open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clinton Marius

**Clinton Marius** (20 Agosti 1966 - 26 Februari 2020)  alikuwa mwandishi na mwigizaji wa Afrika Kusini. Alizaliwa huko Pietermaritzburg, akaonekana kama mtaalamu wa kwanza akiimba na jukumu la kuongoza katika opera ya Menotti, A*mahl na Wageni wa Usiku akiwa na umri wa miaka kumi na mbili*. Mashairi yake yamechapishwa kimataifa, wakati pia alikuwa akijulikana kwa kuandika masimulizi kadhaa na makusanyo ya hadithi fupi, na vile vile wasifu wa uwongo wa guru, *Sunshine* - *Kijitabu cha Wasifu.*

## Kazi ya maonyesho 
Mnamo 2002, aliongoza *The Gladiator ya Jonathan Cumming* kwenye Tamasha la Kitaifa la Sanaa, na akaratibu *A Slice of Madness*, msimu wa ukumbi wa michezo huko Durban ambao alionekana katika Mutatis Mutandis wa David Campton. Mnamo Januari 2003 alionekana kwenye ukumbi wa michezo wa KwaSuka huko The Divine Child. Mnamo Aprili 2003 alianzisha Tuzo za kila mwaka za Wajinga huko KwaZulu-Natal kwa kutambua michango ya watendaji wa sanaa. Utendaji wake pamoja na Greig Coetzee katika Kobus Moolman's Soldier Boy, mshindi wa shindano la kuigiza la redio ulimwenguni la BBC, lilitangazwa kimataifa.

Onyesho la mtu mmoja wa Clinton Marius aliyefanikiwa sana, *Uncut - The Monis Monologues,* iliyoongozwa na Garth Anderson, ilionyeshwa huko Durban mnamo Septemba 2003 kabla ya kuanza ziara yake ya kitaifa. Alicheza pia katika mchezo wa kuigiza wa hatua, Vergissmeinnicht (Shamba la Siri) kwenye Tamasha la Kitaifa la Sanaa la 2003 huko Grahamstown. Hii ilifuatiwa na mtumaji wa Umri Mpya, Guru,  na vichekesho vya mtu mmoja Asante Sana, kejeli kuhusu Hollywood na watu mashuhuri.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Washairi wa Afrika Kusini
Alexander Michaeletos

**Alexander Michaeletos** (pia anajulikana kama Michaletos; amezaliwa Novemba 25, 1992) alikuwa mwigizaji mtoto wa Afrika Kusini.

Michaeletos alifanya filamu yake na uigizaji wa kwanza katika filamu ya *2005 Duma*, iliyoongozwa na Carroll Ballard. Anacheza kama Xan, mvulana wa miaka kumi na mbili ambaye lazima aache duma anayeitwa Duma aende na kufanya kazi na *Eamonn Walker, Campbell Scott na Hope Davis.*

## Viungo vya nje 
*http://www.imdb.com/name/nm1455235/
*https://web.archive.org/web/20060402145246/http://dumamovie.warnerbros.com/
*http://www.farminn.co.za/

Jamii:Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Deniss Čalovskis

thumbnail|right|200px|Deniss Čalovskis
**Deniss Čalovskis** (amezaliwa Riga, Latvia, 1985) ni tapeli wa kompyuta. Yeye ndiye muundaji wa virusi vya Gozi. 

Calovskis ni Afisa wa Ulinzi wa Takwimu aliyethibitishwa (DPO).
Mnamo Februari 2015, Deniss Čalovskis alirudishwa Marekani kutoka Latvia ili kukaa miaka 67 gerezani.

Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Wahalifu
Jamii:Watu wa Latvia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Masego Kgomo

**Masego Kgomo** (1999 hivi - 31 Desemba 2009) alikuwa msichana wa Afrika Kusini aliuawa ili kutoa sehemu za mwili kwa ibada zilizofanywa na sangoma. Mauaji yake yalizua wito kwa masangoma kuacha kutumia miili ya binadamu kwa mila.

Kgomo alipotea karibu na nyumba yake huko Soshanguve, mji kaskazini mwa Pretoria, mnamo Desemba 31, 2009. Hapo awali watu watano walishtakiwa kwa utekaji nyara na mauaji. Mtuhumiwa aliongoza polisi kwa mwili wa Kgomo huko Soshanguve mapema saa 9 Januari 2010.

Mnamo Novemba 28, 2011, katika mahakama Kuu ya Pretoria, Jaji Billy Mothle alimkuta Brian Mangwale mwenye umri wa miaka 30 na hatia ya mauaji na utekaji nyara. Mangwale alihukumiwa kifungo cha maisha jela kwa mauaji yake na kifungo cha miaka sita kwa utekaji nyara.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Etty Glazer

**Maandishi ya kooze****Etty Glazer**, mke wa mfanyabiashara wa Afrika Kusini Bernard Glazer, na mtoto wake wa miezi 22 Sammy, walitekwa nyara kwa fidia mnamo tarehe 30 Machi 1966. Wote wawili walirudishwa salama baada ya fidia ya ZAR 140,000 (fedha ya Afrika Kusini) kulipwa kwa wateka nyara.  Nyumba ya mtekaji nyara ilitambuliwa haraka na polisi, na watuhumiwa wanne walikamatwa, pesa nyingi za fidia zilipatikana tena.

## Utekwaji nyara 
Asubuhi ya tarehe 30 Machi 1966, Etty Glazer aliwaacha binti zake wawili, Michelle (7) na Ella (5) katika Shule ya Umma ya Sandown. Akiwa njiani kurudi kama maili moja kutoka nyumbani, alipata wanaume watatu wenye shida ya gari. Aliposimama kando yao, mtu mmoja alimshika, wakati mwingine alijaribu kufungua mlango wa upande wa abiria. Baada ya mapigano mafupi ambayo mdomo wa Bibi Glazer ulikatwa, wanaume wote wawili waliingia kwenye gari. alipowauliza "mnataka nini kwangu?"" Sisi ni wakimbizi wa kisiasa. Tunahitaji gari lako na tunakuhitaji pia."

Bibi Glazer alifumbwa macho kwa mikono kwa safari fupi ya kwenda nyumbani kwa wateka nyara, na mara tu gari lilipofungwa ndani ya karakana aliruhusiwa kuona. Yeye na mtoto Sammy basi walichukuliwa ndani ya nyumba hiyo, ambayo walifanyika kwa muda wote. Wateka nyara basi walimwamuru kuwasiliana na Bernard, "tunataka paundi 70,000 (fedha ya Afrika Kusini)". Wakati Bwana Glazer alikuwa kwenye safari ya biashara kwenda Swaziland, Etty aliwasiliana na mama yake kwanza, na kisha katibu wa Bw Glazer, Bwana Davis. Alifafanua kuwa wateka nyara walitaka R140,000 kwa kuachiliwa kwake. Bwana Davis alianza kuwasiliana na Bwana Glazer akiwa safarini Swaziland.

Mara baada ya kuwasiliana, Bwana Glazer alirudi nyumbani, ambapo mama ya Etty alikuwa akimngojea. Jioni hiyo alizungumza na mkewe, baada ya hapo mmoja wa wateka nyara akamwambia; "Bwana Glazer, tunataka pauni 70,000 kwa kutolewa kwa mtoto wako na mke. Ikiwa unataka mke wako na mtoto wako hai lazima ulipe pauni 70,000 - na Bwana Glazer, hakuna hila, pesa zilizowekwa alama na hakuna polisi ikiwa unataka mke wako na mtoto wako hai."
## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Hastings Ndlovu

**Hastings Ndlovu** (1961 - 16 Juni 1976) ni mwanafunzi ambaye aliuawa katika ghasia za Soweto dhidi ya mfumo wa ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini.

