open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wallah bin Wallah

**Wallah bin Wallah** (alizaliwa 1952) ni mwandishi wa Kiswahili kutoka Kenya anayetambulika kwa jina la Ustadh (profesa) kwa hatua zake katika kuimarisha lugha ya Kiswahili katika jamii ya Afrika Mashariki. 

Mwalimu Wallah bin Wallah ameandika vitabu vya Kiswahili Mufti na Insha Mufti vinavyotumika katika shule za msingi. 

Wallah alianzisha wakfu ya tuzo za Wasta mwaka 2010 ambazo anawatuza wanaojitahidi kukitumia Kiswahili kwa umakini.

## Utoto wake na elimu
Wallah bin Wallah alizaliwa mwakani 1952 kule Nyakach, wilaya ya Nyando. Jina alilopewa na wazazi wake lilikuwa Ndedah lakini alilibadilisha baadaye maana aliliona kana kwamba lilikuwa likimsaliti kama mkabila. Alilichukua jina la babake Wallah na baadaye akaona ni vyema kujiita Wallah mwanawe Wallah. Hivyo, jina Wallah bin Wallah likakita mizizi. Wallah alisomea nchini Tanzania maana alifuatana na babake aliyekuwa akifanya kazi na kampuni ya reli ya Afrika Mashariki huko Tanzania. Alijiunga na shule ya msingi la Lukungu alikosomea kutoka darasa la kwanza hadi la nne. Baadaye alijiunga na shule ya Bukumbu alikosomea hadi darasa la saba na kuhitimu katika mtihani wa G.E.E.

Maisha ya Wallah shuleni hayakuwa mepesi maana babake hakuwa akimpa msaada na mara kwa mara, Wallah alijilipia karo. Alifanya hivi kwa kuchuuza samaki pamoja na kuwanyoa wenzake ili apate pesa. Baada ya shule ya msingi, alijiunga na shule ya seminari ya Nyegezi ambako alikuwa akisomea somo la dini ya Kikristo. Hakumaliza hayo masomo maana aling'amua kwamba kama angetaka kuendeleza ujuzi wa Kiswahili, alifaa awe Muislamu. Aliacha shule na kurudi Kenya alikojiunga na shule ya upili ya Ravals, Latema. Aliweza kupata diploma ya ualimu katika chuo cha Morogoro Teachers' College mwakani 1976.    

Baada ya shule, Wallah alianza kazi ya ualimu wa Kiswahili. Akiendelea kufunza katika shule mbalimbali Kenya kama vile Misiani Girls, Moi Girls Isinya, aliweza kufanya shahada ya Kiswahili na Kiarabu. Baadaye, aliendeleza uchu wake wa kukikujua Kiswahili kwa kufanya Shahada ya Uzamili katika chuo cha Dar es Salaam.. 

Vitabu vyake vya shule vimekosolewa kwa makosa ya kilugha, kama kutoeleza sahihi matumizi ya saa na wakati

## Vitabu
Wallah bin Wallah ameandika vitabu vya Kiswahili Mufti vinavyotumiwa katika shule za Msingi. Pia ameandika kitabu cha Insha Mufti ambacho kinawezesha wanafunzi kuandika insha nzuri. Chemsha Bongo ni kitabu kingine ambacho Wallah alikiandika kwa madhumuni ya kutayarisha wanafunzi wanapojiandaa kuufanya mtihani wa Mwisho shuleni za msingi Kenya.  

Wallah pia ameandika vitabu vya hadithi fupi kama vile:

* Mbwa wa Majini
* Tumgidie Bwege
* Sitaki Simu
* Kicheko Cha Maiti
* Zawadi Ya Sanda,
* Kifo Cha Wema
* Kitanzi cha Utandawizi
* Simtu
* Moto Wa Maisha
* Uongo wa Ukweli
* Mitego ya Wendawazimu

Pamoja na vitabu vinginevyo ambavyo vyote vimechapishwa na shirika la Maxwell Publishers .

## Viungo vya nje 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Kenya
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Dafu

thumb|Dafu iliyokatwa tayari kwa kunywewa.

**Dafu** ni nazi ambayo haijakomaa hadi hali ya koroma, hivyo majimaji yake ni mazito zaidi na yanatumika kama kinywaji.

Katika mazingira mbalimbali maji ya dafu hutumika pia kama dawa, kwa mfano kwa mtu mwenye kisukari, tumbo la kuhara au upungufu wa homoni, hususan zile zinazotengenezwa na kongosho kwa ajili ya kuuongezea mwili nguvu. Hata hivyo hakuna uthibitisho wa kisayansi. 

Pia dafu hutumika kama kinywaji cha kutengeneza sauti kwa watoto wachanga ili waje kuwa waongeaji.

Hivyo dafu lina umuhimu, ila kama tunavyojua kilichozidi kina madhara, ndivyo ilivyo hadi kwenye dafu kuna madhara ukinywa kwa wingi mno: kwa mfano huko India wananywesha wazee wagonjwa lita kadhaa za maji hayo hadi wakafa.

## Viungo vya nje
Jamii:Vinywaji
Jamii:Tiba
Biko

**Biko** ni mchezo wa kubahatisha nchini Tanzania.

Mchezo huo hunachezwa kwa kutumia simu ya mikononi na mshindi anapata zaidi ya milioni mbili. 

Jamii:Michezo
Chama

*Kwa maana nyingine tazama: Chama (Zambia) na wilaya ya Chama*

[thumb|[Mkutano mkuu wa mwaka wa chama kidogo cha kujitolea (Monaro Folk Society). Walioketi ni viongozi wa chama.]]
**Chama** ni kundi la watu wanaoungana kwa kusudi la kushirikiana ili kufikia lengo fulani, ambalo linaweza kuwa la aina nyingi tofauti, kwa mfano: dini, elimu, siasa, sanaa, michezo n.k.

Idadi ya wanachama inaweza kuwa tofauti sana, kuanzia wachache hadi milioni kadhaa.

Kwa kawaida chama kina uongozi wake unaopatikana kwa kufuata taratibu maalumu.

Jamii:Elimu jamii
Jamii:Sheria
Dura ya maji

**Dura ya maji** (*:en:water cycle*) ni jinsi maji yanavyozunguka duniani kuanzia uso wa ardhi, angani hadi uso wa ardhi tena na chini ya ardhi. Maji huzunguka kwa kutumia michakato wa uvukizaji na usimbishaji. 

## Dura 
* Kwanza maji yaliyopo kwenye uso wa ardhi huvukiza. Maana yake miale ya jua inapashia joto maji kwenye nchi kavu au baharini na maji hayo hubadilika kuwa mvuke ambao ni mwepesi na kupanda juu kwenye angahewa. 
* Mvuke wa maji unaingia katika akiba kubwa ya maji kwenye angahewa; kutegemeana na halijoto ya hewa maji hukaa huko kama gesi au yanaendelea kujikaza kuwa mawingu.   
* Wakati mawingu hupoa zaidi mvuke unaendelea kujikaza na kutonyesha. 
* Hapa usimbishaji unaanza na maji huanguka  chini kwa umbo la mvua au theluji.
* Mvua hugonga uso wa ardhi. Sehemu inapita juu ya uso wa ardhi kwenye mito moja kwa moja. Sehemu nyingine inaingia katika udongo wa ardhi. Kutoka hapo italisha chemchemi.
* Kutoka chemchemi maji hutokea kwa umbo la mito na vijito,

## Tanbihi
Ukame

, Mexico).]]
**Ukame** (kwa Kiingereza "Drought") ni hali ya hewa ya sehemu au mahali fulani inayofanya pakose maji ya kutosha kwa muda mrefu. Kwa kawaida hii inamaanisha kipindi ambako kuna mvua kidogo, au kupungukiwa kwa usimbishaji mwingine kama theluji. 

