open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mlima Dendi

[thumbnail|right|200px|Mlima Dendi nchini [Ethiopia]]]
thumb|Ramani halisi 
**Mlima Dendi** ni volkano iliyoko karibu na mji wa Addis Ababa, nchini Ethiopia. Una eneo la upana wa kilomita 8 (maili 5) na kimo kirefu chake ni Mlima Bodi kwa mita *3,260* (futi 10,700). Inayo Ziwa Dendi kikamilifu. 

Ni volkano ya pili kwa urefu nchini Ethiopia, ni *kilomita 13.5* tu (kutoka 8.4 mi) kutoka Wonchi, mlima mkubwa wa Ethiopia.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Volkeno
Mlima Abuna Yosef

[thumbnail|right|200px|Mlima Abuna Yosef iliopo nchini[Ethiopi]] 

**Abuna Yosef** ni mlima maarufu ulio karibu na mwinuko wa mashariki wa Nyanda za Juu za Ethiopia. Una urefu wa mita 4,260 (futi 13,976) juu ya usawa wa bahari. Ni mlima wa sita kwa urefu nchini Ethiopia na mlima wa 19 kwa urefu barani Afrika.  Unapatikana sehemu inayojulikana kama Lasta Massif katika eneo la Semien Wollo, Mkoa wa Amhara.

Kitu kinachojulikana sana kwenye mlima huo ni Kanisa la Gennete Maryam, kanisa lililochongwa mwambani ambalo liliripotiwa kuwa kanisa la mila lilifutwa wakati wa utawala wa Yekuno Amlak.

Pia makanisa manne yaliyokuwa yakijitegemea yalijengwa ndani ya mapango ya mlima, kanisa kongwe na maarufu zaidi lilikuwa ni Kanisa la Yemrehana Krestos, lililojengwa na mfalme wa Zagwe (Mfalme wa jina moja). Matatu mengine ni Emakina Medhane Alem (linakisiwa huenda lilijengwa na Yekuno Amlak mwishoni mwa karne ya 13), Lidetta Maryam na Zammadu Maryam (nayo yanakisiwa huenda yalijengwa karne ya 15).
 Makanisa ya Lalibela yapo katika sehemu za chini za milima.

Sehemu ya Uhifadhi wa mlima huu hupatikana Jamii ya Abuna Yosef inajumuisha kilomita za mraba 70 za ngome ya Abuna Yosef.  

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Jimbo la Amhara
Mlima Hay

**Mlima Hay** unapatikana kaskazini magharibi mwa jimbo la Amhara, nchini Ethiopia. Uko katika Hifadhi ya kitaifa ya Milima ya Semien, karibu na kilele cha juu cha taifa hilo, Ras Dashen. 

Mlima Hay una mwinuko wa mita 4173 juu ya usawa wa bahari.
 
## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Jimbo la Amhara
Mlima Gada Ale

**Mlima Gada Ale** unapatikana katika ukanda wa Afar, Ethiopia. Ni mlima maarufu zaidi wa volkano kaskazini mwa milima ya Erta Ale.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:volkeno
Mlima Ma Alalta

thumbnail|right|200px|Mlima Ma Alalta 

**Mlima Ma Alalta** ni mlima wa volikano nchini Ethiopia, ukijulikana pia kwa jina la **Pierre Pruvost**, na **Gar Uli**. . Volkano hiyo ipo karibu na mji wa Abala.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Volkeno
Mlima Fentale

thumbnail|right|200px|Picha ya Mlima Fentale yenye muonekano kutokea angani 
**Mlima Fentale** ni mlima wa volikano unaopatikana ndani ya mkoa wa Oromia nchini Ethiopia. Ni sehemu ya juu sana katika kanda ya Fontale woreda.

Phillip Briggs ameeleza kwamba mlima Fentale una kreta yenye kina cha mita 350.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:volkeno
Jamii:Jimbo la Oromia
Sulwe

***Sulwe*** ni jina la kitabu cha watoto ambacho kiliandikwa na mwigizaji na mshindi wa tuzo ya Academy anayeitwa Lupita Nyong’o. Vashti Harrison ni mchoraji wa kitabu hicho. 

## Muhtasari 
Kisa hiki kinamfuata msichana ambaye anaitwa Sulwe. Sulwe ana wasiwasi kutokana na rangi ya ngozi yake. Rangi ya ngozi yake ni nyeusi zaidi kuliko wanafamilia wao na wanafunzi wenzake. Sulwe anataka rangi ya ngozi yake isiwe nyeusi. Kwa hivyo, yeye anajaribu kutafuta njia ya kubadilisha rangi ya ngozi yake nyeupe. Kwa hivyo, Sulwe anaanza safari ya kichawi ambayo inabadilisha kila kitu. Katika safari hiyo, Sulwe anajifunza kwamba umuhimu, urembo, na uzuri wa mtu hauhusiani wala hautegemeani na rangi ya ngozi ya mtu. Hatimaye, anajifunza kupenda rangi ya ngozi yake na wasiwasi wake unakoma.

## Uhamasishaji 
Wakati Lupita Nyong'o alipokuwa mtoto, yeye alikuwa na wasiwasi kutokana na rangi ya ngozi yake, sawa na Sulwe. Yeye anakumbuka kwamba alikuwa akijitambua katika shule yake, na aliogopa mtazamo wa wanafunzi wenzake juu ya rangi ya ngozi yake. Kama Sulwe, Bi Nyong’o alifikiri kwamba rangi ya ngozi ya aina ya dada yake, ambaye ana rangi ya ngozi yenye kung’aa, ilionekana kuwa “nzuri”. “Kwa kweli, nilikuwa sijisikii vizuri na rangi yangu ya ngozi kwa sababu nilihisi kuwa ulimwengu ambao ulikuwa ukinizunguka uliwapa watu tuzo kwa rangi za ngozi zenye kung’aa zaidi.”

Mwaka wa 2019, Bi Nyong’o alialikwa katika mahojiano na NPR ili kuzungumza juu ya kitabu chake. Katika mahojiano hayo, alikubali kwamba, kama Sulwe, alipokuwa na umri wa miaka mitano tu, alimuomba Mungu kubadilisha rangi ya ngozi yake iwe nyeupe kwa sababu hakutaka rangi ya ngozi yake iwe nyeusi. Pia, wakati alipokuwa katika darasa la pili katika shule ya msingi, mwalimu wake alimwambia kwamba yeye hataolewa kwa sababu ya ngozi yake nyeusi.

"Watu hawatambui wanachofanya wanaposema maneno ya aina hii… Wao wanafikiri kusema vitu vya aina hii si mbaya. Lakini kweli wanachofanya ni hatari sana na msichana mdogo katika ulimwengu ambamo kuna ukumbusho chache sana kwamba yeye ni muhimu kwa jinsi alivyo."

## Tuzo kwa Sulwe 
Muuzaji Bora wa New York Times 

Coretta Scott King Tuzo ya Mchoraji Wa Heshima

Mshindi, Kazi ya Fasihi Inayojitokeza - Watoto 51 NAACP Image Awards 2020 

## Tanbihi 
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Teojene wa Pario

**Teojene wa Pario** (alifariki 320 hivi) alikuwa Mkristo aliyekataa kutumikia kama askari kwa sababu hiyo alifungwa, akateswa akauawa kwa kutoswa majini karibu na mji huo (leo Keder, nchini Uturuki) chini ya kaisari Licinius.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Mlima Guna

thumbnail|right|200px|Mfano wa jiwe kutokea Mlima Guna 
**Mlima Guna** ni mlima wa volikano unaopatikana karibu na miji wa Nefas Mewcha na Debre Tabor kaskazini mwa ukanda wa *Amhara*, Ethiopia. Ni mlima mrefu zaidi katika ukanda wa *Gondar*, wenye urefu wa futi *4120* juu ya usawa wa bahari.

Mlima Guna unatengeneza mirefeji ya maji ya bonde la mto Abay na mto Tekezé. Ni chanzo cha Gumara, Rib na mito mingine inayotiririka kwenda katika ziwa Tana na Yikalo, Mebela, Goleye na mito mingine inayotiririka katika ziwa Tekezé.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Jimbo la Amhara
Mlima Sork Ale

**Sork Ale** (pia inajulikana kama **Asdaga** au **Sorcali**) ni volikano iliyoko kwenye Danakil Horst mwishoni mwa kusini mwa Danakil Alps karibu na mpaka wa  nchi ya Ethiopia / Eritrea. Inatengeneza sehemu ya safu ya volkano ya Bidu (na Volkano ya Nabro, Bara Ale na Mallahle). 

Mlima wa volkeno una miiba ya Scoria inayopendekeza milipuko ya Strombolian. Katika kilele cha volkano ni kilomita 1 pana mwinuko wa meta 300 kuna sehemu za setileti kwenye ubao wa kusini mashariki. Volkano iko upande wa magharibi wa uwanja wa lava.

## Marejeo
Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Volkeno
Fiorenso wa Vienne

**Fiorenso wa Vienne** (alifariki baada ya mwaka 377) alikuwa askofu wa mji huo (leo nchini Ufaransa) na alishiriki mtaguso wa Valence wa mwaka 374.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Genoveva wa Nanterre

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Genoveva wa Nanterre** (kwa Kifaransa: *Geneviève*; Nanterre, 411/416 - Paris, 3 Januari 512) alikuwa mtawa wa Ufaransa wa leo.

Alipokuwa na umri wa miaka 15, kwa shauri la Jermano askofu wa Auxerre, alijiweka wakfu kwa Mungu. Baadaye alifariji wakazi wa mji huo waliohofu uvamizi wa Wahunni, akawasaidia wakati wa njaa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 6-7
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 5-6

## Marejeo ya lugha nyingine
* 
* 

## Viungo vya nje
* Saint of the Day, January 3: *Geneviève of Paris*  at *SaintPatrickDC.org*
* "St.Genevieve, Chief Patroness of the City of Paris", Butler, Alban. *"The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints*, Vol.I
Hermes na Gayo

**Hermes na Gayo** (walifariki karne ya 4) walikuwa Wakristo wa Mesia (kati ya Bulgaria na Romania za leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao, labda mmoja huko Arcer, mwingine huko Vidin.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao ni tarehe 4 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Bulgaria
Jamii:Watakatifu wa Romania
Gregori wa Langres

**Gregori wa Langres** (446 hivi – 539) alikuwa mtawala wa Autun, huko Ufaransa. 

Baada ya kufiwa mke wake, akawa askofu wa Langres tangu mwaka 506 hadi kifo chake.

Gregori wa Tours alikuwa kitukuu wake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 446
Jamii:Waliofariki 539
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Rigomero wa Meaux

**Rigomero wa Meaux** (pia: **Rigomer, Rigomerus**; alifariki 530) alikuwa askofu wa 10 wa Meaux nchini Ufaransa .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni 4 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 530
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Kuriakose Elias Chavara

**Kuriakose Elias Chavara** (10 Februari 1805 - 3 Januari 1871) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki la Kisiria la Malabar nchini India.

Alianzisha mashirika ya kitawa, moja kwa ajili ya wanaume na lingine kwa ajili ya wanawake.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza kuwa mwenye heri tarehe 8 Februari 1986, halafu Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 23 Novemba 2014. 

Sikukuu yake ni 3 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Blessed Kuriakose Elias Chavara 
* Postage stamp issued in honor of Father Elias by the Republic of India on 20 December 1987
* Blessed Kuriakose Elias Chavara at Patron Saint Index

Jamii:Waliozaliwa 1805
Jamii:Waliofariki 1871
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa India
Kibonyezo kibadilishi

thumb|Kibonyezo kibadilishi (kulia).
**Kibonyezo kibadilishi** (kwa Kiingereza: alt(ernate) key) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ibadili shughuli ya vibonyezo vingine. 

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kibonyezo kirejeshi

thumb|Kibonyezo cha kirejeshi.
**Kibonyezo kirejeshi** (pia: **nafasi nyuma**; kwa Kiingereza: *back space key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ifutwe herufi moja katika skrini ya tarakilishi.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Matamvua (samaki)

[200px|thumb|Matamvua ya [kamongo yanaonekana kwa sababu alizaliwa bila mfuniko unaoyafunika kwa kawaida.]]
[200px|thumb|Matamvua ya [jodari.]]
[200px|thumb|Matamvua ya kiluwiluwi za [salamanda.]]
**Matamvua ya samaki** (pia: **mashavu ya samaki**; kwa Kiingereza: gills) ni viungo kwenye mwili wa samaki na wanyama wengine wanaoishi kwenye maji vinavyowawezesha kupumua, yaani kupeleka oksijeni iliyomo mwenye maji kuingia katika damu. Yanatoa pia hewa iliyotumiwa ya dioksidi kabonia kutoka damu na kuiacha kwenye maji. Kwa hiyo matamvua ya viumbehai wa majini hutekeleza kazi inayolingana na mapafu ya wanyama wa nchi kavu.

Matamvua huhitaji kwa kazi hiyo uso mkubwa ambamo mishipa ya damu katika ngozi yake huitishwa na maji yenye oksijeni. Kwa hiyo umbo lake linaweza kufanana na unyoya. 

Samaki huwa na matamvua kando ya kichwa. Ndubwi (viluwiluwi) wa amfibia mara nyingi huwa na matamvua yanayotoka nje ya mwili.

Wanyama wadogo sana wa majini hawahitaji matamvua kwa sababu kwao upumuo hutokea moja kwa moja kupitia ngozi ya mwili.

## Viungo vya nje
* Gills: Definition & Anatomy, tovuti ya study.com
* Fish Dissection - Gills exposed *Australian Museum*. Updated: 11 June 2010. Retrieved 16 January 2012.
*Understanding How Animals Breathe , tovuti ya Dummies
Kibonyezo cha kuendelea

**Kibonyezo cha kuendelea** au **kibonyezo kuendelea** (kwa Kiingereza: *enter key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili programu, dirisha la amri au sanduku la ongea, kwa mfano, zifanye shughuli za chaguomsingi zao.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Praseodimi

**Praseodimi** ni elementi ya kikemia yenye alama **Pr** kwenye jedwali la elementi. Inayo namba atomia 59 ambayo inamaanisha ina protoni 59 ndani ya atomu. Ni metali laini yenye rangi ya kifedha-kijivu, chumvi zake ni njano-kijani. Huhesabiwa kati ya Lanthanidi na metali za ardhi adimu.

Inachanganywa na magnesi kutengeneza aloi thabiti kwa ajili ya matumizi ndani za injini za eropleni. Inaweza pia kutumiwa kutia rangi ya kijani kibichi kwenye vioo.

Praseodimi ilitengwa kwanza na madini mengine mnamo 1885 na mwanakemia wa Austria Carl Auer von Welsbach. Inapatikana katika mchanga, unaoitwa mchanga wa monaziti, huko Marekani (Florida, Kalifornia), Uhindi, na Brazil.

Jamii:Lanthanidi
Kibonyezo cha herufi kubwa

thumb|Kibonyezo cha herufi kubwa.
**Kibonyezo cha herufi kubwa** au **kibonyezo ukubwa** (kwa Kiingereza: *caps lock key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili kubadili herufi ndogo kuwa herufi kubwa.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kibonyezo cha huduma

[thumb|548x548px|Vibonyezo vya huduma vina [rangi ya machungwa.]]
**Kibonyezo cha huduma** au **kibonyezo huduma** (kwa Kiingereza: *function key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ifanye amri maalum za mfumo wa uendeshaji.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107

Jamii:Kompyuta
Vibonyezo vya mahesabu

thumb|297x297px|Vibonyezo vya mahesabu.
Katika utarakilishi, **vibonyezo vya mahesabu** au **vibonyezo mahesabu** (kwa Kiingereza: *numeric keypad*) ni vibonyezo vya baobonye la tarakilishi vinavyotumiwa ili iandike tarakimu.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Lanthanidi

**Lanthanidi** au **lanthanoidi** (Kiingereza: *lanthanides* au *lanthanoids*) ni kundi la elementi za kimetali zenye *namba atomia* kutoka 57 hadi 71, ambazo tabia zake zinafanana. Elementi hizo huhesabiwa kati ya madini adimu kama vile monaziti. Kundi hilo huanza na lanthani na kuishia kwa luteti.   

Lanthanidi ni metali zinazofanana katika tabia nyingi. Nyingi hubadilika polepole kuwa hidroksidi zake wakati zimewekwa ndani ya maji, sawa na metali alikali. 

Hewani huunda kwa kawaida ganda jembamba la oksidi wakati sawa na metali nyingi. Lanthanidi, pamoja na skandi na ytri, huhesabiwa kati ya elementi za ardhi adimu. Lanthanidi zote ni metali nyeupe na laini zinazobadilisha rangi ya nje haraka zikiathiriana na hewa. Ugumu wake huongezeka sambamba na namba atomia. 

Lanthanidi hazipatikani wala hazichimbwi kwa viwango vikubwa.  

## Matumizi
Zina matumizi katika teknolojia mbalimbali kama vile: 

* **Ceri**: hutumiwa kama "jiwe la kibiriti" katika vibiriti vya gesi; pia kama kichocheo katika pirolisisi
* **Disprosi**: hutumiwa kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia
* **Erbi**: imo katika filta za kupiga picha
* **Europi**: hutumiwa kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia, lakini pia kwa kuwasha rangi nyekundu katika skrini ya runinga
* **Gadolini**: hutumiwa  kuwasha rangi kibichi katika skrini ya runinga
* **Holmi**: hutumiwa katika aloi; kwa jumla lanthanidi mbalimbali hutumiwa kama sehemu za aloi maana zinasaidia feleji kuwa nyumbufu zaidi wakati wa kuipa umbo
* **Luteti**: kichocheo katika pirolisisi
* **Neodimi**: huhitajika kwa sumaku kali; pia sehemu ya vioo vya  miwani ya kinga cha mtia weko, hutumwa pia katika leza.
* **Praseodimi**: katika kioo njano, k.v. kwa  miwani ya kinga cha mtia weko
* **Promethi**: ikiwa ni nururifu hutumiwa kama chanzo cha nishati kwa satelaiti na vipimaanga
* **Samari**: kama sumaku ya kudumu, mfano katika kipaza sauti
* **Terbi**: kwa leza
* **Thuli**: kufyonza nyutroni ndani ya tanuri nyuklia
* **Yterbi**: hutoa eksirei ilhali haihitaji umeme, mfano katika mashine za eksirei za kubeba

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* lanthanide Sparkle Model, used in the computational chemistry of lanthanide complexes
* USGS Rare Earths Statistics and Information 
* Ana de Bettencourt-Dias: Chemistry of the lanthanides and lanthanide-containing materials
* Eric Scerri, 2007, *The periodic table: Its story and its significance,* Oxford University Press, New York, ISBN 9780195305739
Kibonyezo cha mpangilio

thumb|257x257px|Kibonyezo cha mpangilio.
Katika utarakilishi**, Kibonyezo cha mpangilio** au **kibonyezo mpangilio** (kwa Kiingereza: *tabulator key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili isogeze kionyeshi cha ingizo kwenye kituo cha mpangilio kinachofuata.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Wimbo wa Jumuiya ya Afrika Mashariki

[thumb|[Bendera ya Jumuiya.]]
**Jumuiya Yetu** au **Wimbo wa Jumuiya Afrika Mashariki** (kwa Kiingereza: *EAC Anthem*) ni wimbo wa taifa wa Jumuiya ya Afrika Mashariki. Jina linatokana na maneno ya kwanza ya kiitikio yake.

## Historia 
*Jumuiya Yetu* iliimbwa tarehe 3 Desemba 2010 katika *Mkutano wa 12 wa marais ya JAM (12th Ordinary Summit of the EAC Head of State)*, mjini Arusha.

## Maneno 
## Marejeo 
*Video ya Jumuiya Yetu
*MINJA, Rasul Ahmed et RAMADHANI, Lupa. Ongezeko la Wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki: Manufaa na Changamoto. 2018.

Jamii:Jumuiya ya Afrika Mashariki
Jamii:Wimbo wa Taifa
Jamii:Tanzania
Jamii:Uganda
Jamii:Kenya
Jamii:Burundi
Jamii:Rwanda
Jamii:Somalia
Jamii:Sudan Kusini
Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mlima Muhabura

thumbnail|right|200px|Mlima Muhabura(kulia) na Mlima Gahinga 
**Mlima Muhabura** (pia unajulikana kama **Mlima Muhavura**) ni mlima wenye asili ya volkeno unaopatikana katika mpaka wa nchi za Uganda na Rwanda ukiwa na urefu wa mita 4,127  

Mlima huu hupatikana katika hifadhi ya Mgahinga nchini Uganda na Volcanoes National Park ya nchini Rwanda 

## Marejeo
Jamii:Milima ya Rwanda
Jamii:Milima ya Uganda
Jamii:Volkeno
Elementi za kundi la 3

**Elementi za kundi la 3** ni kikundi kwenye jedwali la elementi au mfumo radidia 

Ni mojawapo ya vikundi 18 kwenye mfumo radidia . Elementi za kikundi hiki ni pamoja na: 

* Skandi 
* Ytri 
* Luteti (au lanthani ) 
* Laurenti (au aktini ) 

Elementi mbili za kwanza za kundi hili zinaeleweka, lakini kuhusu mbili zinazofuata kuna tofauti ya maoni kati ya wataalamu. 

