open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marina Alene Mbá

**Marina Alene Mbá** alikuwa mwanasiasa na mratibu wa wanawake huko Equatorial Guinea, mwanzilishi wa tawi la wanawake la United National Workers' Party (PUNT).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea
Cristina Makoli

**Cristina Makoli Biere** alikuwa mwanasiasa wa Guinea ya Ikweta. Mnamo 1968 alikuwa mmoja wa wanawake wawili wa kwanza kuchaguliwa katika Bunge la Kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Francisca Tatchouop Belobe

**Francisca Tatchouop Belobe** au **Francisca Tatchouop Belope** (alizaliwa 3 Desemba, 1972) ni mwanasiasa wa Guinea ya Ikweta. Alikuwa Waziri wa Uchumi, Biashara na Uendelezaji wa Biashara wa Guinea ya Ikweta kuanzia 2009 hadi 2011. Mwaka 2020, alikuwa Makamu wa Rais wa Jumuiya ya Uchumi ya Nchi za Afrika ya Kati.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Regina Mañe Ela

**Regina Mañe Ela** (8 Desemba 1954 – 24 Februari 2015) alikuwa mwanasiasa na mtetezi wa upinzani wa Guinea ya Ikweta.

## Maisha 
Ela alizaliwa katika Bata, Equatorial Guinea tarehe 8 Desemba, 1954.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Montserrat Señaba

**Montserrat Señaba** (1918 - 1980) alikuwa mwanasiasa na mtetezi wa haki za wanawake nchini Guinea ya Ikweta.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Guinea ya Ikweta
Trinidad Morgades Besari

**Trinidad Morgades Besari** (24 Aprili 1931 – 10 Oktoba 2019) alikuwa mwandishi, msomi na mwanadiplomasia kutoka Guinea ya Ikweta. Alikuwa mwanamke wa kwanza kutoka Guinea ya Ikweta kupata elimu ya chuo kikuu.

## Marejeo 
Jamii:waandishi wa Guinea ya Ikweta
Aster Fissehatsion

**Aster Fissehatsion**  (alizaliwa 1951) alikuwa mpigania uhuru wa zamani wa Eritrea, mwanaharakati wa haki za wanawake na waziri wa serikali ambaye alikamatwa kwa kumkosoa rais Isaias Afewerki na serikali. Amnesty International inamchukulia kama mfungwa wa dhamiri. Yeye ni mke wa zamani wa makamu wa rais wa zamani wa Eritrea, Mahmoud Ahmed Sherifo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Eritrea
Worku Tesfamichael

**Worku Tesfamichael** alikuwa mwanasiasa wa Eritrea na Waziri wa kwanza wa Utalii wa Eritrea.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Eritrea
Adanech Abebe

**Adanech Abiebie** ni mwanasiasa wa Ethiopia anayehudumu kama meya wa thelathini na mbili wa Addis Ababa tangu mwaka 2021.

Alihudumu kama naibu meya kuanzia 2020 hadi 2021. Kabla ya hapo, alikuwa Waziri wa Mamlaka ya Mapato na Forodha ya Ethiopia kuanzia mwaka 2018.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Hirut Woldemariam

**Hirut Woldemariam** (alizaliwa 24 Oktoba 1975) ni mwandishi na mwalimu wa Ethiopia, mwanasiasa na waziri wa zamani wa Wizara ya Sayansi na Elimu ya Juu (Ethiopia), Wizara ya Utamaduni na Utalii, Wizara ya Kazi na Masuala ya Kijamii.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Sikjunior Mrimi

thumb|348x348px|Sikjunior Mrimi
**Sikjunior Mrimi** (amezaliwa 24 Aprili 2000) kampuni inayolenga kurahisisha mifumo ya uthibitishaji wa wateja na utekelezaji wa kanuni za kifedha kwa kampuni za teknolojia barani Afrika. 

Mrimi pia aliwahi kuanzisha kampuni ya fintech **MeetPay**, ambayo ilimpa uzoefu wa moja kwa moja kuhusu changamoto za kiufundi na kisheria zinazokabili startups nyingi katika sekta ya huduma za kifedha za kidijitali. 

## Maisha ya Awali 
Sikjunior Mrimi alipata elimu ya sekondari katika Shule ya Wavulana Tabora, moja ya shule kongwe za wavulana nchini Tanzania.

Baada ya kumaliza elimu ya sekondari, alijiunga na Kampala University nchini Tanzania kwa ajili ya masomo ya elimu ya juu.

## Kazi na ujasiriamali 
Mrimi ameonekana katika sekta ya fintech kwa kuanzisha miradi ya kiteknolojia inayolenga kuboresha miundombinu ya huduma za kifedha za kidijitali barani Afrika.

Wazo la kuanzisha Briq Solutions lilitokana na uzoefu wake binafsi alipokuwa anajenga kampuni yake ya kwanza ya fintech, MeetPay. Katika mchakato huo, alikumbana na changamoto kubwa katika kuunganisha mifumo ya uthibitishaji wa watumiaji na kufuata kanuni za kifedha.

Akizungumza na The Citizen, Mrimi alisema kuwa mchakato huo ulikuwa mgumu kutokana na uwepo wa watoa huduma wengi tofauti, kila mmoja akiwa na mifumo na *Application Programming Interfaces (APIs)* zake.

Kwa mujibu wa Mrimi, kampuni nyingi za fintech barani Afrika hulazimika kutumia muda na rasilimali nyingi kuunganisha mifumo ya uthibitishaji wa watumiaji na compliance badala ya kuendeleza bidhaa zao kuu.

Kupitia Briq Solutions, anataka kurahisisha mambo hayo kwa kutoa mfumo unaowawezesha kampuni:

* kuthibitisha watumiaji (user verification)
* kusimamia utekelezaji wa kanuni za kifedha (regulatory compliance)
* kuwasiliana na wateja kwa njia mbalimbali za kidijitali

Lengo ni kupunguza ugumu wa kiufundi na gharama zinazokabili startups nyingi za fintech katika bara la Afrika.

## Maono 
Mrimi anaamini kuwa ukuaji wa fintech barani Afrika unahitaji miundombinu imara ya teknolojia inayoweza kusaidia uthibitishaji wa watumiaji, usalama wa data na kufuata kanuni za kifedha katika nchi mbalimbali.

Kupitia ubunifu wake, analenga kujenga mifumo itakayorahisisha huduma za kifedha za kidijitali na kusaidia kampuni nyingi zaidi za teknolojia kuingia katika sekta ya fintech barani Afrika.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:watu wa Tanzania
Citrus

***Citrus*** ni jenasi ya miti ya familia Rutaceae. Miti ya jenasi hiyo inazaa *matunda machungwa*, kama chenza, ambayo ni maarufu kwa harufu na ladha. Wakulima wamefaulu kuchanganya aina mbalimbali hadi kupata chungwa, limau na ndimu.

Asili yake ni Asia Kusini, Asia Mashariki, Asia Kusini-Mashariki, Melanesia, na Australia. Kilimo chake kilienea huko Mikronesia na Polinesia miaka 3000–1500 KK), halafu kwenye Mashariki ya Kati na Mediteranea (miaka 1200 KK) na hatimaye kutoka Ulaya hadi Amerika.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Citrus Research and Education Center of IFAS
Roho kutwaa mwili mpya

**Roho kutwaa mwili mpya** baada ya ule wa awali kufa (kwa Kiingereza: *Reincarnation*) ni imani ya falsafa na dini mbalimbali, hasa za Asia Mashariki, kwa msingi wa kwamba roho haiwezi kufa, hivyo inaweza kuishi tena katika mwili wa mtu au mnyama mwingine.

Ingawa baadhi ya Wakristo wameathiriwa na imani hiyo, Kanisa Katoliki. na madhehebu mengine yanaikataa katakata kwa kushikilia hasa dondoo la Eb 9:27-28: "Na kama vile watu wanavyowekewa kufa mara moja, na baada ya kufa hukumu, kadhalika Kristo naye, akiisha kutolewa sadaka mara moja azichukue dhambi za watu wengi; atatokea mara ya pili, pasipo dhambi, kwa hao wamtazamiao kwa wokovu". 

## Tanbihi
## Vyanzo
* 

## Viungo vya nje
* *Columbia Encyclopedia*: Transmigration of Souls or Metempsychosis
* *Catholic Encyclopedia*: Metempsychosis
* Jewish View of Reincarnation

Jamii:falsafa
Kuogelea

, mmoja kati ya waogeleaji bora.]]
**Kuogelea** (kutoka kitenzi "kuoga") ni tendo la kujilaza juu ya maji na kutumia mikono na miguu kuyapiga ili kuelea bila kuzama.

Watu walijifunza mapema kuogelea na michoro ya miaka 10,000 iliyopita inatoa uthibitisho. Baadaye burudani ikawa mchezo.

## Viungo vya nje
*International Swimming Federation – the international governing body.

Jamii:michezo
Ubaguzi

wa Carolina Kaskazini akitumia bomba la maji maalumu kwa Wamarekani weusi mwaka 1938.]]
**Ubaguzi** (kutoka kitenzi *kubagua*) ni utaratibu wa baadhi ya watu kutoa huduma bila usawa kwa msingi tu wa rangi, tabaka, jinsia, umri, kabila, dini, hali ya afya n.k. hata pengine kunyima haki za msingi .

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Employment discrimination –Topics.law.cornell.edu
* Ufafanuzi wa kisheria
** Australia
** Canada
** Russia
** US
* Discrimination Laws in Europe
* Behavioral Biology and Racism

Jamii:sheria
Jamii:elimu jamii
Fitsum Assefa

**Fitsum Assefa Adela** (alizaliwa huko Aleta Wondo, eneo la Sidama 12 Mei, 1979) ni mwalimu huko Ethiopia na mwanasiasa ambaye anaongoza FDRE ya Mipango na Maendeleo ya 6 Oktoba tangu 6. 2018.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Hala Shukrallah

**Hala Shukrallah** (aliyezaliwa 1954) ni rais wa zamani wa Chama cha Katiba cha Misri.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Laila Takla

**Laila Takla** ni mwanasiasa wa Misri, mwandishi na mtetezi wa mahusiano chanya ya Waislamu - Wakristo. Pamoja na Saba Pasha Habachy, alianzisha ITD Misri mnamo 1988.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Sahar Nasr

**Sahar Nasr** (alizaliwa 1964) ni mwanasiasa wa Misri ambaye alihudumu kama Wizara ya Uwekezaji na Ushirikiano wa Kimataifa (2015–2019).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Magda Haroun

**Magda Tania Haroun** (alizaliwa 1952) ndiye mkuu wa Jumuiya ndogo ya Wayahudi ya Misri.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Manal Awad Mikhail

thumb|right|Manal Awad Mikhail mwaka wa 2022
**Manal Awad Mikhail** ni mwanasiasa wa Misri ambaye ni Waziri wa kwanza mwanamke wa Wizara ya Maendeleo ya Mitaa nchini Misri.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Anissa Hassouna

**Anissa Hassouna** (22 Januari 1953 - 13 Machi 2022) alikuwa mwanasiasa wa Misri ambaye alikuwa mwanachama wa Bunge la Misri. Hassouna alihudumu kama katibu mkuu wa Baraza la Mambo ya Nje la Misri na mkurugenzi mtendaji wa Wakfu wa Magdi Yacoub.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Hala Zayed

**Hala Mustafa Zayed** (alizaliwa 13 Desemba, 1967) alikuwa Mmisri wa zamani katika Wizara ya Afya na Idadi ya Watu katika Baraza la Mawaziri la Kwanza la Madbouly lililoongozwa na Mostafa Madbouly.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Yasmine Fouad

**Yasmine Salah El-Din Fouad Abdel Aziz** ni mwanasiasa wa Misri ambaye amekuwa akihudumu kama Katibu Mtendaji wa Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Kupambana na Ueneaji wa Jangwa (UNCCD) tangu 2025.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Véronique Aka

**Véronique Bra Kanon** (aliyezaliwa **Aka**; alizaliwa 16 Agosti 1959) ni mwanasiasa na makamu wa rais wa Bunge la Kitaifa (Ivory Coast). Alikuwa mwanamke wa kwanza kuwa rais wa baraza la kikanda la Ivory Coast, akiongoza baraza la Moronou kuanzia 2013 hadi 2018.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Célestine Olibé Trazéré

Bango la kampeni|thumb
**Célestine Olibé Trazéré** ni mwanasiasa wa Ivory Coast ambaye ni naibu wa Bunge la Kitaifa. Rais wa zamani wa Rally of the Republicans, alijiunga na Rally of Houphouëtists for Democracy and Peace mwaka wa 2020.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Madeleine Tchicaya

**Madeleine Tchicaya** (28 Aprili 1930 - 27 Septemba 2021) alikuwa mwanasiasa wa Ivory Coast. Anajulikana kwa kuwa mwanamke wa kwanza kuhitimu katika Shule ya Kitaifa ya Utawala.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Masséré Touré

thumb|Masséré Touré (2023)
**Masséré Touré-Koné** (aliyezaliwa 1974) ni mwanasiasa wa Ivory Coast ambaye tangu 2006 amemuunga mkono mjomba wake, Alassane Ouattara, ambaye alichaguliwa kuwa rais mwaka wa 2010. Tangu wakati huo, ameshikilia nyadhifa mbalimbali za serikali katika mawasiliano fedha, na kufikia uteuzi wake kama Naibu Katibu Mkuu wa Urais wa Ivory Coast mnamo Januari 2022.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Raymonde Coffie

thumb| kidole gumba | kulia
**Raymonde Goudou Coffie** (aliyezaliwa 1965) ni mwanasiasa wa Côte d'Ivoire. Baada ya mafunzo kama mfamasia, amewahi kushika nyadhifa mbalimbali za uwaziri ikiwa ni pamoja na Waziri wa Familia, Wanawake na Watoto, Waziri wa Afya na Usafi wa Umma na Waziri wa Uboreshaji wa Utawala na Ubunifu wa Huduma za Umma. Mnamo 2021, akawa Waziri Gavana wa Wilaya ya des Lacs.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Nasseneba Touré Diané

thumb|alt=Nasseneba Touré Diané|Nasseneba Touré Diané
**Nasseneba Touré Diané** ni mwanasiasa wa Ivory Coast.

Diané alizaliwa tarehe 24 Septemba, 1972 huko Korhogo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Saratani ya utumbo mpana

**Saratani ya utumbo mpana** (ambayo pia inajulikana kama **saratani ya utumbo**, au **saratani ya rektamu**) ni ukuaji wa seli zisizo za kawaida katika utumbo mpana au rektamu ya utumbo mpana. Ina uwezo wa kuvamia au kuenea hadi sehemu zingine za mwili. Dalili zake zinaweza kujumuisha damu kwenye kinyesi, mabadiliko ya haja kubwa, kupunguza uzito, kuhisi uchovu, na maumivu ya tumbo.

Saratani nyingi za utumbo mpana husababishwa na uzee na mtindo wa maisha, huku idadi ndogo tu ya visa ikisababishwa na matatizo ya kijenetiki. Vipengele vingine vya hatari ni pamoja na lishe, unene kupita kiasi, uvutaji sigara, na ukosefu wa shughuli za kimwili. Kisha hili linafuatwa na picha za kimatibabu ili kubaini kama ugonjwa umeenea. Wakati wa uchunguzi wa sehemu ya mwisho ya utumbo mpana wote (colonoscopy), vinyama vidogo vinaweza kuondolewa ikiwa vitapatikana. Ikiwa vinyama vikubwa au uvimbe vitapatikana, uchunguzi wa kimaabara wa sampuli ya tishu unaweza kufanywa ili kuangalia kama ni saratani. Aspirini na dawa zingine zisizo na kimea (steroidal) za kuzuia mwasho  hupunguza hatari hii. Hata hivyo, matumizi yake ya jumla hayapendekezwi kwa kusudi hili kutokana na madhara yake ya pembeni.

Matibabu yanayotumika kwa saratani ya utumbo mpana yanaweza kujumuisha mchanganyiko wa upasuaji, tiba ya mionzi, matibabu ya kemia (chemotherapy) na tiba inayolenga seli husika. Kiwango cha kuishi kwa miaka mitano nchini Marekani ni karibu 65%. Uwezekano wa mtu binafsi wa kuishi hutegemea jinsi saratani ilivyoendelea, kama saratani yote inaweza kuondolewa kwa upasuaji na afya ya jumla ya mtu. Mnamo 2020, kulikuwa na visa vipya milioni 1.93 na vifo 916,000 kutokana na ugonjwa huo. Inaunda takriban 10% ya visa vyote. Hii ni saratani ya tatu inayopatikana kwa wingi kwa wanaume na ya pili kwa wanawake. Saratani hii ni nadra sana kwa wanawake kuliko wanaume na ni kawaida zaidi katika nchi zilizoendelea, ambapo zaidi ya 65% ya visa vyake hupatikana.

## Marejeo 
Jamii:Translated from MDWiki
Kuru (ugonjwa)

**Kuru** ulikuwa ugonjwa ambao ulikuwa unawaathiri Wafore na watu wa karibu wa Papua Guinea Mpya. Dalili zake zilijumuisha kutetemeka, ugumu wa kutembea, maumivu ya kichwa, shida ya kumeza, shida ya akili, na kukosa fahamu. Muda kati ya kuambukizwa na kuanza kwa dalili kwa ujumla ni miaka 4 hadi 40; ingawa inaweza kuwa zaidi ya miaka 50. Usimamizi wake mzuri unahusisha huduma ya usaidizi katika juhudi za kuboresha dalili za mtu. Ugonjwa huu ulikuwa ugonjwa wa kwanza wa prioni kugunduliwa. Neno *kúru* linatokana na neno la Fore linalomaanisha "kutetemeka".

## Marejeo 
Jamii:Translated from MDWiki
Belmonde Dogo

**Belmonde Dogo** (aliyezaliwa 1975 katika Galebre-Galébouo, Idara ya Gagnoa) ni mwanasiasa Pwani ya Ivory Coast.

Dogo alikuwa makamu wa rais wa Bunge la Kitaifa la Pwani ya Ivory kuanzia 2016 hadi 2019.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Affoussiata Bamba-Lamine

**Affoussiata Bamba-Lamine** (aliyezaliwa 23 Juni, 1970) ni mwanasiasa wa Ivory Coast ambaye alihudumu kama Waziri wa Mawasiliano kuanzia Desemba, 2012 hadi Januari, 2017.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Kaba Nialé

kidole gumba|Picha ya Kaba Nialé
**Kaba Nialé** (aliyezaliwa 1962) ni mwanasiasa wa Ivory Coast ambaye amekuwa akihudumu kama Waziri wa Mipango na Maendeleo na Rais wa Bodi ya Magavana wa Benki ya Maendeleo ya Afrika (AFDB) tangu 2019.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Paulette Badjo Ezouehu

thumb|Picha yake.
**Paulette Badjo Ezouehu** ni mwanasiasa ambaye alikuwa Waziri wa Haki za Kibinadamu na Uhuru wa Umma wa Ivory Coast kuanzia Januari, 2016 hadi Januari, 2017.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ivory Coast
Jamii:Wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Mariatou Koné

thumb|kidole kidogo|Mariatou Koné
**Mariatou Koné** ni msomi wa Ivory Coast na profesa wa Anthropolojia katika Chuo Kikuu cha Félix Houphouët-Boigny ambaye aliteuliwa kuwa Waziri wa Mshikamano, Wanawake na Ulinzi wa Watoto mnamo 2017. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Jamii:Wanawake wa Ivory Coast
Anne Désirée Ouloto

thumb|kidole gumba|Anne Désirée Ouloto mwaka wa 2010.
**Anne Désirée Ouloto** (alizaliwa 20 Aprili 1966) ni mwanasiasa wa Ivory Coast kutoka Rally of the Republicans ambaye anahudumu kama Waziri wa Utumishi wa Umma katika serikali ya Achi II.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Jamii:Wanawake wa Ivory Coast
Fadika Sarra Sako

**Fadika Sarra Sako** ni mwanasiasa wa Côte d'Ivoire. Alisoma katika Shule ya Kybourg huko Geneva, Uswisi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Marie-Odette Lorougnon

**Marie-Odette Lorougnon** ni mwanasiasa wa Ivory Coast ambaye alihudumu kama mjumbe wa Bunge la Kitaifa la Ivory Coast kuanzia 2000 hadi 2010. Alikuwa mjumbe wa Front populaire ivoirien (FPI)

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Gladys Anoma

**Gladys Anoma** (1930 - 26 Oktoba 2006) alikuwa mwanasayansi, profesa na mwanasiasa kutoka Ivory Coast huko Afrika Magharibi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Jeanne Gervais

**Jeanne Gervais**, '''Jeanne Ahou Siefer-N'Dri''' (6 Juni 1922 - 9 Desemba 2012) alikuwa mwanasiasa wa Ivory Coast na waziri wa kwanza mwanamke katika Chama cha Kidemokrasia cha Côte d'Ivoire – African Democratic Rally|Côte d'Ivoire.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Faiza Abou el-Naga

**Faiza Abou el-Naga** ni mwanasiasa wa Misri ambaye alihudumu kama waziri wa mipango na ushirikiano wa kimataifa wa Misri wakati wa enzi ya Hosni Mubarak na kipindi cha mpito. Aliteuliwa kama mshauri wa usalama wa taifa wa Misri na Rais Abdel Fattah El Sisi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Eva Habil

**Eva Habil** ni wakili wa Misri. Mnamo 2008, alikua Meya wa kwanza mwanamke wa Misri alipoteuliwa kuwa meya wa Kom Buha, 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Amal Othman

**Amal Abdulrahim Othman** (alizaliwa 13 Februari, 1934) ni waziri wa zamani wa Misri, mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia cha Kitaifa kilichovunjwa na mwanachama wa zamani wa Bunge la Watu wa Misri (Bunge) kutoka wilaya ya Dokki ya jimbo la Giza.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Mervat Tallawy

**Mervat M. Tallawy** (alizaliwa 1937) ni Mmisri mwanadiplomasia na mwanasiasa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Rawya Ateya

**Rawya Ateya** (19 Aprili 1926 - 9 Mei 1997) alikuwa Misri ambaye alikuwa mwanamke wa kwanza kuwa Mbunge katika ulimwengu wa Kiarabu mnamo 1957.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Hikmat Abu Zayd

**Hikmat Abu Zayd** (hutamkwa **Hekmat Abu Zeid** katika Kiarabu cha Misri; 1922 au 1923 - 30 Julai 2011) alikuwa mwanasiasa na msomi wa Misri. Alikuwa waziri wa kwanza mwanamke wa baraza la mawaziri nchini Misri mnamo 1962.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Georgette Kellini

**Dk. Georgette Sobhi Kellini** ni mwanasiasa wa Misri na mwanaharakati wa haki za binadamu.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Misri
Alison Lester

**Alison Jean Lester** AM (alizaliwa 17 Novemba 1952) ni mwandishi na mchoraji wa Australia ambaye alichapisha zaidi ya vitabu 25 vya picha vya watoto na riwaya mbili za vijana — *The Quicksand Pony and The Snow Pony*. Mnamo 2005 Lester alishinda Tuzo ya Kitabu cha Mwaka cha Watoto: Kitabu cha Picha kwa kitabu chake cha watoto  ambacho ni, *Are We There Yet?: A Journey Around Australia*. . Vitabu vyake vimechapishwa duniani kote.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachoraji wa Australia
Jamii:Waandishi wa Australia
Lois Lenski

**Lois Lenore Lenski Covey** (14 Oktoba 1893 - 11 Septemba 1974) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya picha na fasihi ya watoto aliyeshinda medali ya *Newbery* kutoka Marekani.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1893
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Laura Vaccaro Seeger

**Laura Vaccaro Seeger** ni mwandishi wa vitabu vya watoto na mchoraji kutoka Marekani.  Mara nyingi ameonekana kwenye Orodha ya Vitabu Vinavyouzwa Zaidi vya New York Times na ameshinda Heshima ya Caldecott mara mbili.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Richard Scarry

**Richard McClure Scarry** (Alizaliwa 5 Juni , 1919 -30 Aprili , 1994 ) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto wa Marekani ambaye alichapisha zaidi ya vitabu 300 vyenye jumla ya mauzo ya zaidi ya milioni 100 duniani kote. Alijulikana zaidi kwa mfululizo wake wa vitabu vya *Best Ever* uliofanyika hasa katika mji wa kubuni wa Busytown, "ambao umejaa wanyama wakazi wenye urafiki na msaada ... kama vile *Mr. Frumble, Huckle Cat, Mr. Fixit, Lowly Worm*, na wengine..." Mfululizo huo ulizalisha franchise ya vyombo vya habari
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki  1994
Jamii:Wasanii wa Marekani
Jamii:Watu wa Marekani

Jamii:Wachoraji wa Marekani
Aloisio Kamau

**Aloisio Kamau** (Gatare, 1928 - Rwathia, 3 Aprili 1953) alikuwa mvulana Mkikuyu wa koloni la Kenya aliyejiunga na Kanisa Katoliki na kuwa mwalimu. Baada ya kushinikizwa muda mrefu na wanaharakati wa Mau Mau ale kiapo cha kukataa imani ya Kikristo, aliuawa nao kikatili.

## Marejeo
* Aloisio Kamau shahidi wa imani - Consolata Missionary Sisters, Nairobi

Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:wanaume wa Kenya
Uhuru wa Kenya

**Uhuru wa Kenya** ulipatikana tarehe 12 Desemba 1963 baada ya harakati za kijeshi na za kisiasa dhidi ya ukoloni wa Ufalme wa Muungano. 

## Historia
Katika mwisho wa karne ya 19, eneo la leo la Jamhuri ya Kenya liliingia chini ya ukoloni wa Waingereza, kwanza kupitia Kampuni ya Kifalme ya Afrika Mashariki ya Kiingereza na baadaye kama koloni rasmi. 

Ujenzi wa Reli ya Uganda na kuanzishwa kwa kilimo cha walowezi vilibadilisha kwa kiasi kikubwa hali ya kijamii na ya kiuchumi, mara nyingi kwa hasara ya wenyeji. 

Wakikuyu waliamua kuanzisha chama chao cha kwanza cha harakati za kisiasa ambacho kiliitwa Young Kikuyu Association. Kiongozi wake alikuwa Harry Thuku. Sababu nyingine ya kuanzishwa kwa chama hiki ni kwamba Waafrika hawakuwa na mwakilishi katika siasa. Chama hicho kilianzishwa mwaka 1921. Baadaye jina la chama lilibadilishwa likawa Kenya African Union (KAU), shirika la kitaifa lililodai kuingia katika nchi iliyomilikiwa na walowezi. Mwaka 1947, urais wa chama hiki ulitolewa kwa Jomo Kenyatta. 

Upinzani dhidi ya utawala wa kikoloni uliongezeka kwa miongo kadhaa, na kufikia kilele chake katika harakati za kupigania uhuru kwa silaha zilizofanywa na kundi la Mau Mau katika miaka ya 1950. Kuanzia Oktoba 1952 mpaka Desemba 1959, Kenya ilikuwa katika hali ya hatari kufuatia mapigano ya Mau Mau dhidi ya Uingereza.

Baada ya juhudi hizo kushindikana na baada ya miaka mingine ya mapambano ya kisiasa zaidi, ambapo Waingereza walitaka kutenga wahalifu na wafuasi wao, uchaguzi wa kwanza wa moja kwa moja wa Waafrika katika bunge ulifanywa mwaka 1957. Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, wa kabila la Wakikuyu na mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru. 

Hatimaye Kenya ilipata uhuru kutoka kwa Uingereza tarehe 12 Desemba 1963, ambapo Jomo Kenyatta alikuwa waziri mkuu wa kwanza chini ya malkia Elizabeth II.

Mwaka mmoja baadaye, Kenya ikawa jamhuri na Jomo Kenyatta akawa Rais wa kwanza.

