Jamaika

**Jamaika**, ni nchi ya kisiwa kilichozungukwa na Bahari ya Karibi, upande wa kusini mwa Bahama na kaskazini mwa Haiti. Inapakana na Cuba magharibi na Hispaniola mashariki. Ina idadi ya watu takriban milioni 2.9, ikiwa ya 138 duniani. Jiji lake kubwa zaidi na mji mkuu ni Kingston. Jamaika imegawanyika katika mikoa 14. Inajulikana kwa utamaduni wake wa kipekee, hasa katika muziki wa *reggae*, na kwa mchango wake mkubwa katika michezo ya riadha, ambapo wanariadha wake wamekuwa maarufu duniani.

Jamaika ina historia ndefu inayohusisha wakazi wa asili wa Kitaalibu, uvamizi wa Kihispania katika karne ya 15, na hatimaye ukoloni wa Uingereza ulioanza mwaka 1655. Koloni hilo lilikuza uchumi wake kupitia mashamba ya miwa yaliyotegemea kazi za watumwa kutoka Afrika. Harakati za kupinga utumwa na ukoloni zilipelekea Jamaika kupata uhuru wake kutoka Uingereza tarehe 6 Agosti 1962, na kuendelea kuwa mwanachama wa Jumuiya ya Madola chini ya mfumo wa Ufalme wa kikatiba.

Kiuchumi, Jamaika inategemea sekta za utalii, uchimbaji wa boksiti, kilimo na huduma. Utalii unachangia kwa kiasi kikubwa pato la taifa, hasa kutokana na vivutio vya pwani, mazingira ya kitropiki, na urithi wa kitamaduni. Licha ya changamoto za kiuchumi na kijamii kama ukosefu wa ajira na usalama, nchi imeendelea kuimarika kwa kushirikiana na mashirika ya kikanda na kimataifa. Mfumo wake wa kisiasa ni wa bunge wa kidemokrasia ambapo Waziri Mkuu ndiye mkuu wa serikali, huku Mfalme wa Uingereza akiwa mkuu wa nchi kwa jina.

Jina limetokana na neno la Kiarawak "Xaymaca" au "Chaymaka" linalomaanisha "nchi ya chemchemi" (yaani kisiwa chenye maji matamu). 
thumb|left|350px|Ramani ya Jamaika

## Jiografia 
Kisiwa kina urefu wa km 240 na upana hadi km 85. Eneo lake ni km² 10.991. 

Visiwa vidogo vya Pedro Cays vyenye eneo la ha 23 jumla ni sehemu ya nchi ya Jamaika.
 
Mashariki mwa kisiwa kuna safu ya milima ya buluu yenye urefu wa km 100 penye kilele cha Blue Mountain Peak (m 2256 juu ya UB). 

Katikati kuna nyanda za juu zilizojengwa kwa mawe ya chokaa yenye mabonde marefu. 

Upande wa kusini nyanda za juu zina mtelemko mkali hadi mwambao wa bahari. 

Iko mito mingi mifupi; mto mrefu ni Black River yenye km 53.4. Mto wa Hector's River una mwendo wa km 6 chini ya ardhi.
thumb|left|Mtelemko mkali kwenye pwani ya Jamaika 
## Hali ya hewa 
Hali ya hewa ni ya kitropiki. Hakuna tofauti kubwa ya halijoto mwaka wote. Halijoto ya wastani katika Kingston ni 25 °C wakati wa Januari na 27&nbsp;°C wakati wa Julai.

Usimbishaji hutofautiana katika kanda mbalimbali ya kisiwa. Milima ya kaskazini-mashariki hupokea zaidi ya mm. 5.000 lakini Kingston ina mm 813 pekee. Mvua inanyesha hasa Mei, Juni, Oktoba na Novemba. Miezi ya Septemba na Oktoba inaona dhoruba kali za tufani mara kwa mara.

## Miji 
Miji muhimu iko mwambaoni kwa sababu ya milima ya ndani. 
* Kingston ni mji mkubwa wenye wakazi karibu laki sita. Ni mji mkuu na mahali pa chuo kikuu kikubwa cha Jamaika. Mji ulikuwa na matatizo makubwa ya usalama katika miaka ya nyuma. 
* Spanish Town ni mji wa pili wenye wakazi 145.000. Ni kitovu cha eneo la kilimo cha ndizi na miwa.
* Mji wa Montego Bay upo kaskazini mwa kisiwa karibu na mahali ambako Kristoforo Kolumbus alifika mara ya kwanza. Bandari yake ni mhimili wa biashara ya nje. Ni eneo la utalii.

