open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evelyn Anite

**Evelyn Anite** (alizaliwa 11 Novemba, 1984) ni mwanasiasa na mwanahabari kutoka nchini Uganda. 

Anahudumu kama Waziri wa Nchi wa Uwekezaji na Viwanda katika Wizara ya Fedha, Mipango na Maendeleo ya Kiuchumi ya Uganda tangu mwaka 2016. Pia, amewahi kuwakilisha Manispaa ya Koboko katika Bunge la Uganda.

## Maisha ya awali na elimu 
Evelyn Anite alizaliwa katika Wilaya ya Adjumani, mkoa wa Nile Magharibi. Alipata elimu yake ya msingi na sekondari katika shule za mkoa huo kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Kikristo cha Uganda (UCU), ambapo alihitimu Shahada ya awali katika Mawasiliano ya Umma mwaka 2008. 

Mnamo mwaka 2019, alipata Shahada ya uzamili katika Uhusiano wa Kimataifa na Diplomasia kutoka Shule ya Sheria na Diplomasia ya Fletcher katika Chuo Kikuu cha Tufts nchini Marekani.

## Kazi 
Kabla ya kuingia kwenye siasa, Anite alifanya kazi kama mwandishi wa habari na mtangazaji wa redio katika kituo cha "Arua One FM" na baadaye katika Kituo cha Habari cha Serikali (Uganda Media Centre). Safari yake ya kisiasa ilianza rasmi mwaka 2011 alipochaguliwa kuwa Mbunge wa Vijana wa Mkoa wa Kaskazini.

Alipata umaarufu mkubwa wa kisiasa mwaka 2014 alipopiga magoti wakati wa mkutano wa chama cha NRM na kupendekeza kuwa Rais Yoweri Museveni awe mgombea pekee wa chama hicho. Kutokana na uchapakazi na uaminifu wake kwa chama, ameshika nyadhifa mbalimbali za uwaziri, ikiwemo Waziri wa Nchi wa Masuala ya Vijana na Watoto, kabla ya kuteuliwa kusimamia sekta muhimu ya uwekezaji na viwanda.

## Mafanikio na harakati 
Akiwa Waziri wa Uwekezaji, Anite amekuwa mstari wa mbele katika kuanzisha mbuga za viwanda (industrial parks) kote nchini Uganda ili kuongeza ajira kwa vijana na kukuza uchumi. Anajulikana kwa msimamo wake mkali dhidi ya ufisadi katika mashirika ya umma na amekuwa akipigania mageuzi katika utendaji wa serikali ili kuvutia wawekezaji wa kigeni.

## Tuzo na heshima 
Kutokana na mchango wake katika uongozi na maendeleo, Evelyn Anite amepata utambuzi ufuatao:
* Kuteuliwa na Jarida la Forbes kama mmoja wa "Wanawake 20 Wenye Nguvu Zaidi Barani Afrika" (2014).
* Kutambuliwa kama kiongozi kijana mwenye ushawishi katika kanda ya Afrika Mashariki.
* Tuzo mbalimbali za ndani ya nchi kwa kukuza uwekezaji na viwanda nchini Uganda.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Waandishi wa Uganda
Muhammad ibn Ali ibn Suleiman al-Siti

**Abu Abdallah Muhammad ibn Ali ibn Suleiman Al-Siti**, alikuwa msomi wa Kiislamu wa nchi za Maghreb katika karne ya 14 (karne ya 8 Hijiria) kutoka mjini Fes. Al-Siti alikuwa mwanasheria wa Kiislamu (faqih) wa madhehebu ya Maliki, na miongoni mwa wanafunzi wake alikuwa Yahya Ibn Khaldun, kaka wa mwanahistoria maarufu Ibn Khaldun. Al-Siti alifurahia heshima kubwa kutoka kwa sultan wa nasaba ya Marinid, Abu al-Hasan, ambaye alimteua kuwa profesa katika mahakama yake mbali na jukumu lake la kufundisha, alihudumu kama mufti na mhubiri katika matukio mbalimbali.
## Marejeo
Suʻād Māhir Muḥammad

**Suʻād Māhir Muḥammad** (29 Agosti 1917 – 1996) alikuwa mwanakiolojia wa Misri, anayejulikana zaidi kwa kazi zake kuhusu historia ya Kiislamu ya Misri, alitunukiwa Nishani ya Jamhuri ya Kiarabu ya Misri, daraja la pili, mnamo mwaka 1977.

## Marejeo
Victoire Tomegah Dogbé

**Victoire Sidémého Dzidudu Dogbé Tomegah** (amezaliwa 23 Januari 1959) ni mwanasiasa wa Togo aliyewahi kuwa Waziri Mkuu wa Togo wa 13 na wa mwisho kuanzia mwaka 2020 hadi 2025, na alikuwa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo. Kabla ya hapo, Tomegah Dogbé aliwahi kuwa Waziri wa Maendeleo ya Ngazi ya Jamii, Ufundi wa Mikono, Vijana na Ajira kwa Vijana katika serikali ya Komi Sélom Klassou. Pia aliwahi kuwa Mkurugenzi wa Baraza la Mawaziri wa Rais Faure Gnassingbé.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Jamii: Wanawake wa Togo
Jamii: Wanawake wa Togo
Jamii: Togo
Jamii: WikiGap JWK 2026
Agather Atuhaire

**Agather Atuhaire** (alizaliwa takriban mwaka 1988) ni mwandishi wa habari za uchunguzi, mwanasheria na mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka nchini Uganda. 

Anafahamika zaidi kwa kazi zake za kijasiri za kufichua kashfa za ufisadi, matumizi mabaya ya fedha za umma na ukosefu wa uwajibikaji ndani ya serikali na Bunge la Uganda.

## Maisha ya awali na elimu 
Agather Atuhaire alizaliwa nchini Uganda na kupata elimu yake ya msingi na sekondari nchini humo. Alisomea masuala ya uandishi wa habari na mawasiliano ya umma katika Chuo Kikuu cha Makerere. Baadaye, alijiendeleza kimasomo na kuhitimu Shahada ya Sheria (LLB) ili kuongeza weledi katika harakati zake za kutafuta haki na uwajibikaji kupitia sheria.

## Kazi na harakati 
Atuhaire alianza safari yake ya uandishi wa habari katika vyombo mbalimbali nchini Uganda, ikiwemo gazeti la *The Independent*. Alijipatia umaarufu mkubwa kupitia mitandao ya kijamii, hususan Twitter (X), ambapo alianzisha kampeni na ufichuzi wa kashfa mbalimbali, ikiwemo ununuzi wa magari ya kifahari kwa viongozi wa bunge na matumizi mabaya ya fedha katika mamlaka za serikali.

Kazi yake imekuwa na mchango mkubwa katika kuibua mijadala ya kitaifa kuhusu uwazi. Licha ya kukumbana na vitisho, unyanyasaji wa mtandaoni na shinikizo kutoka kwa watu wenye nguvu, Agather amedumu katika msimamo wake wa kutetea maslahi ya walipa kodi wa Uganda. Yeye ni mwanzilishi mwenza wa jukwaa la *Agora Discourse*, ambalo ni kituo cha utafiti na utetezi kinacholenga kukuza haki za kijamii na utawala bora.