Jamii:Historia ya Kenya
Jamii:1963
Achta Ahmat Bremé

**Achta Ahmat Bremé** alizaliwa katika mji wa Am Timan katika eneo la Salamat nchini Chad. Yeye ni mwanasiasa wa Chad. Kuanzia mwaka 2018 hadi 2020, alihudumu kama Waziri wa Mipango ya Maeneo, Maendeleo ya Miji na Makazi katika Government of Chad.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Chad
Djoueria Abdallah

**Djoueria Abdallah** ni mwanasiasa wa Komori. Yeye ni mkunga kutoka kijiji cha Mitsamiouli. Pia aliwahi kuhudumu kama mbunge katika Assembly of the Union of the Comoros.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Komori
Loub Yacout Zaïdou

**Loub Yakout Zaïdou** ni  msimamizi na mwanasiasa wa Komori ambaye ni mkunga. Anahudumu kwa sasa kama Waziri wa Afya, Mshikamano, Ulinzi wa Jamii na Uendelezaji wa Usawa wa Kijinsia nchini humo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Komori
Hadjira Oumouri

**Hadjira Oumouri** (amezaliwa 1969) ni mwanasiasa na mkunga kutoka Komori. Alihudumu kuanzia mwaka 2015 hadi 2020 katika Assembly of the Union of the Comoros, na kuwa mwanamke wa pili kuchaguliwa katika chombo hicho katika historia ya nchi hiyo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Komori
Hayda Nourdine Sidi

**Hayda Nourdine Sidi** (amezaliwa Januari, 1977) ni mwanasiasa kutoka Komori. Amekuwa mwanachama wa Assembly of the Union of the Comoros tangu mwaka 2020.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Komori
Ladaenti Houmadi

**Ladaenti Houmadi** (amezaliwa Chandra, 1983) ni mwanasiasa kutoka Komori.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Komori
Hawa Ahmed Youssouf

**Hawa Ahmed Youssouf** (amezaliwa 9 Novemba 1966) ni mfanyakazi wa umma na mwanasiasa kutoka Jibuti. Mnamo mwaka 1999 aliapishwa kama Waziri-Msaidizi wa Uendelezaji wa Wanawake, Familia na Masuala ya Jamii, akiwa mwanamke wa kwanza kuwa waziri nchini humo. Miaka minne baadaye, pia alijiunga na kundi la mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa sehemu ya National Assembly (Djibouti). 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jibuti
Moumina Houmed Hassan

**Moumina Houmed Hassan** ni mwanasiasa wa Jibuti aliyehudumu kama Waziri wa Wanawake na Familia wa nchi hiyo kati ya mwaka 2016 na 2021. Hassan aliapishwa kwenye wadhifa huu katika baraza la mawaziri la Waziri Mkuu Abdoulkader Kamil Mohamed wakati wa mabadiliko ya baraza la mawaziri mnamo Mei, 2016. Alimbadilisha Hasna Barkat Daoud.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jibuti
Choukri Djibah

**Choukri Houssein Djibah** ni mwanasiasa wa Jibuti na mtetezi wa usawa wa wanawake.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jibuti
Ismahan Abdi Douksieh

**Ismahan Abdi Douksieh** ni mwanasiasa wa Jibuti. Mnamo mwaka 2003 alichaguliwa kuwa Mbunge katika National Assembly kama mmoja wa kundi la wanawake wa kwanza kuingia bungeni.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jibuti
Jacqueline Oble

**Anne Jacqueline Oble** (amezaliwa 1950), anayejulikana pia kama **Jacqueline Lohoues-Oble**, ni wakili na mwanasiasa kutoka Ivory Coast ambaye alikuwa mwanamke wa kwanza kugombea uchaguzi wa urais.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Albertine Gnanazan Hépié

**Albertine Gnanazan Hépié** ni mwanasiasa kutoka Ivory Coast. Alihudumu kama Waziri wa Familia na Uendelezaji wa Wanawake kuanzia mwaka 1993 hadi 1998.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Christine Adjobi

**Aya Christine Adjobi Nebout** (amezaliwa 24 Julai, 1949) ni mwanasiasa na daktari kutoka Ivory Coast. Yeye ni mwanachama wa Ivorian Popular Front (FPI), na ni Waziri wa Mapambano Dhidi ya AIDS katika serikali ya Guillaume Soro. Mnamo mwaka 2002–2003, wakati wa First Ivorian Civil War, Dkt. Adjobi aliwahi kuwa Waziri-Msaidizi wa Mapambano Dhidi ya UKIMWI.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Angèle Gnonsoa

**Angèle Gnonsoa** au **Angèle Gnonsoa Zonsahon** (amezaliwa 1941) ni mwanafunzi wa elimu na mwanasiasa kutoka Ivory Coast. Alihudumu kama Waziri wa Mazingira kuanzia mwaka 2003 hadi 2005, na kama Waziri wa Elimu ya Kitaaluma wakati wa 2010–2011 Ivorian crisis.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Anne Gnahouret Tatret

**Anne Gnahouret Tatret** ni mwanasiasa kutoka Ivory Coast. Wakati akimalizia masomo yake ya sheria mwaka 1978, Gnahouret aliteuliwa kuwa mkuu wa idara ya sheria ya autonomous port of San-Pédro.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Jeanne Adjoua Peuhmond

**Jeanne Adjoua Peuhmond** ni mwanasiasa kutoka Ivory Coast.

Peuhmond ni mwanachama wa Rally of the Republicans.

Mnamo Mei ,2024, Rais Alassane Ouattara alimteuwa Peuhmond kuwa makamu wa pili wa gavana wa Abidjan.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Elfu moja mia tatu na nne

**Elfu moja mia tatu na nne** ni namba inayoandikwa **1304** kwa tarakimu za kawaida na MCCCIV kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 1303 na kutangulia 1305.

## Matumizi
* Namba hurejea miaka 1304 KK na 1304 BK.

## Tanbihi
Jamii:Namba asilia
Gifty Klenam

**Gifty Klenam** ni mwanasiasa wa Ghana na alikuwa Mbunge wa Lower West Akim katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana katika bunge la tano la Jamhuri ya Nne ya Ghana. 

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ghana
Martine Djibo

**Martine Aya Djibo** (amefariki 30 Oktoba, 2022) alikuwa mkufunzi na mwanasiasa kutoka Ivory Coast aliyehudumu katika National Assembly of the Ivory Coast kuanzia 1975 hadi 1980 na kutoka 1990 hadi 2010. Ingawa mwanzo alikuwa mwanachama wa chama cha PDCI-RDA, alihama mwaka 2004 na kuanzisha Chama cha Umoja wa Jamhuri ya Côte d'Ivoire, akieleza kuchoshwa na chama chake wakati wa First Ivorian Civil War.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Victorine Gboko Wodié

**Victorine Gboko-Dailly Wodié** (amezaliwa 1954) ni wakili, magistrate, na mwanasiasa kutoka Ivory Coast.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Kandia Camara

**Kandia Camara** (amezaliwa 17 Juni, 1959) ni mwalimu na mwanasiasa kutoka Ivory Coast ambaye amekuwa meiya wa Abobo tangu 10 Oktoba, 2021 na rais wa Senate of Ivory Coast tangu 12 Oktoba, 2023. Yeye pia aliyewahi kuwa Waziri wa Mambo ya Nje katika serikali ya Alassane Ouattara (serikali ya Achi II).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Cote d'Ivoire
Alphonsine Yangongo-Boganda

**Alphonsine Marie Yangongo-Boganda** (amezaliwa 2 Agosti 1949) ni katibu na mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Yvonne Mboissona

**Yvonne Mboissona** (amezaliwa 18 Juni 1957), mara nyingine huandikwa **Yvonne Mboïssona** au '''Yvonne M'Boïssona''', ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati aliyehudumu kama Waziri wa Maendeleo ya Utalii na Ufundi wa Mikono mnamo(2006–2008) na Waziri wa Maji, Misitu, Uwindaji na Uvuvi na Mazingira (2008–2009) wakati wa utawala wa Rais François Bozizé.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Bourkou Louise Kabo

**Bourkou Louise Kabo** (5 Julai 1934 – 13 Juni 2019) alikuwa mwanasiasa wa Chad. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mbunge katika National Assembly (Chad).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Chad
Kalthouma Nguembang

