya juu zaidi yanayotolewa na Jamhuri ya Dominika mnamo Februari 1995.

Papa Yohane Paulo II alimteua kuwa Kardinali-Padri wa Santa Maria katika Monserrato degli Spagnoli katika konsistori ya tarehe 21 Oktoba 2003.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Watu wa Hispania
Jamii:Wafransisko
Jamii:wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Charles-Robert Faidide

**Charles-Robert Faidide** (Paris,19 Januari 1880 - Le Kremlin-Bicêtre, 3 Julai 1907) alikuwa mwanariadha wa Ufaransa ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 1900 huko Paris, Ufaransa.
Faidide alishiriki katika mbio za mita 400. Alishika nafasi ya tatu katika mchujo wake wa mzunguko wa kwanza (nusu fainali) na hakuingia fainali.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Dennis Brown

thumb|Dennis Brown akitumbuiza mwaka 1980
**Dennis Emmanuel Brown** (1 Februari 1957 – 1 Julai 1999) alikuwa mwimbaji wa reggae kutoka Jamaika. Katika kipindi cha kazi yake ndefu, kilichoanza mwishoni mwa miaka ya 1960 akiwa na umri wa miaka kumi na moja, alirekodi zaidi ya albamu 75 na alikuwa mmoja wa nyota wakubwa wa *lovers rock*. Bob Marley alimuelezea Brown kama mwimbaji wake kipenzi.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Waliofariki 1999
Fiorenzo Angelini

**Fiorenzo Angelini** (1 Agosti 1916 – 22 Novemba 2014) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Italia. 

Alihudumu kama Rais wa Idara ya Kipapa ya Wahudumu wa Afya katika Curia ya Kipapa, na aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 1991. Wakati Kardinali Ersilio Tonini alipofariki tarehe 28 Julai 2013, Kardinali Angelini alibaki kuwa kardinali mzee zaidi aliye hai hadi konsistori inayofuata ambapo Papa Fransisko alimteua Askofu Mkuu Loris Francesco Capovilla mwenye umri wa miaka 98 kuwa kardinali.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1916
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Makardinali
Prezident Brown

**Fitz Albert Cotterell** (anajulikana zaidi kama **Prezident Brown**; alizaliwa 1965) ni mwimbaji wa reggae na dancehall kutoka Jamaika. 

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Jamaika
Jamii:Waliozaliwa 1965
Senoko

**Senoko** (Tiffauges, leo nchini Ufaransa, 536 - Touraine, 576) alikuwa padri aliyeanzisha monasteri juu ya magofu, akafanya juhudi katika makesha, saumu na matendo ya huruma kwa watumwa . 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 24 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Les amis du vieux Tiffauges, Histoire de Tiffauges en Vendée p.62

## Viungo vya nje
* http://vendee.catholique.fr/Eglise-en-vendee/le-diocese/les-saints-du-diocese/les-saints/300-saint-senoch.html
* https://sites.google.com/site/lesamisduvieuxtiffauges/l-histoire-de-tiffauges
* https://sites.google.com/site/lesamisduvieuxtiffauges/les-taiefales 
* http://www.mairiedesaintsenoch.fr/index.php?page=article&id_categorieA=6&id_article=22 

Jamii:Waliozaliwa 536
Jamii:Waliofariki 576

Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa