open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Biya

[thumb|[Picha yake ya mwaka 2014.]]
**Paul Biya** (jina kamili: '''Paul Barthélemy Biya'a bi Masonto'''; amezaliwa 13 Februari 1933) ni mwanasiasa wa Kamerun anayefanya kazi kama Rais wa Kamerun tangu 6 Novemba 1982.

Mzaliwa wa kusini mwa Kamerun, Biya aliibuka haraka kama mtumishi wa serikali ya Rais Ahmadou Ahidjo mnamo 1960, akihudumu kama Katibu Mkuu wa ofisi ya rais kutoka mwaka 1968 hadi 1975 na kisha kama Waziri Mkuu wa Kamerun kutoka 1975 hadi 1982. Alimfuata Ahidjo kama rais baada ya huyo kujiuzulu kwa ghafla mnamo 1982. Alifaulu kuondoa wafuasi wa rais Ahidjo na hivyo kuimarisha utawala wake. 

Utawala wake uliungwa mkono na Ufaransa iliyofundisha jeshi na polisi yake, pamoja na kumwuzia silaha na kushiriki katika uchumi kupitia makampuni ya Kifaransa katika sekta za mafuta, mbao, ujenzi, simu ya rununu, usafirishaji, benki, bima, n.k.

Biya alianzisha mageuzi ya kisiasa katika muktadha wa mfumo wa chama kimoja katika miaka ya 1980. Chini ya shinikizo kubwa, alikubali kuanzishwa kwa siasa ya vyama vingi mapema miaka ya 1990. Alishinda uchaguzi wa rais wenye utata wa 1992 na 40% ya kura, akachaguliwa tena na maandamano makubwa mnamo 1997, 2004, 2011 na 2018. Wanasiasa wa upinzani na serikali za Magharibi wameshtumu makosa ya upigaji kura na udanganyifu kwa kila moja ya hizi hafla. Vyanzo vingi huru vimetoa ushahidi kwamba hakushinda uchaguzi mnamo 1992, na kwamba uchaguzi uliofuata ulijaa utapeli.

Biya alichukua jukumu la rais mnamo Novemba 6, 1982, na kumfanya kuwa rais wa pili kwa urefu wa muda barani Afrika, kiongozi asiyetawala kwa muda mrefu zaidi duniani na mtawala mzee zaidi barani Afrika.

Biya amedumisha uhusiano wa karibu wa Kamerun na Ufaransa, mmoja wa watawala wa zamani wa nchi.

Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Kamerun
Menyu anzishi

thumb|429x429px|Menyu anzishi ya Windows 8
Katika utarakilishi, **Menyu anzishi** (kwa Kiingereza: *Start menu*) ni sehemu ya kiolesura michoro cha mtumiaji inayotumika kwenye Microsoft Windows. Menyu anzishi ni kituo kinachoanzisha programu zote za Windows.

## Marejeo 
*Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Kompyuta
João Lourenço

**João Manuel Gonçalves Lourenço** (amezaliwa 5 Machi 1954) ni mwanasiasa wa Angola ambaye ameshika nafasi ya Rais wa Angola tangu tarehe 26 Septemba 2017. 

Hapo awali, alikuwa Waziri wa Ulinzi kutoka mwaka 2014 hadi 2017. Mnamo Septemba 2018 alikua Mwenyekiti wa Harakati za watu kwa Ukombozi wa Angola (MPLA), chama tawala. Alikuwa Katibu Mkuu wa chama hicho kutoka mwaka 1998 hadi 2003.

João Lourenço aliteuliwa mnamo Desemba 2016 kuchukua nafasi ya nambari 1 ya chama katika uchaguzi wa wabunge wa Agosti 2017. Kwa upande wa katiba ya mwaka 2010, *mtu anayeongoza orodha ya kitaifa ya chama cha siasa au umoja wa vyama vya siasa ambao hupata kura nyingi katika uchaguzi mkuu... atakuwa amechaguliwa Rais wa Jamhuri na Mkuu wa Utendaji* (Kifungu cha 109). Kama MPLA ilishinda viti vingi 150, Lourenço moja kwa moja alikuwa Rais wa Angola, na kumpokea José Eduardo dos Santos, madarakani kwa miaka 38. Lourenço aliapishwa rasmi katika ofisi tarehe 26 Septemba 2017.

Atachukua wadhifa wake kama Rais wa Umoja wa Afrika mnamo Februari 15, 2025, kwa mwaka 1.

Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Angola
Roch Marc Christian Kaboré

[thumb|[Picha yake.]]
**Roch Marc Christian Kaboré** (amezaliwa 25 Aprili 1957) ni mwanasiasa wa Burkina Faso na Rais wa nchi, madarakani tangu mwaka 2015. 

Hapo zamani alikuwa Waziri Mkuu wa Burkina Faso kati ya miaka 1994 na 1996 na Rais wa Bunge la Burkina Faso kutoka 2002 hadi 2012. Pia aliwahi kuwa Rais wa Congress for Democracy and Progress (CDP). Mnamo Januari 2014, aliacha CDP inayotawala na kujiunga na chama kipya cha upinzaji, Chama cha Wananchi kwa Maendeleo.

Alichaguliwa kama Rais wa Burkina Faso katika uchaguzi mkuu wa Novemba 2015, akashinda wengi katika duru ya kwanza ya kupiga kura. Alipochukua madaraka, alikuwa rais wa mpito wa kwanza katika miaka 49 bila kuwa kwanza na uhusiano wowote na jeshi.

Mnamo Novemba 2021, Roch Marc Christian Kaboré lazima akabiliane na maandamano dhidi ya kuongezeka kwa ukosefu wa usalama nchini na wako madarakani.

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Burkina Faso
Saa sanifu

[thumb|363x363px|Maeneo ya saa sanifu [duniani.]]
**Saa sanifu** (kwa Kiingereza: *Standard time*) ni mlandanisho wa saa katika eneo au nchi fulani ili kwenda kwa umoja.

## Marejeo 
*Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Jiografia
Ulandanishi

[thumb|454x454px|[Mchezaji|Wachezaji wakilandana.]]
**Ulandanishi** (kwa Kiingereza: *Synchronization*) ni utaratibu makini unaofuatwa ili kufanya vitendo pamoja au kutoa sauti moja.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Muziki
Koloman wa Stockerau

la Mt. Koloman katika kanisa la abasia ya Melk.]]
**Koloman wa Stockerau** (pia: **Colmán, Kálmán, Colman au Colomannus**; Ireland karne ya 10 – Stockerau, karibu na Vienna, Austria, 18 Oktoba 1012) alikuwa Mkristo ambaye, akielekea Nchi Takatifu kwa hija, aliteswa na kuuawa akidhaniwa ni mpelelezi.

Tangu kale anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 17 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
"Coleman", by Aidan Breen, *Dictionary of Irish Biography*, page 696, volume two, 2009. 

