open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kisarnami

**Kisarnami** ni krioli ya Kibhojpuri inayotumika nchini Surinam kama lugha ya tatu kwa wingi wa wasemaji (122,000 hivi).

## Marejeo 
* Rabin S. Baldewsingh, Naushad Boedhoe & Bris Mahabier (red.), *Sarnámi; een kleine taal met een grote opgave.* Den Haag: Surinen, 2017.
* Rabin S. Baldewsingh, Naushad Boedhoe, Bris Mahabier (red.), *Sarnámi Sanskirti; Enkele facetten van de Hindostaanse geschiedenis en cultuur in Suriname en Nederland.* Den Haag; Surinen, 2018.
* Rabin S. Baldewsingh, *Sarnámi Woordenschat; Idioomboek van het Sarnámi met structuurwoorden, systematisch basisvocabulaire, bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden.* Den Haag: Surinen, 2018.
* Rabin S. Baldesingh, *Sarnámi taalgids.*  Den Haag 2018.
* Theo Damsteegt, 'De basis van het Sarnami.' In: *Lalla Rookh*, 8 (1983), nr. 6, november, pp.&nbsp;10–16.
* Theo Damsteegt, 'Sarnami taal en literatuur.' In: Jorg Funke & Lourina de Voogd (red.), *Literatuur en talen van Suriname: een kennismaking.* Den Haag: Nederlands Bibliotheek en Lektuur Centrum, 1984, pp.&nbsp;15–23.
* Theo Damsteegt, 'Kenmerken en ontwikkeling van het Sarnami.' In: *Oso*, 4 (1985), nr. 2, december, pp.&nbsp;159–168.
* Theo Damsteegt, 'Sarnami: a living language.' In: *Language transplanted: the development of overseas Hindi.* Ed. by Richard K. Barz and Jeff Siegel. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1988, pp.&nbsp;95–120.
* Theo Damsteegt, 'De Sarnami-beweging.' In: Corstiaan van der Burg, Theo Damsteegt en Krishna Autar (red.), *Hindostanen in Nederland.* Leuven-Apeldoorn: Garant, 1990, pp.&nbsp;22–44.
* Theo Damsteegt, 'Het Suriname-beeld in de Hindostaanse literatuur.' In: *De Gids*, 153 (1990), nr. 10/11, oktober-november, pp.&nbsp;904–915.
* Theo Damsteegt, 'Hindi and Sarnami as literary languages of the East Indian Surinamese.' In: Mariola Offredi (ed.), *Language versus dialect: linguistic and literary essays on Hindi, Tamil and Sarnami.* New Delhi: Manohar, 1990, pp. 47-63.
* Theo Damsteegt & Jit Narain, *Ká Hál: leerboek Sarnami, Surinaams Hindostaans.* Den Haag: Nederlands Bibliotheek en Lektuur Centrum, 1987.
* Michiel van Kempen, *Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur.* Breda: De Geus, 2003. (2 dln.)
* Michiel van Kempen, *Herinneren, verbeelden, begrenzen. 150 jaar Hindostanen hier en daar. Eerste Jit Narain Lezing.* Den Haag: Curatorium Jit Narain Lezing en Jit Narain Cultuurprijs, 2018.
* R.M. Marhé, *Sarnami byákaran: een elementaire grammatica van het Sarnami.* [Leidschendam]: Stichting voor Surinamers, [1985].
* Eline Santokhi & Lydius Nienhuis, *Sarnami Woordenboek.* Den Haag: Communicatiebureau Sampreshan, 2004.
* Eline Santokhi & Lydius Nienhuis, *500 Spreekwoorden en Gezegden uit het Sarnami en het Hindi.* Zoetermeer: Communicatiebureau Sampreshan, 2006.

## Viungo vya nje
* www.suriname.nu
* Ethnologue
* Kamusi Sarnami/Nederlands
* *Caraïbisch Uitzicht*

Jamii:Lugha za Surinam
Jamii:Krioli
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiirani
Kaisari wa Bus

**Kaisari wa Bus** (Cavaillon, leo nchini Ufaransa, 3 Februari 1544 – Avignon, Provence, 15 Aprili 1607) alikuwa padri mwanajimbo wa Kanisa Katoliki aliyeanzisha mashirika mawili ya kitawa yamsaidie kuhubiri na kufundisha imani, ingawa hapo awali alikuwa askari akaishi pia maisha ya anasa.

Alitangazwa na Papa Paulo VI kuwa mwenye heri tarehe 27 Aprili 1975 , halafu na Papa Fransisko kuwa mtakatifu tarehe 15 Mei 2022.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* De Beauvais, *Vie du P. César de Bus* (Paris, 1645);
* Dumas, *Vie du P. de Bus* (Paris, 1703);
* Helyot, *Histoire des ordres religieux*, revised ed. by Badiche in Migne, *Encyclopédie théologique* (Paris, 1848), XXI;
* Johann Nepomuk Brischar in *Kirchenlexikon*, III, 1873, s.v. Doctrinarier;
* Baillet, *Les vies des saints* (Paris, 1739), III, 617;
* Heimbucher, *Die orden und Kongregationen der kathol. Kirche* (Paderborn, 1897), II, 338.

Jamii:Watawa waanzilishi
Eusebi wa Fano

[thumb|[Bikira Maria kati ya watakatifu Orso na Eusebi.]]
**Eusebi wa Fano** (karne ya 5 - 526) alikuwa askofu wa Fano kuanzia mwaka 499/502 hadi kifo chake . 

Alitumwa na mfalme Theodoriko Mkuu kwa Kaisari Yustino I wa Konstantinopoli kuongozana na Papa Yohane I ili Waario wasiendelee kudhulumiwa. Ingawa ujumbe ulifaulu walau kiasi, waliporudi walifungwa naye hadi wakafa kwa magumu yaliyowapata.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Vittorio Bartoccetti, Eusebio, vescovo di Fano, santo, Bibliotheca Sanctorum, V, pp. 254-255.
* De Sancto Eusebio, episcopo Fanensi in Italia, Acta Sanctorum Aprilis, II, p. 540.
* Charles Pietri, Luce Pietri, Prosopographie de l'Italie chrétienne (313-604), in Prosopographie chrétienne du Bas-Empire 2, vol. I, Roma, 1999.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Geroldi

[thumb|Mt. Geroldi katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
**Geroldi** (Retia, 900 hivi - Frisun, Vorarlberg, leo nchini Austria, 978) alikuwa Mkristo wa ukoo bora aliyeacha mke na watoto akaishi kama mkaapweke.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Eintrag im Ökumenischen Heiligenlexikon
* Propstei St. Gerold
* Historisches Lexikon der Schweiz.

Jamii:Wakaapweke

Jamii:Watakatifu wa Austria
Wiho

**Wiho** (pia: **Wicho, Wito, Vuiho**; Ljouwert, leo nchini Uholanzi, karne ya 8 - Osnabruck, leo nchini Ujerumani, 20 Aprili 804/805) alikuwa abati, halafu askofu wa kwanza wa jimbo la Osnabruch, lililoanzishwa na Karolo Mkuu mwaka 772 ili kuinjilisha Wasaksoni . Kwa ajili hiyo aliteseka sana.

Chini yake jimboni kilianzishwa kimojawapo kati ya vyuo vya juu vya Ujerumani, Gymnasium Carolinum.

Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe 20 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Friedrich Philippi: Wiho. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 42, Duncker & Humblot, Leipzig 1897, S. 472.

