open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juliani wa Toledo

thumb|200px|right|Mt. Juliani alivyochorwa.
**Juliani wa Toledo** (Toledo, Hispania, 642 - Toledo, 690) alikuwa mmonaki mwanateolojia aliyehudumia kama askofu mkuu wa Toledo na kuacha kumbukumbu ya umakini katika haki, upendo na juhudi kwa ajili ya wokovu wa watu .

Aliunganisha Kanisa la rasi ya Iberia na kuendesha sinodi na mitaguso mbalimbali pamoja na kurekebisha liturujia ya Toledo. Pia aliandika sana juu ya mambo mbalimbali akithibitisha imani sahihi.

Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 6 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Vyanzo
* Collins, Roger. "Julian of Toledo and the Education of Kings in Late Seventh-Century Spain." *Law, Culture and Regionalism in Early Medieval Spain*. Variorum, 1992. pp.&nbsp;1&ndash;22. ISBN|0-86078-308-1. Revised version of "Julian of Toledo and the Royal Succession in Late Seventh Century Spain," *Early Medieval Kingship*, edd. P. H. Sawyer and I. N. Wood. Leeds: School of History, University of Leeds, 1977.

## Maandishi yake
* J.N. Hillgarth, B. Bischoff, W. Levison (eds.), *Iulianus Toletanus. Opera*, I. *Prognosticon futuri saeculi libri tres. Apologeticum de tribus capitulis. De comprobatione sextae aetatis. Historia Wambae regis. Epistula ad Modoenum.* (= Corpus Christianorum. Series Latina, 115), Turnhout: Brepols Publishers, 1976
* J.C. Martín-Iglesias, V. Yarza Urquiola (eds.), *Iulianus Toletanus, Felix Toletanus, Iulianus Toletanus (Ps.). Opera*, II. *Elogium Ildefonsi, Vita Iuliani (auctore Felice Toletano), Antikeimena, Fragmenta, Ordo annorum mund* (= Corpus Christianorum. Series Latina, 115A-B), Turnhout: Brepols Publishers, 2014

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 642
Jamii:Waliofariki 690
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Waandishi wa Kilatini
Jamii:Wanateolojia wa Hispania
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Fridolini

[thumb|250px|[Sura yake katika bendera ya Glarus, Uswisi.]]
**Fridolini wa Säckingen** (alifariki karne ya 6 au karne ya 7) alikuwa mmonaki mmisionari kutoka Ireland, maarufu kwa kuinjilisha kabila la Waalamani na kuanzisha monasteri mbili huko Säckingen katika nchi ya Ujerumani ya leo baada ya kuzunguka sehemu mbalimbali za Ufaransa .  

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 6 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Acta Sanctorum* vol. 7 (1865), pp 429–440.

## Viungo vya nje
* Illustrations of the Legend of Fridolon
 

Jamii:Wakolumbani

Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Thomas Robert Malthus

right|thumb| Thomas Robert Malthus
Mch. **Thomas Robert Malthus** FRS (13 Februari 1766 - 23 Desemba 1834)  alikuwa mchungaji wa Kianglikana na mtaalamu wa uchumi aliyetunga nadharia maarufu kuhusu demografia, hasa uhusiano kati ya ongezeko la watu na kiasi cha bidhaa zinazopatikana.

## Maoni juu ya demografia 
thumb|*Insha juu ya kanuni ya idadi ya watu*, 1826.
Malthus ni maarufu kwa nadharia zake juu ya idadi ya watu: kuongezeka kwake au kupungua kwa kujibu mambo anuwai. Alieleza nadharia zake katika insha yake "*Essay on the Principle of Population" (Insha kuhusu Usuli za idadi ya Watu)*, iliyochapishwa mwaka 1798 na kupata matoleo mapya hadi 1826. Alidai kuwa kila ongezeko la idadi ya watu litakutana baada ya muda fulani na njaa, magonjwa na kuongezeka kwa kiwango cha vifo.  

: "Nguvu ya ongezeko la watu *(power of population)* inazidi nguvu iliyoko katika ardhi kuzalisha riziki kwa mwanadamu".  p13

Akiwa mchungaji wa Kianglikana, Malthus aliona hali hiyo kama mapenzi ya Mungu. p104-105 Kuamini kwamba mtu hangeweza kubadilisha maumbile ya mwanadamu, Malthus aliandika kwamba yeyote anayeangalia historia ya binadamu wakati wowote na mahali popote duniani atapaswa kukubali kwamba 
* ongezeko la idadi ya watu lina mpaka wake katika riziki zinazopatikana,
* idadi ya watu huongezeka kila wakati njia za kujikimu zinaongezeka,
* nguvu ya ongezeko la idadi ya watu hukandamizwa na taabu na uovu, na hivyo idadi halisi ya watu inabaki jinsi ilivyo".  p61

Hoja zake zikaja kufuatwa na wengi, lakini pia kupingwa kwa nguvu kutokana na kasi ya maendeleo na uzalishaji.

## Marejeo 
Jamii:Demografia
Jamii:Waliofariki 1834
Jamii:Waliozaliwa 1766
Jamii:Wanauchumi wa Uingereza
Djoser

[thumb|[Sanamu ya Djoser katika Jumba la kumbukumbu la Misri mjini Kairo.]]
**Djoser** (majina mengine ni pamoja na **Netjerikhet**, **Tosorthos**, na **Sesorthos**) alikuwa Farao wa kwanza wa nasaba ya 3 ya Misri, mmamo mwaka 2670 KK.  Anakumbukwa kwa ujenzi wa piramidi ya kwanza iliyojengwa Misri ambayo ni piramidi ya ngazi huko Sakara. Nasaba ya Tatu iliyokuwa na mji mkuu wa Memphis, ilikuwa mwanzo wa Himaya ya Kale ya Misri na kipindi cha utulivu, mafanikio na umoja.

Kumbukumbu ya Djoser inaonyesha alitawala kwa miaka angalau miaka 20 lakini alitajwa kama mjenzi wa mahekalu mengi, makaburi na sanamu, hivyo wataalamu wengine wanasema inawezakana alitawala hata miaka 30.

Kuna sanamu ya rangi ya Djoser iliyochongwa na gange, ambayo ni ya kale kati ya sanamu za Kimisri zinazomwonyesha mtu kwa ukubwa wake halisi. Iko sasa Jumba la kumbukumbu la Misri huko Kairo.

## Piramidi ya Ngazi 
Piramidi ya ngazi ya Djoser imetengenezwa kwa mawe ya gange. Msanifu aliyesimamia ujenzi wa piramidi hiyo aliku wa Imhotep, waziri wake na mtendaji mkuuwa farao.  Ndani kuna chumba kidogo kinachofikiwa kwa ushoroba mwembamba. Kwenye chumba kulikuwa na mlango wa kuingia kwenye kaburi lililopo chini ya piramidi. Nafasi za ushoroba na chumba zilijazwa baadaye kwa chagarawe na udongo maana hazikuwa na kazi tena baada ya mazishi. Kiasili piramidi ilikuwa na kimo cha mita 62  kilichokaa juu ya msingi uliokuwa na vipimo vya mita 125 X 109. Uso wa nje ulikuwa gange iliyong'arishwa.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Misri ya Kale
Roeperocharis

***Roeperocharis*** ni jenasi ya mimea itoayo maua kutoka familia ya okidi, Orchidaceae, yenye asili ya mashariki mwa Afrika. 

Spishi zinazotambulika kwenye jenasi hii tangu Juni 2014 ni zifuatazo: 

# *Roeperocharis alcicornis* Kraenzl. katika HGReichenbach - Ethiopia
# *Roeperocharis bennettiana* Rchb.f. - Ethiopia, Kenya, Tanzania, Malawi, Msumbiji, Zambia
# *Roeperocharis maleveziana* Geerinck - Zaire
# *Roeperocharis urbaniana* Kraenzl. katika HGReichenbach - Ethiopia
# *Roeperocharis wentzeliana* Kraenzl. - Zaïre, Tanzania, Malawi, Zambia

## Angalia pia 
* Orodha ya jenasi za Orchidaceae

## Tanbihi 
Jamii:Okidi
Krodegangi wa Metz

[thumb|Mt. Krodegango katika [kioo cha rangi.]] 
'''''' (alizaliwa Hesbaye, leo nchini Ubelgiji; alifariki Metz, leo nchini Ufaransa, 6 Machi 766) alikuwa askofu wa mji huo tangu mwaka 742 au 748 akibaki chansela wa mfalme Karolo Nyundo, ndugu yake.

Alidai wakleri wanajimbo waishi kama monasterini akaandika pia kanuni maarufu kwa jumuia zao za kikanoni iliyoandaa urekebisho wa Kanisa la Ulaya magharibi utakaofanywa na kaisari Karolo Mkuu. Pia alistawisha uimbaji katika liturujia .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*D'Achéry, Spicilegium, I, 656
*Claussen, M. A. *The Reform of the Frankish Church: Chrodegang of Metz and the *Regula Canonicorum* in the Eighth Century*. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. ISBN|0-521-83931-9.
*Medieval Lands Project, Family of Enguerrand, Comte de Paris 

## Viungo vya nje
* Catholic Encyclopedia - *St. Chrodegang*

Jamii:Waliofariki 766
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jeshi la Kujenga Taifa

**Jeshi la Kujenga Taifa** (kifupi *JKT*) ni tawi la jeshi la Tanzania. Liliasisiwa tarehe 10 Julai 1963  kwa ajili ya kutoa mafunzo kwa vijana wa Kitanzania juu ya uzalendo, maadili pamoja na nidhamu.

## Marejeo
Jamii:Tanzania
Jamii:Jeshi la Tanzania
SUMA-JKT

**Shirika la Uzalishaji Mali JKT** ni shirika lililo chini ya Jeshi la Kujenga Taifa lililoanzishwa kwa malengo ya kusaidia miradi ya uzalishaji mali iliyo chini ya JKT. 

SUMA-JKT hufanya miradi mingi ya kimaendeleo kama kilimo, ufugaji, huduma za ulinzi, zima moto na kadhalika.

## Marejeo
Jamii:Jeshi la Tanzania
Jamii:Mashirika ya Tanzania
Ushoroba

[thumb|Ushoroba katika [shule.]]
[thumb|Ushoroba wenye [umbo la "U" katika ramani ya jengo la ofisi.]]
**Ushoroba** (pia: **korido**, kutoka Kiingereza: *corridor*) ni sehemu nyembamba ndani ya nyumba au pia baina ya nyumba na nyumba.

Ndani ya nyumba ni sehemu iliyofungwa kati ya kuta kwenda kutoka sehemu moja hadi nyingine, mara nyingi vyumba vimepangwa pande zote mbili za ushoroba. 

Hutumiwa hasa katika majengo kama shule na ofisi, lakini pia kwenye hoteli.

## Viungo vya Nje 
*[Https://www.designingbuildings.co.uk/wiki/Corridor Corridor] , makala katika designingbuildings.co.uk
*Mark Jarzombek: Corridor Spaces, jarida la Critical Enquiry, Chicago Summer 2010, ISSN 0093.1896

Jamii:Usanifu
Wafiadini wa Amorio

'''''' (waliofariki 6 Machi 845 hivi) ni Wakristo 42 wenye vyeo au wa koo bora za mji huo wa Frigia, leo nchini Uturuki, waliofia dini yao kwa kuuawa na Waislamu waliowateka walipouvamia mwaka 838 chini ya Khalifa al-Mutasim. Kwa miaka yote saba walikataa kusilimu na hatimaye waliuawa kwenye mto Eufrate .

Kati yao wanajulikana kwa jina: Konstantino Baboutzikos, Theodoro Krateros, Esyo, Theofilo, Basoes, Kalisto na Konstantino mwingine.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
*  Clive Foss (1991). "Amorion". In Aleksandr Petrovič Každan (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 79–80. ISBN 0-19-504652-8.
*  Aleksandr Petrovič Každan; Nancy Patterson Ševčenko (1991). "Forty-Two Martyrs of Amorion". In Aleksandr Petrovič Každan (a cura di). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 800–801. ISBN 0-19-504652-8.
*  Ralph-Johannes Lilie; Claudia Ludwig; Thomas Pratsch; Beate Zielke (2013). Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit Online. Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. Nach Vorarbeiten F. Winkelmanns erstellt. Berlin and Boston: De Gruyter.

Jamii:Waliofariki 845
Jamii:Wafiadini Wakristo
Memphis, Misri

thumb|Mabaki ya ukumbi wa nguzo, Memphis ya Kale (leo Mit Rahineh)
**Memphis** ilikuwa mji mkuu wa Misri ya Kaskazini, na baadaye pia ya Misri ya Kale yote kuanzia maungano ya Misri ya Kaskazini na Misri ya Kusini chini ya Farao Menes hadi karibu mwaka 2200 KK. Baadaye ilirudi tena kama mji mkuu wakati wa Ufalme Mpya wa Misri.  Kilikuwa kitovu cha utawala hadi utawala wa Kiroma juu ya Misri. 

Jina lake la zamani kwa Kimisri lilikuwa **Ineb Hedj** ("Kuta Nyeupe"). Jina "Memphis" ( Μέμφις ) lilitungwa na Wagiriki waliojaribu kutamka jina la piramidi ya Pepi I (nasaba ya 6), ambayo ilikuwa **Men-nefer**,  likawa **Menfe** katika matamshi ya kawaida. 

Miji ya kisasa ya Mit Rahina, Dahshur, Saqqara, Abusir, Abu Gorab, na Zawyet el'Aryan, kusini mwa Kairo, yote iko ndani ya mipaka ya kiutawala ya Memphis ya kihistoria ( 29°50′58.8″N, 31°15′15.4″E ).

Memphis pia ilijulikana katika Misri ya Kale kama **Ankh Tawy** ("Inayoshika nchi zote mbili") kwa sababu ya nafasi ya kimkakati ya mji kati ya Misri ya kusini na Misri ya kaskazini.

Maghofu ya Memphis yako km 20&nbsp;kusini mwa Kairo, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Nile.
[thumb| [Hiroglifi huko Memphis na sanamu ya Ramses II nyuma.]]
Katika Biblia, Memphis inaitwa Moph au Noph.

Maghofu yake pamoja na maeneo mapana ya makaburi ya enzi za Misri ya Kale, pamoja na Sakara na Pirmidi za Gizeh, yamepokelewa katika orodha ya Urithi wa Dunia ya UNESCO.

## Marejeo 
## Vyanzo 
* Baines & Malek *Atlas ya Utamaduni ya Misri ya Kale*, 2000 

## Majiranukta 
Coordinates: 29°50′40.8″N, 31°15′3.3″E

Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Jamii:Misri ya Kale
Jamii:Miji ya Misri
Ptahhotep

thumb|250px|Sanamu mbili zinazoaminiwa kuwa za Ptahotep
**Ptahhotep** (kwa maana ya  "Amani ya Ptah ", **Ptahhotep I** au **Ptahhotpe**) alikuwa waziri wa farao wakati wa nasaba ya tano ya Misri ya Kale mwishoni mwa karne ya 25 KK na mwanzoni mwa karne ya 24 KK.

## Maisha 
Ptahhotep alikuwa msimamizi wa jiji la Sakara na waziri wa kwanza wakati wa utawala wa Farao Djedkare Isesi katika Nasaba ya Tano. Anasifiwa kwa kuandika kitabu *Maagizo ya Ptahhotep*, ambacho ni mfano wa kwanza wa fasihi inayolenga kufundisha hekima kwa vijana. 

Alikuwa na mwana wa kiume aliyeitwa Akhethetep, ambaye pia alikuwa waziri. Ptahhoteb na uzao wake walizikwa Sakara.  

Kaburi la Ptahhotep liko katika jengo la mastaba upande wa kaskazini wa Sakara (Mastaba D62), ambapo alilazwa peke yake. Mjukuu wake Ptahhotep Tshefi, aliyeishi wakati wa utawala wa Farao Unas, alizikwa katika mastaba ya baba yake (mastaba 64).  Kaburi lao ni maarufu kwa michoro bora ya ukutani. Pamoja na cheo cha waziri anashikilia nyadhifa nyingine nyingi muhimu, kama vile msimamizi wa hazina, mwangalizi wa waandishi wa hati za mfalme, mwangalizi wa ghala ya nafaka na mwangalizi wa kazi zote za kifalme. 

## Maagizo ya Ptahhotep 
Kitabu chake kiliitwa Maagizo ya Ptahhotep. Aliandika kuhusu mada kadhaa ambazo zilitokana na dhana kuu ya hekima katika utamaduni wa Misri ya Kale. Maagizo ya Ptahhotep yaliandikwa kama ushauri kwa watu kwa matumaini ya kudumisha "utulivu wa kijamii". Aligusa mambo mengi kuanzia kwenye adabu za kula pamoja mezani na mwenendo mzuri ili kufanikiwa katika mazingira ya mfalme hadi ushauri kwa mume jinsi ya kutunza uzuri wa mke wake. Ptahhotep alishauri pia kuhusu kuepukana na watu wabishi na jinsi ya kujidhibiti. 

## Marejeo 
## Bibliografia 
* Nicolas Grimal, *Historia ya Misri ya Kale*, Uchapishaji wa Blackwell, 1992
* 978-0-85668-851-5  
* 978-0954721862  
* 978-0-71-030107-9  

## Viungo vya nje 
* Works by Ptahhotep  
* Works by or about Ptahhotep  
* Works by Ptahhotep   
* "Ptah-Hotep", *AfricaWithin.com*
* Brian Brown (ed.) (1923) Hekima ya Wamisri. New York: Brentano
* 978-1589831384 
* 978-0871692320 
* Maagizo ya Ptah-Hotep - AAA Encyclopedia
* 
Jamii:Wanafalsafa wa Misri
Jamii:Watu wa Misri ya Kale
Thutmose III

thumb|Sanamu ya Thutmose III iko katika jumba la kumbukumbu la Luxor
[thumb|390x390px| Kipande cha ukuta wa ukuta. [Hiroglifi|Hieroglifi 'Mwana wa Ra' iko juu ya  alama ya jina la Thutmose III. Nasaba ya 18. Jumba la kumbukumbu la Petrie la Akiolojia ya Misri, London]]
**Thutmose III**  *(inayomaanisha " Thoth amezaliwa")* alikuwa farao wa sita wa nasaba ya 18.

Thutmose III alikuwa farao kwa karibu miaka 54 (24 Aprili 1479 KK hadi 11 Machi 1425 KK). Alipewa ufalme alipokuwa na umri wa miaka miwili, aliaga dunia akiwa na umri wa miaka hamsini na sita.

Kwa miaka 22 ya kwanza ya utawala wake, alikuwa Farao kwa jina tu ilhali utawala halisi ulikuwa mIkononi mwa mama yake wa kambo na shangazi yake, Hatshepsut, aliyekuwa pia farao, na mtawala halisi kwa sehemu ya kwanza ya ufalme wake.   Baada ya kifo cha Hatshepsut alishika utawala mwenyewe. Katika miaka miwili ya mwisho ya utawala wake, alimteua mwanawe na mrithi wake, Amenhotep II, kama farao wa pili na msaidizi wake. Mwanawe wa kwanza aliyemlenga kama mrithi aliitwa Amenemhat lakini alikufa kabla ya Thutmose III.

Alipokuwa mtawala pekee wa ufalme, baada ya kifo cha Hatshepsut, aliunda himaya kubwa zaidi iliyotawaliwa kutoka Misri katika historia hadi leo. Aliendesha kampeni za kivita 17. Alivamia nchi kutoka kaskazini mwa Syria hadi Nubia .

Wakati Thutmose III alipokufa, alizikwa katika Bonde la Wafalme. Wafalme wengine kutoka kipindi hicho cha Misri pia walizikwa huko.

## Marejeo 
Jamii:Mafarao wa Misri ya Kale
Yohane Antoni Farina

yake halisi.]]
**Yohane Antoni Farina** (11 Januari 1803 – 4 Machi 1888) alikuwa askofu mmojawapo wa Kanisa Katoliki nchini Italia, kwanza Treviso halafu Vicenza, na mwanzilishi wa shirika la Masista Walimu wa Mt. Dorotea Mabinti wa Mioyo Mitakatifu. 

Alisifiwa kwa uchungaji wake, kwa ukarimu wake kwa maskini wa aina zote na kwa kuinua vijana kwa malezi.