Ukame unatokea pia pale ambako watu na kilimo wanategemea maji kwa umwagiliaji na vyanzo vingine vya maji vinakauka.

Ukame unaweza kuhatarisha uhai wa mimea, wanyama na watu, ambao wote wanahitaji maji. 

## Matokeo ya ukame
* hakuna maji ya kutosha kwa wakazi wa eneo fulani.
* mavuno yanapungua, bei za mazao yanapanda 
* lishe ya wanyama inapungua, bei za nyama, maziwa na bidhaa nyingine zinazotokana na wanyama zinapanda
* usafirishaji wa bidhaa kwenye njia za maji unapata matatizo kama maji mtoni na miferejini yanapungua mno
* uzalishaji wa umememaji unapungua kama hakuna maji ya kutosha tena kuendesha rafadha
* vituo vya umeme na viwanda ambavyo vinategemea maji ya mito kwa kupoza mashine zao haziwezi kuendelea kwa nguvu; kiasi cha maji kinachopatikana kinapungua, na maji hayo yanakuwa na halijoto ya juu zaidi, kwa hiyo uwezo wa kupoza injini inapungua
* hatari ya moto kwenye misitu na porini
* kukausha kwa mimea inaacha ardhi bila kinga, mmomonyoko unaongezeka 
* dhoruba itabeba kiasi kikubwa cha mchanga na vumbi kwenye angahewa, hivyo kupeleka ardhi yenye rutuba penginepo na kuongeza magonjwa ya mfumo wa upumuaji kutokana na vumbi hewani.  

## Tanbihi
Jamii:Jiografia
Jamii:Metorolojia 
Jamii:Maafa asilia
Tarakilishi mpakato

alt=o|thumb|Tarakilishi mpakato
**Tarakilishi mpakato**, **kipakatalishi**, **ngamizi mpakato** au **laptopu** (kutoka Kiingereza laptop) ni aina ya tarakilishi ndogo ambayo ni rahisi kuibeba na kuitumia popote kwa shughuli mbalimbali kama vile kazi, elimu, burudani, na mawasiliano. Watumiaji hupendelea kusafiri nazo, hususani wafanyabiashara na wanafunzi.

Mara nyingi ina skrini, kibodi, na kipanya ndani ya kifaa kimoja, na ina uwezo wa kufanya kazi bila kuhitaji kuunganishwa na umeme kwa muda mfupi kutokana na betri yake inayoweza kuchajiwa. 

## Historia 
Kipakatalishi cha kwanza kilivumbuliwa na Mwingereza mbunifu Bill Moggridge mwaka 1979. Shirika la mifumo ya GRiD lilimsaidia kuongeza ubunifu wake kwa kuweka bawaba. Mnamo mwaka 1982, vipakatalishi viliuzwa sana kwa jeshi la Marekani.

Kando ya vipakatalishi, kuna tarakilishi nyingine ndogo kama vile bapalishi au kishkwambi ambayo kwa Kiingereza inaitwa “tablet”.

## Tanbihi
Jamii:Kompyuta
Wembe

right|thumb|Nyembe za Kiafrika.
**Wembe** (wingi: nyembe) ni kifaa kidogo, kwa kawaida cha chuma, chenye bapa kali.

Wembe hutumiwa, kwa mfano, kwa ajili ya kunyoa nywele au kukata karatasi nyepesi.

Jamii:Vifaa
Unyevu

thumb| Unyevu ni hali ya sehemu au kitu fulani kuwa na majimaji kutokana na hali ya hewa ya mahali hapo, hasa kama ni pa baridi na mvua nyingi.
**Unyevu** ni hali ya sehemu au kitu fulani kuwa na majimaji kutokana na hali ya hewa ya mahali hapo, hasa kama ni pa baridi na mvua nyingi. 

Katika Tanzania kuna baadhi ya mikoa huwa asubuhi kuna unyevu; mikoa hiyo ni kama Arusha, Kilimanjaro na mingineyo. Pia unyevu unaweza kuwa katika nguo zilizokuwa karibu kukauka.

Jamii:Metorolojia
Shirika

thumb|Kazi ya shirika la reli (Tanzania).
**Shirika** (kutoka neno la Kiarabu) ni kitu chenye kumilikiwa pamoja au kwa ubia.

Hivyo linaweza kuwa kitengo kinachojumuishwa na kikundi cha watu wengi, kama vile taasisi ambayo ina lengo lililounganishwa kwa mazingira ya nje; pia chombo au asasi ambayo watu wake wanafanya kazi kwa kushirikiana pamoja kwa lengo la kusimamia na kutekeleza shughuli maalumu walizojipangia na kupata matokeo yatayowanufaisha wote pamoja kutokana na ushirika wao katika kushiriki kwenye shughuli walizojipangia. 

Katika Kanisa Katoliki ni muhimu hasa mashirika ya kitawa yanayolenga utakatifu kwa kushika pamoja mashauri ya Kiinjili ya useja, ufukara na utiifu.

Jamii:Sheria
Jamii:Elimu jamii
Jamii:Uchumi
Jamii:Dini
Wadruzi

ya Wadruzi.]] 
 ya Wadruzi.]]

[thumb|250x250px|[Rais George W. Bush wa Marekani akimkaribisha Sayyed Abdul-Aziz Al-Hakim]]
**Wadruzi** (kwa Kiarabu: درزي, derzī au durzī, wingi دروز, durūz; kwa Kiebrania דרוזי, drūzī, wingi דרוזים, druzim) ni watu wenye asili ya Mashariki ya Kati wanaofuata dini yao maalumu inayohusiana na Uislamu, Uyahudi na Ukristo lakini inategemea zaidi falsafa, ikiheshimu Plato, Aristotle, Sokrates na Akhenaten. 

## Asili
Al-Hakim, mtawala wa Misri katika karne ya 11 BK, aliunga mkono dini hiyo ambayo ilianzishwa na Hamza bin Ali lakini inamheshimu kuhani Yetro, babamkwe wa Musa, kama nabii mkuu na mwanzilishi wao.
 
Nyaraka za Hekima ndiyo maandishi ya msingi wa dini hiyo.. 

## Uenezi
Idadi yao si chini ya 1,000,000, ambao nusu yao wanaishi katika mkoa wa Hauran nchini Syria. Waliobaki wanaishi hasa Lebanoni, Israeli, lakini pia Venezuela, Marekani n.k.  

## Athari katika siasa
Pamoja na uchache wao kati ya dini za Mashariki ya Kati, walikuwa na athari kubwa katika siasa, hasa nchini Lebanoni walipotawala hadi miaka ya 1860, walipogawana madaraka na Wamaroni. Baada ya uhuru wa nchi hiyo walihesabiwa kuwa madhehebu ya 4 kwa ukubwa. Mwanzoni mwa miaka ya 1980 hadi mwishoni mwa 1990 walishika nafasi kubwa katika vita vya kupunguza haki za Wakristo nchini ili kushika nafasi zaidi serikalini.  