## Tuzo na heshima 
Kutokana na ujasiri wake wa kipekee katika kutetea haki za binadamu na kupambana na ufisadi, amepokea tuzo kadhaa za kimataifa, zikiwemo:
* Tuzo ya Kimataifa ya Wanawake wa Shujaa (International Women of Courage Award) kutoka Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani mwaka 2024.
* Tuzo ya Umoja wa Ulaya ya Watetezi wa Haki za Binadamu (EU Human Rights Defenders Award) nchini Uganda mwaka 2023.
* Kutambuliwa kama mmoja wa wanahabari na wanaharakati wenye ushawishi mkubwa zaidi katika ukanda wa Afrika Mashariki.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Uganda
Jamii:Wanaharakati wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wanasheria wa Uganda
Saara Kuugongelwa

**Saara Kuugongelwa-Amadhila** (amezaliwa 12 Oktoba 1967) ni mwanasiasa wa Namibia anayehudumu kama Spika wa Bunge la Taifa la Namibia tangu tarehe 21 Machi 2025. Alihudumu kama Waziri Mkuu wa Namibia kuanzia mwaka 2015 hadi 2025. Ni mwanachama wa ''South West Africa People's Organization'' (SWAPO) na amekuwa mbunge wa Bunge la Taifa la Namibia tangu mwaka 1995. Pia aliwahi kuwa Waziri wa Fedha kuanzia mwaka 2003 hadi 2015. Pia ni mwanamke wa kwanza kuhudumu kama Waziri Mkuu wa Namibia.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Namibia
Jamii:Wanasiasa wa Namibia
Jamii:WikiGap JWK 2026
Joy Doreen Biira

**Joy Doreen Biira** (alizaliwa 5 Septemba 1986) ni mwandishi wa habari, mtangazaji wa televisheni na mtaalamu wa mawasiliano kutoka nchini Uganda. 

Anafahamika zaidi kwa kazi yake kama mtangazaji wa habari na mhariri wa biashara katika mashirika makubwa ya habari ya KTN nchini Kenya na NBS nchini Uganda. Biira ni mmoja wa wanahabari mashuhuri wa kike nchini Uganda wenye ushawishi mkubwa katika kanda ya Afrika Mashariki.

## Maisha ya awali na elimu 
Joy Doreen Biira alizaliwa mkoani Kasese, Magharibi mwa Uganda. Alipata elimu yake ya msingi na sekondari nchini Uganda kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Makerere ambapo alihitimu Shahada ya awali katika mifumo ya habari (*Information Technology*). 

Licha ya kusomea teknolojia, mapenzi yake katika uandishi wa habari yalimfanya kujiunga na tasnia ya utangazaji akiwa bado mwanafunzi.

## Kazi 
Biira alianza kazi yake ya utangazaji mwaka 2008 katika kituo cha NBS TV nchini Uganda kama mtangazaji wa habari na kipindi cha asubuhi. Mwaka 2012, alihamia nchini Kenya kujiunga na shirika la habari la Standard Group (KTN), ambapo alihudumu kama mtangazaji wa habari za biashara na mchambuzi wa masuala ya kiuchumi. Akiwa KTN, alianzisha na kuongoza vipindi maarufu kama *Business Today* na *The Search*.

Mnamo mwaka 2016, Biira aligonga vichwa vya habari kimataifa baada ya kukamatwa nchini Uganda wakati akiripoti mapigano yaliyotokea katika himaya ya Kasese. Alituhumiwa kwa kutoa taarifa zilizodaiwa kuwa kinyume cha sheria, lakini tuhuma hizo zilionekana na mashirika ya kutetea haki za wanahabari kama jaribio la kuminya uhuru wa habari. Baadaye alirejea katika utangazaji na baadaye kujiunga na kampuni ya madini ya Base Titanium kama mshauri wa mawasiliano. 

## Maslahi binafsi 
Biira anavutiwa sana na maumbile na mazingira, na ni mwanamazingira mwenye shauku kubwa. Alishiriki katika kampeni ya upandaji miti ya NBS Television Limited ya Waganda Milioni 31, Miti Milioni 31, kampeni ya upandaji miti nchini kote nchini Uganda. Kampeni hiyo ilizinduliwa na Rais Yoweri Kaguta Museveni wa Uganda mnamo tarehe 8 Mei 2010. Mradi huu ni sehemu ya juhudi za pamoja za kupunguza athari za joto duniani.

## Family 
Biira ameolewa na Newton Kung'u, tangu 2016. Kwa pamoja ni wazazi wa wana wawili.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Waandishi wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Vimbayi Kajese

**Vimbayi Kajese** ni mwandishi wa habari, mtangazaji na mjasiriamali kutoka nchini Zimbabwe. 

Anafahamika zaidi kwa kuweka historia kama mwanamke wa kwanza mwenye asili ya Afrika kuwa mtangazaji wa habari nchini China, ambapo alifanya kazi katika kituo cha televisheni cha serikali, *CCTV News* (sasa ikijulikana kama *CGTN*). Kajese ni mwanaharakati wa kubadilisha simulizi za Kiafrika katika majukwaa ya kimataifa.

## Maisha ya awali na elimu 
Vimbayi Kajese alizaliwa na kukulia nchini Zimbabwe. Alipata elimu yake ya juu nchini Marekani, ambapo alihitimu shahada ya awali katika sayansi ya siasa na mawasiliano. 

Baadaye, alihamia nchini China kuendelea na masomo yake, jambo lililomfungulia milango ya kuingia katika tasnia ya habari nchini humo. Uwezo wake wa kuzungumza lugha mbalimbali na uelewa wake wa tamaduni tofauti ulimsaidia kuwa mmoja wa wanahabari wa kigeni wenye ushawishi mkubwa nchini China.

## Kazi 
Kajese alianza kazi yake ya utangazaji mjini Beijing, ambapo alihudumu kama mtangazaji wa habari na ripoti za kila siku katika kituo cha *CCTV*. Akiwa huko, aliripoti matukio makubwa ya kimataifa na kusaidia watazamaji wa China kuelewa masuala ya Afrika kwa mtazamo chanya zaidi. Baada ya kufanya kazi katika utangazaji kwa miaka kadhaa, aliamua kujiingiza katika ulimwengu wa teknolojia na ujasiriamali wa kijamii.

Pia ni mwanzilishi wa kampuni ya *#Adtags*, jukwaa la kidijitali linalolenga kukuza utalii na biashara barani Afrika kupitia picha na maudhui yanayozalishwa na watumiaji wa mtandao. Pia, amekuwa akishirikiana na mashirika ya kimataifa kama mzungumzaji na mshauri kuhusu mahusiano kati ya China na Afrika, akisisitiza umuhimu wa ushirikiano wa kiuchumi unaozingatia heshima ya kitamaduni.

## Tuzo na heshima 
Vimbayi Kajese ametambuliwa kwa mchango wake wa kipekee katika diplomasia ya habari, ikiwa ni pamoja na:
* Kutambuliwa kama mmoja wa "Top 100 Most Influential Africans" na majarida mbalimbali.
* Tuzo ya heshima kwa kuwa painia wa utangazaji nchini China kwa watu wenye asili ya Afrika.
* Kuteuliwa kuwa mwanachama wa programu mbalimbali za uongozi duniani (Global Leadership Fellow).

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Sarah Agbor

**Sarah Agbor** ni mwanasiasa na kiongozi wa kimataifa kutoka Kamerun. Amejikita katika masuala ya maendeleo, ushirikiano wa kieneo, na usawa wa kijinsia, na amehusiana na shughuli mbalimbali za Umoja wa Afrika (AU).

## Kazi ya Kisiasa na Uongozi 
Sarah Agbor amehusiana sana na shughuli za African Union, akichangia katika sera za maendeleo, usawa wa kijinsia, na uongozi wa wanawake. Amehusika katika mipango ya kuimarisha ushirikiano kati ya nchi za Afrika na kuendeleza ajenda za kijamii na kisiasa. Amewekwa katika nafasi ya AU Commissioner kwa nyanja ya maendeleo na usawa.