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Eliena

**Eliena** (pia: **Elena, Eilena**; aliishi Laurino, Campania, Italia, karne ya 6 hivi) alikuwa bikira ambaye mapema utotoni alikwenda kuishi kama mkaapweke katika pango hadi kifo chake.

Imara katika matendo ya Kristo, alimtumikia Mungu bila kujibakiza katika mahitaji ya watawa na wagonjwa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Aprili au 22 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Mael Ruba

**Mael Ruba** (pia: **Máelrubai, Maol Rubha, MoRubha, MaRuibhe, Malruibhe, Rufus**; Bangor, Ireland, 642 hivi - Teampull, Sutherland, Uskoti, 722) alikuwa mmonaki huko Bangor, akawa mwanzilishi wa monasteri wa wamisionari katika nchi ya Uskoti (671) aliyoiinjilisha kwa miaka 50.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 21 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Reeves, William, 'Saint Maelrubha: His History and Churches', in *Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland*, III (1857–60), pp.&nbsp;258–96
* Thomson, Derick S. *The Companion to Gaelic Scotland*, (Blackwell Reference 1987), 
* *The Chronicles of Keith*

## Viungo vya nje
* St Maol Rubha
* 

Jamii:Waliozaliwa 642

Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Uskoti
Senorina

thumb|Mt. Senorina.
**Senorina** (kwa Kireno: *Senhorinha*; Vieira do Minho, 942 hivi - Basto, 22 Aprili 982) alikuwa bikira nchini Ureno, mwenye undugu na Rudesindo. 

Kisha kuingia katika monasteri ya Wabenedikto huko Vieira, iliyoongozwa na Godinha, dada wa mzazi wake, alimrithi kama abesi halafu akahamishia monasteri huko Basto, karibu na Braga.

Alitangazwa mtakatifu na askofu Paio Mendes wa Braga mwaka 1130.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Aprili. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 942
Jamii:Waliofariki 982
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watakatifu wa Ureno
Oportuna

[thumb|[Njozi yake wakati wa kufariki dunia.]]
**Oportuna** (alifariki 22 Aprili 770) alikuwa bikira nchini Ufaransa, aliyeingia mapema katika monasteri ya Wabenedikto, iliyoongozwa na Lantildis, mtoto wa ndugu wa mzazi wake, alimrithi kama abesi akaongoza kwa upole mkubwa, ingawa mwenyewe alishika maisha magumu ya kujinyima sana .

Alikuwa pacha wa Krodegangi wa Seez.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Aprili. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* St. Opportuna from Butler's *Lives of the Saints* 
* Sainte Opportune from the Diocese of Séez 
* Den hellige Opportuna av Montreuil 
* , by Nicolas Gosset, 1659 (first ed. 1654) 

Jamii:Waliofariki 770
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Joji wa Suelli

**Joji wa Suelli** (Cagliari, Sardinia, Italia, karne ya 11 - Suelli, Cagliari, 23 Aprili 1117) alikuwa askofu wa Suelli, kijiji cha Italia visiwani kuanzia umri wa miaka 22 hadi kifo chake.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Aleksanda III mwaka 1159, tena na Papa Paulo V mwaka 1609.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.comunesuelli.it/san_giorgio.htm  

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
Jamii:Waliofariki 1117
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Molaise

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Molaise** (pia: **Laisren** au **Laserian**, yaani *Mwanga*; alifariki 18 Aprili 639 hivi) alikuwa mkaapweke nchini Uskoti, halafu padri na askofu abati wa monasteri ya Leighlin nchini Ireland baada ya ndugu yake Gobani wa Seagoe. 

Katika kisiwa hicho alieneza kwa utaratibu na amani ibada ya Pasaka jinsi ilivyoadhimishwa na Kanisa la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
### Vyanzo vya kale vya Kieire
*Short Old Irish text in the Book of Leinster and Book of Lismore about Molaise and his sister, tentatively dated to the early 10th century, ed. Julius Pokorny, "[Altirische texte:] Molaisse und seine Schwester." *Zeitschrift für celtische Philologie* 9 (1913): pp.&nbsp;239–41. Available from CELT.
**The Vision of St Laisrén* (visionary text in Rawlinson B 512), ed. and tr. Kuno Meyer, *Stories and Songs from Irish Manuscripts*. London, 1899. Reprint from *Otia Merseiana* 1 (1899), pp.&nbsp;113–28. Available from CELT. See also: Grosjean, Paul. "Un fragment des Coutumes de Tallaght et la Vision de Laisrén." *Analecta Bollandiana* 81 (1963): pp.&nbsp;251–9.

### Vyanzo vingine
*Chadwick, Nora. *Studies in the Early British Church*. Cambridge, 1958.

### Kusoma zaidi
*Feeley, Joseph M. and J. Sheehan. "Old Leighlin monastery and cathedral, 5th to 15th century", *Carloviana* 52 (2003): pp.&nbsp;9–15.
*Hayden, Margaret. "The district of Leighlin Lasarian's country", *Carloviana* 2:29 (1981): pp.&nbsp;4–6.
*Kenny, Colum. "Molaise's water of truth." *Carloviana* 47 (1999). pp.&nbsp;31, 36.
*Kenny, C. "Old Leighlin after Laserian: division and reconciliation." *Carloviana* 47 (1999): pp.&nbsp;22–30.
*Kenny, C. "Molaise. Abbot of Leighlin and hermit of Holy Isle. The life and legacy of Saint Laisren in Ireland and Scotland". Morrigan Books, Killala, County Mayo. (1998)

Jamii:wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki

Jamii:watakatifu wa Uskoti
Deodato wa Blois

**Deodato wa Blois** (Bourges, Ufaransa, karne ya 5 &ndash; Blois, Ufaransa, 525) alikuwa shemasi aliyeishi kama mkaapweke ila hatimaye alianzisha monasteri kwa waliotamani kumfuata .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Aprili..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5

Jamii:Mashemasi
Jamii:wakaapweke
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Kuopio

thumb|right|300px|Kuopio kutoka juu.
**Kuopio** ni mji wa Ufini wenye wakazi 120.000.

## Elimu 
Kuna chuo kikuu kimoja huko Kuopio.

## Picha

File:Kuopio City Hall.JPG|Ukumbi wa mji
File:Puijo tower.jpg|Mnara wa Puijo
File:Kuopion yliopisto canthia.jpg|Chuo Kikuu cha Kuopio
File:Kuopio airport from air cropped.jpg|Uwanja wa ndege

Jamii:Miji ya Ufini
Rodríguez

**Rodríguez** ni jina la:
*Alfonso Rodriguez
*Jaime Rodríguez
*Miriam Rodríguez Martínez
*Pablo Oscar Cavallero Rodríguez
*Pedro Rodríguez Ledesma

Jamii:Majina ya ukoo
Martínez

**Martínez** ni jina la:
*Miriam Rodríguez Martínez
*Saúl Martínez
*Victor Hipolito Martínez
*Martinez, California

Jamii:Majina ya ukoo
Werner

**Werner** ni jina la Kijerumaniki ambalo ni kawaida hasa katika Ujerumani-Zamani iliandikwa Wernher kwa maana "anayeonya jeshi". Hutumiwa kama jina la familia na jina la kibinafsi.

