open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sulaiman Adebola Adegunwa

**Sulaiman Adebola Adegunwa OFR** ni mfanyabiashara, mkarimu, na aliyewahi kuwa mwenyekiti wa Sterling Bank Plc nchini Nigeria. Pia ni mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji wa *Essay Holdings Limited*, kampuni mama ya *Rite Foods Limited*.

Adegunwa pia ni mwanachama wa Bodi ya Wakurugenzi wa *Thai Farm International Limited*, kampuni yenye makao yake Nigeria inayojikita katika uzalishaji na usindikaji wa viazi vitamu. Aidha, yeye ndiye mwanzilishi wa Chuo cha Elimu cha Sulaimon, iliyoko Ososa, Jimbo la Ogun, Nigeria.

## Elimu na Kazi
Adegunwa amepokea shahada ya heshima ya doctorate kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Lagos na Chuo Kikuu cha Olabisi Onabanjo.

Mnamo 22 Desemba 2005, aliteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa *Sterling Bank Plc*, nafasi aliyoshikilia hadi Julai 2014.

Mnamo 2006, alipewa heshima ya kitaifa ya gOfficer of the Order of Nigeria (OON) na Rais wa zamani wa Nigeria, Olusegun Obasanjo.

## Marejeo
Jamii:Wafanyabiashara wa Nigeria
Hassan Rashid

Meja Jenerali **Hassan Mahmoud Rashad** (alizaliwa mwaka 1967) aliteuliwa kuwa mkurugenzi mpya wa chombo kikuu cha kijasusi cha Misri, Huduma ya Ujasusi Mkuu (GIS) mnamo tarehe 16 Oktoba 2024.   

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Yousaf Borahil Al-Msmare

[thumb|[Kiongozi wa Kijeshi wa Kikabila cha Senussi Ofisini 16 Septemba - 19 Desemba 1931]]
**Yousaf Borahil al-Mismari** (karibu 1886 – 19 Desemba 1931) alikuwa mwanaharakati wa Libya aliyepigania uhuru dhidi ya ukoloni wa Italia. Baada ya kifo cha Omar Al-Mokhtar, aliteuliwa kuwa makamu kiongozi wa Jihad ya Libya, akiendelea kuongoza mapambano dhidi ya wakoloni.

Al-Mismari aliuawa wakati wa mapambano na nguvu za usalama za Italia nchini Libya akiwa na umri wa miaka 45.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:Waliofariki 1931
Jamii:Wanaharakati wa Libya
Jamii:Wanasiasa wa Libya
Kuoth Wiel

**Kuoth Wiel** ni mwanamke kutoka Sudan Kusini na raia wa Marekani, anayejulikana kama mwanamitindo na mwigizaji. Amejulikana sana kwa kuigiza katika filamu ya The Good Lie (2014), inayosimulia maisha ya watoto wanne wakimbizi kutoka Sudan waliokumbwa na vita.

## Maisha
Kuoth Wiel alizaliwa katika kambi ya wakimbizi ya Itang, Ethiopia, akiwa binti wa wafanyakazi wa misaada wa United Nations. Utoto wake ulipitia mabadiliko makubwa, akihamia kati ya Nasir, South Sudan, ambapo baba yake alikuwa daktari, na Gambela, Ethiopia. Baba yake alifariki alipokuwa na miaka mitano.

Mnamo 1998, Kuoth na mama yake walihamia Marekani, akiwa na takriban miaka minane, na wakaishi Faribault, Minnesota. Alisoma saikolojia katika Chuo cha Augsburg, na wakati huo aliomba nafasi ya kuigiza katika filamu ya The Good Lie. Baada ya kuhitimu, alihamia Los Angeles, ambapo sasa anafanya kazi kama modeli.

## Filamu
**The Good Lie* (2014)

## Marejeo
Jamii:wanamitindo wa Sudan Kusini
Jamii:Waigizaji filamu wa Sudan Kusini
Jamii:wanamitindo wa Marekani
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Mansur al-Buhuti

**Shaykh Manṣūr Ibn Yūnus Al-Buhūtī** (anajulikana zaidi kama **al-Buhūtī**; 1592 hivi – Julai 1641) alikuwa hakimu wa Kiislamu kutoka Misri. Alifuataa shule ya Fiqhi ya Hanbali na anachukuliwa kuwa mhariri na mtafsiri wa mwisho wa baadhi ya maandiko muhimu ya fiqh (Khātimat al-Muḥaqiqīn).

Maandishi yake ya kisheria yamechunguzwa kwa makini na bado hufundishwa na kuthaminiwa sana miongoni mwa wanahabali katika nchi za Saudi Arabia, Syria, Qatar, Kuwait, na Misri. Kati ya kazi zake maarufu ni al-Rawd Al Murbi’ Sharh Zād Al Mustaqni, inayosomwa na wanafunzi wa kiwango cha kati wa fiqh ya Hanbali.

Pia aliandika tafsiri za kazi nyingine za fiqh, kama Sharh Al Muntahā na Kashhaf al-Qina, pamoja na maandiko mafupi kwa ajili ya wanaoanza, yakiwemo Umdat at-Talib.

Alizaliwa Buhut, Misri, mwaka 1591 na alifariki jijini Kairo mnamo Julai 1641 akiwa na umri wa miaka 51.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1592
Jamii:Waliofariki 1641
Jamii:wanasheria wa Misri
Sandra Smith (mhalifu)

**Sandra Smith** (takriban 1965 – 2 Juni 1989) alikuwa mwanamke kutoka Afrika Kusini aliyehukumiwa kifo kwa kunyongwa mwaka 1986, pamoja na mchumba wake Yassiem Harris, kutokana na kuhusika na mauaji ya Jermaine Abrahams, mtoto wa miaka 16, wakati wa wizi. Alikuwa mwanamke wa mwisho anayejulikana kupewa hukumu ya kifo nchini humo.  

Mnamo Novemba 1989, Rais F. W. de Klerk alitoa agizo la kusitisha utekelezaji wa hukumu za kifo kote nchini, hadi pale adhabu hiyo itakaporudiwa. Hatimaye, katika kesi ya S v Makwanyane mwaka 1995, Mahakama ya Katiba ya Afrika Kusini ilitoa uamuzi wa kuharamisha adhabu ya kifo, ikibainisha kuwa haikilingani na Katiba ya muda ya 1993.

## Marejeo
Jamii: Waliozaliwa 1965
Jamii: Waliofariki 1989
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wahalifu
Asande Baninzi

**Asande Baninzi** (alizaliwa 1983) ni muuaji kwa kutumia mkuki kutoka Afrika Kusini.

Baninzi aliua watu 19 kati ya Juni na Agosti 2001. Alishtakiwa kwa mauaji 14, ubakaji 4 kwa waathirika wa utekaji, na wizi wa silaha 2. Mbali na hukumu ya maisha 19, alihukumiwa pia kuhukumiwa kifungo cha miaka 189 gerezani. 

Ili kupata pesa za madawa za kulevya, Baninzi alidai katika maelezo yake ya maombi kwamba mauaji ya watu wengi, ubakaji na utekaji nyara ulifanyika kati ya Mei na Agosti 2001.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:watu wa Afrika Kusini
Jamii:wahalifu
Cornelius Tuhafeni Ndjoba

**Cornelius Tuhafeni Ndjoba** (1930–1982) alikuwa kiongozi wa Ovamboland, bantustan iliyoko Namibia (iliyokuwa ikijulikana kama South West Africa wakati huo), kuanzia Agosti 1975 hadi Julai 1980. Alihudumu pia kama rais wa Democratic Turnhalle Alliance (DTA) kuanzia mwaka 1978, mwaka mmoja baada ya mauaji ya Clemens Kapuuo, hadi 1980.

Ndjoba alikuwa mkosoaji mkali wa SWAPO. Alifariki dunia alipokuwa ndani ya gari lake baada ya kugongana na bomu la ardhini, ambalo pia liliua watu wengine sita. Vikosi vya usalama vya Afrika Kusini Magharibi vilidai kuwa bomu hilo liliwekwa na wanajeshi wa gerila wa SWAPO.

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 1982
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Wanasiasa wa Namibia
Anna Elizabeth Botha

**Anna Elizabeth Botha** (née Rossouw; 6 Mei 1922 – 6 Juni 1997) alikuwa *First Lady* wa Afrika Kusini kama mke wa Rais Pieter Willem Botha kuanzia 1984 hadi 1989. Kabla ya hapo, Pieter Willem Botha aliwahi kuwa Waziri Mkuu wa Afrika Kusini kuanzia 1978 hadi 1984.

Elize Botha aliolewa na Pieter Willem Botha tarehe 13 Machi 1943. Alizaliwa na mchungaji kutoka Senekal, Dr. S.H. Rossouw. Wanae walikuwa watano: wanaume wawili, Rossouw na Pieter Willem, na wanawake watatu, Elanza, Amelia, na Rozanne.

Ingawa Elize Botha alibakia kimya katika hadhi yake ya First Lady, alipata heshima kutoka kwa Nelson Mandela kwa kusaidia kupanga chakula cha mchana kilichoandaliwa kwa Mandela na wake wa zamani wa viongozi wa enzi ya ubaguzi wa rangi.

Alifariki dunia tarehe 6 Juni 1997 akiwa na umri wa miaka 75. Ingawa alikumbana na tatizo la aneurysm mwaka 1978, baada ya hapo alibaki katika afya nzuri kwa muda mrefu.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 1997
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Poopy

**Josée Helihanta Ramahavalisoa** (anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii **Poopy**) ni mwimbaji wa pop kutoka Madagaska ambaye alianza kuimba mwaka wa 1983.  Lonely Planet imetangaza Poopy kuwa "hazina ya taifa".  Amekuwa akiendelea kuwaelimisha akina mama wachanga kuhusu kunyonyesha watoto wao wachanga kama "balozi wa lishe" wa UNICEF . 

## Marejeo 
Jamii:waimbaji wa Madagaska
Jamii:Watu walio hai
Jonathan Lambert (baharia)

thumb|Bwana na Mkuu wa Visiwa vya Burudisho
**Jonathan Lambert** (11 Februari 1772 – 27 Mei 1812) alikuwa baharia wa Marekani na mkazi wa kwanza wa visiwa vya Tristan da Cunha, ambako alijitangaza kuwa kiongozi.

## Maisha na Kazi
Jonathan Lambert alizaliwa Salem, Massachusetts. Baada ya kufanya kazi kwenye biashara ya uwindaji wa baharini, Lambert alifika kwenye visiwa vya Tristan da Cunha akiwa mmoja wa wafanyakazi wa meli ya Marekani ya uwindaji wa nyangumi, *Grand Turk*, mnamo Desemba 1810 (vyanzo vingine vinaonyesha 5 Januari 1811).

Alidai kumiliki kisiwa cha Tristan da Cunha pamoja na visiwa viwili jirani, The Inaccessible Island na Island of Nightingales, na kujitangazia Bwana na Kiongozi wa visiwa hivyo. Baadaye alibadilisha jina la visiwa hivyo kuwa micronation inayoitwa Islands of Refreshment. Wakati huo, mashua wengine wa Marekani kama Andrew Millet na Tommaso Corri (aliyekulia Livorno) walikuwa naye. Shughuli kuu za Lambert kwenye visiwa vilikuwa kuwindaji pomboo na pomboo wa tembo, huku mafuta yao akiuza kwa meli zilizopita.

Umoja wa visiwa aliouanzisha Lambert haukudumu kwa muda mrefu: alifariki mnamo 1812, katika ajali ya baharini karibu na Inaccessible Island, pamoja na Millet, bila kuacha taarifa yoyote kuhusu hazina aliyokuwa ameikusanya. Hali ya kutoweka kwake haikufafanuliwa na Corri, aliyebaki katika kisiwa hicho kama mkulima, alipoulizwa na askari wa Uingereza mnamo 1816, baada ya visiwa kuwa chini ya Mamlaka ya Uingereza.

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 1812
Jamii:wapelelezi kutoka Marekani
Harold Green (mkuu wa kisiwa)

**Harold Edward Green** (15 Februari 1934 – 27 Januari 2025) alikuwa mwanasiasa ambaye aliwahi kuhudumu kama Mkuu wa Kisiwa cha Tristan da Cunha.   Green alishikilia nafasi ya Chief Islander mara tatu katika maisha yake. 

## Familia 
Green alikuwa mtoto wa John Edward Green na Sophia Louisa (Rogers). Kupitia upande wa ukoo wa baba yake, anatokana na Pieter Willem Groen, aliezaliwa Zuid-Holland, Uholanzi.  

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Ufalme wa Muungano
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waliozaliwa 1934
Fabrice Olinga

thumb|Olinga kabla ya mechi na Málaga mwaka 2014
**Fabrice Olinga Essono** (anajulikana kama **Olinga**; alizaliwa Douala, 12 Mei 1996) ni mchezaji wa soka kutoka Kamerun anayecheza nafasi ya mshambuliaji.

Olinga alijulikana kwa kuwa mchezaji mdogo zaidi kutikisa wavuni katika historia ya La Liga, akiwa na umri wa miaka 16 alipocheza kwa klabu ya Málaga. Baada ya kuondoka klabuni hapo, aliendelea taaluma yake ya kitaalamu Ubelgiji, Kupro, Romania, na Ureno.

Pia aliwakilisha Kamerun katika Kombe la Dunia la FIFA 2014, akiweka alama ya kimataifa katika taaluma yake ya soka.

## Miaka ya awali
Olinga alianza kujifunza soka katika "Samuel Eto'o Foundation" nchini Kamerun. Aliwasili Hispania mwaka 2009, na kujiunga na timu za vijana za RCD Mallorca.

Miaka miwili baadaye, Olinga aligunduliwa na mkurugenzi wa akademi ya Málaga CF, Manuel Casanova, ambaye alimwalika ajiunge na klabu hiyo. Alikuwa mchezaji muhimu katika kikosi cha Andalusia kilichofika fainali ya Copa del Rey Juvenil de Fútbol mwaka 2012; hata hivyo, yeye mwenyewe alikosa mchezo huo wa mwisho dhidi ya RCD Espanyol (kipigo cha 1–0) kutokana na adhabu ya kufungiwa.

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Kamerun
Christian Bassogog

**Christian Mougang Bassogog** (alizaliwa 18 Oktoba 1995) ni mchezaji wa soka kutoka Kamerun anayecheza nafasi ya winga wa kulia au mshambuliaji.

Hivi sasa, anacheza katika klabu ya Al-Okhdood, inayoshiriki Saudi Pro League, na pia ni mchezaji wa timu ya taifa ya Kamerun.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kamerun
Stephane Mbia

**Stéphane Mbia Etoundi** (alizaliwa 20 Mei 1986) ni mchezaji wa soka kutoka Kamerun anayepiga nafasi ya kiungo wa kati wa kiusalama au beki.

Mbia alicheza mechi 179 na kufunga mabao 9 katika Ligue 1 katika misimu tisa akiwa na klabu za Rennes, Marseille, na Toulouse. Pia alicheza miaka miwili katika ligi ya Sevilla, akishinda UEFA Europa League mara mbili.

Kwa timu ya taifa ya Cameroon, alicheza mechi 68 kati ya 2005 hadi 2016 na kufunga mabao 5. Alihusishwa katika Olympics 2008, mashindano mawili ya Africa Cup of Nations, na mashindano mawili ya FIFA World Cup.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kamerun
Clinton N'Jie

'''Clinton Mua N'Jie''' (alizaliwa 15 Agosti 1993) ni mchezaji wa soka kutoka Kamerun anayecheza kama mshambuliaji.

N'Jie alianza taaluma yake katika Olympique Lyonnais (Lyon), akipanda kutoka programu ya vijana hadi kikosi cha B, kisha kujiunga na kikosi cha kwanza kinachoshiriki Ligue 1 ya Ufaransa. Baadaye alisajiliwa na Tottenham Hotspur ya Ligu Kuu ya Uingereza EPL, kabla ya kurejea Ufaransa kujiunga na Olympique de Marseille.

Baadaye aliendelea kucheza katika vilabu vingine nje ya Ulaya, ikiwa ni pamoja na CSKA Moscow na Sivasspor.

Kwa upande wa timu ya taifa, N'Jie alicheza mechi yake ya kwanza kwa Cameroon mwaka 2014. Ameshiriki katika Africa Cup of Nations za 2015, 2017, 2019, na 2021, akishinda taji la mwaka 2017 na kufikia nafasi ya tatu mwaka 2021.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kamerun
Ahlangene Sigcawu

**Mfalme Vulikhaya ka-Xolilizwe** (Ahlangene Cyprian Sigcawu) ni Mfalme wa Watu wa Xhosa. Alizaliwa mwaka 1970 katika Ikulu ya Nqadu huko Willowvale na Mfalme Xolilizwe Sigcawu pamoja na Malkia Nogaweni. Alitwaa uongozi kama Mfalme mwaka 2020 baada ya kifo cha Mtawala wa muda wa Ufalme wa Xhosa, INkosi Nongudle Dumehleli Mapasa, ambaye alikuwa amechukua nafasi hiyo kufuatia kifo cha kaka yake, Mfalme Zwelonke Sigcawu, mwaka 2019. Alikuwa Kamishna Mkuu wa Afrika Kusini nchini Malawi kabla ya kupanda kwenye kiti cha Ufalme wa Xhosa.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Watu walio hai
Eric Maxim Choupo-Moting

[thumb|Choupo-Moting akiwa na New York Red Bulls mnamo [2025]]
**Jean-Eric Maxim Choupo-Moting** (alizaliwa 23 Machi 1989) ni mchezaji wa soka wa mwenye asili ya Kijerumani na Kamerun, anayecheza kama mshambuliaji katika klabu ya New York Red Bulls ya Major League Soccer (MLS). Alizaliwa nchini Ujerumani, lakini anaiwakilisha timu ya taifa ya Kamerun katika michuano ya kimataifa.

Choupo-Moting alianza taaluma yake Hamburger SV, ambapo alicheza mechi yake ya kwanza kwenye Ligi ya Ujeruman Bundesliga mnamo Agosti 2007. Msimu wa 2009–10, alicheza kwa mkopo katika timu za 1. FC Nürnberg, kabla ya kujiunga na 1. FSV Mainz 05 mnamo Agosti 2011. Baada ya misimu mitatu ya mafanikio na Mainz, alihamia Schalke 04 mwaka 2014, ambako alicheza zaidi ya mechi 80 na kufunga mabao kadhaa muhimu.

Mnamo Agosti 2017, alijiunga na Stoke City ya Premier League, kabla ya kuhamia Paris Saint-Germain (PSG) mnamo Agosti 2018, ambako alishinda mataji ya Ligue 1 na kufikia fainali ya UEFA Champions League mwaka 2020.

Baada ya kumaliza muda wake na PSG, Choupo-Moting alisaini mkataba na Bayern Munich mnamo Oktoba 2020, akishinda mataji kadhaa ya ndani na kimataifa, ikiwemo Bundesliga na Kombe la Dunia la Klabu ya FIFA.

Baada ya kumaliza mkataba wake na Bayern mwishoni mwa msimu wa 2023–24, alijiunga na New York Red Bulls mnamo Desemba 2024 kama mchezaji huru, akianza sura mpya ya taaluma yake katika soka la Marekani.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kamerun
Ryan Mendes

[thumb|Mendes akiichezea Lille mwaka wa [2014]]
**Ryan Isaac Mendes da Graça** (alizaliwa 8 Januari 1990) ni mchezaji wa soka wa kimataifa wa Cape Verde anayeshiriki kama winga katika klabu ya Kocaelispor, inayoshiriki Ligi kuu nchini Uturuki, na pia ni mchezaji wa timu ya taifa ya Cape Verde.

Mendes alitumia sehemu kubwa ya maisha yake ya soka nchini Ufaransa, akichezea klabu za Le Havre na Lille, kabla ya kucheza katika UAE Pro League akiwa na Sharjah na Al-Nasr. Pia aliwahi kucheza kwa muda mfupi katika EFL Championship ya Uingereza akiwa na Nottingham Forest, na katika Ligi kuu ya Uturuki akiwa na Kayserispor na Fatih Karagümrük.

Kimataifa, Mendes alianza kuchezea Cape Verde mwaka 2010, na amefikisha zaidi ya mechi 80 za kimataifa. Ameiwakilisha nchi yake katika Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON) kwa miaka 2013, 2015, 2021, na 2023, akijulikana kwa kasi yake, ustadi wa dribbling, na uwezo wa kufunga mabao muhimu.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cabo Verde
Ezechiel N’Douassel

[thumb|Ezechiel akiichezea Persib Bandung mwaka wa [2018]]
'''Ezechiel Aliadjim N'Douassel''' (alizaliwa 22 Aprili 1988) ni mchezaji wa soka la kulipwa kutoka Chad, anayeshiriki kama mshambuliaji wa klabu ya jiji ya Bekasi, inayoshiriki mashindano ya Indonesia.

N'Douassel amecheza sehemu kubwa ya maisha yake ya soka akiwakilisha klabu mbalimbali za ndani na za kimataifa, na pia ni kinara wa mabao wa timu ya taifa ya Chad, akilisaidia taifa lake katika mashindano ya Afrika na michuano ya kimataifa.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Chad
El Fardou Ben Nabouhane

[thumb|Ben Nabouhane akiwa na Red Star Belgrade mnamo [2018]]
**El Fardou Mohamed Ben Nabouhane** (Kiarabu: الفردو محمد بن نبوهان; alizaliwa 10 Juni 1989), anayejulikana kama **El Fardou Ben**, **Ben Nabouhane**, au kwa kifupi **Ben**, ni mchezaji wa soka wa kitaalamu. Hivi karibuni alicheza kama mshambuliaji wa klabu ya FK Zemun nchini Serbia.

Ben alizaliwa Mayotte, Ufaransa, na huwakilisha taifa la Komori katika michuano ya kimataifa, akisaidia taifa lake katika mashindano ya Afrika na michezo ya kimataifa ya FIFA.

=Tanbihi=

Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Komori
Cyril Stober

**Cyril Stober** ni mwandishi wa habari na mtangazaji kutoka nchini Nigeria.  Alizaliwa katika Jimbo la Niger. Alisoma katika Shule ya Sekondari ya Fatima ambayo sasa inajulikana kama Father O'Connell Science College, Minna.

## Kazi 
Stober alitumia zaidi ya miongo mitatu ya maisha yake ya kazi kama mtangazaji wa habari na mwanahabari. Jukumu lake kuu lilikuwa ni kuendesha taarifa ya habari ya saa 3 usiku katika mtandao wa NTA na taarifa ya habari ya NTA Prime Time. Mavazi yake ya kutambulisha yalikuwa ni vazi la kienyeji, kofia na miwani yake. Mwaka 2015, kulikuwa na uvumi kwamba alikuwa amestaafu, lakini aliwashangaza watazamaji alipoonekana tena akiendesha taarifa ya habari. Tarehe 21 Aprili 2019, Stober alistaafu  Mamlaka ya Utangazaji ya Nigeria. Cyril Stober bado anaendesha vipindi vya kawaida vya mtandao wa NTA baada ya kustaafu kwani anachukuliwa kama mfano wa kuigwa kwa Nigeria.    

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:watangazaji wa Nigeria
Laila Fawzi

thumb|220x220px|Laila Fawzi
**Laila Fawzi** (1923 - 12 Januari 2005), pia huandikwa kama **Leila Fawzi** au **Layla Fawzy**, alikuwa mwigizaji, mwanamitindo na mshindi wa taji la urembo nchini Misri. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa sinema za Misri na aliigiza zaidi ya filamu 85 katika maisha yake ya uigizaji.  Mnamo 1940, alitawazwa kuwa Miss Egypt . 