## Mafanikio 
* Amechangia katika mipango ya kimataifa ya usawa wa kijinsia na maendeleo ya kieneo.  
* Amehusiana na mashirika kama UN Women na mashirika mengine ya maendeleo ya Afrika.  
* Amejitahidi kuhimiza ushiriki wa wanawake katika siasa na uongozi wa umma.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Kamerun
Jamii:Wanasiasa wa Kamerun
Fatoumata Tambajang

**Aja Fatoumata C.M. Jallow-Tambajang** (22 Oktoba 1949) ni mwanasiasa na mwanaharakati wa Gambia aliyehudumu kama Makamu wa Rais wa Gambia na Waziri wa Masuala ya Wanawake kuanzia Februari 2017 hadi Juni 2018, chini ya Rais Adama Barrow. 
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1949
Jamii: Wanawake wa Gambia
Jamii: Wanasiasa wa Gambia
Jamii: Siasa
Jamii: Gambia
Jamii: WikiGap JWK 2026
Louise Mushikiwabo

**Louise Mushikiwabo** (aliyezaliwa 22 Mei 1961) ni Katibu Mkuu wa nne na wa sasa wa *Organisation internationale de la Francophonie*. Awali, alihudumu kama Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Rwanda kuanzia 2009 hadi 2018. Pia alihudumu kama Msemaji wa Serikali. Kabla yake, alikuwa Waziri wa Habari.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1961
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanawake wa Rwanda
JAmii: Siasa
Jamii:Wanasiasa wa Rwanda
Jamii: Rwanda
Jamii: WikiGap JWK 2026
Jeannette Kagame

**Jeannette Murutubarwe Nyiramongi Kagame** (Jeannette Nyiramongi, alizaliwa 10 Agosti 1962) ni mke wa Paul Kagame. Alipata nafasi ya kuwa *First Lady* wa Rwanda wakati mumewe alipochukua madaraka kama Rais wa Rwanda mwaka 2000. Kagame ndiye mwanzilishi na mwenyekiti wa *Imbuto Foundation*, shirika lisilo la kibiashara lenye lengo la kusaidia maendeleo ya jamii yenye afya, elimu, na ustawi.
## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1962
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanawake wa Rwanda
Jamii: Wanasiasa wa Rwanda
Jamii: WikiGap JWK 2026
Bineta Diop

**Bineta Diop** ni mhamasishaji wa haki za wanawake kutoka nchini Senegal. Pia ndiye mwanzilishi wa *Femmes Africa Solidarité*, shirika lisilo la kibiashara lililoanzishwa kukuza haki za wanawake barani Afrika.

## Tanbihi
Jamii: Wanawake wa Senegal
Jamii: Wanasiasa wa Senegal
Jamii: Senegal
Jamii: WikiGap JWK 2026
Mimi Touré

**Mimi Touré** ni mwanasiasa wa nchini Senegal ambaye amehudumu kama Waziri Mkuu wa Senegal na amejikita katika uongozi wa wanawake, maendeleo ya kijamii, na ushirikiano wa kimataifa. Amechangia katika sera za maendeleo na kuhimiza ushiriki wa wanawake katika siasa na uongozi.

## Kazi ya siasa na uongozi 
Mimi Touré amehudumu katika nafasi mbalimbali za siasa za juu, ikiwemo kuwa Waziri Mkuu wa Senegal. Amechangia katika:
* Kuendeleza sera za maendeleo ya kijamii na uchumi.  
* Kuhimiza ushiriki wa wanawake katika uongozi wa kisiasa na umma.  
* Ushirikiano wa kieneo na mashirika ya kimataifa.

## Mafanikio 
* Amejikita katika uongozi wa wanawake na maendeleo ya kijinsia.  
* Amechangia katika sera za kitaifa na kieneo za kuendeleza uchumi na jamii.  
* Amehusiana na mashirika ya kimataifa kama UN na mashirika ya maendeleo ya Afrika.

## Marejeo 
Jamii: Wanawake wa Senegal
Jamii: Wanasiasa wa Senegal
Jamii: WikiGap JWK 2026
Monica Chibita

**Monica Balya Chibita** (alizaliwa 1963) ni msomi mwandamizi, mwandishi, na mtaalamu wa mawasiliano kutoka nchini Uganda. 

Kwa sasa anahudumu kama Profesa na Mkuu wa Kitengo cha Habari na Mawasiliano katika Chuo Kikuu cha Kikristo cha Uganda (UCU). 

## Maisha ya awali na elimu 
Monica Chibita alizaliwa nchini Uganda na kupata elimu yake ya awali katika shule za huko. Alihitimu Shahada ya awali katika Elimu (Fasihi na Kiingereza) kutoka Chuo Kikuu cha Makerere. 

Baadaye, alielekea nchini Marekani ambako alipata Shahada ya uzamili katika Uandishi wa Habari kutoka Chuo Kikuu cha Iowa. Mwaka 2006, alihitimu Shahada ya uzamivu (PhD) katika Mawasiliano kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Kusini (UNISA), utafiti wake ukijikita katika masuala ya utangazaji wa umma na utofauti wa kitamaduni.

Kazi zake za utafiti zimejikita katika uhuru wa vyombo vya habari, utawala bora, na matumizi ya lugha za asili katika mawasiliano. Amekuwa mhariri wa majarida kadhaa ya kitaaluma na amechapisha vitabu na makala nyingi zinazotumiwa kama rejea katika vyuo vikuu barani Afrika na duniani kote.

## Tuzo na heshima 
Kutokana na mchango wake uliotukuka katika elimu na habari, Profesa Chibita amepokea heshima kadhaa:
* Tuzo ya "Lifetime Achievement Award" kwa mchango wake katika elimu ya uandishi wa habari nchini Uganda.
* Kutambuliwa kama mmoja wa wanawake wasomi wenye ushawishi mkubwa katika ukanda wa Afrika Mashariki.
* Kuteuliwa kuwa mwanachama wa bodi ya *International Communications Association* (ICA).

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Waandishi wa Uganda
Joab Mzamane

**Joab Cornelius Mhlangenqaba Mzamane** (10 Oktoba 1920 – 14 Machi 1989) alikuwa mtaalamu wa kilimo na baba wa Askofu Sitembele Mzamane.

## Marejeo
Mahfoud Nahnah

**Mahfoud Nahnah** ( 27 Januari 1942 – 19 Juni 2003) alikuwa mwanasiasa wa Algeria aliyehudumu kama kiongozi wa chama cha kisiasa cha Kiislamu cha Movement of Society for Peace (kinachojulikana zaidi kama Hams) nchini Algeria.
## Marejeo
Sanusha Naidu

**Sanusha Naidu** ni msomi wa sera za kigeni, akijikita zaidi katika uhusiano kati ya China na Afrika. Naidu ni mtafiti mwandamizi katika Taasisi ya Mazungumzo ya Kimataifa ambayo ni taasisi huru ya fikra nchini Afrika Kusini inayoshirikiana na Chuo Kikuu cha Afrika Kusini (UNISA).Pia Naidu anayo shahada ya uzamili katika Mahusiano ya Kimataifa kutoka Chuo Kikuu cha Staffordshire nchini Uingereza.

## Marejeo
Culton Scovia Nakamya

**Culton Scovia Nakamya** (alizaliwa 1993) ni mwandishi wa habari za uchunguzi na mtangazaji kutoka nchini Uganda. 

Anafahamika zaidi kwa kazi zake zinazoangazia masuala ya haki za binadamu, mazingira, na migogoro ya kijamii. Nakamya amejipatia sifa kwa ujasiri wake wa kuripoti habari kutoka maeneo yenye changamoto na amekuwa akifanya kazi na vyombo vya habari vya kimataifa na vile vya ndani ya nchi, ikiwa ni pamoja na shirika la habari la BBS Terefayina.

## Maisha ya awali na elimu 
Culton Scovia Nakamya alizaliwa na kukulia nchini Uganda. Alipata elimu yake ya juu katika fani ya uandishi wa habari na mawasiliano ya umma nchini humo. Katika safari yake ya kitaaluma, amejikita zaidi katika kuimarisha ujuzi wa uandishi wa habari za uchunguzi (*investigative journalism*), jambo lililomwezesha kushinda ufadhili na nafasi mbalimbali za mafunzo ya kimataifa.

