open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ugonjwa wa moyo

thumb|Moyo wa binadamu.
**Ugonjwa wa moyo** ni maradhi yanayoushambulia na kuudhoofisha moyo. Moyo ni kiungo kinachosukuma damu katika mwili wa kiumbe hai, hasa wanyama. Damu hiyo huwa na vitu kama oksijeni, homoni, seli za damu na virutubishi mbalimbali kutoka katika vyakula anavyokula. Ugonjwa wa moyo mara nyingi huwapata binadamu kuliko wanyama wengine.

## Visababishi vya ugonjwa
Ugonjwa wa moyo huweza husababishwa na tabia au namna mtu anavyoishi, magonjwa mbalimbali pamoja na aina ya chakula anachokula mtu huyo. Kwa upande wa tabia mtu anaweza kupata ugonjwa wa moyo kupitia unywaji pombe kupita kiasi, uvutaji wa sigara na uvivu wa kufanya mazoezi. Mazoezi humsaidia mtu awe mwenye afya kwani mazoezi hudhoofisha viini vya magonjwa mbalimbali vilivyo ndani ya mwili wa binadamu.

Ugonjwa wa moyo pia husababishwa na matatizo katika mlo wa mtu, hasa katika kuzidisha (kuongeza) viwango vinavyohitajika na mwili. Kuzidisha viwango vya chakula ni kama kula vyakula vyenye mafuta mengi ambapo mafuta hayo huweza kujaa mwilini hata mpaka kwenye moyo na kusababisha kuziba kwa mshipa wa damu hivyo kufanya moyo ushindwe kufanya kazi vizuri.

Magonjwa ambayo huweza kuuathiri moyo ni kama ugonjwa wa kisukari pamoja na shinikizo la damu. Ugonjwa wa kisukari husababishwa na mwili kushindwa kuongoza kiwango cha sukari katika damu. Shinikizo la damu pia huchangia kupelekea kwa ugonjwa wa moyo kwani huasababisha mshipa mbalimbali ndani ya moyo kuweza kupasuka.

## Tahadhari
Ili kuepukana na ugonjwa wa moyo binadamu anashauriwa kwanza ale mlo kamili, afanye mazoezi angalau mara moja au mbili kila siku, kujiepusha na unywaji wa pombe na vilevi vingine pamoja na uvutaji wa sigara ambao husababisha hata magonjwa ya mapafu pia kuepuka kutumia vyakula venye kiasi kikubwa cha mafuta na sukari. Mwanadamu pia anashauriwa apate tiba iliyo kamili pale anapogundulika kuwa na magonjwa makubwa, hasa kisukari na shinikizo kubwa la damu. Pia inashauria mtu kufanya uchunguzi (check up) mara kwa mara ili kuweza kujua afya yake inavyoendelea: hii itamsaidia kuyajua na kuyawahi magonjwa kabla hayajawa makubwa. 

## Athari
Ugonjwa wa moyo husababisha kifo kwani moyo ndio kiungo kikuu cha kusukuma damu, hivyo kinaposhindwa kufanya kazi hupelekea mwisho wa maisha ya kiumbe hai huyo.

Jamii:Magonjwa
Jamii:Moyo
Mto Calabar

thumb|Mto Calabar (10 Desemba 2005).
**Mto Calabar** ni mto nchini Nigeria ambao chanzo chake kinapatikana katika Jimbo la Cross River nchini Nigeria. Mto Calabar hutiririka kutoka kaskazini mwa mji wa Calabar na kujiunga na mto mkubwa wa Cross River takriban kilomita 8 (maili 5.0) kuelekea kusini. Mto huko Kalabar hufanya bandari ya asili ya kutosha kwa vyombo vilivyo na rasimu ya mita 6 (futi 20). 

Mto Calabar hapo zamani ulikuwa kituo kikuu cha usafirishaji wa watumwa walioletwa kutoka bara ili kusafirishwa kwenda magharibi katika biashara ya watumwa kupitia Atlantiki. Utumwa huo ulisitishwa mnamo mwaka 1860, lakini bandari ya Kalabar ilibaki kuwa muhimu katika usafirishaji wa mafuta ya mawende na bidhaa nyingine, hadi ilipozungukwa na Port Harcourt mnamo miaka ya 1920.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Nigeria
* Mito mirefu ya Afrika

## Marejeo 
Jamii:Mito ya Nigeria
Jamii:Jimbo la Cross River
Glakoma

thumb|328x328px|Macho ya mtu mwenye glakoma.
**Glakoma** (kwa Kiingereza: *glaucoma*) ni ugonjwa unaosababishwa na uharibifu wa jicho.

Ugonjwa huu husababishwa na shinikizo linaloongezeka katika jicho. Shinikizo hilo husababisha uharibifu wa mishipa ya optic (optic nerves) katika jicho. Hii inaweza kusababisha upofu na maumivu makali katika jicho.

Wakati mwingine ni vigumu kwa watu kugundua kuwa wana glakoma, maono yanapotea polepole sana. Maono yakipotea kwa sababu ya glakoma haiwezekani kurudishwa hata kwa kutumia miwani ya lenzi yoyote.

Kuna aina mbili za glakoma, aina ambayo hutokea haraka sana, na aina ambayo hutokea polepole na kwa muda mrefu. Glakoma ndiyo sababu ya pili ya upofu ulimwenguni. Mara nyingi glakoma ni ugonjwa wa kurithi kutoka kwa wazazi.

Jamii:Jicho
Jamii:Magonjwa
Jamii:Maradhi ya kurithi
Benghazi

**Benghazi** ni mji wa Libya, wa pili kwa wingi wa wakazi (631,555 mwaka 2011).

Unapatikana upande wa mashariki wa nchi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Libya

Jamii:Miji ya Libya
Benjamin Flores Jr.

**Benjamin Christopher Flores Jr**  (pia anajulikana kama '''Lil 'P-Nut'''; amezaliwa Julai 24, 2002) ni muigizaji mwenye umri mdogo na anayeimba nyimbo za kufoka. 

Katika muziki, anajulikana kwa wimbo wake, "Unaweza Kuwa Wewe" (You might be you). Kwa kuigiza, Flores alicheza kama mhusika mkuu kwa jina la Louie Preston kwenye sinema ya runinga ya Nickelodeon The Haunted Hathaways (2013-2015), na ameonekana kama Triple G kwenye sinema ya runinga ya Nickelodeon Game Shakers (2015-2019).

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*https://www.youtube.com/watch?v=iNCJdR0x9ck

Jamii:waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:wanamuziki wa Marekani
Misratah

**Misratah** (pia: Misrata au Misurata) ni mji wa Libya, wa tatu kwa wingi wa wakazi (400,000 mwaka 2019). Kati yao thuluthi mbili ni Waturuki kwa asili.

Unapatikana upande wa magharibi wa nchi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Libya

Jamii:Miji ya Libya
Travis Scott

thumb| Travis Scott
**Jacques Berman Webster II** (anajulikana pia kama **Travis Scott** ambalo ni jina lake la kisanii; alizaliwa Aprili 30, 1991) ni mwanamuziki, mwandishi, rapa na mtayarishaji wa muziki wa Marekani. 