## Tanbihi
## Marejeo 
* .
* .
* 
* 

## Marejeo mengine 
* Jean-Marc Aractingi, « Les Druzes et la Franc-maçonnerie », in Les Cahiers de l'Orient, no 69, 1er trimestre 2003, Paris : L'Équerre et le Croissant, éditions Les Cahiers de l'Orient
* Jean-Marc Aractingi, « Points de convergence dans les rituels et symboles chez les Druzes et chez les francs-maçons », in Les Cahiers, Jean Scot Erigène, no 8, Franc-maçonnerie et Islamité, Paris: la Grande Loge de France.
* Pinhas Inabri "Pan-Arabism versus Pan-Islam – Where Do the Druze Fit?"- http://jcpa.org/arabism-islam-where-druze-fit/
* 
* .
* Rabih Alameddine *I, the Divine: A Novel in First Chapters*, Norton (2002). .
* B. Destani, ed. *Minorities in the Middle East: Druze Communities 1840–1974*, 4 volumes, Slough: Archive Editions (2006). .
* R. Scott Kennedy "The Druze of the Golan: A Case of Non-Violent Resistance" *Journal of Palestine Studies,* Vol. 13, No. 2 (Winter, 1984), pp.&nbsp;48–6.
* Dr. Anis Obeid: *The Druze & Their Faith in Tawhid*, Syracuse University Press (July 2006). .
* 
* Samy Swayd *The Druzes: An Annotated Bibliography*, Kirkland, Washington: ISES Publications (1998). .
* Bashar Tarabieh "Education, Control and Resistance in the Golan Heights" *Middle East Report,* No. 194/195, Odds against Peace (May–Aug., 1995), pp.&nbsp;43–47.

## Viungo vya nje 
Jamii:Historia ya Lebanoni
Anthony John Valentine Obinna

**Anthony John Valentine Obinna** (amezaliwa Emekukwu, Jimbo la Imo, nchini Nigeria, 26 Juni 1946) ni askofu wa Kanisa Katoliki nchini Nigeria. 

Alipata upadrisho tarehe 9 Aprili 1972.

Tarehe 1 Julai 1993 alitangazwa kuwa askofu mkuu wa Jimbo Kuu la Owerri akahudumu kama Askofu Mkuu wa jimbo hilo kuanzia 26 Machi 1994 hadi 6 Machi 2022.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Ukurasa wa Askofu Obinna katika *Catholic Hierarchy*

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Nigeria
Mkiwano

**Mkiwano** au **mgakachika** (*Cucumis metulifer*) ni mmea mtambaa wa familia Cucurbitaceae. Matunda yake, yaitwayo kiwano au gakachika, yamekuwa yanapendwa tangu miaka 1980 kwa ajili ya athari nzuri kwa afya. Asili yake ni Jangwa la Kalahari lakini siki hizi hukuzwa nchini Nyuzilandi, Australia, Chili, Italia, Marekani, Ujerumani na Ureno.

### Picha

Kiwanov.jpg|Ua
Kiwano small.jpg|Majani na kiwano changa
2015-02-01 Cucumis metuliferus Kiwano anagoria.JPG|Kiwano bivu
2015-02-01 Kiwano Cucumis metuliferus anagoria.JPG|Kiwano iliyokatwa

Jamii:Mboga na jamaa
Adriano wa Nikomedia

ya Mt. Adriano nchini Ufaransa.]]
 ya Adriano na Natalia kutoka Urusi.]]
**Adriano wa Nikomedia** (aliuawa 4 Machi 306). 

Alipokuwa na umri wa miaka 28, aliongokea Ukristo pamoja na mke wake Natalia, ilimbidi Adriano afie dini hiyo katika mji Nikomedia, leo nchini Uturuki.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Kwa heshima yake Papa Honorius I aligeuza jengo la senati ya Roma kuwa kanisa.

Sikukuu yake huadhimishwa na Waorthodoksi katika tarehe tofauti; kwa Wakatoliki ni tarehe 8 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 

## Viungo vya nje
Jamii:waliozaliwa karne ya 3
Agathius

huko Toledo, Hispania.]] 
**Agathius** au **Akasio** au **Agathonas** (kwa Kigiriki: Ακακιος; alifariki 303/304), alikuwa akida wa jeshi la Dola la Roma kutoka Kapadokia aliyeuawa mjini Bizanti (leo Istanbul, nchini Uturuki) kwa sababu ya imani yake ya Kikristo katika dhuluma ya makaisari Dioklesyano na Maximian.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Santiebeati:Agathius

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Alberiko wa Citeaux

akimpa Alberiko kanzu ya Wasitoo.]]
**Alberiko wa Cîteaux, O.Cist.** (pia **Aubrey**; alifariki Citeaux, 26 Januari 1109) alikuwa mkaapweke, mmonaki, halafu (1100) abati wa Neumünster nchini Ufaransa, akiongoza monasteri hiyo kwa juhudi zote pamoja na kulea wanajumuia kadiri ya upendo na kanuni . 

Ni kati ya waanzilishi wa urekebisho wa Citeaux wa shirika la Benedikto wa Nursia. Ndiye aliyepata kutoka kwa Papa Paskali II hati *Desiderium quod* iliyoupatia urekebisho huo uhalali wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Januari, pengine pamoja na wenzake Roberto wa Molesme na Stefano Harding.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Attwater, Donald and John, Catherine Rachel John, 1993:*The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4

## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 26: *Alberic of Cîteaux*  at *SaintPatrickDC.org*
*History of the Cistercians in the Catholic Encyclopedia
*

Jamii:Wakaapweke
Jamii:wamonaki

Jamii:mapadri
Yethro

, 1635 hivi (Kut 4:18). Yetro ameketi upande wa kulia.]]
**Yethro** au **Reueli** (kwa Kiebrania יִתְרוֹ, *Yitro*, *Yiṯrô*; kwa Kiarabu شعيب, Shuayb) alikuwa mfugaji na kuhani katika rasi ya Sinai.

Ni maarufu kwa kumuoza binti yake Zipora kwa Musa, mkombozi wa Israeli kutoka Misri, na kumpa mkwe wake shauri zuri kuhusu uongozi.

Waislamu wanamheshimu kama nabii; anatajwa mara 11 katika Kurani. 

Wadruzi wanamheshimu kama mwanzilishi wa dini yao.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Prophet Shoaib ***“Jethro” *** Mosque and Tomb near Mahis

Jamii:Manabii katika Uislamu
Reatus Respicius Katunzi

**Reatus Respicius Katunzi** (pia anajulikana kama Reatus Respicius Romeo) ni mwanafunzi wa usanifu majengo, mbunifu wa michoro, na mjasiriamali kijana kutoka Tanzania. Anajulikana kwa juhudi zake katika kubuni suluhisho za kijamii kupitia usanifu wa majengo, teknolojia na elimu, akilenga kuibadilisha tasnia ya usanifu na kuhamasisha vijana kupitia majukwaa ya kidijitali.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Reatus alizaliwa na kulelewa nchini Tanzania, akiwa na asili ya Kitanzania na Kirwanda. Alianza safari yake ya elimu katika fani ya usanifu majengo ambapo ameonyesha uwezo mkubwa katika kutumia programu kama ArchiCAD, SketchUp, Lumion, na Adobe Photoshop. Mbali na taaluma, amejikita katika kujifunza masuala ya ubunifu wa kiolesura cha mtumiaji (UI/UX design) ili kuunganisha usanifu na teknolojia ya kidijitali.