*Werner von Siemens
*Werner Buchholz
*Werner Schuster (mwanasiasa)
*Werner Arber
*Alfred Werner
*Mlima Werner
*Timo Werner
*Werner Forssmann
*Werner Heisenberg

Jamii:Majina ya ukoo
Jamii:Majina ya watu
Wiliamu Firmati

la kichwa chake.]]
**Wiliamu Firmati** (kwa Kifaransa: **Guillaume Firmat**; Tours, leo nchini Ufaransa, 1026 - 1103) alikuwa tabibu  ambaye, kisha kuhiji Yerusalemu, aligawa mali yake kwa fukara akawa mkaapweke sehemu mbalimbali .

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Franka

yake.]]
**Franka** (kwa Kiitalia: **Franca da Vitalta** au **da Piacenza**; Piacenza, leo nchini Italia, 1175 hivi – Pittolo, 25 Aprili 1218) alikuwa bikira wa ukoo bora aliyejiunga na monasteri ya Kibenedikto akawa abesi alipokuwa na umri wa miaka 24 .

Baadaye tena alihamia urekebisho wa Citeaux akaanzisha monasteri mbili. 

Alikuwa anakesha mbele ya Mungu hata usiku kucha.

Alitambuliwa kuwa mtakatifu na Papa Gregori X mnamo Septemba 1273.

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Alban Butler (revised by Peter Doyle, ed. Paul Burns), ''Butler's Lives of the Saints:  April* new full edition (Tunbridge Wells, Kent, England: Burns and Oates 1999), p. 185.
* *Acta Sanctorum''  Month of April Part 3,  April 25, pp. 379–404.

Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki

Jamii:Wasitoo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Wagner

**Wagner** ni jina la:
*Julius Wagner-Jauregg
*Richard Wagner
*Sandro Wagner
*Wagner Lopes
Jamii:Majina ya ukoo
Bauer

**Bauer** ni jina la:
*Andreas Bauer
*Jack Bauer
*John Bauer
*Kim Bauer
*Teri Bauer

Jamii:Majina ya ukoo
Jina rasmi

**Jina rasmi** la nchi, mtu, taasisi n.k. ni lile linalokubalika kisheria, hata kama ni tofauti na lile lililozoelekaz zaidi, kama jina fupi, jina la kisanii, jina la kitawa n.k.

Dola la Roma liliruhusu watu kujibadilisha jina, mradi kusiwe na lengo la kijanja au kusababisha hatari, lakini siku hizi nchi nyingi zimepanga taratibu ngumu.

## Tanbihi
Jamii:majina
Jamii:sheria
Lee

**Lee** ni jina la:

*Keith Lee
*Muna Lee (mwanamichezo)
*Muna Lee (mwandishi)
*Bruce Lee
*Lee van Cleef
*Fort Lee, New Jersey
*Christopher Lee
*Will Lee
*Lee Hsien Loong
*Tadanari Lee
*Tsung-Dao Lee
*Lee Grant
*Tiffany Lee Brown
*Lee Yong
*Lee Byung-chul
*Sheldon Lee Glashow
*Lee Roy Abernathy
*Edward Lee Howard
*Jace Lee Norman
*Brittany Lee Lewis
*Denise Lee Richards
*Lee Myung-Bak
*Jason Lee
*Tim Berners-Lee
*Danielle N. Lee
*Lee Yoo-hyung
*David Lee
*Harper Lee
*Yuan Lee
*Stan Lee
*Kelsey-Lee Barber

Jamii:Majina ya ukoo
Jamii:Majina ya watu
Hernandez

**Hernandez** ni jina la:
*Javier Hernandez
*Lucas Hernandez
*Sofia Hernandez Salazar
*Von Hernandez
*Xavier Hernandez

Jamii:Majina ya ukoo
Shirika la Harakati za Skauti Duniani

thumb|Nembo ya Shirika la Harakati za Skauti Duniani.
**Shirika la Harakati za Skauti Duniani** (kwa Kiingereza: **World Organization of the Scout Movement** - **WOSM**) ni shirika la skauti duniani ambalo kwa sasa linaunganisha zaidi ya maskauti milioni 57   katika nchi 173. Pia lina kiti katika Kamati ya Kimataifa ya ISGF/AISG (Ushirika wa Kimataifa wa Skauti), ambalo ni shrika la skauti wazee.

WOSM iliibuka kutoka *Boy Scouts International Bureau* iliyoanzishwa mwaka wa 1920.

Nembo ya WOSM ni alama ya yungiyungi ya kifedha kwenye mandharinyuma ya zambarau ishara ya pamoja ya skauti wote wanaoshirikiana katika shirika hilo. Kamba yenye fundo la mfumaji inayozunguka yungiyungi inaashiria mshikamano wa maskauti wote duniani.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi
Jamii:Mashirika ya kimataifa
Arnold

**Arnold** ni jina la:
*Arnold Schwarzenegger
*Arnold Janssen
*Graham Arnold
*Arnold Musao Kalombo
*Arnold Graffi
*Trent Alexander-Arnold
*Arnold Hano

Jamii:Majina ya watu

Jamii:Majina ya ukoo
Baldwin

**Baldwin** ni jina la:
*Alec Baldwin
*Greg Baldwin
*Baldwin, Nassau County, New York
*Baldwin Harbor, New York
*Baldwin Park, California

Jamii:Majina ya ukoo
Mfalme Asa

[thumb|right|Mfalme Asa alivyochorwa na [Guillaume Rouillé mwaka 1553.]]
[thumb|right|190px|Asa akibomoa [sanamu.]]
**Mfalme Asa** (kwa Kiebrania: **אָסָא**, ʾAsaʾ au ʾĀsāʾ; 930 KK hivi - 870 KK hivi) alitawala ufalme wa Yuda kati ya miaka 911 KK na 870 KK.

Muda huo alijitahidi kurudisha Israeli kwa Mungu pekee, YHWH, kama alivyoelekezwa na Nabii Azaria. Kwa ajili hiyo, nchi ilifurahia amani miaka 35. 

Mwishowe alimdhulumu nabii Hanani na kuwategemea matabibu kuliko Mungu katika ugonjwa wa miguu yake.

Aliyemrithi ni mwanae Yehoshafati.

Habari zake zinapatikana hasa katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 15 na Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati 14-16. 

Pia anatajwa na Injili ya Mathayo kati ya mababu wa Yesu Kristo.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  , 9780825438257
* 

Jamii:Waliozaliwa 930 KK

A
Abiya

mwaka 1553.]]
**Mfalme Abiya** (kwa Kiebrania: **אֲבִיָּם**, ʼAvīyam au ʼĂḇīyyām; yaani "Baba wa bahari" au "Baba yangu ni bahari"; pia: **אֲבִיָּה**, ʼAbiyya, "Baba yangu ni YHWH"; 950 KK hivi - 911 KK) alitawala ufalme wa Yuda kati ya miaka 913 KK na 911 KK.

Muda huo alijitahidi kurudisha chini ya ukoo wake makabila yote ya Israeli yaliomuasi baba yake, Rehoboamu, mwana wa Solomoni.

Alikuwa na wake 14, watoto wa kiume 22 na wa kike 16. Aliyemrithi ni mfalme Asa.

Habari zake zinapatikana hasa katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 15 na Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati 12-13. 

