open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cláudio Hummes

**Cláudio Hummes**, O.F.M. (8 Agosti 1934 – 4 Julai 2022) alikuwa mchungaji wa Kanisa Katoliki kutoka Brazili. 

Aliwahi kuwa msimamizi wa Baraza la Makleri kutoka 2006 hadi 2010, na awali alikuwa Askofu Mkuu wa Fortaleza kuanzia 1996 hadi 1998 na Askofu Mkuu wa São Paulo kutoka 1998 hadi 2006. Akiwa mwanachama wa Shirika la Ndugu Wadogo na mtetezi wa haki za kijamii, alifanywa kardinali mwaka 2001.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Watu wa Brazil
Jamii:Wafransisko
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Michael Pohl

thumbnail|right|200px|Michael Pohl
**Michael Pohl** (alizaliwa 18 Novemba 1989) ni mwanariadha nchini Ujerumani ambaye alishiriki katika mbio za mita 60 za wanaume katika mashindano ya ndani ya dunia ya IAAF mwaka 2018. Mwaka 2019 alishinda medali ya shaba katika hafla ya timu katika michezo ya Uropa mwaka 2019 iliyofanyika Minsk, Belarus..
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1989
Kevin Kranz

thumbnail|right|200px|Kevin Kranz
**Kevin Kranz** (alizaliwa 20 Juni 1998) ni mwanariadha nchini Ujerumani ambaye alishinda medali ya dhahabu katika mbio za 4 × 100 za kupokezana vijiti katika mashindano ya ubingwa ya Uropa ya U23 mwaka 2019. Mapema mwaka huo, alifika fainali kwenye mashindano ya ndani ya Uropa mwaka 2019 huko Birmingham akimaliza wa nane. 
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1998
Marvin Schlegel

thumbnail|right|200px|Marvin Schlegel
**Marvin Schlegel** (alizaliwa 2 Januari 1998) ni mwanariadha nchini Ujerumani na mtu ambaye hushiriki kama mwanariadha. Alishiriki katika mashindano ya kupokezana ya mita 4 × 400 katika mashindano ya riadha ya dunia mwaka 2019.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1998
Steven Müller

thumbnail|right|200px|Steven Müller
**Steven Müller** (alizaliwa 15 Septemba 1990) ni mwanariadha nchini Ujerumani wa uwanjani ambaye alishiriki katika mashindano ya wanaume ya mita 200 katika mashindano ya riadha ya dunia mwaka 2019.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1990
Léon Schäfer

thumbnail|right|200px|Léon Schäfer
**Léon Gabrial Schäfer** (alizaliwa 13 Juni 1997) ni mwanariadha mlemavu nchini Ujerumani ambaye hushiriki hasa katika matukio ya mbio ndefu na kuruka kwa urefu katika matukio ya ngazi ya kimataifa na ndiye anayeshikilia rekodi ya dunia kwa sasa katika mbio ndefu za wanaume za T63. 
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1997
Deniz Almas

thumbnail|right|200px|Deniz Almas (2021)
**Deniz Almas** (alizaliwa 17 Julai 1997) ni mwanariadha nchini Ujerumani ambaye alishiriki katika mashindano ya mbio za mita 4 × 100 za kupokezana vijiti katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 2020.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1997
Joshua Hartmann

thumbnail|right|200px|Joshua Hartmann (2022)
**Joshua Hartmann** (alizaliwa 9 Juni 1999) ni mwanariadha nchini Ujerumani ambaye alibobea katika matukio ya mbio fupi. Alishiriki katika hafla ya kupokezana  ya mita 4 × 100 za wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto mwaka 2020.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1999
Ali Lacin

**Ali Lacin** (alizaliwa 17 Aprili 1988) ni mwanariadha mlemavu nchini Ujerumani ambaye alishiriki  katika matukio ya uainishaji wa T61. Alishinda medali ya shaba katika mashindano ya wanaume ya mita 200 T61 katika Michezo ya Olimpiki ya Walemavu ya Majira ya joto mwaka  2020 iliyofanyika Tokyo, Japani.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Lukas Krappe

**Lucas Krappe** (alizaliwa 27 Novemba 2003) ni mwanariadha nchini Ujerumani.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 2003
Ratan Tata

**Ratan Naval Tata** (28 Desemba 1937 – 9 Oktoba 2024) alikuwa mjasiriamali wa India

## Kazi 
Mwaka 1961, Tata alikutana na msanifu majengo A. Gili Jones ambaye alitumia majuma matatu akiwa mkosoaji wa ubunifu wa usanifu majengo katika Chuo Kikuu cha Cornell. Baada ya kumaliza masomo yake Cornell, Tata alijiunga kwa muda mfupi na Jones katika kampuni yake ya Jones & Emmons huko Los Angeles. Wakati Tata alipokuwa akipanga kuishi Los Angeles, aliitwa kurudi India na bibi yake.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Watu wa Uhindi
Patrick Schneider

thumbnail|right|200px|Patrick Schneider
**Patrick Schneider** (alizaliwa 30 Novemba 1992) ni mwanariadha nchini Ujerumani ambaye alibobea katika mbio za mita 400. Aliwakilisha nchi yake katika mashindano mawili ya nje ya Uropa na vile vile kombe la dunia la riadha mwaka 2018.

Alihama kutoka soka hadi riadha mwaka 2014.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1992
Daniel Dikeji Miyerijesu

**Daniel Dikeji Miyerijesu** (alizaliwa 21 Januari 1948) ni askofu wa Nigeria, kiongozi na mwanzilishi wa Huduma ya Neema ya Mungu.

Isaiah Ogedegbe amemwita "mtakatifu aliye hai". Alianza G.G.M tarehe 5 Novemba 1993.

## Marejeo
Jamii:maaskofu
Jamii:watu wa Nigeria
Julián Herranz Casado

**Julián Herranz Casado** (alizaliwa 31 Machi 1930) ni kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Hispania. Alihudumu kama Rais wa Baraza la Kipapa la Ufafanuzi wa Maandishi ya Kisheria katika Curia ya Kirumi kutoka mwaka 1994 hadi 2007, na alipewa hadhi ya ukardinali mwaka 2003 na Papa Yohane Paulo II.

Ni mmoja wa makardinali wawili – pamoja na Juan Luis Cipriani Thorne – ambao ni wanachama wa Opus Dei; Herranz Casado ndiye mwanachama wa ngazi ya juu zaidi wa shirika hilo katika safu za uongozi wa Kanisa. Pia anachukuliwa kuwa mmoja wa wataalamu wa juu zaidi wa sheria za kanisa, na alikuwa mmoja wa watu wenye ushawishi mkubwa ndani ya Vatikani wakati wa kipindi kifupi kabla ya kifo cha Papa Yohane Paulo II.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Watu wa Hispania
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Franz Hengsbach

**Franz Hengsbach** (10 Septemba 1910 – 24 Juni 1991) alikuwa Kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Ujerumani, ambaye alihudumu kama Askofu wa Essen kutoka mwaka 1957 hadi 1991. Alipandishwa hadhi kuwa kardinali mwaka 1988. Hengsbach alikuwa na mchango mkubwa katika maendeleo ya kijamii na kiroho ya jimbo lake wakati wa uongozi wake.