## Viungo vya nje
*Saints at a Glance
*Saint of the Day, October 13: *Coloman of Stockerau*  at *SaintPatrickDC.org*
*Saint Coloman's Day
*Catholic Online: St. Coloman
*Saint Coloman of Stockerau at *Saints.SQPN.com*
Chemchemi

150px|thumb|Chemchemi
**Chemchemi** ni mahali ambapo maji yanatoka ardhini. 

Mara nyingi chemchemi huwa Chanzo cha mto ambao hutiririsha maji yake mpaka baharini au ziwani kama mto ni mkubwa, au ndani ya mto mwingine kama mto ni mdogo.

## Marejeo
Jamii:Jiografia
Jamii:Mito
Macky Sall

thumb|Picha yake ya mwaka 2015.
**Macky Sall** (amezaliwa 11 Desemba 1961) ni mwanasiasa wa Senegal ambaye alikuwa Rais wa Senegal tangu tarehe 2 Aprili 2012 hadi 2 Aprili 2024, kisha kuchaguliwa tena mnamo Februari 2019. Yeye ndiye Rais wa kwanza kuzaliwa baada ya Senegal kupata uhuru kutoka Ufaransa.

Chini ya Rais Abdoulaye Wade, Sall alikuwa Waziri Mkuu wa Senegal kutoka Julai 2004 hadi Juni 2007 na Rais wa Bunge la Kitaifa kuanzia Juni 2007 hadi Novemba 2008. Alikuwa Meya wa Fatick kutoka mwaka 2002 hadi 2008 akashika wadhifa huo tena kutoka mwaka 2009 hadi 2012.

Sall alikuwa mwanachama wa muda mrefu wa Senegalese Democratic Party (PDS). Baada ya kugongana na Wade, aliondolewa kutoka wadhifa wake kama Rais wa Bunge la Kitaifa mnamo Novemba 2008; hivyo alijiunga na upinzaji akaanzisha chama chake mwenyewe kilichoitwa APR. Kuweka nafasi ya pili katika raundi ya kwanza ya uchaguzi wa rais wa 2012, alishinda msaada wa wagombea wengine wa upinzaji akamshinda Wade katika raundi ya pili ya kupiga kura, iliyofanyika tarehe 25 Machi 2012.

 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Senegal
Patrice Talon

thumb
**Patrice Guillaume Athanase Talon** (amezaliwa 1 Mei 1958) ni mwanasiasa na mfanyabiashara wa Benin ambaye amekuwa Rais wa nchi tangu tarehe 6 Aprili 2016.

Mnamo Septemba 2021, Patrice Talon na Thomas Boni Yayi, washirika wa kisiasa ambao wamekuwa maadui wa karibu, walikutana katika Ikulu ya Marina huko Cotonou. Wakati wa tête-à-tête hii, Thomas Boni Yayi alimpa Patrice Talon mfululizo wa mapendekezo na maombi, yanayohusiana haswa na kuachiliwa kwa "wafungwa wa kisiasa".

Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Benin
Sinforosa na wanae

ya Mt. Sinforosa.]]
'''''' (walifariki Tivoli, karibu na Roma, Italia, 138) walikuwa mama na watoto wake saba ambao wakati wa dhuluma ya kaisari Adrian waliuawa kwa namna tofautitofauti  kutokana na imani ya ya Kikristo wakazidi kuwa ndugu katika Yesu.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao ni tarehe 18 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Symphorosa at the Catholic Encyclopedia
*Sinforosa y sus siete hijos, mártires (s. II) 

Jamii:Waliofariki 138
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
The Curse of King Tut's Tomb (2006)

'''The Curse of King Tut's Tomb** (pia inajulikana kama **The Curse of King Tut's''') ni filamu ya kutisha ya 
mwaka 2006 iliyoangaziwa na Russell Mulcahy na nyota Casper Van Dien, Leonor Varela, na Jonathan Hyde.

Jamii:Filamu za 2006
Upangaji chapa

[thumb|338x338px|Chapa ya [chuma.]]
**Upangaji chapa** (kwa Kiingereza: *Typesetting*) ni mpangilio wa matini kwa kubadilisha chapa ya kimetali au chapa ya kidijiti. Upangaji chapa hutumika kwenye kichakata matini cha tarakilishi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Uchapaji
Jamii:Kompyuta
Mokgweetsi Masisi

**Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi** (amezaliwa 21 Julai 1962) ni Rais wa tano na wa sasa wa Botswana, amehudumu tangu mwaka 2018. 

Aliwahi kuwa Waziri wa Elimu tangu mwaka 2014, na hapo awali alikuwa Waziri wa Mambo ya Rais na Utawala wa Umma kuanzia mwaka 2011 hadi 2014. Alichaguliwa kwa Bunge la kwanza mnamo 2009.

Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Botswana
Ian Khama

**Seretse Khama Ian Khama** (amezaliwa 27 Februari 1953) ni mwanasiasa wa Botswana na afisa wa zamani wa jeshi ambaye aliwahi kuwa Rais wa nne wa Jamhuri ya Botswana kutoka 1 Aprili 2008 hadi 1 Aprili 2018. 

Baada ya kutumika kama Kamanda wa Jeshi la Ulinzi la Botswana, aliingia siasa na aliwahi kuwa Makamu wa Rais wa Botswana kutoka 1998 hadi 2008, kisha akampokea Festus Mogae kama Rais tarehe 1 Aprili 2008. Alishinda tuzo kamili katika uchaguzi wa mwaka 2009 akachaguliwa tena mnamo Oktoba 2014.

Mnamo Aprili 2022, Ian Khama aliitwa mahakamani. Mkuu huyo wa zamani wa nchi anatuhumiwa, miongoni mwa mambo mengine, kwa kumiliki silaha kinyume cha sheria. Kesi hiyo ilianza 2016.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Botswana
Morgan Tsvangirai

thumb
**Morgan Richard Tsvangirai** (10 Machi 1952 - 14 Februari 2018) alikuwa mwanasiasa wa Zimbabwe ambaye alikuwa Waziri Mkuu wa Zimbabwe kutoka mwaka 2009 hadi 2013. Alikuwa Rais wa Harakati ya Kidemokrasia ya Kidemokrasia, na baadaye Harakati za Harakati za Kidemokrasia - Tsvangirai (MDC-T), na mtu muhimu katika upinzani wa Rais Robert Mugabe.

Tsvangirai alikuwa mgombea wa MDC katika uchaguzi wa rais wa mwaka 2002, na kushindwa na Mugabe. Baadaye aligombea kura ya kwanza ya uchaguzi wa rais wa 2008 kama mgombea wa MDC-T, akichukua 47.8% ya kura kulingana na matokeo rasmi, akawa mbele ya Mugabe, ambaye alipata asilimia 43.2. Tsvangirai alidai kuwa alishinda kwa wingi na akasema kwamba matokeo yangebadilishwa mwezi kati ya uchaguzi na ripoti ya matokeo rasmi. Hapo awali Tsonga alipanga kukimbia katika mzunguko wa pili dhidi ya Mugabe, lakini aliondoka muda mfupi kabla ya kufanywa, akisema kwamba uchaguzi hautakuwa huru na wa haki kwa sababu ya vurugu zilizoenea na vitisho vya wafuasi wa serikali ambavyo vilisababisha vifo vya watu 200.

Aliendeleza majeraha yasiyokuwa ya kutishia uhai katika ajali ya gari mnamo 6 Machi 2009 wakati akielekea nyumbani kwake vijijini huko Buhera. Mkewe wa kwanza, Susan Tsvangirai, aliuawa kwenye mgomo wa kichwa.

Wakati harakati za mapinduzi ya Zimbabwe zilipotokea, Tsvangirai aliomba Mugabe ajiuzulu. Alitumaini kwamba mkutano wa wadau wote unaojumuisha kuorodhesha mustakabali wa nchi hiyo na mchakato unaosimamiwa kimataifa kwa uchaguzi ujao utaunda mchakato ambao utachukua nchi kuelekea serikali halali.

Mnamo 14 Februari 2018, Tsvangirai alikufa akiwa na umri wa miaka 65 baada ya kuripotiwa kuugua saratani ya colorectal.

Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Wanasiasa wa Zimbabwe
Vikta wa Marseille

[thumb|[Sanamu yake huko Nooit Gedagt (Uholanzi).]]
'''''' (alifariki Marseille, Ufaransa, 21 Julai 292 hivi) alikuwa askari wa jeshi la Roma ya Kale aliyekuwa chini ya Morisi Mtakatifu.

Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi chake kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi. 

Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Vikta ni kati ya wachache walionusurika ila akaja kuuawa baadaye huko Marseille.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Victor of Marseilles

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 292
Jamii:Wafiadini Wakristo
Prasede wa Roma

[thumb|right|Mt. Prasede alivyochorwa na [Johannes Vermeer (1655 hivi).]]
**Prasede wa Roma** (alifariki mjini Roma, Italia, 165 hivi) alikuwa Mkristo ambaye kwa heshima yake jijini Roma lilijengwa mapema kanisa maarufu. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu bikira na mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 21 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Online
*Colonnade Statue in St Peter's Square
*Praxedis av Roma

Jamii:Waliozaliwa karne ya 2
Jamii:Waliofariki 165
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Mabikira
Jamii:Watakatifu wa Italia
Arbogasti

amevaa kiaskofu.]]
**Arbogasti** (alifariki 678 hivi) alikuwa mmisionari katika Alsace ya leo na askofu wa Strasbourg (leo nchini Ufaransa).

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* Ward, Donald (translator), The German Legends of the Brothers Grimm, Vol. II, Institute for the Study of the Human Issues, Philadelphia (1981), legend 437.
*Grattan-Flood, William. "St. Arbogast." The Catholic Encyclopedia. Vol. 1. New York: Robert Appleton Company, 1907. 14 Apr. 2013

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Hakimiliki ya mandharinyuma, mandharimbele, mandharikando na mandhariposti

**Hakimiliki ya mandharinyuma, mandharimbele, mandharikando na mandhariposti** (kwa Kiingereza: *Background, foreground, sideground and postground intellectual property*) ni aina nne za rasilimali ya hakimiliki kutokana na uvumbuzi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. Kioo cha Lugha, 5(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Sheria
Jamii:Biashara
Andry Rajoelina

**Andry Nirina Rajoelina** (amezaliwa 30 Mei 1974) ni mwanasiasa na mfanyabiashara wa Madagaska ambaye kwa sasa ni kama rais wa nchi. Alianza kazi yake katika sekta ya kibinafsi, kwanza kupanga hafla kwenye Kisiwa hicho (Matamasha ya moja kwa moja), na kisha kuwekeza biashara ya matangazo (Injet, mabango na magazeti) na media (Viva, TV na radio). Alikuwa Meya wa Antananarivo kutoka Desemba 2007 hadi Februari 2009, na Rais wa Mamlaka ya Mpito ya Madagaska kuanzia tarehe 21 Machi 2009 hadi 25 Januari 2014, hadi uchaguzi mkuu ulifanyika 2013.

Baada ya kushuka chini kama Rais wa HAT, alibaki mkuu wa chama cha wengi, MAPAR. Baada ya kushinda uchaguzi wa rais wa 2018, alizinduliwa mnamo 19 Januari 2019.

Mnamo Juni 2023, kufichuliwa kwa utaifa wa Ufaransa kulisababisha kufunguliwa kwa uchunguzi wa bunge, na kufuatiwa na kuhojiwa kwa Mahakama Kuu ya Kikatiba na kikundi cha raia wa diaspora ya Madagascar nchini Ufaransa.

Mnamo Mei 2025, Andry Rajoelina alithibitisha nia yake ya kutembelea Visiwa vilivyotawanyika, vilivyo chini ya Ufaransa ingawa vinapakana na maji ya Madagaska, huku akipendelea mazungumzo ya kutatua mzozo huu wa miongo kadhaa ambao ulianza enzi ya ukoloni.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Madagaska
Hery Rajaonarimampianina

thumb
**Hery Martial Rajaonarimampianina Rakotoarimanana** (amezaliwa 6 Novemba 1958) ni mwanasiasa wa Malagasy ambaye alikuwa Rais wa Madagaska kuanzia Januari 2014 hadi Septemba 2018, ajiuzulu kugombea tena. Hapo awali aliwahi kuwa Waziri wa Fedha chini ya Rais Andry Rajoelina, na alikuwa mgombea wa harakati za kisiasa za Rajoelina katika uchaguzi wa rais wa 2013. Alishinda kura katika raundi ya pili, akimshinda Jean-Louis Robinson, mgombea wa chama cha Marc Ravalomanana. Mara baada ya kuchaguliwa, Rajaonarimampianina alishika rekodi ya ulimwengu ya mkuu wa nchi na jina refu zaidi (herufi 44) na jina la familia (wahusika 19).
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Madagaska
Namarunu

**Mlima Namarunu** ni volkeno ya kale yenye kimo cha mita 817 juu ya UB. Volkano hiyo iko kwenye Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki, kaunti ya Turkana. 

## Tazama pia
*Orodha ya milima ya Kenya
*Orodha ya milima ya Afrika
*Orodha ya milima
*Orodha ya volkeno nchini Kenya

## Marejeo 
Jamii:Bonde la Ufa la Afrika Mashariki
Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Volkeno za Kenya
Jamii:Hifadhi za Taifa za Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Simeoni na Yohane

ya Wat. Simeoni na Yohane.]]
**Simeoni na Yohane** (Edessa, Mesopotamia, leo nchini Uturuki karne ya 5 - Homs, Syria 550 hivi ) walikuwa marafiki walioongozana hadi kifo kufuata maisha ya kimonaki jangwani (hasa karibu na ziwa Mariout, Misri) lakini pia kwa kujifanya vichaa kwa ajili ya Kristo ili kudharauliwa na watu, kama walivyongozwa na Roho Mtakatifu .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao ni tarehe 21 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 254-255
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 213

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakaapweke

Jamii:watakatifu wa Siria
Faustin-Archange Touadéra

thumb
**Faustin-Archange Touadéra** (amezaliwa 21 Aprili 1957) ni mwanasiasa na msomi ambaye amekuwa Rais wa Jamhuri ya Afrika ya Kati tangu Machi 2016. 