Ndiye aliyempa upadrisho atakayekuwa Papa Pius X.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 4 Novemba 2001 na Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 23 Novemba 2014.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Catholic Hierarchy 
* Saints SQPN
Seti I

thumb|300px|Picha ya Sethi kwenye hekalu aliyojenga pale Abydos
thumb|250x250px| Hieroglyphs kutoka kaburi la Seti I
**Seti I** (au **Sethos I** kwa Kigiriki) alikuwa farao wa nasaba ya 19. Kipindi chake huhesabiwa katIka Ufalme Mpya. Alikuwa mtoto wa Ramses I na Malkia Sitre, na baba wa Ramses II.

Kama ilivyo na tarehe zote katika Misri ya Kale, tarehe halisi za utawala wake hazijulikani. Wanahistoria anuwai wanataja tarehe tofautitofauti, na 1294 KK hadi 1279 KK . 1290 KK hadi 1279 KK  ni tarehe zinazokubaliwa zaidi na wasomi wa leo.

Jina 'Seti' linadokeza kwamba alilipokea kwa heshima ya mungu Set (au "Seth"). Kama ilivyo kwa mafarao wengi, Seti alikuwa na majina kadhaa. Wakati wa kupokea ufalme alichukua *jina la binafsi* "mn-m3'tr'&nbsp;", ambalo kwa kawaida hutamkwa *Menmaatre.* Katika lugha ya Kimisri maana yake ni "Milele ni Haki ya Re". Jina linalojulikana zaidi alilopata wakati wa kuzaliwa ni "*sty mry-n-pth" au* *Sety Merenptah,* maana yake "Mtu wa Set, mpendwa wa Ptah".

Mafanikio makubwa zaidi ya sera za kigeni za Seti I yalikuwa kuteka mji wa Kadesh katika Syria pamoja na eneo jirani la Amurru lililowahi kutawaliwa na Milki ya Wahiti. 

Seti alifaulu kushinda jeshi la Wahiti ambalo lilijaribu kulinda mji. Aliingia mjini kwa shangwe pamoja na mwana wake na mrithi  Ramses II akaweka jiwe la ushindi. Kadesh, hata hivyo, baada ya muda ilirudi chini ya udhibiti wa Wahiti kwa sababu Wamisri hawakuweza kudumisha ulinzi wa kudumu kule Kadesh na Amurru. 

Seti I ametuachia jiwe la kumbukumbu ya vita zake ambalo hutukuza mafanikio yake, pamoja na maandiko kadhaa, ambayo yote huwa yanakuza mafanikio yake ya binafsi kwenye uwanja wa vita. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1279 KK
Jamii:Mafarao wa Misri ya Kale
Attila

thumb|359px|Himaya ya Wahuni katika Ulaya wakati wa Attila
 
**Attila** (406-453), alikuwa kiongozi wa Wahunni kutoka mwaka 434 hadi alipofariki mnamo 453. Alisimamia himaya iliyounganisha makabila mbalimbali kama vile Waostrogoti, Waalani, Wabulgari na wengineo katika Ulaya ya Kati na ya Mashariki.

Attila alipigana katika vita nyingi na majirani. Madola makubwa yaliyokuwa majirani yake yalikuwa Uajemi, Roma ya Mashariki na Roma ya Magharibi. Wakati ule Dola la Roma lilikuwa bado na umoja fulani lakini hali halisi kulikuwa na serikali tofauti mashariki na magharibi. 

Attila alirithi uongozi wa Wahunni pamoja na kaka yake Bleda baada ya kifo cha baba yao Rugila mnamo mwaka 434. Rugila aliwahi kufaulu kuunganisha Wahunni wote. Bleda na Attila walitisha Waroma wa Mashariki na serikali ya Bizanti ilikubali kuwalipa ruzuku wa pauni 700 za dhahabu kila mwaka.

Hapo kaka hao waliongoza jeshi lao kushambulia Uajemi lakini walishindwa. 

Mwaka 440 walionekana tena kwenye mpaka wa Dola la Roma wakaushambulia kwa nguvu mwaka 443. Walishindwa kuvunja kuta za Bizanti lakini serikali ya Roma ya Mashariki iliona vema kuwalipa kwa amani kiasi cha pauni 2000 za dhahabu kwa mwaka.

Baada ya ushindi huo Bleda alikufa mnamo 445. Waandishi wengine wa kale walisema Attila alimwua.

Vita kadhaa na Roma ya Mashariki vilifuata.

Mwaka 450 Attila aliangalia hali ya Gallia (leo: Ufaransa), jimbo la Roma ya Magharibi. Inasemekana dada wa Kaizari Valentinian III aliozwa huko dhidi ya mapenzi yake akamwandikia Attila barua na kuomba msaada wake. Kwa namna yoyote jeshi la Attila lilielekea Gallia. Gallia ilitawaliwa na gavana Mroma Aetius aliyekusanya jeshi la askari Waroma wachache aliokuwa nao pamoja na askari kutoka makabila ya Kigermanik katika Gallia waliowahi kuingia katika harakati za uhamaji wa mataifa mazima ambako makabila ya Wagermanik walielekea magharibi na kusini na kuingia katika Dola la Roma. Jeshi hilo la Kiroma-Kigermanik lilikutana na jeshi la Attila mwaka 451 kwenye uwanja wa Katalauni Hapa alikutana na jeshi la Kiroma akashindwa.

Kutoka Ufaransa Attila alivamia Italia ya kaskazini akarudi katika ikulu yake iliyopatikana katika maeneo ya Hungaria ya leo. Mwaka 453 aliamua kumwoa binti lakini alikufa kwenye sherehe ya arusi.

Baada ya kifo chake makabila ya Kigermanik yaliyowahi kuwa chini yake yaliasi. Katika mapigano Wahunni walishindwa. Baada ya kushindwa tena katika mapigano na Roma ya Mashariki umoja wa Wahunni uliporomoka kabisa. Walipotea na baada ya muda mdogo hawakutajwa tena katika maandiko ya kale, isipokuwa katika kumbukumbu ya vita zao za awali.  

## Marejeo 
## Kujisomea
* 
* 
* 

## Viungo vya Nje
* Works about Attila at Project Gutenberg
Jamii:Waliozaliwa 406
Jamii:Waliofariki 453
Jamii:Historia ya Ulaya
Jamii:Wahunni
Jamii:Dola la Roma
Jamii:Historia ya Hungaria
Eubulo wa Kaisarea

**Eubulo wa Kaisarea** (alifariki Kaisarea Baharini, leo nchini Israeli, 308) alikuwa Mkristo wa Batanea (leo nchini Syria) ambaye wakati wa dhuluma ya kaisari Dioklesyano alikwenda Kaisarea kuhudumia waliodhulumiwa akateswa mwenyewe pia kwa sababu ya imani yake akatupwa kwa simba kuliwa siku mbili baada ya mwenzake Adriano. Hatimaye alimalizwa kwa upanga..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadimishwa tarehe 7 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Tutankhamun

thumb| Mask ya mazishi ya Tutankhamun
thumb| Kaburi la Tutankhamun katika Bonde la Wafalme
**Tutankhamun** (pia: **Tutankhaten, Tutankhamen**) alikuwa farao wa Misri ya Kale.  Alitawala tangu alipokuwa na umri wa miaka tisa (1334 KK) hadi alipofariki dunia (1323 KK). Alikuwa farao wa nasaba ya 18 (familia ya kifalme) wakati wa Ufalme Mpya. 