## Maisha 
Mnamo Juni 16, 1976, wakati polisi kutoka Kituo cha Polisi cha Orlando wakiongozwa na Kanali Kleingeld waliwafyatulia risasi wanafunzi wa Soweto wakipinga kulazimishwa kwa mafundisho ya Kiafrikana shuleni, alikuwa wa kwanza kupigwa. Kifo cha Ndlovu hakikutangazwa sana kama cha Hector Pieterson kwa sababu hakuna mpiga picha aliyekuwepo kuirekodi. Kleingeld alisema katika Tume ya Cillie kwamba *Hastings* "alikuwa akichochea umati". Kuna shaka kuwa ni nani aliyekufa kwanza, kwani Pieterson alitangazwa kuwa amekufa alipofika kliniki, wakati Ndlovu alikufa kutokana na majeraha ya risasi kichwani muda mfupi baada ya kufikishwa kliniki.

Ndlovu aliacha wazazi wake, dada zake watatu na kaka yake. Dada zake waliondoka nchini mara tu baada ya Juni 16, lakini wakarudi Johannesburg miaka michache baadaye.

## Urithi 
Ndlovu alizikwa na Pieterson kwenye makaburi ya Avalon huko Johannesburg. Nyumba yake huko Soweto ilikuwa na ngao ya bluu  iliyoambatanishwa nayo mnamo Juni 16, 2012 kuadhimisha dhabihu yake.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Oshodi Tapa

**Oshodi Landuji Tapa** (1800 hivi - 1868) alikuwa kiongozi wa vita wa Oba Kosoko na mmoja wa wakuu wenye nguvu katika korti ya Oba ya Lagos.

## Maisha 
Oshodi Tapa anaripotiwa kuwa mtumwa kutoka Nupe  Kingdom huko Bida ambaye alishawishiwa kwenda Oba Osinlokun. Akaunti za familia ya Oshodi zinagundua kuwa wakati Tapa alikuwa mtoto mdogo karibu kupakiwa kwenye meli ya Ureno iliyokuwa imeshikiliwa na Amerika, alitoroka na kutafuta kimbilio la Oba Osinlokun. Jina Tapa ni kumbukumbu ya watu wa Nupe. 

Kupitia talanta zake nyingi, uongozi, na nguvu ya utu, Oshodi Tapa aliibuka kuwa wakala wa biashara wa Oba Osinlokun. Yeye na mtumwa mwingine (Dada Antonio) walitumwa na Oba Osilokun kwenda Brazil kujifunza Kireno, kupata maarifa muhimu ya kibiashara na kitamaduni kufanya biashara kwa niaba ya Oba na kukusanya majukumu kutoka kwa wafanyabiashara wa watumwa wa Ureno. Baada ya kumtumikia Osilokun, Oshodi Tapa alikua mshauri muhimu na mkuu wa jeshi la Oba Kosoko.

Oshodi Tapa alikufa mnamo 1868 na jiwe lake lilijengwa nje ya kiwanja chake huko Epetedo.

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Joseph Mulenga

**Joseph Nyamihana Mulenga** alikuwa jaji wa Uganda. Aliwahi kuwa Jaji wa Mahakama Kuu ya Uganda kwa miaka kumi na mbili kati ya mwaka 1997 na mwaka 2009, na alikuwa jaji na baadaye Rais] wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki.

## Wasifu
Mulenga alipata Shahada ya Sheria kutoka Chuo Kikuu cha London mnamo  mwaka 1965. Aliitwa kwenye baa ya Hekalu la Kati mwaka uliofuata.   Katika miaka kumi na minne Mulenga alikuwa Naibu Mwenyekiti wa Kitaifa wa Chama cha Kidemokrasia cha Uganda. Katika miaka kati ya 1986 na 1989 alikuwa Waziri wa Sheria na Mwanasheria Mkuu wa Serikali, baadaye alikuwa Waziri wa Ushirikiano wa Kikanda. Mwaka 1997 alikua mwanachama wa Mahakama Kuu ya Uganda ambapo alihudumu kwa miaka kumi na mbili. Pia alikua jaji wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki ambapo alikuwa Rais. Baadaye alianza kufanya kazi kwa muda kwa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu. 

Alifariki tarehe 29 Agosti 2012. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Watu wa Uganda
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Marie Theresa Mukamulisa

**Marie Theresa Mukamulisa** (amezaliwa Kigali, 29 Juni 1965) ni mwanasheria wa Rwanda ambaye aliteuliwa kwa muhula wa miaka sita katika Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa mnamo 2016.

## Maisha ya awali na elimu
Mukamulisa ana digrii ya sheria za kiraia kutoka Chuo Kikuu cha Rwanda (1990) na shahada ya uzamili ya sheria ya kawaida kutoka Chuo Kikuu cha Moncton huko New Brunswick, Kanada (1993). Ana shahada ya juu katika Mafunzo ya Kuzuia Mauaji ya Kimbari kutoka Kituo cha Usimamizi wa Migogoro katika Chuo Kikuu cha Rwanda.

## Kazi
Mukamulisa alikuwa mhasibu na mtunza fedha katika Mradi wa Upelelezi wa Kilimo na Takwimu. Mkurugenzi Bima ya Gari huko Sonarwa na Katibu Mtendaji wa shirika mwavuli la NGO CCOAIB. Mukamulisa alikuwa mmojawapo wa makamishna kumi na wawili ambao walitunga Katiba ya Rwanda baada ya mauaji ya halaiki, na amekuwa mhadhiri wa Sheria  katika Chuo Kikuu cha Rwanda. 

Mukamulisa aliteuliwa kama Jaji wa Mahakama Kuu ya Rwanda mnamo 2003. Amezungumza juu ya ugumu ambao wanawake wanakabiliwa nao ndani ya mfumo wa kimahakama, haswa na kesi za unyanyasaji wa watoto na ubakaji, kutokana na sababu za kitamaduni na kijinsia.  Mnamo mwaka wa 2015, alikua mwanachama wa Baraza Kuu la Mahakama la Rwanda. Yeye pia ni mshiriki wa Mtandao wa Hague wa Kimataifa wa Majaji. 

Mukamulisa alichaguliwa kwa muhula wa miaka sita katika Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu pamoja na Ntyam Mengue mnamo Julai 2016. Uteuzi wake umekosolewa tangu uamuzi wa Rwanda kujiondoa kwa kuruhusu watu binafsi na mashirika yasiyo ya kiserikali kukata rufaa moja kwa moja kwa mahakama, na kwa ushiriki wa Mukamulisa kwenye jopo la majaji ambao walimhukumu mwanasiasa wa upinzani Victoire Ingabire Umuhoza, ambaye alikata rufaa kwa Mahakama ya Afrika. 

## Maisha binafsi
Mukamulisa ameolewa na ana watoto wawili wa kiume.

## Marejeo
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Wanawake wa Rwanda
Jamii:FFD22
Jamii:AWC Zanzibar
Jean Mutsinzi

**Jean Mutsinzi** (5 Aprili 1938- 21 Novemba 2019) alikuwa mwanasheria wa Rwanda katika Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa. Alichaguliwa kwa kipindi cha miaka sita cha ofisi tarehe 22 Januari 2006 katika Mkutano wa Nane wa Kawaida wa Baraza Kuu la Umoja wa Afrika, uliofanyika Khartoum, Sudan. Aliteuliwa mnamo Septemba 2008, kama Rais wa Mahakama ya Afrika kwa kipindi cha kwanza cha miaka miwili. 

## Maelezo ya Jumla
Nafasi wakati wa Uchaguzi: Jaji wa Mahakama Kuu ya Rwanda tangu 2003.

**Nafasi nyingine alizokuwanazo**

Mwanachama, Baraza la Wenye Hekima, Chama cha Wanasheria wa Rwanda

Mhadhiri Mwandamizi wa Sheria za Kibinafsi na za Umma za Kimataifa, Chuo Kikuu Huru cha Kigali, nchini Rwanda (2001-2003)

Katibu Mtendaji, Tume ya Sheria na Katiba ya Jamhuri ya Rwanda (2000-2003). Katiba ya 4 Juni 2003 ya Jamhuri ya Rwanda iliidhinishwa na raia wa Rwanda katika Kura ya Maoni ya Mei 26, 2003.