Pia anatajwa na Injili ya Mathayo kati ya mababu wa Yesu Kristo.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine
* 
* http://jewishencyclopedia.com/articles/300-abijah Abiya katika Jewish Encyclopedia

Jamii:Waliozaliwa 950 KK

A
Kunguni-maji mtambaazi

**Kunguni-maji watambaazi** ni wadudu wadogo wa majini wa familia Naucoridae katika oda ya chini Nepomorpha ya oda Hemiptera walio na miguu ya mbele yenye femuri pana sana. Wanafanana na kunguni-maji wakubwa lakini spishi zote ni ndogo. Kuna spishi takriban 400 katika jenasi 46. Jenasi 6 zinapatikana Afrika ya Mashariki.

## Maelezo
Kunguni-maji watambaazi wana urefu wa sm 0.5-2. Mwili wao ni bapa na una umbo la duaradufu. Miguu yao ya mbele ina femuri pana na imara sana zenye takriban umbo la pembetatu inayotumiwa kukamata mbuawa. Miguu ya nyuma haikutoholewa sana kwa kuogelea, kwa sababu huogelea kwa nadra bali hutambaa zaidi kwenye sakafu. Sehemu za kinywa ni imara na kama sindano. Kwa kawaida wadudu hao wana mabawa yaliyokuzwa vizuri.

## Biolojia
Wadudu hao huwa wanakaa kwenye sakafu ya maji au kati ya mimea ambapo hutafuta mbuawa. Wanatokea katika maji, yanayotiririka au la, yenye oksijeni nyingi, hivyo wanaweza kukaa chini ya maji kwa muda mrefu kabla ya kwenda usoni ili kubadilisha hewa ya plastron yao kubwa (eneo la mwili lenye vinywele vingi vinashikilia hewa) chini ya mabawa. Mbuawa anapokaribia wanamshika kwa miguu yao imara ya mbele. Kisha wanamtoboa kwa kinywa chao na kuingiza mate ambayo hufanya tishu kuwa kiowevu. Baada ya hayo wanafyonza yaliyomo. Mbuawa ni pamoja na konokono, gegereka wadogo (viroboto wa maji, amfipoda na isopoda), wadudu wadogo na lava wao.

Kama kunguni wakubwa wa maji kunguni hao wanaweza kuuma vidole vya mikono vya watu, lakini hiyo inatukia kwa kawaida wakishikwa tu. Inaonekana kwamba umo lao linauma zaidi.

Majike hutaga mayai yao kati ya mimea au changarawe. Wanaweza kuruka vizuri lakini hawaonekani mara nyingi wakiruka.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Aneurocoris insolitus*
* *Ctenipocoris africanus*
* *Laccocoris limicola*
* *Laccocoris limigenus*
* *Laccocoris spurcus*
* *Macrocoris convexus*
* *Macrocoris flavicollis*
* *Macrocoris laticollis*
* *Afronaucoris kenyalis*
* *Afronaucoris obscuratus*
* *Neomacrocoris bondelaufa*
* *Neomacrocoris handlirschi*
* *Neomacrocoris karimii*
* *Neomacrocoris ndugai*
* *Neomacrocoris parviceps*
* *Neomacrocoris schaeferi*
* *Neomacrocoris usambaricus*
* *Neomacrocoris vuga*

## Marejeo
Jamii:Wadudu mabawa-nusu
Kunguni-chura

**Kunguni-chura** ni wadudu wadogo wa familia Gelastocoridae katika oda ya chini Nepomorpha ya oda Hemiptera wanaofanana na vyura wadogo kwa sura na tabia. Kuna spishi takriban 120 duniani kote, isipokuwa Ulaya, lakini spishi 1 tu barani Afrika.

## Maelezo
Kunguni-chura wana urefu wa mm 6-15. Mwili wao ni imara na una umbo la duaradufu .Miguu yao ya mbele ni imara na inatumiwa kukamata mbuawa. Miguu ya kati na ya nyuma inatumiwa kwa kuruka juu ya mbuawa. Sehemu za kinywa ni imara na kama sindano. Kwa kawaida wadudu hao hawana mabawa ya nyuma na kwa hivyo hawawezi kuruka angani. Mara nyingi mabawa ya mbele yameunganishwa. Vipapasio vimefichwa katika mifuo ya uso. Rangi ni kama kamafleji na hata wanaweza kubadilisha rangi ili kuilingana na mazingira yao.

## Biolojia
Wadudu hao huishi kando ya maji kwa kawaida, lakini spishi kadhaa zimepatikana mbali na maji. Huwinda vertebrata wadogo kwa kuruka juu yao ambao wanawatoboa kwa kinywa chao na kufyonza yaliyomo.

Mayai hutagwa kwenye mchanga. Tunutu (lava) hujifunika kwa tabaka la chembe za mchanga ili kutoonekana dhidi ya nyuma.

## Spishi ya Afrika ya Mashariki
* *Nerthra grandicollis*

## Marejeo
Jamii:Wadudu mabawa-nusu
Riccardo Zagara

**Riccardo Zagara** (anajulikana zaidi kama **Rickzagor**; alizaliwa Milazzo, Italia, 8 Oktoba 1998) ni mjasiriamali maarufu na mbunifu wa kidijiti, ambaye amekuwa akifanya kazi kwenye majukwaa mbalimbali ya kijamii kwa miaka. Anaishi kwa muda wote katika mitandao ya kijamii, akifanya kazi chini ya watu wengine, na kuunda maudhui ya virusi ya kuvutia ambayo yamekusanya mamilioni ya maoni, huku pia akifanya usimamizi na uuzaji kwa baadhi.

## Maisha ya taaluma 
Rickzagor pia anasimamia akaunti za mitandao ya kijamii za AudioCityUSA, mojawapo ya wasambazaji wakubwa zaidi wa magurudumu nchini Marekani, pamoja na Viilante, kampuni ya usukani ya soko la nyuma, na Caliber Motor Leasing, kampuni inayoongoza kwa uuzaji wa magari huko Burbank, CA. Anaendesha RickzagorVisuals kando, akifanya upigaji picha, videography, na usimamizi wa mitandao ya kijamii/masoko kwa akaunti hiyo, na ameweza kuigeuza kuwa taaluma.

## Marejeo 
Jamii:Wanaume wa Italia
Ludovica Martino

**Ludovica Martino** (alizaliwa Roma, Italia, 26 Februari 1997) ni mwigizaji wa Italia. 

## Wasifu
Alihitimu kutoka shule ya upili ya classical, alihudhuria Shule ya Jenny Tamburi, akishiriki katika warsha mbalimbali na watu kama vile Pietro De Silva na Andrea Costantini. Alisoma pia katika C.I.A.P.A. na mwalimu Gisella Burinato. Alihitimu katika ukalimani na tafsiri kwa heshima.