## Kazi na Miradi 
Reatus ameshiriki katika miradi kadhaa ya kijamii na kitaaluma, ikiwemo:

Mradi wa kuboresha fukwe za Coco Beach: Unalenga kubadilisha eneo la Coco Beach jijini Dar es Salaam kuwa mahali pa burudani, biashara na utalii kupitia mbinu endelevu za usanifu.

Ubunifu wa soko la mifugo la Pugu: Mradi huu unaangazia matumizi ya miundombinu bunifu na inayobadilika kulingana na msimu, ili kuboresha mazingira ya biashara na huduma kwa wafugaji.

Stubrary: Wazo la programu ya simu inayowasaidia wanafunzi wa vyuo vikuu duniani kupata vitabu kutoka vyanzo mbalimbali mtandaoni, kisha kuviweka sehemu moja kwa ajili ya matumizi rahisi.

App ya wanafunzi wa usanifu: Reatus anaandaa jukwaa la kidijitali litakalowasaidia wanafunzi wanaotaka kusoma usanifu Afrika Mashariki, likiwa na taarifa muhimu, miongozo ya masomo, ushauri, na fursa za kazi.

## Maisha Binafsi 
Mbali na taaluma, Reatus ni msomaji wa vitabu na mtu anayejali nidhamu, maendeleo binafsi na kuchangia kwa njia chanya katika jamii. Huandika journal mara kwa mara na anaamini katika mahusiano yenye maadili thabiti. Anaamini kuwa mafanikio ya kweli hujengwa kwa maarifa, uthubutu, na kutenda kwa bidii.

## Dira na Mchango 
Kupitia juhudi zake katika elimu na ubunifu, Reatus anaonekana kama mfano wa vijana wanaotumia vipaji vyao kubadili jamii kwa kutumia teknolojia, maarifa na mawazo mapya. Analenga kuwa chachu ya mabadiliko chanya katika sekta ya usanifu na elimu ya juu barani Afrika.
Kidadi-Dadi

**Kidadi-Dadi** ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wadadi-Dadi mpakani katikati ya majimbo ya Victoria na New South Wales. Mwaka wa 2005, kulikuwa na  wasemaji wa Kidadi-Dadi kumi tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidadi-Dadi kiko katika kundi la Kimurray cha Chini. Wengine hukiangalia kama lahaja ya Kiyitha-Yitha.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidadi-Dadi kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidadi-Dadi 
*lugha ya Kidadi-Dadi katika Glottolog
*lugha ya Kidadi-Dadi katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Kidagoman

**Kidagoman** ilikuwa lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia iliyozungumzwa na Wadagoman katika jimbo la Northern Territory. Hakuna Wadagoman waliobaki kuzungumza lugha ya Kidagoman, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidagoman kiko katika kundi la Kiyangwaniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidagoman kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidagoman 
*lugha ya Kidagoman katika Glottolog
*lugha ya Kidagoman katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Anastasi wa Sinai

wa Rembrandt, 1631.]]
**Anastasi wa Sinai** (alifariki baada ya mwaka 700), alikuwa mmonaki, padri, abati na mwandishi maarufu wa monasteri ya Mt. Katerina katika Mlima Sinai (Misri).

Habari chache tulizonazo za maisha yake zinapatikana katika maandishi yake mengi ambayo aliyatumia kutetea imani sahihi dhidi ya uzushi uliodai Yesu si binadamu halisi na kusaidia watu kufikia wokovu . Zamani alichanganywa na Anastasi I wa Antiokia (559 – 598), hivi kwamba badhi ya maandishi hayaeleweki ni ya nani kati yao.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi 
## Marejeo
*Haldon, John. "The Works of Anastasius of Sinai : A Key Source for the History of Seventh-Century East Mediterranean Society and Belief." In *The Byzantine and Early Islamic Near East, Volume I: Problems in the Literary Source Material,* edited by A. Cameron and L. Conrad. Princeton: Darwin Press, 1992. pp.&nbsp;107–147.
*Kuehn, Clement A., and John D. Baggarly. *Anastasius of Sinai. Hexaemeron.* (Orientalia Christiana Analecta 278). Rome: Pontificio Istituto Orientale, 2007.
*Kuehn, Clement A. Review of *Patrology: The Eastern Fathers from the Council of Chalcedon (451) to John of Damascus (†750)*, ed. by Angelo Di Berardino et al. In *Byzantinische Zeitschrift* 101/2 (2008): n.p.
*Richard, Marcel, and Joseph Munitiz, eds. *Anastasii Sinaïtae: Quaestiones et responsiones.* CCSG 59. Turnhout: Brepols, 2006.
*Shahan, Thomas J. "St. Anastasius Sinaita" *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. 1907.
*Uthemann, Karl-Heinz, ed. *Anastasii Sinaïtae: Viae dux.* CCSG 8. Turnhout: Brepols, 1981.
*Uthemann, Karl-Heinz, ed. *Anastasii Sinaïtae: Sermones duo in constitutionem hominis secundum imaginem Dei necnon opuscula adversus monotheletas.*  CCSG 12. Turnhout: Brepols, 1985.
*Uthemann, Karl-Heinz. "Anastasius the Sinaite." In *Patrology. The Eastern Fathers from the Council of Chalcedon (451) to John of Damascus (†750),* edited by Angelo Di Berardino et al. Cambridge: James Clark, 2006. pp.&nbsp;313–331.
*Weiss, Günter. *Studien zum Leben, zu den Schriften und zur Theologie des Patriarchen Anastasius I. von Antiochien (559 - 598).* Munich: Institut für Byzantinistik, 1965.

## Viungo vya nje 
* A discussion of the Hexaemeron  at Creation
* A complete list of Anastasian writings  at Anastasios of Sinai
* Anastasius Sinaita at Britannica Online

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7

Jamii:Mapadri
Aleksandra wa Hesse

**Aleksandra wa Hesse** (kwa Kirusi: Александра Фёдоровна; Darmstadt, Ujerumani, 6 Juni 1872 – Yekaterinburg, Urusi 17 Julai 1918) alikuwa mke wa kaisari Nikola II wa Urusi.