Hapo awali alikuwa Waziri Mkuu wa nchi hiyo kuanzia Januari 2008 hadi Januari 2013. Katika uchaguzi wa rais wa Februari 2016, alichaguliwa kama Rais katika duru ya pili ya kupiga kura dhidi ya Waziri Mkuu wa zamani Anicet Georges Dologuelé.

Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Viktorini wa Amiterno

[thumb|[Masalia yake.]]
**Viktorini wa Amiterno** (Amiterno, karne ya 3 hivi - Cittaducale, karne ya 4 hivi) anatajwa kama askofu wa kwanza wa Amiterno (leo katika mkoa wa Abruzzo, Italia) lakini jambo la hakika ni kwamba aliuawa kwa imani yake ya Kikristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Boris na Gleb

[thumb|[Picha takatifu ya Wat. Boris na Gleb (karne ya 13-14, Makumbusho ya Kiev ya sanaa ya Kirusi).]]
 inayoonyesha hali ilivyokuwa mwaka 1015 hivi katika Ulaya Mashariki.]]
**Boris na Gleb** (karne ya 10 - 1015 hivi) walikuwa watoto wa Vladimir Mkuu, mtemi wa Kiev (leo nchini Ukraina) na wa Novgorod (leo nchini Urusi) kuanzia mwaka 980 hadi kifo chake (1015).

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama watakatifu wafiadini kwa kuwa walikataa kutumia silaha kujihami dhidi ya kaka yao Sviatopolk aliyepanga kuua wadogo wake wote awe mrithi pekee wa baba yao.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 24 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Critical examination of Boris and Gleb's story
* Princes Boris and Gleb: Proto-martyrs and Passion-Bearers of Old Russia
* Nestor: The Martyrdom of Boris and Gleb 
* Martyrs and Passion-Bearers Boris and Gleb Orthodox icon and synaxarion for July 24
* Translation of the relics of the Holy Passionbearer Boris and Gleb May 2
* "The Transfer of the Relics of the Holy Passion-Bearers, Princes of Russia Boris and Gleb, -- in Holy Baptism Roman and David", St. Luke the Evangelist Orthodox Church

Jamii:Waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1015
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ukraine
Jamii:Watakatifu wa Urusi
Yohane Boste

thumb|Mt. Yohane Boste alivyochorwa.
**Yohane Boste** (Dufton, Westmorland, Uingereza, 1544 hivi &ndash; Dryburn, Durham, 24 Julai 1594) aliwahi kuwa mhubiri wa Kanisa la Anglikana kabla hajarudi katika Kanisa Katoliki mwaka 1576 akiwa mwalimu mkuu tayari. 

Baada ya kuhamia Ufaransa, aliingia seminari kwa kengo la kurudi kwao kufanya uchungaji usioruhusiwa na serikali, akapewa daraja ya upadri huko Reims (Machi 1581).

Mwezi uliofuata alirudi Uingereza na kufanya utume wake kwa siri hadi aliposalitiwa na kukamatwa mwaka 1593. Chini ya malkia Elizabeti I aliteswa kikatili mara 15 asiweze tena kutembea bila mkongojo. Mwaka uliofuata alinyongwa na kukatwa vipandevipande akiwa bado hai. Hata mbele ya hakimu hakuacha kuwatia moyo wafungwa wenzake.

Papa Paulo VI tarehe 25 Oktoba 1970 alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini pamoja na wenzake 39.

Sikukuu yake ni tarehe 24 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Bishop Challoner, *Memoirs of Missionary Priests and other Catholics of both sexes that have suffered death in England on religious accounts from the year 1577 to 1684* (Manchester 1803)

## Viungo vya nje
* "John Boste"

Jamii:Waliozaliwa 1544
Jamii:Waliofariki 1594
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Severo wa Viza

'''''' (alifariki Viza, Tracia, katika Uturuki ya leo, 304 hivi) alikuwa Mkristo aliyeuawa kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya makaisari Diokletian na Maximian. 

Akitamani kufia dini, aliongoa akida Memno wa Viza ambaye, kisha kuteswa kikatili pamoja naye, alimtangulia kuuawa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Mulatu Teshome

thumb
**Mulatu Teshome Wirtu** (kwa Ge'ez: ሙላቱ ተሾመ ውርቱ; amezaliwa 1957) ni mwanasiasa wa Ethiopia ambaye alikuwa Rais wa nchi kutoka tarehe 7 Oktoba 2013 hadi 25 Oktoba 2018.

## Wasifu 
Mulatu alizaliwa katika mji wa Arjo katika Mkoa wa Welega. Alijifunza nchini China, akipokea digrii ya bachelor yake katika falsafa ya uchumi wa kisiasa na udaktari katika sheria za kimataifa katika Chuo Kikuu cha Peking. Alipokea Sanaa yake ya Sanaa ya Sheria na diplomasia kutoka The Fletcher School of Law and diplomasia katika Chuo Kikuu cha Tufts mnamo 1990. Alifundisha katika vyuo vikuu na taasisi za nje, kulingana na Spika Abadula Gemeda.

Katikati ya miaka ya 1990 alikuwa Naibu Waziri wa Maendeleo ya Uchumi na Ushirikiano chini ya Waziri Girma Birru, na aliteuliwa kama Waziri wa Kilimo mnamo 2001. Alikuwa pia Spika wa Baraza la Shirikisho kutoka mwaka 2002 hadi 2005. Alikuwa Balozi wa Ethiopia kwa Uchina, Japani, Uturuki, na Azabajani.

Wakati akihudumu kama Balozi wa Uturuki, alichaguliwa kama Rais wa Ethiopia kwa kura ya upendeleo ya bunge tarehe 7 Oktoba 2013. Girma Seifu wa Umoja wa Demokrasia na Haki, mjumbe pekee wa upinzaji wa bunge, alikaribisha uchaguzi wake. Kama watangulizi wake Girma Wolde-Giorgis na Negasso Gidada, yeye ni Mworomo.

Mulatu ana mtoto mmoja wa kiume.

Jamii:Waliozaliwa 1955
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Marais wa Ethiopia
Carlos Agostinho do Rosário

thumb
**Carlos Agostinho do Rosário** (amezaliwa 26 Oktoba 1954) ni mwanasiasa wa Msumbiji ambaye amekuwa Waziri Mkuu wa Msumbiji tangu tarehe 17 Januari 2015. Yeye ni mwanachama wa FRELIMO na anahudumu chini ya Rais Filipe Nyusi.