## Filamu
### Sinema
**Il campione* (2019)
**Sotto il sole di Riccione* (2020)
**Lovely Boy* (2021)
**Security* (2021)
**Mio fratello, mia sorella* (2021)
**La svolta* (2021)
*''Una boccata d'aria* (2022)
**Sotto il sole di Amalfi* (2022)
**I migliori giorni* (2023)
**Resvrgis* (2023)

### Televisheni
**Tutto può succedere* (2015-2018)
**Che Dio ci aiuti* (2017)
**Don Matteo* (2018)
**Skam Italia* (2018–mpaka sasa)
**Liberi tutti* (2019)
**Passeggeri notturni* (2020)
**Carosello Carosone* (2021)
**Luna Park'' (2021)

## Marejeo
## Viungo vya nje
* 

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Waigizaji filamu wa Italia
Upooza wa usingizini

thumbnail|right|200px|Upooza wa usingizini

**Upooza wa usingizi** ni hali ambayo huwapata baadhi ya watu wakati wa kuamka au kulala, ambapo fahamu za mtu zinakuwa zikifanya kazi lakini mtu huyo anakua amepooza kabisa. Hali hii inapompata, mtu anaweza kupatwa na maono ya ajabu, aidha kwa kusikia, kuhisi, au kuona vitu ambavyo havipo. Mara nyingi upooza wa usingizini huchukua dakika chache tu, zisizozidi tatu. Hali hiyo inaweza kutokea kwa wale walio na afya njema au walio na ugonjwa wa nakolepsia (kwa Kiingereza *narcolepsy*), au inaweza kutokea katika familia kutokana na mabadiliko maalum ya kijeni. Hali hiyo inaweza kuchochewa na kutopata usingizi wa kutosha ambao unashauriwa na wataalamu wa afya, msongo wa mawazo na ulevi.

## Dalili 
Dalili kuu ya upooza wa usingizini ni kutoweza kusogea au kuzungumza wakati wa kuamka.

Kusikia sauti zisizo na uhalisia kama vile mivumo, kelele kama zile atoazo nyoka, kelele kama za king'ora huripotiwa na watu mbalimbali wanaokumbwa na upooza wa usingizini. Sauti zingine kama vile, minong'ono na mingurumo zinaweza kwa mtu mwenye upooza wa usingizini. Imegundulika pia kwamba mtu anaweza kuhisi shinikizo kwenye kifua chake na maumivu makali ya kichwa wakati wa anapata upooza kuwepowa usingizini. Dalili hizi kwa kawaida huambatana na hisia kali kama vile woga na hofu.

Upooza wa usingizini pia hujumuisha dalili kama, kushindwa kupumua vizuri, kuhisi uwepo wa viumbe vya ajabu katika chumba ulicholala, Watu wengine wanasimulia kuwa huwa wanapata hisia ya kuvutwa kwa nguvu kutoka kwenye kitanda na wengine hupata hisia ya kupaa angani.

Mimi pia ni muhanga wa tatizo hili. Kwa jina naitwa Mbaga, tatizo hili Huwa linatisha wakati mwingine unaweza kudhani unafika mwisho wa maisha. Hofu na mashaka wakati kupooza Kwa usingizini kunatokea, kwakuwa sijui dawa yoyote na Wala muafaka wa tatizo, Huwa nikipooza usingizini najitahidi nijikwamue Kwa nguvu zote na nikiamka nabadilisha staili ya kulala. Wakati mwingine nakunywa maji na kufanya maombi hapo nakuwa salama hofu na mashaka huondoka.

## Tamaduni 
Kwa hapa Tanzania, watu wengi husema, hali hii husababishwa na mambo ya kishirikina, kama pepo na mizimu. Hata hivyo, dalili kuu ya upooza wa usingizini (kupata maono ya ajabu) yanaonekana kuwepo ulimwenguni kote.

Kulingana na baadhi ya wanasayansi, maelezo ya kiutamaduni yanaweza kuwa sababu kuu katika kuchagiza upooza wa usingizini.

## Viungo vya Nje 
## Marejeo
Jamii:Afya
Helen

**Helen** ni jina la:
*Helen M. Chan
*Helen Tufts Bailie
*Helen Gichohi
*Helen ApSimon
*Helen Joseph
*Helen Cordero
*Helen Yawson
*Helen Gee (mwanamazingira)
*Helen Keller
Stefano wa Perm

ya Mt. Stefano njiani kuelekea Moscow.]]
 la Utatu.]]
**Stefano wa Perm** (kwa Kirusi Стефан Пермский; 26 Aprili 1340 - 26 Aprili 1396) alikuwa mmonaki mchoraji aliyeleta Ukristo kwa Wakomi na kuwa askofu wa kwanza wa jimbo la Perm, akibomoa sanamu za miungu na kujenga makanisa, mbali na kubuni mwandiko wa Kiperm na kutumia lugha ya wenyeji katika kuthibitisha imani na kuadhimisha liturujia. 

Alitangazwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi kuwa mtakatifu tarehe 26 Aprili 1754. Anaheshimiwa hivyo na Kanisa Katoliki pia.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 145-146

## Marejeo ya lugha nyingine
*Ferguson, Charles. 1971. St. Stefan of Perm and applied linguistics.  (Originally published in 1967, in *To Honor Roman Jakobson*, ed. by Morris Halle, pp.&nbsp;643–653.  The Hague: Mouton.  Also reprinted in 1968 *Language Problems of Developing Nations*, ed. by Joshua Fishman, Charles Ferguson, and J. Das Gupta, pp.&nbsp;27–35. New York Wiley and Sons.) *Language Structure and Language Use: Essays by Charles Ferguson*, ed. by Answar S. Dil, pp.&nbsp;197–218.  Stanford: Stanford University Press.
*Martin, Janet, *Medieval Russia, 980-1584*, (Cambridge, 1995), pp.&nbsp;225–6
*Zenkovsky, Serge A. (ed.), ''Medieval Russia's Epics, Chronicles, and Tales'', Revised Edition, (New York, 1974), pp.&nbsp;259–62

## Viungo vya nje
* Medieval "Life" of Saint Stephen 
* A chapter from "The Saints of Ancient Rus", by Georgy Fedotov 
* Life of Saint Stephen, with illustrations  

Jamii:Maaskofu
Liberali wa Altino

1520.]]
**Liberali wa Altino** (karne ya 4 &ndash; 400 hivi) alikuwa mkaapweke.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint Liberalis

Jamii:Wakaapweke
Sababu

**Sababu** ni jambo linalokuwa mwanzo au chanzo cha lingine. Sababu huweza kufasilika kama ushawishi ambao tukio moja, mchakato, hali, au kitu huchangia katika uzalishaji wa tukio jingine; mchakato, hali, au kitu huweza kusababisha athari katika jambo au kitu hicho. Mara nyingi sababu huleta athari, na athari yoyote hutegemea sababu. Sababu huweza kuchangia kuleta jambo au kitu chanya au hasi

Kimsingi, katika ulimwengu huu, hakuna kitu kisicho na sababu yake.

## Tanbihi
Jamii:Sayansi
Zita wa Lucca

**Zita wa Lucca** (Lucca au Succisa, 1218 - Lucca 27 Aprili 1278) alikuwa bikira mlei wa Italia aliyejitokeza kwa wema na ukarimu wa pekee.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Papa Inosenti XII alithibitisha heshima hiyo tarehe 5 Septemba 1696.

Sikukuu yake ni tarehe 27 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 146-147 
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 125-126

## Marejeo ya Kiitalia
*Simonetta Simonetti, *Santa Zita di Lucca*, Ed. Pacini Fazzi, 2006 
*Vittorio Sermonti, *Inferno*, Rizzoli, 2001
*Umberto Bosco e Giovanni Reggio, *La Divina Commedia - Inferno*, Le Monnier, 1988

Jamii:Mabikira
Raphael Kiilu

**Raphael Muli Kiilu** (aliyefariki 2006) alikuwa mwanadiplomasia wa Kenya na mwakilishi wa kudumu (balozi) wa nchi hiyo katika Umoja wa Mataifa.  