Yeye ni mashuhuri kwa sababu kaburi lake ni kaburi pekee kati ya makaburi yote ya kifalme ya Misri ya Kale lililohifadhiwa bila kuporwa mali hadi karne ya 20.

## Maisha
Tutankhamun alikuwa mtoto wa Farao Akhenaten na mmoja wa dada wa Akhenaten,  au labda mmoja wa binamu zake, Kiya.  

Tutankhamun alitawala kwa miaka 9 na alikufa kijana, akiwa na miaka 19. Alikuwa amemwoa dada yake aliyezaliwa na Ankhesenamun, binti ya Malkia Nefertiti, mama yake wa kambo.
thumb| Howard Carter akichungulia jeneza la Tutankhamen
thumb
Katika mwaka wa tatu wa ufalme wake, Tutankhamun alirudisha nyuma mabadiliko kadhaa yaliyoanzishwa wakati wa utawala wa baba yake. Alimaliza ibada ya mungu Aten na kurudisha ukuu wa mungu Amun. Ibada za Amun ziliruhusiwa tena na marupurupu ya kimapokeo yalirudishwa kwa ukuhani wake. Mji mkuu ulirudi Thebes na mji wa Akhetaten uliachwa.  

Alibadilisha pia jina lake mwenyewe kutoka Tutankh-Aten kuwa Tutank-Amun akiimarisha urejeshwaji wa ibada ya Amun.

## Ugonjwa na kifo 
Uchunguzi wa hivi karibuni wa mwili wake kwa kutumia uchunguzi wa CT na vipimo vya DNA unaonyesha alikuwa na watoto wawili, lakini walikufa wakiwa wadogo sana. Wanasayansi sasa wanaamini alikufa kutokana na mguu uliovunjika, uliofanywa kuwa mgumu zaidi na ugonjwa wa mifupa na malaria.  Kabla ya ugunduzi huo kulikuwa na nadharia nyingi juu ya kifo chake cha mapema, pamoja na uuaji. Ni hakika kabisa kwamba aliambukizwa aina kadhaa za malaria, na uwezekano mkubwa kwamba alikuwa na kasoro za maumbile zilizosababishwa na kuzaliana kidugu, ilhali mafarao walikuwa na desturi ya kuoa dada zao. Wazazi wake walikuwa kaka na dada.  Sababu ya mwisho ya kifo chake bado haijajulikana.

## Nyumba mpya katika Jumba la kumbukumbu la Kairo 
Mnamo 1922 Howard Carter alikuta kaburi la Tutankhamun. Makaburi yote ya mafarao wa Misri yaliporwa mali tangu zamani. Hapa kwa mara ya kwanza kaburi liligunduliwa na kufunguliwa ambalo lilikuwa katika hali asilia. Uchunguzi wa vitu vilivyokaa ndani yake ulileta utajiri wa habari kuhusu maisha ya Misri ya Kale; vitu vingi kutoka kaburi hilo vinaonyeshwa katika jumba la makumbusho la Misri mjini Kairo.

Mnamo 2014 Jumba hilo lilifungua kumbi nne mpya kwenye Jumba la sanaa la Tutankhamun. 

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Misri ya Kale
Jamii:Mafarao wa Misri ya Kale
Basili, Eujeni na wenzao

**Basili, Eujeni na wenzao** Agatodoro, Elpidi, Eteri, Kapitoni na Efremu (walifariki Kersoneso, leo nchini Ugiriki, mwishoni mwa karne ya 3 - mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa maaskofu wamisionari kutoka Yerusalemu ambao waliuawa kwa sababu ya imani yao, isipokuwa labda Kapitoni. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Isis

Kuhusu kundi la kigaidi linaloitwa ISIS, angalia Daish

thumb| Isis
**Isis** alikuwa mmoja wa miungu katika dini ya Misri ya Kale. Alikuwa mungu wa kike aliyeabudiwa na Wamisri wengi katika maisha ya kila siiku kwa sababu aliaminiwa kuhusika na shughuli za uzazi na kujifungua, na kutoka hapa maombi mengi ya uponyaji yalilengwa kwake. 

Kama mungu wa uhai na uchawi, Isis aliwalinda wanawake na watoto, na kuwaponya wagonjwa. Alitazamiwa kama mama wa kimungu wa kila farao (mfalme).  

Katika mitholojia ya Misri aliunganishwa hasa na Osiris (mume wake wa kimungu) na Horus (mwana wa Osiris na Isis). Ibada ya Isis iliendelea muda mrefu hadi kipindi cha utawala wa Kiroma, ikaenea pia nje ya Misri katika Dola la Roma. 

Alama zake zilikuwa ankh, mabawa yake, na taji lilionyesha kiti cha kifalme.  

## Kujisomea 
* Richard H. Wilkinson: The complete gods and goddesses of ancient Egypt], Thames & Hudson (2003), ISBN 978-0-500-05120-7 
* *Gods and Goddesses of Ancient Egypt* by Janeen R, Adil

## Tovuti zingine 
* http://www.touregypt.net/godsofegypt/isis.htm
* http://www.ancient-egypt.org
* http://www.touregypt.net/isis.htm
Jamii:Miungu ya Misri ya Kale
Paulo wa Prusa

**Paulo wa Prusa** (alifariki uhamishoni Prusa, Bitinia, leo nchini Uturuki, 837 hivi) alikuwa askofu aliyedhulumiwa kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu hata akafariki uhamishoni. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 8
Jamii:Waliofariki 837
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Teresa Margerita Redi

**Teresa Margerita Redi, O.C.D.** (Arezzo, Toscana, Italia, 15 Julai 1747 - Firenze, Toscana, 7 Machi 1770) alikuwa bikira katika monasteri ya Wakarmeli Peku aliyefuata njia ngumu ya Ukamilifu wa Kikristo akapata umaarufu kwa karama zake za pekee katika maisha yake mafupi .

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 9 Juni 1929 na mtakatifu tarehe 19 Machi 1934.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 89-90

## Marejeo ya lugha nyingine
* Hervé Roullet, Sainte Thérèse-Marguerite Redi, Une spiritualité du Coeur de Jésus, Coll. « Saints du monde », Éd. Pierre Téqui, Paris, 2017 

## Viungo vya nje 
* St. Teresa Margaret of the Sacred Heart in Volume IV of the Collected Works of Blessed Edith Stein *The Hidden Life: hagiographic essays, meditations, spiritual texts*. Edited by Dr. L. Gelber and Michael Linssen, O.C.D. (1992) ICS Publications.
* Teresa Margaret Redi at Patron Saints Index https://web.archive.org/web/20080515161645/http://saints.sqpn.com/saintt50.htm, at Catholic.org http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=2176, at Carmelnet https://web.archive.org/web/20100613074147/http://carmelnet.org/galleries/Saints/Saints_5/Teresa_M/teresa_m.htm

Jamii:Waliozaliwa 1747
Jamii:Waliofariki 1770
Jamii:Mabikira
Jamii:Wakarmeli
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Gaudioso wa Brescia

[thumb|Mt. Gaudioso alivyochorwa na [Romanino.]]
**Gaudioso wa Brescia** (alifariki 445 hivi) anakumbukwa kama askofu wa 12 wa Brescia (Italia Kaskazini) kwa muda wa miaka 13 hivi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Watakatifu wa Italia
Yusto Ranfer

thumb|Mt. Yusto alivyochorwa.
**, M.E.P.** (Chalon-sur-Saône, Saône-et-Loire, Ufaransa, 28 Februari 1838 - Sai-Nam-Hte, 7 Machi 1866) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000. 