Alifanya kazi kama mtumishi wa umma mnamo miaka ya 1970 na alikuwa Gavana wa Mkoa wa Zambezia kati ya mwaka wa 1987 na 1994. Baadaye alihudumu kwa muda mfupi kama mbunge mnamo 1994 kabla ya kuwa Waziri wa Kilimo na Uvuvi, ambaye kwa muda huo alihudumu hadi 1999. Baadaye alikuwa Waziri mwanadiplomasia huko Asia; kabla ya kuteuliwa kama Waziri Mkuu, Rosario aliwahi kuwa Balozi nchini Indonesia.

Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Msumbiji
Edward Steere

**Edward Steere** (1828 - 26 Agosti 1882) alikuwa mwanatheolojia Mwanglikana kutoka Uingereza aliyepata kuwa askofu wa Zanzibar akikumbukwa kuwa kati ya Wazungu wa kwanza waliokusanya matini za Kiswahili na kutunga sarufi ya lugha hiyo.  

## Maisha
Steere alisoma theolojia kwenye Chuo Kikuu cha London akabarikiwa mnamo 1850.  Baada ya kuhudumia kama mchungaji huko Devon na Lincolnshire, alijiunga na William Tozer (Askofu Mwanglikana wa Afrika ya Kati) kwenye safari ya kwenda Unyasa mnamo 1863.  Aliteuliwa Askofu wa Afrika ya Kati  mnamo 1874 akaaga dunia mnamo 26 Agosti 1882.  

Edward Steere alikaa miaka mingi kule Zanzibar, 1864-1868, 1872-1874, na 1877-1882. Mnamo 1873 aliweka jiwe la msingi katika Kanisa la Christ Church, Zanzibar, katika Mji Mkongwe wa Unguja. Alishiriki katika ubunifu wa kanisa hilo lililojengwa mahali pa soko la watumwa la awali. Steere alishirikiana pia na David Livingstone kwa lengo la kumaliza utumwa huko Zanzibar. Amezikwa nyuma ya madhabahu kwenye kanisa.   

Mnamo mwaka 1875 alianzisha shirika lifaamikalo kama "The East Africa Church Missionary Society" (EACMS) ambalo lilitoa mafunzo kwa kutumia lugha ya Kiswahili. Askofu Edward Steere pamoja na shirika lake waliweza kuanzisha kamusi mbalimbali. Kwa uzuri zaidi shirika hilo ndilo lililosanifisha lugha ya Kiswahili mnamo mwaka 1930.

## Mtafiti wa lugha
Steere alikuwa mtaalamu mkubwa wa lugha akatoa vitabu kadhaa kuhusu lugha mbalimbali za Afrika Mashariki, zikiwa pamoja na Kishambala, Kiyao, Kinyamwezi, na Kimakonde. Lakini anafahamika zaidi kwa utafiti wake kuhusu Kiswahili. Alitunga *"Handbook of Swahili" (Mwongozo wa Kiswahili)* mnamo 1870, alipojumlisha sarufi pamoja na kamusi ndogo. Pia alikusanya masimulizi aliyosikia Unguja (Swahili Tales) na kutafsiri sehemu kubwa ya Biblia.  Mwanafunzi wake A.C. Madan alitumia kazi ya Steere alipoendelea kutunga kamusi za Kiswahili-Kiingereza na Kiingereza-Kiswahili zilizokuwa kamusi sanifu kwa miaka mingi.

## Vitabu alivyotunga
*Steere, Edward. 1869. Anjili ya Bwana Wetu na Mwokozi Wetu Isa Masiya kwa
Mattayo. Maneno ya Kiswahili. London.
*Steere, Edward. 1870. Handbook of the Swahili Language, as spoken at Zanzibar.
London. Bill & Dadly. (B.8.17.11.).
*Steere, Edward. 1876. On the Use of Arabic Alphabet in Swahili. UMCA.
*Steere, Edward. 1882. Swahili Exercises Compiled for the Universities´ Missions to
Central Africa. London.
*Steere, Edward. 1906. Swahili Tales. London: Bell & Dadly (Revised 1922: London, SPCK

## Tanbihi 
## Marejeo 
*  (Steere hakuwa askofu wa Grahamstown, gazeti lilichanganya majina)

## Viungo vya nje 
* 
* Robert Marshall Heanley (1898) *A Memoir of Edward Steere, D.D., LL.D.*, Office of the Universities' Mission to Central Africa, London (Google ebook)
* [*Dictionary of National Biography* entry Steere, Edward, by C. A. Harris](https://en.wikisource.org/wiki/Steere,_Edward_(DNB00))
* Steere's *A Handbook of the Swahili Language as spoken at Zanzibar* original 1870 edition.
* Steere's *A Handbook of the Swahili Language as spoken at Zanzibar* revised by A.C. Madan 1894.

Jamii:Waliozaliwa 1828
Jamii:Waliofariki 1882
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu
Jamii:Kiswahili
Eric Rutanga

**Eric Rutanga** (amezaliwa 3 Novemba 1992) ni mchezaji wa kandanda au mpira wa miguu akiichezea klabu ya Yanga Sc ya Tanzania na timu ya taifa ya Rwanda.

Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Rwanda
Wafiadini saba wa Efeso

[thumb|[Mchoro mdogo wa karne XIV ukionyesha Wafiadini saba.]]
**Wafiadini saba wa Efeso** (walifia dini Efeso, leo nchini Uturuki, 250 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.  

Waliitwa majina haya lakini pia mengine mengi:
*Konstantino
*Denisi
*Yohane
*Masimiani
*Malko
*Machano
*Serapioni

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 27 Julai, au 4 Agosti au 22 Oktoba.

Wanatajwa pia na Kurani, sura ya 18, kwa jina la "Watu wa Pango" (اصحاب الکهف, aṣḥāb al kahf) na katika maandishi mengine.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Quran–Authorized English Version The Cave- Sura 18 – Quran – Authorized English Version
* "SS. Maximian, Malchus, Martinian, Dionysius, John, Serapion, and Constantine, Martyrs", ''Butler's Lives of the Saints''
* Text containing the Seven Sleepers' commemoration as part of the Office of Prime.
* Sura al-Kahf at Wikisource
* Photos of the excavated site of the Seven Sleepers cult.
* The Grotto of the Seven Sleepers, Ephesus 
* Mardan-e-Anjelos is a historical reenactment of the story of Ashaab-e-Kahf (also known as "The Companions of the Cave") 
* Link to 3D stereoview image for cross-eyed free viewing technique of Seven Sleepers near Ephesus – Turkey  
* Gregory of Tours, The Patient Impassioned Suffering of the Seven Sleepers of Ephesus translated by Michael Valerie
* The Lives of the Seven Sleepers from *The Golden Legend* by Jacobus de Varagine, William Caxton Middle English translation.
* The Seven Sleepers of Ephesus by Chardri, translated into English by Tony Devaney Morinelli: Medieval Sourcebook. fordham.edu 

Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watu wa Kurani
Antusa wa Eskihisar

**Antusa wa Eskihisar** (pia: **wa Mantinea**; karne ya 7 – Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 759) alikuwa mkaapweke mlimani, halafu abesi wa monasteri aliyoianzisha kwa wamonaki wanawake, wakati ile aliyoianzisha kwa wanaume iliongozwa na mtoto wa ndugu yake.