## Kazi 
Nakamya alianza kazi yake katika vyombo vya habari vya redio na televisheni nchini Uganda, ambapo alijulikana kwa ufuatiliaji wa kina wa habari za mazingira na kijamii. Moja ya kazi zake kubwa ni kuripoti kuhusu athari za mabadiliko ya tabianchi na migogoro ya ardhi inayowaathiri wananchi wa kawaida. Amekuwa mchangiaji wa mara kwa mara katika mashirika ya habari ya kimataifa kama vile Global Press Journal, ambako ameandika makala nyingi zinazohusu afya, haki za wanawake, na utawala bora.

Mbali na uandishi, Nakamya ni mwanachama hai wa mashirikisho ya wanahabari wanawake nchini Uganda. Amekuwa akitumia jukwaa lake kutetea usalama wa waandishi wa habari, hususan wanawake wanaofanya kazi katika mazingira hatarishi. Ujasiri wake wa kuingia maeneo ya mbali na kuibua sauti za watu wasiosikika umemfanya kuwa mmoja wa wanahabari wa kike wanaoheshimika zaidi wa kizazi chake.
## Tuzo na heshima
Alishinda ufadhili wa masomo wa Chevening (Chevening Scholarship) kwenda Uingereza mwaka 2024.

Alishinda tuzo ya Uandishi wa Habari kuhusu Ukuaji wa Miji na Makazi ya Binadamu (Urbanisation and Human Settlements Reporting) mwaka 2024.

Alishinda tuzo ya Mwanahabari Mwanamke Anayevutia (Inspiring Female Journalist) mwaka 2023 kutoka African Centre for Media Excellence.

Aliheshimiwa na Idara ya Uandishi wa Habari ya YMCA katika Kampasi ya Buwambo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Waandishi wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Nana Araba Apt

**Nana Araba Apt** (1942 – 2017)  alikuwa mwandishi, mwalimu, na mwanaharakati wa ustawi wa jamii kutoka Ghana. 

Mnamo mwaka 2005,Apt alikuwa mmoja wa waanzilishi wa shirika la kutoa msaada la *College for Ama* kwa ajili ya kuwasaidia wasichana wa vijijini nchini Ghana kwenda shule pia Apt alikuwa Mkuu wa kwanza wa Idara ya Masuala ya Taaluma katika Chuo Kikuu cha Ashesi na profesa katika Chuo Kikuu cha Ghana kabla ya kifo chake mwaka 2017.
## Marejeo
Ngamen Kouassi Cyrille Dalex

**Ngamen Kouassi Cyrille Dalex** ni mwanafalsafa kutoka Kamerun akiwa ni mwandishi wa kitabu cha falsafa kiitwacho *"The Political Existentialism of Jean-Paul Sartre: The Search for Collective Freedom"*. Ngamen, ambaye ni profesa wa falsafa, amebobea katika nyanja za Maadili, pamoja na Falsafa ya Jamii na Siasa.
 
## Marejeo
Zainab Bangura

**Haja Zainab Hawa Bangura** (alizaliwa 18 Desemba 1959) ni mwanasiasa na mhamasishaji wa kijamii wa Sierra Leone ambaye amekuwa akihudumu kama Mkurugenzi Mkuu wa United Nations Office at Nairobi (UNON) tangu 2018, akiwa ameajiriwa na Katibu Mkuu wa United Nations, António Guterres.  

Alihudumu kama mwakilishi maalumu wa pili wa Umoja wa Mataifa kuhusu ukosaji wa kijinsia wakati wa mizozo akiwa na cheo cha *Under-Secretary-General of the United Nations* kuanzia 2012 hadi 2017, akichukua nafasi baada ya mwakilishi wa kwanza, Margot Wallström. Mnamo 2017, alifuatiwa na Pramila Patten.

## Tanbii
Jamii: Waliozaliwa 1959
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Sierra Leone
Jamii: Wanawake wa Sierra Leone
Jamii: Siasa
Jamii: WikiGap JWK 2026
Augustin Nsanze

**Augustin Nsanze** (alizaliwa mwaka 1953) ni mwanahistoria, mwanasiasa, na mwanadiplomasia wa Burundi. Nsanze alikuwa Mshauri Mkuu wa Rais wa Burundi, Pierre Nkurunziza, Kabla ya nafasi hiyo, Nsanze alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Burundi kuanzia mwaka 2009 hadi 2011, Pia katika serikali ya kwanza ya Rais Nkurunziza, aliteuliwa kuwa Balozi wa Burundi katika Umoja wa Mataifa mjini New York. Kabla ya kuingia kwenye siasa, Nsanze alikuwa profesa na mtafiti katika Chuo Kikuu cha Hope Africa na Chuo Kikuu cha Burundi.

## Marejeo
Reem Al Numery

**Reem Al Numery**   alizaliwa 1996  ni mwanaharakati wa haki za watoto nchini Yemen. Anajulikana kwa kupinga ndoa za utotoni, na alitunukiwa  tuzo ya  International Women of Courage Award  tarehe 11 Machi 2009 na Hillary Clinton aliyekuwa waziri wa mambo ya nje wa Marekani. Alijumuishwa katika orodha ya *Time Magazine* ya watu 100 wenye ushawishi mkubwa zaidi duniani mwaka 2010.

Akiwa na umri wa miaka 12, mwishoni mwa mwaka wake wa shule, Al Numery alilazimishwa kuolewa na binamu yake mwenye umri wa miaka 30. Alikataa, na akafungwa na kuzibwa mdomo na baba yake kwa ajili ya sherehe ya ndoa.Pia alielezea kwa Balozi Mdogo wa Marekani jinsi mume wake alivyombaka ili kuhalalisha ndoa hiyo. Kwa kuwa baba yake hakukubali apewe talaka, jaji aliamua abaki kwenye ndoa hadi afikishe umri wa miaka 15. Mwezi Agosti 2008 aliwaambia waandishi wa habari: "Baba yangu alisema atanipiga risasi kwa kumpinga, lakini nataka kurudi shuleni."

Al Numery amesifiwa kwa jinsi "uvumilivu wake usio na hofu na upinzani wake usiovunjika ulivyomletea uhuru".

## Marejeo
## Jamii: WikiGap JWK 2026
Samuel Obeng

**Samuel Gyasi Obeng** ni mtaalamu wa isimu wa Ghana na Marekani, Kwa sasa ni Profesa Mashuhuri wa isimu na Mkurugenzi wa Taasisi ya Lugha za Afrika Magharibi (WALI) katika Chuo Kikuu cha Indiana Bloomington (IUB). Obeng ameunganishwa na Idara ya Isimu ya IUB, Programu ya Masomo ya Afrika, na pia anashikilia nafasi za Uprofesa wa Ziada katika Idara za Masomo ya Wamarekani wenye Asili ya Afrika na Watu wa Afrika Walioenea Duniani, Lugha na Utamaduni wa Mashariki ya Kati, na Masomo ya Kiislamu.

## Marejeo
Joshua Owusu-Sekyere

**Mchungaji Profesa Joshua Owusu-Sekyere** ni msomi wa Ghana na mhandisi wa kilimo. Owusu-Sekyere kwa sasa ni Mkuu wa Chuo kikuu cha Perez.
## Marejeo
Alula Pankhurst

**Alula Pankhurst** (alizaliwa mwaka 1962) ni msomi wa Uingereza na mshauri wa maendeleo ya jamii katika masomo ya Ethiopia. Pankhurst amefanya kazi nchini Ethiopia kama profesa mshiriki wa anthropolojia katika Chuo Kikuu cha Addis Ababa na kama mkurugenzi wa nchi wa mradi wa Maisha Ya Vijana Wadogo.

## Marejeo
Kassim Aidara

**Kassim Aidara** (alizaliwa tarehe 12 Mei 1987) ni mchezaji wa zamani wa soka la kulipwa mwenye uraia wa Senegali na Ufaransa ambaye alicheza kama kiungo.