Kikundi hiki kinaitwa kundi la I - {IIIB} - la elimenti. 
Picha:Scandium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg|Skandi
Picha:Yttrium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg|Ytri
Picha:Lanthanum-2.jpg|Lanthani

Jamii:Mfumo radidia
Jamii:Elementi
Elementi ya kundi la 11

**Elementi za kundi la 11** (pia: **kundi la shaba**) katika mfumo radidia zaunganisha elemti zifuatazo:
* shaba (au **kupri**)
* fedha (au **ajenti**) 
* dhahabu (au **auri**)
* roentgeni ambayo ni elemnti sintetiki iliyotengenezwa mara ya kwanza mwaka 1994.

Zote ni elementi bwete zisizomenuki haraka kwa hiyo zinafaa kwa sarafu. Roentgeni tu haina matumizi ya aina hii kwa sababu ya nusumaisha yake mfupi.

Jamii:mfumo radidia
Jamii:elementi
Kibonyezo cha nafasi

thumb|328x328px|Kibonyezo cha nafasi.
Katika utarakilishi, **kibonyezo cha nafasi** au **kibonyezo nafasi** (kwa Kiingereza: *space bar key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili iweke nafasi kati ya herufi mbili za nakala.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kibonyezo cha ukurasa unaofuata

thumb|287x287px|Kibonyezo cha ukurasa unaofuata.
Katika utarakilishi, **kibonyezo cha ukurasa unaofuata** au **ukurasa unaofuata** (kwa Kiingereza: *page down key*) ni kibonyezo cha baobonye la tarakilishi kinachotumiwa ili ibiringize chini nakala.

Kinyume chake, "Page up key" kinaitwa kibonyezo cha ukurasa uliotangulia.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kibonyezo

[thumb|335x335px|Vibonyezo vya [baobonye.]]
Katika utarakilishi, **kibonyezo** (kwa Kiingereza: *key*) ni mtambo wa badili kinachotumiwa ili kudhibiti tarakilishi au mashine.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kubiringiza

[thumb|Kubiringiza kwenye [Mchezo wa video|mchezo wa video.]]
**Kubiringiza** (kwa Kiingereza: *scrolling*) ni tendo la kusogeza picha au matini kwenye skrini juu na chini au kushoto na kulia.

Kwenye tarakilishi, nakala au picha zinaweza kubiringizwa juu na chini kwa kipanya.

Juu ya hayo, nakala na picha zinaweza kubiringizwa kwa kibonyezo cha ukurasa unaofuata au kibonyezo cha ukurasa uliotangulia vya baobonye.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kundi la kaboni

**Elementi za kundi la 14**, pia **kundi la kaboni**, ni kundi la elementi za kikemia kwenye jedwali la elementi au mfumo radidia. Elementi hizo ni pamoja na kaboni, silikoni, gerimani, stani, risasi na hatimaye elementi sintetiki ya Flerovi. Kila kitu kina elektroni 4 za uangalifu. Kaboni tu hufanya anions . Silicon na germanium ni semimetals . Tin na risasi ni metali duni . Ununquadium, kipengee cha mionzi, sio thabiti wa kutosha kuona mali zake. Wote wanaweza kuunda misombo ya hali ya oksidi 4. Tin na risasi zinaweza kuunda misombo ya 2, pia. 
Jamii:Elementi
Muungo kemia

**Muungo kemia** *(kwa Kiingereza: chemical bond)* ni kani inayoshikiza atomu, ioni na molekuli na hivyo kuwa msingi wa kutokea kwa kampaundi. 

Kani hiyo inaweza kutokana na kani umemetuamo *(electrostatic force)* katika muungo ionia au na muungo kovalensi ambapo atomu zinashirikiana elektroni.

## Muungo wa ioni
Muungo ionia unashikiza atomu zake, zinazopatikana kwa umbo la ioni, kutokana na tofauti ya chaji za ioni. Hutokea hasa kwenye chumvi mbalimbali yaani kampaundi za metali na simetali zinazopangwa kwa muundo wa fuwele.

## Muungo wa molekuli (kovalensi)
thumb|Muungo kovalensi wa 2x hidrojeni na 1x oksijeni kuunda molekuli ya maji; oksijeni huwa na elektroni 6 kwenye mzingo wa nje; pamoja na elektroni 2 za atomu 2 za hidrojeni inafikia namba 8, yaani kujaza nafasi zote. Vivyo hivyo atomu za hidrojeni hutumia elektroni 1-1 ya oksijeni kujaza mzingo wake.
Elementi simetali zinafanya muungo kwa kushirikiana elektroni kwenye mzingo elektroni wa nje. Atomu zinaelekea kufikia hali ambapo mzingo elektroni wa nje unajaa nafasi zote zinazowezekana. Mfano: atomu sahili ya hidrojeni ina mzingo mmoja wenye elektroni moja tu. Hii ni sababu ya kwamba atomu yake inaungana kirahisi na atomu nyingine ya hidrojeni kuwa molekuli ambapo atomu mbili za hidrojeni zinashirikiana elektroni zake na hivyo kufikia idadi ya juu inayowezekana katika mzingo wa ndani, yaani elektroni mbili. Vivyo hivyo hidrojeni inaungana kirahisi na elementi tofauti ambazo ziko tayari kupokea elektroni yake kwa kukamilisha mzingo wa nje.

## Viungo vya nje 
* W. Locke (1997). Introduction to Molecular Orbital Theory. Retrieved May 18, 2005.
* Carl R. Nave (2005). HyperPhysics. Retrieved May 18, 2005.
* Linus Pauling and the Nature of the Chemical Bond: A Documentary History . Retrieved February 29, 2008.

Jamii:Atomi
Valensi

: 
: [thumb| [Oksijeni huwa na valensi mara 2 ya hidrojeni, kwa hiyo molekuli ya maji H2O inahitaji atomu za hidrojeni mara mbili kuliko atomu za oksijeni ]]

**Valensi** *(kwa Kiingereza: valency au valence)* ni istilahi ya kemia inayotaja nguvu ya atomu ya kuunda muungo kemia na atomu nyingine. Inataja idadi ya miungo inayoweza kuundwa baina ya atomu ya elementi fulani pamoja na hidrojeni (iliyo elementi sahili zaidi).     

## Tovuti nyingine 
* "Valence"  kutoka *Kitabu cha Dhahabu cha* IUPAC (faili la PDF) 

Jamii:Kemia
Kibanda cha mtandao

[thumb|293x293px|Kibanda cha mtandao nchini [Mali.]]
**Kibanda cha mtandao** (kwa kiingereza: *internet café*) ni pahali ambapo watu wanaweza kutumia mtandao kwa kulipa huduma hiyo.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia
Kibonyezo cha kuhama

thumb|261x261px|Kibonyezo cha kuhama.
Katika utarakilishi, **bonye hama (**kwa **Kiingereza: shift key)** ni kitufe cha **baobonye** la **tarakilishi** kinachotumiwa ili kubadili **herufi** ndogo kuwa kubwa.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Kunakili na kubandika

[thumb|Nembo ya kukata, kunakili na kubandika kwenye [ERP5.]]
Katika utarakilishi, **kunakili na kubandika** (kwa Kiingereza: *copy and paste*) ni amri ya tarakilishi inayowezesha kuhamisha data au nakala.