Aliteswa na kupelekwa uhamishoni kwa kumpinga kaisari Konstantino V aliyekataza picha takatifu.

Tangu zamani anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu bikira. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wakaapweke
Joji, Aureli na wenzao

**Joji, Aureli na wenzao** Natalia (jina la awali: Sabigoto), Felisi na Liliosa (walifariki Cordoba, leo nchini Hispania, 852) walikuwa Wakristo waliokatwa kichwa na Abd ar-Rahman II, Emir wa Cordoba, chini ya utawala wa Waislamu. Wao ni miongoni mwa Mashahidi wa Córdoba, Wakristo 48 waliouawa katika jiji hilo kati ya miaka 850 na 859.

Joji alikuwa shemasi mmonaki kutoka Syria-Palestina. Wenzake walikuwa watu wa ndoa wenyeji.

Wakitamani kushuhudia imani yao kwa kufia dini, walipotupwa gerezani hawakuacha kumuimbia sifa Kristo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 27 Julai .

## Maisha ya Aureli na Natalia 
Aureli alizaliwa katika familia tajiri huko Seville. Baba yake alikuwa Mwarabu Mwislamu na mama yake Mkristo kutoka Uhispania. Akiwa yatima alipokuwa mtoto, alilelewa na shangazi, ambaye inaelekea alikuwa Mkristo kwa siri. Wakati huo, Wakristo waliteswa katika falme za Wamoor za Hispania..

Aureli alimuoa Sabigoto, msichana kutoka familia ya Kiislamu. Baada ya harusi, Sabigoto aliamua kubadili dini na kuwa Mkristo na kuchukua jina la Natalia. Wenzi hao waliishi Emirate ya Córdoba, walikuwa na binti, na waliishi kwa siri kama Wakristo. Wakati huo, kubadili dini kutoka Uislamu hadi Ukristo ilikuwa ni hatia yenye adhabu ya kifo..

Siku moja, Aureli aliona kupigwa viboko hadharani kwa mfanyabiashara Mkristo ambaye alikuwa amekiri hadharani imani yake katika Kristo. Wakiwa wameshtushwa na tukio hili, Aureli na Natalia waliamua kwamba hawawezi tena kuficha imani yao. Walitenga pesa kwa ajili ya binti yao na kuwagawia maskini akiba iliyobaki. Kisha wakaanza kutangaza waziwazi imani yao na kuwatunza Wakristo waliokuwa gerezani.

Masalia ya Aureli yanatunzwa katika madhabahu katika *Basilica ya Metropolitan Cathedral ya Santa María la Antigua* huko Mji wa Panama.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 257
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 216

## Viungo vya nje 
* Watakatifu Aurelius na Natalia kwenye catholic.org 
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir

Jamii:Wamonaki
Jamii:Mashemasi

Jamii:Watakatifu wa Siria
Dag Hammarskjöld

thumb
**Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld** (29 Julai 1905 - 18 Septemba 1961) alikuwa mchumi na mwanadiplomasia wa Sweden ambaye alitumikia kama Katibu Mkuu wa pili wa Umoja wa Mataifa. 

Hammarskjöld bado ndiye mtu wa mwisho kabisa kushika wadhifa huo, akiwa na umri wa miaka 47 tu alipoteuliwa mnamo 1953. Muhula wake wa pili alikatishwa alipokufa katika ajali ya ndege yake ya DC-6 huko Rhodesia Kaskazini wakati akiwa katika njia ya kukomesha Mazungumzo ya moto wakati wa Mgogoro wa Kongo. Yeye ndiye mtu pekee aliyepewa Tuzo ya Nobel ya Amani baada ya kifo.

Hammarskjöld ametajwa kama mmoja wa makatibu wakuu wawili wa Umoja wa Mataifa, na uteuzi wake umetajwa kuwa mafanikio bora kwa UN. Rais wa Marekani John F. Kennedy alimwita Hammarskjöld "mtu mkuu zaidi wa karne yetu."

Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1961
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Jamii:Makatibu Wakuu wa Umoja wa Mataifa
Adelaide

thumbnail|right|280px|Mji wa Adelaide
**Adelaide** ni mji wa tano wa Australia na mji mkuu wa jimbo la Australia Kusini. Idadi ya wakazi ni 1,345,777 (2018). 

A
Siku ya kimataifa ya lugha ya alama

**Siku ya kimataifa ya lugha ya alama** (kwa Kiingereza *International Day of Sign Languages - IDSL*) husherehekewa tarehe 23 Septemba kila mwaka ikiambatana na wiki ya viziwi duniani.

Kuachaguliwa kwa tarehe 23 Septemba kunaendana moja kwa moja na tarehe ya kuanzishwa kwa shirikisho la  wasiosikia duniani *World Federation of the Deaf* lililoanzishwa mwaka 1951. 

## Kauli Mbiu
* **2019**: *Lugha ya Alama Haki kwa Wote!* 

## Marejeo
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Lugha
Jamii:Sikukuu
Jamii:Sikukuu za Kimataifa
Siku ya Arafah

**Siku ya  Arafah** (kwa Kiarabu يوم عرفة, Yawm ‘Arafah) ni maadhimisho ya Kiislamu yanayofanyika katika siku ya tisa ya mwezi wa Dhu al-Hijjah kwa mujibu wa Kalenda ya Kiislamu. Ni siku ya pili ya kufanya Hijja na mwanzo wa kusherehekewa kwa sikukuu ya Eid el Adha. Katika siku hiyo mahujaji wa Kiislamu huelekea katika eneo la Minna katika Mlima Arafah na tambarare yake katika eneo ambalo Mtume Muhammad alitoa hotuba yake ya mwisho ya kuaga.

## Marejeo
Jamii:Sikukuu za Uislamu
Jamii:Uislamu
António de Oliveira Salazar

thumb
**António de Oliveira Salazar** (28 Aprili 1889 - 27 Julai 1970) alikuwa kiongozi wa Ureno aliyetumikia kama Waziri Mkuu tangu mwaka 1932 hadi 1968. Alikuwa na jukumu la serikali ya mamlaka ya serikali ya *Estado Novo* ('Dola Jipya'). hadi 1974.