## Kazi 
Aidara alianza kusakata kandanda katika klabu ya Wellington United ya nchini Nyuzilandi , kisha akaziwakilisha klabu za ligi za chini nchini Ujerumani ambazo ni  Niendorfer TSV, USC Paloma, na Lüneburger SK Hansa.

Mnamo Desemba 2011, Aidara alisaini mkataba na klabu ya Estonia ya Tallinna Kalev. Baada ya kufunga mabao manne akiwa na klabu hiyo, tarehe 31 Julai 2012 alihamia Sillamäe Kalev ya nchi hiyo hiyo . Katika msimu wa 2013, alifunga mabao 17 katika mechi 34. Alihamia FCI Tallinn mwaka uliofuata. Mwishoni mwa mwaka huo, alifanya majaribio na klabu ya Vietnam  Sông Lam Nghệ An. Mwaka 2016, alirejea Sillamäe.

Tarehe 4 Oktoba 2017 Aidara alibadilisha klabu na nchi  na kusaini katika klabu ya Minerva Punjab inayoshiriki Ligi ya daraja la pili nchini uhindi.Tarehe 25 Novemba, alicheza mechi yake ya kwanza kwa klabu hiyo katika sare ya 1–1 dhidi ya Mohun Bagan. Tarehe 11 Desemba, alifunga bao lake la kwanza kwenye klabu hiyo katika ushindi wa 2–1 dhidi ya Chennai City. Aidara alishinda Ligi ya daraja la pili msimu wa 2017–18 akiwa na Minerva Punjab.

Aidara alijiunga na East Bengal kwa msimu wa 2018–19 baada ya msimu wa Ligi ya daraja la pili 2017–18 kumalizika.

## Maisha binafsi 
Ni kaka yake  Mohamed Aidara ambae pia ni mwanakandanda. 

## Tuzo 
Mchezaji bora wa mwezi Meistriliiga: August 2013.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Mbegu za wachezaji mpira
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Catherine Samba-Panza

**Catherine Samba-Panza** (**Souga**; alizaliwa 26 Juni 1954) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati aliyekuwa Rais wa Mpito wa Jamhuri ya Afrika ya Kati kutoka 2014 hadi 2016. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu kama kiongozi wa taifa katika Jamhuri ya Afrika ya Kati. Kabla ya kuhudumu kama rais wa muda, alikuwa Meya wa Bangui kutoka 2013 hadi 2014.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1954
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii: Wanawake wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii: Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii: WikiGap JWK 2026
Carol Alyek Beyanga

**Carol Alyek Beyanga** (alizaliwa 1979) ni mwandishi wa habari mwandamizi na mhariri kutoka nchini Uganda. 

Anafahamika zaidi kwa uongozi wake katika gazeti la *Daily Monitor*, ambapo amehudumu katika nyadhifa mbalimbali za juu ikiwemo Mhariri wa Makala (*Features Editor*) na Mhariri Mtendaji anayehusika na maudhui ya kidijitali na uzalishaji. Pia ni mtetezi mkubwa wa weledi katika uandishi wa habari na uendelezaji wa vipaji vya wanahabari vijana.

## Maisha ya awali na elimu 
Carol Beyanga alipata elimu yake ya msingi na sekondari nchini Uganda. Alijiunga na Chuo Kikuu cha Makerere ambapo alihitimu Shahada ya awali katika Mawasiliano ya Umma. Baadaye, alijiendeleza kimasomo nchini Uingereza katika Chuo Kikuu cha Leicester, ambapo alihitimu Shahada ya uzamili katika masuala ya habari na Mawasiliano. 

Elimu yake imekuwa msingi wa weledi wake katika kusimamia maudhui ya habari yanayozingatia maadili na ubora.

## Kazi 
Beyanga alianza kazi yake katika kampuni ya Monitor Publications Limited (MPL) kama mwandishi na baadaye kupanda ngazi kutokana na umakini wake katika uhariri. Akiwa mhariri wa makala, alileta mageuzi katika namna hadithi za kijamii, afya, na elimu zinavyosimuliwa, akizipa uzito sawa na habari za kisiasa. Amehusika kwa kiasi kikubwa katika mchakato wa kuhamisha maudhui ya gazeti hilo kutoka mfumo wa karatasi kwenda katika mifumo ya kidijitali.

Mbali na kazi yake ya kila siku ya uhariri, Carol ni mshauri na mwalimu kwa waandishi wa habari wengi nchini Uganda. Amekuwa akiongoza mafunzo mbalimbali ya uandishi na kuhimiza ushiriki wa wanawake katika nafasi za maamuzi ndani ya vyumba vya habari. Pia, amekuwa akijihusisha na miradi mbalimbali ya kijamii inayolenga kuboresha maisha ya wanawake na watoto kupitia habari.

## Uongozi na mchango wa kitaaluma 
Mbali na majukumu yake ya uhariri, Beyanga ameshiriki katika majukwaa mbalimbali ya kitaifa na kimataifa yanayohusu maendeleo ya vyombo vya habari. Amechangia mijadala kuhusu mustakabali wa uandishi wa habari barani Afrika, akisisitiza umuhimu wa uhuru wa vyombo vya habari, uwazi, na uwajibikaji. Pia amekuwa akihamasisha uwepo wa wanawake katika nafasi za uongozi ndani ya sekta ya habari.
## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Waandishi wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Esitele Fuluhea Lakalaka

**Esitele Fuluhea Lakalaka** (anajulikana pia kama **Estelle Lakalaka**) ni mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka visiwa vya Wallis na Futuna, eneo la ng'ambo la Ufaransa.

Katika miaka ya 1960 Lakalaka alianza kufanya kazi katika sekta ya afya ya eneo hilo. Alianza kama katibu na mkalimani, kabla ya kuwa mkunga katika Hospitali ya Sia huko Matā'utu. Kisha akawa mtendaji wa usimamizi wa hospitali hiyo.

Sambamba na kazi yake katika sekta ya afya, Lakalaka alikuza hamu katika siasa na masuala ya umma. Mwaka 1977 alikuwa mwanamke wa kwanza katika Wallis na Futuna kusajiliwa kwenye orodha ya wapiga kura. Mwaka 1982 akawa mwanamke wa kwanza katika Baraza la Serikali, ambako alihudumu kwa miaka kumi. Kuanzia 1996 hadi 2001 alikuwa Rais wa Baraza la Wanawake la Eneo hilo na kuanzia 2005 hadi 2010 alikuwa mjumbe wa Haki za Wanawake kwa eneo hilo. Alikuwa na mchango mkubwa katika kuanzisha Tume ya Hadhi ya Wanawake katika Bunge la Eneo mwaka 2007.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ufaransa
Jamii: WikiGap JWK 2026
Rose Francine Rogombé

**Rose Francine Rogombé** (20 Septemba 1942 – 10 Aprili 2015) alikuwa mwanasiasa wa Gabon aliyehudumu kama rais wa muda wa Gabon kutoka Juni hadi Oktoba 2009, baada ya kifo cha Rais wa muda mrefu Omar Bongo. 

Alimrithi kikatiba Bongo kutokana na nafasi yake kama rais wa Seneti, nafasi ambayo alichaguliwa Februari 2009. Alikuwa wakili kwa taaluma na mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Gabon (PDG). Rogombé alikuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu kama rais wa Gabon. Baada ya urais wake wa muda, alirudi kwenye nafasi yake kama Rais wa Seneti.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1942
Jamii: Waliofariki 2015
Jamii: Wanasiasa wa Gabon
Jamii: Wanawake wa Gabon
Jamii: WikiGap JWK 2026
Mohamed Aidara (mchezaji wa soka, alizaliwa 1989)

**Mohamed aidara** (alizaliwa 24 Desemba 1989) ni mchezaji wa soka la kulipwa raia wa Senegal ambaye anacheza nafasi ya kiungo katika klabu ya Heidelberg United inayoshiriki ligi ya nchini Australia, NPL Victoria.