Mnamo mwaka 2012 Travis aliweka mkataba na lebo ya Epic Records. Mnamo mwezi wa Novemba mwaka huohuo alijiunga na lebo ya *GOOD Music* inayomilikiwa na msanii Kanye West kama sehemu ya utayarishaji wa muziki katika lebo hiyo. Ilipofika mwezi Aprili 2013, alijiunga na kikundi kingine cha Grand Hustle kilichomilikiwa na msanii TI.

Travis alitoa wimbo wake uliojulikana kama *mixtape Owl Pharaoh* mnamo mwaka 2013, na kufuatiwa na wimbo mwingine uliojulikana kama *Days Before Rodeo* mwezi Agosti mwaka 2014. Albamu yake ya Rodeo iliweza kutamba kwa wimbo uliojulikana kama "Antidote". Albamu yake ya pili iliyojulikana kama  *Birds in the Trap Sing McKnight* (2016) ilikua ni albamu yake ya kwanza katika orodha ya albamu bora katika orodha ya Bilboard. Mwaka uliofuata alitoa albamu nyingine akimshirikisha Quavo ikiitwa  *Huncho Jack, Jack Huncho*, chini ya kundi lililoitwa *Huncho Jack*. Mnamo mwaka 2018 alitoa albamu iliyoitwa *Astroworld* na kfranya wimbo wake wa "Sicko Mode" kushika namba moja katika orodha ya bilboard.

Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Mehcad Brooks

alt=Mehcad Brooks|thumb|Mehcad Brooks.
**Mehcad Jason McKinley Brooks** (amezaliwa Oktoba 25, 1980) ni muigizaji wa Marekani na mwanamtindo wa zamani. Anajulikana kwa majukumu yake kama Matthew Applewhite katika msimu wa pili wa *Desperate Housewives*, Jerome katika *The Game*, jukumu lake la kuongoza kama Terrance "TK" King katika mfululizo *Necessary Roughness* kutoka 2011 hadi 2013 na James Olsen katika mfululizo *Supergirl*.

## Maisha ya awali 
Brooks ni mtoto wa mwandishi wa habari wa Marekani  Alberta Phillips na mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu Billy Brooks; baba yake wa kambo ni mwanasheria Gary Bledsoe. 

Brooks alizaliwa na kukulia huko Austin, Texas, ambako alihudhuria *Anderson High School*. 

Baada ya kuhitimu kutoka shule ya upili mnamo 1999, alienda katika Chuo Kikuu cha Televisheni cha Kusini mwa California. Brooks aliyesema kwenye kipindi cha Septemba 2010 cha The Wendy Williams Onyesha kwamba alikataa ufadhili wa kwenda kucheza mpira wa kikapu na ofa kutoka shule ya Ivy ili kuendelea uigizaji. Kisha akaondoka kwenda kutafuta kazi ya kuigiza.

## Kazi 
Kuanzia 2005 hadi 2006, Brooks alicheza jukumu la *Matthew Applewhite* kwenye sinema ya *Desperate Housewives*. Alionekana katika *Glory Road*, akionekana kama Harry Flournoy, mwanariadha katika Chuo Kikuu cha Texas.

Brooks alionekana katika kipindi cha runinga cha ABC *My Generation*, ambacho kiliadhimishwa mnamo mwaka wa 2010. Maonyesho hayo yalifutwa baada ya sehemu mbili tu. Alikuwa mmoja wa wachezaji wa  Necessary Roughness ambayo ilijitokeza mnamo Juni 29, 2011. Kipindi hicho kilimwonyesha Brooks kama Terrence "TK" King, mchezaji wa mpira wa miguu kwa Hawks huko New York ambaye maswala yake ya hasira husababisha timu yake kushindwa kufanya vizuri. Mnamo 2013, Necessary Roughness ilifutwa. Brook mgeni aliyeorodheshwa katika Sheria na Agizo: Sehemu ya wahasiriwa Maalum kama Prince Miller, nyota wa mpira wa kikapu ambaye alibakwa kama mtoto na mkufunzi wake, na jukumu la mgeni kwenye onyesho la JJ Abrams Alcatraz kama mtaalam wa utupaji wa mabomu.

Kuanzia kipindi cha mfululizo hadi kuondoka kwake katika kipindi cha nne cha msimu wa tano, Brooks alichezesha James Olsen kwenye [[Supergirl]] kama mfululizo wa mara kwa mara. 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Carlos Valdes

**Carlos David Valdes** (amezaliwa Aprili 20, 1989) ni muigizaji na mwimbaji wa nchini Marekani. Anajulikana sana kwa kucheza uhusika wa *Cisco Ramon* / *Vibe* pia kwenye filamu ya *The Flash* na vipindi vingine vinavyohusiana na mfulululizo wa sinema wa *Arrowverse*.

## Wasifu 
Valdes alizaliwa katika mkoa wa Cali, nchini Colombia lakini alilelewa mjini Miami, Florida akiwa na umri wa miaka 5, kisha akahamia tena Marietta, Georgia akiwa na umri wa miaka 12.  

Alisoma katika Chuo Kikuu cha Michigan na waigizaji wenzake kutoka kikundi cha maonyesho cha *StarKid Productions*, na aliandika wimbo wake mwaka 2009 ulioitwa *Me and My Dick* .

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Takumi Minamino

thumb|minamino akicheza red bull salzburg dhidi ya austria (2015)

**Takumi Minamino** (kwa Kijapani: 南野 拓実; alizaliwa 16 Januari 1995) ni mchezaji wa soka wa Japani ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji au winga wa klabu ya Uingereza Liverpool F.C.  na timu ya taifa ya Japani.

## Maisha 
thumb|Minamino akiwa mazoezini na Salzburg.
Minamino alianza kazi yake na klabu ya Cerezo Osaka mnamo 2012. Mnamo mwaka 2014 alihamia Klabu ya Red Bull Salzburg ya Austria ambapo alitumia misimu minne kamili. Kufuatia maonyesho ya kuvutia katika klabu alijiunga na Liverpool mnamo 1 Januari 2020.

## Cerezo Osaka 
Minamino alijiunga na timu ya vijana ya Cerezo Osaka akiwa na umri wa miaka 12 na akaendelea kupitia masomo. Wakati akiwa kwenye klabu ya Cerezo, Minamino aliwatazama wachezaji wakubwa kama Shinji Kagawa na kufanya nao mazoezi.

## R.B Salzburg 
Mnamo 7 Januari, 2014 salamu kutoka Salzburg za kumsaini Minamino ziliwafikia Cerezo. Walifanikiwa kumsaini kwa mkataba wa miaka minne hadi Desemba 2018. 