Mchumi, Salazar aliingia maisha ya umma kwa msaada wa Rais Óscar Carmona baada ya mapinduzi ya Ureno ya Mei 28, 1926, awali kama waziri wa fedha na baadaye kama waziri mkuu. Kupinga demokrasia, ukomunisti, ujamaa, anarchism, siasa ya Salazar ilikuwa ya kihafidhina na ya kitaifa kwa asili. Salazar alijitenga na ufashisti na Unazi, ambayo alikosoa kama "Uasherati wa kipagani" ambao haukutambua mipaka ya sheria, ya dini wala ya maadili. Salazar aliendeleza Ukatoliki, lakini akasema kwamba jukumu la Kanisa ni la kijamii, si la kisiasa,  likajadili mazungumzo ya Concordat ya mwaka 1940. Mojawapo ya kaulimbiu ya serikali ya Salazar ilikuwa "Deus, Pátria e Família" (ikimaanisha 'Mungu, Nchi na Familia').

Estado Novo ikamwezesha kutumia nguvu kubwa ya kisiasa, Salazar alitumia udhibiti na polisi wa siri kukomesha upinzani, haswa ule unaohusiana na harakati za Kikomunisti. Alimuunga mkono na Francisco Franco katika Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Uhispania na alichukua jukumu muhimu kutunza Ureno na Uhispania zisiweko wakati wa Vita vya Kidunia vya pili wakati bado wakitoa misaada na msaada kwa Washirika. Licha ya kutokuwa demokrasia, Ureno chini ya utawala wake ilishiriki katika kuanzishwa kwa mashirika muhimu ya kimataifa. Ureno alikuwa mmoja wa washiriki 12 wa mwanzilishi wa Shirika la Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini (NATO) mnamo 1949, alijiunga na Umoja wa Malipo wa Ulaya mnamo 1950, na alikuwa mmoja wa washiriki wa mwanzilishi wa Jumuiya ya Biashara Huria ya Ulaya (EFTA) mnamo 1960, na mwanzilishi. mwanachama wa Asasi ya Ushirikiano wa Uchumi na Maendeleo mnamo 1961. Chini ya utawala wake Ureno pia alijiunga na Mkataba wa jumla wa Ushuru na Biashara mnamo 1962, na akaanza Vita vya Ukoloni vya Ureno. Fundisho la Pluricontinentalism lilikuwa msingi wa sera yake ya ulimwengu, wazo la Dola ya Ureno kama jimbo lenye umoja ambalo liligawanyika mabara mengi.

Estado Novo ilianguka wakati wa Mapinduzi ya Carnation ya 1974, miaka nne baada ya kifo cha Salazar. Tathmini ya utawala wake imekuwa tofauti, huku wafuasi wakipongeza matokeo yake na wakosoaji wakilaani mbinu zake. Walakini, kuna makubaliano ya jumla kwamba Salazar alikuwa mmoja wa watu wenye ushawishi mkubwa katika historia ya Ureno. Katika miongo kadhaa ya hivi karibuni, "Vyanzo vipya na njia zinatumiwa na wanahistoria wa Ureno katika jaribio la kukabiliana na udikteta ambao ulidumu miaka 48."

Jamii:Waliozaliwa 1889
Jamii:Waliofariki 1970
Jamii:Wanasiasa wa Ureno
Swala ya Ijumaa

**Swala ya Ijumaa** (kwa Kiarabu صَلَاة ٱلْجُمُع) ni sala ya kila wiki ya Waislamu inayofanyika kila Ijumaa wakati wa Adhuhuri katika kipindi cha Swala ya Dhuhri. 

Kwa kawaida, Waislamu hufanya swala katika vipindi vitano vya siku hii ikiendana kabisa na mwendo wa jua kulingana na eneo husika. 

## Katika Quran
Quran inasema yafuatayo juu ya swala ya Ijumaa:
"Enyi mlio amini, Kukiadhiniwa kwa ajili ya swala ya Ijumaa, nendeni upesi kumtaja Mwenyezi Mungu, na muacheni biashara zenu, kwani kufanya hivyo ni bora ikiwa mnajua". Suratul Jummuah aya ya  62}}

## Marejeo
Jamii:Uislamu
Jamii:Sala
Malengo endelevu

**Malengo endelevu** (kwa Kiingereza: *Sustainable Development Goals*, kifupi: *SDGs*) ni mkusanyo wa malengo 17 yalopangiliwa kwa faida ya watu wote. 

Malengo endelevu yalianzishwa mwaka 2015 na Baraza kuu la Umoja wa Mataifa likiwa na malengo ya kufikiwa mwaka 2030, kama sehemu za ajenda za mwaka 2030.

Malengo endelevu ni: 
#Kutokomeza Umaskini
#Kukomesha Njaa
#Afya Njema na Ustawi
#Elimu Bora
#Usawa wa Kijinsia
#Maji Salama na Usafi
#Nishati Mbadala na Gharama Nafuu
#Kazi Zenye Staha na Ukuaji
#Viwanda Ubunifu na Miundo Mbinu
#Kupunguza Tofauti
#Miji na Jamii Endelevu
#Matumizi Uzalishaji Wenye Uwajibikaji
#Kuchukua Hatua Dhidi ya Mabadiliko ya Tabia Nchi
#Kuendeleza Uhai katika Maji
#Kulinda Uhai katika Ardhi
#Amani Haki na Taasisi Madhubuti
#Ushirikiano katika Kufanikisha Malengo

## Marejeo
Jamii:Umoja wa Mataifa
Wayahudi saba na mama yao

chao kadiri ya Wojciech Stattler.]]
**Wayahudi saba na mama yao** (walifariki Antiokia, leo nchini Uturuki, 168-160 KK) ni wafiadini wa karne ya 2 KK wanaojulikana kupitia sura ya 7 ya Kitabu cha pili cha Wamakabayo, ambacho ni kati ya Deuterokanoni, na kupitia vyanzo vingine.

Majina yao hayajulikani kwa hakika, lakini ni wazi kwamba wanasifiwa na Waraka kwa Waebrania pia (11:35).

Chini ya mfalme Antioko Epifane, waliteswa kikatili wakauawa kwa sababu ya kushika kwa imani isiyoshindika sheria ya Bwana ili kufikia uzima wa milele. Mama alishuhudia vifo vya watoto wake wote na kushiriki ushindi wao juu ya mateso kabla ya kuuawa mwenyewe .

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 1 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Waliofariki 168 KK
Jamii:Wayahudi

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Felisi wa Gerona

wa Gerona, mchoro wa Jean de Bourgogne (1470-1536).]]
**Felisi wa Gerona** (alifariki Gerona, leo nchini Hispania, 31 Agosti 304) alikuwa Mkristo kutoka Scillium, Tunisia, aliyekwenda pamoja na shemasi Kukufas kuinjilisha eneo la Katalunya akauawa wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian wa Dola la Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini pamoja na wengine wengi waliouawa huko katika dhuluma hiyo .