Familia yao nzima iliuawa na Wakomunisti. Kwa sababu hiyo wote wanaheshimiwa na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Bokhanov, Alexander; Knodt, Manfred; Oustimenko, Vladimir; Peregudova, Zinaida; Tyutynnik, Lyubov (1993). *The Romanovs: Love, Power, and Tragedy*. London: Leppi Publications. ISBN|0-9521644-0-X
* Christopher, Peter; Kurth, Peter; Radzinsky, Edvard (1995). *Tsar: The Lost World of Nicholas and Alexandra*. Boston: Little Brown and Co. ISBN|0-316-50787-3
* Dehn, Lili (1922). *The Real Tsaritsa*. *alexanderpalace.org*.
* Eagar, Margaret (1906). *Six Years at the Russian Court*. *alexanderpalace.org*.
* Gilliard, Pierre. *Thirteen Years at the Russian Court* *alexanderpalace.org*.
* King, Greg; Wilson, Penny (2003). *The Fate of the Romanovs*. Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons, Inc. ISBN|0-471-20768-3
* Kurth, Peter (1983). *Anastasia: The Riddle of Anna Anderson*. Boston: Back Bay Books. ISBN|0-316-50717-2
* Lovell, James Blair (1991). *Anastasia: The Lost Princess*. Washington, D.C.: Regnery Gateway. ISBN|0-89526-536-2
* Mager, Hugo (1998). *Elizabeth: Grand Duchess of Russia*. New York: Carroll and Graf Publishers, Inc. ISBN|0-7867-0678-3
* Massie, Robert K. (1967). *Nicholas and Alexandra*. New York: Dell Publishing Co. ISBN|0-440-16358-7
* Massie, Robert K. (1995). *The Romanovs: The Final Chapter*. New York: Random House. ISBN|0-394-58048-6
* Maylunas, Andrei; Mironenko, Sergei (eds), Galy, Darya (translator) (1997). *A Lifelong Passion, Nicholas and Alexandra: Their Own Story*. New York: Doubleday. ISBN|0-385-48673-1
* Occleshaw, Michael (1993). *The Romanov Conspiracies: The Romanovs and the House of Windsor*. London: Orion Publishing Group Ltd. ISBN|1-85592-518-4
* Rappaport, Helen (2008). *The Last Days of the Romanovs*. New York: St. Martin's Griffin. ISBN|978-0-312-60347-2
* Radzinsky, Edvard (1992). *The Last Tsar*. New York: Doubleday. ISBN|0-385-42371-3
* Radzinsky, Edvard (2000). *The Rasputin File*. New York: Doubleday. ISBN|0-385-48909-9
* Sams, Ed. ''"Victoria's Dark Secrets". *curiouschapbooks.com*.
* Shevchenko, Maxim. "The Glorification of the Royal Family". *Nezavisemaya Gazeta*, May 31, 2000.
* Vorres, Ian (1965). *The Last Grand Duchess*. New York: Scribner. ASIN B-0007-E0JK-0
* Vorres, Ian (1985). *The Last Grand Duchess*. London: Finedawn Press (3rd edition)
* Vyrubova, Anna. *Memories of the Russian Court*. *alexanderpalace.org*.
* Zeepvat, Charlotte (2004). *The Camera and the Tsars: A Romanov Family Album*. Stroud: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-3049-7.

## Viungo vya nje
*"God in All Things: The Religious Outlook of Russia's Last Empress" by Janet Ashton 

Jamii:Wafiadini Wakristo
Mkomamanga

**Mkomamanga** au **mkudhumani** (*Punica granatum*) ni mti mdogo wa familia Lythraceae katika oda Myrtales. Matunda yake huitwa makomamanga au makudhumani. Asili yake ni eneo la Uajemi ya kisasa, lakini siku hizi hukuzwa katika Mashariki ya Kati, Kaukasi, Ulaya ya Kusini, Afrika ya Kaskazini ni chini ya Sahara, Asia ya Kati, ya Kusini na ya Kusini-Mashariki, Arizona na Kalifornia.

## Picha

Punica granatum 002.JPG|Maua
Punica granatum 005.JPG|Komamanga mtini
Granatum2.JPG|Komamanga lililopasuka
Pomegranate.jpg|Komamanga lililokatwa

Jamii:Mkarafuu na jamaa
Alda

**Alda wa Siena** (kwa Kiitalia **Aldobrandesca** pia; 1249 hivi – 1309 hivi) alikuwa mwanamke Mkristo wa Italia.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Aprili.

## Maisha
Alda alizaliwa Siena (leo mkoani Toscana); baada ya kuishi miaka saba katika ndoa bila kupata mtoto, alifiwa mumewe. 

Hapo alitawa upwekeni nje ya mji na kujitosa katika kujinyima na kutoa sadaka. 

Baada ya kupata njozi kuhusu Yesu kutenda kama inavyoelezwa na Injili, aligawa mali zake zote akaenda kuishi hospitalini ili kuhudumia wagonjwa. Katika kazi hiyo ilitokea miujiza kadhaa.

Siku moja wahudumu wenzake wasioamini njozi zake, alipokuwa nje ya nafsi yake, walimchoma mwilini kwa sindano na moto, lakini hakuwa na itikio lolote mpaka baada ya kujirudia. Hapo alisema tu kwa unyenyekevu, "Mungu awasamehe", jambo lililomvutia wote.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
*Dictionary of Saints, by John Delaney

## Viungo vya nje
*Saint Stories for All Ages
Maria wa Urusi

**Maria wa Urusi** (kwa Kirusi: Мария Николаевна Романова, Maria Nikolaevna Romanova; St. Petersburg, 26 Juni 1899 – Yekaterinburg 17 Julai 1918) alikuwa mtoto wa tatu wa kaisari Nikola II wa Urusi na wa Alexandra Fyodorovna of Hesse.

Familia yao nzima iliuawa na Wakomunisti. Kwa sababu hiyo wote wanaheshimiwa na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Bokhanov, Alexander, Knodt, Dr. Manfred, Oustimenko, Vladimir, Peregudova, Zinaida, and Tyutyunnik, Lyubov (1993). *The Romanovs: Love, Power, and Tragedy*. Leppi Publications. ISBN|0-9521644-0-X
* Christopher, Peter, Kurth, Peter, and Radzinsky, Edvard (1995) *Tsar: The Lost World of Nicholas and Alexandra.* Little Brown and Co. ISBN|0-316-50787-3
* King, Greg and Wilson, Penny (2003) *The Fate of the Romanovs*. John Wiley and Sons, Inc. ISBN|0-471-20768-3
* Klier, John and Mingay, Helen (1995). *The Quest for Anastasia: Solving the Mystery of the Last Romanovs*. Birch Lane Press Book. ISBN|1-55972-442-0
* Kurth, Peter (1983). *Anastasia: The Riddle of Anna Anderson*. Back Bay Books. ISBN|0-316-50717-2
* Mager, Hugo (1998). *Elizabeth: Grand Duchess of Russia*. Caroll and Graf Publishers, Inc. ISBN|0-7867-0678-3
* Massie, Robert K. (1967). *Nicholas and Alexandra*. Dell Publishing Co. ISBN|0-440-16358-7
* Massie, Robert K. (1995). *The Romanovs: The Final Chapter*. Random House. ISBN|0-394-58048-6
* Maylunas, Andrei and Mironenko, Sergei, editors; Darya Galy, translator (1997). *A Lifelong Passion: Nicholas and Alexandra: Their Own Story*. Doubleday, ISBN|0-385-48673-1
* Rappaport, Helen (2008). *The Last Days of the Romanovs*. St. Martin's Griffin. ISBN|978-0-312-60347-2
* Radzinsky, Edvard (1992). *The Last Tsar*. Doubleday. ISBN|0-385-42371-3
* Radzinsky, Edvard (2000). *The Rasputin File*. Doubleday. ISBN|0-385-48909-9
* Vorres, Ian (1965), *The Last Grand Duchess,* Scribner. ASIN B0007E0JK0, p.&nbsp;115
* Silke Ellenbeck: *Ich wollte einen Soldaten heiraten und zwanzig Kinder bekommen - Maria Romanow - die dritte Tochter des letzten Zaren Nikolaus II.*, DeBehr Verlag, Radeberg 2015, ISBN|978-3-95753-220-6

## Viungo vya nje
* "Olishka's journal" 
* "Olga's scrapbook" 
* Biography at alexanderpalace.org
* FrozenTears.org A media library of the last Imperial Family.
* Hemophilia A (Factor VIII Deficiency)
* The Glorification of the Royal Family

Jamii:Wafiadini Wakristo
Aleksi Toth

yake.]]
 ya Mt. Aleksi wa Wilkes-Barre, 2012]]
**Aleksi Toth** (18 Machi 1854 - 7 Mei 1909) alikuwa padri wa Kanisa la Kiorthodoksi nchini Marekani.