Jaji katika Mahakama ya Haki ya  Soko la Pamoja la Mashariki na Kusini mwa Afrika (2001-2003)

Rais wa Baraza Kuu la Mahakama (1995-1999)

Jaji Mkuu wa Mahakama Kuu ya Jamhuri ya Rwanda (1995-1999)

## Ripoti
Tarehe 1 desemba 2007 mpaka tarehe 30 Aprili 2009: Mwenyekiti wa Kamati ya Wataalam Huru iliyoanzishwa kupitia amri ya waziri mkuu No. 07/3 16 Aprili 2007 kuchunguza mazingira ya ajali ya ndege ya Dassault .

Falcon 50, nambari ya usajili 9XR-NN tarehe 6 Aprili 1994 [5] ambayo ilikuwa imembeba Rais wa zamani Juvénal Habyarimana na mwenzake, Rais Cyprien Ntaryamira wa Burundi. Kifo cha Rais wa zamani Habyarimana kina umuhimu mkubwa wa kihistoria tangu kuanza kwa mauaji ya kimbari yaliyopangwa kwa muda mrefu ambayo yalipoteza maisha ya Watutsi karibu milioni katika siku mia moja.

Mnamo Januari 11, 2010, Kamati ya Wataalam Huru ya Rwanda ilichapisha matokeo yao juu ya ajali ya Dassault Falcon 50 mnamo 6 Aprili 1994 ambayo ilimuua Rais wa zamani Habyarimana wa Rwanda na Rais Ntaryamira wa Burundi. 

Ilihitimishwa kuwa ndege ilianguka baada ya kugongwa na kombora moja. Makombora hayo yalirushwa na Kikosi cha Kupambana na Ndege kilichoko karibu na Uwanja wa ndege wa Kigali. Hitimisho la ripoti hiyo linasema kwamba mauaji hayo yalikuwa ni kazi ya wenye msimamo mkali wa Kihutu ambao walihesabu kuwa kumuua kiongozi wao kungesababisha makubaliano ya kugawana madaraka inayojulikana kama Makubaliano ya Arusha. (Ripoti ya Mutsinzi  Ripoti ya Uchunguzi wa Sababu na Mazingira na Wajibu wa Shambulio la 6 Aprili 1994 Dhidi ya Falcon Nambari 50 ya Usajili wa Ndege ya Rais wa Rwanda 9XR-NN. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Watu wa Rwanda
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jorge Varela (mwanamazingira)

**Jorge Varela** ni mwanamazingira kutoka Honduras. Ni mwanzilishi mwenza wa *Committee for the Defence and Development of Flora and Fauna of the Fonseca Gulf (CODEFFAGOLF)*, shirika la wakulima na wavuvi wadogo huko Honduras.

Alipokea Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 1999, kwa mchango wake katika uhifadhi wa bahari katika Ghuba ya Fonseca.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa Honduras
Jamii:Wanaharakati wa Honduras
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Tuy Sereivathana

**Tuy Sereivathana** (amezaliwa 1970) ni mwanamazingira kutoka Kamboja. Amefanya kazi kusuluhisha mizozo kati ya tembo na watu huko Kamboja. 

Alipewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2010.

Mnamo 2011, alichaguliwa kama mshiriki wa programu ya ''National Geographic's Emerging Explorer Program''. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Wanaume wa Kamboja
Jamii:Wanaharakati wa Kamboja
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Gerard Niyungeko

**Gerard Niyungeko** alikuwa Jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa, nafasi ambayo aliteuliwa mwaka 2006.

Wakati wa uchaguzi wake alikuwa Profesa wa Sheria katika Chuo Kikuu cha Burundi huko Bujumbura. Huko, alikuwa Mwenyekiti wa UNESCO katika Elimu ya Amani na Utatuzi wa Migogoro. Dk Niyungeko pia ni mshauri wa Tume ya Masuala ya Kisiasa ya Umoja wa Afrika.
thumb|**Gerard Niyungeko**
## Nafasi nyingine alizoshikilia
* Mshirika wa Mwanachama, Taasisi ya Sheria ya Kimataifa , Mwaka wa uchaguzi 2019
* Mjumbe, Kamati ya Wahariri ya Kikundi cha Utafiti juu ya Maendeleo ya Kidemokrasia, Uchumi na Jamii ya Afrika (sasa)
* Kutembelea Profesa katika Sheria ya Kimataifa, Chuo Kikuu Huria cha Brussels (2002-2003).
* Mtaalam wa kimataifa, Mpango wa Umoja wa Mataifa wa maendeleo katika uwanja wa kimahakama na katika uwanja wa haki za binadamu (2002)
* Wakili wa Niger, Mzozo wa Mipaka kati ya Niger na Benin, Mahakama ya Kimataifa ya Haki (2002)
* Mjumbe, Kamati ya Utekelezaji ya Utekelezaji wa Mkataba wa Arusha wa Amani na Upatanisho nchini Burundi (2000)
* Mwanachama, Chama cha Maendeleo ya Elimu katika Kikundi Kazi cha Afrika juu ya Elimu ya Juu (1999)
* Mwanachama, ujumbe wa Burundi kwenye mkutano wa kidiplomasia wa Umoja wa Mataifa juu ya kuundwa kwa mahakama ya Jinai ya Kimataifa (1998)
* Makamu Mkuu, Chuo Kikuu cha Burundi (1997-2000)
* Rais, Mahakama ya Katiba ya Burundi (1992-1996)
* Mwakilishi wa Sheria, Chuo Kikuu cha Maziwa Makuu
* Mjumbe, Kamati inayounda Mahakama ya Eneo la Biashara la Upendeleo kwa Nchi za Mashariki na Kusini mwa Afrika (1991-1995)
* Rais, Tume ya Katiba ya Burundi (1991-1992)
* Wakili wa Burundi, LAFICO dhidi ya Holding Arabe Burundo Libyen (HALB), Mahakama ya Kimataifa ya Usuluhishi, Brussels (1990-1991)
* Wakili wa Burundi, Shughuli za Silaha katika Jimbo la Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo dhidi ya Burundi),
* Mahakama ya Kimataifa ya Haki (1999-2000)

## Marejeo
Jamii:Watu wa Burundi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Scott Levine

thumb|**Scott Levine**
**Scott Levine** ni Mmarekani ambaye mnamo Julai 22, 2004, alishtakiwa kwa shtaka kubwa zaidi la uhalifu wa kompyuta katika historia ya Marekani.   

## Tanbihi
## Marejeo 
# SEC Litigation Release 15927 (Oct. 5, 1998), SEC Litigation Release 16169 (May 28, 1999), SEC Litigation Release 16320 (Sept. 3, 1999), SEC Litigation Release 16874 (Jan. 29, 2001).

Jamii:Wahalifu wa Marekani
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Adrian Lamo

thumb|Adrian Lamo mnamo 2001
**Adrian Lamo** (20 Februari 1981 - 14 Machi 2018) alikuwa mwizi wa taarifa wa Marekani. 

## Tanbihi
## Marejeo 
* "Hacker Adrian Lamo testifies at WikiLeaks suspect Bradley Manning's court-martial". *The Washington Post*. June 4, 2013. Archived from the original on October 22, 2013. Retrieved September 7, 2013.

Jamii:Wahalifu wa Marekani
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Kevin David Mitnick

thumb|Kevin David Mitnick
**Kevin David Mitnick** (amezaliwa Agosti 6, 1963) ni mshauri wa usalama wa kompyuta, mwandishi, na mwizi wa taarifa wa Marekani. Anajulikana sana kwa kukamatwa kwake sana 1995 na miaka mitano gerezani kwa makosa anuwai ya kompyuta na mawasiliano. 