## Maisha binafsi 
Fawzi alizaliwa nchini Uturuki kwa baba yake Mmisri na mama Mturuki . Baba yake alikuwa anamiliki maduka ya vitambaa huko Kairo, Damascus na Istanbul. Alishinda shindano la Miss Misri mwaka wa 1940 na akatunukiwa nafasi ndogo katika filamu ya Misri *ya Wives Factory* mwaka wa 1941. 

## Kifo 
Fawzi alifariki mnamo tarehe 12 Januari 2005. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:waigizaji filamu wa Misri
Michel Sogny

**Michel Sogny** (21 Novemba 1947, Pau, Ufaransa) ni mpiga piano, mtunzi na mwandishi wa Kifaransa wa asili ya Kihungaria. Aliunda mbinu mpya ya kufundisha piano. Mbinu yake imewapa nafasi wanafunzi wengi wa umri wote kufurahia kujifunza ala hii, kwani kupiga piano kwa ujumla kunachukuliwa kuwa hakifikiiki ikiwa hakifundishwi wakati wa utoto.

## Wasifu
Michel Sogny alihudhuria École Normale de Musique de Paris, ambapo alifuatilia masomo ya piano chini ya uongozi wa Jules Gentil na Yvonne Desportes. Ana shahada ya uzamili katika saikolojia, shahada ya kwanza katika fasihi na shahada ya uzamivu katika falsafa, ambayo aliikamilisha katika Sorbonne mnamo 1974 chini ya uongozi wa Vladimir Jankélévitch. Michel Sogny ni mwanzilishi wa Shirika la SOS Talents.

Pamoja na Valéry Giscard d'Estaing na mjukuu mkubwa wa Franz Liszt, Blandine Ollivier de Prévaux, Sogny alikuwa mmoja wa wanachama waanzilishi wa Chama cha Kifaransa cha Franz Liszt.

## Mbinu ya piano ya Michel Sogny
Mbinu ya Sogny inafundishwa katika shule zake huko Paris na Geneva. Tangu 1974, zaidi ya wanafunzi 20,000 wamejifunza ustadi wa piano kwa mbinu ya Sogny.

Mbinu hiyo ina vijenzi vikuu viwili: kazi za kufundishia – Prolegomena, ambazo zinawakilisha mazoezi madogo. Prolegomena huendeleza ufahamu wa simfonia ya muziki na sauti. Mwelekeo wa pili una mfululizo wa masomo ya kina, ambapo umakini unalenga maendeleo ya ujuzi wa kiufundi, kama vile ishara za mikono na nafasi.

Mmoja wa wanafunzi wa Sogny, ambaye alianza kujifunza piano akiwa tayari mtu mzima, alikuwa profesa wa lugha ya Kifaransa Michel Paris. Baada ya kukamilisha kozi ya mbinu ya miaka 4 ya Sogny, akiwa na umri wa miaka 30 alitoa tamasha la pekee katika Théâtre des Champs-Élysées chini ya ulinzi wa Wizara ya Utamaduni.

Mwanafunzi mwingine mwenye mafanikio wa Michel Sogny alikuwa Claudine Zévaco, ambaye alitoa maonyesho katika Théâtre des Champs-Élysées mnamo 1983 na 1984.

Mnamo 1981, Seneti iliwasiliana rasmi na Waziri wa Utamaduni, Jack Lang, kujadili kuanzishwa kwa mbinu ya Michel Sogny katika Ufaransa mzima.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* Michel Sogny Official Website
* Michel Sogny, l’art de la résilience Le Figaro
* Michel Sogny Academy 
* Michel Sogny Personal Website
* SOS Talents Foundation
* Works at Artchipel
* laflutedepan.com

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Garry Rodrigues

[thumb|Rodrigues akiwa na Cape Verde kwenye Kombe la Mataifa ya Afrika [2021]]
**Garry Mendes Rodrigues** (alizaliwa 27 Novemba 1990) ni mchezaji wa soka la kulipwa na anayecheza nafasi ya winga wa pembeni katika klabu ya Apollon Limassol inayoshiriki Cypriot Daraja la Kwanza. Alizaliwa Uholanzi, lakini huliwakilisha taifa la Cape Verde katika michuano ya kimataifa.

Mnamo Februari 2013, Rodrigues alitangaza nia yake ya kuiwakilisha Cape Verde, na alicheza mchezo wake wa kwanza wa kimataifa mnamo Agosti 2013. Amechukua sehemu katika Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 2015 na 2021, akiwa miongoni mwa wachezaji muhimu wa timu.

Katika  vilabu, Rodrigues amewahi kuzichezea  timu kadhaa za Ulaya, ikiwa ni pamoja na PAOK, Elche, XerxesDZB, FC Boshuizen, ADO Den Haag, Dordrecht, Levski Sofia, na Galatasaray.

Garry pia ni binamu wa Jerson Cabral.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cabo Verde
Heldon Ramos

[thumb|Héldon mnamo [2015]]
**Héldon Augusto Almeida Ramos** (alizaliwa 14 Novemba 1988), anayejulikana kama **Héldon** na mara nyingine kwa jina la utani **Nhuck** ([ɲuk]), ni mchezaji wa soka wa Cape Verde anayeshiriki kama kiungo mshambuliaji.

Héldon amekua akicheza sehemu kubwa ya taaluma yake nchini Ureno, hasa akiwa na klabu ya Marítimo, na baadaye alijiunga na Sporting CP mwaka 2014. Katika Ligu Kuu Uingereza, pia alichezea klabu za Rio Ave na Vitória de Guimarães, akicheza michezo 174 na kufunga magoli 25.

Kimataifa, Héldon ameiwakilisha Cape Verde tangu mwaka 2008, na ameichezea nchi yake katika michuano miwili ya Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON), akijulikana kwa uwezo wake wa kushambulia, mbinu za kushawishi mashambulizi, na mchango wake kwa timu ya taifa.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cabo Verde
Emmanuel Edeh

**Emmanuel Matthew Paul Edeh** (alizaliwa 20 Mei 1947), anayefahamika zaidi kama **Father Edeh**, ni padri wa Kanisa Katoliki kutoka Nigeria, ambaye pia ni mwanafalsafa, mwalimu, na mfadhili wa kijamii mwenye asili ya Jimbo la Enugu.

Pia ni Kansela na mwanzilishi wa Chuo Kikuu cha Madonna, chuo cha kwanza cha Katoliki nchini Nigeria kilichoanzishwa mwaka 1999. Aidha, Father Edeh ni mwanzilishi wa Chuo Kikuu cha Caritas (kilichoanzishwa mwaka 2004) na Taasisi ya Teknolojia ya Sayansi ya Mwokozi Wetu (OSISATECH) — chuo cha kiufundi cha binafsi kilichopo Jimbo la Enugu, kilichoanzishwa mwaka 1989.

Zaidi ya mchango wake katika elimu na jamii, Father Edeh anatajwa kuwa mmoja wa mapadri tajiri zaidi nchini Nigeria, kutokana na mafanikio na taasisi nyingi alizoanzisha.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Mapadri
Clara Makenya

**Clara Makenya** ni mwanaharakati wa mazingira wa Tanzania pia ni mratibu mkuu wa kitaifa katika Mpango wa mazingira wa Umoja wa Maitaifa kupitia uwezo wake.

Clara Makenya alishawahi kushika nafasi mbalimbali katika mashirika kama *World Vision* yaliyoko Australia, Somalia na Chad.

## Elimu 
Clara Makenya ana shahada ya kwanza katika misitu na Shahada ya uzamili ya Sayansi ya Viumbe hai na nchikavu aliyoipata katika Chuo kikuu cha Addis Ababa, nchini Ethiopia. Akiwa anafanya kazi na Mpango wa Mazingira wa Umoja wa Mataifa, Clara ameshirikiana na washirika na wadau mbalimbali ikiwa ni pamoja na mashirika dada ya Umoja wa Mataifa, wizara mbalimbali za serikali, idara na taasisi za serikali,, pamoja na mashirika yasiyo ya kiserikali (NGOs).

## Kazi 
Kabla ya kufanya kazi na Umoja wa Mataifa, Clara alifanya kazi na *World Vision Australia* huko Melbourne, nchini Australia *World Vision Tanzania* iliyopo mjini Arusha, Tanzania kwa jumla ya miaka 7.

Kwa sasa, Clara anahudumu kama Mkuu wa Ofisi ya Tanzania na mwakilishi wa Mpango wa Mazingira wa Umoja wa Mataifa (UNEP) nchini Namibia. Kwa zaidi ya muongo mmoja katika UNEP, Clara amefanikiwa kuongoza mipango inayoathiri sera ya mazingira na kuendeleza maendeleo endelevu.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wanawake
Jamii:wanaharakati wa Tanzania
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Elisabeth Ekoué Pognon

**Elisabeth Kayissan Ekoué Pognon** (alizaliwa 1937) ni hakimu mwanamke wa kwanza nchini Benin, mwanamke wa kwanza kujiunga na Mahakama Kuu ya nchi hiyo, na mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa rais wa Mahakama ya Katiba ya nchi hiyo yenye uhuru wake.

## Maisha
Alizaliwa Elisabeth Kayissan Ekoué (Pognon ni jina lake la ndoa) mwaka 1937.

Alisoma katika shule za sekondari mjini Lomé, Togo, na Dakar, Senegal.

Baada ya hapo, alipata shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Poitiers, Ufaransa, na kisha shahada ya uzamili ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Panthéon-Assas mjini Paris mwaka 1962.

## Kazi
Mwaka 1965, Pognon alijiunga na utumishi wa mahakama nchini Benin na kuwa mwanamke wa kwanza kuwa jaji nchini humo.

Baada ya kuhudumu katika mahakama za kawaida, aliteuliwa kuwa rais wa mahakama ya mwanzo huko Cotonou, na baadaye katika mahakama ya rufaa na mahakama nyingine za juu, kabla ya kuwa jaji katika baraza la kiutawala la Mahakama ya Juu ya Benin, na hivyo kuwa mwanamke wa kwanza kuwa mwanachama wa mahakama hiyo.

Mwaka 1993, aliteuliwa kuwa mwanamke wa kwanza kuwa jaji wa mahakama mpya huru ya katiba nchini Benin, na baadaye mwaka huo akachaguliwa na wenzake kuwa rais wa mahakama hiyo, wadhifa aliouhudumia hadi mwaka 1998, alipochukuliwa nafasi na Conceptia Denis Ouinsou.

Kwa sasa amestaafu kutoka katika utumishi wa mahakama.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Wanasheria wa Benin
Jamii:Wanawake wa Benin
Leila Shenna

**Leila Shenna** (alizaliwa Moroko) ni mwigizaji wa zamani wa Moroko aliyejulikana kwa nafasi zake katika filamu mbalimbali, hasa katika kipindi cha miaka ya 1970.

Anaikumbukwa zaidi katika nchi zinazozungumza Kiingereza kutokana na kuigiza kama Bond girl katika filamu ya 1979 *Moonraker*, akiwa mtumishi wa ndege mwovu. Hata hivyo, kazi yake haikukomaa pale tu; aligusa wadadisi wa filamu pia katika miradi mingine ya kimataifa, ikiwa ni pamoja na:

* ''Remparts d'argile* (1968), filamu iliyotolewa kwanza nchini Italia kisha Marekani mwaka 1970 chini ya jina *Ramparts of Clay*, iliyoongozwa na Jean-Louis Bertucelli;
* *Chronique des années de braise'' (1975), filamu iliyoshinda tuzo ya Palme d'Or, iliyoongozwa na Mohammed Lakhdar-Hamina.
* *Vent de sable* (1982), filamu ya Kialgeria pia iliyoongozwa na Lakhdar-Hamina, iliyopigwa katika jangwa.

Filamu mbili za kwanza zilichukuliwa nchini Algeria, huku ya tatu ikichukuliwa katika jangwa. Aidha, aligusa nafasi ndogo katika filamu ya 1977 *March or Die*.

Zaidi ya kazi yake ya filamu, Leila Shenna ni binamu wa Malika Oufkir, mwandishi wa *Stolen Lives: Twenty Years in a Desert Jail*, ambayo inafafanua jaribio lililoshindikana la mauaji ya Mfalme wa Morocco mwaka 1972, lililopangwa na baba yake na mjomba wa Leila, Jenerali Mohamed Oufkir.

## Filamu 
**Win to Live* (1968)
**Ramparts of Clay* (1970) – Rima
**Sex-Power* (1970) – La sirène
**Décembre* (1973)
**Chronicle of the Years of Fire* (1975) – La femme
**El Chergui* (1975)
**Château Espérance* (1976, mfululizo wa TV) – Leila
**March or Die* (1977) – Arab Street Girl
**Désiré Lafarge* (1977, mfululizo wa TV)
**Moonraker* (1979) – Hostess Private Jet
**Sandstorm* (1982) – (filamu yake ya mwisho)

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Waigizaji filamu wa Moroko
Tansey Coetzee

[thumb|Tansey Coetzee alizaliwa tarehe [8 Oktoba 1984 (umri wa miaka 41) huko Johannesburg, Afrika Kusini.]]
**Tansey Coetzee** (alizaliwa 8 Oktoba 1984) ni mfano na mshindi wa mashindano ya urembo kutoka nchini Afrika Kusini aliyeshinda taji la **Miss South Africa** 2007. Baadaye aliwakilisha Afrika Kusini katika mashindano ya Miss Universe 2008 yaliyofanyika Nha Trang, Vietnam, ambapo alishika nafasi kati ya washiriki 15 wa nusu fainali.

Pia ni mshindi wa kwanza wa rangi mchanganyiko wa *Miss South Africa* ambapo alishika nafasi nzuri katika mashindano ya Miss World na Miss Universe. Hadi sasa, washindi wanne tu wa *Miss South Africa* wameweza kufanikisha hili. Tansey alisoma katika Shule ya Upili ya Allen Glen iliyoko Roodepoort, magharibi mwa Johannesburg.

## Maisha binafsi 
Tansey Coetzee ameolewa na Kolapo Sodeinde. Wana mtoto mmoja wa kike.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984

Jamii:Wanamitindo wa Afrika Kusini
Odigha Odigha

**Odigha Odigha** ni muelimishaji wa Nigeria, mwanamazingira na mwanaharakati. Ni mwanzilishi wa Muungano wa NGO wa Nigeria wa Mazingira.  Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2003, kwa juhudi zake za kulinda misitu ya mvua ya Jimbo la Cross River. Kutokana na ukataji wa miti viwandani. Kulingana na Grist News, alisema, "Ukipigana na kukimbia, utaishi kupigana siku nyingine. Ukifa katika mapambano haya, mapambano yako yanaweza yasiendelee." Lengo la Odigha lilikuwa juu ya ulinzi wa msitu wa mvua wa Cross River na maendeleo endelevu kwa jamii za misitu ya mvua ambayo ilianza tangu 1994.

Akiwa mwanaharakati, Odigha alipata uzoefu wa kisiasa ambao ulimsaidia vyema. Pia alikuwa sehemu ya jumuiya ya Ijagham ya Jimbo la Cross River. .

## Maisha ya awali 
Odigha alisoma Shule ya Msingi ya St. Peter, Ekpokpa, iliyopo Eneo la Serikali ya Mtaa ya Ikom, kati ya mwaka 1968 na 1970 na baadaye Shule ya Msingi ya St. Mary's, Agbaragba iliyopo katika Eneo hilohilo la Serikali ya Mtaa mwaka 1971. Baada ya elimu yake ya msingi, aliendelea na Shule ya Sekondari ya St. Brendan, Iyamoyong, katika Eneo la Serikali ya Mtaa ya Obubra, Jimbo la Cross River, kuanzia 1972 hadi 1976.

## Elimu 
Pia aliendelea na Chuo Kikuu cha Calabar, Jimbo la Cross River, kati ya mwaka 1976 na 1980, ambapo alipata shahada ya awali ya  hisabati/takwimu mwaka 1980.

Alijiandikisha kwa Shahada ya Uzamili katika Usimamizi wa Biashara. katika Chuo Kikuu cha Lagos mwaka wa 1983.
* Mnamo 1983, alikuwa Mwenyekiti, Fafunwa Hall (PG) kwa Wanafunzi wa Uzamili.
* Alichaguliwa pia kuwa Kiongozi, Wanafunzi wa Uzamili katika Chuo Kikuu cha Lagos mnamo 1984.
* Alikuwa Katibu Mwanzilishi, Chama cha Wazalishaji na Wanunuzi wa Cocoa huko Ikom mnamo 1986.
* Alikuwa Katibu Mratibu wa Jimbo la Cross River, People's Front of Nigeria (Chama Kisichosajiliwa cha Kisiasa) mnamo 1988.
* Alikuwa Mkurugenzi wa Kampeni (Chama cha Kidemokrasia cha Kijamii), Ugavana wa Jimbo la Cross River/Chaguzi za Bunge mnamo 1991.
* Aligombea kama Mwenyekiti, Eneo la Serikali za Mitaa Lisilo la Chama, Ikom mwaka wa 1987.
* Pia aligombea kiti cha Ugavana wa Jimbo la Cross River chini ya jukwaa la Social Democratic Party mnamo 1992.
* Mwaka huo huo, aligombea tena Kiti cha Seneta cha Cross River Central.
* Aliteuliwa kuwa Mratibu wa Jimbo la Cross River kwa Kampeni ya Urais ya marehemu Shehu Musa Yaradua mnamo 1993.

## Tuzo 
2003: Tuzo ya Mazingira ya Goldman

## Kukamatwa 
Mnamo 2016 Odigha aliripotiwa kukamatwa kwa amri ya Ben Ayade, gavana mtendaji wa Jimbo la Cross River. Odigha alizuiliwa katika makao makuu ya polisi huko Diamond Hill, Calabar, kufuatia ukaguzi wa Tume ya Misitu ya Jimbo la Cross River (CRSFC), ambapo alikuwa mwenyekiti. Wakili wa Odigha alifichua kwamba Odigha alishtakiwa kwa ubadhirifu wa zaidi ya ₦ milioni 100, na alisemekana kuwa hawezi kuhesabu pesa alizolipwa yeye na maafisa kwa ajili ya gharama za usafiri.

## Tazama pia 
* Ken Saro-Wiwa

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Nigeria
Faku kaNgqungqushe

[thumb|[Utawala wa 1818-1867]]
**Faku kaNgqungqushe**, mwana wa Mfalme Ngqungqushe kaNyawuza, alikuwa mfalme wa mwisho wa Ufalme wa AmaMpondo ulioko Kusini mwa Afrika, akitawala kuanzia mwaka 1818 hadi 1867.

Wakati wa utawala wake, Mfalme Faku aliimarisha na kuunganisha makabila kadhaa, na kupanua eneo alilorithi kutoka kwa baba yake. Kupitia mfululizo wa matukio ya kihistoria, ufalme huo hatimaye ulitwaliwa na Dola la Uingereza, na kuingizwa katika Koloni la Cape, ambalo leo ni sehemu ya jimbo la Eastern Cape nchini Afrika Kusini.

## Marejeo 
Jamii:waliofariki karne ya 19
Jamii:wanasiasa wa Afrika Kusini
Margoth Escobar

**Margoth Escobar** (alizaliwa 1953 au 1954) ni mwanaharakati wa haki za kimazingira na asilia wa Ekuador.

## Maisha binafsi 
Margreth Escobar ni mtu mwenye asili mchanganyiko, yaani ya Hispania na Ureno. Escobar alizaliwa Puyo (pia inajulikana kama El Puyo), mji mkuu wa mkoa wa Pastaza nchini Ekuador.

## Uanaharakati 
Mnamo mwaka 1975 Escobar, mwanamke huyu jasiri kutoka Amazonia, alipinga vikali shughuli za uchimbaji wa maliasili katika msitu wa Amazonia ulioko Ekuador.

Katika mwaka huo huo alishiriki katika kuanzisha Muungano wa mkoa wa Mashirika ya wakulima ya Manabí (Union Provincial de Organizaciones Compesanias de Manabií), ambao ulihusika kwa kiasi kikubwa katika kurejesha ardhi za kilimo kwa familia kadhaa katika mkoa wa Manabí.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wanawake
Jamii:Wanaharakati wa Ekuador
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Ali bin Said wa Zanzibar

[thumb|Ali bin Said mwaka [1891]]
**Sayyid Ali bin Said al-Busaidi**, GCSI (takriban 1854 – 5 Machi 1893) alikuwa Sultani wa nne wa Zanzibar. Alitawala Zanzibar kuanzia tarehe 13 Februari 1890 hadi 5 Machi 1893.  Mnamo Juni 1890, alilazimika kukubali Zanzibar kuwa chini ya ulinzi wa Uingereza (British Protectorate) katika makubaliano rasmi kati yake na Mwakilishi Mkuu wa Serikali ya Uingereza.

Baada ya kifo chake, alirithiwa na mpwa wake, Hamad bin Thuwaini Al-Busaid.

## Heshima 
* Knight Kamanda Mkuu wa Agizo la Nyota ya India (GCSI) – 1890 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1854
Jamii:Waliofariki 1893
Jamii:Sultani wa Zanzibar
Jamii:Historia ya Zanzibar
Gabriela Baeza

**Gabriela Baeza Zamora** ni mwanaharakati wa mazingira wa Meksiko, mzungumzaji na mtaalamu wa maendeleo endelevu, anayetambuliwa kwa kueneza harakati za kutoweka taka katika Amerika ya Kusini  kupitia filamu fupi ya hali halisi El Reto ambayo ilitolewa Julai 8, 2017.Tangu wakati huo, Baeza ametoa mhadhara katika mikutano ya  matukio yanayohusu masuala ya mazingira, kama vile Green Expo, Ecofest na Circular Economy Congress of Meksiko.  Mnamo Julai 2019, gazeti la El País lilimjumuisha katika orodha yake ya "viongozi 10 wa ulimwengu ambao hawakati tamaa"

## Maisha ya Awali na Elimu 
Baeza alizaliwa katika Jiji la Meksiko. Alisomea Sayansi ya Mazingira na baadaye akabobea katika Uchumi wa Mazingira na Ikolojia katika Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Uhuru cha Meksiko UNAM. Baadaye alifuata shahada ya uzamili katika Maendeleo Endelevu kwa  Vyuo Vikuu vya Utrecht na Leipzig. Wakati wa kukaa kwake Ulaya alitoa mihadhara kuhusu uhifadhi katika nchi kama vile Austria, Serbia na Kroatia.  Mnamo mwaka wa 2016 alianza kutekeleza katika maisha yake ya kila siku dhana zilizotangazwa na harakati za kutoweka taka, mtindo wa maisha ambao unatokana na utumiaji tena wa taka ambazo kwa kawaida huhifadhiwa au kuteketezwa, na hivyo kuchangia katika kutokomeza uchafuzi wa sayari.Mnamo 2017, Baeza alipata umaarufu katika nchi yake ya asili na Amerika Kusini kwa kutengeneza na kuongoza filamu fupi ya hali halisi El Reto (The Challenge), ambamo anasimulia uzoefu wake tangu alipokubali mtindo huu wa maisha.

Tangu wakati huo, Baeza ameonekana mara kadhaa kwenye vyombo vya habari, ambapo anaelezea falsafa ya harakati na kutoa ushauri ili itumike ipasavyo majumbani. Kama mhadhiri, ameshiriki katika matukio muhimu ya kimazingira kama vile Mexico Circular Economy Congress,   na Ecofest, miongoni mwa mengine. Baeza anachukuliwa kuwa 'mshawishi' katika harakati za mazingira za Meksiko. 

Mbinu iliyopendekezwa na Baeza inahusisha matumizi ya vyombo vya kioo na mifuko ya karatasi, ununuzi wa wingi, utumiaji upya na kuchakata tena.Kwenye tovuti yake ya  Makala  , Baeza hutoa ushauri kuhusu somo hili na hutoa maudhui ya ufahamu wa mazingira. 

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanaharakati wa Mexiko
Jamii:Watu walio hai
Faustine Fotso

**Faustine Villanneau Chebou Kamdem Fotso** (alizaliwa 12 Juni 1965) ni mwanasayansi wa kompyuta, mwanamazingira, na wakili kutoka Kamerun.

## Kazi 
Mnamo mwaka 2012, Fotso alikuwa Naibu Meya wa kwanza wa Baham, mji wa Magharibi mwa Cameroon. Pia mwaka 2013, alichaguliwa kuwa mbunge katika Bunge la Taifa, akiwakilisha nyanda za juu za Kanda ya Magharibi.  Yeye ni mwanachama wa Kamati ya Sheria za Kikatiba na pia ni mwanachama wa Cameroon People's Democratic Movement. 

## Taaluma 
Fotso aliandika chapisho lililoitwa "Utafiti wa Athari kwa Mazingira katika Sheria ya Kifaransa na Cameroon" mnamo mwaka 2009 kama sehemu ya Mpango wa Uzamili wa Sheria ya Kimataifa na Mazingira katika Chuo Kikuu cha Limoges.

## Kazi za Hisani 
Fotso ndiye mwanzilishi wa chama cha kutoa misaada kiitwacho "Mwali wa Upendo,wa Amani na Haki" kilichokuwa na mkutano wake wa kwanza Septemba 20, 2016.

## Tuzo 
Mnamo Mei 20, 2016, Fotso alitunukiwa nishani ya kiraia kwa cheo cha afisa wa utaratibu wa thamani katika Siku ya 44 ya Umoja wa Kitaifa huko Baham.

## Maisha binafsi 
Fotso ameolewa na Lucas Fotso, Ambaye ni mkurugenzi wa mkoa kwa kampuni ya umeme ya Cameroon Aes Sonel Littoral. Kwa pamoja wana watoto watano.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Kamerun
Mafuriko ya Afrika kusini Mashariki mwaka ya 2015

**Mafuriko ya Afrika Kusini Mashariki ya Mwaka 2015,** yanahusiana kwambali na kimbunga cha Bansi na Dhoruba ya kitropiki nchini Chezda, yaliyouwa watu 176 nchini Malawi, 86 nchini Msumbiji, na watu angalau 46 nchini Madagaska yaliyojiri katika kipindi cha wiki moja huku ikiacha mamia ya watu wakiwa wamepotea. Makamu wa Raisi wa Malawi Saulos Chilima alisema zaidi ya watu 200,000 wa malawi walipoteza makazi yao na takriban Waafrika 400,000 walipoteza makazi kiujumla na 153 wakitangazwa kupotea

## Marejeo 
Jamii:Maafa asilia
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Mke wa waziri mkuu wa Mauritius

**Mke wa Waziri Mkuu wa Mauritius** ni cheo kinachotolewa kwa  mke wa Waziri Mkuu wa Mauritius. Hadi sasa, wanawake watano pekee ndio waliowahi kushikilia nafasi hii. Kobita Jugnauth alihudumu kama mwenza wa Waziri Mkuu kuanzia mwaka 2017 hadi 2024, na kwa sasa cheo hicho kinashikiliwa na Veena Ramgoolam.

## Jukumu la Umma 
Nafasi ya mwenza wa Waziri Mkuu wa Mauritius si ofisi rasmi ya serikali, hivyo haina mshahara wala majukumu maalum ya kiserikali. Hata hivyo, mtu anayeshikilia nafasi hii huchukuliwa kama mwanasiasa wa hadhara, na mara nyingi huandamana na Waziri Mkuu katika kampeni za kisiasa na shughuli mbalimbali za kijamii. Aidha, husaidia katika kupokea wageni mashuhuri wanaotembelea makazi rasmi ya Waziri Mkuu. Mwenza wa Waziri Mkuu pia hushiriki kwa kiwango kikubwa katika shughuli za kibinadamu na misaada ya kijamii, akichangia katika ustawi wa jamii.

## Orodha ya Wake wa Mawaziri Wakuu wa Mauritius 
## Tazama Pia 
## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Mauritius
Jamii:Wanawake wa Mauritius
Jamii:cheo
Sekgoma II

**Sekgoma wa Pili** (pia hujulikana kama **Sekhome II**; 1869 – 17 Novemba 1925) alikuwa mfalme wa Wabamangwato wa Bechuanaland, eneo ambalo leo linajulikana kama Botswana.  

Alikuwa mtoto wa Khama wa Tatu pamoja na mke wake wa kwanza, Mma-Besi. Baada ya kifo cha baba yake mwaka 1923, Sekgoma II alikalia kiti cha enzi akiwa na umri wa miaka 54. Utawala wake haukudumu muda mrefu, kwani alifariki miaka miwili baadaye, mwaka 1925.  

Kwa kuwa mwanawe, Seretse wa Pili, alikuwa bado mdogo wakati huo, madaraka ya kifalme yalichukuliwa kwa muda na nduguye mdogo, Tshekedi Khama, ambaye aliteuliwa kuwa mlezi na mtawala wa mpito.  

## Marejeo 
* Taarifa za Wafalme wa Botswana – World Statesmen
* 
* 

## Angalia pia 
* Khama III
* Seretse Khama
* Historia ya Botswana
Jamii:Waliozaliwa 1868
Jamii:Waliofariki 1925
Jamii:Wanasiasa wa Botswana
Abdullah Anas

**Abdullah Anas** ni jina la kivita la **Boudjema Bounoua**, msomi kutoka Aljeria . Anas alihusika katika kusaidia wapiganaji wa Mujahideen wa Afghanistan waliokuwa wakipambana dhidi ya majeshi ya Muungano wa Kisovieti na serikali ya Afghanistan katika mikoa ya kaskazini kuanzia mwaka 1983 hadi 1992.

Mwaka 1984, Anas alikutana na Ahmed Khadr na kumwelezea kama “si mtu wa vita, wala mtu wa jihad, bali mtu wa kazi za misaada ya kibinadamu.”

## Angalia pia 
* Vita vya Afghanistan (1979–1989)
* Mujahideen
* Ahmed Khadr

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Algeria
Nathaniel Griffith Lerotholi

**Nathaniel Griffith Lerotholi**, CBE, (1870 – 23 Juni 1939) alikuwa Chifu Mkuu wa Basutoland kuanzia tarehe 11 Aprili 1913 hadi kifo chake mwaka 1939. Alirithi nafasi hiyo kutoka kwa kaka yake, Letsie II, na baada ya kifo chake, nafasi hiyo ilichukuliwa na mwanawe, Simon Seeiso Griffith.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Lesotho
Jamii:Waliozaliwa 1870
Jamii:Waliofariki 1939
René Claude Meka

thumb|Mecca mwaka 2019.
**René Claude Meka** (alizaliwa Enongal, karibu na Ebolowa, 2 Februari 1939) ni afisa mwandamizi wa kijeshi kutoka Kamerun ambaye amekuwa Mkuu wa Majeshi ya Ulinzi ya Kamerun tangu Septemba 2001.

Meka . Alisomea katika Shule Maalum ya Kijeshi ya Saint-Cyr mwaka 1962, kisha akahudhuria shule ya askari wa miguu ya Saint-Maixent mwaka 1963.

Wakati wa mgogoro wa mpaka kati ya Kamerun na Nigeria kuhusu Rasi ya Bakassi, Meka alipewa jukumu la kulinda eneo hilo kwa kupeleka Kikosi Maalum cha Uingiliaji wa Haraka.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Kamerun
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Watu walio hai
Lookout Masuku

**Lieutenant General Lookout Khalisabantu Vumindaba Masuku** (7 Aprili 1940 – 5 Aprili 1986) alikuwa kiongozi wa Zimbabwe People's Revolutionary Army (ZIPRA), tawi la kijeshi la Zimbabwe African People's Union (ZAPU), wakati wa Rhodesian Bush War. Alihudumu pia kama naibu kamanda wa Zimbabwe National Army hadi alipohojiwa na polisi mwaka 1982 kwa tuhuma za kupanga mapinduzi dhidi ya Rais Robert Mugabe.

### Maisha na Kazi
Mnamo mwaka 1982, polisi wa Zimbabwe walimkamata Masuku pamoja na Dumiso Dabengwa, mkuu wa shirika la ujasusi la ZIPRA, wakidaiwa kupanga mapinduzi dhidi ya waziri mkuu wa wakati huo, Robert Mugabe. Mahakama Kuu ya Zimbabwe iliwatambua Masuku, Dabengwa, na wengine wanne kuwa hawana hatia mwaka 1983, lakini polisi waliwakamata tena chini ya kanuni za dharura na walishikiliwa kwa miaka minne. Serikali ilimtoa Masuku kutokana na hali yake mbaya ya afya, pamoja na Vote Moyo, afisa wa ZAPU, mnamo 11 Machi 1986.

Masuku alifika Rhodesia pamoja na Dabengwa mnamo 24 Desemba 1979. Dabengwa alitaka kukutana na mtoaji habari kutoka Shirika Kuu la Ujasusi, lakini hakuweza kuhudhuria na kumtuma Masuku badala yake. Mkutano huu ulifanyika kwenye Wimpy Bar mjini Salisbury (sasa Harare) na ulipangwa na mtu anayejulikana kwa jina la siri "The Senator". Tukio hili lilihusiana na kifo cha Josiah Tongogara, aliyefariki katika mashambulizi nchini Mozambique wiki chache kabla ya mkutano huo.

### Kifo
Masuku alifariki dunia mnamo 5 Aprili 1986 katika Hospitali ya Parirenyatwa Hospital mjini Harare kutokana na homa ya uti wa mgongo ya cryptococcal. SW Radio Africa ilionyesha shaka kuhusu hali rasmi ya kifo chake, ikisema ilikuwa "inayoshukiwa".

### Urithi
Serikali ya Mugabe baadaye ilimtangaza Masuku kuwa shujaa wa taifa.

Mnamo 18 Novemba 2017, Serikali ya Zimbabwe iliamua kumheshimu baadhi ya mashujaa mashuhuri wa Vita vya Uhuru kwa kubadilisha majina ya baadhi ya kambi za kijeshi. Kambi ya Llewellin, iliyoko pembezoni mwa jiji la Bulawayo, ilibadilishwa jina kuwa Kambi ya Lookout Masuku, kwa heshima ya Kamanda wa ZIPRA aliyefariki.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 1986
Jamii:Wanasiasa wa Zimbabwe
Jamii:Zimbabwe
Rahmina Paullete

**Rahmina Paullete**, anayejulikana kama Rahmina, ni mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka Kenya.Yeye ndiye mwanaharakati mkuu wa kampeni ya #LetLakeVictoriaBreatheAgain inayotetea kurejeshwa kwa hali halisi ya Ziwa Victoria. Yeye pia ndiye mwanzilishi wa *Kisumu Environmental Champions,* shirika linalofanya uhifadhi wa mazingira ya wanyamapori na utetezi wa mabadiliko ya tabia ya nchi.

## Elimu 
Rahimna alipata cheti cha elimu ya msingi nchini Kenya katika shule ya M.A Junior academy mnamo 2019. Alisoma katika chuo cha Kisumu Senior Academy ambapo alimaliza na kupata cheti cha IGCSE. Kwa sasa yeye ni mwanafunzi wa Uhusiano wa Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Daystar.

## Merejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Tessy Ojo

**Theresa "Tessy" Ojo, CBE, FRSA** (alizaliwa Machi 1971), ni mkurugenzi wa mashirika ya hisani wa Uingereza–Nigeria. Pia ni Mkurugenzi Mtendaji wa Diana Award, pia ni mdhamini wa Comic Relief, na ni mwanachama wa Kamati ya Ushauri wa Ruzuku wa British Broadcasting Corporation (BBC).

Ojo ana shahada ya kwanza katika Biokemia na shahada ya uzamili (MBA – Master of Business Administration). Alianza kazi yake katika sekta ya kibiashara kabla ya kuhamia kwenye kazi za hisani. Heshima za Siku ya Kuzaliwa ya Malkia ya mwaka 2020, aliteuliwa kuwa *Commander of the Order of the British Empire* (CBE) kwa huduma zake kwa vijana.

Mnamo mwaka 2021, Ojo alijiunga na bodi ya ushauri ya shirika la kimataifa *Awareness* 360.              

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1971

Jamii:Wafanyabiashara wa Uingereza
Jamii:Wafanyabiashara wa Nigeria
Jamii:Wanauchumi wa Nigeria
Jamii:Wanauchumi wa Uingereza
Madge Bester

**Madge Bester** (26 Aprili 1963 – 19 Machi 2018) alikuwa mwanamke mfupi zaidi duniani aliyethibitishwa. Alizaliwa nchini Afrika Kusini, na mnamo mwaka 1991 alipimwa na kuonekana kuwa na urefu wa 65 cm (2 ft 1.5 inchi). Bester alikuwa na osteogenesis imperfecta, hali inayosababisha mifupa kuwa nyembamba na rahisi kuvunjika, na alikuwa akitumia kiti cha magurudumu.

Zaidi ya hivyo, alijulikana kama mchapishaji na mtetezi wa haki za watu wenye ulemavu. Mnamo mwaka 1998, alishiriki mkutano na waandishi wa habari pamoja na Lin Yih-Chih, ambaye ni mtu mfupi zaidi duniani.

Madge aliishi katika kijiji cha wastaafu mjini Bloemfontein. Mama yake, Winnie, aliyefariki mwaka 2001, naye alikuwa na osteogenesis imperfecta na urefu wa 70 cm.

Madge Bester alifariki dunia mnamo 19 Machi 2018 akiwa na umri wa miaka 54.
## Tazama Pia
* Orodha ya watu wafupi waliothibitishwa

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Christian de Graaff

[thumb|Waziri wa Kilimo Ofisini [2011 - Aprili 2015]]
**Christian de Graaff** (alizaliwa mwishoni mwa miaka ya 1950) alikuwa Waziri wa Kilimo wa Botswana kuanzia mwaka 2011 hadi 2015, na pia alikuwa Mbunge wa Ghanzi South kuanzia 2007 hadi 2014.

De Graaff ni Kaburu asili kutoka Ghanzi, eneo ambalo kiasili limekuwa na idadi kubwa ya wakulima.

## Marejeo
Armengol Ondo Nguema

**Armengol Ondo Nguema** (alizaliwa 3 Februari 1970) ni mdogo wa Rais wa Equatorial Guinea, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, na pia ndiye kiongozi wa kikosi cha usalama wa rais kilichofunzwa Israel.

Hadi hivi karibuni, alikuwa kiongozi wa usalama wa taifa, lakini inaaminika alilazimishwa kujiuzulu kutokana na uhusiano wake wa kibiashara na Nick du Toit, kiongozi wa jaribio la mapinduzi la mwaka 2004. Nguema anashiriki umiliki wa kampuni ya usalama ya Triple Options pamoja na du Toit. Ripoti zinaonesha kwamba Teodorín Nguema Obiang, mwana wa rais na mrithi anayetarajiwa, alishambulia mjomba wake baada ya kugundua uhusiano huu.

Armengol pia anamiliki mali kubwa katika Virginia. Ameonekana kuwa mpinzani wa kisiasa dhidi ya mrithi wa rais, huku pia akishukiwa kuhusika katika ukiukaji wa haki za binadamu unaojirudia nchini Guinea ya Ikweta.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Guinea ya Ikweta