Kukata na kubandika (cut and paste) ni amri nyingine tofauti.

## Marejeo 
* Petzell, M. (2005). Expanding the Swahili vocabulary. *Africa & Asia*, *5*, 85-107.

Jamii:Kompyuta
Mlima Kanjiroba

**Mlima Kanjiroba** (katika lugha ya Kinepali: कान्जिरोबा) ni mlima unaopatikana katika safu ya milima ya Himalaya nchini Nepal upande wa mashariki katika mkoa wa Dolpa  ukiwa na urefu wa mita 6,883 juu ya usawa wa bahari na latitudo 29º 22’ 23” N na longitudo 82º 38’ 35”E 

## Marejeo
Jamii:Milima ya Nepal
Jamii:Himalaya
Mlima Kubi Gangri

**Mlima Kubi Gangri** ni mlima unaopatikana katika bara la Asia kati ya mpaka wa kimataifa wa Nepal na China (Tibet) ukiwa na urefu wa mita 6,859 

## Marejeo
Jamii:Milima ya Nepal
Jamii:Milima ya Uchina
Jamii:Himalaya
Mlima Khumbila

**Mlima  Khumbila** (unajulikana kama Mungu wa Khumbu) ni mmoja wa milima wenye vilele virefu katika safu ya Milima ya Himalaya unaopatikana katika mkoa wa Khumbu, mashariki mwa nchi ya Nepal huku wakazi wa eneo hilo wakiamini kuwa mlima huo ndio makazi ya Mungu. Ni mlima wenye urefu wa mita 5,761 juu ya usawa wa bahari 

Mlima huo unapatikana katika mipaka ya hifadhi ya taifa ya Sagarmatha  na mara nyingi watu wenye imani ya wamonaki huutumia mlima huo kama sehemu zao za kufanyia ibada 

## Marejeo
Jamii:Milima ya Nepal
Jamii:Himalaya
Mlima Ombigaichen

**Mlima Ombigaichen** unapatikana katika safu ya milima ya Himalaya, Mashariki mwa nchi ya Nepal, katika mkoa wa Mahalangur Solukhumbu, huku kilele chake kikiwa na urefu wa mita 6,340 juu ya usawa wa bahari ukipatikana 

## Tanbihi
Jamii:Milima ya Nepal
Jamii:Himalaya
Lanthani

**Lanthani** ni elementi ya kikemia yenye alama ya **La**. Namba atomia ni 57. Ni sehemu ya kundi la elementi za Lanthanidi ikihesabiwa kati ya ardhi adimu. Rangi yake ni kidhahabu - nyeupe, lakini hewani inapata haraka ganda la oksidi lenye rangi ya kijivu. Ni laini na inaweza kukatwa kwa kisu.

Jina linatokana na Kigiriki λανθάνειν *lanthanein* (kuficha) kwa sababu wanakemia walioitambua katika karne ya 19 waliona ugumu kuitenganisha na madini mengine.

Kuna matumizi ya lanthani katika teknolojia mbalimbali:
* "jiwe la kiberiti" huwa na asilimia 25-45 za lanthani
* wakala nakisishi (kiungo cha kuondosha oksijeni) katika uzalishaji wa aloi za metali
* inaungwa katika chuma ili kuongeza ufulikivu uzi
* oksidi ya lanthani huungwa katika kioo cha lenzi za kamera
* lanthani hutumiwa katika beteri za magari ya umeme aina ya NiMH; 

## Marejeo
## Viungo vya nje
* *The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Yttrium, Thorium and Uranium*, by R. J. Callow, Pergamon Press, 1967
* *Extractive Metallurgy of Rare Earths*, by C. K. Gupta and N. Krishnamurthy, CRC Press, 2005
* *Nouveau Traite de Chimie Minerale, Vol. VII. Scandium, Yttrium, Elements des Terres Rares, Actinium*, P. Pascal, Editor, Masson & Cie, 1959
* *Chemistry of the Lanthanons*, by R. C. Vickery, Butterworths 1953
Tanzania Breweries Limited

**Tanzania Breweries Ltd** ni kampuni nchini Tanzania inayohusika katika uzalishaji, usambazaji na uuzaji wa bia, pombe mbalimbali na vinywaji visivyo na kilevi nchini Tanzania. 

Makao makuu ya TBL yapo . Kampuni inaendesha viwanda vinne Dar es Salaam, Arusha, Mwanza na Mbeya.  

TBL imeorodheshwa kwenye Soko la Hisa la Dar es Salaam. Mmiliki wa kampuni ni SABMiller wa Afrika Kusini. 

## Historia 
### 1930 - 1959 
Kampuni hiyo ilianzishwa mnamo 1933 kwa jina la Tanganyika Breweries wakati wa ukoloni wa Kiingereza. Ikanunuliwa kampuni ya **Kenya Breweries Limited** (KBL, Nairobi) mnamo 1935. Tangu 1936, makampuni yote mawili yaliunganishwa kuwa East African Breweries Limited (EABL).

### 1960 - 1989 
Mnamo mwaka wa 1964, jina la kampuni upande wa Tanzania lilibadilishwa kutoka kuwa **Tanzania Breweries Limited** kufuatia maungano wa kisiasa wa Tanganyika na Zanzibar. 

Mwaka 1967 Serikali ya Tanzania ilianza kuekeza hapa ikanunua asilimia 45 za hisa. Baadaye serikali iliendelea kutaifisha kampuni yote na kuiendesha kama kampuni ya umma kulingana na msimamo wa Azimio la Arusha .  Baada ya kutaifishwa mnamo 1967, TBL ilisimamiwa vibaya ikaendelea kuleta hasara kibiashara; ubora wa bia zake ulishuka pia ilishindwa kutengeneza bidhaa za kutosheleza soko la nchi.

### 1990 - 1999 
Mnamo 1993 serikali ya Tanzania iliingia katika ubia na ushirikiano na South African Breweries International (sasa SABMiller) iliyokabidhiwa utawala wa TBL. SABl waliwekeza dolar za Kimarekani milioni 22.5 katika TBL na kupata hivyo kumiliki asiimia 50 za TBL. Utawala wa SABMiller ulifaulu kuondoa hitilafu ya awali na kuongeza uzalishaji wa bia mara tatu katika kipindi cha miaka mitatu iliyofuata.  

Kwenye Septemba 1998 TBL iliorodheshwa tena kwenye Soko la Hisa la Dar es Salaam.

### 2000 - 2009 
Mnamo 2002, EABL ya Kenya ilinunua asilimia 20 za hisa za TBL, na kusaini mikataba ya leseni na kampuni ya SABl ya Afrika Kusini. Pande mbili zilipatana kugawa soko la Afrika ya Mashariki kati yao; EABL ilikabidhi kiwanda cha bia cha Kibo kwa TBL, na SABl iliondoka katika soko la Kenya. Kufuatana na mapatano haya TBL ilishika asilimia 98% za soko la bia nchini Tanzania ifikapo mwaka 2004.  

Mnamo Machi 2013, TBL ilinunua asilimia 60 za hisa za Darbrew Limited kwa TShs 8,816 Milioni na kupata udhibiti wa kampuni hiyo inayopika pombe za kienyeji.  
right|thumb| Chupa ya Kilimanjaro Lager

Mwaka 2016 SABMiller ilinunuliwa na kampuni la Marekani AB InBev (Anheuser-Busch InBev SA/NV).

