open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corentin Tolisso

thumb|Corentin Tolisso akiwa anafanya mazoezi
thumb|Corentin Tolisso akiwa katika timu ya taifa ya Ufaransa
**Corentin Tolisso** (amezaliwa 3 Agosti 1994) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Ujerumani Bayern Munich na timu ya taifa ya Ufaransa.

Mhitimu wa chuo cha Lyon, alifanya kazi yake ya kwanza kwa klabu mwaka 2013 na alicheza mechi 160 na akafunga mabao 29. Alijiunga na Bayern Munich kwa milioni 41.5 milioni mwaka wa 2017, rekodi ya kuhamisha klabu ya Ujerumani.

Tolisso pia aliwakilisha Ufaransa katika ngazi mbalimbali za vijana kabla ya kufanya mwanzo wake mkuu mwaka 2017.

## Lyon
Tolisso ni mwanafunzi wa chuo cha Lyon, akijiunga na klabu akiwa na umri wa miaka 13.Tarehe 10 Agosti 2013, meneja Rémi Garde alimpa Tolisso nafasi yake ya kwanza kwa klabu hiyo, akamleta kama mchezaji wa dakika 92 katika 4-0 Ligue 1 nyumbani kushinda juu ya Nice. Alifanya ushindani wake wa klabu ya Ulaya mnamo Oktoba 24,mwaka 2013, akiwa na ushindi wa 1-0 dhidi ya HNK Rijeka katika hatua ya kikundi cha 2013-14 UEFA Europa League.Wiki moja baadaye, Tolisso aliingia saini mkataba wake wa kwanza wa kitaaluma na klabu, akiandika mpango hadi 2017.Mnamo tarehe 9 Machi mwaka 2014, alifunga bao lake la kwanza la kazi kubwa kwa muda wa kuumia (mshindi wa dakika ya 94) kumpa Lyon  ushindi wa 2-1 Ligue 1 mbali kushinda dhidi ya  Bordeaux.Tolisso alitumiwa kama mchezaji wa huduma kwa msimu mwingi, akifanya kazi kwa nyuma ya nafasi ya Mouhamadou Dabo na baadaye katikati  baada ya kujeruhiwa kwa Yoann Gourcuff na Gueïda Fofana.

## Bayern Munich
Mnamo tarehe 14 Juni 2017, upande wa Bundesliga Bayern Munich ilipata saini ya Tolisso kwa mkataba wa miaka mitano kutoka Lyon kwa ada ya kwanza ya uhamisho wa milioni 41.5, pamoja na hadi milioni 6 za ziada katika bonuses.Halafu ada ilikuwa kubwa zaidi iliyopata Lyon kutoka kwa uuzaji wa mchezaji huyo, ingawa rekodi hii ilivunjwa tena tarehe 5 Julai 2017 na uhamisho wa Alexandre Lacazette kwa Arsenal kwa ada ya € 53,000,000.

Alifanya kwanza kwa klabu hiyo tarehe 5 Agosti, kuanzia ushindi wa adhabu dhidi ya Borussia Dortmund ambayo Bayern iliwapa taji Supercup.  Kisha alifunga bao lake la kwanza Bundesliga mnamo tarehe 18 Agosti, akifunga bao la pili ya Bayern kwa kushinda 3-1 dhidi ya Bayer Leverkusen.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1994
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Orodha ya mito ya kaunti ya Bomet

**Orodha ya mito ya kaunti ya Bomet** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya magharibi (katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki).

*Mto Ainaplakwet
*Mto Ainobngetunyek
*Mto Amala
*Mto Changana
*Mto Chemogo
*Mto Chemosit
*Mto Chepkoisi
*Mto Chepkositonik
*Mto Cheptangulge
*Mto Cheptarei
*Mto Cheptebes
*Mto Cheptuiyet
*Mto Cheriroita (korongo)
*Mto Injerian
*Mto Isei
*Mto Itare
*Mto Itibo
*Mto Kabisaka
*Mto Kaboson
*Mto Kagawet
*Mto Kamgamon
*Mto Kanunda
*Mto Kapsabet
*Mto Kaptabal
*Mto Kerundut
*Mto Kipreres
*Mto Kiptongit
*Mto Kiptunoi
*Mto Koruma
*Mto Lalishwoi
*Mto Legumo
*Mto Lelaitich
*Mto Leldayet
*Mto Lemotonyi
*Mto Marmar
*Mto Matuta
*Mto Michong
*Mto Muruao Ndamenyu
*Mto Murwongoi
*Mto Nderboiwet
*Mto Nyang'ori
*Mto Oke
*Mto Seretyot
*Mto Sigirar
*Mto Simongigo
*Mto Sisei
*Mto Sisimdo
*Mto Sogororbei
*Mto Taibenai
*Mto Tebenik
*Mto Teleta

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Bomet
Jamii:Mito ya Kenya
Samuel Umtiti

thumb|Samuel Umtiti
**Samuel Umtiti** (amezaliwa tarehe 14 Novemba mwaka 1993) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama mchezaji wa nyuma/au kwa jina lingine ni beki wa klabu ya Hispania iitwayo Barcelona F.C. na timu ya taifa ya Ufaransa.

Umtiti alianza kazi yake ya kitaalamu na Lyon mwaka 2012, kushinda Coupe de France na Trophée des Champions mwaka huo. Alifikia michezo 170 na malengo matatu kabla ya kuhamisha Barcelona kwa euro milioni 25 kwa mwaka 2016.

Baada ya kushinda mabao 47 na kufunga malengo matatu katika kiwango cha vijana, ikiwa ni pamoja na kushinda Kombe la Dunia  chini ya miaka 20 la mwaka 2013, Umtiti alifanya mechi yake ya kwanza kwa Ufaransa katika UEFA Euro 2016, ambapo taifa lake lilifikia mwisho.

Jamii:watu walio hai
Jamii:waliozaliwa 1993
Jamii:wachezaji mpira wa Ufaransa
Orodha ya mito ya kaunti ya Elgeyo-Marakwet

**Orodha ya mito ya kaunti ya Elgeyo-Marakwet** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya (katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki).

*Mto Ananoi
*Mto Charama
*Mto Cheborgo
*Mto Chebororwa
*Mto Chemosusu
*Mto Chepsamo
*Mto Cheptak
*Mto Cheptilon
*Mto Cherkabol
*Mto Chesoi
*Mto Embamachukwa
*Mto Embomoruk
*Mto Emsea
*Mto Emso
*Mto Endo
*Mto Kamworium
*Mto Kapkobe
*Mto Kapsang
*Mto Kaptarit
*Mto Katalir
*Mto Kiblabot
*Mto Kimerhua
*Mto Kimowo
*Mto Kinoinoi
*Mto Kipsaos
*Mto Kiptunol
*Mto Kipwen
*Mto Kirumbopso
*Mto Kurasoi
*Mto Let
*Mto Mindatila
*Mto Mogorua
*Mto Musgut
*Mto Naiberi
*Mto Naon
*Mto Sion
*Mto Tamabero
*Mto Thoro (korongo)
*Mto Torok
*Mto Tutuwei
*Mto Yathine
*Mto Yatte

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Elgeyo-Marakwet
Jamii:Mito ya Kenya
Muumakondoo

**Waumakondoo** ni nyoka wa jenasi *Psammophylax* katika familia Lamprophiidae. Wamepewa jina hili kwa sababu watu walifikiri kwamba nyoka hawa wanaweza kuuma kondoo. Lakini hiyo si kweli. Meno yao ni madogo na yapo nyuma katika taya. Isitoshe sumu yao siyo kali sana na haiwezi kuua mnyama mkubwa.

Nyoka hawa sio warefu sana. Muumakondoo milia wa Kenya anaweza kufika m 1.4 lakini kwa kawaida nyoka hawa ni sm 50-90. Kinyume na nyoka wengine madume ni wakubwa kuliko majike. Wana milia ya rangi nyeusi, kijivu, kahawia na/au njano. Milia myeusi inaweza kuwa mbagombago au kugawanyika katika mistari ya madoa.

Waumakondoo hukiakia mchana na hula mijusi na vyura lakini nyoka wengine wadogo na vipanya pia na pengine hata samaki.

Nyoka hawa wana sumu kali kiasi lakini chonge ni nyuma kwa taya. Kwa hivyo hawawezi kuingiza sumu nyingi katika watu. Spishi kadhaa zikikamatwa zinajifanya kama zimekufa.

## Spishi
* *Psammophylax acutus*, Muumakondoo Pua-ndefu (Beaked skaapsteker)
* *Psammophylax multisquamis*, Muumakondoo Milia wa Kenya (Kenyan striped skaapsteker)
* *Psammophylax rhombeatus*, Muumakondoo Madoadoa (Spotted skaapsteker)
* *Psammophylax togoensis*, Muumakondoo wa Togo (Togolese skaapsteker)
* *Psammophylax tritaeniatus*, Muumakondoo Milia Kusi (Southern striped skaapsteker)
* *Psammophylax variabilis*, Muumakondoo Tumbo-kijivu (Grey-bellied skaapsteker)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Nyoka-maji (Colubridae)

**Nyoka-maji** hawa ni nyoka wa jenasi *Crotaphopeltis* katika familia Colubridae. Kuna nyoka-maji katika familia Lamprophiidae pia, jenasi *Grayia* na *Lycodonomorphus*.

Nyoka hawa sio warefu sana, hadi sm 90 lakini sm 30-60 kwa kawaida. Rangi yao ni nyeusi, kijivu au kahawia lakini tumbo ni kijivunyeupe, njano au machungwa. Spishi moja ina midomo myeupe au njano.

Nyoka-maji hukiakia usiku wakiwinda vyura na pengine samaki.

Nyoka hawa wana sumu lakini chonge ni nyuma kwa utaya na sumu si hatari kwa watu. Wakitishwa spishi kadhaa hunyoosha kichwa katika pembetatu, kufungua midomo na kufyoa. Hata wanaweza kushambulia.

## Spishi
* *Crotaphopeltis barotseensis*, Nyoka-maji wa Barotse (Barotse water snake)
* * Crotaphopeltis braestrupi*, Nyoka-maji wa Tana (Tana herald snake)
* * Crotaphopeltis degeni*, Nyoka-maji Mbavu-njano (Yellow-flanked snake)
* * Crotaphopeltis hippocrepis*, Nyoka-maji Magharibi (Western herald snake)
* * Crotaphopeltis hotamboeia*, Nyoka-maji Midomo-myeupe (White-lipped herald snake)
* * Crotaphopeltis tornieri*, Nyoka-maji wa Werner (Werner's water snake)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Nyoka mdomo-kulabu

**Nyoka mdomo-kulabu** ni nyoka wa jenasi *Scaphiophis* katika familia Colubridae. Wamepewa jina hili kwa sababu mdomo wa juu una umbo wa kulabu kama domo la kipanga.

Nyoka hawa ni warefu kiasi, m 1.6 kwa kipeo lakini m 0.9-1.3 kwa kawaida. Rangi ya mgongo ni kijivu au kahawia, ile ya mbavu ni kijivu, kahawia, kahawianyekundu au machungwa na ile ya tumbo machungwa, pinki au maziwa. Ndani ya mdomo ni nyeusi.

Nyoka mdomo-kulabu huishi katika vishimo au huchimba katika udongo tifutifu. Hula wagugunaji ambao wanakamata katika vishimo. Labda hula mayai pia.

Nyoka hawa hawana sumu na huyaua mawindo kwa kuwabamiza dhidi ya ukuta wa kishimo. Wakitishwa huachama mdomo ili kuonyesha rangi ya nyeusi. Kisha huinua kichwa juu na wanaweza kushambulia pia, lakini hawang'ati.

## Spishi
* *Scaphiophis albopunctatus*, Nyoka Mdomo-kulabu (Hook-nosed snake)
* *Scaphiophis raffreyi*, Nyoka Mdomo-kulabu Habeshi (Ethiopian hook-nosed snake)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Orodha ya mito ya kaunti ya Kericho

**Orodha ya mito ya kaunti ya Kericho** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya (katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki).

*Mto Ainabkoi
*Mto Ainabsiret
*Mto Birirbei
*Mto Boreguwet
*Mto Cheboseron
*Mto Chesimot
*Mto Chetumu
*Mto Diansoit
*Mto Dimlitch
*Mto Dionsoyiet
*Mto Kaboswa
*Mto Kaparuso
*Mto Kapkigun
*Mto Kaptanjua
*Mto Kedowa
*Mto Kibaiywo
*Mto Kibaraa
*Mto Kibinges
*Mto Kimoro
*Mto Kimugung
*Mto Kipkoyo
*Mto Kipkunyu
*Mto Kipkwes
*Mto Kiptariet
*Mto Kitoi
*Mto Kivoga
*Mto Malaget
*Mto Masalta
*Mto Muhoroni
*Mto Namuting
*Mto Nyando
*Mto Raragegwit
*Mto Rebekwa
*Mto Saoset
*Mto Senetwet
*Mto Sorget
*Mto Stony
*Mto Thoimbili
*Mto Timbilil
*Mto Tolitet
*Mto Tugunon
*Mto Tulwet
*Mto Yurith

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kericho
Jamii:Mito ya Kenya
Mto Ainabkoi (Kericho)

'''''' unapatikana katika kaunti ya Kericho nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Kericho

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kericho
Jamii:Nile
Jamii:Mediteranea
Orodha ya mito ya kaunti ya West Pokot

**Orodha ya mito ya kaunti ya West Pokot** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya (katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki).

*Mto Aberit
*Mto Akeriemet
*Mto Akores
*Mto Alale (korongo)
*Mto Alamonges
*Mto Amunyai
*Mto Anamuton (korongo)
*Mto Anyagalim (korongo)
*Mto Arau
*Mto Aroga
*Mto Arorr (korongo)
*Mto Ataja
*Mto Atead
*Mto Atot
*Mto Barawa
*Mto Barua
*Mto Cheberkeriungo
*Mto Chemeri (korongo)
*Mto Chemeroi
*Mto Chemonges
*Mto Chemwapit
*Mto Chepareria
*Mto Chepkobeh
*Mto Chepkondol
*Mto Chepkuloi (korongo)
*Mto Chepolol
*Mto Cheptandan
*Mto Chesabet
*Mto Chesawach
*Mto Chesera (korongo)
*Mto Cheseweo
*Mto Chesubit
*Mto Chewoyet
*Mto Chiapan (korongo)
*Mto Embasos (korongo)
*Mto Embogh
*Mto Embong'
*Mto Empungung
*Mto Endogh
*Mto Enopogh
*Mto Iang
*Mto Iryionomoch (korongo)
*Mto Jebkararat
*Mto Jordan
*Mto Kabelet
*Mto Kabokuli (korongo)
*Mto Kabyen (korongo)
*Mto Kachar (korongo)
*Mto Kaiboni (korongo)
*Mto Kaile
*Mto Kalewa
*Mto Kalimarok (korongo)
*Mto Kalimhaun
*Mto Kalosia
*Mto Kamila (korongo)
*Mto Kang'wak (korongo)
*Mto Kanyeru
*Mto Kapchemanget
*Mto Kapenguria
*Mto Kapim (korongo)
*Mto Kapulia
*Mto Karengelabu
*Mto Karkal (korongo)
*Mto Kasin
*Mto Kauriong' (korongo)
*Mto Kianantuing
*Mto Kibaas
*Mto Kiken
*Mto Kochar
*Mto Koduaran
*Mto Koinyanga
*Mto Kokoten
*Mto Kordei (korongo)
*Mto Koynyanga
*Mto Lokalale (korongo)
*Mto Lokuso (korongo)
*Mto Lolmorton (korongo)
*Mto Lopotwa (korongo)
*Mto Lotongot
*Mto Maricha
*Mto Marin
*Mto Marso
*Mto Marun
*Mto Mbara
*Mto Moinoi
*Mto Mortorth (korongo)
*Mto Murelem
*Mto Nagola (korongo)
*Mto Nagomolkipik
*Mto Naheliamit (korongo)
*Mto Naitangro (korongo)
*Mto Nakuijit (korongo)
*Mto Naminit
*Mto Ninyit
*Mto Nyaparei
*Mto Okilim (korongo)
*Mto Pongung
*Mto Pulichon (korongo)
*Mto Rarosia (korongo)
*Mto Sagat
*Mto Samakitok (korongo)
*Mto Sebit
*Mto Sergoi (korongo)
*Mto Seruach
*Mto Siga (korongo)
*Mto Sikawa
*Mto Sinjo
*Mto Sogot
*Mto Sostin
*Mto Sowayan
*Mto Tamogh
*Mto Tangasia
*Mto Tindarr
*Mto Tirken
*Mto Tugha
*Mto Uluguthe
*Mto Wei Wei
*Mto Yaat

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya West Pokot
Jamii:Mito ya Kenya
Mto Mbara

Mto Mbara ni jina la mito mbalimbali kama vile
* Mto Mbara (Ruvuma) nchini Tanzania
* Mto Mbara (West Pokot) nchini Kenya
Leza

thumb|Leza Nyekundu(660 & 635 nm), kijani(532 & 520 nm) na bluu (445 & 405 nm)

**Leza** (kutoka Kiingereza **laser**, akronimi ya fungu la maneno *"Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation"*) ni chombo cha kukuza na kushadidisha miali kuelekea upande mmoja kutengeneza *mwangaza leza*. 

Kifaa hiki ni maalumu, si kama taa nyingine za kutoa mwangaza na miali yake ina matumizi mengi.

## Historia 
Leza ina historia kubwa na ni mojawapo wa nyanja zilizofanyiwa utafiti mkubwa tangu mwaka 1917. Utafiti wa leza umekua kutokana na utafiti wa mnururisho (radiation) na utafiti wa usumakuumeme (electromagnetism).

## Manufaa ya leza 
Leza ina matumizi mengi yakiwemo:
* Burudani - inatumika kwa vifaa vinavyosoma vijisahani rekodi (*disc drives*) na vifaa zinazotoa miali ya rangi tofautitofauti katika nyumba za burudani
* Biashara kwa vifaa kama vile vya kupiga chapa, vya kupima joto vya leza, vielekezi leza na vinginevyo
* Viwandani kutengeneza vifaa vya leza vya kukata, kuchomelea, kupima urefu kidijiti, kutia alama vitu na kuchomea vitu zinazoundwa kwa joto
* Mawasiliano - kupeperusha mawimbi ya runinga na intaneti
* Upodozi - kufanya operesheni zisizo za upasuaji za kubadilisha umbile ili kuongeza urembo kama vile operesheni ya lipo ya leza (ijulikanayo kwa Kiingereza kama *"Liposuction"*) inayopunguza mafuta mwilini. Operesheni ya lipo hufanywa na mashine ya lipo ya leza ambayo ilibatilisha mfumo wa zamani wa operesheni ya lipo ambao watu walifanyiwa upasuaji.

## Tanbihi 
Jamii:Vifaa
Nyama choma

.]]

**Nyama choma** ni nyama iliyopikwa kwa kuchomwa kwa moto, makaa au jiko la umeme. Pia nyama inaweza kuchomwa na majiko maalum ya kisasa ya gesi ya kuchomea nyama.

Nyama inaweza ama kuchomwa moja kwa moja, ama kwanza kuchemshwa au kupikwa na moshi, mtindo maarufu hasa Marekani, kabla ya kuchomwa.  

Harufu yake inavutia watu wengi kuipenda katika nchi na tamaduni mbalimbali duniani. Hivyo imekuwa biashara hasa katika barabara za mijini. 

Nyama hii hupendwa pia wakati wa sherehe, matukio muhimu ya kifamilia na marafiki au mwisho wa wiki kwa wale wanaokunywa pombe. Pamoja na kuliwa na vyakula vingine, mara nyingi huandaliwa na kachumbari.

## Tofauti za nyama choma duniani
### Afrika ya Mashariki
Nyama choma ni maarufu sana Afrika Mashariki, hasa Tanzania na Kenya. Nyama choma katika nchi hizi huitwa mishikaki. 

### Afrika Kusini
Huko Afrika Kusini nyama huitwa braai kutokana na neno la Kiafrikana "braaivleis."

### Namibia
Nchini Namibia, nyama choma ambayo huitwa kapana huchomwa kwa moto wa kuni. Nyama hii hukatwa vipande vidogo na kuchomwa sio zaidi ya dakika 10. Ni nyama maarufu sana kwenye masoko na sehemu za starehe. 

### Uswidi
Nchini Uswidi, kuchoma nyama moja kwa moja kwenye makaa ya moto ndio njia maarufu.

### Mexico
. Nyama choma aina ya Chorizos.]]
Kaskazini mwa Mexico, *carne asada* ni chakula kikuu. Aina maarufu ni pamoja na arrachera, beefsteak na rib eye, pamoja na chorizo. Kuni na makaa hutumiwa.

### Argentina na Uruguay
Huko Argentina na Uruguay, *asado* (nyama iliyochomwa kwenye moto wa wazi) na *a la parrilla* (nyama ya ng'ombe iliyochomwa kwenye jiko la asili) ni moja ya chakula kikuu.

### Japani 
"'']]
Kwenye miji ya nchini Japani, mikokoteni ya yakitori, migahawa au madukani, nyama chomwa huuzwa. Nyama iliyolainishwa kwa marinadi huchomwa kwenye jiko la mkaa kwa kutumia vijiti. Huko Malaysia, Singapore, Indonesia, na Thailand, nyama choma iitwayo satay, ambayo ni nyama iliyolainishwa na kuchomwa kwa makaa kisha huliwa na karangawhich is marinated meat on a bamboo skewer grilled over a charcoal fire and served with peanut (sate) sauce.

## Athari za kiafya
Utafiti unaonyesha kuwa kuchoma nyama kwa joto la juu kunaweza kusababisha magonjwa mbalimbali. Lakini kulainisha nyama kwa kutumia marinadi kunaweza kupunguza hatari ya magonjwa hayo. 

Nyama chooma huaminika kuwa njia mbadala bora ya kupika kuliko kutumia mafuta, ingawa uchomaji unaweza kufanya nyama kuwa kavu.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Video ya nyama choma ya mbuzi Tanzania
* Makala ya picha za nyama choma toka sehemu mbalimbali duniani

Jamii:Chakula
Jamii:Uchumi
Kasoko ya dharuba

thumb|250px|Kutokea kwa kasoko ya dharuba
250px|thumb|Kutokea kwa kasoko kutokana na dharuba (filamu ya maabara ya NASA)
**Kasoko ya dharuba** (kwa Kiingereza *impact crater*) ni uwazi kwenye ardhi unaotokana na mshtuko wa kugongwa na gimba. Kasoko ina umbo la duara; katikati ni kama shimo na ukingo wake unainuka juu ya uwiano wa mazingira yake. Duniani kasoko zinapatikana mara nyingi kutokana na milipuko ya volkeno au milipuko mingine. 

Katika magimba ya angani yenye uso thabiti kuna kasoko nyingi kama matokeo ya kugongwa na magimba kutoka anga-nje. Kwa mfano, kwenye Mwezi wa Dunia kuna kasoko nyingi zilizosababishwa na migongano ya asteroidi au vimondo. Pigo la kitu kigumu linarusha mata iliyopo mahali pa mgongano ikae pembeni kwa shimo hilo kwa umbo la ukingo wa mviringo.

Duniani kasoko nyingi kutokana na mishtuko ya aina hiyo zinasawazishwa baada ya muda fulani kutokana na mmomonyoko unaosababishwa na mvua na upepo; kwenye magimba pasipo angahewa kama Mwezini zinabaki kwa miaka milioni kadhaa.

## Tazama pia
*Kasoko

## Tanbihi
*
Mateo Kovacic

thumb|Mateo Kovacic (2016).
**Mateo Kovačić** (alizaliwa 6 Mei 1994) ni mchezaji wa soka wa Kroatia ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Uingereza Chelsea na timu ya taifa ya Kroatia.

Kovacic alianza kazi yake huko Dinamo Zagreb akiwa na umri wa miaka 16, ambapo aliisaidia timu yake kushinda makombe mawili ya ligi mfululizo kabla ya kujiunga na Internazionale Milano mwaka 2013.
Carlos Slim Helu

alt=Carlos Helu|thumb|Carlos Helu (2010)
**Carlos Slim Helú** (matamshi ya Kihispania: [kaɾlos eslim elu]; alizaliwa 28 Januari 1940) ni mhandisi, mwekezaji na mtaalamu wa biashara wa Mexiko. Yeye ni mtu tajiri zaidi nchini.

Kuanzia 2010 hadi 2013, Slim aliwekwa nafasi ya kuwa mtu tajiri zaidi duniani kadiri ya gazeti la biashara la Forbes. 

Alipata bahati yake kutokana na umiliki wake mkubwa wa idadi ya kampuni za Mexiko kupitia kikundi chake, *Grupo Carso*. Kuanzia Juni 2018 ni mtu tajiri wa saba ulimwenguni, kwa mujibu wa orodha ya Forbes ya Mabilionea wa Dunia, akiwa na wastani wa thamani $ 61.3 bilioni. 

Jamii:Wahandisi wa Mexiko
Mto Kalabata

**Mto Kalabata** unaweza kutaja:
* Mto Kalabata (Baringo)
* Mto Kalabata (mto)
* Mto Kalabata (korongo la Turkana)
Zizi

thumb|Zizi kubwa la kisasa.
**Zizi** ni mahali wanapokaa wanyama wanaofugwa nyumbani kama vile ng'ombe na kuku.

Namna ya kulitengeneza inategemea aina ya mifugo, lakini pia mazingira na utamaduni.

Jamii:Ufugaji
Kabichi

**Kabichi** (pia **kabeji** kutoka Kiingereza "cabbage") ni mboga yenye umbo la mviringo mkubwa na rangi ya kijani, nyekundu (zambarau), au nyeupe inayopandwa kwa msimu. 

Kabichi inaweza kuliwa baada ya kupikwa au ikiwa mbichi na ina manufaa mengi kwa afya. Kabichi ina thamani ya juu upande wxa lishe.

Kichwa cha kabichi kwa ujumla huwa na kilo 0.5 hadi 4, na inaweza kuwa kijani, zambarau au nyeupe. Hadi mwaka 2012, kabichi nzito zaidi ilikuwa na kilo 62.71.

Kabichi inayoliwa na binadamu asili yake ni kabichi mwitu. Kabichi ilianza kupandwa huko Ulaya kabla ya mwaka 1000 KK. Katika enzi za zama za Kati, kabichi ilikuwa sehemu kubwa ya vyakula vya Ulaya. 

Kwa kawaida, vichwa vya kabichi huvunwa mwaka wa kwanza wa mzunguko wa maisha ya mmea huo, lakini mimea inayotengwa kwa ajili ya mbegu inaruhusiwa kukua mwaka wa pili. 

Kabichi huathiriwa na upungufu wa virutubisho kadhaa, pamoja na kuliwa na wadudu wengi, na kupatwa na magonjwa ya bakteria na ya vimelea.

## Viungo vya njə
* *Cabbages and Cauliflowers: How to Grow Them* by James John Howard Gregory&nbsp;– Project Gutenberg.

Jamii:Kabichi na jamaa
Jamii:Mimea
Jamii:Chakula
MB Salone

**Mohamed Bailor Barrie** (anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii kama **MB Salone**; alizaliwa Freetown, Sierra Leone, 17 Agosti 1990) ni mtayarishaji wa rekodi za muziki wa Hip hop, Trap na RNB, wa Los Angeles, Marekani mwenye asili ya nchi ya Sierra Leone, Afrika.   MB Salone alianza utayarishaji rekodi mwaka wa 2011 akiwa mwanafunzi wake Mike Snotty Miller; mtayarishaji rekodi na mshindi wa tuzo za Grammy. 

## Binafsi 
MB Salone ametoka katika kabila la Wafulani wa Sierra Leone. Alizaliwa wakati nchi yake iliathirika na vita dhidi ya mali asili hasa almasi ya Sierra Leone. Akiwa mtoto mdogo wa miaka miwili alipata ajali mbaya alipoanguka chini kutoka gorofa la pili na kupasua paji lake la uso. Ilimulazimu kufanyiwa operesheni iliomuacha na kovu kubwa usoni anayoivalia mpaka wa leo., albamu ya muziki wa ala (instrumentals) yake MB Salone aliyoitayarisha mwenyewe - Medialegendz LLC

#### Kazi Alizotayarisha 
* 2017: "Shorty Right There" – Lil Key (MB Salone alitayarisha rekodi akishirikia naye Bwana Wilson na video akishirikiana naye DJ J. Remy)
* 2018: "The World" – City of Angelo akishirikiana naye Zay Hilfigerrr (iliyotalishwa na MB Salone) - Medialegendz LLC

#### Kazi Alizoshirikishwa 
* 2017: "Main Lady" – MB Salone akishirikiana naye T. Rone (iliyotayarishwa na MB Salone) - Medialegendz LLC

## Tuzo na Uteuzi 
|-
|2018
| MB Salone mwenyewe
| Tuzo za Wananchi wa Africa Magharibi (The West African Citizen Awards) – mtayarishaji rekodi wa mwaka
| 
|-

## Kazi nyingine 
Mbali na kutayarisha rekodi MB Salone pia ni mhariri wa blogu. Yeye ni mmoja wa wahariri wakuu wa blogu " Thisis50" yake mwanamuziki 50 Cent 

MB Salone pia ni mpiga picha wateja wake wakiwemo watu mashuhuri kama vile Lawrence Robinson, Alton Williams, Mekhi Phifer, na pia mwamichezo Gabby Douglas. . Yeye pia ni mmoja wapo wa wapiga picha wa kampuni ya nywele RPG Hair.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* https://www.mbsalone.com/ 

Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Sierra Leone
Jamii:Marapa wa Marekani
Mto Anam

'''''' ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Turkana

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Ziwa Turkana
Steven Nzonzi

thumb|278x278px|Steven Nzonzi.
'''Steven N'Kemboanza Mike Nzonzi''' (alizaliwa tarehe 15 Desemba 1988) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza kama kiungo mkabaji wa klabu ya Hispania Sevilla na timu ya taifa ya Ufaransa.

Alianza kazi yake huko Amiens. Alijiunga na Sevilla kwa ada ya £ milioni 7 mwezi Julai 2015, na walishinda  Europa League katika msimu wake wa kwanza.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Zizi la kuku

**Zizi la kuku** au **nyumba ya kuku** ni nyumba maalumu ambayo kuku au aina nyingine ya ndege huhifadhiwa. 

Zizi la kuku kwa kawaida lina eneo la ndani ambalo kuku unaweza kulala pamoja na eneo la nje ambalo kuku kutumia muda mwingi kutafuta chakula na kupumzika. Zizi la kuku kawaida hutakiwa kusafisha kila baada ya wiki mbili, na majani na nyasi kubadilishwa kila siku. Usiku kuku hufungiwa ndani ya zizi ili kuwalinda toka kwa maadui kama vile mbwa mwitu na paka. Sakafu ya zizi la kuku kawaida hufunikwa na nyasi na vumbi la mbao. 

## Dhumuni 
Lengo la kuku la kuku ni kulinda kuku kutokana na hali mbaya ya hewa - joto, baridi, upepo na mvua na kuwalinda kutoka kwa maadui zake - hasa mbweha na paka. 

## Utata 
Kumekuwa na utata wa muda mrefu kuhusu mahitaji ya msingi ya zizi la kuku. Falsafa moja, inayojulikana kama "shule ya hewa safi" inasema kwamba kuku wanaweza kuathiriwa na kitendo cha kufungiwa ndani, hewa chafu na giza, hivyo zizi la kuku linatakiwa kuwa na sehemu nzuri ya kupitisha hewa na mwanga. Zizi linapaswa kuwa kama vile mazingira ya nje yalivyo hata wakati wa majira ya baridi. Hata hivyo, wengine wanasema kuwa kuku wakikaa nje ni rahisi kupata magonjwa kutokana na hali ya hewa nje. 

Hii imesababisha miundo miwili ya zizi la kuku: zizi lenye hewa safi lililozungukwa tu na uzio (hata wakati wa baridi), au zizi lenye milango na madirisha. Hata hivyo, wataalamu wanakubaliana kuwa hewa safi ni muhimu kwa afya ya kuku. Zizi lisilo na hewa safi linaweza kusababisha kiharusi na pia kuwepo kwa hewa ya sumu zizini.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* 
* 

Jamii:Ufugaji
Vali

300px|thumb|Vali ya tairi: upepo unasukumwa ndani kwa shinikizo kubwa (P2) lakini hauwezi kutoka maana shinikizo la ndani (P1) linaifunga.
**Vali** au **valvu** (kutoka Kiingereza *valve*) ni kifaa kinachoruhusu kufungua, kufunga, kupunguza au kuongeza mwendo wa kimiminiko au gesi katika bomba au kifaa.

Kuna aina nyingi za valvu, zikiwa pamoja na
* bilula (tapu ya maji, koki) kwenye mwisho wa bomba la maji
* vali ya tairi inayoruhusu kuingiza upepo ndani yake na kuzuia hewa ya ndani isitoke
*vali ya kudhibiti kumiminika kwa fueli katika injini au kutolewa kwa hewa chafu kutoka injini
Ivan Perisic

thumb|Ivan Perisic akiwa kwenye timu yake ya taifa
**Ivan Perisic** (alizaliwa tarehe 2 Februari mwaka 1989) ni mchezaji wa mpira wa miguu ambaye anacheza kwenye klabu ya Internazionale na timu ya taifa ya Kroatia. Kwa kawaida anacheza kama winga, lakini pia anaweza kutumika kama kiungo mshambuliaji.

Perišić alijitolea jina wakati akicheza kwa klabu ya Club Brugge iliyopo nchini Ubelgiji, ambako alikuwa mchezaji bora wa  wa Ligi ya Ubelgiji na aliitwa Mchezaji bora  wa Ligi ya Ubelgiji Mwaka 2011.
Hii ilimfanya ahamie Borussia Dortmund, ambaye alishinda Bundesliga 2011-12, kabla ya kusainiwa na VfL Wolfsburg kwa € 8,000,000 Januari 2013. Alikaa pale kwa misimu miwili na nusu, kushinda Mwisho wa DFB-Pokal mwaka 2015, kabla ya kuhamia Inter kwa € 16 milioni.

Perišić alichezea timu yake ya Taifa ya Kroatia mwaka 2011, na aliwakilisha taifa lake Euro 2012, Kombe la Dunia la FIFA mwaka 2014, na Euro mwaka 2016 na Kombe la Dunia la FIFA 2018.

Jamii:waliozaliwa 1988
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kroatia
Ante Rebic

[thumb|Akipiga [shuti katika mechi ya Kombe la Dunia la FIFA 2018 dhidi ya Argentina.]]
**Ante Rebić** (alizaliwa tarehe 21 Septemba mwaka 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Kroatia ambaye anacheza kama winga kwa klabu ya Ujerumani Eintracht Frankfurt na timu ya taifa ya Kroatia.

Alianza kazi yake ya juu katika RNK Split,na mwaka 2013 alisajiliwa kwenye Serie A klabu ya Fiorentina kwa ada isiyojulikana. Alipoteza muda wake zaidi kwa mkopo kwa klabu ya RB Leipzig Hellas Verona na Eintracht Frankfurt kabla ya kujiunga na mwisho kwa mwaka 2018 baada ya kufunga mabao yao katika ushindi wao wa DFB-Pokal.

Rebić alifanya mechi yake ya kwanza ya kimataifa kwa ajili ya Kroeshia mwaka 2013,Aliwakilisha kwenye Kombe la Dunia la FIFA mwaka 2014 na 2018.

Jamii:waliozaliwa 1993
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kroatia
Denis Cheryshev

thumb|Denis Cheryshev akiwa Real Madrid.
**Denis Charyshev** (alizaliwa tarehe 26 Desemba mwaka 1990) ni mchezaji wa soka wa Urusi ambaye anacheza kama mchezaji wa kushoto kwa klabu ya Hispania ya Villarreal CF na timu ya taifa ya Urusi.

Alicheza mechi yake ya kwanza kwa hifadhi ya mwaka 2009 na timu ya kwanza mwaka 2012. Kisha alifurahia mkopo wa Sevilla, Villarreal na Valencia kabla ya kujiunga na Villarreal kabisa mwaka 2016.

Cheryshev alicheza kwa mara ya kwanza kwa Urusi mwaka 2012. Alikuwa mshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA 2018.

Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Urusi
Steven Zuber

thumb|Steven Zuber.
**Steven Zuber** (alizaliwa tarehe 17 Agosti mwaka 1991) ni mchezaji wa soka wa Uswisi ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Ujerumani Hoffenheim na timu ya taifa ya Uswisi.

## Grasshopper
Zuber alifanya timu yake ya kwanza kwa tarehe 12 Julai 2008 katika Kombe la Intertoto , mechi ya pili ya mguu dhidi ya KS Besa, ambako alikuja kama mbadala wa dakika ya 83. Mnamo Agosti 3, alifanya sura yake ya kwanza ya Uswisi Super League katika safu ya 1-1 na Vaduz.

## CSKA Moscow
Mnamo tarehe 5 Julai 2013, Zuber alisaini mkataba wa miaka mitano na mabingwa wa Ligi Kuu ya Urusi ya CSKA Moscow. Alianza tarehe 13 Julai dhidi ya Zenit St Petersburg katika Kombe la Urusi la mwaka 2013, ambalo CSKA alishinda 3-0. 

## Hoffenheim
Mnamo Agosti 14 mwaka 2014, Zuber alihamia Hoffenheim  juu ya mkataba wa miaka minne. Mnamo 25 Januari 2017, aliongeza mkataba wake hadi 2020.

Alikuwa amejumuisha timu yake ya taifa ya Uswisi  kwa kikosi cha timu katika Kombe la Dunia la FIFA 2018.

Jamii:watu walio hai
Jamii:waliozaliwa 1991
Jamii:Wachezaji mpira wa Uswisi
Christian Eriksen

thumb|296x296px|Christian Eriksen (2014)
**Christian Eriksen** (alizaliwa tarehe 14 Februari mwaka 1992) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Denmark ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji katika klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza iitwayo Tottenham Hotspur na timu ya Taifa ya Denmark. 

Alicheza timu yake ya Taifa ya Denmark mwaka  2010, na alikuwa mchezaji mdogo kabisa wa Kombe la Dunia la FIFA 2010 nchini Afrika Kusini. 

Mwaka 2011 Eriksen aliitwa Mchezaji wa Soka wa Denmark wa Mwaka, Talent ya Uholanzi ya Mwaka, Ajax Talent ya mwaka (Tuzo la Marco van Basten), na alifanya timu ya UEFA Euro  chini ya miaka 21 .

Pia alishinda Eredivisie na Ajax mwaka 2010-11, 2011-12 na mwaka 2012-13 kabla ya kuondoka kwa Tottenham mwezi Agosti 2013 kwa ada ya taarifa ya karibu £ 11.5 milioni.

Alishinda tuzo ya Tottenham Hotspur  ya mwaka kwa msimu wa 2013-14 na,pia ni miongoni mwa wachezaji waliochaguliwa katika kuwakilisha nchi katika Kombe la Dunia la FIFA 2018.

## Heshima
**Ajax**
*Eredivisie: 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2013–14
*KNVB Cup: 2009–10
*Johan Cruyff Shield: 2013

**Tottenham Hotspur**
*Football League Cup runner-up: 2014–15

**Binafsi**
*Ajax Talent of the Future: 2010
*Ajax Talent of the Year: 2011
*Danish U-17 Talent of the Year: 2008
*Danish Talent of the Year: 2010, 2011
*Johan Cruijff Award: 2011
*Dutch Footballer of the Year Bronze Boot: 2012
*Danish Football Player of the Year: 2013, 2014, 2015, 2017
*Danish Football Player of the Year by TV2 and DFA: 2011, 2013, 2014, 2017
*PFA Team of the Year: 2017–18 Premier League
*Tottenham Hotspur Player of the Year: 2013–14, 2016–17
*Premier League Goal of the Month: April 2018

**Rekodi**
*Mchezaji wa kwanza kushinda kwa mara tatu mfululizo tuzo ya Mchezaji Bora wa Mwaka wa Denmark.
*Mchezaji wa Denmark aliyefunga mabao mengi katika Ligi Kuu ya Uingereza.

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1992
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Denmark
Lil Jon

thumb|Lil Jon.
**Jonathan Smith** (anayejulikana zaidi kwa jina lake la kisanii Lil Jon; alizaliwa tarehe 27 Januari mwaka 1971) ni mwandishi wa Marekani, mtayarishaji wa rekodi, na DJ. Alikuwa msimamizi wa kundi la Lil Jon na East Side Boyz, ambalo aliunda mwaka 1995, na waliachia albamu kadhaa mpaka 2004.

Baada ya kwenda solo, alitoa albamu mpya mwaka 2010 yenye jina la Crunk Rock. Alionyeshwa kwenye Mwanafunzi wa Mtu wakati wa msimu wa 11 na 13.

Jamii:waliozaliwa 1971
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Mto Kanigiyum

'''''' ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Turkana

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Ziwa Turkana
Mto Kawala

'''''' ni jina la:
* Mto Kawala (Turkana) (korongo la kaunti hiyo)
* Mto Kawala (Kitui) (mito miwili ya kaunti hiyo)
Timu ya taifa

**Timu ya taifa** (kwa Kiingereza: *national sports team*, *national team* au *national side*) ni kundi la wachezaji wanaowakilisha taifa lao, si klabu wala eneo fulani, katika michezo ya kimataifa.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*
Khadija Nin

**""** ni jina la albamu ya kwanza kutoka kwa msanii wa muziki wa pop na dansi kutoka nchini Burundi, Bi. Khadja Nin.
## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo katika albamu hii;

*Leo Leya
*Mulofa
*Ay Ay Ay
*Bwana C.
*Mwana Wa
*Simba
*Ile
*Wale Watu
*Samba Latino
*Mupe
*Rudiya
*Njala
## Marejeo
Jamii:Albamu za 1992
Jamii:Albamu za Khadja Nin
Baila

**"Baila"** ni wimbo uliotoka tarehe 12 Julai, 2018 kutoka kwa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Diamond Platnumz akiwa na Miri Ben-Ari kutoka nchini Marekani kwenye violin. Wimbo unatoka katika albamu ya A Boy From Tandale na wa 11 kutolewa kama singo kutoka katika albamu hiyo. Wimbo umetayarishwa na Laizer Classic kupitia studio za Wasafi Records.

## Maswali juu ya video ya wimbo
Chibu kwa mahaba yake kwa mwigizaji wa Bollywood "Shah Rukh Khan", akaona heri achukue japo sehemu ya vipande vya wimbo wake wa "Saans" uliotayarishwa na A. R. Rahman. Baada ya kutoa wimbo, maneno yalikuwa mengi sana mtandaoni. Vurumai za maneno ya kejeli, ambayo Chibu mwenyewe aliyatolea maelezo.

## Tazama pia
*A Boy from Tandale

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*

Jamii:Nyimbo za 2018
Jamii:Nyimbo za Diamond Platnumz
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Laizer Classic
Nyoka-misitu

**Nyoka-misitu** ni nyoka wa jenasi *Buhoma* katika familia Lamprophiidae ambao wanatokea misituni kwa Afrika ya Magharibi na ya Mashariki. Kuna spishi nyingine ya nyoka-misitu katika jenasi *Hormonotus*, nyoka-misitu njano.

Nyoka hawa sio warefu sana, sm 52 kwa kipeo lakini sm 20-35 kwa kawaida. Rangi yao ni kahawia au kijivu na mara nyingi wana mlia au milia myeusi myembamba mgongoni. Tumbo ni kijivu, hudhurungi au maziwa.

Nyoka laini hukiakia mchana misituni na hupumzika chini ya magogo, matawi au majani makavu au katika vishimo. Hula vyura hasa.

Nyoka hawa wana sumu na kwa ajili ya ukubwa wao mdogo hawawezi kung'ata watu na hawashambulii. Lakini wakiokotwa hutoa kinyaa kinukacho kutoka kloaka.

## Spishi
* *Buhoma depressiceps*, Nyoka-misitu Kichwa-cheupe (Pale-headed forest snake)
* *Buhoma procterae*, Nyoka-misitu wa Uluguru (Uluguru forest snake)
* *Buhoma vauerocegae*, Nyoka-misitu wa Usambara (Usambara forest snake)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Nyoka-misitu Njano

**Nyoka-misitu njano** (*Hormonotus modestus*) ni nyoka wa familia Lamprophiidae ambao wanatokea misituni kwa Afrika ya Magharibi na ya Mashariki. Kuna spishi nyingine za nyoka-misitu katika jenasi *Buhoma*.

Nyoka huyu ni mrefu kiasi, hadi sm 90 lakini sm 40-70 kwa kawaida. Kichwa chake kina umbo wa pea. Rangi yake ni njano, hudhurungi au kahawiakijivu. Magamba ya kichwa yana kingo nyeupe.

Nyoka-misitu njano hukiakia usiku na hupumzika mchana chini ya majani makavu au katika vishimo. Hula wagugunaji na mijusi.

Nyoka huyu hana sumu na anaweza kukamatwa bila shida kwa sababu hawang'ati kwa kawaida.

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Mjusi-kafiri

**Mijusi-kafiri** ni mijusi wa oda ya chini Gekkota wasio na kope (isipokuwa familia Eublepharidae) na wanaokiakia usiku (isipokuwa mijusi-kafiri mchana). Spishi zinazoishi katika nyumba za watu huitwa **nikwata** pia.

Mijusi hawa ni kundi lenye spishi nyingi kuliko makundi mengine: takriban spishi 1500, nyingi katika Afrika.

## Spishi zilizochaguliwa za Afrika ya Mashariki
* *Chondrodactylus turneri*, Mjusi-kafiri Vidole-vinene wa Turner (Turner's thick-toed gecko)
* *Cnemaspis africana*, Mjusi-misitu wa Usambara (African gecko)
* *Elasmodactylus tuberculosus*, Mjusi-kafiri Vidole-vinene sugu (Warty thick-toed gecko)
* *Hemidactylus frenatus*, Nikwata au Mjusi-kafiri Nyumbani wa Kawaida (Common house gecko)
* *Holodactylus africanus*, Mjusi-kafiri Kucha (African clawed gecko)
* *Homopholis fasciata*, Mjusi-mahameli Mabaka (Banded velvet gecko)
* *Lygodactylus keniensis*, Mjusi-kafiri Mdogo wa Kenya (Kenyan dwarf gecko)
* *Phelsuma dubia*, Mjusi-kafiri Mchana Kijani (Dull-green day gecko)
* *Pristurus crucifer*, Mjusi-mchanga Msalaba (Cross-marked sand gecko)
* *Urocotyledon wolterstorffi*, Mjusi-kafiri wa Wolterstorff (Wolterstorff's gecko)

## Picha

Chameleon Gecko (Carphodactylus laevis).jpg|Carphodactylidae (*Carphodactylus laevis*)
Diplodactylinae Diplodactylus damaeum femelle.png|Diplodactylidae (*Diplodactylus damaeum*)
Hemitheconyx caudicinctus.jpg|Eublepharidae (*Hemitheconyx caudicinctus*, Mjusi-kafiri mkia-mnono)
Brooke's house Gecko (Hemidactylus brookii).jpg|Gekkonidae (*Hemidactylus brookii*, Nikwata madoadoa)
Fan Foot Gecko (Ptyodactylus hasselquisti).jpg|Phyllodactylidae (*Ptyodactylus hasselquistii*, Mjusi-kafiri miguu-upepeo)
Pygopus lepidopodus long Kur-ring-gai Chase.jpg|Pygopodidae (*Pygopus lepidopodus*)
Quedenfeldtia trachyblepharus (Male).JPG|Sphaerodactylidae (*Quedenfeldtia trachyblepharus*, Mjusi-kafiri mchana wa Atlasi)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi
* Kinyesi cha Mjusi-kafiri ikilinganishwa na vinyesi za wanyama wengine na madhara yake kwa binadamu

Jamii:Mijusi
Jiografia ya Kenya

thumb|200px|right|Mlima Kenya ni kilele cha juu kabisa nchini. Kenya imepata jina lake kutoka mlima huo.
**Jiografia ya Kenya** inahusu nchi hiyo ya Afrika Mashariki ambayo ni ya 47 kwa ukubwa duniani ikifuata mara Madagaska  ikiwa na eneo la kilomita mraba 580,367 (maili mraba 224,081).

Kutoka pwani ya Bahari ya Hindi, nyanda za chini zimeinuka hadi milima ya kati. Milima hii imetenganishwa na eneo la Bonde la Ufa; sehemu tambarare yenye rutuba upande wa mashariki. Milima ya Kenya ni kati ya zilizofaulu kwa kilimo barani Afrika. 

Eneo hili la milima ndilo la juu zaidi nchini Kenya (na la pili kwa urefu barani Afrika): Mlima Kenya, unaofikia urefu wa mita 5,199 (futi 17,0570)  na ni eneo lenye mito ya barafu. Ng'ambo ya mpaka wa Tanzania Mlima Kilimanjaro () huweza kuonekana upande wa kusini.

Kenya ni nchi yenye jua kali na nguo za majira ya joto huvaliwa mwaka mzima. Hata hivyo, huwa na baridi usiku na pia asubuhi na mapema. 

Hali ya hewa ina joto na unyevu sehemu za pwani, joto kiasi sehemu za bara na ni kame katika sehemu za kaskazini na kaskazini-mashariki mwa nchi. Hata hivyo kuna mvua nyingi kati ya Machi na Aprili, na mvua ya kadiri kati ya Oktoba na Novemba. Halijoto huwa juu zaidi miezi hii yote.

Mvua ya masika hunyesha kuanzia Aprili hadi Juni. Mvua ya vuli nayo hunyesha kuanzia Oktoba hadi Desemba. Wakati mwingine mvua hii huwa nyingi na aghalabu hunyesha wakati wa alasiri na jioni. Majira ya joto jingi ni kuanzia Februari hadi Machi nayo ya baridi ni Julai hadi Agosti.

## Tazama pia
* Milima ya Kenya
* Mito ya Kenya
* Maziwa ya Kenya

## Tanbihi
Jamii:Kenya
Jamii:Jiografia ya Afrika
Mto Rogoch

'''''' ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

Maji yake yanaishia katika ziwa la magadi linaloitwa Turkana na lililo kubwa kuliko maziwa yote ya Kenya. Ni pia ziwa la jangwani lililo kubwa kuliko yote duniani.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Turkana

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Ziwa Turkana
John Venn

[thumb|[Picha halisi ya John Venn.]]
**John Venn** (4 Agosti 1834 – 4 Aprili 1923) alikuwa mwana hisabati na mwanafalsafa wa Uingereza. 

Ni maarufu kwa kubuni Jedwali la Venn, linalotumika katika fani mbalimbali.

Jamii:wanahisabati wa Uingereza
Jamii:Wanafalsafa wa Uingereza
Orodha ya mito ya kaunti ya Samburu

**Orodha ya mito ya kaunti ya Samburu** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya (katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki).

* Mto Auanaparan (korongo)
* Mto Ayena Aturkan 
* Mto Ayena Etuthuru 
* Mto Baragoi 
* Mto Barsalinga 
* Mto Barsaloi
* Mto Chapulo
* Mto Dadapo
* Mto Ekichatta (korongo)
* Mto Elba Loldobai 
* Mto Engare Narok (korongo)
* Mto Enkongu Empakasi (korongo)
* Mto Ewuaso Ronkai (korongo)
* Mto Giltaman 
* Mto Gurutuma
* Mto Ilbaa Lolgoto 
* Mto Ilbaa Oibor 
* Mto Ilbaa Okut 
* Mto Ilpisyon (korongo)
* Mto Iltirim (korongo)
* Mto Irerr (korongo)
* Mto Kangetet
* Mto Kangura 
* Mto Kapai
* Mto Kauso 
* Mto Kelele
* Mto Keno (korongo)
* Mto Kere (korongo)
* Mto Kerpusut (korongo)
* Mto Kileshwa 
* Mto Koiting 
* Mto Kolowaton (korongo)
* Mto Kongia
* Mto Kurseini
* Mto Laisamis (korongo)
* Mto Lakwarsignen 
* Mto Lamerok
* Mto Lanana 
* Mto Langarbe 
* Mto Langat (korongo)
* Mto Launit (korongo)
* Mto Lebanyuki
* Mto Lemus (korongo)
* Mto Lengusaka 
* Mto Lenkoli
* Mto Lentaarai 
* Mto Lerata
* Mto Ligit (korongo)
* Mto Lobut
* Mto Lodungokwe
* Mto Lodwar (korongo)
* Mto Loikas (korongo)
* Mto Lolila 
* Mto Lolmoti 
* Mto Lolua (korongo)
* Mto Longishukirin 
* Mto Lontona 
* Mto Losergoi (korongo)
* Mto Losesia 
* Mto Love 
* Mto Mabateni 
* Mto Masegeta 
* Mto Mpolosi 
* Mto Muru 
* Mto Muyai 
* Mto Nangaro 
* Mto Nankolin 
* Mto Nanyangaten 
* Mto Naori 
* Mto Napashakotok 
* Mto Ndikir Ololoroi (korongo)
* Mto Ndumot (korongo)
* Mto Nendia
* Mto Ngarata 
* Mto Ngobit (korongo)
* Mto Ngosaki
* Mto Nkoteyia
* Mto Nolgisin 
* Mto Nolotoola 
* Mto Nontoto (korongo)
* Mto Olbaa Lenaiya Inkainito 
* Mto Olbaa Lolkerrded 
* Mto Olketuloni
* Mto Olorrigirigi 
* Mto Operoi (korongo)
* Mto Paragwa 
* Mto Saai (korongo)
* Mto Sachati 
* Mto Santait 
* Mto Saputei (korongo)
* Mto Sasab 
* Mto Segera 
* Mto Seleyan (korongo)
* Mto Sera
* Mto Serara
* Mto Sere Olmantorre 
* Mto Sereolupi (korongo)
* Mto Seya (makorongo)
* Mto Shanok
* Mto Suiyian 
* Mto Suyiani
* Mto Tantar
* Mto Terengwe
* Mto Tololo 
* Mto Torngong 
* Mto Uonya (korongo)
* Mto Ututa (korongo)
* Mto Wamba
* Mto Yamo

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Samburu
Jamii:Mito ya Kenya
Uranometria

**Uranometria** ni kitabu cha ramani ya nyota kilichotolewa mnamo mwaka 1603 na mwanaastronomia Mjerumani Johann Bayer. Kwa jumla kulikuwa na ramani 51 zilizoonyesha makundinyota yote yaliyojulikana wakati ule pamoja na makundinyota 12 ya angakusi yaliyobuniwa na Pieter Dirkszoon Keyser.

Kitabu hiki kilikuwa muhimu kwa kusambaza mfumo wa  majina ya nyota uliobuniwa na Bayer na kutumiwa hadi leo kama Majina ya Bayer *(Bayer designation)*. 

## Marejeo ya Nje 
* *Uranometria*, 1603  - Full digital facsimile, Linda Hall Library
* U. S. Naval Observatory (USNO): Historical Artwork Collection (High-resolution images of some plates of 1661 ed.) 

Jamii:majiranukta ya anga
Mto Wamba (Samburu)

**Mto Wamba (Samburu)** unapatikana katika kaunti ya Samburu, nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).

Maji yake yanaishia katika mto Jubba na hatimaye katika Bahari Hindi.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Samburu

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* www.geonames.org 

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Samburu
Jamii:Bahari ya Hindi
Orodha ya mito ya kaunti ya Trans-Nzoia

**Orodha ya mito ya kaunti ya Trans-Nzoia** inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya magharibi (katika Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki).

* Mto Buffalo Creek  
* Mto Chebo  
* Mto Chebrubei  
* Mto Chekuri  
* Mto Chelelaibe  
* Mto Chepchoina  
* Mto Cheperelwe  
* Mto Chepikelwe  
* Mto Chepkimon  
* Mto Cheprube  
* Mto Chibosan  
* Mto Kaboroa  
* Mto Kaibei  
* Mto Kaibeyan  
* Mto Kapolet  
* Mto Kapsara  
* Mto Kaptari't  
* Mto Kaptega  
* Mto Karapani  
* Mto Katalele  
* Mto Khybe  
* Mto Kipsain (korongo)
* Mto Kiptogot  
* Mto Koitbus  
* Mto Koitot  
* Mto Kukureze  
* Mto Lapuet  
* Mto Losorua  
* Mto Machewa  
* Mto Mbere  
* Mto Murambu  
* Mto Noigameget  
* Mto Omon  
* Mto Outspan Stream  
* Mto Saiwa  
* Mto Sikinwa  
* Mto Sioum  
* Mto Sitatunga (korongo)
* Mto Rongai Mdogo  
* Mto Soundet  

## Tazama pia
* Mito ya Kenya

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Trans-Nzoia
Jamii:Mito ya Kenya
John Hunter (daktari mpasuaji)

alt=John Hunter|thumb|John Hunter
**John Hunter FRS** (13 Februari 1728 - Oktoba 16, 1793) alikuwa daktari mpasuaji wa huko Uskoti, Alikuwa mmoja wa wanasayansi waliotofautishwa na wenzake. Alikuwa msimamizi wa hapo awali wa uchunguzi makini na njia za kisayansi katika tiba. Alikuwa mwalimu huku akishirikiana na Edward Jenner aliyekuwa mkurugenzi wa chanjo ya ndui. Mke wake, Anne Hunter (Née Home), alikuwa mshairi, na baadhi ya mashairi yake yaliwekwa kwenye muziki na Joseph Haydn.

Alijifunza anatomia kwa kumsaidia ndugu yake William kwa upasuaji katika shule ya William's anatomy school iliyoko katikati ya London, kuanzia mwaka wa 1748 akawa mtaalamu wa anatomia. Alikaa miaka mingi kama daktari mpasuaji wa Jeshi, alifanya kazi na daktari wa meno James Spence akifanya mabadiliko ya jino, na mwaka wa 1764 alianzisha shule yake mwenyewe ya anatomia huko London. 

Alijenga mkusanyiko wa wanyama wanaoishi ambao mifupa na viungo vingine alivyotayarisha kama vielelezo vya anatomia, hatimaye alifanikiwa kufanya maandalizi karibu 14,000 kuonyesha anatomia ya binadamu na viungo vingine, pamoja na wanyama zaidi ya 3,000.

Jamii:Wanabiolojia wa Uskoti
Wataru Endō

thumbnail|right|280px|Wataru Endō
**Wataru Endō** (alizaliwa tarehe 9 Februari mwaka 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Japani anayecheza kwenye klabu ya Diamond Urawa Red, ambaye alijiunga baada ya kuanza kazi yake ya kitaaluma na klabu ya Shonan Bellmare.

## Kazi ya kimataifa
Tarehe 23 Julai 2015, kocha wa Japan Vahid Halilhodžić alimwita katika kikosi ha kuwakilisha taifa katika Kombe la Asia Mashariki (EAFF) mwaka 2015.

Mnamo Mei 2018 aliitwa jina lake katika kikosi cha kwanza cha Japan kwa Kombe la Dunia la FIFA 2018 nchini Urusi.

Jamii:waliozaliwa 1993
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Japani
Thanos

[thumb|297x297px|[Picha ya Thanos.]]
**Thanos** ni mmoja wa wahusika wanaojitokeza katika vitabu ya vibonzo za kampuni ya huko nchini Marekani iitwayo Marvel Comics. Mhusika hiyo iliumbwa na Jim Starlin.

Kwa mara ya kwanza mhusika huyu alionekana katika filamu ya The Invincible Iron Man. Mhusika huyu amekuwa akionekana katika filamu nyingi za Marvel, mfano katika Avengers n.k.

Jamii:Katuni
Jamii:Wahusika
Francisco Carrasco

thumb|Francisco Carrasco.
**Francisco José Carrasco** (alizaliwa mnamo 6 Machi 1959) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye alicheza kama mshambuliaji wa timu ya FC Barcelona, na sasa ni kocha wa timu ya FC Malaga.

Alicheza mpira wa miguu kwa miaka 14 katika timu ya Barcelona (misimu 11), alicheza na michezo zaidi ya 350 na kushinda mataji kumi. Aliisaidia Hispania kwa miaka tisa, Carrasco aliwakilisha nchi katika Kombe la Dunia la 1986 na michuano ya Ulaya mara mbili.

Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Svyatoslav Fyodorov

**Svyatoslav Nikolayevich Fyodorov** (kwa Kirusi: Святослав Николаевич Фёдоров; Agosti 8, 1927 - Juni 2, 2000) alikuwa mtaalamu wa macho wa Urusi, mwanasiasa, profesa, mwanachama kamili wa Chuo cha Urusi cha Sayansi na Chuo cha Urusi cha Sayansi ya Tiba. 

Anachukuliwa kuwa mwanzilishi wa upasuaji wa kurekebisha kasoro za macho.

## Maisha na kazi 
Fyodorov alizaliwa huko Proskurov, kwa wazazi wa kikabila la Kirusi. Fyodorov alihitimu kutoka Taasisi ya Matibabu ya Rostov huko Rostov huko Don, kisha akafanya kazi kama mtaalamu wa macho katika mji mdogo wa Oblast huko Rostov.

Jamii:Wanabiolojia wa Urusi