## Historia 
Wakazi wa kwanza wa Jamaika walikuwa Wataino ambao ni kabila mojawapo la Waarawak kutoka Amerika Kusini. Walikuwa wakulima na wavuvi. Wamepotea kama utamaduni wa pekee baada ya kufika kwa Wazungu kutokana na magonjwa mageni yaliyofika na Wahispania na mauaji wakati wa vita. Waliobaki waliingia katika ndoa na Wazungu au Waafrika waliofika baadaye na kuwa sehemu ya wakazi chotara kisiwani.
 
Kristoforo Kolumbus alifika mwaka 1494 na kuweka kisiwa chini ya utawala wa Hispania. Aliamini ya kwamba alifika Uhindi akaita visiwa hivi "Uhindi wa Magharibi" na wenyeji wakaitwa "Indios" (kwa Kihispania "Wahindi") na baadaye mara nyingi "Wahindi wekundu".

Mwaka 1655 Waingereza waliteka kisiwa wakaanzisha uchumi wa mashamba makubwa ya miwa. Jamaika imekuwa mahali pakuu pa kutengeneza sukari duniani kote. Watumwa wengi Waafrika walipelekwa kisiwani kama wafanyakazi kwenye mashamba hayo. Ndio mababu wa 90% wa wakazi wa leo wa Jamaika.

Kati ya miaka 1834 na 1838 utumwa ulifutwa.

Mwaka 1958 Jamaika ilianza kuelekea uhuru kama jimbo la "Shirikisho la Uhindi wa Magharibi". 

Uhuru kamili ulipatikana mwaka 1962.

## Wakazi 
Mwaka 2012 Jamaika ilikuwa na wakazi 2,889,187. Nusu yao waliishi mjini. Umri wa wastani ni miaka 23, thuluthi moja ni watoto hadi miaka 14.

Takriban 91.4 % ya wakazi ni wa asili ya Afrika. Mababu walikuwa watumwa kutoka Afrika waliofikishwa kisiwani katika karne ya 17 na karne ya 18 au ni machotara au wa asili ya Ulaya na Uchina. 

Wakazi asilia walikuwa Waarawak na Wataino ambao hawako tena kama vikundi vya pekee; wengi walikufa kutokana na magonjwa ya Wazungu au vita vya miaka ya kwanza baada ya kufika kwa Wahispania. Wengine walichanganyikana na vikundi vingine.

Mbali ya wakazi, Wajamaika au wenye asili ya kisiwa kama 2,500,000 wanaishi nje ya nchi.

### Lugha
Pamoja na lugha rasmi ambayo ni Kiingereza kuna pia aina ya Krioli yenye asili ya Kiingereza: ndiyo inayotumika kawaida.

### Dini 
Wakazi walio wengi hufata Ukristo hasa katika madhehebu ya Uprotestanti kama vile:
* Church of God (24%)
* Wasabato (11%)
* Wapentekoste (10%)
* Wabaptisti (7%)
* Waanglikana (4%)
* United Church (2%)
* Wamethodisti (2%)
* Wamoravian (1%)
* Brethren (1%)

Wakatoliki ni 2%, na vilevile Mashahidi wa Yehova. 

Dini iliyoanzishwa Jamaika ni Rastafari ambayo mwaka 2001 ilikuwa na wafuasi 24.000.

## Utamaduni 
Muziki ni sehemu muhimu sana katika utamaduni wa Jamaika. Hasa muziki ya Reggae umejulikana kote duniani. Mwanamuziki mashuhuri hasa wa Jamaika alikuwa Bob Marley na kikundi chake cha "The Wailers".

Pia Wajamaika wana mafanikio makubwa katika riadha, hasa ya masafa mafupi.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
* (pp.&nbsp;45–83)
*
* Ammar, N. From Whence they came. The Jamaica Journal.
* Bahadur, Gaiutra. *Coolie Woman: The Odyssey of Indenture*. The University of Chicago (2014) ISBN 978-0-226-21138-1
*
* Hall, D. Bounties European Immigration with Special Reference of the German Settlement at Seaford Town, Parts 1 and 2. Jamaica Journal, 8, (4), 48–54 and 9 (1), 2–9.
*
* Jacobs, H. P. (2003). Germany in Jamaica. Indian heritage in Jamaica. The Jamaica Journal, 10, (2,3,4), 10–19,
* Mullally, R. (2003). "One Love' The Black Irish of Jamaica. The Jamaica Journal, 42, pp.&nbsp;104–116.
* Parboosingh, I. S. An Indo-Jamaica beginning in The Jamaica Journal, 18, (3), 2–10, 12.
*
*
*
*
* The Gleaner. Seaford Town Advertising Feature. 14 August 2003, D7-8,

## Viungo vya nje
* Government of Jamaica 
* Official webpage of Queen Elizabeth as Queen of Jamaica
* Official website of the Jamaica Information Service 
* The Cabinet Office of the Government of Jamaica