## Wasifu 
Franz Hengsbach alizaliwa mjini Velmede kwa wazazi Johann na Theresia Hengsbach; alikuwa na ndugu watano wa kiume na dada wawili. Alisoma katika Taasisi ya Brilon na seminari za Paderborn na Freiburg. Hengsbach alipata shahada yake ya uzamivu katika theolojia mwaka 1944 kutoka Chuo Kikuu cha Munich, kwa tasnifu iliyopewa jina **"**Das Wesen der Verkündigung **-** Eine homiletische Untersuchung auf paulinischer Grundlage" (Kiini cha Uhubiri - Uchunguzi wa ki-homiletiki kwa msingi wa maandiko ya Paulo).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1910
Jamii:Waliofariki 1991
Jamii:Watu wa Ujerumani
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Henryk Gulbinowicz

thumb|Henryk Gulbinowicz
**Henryk Roman Gulbinowicz** (17 Oktoba 1923 – 16 Novemba 2020) alikuwa mchungaji wa Kanisa Katoliki aliyehudumu kama Askofu Mkuu wa Wrocław kuanzia mwaka 1976 hadi 2004. Papa Yohane Paulo II alimteua kuwa kardinali mwaka 1985. 

Mnamo mwaka 2020, alizuiliwa kushiriki kwenye shughuli za umma kufuatia uchunguzi wa Vatikani uliothibitisha madai kwamba alijihusisha na unyanyasaji wa kingono, pamoja na ushahidi wa kuwa alikuwa mtoa taarifa wa polisi wa siri kuanzia mwaka 1969 hadi 1985. Baada ya kifo chake, Gulbinowicz alizuiwa kufanyiwa ibada ya mazishi katika Kanisa Kuu la Mtakatifu John Mbatizaji jijini Wrocław au kuzikwa katika kanisa hilo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Polandi
Mikhail Beketov

right|thumb|270x270px| Beketov mnamo 2012
**Mikhail Vasilyevich Beketov** (10 Januari 1958 – 8 Aprili 2013) alikuwa mwandishi wa habari wa Urusi ambaye alipata umaarufu mkubwa baada ya kushambuliwa katika tukio lililodhaniwa kuwa lilihusiana na uandishi wake kuhusu mpango wa kuharibu Msitu wa Khimki ili kupisha ujenzi wa barabara kuu ya Moscow–Saint Petersburg. 

## Kazi 
Beketov alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Moscow na alifanya kazi kwenye ujenzi wa barabara kuu ya Baikal-Amur. Baadaye alihamia Khimki na kuanza kuchapisha gazeti lililoitwa Khimkinskaya Pravda (Химкинская правда, 'Khimki Truth'). Kwenye gazeti hilo, aliikosoa mara kwa mara serikali ya eneo hilo kwa ajili ya ufisadi. 

## Upinzani wa barabara 
right|thumb|375x375px| Beketov mnamo 2010
Beketov aliripoti kuhusu ujenzi wa barabara kuu na athari zake zinazoweza kuharibu mazingira, hasa katika eneo la Msitu wa Khimki karibu na Moscow. Pia aliripoti kuhusu wanaharakati waliokuwa wakipinga uharibifu wa msitu huo, kama vile Yevgenia Chirikova. Alidai kupokea vitisho kutoka kwa maafisa wa eneo hilo kuacha kuripoti, na gari lake liliwashwa moto na mbwa wake kuuawa. Hatimaye, tarehe 13 Novemba 2008, alishambuliwa na watu wasiojulikana. Alipata majeraha makubwa, ikiwa ni pamoja na kuathirika kwa ubongo, kupoteza mguu wake wa kulia na vidole vinne. Shambulio hilo lilitokea nje ya nyumba yake huko Khimki. Beketov alipitia upasuaji mara nane na alilazimika kutumia kiti cha magurudumu.

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 2013
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:watu wa Urusi
Prerna Singh Bindra

**Prerna Singh Bindra** kutoka Gurgaon, India ni mmoja wa waandishi wa habari wa mazingira na waandishi wa kusafiri.    Pia ni mhadhiri katika Kituo cha Taifa cha Sayansi ya Biolojia na amepokea Tuzo ya Uhifadhi wa Wanyamapori ya Carl Zeiss.

## Elimu 
Prerna ana Shahada ya Uzamili katika Ustawi wa Wafanyakazi kutoka Chuo Kikuu cha Gujarat na pia amefanya masomo ya shahada ya kwanza katika Uchumi katika Chuo cha St. Xaviers (Ahmedabad).

## Kazi 
Alianza kazi yake katika usimamizi akiwa Mshirika wa Utafiti katika Taasisi ya Usimamizi ya India, Ahmedabad. Baada ya kugundua kuwa wito wake wa kweli ulikuwa uandishi, alianza kuandika kwa Sanctuary Asia. Baadaye alifanya kazi kwenye magazeti ya kila siku kama The Asian Age, The Pioneer, The Times of India, na mengineyo. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Uhindi
Jamii:Waandishi wa habari
Ivan Dias

**Ivan Cornelius Dias** (14 Aprili 1936 – 19 Juni 2017) alikuwa kardinali kutoka India katika Kanisa Katoliki. 

Alitumikia kama Mkuu wa Idara ya Uinjilishaji wa Watu (Congregation for the Evangelization of Peoples) kuanzia mwaka 2006 hadi 2011, Askofu Mkuu wa Bombay kutoka 1996 hadi 2006, na kabla ya hapo alikuwa balozi wa papa katika maeneo ya Balkani, Asia ya Mashariki, na Afrika Magharibi. 

Dias alipandishwa hadhi kuwa kardinali mwaka 2001.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Watu wa Uhindi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Francisco Javier Errázuriz Ossa

**Francisco Javier Errázuriz Ossa** (alizaliwa 5 Septemba 1933) ni kiongozi wa kidini kutoka Chile katika Kanisa Katoliki. 

Alitumikia kama Askofu Mkuu wa Santiago kuanzia mwaka 1998 hadi 2010. Aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 2001, na alikuwa mshauri wa Papa Fransisko katika Baraza la Makardinali kuanzia kuundwa kwake mwaka 2013 hadi alipoondoka mwaka 2018.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Watu wa Chile
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Avery Dulles

**Avery Robert Dulles S.J.** (24 Agosti 1918 – 12 Desemba 2008) alikuwa kasisi wa Kijesuiti, mwana teolojia, na kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Marekani. 

Dulles alihudumu kama mwalimu katika Chuo cha Woodstock kuanzia mwaka 1960 hadi 1974, katika Chuo Kikuu cha Katoliki cha Amerika kuanzia mwaka 1974 hadi 1988, na kama Profesa wa Laurence J. McGinley wa Dini na Jamii katika Chuo Kikuu cha Fordham kuanzia mwaka 1988 hadi 2008. Alikuwa pia mwandishi mashuhuri kimataifa na mtoa mihadhara. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Watu wa Marekani
Jamii:Wajesuiti
Jamii:mapadri
Jamii:Makardinali
Hassan Nasrallah

**Hassan Nasrallah** (31 Agosti 1960 - 27 Septemba 2024) alikuwa kiongozi wa kidini na mwanasiasa ambaye alishika wadhifa wa Ukatibu Mkuu wa Hezbollah (ambacho ni chama cha kisiasa cha Waislamu wa Kishia, kadhalika ni kundi la kijeshi) kuanzia 1992 hadi kuuwawa kwake kisiasa 2024.

Akiwa ni mzaliwa katika familia ya Ki-shi'a mnamo mwaka 1960 kwenye viunga vya mji wa Beirut, Nasrallah alisoma na kuhitimu katika mji wa Tyre, pale alipojiunga kwa muda kwenye Vuguvugu la Amal na baadae kwenda kusoma kwenye seminari ya Kishia huko Baalbek. Baadae alisoma na kufundisha katika shule ya Amal.

Nasrallah alijiunga na Hezbollah ambayo ilianzishwa ili kupambana na uvamizi wa Israeli huko Lebanoni mwaka 1982. Baada ya kupitia kipindi kifupi cha mafunzo ya kidini huko Iran, Nasrallah alirejea Lebanon na kuwa kiongozi wa Hezbollah kumrithi mtangulizi wake, Abbas al-Musawi, ambaye aliuwawa kisiasa kupitia shambulizi la anga lililofanywa na Israeli. 

Hassan Nasrallah amekuwa kiongozi wa sita katika orodha ya viongozi wa Hezbollah waliouawa na Israeli katika mwaka 2024 pekee. Viongozi wengine waliouawa katika kipindi hicho ni Fu'ad Shukr, Ibrahim Aqil, Ahmad Wehbe, Ibrahim Kobeissi, Mohammad Surour na Nabil Qaouk. Kuanzia Oktoba 29, 2024, nafasi yake imerithiwa rasmi na Ayatollah Naim Qassem.

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Lebanoni
Ndyakira Amooti

**Ndyakira Ntamuhiira Amooti** (1955 au 1956 – 25 Agosti 1999) alikuwa mwandishi wa vitabu vya watoto, mwandishi wa habari na mwanamazingira kutoka Uganda, aliyepewa tuzo ya Global 500 Roll of Honour na mshindi wa Tuzo ya Mazingira ya Goldman 

## Maisha na Kazi
Amooti alifanya kazi kama mwandishi wa habari kwa gazeti la Kampala, *The New Vision*, kuanzia mwaka 1986. Aliishi katika kijiji kilichopo Wilaya ya Ibanda . Aliripoti kuhusu masuala mbalimbali ya mazingira, kama vile sokwe wa milimani walio hatarini kutoweka, misitu ya Bwindi, uchimbaji haramu wa madini na ujangili. Pia alitoa tahadhari juu ya biashara ya magendo ya wanyama adimu kwa madhumuni ya maonesho au majaribio ya maabara, hususan sokwe na kasuku walio hatarini kutoweka. Mwaka 1993, alipewa Tuzo ya Global 500 Roll of Honour ya Shirika la Umoja wa Mataifa la Mpango wa Mazingira. Mwaka 1996, alishinda Tuzo ya Mazingira ya Goldman.     Baadaye alijikita zaidi katika ulinzi wa misitu na mazingira ya Ziwa Victoria. 

Alichapisha kitabu cha watoto What a Country Without Animals! mwaka 1998,  na pia amechapisha vitabu vingine kama What a Country Without Birds, What a Country Without Grasslands, na What a Country Without Wetlands. Vitabu hivi vinahusu masuala ya mazingira, vimeandikwa kwa ajili ya watoto wenye umri wa miaka tisa hadi kumi na mbili, na mhusika mkuu wa hadithi hizo ni kijana aitwaye 'Kazoora'.

Amooti alikufa kutokana na saratani ya damu mwaka 1999, akiwa na umri wa miaka 43 Kwa mujibu wa matakwa yake, alizikwa bila jeneza, mwili wake ukiwa umefungwa kwenye mkeka wa majani ya mitende.

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1955
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:waandishi wa Uganda
Péter Erdő

**Péter Erdő** (alizaliwa 25 Juni 1952) ni kardinali wa Hungaria wa Kanisa Katoliki ambaye amehudumu kama Askofu Mkuu wa Esztergom-Budapest na Primate wa Hungaria tangu mwaka 2003.

Erdő alikuwa raisi wa Baraza la Mikutano ya Maaskofu wa Ulaya kuanzia mwaka 2006 hadi 2016, na alihudumu kama mjumbe mkuu wa Mkutano wa Maaskofu wa Kawaida wa Tatu uliofanyika Roma.

Pia anajulikana kwa kuwa na heshima maalumu kwa Bikira Maria wa Consolation. Ana ujuzi wa lugha mbalimbali ikiwa ni pamoja na Kiingereza, Kiitaliano, Kifaransa, Kilatini na Kihungaria, na amewahi kuhutubu pia kwa lugha ya Kislovakia.

Erdő ameonyesha kuunga mkono Waziri Mkuu wa Hungaria, Viktor Orbán.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu wa Hungaria
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Edward Egan

**Edward Michael Egan** (2 Aprili 1932 – 5 Machi 2015) alikuwa mchungaji wa Kanisa Katoliki nchini Marekani aliyewahi kuhudumu kama Askofu wa Bridgeport kuanzia mwaka 1988 hadi 2000, na kama Askofu Mkuu wa New York kuanzia mwaka 2000 hadi 2009. Alipewa daraja la kardinali mwaka 2001.

## Maisha ya awali na elimu 
Edward Michael Egan alizaliwa tarehe 2 Aprili 1932 huko Oak Park, Illinois, akiwa mtoto wa tatu kati ya watoto wanne wa Thomas J. na Genevieve (née Costello) Egan. Baba yake alikuwa meneja wa mauzo na mama yake alikuwa mama wa nyumbani na mwalimu wa zamani. Familia za wazazi wake walitoka Kaunti ya Mayo na Kaunti ya Clare, Ireland. Mwaka 1943, Egan na kaka yake mkubwa walipatwa na ugonjwa wa polio, hali iliyosababisha wakose shule kwa miaka miwili walipokuwa wakipata nafuu nyumbani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Watu wa Marekani
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Godfried Danneels

**Godfried Maria Jules Danneels** (4 Juni 1933 – 14 Machi 2019) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki nchini Ubelgiji. 

Alitumikia kama Askofu Mkuu wa Mechelen-Brussels na mwenyekiti wa mkutano wa maaskofu wa nchi yake kuanzia mwaka 1979 hadi 2010. Danneels aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 1983. Alipoanza umri wa miaka 75 mnamo 2008, alitoa ombi la kustaafu, ambalo lilikubaliwa na Papa Benedikto wa XVI tarehe 18 Januari 2010..

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Watu wa Ubelgiji
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Luigi Dadaglio

**Luigi Dadaglio** (28 Septemba 1914 – 22 Agosti 1990) alikuwa Kardinali wa Kanisa Katoliki na Mkuu wa Kitengo cha Msamaha wa Kitume (Major Penitentiary) katika Kanisa la Roma.

## Maisha ya awali 
Alizaliwa Sezzadio, Italia, na alipata elimu yake katika Seminari ya Acqui. Alipadrishwa tarehe 22 Mei 1937. Kuanzia mwaka 1938 hadi 1942 aliendeleza masomo yake katika Chuo Kikuu cha Kipapa cha Laterano, ambako alipata shahada ya uzamivu katika sheria za Kanisa na sheria za kiraia (utroque iure). Baadaye alisoma katika Chuo cha Kipapa cha Kidiplomasia mjini Roma, ambako alisomea diplomasia kati ya mwaka 1941 hadi 1943.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1990
Jamii:wanasheria wa Italia
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Makardinali
Uyabisi wa Misuli

**Uyabisi wa Misuli (Fibromyalgia**, **FM**) ni ugonjwa wenye dalili za maumivu ya muda mrefu yaliyoenea kote mwilini na mwitikio wa maumivu makali kwa shinikizo yoyote kwenye mwili. Baadhi ya watu pia huripoti dalili za miguu kutotulia, matatizo ya utumbo au kibofu cha mkojo kuwasha, kufa ganzi na kuhisi mwasho na kuwa na hisia kali kwa kelele, mwanga au halijoto. Mara nyingi huhusishwa na unyogovu, wasiwasi na ugonjwa wa kiakili unaotokana na kiwewe. Sababu za kimazingira zinaweza kujumuisha mfadhaiko wa kisaikolojia, kiwewe na maambukizi fulani. Hakuna vipimo maalum wa utambuzi wa ugonjwa. Dawa za duloxetine, milnacipran au pregabalin zinaweza kutumiwa. na wengine wakisema kwamba utumiaji wa opioid kidogo inaweza kuwa sawa ikiwa dawa zingine hazifanyi kazi. Virutubisho vya lishe havina ushahidi wa kuunga mkono matumizi yao. Ingawa wengine wanahisi kuwa utambuzi wa fibromyalgia unaweza kuathiri mtu vibaya, utafiti mwingine umebaini kuwa unaweza ukawa na manufaa.

## Marejeo 
Jamii:Magonjwa
Ugonjwa wa ovari wa Polycysti

**Ugonjwa wa ovari wa Polycysti** (**PCOS**) ni aina mbili za dalili zinazoambatana na ongezeko la androjeni (homoni za kiume) kwa wanawake.   Ishara na dalili za PCOS ni pamoja na hedhi isiyo ya kawaida au kutokuwepo kwa hedhi kabisa, hedhi nzito, nywele za ziada kwenye mwili na usoni, chunusi, maumivu ya nyonga, ugumu wa kupata mimba, na mabaka manene, meusi na yenye rangi nyororo .  Hali kama za kisukari cha aina ya 2, kunenepa kupita kiasi, apnea ya kuzuia usingizi, ugonjwa wa moyo, matatizo ya kihisia, na saratani ya endometrial .    Sababu hatarishi ni pamoja na uzito uliopita kiasi, ukosefu wa mazoezi ya mwili, na historia ya kifamilia ya mtu mwenye hali hiyo.  Utambuzi unategemea iwapo mambo mawili yatapatikana kati ya haya matatu yafuatayo: kama hakuna ukomavu wa yai, viwango vya juu vya androjeni, na uvimbe mwingi kwenye ovari . 

Kufikia mwaka wa 2020 PCOS haikuwa na tiba.  Matibabu yanaweza kujumuisha mabadiliko ya mtindo wa maisha kama vile kupunguza uzito na  kufanya mazoezi.   Tembe za kuzuia upataji mimba zinaweza kusaidia kuboresha hali ya hedhi, uotaji wa nywele nyingi na chunusi.  Juhudi za kuboresha uwezo wa kushika mimba ni pamoja na kupunguza uzito, clomiphene, au metformin. 

PCOS ni ugonjwa wa endokrini unaowapata wanawake wenye umri wa miaka kati ya 18 na 44.  Huathiri takribani 2% hadi 20% ya rika hili kama inavyofafanuliwa.  Mtu anapokuwa tasa kutokana na kutokuwepo kwa ukomavu wa yai, PCOS hutajwa kuwa ndicho kisababishi kikuu. 

## Marejeo 
Jamii:Magonjwa
Ugonjwa wa vidonda vya utumbo mkubwa

**Ugonjwa wa vidonda vya utumbo mkubwa** (kwa Kiingereza: *Ulcerative colitis,* kifupi: *UC*) ni hali ya muda mrefu ambayo husababisha kuvimba na vidonda kwenye utumbo mkubwa na rektamu. Dalili kuu za ugonjwa uliopo ni maumivu ya tumbo na kuhara kulikochanganyika na damu.

Kisababishi cha UC hakijulikani. Viwango vya ugonjwa huu vinaonekana kuwa vyu juu zaidi kwenye nchi zilizostawi huku wengine wakipendekeza kuwa haya ni matokeo ya kuathiriwa kwa kiwango cha chini na maambukizo ya utumbo au kutokana na lishe na mtindo wa maisha wa mataifa ya Magharibi. Kuondolewa kwa kidole cha tumbo katika umri mdogo kunaweza kuwa kinga. Kila mwaka, hujitokeza upya kwa mtu 1 hadi watu 20 kati ya watu 100,000 na watu 5 hadi 500 kati ya watu 100,000 huathiriwa. Kwa matibabu yanayofaa, hatari ya kifo inaonekana kuwa sawa na ile ya idadi ya watu kwa ujumla. Maelezo ya kwanza ya ugonjwa wa vidonda vya utumbo mkubwa yalitokea karibia miaka ya 1850.

## Marejeo
Deborah Blum

**Deborah Leigh Blum** (aliyezaliwa Oktoba 19, 1954) ni mwandishi wa habari za sayansi kutoka Marekani na mkurugenzi wa mpango wa Knight Science Journalism katika Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts (MIT).  Yeye ni mwandishi wa vitabu kadhaa, ikiwa ni pamoja na ''The Poisoner's Handbook* (2010)  na *The Poison Squad* (2018),  na amekuwa mwandishi wa gazeti la *The New York Times* na mwanablogu, kupitia blogu yake yenye jina Elemental, kwa *Wired* . 

Akiwa mwandishi wa sayansi wa *Sacramento Bee*, Blum aliandika mfululizo wa makala zinazochunguza migogoro ya kitaaluma, kimaadili na kihisia kati ya wanasayansi wanaotumia wanyama katika utafiti wao na wanaharakati wa haki za wanyama wanaopinga utafiti huo. Mfululizo huo, uliopewa jina la *The Monkey Wars'', ulishinda Tuzo ya Pulitzer ya 1992 kwa Ripoti za Kipekee. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Marekani
Clare Rewcastle Brown

**Clare Rewcastle Brown** ni mwandishi wa habari wa Uingereza anayejihusisha na masuala ya mazingira na kupinga ufisadi, ambaye alifichua kashfa ya *1Malaysia Development Berhad (1MDB)*. Alizaliwa katika Koloni  la Uingereza la zamani la Sarawak (ambayo sasa ni sehemu ya Malaysia), ndiye mwanzilishi na mwendeshaji wa blogu *ya Sarawak Report* na Radio Free Sarawak ambayo imefichua ufisadi unaochochea uharibifu wa misitu na ukiukaji wa haki za binadamu katika jimbo hilo  pamoja na mapungufu ya mifumo ya kifedha ya kimataifa inayowezesha utawala wa kifisadi. Mnamo mwaka 2015, alihamishia lengo lake kwa serikali ya shirikisho ya Malaysia na waziri mkuu wa nchi hiyo, Najib Razak. Blogu yake, Sarawak Report, ilipata umaarufu mkubwa kwa kufichua kashfa ya 1MDB, jambo ambalo lilichangia umma kutokua na imani dhidi ya serikali ya Najib ya Barisan Nasional, na hatimaye kusababisha kushindwa kwake katika uchaguzi wa mwaka 2018..   