## Liverpool 
Mnamo januari 2020 Liverpool ilimsaini Minamino kutoka Salzburg kwa ada ya pauni milioni 7.25. Mkurugenzi wa michezo wa Salzburg Christoph Freund alisema kwamba "Vilabu vikubwa vimekuwa vikimwangalia na kama ningekuwa wao, nisingekuwa na shaka la kumsaini, Minamino yuko tayari kuondoka". Mpaka sasa Minamino ameshacheza mechi moja akiwa Liverpool, Alicheza dhidi ya Everton katika mashindano ya FA cup, Liverpool iliibuka na ushindi wa goli 1-0.

## Takwimu
## Tanbihi
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Cagliari Calcio

right|frameless|354x354px
**Cagliari Calcio** (maarufu kama **Cagliari**; matamshi ya Kiitalia: [ˈkaʎʎari]) ni klabu ya mpira wa miguu huko Italia. Klabu hii kwa sasa inacheza katika Serie A.

Uchezaji bora wa klabu hiyo Ulaya ulionekana kwenye mashindano ya kuwania Kombe la UEFA la mwaka 1993-94, ilitolewa na klabu ya Inter milan katika hatua ya nusu fainali.

## Historia 
### Kabla ya Serie A 
thumb|262x262px|Klabu ya Cagliari (mwaka 1930-1931)
Cagliari walikuwa mabingwa wa kwanza wa Serie C wakati wa msimu wa mwaka 1951-52; kabla ya hapo kwenye ligi, ubingwa ulishirikisha timu zaidi ya moja. 

Mnamo miaka ya 1950 Cagliari ilipandishwa Serie B.

Mnamo mwaka 1954 walishushwa na kupelekwa Serie C kwa sababu ya kushuka kiwango cha uchezaji. Baada ya kushuka kwenye Serie C mwanzoni mwa mwaka 1960, Cagliari iliongeza kasi na ubora wa uchezaji na hatimaye ikafanikiwa kupandishwa kwenye Serie A mnamo mwaka 1964.

## Uwanja 
thumb|341x341px|Klabu ya Cagliari ilicheza katika uwanja wa '''Stadio Sant'Elia''' mwaka 1970-2017
Klabu ya Cagliari ilihama kutoka katika uwanja wa Stadio Amsicora kwenda katika uwanja wa Stadio Sant'Elia mnamo mwaka 1970, baada ya kushinda taji lao pekee la ligi. 

Mizozano na baraza la mji juu ya ukarabati wa uwanja ilimaanisha kuwa Cagliari alicheza michezo yao ya mwisho ya nyumbani ya mwaka 2011-12 huko Stadio Nereo Rocco katika Peninsula ya Italia. 

Kwa misimu mingi uliofuata, klabu ya Cagliari ilicheza kwenye uwanja wa Stadio Is Arenas karibu na manispaa ya Quartu Sant'Elena.Uwanja wa Sant'Elia ulibomolewa mnamo mwaka 2017, na kilabu ilihamia uwanja wa Sardegna Arena.

## Heshima 
### Mataji ya kitaifa 
* **Serie A:**
** **Washindi (1)**: 1969–1970
* **Serie B:**
** **Washindi (1)**: 2015–2016
* **Serie C** / **Serie C1:**
** **Washindi (4)**: 1930–1931, 1951–1952, 1961–1962, 1988–1989
* **Coppa Italia Serie C:**
** **Washindi (1)**: 1988–1989
* **Campionato Sardo di I Divisione:**
** **Washindi (1)**: 1936–37

### Mataji ya Ulaya 
**UEFA Cup:**

:* **Hatua ya nusu fainali (1)**: 1993–1994

## Wachezaji 
### Kikosi cha sasa( mwaka 2020) 
## Barani Ulaya 
### Kombe la mabingwa wa Ulaya 
### Kombe la UEFA 

## Tazama pia 
* Klabu ya Juventus
* Ligi ya Italia (Serie A)

## Viungu vya nje 
* 
* Site about Cagliari's 1969–70 Serie A-winning season 

Jamii:Vilabu Mpira vya Italia
Jamii:Sardinia
Erling Braut Håland

thumb|haaland akicheza dhidi ya wolfsburg (2019)
thumb|267x267px|Haland akiwa na mpira.
thumb|180px|Haaland alipokua kwenye mechi ya Ligi ya raundi ya pili ya Bundesliga ya Austria
**Erling Braut Haaland** (alizaliwa 21 Julai 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Norway ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Uingereza Manchester City kwenye Mashindano ya Ligi kuu ya Uingereza na timu ya taifa ya Norway.

Anachukuliwa kuwa ni mmoja wa wachezaji bora zaidi ulimwenguni, anajulikana kwa uchezaji wake, kasi na umaliziaji.

## Maisha ya awali
Haaland alizaliwa mnamo 21 Julai 2000 huko Leeds, Uingereza, kwani baba yake Alfie Haaland alikuwa akiichezea klabu ya Leeds United kwenye Ligi ya Klabu bingwa barani Ulaya wakati huo. Mnamo 2004, akiwa na umri wa miaka mitatu, alihamia Bryne, mji ambapo wazazi wake wanaishi huko Norwei.

Pamoja na kucheza kandanda tangu utotoni, Haaland alishiriki katika michezo mingine mbali mbali pindi alikua mtoto, ikiwa ni pamoja na mpira wa mikono,gofu na riadha. Pia inasemekana alipata rekodi ya dunia katika kitengo cha umri wake kwa kuruka kwa umbali mrefu alipokuwa na umri wa miaka mitano, na umbali uliorekodiwa ni mita 1.63 mnamo mwaka 2006.

Håland alianza kazi yake katika klabu ya nyumbani kwake Bryne FK mnamo 2016, na alihamia Molde FK mwaka uliofuata ambapo alitumia miaka miwili. Mnamo Januari 2019 alihamia upande wa Austria Red Bull Salzburg kwa mkataba wa miaka mitano. Alicheza katika Ligi ya Mabingwa wa Ulaya (UEFA) ya 2019-20, alikuwa kijana mdogo kuliko wote kucheza mechi tano mfululizo za Ligi ya Mabingwa ya UEFA.

Mnamo 29 Desemba 2019, Håland alihamia Borussia Dortmund ya Ujerumani kwa ada iliyoripotiwa kuwa € milioni 20.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Norwei
Jon Moxley

thumb|Huyu ni Jon Moxley au Ambrose akiwa ameshika  WWE *United States Championship*
**Jon Moxley** (jina halisi: **Jonathan David Good**; amezaliwa 7 Disemba 1985) ni mpiganaji wa mieleka na muigizaji wa Marekani ambaye amesainiwa na *All Elite Wrestling* (AEW) na *New Japan Pro-Wrestling* (NJPW). Katika NJPW, yeye ni bingwa wa sasa wa *United States* wa IWG. Alijulikana sana akiwa kwenye kampuni ya WWE, ambapo alitumia jina la **Dean Ambrose** kutoka mwaka 2011 hadi 2019 akashindana katika Mashindano ya *Florida Championship Wrestling* (FCW) na NXT. Alijiunga katika timu ya The Shield akiwa na Roman Reigns na Seth Rollins.
## Mafanikio yake 
thumb|Kikundi cha The shield katika WWE: Roman Reigns, Dean Ambrose, Seth Rollins.
Kabla ya kujiunga na roho kuu ya WWE mwaka 2012 kama mwanachama wa The Shield na Ufalme wa Kirumi na Seth Rollins pamoja na Roman Reigns, Dean Ambrose alishinda michuano yake ya kwanza wakati wa kikundi, michuano ya Umoja wa Mataifa, na utawala wake wa siku 351 kuwa wa tatu mrefu zaidi katika historia na rekodi ya kampuni ndani ya WWE (ambaye alipewa cheo juu ya ununuzi wa michuano ya Ulimwengu wa mieleka mwaka 2001).

