open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ijtihad

**Ijtihad** ni dhana ya kisheria katika Uislamu inayomaanisha jitihada binafsi ya kielimu na kiakili inayofanywa na mtaalamu wa sheria za Kiislamu ili kupata jawabu katika masuala ya kisheria. Ni tofauti na taqlid, ambayo ni kufuata kwa upofu au kuiga maoni ya wanazuoni waliotangulia bila kuyachunguza upya.

Katika mtazamo wa kisunni wa jadi, ijtihad inahitaji mtu awe na ujuzi wa hali ya juu katika lugha ya Kiarabu, elimu ya itikadi, maandiko ya ufunuo (Qur'an na Hadith), pamoja na misingi ya sheria ya Kiislamu (usul al-fiqh). Ijtihad haifanywi ikiwa kuna maandiko wazi na yasiyo na utata au ikiwa tayari kuna makubaliano ya wanazuoni (ijma) juu ya jambo fulani. Kwa wale waliohitimu, ijtihad ni wajibu wa kidini. Mwanazuoni mwenye sifa za kufanya ijtihad huitwa mujtahid.

Katika karne tano za mwanzo za Uislamu, ijtihad ilikuwa ikifanyika kwa dhana na kwa vitendo miongoni mwa Waislamu wa Kisunni. Hata hivyo, kuanzia karne ya 12, suala la uhalali wa ijtihad lilianza kuibua mijadala. Kufikia karne ya 14, baadhi ya wanazuoni mashuhuri wa Kisunni walidai kuwa masuala yote muhimu ya sheria yalikuwa tayari yamepatiwa majibu, hivyo wakapendekeza kupunguza matumizi ya ijtihad.

Katika nyakati za kisasa, baadhi ya wasomi wa Magharibi na sehemu ya Waislamu waliamini kuwa “mlango wa ijtihad” ulifungwa katika zama hizo za mwanzo. Hata hivyo, utafiti wa hivi karibuni unaonesha kuwa ijtihad haijawahi kusitishwa kabisa katika historia ya Kiislamu, ingawa njia na upeo wake zimekuwa zikibadilika. Tofauti miongoni mwa wanazuoni wa sheria (fuqaha) zilifanya Waislamu wa Kisunni washindwe kufikia muafaka juu ya hatima ya ijtihad na nafasi ya mujtahid. Licha ya hayo, ijtihad iliendelea kuwa sehemu muhimu ya mfumo wa sheria za Kiislamu.

Katika kipindi cha mwanzo cha zama za kisasa, bado ijtihad iliendelea kutumika, na mara kwa mara baadhi ya wanazuoni walisisitiza kuwa ijtihad ni bora zaidi kuliko taqlid.

Kuanzia karne ya 18, wanamageuzi wa Kiislamu walianza kutaka taqlid iachwe na ijtihad kupewa kipaumbele, wakiona hilo kama njia ya kurejea kwenye asili ya Uislamu. Mijadala ya umma kuhusu ijtihad bado inaendelea hadi leo, hasa katika harakati kama Salafiyya na Uislamu wa kisasa ambazo zimekuwa zikihusishwa sana na kuhimiza ijtihad. Kwa Waislamu wa Magharibi, mitazamo mipya kuhusu ijtihad imeibuka, ikisisitiza zaidi maadili na thamani za msingi kuliko mbinu za jadi za sheria.

Kwa upande wa Waislamu wa Kishia, neno ijtihad halikuanza kutumika hadi karne ya 12. Kabla ya hapo, isipokuwa kwa madhehebu ya Zaydi, wanazuoni wa Kishia wa mwanzo walipinga matumizi ya ijtihad katika masuala ya kisheria. Hali ilianza kubadilika baada ya kushirikishwa kwa mafundisho ya Mu’tazila na fiqh ya Kisunni. Kufikia karne ya 19, baada ya wanazuoni wa Kishia wa mtazamo wa Usuli—waliokuwa wakijenga sheria kwa misingi ya kiakili—kushinda dhidi ya Akhbari, waliokuwa wakiegemea zaidi kwenye mapokeo, ijtihad ikawa sehemu ya kawaida katika utendaji wa sheria za Kishia.
## Marejeo
Jamii:Uislamu
Taqlid

***Taqlid*** ni istilahi ya Uislamu inayomaanisha kufuata au kuiga mafundisho ya mtu mwingine. Mtu anayefanya *taqlid* huitwa *muqallid*. Maana mahsusi ya neno hili hubadilika kulingana na muktadha na zama. Matumizi ya jadi ya istilahi hii yanatofautiana kati ya Uislamu wa Kisunni na Uislamu wa Kishia. Kwa Kisunni, *taqlid* mara nyingi huchukuliwa kuwa ni kufuata bila hoja, tofauti na kufuata kwa msingi wa hoja kutoka kwa raia asiye na elimu ya kisheria kwa mafundisho ya *mujtahid* (mtaalamu mwenye sifa za kufanya ijtihad). Kwa Kishia, *taqlid* huchukuliwa kwa maana ya jumla ya kufuata mafundisho ya *mujtahid*, bila kuwa na maana hasi. Tofauti hii inatokana na mitazamo tofauti kuhusu Uimamu katika mafundisho ya Kishia na maimamu wa Kisunni.

Katika matumizi ya kisasa, hasa katika muktadha wa Usalafi, *taqlid* huonyeshwa mara nyingi kwa mtazamo hasi na kutafsiriwa kama "kuiga kwa upofu". Hili linahusishwa na mtazamo wa kwamba kuna kudumaa kwa juhudi huru za kielimu (*ijtihad*) na kuendelea kwa ufuataji wa tafsiri za kitamaduni za dini kutoka kwa taasisi za kidini.

## Muhtasari
Neno la Kiarabu *taqlīd* limetokana na mzizi wa herufi tatu  *Q-L-D*, lenye maana ya kuiga. Inaaminika kuwa chanzo cha maana yake ni kuruhusu mtu kuongozwa “kwa kola.” Mtu anayefanya *taqlid* huitwa *muqallid*, ilhali anayekataa *taqlid* huitwa *ghair-muqallid*. Sheikh Shaamee wa madhehebu ya Hanafi alisema kuwa ni "kupokea kauli ya mtu bila kujua ushahidi wake."

### Uislamu wa Kisunni 
Kijadi, *taqlid* inachukuliwa kuwa halali na ni wajibu iwapo mtu hana sifa za kuwa *mujtahid*. Kwa mujibu wa Rudolph F. Peters, jambo hili limekubalika kwa ijma (makubaliano ya wanazuoni) miongoni mwa Waislamu wa Kisunni.

Wasalafi na Wahabi hupinga *taqlid* na badala yake hutetea matumizi ya *ijtihad*.

### Uislamu wa Kishia 
Katika Uislamu wa Kishia, *taqlid* ina maana ya kumfuata au kuiga mafundisho ya *mujtahid*. Baada ya ghayba kubwa ya mwaka 941 BK (329 AH), Mashia wa Ithnaasharia walilazimika kufanya *taqlid* katika masuala ya sheria za kidini kwa kufuata mafundisho ya *faqih* au *mujtahid*. Kufikia karne ya 19, ulama wa Kishia walifundisha waumini wao kuwa lazima wamfuate “chanzo cha taqlid” (''marja' at-taqlid*) kwa ushauri na mwongozo, na pia kama mfano wa kuigwa. Hivyo basi, Mashia ambao si wataalamu wa fiqh (sheria za Kiislamu) wanapaswa kufuata maagizo ya mtaalamu wa sheria, yaani *mujtahid* katika masuala ya sharia, lakini ni marufuku kufanya hivyo katika "masuala ya itikadi" (usul al-din).
## Tazama pia
* *Madhhab''

## Marejeo
Jamii:Uislamu
Istihlal

**Istihlal** (Kiarabu: استحلال *istiḥlāl*) ni istilahi inayotumika katika fiqhi ya Uislamu kumaanisha kitendo cha kuhalalisha jambo fulani, yaani kukiona kuwa halali, ilhali kisheria ni haramu; maana ya ndani ni kuwa kitendo hicho ni upotofu au ukengeushi wa sheria ya Kiislamu. Neno "istihlal" limetokana na kitenzi cha Kiarabu kilichopo katika mfumo wa sarufi yake (Stem X), chenye mzizi wa konsonanti ح-ل-ل, ambao una maana ya "kufungua", "kutatua", "kurekebisha", "kuachilia", n.k. 

Istilahi ya "istihlal" ilianza kujitokeza kwa nguvu katika vyombo vya habari vya Kimagharibi tarehe 11 Machi 2005, katika kumbukumbu ya mwaka mmoja wa mashambulizi ya treni ya Madrid ya mwaka 2004, wakati Tume ya Kiislamu ya Uhispania (La Comisión Islámica de España) ilitoa fatwa (tafsiri ya kidini) ya kulaani Osama bin Laden na al-Qaeda kwa kuhusika katika istihlal kupitia uendeshaji wa jihad kwa njia ya ugaidi, na kwa kuua wanawake, watoto na watu wasiokuwa wapiganaji. 

Kinyume cha *istihlal* huitwa *istihram*—yaani kutangaza jambo lililo halali kuwa haramu.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* "Nakala ya Fatwa Dhidi ya Osama Bin Laden kutoka kwa Tume ya Kiislamu ya Uhispania." Imeteremshwa kwa Kiingereza na Liza Sabater.

Jamii:Uislamu
Jamii:Fiqhi ya Kiislamu
Sharia

**Sharia**(Kiarabu:شَرِيعَة *sharīʿah*, '''Sharī'ah**, **Shari'a**, au **Shariah''' = njia (ya maji) ni sehemu ya sheria za kidini unaohesabiwa kama jadi katika Uislamu inayotokana na vitabu vitakatifu vya Uislamu, hasa Qur'an na hadithi. imeelezwa na kutengenezwa zaidi kwa karne nyingi kupitia maoni ya kisheria yaliyotolewa na wanazuoni wenye sifa – ikiakisi mwelekeo wa shule mbalimbali – na kuunganishwa na sheria mbalimbali za kiuchumi, jinai na utawala zilizotolewa na Waislamu watawala; na kutumika kwa karne nyingi na makadhi katika mahakama na *mantiki ya mfanano*. Inatofautisha matawi mawili kuu ya sheria, *ibada* na mambo ya kijamii; sehemu kama sheria za familia, uhusiano (biashara, kisiasa / utawala) na sheria ya jinai, katika mada nyingi ikitenganisha vitendo – ambavyo vinaweza kugawanywa katika makundi tofauti kulingana na tafsiri mbalimbali – katika makundi kuu kama: lazima, inapendekezwa, bila shaka, inachukizwa, na haramu. Zaidi ya kanuni za kisheria, Sharia pia inahusiana na maeneo mengi ambayo leo hayaonekana kuwa ya kibinafsi, kama vile imani, ibada, maadili, vazi na mtindo wa maisha, na inatoa kwa wale walio madarakani wajibu wa kuingilia na kudhibiti hayo.

## Marejeo
Jamii:Uislamu
Kanya D'Almeida

'''Kanya D'Almeida'* ni mwandishi na mwanahabari kutoka Sri Lanka. Mnamo mwaka 2021, alishinda Tuzo ya Hadithi Fupi ya Jumuiya ya Madola kwa hadithi yake maarufu, *I Cleaned The''.

## Kazi 
D'Almeida alipata shahada ya uzamili (MFA) katika uandishi wa tamthiliya kutoka Chuo Kikuu cha Columbia, Massachusetts, Marekani. Kabla ya hapo, alisomea Kiingereza na Sayansi ya Siasa katika Chuo cha Hampshire. Baada ya kumaliza shahada yake ya kwanza, alianza taaluma ya uandishi wa habari na kufanya kazi kwa zaidi ya miaka kumi kama mwanahabari wa kujitegemea.

Katika kazi yake hiyo, aliripoti kwa kina masuala ya haki za binadamu nchini Sri Lanka, Mexico na Marekani. Makala zake zimechapishwa katika vyombo vya habari vya kimataifa kama vile *Al Jazeera*, *TruthOut*, *Alternet* na *The Margins*. Alieleza pia kwamba alijifunza mbinu za uandishi wa ubunifu kutoka kwa mwandishi na mhadhiri wa Marekani, Victor LaValle, alipokuwa akifanya masomo yake ya juu nchini Marekani. Aidha, yeye ni mtayarishaji wa podikasti iitwayo *The Darkest Light* ambayo huzingatia mada zinazohusu kuzaliwa na uzazi nchini Sri Lanka.

## Tuzo 
Mnamo Mei 2021, D'Almeida alitangazwa mshindi wa kikanda wa Tuzo ya Hadithi Fupi ya Jumuiya ya Madola kutoka Asia. Hadithi yake *I Cleaned The* ilijumuishwa pia miongoni mwa hadithi fupi 25 bora za tuzo hiyo mwaka huo.

Mnamo 30 Juni 2021, alitangazwa rasmi mshindi wa jumla wa Tuzo ya Hadithi Fupi ya Jumuiya ya Madola, katika hafla ya mtandaoni iliyoandaliwa na Jumuiya ya Madola. Ushindi huu ulimfanya kuwa Mwisilanka wa kwanza, na pia mtu wa pili kutoka Asia, kushinda tuzo hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Sri Lanka
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Ikhtilaf

**Ikhtilāf** (kwa Kiarabu:*اختلاف*; hutafsiriwa kama *mgongano, tofauti*) ni tofauti ya maoni ya kielimu ya kidini katika Uislamu, na hivyo ni kinyume cha ijma (makubaliano ya pamoja ya wanazuoni wa Kiislamu).

## Mwongozo katika Qurani
Kulingana na Aya ya Utii, tofauti yoyote ya kidini inapaswa kutatuliwa kwa kurejea kwenye Qurani na Sunnah ili kuondoa *ikhtilāf* na kuepuka taqlid. Ingawa wale wenye mamlaka hawakutajwa moja kwa moja katika aya hiyo, wanatajwa katika aya ya 4:83, inayoeleza: "Na wanapowafikia habari za amani au khofu, huieneza. Lakini wangelipeleka kwa Mtume na kwa wale wenye mamlaka miongoni mwao, bila shaka wale waliokuwa na uwezo wa kuielewa wangeliijua." Hoja hii pia imehusishwa na Muhammad al-Baqir (114/732), na inapatikana katika ''al-Jami' li-ahkam al-Quran* ya msunni al-Qurtubi ( 671/1272).

## Hadith
Hadith ya Mtume Muhammad isemayo kuwa *"Allah hataruhusu ummah wangu wote wakakubaliana juu ya upotofu"* imetajwa katika vitabu vya Tirmidhi, Ibn Majah, Musnad Ahmad, na Darimi. Hadith hii mara nyingi hutumika kama hoja ya msingi ya Ijma na pia kupinga *ikhtilaf* kwa mtazamo wa Kisunni.

Baadhi ya wanazuoni wa Kiislamu hufundisha kuwa pale ambapo kuna tofauti ya maoni ya kielimu kuhusu jambo fulani, si halali kumhukumu mtu anayefuata maoni tofauti na ya mtu mwingine. Amri ya kuamrisha mema na kukataza maovu haifai kutekelezwa wakati kuna *ikhtilaf* juu ya msimamo.

Hata hivyo, kuna mashaka kuhusu usahihi wa tamko hili ikiwa kweli lilitoka kwa Mtume Muhammad au la. Watu hulitaja tamko hili kama hadith, lakini halipo kwenye vitabu sita vya hadith sahihi na mlolongo wa wapokezi wake haujulikani vizuri. Kuna matoleo mbalimbali ya tamko hili. Katika baadhi yake, inasemwa: "Tofauti ya maoni kati ya Maswahaba wangu ni rehema kwenu"; au "Tofauti ya maoni ya Maswahaba wangu ni rehema kwa Ummah wangu." Wanazuoni wengi wa hadith huliona tamko hili kuwa dhaifu au *da'if* kwa upande wa usimulizi wake.

## Fiqhi
Neno ***ikhtilāf al-fuqahā*** au ***ikhtilāf al-fiqh***, likiwa na maana ya "tofauti za wanazuoni wa fiqhi", linarejelea tofauti za maoni miongoni mwa wanazuoni wa fiqhi wa Kiislamu wa mwanzo na hasa aina ya maandiko yanayokusanya na kulinganisha maoni tofauti ya kifiqhi. Mikusanyo hii mara nyingi hupangwa kwa kufuata mada na hulinganisha mashule ya fiqhi au tofauti ndani ya shule fulani. *Ikhtilāf al-fuqahā'' pia ni jina la kitabu kilichoandikwa na al-Ṭabarī.

## Tazama pia 
* Ijma
* Bid‘ah

## Marejeo
### Vitabu vilivyonukuliwa
* 
*
Bid‘ah

Katika Uislamu na sharia (sheria ya Kiislamu), **bidʿa** humaanisha uvumbuzi katika mambo ya kidini. Kwa lugha ya Kiarabu, neno hili linaweza kueleweka kwa upana zaidi likimaanisha "uvumbuzi, jambo jipya, itikadi ya uzushi, uzushi". Ni mada inayozungumziwa sana katika hadith zinazoelekezwa katika maandiko ya Kiislamu. Pia linapatikana katika Qurani, katika Surah Al-Hadid kama ابتدعوها.

Hadithi mbalimbali zinazonukuliwa kuhusu kauli za Muhammad na Waislamu wa mwanzo kuhusu bidʿa — mojawapo ikiwa: "Jiepusheni na mambo mapya, kwani kila jambo jipya ni bidʿa, na kila bidʿa ni upotofu" — mara nyingi zinatolewa kama ushahidi wa upinzani wa Uislamu dhidi ya ubunifu wa kidini. Kwa mujibu wa Mehram Kamrava, neno hili limechukua "maana hasi, hata ya kuogofya" katika ulimwengu wa Kiislamu, ambapo mashambulizi dhidi ya bidʿa yamekuwa yakikubalika kwa wingi miongoni mwa Waislamu wa kawaida.

Kuna tofauti za maoni miongoni mwa Waislamu kuhusu tafsiri ya dhana ya bidʿa. Miongoni mwa mijadala maarufu ni kuhusu uhalali wa kusherehekea siku ya kuzaliwa kwa Mtume Muhammad (mawlid) — sherehe inayoadhimishwa katika maeneo mengi ya dunia ya Kiislamu, lakini inayopingwa vikali kama bidʿa na wanazuoni wengi wa Uislamu wa Sunni. Hoja nyingine ni iwapo tafsiri ya bidʿa hubadilika kulingana na nyakati; kama kuna bidʿa nzuri na mbaya; au kama zipo aina za bidʿa zilizo halali, zinazopendekezwa, au hata zinazowajibika, na jinsi ya kupatanisha dhana hiyo na kauli ya Mtume kwamba "kila bidʿa ni upotofu".

Katika fasihi ya Kiarabu  nje ya muktadha wa dini, bidʿa hutumika pia kwa maana ya sifa au pongezi kwa kazi bora za nathari na ushairi.

## Historia 
Aina ya maandiko kuhusu bidʿa ilianza kuibuka takriban katika karne ya 9 Miladia (karne ya 3 Hijria). Maandishi haya yaliendelea kuandikwa katika ulimwengu wa Kiislamu hadi karne ya 14 Miladia (karne ya 8 Hijria), yakapungua kisha kufufuka tena katika karne ya 20 Miladia (karne ya 14 Hijria).

Kulingana na Malise Ruthven, baada ya karne ya 10 Miladia, "jitihada mpya za ijtihad" (ufafanuzi wa kisheria kwa kutumia akili) zilianza kukataliwa kama bidʿa, kwa kuwa dhana ya "kufungwa kwa milango ya ijtihad" ilikuwa imeanza kukubalika. Ijtihad ilianza kuachwa na nafasi yake kuchukuliwa na taqlid (kufuata maamuzi ya wanazuoni waliopita). Kwa mujibu wa Mohammed F. Sayeed, "shutuma za bidʿa ziligeuzwa kuwa silaha dhidi ya maendeleo". Hali hii ya kupendelea taqlid ilidumu hadi karne ya 18 na 19, wakati ambapo ijtihad ilifufuliwa tena.

Katika karne ya 15 na 16 Miladia, kwa mujibu wa Mehram Kamrava, msimamo wa Uislamu wa kupinga ubunifu na taasisi zinazouegemea ulianza kuwa kikwazo kikubwa. Vyombo vya kiuchumi kama vile mikataba isiyo ya kibinafsi, mbinu za ubadilishanaji fedha, mashirika, na utunzaji wa kumbukumbu vilivyoendeleza mtaji na ujasiriamali barani Ulaya, havikuwapo kwa kiwango hicho katika ulimwengu wa Kiislamu.
## Marejeo
Jamii:Uislamu
Margaret Killjoy

**Margaret Killjoy** ni mwandishi, mwanamuziki wa Marekani na mtangazaji wa Podcast. Anajulikana zaidi kwa hadithi zake za kubuni za kubahatisha katika aina za fantasia na za kutisha, haswa kwa safu yake ya vitabu viwili vya *Danielle Cain*. Killjoy anahusika katika miradi kadhaa ya muziki katika aina mbalimbali, ikiwa ni pamoja na metali nyeusi, neofolk, na electronica. Alianzisha bendi ya wanawake nyeusi ya chuma Feminazgûl mwaka 2018.

## Maisha 
Killjoy ni mwanarchist, mfuasi wa wanawake, na mpinga-fashisti.

## Kazi 
**Kuandika**

Uandishi wa uongo wa Killjoy unajumuisha fantasia ya ajabu ya anarchist na kutisha ya watu. Killjoy alichapisha *What Lies Beneath the Clock Tower*, riwaya ya mwingiliano ya steampunk, mwaka 2011. Mnamo mwaka 2017, Killjoy alichapisha cha kwanza kati ya vitabu viwili katika safu ya Danielle Cain, ambayo ina kikundi cha wawindaji wa jinsia, wawindaji wa pepo wa anarchist katika eneo la moyo la Amerika. Katika riwaya ya kwanza, *The Lamb Will Slaughter the Lion*, kundi hilo linawindwa na pepo anayeonekana kwa umbo la kulungu. Kitabu cha pili katika mfululizo, *The Barrow Will Send What It May*, kinafuata washiriki wa kikundi kile kile wanapokimbia kutoka kwa matukio ya kitabu cha kwanza. *The Lamb Will Slaughter the Lion* iliteuliwa kwa Tuzo ya la Shirley Jackson mwaka 2017. *The Barrow Will Send What It May* iliteuliwa katika Tuzo za 31 za Fasihi za Lambda kwa Tuzo ya Fasihi ya Lambda kwa Fiction ya Kukisia. Uchangishaji fedha umetangazwa kwa ajili ya kitabu cha tatu kitakachokuja katika mfululizo huu, *The Immortal Choir Holds Every Voice* Killjoy alichangia hadithi fupi ''"We Won't Be Here Tomorrow"* kwa *A Punk Rock Future*, anthology ya mwaka 2019 ya hadithi za kubuni na fantasia za kisayansi.

Killjoy pia amehariri na kuandika kazi zisizo za uwongo, ikiwa ni pamoja na kitabu cha mwaka 2009 *Mythmakers & Lawbreakers: Anarchist Writers on Fiction (AK Press)*, mkusanyiko wa mahojiano na waandishi wa hadithi za uwongo ikiwa ni pamoja na *Ursula K. Le Guin na Alan Moore*.  Pia alikuwa mhariri wa Jarida la SteamPunk, ambalo lilichapishwa kutoka mwaka 2007 hadi 2016. 

**Muziki**
Killjoy alianzisha bendi ya wanawake ya chuma nyeusi ya Feminazgûl mnamo 2018.   Alitoa EP ya kwanza ya bendi, *The Age of Men Is Over*, kama mradi wa solo mwaka huo huo. Imejiunga na Laura Beach kama mwimbaji mkuu na Meredith Yayanos kama mpiga fidla na mpiga theremin, bendi hiyo ilitoa albamu yake ya kwanza ya urefu kamili, No Dawn for Men, mnamo mwaka 2020. 

Killjoy anahusika katika miradi mingine kadhaa ya muziki: neofolk Alsarath, Vulgarite ya adhabu iliyotiwa rangi nyeusi, na *electronica Nomadic War Machine*.

## Utangazaji 
Killjoy aliandaa tangazo la *Live Like the World Is Dying*.  Alizindua podikasti yake ya historia *Cool People Who Did Cool Stuff*, iliyofafanuliwa kama inayoangazia "hadithi tata za upinzani ambazo hutoa mafunzo na msukumo kwetu leo," mnamo Mei 2, 2022 katika *IHeartRadio''. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Orodha ya nchi za Afrika Mashariki kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu

Kiashiria cha maendeleo ya binadamu (HDI) katika Afrika ya Mashariki kinaonyesha tofauti kubwa za maendeleo kati ya nchi na nchi. Shelisheli (0.802) ndiyo nchi pekee kwenye kundi la Maendeleo ya Juu Sana, ikinufaika na uchumi imara na utawala thabiti. Morisi na Jibuti ziko katika kundi la Maendeleo ya Juu, zikitegemea utalii, sekta ya fedha, na biashara. Kenya na Uganda zina Maendeleo ya Kati. Rwanda, Tanzania, Sudan, Madagaska, Ethiopia, Komoro, Burundi, na Eritrea ziko katika kundi la Maendeleo ya Chini, huku nyingi zikikabiliwa na ukosefu wa utulivu wa kisiasa na huduma duni za umma. Sudan Kusini (0.381) na Somalia (0.380) ndizo zenye viwango vya chini zaidi vya maendeleo, zikikumbwa na migogoro na uchumi dhaifu. Kwa ujumla, baadhi ya nchi za visiwa vina maendeleo makubwa kuliko mataifa ya bara.

## Orodha 
Hii ni Orodha ya nchi za Afrika Mashariki(kulingana na Umoja wa Afrika) kwa Kiashiria cha maendeleo ya watu  (2025)

## Tazama pia
* Orodha ya nchi za Jumuiya ya Afrika kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu

## Marejeo
Jamii:Afrika ya Mashariki
Jamii:Afrika
Jamii:Orodha ya maeneo kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu
Ging Hernandez

**Carmencita "Ging" Hernandez** (Desemba 27, 1943 - Desemba 6, 2011) alikuwa mwanaharakati mzaliwa wa Ufilipino aliyejulikana zaidi katika sehemu yake katika vuguvugu la kumpinga rais Marcos  na vuguvugu la haki za wanawake nchini Kanada.

## Wasifu 
Carmencita Rocha Hernandez alifika Kanada mwaka 1975, akiwa na Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika fedha kutoka Chuo Kikuu cha Minnesota. 

Katika miaka ya 1970, Ufilipino ilipohangaika chini ya udikteta wa Marcos, Hernandez alikuwa mmoja wa viongozi wachache wanaharakati walioongoza Vuguvugu la Pili la Propaganda dhidi ya udikteta wa Marcos na kuunda sura ya Toronto ya Muungano wa Kupinga Udikteta wa Marcos/Mtandao wa Mshikamano wa Ufilipino.

Alianzisha pamoja *Kababayan Multicultural Centre*',   shirika la makazi linalotetea haki za watu wa Ufilipino huko Toronto, ambako alihudumu kama mjumbe wa bodi  Alisaidia sana kuanzisha programu za Kababayan kwa vijana na wanawake ambazo zilikimbia wakati wa uongozi wake kama rais wa Kababayan.  Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Muungano wa Wanawake Wachache Wanaoonekana (Ontario),  ambao ulitetea haki za wanawake wahamiaji nchini Kanada.

Mnamo 1986, Hernandez alikuwa miongoni mwa waliohudhuria mkutano wa uzinduzi wa Shirika la Kitaifa la Wahamiaji na Wanawake Wachache Wanaoonekana wa Kanada,  shirika mwamvuli la kitaifa lenye maono ya kuunda usawa kwa wanawake wote. Alichaguliwa kuwa Makamu wa Rais wa Mkoa wa NOIVMWC anayewakilisha Ontario ambapo alipanga pamoja na Kamati ya Masuala ya Wanawake ya Baraza la Ethnocultural la Kanada.  Alizungumza katika matukio kama mwakilishi wa shirika mwanachama wa Muungano wa kitaifa wa Sera ya Haki ya Wakimbizi na Uhamiaji na kama mwanajopo katika matukio mbalimbali ya jumuiya, kazi na wanawake.

Miongoni mwa mashirika ya Ufilipino, aliwahi kuwa mwenyekiti wa Kamati ya Wanawake ya Baraza la Kitaifa la Vyama vya Kanada-Kifilipino  (zamani Baraza la Muungano wa Vyama vya Ufilipino nchini Kanada au UCFAC), shirika lisilo la faida la shirikisho linalowakilisha washirika wanachama kote Kanada lilianzishwa mwaka 1963 na kujumuishwa mwaka 1990. Kwa kuwa Mwakilishi Mkuu wa eneo la Toronto. Mnamo 1992, Hernandez alisaidia kuandaa Kongamano la kwanza la Kitaifa la Kanada la Ufilipino kuhusu Unyanyasaji wa Wake na Unyanyasaji Dhidi ya Wanawake uliofanyika Montreal. 

Pia alikuwa mwanachama wa *Philippines-Canada Development Forum* na *Philippine Historical Society*. 

Alifariki mnamo Desemba 6, 2011, katika Hospitali ya Toronto Western, siku tatu baada ya kupatwa na kiharusi kikubwa. 

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ufilipino
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Ufilipino
Christen A. Smith

**Christen A. Smith** ni profesa mshiriki wa anthropolojia na masomo ya Afrika na Waafrika wanaoishi nje ya nchi katika Chuo Kikuu cha Texas huko Austin, na mkurugenzi wa Kituo cha Mafunzo ya Wanawake na Jinsia cha chuo hicho. 

Smith anatafiti ubaguzi wa rangi dhidi ya Weusi kwa kuzingatia vurugu zinazoongozwa na polisi na serikali, na katika maeneo ya Brazili na Marekani. Anajieleza kama mfuasi wa wanawake Mweusi  na anaunga mkono vuguvugu la kukomesha polisi.

## Elimu 
Smith alipokea Shahada ya Sanaa katika anthropolojia kutoka Chuo Kikuu cha Princeton  mwaka 1999.  Alipata Shahada ya Uzamili ya Sanaa katika Anthropolojia ya Kitamaduni na Kijamii kutoka Chuo Kikuu cha Stanford mwaka 2003  na Daktari wa Falsafa katika nyanja hiyo hiyo kutoka Chuo Kikuu cha Stanford  Alibuni neno Afro-Paradise kurejelea jamii inayosherehekea miili ya Weusi na kula tamaduni za Weusi huku pia akiondoa kazi ya Weusi na kuua watu Weusi. Neno hili lilichochewa na wakati aliokaa huko Salvador, Bahia, huku Smith akieleza "Jimbo linawatia hofu raia wake wenyewe ili kuunda fantasia ya Bahia kama sherehe, paradiso ya kimapenzi ya Black: Afro-Paradise." 

Kitabu kilipitiwa vyema katika Mapitio ya *Luso-Brazilian*, ambayo yalipendekeza kwamba msomaji pia atafiti historia ya Brazili jinsi inavyohusiana na mzozo ulioainishwa katika Afro-Paradise.  Mapitio mengine chanya katika *Studies in Latin America Popular Culture* yalielezea muundo wa kitabu hiki, ambao unajumuisha matukio kutoka kwa mchezo wa kuigiza wa kikundi cha wanaharakati wa Bahian, kama "ubunifu wa hali ya juu".

## Cite Black Women 
Mnamo mwaka wa 2017, Smith alihudhuria mkutano ambao mtangazaji alifafanua kitabu chake katika uwasilishaji wa *PowerPoint* na hakumtaja. Alitengeneza t-shirt yenye maneno "Cite Black Women" na akaanza kuivaa kwenye mikutano, hatimaye akatengeneza zaidi na kuziuza. Anaendelea kuuza mashati na kuchangia mapato. Mnamo 2018, alianza podikasti yenye jina sawa.  na vurugu zinazoongozwa na polisi  na vurugu za serikali.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Wanaanthropolojia wa Marekani
Ghadir Shafie

**Ghadir Shafie** (pia **Ghadir Al Shafie**, Kiarabu **غدير الشافعي**)   ni mwanaharakati wa Palestina na mpigania haki za wanawake.Yeye ni mkurugenzi mwenza wa Aswat, shirika la wanawake wa Palestina, ambalo alijiunga nalo mwaka 2008. 

## Maoni 
Shafie ni mkosoaji wa kuoshwa na Israeli.  Amekosoa juhudi za Israeli za kukuza haki za LGBT kwa Wapalestina, akiandika kwamba juhudi hizi zinahakikisha "kwamba elimu ya kujamiiana inatolewa kwa njia ya kujishusha tu na watu wasio Wapalestina kwa Wapalestina" na haiwezi kuwajibika kwa tofauti za lugha na kitamaduni.: 40  Katika mahojiano na *Middle East Eye*, alisema kwamba "[wakati] tunajiwakilisha wenyewe kama hadithi ya mashoga na kuzungumza juu ya siasa za Wapalestina" kwamba Waisraeli wanataka kumaliza Palestina. Wapalestina malkia "kuwa wahasiriwa wa jamii yetu wenyewe, na wanataka kuwa wakombozi." 

Shafie ni mfuasi wa *Boycott*, *Divestment* na *Sanctions*, akiielezea kama "juhudi pekee inayokubali na kusisitiza haja ya kutambua haki zetu kama Wapalestina." Amepinga maonyesho katika Israeli na maeneo ya Palestina na vikundi vya kisanii kutoka nchi za Kiarabu, akitaja kampeni ya *Brand Israel* kama sababu. Kazi yake ya utetezi inahusisha kupinga Uzayuni.: 60

## Shughuli 
Mnamo mwaka wa 2011, Sarah Schulman aliandaa ziara ya kuzungumza nchini Marekani na Shafie pamoja na Haneen Maikey na mwanaharakati mwingine malkia wa Palestina. Wazungumzaji walifanya matukio katika miji sita mnamo Februari 2011. 

Mnamo Machi 2015, Shafie alihudhuria mkutano ulioitwa "Ngono na Mawazo ya Kuvutia katika Mashariki ya Kati/Afrika Kaskazini" na kufanywa na mpango wa Mafunzo ya Mashariki ya Kati wa Taasisi ya Watson ya Mafunzo ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Brown. Alizungumza kama sehemu ya jopo lililoangazia Palestina. 

Mnamo Mei 2016, Shafie alikuwa mmoja wa waliotia saini taarifa ya wanaharakati wa Kipalestina wanaotetea haki za wanawake kuunga mkono uamuzi wa Jumuiya ya Kitaifa ya Mafunzo ya Wanawake kuunga mkono vuguvugu la Kususia, Kutenga na Kuweka Vikwazo. 

## Maisha binafsi 
Shafie alizaliwa na kukulia huko Acre, Israel. Anaishi huko pamoja na mwana wake Yuda.

Shafie ni malkia   na ni raia wa Israeli. Ameelezea kupitia ubaguzi wa rangi na ubaguzi kutoka kwa Waisraeli wa Kiyahudi katika miji ya Israeli.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Palestina
Orodha ya nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu

thumb|150px|Maendeleo ya binadamu ya Rwanda, Kenya, Tanzania na Uganda kutoka 1990 
Hii ni Orodha ya nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu . Kenya ndiyo nchi iliyo na maendeleo ya binadamu ya juu zaidi ikifuatwa na Uganda, Rwanda na Tanzania. Sudan Kusini na Somalia ndizo zilizokuwa na maendeleo ya binadamu ya chini zaidi. Jumuiya ya Afrika Mashariki ilikuwa na Kiashiria maendeleo ya binadamu 0.512 na Kuwa katika kundi la chini. 

## Tazama pia
* Orodha ya Maeneo ya Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu
* Orodha ya nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa Pato la taifa
* Orodha ya nchi kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu

## Marejeo
Jamii:Afrika ya Mashariki
Jamii:Jumuiya ya Afrika Mashariki
Jamii:Orodha ya maeneo kwa Kiashiria cha Maendeleo ya Binadamu
Jamii:Orodha za Jumuiya ya Afrika Mashariki
Shilingi ya Uganda

**Shilingi ya Uganda** (UGX) ni sarafu rasmi ya Uganda, inayotolewa na kudhibitiwa na Benki Kuu ya Uganda. Ilianzishwa mwaka 1966, ikichukua nafasi ya Shilingi ya Afrika Mashariki kwa uwiano sawa. Shilingi ya Uganda inatumika sana katika miamala ya kila siku na inapatikana katika sarafu na noti za thamani mbalimbali.

## Historia
Kabla ya kuanzishwa kwa shilingi ya Uganda, nchi hiyo ilitumia Shilingi ya Afrika Mashariki, ambayo ilishirikiwa na Kenya na Tanzania. Mnamo 1966, Uganda ilianzisha sarafu yake yenyewe, Shilingi ya Uganda (UGX), ili kupata uhuru wa kifedha. Kwa miaka mingi, shilingi hii imepitia mageuzi kadhaa, ikiwa ni pamoja na mageuzi makubwa ya sarafu mwaka 1987, ambapo shilingi mpya ilianzishwa kwa kiwango cha 1 shilingi mpya = shilingi 100 za zamani kutokana na mfumuko mkubwa wa bei.

## Viwango
### Noti
*Noti za Uganda zinapatikana katika thamani zifuatazo:
**1,000 UGX
**2,000 UGX
**5,000 UGX
**10,000 UGX
**20,000 UGX
**50,000 UGX

Noti hizi zina picha za viongozi wa kitaifa, alama za kitamaduni, na maeneo muhimu kama vile Mnara wa Uhuru, Msitu wa Bwindi, na Ziwa Victoria.

### Sarafu
Sarafu za Uganda zinapatikana katika thamani zifuatazo:
**50 UGX
**100 UGX
**200 UGX
**500 UGX
**1,000 UGX
Sarafu hutumika zaidi kwa miamala midogo, huku noti zikipendelewa kwa malipo makubwa.

## Sifa za Usalama
Ili kuzuia wizi wa kughushi, noti za Uganda zina vipengele vya usalama vya kisasa, kama vile:
**Alama za Maji – Huonekana unaposhikilia noti kwenye mwanga
**Nyuzi za Usalama – Mistari iliyopachikwa inayong'aa chini ya mwanga wa UV
**Wino unaobadilika rangi – Hubadilika rangi kutegemea pembe ya mwanga
**Chapisho Ndogo – Maandishi madogo yaliyochangamka ambayo ni vigumu kunakili

## Thamani
Shilingi ya Uganda ni sarafu inayobadilika kulingana na soko, na thamani yake huamuliwa na mahitaji na usambazaji wa soko. Kiwango cha ubadilishaji hubadilika kulingana na hali ya kiuchumi, mfumuko wa bei, na akiba ya fedha za kigeni. Kufikia mwaka 2024, dola moja ya Marekani (USD) ni takribani sawa na 3,800–3,900 UGX.

Mfumuko wa bei nchini Uganda unadhibitiwa na Benki Kuu ya Uganda, lakini shilingi imekuwa ikipungua thamani kwa muda kutokana na changamoto za kiuchumi na mwenendo wa soko la kimataifa.

## Matumizi
Shilingi ya Uganda inakubalika kote nchini kwa malipo yote.
Katika maeneo ya mpakani, fedha za kigeni kama dola ya Marekani na shilingi ya Kenya wakati mwingine hutumika.
Uchumi wa Uganda unategemea sana kilimo, utalii, na viwanda, na shilingi ina jukumu muhimu katika biashara na uchumi wa nchi.

## Marejeo
Jamii:pesa
Jamii:Uchumi wa Uganda
Jamii:Uganda
Faranga ya Rwanda

**Faranga ya Rwanda** (RWF) ni sarafu rasmi ya Rwanda, inayotolewa na kusimamiwa na Benki Kuu ya Rwanda (Banque Nationale du Rwanda - BNR). Ilianzishwa mwaka 1964, ikichukua nafasi ya faranga ya Rwanda na Burundi, ambayo hapo awali ilitumika chini ya umoja wa kifedha na Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. RWF inatumika sana katika miamala ya kila siku nchini Rwanda na inapatikana katika sarafu na noti.

## Historia
Kabla ya kuanzishwa kwa faranga ya Rwanda, nchi ilitumia sarafu tofauti, zikiwemo:

**Rupia ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (1890–1916) wakati wa ukoloni wa Ujerumani
Faranga ya Kongo ya Ubelgiji (1916–1960) baada ya Ubelgiji kuchukua Rwanda
**Faranga ya Rwanda na Burundi (1960–1964), iliyoshirikiwa na Burundi

Mwaka 1964, Rwanda ilizindua sarafu yake ya kitaifa, faranga ya Rwanda (RWF), ikithibitisha uhuru wake wa kifedha.

## Viwango 
### Noti 
Benki Kuu ya Rwanda inatoa noti zenye madaraja yafuatayo:
*500 RWF
*1,000 RWF
*2,000 RWF
*5,000 RWF

Kila noti ina picha za maeneo muhimu, wahusika wa kihistoria, na alama za kitamaduni zinazoonyesha urithi na maendeleo ya uchumi wa Rwanda.

### Sarafu
Sarafu za Rwanda zinapatikana katika madaraja yafuatayo:

**1 RWF
**5 RWF
**10 RWF
**20 RWF
**50 RWF
**100 RWF

Sarafu hutumiwa zaidi kwa miamala midogo, huku noti zikitumika kwa manunuzi makubwa.

## Sifa za Usalama
Ili kuzuia ughushi, noti za Rwanda zina vipengele vya kisasa vya usalama, ikiwa ni pamoja na:

*Alama za Maji – Huonekana ukiangalia noti kwa mwanga
*Nyuzi za Usalama – Mistari iliyomo ndani ya noti inayong'aa chini ya mwanga wa UV
*Vipengele vya Hologramu – Vinavyotumika kwenye noti za madaraja ya juu
*Chapisho Ndogo (Microprinting) – Maandishi madogo yanayozuia ughushi

## Thamani
Faranga ya Rwanda ni sarafu inayobadilika kulingana na hali ya uchumi na masoko ya fedha. Kufikia mwaka 2024, dola 1 ya Marekani (USD) ni sawa na takribani 1,300–1,400 RWF.

Benki Kuu ya Rwanda inasimamia mfumuko wa bei ili kudumisha uthabiti wa sarafu, ingawa faranga imekuwa ikipungua thamani polepole kutokana na sababu za uchumi wa kimataifa.

## Matumizi na Uchumi
Faranga ya Rwanda ni sarafu halali kote nchini na hutumika kwa miamala yote.

Uchumi wa Rwanda unategemea kilimo, utalii, na sekta ya huduma, ambapo faranga ina jukumu muhimu katika biashara na uchumi.

Fedha za kigeni kama dola ya Marekani na euro hutumika mara kwa mara katika biashara kubwa na sekta ya utalii.

## Marejeo
Jamii:uchumi wa Rwanda
Jamii:pesa
Istishab

***Istishab*** (kwa Kiarabu: استصحاب, maana yake: kuendeleza hali iliyokuwepo) ni dhana katika fiqh (sheria ya Kiislamu) inayomaanisha kanuni ya kudhani kuendelea kwa hali iliyokuwepo awali hadi pale itakapothibitishwa vinginevyo. Neno hili linatokana na Kiarabu *suhbah* linalomaanisha "kuandamana". Hii ni mojawapo ya misingi ya ijtihad (uchambuzi wa kisheria), inayotumika pale ambapo hakuna ushahidi mwingine wa moja kwa moja, kwa kudhani kwamba hali ya awali bado ipo.

Istishab ilisisitizwa sana na ash-Shafi'i, kama hoja ya kimantiki ya kusema kuwa hakuna mabadiliko yanapaswa kudhaniwa hadi dalili zake za wazi zionekane. Hii ni msingi wa hukumu nyingi za kisheria kama "dhana ya kutokuwa na hatia" — mtu huchukuliwa kuwa hana hatia hadi ithibitishwe na si vinginevyo. Malik ibn Anas na ash-Shafi’i waliona kuwa ni hoja halali hadi ipingwe. Baadhi ya wanazuoni wa kale kutoka madhehebu ya Hanafi walikataa kuitambua kama hoja ya kisheria. Hata hivyo, matumizi yake yameendelea kukubalika sana na wanazuoni wa kisasa.

## Maana 
Ibn al-Qayyim alifafanua Istishab kuwa:
> "Kuendeleza hukumu ya jambo lililokuwepo au kukanusha jambo ambalo halikuwepo, yaani, hukumu — iwe chanya au hasi — itaendelea hadi ushahidi wa mabadiliko upatikane. Uendeleaji huu hauhitaji ushahidi mpya, bali hutegemea kutokuwepo kwa ushahidi wa mabadiliko."

Al-Qarafi alieleza:  
> "Istishab ni kuamini kwamba hali ya awali au ya sasa itaendelea kuwa hivyo katika wakati ujao pia."

## Aina za Istishab 
Wanazuoni wengi wanakubaliana juu ya aina kuu tatu za Istishab:

### Dhana ya kutokuwepo kwa hukumu ya awali 
Hii ni kuamini kuwa hakuna jukumu la kisharia juu ya mtu mzima hadi litakapothibitishwa. Mfano ni kutokuwepo kwa swala ya sita ya faradhi au kudhani mtu hana hatia hadi ithibitishwe.

### Asili ya vitu vya kila siku ni uhalali 
Wanazuoni wengi wanakubaliana kuwa vitu vya kawaida ni halali, isipokuwa ikithibitika vinginevyo. Chakula au bidhaa fulani huchukuliwa kuwa halali hadi ushahidi wa haramu utokee.

### Dhana ya kuendelea kwa hali iliyokuwepo 
Ikiwa kuna hukumu ya kisharia iliyokuwepo, haiwezi kubatilishwa kwa tuhuma au shaka. Mfano ni mtu aliyetia udhu — udhu wake huhesabiwa kuwa bado ni sahihi hadi ithibitishwe tofauti.

## Marejeo
Mary Sperry

**Mary Elizabeth Simpson Sperry** (alifariki 1921) alikuwa mwanaharakati mkuu wa California. Alihudumu kama rais wa Chama cha Kukabiliana na Wanawake cha California mnamo 1900-1907. 

## Kazi ya haki 
Mary Sperry alikuwa mmoja wa watu wanaoongoza kwa kukosa uhuru katika jimbo la California, haswa San Francisco, na aliungwa mkono kibinafsi na mwanaharakati mashuhuri Susan B. Anthony. Mary Sperry pia alifanya kazi pamoja na Carrie Chapman Catt na Anna Shaw.  Kulingana na msomi Rebecca Mead, Anthony aliamini kuwa Sperry "anaunganisha watu wa zamani na wapya" na akaidhinisha Sperry kama kiongozi wa Chama cha Kukabiliana na Kuteseka kwa Wanawake cha California ambacho kinashirikiana na Chama cha Kitaifa cha Kupambana na Wanawake wa Marekani.  Kazi yake kama mweka hazina ilitambuliwa katika Historia ya Kuteseka kwa Mwanamke iliyochapishwa na Anthony na Elizabeth Cady Stanton.  Katika juzuu la VI la chapisho hilo ilibainishwa kuwa Sperry alishiriki katika mkutano mkuu wa upigaji kura huko San Francisco mwaka 1902. 

Sperry pia aliandikiana kuhusu vuguvugu la kupiga kura na mwanahisani Phoebe Hearst.  Katika barua ya Septemba 30, 1911, Sperry alimwandikia Hearst akisema, ""Natamani kukiri furaha iliyonipa katika mkutano wetu wa hivi majuzi wa Klabu, uliponiambia kuwa ulipendelea **Votes for Women.**  Labda hutambui umuhimu wake kwangu, ambaye nimefanya kazi kwa muda mrefu sana, kujua kwamba wanawake kama wewe wako upande wetu." 

## 1896 kampeni ya haki ya wanawake 
Mary Sperry alihusika kikamilifu katika kampeni iliyofeli ya mwaka 1896 ya kura ya haki za wanawake huko California. Alipokuwa akihudumu kama mweka hazina wa chama cha kupiga kura ya serikali, kwa miaka saba,  Sperry aliandika makala ya maoni yanayotetea kupitishwa kwa kile kilichojulikana kama Marekebisho ya 6. Mengi ya kazi zake zilipangwa kutoka Market Street huko San Francisco.   Mwanasiasa wa kitaifa Anna Howard Shaw alinukuliwa kwenye kampeni hii iliyofeli akisema *"it was not a Waterloo; it was Bunker Hill."*  Klabu ya Susan B. Anthony iliundwa katika nyumba ya Mary Sperry muda mfupi baada ya kampeni kushindwa; alihudumu kama rais wa klabu kwa miaka mingi. 

## Chama cha Usuluhishi Wa Usawa cha California 
Muungano wa California Equal Suffrage Association ulianzishwa mwaka 1904. Sperry alihusika katika shirika hili tangu mwanzo na alifanya kazi na watu wengine wengi walio na ukaidi wa California wakiwemo Gail Laughlin, Ellen C. Sargent, Alice L. Park na Minora Kibbe.  Mnamo Oktoba 1907, Mary Sperry alitoa hotuba katika mkutano wa kila mwaka wa Chama cha Wasuluhishi cha California huko Oakland; alieleza kuwa vuguvugu la kupiga kura lilikuwa "vuguvugu la maendeleo, na lazima liende kwenye usawa."  Mnamo Oktoba 3, 1908, Sperry alichaguliwa tena kwa kauli moja kama rais wa shirika kwa mwaka wa saba mfululizo. 

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Kanuni za fiqhi ya Kiislamu

**Kanuni za fiqhi ya Kiislamu** (kwa Kiarabu: أصول الفقه; =ʾUṣūl al-Fiqh) ni misingi ya kitamaduni ya kimetodolojia inayotumika katika fiqhi ya Kiislamu kwa ajili ya kupata hukumu za sharia (sheria ya Kiislamu).

Nadharia ya kitamaduni ya fiqhi ya Kiislamu inaeleza jinsi maandiko matakatifu (Qurani na hadith) yanavyopaswa kufasiriwa kwa mtazamo wa kiisimu na kimfasaha. Pia inajumuisha mbinu za kuthibitisha uhalali wa hadith na kutambua wakati ambapo nguvu ya kisheria ya kifungu fulani cha maandiko ime batilishwa na kifungu kilichoteremshwa baadaye. Mbali na Qurani na hadith, nadharia ya jadi ya fiqhi ya Sunni hutambua vyanzo vya pili vya sheria: makubaliano ya wanazuoni (*ijmaʿ*) na kipimo cha kulinganisha (*qiyas*). Hivyo basi, hutathmini matumizi na mipaka ya qiyas, pamoja na thamani na mipaka ya ijmaʿ, sambamba na kanuni nyingine za kimetodolojia ambazo baadhi hukubalika tu na madhehebu fulani ya sheria (*madhahib*). Mbinu hii ya ufasiri wa sheria hukusanywa chini ya dhana ya ijtihad, yaani juhudi za mwanazuoni kutoa hukumu kuhusu swali fulani. Nadharia ya fiqhi ya Shia wa Tanasheri (Twelver Shia) inafanana na ile ya Sunni kwa kiasi kikubwa, lakini ina tofauti kama vile kutambua akili (*ʿaql*) kama chanzo cha sheria badala ya *qiyas*, na kupanua dhana ya hadith na sunnah kujumuisha mapokeo ya Maimamu Kumi na Wawili.

## Etimolojia
*Uṣūl al-fiqh* ni muungano wa majina mawili ya Kiarabu: *uṣūl* na *fiqh*. *Uṣūl* maana yake ni mizizi au msingi. Wengine husema *uṣūl*, wingi wa *aṣl*, humaanisha *rājih* (kile kilicho na uzito zaidi). Pia ina maana ya *qā’idah* (kanuni), ambayo ni matumizi ya dhana hiyo katika maisha ya kawaida. Kwa mfano: "kila sentensi lazima iwe na kitenzi" ni kanuni ya sarufi. *Fiqhi* kisemantiki hurejelea maarifa, uelewa wa kina au ufahamu. Katika muktadha wa sheria ya Kiislamu, humaanisha elimu ya fiqhi ya kitamaduni.

## Muhtasari
Wanazuoni wa jadi walishikilia kwamba akili ya binadamu ni zawadi kutoka kwa Mungu na inapaswa kutumika ipasavyo. Hata hivyo, waliamini kuwa matumizi ya akili peke yake hayatoshi kutofautisha baina ya haki na batili, na kwamba hoja za kiakili lazima zichukue maudhui kutoka kwenye maarifa ya kiroho yaliyofunuliwa katika Qurani na kupitia sunnah ya Mtume Muhammad.

Jamii:Uislamu
Nina Benner-Anderson

**Nina Amanda Constantia Benner-Anderson** née **Åhlande** (1865–1947) alikuwa muuguzi wa Uswidi, mwanaharakati wa haki za wanawake, mtetezi wa haki za binadamu, mpigania amani na mwanasiasa. Mnamo 1906, Alianzisha tawi *la Västerås* la Chama cha Kitaifa cha Kuteseka kwa Wanawake mnamo 1909, na kuwa mjumbe wa bodi mwaka 1909. Mwaka 1912, alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa katika Baraza la Jiji la Västerås. Benner-Anderson alikuwa mmoja wa wajumbe wa Uswidi katika Mkutano wa Amani ya Wanawake wa mwaka 1915 huko Hague na aliendelea kuunga mkono sababu ya amani katika miaka ya 1920 na 1930. Alikuwa pia amilifu wa kisiasa katika Chama cha Kitaifa chenye nia Huru na mwanachama kwa muda wa Chama cha Wanawake Kiliberali (*Frisinnade Kvinnor Riksförbund*).

## Wasifu 
Alizaliwa tarehe 30 Mei 1865 huko Landskrona, Nina Amanda Constantia Åhlander alikuwa binti ya Carl Magnus Åhlander na mkewe Johanna Carolina née Nilsson. Alikuwa mtoto wa kwanza kati ya watoto wanne. Baada ya baba yake kufariki akiwa na umri wa miaka kumi, familia ilihamia Lund ambako alisoma shule ya kibinafsi. Kufuatia kifo cha mama yake alipokuwa na umri wa miaka 18, alitumia miaka mitatu akiwatunza ndugu zake wadogo kabla ya kuhamia Stockholm kusomea uuguzi katika Drottningens sjuksköterskeskola kuanzia mwaka 1886 hadi 1887. Alipopokea diploma yake, alitumikia kama muuguzi anayefanya kazi katika shule hiyo kwa miaka mitano iliyofuata, miwili kati yake alikaa katika kiwanda cha Domnarvets Jernverk.

Alipokuwa akisoma, alikutana na mhandisi Gustaf Anderson ambaye alimwoa mwaka wa 1883. Walikuwa na watoto wanne pamoja. Karibu 1905, walikaa Västerås ambapo Nina Benner-Anderson alijihusisha na harakati za haki za wanawake, kiasi na amani. Mnamo 1906, alikuwa mwanzilishi mwenza wa chama cha wenyeji wa kupiga kura (FKPR). Alichaguliwa kwenye bodi mwaka wa 1909 na akawa rais mwaka 1912. Kwa hivyo, mwaka huo huo aliwekwa mbele kama mgombeaji mkuu wa wanawake wa baraza la jiji na alichaguliwa kuwa diwani wa kwanza wa jiji la jiji. Alichaguliwa tena mwaka wa 1916 alipochaguliwa pia kuwa mwenyekiti wa sehemu ya mtaa ya LKPR. Kufuatia kifo cha mume wake katika 1918, alihamia Bromma katika Stockholm pamoja na watoto wake.

Benner-Anderson pia alijitolea sana kwa harakati za amani. Alipokuwa akishiriki katika harakati za kiasi cha Utepe Mweupe, mwaka 1912 alianzisha sehemu iliyojitolea kwa kazi ya amani. Mnamo 1915, alikuwa mmoja wa wajumbe wa Uswidi kushiriki katika Kongamano la Amani ya Wanawake huko The Hague. Kwa sababu hiyo, akawa mwanachama wa bodi ya sehemu ya Uswidi ya Ligi ya Kimataifa ya Wanawake kwa Amani na Uhuru hadi 1922. Alishiriki katika mkutano wa Frankfurt kuhusu mbinu za kisasa za vita mwaka wa 1929 na katika 1935 aliunga mkono Movement ya Uswidi ya Kwanza ya Septemba ( Första September-Rörelsen ).

Nina Benner-Anderson alifariki tarehe 26 Machi 1947 huko Västerås, mwenye umri wa miaka 81. Alizikwa katika mji wa Östra kyrkogården (Makaburi ya Mashariki).

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Uswisi
Jamii:Wanaharakati wa Uswidi
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Pauni ya Sudan Kusini

**Pauni ya Sudan Kusini** (SSP) ni sarafu rasmi ya Sudan Kusini, inayosimamiwa na Benki Kuu ya Sudan Kusini. Ilianzishwa mwaka 2011, baada ya nchi hiyo kupata uhuru kutoka Sudan, ikichukua nafasi ya Pauni ya Sudan. Pauni ya Sudan Kusini inatumika katika shughuli zote za kifedha nchini na inapatikana katika mfumo wa noti na sarafu.

## Historia
Kabla ya uhuru wake mwaka 2011, Sudan Kusini ilitumia Pauni ya Sudan, ambayo ilikuwa sarafu ya pamoja na Sudan Kaskazini. Baada ya kujitenga, Sudan Kusini ilianzisha Pauni yake yenyewe (SSP) mnamo 18 Julai 2011, ikiwa na thamani sawa na Pauni ya Sudan. Hata hivyo, kutokana na changamoto za kiuchumi na mfumuko mkubwa wa bei, thamani ya SSP imekuwa ikipungua kwa kasi katika miaka ya hivi karibuni.

## Viwango
### Noti
Noti za Pauni ya Sudan Kusini zinapatikana katika thamani zifuatazo:

*5 SSP
*10 SSP
*25 SSP
*50 SSP
*100 SSP
*500 SSP
Noti hizi zina picha za viongozi wa taifa, alama za kitamaduni, na rasilimali muhimu za Sudan Kusini kama mto Nile na wanyama wa porini.

### Sarafu
Sarafu za Pauni ya Sudan Kusini zinapatikana katika thamani zifuatazo:
*1 SSP
*5 SSP
*10 SSP
*25 SSP
*50 SSP
Sarafu hizi hutumika zaidi kwa malipo madogo, ingawa matumizi yake yamepungua kutokana na kupanda kwa gharama za uzalishaji na mfumuko wa bei.
## Sifa za Usalama
Ili kuzuia wizi wa kughushi, noti za Sudan Kusini zina vipengele vya usalama
*kama vile:
**Alama za maji – Zinazoonekana unaposhikilia noti kwenye mwanga
**Mistari ya usalama – Iliyopachikwa ndani ya noti ili kuzuia kughushi
**Wino unaobadilika rangi – Rangi hubadilika unapogeuza noti kutoka pembe tofauti
**Chapisho ndogo – Maandishi madogo yaliyochangamka ambayo ni vigumu kunakili

## Thamani
Pauni ya Sudan Kusini ni sarafu inayobadilika kulingana na soko, na thamani yake huathiriwa na hali ya kiuchumi, uzalishaji wa mafuta, na siasa za nchi. Tangu 2011, sarafu hii imepoteza thamani kwa kiasi kikubwa kutokana na mzozo wa kisiasa na kiuchumi unaoikumba nchi.

Kufikia 2024, dola moja ya Marekani (USD) ilikuwa sawa na takriban 1,300–1,400 SSP, ingawa thamani hii huendelea kubadilika kutokana na mfumuko wa bei na nakisi ya akiba ya fedha za kigeni.

## Matumizi
Pauni ya Sudan Kusini inatumika kwa malipo yote ya ndani, lakini katika maeneo ya mpakani na mijini, dola ya Marekani (USD) na pauni ya Sudan bado zinatumika sana, hasa katika biashara ya kimataifa na shughuli za kifedha.

Sudan Kusini inaendelea kufanya mageuzi ya kiuchumi ili kuimarisha uthabiti wa sarafu yake, ikiwa ni pamoja na kudhibiti matumizi ya fedha na kuongeza akiba ya fedha za kigeni.
## Marejeo
Jamii:Pesa
Jamii:Uchumi wa Sudan Kusini
Jamii:Sudan Kusini
Taqwa

***Taqwa*** (kwa Kiarabu: تقوى *taqwā / taqwá*) ni neno la Kiislamu linalomaanisha kuwa na ufahamu na kumtambua Mungu, ukweli, "uchamungu, hofu ya Mungu." Linapatikana mara kwa mara katika Qur'an. Wale wanaoishi kwa *taqwa* — kwa maneno ya Ibn Abbas, "waumini wanaojiepusha na shirk kwa Allah na wanaomtii Allah" — huitwa ***muttaqin*** (Kiarabu:المُتَّقِين *al-muttaqin*).

## Qur'an 
Kulingana na Erik Ohlander, neno *taqwa* limetajwa zaidi ya mara 100 katika Qur'an. Kulingana na *Oxford Dictionary of Islam*, neno *taqwa* na viambata vyake vinapatikana "zaidi ya mara 250" katika Qur'an.

Kitenzi amri cha taqwa kinapatikana katika kauli *Ittaqullah* ("mcheni Mungu" au "kuweni na uelewa wa Allah"), inayopatikana katika aya kadhaa.

### Faida za Taqwa katika Qur'an 
Qur'an inasema kuwa kuna faida za taqwa. Sura ya at-Talaq Q.65:2-3 inasema kuwa Mungu atawapa Muttaqin suluhisho la matatizo yao.

Kulingana na Sura ya al-Anfal Q.8:29, kwa Muttaqin, Mungu atawapa *furqan* yaani uwezo wa kutofautisha baina ya haki na batili.

## Hadith 
## Maana 
 uliopo Dayuan, Taiwan]]
Neno “Taqwã” limetokana na kitenzi waqã, lenye maana ya kulinda, kujikinga, kujihifadhi n.k. Kwa Kiarabu, taqwa humaanisha "subira, hofu na kujiepusha".

Maelezo mengine ya neno hili kutoka vyanzo vya Kiislamu ni pamoja na:
*"Uelewa wa Mungu... uchamungu, hofu ya Allah, upendo wa Allah, na kujizuia."
*"Kumtambua Mungu au uchamungu", "fadhila", "kujihadhari".
*"Hofu ya Allah, kujua nafasi yako katika ulimwengu". Taqwa ni "hofu yenye msukumo wa kujiepusha na maovu na kutenda mema".
*"Kulinda nafsi na kujiepusha na ghadhabu ya Allah".
*"Hali ya juu ya moyo ambayo humfanya mtu awe makini na uwepo wa Allah na elimu yake."

## Tafsiri ya kitaaluma 
Kulingana na Tafsir ibn Kathir, maana ya msingi ya taqwa ni kujiepusha na kile kisichopendeza. Umar bin Khattab alimuuliza Ubayy ibn Ka'b kuhusu taqwa. Ubayy akamuuliza, "Umewahi kutembea kwenye njia yenye miiba?" Umar akajibu, "Ndiyo." Ubayy akasema, "Ulifanyaje?" Umar akasema, "Nilikunjua nguo zangu na nikajitahidi." Ubayy akasema, "Hivyo ndivyo taqwa — kujilinda dhidi ya madhambi kwenye safari ya maisha."

## Fiqh 
Katika kazi mojawapo maarufu ya *fiqh* (sheria za Kiislamu), "Kitabu cha Taqwa", hujadili ujuzi wa nini ni Haram (haramu), Makruh (yanayochukiza), na ya shaka katika masuala mbalimbali ya maisha.

## Tasawwuf (Usufi) 
Taqwa ni dhana muhimu katika Usufi. Al-Qushayri, katika *Epistle* yake (*Al-Risala al-Qushayriyya*), aliandika kuhusu sehemu tatu za taqwa: "kutegemea kikamilifu Allah kwa yale ambayo hajapata; kuridhika kikamilifu na alichopewa; na kuwa na subira kwa yale yaliyomponyoka."

## Tazama pia 
* Tawakkul
## Marejeo
Jamii:Uislamu