## Tanbihi
Jamii:Wahalifu wa Marekani
Jamii:mabingwa wa kompyuta wa Marekani
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Bunzi (Sphecidae)

**Bunzi** ni nyigu wa familia Sphecidae walio na kiuno chembemba na kirefu sana (petiole).

Nyigu wa nusufamilia Eumeninae katika familia Vespidae huitwa bunzi pia. Halafu kuna bunzi-buibui wa familia Pompilidae.

## Maelezo
Bunzi wa Sphecidae wana kiuno chembamba na kirefu. Hata fumbatio ni nyembamba na ndefu kiasi kwa kawaida. Nyigu hao ni weusi au buluu au weusi pamoja na njano au nyekundu. Urefu wao ni mm 15-40.

## Mwenendo
Wengi wa bunzi hawa huchimba vishimo kwenye mchanga au kujenga chumba kimoja au kadhaa kwenye matundu yaliyopo. Walakini, spishi nyingine huunda vyumba vya nje kwa matope au hata kwa sandarusi. Kama bunzi wa Eumeninae, huweka viwavi, mabuu au buibui waliopoozwa kwenye vyumba kabla ya kutaga yai katika kila kimoja. Spishi fulani hutaga mayai kadhaa kwenye chumba kimoja kikubwa. Spishi kadhaa za Sceliphrinae hata zinaonyesha aina sahili ya ujamii, ambapo majike kadhaa hujenga vyumba karibu na kila kimoja na kuvilinda pamoja. Walakini, kila jike huwapea mwenyewe mayai yake chakula.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Ammophila africana*
* *Ammophila argyrocephala*
* *Ammophila barbarorum*
* *Ammophila bechuana*
* *Ammophila beniniensis*
* ''Ammophila calva'
* *Ammophila clypeolineata*
* *Ammophila crassifemoralis*
* *Ammophila curvistriata*
* *Ammophila dolichocephala*
* *Ammophila dolichodera*
* *Ammophila dubia*
* *Ammophila fischeri*
* *Ammophila kenyensis*
* *Ammophila malickyi*
* *Ammophila pseudodolichodera*
* *Ammophila punctatipes*
* *Ammophila ressli*
* *Ammophila rubiginosa*
* *Ammophila rubripes*
* *Ammophila saussurei*
* *Ammophila schalleri*
* *Ammophila theryi*
* *Ammophila tuberculiscutis*
* *Ammophila vulcania*
* *Ammophila zambiensis*
* *Ammophila zetteli*
* *Chalybion clypeatum*
* *Chalybion japonicum*
* *Chalybion kenyae*
* *Chalybion laevigatum*
* *Chalybion mochii*
* *Chalybion parvulum*
* *Chalybion sommereni*
* *Chalybion spinolae*
* *Chlorion maxillosum*
* *Isodontia longiventris*
* *Isodontia pelopoeiformis*
* *Isodontia stanleyi*
* *Parapsammophila ponderosa*
* *Parapsammophila testaceipes*
* *Podalonia canescens*
* *Prionyx crudelis*
* *Prionyx funebris*
* *Prionyx indus*
* *Prionyx kirbii*
* *Prionyx subfuscatus*
* *Prionyx viduatus*
* *Sceliphron fossuliferum*
* *Sceliphron spirifex*
* *Sphex argentatus*
* *Sphex bohemanni*
* *Sphex fumicatus*
* *Sphex haemorrhoidalis*
* *Sphex incomptus*
* *Sphex lanatus*
* *Sphex neavei*
* *Sphex nigrohirtus*
* *Sphex observabilis*
* *Sphex satanas*
* *Sphex stadelmanni*
* *Sphex tomentosus*

## Picha

Sand Wasp (Ammophila calva) with caterpillar prey near its underground nest (13850540264).jpg|Ammophilinae (*Ammophila calva* akivuta kiwavi kuelekea kishimo chake)
Blue metallic wasp 05946.JPG|Chloriontinae (*Chlorion lobatum*)
Chalybion spinolae, Seringveld.jpg|Sceliphrinae (*Chalybion spinolae*)
Prionyx kirbii^ Sphecidae. Sphecinae. Hymenoptera - Flickr - gailhampshire.jpg|Sphecinae (*Prionyx kirbii*)
Thread-waisted Wasp by nest chamber. (Ammophila sp) - Flickr - gailhampshire.jpg|Kishimo cha *Ammophila* sp.
Sceliphron - mud nests.jpg|Vyumba vya matope vya *Sceliphron* sp.

## Marejeo
Jamii:Nyigu na jamaa
Sanji Mmasenono Monageng

thumb|Sanji Mmasenono Monageng
**Sanji Mmasenono Monageng** (amezaliwa 9 Agosti 1950) amekuwa jaji wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai (ICC) tangu 2009.

## Kazi 
Monageng ni raia wa Botswana. Alikuwa jaji nchini Botswana mnamo 1989. Mnamo 2003, Monageng alichaguliwa kama Kamishna katika Tume ya Afrika ya Haki za Binadamu, ambayo ni chombo cha Umoja wa Afrika. Mnamo Novemba 2006, alihudhuria mkutano wa Kanuni za Yogyakarta zilizofanyika katika Chuo Kikuu cha Gadjah Mada. Mnamo 2007 alikua Mwenyekiti wa Tume. 

## ICC 
Mnamo 2009, Monageng alichaguliwa kuwa jaji wa ICC na Bunge la Mashirika ya Korti. Muhula wake wa miaka tisa ambao hauwezi kurejeshwa unamalizika mnamo 2018. 

Wakati Monageng alichaguliwa kwenda ICC mnamo 2009, alipewa nafasi ya kukaa kwenye Chumba cha Kabla ya Kesi ya Korti. Mongaeng alibaki katika Chumba cha Kabla ya Kesi hadi 2012. Baada ya kuhudumu katika Chumba cha Kabla ya Kesi, Monageng alianza kufanya kazi katika Idara ya Rufaa mwaka 2012. Alipandishwa cheo kuwa Raisi wa Idara ya Rufaa mwaka 2014. 

Kati ya mwaka 2012 na 2015, aliwahi kuwa Makamu wa Kwanza wa Raisi wa Mahakama kwa kipindi cha miaka mitatu. 

## Mahakama kuu 
Alichaguliwa kama jaji wa ICC, Monageng pia alikuwa akikaimu kama jaji wa Mahakama Kuu ya Gambia na kama jaji wa Mahakama Kuu ya Swaziland.  Alikuwa akikaimu nafasi hizi kulingana na Mfuko wa Jumuiya ya Madola wa Programu ya Ushirikiano wa Kiufundi.

## Heshima 
Mnamo tarehe 30 Septemba 2013, Monageng alipokea Tuzo ya Heshima kutoka kwa Raisi Ian Khama. Mnamo 2014, Monageng alipewa Tuzo ya Haki za Binadamu na Jumuiya ya Kimataifa ya Majaji Wanawake. 

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Botswana
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Y. K. J. Yeung Sik Yuen

thumb|Yeung Kam John Yeung Sik Yuen
*Katika jina hili la Kichina, jina la familia ni Yeung Sik Yuen, linalotokana na babu aliyepewa jina la Yeung.*

**Bernard Yeung Kam John Yeung Sik Yuen** (amezaliwa Curepipe, 1 Januari 1947) alikuwa Jaji Mkuu wa Mahakama Kuu ya Mauritius.

## Kazi 
Baada ya kuitwa kwenye baa huko Lincoln's Inn, London mnamo 1970, Yeung Sik Yuen alirudi nchini kwake Mauritius na kuchukua nafasi ya Wakili wa Serikali katika ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Mauritius, ambapo alihudumu hadi 1976. Baada ya hapo alihama kwa benchi, akihudumu kama hakimu na kutoka 1984 hadi 1989 kama Mwalimu na Msajili na Jaji . Alitajwa kuwa jaji wa Mahakama Kuu mnamo 1989, na akainuliwa kuwa Jaji Mwandamizi wa Puisne mnamo 1995. Aliapishwa kama Jaji Mkuu tarehe 13 Juni 2007, akimfuata Ariranga Pillay baada ya kustaafu kwa marehemu na alibadilishwa tarehe 31 Desemba 2013 na Kheshoe Parsad Matadeen. Ametumikia pia kama mtaalam huru wa Mauritius kwenye Kamati ya UN ya Kutokomeza Ubaguzi wa Kimbari.