Mnamo Mei 2013 Ambrose alishinda ubingwa wake wa kwanza huko WWE, *United States Championship*, akiwa katika kundi la The Shield. Kutengana kwa The Shield mwaka 2014, Ambrose aliendelea kuwa bingwa wa WWE, *Intercontinental Champion* mara tatu na *Raw Tag Team Champion* mara mbili akiwa na Seth Rollins. Pia mwaka 2016 alikuwa mshindi wa *Money in the Bank*. Baada ya kushinda mataji hayo mnamo Agosti 2017 Ambrose alishinda taji la WWE *Triple Crown Champion* na *Grand Slam Champion*.
 
## Kazi nyingine 
Ukiachana na kushiriki katika mieleka pia Jon alifanya kazi kama muigizaji na alishawahi kuwa kiongozi wa filamu *12 Rounds 3: Lockdown* na akatokea katika filamu ya *Cagefighter*.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Wanamichezo wa Marekani
Jura

thumb|280x280px|Dinosauri wakionyeshwa kati ya miti ya *kisasa* 
**Kipindi cha Jura** *(jurassic)* ni kipindi cha pili cha kijiolojia katika enzi ya kimesozo. Ilianza miaka milioni 200 iliyopita, na ilimalizika miaka milioni 145 iliyopita. Kipindi cha Kijura kilitokea baada ya kipindi cha Trias (triassic) na Chaki.                                                                                                                                         

## Jina
Jina linatokana na milima ya Jura (Uswisi) ambako mara ya kwanza matabaka ya miamba ya mashapo yaligunduliwa kama dalili za kipindi maalumu katika historia ya Dunia. Kwa Kiingereza umbo la "Jurassic" ni kawaida.

## Tabianchi ya Jura 
Wakati wa Jura, tabianchi ya Dunia ilikuwa na joto na mvua nyingi kuliko leo. Viwango vya dioksidi kabonia hewani na usawa wa bahari pia vilikuwa juu kuliko leo. 

Mwanzoni mwa kipindi cha Jura mabara ya Dunia yalikuwa pamoja yakiunda bara kuu la Pangaia lililoanza kuvunjika wakati ule. Juu kabisa ilikuwa inaanza kuvunjika na kuunda chanzo cha Bahari Atlantiki, na kusababisha Bahari nyembamba ya Atlantiki.  

## Gandunia 
Mwanzoni mwa kipindi cha Jura, bara kuu la Pangaia liligawanyika kwa vipande vya Laurasia upande wa kaskazini na Gondwana upande wa kusini. Mchakato huu uliounda hatimaye mabara ya leo ulichukua muda mrefu sana.  

Kwenye mwisho wa Jura, Amerika Kusini ilikuwa imeanza kuachana na Afrika. Upande wa magharibi wa Amerika Kaskazini, safu za milima zilianza kutokea zilizoendelea kuwa Milima ya Rocy Mountains.  

## Uhai - wanayama 
Uhai duniani uliendelea kufuata mabadiliko yaliyowahi kuanza wakati wa Trias. Jura ilikuwa kipindi cha kwanza cha kustawi kwa dinosauri. Nyayo zao zilipatikana mahali mbalimbali ndani ya miamba ya wakati ule.  

Mifupa ya ndege asilia ya *archaeopteryx* ilipatikana pia katika miamba ya Jura, pamoja na visukuku vya kwanza vya mamalia vinavyopatikana pia ndani ya miamba ya Jura.  Mamalia hao walikuwa wadogo tu.

## Uhai - mimea 
Kutoka kipindi hicho kuna visukuku vingi vya miti iliyofanana na misonobari. Mimea ya kangaga ilipatikana kwa wingi pia, spishi kadhaa zilikuwa kubwa kama miti. 

## Marejeo
Bashinuna

[thumb|[Masalia yake.]]
'''''' (alifariki 19 Mei 1164) alikuwa mmonaki wa Skete, Misri ambaye alifia Ukristo kwa kuchomwa moto katika dhuluma ya Waislamu chini ya khalifa Al-Adid.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Coptic Synexarion

Jamii:Waliofariki 1164

Jamii:Wafiadini Wakristo
Benyamini I wa Aleksandria

**Benyamini I wa Aleksandria** (Barshut, Misri, 590 - 16 Januari 662) kuanzia mwaka 623 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa Aleksandria (Misri) na Papa wa 38 wa Kanisa la Wakopti ambalo linamheshimu kama mtakatifu.

Ni kati ya mapatriarki wake bora, akiongoza katika kipindi kigumu cha Misri kutekwa na Waajemi, halafu na Wagiriki na hatimaye na Waarabu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 590

Jamii:Wamonaki
Keladioni wa Aleksandria

**Keladioni wa Aleksandria** (alifariki 16 Julai 166) kuanzia mwaka 152 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa 9 wa Aleksandria (Misri).

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*Atiya, Aziz S. *The Coptic Encyclopedia*. New York: Macmillan Publishing Co., 1991. 

## Viungo vya nje
* The Official website of the Coptic Orthodox Pope of Alexandria and Patriarch of All Africa on the Holy See of Saint Mark the Apostle 
* Coptic Documents in French
Ada (lugha ya programu)

**Ada** ni lugha ya programu. Iliundwa na Jean Ichbiah na CII Honeywell Bull na ilianzishwa tarehe 1 Februari 1980. Iliundwa ili kuumba programu na kurahisisha kujifunza lugha za programu. Leo tunatumia Ada 2012: Tucker Taft. Ilivutwa na Pascal.

Inaitwa Ada kwa heshima ya Ada Lovelace ambaye alikuwa mwanaprogramu wa kwanza.

## Historia 
Ilianzishwa 1 Februari 1980 nchini Marekani. Lakini Jean Ichbiah na CII Honeywell Bull walianza kufanya kazi kuhusu Ada mwaka 1977.