## Makampuni yaliyo chini ya TBL 
Kampuni yaliyo chini ya Tanzania Breweries Limited ni pamoja na: : 

|}

## Utawala 
Tanzania Breweries Limited inasimamiwa na Bodi ya Wakurugenzi ya watu kumi na Cleopa Msuya anayehudumu kama Mwenyekiti wa kikundi hicho na Philip Redman kama Mkurugenzi Mkuu.  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Ukurasa wa SABMiller 
* Ukurasa wa EABL 
* Uuzaji wa Hisa wa Dar es salaam 
Jamii:kampuni zilizoorodheshwa katika Soko la Hisa la Dar es Salaam
TypeScript

**TypeScript** ni lugha ya programu. Iliundwa na Anders Hejlsberg na ilianzishwa tarehe 12 Februari 2012. Iliundwa ili kuumba programu. Leo tunatumia TypeScript 3.8.2. Ilivutwa na Javascript.

Inaitwa TypeScript kwa sababu ni mageuzi ya Javascript, lugha ya programu nyingine.

## Historia 
Ilianzishwa 12 Februari 2012 nchini Marekani. Lakini Anders Hejlsberg alianza kufanya kazi kuhusu TypeScript mwaka wa 2010.

## Falsafa 
Namna ya TypeScript ni namna nyingi na inaozingatiwa kuhusu kipengee.

## Sintaksia 
Sintaksia ya TypeScript ni rahisi sana kinyume cha lugha za programu nyingine kama C++, COBOL au C sharp. Ilivutwa na sintaksia ya Java, lugha ya programu nyingine. 