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:waliozaliwa karne ya 20
Jamii:Waliofariki 2006
Wanjuhi Njoroge

**Wanjuhi Njoroge** (amezaliwa Kabaru, kijiji cha Kaunti ya Nyeri, 1989) ni mjasiriamali na mwanaharakati kutoka nchini Kenya, ambaye anafanya kampeni dhidi ya mabadiliko ya hali ya hewa. Anatoa wito wa kuboreshwa kwa upatikanaji wa huduma za kidijitali na haki za kijinsia. Yeye ni mwanachama wa Mtandao wa Kiongozi wa Wanawake wa Afrika (AWLN).

## Wasifu 
Njoroge alizaliwa na kukulia Kabaru.  Alisomea Sosholojia na Mawasiliano katika Chuo Kikuu cha Nairobi,  na alitunukiwa Stashahada ya Teknolojia ya Habari za Biashara kutoka Chuo Kikuu cha Strathmore . . Kupitia kazi yake pia amewasaidia wakulima wa eneo hilo kuhamia katika mbinu za kilimo endelevu zaidi.

Mnamo mwaka 2018 alishiriki katika mafunzo ya taasisi ya LéO Afrika. Mwaka 2019 Njoroge alijiunga na tawi la Kenya la Mtandao wa Viongozi Wanawake wa Afrika (AWLN), ambayo ilizinduliwa katika Makao Makuu ya Umoja wa Mataifa jijini New York mnamo Juni mwaka 2017, chini ya uangalizi wa Tume ya Umoja wa Afrika (AUC) na Umoja wa Mataifa (UN). 

Njoroge ameshikilia nyadhifa kadhaa ambapo amejitahidi kupunguza ukosefu wa usawa, ikiwa ni pamoja na jukumu lake kama Mshirika wa Vital Voices; Anahusishwa na Jukwaa la Uchumi Duniani, kama mwanachama wa jumuiya yake ya Global Shaper na kama kiongozi wa kundi la Nairobi. Pia ni sehemu ya timu inayotekeleza mradi wa intaneti kwa wote ndani ya Jukwaa la Uchumi Duniani.

## Tuzo 
* Top 40 Under 40 mwaka 2016 - kwa kazi yake katika kuboresha elimu, na kuongeza uandikishaji shuleni & viwango vya kubaki katika maeneo ya mashambani mwa Afrika. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Jamii:wanawake wa Kenya
Yehoshafati

mwaka 1553.]]
**Yehoshafati** (kwa Kiebrania: **יְהוֹשָׁפָט**, Yəhōšafat, Yŏhōšāp̄āṭ, *Mungu amehukumu*; 905 KK hivi - 849 KK hivi) alitawala ufalme wa Yuda kati ya miaka 870 KK na 849 KK.

Muda huo alijitahidi kurudisha Israeli kwa Mungu pekee, YHWH, kama alivyofanya baba yake Asa.

Aliyemrithi ni mwanae Yehoramu.

Habari zake zinapatikana hasa katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 15-22 na Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati 17-21.

Pia anatajwa na Injili ya Mathayo kati ya mababu wa Yesu Kristo.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Genealogy of the House of David- Jehoshaphat, King of Judah 

Jamii:Waliozaliwa 905 KK

Y
Wiliamu na Pelegrino

**Wiliamu na Pelegrino** (Antiokia, leo nchini Uturuki, karne ya 12 - Foggia, Italia, 26 Aprili 1146) walikuwa baba na mtoto, ambao walihiji patakatifu mbalimbali, halafu wakaishi kama wakaapweke hadi walipofariki dunia wamekumbatiana .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki kama watakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Pasquale Manerba, ''Memorie sulla origine della città di Fogia e sua maggior chiesa colla breve notizia della invenzione, ed apparizione della antichissima immagine di Maria Santissima detta Icona Vetere ed un saggio degli atti de' Santi Guglielmo e Pellegrino tutelari della stessa*, Napoli 1798 (Rist. anast.: Foggia 1990). 
* Gaetano De Vito, *Santi Guglielmo e Pellegrino: protettori di Foggia*, Foggia 1915. 
* Michele di Gioia, *Maria SS. dei Sette Veli o dell'Iconavetere e i santi Guglielmo e Pellegrino patroni principali della città di Foggia: tradizione, storia, culto*, Foggia 1954.
* Michele Di Gioia, *I santi Guglielmo e Pellegrino, patroni principali di Foggia*, Foggia 1970. 
* Michele Di Gioia, *La Madonna dei Sette veli e i santi Guglielmo e Pellegrino'', Foggia 1987. 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
Jamii:Waliofariki 1146
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Nyota na hilali

**Nyota na hilali** ni ishara yenye historia ndefu inayochukuliwa leo mara nyingi kama ishara ya Uislamu . Hii inatokana na matumizi yake katika bendera za Milki ya Osmani  tangu karne ya 19. Lakini historia yake ni ndefu na Waosmani waliipokea tayari kutoka milki ya Kikristo ya Bizanti. 

## Historia ya awali 
Ishara hiyo ilianzishwa katika koloni la Kigiriki la Byzanti mnamo mwaka 300 KK. Ilitumika sana kama nembo ya kifalme ya mfalme wa Ponto Mithridate VI Eupator baada ya kuingiza Byzanti katika ufalme wake.  

Wakati wa karne ya 5, ilionyeshwa kwenye sarafu zilizotengenezwa na Milki ya Kiajemi ya Wasasani kwa zaidi ya miaka 400 kutoka karne ya 3 BK hadi kuanguka kwa Wasasani wakati wa uvamizi wa Waarabu Waislamu katika Uajemi (Iran). Watawala Waislamu waliendelea kuonyesha alama hiyo kwenye sarafu zao wakati wa miaka ya mwanzo ya ukhalifa, maana sarafu hizo zilikuwa ni nakala halisi ya sarafu za Wasasani.

## Umbo 
Ishara hiyo inaunganisha picha za mwezi hilali pamoja na nyota. Vipengele vyote viwili vina historia ndefu katika sanaa ya Mashariki ya Kati kama kuwakilisha ama Jua na Mwezi au Mwezi na Zuhura (nyota ya asubuhi) au sifa zao za kimungu.  

Nyota mara nyingi huonyeshwa ndani ya upinde wa hilali. 

## Marejeo
Jamii:Sanaa za Kikristo
Jamii:Uislamu
Sociedade Esportiva Palmeiras

thumb
**Sociedade Esportiva Palmeiras** (matamshi ya Kireno: [sosiedˈadʒi ispoɾtʃˈivə pawmˈejɾəs], maarufu kama Palmeiras) ni kilabu cha michezo cha Brazil katika jiji la São Paulo, mji mkuu wa jimbo. Ilianzishwa mnamo Agosti 26, 1914 na rangi zake, zilizopo kwenye ngao na bendera rasmi, ni za kijani na nyeupe. Red, iliyokuwepo tangu kuanzishwa kwake mwaka wa 1914, ilitengwa wakati wa Vita Kuu ya II, chini ya shinikizo kutoka kwa serikali ya kitaifa, katika mkutano huo ambao ulirasimisha mabadiliko ya jina kutoka Palestra Itália hadi Palmeiras.