## Kazi 
Kabla ya kusaini mkataba na VfB Oldenburg, alicheza Lüneburger SK Hansa na FSV Frankfurt II. kutokana na tatizo la fidia na klabu yake wa awali USC Paloma, hakushiriki mechi yoyote ya mashindano akiwa na FSV Frankfurt II.

## Maisha binafsi 
Ni mdogo wake Kassim Aidara ambaye pia ni mwanasoka.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Hanan Morsy

**Hanan Morsy** ni mwanauchumi wa Misri, anayehudumu kama Makamu wa Katibu Mtendaji na Mwanauchumi Mkuu wa Tume ya Uchumi ya Umoja wa Mataifa kwa Afrika (UNECA), iliyoko Addis Ababa, Ethiopia, tangu Januari 2022.

## Tanbihi
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Misri
Jamii: Wanawake wa Misri
Jamii: WikiGap JWK 2026
Mabel Memory Cherono

**Mabel Memory Cherono** ni mwanasiasa na kiongozi wa vijana kutoka Kenya. Amejikita katika kuendeleza masuala ya vijana, elimu, na ushiriki wa wanawake katika siasa na uongozi wa umma. Amechukua nafasi mbalimbali za kiongozi wa vijana na kuhimiza maendeleo ya kijamii kupitia sera za umma na mashirika ya kijamii.

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:WikiGap JWK 2026
Souleymane Aw

**Souleymane Aw** (alizaliwa 5 Aprili 1999) ni mwakasoka wa Senegal.

## Kazi 
Aw alianza safari yake ya soka katika timu za vijana Aspire nchini kwao. Mwaka 2017 mwezi Juni alisaini mkataba kama mwanasoka wa kulipwa.

Tarehe 14 Agosti 2019, alijiunga na klabu ya Béziers ya nchini ufaransa.

## Kimataifa 
Aliiwakilisha nchi yake katika Kombe la Mataifa ya Afrika ya wachezaji chini ya miaka 20 (U-20) mwaka 2017, Kombe la Dunia la FIFA la vijana chini ya umri wa miaka 20 (U-20) mwaka 2017, Kombe la Mataifa ya Afrika la vijana chini ya umri wa miaka 20 (U-20) mwaka 2019, na Kombe la Dunia la FIFA la vijana chini ya umri wa miaka 20 (U-20) mwaka 2019.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Jamii:Watu walio hai
Virginia Khunguni

**Virginia Khunguni** ni mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka Malawi. Yeye ni mwanzilishi na mkurugenzi wa shirika la Girls Arise for Change , shirika linalolenga kuwawezesha wanawake ili kuhamasisha mabadiliko ya kijamii na kitamaduni. Shirika hilo limeongoza mipango ya kupambana na ajira ya watoto, ndoa za utotoni na unyanyasaji wa kingono. Khunguni ni mpokeaji wa tuzo ya Queen's Young Leader Award kwa kazi yake barani Afrika.

Khunguni alihitimu shahada ya Mawasiliano ya Umma akijikita katika uandishi wa habari kutoka Chuo Kikuu cha Mahatma Gandhi.

## Maisha binafsi
Khunguni alizaliwa Carolina Kaskazini, nchini Marekani. Yeye ni mtoto wa mwisho kati ya ndugu wawili wa kiume. Miaka michache baadaye, walihamia Blantyre, Malawi. Khunguni alipoteza wazazi wake na akalelewa na malezi ya babu na bibi zake. Linalenga kupinga mitazamo na kumaliza mila zinazokwamisha kuboreshwa kwa hadhi ya wanawake nchini Malawi. Shirika linahamasisha haki za wanawake vijana katika afya na elimu. Khunguni aliwasiliana na viongozi wa jamii kutoka wilaya mbalimbali na kuanzisha muundo wa msaada wa kijamii ili kupanua mpango huo.

Girls Arise for Change

Khunguni alijua kuwa umaskini ni sababu kubwa ya ndoa za utotoni na ajira ya watoto; alitambua kuwa wengi hawawezi kumudu elimu ya juu na hulazimika kukubali hali hizo. Hivyo,shirika hilo la Girls Arise for Change

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Malawi
Jamii:WikiGap JWK 2026
Mamao Keneseli

**Mamao Keneseli** ni kiongozi wa maendeleo ya jamii ya wanawake, mwanaharakati na mwalimu kutoka nchi ya visiwa ya Tuvalu. Anajulikana kwa kazi yake katika atoli ya Nui, ambako amepigania kuinua hadhi ya wanawake. Alianza taaluma ya kufundisha watoto wa shule ya msingi mwaka 1981, na mwaka 1990 alijihusisha na kuendesha kituo cha ufundi wa mikono cha wanawake, akiwafundisha wanawake jinsi ya kukuza ujuzi wao na kujipatia kipato. Mwaka 2010 aliteuliwa kuwa mkurugenzi wa Kikundi cha Wanawake cha Matapulapula huko Nui. Tangu wakati huo ameacha nafasi hiyo lakini bado anaendelea kuwa mshiriki hai wa Matapulapula. Lanuola Fasiai, Afisa Mwandamizi katika Ofisi ya Masuala ya Jinsia ya Serikali ya Tuvalu alimwelezea Keneseli kama "mwanamke wa vitendo anayetekeleza anayosema na ni mfano wa kuigwa katika jamii yake". Mwaka 2017 jumuiya ya pasifiki ilimtaja kuwa mmoja wa "Wanawake 70 Wanaohamasisha wa Pasifiki".

## Tanbihi
Jamii:watu wa Tuvalu
Jamii: WikiGap JWK 2026
Abasse Ba

**Abasse Ba**  (alizaliwa Pelelkindessa, Senegal, 12 Julai 1976) ni mwanakandanda wa zamani wa kulipwa raia wa Senegal katika nafasi ya beki. Kipindi cha mkopo alipokuwa akicheza Al Rayyan, maisha yake ya soka la kulipwa aliyamalizia Ufaransa akiwa na vilabu kama vile Louhans-Cuiseaux FC, Dijon FCO na Le Havre AC.

## Kazi 
Ba alianza safari ya kandanda nchini ufaransa akiwa na Louhans-Cuiseaux. Miaka mitatu baadae alihamia Dijon FC. Akiwa uko  alicheza  mechi 152 na kufunga mabao manne. Baada ya miaka sita klabuni hapo aliondoka na kujiunda na Le Havre AC.

Tarehe 27 Aprili 2009, Ba alijiunga na Al Rayyan kwa mkopo.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Jamii:Waliozaliwa 1976
Fatima bint Mubarak Al Ketbi

**Fatima bint Mubarak Al Ketbi** (alizaliwa Al-Hayer, Al Ain Region, 1943) alikuwa mke wa tatu wa Sheikh Zayed bin Sultan Al Nahyan, mwanzilishi na rais wa kwanza wa Falme za Kiarabu (UAE). Anajulikana kama mama wa Falme za kiarabu na pia kama "Mama wa Taifa".

## Maisha ya awali
Sheikha Fatima alizaliwa akiwa binti pekee kwa wazazi wake. Familia yake ni ya Bedouin na ya kidini. ambayo ni taasisi inayohusika na maendeleo ya familia na alichangia kwa kiasi kikubwa kuanzishwa kwa shirika la kwanza la wanawake mwaka 1976, Abu Dhabi Society for the Awakening of Women. Pia ni Rais wa Motherhood and Childhood Supreme Council inayohusika na haki za wakina mama na watoto. Mwishoni mwa miaka ya 1990, alitangaza hadharani kuwa wanawake wanapaswa kuwa wanachama wa Baraza la Shirikisho la Kitaifa la Falme. Tuzo hiyo inajumuisha ufadhili kamili wa masomo katika shule mbalimbali Mashariki ya Kati na mwaka 2010 ilipanuliwa hadi India. Pia alianzisha akademia ya michezo ya wanawake iitwayo Fatima Bint Mubarak Ladies Academy huko Abu Dhabi. Taasisi ya Uuguzi na Sayansi ya Afya ya Sheikha Fatima huko Lahore, Pakistan, imepewa jina lake.