## Mifano ya TypeScript 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```typescript
var ujumbe:string = "Jambo ulimwengu !" ;
console.log(ujumbe);
```
Programu kwa kupata factoria ya namba moja.
```typescript
module FactorialModule {
	export class FactorialClass {
		fact: number = 1;
		factorial(n: number) {
			while (n > 0) {
				this.fact = this.fact * n;
				n = n - 1;
			}
			return this.fact;
		}
	}
}
```

## Marejeo 
*Bierman, G., Abadi, M., & Torgersen, M. (2014, July). Understanding typescript. In European Conference on Object-Oriented Programming (pp. 257-281). Springer, Berlin, Heidelberg.
*Richards, G., Zappa Nardelli, F., & Vitek, J. (2015). Concrete types for TypeScript. In 29th European Conference on Object-Oriented Programming (ECOOP 2015). Schloss Dagstuhl-Leibniz-Zentrum fuer Informatik.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Hospitali ya Mount Meru

**Hospitali ya Mount Meru** inapatikana jijini Arusha nchini Tanzania. 

Hospitali hiyo ilijengwa mwaka 1926 kama hospitali ya kijeshi wakati wa ukoloni.
 
Baada ya hapo ilibaki kama hospitali ya mkoa. Kwa sasa hospitali hiyo inasaidia wakazi wa Arusha na wageni wengine kutoka nje ya mkoa huo zaidi ya milioni moja na laki sita. 

## Marejeo
Jamii:Arusha
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Centre

**Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Center** ni hospitali ya rufaa iliyopo wilaya ya Arusha Mjini, mkoa wa Arusha nchini Tanzania. 

Hospitali hiyo ilianzishwa mwaka wa 2008 ili kuhudumia ongezeko la uhitaji wa huduma za kiafya ndani ya jiji la Arusha. Hospitali ya Arusha Lutheran Medical Center (ALMC) ina jumla ya vitanda 100.

## Marejeo
Jamii:Arusha
Jamii:Hospitali za Tanzania
Dodoma Christian Medical Centre

**Kituo cha Matibabu cha Kikristo cha Dodoma** (kifupi: DCMC) kimehudumia maelfu ya wagonjwa kupitia kliniki zake za meno na matibabu, vituo vilivyosimamiwa, na mipango ya afya ya jamii. 

Kituo cha matibabu kinajumuisha vituo na huduma zifuatazo za kiafya:
*Kliniki ya meno.
*Kliniki ya Afya ya Uzazi na Watoto.
*Programu za Kufikia Afya ya Jamii.
*Huduma ya nje.
*Hospitali.

Kinaendeshwa na Dodoma Christian Medical Center Trust (kifupi: DCMCT), shirika lisilo la kiserikali lililosajiliwa rasmi mnamo mwaka 2003 na wigo huo kuwa kituo cha ubora wa matibabu kwa kutoa huduma za kitaalamu na wataalamu wa hali ya juu wenye utunzaji wa hali ya juu na huruma katika eneo hilo la huduma za matibabu na upasuaji, vizuizi, ugonjwa wa meno, utambuzi, na programu za kinga ya jamii kwa watu wa Tanzania ya Kati.

## Marejeo
Jamii:Dodoma
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Mvumi

**Hospitali ya Mvumi** ipo katika kijiji cha Mvumi Misheni, Wilaya ya Chamwino, Mkoa wa Dodoma na ipo chini ya usimamizi wa kanisa la Anglikana Kanda ya kati mwa Tanzania. Hospitali hii hutoa huduma kwa wakazi wa Dodoma vijijini ikiwa na zaidi ya vitanda 280 za wagonjwa.

Hospitali ya Mvumi ni hospitali pekee Dodoma vijijini yenye uwezo wa kuhudumia zaidi ya watu 400,000 kwa mwaka. Mwaka 2008 kulitoka tamko la Raisi Jakaya Kikwete kwamba ingekuwa Hospitali ya Halmashauri na ikawa rasmi mwaka 2009. Serikali hulipa mishahara ya wafanyakazi wa hospitali na madawa tofauti na pesa za miradi na vifaa vya tiba.

Hospitali hii hupata msaada pia kutoka Uingereza (namba za usajili 289820). 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Chamwino
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Wasso

**Hospitali ya Wasso** ni hospitali inayopatikana Loliondo, wilaya ya Ngorongoro katika mkoa wa Arusha. 

Ilianzishwa kama hospitali ya Umisheni na hayati Dr. Herbert Watschinger kutoka Austria. Huyu alikuwa ni Padri na Daktari ambaye lengo lake kubwa halikuwa kuhubiri bali lilikuwa ni kujikita katika kutoa misaada mbalimbali kwenye jamii ambazo hazikupata huduma muhimu za kijamii. Ndipo alipofanikiwa kuanzisha Hospitali hii mwaka 1964. Aliamua kuanzisha hospitali hii ikiwa ni kuleta usawa, ubora, urahisi kwa jamii. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ngorongoro
Jamii:Hospitali za Tanzania
Kituo cha afya cha Itololo

**Kituo cha Afya Itololo** kipo katika Halmashauri ya wilaya ya Kondoa, Mkoa wa Dodoma na kina namba ya usajili 101996. 

Kituo cha Itololo ni kituo cha mabradha na mapadre Wapasionisti 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kondoa
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya IST

**Hospitali ya IST** (kwa kirefu *Information Solution for Telemedicine*) ilianzishwa mwaka 1998 kama mpango  huru wa kitabibu wa kujitolea pasipo na faida,lakini kufikia mwaka 1999 ilijengwa rasmi na kuwa na vifaa vya  kamili vya kitabibu  

Ni hospitali inayopatikana katika mkoa wa Dar es Salaam eneo la Msasani 

Ni hospitali ambayo inatoa huduma katika mfumo wa kiuanachama kwa mashirika,kampuni na watu binafsi 

## Marejeo
Jamii:Dar es Salaam
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Aga Khan Dar es Salaam

ya Agha Khan, Dar es Salaam]]
**Hospitali ya Aga Khan** Dar es Salaam ni mojawapo ya huduma za afya za Aga Khan (AKHS) duniani. Ilianzishwa mwaka 1964 na kuanza  kutoa huduma mbalimbali ikiwa na vitanda sabini na nne (74) vya kutolea huduma za kiafya kwa wagonjwa mbalimbali.

Miaka ya hivi karibuni hospitali hii imekua kwa kasi kwa kutoa  huduma bora kwa kutumia teknolojia na maabara za kisasa katika utoaji wa huduma zake. Lakini pia imepewa uwezo wa kuwa hospitali ya rufaa ambapo wagonjwa huandikiwa kuja kutoka hospitali zingine. Vile vile hospitali ya Aga khan ya Dar es salaam inatoa huduma mbalimbali zikiwemo:Internal medicine (*Kiingereza*), Upasuaji (*Kiingereza*), Paediatrics (*Kiingereza*), Obstetrics (*Kiingereza*), Gynaecology (*Kiingereza*).

## Vifaa
Huduma za hospitali hiyo ni pamoja na chumba cha wagonjwa mahututi chenye vitanda 15 kwa watu wazima, wagonjwa wa moyo na watoto, kitengo cha hemodialysis, kitengo cha matibabu ya moyo, vyumba vitano vya upasuaji, kitengo cha neurophysiology, wodi ya jumla ya taaluma ndogo zote, huduma ya radiolojia inayojumuisha MRI, CT na 3D mammografia na idara ya dharura 24/7.

## Elimu
Hospitali, chini ya mwavuli wa Chuo Kikuu cha Aga Khan inatoa programu za ukaaji katika Tiba ya Familia, Tiba ya Ndani na Upasuaji.

## Uidhinishaji
Mnamo 2016, AKH ilipokea kibali cha Tume ya Pamoja ya Kimataifa (JCI), na kuifanya hospitali pekee iliyoidhinishwa na JCI nchini.
## Marejeo
Jamii:Dar es Salaam
Jamii:Hospitali za Tanzania
Kijiji Kisicho na Makaburi

**Kijiji Kisicho na Makaburi**  ni riwaya ya Kiswahili iliyoandikwa na mtunzi wa riwaya Dickson Mtalaze. 

Inazungumzia mkasa katika kijiji kimoja katika mkoa wa Simiyu ambacho wananchi wake walikuwa wanaishi bila ya kuwa na makaburi, hali ambayo iliwashangaza wengi walioingia katika kijiji hicho kwa mara ya kwanza.

Ni simulizi inayomhusisha mwalimu Dickson ambaye anapata ajira ya serikali kwa mara ya kwanza baada ya kuishi katika kijiji chake cha Kibakwe, mkoa wa Dodoma bila ya kuwa na ajira ya fani aliyosomea.

Dick anapata kazi ya ualimu katika kijiji cha maajabu ambacho anajikuta akiingia katika sakata zito la kupambana na uchawi mzito baada ya kumuadhibu mwanafunzi mmoja wa kike.

Ni kitabu ambacho simulizi yake inafanana kabisa na visa vya kuogopesha vinavyodaiwa kutokea katika kijiji cha Gambosi.

Kitabu hiki kilizinduliwa na Richard S Mabala ambaye ni mwandishi wa vitabu mbalimbali vinavyotumika katika shule za Sekondari nchini pia Richard Mabala ni mhadhiri katika chuo kikuu cha Dar es Salaam.

## Marejeo
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Kilimanjaro Christian Medical Centre

**Kilimanjaro Christian Medical Centre** inapatikana kaskazini mwa mkoa wa Kilimanjaro imekaribiana na mlima Kilimanjaro. Ilifunguliwa machi 1971 na shirika la wasamaria ambao walipanga na kuchangisha michango ya kujenga na kununua vifaa mbalimbali vya matibabu. KCMC ni hospitali ya rufaa yenye uwezo wa kuhudumia zaidi ya watu milioni 15 kaskazini mwa Tanzania. Ni hospitali kubwa yenye uwezo wa kupokea wagonjwa 500-800, vitanda 630, wanafunzi 1852, wafanyakazi 1300 na wageni 1000.
## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Bulongwa

**Hospitali ya Kilutheri ya Bulongwa** inapatikana mkoa wa Njombe na inamilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania ya Kusini Kati. 

Hospitali hii ilifunguliwa mwaka 1968. Hospitali ya kilutheri ya Bulongwa ni hospitali ya rufaa yenye vitanda 120. Inapata misaada kutoka serikalini kupitia wizara ya afya kwa ajili ya wafanyakazi 27 na vitanda 90 tu. Hospitali hii inahudumia watu wapatao 60,000.
Kuna wodi tano katika hospitali hii ya Bulongwa ambazo ni wodi ya wazazi, wodi ya wanawake, wodi ya wanaume, wodi ya watoto na wodi ya urekebishaji.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Njombe
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya NSK

**Hospitali ya NSK** ni miongoni mwa hospitali bora mkoani Arusha, ikiwa na mpango wa kuleta mapinduzi katika sekta ya afya kwa kutumia sayansi wezeshi  pamoja na wafanyakazi wengine. Hospitali inajumuisha idara mbalimbali kama vile radiolojia, maabara ya patholojia na nyingine. Hospitali hii inatarajia kuongeza matawi mengine ndani ya Tanzania na Afrika Mashariki kwa ujumla. 

## Marejeo
Jamii:Hospitali za Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Hospitali ya Bunda

**Hospitali ya Bunda** ilifunguliwa kwa mara ya kwanza mwaka 1992 ikitumika kama hospitali ya wilaya na kumilikiwa na Dayosisi ya Mbulu  iliyo chini ya kanisa la Walutheri.

Ni hospitali iliyopo katika wilaya ya Bunda mkoani Mara 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Bunda
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Karatu

**Hospitali ya Karatu** ni hospitali inayomilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania katika Dayosisi ya Kaskazini. 

Ilianzishwa mwaka 2002 na Frank Artress akishirikiana na Susan Gustafson walipopata changamoto ya ukosefu wa huduma za Afya walipotembelea nchini Tanzania kwa shughuli za Utalii. 

Hospitali ina vitanda 90 ila havitumiki vyote. Hospitali ina madaktari 3, maafisa wa kliniki 4, manesi 24 na wafanyakazi wengine 47. Jumla ya wafanyakazi wote ni 78. Inasimamia zahanati 6 na Kliniki 1.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Manyara
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Nkoaranga

**Hospitali ya Nkoaranga** inamilikiwa na Dayosisi ya Meru. 

Hospitali hii ilianzishwa kama zahanati ndogo mnamo mwaka 1930. Hospitali hii inasimamia zahanati tano amabazo zipo ndani ya Dayosisi ya Meru. Zahanati hizi zinaweza kukubali idadi ya wateja kama 40 kwa uchunguzi wa muda mfupi. Zaidi ya wafanyakazi 80 hufanya Huduma za kiafya ndani ya Dayosisi ambayo idadi ya wakazi wake ni takribani 90,000.

Hospitali imekua sana katika kipindi cha miaka michache iliyopita chini ya uongozi wa sasa. Karibu miaka mitano iliyopita ilipendekezwa kuwa inapaswa kufungwa kwa sababu haikua na vigezo vya kuwa kama kituo cha afya, Lakini kwa msaada kutoka kwa vyanzo tofauti na usimamizi mzuri hospitali imevutia wagonjwa zaidi katika soko la afya la ushindani la eneo la Arusha na Mapambano ya huduma bora yameendelea.

## Mareeo
Jamii:Arusha
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Taifa ya Muhimbili

**Hospitali ya Taifa ya Muhimbili** Ni hospitali yenye vitanda 1259 huko Dar es Salaam, Tanzania. Karibu asilimia 40 ya vitanda vyake ni vya wagonjwa binafsi. 

Ni kliniki ya kwanza ya matibabu iliyosaidiwa na dawa (MAT) kutibu madawa ya kulevya ya opioid. 

## Marejeo 
Jamii: Dar es Salaam
Jamii: Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Matema

**Hospitali ya Matema** inapatikana Matema, Mkoa wa Mbeya, Tanzania.  Hospitali hii ina ukubwa wa kilomita za mraba 0.56. 

Hospitali ya Matema hupatikana wilaya ya Kyela, Mkoani Mbeya. Imejengwa pembezoni mwa ziwa Nyasa chini ya mlima wa Livingstone.  Hospitali hii ipo takribani kilomita 45 toka mjini Kyela na takribani kilomita 90 toka dayosisi ya Konde.

Hospitali ya Matema ina jumla ya vitanda 60 ikifuatia hospitali ya serikali ya Kyela yenye vitanda 150. Pia kuna kituo cha afya cha serikali kimoja  huko Ipinda (kilomita 28) na zahanati 22 wilayani hapo. Pia kuna kituo kimoja cha afya cha Baptist (kilomita 15) na makanisa mawili ya Kilutheri huko Ngamanga na Mahenge. Wilaya ya Rungwe jirani ina hospitali ya Itete (kilomita 65) na hospitali ya wilaya ya Tukuyu (kilomita 90). Hospitali ya Kilutheri rasmi ya rufaa ni Hospitali ya Mshauri ya Mbeya (km 160). Kwa kuwa huduma huko bado zinaonyesha hamu ya kupeleka wagonjwa mara nyingi huko Ilembula, Peramiho au Bulongwa.

## Tanbihi
## Marejeo 
* Orodha ya hospitali nchini Tanzania

Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Marangu

**Hospitali ya Kilutheri ya Marangu** inapatikana Marangu, mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania na inamilikiwa na Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania dayosisi ya Kaskazini. 

Hospitali hii ilifunguliwa mwaka 1907,  ilianza kama kituo cha kutoa huduma ya kwanza na kukua taratibu mpaka kufikia hadhi ya kuitwa hospitali ya Wilaya. Hospitali ya Marangu ina jumla ya vitanda 80, na inahudumia watu takribani 300,000, kutoka maeneo ya Marangu Holili, Himo na Uchira

## Marejeo
## Tazama pia 
* Orodha ya mahospitali nchini Tanzania

Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Chimala

**Hospitali ya kimisionari ya Chimala** ni hospitali ya Kikristo inayopatikana katika kijiji cha Chimala wilaya ya Mbarali, mkoa wa Mbeya, nchini Tanzania.  

Hupokea  wagonjwa takribani elfu ishirini (20,000) kila mwaka.

## Huduma zinazopatikana
# Wodi ya watoto
# Wodi ya wanaume
# Wodi ya akina mama
# Wodi ya wazazi
# Upasuaji  mdogo
# Huduma kwa waathirika wa virusi vya Ukimwi (VVU)
# Huduma ya tiba ya mionzi (x-ray)
# Huduma za maabara

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mbarali
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Kibosho

**Hospitali ya Kibosho** ilianza kama zahanati mwaka 1929 ikiwa ina hadhi ya hospitali ya kata. Hospitali imemilikiwa  chini ya uongozi wa Dayosisi ya Moshi kwa sasa ni hospitali ya wilaya ikiwa uwezo wa vitanda 180. 

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Rufaa ya Mkoa Tumbi

**Hospitali Teule ya Rufaa ya Mkoa wa Pwani Tumbi**, ilianzishwa kama Kituo cha Afya mnamo mwaka 1967, ikiwa na vitanda 35. Mwaka 1979 Kituo cha Afya kilipandishwa hadhi na kuitwa Hospitali Teule ya Wilaya ya Kibaha.

Tarehe 16 Februari 1996, Hospitali ilitunukiwa jina la “Hospitali Maalum ya Tumbi”. Mwaka 2008, Hospitali Maalum ya Tumbi ilikuwa na vitanda 253 kwa ajili ya kulaza wagonjwa.  

Hospitali Maalum ya Tumbi, ndiyo kubwa katika wilaya ya Kibaha, hivyo ilitunukiwa hadhi ya kuwa  Hospitali Teule ya Rufaa ya Mkoa wa Pwani mwaka 2011 ikiwa na vitanda 281. Inahudumia idadi kubwa ya watu 1,110,917 katika mkoa wa Pwani ikiwa inapokea wagonjwa 400-500 kwa siku.

Hospitali hutumika kama ngazi ya kwanza na ya pili pia inapata wagonjwa kutoka wilaya zote na mikoa ya jirani. Timu ya usimamizi wa hospitali ina wanachama msingi 12 na ina jukumu la kusimamia shughuli zote za kila siku na inaongozwa na Mkurugenzi wa Huduma za Afya ambaye pia ni Mkurugenzi wa Huduma za Hospitali katika Shirika la Elimu Kibaha.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibaha
Jamii:Hospitali za Tanzania
Hospitali ya Rufaa Mt. Benedikto Ndanda

**Hospitali ya Rufaa ya Mt. Benedikto Ndanda** ni hospitali ya binafsi inayoungwa mkono na shirika la Wamisionari Wabenedikto wa St. Otillien. Ni sehemu ya shughuli za kitume za Abasia ya Ndanda, iliyoko Mkoa wa Mtwara, Kusini-Mashariki mwa Tanzania.

Tangu kuanza kabisa kwa misheni ya Wabenedikto nchini Tanzania, ilikuwa wazi kwamba utunzaji wa wagonjwa ulikuwa sehemu ya uinjilishaji. Kusudi lilikuwa kutoa huduma bora za afya kwa wagonjwa wote, bila kujali imani na hali ya kiuchumi na kijamii.

Inatoa huduma za msingi na maalum kwa kutumia njia na vifaa vya kisasa. Maabara imewekwa vizuri na ilibatikiwa na nyota 5. Mashine za dijiti na mashine za high-mwisho zinatumika. Wafanyakazi wamefunzwa vizuri na wanahimizwa sana kutoa huduma bora.

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Mtwara
Jamii:Hospitali za Tanzania