Mfumo wake mkuu wa kimichezo ni mpira wa miguu, kama moja ya vilabu vilivyofanikiwa na muhimu zaidi katika bara zima, pamoja na kuwa miongoni mwa timu zenye idadi kubwa ya mashabiki nchini. Mataji yake muhimu zaidi katika kandanda ni Kombe Libertadores mwaka wa 1999, 2020 na 2021, na Copa Rio mwaka wa 1951, ambayo wakati huo yalizingatiwa kama Kombe la Dunia la Vilabu na kutambuliwa hivyo na FIFA, kupitia rais wa shirika hilo. , Joseph Blatter, mnamo Agosti 2014, ikiwa ni uamuzi wa Kamati ya Utendaji ya FIFA mnamo Juni 7 na kupitia hati iliyotumwa kwa Wizara ya Michezo mnamo Novemba mwaka huo huo. Shirika hilo, hata hivyo, halitambui mashindano hayo kama mashindano ya FIFA na liliimarisha nafasi hii mnamo Oktoba 2017, wakati lilitambua washindi wa Kombe la Mabara kama mabingwa wa dunia, bila pia kukuza kuunganishwa kwa Kombe la Mabara na mashindano yake ya sasa.

Iliyochaguliwa kuwa timu bora zaidi duniani mwaka wa 2021 katika orodha ya Shirikisho la Kimataifa la Historia ya Soka na Takwimu (IFFHS), Palmeiras ni timu ya Brazil iliyo na idadi kubwa ya mataji ya kitaifa iliyoshinda, ikipata mashindano mengi rasmi iliyocheza iliyoundwa katika Nchi na Shirikisho la Soka la Brazil (CBF). Alviverde ina mafanikio 16 ya ukubwa huu, huku kukitiliwa mkazo zaidi mataji yake kumi na moja ya Ubingwa wa Brazil (mwenye rekodi): 1960, 1967, (1) 1967, (2) 1969, 1972, 1973, 1993, 1994, 2018, 2028 na 2. Mbali na michuano hiyo, Palmeiras tayari imeshinda 1998, 2012, 2015 na 2020 Copa do Brasil na Kombe la Mabingwa la 2000 nchini, mashindano ambayo pia yanaandaliwa na chombo cha juu zaidi cha soka ya Brazil. Katika kiwango cha kimataifa, pia alishinda Kombe la Mercosur la 1998 na 2022 Recopa Sudamericana.

## Tanbihi 
Jamii:Vilabu Mpira vya Brazil
Jamii:Sao Paulo
Nick Ponte

**Nick Ponte** (amezaliwa Maui huko Hawaii, 19 Disemba 1987) ni mjasiriamali wa Marekani.

Alianza kazi yake kama fundi wa magari na kisha akawa na kampuni yake ya uuzaji iliyoitwa Nick Ponte Marketing.

## Marejeo 
Jamii:Wafanyabiashara wa Marekani
Abedi

**Abedi** ni jina la:
*Abedi Amani Karume
*Amri Abedi
*Amani Abedi Karume

Jamii:Majina ya watu
Jamii:Majina ya ukoo
Onesmo Michael Kyauke

**Onesmo Michael Kyauke** (amezaliwa wilaya ya Rombo, mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania, 22 Agosti 1974) ni mwanasheria wa Mahakama Kuu kwa zaidi ya miaka kumi.

## Elimu
Onesmo alianza elimu yake katika Shule ya Msingi Mbalangasheni kuanzia mwaka 1982 hadi 1988 na kwenda Shule ya Same kwa Elimu ya sekondari ya kidato cha kwanza hadi cha nne mwaka 1989 hadi 1992. Alijiunga na Shule ya sekondari ya Galanos mwaka 1993 hadi 1995 masomo ya kuhitimu Elimu ya sekondari ya kidato cha sita. Mwaka 1997 Onesmo alijiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kwa masomo ya Shahada ya Sheria (*LL.B*) na kuhitimu mwaka 2000. Katika awamu ya pili Onesmo alijiunga tena na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kwa masomo ya Shahada ya Sheria ya Kibiashara na Utaalamu katika Sheria za Benki (*LL.M*) mwaka 2001 hadi 2003. Mwaka 2010 Onesmo alijiunga tena na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kwa awamu ya tatu ya masomo ya Sheria ya Ushindani na kutunukiwa Shahada ya Uzamivu (*Ph.D*) katika Sheria ya Ushindani mwaka 2015.

## Uzoefu katika Sheria
Amekuwa mzoefu katika kesi za madai. Eneo muhimu la utaalamu wa Dk Onesmo ni katika sheria ya Benki, Sheria ya Kazi, Sheria ya Ushindani, Sheria ya Ardhi, Sheria ya Mali, Usuluhishi, Sheria ya Ufilisi, uandishi wa sheria na utafiti wa kisheria.

Amefanya utafiti wake wa uzamivu juu ya sheria ya ushindani na kwa hiyo, ana ujuzi na uzoefu mkubwa wenye nguvu katika eneo hili. Dk Onesmo amefundisha katika Shule ya Sheria ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kama Mhadhiri kuanzia 2005 hadi Mei 2017.

## Kuhusu E-Law
Maktaba ya E-Law ni maktaba ya sheria ya mtandaoni inayotoa ufikiaji wa sheria za Tanzania. Inachapisha taarifa za kisheria ambazo zinajumuisha hasa sheria za kesi kutoka Tanzania, Miswada na Sheria za Bunge, sheria tanzu, Gazeti la Serikali, vitabu vya sheria za kielektroniki, karatasi za utafiti na nyaraka zingine zinazohusiana na sheria. 

E-Law ambayo ilianzishwa na Kyauke mwaka 2014 inakusudia kusaidia usimamizi wa haki nchini Tanzania na kwingineko. E - Sheria iko wazi kwa wataalamu wa sheria wakiwemo Majaji, Mahakimu, Mawakili wa Serikali, Mawakili, Wanafunzi wa Sheria na umma kwa ujumla. Kwa hakika, hutoa nyenzo za kisheria zinazohitajika kwa madhumuni ya utafiti, hakiki, utafiti wa kibinafsi na pia kutumika katika mahakama. 

Tunaweza kukuhakikishia kwa fahari kwamba maelezo ya kisheria sasa yanapatikana kwenye dawati lako au unapohama; kwa hivyo, unapaswa kutumia muda mchache kutafiti na kuwa na muda zaidi wa kuzingatia kuunda hoja zako.

## Ujuzi
Onesmo ni mbobezi katika maswala mbalimbali yanayohusiana na tarakilishi ikiwemo kuchambua taarifa zinazohusiana na tekinolojia (Information technology).

## Uzoefu katika Siasa
Kyauke ni moja kati ya wajumbe wa Baraza la Ushindani (Fair Competition Tribunal FCT)  kwa mujibu wa kifungu cha 83(2)(b) cha *Sheria ya Ushindani* (The Fair Competition Act), aliyeteuliwa 20 Juni, 2021 na Raisi wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Samia Suluhu Hassan. 