## Maisha binafsi 
Yeung Sik Yuen alizaliwa katika familia ya wafanyabiashara wa Hakka Sino-Mauritius; mababu zake walianza kama wauzaji na walikua na kampuni yao katika nyanja mbali mbali.  Alifanya masomo yake ya sekondari katika Chuo cha Mtakatifu Joseph, Curepipe na kisha mnamo 1966 alikwenda Uingereza kusoma sheria katika Chuo Kikuu cha Leeds, na kumaliza digrii yake mnamo 1969. Amekuwa Rais wa Klabu ya Simba ya Port-Louis mnamo 1988 na 2000. Ameolewa na kuwa na watoto watatu. Mpwa wake Michael alikuwa Waziri wa Utalii na Burudani wa Mauritius.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Morisi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Nkosazana Dlamini-Zuma

**Nkosazana Clarice Dlamini-Zuma** (née Dlamini; wakati mwingine anatajwa kifupi kama **NDZ**; amezaliwa 27 Januari 1949) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini, daktari na mwanaharakati anayepinga ubaguzi wa rangi, ambaye kwa sasa anahudumu kama Waziri wa Ushirika la Utawala na Mambo ya Jadi. Alikuwa Waziri wa Afya wa Afrika Kusini kutoka 1994 hadi 1999, chini ya Rais Nelson Mandela, Waziri wa Mambo ya nje, chini ya Rais Thabo Mbeki na Rais Kgalema Motlanthe, Waziri wa Mambo ya Ndani katika kipindi cha kwanza cha Rais wa zamani Jacob Zuma (ambaye alikuwa naye ameoa hapo awali kwa miaka 16) na Waziri katika Ofisi ya Rais wa Tume ya Mipango ya Sera na Tathmini chini ya Rais Cyril Ramaphosa. 

Mnamo Julai 15, 2012, Dlamini-Zuma alichaguliwa na Tume ya Umoja wa Afrika kama mwenyekiti wake, ikimfanya kuwa mwanamke wa kwanza kuongoza shirika au mtangulizi wake, Shirika la Umoja wa Afrika; alichukua madaraka tarehe 15 Oktoba 2012. 30 Januari 2017, alibadilishwa kama Mwenyekiti wa Tume ya AU na Waziri wa Mambo ya nje wa Chad Moussa Faki. 

Aliwania nafasi ya Rais wa African National Congress mnamo 2017 lakini alishindwa na Cyril Ramaphosa katika Mkutano wa 54 wa Kitaifa wa African National Congress.

## Historia 
Nkosazana Clarice Dlamini, Mzulu, alizaliwa huko Natal,  ni mtoto wa kwanza kati ya watoto wanane. Alimaliza shule ya upili katika Chuo cha Mafunzo cha Amanzimtoti mnamo 1967. 

Mnamo 1971, alianza masomo yake katika Zoology na Botany katika Chuo Kikuu cha Zululand, ambapo alipata digrii ya Shahada ya Sayansi (BSc). Baadaye alianza masomo yake ya matibabu katika Chuo Kikuu cha Natal, ambapo alikua mwanachama hai wa chini ya ardhi wa Shirika la Wanafunzi wa Afrika Kusini, na alichaguliwa kama naibu raisi wake mnamo 1976. Alifukuzwa mwaka huo huo na kumaliza masomo yake nje ya nchi katika Chuo Kikuu ya Bristol nchini Uingereza mnamo 1978.

Baadaye, alifanya kazi kama daktari katika Hospitali ya Serikali ya Mbabane nchini Swaziland, ambapo alikutana na mumewe wa baadaye, rais wa zamani wa chama cha ANC Jacob Zuma.

## Heshima 
Dlamini-Zuma alipokea *Order of Luthuli* ya dhahabu mwaka 2013. Mwaka huo huo, aliorodheshwa miongoni mwa Waafrika 100 wenye ushawishi mkubwa zaidi na jarida la *New African*.

Mwaka 2015, alitajwa kuwa miongoni mwa wanawake 100 mashuhuri duniani kwenye orodha ya *BBC 100 Women*.

Mnamo mwaka 2019, aliteuliwa kuwa Chansela wa Chuo Kikuu cha Limpopo, wadhifa usio wa ukaaji na wenye majukumu ya heshima zaidi kuliko ya kiutendaji.

Mwaka 2016, aliheshimiwa zaidi kwa kutajwa jina lake katika Manispaa ya Dkt. Nkosazana Dlamini-Zuma, iliyoundwa kwa kuunganishwa kwa Manispaa ya Ingwe na Manispaa ya Kwa Sani katika mkoa wa KwaZulu-Natal.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor

Jamii:WikiGap JWK 2026
Hamdi Faraj Fanoush

**Hamdi Faraj Fanoush** ni jaji kutoka Jamahiriya ya Libya na aliwahi kuwa jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kutoka 2006 hadi 2010.   Ametumikia pia kama Jaji Mkuu wa Mahakama ya Rufaa ya Libya huko Tripoli. 

Kuanzia 1984 hadi 1997, alikuwa balozi wa Libya nchini Kamerun.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Libya
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ese Oruru

**Ese Rita Oruru** (alizaliwa 22 Februari 2002) ni mtoto wa mwisho wa Charles Orururu na Rose Orururu, alitekwa nyara mnamo 12 Agosti 2015 kwenye duka la mama yake huko Yenagoa eneo la serikali ya mtaa, Jimbo la Bayelsa. 

Ese, ambaye alikuwa na umri wa miaka 13 wakati huo, alitekwa nyara na mtu mmoja anayeitwa Yunusa Dahiru (alias Yellow) na kupelekwa Kano, ambapo alibakwa, alilazimishwa kuingia Uislamu akaolewa bila idhini ya wazazi wake katika jumba la mfalme wa Kano, Sanusi Lamido Sanusi.

Habari za Ese iligusa kwanza umakini kwa vyombo vya habari wakati wazazi wake waliomba umma kwa kuachiliwa kwake. Jaribio la kumrudisha kijana huyo kwa wazazi wake lilithibitisha kuwa na maana. Walakini, tarehe 29 Februari 2016, Ese aliripotiwa kuokolewa na Polisi wa Jimbo la Kano na kuwekwa kizuizini kwa serikali ya Nigeria. Baadaye alifunuliwa kuwa na ujauzito wa miezi mitano na mtoto wa mtekaji nyara wake baada ya kuachiliwa.

Viongozi mbalimbali, takwimu za umma na vikundi vya vijana vililaani vitendo vya udhalilishaji. Wakili wa haki za binadamu, Ebun Adegboruwa, aliita tukio hilo kuwa "kesi wazi ya usafirishaji watoto" na "aina mbaya ya ufisadi." Serikali ya Jimbo la Kano, kupitia Kamishna wake wa Habari, Vijana na Michezo, Malam Garba, ilikana kuhusika yoyote na kumtaka mshtakiwa afunguliwe kwa kuwa Katiba na mafundisho ya Kiislamu yalichukia kutekwa nyara na ndoa ya kulazimishwa.

## Historia 
Ese Rita Oruru alizaliwa na Charles na Rose Oruru kutoka Ughelli North, Delta State. Ana ndugu zake watatu, dada Patricia na kaka wawili, Onome na Kevin. Familia yake iliishi Opolo, Yenagoa katika Jimbo la Bayelsa, Nigeria, ambapo mama yake Orururu aliendesha biashara yake ya kuuza chakula.

Wakati akikua, Orururu alikua mwanachama hai katika Jumuiya ya Kikristo. Ndugu yake alimuelezea kama "mmoja wa washiriki wa nguvu wa Maandiko ya Maandishi; ninamjua vizuri sana. Halafu, yeye pia alikuwa akiniambia nije na kujiunga na SU. Alifanya uinjilisti wakati wa mapumziko mara nyingi.