Padri huyo mmisionari alikatwa kichwa pamoja na askofu Simeoni-Fransisko Berneux na mapadri wawili wa shirika lake: Alois Beaulieu na Petro-Henri Dorie kwa sababu, walipoulizwa na watesi wamefika Korea kufanya nini, walijibu kwa ujasiri na unyofu kwamba wana lengo la kuokoa watu kwa jina la Yesu.

Hao na wafiadini wenzao 99 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984. 

Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba.

## Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 327-329
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 282-283

## Marejeo ya lugha nyingine
**The Lives of the 103 Korean Martyr Saints (4): St. Chong Ha-sang Paul (1795-1839)* , Catholic Bishops' Conference of Korea Newsletter No. 29 (Winter 1999).==Marejeo ya Kiswahili==
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
*Dallet, Charles (1874). ''Histoire de l'Église de Corée*, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
*Dallet, Charles (1874). *Histoire de l'Église de Corée*, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
*Fathers of the London Oratory (1859). *The New Glories of the Catholic Church''. London: Richardson and Son.

## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II given for the Mass for the canonization of the Korean martyrs
* List and brief description of martyrs
* History of the Missions Etrangeres de Paris MEP

Jamii:Mapadri
Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Emanueli Miguez

[thumb|200px|[Picha yake halisi.]]
**Emanueli Miguez, S.P.** (jina la kitawa: **Faustino wa Umwilisho**; 24 Machi 1831 - 8 Machi 1925) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Hispania na mwanzilishi wa shirika la Mabinti wa Mchungaji wa Kike wa Kimungu kwa ajili ya malezi ya vijana. 

Pamoja na kujitosa katika ufundishaji, hata akapata sifa kubwa kama mwalimu na mwanasayansi, hakuacha juhudi katika uchungaji wa aina nyingine .

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 25 Oktoba 1998, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Oktoba 2017.

Sikukuu yake inaadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle

Jamii:Waliozaliwa 1831
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Waskolopi
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Askari wafiadini wa Kapadokia

[thumb|[Picha takatifu ya wafiadini arubaini.]]
**Askari wafiadini wa Kapadokia** (walifariki karibu na Sivas, Armenia ya Kale, leo nchini Uturuki, 320) ni kundi la Wakristo 40 wa Kapadokia ambao waliuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Licinius kwa sababu ya imani yao. Hawakuwa ndugu kwa asili, ila kwa kutimiza pamoja mapenzi ya Mungu.

Baada ya kufungwa na kuteswa sana, wakati wa baridi kali waliachwa usiku kucha uchi kwenye ziwa lililoganda na hatimaye walivunjwa miguu .

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao inaadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 87
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 71-72

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 320
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Pasiano

na Joan Moxí.]]
**Pasiano** (Hispania, 310 hivi - Barcelona, Hispania, 391 hivi) alikuwa askofu wa 2 wa mji huo kuanzia mwaka 365 hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Machi.

## Maisha
Aliwahi kuoa na kuzaa mtoto aliyefanya kazi ikulu.

Jeromu alisifu maisha yake matakatifu pamoja na usafi wa moyo, ujuzi na ufasaha. 

Katika kuhubiri alikuwa akisema jina lake ni Mkristo na ubini wake ni Mkatoliki.

## Maandishi
Aliandika kuhusu mada mbalimbali, lakini vimetufikia kitabu kimoja juu ya toba na barua tatu tu. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*The Extant Works of S. Pacian
*Episcopologi de la catedral 

Jamii:Waliozaliwa 310
Jamii:Waliofariki 391
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Jamii:Mababu wa Kanisa
Dataz

**Dataz** (alizaliwa Mbamba Bay, kando ya Ziwa Nyasa, mwaka 1984) ni rapa *Mwanamke* kutoka Tanzania. 

## Maisha
Muda mfupi baada ya kuishi Mbamba Bay, alihama pamoja na wazazi wake kuelekea Morogoro. Alipofika Morogoro, alianza masomo yake ya awali. Kipaji chake cha kuimba kilianza kujulikana rasmi alipojiunga na shule ya sekondari ya Ifunda..

## Kazi ya Muziki
Dataz alianza kuimba na kurap akiwa na rapa mwenzake wa kike aitwae Bad G, ambapo walishirikiana kwa pamoja kwenye muziki kwa kipindi kifupi, mpaka sasa kila mmoja anaimba pekeyake. 

Dataz nyimbo yake ya kwanza iliitwa “Kitimtim” ambapo ilichukuwa nafasi kubwa kwenye vyombo vya habari nchini Tanzania.

Aina ya rap iliyo na nakala zinazo elezea msingi wa kutiisha wanawake. Wakati hip hop ya Marekani imejaa kumbukumbu za kutiisha wanawake, Rap ya Kiswahili haina lugha kama hiyo inayotumika kwa wanawake. Kwa sababu dini imecheza sehemu kubwa katika maisha ya wasanii wanao rap, wanakuja kwenye njia panda pale wanapotaka kuigia rap ya kigansta inayotiisha wanawake. Hii inaacha nafasi ya ukweli kwa wasanii ambayo pia ni muhimu kwenye rap ya Kiswahili kama kwenye rap ya kimarekani,lakini pia inaacha nafasi kubwa ya mandhari ya hip hop ya wanawake kuingia. 

Dataz alilaumu sana uwepo wa marapa wachache wakike nchini Tanzania ambapo marapa wakike ambao walikuwa na nafasi kubwa katika jamii ikiwemo rapa MCing naDJing walijihusisha zaidi na uhuni pamoja na matumizi ya mabavu, mfano kuiga gangsta rap ya Marekani. 

Msanii mwenzake wa rap Tuni wa Nubian Motown alisema“wasichana wengi wanaona aibu kujihusisha na rap kwasababu ya mtazamo kwamba rap ni vitu vya kuime na inahusiana na magenge,vurugu na tabia zote za kishetani.”Kitu ambacho kinakosekana kwenye rap ya Kiswahili,lakini ni kikubwa kwenye ushawishi wa rap ya kimarekani

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Dataz-Bio , tovuti ya Hiphopafrica.com, tar 9-03-2015

Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji wa Tanzania
Magdalene Odundo

**Magdalene Anyango Namakhiya Odundo** (alizaliwa Nairobi, 1950) ni Mwingereza mwenye asili ya Kenya anayeishi Franham; alikuwa mkuu wa chuo katika chuo kikuu cha Sanaa cha *University for the Creative Arts* tangu mwaka 2018.