Mnamo tarehe 30 Machi 2021, Sheikha Fatima alizindua Mpango wa Kitaifa wa Wanawake, Amani na Usalama — mpango wa kwanza wa aina yake katika nchi ya Baraza la Ushirikiano la Ghuba (GCC). Mpango huo unalenga kuwawezesha na kuwaunga mkono wanawake duniani kwa kuhamasisha azimio la baraza la usalama la umoja wa mataifa namba 1325.

### Tuzo
Mwaka 1997, mashirika matano tofauti ya Umoja wa Mataifa yalimtunuku Sheikha Fatima kwa juhudi zake kubwa katika haki za wanawake. Sheikh Zayed alikutana naye msikitini. Walihamia Abu Dhabi alipokuwa mtawala mwaka Agosti 1966. Alikuwa mke wake mwenye ushawishi mkubwa na aliyependwa zaidi kutokana na haiba yake yenye ushawishi. Yeye ni mama wa Sheikh Mohamed, rais wa sasa wa Falme za Kiarabu na mtawala wa Abu Dhabi; Sheikh Hamdan, Sheikh Hazza, Sheikh Tahnoun, Sheikh Mansour, Sheikh Abdullah, Sheikha Shamma na Sheikha Alyazia. Wao ni kundi lenye nguvu kubwa zaidi katika familia tawala ya Abu Dhabi, Al Nahyans.

## Marejeo
Jamii:watu wa Falme za Kiarabu
Jamii:WikiGap JWK 2026
A. I. Sabra

**Abdelhamid Ibrahim Sabra** (1924– 18 Desemba 2013) alikuwa profesa wa historia ya sayansi, akibobea katika historia ya optima na sayansi katika ulimwengu wa Kiislamu wa zama za kati. Sabra alifanya tafsiri ya Kiingereza na kutoa maelezo ya kina kwa Kitabu cha I mpaka cha III cha kazi maarufu ya Ibn al-Haytham yenye vitabu saba, Kitab al-Manazir, kilichoandikwa kwa Kiarabu katika karne ya 11.
 
## Marejeo
Yiagadeesen Samy

**Yiagadeesen (Teddy) Samy**, ambaye alizaliwa na kulelewa nchini Mauritius ambako alisoma chuo cha Royal College Curepipe, ni Profesa kamili wa Masuala ya Kimataifa na Mkurugenzi katika Shule ya Norman Paterson ya Masuala ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Carleton, mjini Ottawa, Canada.
 

## Marejeo
Muhammad al-Sanusi

**Muhammad al-Sanusi** (akijulikana pia kama Mohamed Snoussi), (1851-1900) alikuwa msomi, mwandishi, jaji, na mshairi aliyehusishwa na msikiti wa Zaitouna nchini Tunisia, falsafa ya Salafiyya, na enzi ya mageuzi ya kiliberali nchini Tunisia. al-Sanusi alishirikiana na watu mashuhuri wa zama zake kama vile Mohammad Abduh, Khayr al-Din, na Sheikh Mahmud Qabadu.

## Marejeo
Elizabeth Frances Sey

**Elizabeth Frances Baaba Sey** (akijulikana pia kama Biney; 21 Aprili 1927 – 1991) alikuwa mwanamke wa kwanza kuhitimu katika Chuo Kikuu cha Ghana. Biney baada ya kusoma katika Shule ya Sekondari ya Achimota mjini Accra, alidahiliwa katika chuo kilichoitwa wakati huo *University College of the Gold Coast* (sasa hivi Chuo Kikuu cha Ghana) mnamo mwaka 1950, na alihitimu shahada ya awali (BA) mwaka 1953.

## Marejeo
Ahmad Muhammad Shakir

**Ahmad Muhammad Shakir**  (Januari 29, 1892, Cairo – Juni 14, 1958) alikuwa msomi wa Kiislamu wa Misri aliyebobea katika elimu ya hadithi.Shakir ni mtoto wa Muḥammad Shākir ibn Aḥmad, ambaye alikuwa msomi wa Kiislamu katika Chuo Kikuu cha Al-Azhar, na ni kaka mkubwa wa Mahmud Muhammad Shakir, ambaye alikuwa mwandishi wa habari.
 
## Marejeo
Karam Soliman

**Karam Farah Attia Soliman** (alizaliwa Oktoba 15, 1944) ni mtaalamu wa dawa wa Marekani na Misri, na pia ni profesa mashuhuri wa sayansi ya dawa katika Chuo Kikuu cha Florida A&M.
## Marejeo
Max Stibbe

**Max Leon Stibbe** (11 Juni 1898 – 20 Agosti 1973) alikuwa mwana-anthroposofia na mtaalamu wa elimu kutoka Uholanzi.

Stibbe alizaliwa mjini Padang, katika koloni la Dutch East Indies (sasa hivi Indonesia), akiwa mtoto wa kwanza wa David Stibbe, ambaye alikuwa Profesa wa Historia ya Ukoloni na mkaguzi wa Kazi, na Marie Knoch. Mnamo mwaka 1913,Stibbe alihama kutoka Mashariki ya Mbali na kwenda nchini Uholanzi kwa ajili ya elimu ya juu.

## Marejeo
D. F. M. Strauss

**D. F. M. Strauss** (alizaliwa 1946, Bloemfontein) ni mwanafalsafa wa Afrika Kusini na mtaalamu mkuu duniani wa nadharia ya nyanja za hali, ambayo ni moja ya vipengele vya msingi vya fikra za mwanafalsafa wa Kiholanzi, Herman Dooyeweerd, na vuguvugu la falsafa ya Marekebisho.
## Marejeo
Raymond Suttner

**Raymond Suttner** (alizaliwa 29 Agosti 1945) ni mwanaharakati, msomi, mwandishi wa habari, na mwanachama mashuhuri wa jamii nchini Afrika Kusini.

## Elimu na Harakati
Suttner alizaliwa mjini Durban, Afrika Kusini akipata shahada za awali za Sanaa (BA) na Sheria (LLB) kutoka Chuo Kikuu cha Cape Town, na baadaye akapata shahada ya uzamivu (PhD) inayohusisha fani mbalimbali (historia, sosholojia, na masomo ya siasa) kutoka Chuo Kikuu cha Witwatersrand mjini Johannesburg.
## Marejeo
Anita Takura

**Anita Takura** ni msomi wa Ghana katika nyanja za Sayansi ya Kilimo na Mazingira. Takura alitunukiwa tuzo ya ufadhili wa masomo ya L'Oreal-UNESCO mnamo mwaka 2013.

## Marejeo
Abdoul Ba

**Abdoul Bocar Ba** (alizaliwa tarehe 8 mwezi wa 2 mwaka 1994) ni mchezaji wa kulipa ambaye hivi karibuni anacheza nafasi ya beki wa kati Kosovo katika klabu ya Besa Pejë. Alizaliwa Senegali,  anaitumikia timu ya taifa ya Mauritania.

## Kimataifa 
Mwaka 2019 Ba alichezea Mauritania kwenye michuano ya Kombe la mataifa ya Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Jamii:Mbegu za wachezaji mpira
Aladji Mansour Ba

**Aladji Mansour Ba** (alizaliwa tarehe 11 mwezi wa 11 mwaka 1989) ni mwanakandanda wa kulipwa raia wa senegali anayecheza nafasi ya kiungo,  anacheza katika klabu ya Kapaz PFK inayo shiriki ligi kuu nchini Azerbaijan. Ba pia alivichezea vilabu vya ASC Linguère na ASC Diaraf nchini senegali.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Mbegu za wachezaji mpira
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Ismail Ba

**Ismail Ba** (alizaliwa tarehe 22 mwezi wa 5 mwaka 1974) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka senegal aliyekuwa akicheza nafasi ya kiungo. Akicheza katika klabu za Ugiriki, Skoda Xanthi na Aris pamoja na klabu za Kupro kama AEK Larnaca, Omonia, AEP Paphos na Atromitos Yeroskipou.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Mbegu za wachezaji mpira
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Ibrahima Ba (mchezaji)

thumb|Ibrahima Ba mwaka 2014
**Ibrahima Ba** (alizaliwa 23 Novemba 1984) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka Senegal ambaye alicheza katika nafasi ya kiungo wa kati.