## Falsafa 
Namna ya Ada ni namna nyingi na inaozingatiwa kuhusu kipengee kama lugha za programu nyingi.

## Sintaksia 
Sintaksia ya Ada ni rahisi sana. Ilivutwa na sintaksia ya Pascal, lugha ya programu nyingine.

## Mifano ya Ruby 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```ada
with Ada.Text_IO; use Ada.Text_IO;
procedure Jambo is
begin
  Put_Line ("Jambo ulimwengu !");
end Jambo;
```
Programu kwa kuumba "package" juu ya Ada.
```ada
with Ada.Text_IO;
package body Example is

  i : Number := Number'First;

  procedure Print_and_Increment (j: in out Number) is

    function Next (k: in Number) return Number is
    begin
      return k + 1;
    end Next;

  begin
    Ada.Text_IO.Put_Line ( "The total is: " & Number'Image(j) );
    j := Next (j);
  end Print_and_Increment;

-- package initialization executed when the package is elaborated
begin
  while i < Number'Last loop
    Print_and_Increment (i);
  end loop;
end Example;
```

## Marejeo 
*Booch, Grady (1987), Software Engineering with Ada, California: The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc., ISBN 0-8053-0604-8
*Jan Skansholm: Ada 95 From the Beginning, Addison-Wesley, ISBN 0-201-40376-5
*Geoff Gilpin: Ada: A Guided Tour and Tutorial, Prentice hall, ISBN 978-0-13-004045-9
*John Barnes: Programming in Ada 2005, Addison-Wesley, 2006, ISBN 0-321-34078-7
*John Barnes: Programming in Ada plus Language Reference Manual, Addison-Wesley, ISBN 0-201-56539-0
*John Barnes: Programming in Ada 95, Addison-Wesley, ISBN 0-201-34293-6
*John Barnes: High Integrity Ada: The SPARK Approach, Addison-Wesley, 1997, ISBN 0-201-17517-7

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Koluthi

ukimuonyesha Mt. Koluthi.]]
**Koluthi** (alifariki karne ya 3) alikuwa tabibu Mkristo wa Misri.

Baada ya kufungwa miaka mitatu kwa sababu ya imani yake, aliuawa kwa kukatwa kichwa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Coptic Synexarion
Augin wa Klusma

'*** (pia: **Awgen** au **Eugeni*'; alifariki Nisibi, leo nchini Uturuki, 363, akiwa mzee) alikuwa mmonaki wa Misri ambaye inasimuliwa kuwa aliingiza mtindo huo wa maisha katika Kanisa la Asiria.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Bedjan. *Acta Martyrum*, Paris, 1892, tome iii, pp.&nbsp;376–480

Jamii:Waliofariki 363
Theofredi wa Thebe

[250px|thumb|[Mchoro mdogo wa Wat. Morisi na Theofredi.]]
'*** (pia: **Chiaffredo, Chiaffredus, Theofredus, Ciafrè, Chaffre, Teofredo, Jafredo, Jafredus, Eufredus, Jofredus, Sinfredus, Zaffredus*'; alikuwa askari wa jeshi la Roma ya Kale katika kikosi cha Thebe kilichoongozwa na Morisi Mtakatifu.

Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi. 

Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Inasemekana Theofredi alifaulu kukimbia akafia dini huko Crissolo (Piemonte, Italia) .

Morisi pamoja na kikosi chake waliheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu ya Theofredi huadhimishwa tarehe 7 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 286
Jamii:Wafiadini Wakristo
Demiana

**Demiana** (alifariki mwanzoni mwa karne ya 4) ni kati ya wafiadini Wakristo wa Misri wanaoheshimiwa zaidi na Wakopti.

Anahesabika kama mwanzilishi wa umonaki wa kike na aliuawa kwa ajili ya imani yake pamoja na wafuasi wake 40.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Bishop Kyrillos, Yostina Youssef, Mina Anton,  Saint Demiana: Coloring Book for Children”, ACTS Press, 2019. ISBN 9781940661131
* Reverend Father Bishoy Kamel, “Saint Demiana: By Reverend Father Bishoy Kamel”, Coptic Church of Egypt, 2009.
* Otto Friedrich August Meinardus, “Two Thousand Years of Coptic Christianity”, AUC Press, Egypt, 2002.
* Otto F. A. Meinardus, “Coptic Saints and Pilgrimages”, AUC Press (American University in Cairo Press), Egypt. 113 pag., 2002. Origin University of Michigan, USA.  ISBN 9789774246920.
* Trans.for Arabic by Nuns of Saint Demiana’s Monastery, “Saint Demiana's Monastery for Nuns. Life Story of the Chaste Saint Demiana and History of the Monastery”, Barrary-Belqas, Egypt: Saint Demiana's Monastery for Nuns. 2005.
* John, Peter, and Michael, “The Synaxarium. Vol. 2. Trans. Nuns of Saint Demiana’s Monastery”. El-Mahaba Publisher, Cairo, Egypt:. Print. 1972.
* Saint Demiana's Monastery for Nuns.  Life Story of the Chaste Saint Demiana and History of the Monastery. Trans. Nuns of Saint Demiana’s Monastery.  Barrary-Belqas, Egypt: Saint Demiana's Monastery for Nuns, 2005. Print. pp.&nbsp;10–57.

## Viungo vya nje
* Commemorations for Toba 13  at the Coptic Orthodox Church Network
* Kamel, Bishoy. *Saint Demiana*, 2009

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Diana Lucas Msewa

**Diana Lucas Msewa** (alizaliwa 5 Novemba 2002) ni mchezaji wa kandanda au mpira wa miguu akiichezea klabu ya wanawake Ausfaz Assa Zag ya Morocco na timu ya taifa ya Tanzania ya wanawake Twiga Stars.

Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Ryan Ackroyd

**Ryan Ackroyd**, almaarufu kama **Kayla** na **lolspoon,** alikuwa mdukuzi wa aina ya kofia nyeusi, mmoja wa washirika wakuu wa kikundi cha udukuzi cha LulzSec wakati wa siku ya 50 ya mashambulizi kutoka 6 Mei 2011 hadi 26 Juni 2011. Wakati huo, Ackroyd alijulikana kama mdukuzi kwa jina lake "Kayla" na alikuwa amehusika na udukuzi wa mifumo mbalimbali ikiwemo ya kijeshi, ya kiserikali na katika mitandao maarufu zaidi ikiwemo mitandao ya Gawker mnamo Desemba 2010, HBGaryFederal in 2011, PBS, Sony, Infragard Atlanta, Fox Entertainment na mingineyo mingi.

Baada ya kuachiliwa kutoka gerezani, Ackroyd alisema waziwazi wakati wa mazungumzo na Lulzsec kwamba anaamini wadukuzi wasiofahamika, wanaharakati wengine na wenye nia kama hiyo wanapaswa kukusanyika na kujaribu kufanya masuala ya udukuzi kihalali. Mnamo Desemba 2014, alitoa hotuba yake ya kwanza katika ukumbi wa hotuba wa Chuo cha Sheffield Hallam kwa zaidi ya wanafunzi 200, ambapo alizungumza juu ya Lulzsec na "siku zao 50 za lulz".

Kwenye akaunti yake ya Twitter, Ackroyd aliapa kusaidia usalama wa mifumo aliyowahi kudukua hapo awali, akisema kwamba "atasaidia kulinda na kutetea mifumo hiyo kwa matumaini ya kwamba tunaweza kujifunza kutoka kwa mwingine, endapo nitapewa nafasi ya kufanya hivyo". Aliongezea pia "Kwangu, haikuwa juu ya kuiba taarifa za watu, nilitaka tu kuwaonyesha watu jinsi mifumo yao ilivyokuwa hafifu katika usalama. Watu wanahitaji kurekebisha vitu vyao... Nilituma barua pepe nyingi kwa kampuni na hata mashirika ya serikali nikapuuzwa... Ndipo nilipogundua nilipaswa kuwaonyesha ni kwa nini wanapaswa kujilinda kabla ya kunisikiliza. Mimi ni kama Jiminy Cricket, wakati usiponisikiliza ningekugonga sana na mwavuli wangu mdogo ili ufanye jambo sahihi," alitania.

## Historia 
Inasemakana Ryan alikuwa na tatizo la low latent inhibition (LLI) ndiyo maana alipenda na kutaka kujifunza jinsi kila kitu kinavyofanya kazi. Alikuwa mwanajeshi mchanga ambaye alitumikia Iraq ambapo alijishughulisha maalum katika usalama wa mawasiliano na mifumo ya kijeshi.

## Marejeo
Mustafa Al-Bassam

**Mustafa Al-Bassam** (amezaliwa Januari 1995) ni mtafiti wa usalama wa kompyuta na mdukuzi wa Uingereza. 

Alikuwa mmoja wa waanzillishi wa kikundi cha udukuzi cha LulzSec mnamo mwaka 2011 ambacho kilihusika na udukuzi kadhaa katika makampuni yenye nyadhifa kubwa. 

Baadaye aliendelea kuwa mmoja wa waanzilishi wa Chainspace, kampuni iliyokuwa ikitengeneza mtandao wa kutengeneza mikataka, ambayo ilinunuliwa na Facebook mnamo mwaka 2019. Hivi sasa ni mwanafunzi wa PhD katika Kikundi cha utafiti wa usalama wa taarifa katika Chuo cha University College London. Forbes ilimworodhesha Al-Bassam kama mmoja wa wajasiriamali 30 chini ya umri wa miaka 30 katika teknolojia mnamo mwaka 2016.

## Maisha ya hapo awali 
Al-Bassam alizaliwa Baghdad, Iraq mnamo Januari 1995, na alihamia mjini London, Uingereza akiwa na miaka mitano. Alipokea shahada ya kwanza ya Sayansi ya Kompyuta kutoka Chuo cha  King's College London. na kwa sasa ni mwanafunzi wa PhD katika Chuo cha University College London.

## Marejeo
Sirili V wa Aleksandria

**Sirili V wa Aleksandria** (1831 hivi - 7 Agosti 1927) kuanzia mwaka 1874 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa 112 wa Aleksandria (Misri). Ndiye aliyeongoza kirefu zaidi Kanisa la Wakopti.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*Atiya, Aziz S. *The Coptic Encyclopedia*. New York: Macmillan Publishing Co., 1991. 

## Viungo vya nje
* The Official website of the Coptic Orthodox Pope of Alexandria and Patriarch of All Africa on the Holy See of Saint Mark the Apostle 
* Coptic Documents in French
* Coptic Orthodox Synaxarium (Book of Saints)
* The Renewal of Coptic Orthodoxy in the Twentieth Century 
* Pope Kyrillos V and the reopening of the Theological School of Alexandria in 1893, and appointment of Archdeacon Habib Guirguis as its Dean in 1918 

Jamii:Waliozaliwa 1831

Jamii:Wamonaki
Dioskoro II wa Aleksandria

**Dioskoro II wa Aleksandria** (alifariki 27 Oktoba 517) kuanzia mwaka 516 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa Aleksandria (Misri) na Papa wa 31 wa Kanisa la Wakopti ambalo linamheshimu kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*

## Viungo vya nje
* St. Dioscorus II, 31st Pope of Alexandria
Eugeni, Euganda na Abilandi

''''* ni kati ya Wakristo bora wa Misri.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakopti kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints''. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.
C (lugha ya programu)

**C** ni lugha ya programu. Iliundwa na Dennis Ritchie na ilianzishwa tarehe 1 Januari 1972. Iliundwa ili kuumba mifumo ya uendeshaji. Leo tunatumia C 18. Ilivutwa na FORTRAN.

Inaitwa C kwa sababu ni mageuzi ya B, lugha ya programu nyingine.

## Historia 
Ilianzishwa 1 Januari 1972 nchini Marekani. Lakini Dennis Ritchie alianza kufanya kazi kuhusu C mwaka wa 1970.

## Falsafa 
Namna ya C ni namna ya utaratibu kinyume cha lugha za programu nyingi.

## Sintaksia 
Sintaksia ya C ni ngumu sana kinyume cha lugha za programu nyingine kama JavaScript, Python au Ruby. Ilivutwa na sintaksia ya B, lugha ya programu nyingine. 

## Mifano ya C 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```c
#include 

int main(void)
{
    printf("Jambo ulimwengu !\n");
}
```
Programu kwa kutafuta factoria ya namba moja.
```c
#include 
    int main() {
        int n, i;
        unsigned long long fact = 1;
        printf("Enter an integer: ");
        scanf("%d", &n);
        // shows error if the user enters a negative integer
        if (n < 0)
            printf("Error! Factorial of a negative number doesn't exist.");
        else {
            for (i = 1; i <= n; ++i) {
                fact *= i;
            }
            printf("Factorial of %d = %llu", n, fact);
        }
        return 0;
    }
```