Orururu alikuwa mwanafunzi wa JSS 3 katika Shule ya Sekondari ya Jumuiya ya Opolo. Mpenzi wa hesabu, ndoto yake ya kazi ilikuwa kuwa muuguzi. Mmoja wa waalimu wake wa shule, Bi. Douye alisema alikuwa na kipaji na mnyenyekevu. Alifunua kwamba kutekwa kwa Orururu kuli mzuia kushiriki katika Mtihani wa Cheti cha Shule ya Sekondari.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jean Ping

thumb|Jean Ping (2008)	
thumb|Henry Bellingham Na Jean Ping (2010)	

**Jean Ping** (amezaliwa Ombouced, Gabon, 24 Novemba 1942) ni mwanadiplomasia na mwanasiasa wa Gabon ambaye alikuwa Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika kutoka 2008 hadi 2012. Baba mzaliwa wa China na mama wa Gabon, ndiye mtu wa kwanza wa asili ya Kichina kuongoza tawi kuu la Umoja wa Afrika.

Alihudumu kama Waziri wa Nchi na Waziri wa Mambo ya nje, Ushirikiano na Francophonie wa Jamuhuri ya Gabon kutoka 1999 hadi 2008, na alikuwa Rais wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa kutoka 2004 hadi 2005. Alisimama kwa uchaguzi wa rais wa Gabon 2016 dhidi ya rais Ali Bongo.

## Wasifu 
### Maisha binafsi 
Ping alizaliwa Omboué, mji mdogo kwenye ziwa la Fernan Vaz, kusini mwa Port-Gentil. Baba yake, Cheng Zhiping, aliyeitwa Wang Ping na Wagabon, alikuwa Mchina kutoka Wenzhou, Zhejiang, ambaye aliajiriwa kama mfanyakazi katika miaka ya 1920 na kuwa mfanyabiashara wa kuvuna mbao. Cheng, ambaye alimuoa Germaine Anina, binti wa kabila la chifu wa kabila ambaye alizaliwa Kongo, alimhimiza mtoto wake kusoma Ufaransa na udhamini kutoka serikali ya Gabon.

### Nafasi za kimataifa 
Mnamo 1972, Ping alianza kufanya kazi kama mfanyikazi wa serikali wa kimataifa huko UNESCO huko Paris. Alihudumu kama Mjumbe wa Kudumu wa Gabon kwenda UNESCO kutoka 1978 hadi 1984 kabla ya kujihusisha na siasa za nchi yake. Alikuwa pia rais wa OPEC mnamo 1993, wakati Gabon ilikuwa nchi wanachama.

Mnamo 2004, Ping alichaguliwa kuwa Rais wa 59 wa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa.

### Kazi ya kisiasa 
Mnamo 1972, Ping alianza kufanya kazi huko UNESCO katika Sekta yake ya Mahusiano ya nje na Ushirikiano kama mtumishi wa umma wa kimataifa. Mnamo 1978, alikua mshauri wa ubalozi wa Gabon huko Ufaransa, [3] na baadaye akawa Mjumbe wa Kudumu wa Gabon kwenda UNESCO, katika nafasi hiyo aliitumikia hadi 1984.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Gabon
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Utekaji nyara wa Gumsuri

**Utekaji nyara wa Gumsuri** ulitokea mnamo Desemba 13 mwaka 2014, ambapo takribani wanakijiji 172-185 katika kijiji cha Gumsuri walitekwa nyara, wakishukiwa kutekwa na Boko Haram. Watu 32-35 waliuawa.  

## Utekaji nyara na mauaji
Wanajeshi hao walifika kijijini kwa malori usiku. Walipofika huko, walikivamia kijiji hiko kutoka pande mbili tofauti. Kwanza walianza kuwapiga risasi wanaume, wakiwaua na wavulana wakubwa mbele ya familia zao.  Kabla ya kuwapiga risasi, washambuliaji hao walipiga kelele kwa kusema maneno "Allahu akbar", ambayo yanatafsiriwa kuwa "Mungu ni mkuu".   Baada ya hapo, walianza kuelekea wanawake na watoto. Wanajeshi hao wenye silaha waliteketeza nusu ya kijiji na mabomu ya petroli. Washambuliaji hao waliwachukua wanawake na watoto wanaoishi katika kijiji mbali na malori yao. 

## Baada ya utekaji nyara na mauaji 
Licha ya utekaji nyara na mauaji kutokea tarehe 13 Desemba, habari hazikuibuka hadi tarehe 17 Desemba kwa sababu washambuliaji hao waliharibu minara ya mawasiliano katika eneo hilo. Habari za tukio hili ziliibuka wakati manusura kutoka kijijini hapo walipowasili katika jiji la Maiduguri, ambapo waliweza kuwasiliana na wengine kuhusiana na habari za kile kilichotokea. 

## Uokoaji wa kijeshi
Mnamo Aprili 2015 jeshi la Nigeria liliokoa idadi kubwa ya mateka wa Boko Haram kutoka Msitu wa Sambisa, wakiwemo wale waliotekwa nyara kutoka Gumsuri. Walionusurika waliripoti kwamba baadhi ya wanawake na watoto walikufa wakati wa miezi yao ya utumwa; wengine waliuawa wakati wa kazi za kijeshi.

## Itikio/Matokeo
Marekani ilitoa maoni kuhusu utekaji nyara, ikisema, "Tunachukia vurugu kama hizo, ambazo zinaendelea kuleta athari mbaya kwa watu wa Nigeria, na tunatoa pole kwa wahasiriwa na familia zao."

## Marejeo
Jamii:2014
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:Ugaidi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Pilar Buepoyo Boseka

**Pilar Buepoyo Boseka** ni mwanasiasa wa Guinea ya Ikweta. Yeye ni mbunge wa Bunge la Afrika. Alikuwa Makamu wa Waziri wa Afya na Mazingira kutoka 1999-2001.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Bintanding Jarju

**Bintanding Jarju** (amezaliwa 10 Aprili 1957) ni mjumbe wa zamani wa Bunge la Afrika la Umoja wa Afrika kutoka Gambia.ni mjumbe wa zamani wa Bunge la Foni Brefet.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Gambia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Bartum

'''''' ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo Kaskazini, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Baringo
Tujilane Chizumila

**Tujilane Rose Chizumila** (alizaliwa 14 Mei 1953) ni wakili na mwanasheria wa Malawi ambaye aliteuliwa kwa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa kwa kipindi cha miaka sita mnamo 2017.

## Maisha ya awali na elimu 
Chizumila alizaliwa tarehe 14 Mei 1953 huko Zomba, Malawi.   Baba yake, George Michongwe, alikuwa mtumishi mwandamizi wa kiraia ambaye alipewa Ujumbe wa Malawi katika Umoja wa Mataifa huko New York mnamo 1964. Baada ya Mgogoro wa Baraza la Mawaziri la 1964 nchini Malawi, familia yake ilikimbilia uhamishoni mnamo 1966, ikikaa kama wakimbizi nchini Tanzania .  Ana shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, 

## Kazi 
Chizumila na wanawe wawili walirudi Malawi mnamo 1988, ambapo alifanya kazi kwa "Okoa Watoto" miezi kumi na nane wakati akingojea kibali cha usalama kwa sababu alikuwa mtoto wa "muasi." Baadaye alikuwa mwanamke wa kwanza kuanzisha kampuni ya mawakili nchini Malawi. 