## Maisha ya awali na elimu
Magdalene Odundo alipata elimu yake katika nchi ya India na Kenya. Mwaka 1971 alihamia Uingereza kwa ajili ya kujifunza zaidi kuhusu sanaa za utengenezaji wa picha baada ya kumaliza mafunzo alihamia Farnham, Surrey.ambapo alianza rasmi kuwa mtaalamu katika sanaa za utengenezaji wa bidhaa za Kauri.

Kati ya miaka 1974 na 1975, baada ya kukaa kwa muda katika nchi ya Uingereza, aliamua kutembelea nchini Nigeria ambako alianza kujifunza na kufahamu zaidi kuhusiana na sanaa ya Ufinyanzi wakati alipotembelea katika kituo cha  *Pottery Training Centre* katika jiji la Abuja, na kisha alirudi Kenya kwa ajili ya kujifunza mbinu za asili za uifnyanzi.Magdalene alipata shahada ya sanaa katika chuo cha *Royal College of Art* mjini London. alifunisha katika chuo cha   *Commonwealth Institute* kuanzia mwaka 1976 hadi mwaka 1979 na chuo cha Royal College of Art kuanzia mwaka 1979 hadi 1982, kabla ya kurejea na kufundisha katika chuo cha *Surrey Institute of Art & Design*  (kwa sasa ni chuo kikuu cha Ubunifu wa Sanaa) mwaka 2001 alikuwa profesa katika masuala ya sanaa.

## Maisha ya kazi 
]] 
Kazi bora ya Odundo inayojulikana sana ni ile aliyoitengeneza kwa mikono yake na kwa ufundi wa ufinyanzi na kuchomwa kitaalamu.

Mnamo Agosti 29, 2021, sufuria ya udongo ya Magdalene Odundo mnamo 1986 iliuzwa kwa € 440,000 kwenye mnada.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wasanii wa Uingereza
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wasanii wa Kenya
Wangechi Mutu

**Wangeni Mutu** (alizaliwa jijini Nairobi, Kenya, 1972 Alizaliwa Kenya, aliishi na kuanzisha kazi zake New York kwa zaidi ya miaka ishirini.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Wasanii wa Kenya
Felisi wa Dunwich

ya Mt. Felisi.]]
**Felisi wa Dunwich** (Burgundy, Ufaransa - Dunwich, Uingereza, 8 Machi 647/648) alikuwa mmonaki aliyepata kuwa askofu mmisionari kwa Waangli wa Mashariki, (leo Norfolk na Suffolk) kwa miaka 17 wakati wa mfalme Sigebert III .

Anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
* 
*
* 
* 
* 
*
*
*

Jamii:Waliofariki 647
Jamii:Wamonaki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Beatrice Wanjiku

'
*Beatrice Wanjiku*' (alizaliwa katika eneo la Ngong Hills, 1978) ni msanii wa kujitegemea wa nchini Kenya katika sanaa za maonyesho, anayefanya kazi zake za sanaa mji mkuu wa nchini Kenya uitwao Nairobi. 

## Maisha ya awali na elimu
Beatrice, baada ya kumaliza elimu yake ya shule ya msingi na shule ya upili, alijiunga katika chuo cha sanaa cha *Buruburu Institute of Fine Arts*, kilichopo eneo la Buruburu, karibu na mji wa kibiashara wa Nairobi, mwaka 2002.

## Kazi
Kazi yake imegawanywa katika awamu tofauti:
(a) Awamu ya Vifo
(b) Awamu ya Eksirei (X-ray)
(c) Awamu ya Uzoefu wa Kimarekani
(d) Awamu ya Tafakari ya Ndani

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Arts and Feminism 2023
Rosemary Karuga

**Rosemary Namuli Karuga** (19 Juni 1928 - 9 Februari 2021) alikuwa msanii wa maonesho kutoka  Kenya. Mwaka 2017, alitajwa na National Museums of Kenya kuwa *Artist of the Month*. Alijulikana kama msanii wa kwanza wa kike kusoma katika Chuo Kikuu cha Makerere.

## Elimu na miaka ya mwanzo 
Karuga alizaliwa mnamo 1928 huko Meru Kenya. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Makerere huko Kampala kati ya miaka ya 1950 na 1952 ambapo alisomea upambaji, upakaji rangi na uchongaji. Mnamo mwaka 2006 alihamia na kuishi na familia yake na kupata matibabu nchini Uingereza. Aliishi huko mpaka kifo chake mnamo 9 Februari 2021.

## Kazi 
Baada ya kumaliza elimu yake Chuo Kikuu cha Makerere Kampala, alirudi Kenya na kufanya kazi ya ualimu.Alistaafu kazi ya ualimu mnamo mwaka 980 na kushawishika na uigizaji. Mnamo 1987, alikuwa mwigizaji wa nyumbani kwenye kituo cha uigizaji cha Paa ya Paa Nairobi. Alitengeneza kituo cha Sanaa kwa kutumia ufungaji wa karatasi kutoka Rexona na sabuni na unga. Mnamo miaka ya 1990 aliagizwa kuonesha kitabu cha Amos Tutuola, *The Palm Wine Drinkard.* Halafu, maonesho ya chuo chake yalifanyika Paris, Londonna kwenye studio ya makumbusho Harlem, Marekani.

## Maisha binafsi 
Aliolewa mnamo mwaka 1953 na kupata watoto watatu na wajukuu.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Ato Malinda

**Ato Malinda** ni miongoni mwa wasanii wa kike wachache wa maonyesho ya Afrika Mashariki na anapambana ili sanaa hiyo ipate kukubalika.
Alizaliwa Kenya mnamo 1981, akiwa mtoto wa mama kutoka Kenya na baba kutoka Uganda. Alikuwa anaishi Uholanzi na baadae alirejea Kenya. 

## Elimu 
Baada ya kuhitimu Shule ya upili (sekondari) alikwenda Marekani kusomea historia ya sanaa na biolojia ya molekuli katika chuo kikuu cha Texas. Alikuwa na ukuaji mgumu udogoni kwa kushindwa kutimiza matamanio ya baba yake ya kuwa daktari, pamoja na kukabiliana na aibu ya kuwa msagaji katika jamii yake. 

Mwaka 2006, baada ya kuhamia Uingereza kwa muda, alipata tena hamasa ya kuendelea na sanaa. Hurejea nchini Kenya mara kwa mara ambapo huwa anafanya  kazi katika tasnia mbalimbali za sanaa: sanaa ya video, sanaa ya maonyesho, uchoraji na kupaka rangi.