## Kazi
Ba alichezea klabu ya Istres FC kuanzia mwaka 2011 hadi 2015. Ba alijiunga na klabu ya Limoges FC inayoshiriki ligi ya *Championnat National 3* mnamo tarehe 12 Juni 2019.
## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Mamadou Ba

**Mamadou Ba** (alizaliwa 8 Mei 1985) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu kutoka Senegal aliyekuwa akicheza kama kipa. Alipata mechi moja ya kimataifa kwa timu ya taifa ya Senegal, alishinda ubingwa wa Ligi Kuu ya Senegal mwaka 2010 akiwa na ASC Jaraaf na pia alicheza katika ligi ya Primeira wakati wa taaluma yake ya uchezaji iliyodumu kwa miaka 13 na vilabu vitano.
## Wasifu wa ukocha 
Baada ya kustaafu uchezaji, Ba alibaki nchini Ureno na kugeukia ukocha. Mnamo Machi 2021, alitangazwa kuwa kocha wa makipa wa klabu ya Pedras Rubras, inayoshiriki ligi ya Divisão de Elite ya Porto Football Association. Alitumia msimu wa 2021–22 katika nafasi hiyo chini ya benchi la ufundi la meneja Mário Seara.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Ousseynou Ba

thumb|Ba mwaka 2018
**Ousseynou Ba** (alizaliwa 11 Novemba 1995) ni mchezaji wa kulipwa wa mpira wa miguu kutoka Senegal anayecheza katika nafasi ya beki wa kati wa klabu ya İstanbul Başakşehir.

## Wasifu wa klabu 
Ba alikuwa zao la vijana kutoka akademi ya SMASH ya Senegal, kabla ya kuhamia Amiens SC katika majira ya joto ya mwaka 2016. Akiwa ameshindwa kupata kibali cha kufanya kazi kwao, baada ya mwaka mmoja bila kucheza Ba aliweza kupata kibali cha kazi aliposaini mkataba na Gazélec Ajaccio mnamo Juni 2017.
## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Deme N'Diaye

'''Deme N'Diaye''' (alizaliwa 6 Februari, 1985) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa kulipwa wa kutoka Senegal aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mshambuliaji. Hapo awali aliwahi kuichezea klabu ya Ureno Estrela Amadora, na klabu za Ufaransa, Arles-Avignon, RC Lens, na Arras FA.

## Kazi
N'Diaye alianza kazi yake ya mpira wa miguu katika timu ya mjini Dakar ya AS Douanes na alisaini mkataba mnamo Januari 2006 kujiunga na C.F. Estrela da Amadora.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Tony Trew

**Tony Trew** (akijulikana pia kama Anthony Andrew Trew) (alizaliwa Cape Town, 6 Julai 1941) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini na mchambuzi wa usemi. Trew alikuwa mmoja wa wahariri wa kitabu muhimu cha *Language and Control* (1979), ambacho kilisaidia kuanzisha isimu hakiki kama nyanja ya kitaaluma.
## Marejeo
Zacharie Tshimanga Wa Tshibangu

**Zacharie Tshimanga Wa Tshibangu**(1941 - 1985) alikuwa mwanahistoria na mwandishi kutoka Kongo (DRC) na mwasisi mwenza wa chama cha SOHIZA mnamo mwaka 1974.

## Wasifu
Zacharie Tshimanga alizaliwa tarehe 4 Oktoba 1941, mjini Musefu.

## Marejeo
Bekeh Ukelina

**Bekeh Utietiang Ukelina** ni mwanahistoria wa maendeleo ya Afrika akiwa ni Profesa wa Historia na Masomo ya Afrika katika Chuo Kikuu cha Jimbo la New York (SUNY), Cortland, ambako pia anahudumu kama mkurugenzi wa Kituo cha Masomo ya Jinsia na Kitamaduni.

Ukelina ni mwandishi wa kitabu kiitwacho "Uvamizi wa Pili wa Kikoloni: Mipango ya Maendeleo, Kilimo, na Mirathi ya Utawala wa Kiingereza nchini Nigeria"

## Marejeo
Charles Villa-Vicencio

**Charles Villa-Vicencio** (alizaliwa 7 Novemba 1942) ni Profesa Mstaafu wa Masomo ya Dini katika Chuo Kikuu cha Cape Town pia ni profesa mtafiti mwalikwa katika Chuo Kikuu cha Georgetown. Villa-Vicencio alikuwa mkurugenzi katika Tume ya Ukweli na Maridhiano iliyoandaa vikao vya hadhara kuhusu ukatili uliotendwa wakati wa enzi za Apartheid.
## Marejeo
Fleur de Villiers

**Fleur Olive Lourens de Villiers, CMG,** (1 Desemba 1937 – 7 Februari 2023) alikuwa mwandishi wa habari na mshauri wa biashara wa Afrika Kusini ambaye alihudumu kama mwenyekiti wa bodi ya wadhamini wa Taasisi ya Kimataifa ya Masomo ya Kimkakati(IISS).

## Marejeo
Musili Wambua

**Paul Musili Wambua** (alizaliwa mwaka 1961) ni profesa kamili wa sheria na msomi aliyebobea katika sheria za bahari. 

Wambua amewahi kuwa naibu mkuu wa kitivo katika Shule ya Sheria ya Chuo Kikuu cha Nairobi; mkuu wa zamani wa Shule ya Sheria ya Chuo Kikuu cha Kabarak; kamishna wa zamani wa Tume ya Mapitio ya Katiba ya Kenya (CKRC); mwenyekiti wa zamani wa Bodi ya Kudhibiti na Kutoa Leseni za Michezo ya Kubahatisha (BCLB); na mwenyekiti wa zamani wa Kikosi Kazi cha Mapitio ya Sheria za Bahari nchini Kenya. 

Mnamo mwaka 2016, Rais Uhuru Kenyatta alimteua kuwa mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu cha Embu.

## Marejeo
David Wardle

**David Wardle** (alizaliwa 23 Desemba 1959) ni Profesa Mstaafu wa heshima wa King George V katika fani ya Lugha na Fasihi ya Kale na Historia ya Kale, pamoja na kuwa aliyekuwa Kaimu Mkuu wa Kitivo cha Sayansi ya Jamii katika Chuo Kikuu cha Cape Town.

## Marejeo
Christopher Warnes

**Christopher Warnes** ni msomi wa Afrika Kusini akifanya kazi katika Chuo Kikuu cha Cambridge akiwa ni Mhadhiri Mwandamizi wa Chuo Kikuu katika fani ya Kiingereza, Mhadhiri mshiriki wa Fasihi na Tamaduni za Kiafrika katika Kituo cha Masomo ya Afrika cha Cambridge, na Mhadhiri wa Kiingereza katika St. John's College.
  
## Marejeo
Mohand Tazerout

**Mohand Tazerout** (1893 mjini Aghrib – 1973 mjini Tangier) alikuwa mwanafalsafa, mwandishi, mtafsiri, na mwanahistoria wa ustaarabu wa Algeria. 

Tazerout alitafsiri kazi kadhaa za wanafalsafa wa Kijerumani, ikiwemo kitabu cha *The Decline of the West* cha Oswald Spengler mnamo mwaka 1931, na aliandika vitabu vingi, vikiwemo chambuzi kadhaa kuhusu mfumo wa kikomunisti wa Kisovieti (La Métaphysique intellectuelle - 1955), na historia ya kisiasa ya kaskazini mwa Afrika (Histoire politique de l'Afrique du Nord - 1961).
## Marejeo