Tangu mwaka 1994 anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Alizaliwa huko Kobylnice, leo nchini Slovakia, katika familia fukara ya Wakatoliki wa Mashariki katika Dola la Austria-Hungaria. Baba yake alikuwa padri, kama baadhi ya ndugu zao. Alipata malezi mazuri na kujifunza lugha mbalimbali. Baada ya kumuoa Rosalie Mihalich, alipata upadrisho tarehe 18 Aprili 1878, lakini mke na mtoto wao pekee walifariki mapema.

Miaka 1879-1889 alifanya kazi za karani wa askofu wa Presov, mwalimu seminarini n.k.

Mnamo Oktoba 1889 aliteuliwa kuwa paroko wa Wakatoliki wa Mashariki huko Minneapolis, Minnesota, Marekani. Huko aliripoti kwa askofu mkuu John Ireland, ambaye alikuwa kati ya waliotaka kufanya Wakatoliki wote wafuate mapokeo ya Roma na lugha ya Kiingereza. Hivyo askofu alimkataa, lakini padri Toth kama mtaalamu wa sheria za Kanisa alijua haki za Wakatoliki wa Mashariki. 

Isitoshe, maaskofu wa Marekani walimuomba Papas awarudishe Ulaya mapadri wote wa Kanisa la Mashariki. Hapo mnamo Oktoba 1890, mapadri 8 kati ya 10 wa Kanisa hilo waliokuwepo Marekani walikutana huko Wilkes-Barre, Pennsylvania, padri Toth akiwa mwenyekiti wa kikao. 

Askofu mkuu Ireland aliwaandikia waumini wake wasishiriki ibada za padri Toth, naye aliona afadhali kurudi Ulaya. Kumbe waumini walimuomba awasiliane na askofu wa Warusi Waorthodoksi, Vladimir. Baada ya mawasiliano kukamilika, askofu huyo alifika Minneapolis ambapo tarehe 25 Machi 1891 aliwapokea padri Toth na waumini wengine 361 katika Kanisa la Kiorthodoksi. Mfano huo ulifuatwa na wengine wengi, zikiwemo parokia 17 na waumini 20,000 kwa juhudi za padri Aleksi.

Alifariki huko Wilkes-Barre.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Viungo vya nje
*Alexis of Wilkes-Barre.  Biography of St. Alexis Toth from the OrthodoxWiki website.
**Orthodox Christians in North America: 1792–1994*, Chapter 2, contains info on Toth, including particulars of his conversation with Bishop Ireland.
*Ὁ Ἅγιος Ἀλέξιος ὁ Ὑπερασπιστὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως.'' 7 Μαΐου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.

Jamii:Waliozaliwa 1854
Jamii:Waliofariki 1909
Jamii:Mapadri
Jamii:Waorthodoksi
Jamii:Watakatifu wa Marekani
Kidalabon

**Kidalabon** (pia **Kingalkbun**) ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wadalabon katika ya jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kidalabon kumi na mmoja tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidalabon kiko katika kundi lake lenyewe la Kingalkbun.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidalabon kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidalabon 
*lugha ya Kidalabon katika Glottolog
*lugha ya Kidalabon katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Kidaungwurrung

right|thumb|Maeneo ya lugha za Kikulin; Kidaungwurrung (Kitaungurong) kiko upande wa Kaskazini-Mashariki (rangi ya kijani).
**Kidaungwurrung** (au **Kitaungurong**) kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wadaungwurrung katika jimbo la Victoria. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kidaungwurrung ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidaungwurrung kiko katika kundi la Kikulin.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidaungwurrung kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidaungwurrung 
*lugha ya Kidaungwurrung katika Glottolog
*lugha ya Kidaungwurrung katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Trikomonasi

**Trikomonasi** ni mojawapo kati ya maradhi ya zinaa na husababishwa na maambukizi ya protozoa anayefahamika kwa jina la kisayansi *Trichomonas vaginalis*. 

Ugonjwa huu husababisha mwasho na karaha katika uke (kwa wanawake) na katika mfereji wa mkojo kwa wanaume. Lakini wanawake 70% na wanaume 50% hawaoni dalili wanapopatwa.

Imekadiriwa kuwa Wamarekani milioni tano huambukizwa trikomonasi kila mwaka. Kimataifa mwaka 2015 waliopatwa na ugonjwa huo walikuwa 122 milioni. 

Trikomonasi huweza kutibiwa kwa urahisi na antibaotiki.

thumb|**Trichomonas vaginalis** 

Jamii:Maradhi ya zinaa
Jamii:Vidusia
Mikrobiolojia

iliyojaa vidubini.]]
**Mikrobiolojia** (kutoka maneno ya Kigirikiμῑκρος, mīkros, "ndogo"; βίος, bios, "uhai"; na λογία, logia, "elimu") ni fani inayochunguza vidubini vyenye seli moja, nyingi au visivyo nayo kabisa. Mikrobiolojia ina matawi yake, yakiwemo virolojia, mukolojia, parasitolojia na bakteriolojia.

Bakteria ziligunduliwa mara ya kwanza na Antonie van Leeuwenhoek mwaka wa 1676, kwa kutumia darubini ya lensi moja ya muundo wake mwenyewe. Aliziita "animalcules" na alichapisha habari za utafiti wake kwenye msururu wa barua kwa Shirika la Muungano wa Mfalme. Jina *bacteriam*  lililetwa miaka mingi baadaye, na Christian Gottfried Ehrenberg katika mwaka wa 1838.

Mwaka 1859 Louis Pasteur alionyesha kuwa mchakato wa kuchachusha unasababishwa na ukuaji wa vijiumbe, na kwamba ukuaji huu si wa kizazi cha kujianzia. (Hamira na kuvu, ambazo kwa kawaida zinahusishwa na uchachushaji, si bakteria, ila ukungu.) Pamoja na mwenzake, Robert Koch, Pasteur alikuwa wa kwanza kuitetea nadharia ya kijidudu ya ugonjwa.

Robert Koch alikuwa mwanzilishi wa taaluma ya uuguzi wa mikrobiolojia na alishughulikia kipindupindu, kimeta na kifua kikuu. Katika utafiti wake wa kifua kikuu, Koch hatimaye alithibitisha nadharia ya kijidudu, ambayo ilimfanya atunukiwe Tuzo la Nobel mwaka wa 1905. Katika madai yake, Koch aliweka vigezo vya kutathmini kama kiumbe ndicho husababisha ugonjwa, na madai haya yanatumika mpaka leo hii.