**Kalthouma Nguembang** alikuwa mwanasiasa wa Chad, na mwanachama wa mwanzo wa Chadian Progressive Party (PPT). Alichaguliwa katika National Assembly (Chad) mwaka 1968, lakini baadaye alikamatwa na kuachwa gerezani na François Tombalbaye ambaye alimshutumu kwa kujaribu kumdhuru kisiasa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Chad
Adidja Alim

**Youssouf née Adidja Alim** ni mwanasiasa wa Kamerun. Tangu mwaka 2009, amekuwa Waziri wa Elimu ya Msingi nchini humo.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
David Shannon

**David Shannon** (alizaliwa 5 Oktoba 1959) ni mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto kutoka Marekani. Shannon alikulia Spokane, Washington. Alihitimu kutoka Chuo cha Ubunifu cha Kituo cha Sanaa na sasa anaishi Los Angeles. Mnamo 1998, alipokea tuzo ya Heshima ya *Caldecott* kwa kitabu chake *No, David!*.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa  1959
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Fomudam Rose Ngwari

**Mbah Acha**, aliyezaliwa kwa jina la **Fomundam Rose Ngwari**, ni mwanasiasa wa Kamerun. Kufuatia mabadiliko ya baraza la mawaziri ya tarehe 2 Oktoba, 2015, aliteuliwa kuwa Waziri Msaidizi katika Presidency of Cameroon, akisimamia Udhibiti wa Serikali.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Joann Sfar

**Joann Sfar** (alizaliwa 28 Agosti 1971) ni msanii wa katuni wa Ufaransa, muundaji wa vitabu vya katuni, mwandishi wa riwaya, na mkurugenzi wa filamu.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Jamii:Wachoraji wa Ufaransa
Gibering Bol Alima

**Gibering Bol Alima** alikuwa mwanasiasa wa Kamerun. Kwa taaluma alikuwa mhandisi wa agronomia (sayansi ya kilimo). Aliwahi kushika nyadhifa za kiutawala na kisiasa kama waziri, balozi na mbunge.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Jan Lööf

**Jan Lööf** (alizaliwa 30 Mei 1940 huko Trollhättan) ni mchoraji, mwandishi, mbunifu wa katuni, na mwanamuziki wa jazi kutoka Uswidi.Lööf alisoma katika Konstfack huko Stockholm mwanzoni mwa miaka ya 1960. Kuanzia 1967 hadi 1973 aliunda tamthilia yake maarufu zaidi ya katuni *Felix*, ambayo ilipata umaarufu katika sehemu nyingi za dunia. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Uswidi
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Wachoraji wa Uswidi
Isabelle Ebanda

**Isabelle Ebanda** (amezaliwa 23 Februari 1936) ni mwanasiasa wa Kamerun.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Geneviève Tjoues

**Geneviève Hanlong Tjoues** (amezaliwa 31 Januari 1944) ni mwanasiasa wa Kamerun ambaye kwa sasa ni Makamu wa Rais wa Senate.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Emilie Béatrice Epaye

**Emilie Béatrice Epaye** ni mwanasiasa na mwalimu kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati. Amewahi kuwa Waziri katika serikali na kuhudumu katika National Assembly of the Central African Republic. Epaye anatetea utawala bora, maendeleo ya kiuchumi, na uhuru wa jamii za kiraia, anahimiza heshima ya haki za binadamu na kukuza upatanisho wa kitaifa. Mnamo mwaka 2015, alishinda tuzo ya International Women of Courage Award iliyotolewa na Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Isabelle Tokpanou

**Isabelle Marie Ndjole Assouho** (amezaliwa 27 Novemba, 1936, katika Kribi) ni mwanasiasa wa Cameroon.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ethiopia
Pauline Nalova Lyonga

**Pauline Nalova Lyonga Egbe** ni mwanasiasa wa Kamerun kutoka wilaya ya Fako katika Mkoa wa Kusini-Magharibi wa nchi hiyo. Anatoka kijiji cha Small Soppo Wovilla katika tarafa ya Buea.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Arlette Sombo-Dibélé

**Arlette Sombo-Dibélé** (amezaliwa 8 Desemba, 1958) ni wakili na mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Marguerite Ramadan

**Marguerite Ramadan** (amezaliwa 19 Julai 1953) ni mwanasiasa na mtetezi wa haki za wanawake kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Sylvie Baïpo-Temon

**Sylvie Baïpo-Temon** ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati ambaye amehudumu kama Waziri wa Mambo ya Nje wa Jamhuri ya Kati tangu 14 Desemba, 2018.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Marie Solange Pagonendji-Ndakala

**Marie Solange Pagonendji-Ndakala** (amezaliwa 21 Aprili 1962) ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati ambaye ni Waziri wa Familia, Masuala ya Jamii na Mshikamano wa Kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Marie-Noëlle Koyara

**Marie-Noëlle Koyara** (amezaliwa 1955) aliwahi kuwa waziri katika serikali ya Jamhuri ya Afrika ya Kati. Alihudumu kama Waziri wa Ulinzi wa Kitaifa mwaka 2015 na tena kuanzia 2017 hadi 2021. Pia alikuwa mwanamke wa kwanza kuwa waziri wa ulinzi nchini humo tangu nchi hiyo ilipojitenga mwaka 1960.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Rosalie Pouzère

**Rosalie Pouzère** (amezaliwa 1944) ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati na alikuwa mwanachama wa zamani wa National Assembly (Central African Republic).

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jeanne-Marie Ruth-Rolland

**Jeanne-Marie Ruth-Rolland** (17 Juni 1937 – 4 Juni 1995) alikuwa mwanasiasa, mfanyakazi wa kijamii na mwalimu kutoka Jamhuri ya Afrika ya Kati. Anachukuliwa kuwa mwanamke wa kwanza kuwania urais barani Afrika.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Manamourou Silikam

**Isabelle Manamourou Silikam** (1973 – 23 Juni 2023) alikuwa mwanasiasa wa Kamerun ambaye alikuwa mwanachama wa Pan-African Parliament.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Gwendoline Etonde Burnley

**Gwendoline Etonde Burnley** (29 Februari 1932 – 7 Machi 2020) alikuwa mwanasiasa na mshauri wa maendeleo kutoka Kamerun. Alikuwa mwanamke wa kwanza kutoka magharibi mwa Mto Mungo kuwa Mbunge katika Cameroon National Assembly, ambapo alihudumu kuanzia 1969 hadi 1988.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Rolande Ngo Issi

**Rolande Adèle Ngo Issi** Kella Simgwa (amezaliwa 9 Januari 1981, katika Yaoundé) ni mwanasiasa wa Kamerun ambaye hudumu kama mwanachama wa National Assembly na pia mwanachama mbadala wa Superior Council of the Judiciary.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Dorcas Idowu

**Dorcas Ewokolo Idowu** (amezaliwa 27 Agosti 1903) alikuwa mwanasiasa wa Kamerun. Alikuwa mwanamke wa kwanza kukaa katika Bunge la Southern Cameroons, na mwanamke wa kwanza kuwa mbunge katika eneo ambalo sasa ni Cameroon.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Pauline Irene Nguene

**Pauline Irene Nguene** ni mhandisi wa mafuta aliyezaliwa Kamerun. Kwa sasa ni Waziri wa Masuala ya Jamii wa Kamerun.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Julienne Keutcha