Ato Malinda awali alifahamika kama Alex Mawimbi. Jina hili lilikuja kusimama zaidi kama kumbukumbu ya baba yake mdhalilishaji wa familia. Baada ya kifo cha mama mkwe wake, aliamua kutotumia tena jina hilo. Alex kwa upande wa pili ni jina zuri linaloelezea mawimbi kwa Kiswahili - Ishara ya Bahari ya Hindi inayokapakana na Kenya, nchi iliyopo katika kitambulisho chake. 

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wasanii wa Kenya
Ingrid Mwangi

**Ingrid Mwangi** (alizaliwa Nairobi, 1975) ni mwandishi wa Kenya na Ujerumani. Alihudhuria Hochschule der Bildenden Künste Saar huko Saarbrücken, Ujerumani mwaka 1996–2002. Anafanya kazi ya kupiga picha, uchongaji, sanaa ya usindikaji.

## Maisha na kazi 
Ingrid Njeri Mwangi alizaliwa na mama Mjerumani huku baba yake ni Mkenya. Alihamia Ujerumani akiwa na umri wa miaka 15, Mwangi anafanya kazi na kuishi katika jiji la Berlin pamoja na mume wake .

Kazi ya Mwangi ilijikita kwenye kuibadilisha jamii hasa katika uhalisia wao. Mwaka 2007alishiriki Brooklyn Museum kwenye maonyesho yaitwayo  *Global Feminisms*. Mfululizo wake wa picha mnamo mwaka 2001, *Static Drift*, ulihusisha matumizi ya picha kuibua utambulisho wa kitaifa na wa rangi uliojitokeza kwenye mwili wake.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Jamii:wasanii wa Ujerumani
Jamii:Arts and Feminism 2023
Elsa Majimbo

**Elsa Majimbo** (alizaliwa 29 Juni 2001) ni mwanamke mchekeshaji wa kwenye mtandao kutoka Nairobi, Kenya. 

Alijulikana sana kwenye kipindi cha karantini wakati wa Covid-19 kwa kutengeneza video za kuchekesha akiwa nyumbani. Aliidhinishwa na Fenty na MAC, mnamo 20 Februari 2021 alipata mafanikio ya kushirikiana na chapa ya starehe ya Valentino.

## Kazi na elimu
Elsa ni mwanafunzi wa uandishi wa habari kutoka chuo kikuu cha Strathmore, Nairobi. Alikua akichapisha kwenye mitanda maongezi ya monologia kuanzia mwaka 2016 lakini aliacha mwaka 2019. 

## Kazi ya mchezo wa chesi
Elsa alionekana katika tovuti ya Netflix

ambapo alitajwa kama mchezaji Hodari wa mchezo wa chesi na  alishawahi kuwa mshindi mara kumi na tano (15) katika mchezo huo wa chesi. Hata hivyo Elsa siyo mtaalamu wa mchezo wa chesi kwani hakukadiriwa katika viwango vya FIDE.

Mnamo mwaka 2007, alicheza chesi katika mashindano ya kitaifa ya vijana kwa walio na umri chini ya miaka kumi sita (16) na kuwa mshindi wanne.

Elsa alicheza mchezo wa chesi katika mashindano ya Alliance High Open Chess Tournament mwaka 2017.

## Utambuzi 
Monolijia za Elsa zilishirikishwa katika tovuti ya vichekesho ya Comedy Central mara kadhaa mezi Juni mwaka 2020
 
Na alipongezwa na Lupita Nyong'o, Joan Smalls, mlimbwende wa dunia , Zozibini Tunzi, Snoop Dogg na Cassper Nyovest.

Mwaka 2020 katika tuzo za Streamy ya mtandao wa Youtube, Lilly Singh alimtunuku Majimbo tuzo ya heshima ya ubunifu huku akimsifu Majimbo kwa staili yake ya vichekesho vilivyo mfanya acheke kipindi chote cha mwaka 2020.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Carolyne Wanjiku Tharau

**Carolyne Wanjiku Tharau** (anajulikana zaidi kama **Wanjiku the Teacher** au **Teacher Wanjiku**) ni muandaaji wa filamu, muigizaji na mchekeshaji wa nchini Kenya.

## Taaluma
Wanjiku alianza kung'ara katika maigizo ya vichekesho ya jukwaani katika kipindi maarufu cha Churchil Show na mwaka 2013 alipata zaidi ya watazamaji 200,000 katika mtandao wake wa YouTube,Mwaka 2014 aliondoka Churchil baada ya mkataba wake na churchil kuisha,Wanjiku aliendelea kuonekana katika majukwaa tofauti tofauti ya Kenya ikiwemo *The Hot Seatand*  alionekana pia katika sherehe za kuzaliwa za Daniel akiwa kama muigizaji mgeni.

Wanjiku amekuwa ni balozi katika kampuni mbalimbali ikiwemo Airtel, Airtel Money, Unilevers Blue Band, Honda, Bata, USAID, National Bank na makampuni mengine,alikuwa ni balozi wa   Dettol, baada ya Julie Gichuru, Lulu Hassan na  Patience Ozokwor.
Pia amefanya kazi kama raisi katika makampuni ya *National media* kama mtangazji wa radio ya *Q FM*,

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Waigizaji filamu wa Kenya
Jamii:Arts and Feminism 2023
Christine Kamau

**Christine Kamau** ni msanii mpiga vyombo vya muziki kama vile tarumbeta wa nchini Kenya. Amekuwa akishiriki katika matamasha mbalimbali ya ndani na kutokea katika matoleo ya BBC ya ala za muziki wa Kiafrika.

Kamau ni mbobezi katika upigaji wa ala za jazz za kiafrika, ikijumuisha nyimbo zake za "Nakuru Sunshine", "Conversations" na nyimbo ya nane kwenye albamu yake *This is for You*. Baadaye alitoa nyimbo zake zilizojumuisha mitindo ya jazz na rumba.

## Marejeo
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Arts and Feminism 2023
Betty Manyolo

**Estelle Betty Manyolo** (alizaliwa mwaka 1938) ni mchoraji na mtayarishaji wa kazi za sanaa, raia wa Uganda.

## Wasifu wake 
Betty Manyolo ni mtu wa Baganda, na ni mmoja kati ya watoto kumi. Amejifunza elimu kuhusiana na sanaa katika shule ya sanaa ya uchoraji Makerere. Baadaye katika kazi yake, alifanya kazi kama msanii wa Idara ya afya ya Uganda.

## Kazi yake 

"African Fable" - NARA - 558921.jpg|*African Fable*

"Cattle People" - NARA - 558922.jpg|*Cattle People*

"Death in the Forest" - NARA - 558920.jpg|*Death in the Forest*

Betty Manyolo alichora kitabu kiitwacho *Awo olwatuuka*.

## Maonyesho
Machapisho yake kadhaa ya linocut, pamoja na uchoraji mafuta, zilionyeshwa kupitia

Harmon Foundation  kazi yake pia ilijumuishwa katika Maonyesho ya Kusafiri ya Taasisi ya  ya Watengenezaji wa kisasa wa Afrika kutoka  hadi 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wasanii wa Uganda