Ingawa katika karne ya 19 ilijulikana kwamba bakteria ndizo chanzo cha magonjwa mengi, hakuna matibabu yoyote ya viua-bakteria yaliyopatikana. Katika mwaka wa 1910, Paul Ehrlich alitengeneza kiua vijasumu cha kwanza, kwa kubadilisha rangi ambazo kwa kuchagua zilitia mawaa *Treponema pallidum*, spirokaeti ambayo husababisha kaswende katika mchanganyiko wa ambao uliua kisababishi magonjwa. Ehrlich alikuwa ametuzwa Tuzo la Nobel mwaka 1908 kwa kazi yake kuhusu elimu ya kingamaradhi, na alianzisha matumizi ya madoa ili kuchunguza na kubaini bakteria, na kazi yake ilijikita kwenye misingi ya doa la Gram na doa la Ziehl-Neelsen.

Mafanikio makubwa katika utafiti wa bakteria yalikuwa kutambuliwa kwa Carl Woese mwaka 1977 kwamba akea zilishuka kutokana na mabadiliko tofauti kutoka yale ya bakteria. Uanishaji huu mpya wa jamii ya filojenetiki ulikitwa kwenye misingi ya kufululizwa kwa ribosomu RNA 16S, na ukagawa prokaryota katika makundi mawili yenye mageuko tofauti, kama mojawapo ya sehemu ya mifumo ya vikoa vitatu.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* nature.com Latest Research, reviews and news on microbiology
* Microbes.info is a microbiology information portal containing a vast collection of resources including articles, news, frequently asked questions, and links pertaining to the field of microbiology.
* Immunology, Bacteriology, Virology, Parasitology, Mycology and Infectious Disease
* Microbiology Video Lectures and Learning Resources 
* Annual Review of Microbiology 

Jamii:Mikrobiolojia
Jamii:Biolojia
Barbara wa Nikomedia

, National Museum in Warsaw, Polandi.]]
**Barbara** (kwa Kigiriki: **Βαρβάρα**) alikuwa mwanamke Mkristo wa Ugiriki wa Kale anayesemekana kuwa alikatwa kichwa na baba yake kwa sababu ya imani yake. 

Anaheshimiwa na madhehebu mengi ya Ukristo kama mtakatifu bikira mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 4 Desemba. 

## Picha

Image:St-barbara.jpg
Image:Saint-Barbara-Grk-ikon.png
Image:Saint Barbara (Charles Bridge).jpg
Image:Roggenbeuren St Verena Hochaltar Barbara Georg.jpg
File:Ghirlandaio St Barbara Crushing her Infidel Father, with a Kneeling Donor.jpg
File:BarbaraMarble.jpg
File:StBarbaraParisi.jpg
File:Master of the Joseph Sequence - St Barbara Directing the Construction of a Third Window in Her Tower - Walters 37777.jpg
File:Master of the Joseph Sequence - The Martyrdom of St Barbara - Walters 37778.jpg
File:St Barbara - Ranworth Rood Screen.JPG
file:Saint Varvara - Google Art Project.jpg
file:Reliquary Bust of Saint Barbara.jpg

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*St Barbara statue - St Peter's Square Colonnade Saints
*Katarina F. Sweda - St. Barbara Sculptures 
*Catholic Forum profile for Saint Barbara 
*Saint Barbara in Orthodoxy 
*Royal Artillery: St Barbara 
*United States Field Artillery Association: Saint Barbara
*An image of a 16th-century French sculpture of Saint Barbara, holding a tower 
*Information on Saint Barbara as patron of Santa Barbara, California 
*A Day to Honor Saint Barbara
*Where the tradition of the 'Barbarazweig' comes from
*Patron Saints Index: *Saint Barbara*
*Church of St. Barbara in Varvarka Street (Moscow)
*St. Barbara at the Christian Iconography web site.
*"Here Beginneth the Life of St. Barbara" from the Caxton translation of the *Golden Legend*

Jamii:Mabikira
Blasi

wa Kirumi'', Soissons (Picardy, France), mwanzoni mwa karne ya 13.]]
**Blasi** (kwa Kiarmenia: Վլասի, Vlasi; kwa Kigiriki Βλάσιος, Blasios) alikuwa mganga na askofu wa Sebaste katika Armenia ya Kale (leo Sivas, Uturuki). 

Aliuawa kwa ajili ya imani yake ya Kikristo mwaka 316 katika dhuluma ya kaisari Licinius. 

Ndiyo sababu anaheshimiwa na madhehebu mengi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa na Ukristo wa magharibi tarehe 3 Februari, kumbe mashariki tarehe 11 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 43-44
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 36
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 19

## Viungo vya nje
*Saint Blaise article from Catholic.org
*Hieromartyr Blaise of Sebaste
*St. Blaise's life in Voragine's *Golden Legend:* Latin original and English (English from the Caxton translation)
* Saint Blaise at the Christian Iconography web site.
*Novena in Honor of St. Blaise 

Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Kaunti ya Kwale

**Kaunti ya Kwale** ni Kaunti nchini Kenya iliyoko kwenye eneo la Mkoa wa Pwani la awali. Mji mkuu uko Kwale lakini mji wake mkubwa ni Ukunda.

Wakati wa sensa ya mwaka 2019 eneo la kaunti lilikuwa na wakazi 866,820 katika eneo la km2 8,267.1, msongamano ukiwa hivyo wa 105 kwa kilometa mraba.

Kwale ina sehemu ya pwani kwenye mwambao wa Bahari Hindi kati ya Mombasa na Tanzania. Sehemu zinazotembelea sana na watalii ni Diani Beach katika tarafa ya Msambweni, Shimba Hills National Reserve na Patakatifu pa tembo pa Mwaluganje.

## Utawala 
Kaunti ya Kwale ina maeneo bunge yafuatayo:

## Idadi ya wakazi katika kaunti ndogo (2019) 
*Kinango 94,220
*Lunga Lunga 198,423
*Matuga 194,252
*Msambweni 177,690
*Samburu-Kwale 202,235

## Miji
* Msambweni
* Ukunda
* Lunga Lunga

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya kaunti ya Kwale
* Wilaya ya Malindi
* Wilaya ya Kwale

## Marejeo
## Viungo vya Nje 
* http://www.mambolook.com/kwale
Kaunti ya Kilifi

**Kaunti ya Kilifi** ni kaunti nchini Kenya katika eneo la Mkoa wa Pwani wa awali. Ilianzishwa mwaka 2010 kwa kuunganisha wilaya za Kilifi na Malindi. 

Eneo lake ni km² 12,539.7. Eneo hilo lilikuwa na wakazi 1,453,787 wakati wa sensa ya mwaka 2019, msongamano ukiwa hivyo wa watu 116 kwa kilometa mraba. 

Mji mkuu uko Kilifi lakini mji mkubwa zaidi ni Malindi. 

Kiongozi wa serikali yake ni gavana anayechaguliwa na wananchi.

Eneo la kaunti liko upande wa kaskazini na kaskazini-mashariki ya Mombasa. Sehemu zinazotembelewa na watalii ni hasa Kikambala, Watamu, Malindi na Kilifi.