## Marejeo 
*Ritchie, Dennis M. (1993). The Development of the C Language. The Second ACM SIGPLAN History of Programming Languages Conference (HOPL-II). Cambridge, MA, USA — April 20–23, 1993: ACM. pp. 201–208. doi:10.1145/154766.155580. ISBN 0-89791-570-4. Retrieved 2014-11-04.
*Kernighan, Brian; Ritchie, Dennis (1988). The C Programming Language (2 ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131103627. (archive)
*Plauger, P.J. (1992). The Standard C Library (1 ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131315099. (source)
*Banahan, M.; Brady, D.; Doran, M. (1991). The C Book: Featuring the ANSI C Standard (2 ed.). Addison-Wesley. ISBN 978-0201544336. (archive)
*Harbison, Samuel; Steele Jr, Guy (2002). C: A Reference Manual (5 ed.). Pearson. ISBN 978-0130895929. (archive)
*King, K.N. (2008). C Programming: A Modern Approach (2 ed.). W. W. Norton. ISBN 978-0393979503. (archive)
*Perry, Greg; Miller, Dean (2013). C Programming: Absolute Beginner's Guide (3 ed.). Que. ISBN 978-0789751980.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Fana wa Misri

**Fana wa Misri** (pia: **Abu Fana, Abu Fanah, Apa Bane**; 354-395 hivi) alikuwa mmonaki mkaapweke wa Misri ya Juu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Official Website of the Monastery of Saint Fana 
*Arab West Report

Jamii:Waliozaliwa 354
Jamii:Waliofariki 395
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Misri
Felisi na Regula

, Felisi, Regula na Esuperansi, 1506.]]
'''''' (walifariki 286) ni Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Inasemekana walikuwa askari wa jeshi la Roma ya Kale walioongozwa na Morisi Mtakatifu.

Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi. 

Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Ndugu Felisi na Regula walinusurika kwa kukimbia ila wakaja kuuawa baadaye huko Zurich (Uswisi vilevile), inasemekana pamoja na wenzao 66.

Waliheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini pamoja na mtumishi wao Esuperansi . 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 286
Jamii:Wafiadini Wakristo
Barrett Brown

**Barrett Lancaster Brown** (amezaliwa 14 Agosti 1981) ni mwandishi wa habari wa nchini Marekani, mwandishi wa insha na satirist. Alianzisha mradi wa PM, utafiti shirikishi na wiki, kuwezesha uchambuzi wa majarida ya barua pepe zilizodukuliwa na habari nyingine zilizovuja juu ya utendakazi wa ndani wa kampuni ya cyber-military-industrial complex.

Mnamo Januari 2015, Brown alihukumiwa kifungo cha miezi 63 kwenye gereza la shirikisho kwa uhalifu wa nyongeza baada ya ukweli, ukiukwaji wa haki, na kumtishia afisa wa shirikisho aliyekuwa chini ya uchunguzi na FBI kwa kuvuja kwa barua pepe ya Stratfor ya mwaka 2012. Mwendesha mashtaka hapo awali alileta mashtaka mengine yanayohusiana na kusambaza kwa kiungo cha HTTP chenye data zilizovujishwa za Stratfor, lakini mashtaka hayo yalitupiliwa mbali mnamo mwaka 2014. Kama sehemu ya hukumu yake, Brown pia alihitajika kulipa karibu $ 900,000 kwa Stratfor

## Maisha yake ya awali na elimu 
Brown alizaliwa huko Dallas, Texas na Robert Brown na Karen Lancaster, ambao baadaye walitalikiana. Alilelewa huko Dallas na alionyesha shauku ya mapema ya uandishi wa habari, akiunda magazeti yake mwenyewe kwenye kompyuta ya familia yake wakati akienda shule ya msingi ya Preston Hollow.  Aliendelea kwa kuchangia kwenye magazeti ya shule, na aliandika katika magazeti kadhaa ya wiki wakati wa ujana wake. Alihudhuria Shule ya Episcopal ya Dallas kupitia mwaka wake wa upili wa shule ya upili, kisha akakaa mwaka nchini Tanzania na baba yake ambaye alikuwa akiishi hapo kibiashara. Wakati akiwa Afrika, Brown alimaliza shule ya upili mtandaoni kupitia programu ya Chuo Kikuu cha Texas Tech, na kupata stashahada yake ya shule ya upili. Mnamo mwaka 2000 alijiunga katika Chuo Kikuu cha Texas huko Austin na akatumia mihula miwili kuchukua masomo ya uandishi kabla ya kuacha shule ili kutafuta kazi ya muda wote kama mwandishi huru.

## Marejeo
C sharp

**C#** au **C sharp** ni lugha ya programu. Iliundwa na Anders Hejlsberg na ilianzishwa tarehe 1 Julai 2000. Iliundwa ili kuumba programu kwa Microsoft. Leo tunatumia C# 8.0. Ilivutwa na C++.

Inaitwa C# kwa sababu ni mageuzi ya C++, lugha ya programu nyingine.

## Historia 
Ilianzishwa 1 Julai 2000 nchini Marekani. Lakini Anders Hejlsberg alianza kufanya kazi kuhusu C# mwaka wa 1999.

## Falsafa 
Namna ya C# ni namna nyingi na inaozingatiwa kuhusu kipengee.

## Sintaksia 
Sintaksia ya C# ni ngumu sana kinyume cha lugha za programu nyingine kama JavaScript, Python au Ruby. Ilivutwa na sintaksia ya Haskell, lugha ya programu nyingine. 