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Sekundini wa Roma

**Sekundini wa Roma** alikuwa Mkristo wa kale aliyeuawa karibu na Roma kwa imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 1 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Etelwoldi

[thumb|right|Etelwoldi karibu na [mfalme Edgar Mpendaamani.]]
**Etelwoldi** (jina asili: **Æthelwold**; Winchester, 904/909 - Beddington, Surrey, 1 Agosti 984) alikuwa mmonaki chini ya Dunstan wa Canterbury, halafu abati na hatimaye askofu wa Winchester, Uingereza, tangu mwaka 963 hadi kifo chake.

Pamoja na Dunstan na Oswadi wa York, alishughulikia urekebisho na uenezaji wa umonaki kaika kisiwa cha Britania. Kwa ajili hiyo alitafsiri kitabu maarufu "Concordia Monachorum".

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Anglo-Saxons.net Charter S567  accessed on 5 September 2007
*Barrow, Julia, ''The Ideology of the Tenth-Century English Benedictine 'Reform'*, in Patricia Skinner (ed.), *Challenging the Boundaries of Medieval History: The Legacy of Timothy Reuter*, 2009, Brepols, ISBN 978-2-503-52359-0
*Catholic Encyclopedia, 1909: St. Ethelwold
*
*Catholic Online Saints and Angels: St. Ethelwold accessed on 5 September 2007
*Foot, Sarah (2011) *Æthelstan: The First King of England*, Yale University Press
* 
*Lambertson, Reader Isaac. Commemoration of Our Father among the Saints Æthelwold, Bishop of Winchester
*Walsh, Michael *A New Dictionary of Saints: East and West* London: Burns & Oates 2007 ISBN 0-86012-438-X
*Wulfstan of Winchester, *Life of St. Æthelwold'', Lapidge, M. & Winterbottom, M. (eds.), OUP, 1991.
*Yorke, Barbara, Æthelwold, Online Oxford Dictionary of National Biography, 2004

## Marejeo mengine
*
*
*Æthelwold of Winchester, The Old English Rule of St. Benedict with Related Old English Texts, translated by Jacob Riyeff (Kalamazoo, MI: Cistercian Publications, 2017)

Jamii:Waliozaliwa 909
Jamii:Waliofariki 984
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Greta Thunberg

thumb|Picha yake (2020)

**Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg** (amezaliwa 3 Januari 2003) ni mwanaharakati wa hifadhi ya mazingira wa Uswidi ambaye amepata kutambuliwa kimataifa kwa kukuza maoni kwamba binadamu tunakabiliwa na shida inayotokana na mabadiliko ya tabianchi. Thunberg anajulikana kwa ujana wake na njia yake ya kusema wazi, kwa umma na kwa viongozi wa kisiasa na makusanyiko, ambayo yeye hukosoa viongozi wa ulimwengu kwa kushindwa kwao kuchukua hatua za kutosha kushughulikia mzozo wa tabianchi.

Uamsho wa Thunberg ulianza baada ya kuwashawishi wazazi wake kuchukua maamuzi kadhaa ya maisha ili kupunguza athari ya kaboni. Mnamo Agosti 2018, akiwa na umri wa miaka 15, alianza kutumia siku zake za shule nje ya bunge la Uswidi kutoa wito wa kuchukua hatua kali dhidi ya mabadiliko ya tabianchi kwa kuweka alama ya kusoma Skolstrejk för klimatet (mgomo wa Shule kwa tabianchi). Hivi karibuni, wanafunzi wengine walifanya maandamano kama hayo katika jamii zao. Kwa pamoja, waliandaa harakati za tabianchi ya kupigwa kwa shule chini ya jina Ijumaa kwa Baadaye. Baada ya Thunberg kuhutubia Mkutano wa Mabadiliko ya Tabianchi wa Umoja wa Mataifa wa mwaka 2018, mgomo wa wanafunzi ulifanyika kila wiki mahali pengine ulimwenguni. Mnamo mwaka wa 2019, kulikuwa na maandamano mengi ya miji kadhaa yaliyohusisha wanafunzi zaidi ya milioni kila mmoja. Ili kuzuia kuruka, Thunberg alisafiri kwenda Amerika Kaskazini ambapo alihudhuria Mkutano wa Mamlaka ya tabianchi wa UN wa 2019. Hotuba yake hapo, ambayo yeye akasema "vipi unatamani", ilichukuliwa sana na waandishi wa habari na kuingizwa kwenye muziki.

Kuinuka kwake ghafla kwa umaarufu wa ulimwengu kumemfanya kuwa kiongozi na shabaha ya wakosoaji. Ushawishi wake katika hatua ya ulimwengu umeelezewa na *The Guardian* na magazeti mengine kama "Greta athari". Amepokea tuzo nyingi zikiwa ni pamoja na: Ushirikiano wa heshima wa Royal Scottish Jiografia; Jarida la watu 100 lenye ushawishi mkubwa na Mtu mdogo wa Mwaka; kuingizwa katika orodha ya *Forbes* ya Wanawake 100 Wenye Nguvu Zaidi Duniani (2019) na kuteuliwa mara mbili mfululizo kwa Tuzo ya Amani ya Nobel (2019 na 2020).
Jamii:Waliozaliwa 2003
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Uswidi
Jamii:Wanawake wa Uswidi
Jamii:Wanaharakati wa Uswidi
Petro Favre

**Petro Favre** (kwa Kifaransa **Pierre Favre** au **Pierre Lefevre**; Villaret, Savoie, leo nchini Ufaransa, 13 Aprili 1506 - Roma, Italia, 1 Agosti 1546) alikuwa padri wa kwanza na mwanzilishi mwenza wa Shirika la Yesu pamoja na Ignas wa Loyola na Fransisko Saveri.

Kwa utiifu alitimiza majukumu mazito katika sehemu mbalimbali za Ulaya, akafariki akiwa anajiandaa kwenda Italia Kaskazini kushiriki mtaguso mkuu wa Trento.

Alitangazwa na Papa Pius IX kuwa mwenye heri tarehe 5 Septemba 1872, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 17 Desemba 2013.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
*William V. Bangert, *To the Other Towns: A Life of Blessed Peter Favre, First Companion of St. Ignatius Loyola* (Ignatius Press, 2002)

## Viungo vya nje 
**Encyclopædia Britannica*, Peter Faber
*Pope Francis on Peter Faber, August 2013 
*Giuseppe Boero, *The Life of the Blesed Peter Favre of the Society of Jesus, First Companion of St. Ignatius Loyola* (London: Burns and Gates, 1873)
Masimo wa Padova

[thumb|Wat. Masimo na Oswadi walivyochorwa na [Yohane Mbatizaji Tiepolo.]]
**Masimo wa Padova** (alifariki 166 BK) anakumbukwa kama askofu wa pili wa Padova (Italia Kaskazini) kuanzia mwaka 141 hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* http://www.santiebeati.it/dettaglio/65330