## Utawala 
Kilifi huwa na majimbo ya uchaguzi wa bunge 7 pamoja na kumchagua seneta mmoja na mbunge mmoja wa viti maalum vya wanawake. Kaunti ya Kilifi ina maeneo bunge yafuatayo:

## Idadi ya wakazi katika kaunti ndogo (2019) 
*Chonyi 62,335
*Ganze 143,906
*Kaloleni 193,682
*Kauma 22,638
*Kilifi North 178,824
*Kilifi South 206,753
*Magarini 191,610
*Malindi 333,226
*Rabai 120,813

## Picha 

File:Diani Beach Sunrise Kenya.jpg|Diani Beach 
File:Sun rise Malindi.jpg|Jua kwenye Bahari Hindi pale Malindi

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya kaunti ya Kilifi
* Wilaya ya Kilifi
* Wilaya ya Malindi

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Districts of Kenya
*CIA World Fact Book on Kenya 
*http://www.mambolook.com/kilifi
Nronga

**Nronga** ni kijiji cha kata ya Machame Magharibi katika Wilaya ya Hai, Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania Kaskazini Mashariki.

Kijiji cha Nronga ni miongoni mwa vijiji vichache katika mkoa wa Kilimanjaro vinavyopakana na Hifadhi ya Mlima Kilimanjaro. 
Kaskazini mwa kijiji hicho ndipo msitu mkubwa wa hifadhi hiyo unapopatikana. 

Kijiji hicho ni kama kisiwa kwa sababu kimezungukwa na mito miwili mikubwa inayotiririsha maji yake kutoka kwenye mlima Kilimanjaro. 

Upande wa mashariki kuna mto mrefu unaoitwa Kikafu na kwa upande wa magharibi kuna mto unaoitwa Semira na mito hiyo inaungana au kukutana karibu kabisa na daraja au lango la kuingilia kwenye kijiji hicho.

Hali ya hewa ni nzuri sana na ya baridi, tena mvua za kila mara zinazonyesha huko zinafanya kijiji kiwe na mazingira mazuri ya ujani yanayovutia na kupendeza macho.  

Watu na wakazi wa kijiji hicho wanajishughulisha na kilimo cha kahawa, ndizi na mazao mengine kama mahindi na maharage. Hivyo uchumi wa kijiji unategemea sana kilimo pamoja na ufugaji.

Huko mwandishi Elieshi Lema alizaliwa mwaka 1949.   

Jamii:Wilaya ya Hai
Kidhuwal

**Kidhuwal** ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wadhuwal katika jimbo la Northern Territory. Mwaka wa 2015, kulikuwa na  wasemaji wa Kidhuwal 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidhuwal kiko katika kundi la Kiyolngu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidhuwal kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidhuwal 
*lugha ya Kidhuwal katika Glottolog
*lugha ya Kidhuwal katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Kidirari

**Kidirari** kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wadirari katika jimbo la Australia ya Kusini. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kidirari ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidirari kiko katika kundi la Kikarniki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidirari kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidirari 
*lugha ya Kidirari katika Glottolog
*lugha ya Kidirari katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Lugha za Kimirndi

right|thumb|Eneo la vikundi vya Kimirndi barani mwa Australia: lugha za Kiyirram (rangi ya kizambarau) na za Kibarkly (rangi ya buluu)
**Lugha za Kimirndi** ni familia ndogo ya lugha nchini Australia. Katika familia hiyo kuna vikundi viwili ambavyo lugha zake huzungumzwa katika jimbo la Northern Territory: lugha za Kiyirram na lugha za Kibarkly.

## Viungo vya nje
*lugha za Kimirndi katika Glottolog

Jamii:Lugha za Australia
Jamii:Makundi ya lugha
Kigudanji

**Kigudanji** (au **Kingarnga**) kilikuwa lugha ya Kimirndi nchini Australia iliyozungumzwa na Wagudanji katika jimbo la Northern Territory. Hakuna Wagudanji waliobaki kuzungumza lugha ya Kigudanji, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigudanji kiko katika kundi la Kibarkly. Wengine hukiangalia kuwa lahaja ya Kiwambaya.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kigudanji kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kigudanji 
*lugha ya Kigudanji katika Glottolog
*lugha ya Kigudanji katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Lugha za Kiyirram

right|thumb|Eneo la lugha za Kiyirram (rangi ya kizambarau)
**Lugha za Kiyirram** ni kundi la lugha za Kimirndi nchini Australia. Katika kundi hilo kuna lugha mbili: Kijaminjung na Kinungali.

## Viungo vya nje
*lugha za Kiyirram katika Glottolog
*lugha za Kiyirram katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Jamii:Makundi ya lugha
Lugha za Kigiimbiyu

right|thumb|Eneo la lugha za Kigiimbiyu barani mwa Australia (rangi ya kizambarau)
**Lugha za Kigiimbiyu** ni familia ndogo ya lugha nchini Australia. Katika familia hiyo kuna lugha tatu tu ambazo zilikuwa huzungumzwa katika jimbo la Northern Territory: Kierre, Kimangerr na Kiurningangg. Lugha hizo zote zimetoweka.

## Viungo vya nje
*lugha za Kigiimbiyu katika Glottolog
*lugha za Kigiimbiyu katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia
Jamii:Makundi ya lugha
Keki

[250px|thumb|Keki yenye matunda madogo ndani na vipande vya  [mlozi|lozi]]
**Keki** ni chakula kinachotengenezwa kwa kuoka unga wa nafaka, maji au zaidi maziwa, sukari, soda ya kuokea pamoja na shahamu (k.m. siagi), na nyongeza nyingine kama vile mayai.

Jina latokana na neno la Kiingereza "*cake*" . 

Keki zilianza kama mkate wa pekee ulioongezwa sukari au asali, baadaye pia shahamu au mafuta.

Ilhali mwanzoni keki na mkate hazikutofautishwa sana baadaye mbinu za kuoka keki tamu ziliongezeka sana. Tangu karne ya 18 mafundi wa Ualya waliacha kutumia hamira kama mbinu wa kupata keki laini badala yake walitumia yai lililopigwa hadi kuwa pofu; katika karne ya 19 elimu ya kemia iliunda matumizi ya soda ya kuokea ambayo ni kabonati natiri (magadi) inayotoa gesi wakati wa kuoka na hivyo kuunda nafasi ndani ya kinyunga. 

Siku hizi kuna aina maelfu za keki. 

Streuselkuchen7.jpg|Keki iliyookwa katika mviringo wa mabati
Teekuchen, Miltenberg, Germany.JPG|Keki sahili yenye mazabibu makavu
Pound layer cake.jpg||Keki yenye kanda za jemu ikifunikwa nje kwa ganda la siyagi tamu

## Tanbihi
## Marejeo
Jamii:Chakula
Kiwunambal

right|thumb|Eneo la lugha za Kiworrorran barani mwa Australia, rangi ya kizambarau
**Kiwunambal** ni lugha ya Kiworrorran nchini Australia inayozwubumzwa na Wawunambal katika jimbo la Australia ya Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na  wasemaji wa Kiwunambal 30 tu, na lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwunambal kiko katika kundi la Kiwunambal ambalo limepata jina lake kutoka lugha hiyo.

## Viwubo vya nje
*lugha ya Kiwunambal kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiwunambal
*lugha ya Kiwunambal katika Glottolog
*lugha ya Kiwunambal katika Ethnologue

Jamii:Lugha za Australia