Mnamo 2000, Chizumila aliteuliwa kama Kamishna Mkuu wa Malawi nchini Zimbabwe.  Uchapishaji wake, "Mtazamo wa mjane - uzoefu wa kibinafsi" ulisababisha kutungwa kwa sheria ya Haki ya mali ya wanawake nchini Malawi.  Mnamo mwaka wa 2012, alishtakiwa kwa upendeleo na baadaye alikamatwa na kuhojiwa huko Lilongwe kwa tuhuma za unyanyasaji wa ofisi yake.  Alikataa kujiuzulu wakati hakuna ushahidi wowote unaoweza kutolewa dhidi yake.  Mnamo Aprili 2013, wanaume watano wenye silaha walivamia nyumba yake huko Lilongwe, na kuiba mali na kumtishia yeye na watoto wake. 

Chizumila alichaguliwa kwa Mahakama ya Afrika kwenye mkutano wa Umoja wa Afrika huko Addis Ababa mnamo Januari 2017, pamoja na Bensaoula Chafika wa Algeria. Wawili hao waliapishwa mnamo Machi 6, na kuleta idadi ya wanawake Mahakamani kwa majaji watano kati ya kumi na moja kwa mara ya kwanza  na kutimiza mahitaji ya usawa wa kijinsia wa Itifaki inayoanzisha Mahakama.

## Machapisho 
* Chanda, Cosmas; Chizumila, Tujilane (30 Novemba 1992). "Kukuza Ushiriki wa Wanawake Wakimbizi katika Majukumu ya Uongozi na Usimamizi wa Vitu vya Usaidizi katika Makazi ya Wakimbizi ya Nyamithuthu". Lilongwe: UNHCR.
* Chizumila, Tujilane. "Mtazamo wa mjane - uzoefu wa kibinafsi".
* Chizumila, Tujilane (2012). "Utawala wa Sheria nchini Malawi: Njia ya Kupata Upya". Chama cha Mawakili cha Kimataifa

## Maisha binafsi 
Chizumila aliolewa nchini Tanzania na ana watoto wawili wa kiume na wa kike.  Aliachana na mumewe kwa ukafiri. ambaye aliwahi kuwa Waziri wa Sheria na Wakili wa Serikali Mkuu wa Malawi, mnamo 1992.  Alifariki mnamo 1996 na ndani ya wiki tatu alipoteza mali zote pamoja na nyumba yake ambayo iliuzwa na mtoto wake wa kambo. Chizumila anazungumza Kiingereza, Kijerumani, Chichewa na Lugha ya Kiswahili 

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Malawi
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Mounkaïla Aïssata

**Mounkaïla Aïssata** ni mwanasiasa wa Niger ambaye ni mbunge wa kike pekee. Aïssata pia ni mbunge wa Bunge la Afrika: katika Bunge la Afrika, yeye ni mjumbe wa Kamati ya Jinsia, Familia, Vijana na Watu wenye Ulemavu.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Niger
Jamii:Wanawake wa Niger
Fatsah Ouguergouz

thumb|Fatsah Ouguergouz

**Fatsah Ouguergouz**  (amezaliwa Ufaransa, 1958) ni jaji wa Algeria ambaye ni Jaji na Makamu wa Rais wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na za Mataifa (Arusha, Tanzania).

## Kazi
Amewahi kuwa Jaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu (Arusha, Tanzania) tangu 2006 na kama Makamu wa Rais wa Mahakama hii tangu Septemba 2012. Alichaguliwa mwanzoni mwa 2006 na Bunge la Wakuu wa Nchi na Serikali ya Umoja wa Afrika, alichaguliwa tena mnamo 2010 kwa jukumu la miaka sita. Ana Ph.D katika Sheria ya Kimataifa kutoka Taasisi ya Uhitimu ya Mafunzo ya Kimataifa (Geneva, Uswizi)

Alikuwa Katibu wa Mahakama ya Kimataifa ya Haki na alishikilia msimamo wa Mtaalam Huru juu ya hali ya haki za binadamu nchini Burundi, iliyoteuliwa na Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa (Geneva) (2010-2011).

## Nafasi 
Ameshikilia nyadhifa kadhaa ndani au nje ya mfumo wa Umoja wa Mataifa, kama vile:

* Afisa Sheria, Mahakama ya Kimataifa ya Haki 
* Afisa wa Haki za Binadamu, Umoja wa Mataifa, Rwanda
* Afisa Sheria Mwenza, Ofisi ya Masuala ya Sheria ya Umoja wa Mataifa, Jiji la New York Mhadhiri, Chuo Kikuu cha Geneva Kitivo cha Sheria
* Baba Robert F. Drinan S.J. Kutembelea Profesa wa Haki za Binadamu, Chuo Kikuu cha Georgetown (Washington D.C.)
* Kutembelea Profesa, Chuo Kikuu cha Panthéon-Assas
* Mhadhiri Mwandamizi, Ofisi ya Masuala ya Sheria, Umoja wa Mataifa (New York), Kozi ya Kikanda katika Sheria ya Kimataifa Haki za Binadamu na Harakati za watu (Addis Ababa)
* Mhadhiri Mwandamizi, Chama cha Wanasheria cha Amerika, Utawala wa Sheria , Mafunzo ya Wanasheria na Majaji 60 wa Algeria, Algiers na Oran (Algeria)
* Mhadhiri Mwandamizi, Mpango wa Mashauri ya Afrika Kaskazini, Taasisi ya Arabe ya Haki za Binadamu (Tunis) na Mpango wa Haki za Kibinadamu (Cairo)
* Mhadhiri, Chuo Kikuu cha Sheria cha Chuo Kikuu cha Stetson (Gulfport, Florida, USA), Taasisi ya Majira ya joto katika Sheria ya Kimataifa na kulinganisha, 
* Mhadhiri, Mkutano wa 34 wa Programu ya Nje ya Chuo cha Hague cha Sheria ya Kimataifa, Addis Ababa (Ethiopia)
* Mhadhiri, Mkutano wa 29, 30 na 40 wa Taasisi ya Haki za Binadamu ya Kimataifa (Strasbourg, Ufaransa) .- Mhadhiri, Kikao cha Utafiti cha Taasisi ya Kimataifa ya Haki za Binadamu
* katibu- Mhariri ,Taasisi ya Sheria ya Kimataifa (kutoka 1993 hadi 2003)
* Mhadhiri, Vikao vya Mafunzo yaTaasisi ya Kimataifa ya Utawala Umma na Shule ya Kitaifa ya Utawala (1996/1999/2002)
* Msimamizi, «Utangulizi wa Mfumo wa Umoja wa Mataifa», Kozi ya Mtandaoni, , Moduli ya 5: «Viungo Vikuu vya Umoja wa Mataifa: Zingatia Mahakama ya Kimataifa ya Haki»
* Mwanachama, Kamati ya Ushauri ya Kimataifa, Taasisi ya Brandeis ya Majaji wa Kimataifa, Kituo cha Kimataifa cha Maadili, Haki na Maisha ya Umma, Chuo Kikuu cha Brandeis (Waltham, Massachusetts)
* Mjumbe wa Bodi, Taasisi ya Mafunzo ya Kiafrika na Kituo cha Utafiti wa Haki za Binadamu (Banjul, Gambia)

## Marejeo
Jamii:Watu wa Algeria
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Joseph Arthur Ankrah

thumbnail|right|200px|Joseph Arthur Ankrah

**Joseph Arthur Ankrah** (18 Agosti 1915 - 25 Novemba 1992) alikuwa jenerali wa jeshi la Ghana ambaye aliwahi kuwa Rais wa pili wa Ghana kutoka 1966 hadi 1969, pia aliwahi kushika nafasi ya Mwenyekiti wa Baraza la Ukombozi la Kitaifa. Ankrah pia aliwahi kuwa Mwenyekiti wa Jumuiya ya Umoja wa Afrika kutoka 24 Februari 1966 hadi 5 Novemba 1966. Kabla ya kuwa Mkuu wa Nchi, Ankrah aliwahi kuwa kamanda wa kwanza wa Jeshi la Ghana.

## Maisha ya awali
Ankrah alizaliwa mnamo 18 Agosti 1915 huko Accra katika familia ya Ga ya Samuel Paul Cofie Ankrah, mwangalizi wa Jumuiya ya Wamisionari wa Kikristo na Beatrice Abashie Quaynor, mfanyabiashara.  