**Julienne Keutcha** (21 Oktoba 1924 – 2000) alikuwa mwanasiasa wa Kamerun. Mnamo mwaka 1960, alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mbunge katika National Assembly.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Emilia Monjowa Lifaka

**Emilia Monjowa Lifaka** (11 Aprili 1959 – 20 Aprili 2021) alikuwa mwanasiasa wa Kamerun na mwenyekiti wa Commonwealth Parliamentary Association.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Célestine Ketcha Courtès

**Célestine Ketcha Courtès** (amezaliwa 13 Oktoba 1964) ni mwanasiasa wa Kamerun ambaye ni meya wa Bangangté na pia rais wa Network for Locally Elected Women of Africa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kamerun
Ulf Löfgren

**Ulf Löfgren** (13 Oktoba 1931 - 10 Oktoba 2011  ) alikuwa mchoraji na mwandishi kutoka Uswidi.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Wachoraji wa Uswidi
Kate Seredy

**Kate Seredy** (10 Novemba 1899 - 7 Machi 1975) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto kutoka Marekani. Alishinda Medali ya *Newbery* mara moja, *Newbery Honor* mara mbili, *Caldecott Honor* mara moja, na Tuzo ya *Lewis Carroll Shelf*. Vitabu vyake vingi viliandikwa kwa Kiingereza, ambacho hakikuwa lugha yake ya kwanza.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1975
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Maurice Sendak

**Maurice Bernard Sendak** (10 Juni 1928 - 8 Mei 2012) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto kutoka Marekani. Wazazi walikuwa Mpolandi na Myahudi. Utoto wake uliathiriwa na vifo vya wanafamilia wake wengi wakati wa Mauaji ya kimbari. Sendak alichora vitabu vyake mwenyewe pamoja na vile vya waandishi wengine, kama vile mfululizo wa *Little Bear* na *Else Holmelund Minarik.*

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Arnold Lobel

**Arnold Stark Lobel** (22 Mei 1933 - 4 Desemba 1987) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto kutoka Marekani, ikiwa ni pamoja na mfululizo wa *Frog and Toad (1970-79)* na *Mouse Soup (1977)*. Pia aliandika Ngano (hadithi), mshindi wa medali ya *Caldecott* ya 1981 kwa kitabu cha picha cha Marekani chenye michoro bora zaidi. Lobel pia alichora vitabu vya waandishi wengine, ikiwa ni pamoja na *Sam the Minuteman* kilichoandikwa na *Nathaniel Benchley*.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 1987
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Leo Lionni

**Leo Lionni** (5 Mei 1910 - 11 Oktoba 1999) alikuwa mwandishi na mchoraji wa vitabu vya watoto kutoka Marekani. Alizaliwa Uholanzi, alihamia Italia na kuishi huko kabla ya kuhamia Marekani mwaka wa 1939, ambapo alifanya kazi kama mkurugenzi wa sanaa kwa mashirika kadhaa ya utangazaji, na kisha kwa jarida la *Fortune*.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1910
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Norman Lindsay

**Norman Alfred William Lindsay** (22 Februari 1879 - 21 Novemba 1969) alikuwa msanii wa Australia, mchongaji sanamu, mwandishi, mkosoaji wa sanaa, mwandishi wa riwaya, mchoraji katuni na bondia asiye na uzoefu. Ni mmoja wa wasanii maarufu  wa Australia wa kizazi chake.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1879
Jamii:Waliofariki 1969
Jamii:Waandishi wa Australia
Jamii:Wachongaji wa Australia
Jamii:Wachoraji wa Australia
Brian Selznick

**Brian Selznick** (alizaliwa Julai 14, 1966) ni mchoraji na mwandishi wa Marekani anayejulikana zaidi kama mwandishi wa *The Invention of Hugo Cabret (2007)*, *Wonderstruck (2011), The Marvels (2015) na Kaleidoscope (2021)*. Alishinda medali ya Caldecott ya 2008 kwa michoro ya vitabu vya picha vya Marekani ikitambua The Invention of Hugo Cabret. Pia alijulikana kwa kuchora vitabu vya watoto kama vile majalada ya matoleo ya kumbukumbu ya miaka 20 ya Scholastic ya mfululizo wa Harry Potter.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Grace Lin

**Grace Lin** (alizaliwa 17 Mei 1974) ni mwandishi na mchoraji wa watoto kutoka Taiwan na Marekani. Yeye ni mshindi wa tuzo ya *Newbery, Geisel,* na *Caldecott,* alijulikana kwa kuchangia na kutetea uwakilishi na utofauti wa Waamerika wa Asia katika fasihi ya watoto. Alichapisha zaidi ya vitabu 25, ambavyo vyote viliandikwa kwa ajili ya hadhira ya vijana na ya kati. Sehemu kubwa ya kazi zake iliwaangazia wahusika vijana wa Marekani na Asia katika mazingira ya kila siku na ya ajabu.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Taiwan
Jamii:Wachoraji wa Taiwan
Peter Atke Castberg

** Castberg** (3 Agosti 1779 – 30 Aprili 1823) alikuwa profesa wa Denmark na daktari wa wanadamu aliyeanzisha elimu ya kisasa kwa watu wenye changamoto ya kusikia nchini Denmark.

## Biografia 
Castberg alizaliwa Copenhagen, Denmark, kwa Peder Leganger Castberg, mchungaji na Magdalene Sophie Bentzen, na alipata elimu yake Kongsberg hadi alipojiandikisha chuo kikuu. Alisomea udaktari katika Chuo Kikuu cha Copenhagen na kufanya mtihani ya huduma za umma mnamo 1801. Alianza kufanya kazi yake katika Hospitali ya Frederiks na kupata udaktari wake  mwaka 1802. Wakati wa masomo yake na kazi kama daktari, Castberg alipata nia ya kusaidia wenye chnangamoto wa kusikia. Hapo kwanza alijaribu kuwatibu kupitia galvanism, matumizi ya mkondo wa umeme.

## Marejeo
Jamii:Madaktari wa Denmark
Jamii:Waliozaliwa 1779
Jamii:Waliofariki 1823
Hugh Lofting

**Hugh John Lofting** (14 Januari 1886 - 26 Septemba 1947) alikuwa mwandishi kutoka Uingereza-Marekani, aliyefunzwa kama mhandisi wa ujenzi, ambaye aliunda mhusika wa fasihi ya watoto ya kitambo *Daktari Dolittle*. Daktari wa kubuni akizungumza na wanyama, mwenye makao yake katika kijiji cha Uingereza, alionekana kwa mara ya kwanza katika barua zilizochorwa kwa watoto wake ambazo Lofting alituma kutoka kwenye mitaro ya Jeshi la Uingereza katika Vita vya Kwanza vya Dunia. Lofting aliishi Marekani muda mfupi baada ya vita na kabla ya kitabu chake cha kwanza kuchapishwa.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:Waliofariki 1947
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa Marekani
Rachel Coleman

**Rachel Coleman** ni mzalishaji, mwimbaji, mwandishi wa nyimbo, na mwigizaji wa Marekani. Pamoja na dada yake Emilie de Azevedo Brown, aliunda mfululizo wa video wa Signing Time! kufundisha watoto lugha ya ishara ya Kimarekani zilizo onyeshwa kwenye televisheni ya umma. Anazalisha, anaelekeza, na kuigiza katika mfululizo huo, na kushughulikia mengi ya shughuli zake kama mwanzilishi mwenza wa Two Little Hands Productions..