## Maisha, elimu, na kazi 
Rewcastle Brown alizaliwa Sarawak, koloni la Uingereza, tarehe 20 Juni 1959  na wazazi wa Uingereza, kabla ya eneo hilo kuwa sehemu ya Malaysia. Alisoma shule ya msingi katika jimbo jirani la Sabah.    Baba yake, Patrick John Rewcastle, aliwahi kuwa mkuu wa kitengo cha ujasusi maalumu huko Sarawak na baadaye, baada ya uhuru, akawa Kamishna wa Polisi wa Kifalme wa Malaysia huko Sabah.    Mama yake, Karis Louise Hutchings, alikuwa mwalimu wa ukunga na alisaidia kuhudumia watoto wachanga wa jamii za asili katika kliniki za mbali. Alihamia Uingereza alipokuwa na umri wa miaka minane, alihudhuria shule ya bweni ya binafsi, kisha akasoma historia ya kisasa katika Chuo cha King's College London nabaadaye akapata shahada ya uzamili katika mahusiano ya kimataifa kutoka Shule ya Uchumi ya London (LSE).  Alianza kazi ya uandishi wa habari kwa kujiunga na BBC World Service mwaka 1983. Baadaye alihamia kitengo cha masuala ya sasa cha televisheni ya BBC kama mtayarishaji, kisha akafanya kazi kama ripota wa Sky TV na baadaye kama mwandishi wa habari na vipindi wa Carlton Television ya ITV. 

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Uingereza
Jon Christensen (mwandishi wa habari)

**Jon Allan Christensen** (alizaliwa mwaka 1960) ni mwandishi wa habari wa kujitegemea wa Marekani aliyejikita katika kuandika kuhusu habari za California, nyumbani kwake Venice katika Kaunti ya Los Angeles ya pwani. Yeye ni Profesa Msaidizi  Taasisi ya Mazingira na Uendelevu ya UCLA, ambapo mara kwa mara hufundisha somo la Uandishi wa Habari za Mazingira kwa wanafunzi wa shahada ya kwanza wa Sayansi ya Mazingira.  Mnamo Januari 2020, aliandika makala ya maoni katika Los Angeles Times kuhusu kubomoa maeneo ya mabwawa ya Ballona, jambo ambalo lingeathiri wanyama pori walio hatarini kutoweka, maua nadra ya asili, na pia kuharibu udongo hai.. 

## Wasifu 
Christensen alikuwa Mkurugenzi Mtendaji   Kituo cha Bill Lane kwa ajili ya Magharibi ya Marekani na mwanafunzi wa udaktari katika Chuo Kikuu cha Stanford, lakini aliacha programu yake ya PhD katika Historia alipohamia kusini katika Kaunti ya Los Angeles mwaka 2012 kujiunga na wafanyakazi wa Taasisi ya Mazingira na Uendelevu ya UCLA. Taasisi ya Mazingira na Uendelevu.  Akiwa UCLA, alikuwa mhariri wa Boom: A Journal of California kuanzia 2013 hadi 2016.  Yeye ni mwandishi wa habari wa kujitegemea kazi zake zimechapishwa kwenye magazeti makubwa na angalau jarida moja kuu, ikiwemo   San Francisco Chronicle,  na The New Yorker . 

Mwaka 2014, Christensen alijiunga na Stamen Design, studio ya usanifu wa data na ramani huko San Francisco, kama mshirika akiwa Los Angeles. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Taasisi ya UCLA ya Mazingira na Uendelevu: Jon Christensen
* Christensen Lab (tovuti ya kibinafsi haipo UCLA)
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Marekani
Kheengz

**King Bawa** (anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii **Kheengz**; alizaliwa kaskazini mwa Nigeria, 8 Julai 1992) ni rapa na mwigizaji wa Nigeria. Kwa sasa anafanya kazi chini ya lebo yake huru ya muziki iitwayo YFK Entertainment. Albamu yake ya kwanza *Voice of Arewa* ilitolewa tarehe 25 Desemba 2019 na ikapata mafanikio makubwa kaskazini. Wimbo wake *I Am North* ulitikisa kwenye anga ya muziki kwani unahusu mtazamo wa kijumla kuhusu arewa.

## Maisha ya awali na Kazi 
Kheengz alizaliwa Zaria, Jimbo la Kaduna, akalelewa Bida, Jimbo la Niger. Ni wa kabila la Wakadara na ni mtoto wa tatu kati ya sita. Alipata shahada ya kwanza ya Uhandisi wa Kiraia kutoka Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello, Zaria. Kheengz alianza kuandika nyimbo za rap alipokuwa sekondari mwaka 2006. Alianza kurekodi mwaka 2010 chuoni. Alitoa toleo la wimbo wa Sarkodie *You Go Kill Me (Azonto)* na baadaye akafanya freestyle ya wimbo maarufu wa Ice Prince Aboki, jambo lililomfanya atambulike na M.I Abaga.

## Diskografia 
### Albamu za Studio 
* *Voice of Arewa* – *VOA* (2019)

### EPs 
* *Voice of Arewa the EP* (2015)
* *Pedestal EP* (2017)
* *The Four Horsemen EP* (2020)

### Mixtapes 
* *College Kid Mixtape* (2013)

## Filamu na Maonesho ya Televisheni 
### Filamu na Televisheni 
## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
King Wadada

**King Wadada** (jina halisi: **Austin Peter**, alizaliwa 6 Agosti 1975) ni mwanamuziki wa reggae, mwimbaji, na mtunzi wa nyimbo wa Nigeria. 

Wadada alishinda tuzo za Kora mwaka wa 2010 kama msanii bora ya mwaka wa reggae barani Afrika. Akijulikana zaidi kwa wimbo wake "Holy Holy." 

## Maisha ya Awali 
King Wadada alizaliwa tarehe 6 Agosti 1975 huko Urhonigbe, katika Halmashauri ya Serikali za Mitaa ya Orhionmwon, Jimbo la Edo nchini Nigeria.

## Kazi ya Muziki 
King Wadada alisainiwa chini ya lebo ya Miracle Day Music. Mwaka 2010, alishinda Tuzo za Kora kama msanii bora wa reggae barani Afrika.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Lorenzo Ricci

**Lorenzo Ricci** (alizaliwa Sarzana, 13 Mei 1971) ni mwanariadha  mlemavu nchini Italia ambaye alishiriki hasa katika mashindano ya mbio za kitengo za T11.

Lorenzo alishindana katika mbio za 100m na ​​200m katika Michezo ya Olimpiki ya Walemavu mwaka 2000 na 2004 na kushinda medali ya dhahabu katika T11 mita 100 mwaka 2000. Pia alishinda dhahabu kama sehemu ya Italia 4 × 100 m kwa T13 mwaka 2004.
## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Italia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1971
Hypothyroidism

**Hyperthyroidism (uzalishaji wa homoni nyingi mno kwenye tezi ya dundumio)** ni hali inayotokana na uzalishwaji wa ziada wa homoni ya tezi kutoka kwenye dundumio. **Thyrotoxicosis** ni hali ya kuwa na kiwango kikubwa cha homoni za tezi ya dundumio kutokana na sababu yoyote na hivyo kujumuisha hyperthyroidism.

Dalili kwa kawaida si kali sana kwa wazee na kipindi cha ujauzito. Utata usio wa kawaida ni uzalishaji wa homoni nyingi kabisa za tezi ya dundomio ambapo iwapo kuna maambukizo hupelekea kwa dalili kuzidi kuwa mbaya kama vile kuchanganyikiwa na kupanda kwa hali joto na mara nyingi husababisha kifo. 

Ugonjwa wa Grave ni kisababishi cha takribani asilimia 50% hadi 80% ya visa vyote vya hyperthyroidism nchini Marekani. Kisababishi kisicho cha kawaida ni uvimbe usio wa kisaratani katika tezi ya pituitari. Kwa ujumla ugonjwa huu huwapata zaidi wale walio na zaidi ya miaka 60.

## Marejeo
Maambukizi ya virusi vya papilloma vya binadamu

**Maambukizi ya virusi vya papilloma ya binadamu** (HPV infection) ni maambukizi yanayosababishwa na *virusi vya papilloma ya binadamu*. 

Takribani asilimia 90 ya maambukizi hayo hayasababishi dalili zozote na hutoweka yenyewe ndani ya miaka miwili. Hata hivyo, katika baadhi ya visa, maambukizi huendelea na kupelekea uvimbe mdogo wa nyama kwenye ngozi au vidonda vya awali vya saratani. Karibu saratani yote ya mlango wa uzazi kwa wanawake inatokana na HPV; ziko aina mbili, yaani HPV16 na HPV18, hizi huchangia asilimia 70% ya maambukizi. Kati ya asilimia 60% na 90% ya saratani zingine zilizoorodheshwa hapo juu pia zinahusishwa moja kwa moja na maambukizi ya HPV. Zaidi ya aina 170 zimeelezewa. Sababu hatarishi kwa maambukizi ya mara kwa mara kwa njia ya ngono hujumuisha kuanza kujamiiana kwa mara ya kwanza wakati mtu akiwa na umri mdogo, kuwa na wapenzi wengi wa kingono, uvutaji sigara, na utendaji dhaifu wa kingamwili. Hakuna ushahidi kwamba HPV inaweza kuenea kupitia vitu vya kawaida kama vile vyoo vya kukalia, japo aina zinazosababisha uvimbe mdogo wa nyama kwenye ngozi zinaweza kuenea kupitia maeneo kama vile sakafu. Mtu anaweza kuambukizwa na aina moja au zaidi ya HPV.

Chanjo za HPV zinaweza kuzuia aina ya maambukizi ya kawaida. Kujizuia kufanya ngono au kuwa na mwenzi mmoja tu maishani, kunaweza kupunguza maambukizi ya HPV ya sehemu za siri. Uvimbe mdogo wa nyama kwenye ngozi unaweza kuondolewa kwa njia ya kugandisha (freezing). Takribani asilimia 85 ya saratani hizi za mlango wa uzazi zilitokea katika nchi zenye kipato cha chini na kipato cha katikati. Kwa makadirio, asilimia 1 ya watu wazima wanaojamiiana, wana vidonda (warts) vinavyoota sehemu za siri.

## Marejeo 
Jamii:maradhi ya kuambukiza
Jamii:maradhi ya zinaa
Lil Kesh

**Keshinro Ololade** (anajulikana kama **Lil Kesh**, amezaliwa 17 Machi 1995) ni rapa, mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Nigeria. 

Alipata umaarufu baada ya kutoa wimbo wa "Shoki". 

## Maisha ya Awali na Elimu 
Ololade alizaliwa na kukulia Bariga, eneo la Jimbo la Lagos. Alisoma shule ya msingi na sekondari katika Stockbridge College, kisha akaendelea katika Chuo Kikuu cha Lagos, ambako alisomea Isimu. Baadaye, alijiunga na Chuo Kikuu cha Taifa cha Open (National Open University) na kusomea Mawasiliano ya Umma kwa njia ya mtandaoni.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Laycon

**Olamilekan Massoud Al-Khalifah Agbeleshebioba** (anajulikana pia kama **Laycon**, amezaliwa 8 Novemba 1993) ni rapper , mwimbaji, mtunzi wa nyimbo wa Nigeria. Alikuwa mshindi wa *Big Brother Naija* msimu wa 5 na ni balozi wa vijana wa Jimbo la Ogun, tangu tarehe 6 Oktoba 2020. Mnamo Oktoba 2022, alijiunga kuwa mwanachama wa kamati ya wapiga kura ya Grammys Recording Academy.

## Maisha ya awali na Elimu 
Olamilekan Massoud Al-Khalifah Agbeleshebioba alizaliwa na kukulia Lagos, Nigeria na ni mzawa wa Odeda, Jimbo la Ogun.

Alisoma katika Lagos State Model College Merian, Nigeria. Mnamo mwaka 2012, alijiunga kusomea falsafa katika Chuo Kikuu cha Lagos na kuhitimu mnamo  mwaka 2016 akiwa na Shahada ya Kwanza ya Heshima ya Daraja la Pili (Upper Division).

Mnamo Aprili 2023, alihitimu kwa Shahada ya Uzamili ya Sanaa (MA) katika Mahusiano ya Kimataifa kutoka Chuo Kikuu cha Portsmouth, Uingereza.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Lagbaja

**Bisade Ologunde** (alizaliwa Lagos, 1960) ni mwanamuziki wa afrobeat, mwimbaji-mtunzi wa nyimbo na mpiga ngoma kutoka Nigeria.

## Maisha ya awali na kazi 
Ologunde alichukua jina la kisanii "Lágbájá" alipoanza kazi yake mwanzoni mwa miaka ya 1990. Jina hilo lilidhihirika katika mavazi yake ya jukwaani – kitambaa chenye mpasuko na barakoa ya mpira, vilivyotumika ili kumwakilisha mtu wa kawaida kwa kuendana na utamaduni wa sherehe za kifumbo wa jamii ya Kiy Yoruba.  

Mnamo mwaka 1991 akiwa Lagos, alianzisha bendi yake ya kwanza baada ya kujifundisha mwenyewe kupiga saxophone. Muziki wake ulijikita sana kwenye ala za ngoma, zikiwemo conga na ngoma za maongezi. Albamu yake *We Before Me* (IndigeDisc/PDSE) iliyotolewa mwaka 2000, iliwataka wanasiasa kuwa waaminifu na ilihimiza mshikamano na umoja.  

Alishirikiana mara kwa mara na mwimbaji wa nyuma Ego Ihenacho, ambaye aliimba sehemu za nyimbo, huku naye akicheza saxophone ya tenor. Kwa sauti imara na yenye nguvu inayofanana na ile ya John Coltrane na Pharoah Sanders, alibeba midundo ya nyimbo, wakati mwingine akiongozana na Ego aliyekuwa akitumbuiza kwa "scat singing".

## Tuzo 
* 2006 – Channel O Music Video Awards – Video Bora ya Msanii wa Kiume ("Never Far Away")

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jermano wa Talloires

[thumb|[Pango (jiolojia)|Pango lake.]]
**Jermano wa Talloires O.S.B.** (labda Ubelgiji, karne ya 10 - Talloires, Savoie, leo nchini Ufaransa, 1066/1080) alikuwa msomi aliyemlea Bernardo wa Menthon, halafu akawa mmonaki huko Savigny, abati wa monasteri mpya ya Kibenedikto huko Talloires, na hatimaye kwa miaka mingi mkaapweke kama alivyotamani.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Papa Leo XIII alithibitisha heshima hiyo tarehe 9 Mei 1889.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Oktoba

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Chanoine Vincent Brasier, *Vie de saint Germain de Talloires*, impr. J. Niérat, 1889, 208 pages (réimprimé en 2010, par BiblioBazaar, 314 p., ) ;
* Séverin-Georges Couneson, Les Saints nos frères, Éditions Beauchesne, 1970;
* Chanoine Vincent Brasier, *Étude sur saint Germain, moine bénédictin d’abord prieur de Talloires ensuite solitaire*, Annecy, Imprimerie de François Abry, 1879.
* Congregatio de Causis Sanctorum, *Index ac status causarum*, Città del Vaticano 1999.
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

## Viungo vya nje
* Site de l'ermitage  de Saint-Germain sur Talloires.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11

Jamii:wamonaki

Jamii:wakaapweke
Jamii:watakatifu wa Ubelgiji
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Ladipoe

**Ladipo Eso** (anajulikana kama Ladipoe au Poe; alizaliwa Lagos, 25 Aprili 1985) ni rapa na mwanamuziki kutoka Nigeria. tarehe 28 Februari 2017, Ladipoe alitia saini mkataba wa rekodi na Mavin Records. Alipata umaarufu kupitia wimbo *"Feel Alright"*, ambapo alishirikishwa na kundi la SDC. Akiwa chuoni, alianza kujihusisha na muziki na kuanzisha kundi la *Lyrically Equipped* pamoja na marafiki zake Jeffrey na Kurt. Mnamo mwaka 2017, alisaini mkataba na Mavin Records chini ya usimamizi wa Don Jazzy.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
May D

**Akinmayokun Awodumila** (maarufu kama **May D**, amezaliwa 28 Desemba 1984) ni mwimbaji wa Nigeria. 

Alitia saini rasmi katika lebo ya rekodi ya R&B ya P-Square ya Square Records.

## Discografia 
### Albamu za studio na EP 
* *Chapter One* (2013)
* *SUREBOY* (2021)

### Kama msanii mkuu 
### Kama msanii mgeni 
## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Made Kuti

**Ọmọ́rìnmádé Kútì** (anajulikana pia kama **Made Kuti**, alizaliwa 26 Septemba 1995) ni mwimbaji wa afrobeat, mtunzi wa nyimbo na mpiga ala wa Nigeria.

## Tuzo na Uteuzi 
## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jenesi wa Thiers

**Jenesi wa Thiers** (alifariki Thiers, leo nchini Ufaransa, karne ya 3 au ya 4) ni kati ya mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa wakati wa dhuluma ya serikali ya Dola la Roma.

Inasemekana alifariki amevaa nguo nyeupe . 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kati ya watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 28 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
May7ven

**May Odegbami** (anajulikana pia kama **May7ven**) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mcheza densi, mtayarishaji, mwigizaji, mwanamitindo na mjasiriamali mzaliwa wa Nigeria.

## Historia ya Ziara za Muziki 
* 2008 Ziara ya "How We Does" – Ujerumani, Uswidi
* 2009 Ziara ya "Globalcom Rock n Rule"
* 2009 Tamasha la "Koko Concert" na D'banj na Mo Hits
* 2010 Tamasha la "Koko Concert" na D'banj na Mo Hits
* 2011 Ziara ya "Afrobeats Club & Festival"
* 2014 Ziara ya Shule za Uingereza (Kupinga Uonevu & Sistas Unite)

## Uwasilishaji wa Televisheni 
* Star Host 1 Hour Special – Kituo cha Muziki cha Soundcity 2009
* Naija's TOP 10 Count Down – Nigeezy na Andre Blaze
* Ben TV's Top 10 Count Down – Sky TV
* Atunda Half Hour Special – Biscon, Bisi Olatilo Show
* Malta Guinness Street Dance Africa 2010 – Hakimu Maarufu Mgeni
* Malta Guinness Street Dance Africa 2011 – Hakimu
* Fame Music  Afrobeats Search for a Star 2015 – Hakimu

## Tuzo na Uteuzi 
## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
M Trill

**Teria Yarhere** (anaigiza kwa jina la **M Trill**) ni rapa wa Nigeria kutoka jimbo la Delta ambaye alitoa albamu yake ya kwanza ya studio Number One mwaka 2008 pamoja na wimbo wa ulioitwa Ladies and Gentlemen (2010).
 Mwaka huo huo, alishinda tuzo ya "Msanii Bora wa Afrika Magharibi" katika Channel O Music Video Awards kupitia wimbo wake *"Bounce"*. M Trill pia ameshirikishwa kwenye nyimbo na Timaya, Cyrus da Virus, Ruggedman, Slim Burna, 2shotz, A-Q, Kraftmatiks, Modenine, Godwon, Evaezi, na Pyrelli miongoni mwa wengine. Jarida la BellaNaija lilimorodhesha kama mmoja wa marapa bora zaidi kwenye muziki.

## Mvuto wa Muziki 
M-Trill anataja Jay-Z, Nas, The Notorious B.I.G., Snoop Dogg, Tupac Shakur, na Dr. Dre kama wale waliomvutia kisanaa.

Pia anasema kwamba sehemu ya utoto wake ilihusiana na muziki wa Kiafrika, akitaja wasanii kama Onyeka Onwenu, Salif Keita, Youssou N'Dour, Mieway, Koffi Olomide, na Sunny Ade kama baadhi ya waliomsikiliza.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Nigeria
M.I Abaga

**Jude Lemfani Abaga** (maarufu kwa jina lake la kisanii **M.I Abaga**, alizaliwa 4 Oktoba 1981) ni rapa, mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, na mtayarishaji wa rekodi wa Nigeria.
 Alipata umaarufu kupitia wimbo *"Crowd Mentality"* (2006).

Tangu wakati huo, ametoa albamu zikiwemo *MI 2: The Movie* (2010), *The Chairman* (2014), na *The Guy* (2022). Alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Chocolate City kuanzia mwaka 2015 hadi 2019 kabla ya kuondoka mwaka 2020 na kuanzisha lebo yake mwenyewe, Incredible Music. Anajulikana[kwa nani?] kwa kubadilisha mwelekeo wa hip hop ya Nigeria barani Afrika, ikiwemo namna rap cyphers zinavyotengenezwa Afrika. Kwa mujibu wa Okay Africa, M.I ni mmoja wa marapa bora zaidi barani Afrika wa muda wote. Tuzo zake ni pamoja na Best Hip-Hop Act katika MTV Africa Music Awards mwaka 2009, na uteuzi wa BET Awards mwaka 2010.

## Discography 
;Albamu za studio
* *Talk About It* (2008)
* *MI 2: The Movie* (2010)
* *The Chairman* (2014)
* *A Study on Self Worth: Yxng Dxnzl* (2018)
* *The Guy* (2022)

;Albamu za mkusanyiko
* *The Indestructible Choc Boi Nation* (pamoja na Chocolate City) (2015)

;Mixtapes na orodha za nyimbo
* *Illegal Music* (2009)
* *Illegal Music 2* (2012)
* *Illegal Music 3: The Finale* (2016)
* *Rendezvous* (2018)

;EPs
* *Judah* (2020)
* *The Live Report* (pamoja na A-Q) (2020)

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Charles Clover (mwandishi wa habari za mazingira)

**Charles Clover** ni mwandishi wa habari za mazingira, mwandishi wa vitabu na kiongozi wa shirika la misaada. Akiwa mtetezi wa utunzaji na kurudisha mazingira ya baharini, yeye ni mkurugenzi mtendaji wa Blue Marine Foundation  shirika la misaada alilolianzisha pamoja na watayarishaji wa *The End of the Line*, filamu ya maandishi iliyotokana na kitabu chake chenye jina hilo.

## Elimu 
Clover alipata elimu yake katika Shule ya Westminster, kabla ya kwenda kusomea Kiingereza na Falsafa katika Chuo Kikuu cha York.

## Kazi 
Clover alikuwa mwandishi wa habari za mazingira wa *The Daily Telegraph,* akiwemo kama Mhariri wa Mazingira kwa miaka 22, kabla ya kujiunga na *The Sunday Times*. 

Alichaguliwa kuwa mwandishi bora wa kitaifa mara tatu na British Environment and Media Awards. 

Yeye huchangia mara kwa mara kwenye *The Guardian*.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:wanaharakati wa Uingereza
Kundi la kijeshi

**Kundi la kijeshi** ni jeshi lisilo rasmi na wala si sehemu ya jeshi ambalo linatambulika na sheria za nchi husika. Kwa mujibu wa uchunguzi juu ya historia ya makundi haya, wataalam wamebaini kuwa makundi haya yamekuwepo tangia mwaka 1934.

## Muhtasari 
Ingawa kifasili kundi la kijeshi huonekana si jeshi, kwa kawaida huwa sawa na jeshi la askari wa miguu wasio na zana nzito au vikosi maalum kwa mujibu wa nguvu, stadi (kama za uteguaji wa mabomu), mbinu (kama za mapambano ya msituni au kwenye miji), ukali wa mapambano na hata muundo wake wa kamandi. 
Kundi la kijeshi linaweza kuingia kwenye mfumo wa jeshi la nchi, likajifunza pamoja nao, au kupata ruhusa ya kutumia zana zao, ingawa wao si wenzao.

## Uhalali 
Chini ya Sheria ya Vita, taifa linaweza kulijumuisha kundi la kijeshi au wakala wa kijeshi (kama vile vyombo vya kusimamia utekelezwaji wa sheria) au jeshi binafsi la kujitolea, kwenye jeshi lake la mapambano. Baadhi ya nchi zina katiba zinazokataza uwepo wa makundi ya kijeshi nje ya jeshi la taifa au kutumika nje ya maslahi ya kitaifa.

## Tanbihi
Jamii:jeshi
Jamii:siasa
Dodoni wa Wallers

**Dodoni wa Wallers** (Vaulx, leo nchini Ufaransa, 682 hivi - Wallers, 760 hivi) alikuwa mmonaki maarufu kwa utakatifu na miujiza yake.

Baada ya kulelewa na Ursmari, alipofikia umri wa miaka 24 alitumwa naye kuongoza monasteri huko Wallers, halafu akawa mkaapweke hadi kifo chake .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 29 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Jean Pierre Hamblenne, Saintes et Saints de Belgique au 1er millénaire, 2e édition, Altair, 2014 , (ISBN 9782875940148)
* Sanctoral des RP Bénédictins, éditions Letouzey & Ané, 1952
* Acta Sanctorum Belgii, tome 6, p.378.

Jamii:Wamonaki
Magofu ya Kisiwa cha Chole

**Magofu ya Kisiwa cha Chole** (kwa Kiingereza: *Chole Island Ruins*) ni eneo la kihistoria la kitaifa lililopo kwenye Kisiwa cha Chole katika kata ya Jibondo, Wilaya ya Mafia mkoani Pwani, Tanzania. 

Mabaki ya misikiti iliyoharibika yanatoka karne ya 14, wakati mabaki mengine yaliyosalia ni ya hivi karibuni zaidi, kutoka karne ya 18. Ingawa mabaki haya yameharibika na ni magumu kupitika, mabaki makubwa zaidi yanayoonekana ni jengo kubwa lenye ghorofa mbili na ngazi za mawe pamoja na mkusanyiko wa vyumba vya mbele 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Wilaya ya Mafia
Jamii:WLMGWEI24
Usangi

**Usangi** ni sehemu ya kaskazini mwa Upare ambayo inajumuisha Usangi na Ugweno - kaskazini mwa Tanzania.

Usangi iko kati ya Ugweno kaskazini na Mgagao kusini mwa Upare. Upande wa magharibi inapakana na Mwanga, makao makuu ya sasa ya kiutawala ya Wilaya ya Mwanga, na upande wa mashariki unaunda mpaka wa Tanzania na Kenya.

Usangi iko kwenye safu za milima ya Upare inayoelekea kwenye mlima wa Kilimanjaro upande wa kaskazini. 

Usangi ulitawaliwa na watawala wa Kisangi walioitwa Wafumwa (Fumwa likiwa mzizi wa neno. Watawala hao alianza ni Mfumwa Sangiwa Makoko aliyefariki mwaka 1881 hadi Mfumwa Shabani Mtengeti Sangiwa aliyetawala mpaka mwaka 1962 ambapo utawala wa kimila ulifutwa kufuatia uhuru wa Tanganyika mwaka 1961.

Ufalme huo ulitawaliwa kwa muda mfupi na mtawala asiyekuwa Msangi, Mfumwa Sabuni, kabla ya Wasangi kuurejesha utawala huo na Mfumwa Shabani kutawazwa.

## Marejeo 
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:WLMGWEI24
Machimbo ya Chumvi Uvinza

Machimbo ya chumvi uvinza, (Uvinza Salt Works kwa Kiingereza) ni migodi ya chumvi ambayo imekuwa ikitumika tangu zama  za Chuma. Kuna chemchemi nyingi za madini ya chumvi katika eneo hilo. Eneo hili lipo katika mji wa Uvinza katika wilaya ya Uvinza Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania. 

Katika Afrika Mashariki, machimbo haya ni moja kati ya maeneo ya zamani sana, tokea zama za chuma, na ni urithi wa uchimbaji wa Chumvi kutokea Uvinza. 

## Marejeo 
Jamii:WLMGWEI24