Ankrah alianza masomo yake mnamo 1921 katika Shule ya Wamethodisti ya Wesley huko Accra, ambapo jina lake la utani lilikuwa "Ankrah Patapaa" kwa "nguvu yake katika hoja na kila wakati alikuwa akitumikia vema jukumu la uongozi miongoni mwa  wenzake". Mnamo 1932, aliingia Accra Academy, moja ya shule za sekondari zinazoongoza nchini Ghana, ambapo alitambulisha kama mchezaji mzuri wa mpira wa miguu..

## Kazi ya Jeshi
Ankrah alijiunga na Kikosi cha Gold Coast mnamo 1939.  Wakati wa kuzuka kwa Vita  vya pili vya dunia, Ankrah alihamasishwa katika Kikosi cha Frontier cha Afrika Magharibi. Wakati Brigedi wake alikuwa Afrika Mashariki mnamo 1940.

## Siasa
Ankrah alikua mkuu wa Benki ya Kitaifa ya Uwekezaji baada ya kuacha jeshi, Vilevile, alikua Mkuu wa nchi na Mwenyekiti wa Baraza la Kitaifa la Ukombozi baada ya mapinduzi ya 24 Februari 1966.> Mnamo Januari 1967, alipatanisha kati ya vikundi vinavyopigana  Vita vya wenyewe kwa wenyewe  Nigeria huko Biafra.Alilazimishwa kujiuzulu kama Mwenyekiti wa NLC na Mkuu wa Nchi juu ya kashfa ya rushwa inayohusisha mfanyabiashara wa Nigeria.

## Michezo
Ankrah aliwahi kuwa Rais wa kwanza kabisa wa Baraza la Walinzi wa Accra Hearts ya Oak SC na aliongoza klabu ya mpira kwa muda mrefu.

## Familia
Mnamo 1965 alioa mke wa tatu, aliyeitwa Mildred Christina Akosiwor Fugar (12 Juni 1938 - 9 Juni 2005), huko Accra.

## Marejeo
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:Waliozaliwa 1915
Jamii:Waliofariki 1992
Jamii:Marais wa Ghana
Saida Agrebi

thumb|Saida Agrebi
**Saida Agrebi** (amezaliwa Januari 22, 1945 nchini Tunisia) ni mwanachama wa Baraza la Uchumi, Jamii na Utamaduni la Jumuiya ya Afrika, anayewakilisha Afrika Kaskazini. Anashughulika pia kwenye Bunge la Afrika akiwakilisha Tunisia.   Alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha California, Berkeley na Shahada ya Uzamili katika Afya ya Umma.

Aliwahi kuwa mwalimu wa afya ya uzazi na familia katika hospitali za California na Maryland na mhadhiri wa afya ya uzazi huko Jamaica.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Tunisia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Isaac Lenaola

**Isaac Lenaola** (alizaliwa Samburu, mnamo 21 Desemba 1967) ni wakili na jaji wa Kenya, ambaye amewahi kuwa Jaji wa Mahakama Kuu ya Kenya, tangu tarehe 28 Oktoba 2016.

## Historia na Elimu
Alianza masomo yake katika Shule ya Mtakatifu Mary huko Maralal, mnamo 1973. Aliendelea na masomo yake katika "Shule ya Msingi ya Maralal D.E.B." na "Shule ya Msingi Baragoi" ambapo alifanya mitihani yake ya Kumaliza Shule ya Msingi. Kuanzia 1981, alisoma katika Shule ya Upili ya Alliance kwa masomo yake ya kidato cha nne na kidato cha sita, akihitimu mnamo 1986, katika darasa lake, alipata alama bora zaidi katika elimu ya kidato cha sita nchini Kenya. 

Mnamo 1987, Isaac Lenaola alijiunga katika Chuo Kikuu cha Nairobi, ambapo alisomea sheria, akihitimu na Shahada ya Sheria, mnamo 1990. Kisha akasoma katika Shule ya Sheria ya Kenya, ambapo alipata Mpango wa Mafunzo ya Mawakili. 

Mwaka 1991 alijiunga katika Baraza la uanasheria nchini Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Monica Mugenyi

**Monica Mugenyi** ni wakili na jaji wa Uganda ambaye, tarehe 4 Oktoba 2019, aliteuliwa kwenye Mahakama ya Rufaa ya Uganda. Kabla ya hapo, alikuwa katika Mahakama Kuu ya Uganda. Aliteuliwa katika Mahakama hiyo na rais Yoweri Museveni mnamo Juni 17, 2010.

Alihitimu kutoka Kitivo cha Sheria cha Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu cha umma kikubwa na kongwe nchini Uganda, na Shahada ya Sheria, mnamo 1992. Mwaka uliofuata, alipewa Stashahada ya Mazoezi ya Sheria na Kituo cha Ukuzaji wa Sheria huko Kampala, Mji mkuu wa Uganda. Pia ni Mwalimu wa Sheria katika Sheria ya Biashara ya Kimataifa, kutoka Chuo Kikuu cha Essex nchini Uingereza.

Jamii:Watu wa Uganda
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Majaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu

**Majaji wa Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu** walianza kuchaguliwa mnamo Januari 22, 2006 katika Mkutano wa Nane wa Kawaida wa Baraza Kuu la Umoja wa Afrika, uliofanyika Khartoum, Sudan. 

Majaji, wanaotokana na nchi 11 kati ya 53 wanachama wa Umoja wa Afrika, wanatoka katika hali tofauti za uzoefu wa kimahakama na ufahamu wa sheria za kimataifa na haki za binadamu. Kila jaji anahudumu kwa kipindi cha miaka sita, na anaweza kuchaguliwa tena mara moja. Rais na Makamu wa Rais huchaguliwa kwa vipindi vya miaka miwili na wanaweza tu kuchaguliwa mara moja.

## Marejeo 
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Paurina Mpariwa

**Paurina Mpariwa** (wakati mwingine akiandikwa kama **Paurine Mpariwa**; amezaliwa 1964) ni mjumbe wa Bunge la Afrika kutoka Zimbabwe. 

Mpariwa ni mwenyekiti wa Kamati ya Hesabu za Umma. Yeye pia ni mbunge wa Bunge la Zimbabwe, aliyechaguliwa katika uchaguzi mnamo mwaka 2000 na tena mnamo mwaka 2005, akiwakilisha eneo bunge la Mukafose huko Harare. Yeye ni mwanachama wa chama cha Movement for Democratic Change (MDC). Mnamo tarehe 10 Februari 2009, Morgan Tsvangirai alimteua Mpariwa kwa nafasi ya Waziri wa Kazi na Ustawi wa Jamii kama sehemu ya serikali ya umoja wa kitaifa. Yeye ndiye Mbunge wa Bunge la Mufakose. Mpariwa pia alikuwa mwenyekiti wa Mkutano wa Wanawake wa Bunge, mwenyekiti Wanawake katika Sheria na Maendeleo barani Afrika, Mweka Hazina wa Wanawake wa Bunge la Zimbabwe Caucus, naibu mwenyekiti wa bunge Jalada la Kazi, naibu mjeledi wa bunge, mwandishi wa Bunge la Pan wa afya, kazi na ustawi wa jamii. 

## Maisha
Mpariwa alizaliwa Mufakose mwaka 1964, Paurina Mpariwa alipata mafunzo ya usimamizi wa wafanyakazi, uhusiano wa viwanda, masomo ya biashara, kazi ya kisheria, fedha za kazi za jamii na kompyuta. 

"Nitaendelea kusoma hadi nitakapokufa kwani upatikanaji wa maarifa unakusudiwa kuwa ahadi ya maisha yote. Ninajivunia elimu yangu anuwai. Chochote kile nilichoteuliwa, sitawahi kukatisha tamaa" - Paulina Mpariwa

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Lembus Torongo

'''''' ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Eldama Ravine, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Baringo