## Maisha 
Rachel de Azevedo alizaliwa Van Nuys, California, kwa Lex na Linda de Azevedo kama mtoto wa tano kati ya watoto tisa. Coleman na baba yake walishinda Tuzo ya Pearl mnamo 2007 kwa nyimbo walizofanya kwa watoto.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji wa filamu wa kike wa Marekani
Morag Clark

**Morag Clark**, MBE (19 Machi 1929 – 9 Aprili 2019) alikuwa mwalimu kutoka Ufalme wa Muungano na mmoja wa waanzilishi wa mbinu ya elimu ya kusikia na kuzungumza kwa njia ya asili kwa watoto wenye matatizo ya kusikia.

Chama cha Waelimishaji watu wenye ulemavu wa kusikia cha Uingereza kilisema kwamba Clark “huenda aliboresha nafasi za maisha ya watoto wengi zaidi viziwi na kusaidia familia nyingi zaidi duniani kuliko mtu mwingine yeyote katika uwanja wa elimu ya viziwi".

## Maisha na Kazi
Morag Clark alizaliwa Glasgow, Uskoti, katika familia ya Kibaptisti. Alilelewa Dunfermline na Motherwell. Alifanya safari za baiskeli pamoja na rafiki zake katika visiwa vya Uskoti wakati wa likizo za shule.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Watu wa Ufalme wa Muungano
Laurent Clerc

**Laurent Clerc** (matamshi ya Kifaransa: [lɔʁɑ̃ klɛʁ]; 26 Desemba 1785 – 18 Julai 1869 alikuwa mwalimu mwenye asili ya Ufaransa aliyejulikana kama "Mtume wa Viziwi Amerika" na anachukuliwa kuwa mtu mwenye ulemavu wa kusikia maarufu zaidi katika historia ya viziwi Amerika. 

Alifundishwa na Abbé Sicard na mwalimu anayefundisha watu wenye ulemavu wa kusikia Jean Massieu, katika Taasisi ya Kitaifa ya watu wenye ulemevu wa kusikia na kuongea Paris. Pamoja na Thomas Hopkins Gallaudet, walianzisha shule ya kwanza ya wenye ulemavu wa kusikia Amerika Kaskazini, yaani *Asylum for the Education and Instruction of the Deaf and Dumb*, tarehe 15 Aprili 1817, katika hoteli ya zamani ya Bennet's City Hotel, Hartford, Connecticut. Shule hiyo baadaye iliitwa American School for the Deaf na mwaka 1821 ilihamia 139 Main Street, West Hartford. Shule hiyo ipo bado na ni shule kongwe zaidi ya viziwi iliyopo Amerika Kaskazini.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1785
Jamii:Waliofariki 1869
Keiko Sena

**Keiko Kuroda** (3 Desemba 1932 - 23 Oktoba 2024), aliyejulikana kwa jina lake la kalamu Keiko Sena (せな けいこ, Sena Keiko), alikuwa mchoraji kutoka Japani, mwandishi wa vitabu vya watoto, na msanii wa kamishibai. Aliandika takriban vitabu 100, vilivyochapishwa kwa kiasi kikubwa na *Poplar* na *Fukuinkan Shoten*.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Waandishi wa Japani
Jamii:Wachoraji wa Japani
Harvey Corson

**Harvey J. Corson**, Ed.D., alikuwa mkurugenzi mtendaji wa Shule ya Walemavu wa Kusikia ya Marekani (American School for the Deaf) iliyoko West Hartford, Connecticut. Alitangaza kustaafu kwake mwaka 2006, na hivyo alimaliza muda wake kama mkurugenzi mtendaji, wadhifa alioshikilia katika Shule ya Walemavu wa Kusikia ya Amerika tangu mwaka 2001.

Corson alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Gallaudet mwaka 1964.

Wakati wa uchaguzi wa raisi (Deaf President Now (DPN) mnamo Machi 1988, alikuwa mmoja wa wagombea wawili wenye ulemavu wa kusikia (pamoja na I. King Jordan) walioshindana kuwa raisi wa pili  na wa kwanza mwenye ulemavu wa kusikia wa Chuo Kikuu cha Gallaudet (kilichoko Washington, D.C.).

## Marejeo
Jamii:Watu wa Marekani
John Collins Covell

**Covell** (19 Desemba 1823 – 4 Juni 1887) alikuwa mwalimu wa Marekani wa karne ya 19 na msimamizi wa shule iliyobobea katika elimu ya viziwi katika majimbo ya Marekani ya Virginia na West Virginia.

Alizaliwa mwaka 1823 huko Rhode Island, akiwa mtoto wa mchungaji wa Kanisa la Kipiskopali Joseph S. Covell na mjukuu wa Gavana wa Rhode Island John Collins. Covell alihudhuria Chuo cha Trinity na kuhitimu kutoka taasisi hiyo mnamo 1847. Alipata ushemasi katika Dayosisi ya Kiepiskopali ya Connecticut.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1823
Jamii:Waliofariki 1887
Jamii:Watu wa Marekani
Charles Baker (mwalimu)

**Charles Baker** (1803–1874) alikuwa mwalimu wa Kiingereza wa watu wenye walemavu wa kusikia, anayejulikana kwa kuandika baadhi ya vitabu vya kwanza kabisa vya kiada vilivyoundwa mahususi kwa ajili ya watoto wenye ulemavu wa kusikia.

## Maisha na Kazi 
Charles Baker alijitokeza kama mmoja wa walimu wa mwanzo wa walemavu wa kusikia nchini Uingereza, akiandika vitabu vya kiada ambavyo viliwasaidia sana wanafunzi wenye ulemavu wa kusikia kupata elimu bora zaidi.

Mchango wake mkubwa ulikuwa katika uwanja wa elimu maalum, hasa kupitia uandishi wa nyenzo za kufundishia zilizobuniwa kwa kuzingatia mahitaji maalum ya watoto wasioweza kusikia.

## Mchango katika Elimu 
Vitabu alivyovindika Baker vilikuwa miongoni mwa vitabu vya kwanza duniani kuandikwa kwa lengo maalum la kufundisha watoto wenye ulemavu wa kusikia. Kazi hii iliweka msingi muhimu katika maendeleo ya elimu ya walemavu wa kusikia katika karne ya 19.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1803
Jamii:Waliofariki 1874
Jamii:waandishi wa Uingereza
Fredrik Glad Balchen

**Balchen** (6 Aprili 1815 – 24 Aprili 1899) alikuwa mwalimu wa Norwei wa watoto wenye changamoto ya kusikia.

## Maisha ya binafsi na ya Awali 
Balchen alizaliwa tarehe 6 Aprili 1815, huko Bergen, kwa kuhani msaidizi Johan Peter Balchen (1783–1827) na mke wake Christiane Wilhelmine Gulbrandsen (1789–1819). Utoto wake wa mapema uliathiriwa na kifo cha mama yake alipokuwa na miaka minne, na kifo cha baba yake alipokuwa na miaka kumi na miwili. Alioa Benjamine Walgerda Heiberg (1845–1926) tarehe 16 Septemba 1869, binti wa Caspar Cappelen Heiberg (1814–1855) na Emilie Christine Hansine Bjertnæs (1824–1865).

## Marejeo
Jamii:Watu wa Norwei
Jamii:Waliozaliwa 1815
Jamii:Waliofariki 1899