## Marejeo
Jamii:wanasheria wa Tanzania
Asante

**Asante** ni jina la:
*Anita Asante
*Molefi Kete Asante
*Asante Kwasi
*Benjamin Asante
*Asante Nyerere
Jamii:Majina ya ukoo

Jamii:Majina ya watu
Athumani

**Athumani** ni jina la:
*Athumani Saidi Mwinshehe Janguo
*Juma Athumani Kapuya
*Hassan Athumani Ngwilizi

Jamii:Majina ya watu
Bakari (maana)

**Bakari** ni jina la:

*Miza Bakari Haji
*Mto Bakari (Kajiado)
*Harith Bakari Mwapachu
*Abu Bakari (mshairi)
*Mussa Bakari Mbarouk
*Bakari Nondo Mwamnyeto
*Bakari Shamis Faki
*Bakari (kundinyota)
*Mtoro Bakari
*Bakari

Jamii:Majina ya ukoo

Jamii:Majina ya watu
Binti (maana)

**Binti** ni jina la:
*Binti
*Siti Binti Saad
*Binti Yairo
*Binti (albamu)
*Binti (filamu ya 2021)
*Fatuma Binti Baraka

Jamii:Majina ya ukoo

Jamii:Majina ya watu
Chacha

**Chacha** ni jina la:
*Chacha Nyaigotti-Chacha
*Marwa Ryoba Chacha
*Chacha Zakayo Wangwe
Jamii:Majina ya ukoo

Jamii:Majina ya watu
Hassan

**Hassan** ni jina la:
 
*Sheikh Hassan Bin Amir
*Juma Hassan Killimbah
*Samia Suluhu Hassan
*Hassan Sheikh Mohamud
*Mwajuma Hassan Khamis
*Sheikh Ilunga Hassan
*Hassan Rajab Khatib
*Hassan Hajjaj
*Hassan Athumani Ngwilizi
*Hassan Rouhani
*Mussa Hassan Mussa
*Hassan bin Omari
*Hassan Dilunga
*Ali Hassan Mwinyi
*Hassan Wasswa
*Khadija Hassan Aboud
*Salim Hassan Turky
*Mahmoud Hassan Mgimwa
*Hassan Elias Masala
*Hassan Selemani Kaunje
*Fathi Hassan
*Abdulkarim Esmail Hassan Shah
*Abdi Hassan Mshangama
*Shaw Hassan
*Ali Hassan Kuban
*Yusuf Hassan Abdi
*Hassan Chande Kigwalilo
*Mozn Hassan
*Hassan Fathy
*Hassan El Shafei

Jamii:Majina ya watu
Jabari (maana)

**Jabari** ni jina la:
*Jabari
*Jabari (maumbile)
*Rijili ya Jabari
*Nebula ya Jabari
Jamii:Majina ya ukoo

Jamii:Majina ya watu
Gina Carano

thumb|**Gina Carano mwaka 2015**
**Gina Joy Carano** (alizaliwa Aprili 16, 1982 ) ni mwigizaji na msanii wa zamani wa karate wa Marekani. Alishindana katika EliteXC na Strikeforce kutoka mwaka  2006 hadi 2009, ambapo alikusanya rekodi ya 7-1. Umaarufu wake ulimfanya aitwe "uso wa MMA wa wanawake", ingawa Carano alikataa jina hilo.  Yeye na Cris Cyborg walikuwa wanawake wa kwanza kugonga vichwa vya habari kwa tuzo kuu la MMA wakati wa pambano lao la Strikeforce la mwaka 2009 .  Carano alistaafu kwenye mashindano baada ya kupoteza kwa mara kwenye utaalamu wa MMA kwa Cyborg.

Kuhama kutoka kwa uwanja wa mapigano hadi kwenye televisheni, Carano alipata jukumu lake kuu la kwanza kama kiongozi wa filamu ya hatua ya *Haywire* mwaka(2011), ambayo ilifuatiwa na kuonekana katika *Fast & Furious 6*mwaka (2013) na *Deadpool* mwaka(2016). Carano pia alionekana kwenye Cara Dune katika msimu wa kwanza na piwili  ya safu ya anga ya Magharibi ya Disney+ *The Mandalorian* kutoka mwaka 2019 hadi 2020. Kufuatia mfululizo wa machapisho yenye utata aliyoandika kwenye mitandao ya kijamii, Lucasfilm alitangaza mwaka wa 2021 kwamba Carano hataonekana kwenye vyombo vya habari *vya Star Wars* siku zijazo. [5]  

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji wa filamu wa kike wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1982
Tamko la kutokomeza ukatili dhidi ya wanawake

**Tamko la kutokomeza ukatili dhidi ya wanawake** (kwa kifupi **DEVAW**
) lilipitishwa bila kupigiwa kura  na Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa kwa maazimio 48/104 ya 20 Disemba 1993. Kilichomo ndani yake nipamoja na kutambua "umuhimu wa haraka wa kutekelezwa kwa haki na kanuni za wanawake kulingana na usawa,usalama,uhuru,uadilifu na utu wa watu wote". Inarejea na kuhusisha haki na kanuni zile zile zilizoko Tamko la kimataifa la haki za binadamu {{refn|group=note|" Pia limegusia sheria na kanuni kwenye vyombo vya kimataifa, ikiwemo tamko la kimataifa la haki za binadamu,Mkataba wa kimataifa wa haki za kijamii na kisiasa,Mkataba wa kimataifa juu ya Uchumi,Jamii,Kitamaduni, Maazimio ya kuondoa aina zote za ubaguzi dhidi ya wanwake,Maazimio dhidi mateso na aina nyingine za ukatili,adhabu zinazokinzana na utu" (aya ya 2 ya kwenye utangulizi wa Tamko la Kutokomeza Ukatili Dhidi ya wanawake). na ibara ya 1 na 2 inatoa maana halisi ya Ukatili dhidi ya wanawake.

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Sheria
Jamii:Haki za binadamu
Aisha (maana)

**Aisha** ni jina la:
*Aisha Masaka
*Aisha Omar Kigoda
*Aisha Madinda
*Aisha Taymur
*Aisha Ayensu
*Gina Ahadi
*Aisha Abd al-Rahman
*Aisha Rateb
*Aisha Kyomuhangi
*Aisha Bowe
*Aisha Diori
*Aisha Augie

Jamii:Majina ya watu
Ukatili wa kijinsia mitandaoni

** Ukatili wa kijinsia mitandaoni** ni unyanyasaji na ubaguzi dhidi ya watu kupitia teknolojia, nao ufanana na unyanyasaji wa mitandaoni. 

Ukatili wa kijinsia ni tofauti na ukatili wa kijinsia mitandaoni kwa sababu ya umakini uliopo kwa wanawake. Ukatili wa kijinsia mitandaoni unahusisha maneno ya ngono yasiyotakiwa, kutuma picha za ngono katika vyombo vya habari bila ridhaa. 

Ukatili wa kijinsia mitandaoni unatokana na ukatili wa kijinsia ila unatofautiana kwa kufanywa kupitia njia za kielektroniki. 

Makundi maalumu ni pamoja na mashoga na kadhalika. Ukatili wa kijinsia mitandaoni unaweza kutokea kwa njia nyingi ikiwemo kusambaa kwa taarifa na picha za uchi. 

Tangu kuanzishwa kwa mitandao, ukatili wa kijinsia mitandaoni umeongezeka kwa kasi.

## Marejeo 
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Wanawake
Jamii:Teknolojia
Jamii:sheria
Namba 116

**Namba 116** ni namba maalumu ya simu kwa ajili ya kutoa taarifa zinazohusiana na ukatili wa aina zote. Namba hiyo ipo chini ya mradi unaofadhiliwa na shirika la Umoja wa Mataifa linaloshughulikia idadi ya watu Duniani.

Ikitokea umekutana na matukio ya ukatili ukiwa Tanzania  piga namba 116 ili upate msaada wa haraka. Unaweza kutumia mtandao wowote. Namba hii kupiga ni bure. Lengo ni kutokomeza ukatili wa aina zote kwenye jamii.

## Marejeo
Jamii:Wiki in Activism
Jamii:Haki