## Mifano ya C# 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```c#
using System;

class Program
{
    public static void Main(string[] args)
    {
        Console.WriteLine("Jambo ulimwengu !");
    }
}
```
Programu kwa kupata factoria ya namba moja.
```c#
using System;  
      public class FactorialExample  
       {  
         public static void Main(string[] args)  
          {  
           int i,fact=1,number;      
           Console.Write("Ingia namba moja: ");      
           number= int.Parse(Console.ReadLine());     
           for(i=1;i<=number;i++){      
            fact=fact*i;      
           }      
           Console.Write("Factoria ya " +number+" ni: "+fact);    
         }  
      }
```

## Marejeo 
*Drayton, Peter; Albahari, Ben; Neward, Ted (2002). C# Language Pocket Reference. O'Reilly. ISBN 0-596-00429-X.
*Petzold, Charles (2002). Programming Microsoft Windows with C#. Microsoft Press. ISBN 0-7356-1370-2.
*C# Guide". docs.microsoft.com.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Tenzi tatu za kale

**Tenzi tatu za kale** ni kitabu cha historia kinachoelezea tenzi tatu zilizoandikwa katika karne 14 hadi mwanzoni mwa karne ya 19  

Kitabu hicho kimeelezea hali ya kihistoria ya kisiasa katika pwani ya Afrika ya Mashariki kikielezea jinsi siasa zilivyokuwa katika miji ya Pate na kugusia maeneo mengine kama visiwa vya Zanzibar na kuzungumzia maisha ya watawala wakubwa waliokuwepo katika karne hizo Sayyid Mansab na tawala nyingine za Kiomani mwaka 1730 hadi 1890.

Ndani ya kitabu hicho, zimeelezwa pia tenzi za kale zaidi ambazo ni Utendi wa Fumo Liyongo, Utenzi wa Mwanakupona na Utenzi wa inkishafi; tenzi hizo zinaweza kutumika kama sehemu ya historia ya miji katika Afrika ya Mashariki katika mambo ya lugha na sanaa ya ushairi 

Ndani ya kitabu hicho unapatikana pia wimbo maarufu ulioandikwa na Fumo Liyongo ujulikanao kama Wimbo wa Kijakazi Saada.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:Historia ya Zanzibar
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Gabriel Abdel El-Metgaly

**Gabrieli Abdel El-Metgaly** (30 Machi 1918 - 3 Septemba 1978) alikuwa padri wa Kanisa la Wakopti aliyeuawa na Waislamu wenye itikadi kali nyumbani mwake.

Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1918

Jamii:Mapadri
Gabrieli II wa Aleksandria

**Gabrieli II wa Aleksandria** (alifariki 5 Aprili 1145) kuanzia mwaka 1131 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa Aleksandria (Misri) na Papa wa 70 wa Kanisa la Wakopti ambalo linamheshimu kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Matt DeHart

**Matt DeHart** (amezaliwa 11 Juni 1984) ni raia wa Marekani na mchambuzi wa zamani wa jeshi la kiintelijensia la anga la nchini Amerika anayejulikana kwa kuwa mmoja wa wanakikundi wa makundi mbalimbali yasiyojulikana ya udukuzi na mtandao wa WikiLeaks na kudai kupokea hati zilizoainishwa utovu wa nidhamu mkubwa uliofanywa na CIA.

Alishtakiwa kwa madai ya kumiliki picha zisizofaa za wavulana wadogo mnamo 2010, lakini anadai kwamba hii ilikuwa njia ya uwongo walioyoitumia ili kumuadhibu kwa harakati zake za mtandaoni. Hukumu ya jaji juu ya kesi hiyo ilipata kuaminika, hata hivyo, alifungwa gerezani kwa miezi 21 bila kupata ushahidi wa madai hayo. Baada ya kuachiliwa kwa dhamana mnamo 2012, hakufanikiwa kupata hifadhi nchini Canada, akidai aliteswa na FBI kuhusu madai ya kumiliki picha zisizofaa kutoka kwa wavulana wadogo. Mnamo Novemba 2015 alikutwa na hatia na kupewa hukumu ya miaka 7 na nusu.>

## Marejeo
Bodi ya Wahandisi wa Tanzania

**Bodi ya Wahandisi wa Tanzania** ni chombo kilichoanzishwa chini ya Sheria ya Usajili wa Wahandisi, Namba 15 ya mwaka 1997. Bodi imepewa jukumu la kuangalia na kudhibiti shughuli za uhandisi na mwenendo wa wahandisi na mashirika ya kandarasi za uhandisi nchini Tanzania, kupitia usajili wa wahandisi na mashirika ya kandarasi ya uhandisi.

Bodi hii inahusika na utaratibu wa kuratibu maadili ambapo inalenga kudhibiti shughuli za uhandisi na mwenendo wa wahandisi na mashirika ya ukandarasi. Hivyo Bodi imeunda kanuni ambazo ndio msingi wa mfumo wa utendaji wa kazi zote za kihandisi kwani inaelezea viwango vya mwenendo wa kuzingatiwa na wahandisi na Mashirika ya kandarasi. Kanuni hizi ndio zinazounda mfumo mahususi kwa ajili ya kusimamia Ukweli, Uaminifu, uadilifu na kuheshimu uhai na maisha ya binadamu na ustawi wa jamii, usawa, uwazi, uwezo wa utendaji na uwajibikaji, ubora wa uhandisi na ulinzi na utunzaji wa Mazingira na maendeleo endelevu.

## Marejeo
Jamii:Elimu
Jamii:Wahandisi wa Tanzania
Taasisi ya Wahandisi Tanzania

**Taasisi ya Wahandisi Tanzania** (IET) ni taasisi isiyolenga faida ambayo dhamira yake ni kukuza taaluma ya uhandisi nchini Tanzania na zaidi. 

Baadhi ya vitu vyake ni kukuza maendeleo ya jumla ya sayansi na mazoezi ya uhandisi na matumizi yake, na kuwezesha kubadilishana kwa habari na maoni juu ya masomo hayo miongoni mwa wanachama wa Taasisi. 

## Marejeo
Jamii:Elimu
Jamii:Wahandisi wa Tanzania
George El Mozahem

'''''' (940 - 26 Juni 969) alikuwa Mkristo wa Misri aliyeuawa kwa kuacha Uislamu na kubatizwa.

Kanisa la Wakopti linamheshimu kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 940

Jamii:Wafiadini Wakristo
COBOL

**COBOL** ni lugha ya programu. Iliundwa na Howard Bromberg, Howard Discount, Vernon Reeves, Jean E. Sammet, William Selden, Gertrude Tierney na Mary K. Hawes na ilianzishwa tarehe 18 Septemba 1959. Iliundwa ili kuumba programu kwa benki na biashara. Leo tunatumia COBOL 2014. Ilivutwa na C++.

Inaitwa COBOL kwa sababu ni kifupi cha maneno "common business-oriented language"

## Historia 
Ilianzishwa 18 Septemba 1959 nchini Marekani. Lakini Howard Bromberg, Howard Discount, Vernon Reeves, Jean E. Sammet, William Selden, Gertrude Tierney na Mary K. Hawes walianza kufanya kazi kuhusu COBOL mwaka wa 1958.

## Falsafa 
Namna ya COBOL ni namna ya utaratibu na inaozingatiwa kuhusu kipengee.

## Sintaksia 
Sintaksia ya COBOL ni ngumu sana kinyume cha lugha za programu nyingine kama JavaScript, Python au Ruby. Ilivutwa na sintaksia ya COMTRAN, lugha ya programu nyingine. 

## Mifano ya COBOL 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```cobol
000100 IDENTIFICATION DIVISION.
000200 PROGRAM-ID. SALUTTOUS.
000300 DATE-WRITTEN. 21/05/05 19:04.
000400 AUTHOR UNKNOWN.
000500 ENVIRONMENT DIVISION.
000600 CONFIGURATION SECTION.
000700 SOURCE-COMPUTER. RM-COBOL.
000800 OBJECT-COMPUTER. RM-COBOL.
000900
001000 DATA DIVISION.
001100 FILE SECTION.
001200
100000 PROCEDURE DIVISION.
100100
100200 DEBUT.
100300 DISPLAY " " LINE 1 POSITION 1 ERASE EOS.
100400 DISPLAY "Jambo ulimwengu !" LINE 15 POSITION 10.
100500 STOP RUN.
```
Programu nyingine kwa kuchapa "Jambo ulimwengu !" (COBOL-85)
```cobol
Identification division. 
         Program-id. Hello.
       Procedure division.
         Display "Jambo ulimwengu !" line 15 position 10.
         Stop run.
```

## Marejeo 
*Bemer, Bob (1971). "A View of the History of COBOL" (PDF). Honeywell Computer Journal. 5 (3). Archived from the original (PDF) on 22 January 2016. Retrieved 28 June 2014.
*Beyer, Kurt (2009). Grace Hopper and the Invention of the Information Age. MIT Press. ISBN 978-0262013109. LCCN 2008044229.
*Brown, William R. (1 December 1976). "COBOL". In Belzer, Jack; Holzman, Albert G.; Kent, Allen (eds.). Encyclopedia of Computer Science and Technology: Volume 5. CRC Press. ISBN 978-0824722555.
*Carr, Donald E.; Kizior, Ronald J. (31 December 2003). "Continued Relevance of COBOL in Business and Academia: Current Situation and Comparison to the Year 2000 Study" (PDF). Information Systems Education Journal. 1 (52). ISSN 1545-679X. Retrieved 4 August 2014.
*CODASYL (July 1969). "CODASYL COBOL Journal of Development 1968". National Bureau of Standards. ISSN 0591-0218. LCCN 73601243.
*Conner, Richard L. (14 May 1984). "Cobol, your age is showing". Computerworld. 18 (20): ID/7–ID/18. ISSN 0010-4841.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Girgis wa Asiut na wenzake

**Girgis wa Asiut na wenzake** 5,000 (walifariki Asiut, Misri, 1169) ni Wakristo waliouawa na serikali ya Kiislamu ya nchi yao.

Girgis alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Kikopti wa mji huo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakopti kama watakatifu wafiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Jamii:Waliofariki 1169
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri