open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juliani wa Le Mans

la vioo vya rangi likimuonyesha Mt. Julian wa Le Mans na matukio 16 ya maisha yake (karne ya 12, lilikarabatiwa mwaka 1897) - Kanisa kuu la Le Mans (Sarthe, Ufaransa).]]
**Juliani wa Le Mans** alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo (leo nchini Ufaransa).

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 27 Januari.

## Maisha
Alipewa uaskofu huko Roma, Italia, katikati ya karne ya 3 akatumwa Galia kuinjilisha kabila la Wasenomani. Alipofika kwao alijivutia mioyo yao kwa huduma zake kwa maskini, wagonjwa na mayatima, mbali ya miujiza mbalimbali.

Alipofikia uzee alikwenda kuishi kama mkaapweke.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 27: *Julian of Le Mans*  at *SaintPatrickDC.org*
*Catholic Online: Julian of Le Mans
*Catholic Forum: Julian of Le Mans
*San Giuliano di Le Mans

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wamisionari
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Enriko wa Osso

thumb|Vinebre. Makumbusho na mahali pa kuzaliwa kwa Don Enrique de Ossó y Cervelló
thumb|Enriko wa Osso, Shule ya Teresianas (Vinebre)
Enriko wa Osso
**Enriko wa Osso** (jina kamili kwa Kikatalunya: '''Enric d'Ossó i Cervelló'*; Vinebre, Tarragona, Hispania, 16 Oktoba 1840 – Gilet, Valencia, Hispania, 27 Januari 1896) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki.

Pamoja na kuwa paroko, na kuwajibika hasa katika katekesi, alianzisha jumuia *Kikosi cha Mt. Teresa wa Yesu'' kwa ajili ya malezi ya wasichana. Alipoondolewa, alikwenda kuishi kwa Ndugu Wadogo .

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 14 Oktoba 1979 na mtakatifu tarehe 16 Juni 1993.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle
*Saints SQPN

Jamii:Waliozaliwa 1840
Jamii:Waliofariki 1896
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Mario wa Bodon

**Mario wa Bodon** (pia: **Marino**; Orleans, Ufaransa, karne ya 5 - Sisteron, Ufaransa, 27 Januari 555) alikuwa abati wa monasteri aliyoianzisha huko Bodon, Drome, mwaka 506.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 555
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Yohane wa Reom

**Yohane wa Reom** (Courtangy, Ufaransa, 440 hivi - Réome, Ufaransa, 28 Januari 544/554) alikuwa padri aliyeanzisha monasteri huko Reom, Neustria, chini ya kanuni ya Pakomi.

Kabla ya hapo aliwahi kuishi kama mkaapweke halafu kujiunga na monasteri ya Lerins.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 28 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 440
Jamii:Waliofariki 545
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Kisiwa cha Kulazu

'''''' ni kati ya visiwa vya Wilaya ya Ukerewe, mkoa wa Mwanza, kaskazini mwa Tanzania.

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Jamii:Wilaya ya Ukerewe
Mwanakemia

**Mwanakemia** (kwa Kiingereza ***chemist***) ni mtaalamu wa kemia, sayansi inayochunguza muundo, mali, mabadiliko na mwingiliano wa dutu. Wataalamu hawa hufanya kazi katika nyanja mbalimbali za kisayansi, kielimu na kibiashara, na mara nyingi huchangia ugunduzi wa teknolojia mpya, tiba, nishati na bidhaa za viwandani.

Mwanakemia anaweza kushughulika na utafiti wa kimsingi wa kuelewa asili ya vitu au kufanya utafiti wa kivitendo unaolenga kutatua matatizo ya moja kwa moja. Wanafanya kazi katika maabara, viwanda, hospitali, vyuo vikuu na taasisi za utafiti. Mara nyingine, katika matumizi ya Kiingereza cha Uingereza, neno *chemist* hutumika kumaanisha mfamasia, yaani mtaalamu wa dawa anayehusika na utayarishaji na usambazaji wa dawa.

Aina kuu za wanakemia ni pamoja na:
* **Wanakemia wa kikaboni** – wanaochunguza kampaundi yenye kaboni, hasa ile iliyo msingi wa maisha.
* **Wanakemia wasio wa kikaboni** – wanaoshughulikia metali, madini na kampaundi isiyo na kaboni.
* **Wanakemia wa kimwili** – wanaochanganya kanuni za fizikia na kemia kuelewa tabia za vitu.
* **Wanakemia wa kikompyuta** – wanaotumia modeli za kimaandishi na programu kueleza na kutabiri tabia za molekuli.
* **Wanakemia wa viwandani** – wanaotumia kanuni za kemia katika kubuni na kuboresha bidhaa za kibiashara.
* **Wanakemia wa kibaolojia** – wanaochunguza michakato ya kimaisha kwa kutumia kanuni za kemia.

Kihistoria, wanakemia waliibuka kutoka kwa wataalamu wa alkemia katika Zama za Kati na Uamsho, ambao walikuwa wakijaribu kubadilisha metali duni kuwa dhahabu na kupata dawa ya uzima. Mageuzi ya kisayansi katika karne ya 17 na 18 yalitenganisha kemia kama sayansi huru, na tangu wakati huo wanakemia wamechangia pakubwa katika maendeleo ya teknolojia na ustaarabu wa binadamu. Wataalamu kama Antoine Lavoisier, Marie Curie, Linus Pauling na wengine wanachukuliwa kama wanakemia mashuhuri waliobadilisha mwelekeo wa sayansi ya kisasa.

Leo hii, wanakemia wanahusika katika kutengeneza dawa, vifaa vya elektroniki, nishati mbadala, plastiki na hata teknolojia za mazingira. Wao ni sehemu muhimu ya jitihada za binadamu katika kukabiliana na changamoto kama mabadiliko ya tabianchi, afya ya umma na maendeleo endelevu.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Paula wa Roma

[thumb|*Mt. Paula na masista wake* walivyochorwa na [André Reinoso katika karne ya 17, Lisbon, Ureno.]]
**Paula wa Roma** (Roma, Italia, 5 Mei 347 - Bethlehemu, Israeli, 26 Januari 404) alikuwa mwanamke Mkristo wa mmojawapo kati ya koo maarufu zaidi za mji huo.

Aliolewa mapema akazaa watoto watano.

Alipokuwa na umri wa miaka 32 alifiwa mumewe akaendelea kutunza familia yake, lakini alizidi kuvutiwa na mambo ya dini na kuishi kama kitawa sawa na Marsela wa Roma na wanawake wengine kadhaa .

Mwaka 382 alikutana na Jeromu halafu akamfuata Bethlehemu katika monasteri zake (moja kwa wanaume na nyingine kwa wanawake akamsaidia kutafsiri Biblia katika lugha ya Kilatini.
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 26 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Saint Paula of Rome, in Catholic Encyclopedia.
* The Bible and Women Pilgrims
* Letters of Saint Jerome and Saint Paula
* Saint Paula and the Order of Saint Jerome 
* Monastery of Saint Paula (in Seville, Spain)
* Palestine Pilgrims' Text Society (1887):  *The pilgrimage of the holy Paula* by St Jerome

Jamii:Waliozaliwa 347
Jamii:Waliofariki 404
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Watakatifu wa Italia
Yakobo mkaapweke

**Yakobo mkaapweke** (alizaliwa Haifa, Israeli) aliishi katika mlima Karmeli kwenye karne ya 4.

Kwa muda mrefu alijifungia kaburini.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 28 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Juliani wa Cuenca

[thumb|200px|right|Mt. Juliani alivyochorwa na [Eugenio Cajes.]]
**Juliani wa Cuenca** (Burgos, Castilia Mpya, Hispania, 1127 hivi - Cuenca, Aragon, Hispania, 28 Januari 1208) alikuwa mkaapweke, lakini pia mhubiri na mwalimu, aliyehudumia kama askofu wa Cuenca kuanzia mwaka 1196 hadi kifo chake.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu hasa baada ya kutangazwa rasmi na Papa Klementi VIII tarehe 18 Oktoba 1594.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 28 Januari.

## Maisha
Baada ya kukabidhiwa jimbo, lililokombolewa tangu miaka michache kutoka mikononi mwa Waislamu, alijitahidi kutembelea parokia zake na kuhudumia wafungwa bila kuacha kurudi upwekeni kila mwaka.

Kwa kuwa alikuwa amewagawia maskini mali ya Kanisa, alijipatia riziki kwa kazi ya mikono yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Saints SQPN
* Catholic Online
* Santi e Beati
* Catholic Hierarchy

Jamii:Waliozaliwa 1127
Jamii:Waliofariki 1208
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Jiriwa

thumb|**A** Jiriwa ya kufunga mezani, **B** jiriwa ya mashine, **C** kibanio cha mkononi.
**Jiriwa** *(kwa Kiingereza: vise au vice)* ni kibanio cha chuma au mbao ambacho hushikilia vitu kwa imara wakati vinapofanyiwa kazi. 

Huwa na mikono miwili, mmoja uliosanikishwa na mwingine unaoweza kusogezwa kwa njia ya parafujo ya kukaza au wenzo wa kubana.
thumb|Kilango (vali) kikishikwa katika jiriwa ndogo.

## Aina tofauti
### Jiriwa ya seremala
left|thumb|Jiriwa ya seremala yenye mikono ya mbao.
Jiriwa huunganishwa katika meza ya seremala, kwa kawaida sawa na uso wa meza. Mikono yake ni ama ya mbao ama ya chuma; kama ni chuma kinafunikwa kwa mbao ili kutoacha alama kwenye vipande vinavyoshikwa.  

### Jiriwa ya fundi vyuma
[thumb|Jiriwa ya fundi vyuma hutengenezwa kwa [chuma cha pua.]]
Jiriwa ya fundi vyuma hutumiwa kushika metali, si mbao, wakati wa kukata au kupiga tupa.      

Jiriwa hiyo kwa kawaida hufungwa kwa skrubu juu ya uso wa meza ya fundi. Mara nyingi huwa na sehemu ndogo ya fuawe. Kwa kawaida hukaa juu ya kiti chenye mhimili wa kuzunguka kinachorahisisha kufanya kazi pande zote.    

### Jiriwa ya fundi bomba
Fundi bomba huhitaji jiriwa yenye mikono inayoshika bomba kirahisi, wakati anapokata hesi.  

## Marejeo
Jamii:Zana
Kisiwa cha Kwata Islet

'''''' ni kati ya visiwa vya Zanzibar, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi karibu na Pemba.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Funguvisiwa la Zanzibar

## Tanbihi
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Pemba
Jamii:Zanzibar
Timu ya Taifa ya Kandanda ya Korea Kusini

[thumbnail|right|280px|Timu ya taifa ya kandanda ya Korea Kusini kwenye michuano ya kombe la dunia 2018 huko [Urusi.]] 
**Timu ya Taifa ya Kandanda ya Korea Kusini**, ambayo imepewa jina la utani la *the Reds*, ndiyo timu ya taifa la Korea Kusini. 

Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Korea Kusini
Jamii:Timu ya Taifa ya Kandanda
Bangi nchini Tanzania

**Bangi nchini Tanzania** ni marufuku: kuuza, kulima au kukutwa na bangi  kama si kwa ajili ya tiba na utafiti , lakini inabaki kuwa dawa ya kawaida na hutumiwa kwa matumizi tofauti, kama utumiaji wa ndani na kuuzwa nje ya nchi. Tanzania ni mojawapo ya nchi barani Afrika ambayo inazalisha bangi kwa wingi. 

## Kilimo 
Watu wanapanda bangi kwa njia isiyo halali, wanadai kwamba wanapata faida kubwa kushinda mazao mengine. 

Nchini Tanzania mbangi hupandwa katika ukanda wa pwani (Tanga), ukanda wa kaskazini (Arusha, Manyara na Kilimanjaro), nyanda za juu za kusini (mkoa wa Iringa) na kanda ya ziwa (Shinyanga na Mara) . 

Bangi inazalishwa maeneo ya vijijini. Inachukua miezi minne hadi mitano kwa bangi kukomaa ikilinganishwa na mazao mengine kama mahindi.

## Uingizaji kutoka nje
Bangi nyingine huingizwa kutoka nje ya nchi na kiingilio kikuu ni uwanja wa ndege wa Dar es Salaam, uwanja wa ndege wa Kilimanjaro International Airport (KIA) na bandari ya Dar es Salaam na ya Zanzibar na uwanja mdogo wa ndege kama Tanga na Mwanza .

## Matumizi 
Bangi hutumiwa kama dawa vijijini, hutumika kuponya maradhi kama maumivu ya sikio, homa na malaria. 

Matawi ya mbangi hutumiwa kutengeneza na kuandaa mboga kwa chakula katika maeneo ya vijijini .

## Utekelezaji wa sheria
Serikali iliharibu baadhi ya mashamba na kuwaadhibu watu ambao walikuwa wakilima. Watu ambao wanakutwa na bangi au wanakutwa wakitumia bangi wanakamatwa na kufungwa kwa miaka mitano pamoja na adhabu ya ziada.

## Marejeo 
Jamii:Madawa ya Kulevya
Jamii:Tanzania
Jamii:Mbangi
Bonito wa Lyon

la kioo cha rangi, kanisa kuu la Moulins.]]
**Bonito wa Lyon** au **Bonitus wa Clermont** (kwa Kifaransa: **Bonet, Bonnet, Bond, Bont**; Auvergne, 623 – Lyon, 15 Januari 710 hivi) aliwahi kuwa na vyeo mbalimbali muhimu, kama vile chansela wa mfalme, gavana wa Marseille na hatimaye kwa miaka kumi askofu wa Auvergne (Ufaransa) baada ya kifo cha kaka yake Avitus wa Clermont. 

Kisha kung'atuka, alikwenda kuishi miaka 4 monasterini na hatimaye akaenda kuhiji Roma. Wakati wa kurudi Ufaransa alifariki .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa

Jamii:Wamonaki
Gandisha

Katika utarakilishi, **gandisha** (kwa Kiingereza: *freeze* au *hang*) ni programu inapoacha kuitikia ingizo. Kwa mfano, kiolesura michoro cha mtumiaji cha Windows kinapoacha kuitikia baobonye au kipanya za mtumiaji ni hali ya gandisha.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Maswali ya mara kwa mara

Katika intaneti, **Maswali ya mara kwa mara** (kifupi: MMM; kwa Kiingereza: *Frequently Asked Question* au *FAQ*) ni orodha ya maswali yanayoulizwa mara nyingi kuhusu mada moja na majibu yake.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Skrini nzima

[thumb|379x379px|Kiwambo kizama kwenye [VLC Player ya Windows 7]]
Katika utarakilishi, **skrini nzima** (kwa Kiingereza: *full screen* au *fullscreen*) ni uonyesho unaoenea katika skrini yote cha tarakilishi kwa kufunika kiolesura michoro cha mtumiaji cha mfumo wa uendeshaji.

Watu wanatumia kiwambo kizima ili kutazama filamu au video kwenye mtandao.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Tuzo ya Noma

**Tuzo ya Noma** (kwa Kiingereza hujulikana kama *Noma Award for Publishing in Africa* na kwa Kifaransa hujulikana kama  *Le Prix Noma de Publication en Afrique*) ni tuzo zilizoanza kutolewa mwaka 1980 na kuendelea hadi mwaka 2009. Zilikuwa tuzo za mwaka zenye kuambatana na kiasi cha dola 10,000 kwa kutambua michango ya waandishi wa Afrika. Tuzo hizo zilikuwa kati ya tuzo kubwa kabisa katika bara la Afrika.

## Historia
Tuzo hii ilianzishwa mwaka 1979 na Shoichi Noma (aliyefariki mwaka 1984), rais wa *Kodansha ltd*, kampuni kubwa ya uchapishaji nchini Japani. 

Tuzo hii ilikuwa na malengo ya kuwatia motisha waandishi wa Afrika na ilikuwa ikitolewa kwa vitabu vipya vilivyokuwa vikichapishwa kila mwaka zikilenga sehemu tatu: uandishi wa fasihi, vijana na wasomi, huku zikidhaminiwa na Kodansha Ltd. Vitabu vilikuwa vilikubaliwa katika lugha yoyote. 

Tuzo zilikoma mwaka 2009 baada ya familia ya Noma kusitisha udhamini 

## Marejeo
Jamii:Waandishi
Jamii:Fasihi
Jamii:Tuzo
Sharbel na Bebaya

[thumb|Mt. Charbel katika [mchoro wa ukutani.]]
**Sharbel na Bebaya** (walifariki Edessa, leo nchini Uturuki, 250) walikuwa padri na dada yake waliouawa kwa ajili ya imani yao ya Kikristo.

Inasemekana waliingia Ukristo kwa juhudi za askofu Barsimeo wa Edessa.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 29 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Sharbel
Kichanganishi mtandao

Katika utarakilishi, **kichanganishi mtandao** (kwa Kiingereza: *gateway*) ni kiungo kati ya programu ya tarakilishi mbili kama jukwaa la mtandao. Kichanganishi mtandao kinaiacha programu mbili kusambaza taarifa.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Faharasa

thumb|349px|Farahasa ya majina katika kitabu ya Kilatini.
**Faharasa** (pia **faharisi**, kutoka Kiarabu: الفهرس *al-faharas*; kwa Kiingereza: *glossary*, *index*) ni orodha ya mada au majina yaliyomo katika kitabu pamoja na kurasa vinapopatikana. 

Inataja pia orodha ya maneno pamoja na maelezo mafupi ya maana yake. Inaweza kukusanya maneno mapya au magumu ya kitabu ambayo yanaelezwa maana zake. Faharasa kwa maana hiyo inapatikana kwa kawaida katika kurasa za mwisho za kitabu. 

Faharasa inaweza kutaja pia orodha ya yaliyomo inayopatikana mara nyingi kwenye kurasa za mwanzo za kitabu, lakini inategemea desturi ya lugha husika.

## Viungo vya Nje 
* glossarist.com: The Glossarist - Large list of glossaries
* www.ontopia.net: The TAO of Topic Maps
* www.babel-linguistics.com: Babel Linguistics Glossaries Selected Multilingual Glossaries by Industry

Jamii:Elimu
Jamii:Fasihi
Jamii:Kompyuta
Gridi

[thumb|352x352px|Gridi zinazotumika ili kuchora [bendera ya Kanada.]]
**Gridi** au **mistari gridi** (kwa Kiingereza: *grid* au *gridlines*) inamaanisha mfululizo wa mistari inayopitana katika fani ya uchoraji. Gridi zinatumia kawaida ili kupanga na kuchora michoro.

Kwa maana tofauti neno linatumiwa kutaja gridi ya umeme.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Uchoraji
Valeri wa Trier

[thumb|Makaburi ya [Eukari wa Trier|Eukari na Valeri mjini Trier.]]
**Valeri wa Trier** (alifariki Trier, leo nchini Ujerumani, baada ya 250) alikuwa askofu wa pili wa mji huo. 

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 29 Januari au 11 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Heiligenlexikon-Valerius von Trier*

Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Brunel University African Poetry Prize

**Brunel University International African Poetry Prize** ni tuzo ya fasihi inayolenga kukuza, kutangaza na kuendeleza ushairi kutoka bara la Afrika." Tuzo hii inadhaminiwa na Chuo Kikuu cha Brunel kwa ushirikiano na waandishi wa Jumuia ya Madola na kituo cha *African Centre* cha London Uingereza na mfuko wa *African Poetry Book Fund* wa nchini Marekani

Tuzo hiyo ilibuniwa na muandishi Mnigeria-Mwingereza Bernardine Evaristo kama sehemu ya kusaidia kutangaza ushairi wa Afrika kwa wasomaji walio nje ya bara hilo. Alinukuliwa akisema: " Ni wazi kwamba ushairi kutoka Afrika ukitiliwa maanani kwa watu kupewa tuzo utakitia moyo kizazi kijacho kuingia katika uandishi wa kimataifa''." .

## Washindi
*2013 Warsan Shire (Somalia)
*2014 Liyou Libsekal (Ethiopia)
*2015 Safia Elhillo (Sudan) na Nick Makoha (Uganda) washindi wawili
*2016 Gbenga Adesina (Nigeria) na Chekwube Danladi (Nigeria) washindi wawili
*2017 Romeo Oriogun (Nigeria) 
*2018 Hiwot Adilow (Ethiopia), Theresa Lola (Nigeria), na Momtaza Mehri (Somalia) washindi watatu
* 2019 Nadra Mabrouk (Misri) na Jamila Osman (Somalia) washindi wawili

## Marejeo
Jamii:Fasihi
Jamii:Tuzo
Tuzo ya Anthologise

**Tuzo ya Anthologise** ni mashindano ya kitaifa ya mashairi kwa shule za upili za nchini Uingereza. yaliyoanza mwezi Septemba mwaka 2011 kwa kuongozwa na Carol-Ann Duffy na kusimamiwa na kampuni ya uchapishaji Picador.

Wanafunzi wa shule kati ya umri wa miaka 11 hadi 18 wanakaribishwa kushiriki katika mashindano hayo kwa kuandika diwani zao na kuziwakilisha kwa majaji. Mwaka 2011 majaji wa tuzo hiyo walikuwa Carol-Ann Duffy, Gillian Clarke, John Agard, Grace Nichols, na profesa wa mashairi ya watoto, Morag Styles.

Washindi wa kwanza wa tuzo hiyo walikuwa Monkton Combe School pamoja na Bath, na diwani yao iliitwa *The Poetry of Earth is Never Dead*.

## Marejeo
Jamii:Waandishi
Jamii:Fasihi
Jamii:Tuzo
Mashindano ya Ushairi ya Welisi

**Mashindano ya Ushairi ya Welisi** (kwa Kiingereza *Welsh Poetry Competition*) ni mashindano ya kila mwaka ya mashairi ya Kiingereza, na ni tuzo kubwa ya kipekee nchini Uingereza . Tuzo hizi zilianzishwa mwaka 2007 na  Welsh poet kwa ushirikiano na mpigapicha Dave Lewis.

Majaji wa mashindano hayo ni washairi wa Welisi, John Evans, Mike Jenkins, Eloise Williams, Sally Spedding na Kathy Miles mshindi wa tuzo za *Bridport Prize*.

Muandaji Dave Lewis amehariri na kuchapisha miswada ya washindi ya wa tuzo hizo *The First Five Years* na *Ten Years On*.

## Washindi
*2019 Damen O'Brien (Australia), *The Map-Makers Tale*
*2018 Judy Durrant (Victoria, Australia), *Prayer To A Jacaranda*
*2017 Rae Howells (Swansea, Welisi), *Airlings*, *Literature Wales*.
*2016 Tarquin Landseer (London, Uingereza), *Blackfish*
*2015 Mick Evans (Carmarthenshire, Welisi), *Map Makers*
*2014 Kathy Miles (Cardigan, Welisi), *The Pain Game*
*2013 Josie Turner (Uingereza), *Rations*
*2012 Sally Spedding (Welisi), *She wears green*
*2011 David J Costello (Wirral, Uingereza), *Horseshoe Bat*
*2010 Sally Spedding (Ammanford, Welisi), *Litzmannstadt 1941*
*2009 John Gallas (Leicestershire, Uingereza), *The origami lesson*
*2008 Emily Hinshelwood (Ammanford, Welisi), *Visually Speaking*
*2007 Gavin Price (Cardiff, Welisi), *Concrete*

## Marejeo
Jamii:ushairi
Jamii:Tuzo
Kostanso wa Perugia

[thumb|200px|right|Mt. Kostanso na watakatifu wengine walivyochorwa na [Perugino, 1497.]]
**Kostanso wa Perugia** (alifariki Foligno, Umbria, Italia, karne ya 3 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo akajitahidi kuinjilisha na kusaidia maskini.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 29 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**The Book of Saints: A dictionary of persons canonized or beatified by the Catholic Church*. Benedictine Monks of St. Augustine Abbey, Ramsgate. NY: Thomas Y. Crowell, 1966.
*"A Reconstruction of Taddeo di Bartolo's Altarpiece for San Francesco al Prato, Perugia," by Gail E. Solberg. *The Burlington Magazine*, Vol. 134, No. 1075 (October  1992)p.&nbsp;646–656.

## Viungo vya nje
*Constantius at Patron Saints Index
*29 January saints at Saint Patrick's Church 
*Umbria Best Gastronomy
*San Costanzo di Perugia

Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Juventino na Masimino

.]]
**Juventino na Masimino** (walifariki Antiokia, leo nchini Uturuki, 29 Januari 363) walikuwa askari walinzi wa kaisari Juliani Mwasi waliouawa kwa ajili ya imani yao ya Kikristo.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 29 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Juventinus at Patron Saints Index
**Juventinus and Maximinus*
Aldegunda

[thumb|[Sanamu ya Mt. Aldegunda huko Hautmont.]]
**Aldegunda** (Cousolre, Ufaransa 639 hivi - Maubeuge, Ufaransa, 684 hivi) alikuwa mwanamke aliyeanzisha monasteri pacha na kuziongoza kama abesi chini ya kanuni ya Kolumbani wakati wa mfalme Dagobati II . 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu bikira. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Januari. 
 
## Maisha
Mtoto wa wazazi wa koo mashuhuri, aliongokea Ukristo akabatizwa kwa juhudi za Amando wa Maastricht, akifuatwa na baba yake, ambaye akawa baadaye mtakatifu Walbert. Pia mama yake Bertila na dada yake Vatrude ni watakatifu.

Baada ya kukataa kuolewa, alitawa.

Alivumilia kwa ushujaa maumivu ya saratani ya matiti ambayo ikaja kumuua.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 30: *Aldegundis of Maubeuge*  at *SaintPatrickDC.org*

Jamii:Wakolumbani
Jamii:watawa waanzilishi
Batilde

thumb|Mt. Batilde.
**Batilde** (pia: **Bealdhild, Balthild, Bathilda, Bauthieult, Baudour**; 627/627 - 680 hivi) alikuwa mke wa mfalme wa Burgundy, Klovis II, ingawa aliwahi kuuzwa kama mtumwa. 

Hata baada ya kuwa malkia, alibaki mnyenyekevu na kupenda kusaidia maskini na kukomboa watoto watumwa, mbali ya kujenga monasteri mbalimbali chini ya kanuni ya Benedikto wa Nursia na desturi za Wakolumbani wa Luxeuil. Alipofiwa mumewe, aliongoza vizuri nchi kwa niaba ya mtoto wake, bado mdogo, na kuzuia biashara ya watumwa. 

Miaka ya mwisho aliishi monasterini kwa kufuata kikamilifu sheria za umonaki.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu, hasa kisha kutangazwa na Papa Nikolasi I (880). 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo 
*
*
*

## Marejeo ya Kiswahili
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 31

## Marejeo ya lugha nyingine
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
*J.L. Nelson, "Queens as Jezebels: the careers of Brunhild and Balthild in Merovingian history" *Medieval Women*, D. Baker, ed. (1978) pp 31–77.
*Alexander Callander Murray, ed. *From Roman to Merovingian Gaul: A Reader* (in series Readings in Medieval Civilizations and Cultures),  1999. Chapter  14 ""Sanctity and politics in the time of Balthild and her sons"

## Viungo vya nje
*Société Internationale pour l'Etude des Femmes de l'Ancien Régime:Bathildis (French)
* "Balthild seal matrix", Norfolk Museums & Archaeology Service.
*Detailed biography of Saint Bathildis
*Vita Sanctae Bathildis Official hagiography in translated to English

Jamii:Wakolumbani

Jamii:Wamonaki
Martina wa Roma

[thumb|right|[Bikira Maria na watakatifu Martina na Agnes walivyochorwa na El Greco.]]
**Martina wa Roma** (alifariki mjini Roma, Italia, 228) alikuwa bikira Mkristo. 

Kwa sababu hiyo aliteswa akakatwa kichwa wakati wa dhuluma ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo, chini ya kaisari Alexander Severus.
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu hata Papa Donus aliweka wakfu basilika kwa heshima yake . 

Sikukuu yake ni tarehe 30 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *St. Martina*
*Catholic Forum: *St. Martina*
*Martina at Lives of the Saints

Jamii:Waliofariki 228
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Barsimeo wa Edessa

**Barsimeo wa Edessa** (pia: **Barsamya**) alikuwa askofu wa Edessa, leo Urfa, nchini Uturuki. 

Aliwahi kupigwa fimbo kutokana na dhuluma ya kaisari Decius (249-251) lakini hakuuawa, bali alirudi jimboni mwake na kuliongoza kwa bidii hadi kifo chake. Kati ya watu aliowaongoa wapo wafiadini Sharbel na Bebaya.  

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Armentari

**Armentari** (alifariki Pavia, Lombardia, Italia, 731) alikuwa askofu wa 19 wa mji huo wa Italia Kaskazini kwa zaidi ya miaka 10. 

Ndiye aliyepokea na kuhifadhi kwa heshima masalia ya Augustino wa Hippo yalipohamishiwa Pavia.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Theofilo Kijana

**Theofilo Kijana** (alifariki 30 Januari 792) alikuwa askari aliyewekwa kusimamia kituo cha kijeshi cha kisiwa cha Kupro.

Baada ya kukamatwa na Waarabu, alikataa kusilimu kwa zawadi na kwa vitisho akafungwa gerezani miaka 4. Hatimaye aliuawa kwa upanga.
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake ni tarehe 30 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 8
Jamii:Waliofariki 792
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Kupro
Daudi Galvan

**Daudi Galvan** (kwa Kihispania **David Galván Bermúdez**; Guadalajara, Jalisco, Mexico, 29 Januari 1881 – Guadalajara, Jalisco, Mexico, 30 Januari 1915) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero kwa kutetea utakatifu wa ndoa.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Kobayashi Issa

thumbnail|right|200px|Kobayashi Issa

**Kobayashi Issa** (kwa Kijapani: *小林 一茶*; 15 June 1763 - 5 Januari 1828  alikuwa mshairi wa Japani na kuhani wa dini ya Ubudha akiandika sana mashairi aina ya Haiku. 

Alikuwa akijulikana sana kwa lakabu ya jina la *Issa* na ni miongoni mwa walimu wanne maarufu wa haiku nchini Japani pamoja na Matsuo Bashō, Yosa Buson na Masaoka Shiki 

## Marejeo
Kobayashi, Issa
Vitorino, Vikta na wenzao

'''''' Nisefori, Klaudio, Diodoro, Serapioni na Papia (walifariki Korintho, 250 hivi) ni kati ya Wakristo wa Ugiriki walioteswa kwa namna mbalimbali na hatimaye kuuawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 31 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 250
Jiminyano wa Modena

[thumb|Mt. Jiminyano, alivyochorwa na [Simone Martini, Fitzwilliam Museum, Cambridge.]]
**Jiminyano wa Modena** (Cognento, Modena, Emilia-Romagna, Italia, 15 Januari 312 - Modena, 31 Januari 397) alikuwa askofu wa mji huo wa Italia Kaskazini kuanzia mwaka 342/344 ingawa kwanza alikimbia jukumu hilo alipochaguliwa akiwa bado shemasi tu. 

Alimaliza Upagani jimboni na kupambana na Uario ulioenea sana huko akishirikiana na Ambrosi wa Milano.

Pia alipata umaarufu kwa kufukuza pepo hata akaitwa Konstantinopoli akaponye binti kaisari.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 312
Abrahamu wa Arbela

**Abrahamu wa Arbela** (alifariki Arbela, leo Erbil, Iraki, 31 Januari 345) alikuwa askofu wa mji huo kwa mwaka mmoja hivi hadi alipokatwa kichwa katika dhuluma ya mfalme wa Persia Shapur II kwa kukataa kuabudu jua.  . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.
*The Bénédictins of Ramsgate 'Ten Thousand Saints, Hagiographic Dictionary' Brepols, 1991. ISBN|2-503-50058-7}}
*Kirschbaum, Engelbert (established). Published by Wolfgang Braunfels' Encyclopedia of Christian Iconography. First to eighth volume 'Rome / Freiburg / Basel / Vienna, Herder, 1990. ISBN|3-451-21806-2

Jamii:Wafiadini Wakristo
Julius wa Novara

thumb|Mt. Julius.
**Julius wa Novara** (Egina, leo nchini Ugiriki, karne ya 4 - kisiwa cha Mt. Julius, karibu na Novara, Piemonte, Italia, 401 hivi) alikuwa padri mmisionari.

Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 31 Januari.

## Maisha
Alihama kisiwa alichozaliwa pamoja na ndugu yake Juliano akafanye umisionari; hatimaye akahamia Italia Kaskazini alipoinjilisha na kubatiza Wapagani waliokuwepo bado na kugeuza mahekalu yao kuwa makanisa, pamoja na kujenga mengine mengi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of January 31: Julius of Novara 
*http://www.lagomaggiore.net/blog/storia-di-san-giulio-e-giuliano-e-il-lago-d-orta/  Storia di San Giulio e del fratello Giuliano, il Lago d'Orta e l'isola

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 401
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Marsela wa Roma

lake mjini Roma.]]
**Marsela wa Roma** (Roma, Italia, 330 hivi - Roma, 410) alikuwa mwanamke Mkristo wa mmojawapo kati ya koo maarufu zaidi za mji huo. Baada ya kufiwa mumewe alijitosa katika mambo ya dini na kuishi kama kitawa sawa na Paula wa Roma na wanawake wengine kadhaa kwa kuzingatia sala, malipizi na matendo ya huruma .

Jeromu aliandikiana naye na kutunga kitabu juu ya maisha yake akimsifu sana, kwamba kwa kukataa utajiri na umaarufu akastahili heshima zaidi kwa ufukara na unyenyekevu wake..

Roma ilipotekwa na Waostrogothi, Marsela aliteswa akafa kutokana na majeraha aliyopata.
 
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 31 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Kraemer, Ross S., ed. ''Maenads, Martyrs, Matrons, Monastics: A Sourcebook on Women's Religions in the Greco-Roman World*. 1988; rev. ed., Oxford and New York: Oxford University Press, 2004.
*Wright, F. A., trans. *Jerome: Select Letters. 1933; reprint ed.'', Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1999.

## Viungo vya nje
*Catholic Online

Jamii:Waliozaliwa 330
Jamii:Waliofariki 410
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Watakatifu wa Italia
Pavia

thumbnail|right|280px|Sehemu za mji wa Pavia 

'''''' ni mji wa Italia katika mkoa wa Lombardia. 

Mji una wakazi wapatao 73,195 (2019). 

Mji upo m 77 kutoka juu ya usawa wa bahari. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Italia

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Lombardia
Sesto San Giovanni

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji Sesto San Giovanni 

**Sesto San Giovanni** ni mji wa Lombardia, Italia Kaskazini wenye wakazi 81.393 (2018).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Lombardia
Fransisko Saveri Maria Bianchi

**Fransisko Saveri Maria Bianchi** (kwa Kiitalia: **Francesco Saverio Maria Bianchi**; Arpino, Lazio, 2 Desemba 1743 - Napoli, Campania, 31 Januari 1815) alikuwa padri na mtawa wa shirika la Makleri wa Mt. Paulo, maarufu kama Wabarnaba nchini Italia.

Alitangazwa na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri tarehe 22 Februari 1893, tena mtakatifu na Papa Pius XII tarehe 21 Oktoba 1951. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Alijulikana kwa elimu yake, lakini hasa kwa juhudi zake kwa wanafunzi aliokuwanao na kwa maskini wa mji wa Napoli, hata akaitwa "Mtume wa Napoli". Mwenye karama za pekee, alivutia wengi kufuata kama yeye neema ya Mungu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
Jamii:Wabarnaba
Barletta

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Barletta 

 '''''' ni mji wa Puglia, Italia Kusini wenye wakazi 94,564 (2018).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Puglia
Grosseto

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji Grosseto 

'''''' ni mji wa mkoa wa Toscana, Italia ya Kati wenye wakazi 82,353 (2018).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Toscana
Matia wa Yerusalemu

**Matia wa Yerusalemu** (alifariki 120 hivi) kwa asili alikuwa Myahudi akawa askofu wa Yerusalemu kuanzia mwaka 113 hivi hadi kifo chake. Alishika nafasi ya Tobia. 

Ilimbidi akabiliane na magumu mengi, kutokana na dhuluma ya Dola la Roma na ile ya Wayahudi dhidi ya Wakristo.

Mwenyewe alidhulumiwa lakini hakuuawa

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 1

Jamii:Wayahudi
Imola

thumbnail|right|280px|Kanisa kuu la Imola 
'''''' ni mji wa mkoa wa Emilia-Romagna, Italia Kaskazini wenye wakazi 69,798 (2018).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Emilia-Romagna
Afragola

thumbnail|right|280px|Ukumbi wa mji wa Afrogola 
'''''' ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini wenye wakazi 64,443(2018).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Campania
Agrigento

thumbnail|right|280px|Muonekano wa mji wa Agrigento. 
'''''' ni mji wa mkoa wa Sicilia, Italia visiwani wenye wakazi 58,956 (2018).

Mahekalu ya Kigiriki yaliyoko bondeni yameorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Italia

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Sisilia
Jamii:Urithi wa Dunia
James Alexander Stevenson

**James Alexander Stevenson** (1881 - 5 Oktoba 1937) alikuwa mchongaji Mwingereza aliyeumba sanamu mbalimbali pamoja na Sanamu ya Askari iliyoko jijini Dar es Salaam.

## Maisha
Stevenson alizaliwa Chester, Cheshire, Uingereza. Alisoma uchongaji kwenye Royal College of Art na Royal Academy Schools. Alitumia jina la kisanii Myrander, lililounganisha jina la mke wake Myra na jina lake la pili Alexander. Alikuwa mwanachama wa taasisi ya Royal Academy of Arts na Shirika la Kifalme la Wachongaji wa Uingereza. 

Kati ya kazi zake zilikuwemo sanamu mbalimbali alizozitengeneza akitumia hasa bronzi. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia alichonga sanamu tatu kwa kumbukumbu ya askari wa King`s African Rifles na wapagazi Waafrika waliopiga vita hivyo katika Afrika ya Mashariki, hasa kati ya Uingereza na Ujerumani, ambao wengi wao walikufa. Zilipelekwa Nairobi (Kenyatta Avenue), Mombasa (Jomo Kenyatta Avenue, Mwembe Tayari) na Dar es Salaam (Samora Avenue) .

## Picha

File:Askari monument dar es salaam.jpg|Sanamu ya Dar es Salaam
File:Askari monument, Nairobi, Kenya.JPG|Sanamu ya Nairobi
File:Askari_monument_Mombasa.jpg|Sanamu ya Mombasa inaonyesha mpelelezi (scout), askari Mwarabu, askari wa KAR na mpagazi

## Marejeo
*Kuhusu Stevenson , tovuti ya Mapping the Practice and Profession of Sculpture in Britain and Ireland 1851-1951
*Kuhusu sanamu ya Mfalme George V iliyochongwa na Stevenson
*Kuhusu ukarabati wa sanamu ya Mombasa na historia ya uchongaji 

Jamii:Wachongaji wa Uingereza
Grace Akello

thumb|Grace Akello.
**Grace Akello** (alizaliwa mwaka 1950) ni mshairi, mwandishi wa insha na mwanasiasa toka nchi ya Uganda, pia ni balozi wa Uganda nchini India 

## Maisha ya awali na elimu 
Grace Akello alizaliwa karibu na Soroti, na kupata elimu yake katika chuo kikuu cha Makerere University, Kampala. 

Mwaka 1979, aliwahi kuishi nchini Tanzania kama mkimbizi baada ya kuikimbia nchi yake ya Uganda wakati wa utawala wa Idi Amin.

## Kazi Zake 
* *Iteso Thought Patterns in Tales*, 1975
* *My Barren Song*. Dar es Salaam, Tanzania: Eastern African Publications, 1979
* *Self Twice-Removed: Ugandan Woman*, London: Change International Reports, 1982

## Maisha Binafsi 
Akello alifunga ndoa mwaka 1983. Yeye pamoja na mume wake wana watoto wanne ambao wanaishi nchini Kenya.
## ona zaidi 
* Rabindranath Tagore

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Uganda
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Tuzo ya Kiswahili ya Mabati Cornell

**Tuzo ya Kiswahili ya Mabati Cornell** (kwa Kiingereza: *the Mabati Cornell Kiswahili Prize for African Literature*) ni tuzo kwa ajili ya waandishi wa lugha ya Kiswahili iliyoanzishwa mwaka 2014 na Mukoma wa Ngugi, ambaye ni profesa katika chuo kikuu cha Cornell University, pamoja na Lizzy Attree . Malengo ni kutangaza na kuendeleza fasihi ya Kiswahili katika bara la Afrika kwa kutuza waandishi wa mashairi na riwaya.

Tuzo hiyo inadhaminiwa na kampuni ya *Mabati Rolling Mills* ya nchini Kenya na Cornell University cha New York nchini Marekani .

## Washindi
*Ali Hilal Ali 2017-Riwaya
*Dotto Rangimoto 2017-Mashairi
*Zainab Alwi Baharoon 2018-Riwaya
*Jacob Ngumbau Julius 2018-Mashairi
*Mohamed Khamisi Songoro 2019-Mashairi 
*Lello Mmasy 2019-Riwaya

## Marejeo
Jamii:Waandishi
Jamii:Tuzo
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Tuzo ya Ebrahim Husein

**Tuzo ya Ebrahim Husein** ilianzishwa mwaka 2014  ili kumuenzi profesa na nguli wa fasihi, profesa Ebrahimu Husein, malengo yakiwa ni  kukuza, kuendeleza na kutia hamasa watunzi wa mashairi nchini Tanzania.

## Marejeo
Jamii:Washairi wa Tanzania
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Jamii:Tuzo
Bremerhaven

thumbnail|right|280px|Bremerhaven mnamo Julai 2013 
**Bremerhaven** ni mji wa jimbo la Bremen nchini Ujerumani. 

Iko mdomoni mwa mto Weser kwenye mwambao wa Bahari ya Kaskazini, na ni bandari muhimu ya Ujerumani.

Wakazi wake ni 113,634 (mwishoni mwa 2018).

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ujerumani
Jamii:Bremen
Würzburg

thumbnail|right|280px|Mji wa Würzburg. 
'''''' ni mji wa jimbo la Bayern nchini Ujerumani. 

## Picha 

Wuerzburg-von Festung-32-Alte Bruecke-Neumuenster-Altes Rathaus-Kiliansdom-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Alte Bruecke-24-Statue Friedrich von Hausen-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Parkfassade-06-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Park-12-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Treppenhaus-04-Totale-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Marienkapelle-02-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Marienkapelle-18-zum Chor-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Aufstieg-04-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Marienkirche-06-Bergfried-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Fuerstengarten-26-Marienturm-2014-gje.jpg

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ujerumani
Jamii:Bavaria
Andeoli

, ikimuonyesha Mt. Andeoli.]]
**Andeoli** (Smirna, leo nchini Uturuki, karne ya 2 - karibu na Viviers, 208) alikuwa Mkristo kutoka Smirna (leo nchini Uturuki) aliyefanya umisionari huko Galia Kusini (leo Ufaransa) hadi alipouawa wakati wa dhuluma ya kaisari Septimius Severus .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 1 Mei.

## Maisha
Akiwa shemasi, alitumwa na askofu wake Polikarpo, kuinjilisha Galia pamoja na Beninyo wa Dijon. 

Kati ya waliowaongoa, mmojawao ni Sinforiani wa Autun, baadaye mfiadini. 

Andeoli aliendelea hadi eneo la Viviers alipouawa kwa upanga.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Picha ya alimozikwa
Amatori wa Auxerre

yake huko Kervignac.]]
**Amatori wa Auxerre** (kwa Kifaransa: **Amadour** au **Amatre**; alifariki Auxerre, leo nchini Ufaransa, 1 Mei 418) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 388 hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 1 Mei.

## Maisha
Amatori alisoma teolojia chini ya Valeriani wa Auxerre, lakini wazazi walimshinikiza kuoa. Hata hivyo alikubaliana na mke wake kuishi kama kaka na dada. 

Baadaye mkewe alijiunga na umonaki, naye alijiunga na kleri na hatimaye akawa askofu kwa miaka 30 akijitahidi kung'oa ushirikina na kueneza heshima kwa wafiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, May 1: Amator 
*Cathédrale Saint-Étienne (Image of St. Amadour)
*Procesión de San Amador, patrón de Martos (Jaén), el 5 de Mayo de 2006
Oriensi

**Oriensi** (kwa Kifaransa: **Orens**; kwa Kilatini: **Orientius**; alifariki Auch, leo nchini Ufaransa, 450 hivi) alikuwa askofu wa mji huo na mshairi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 1 Mei.

## Maisha
Oriensi aliongoka baada ya kuishi katika dhambi akawa askofu mwenye sifa katika uchungaji wakati wa fujo zilizotokana na uhamaji wa makabila ya Kigermanik, akijitahidi kujenga amani kati yao na wenyeji, pamoja na kung'oa Upagani.

Alitunga utendi mrefu *Commonitorium* kuhusu maadili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, May 1: Amator 
*Cathédrale Saint-Étienne (Image of St. Amadour)
*Procesión de San Amador, patrón de Martos (Jaén), el 5 de Mayo de 2006 

Jamii:Washairi wa Kilatini
Jimbo la Bremen

thumb|Moja ya mji ndani ya jimbo la Bremen
**Jimbo la Bremen** ni moja ya majimbo 17 ya kujitawala ya Shirikisho la Ujerumani. Jina rasmi ni "Mji huru wa Hanse wa Bremen" (Freie Hansestadt Bremen). 
Hanse ilikuwa shirikisho la kimataifa la miji ya biashara iliyojitawala katika karne za kati. 
Kwa muda mrefu wa historia yake Bremen ilikuwa dola-mji, kama nchi ndogo ya kujitegemea, hadi kujiunga na Dola la Ujerumani 1871.
Jimbo lina miji miwili tu: Bremen yenyewe na Bremerhaven.

## Picha za Bremen 

Image:weserhb.jpg|Mto Weser huko Bremen
Image:Bremen-4muscians.jpg|Wanamuziki wanne wa Bremen 
Image:Bremen-Roland.jpg|Nguzo ya Roland, alama ya kujitawala 
Image:Bremen-Becks_Brewery.jpg|Beck & Co, kiwanda cha bia
Image:Bremen-Böttcherstraße-wall.jpg|Jengo la kale mtaani Böttcherstraße
Picha:Weserstadion(2).jpg|Weserstadion ya FC Werder Bremen

## Viungo vya nje
Jamii:Majimbo ya Ujerumani
Jamii:Dola-Mji
Jamii:Bremen
Tokwato na wenzake

**Tokwato na wenzake** Sesili, Ktesifoni, Eufrasi, Indaleti, Hesiki na Sekundi walikuwa maaskofu waliofanya umisionari sehemu mbalimbali za Hispania mwanzoni mwa Ukristo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa kila tarehe 1 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Torquatus
*Torquatus von Acci
*San Torquato Vescovo di Guadix 
*San Torcuato y los 7 Varones Apostólicos (año 47)
*Οἱ Ἅγιοι Τορκουάτος, Κτησιφῶν, Σεκοῦνδος, Ἰνδαλέτιος, Καικίλιος, Ἡσύχιος καὶ Εὐφράσιος οἱ Μάρτυρες. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.
*Ctesiphon von Vergium