open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Angela Merichi

thumb|Mt. Angela Merichi
**Angela Merichi** (Desenzano, Brescia, 21 Machi 1474 – Brescia, 27 Januari 1540) alikuwa bikira wa kaskazini mwa Italia ambaye, akifuata kanuni ya Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, alikusanya pamoja wasichana, ambao aliwafundisha kutenda matendo ya huruma.

Mwaka 1535, huko Brescia, alianzisha shirika la Waursula, chama cha wanawake waliojishughulisha kuwafundisha wasichana maskini jinsi ya kuwa Wakristo wema .

Ametambuliwa na Papa Klementi XIII kuwa mwenye heri tarehe 30 Aprili 1768, halafu na Papa Pius VII kuwa mtakatifu tarehe 24 Mei 1807. 

Sikukuu yake ni tarehe 27 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 39-42
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 34
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 28-29
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 44

## Marejeo ya lugha nyingine
* Q. Mazzonis, "The Impact of Renaissance Gender-Related Notions on the Female Experience of the Sacred: The Case of Angela Merici's Ursulines," in Laurence Lux-Sterritt and Carmen Mangion (eds), *Gender, Catholicism and Spirituality: Women and the Roman Catholic Church in Britain and Europe, 1200-1900* (Basingstoke, Palgrave Macmillan, 2011),

## Viungo vya nje
* Catholic Encyclopedia: *St. Angela Merici*
* ''Founder Statue at St. Peter's Basilica*
* *Places in the life of St. Angela Merici* 
* *St. Angela Merici* 
* Ursuline Sisters of Cincinnati follow her teachings: *St. Angela Merici'' 

Jamii:Waliozaliwa 1474
Jamii:Waliofariki 1540
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafransisko
Jamii:Waursula
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Fidelis wa Sigmaringen

thumb|right|Fidelis wa Sigmaringen.
**Fidelis wa Sigmaringen** (1578 – 24 Aprili 1622) alikuwa padri mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo, katika tawi la Wakapuchini.

Ametambuliwa na Papa Benedikto XIII kuwa mwenye heri tarehe 24 Machi 1729, halafu Papa Benedikto XIV alimtangaza kuwa mtakatifu mfiadini tarehe 29 Juni 1746.

Sikukuu yake ni 24 Aprili.

## Maisha 
Fidelis alizaliwa katika mji wa Sigmaringen upande wa Kusini-Magharibi wa Ujerumani, mwaka 1578. Jina lake lilikuwa Mark Roy.

Alisomea Freiburg falsafa na sheria akawa wakili maarufu hasa kwa kuwatetea watu fukara.

Baadaye akajiunga na Wakapuchini, akaishi maisha magumu ya toba, makesha na sala.

Alijulikana kuwa mhubiri asiyechoka, hivyo akatumwa Uswisi hasa kwa lengo la kurudisha Waprotestanti katika Kanisa Katoliki, akawa na mafanikio makubwa hadi alipouawa na wapinzani wake mwaka 1622 mjini Seewis, akiwa anatoka katika adhimisho la Misa .

Ni mfiadini wa kwanza wa Idara ya Uenezaji wa Injili ya Kanisa Katoliki.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 124-126
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 66-78
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 143
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 434-438

## Marejeo ya lugha nyingine
* Alban Butler, Vol. IV of *"The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints"*. 1864 edition published by D. & J. Sadlier, & Company
* Acts of the canonization of SS. Fidelis of Sigmarengen, Camillus de Lellis, Peter Regalati, Joseph of Leonissa and Catherine Ricci, by Pope Benedict XIV., printed in 1749, folio. On St. Fidelis, pp.&nbsp;101, 179, and the bull for his canonization, p 516.

## Viungo vya nje
* Patron Saints Index: St. Fidelis of Sigmaringen 

Jamii:Waliozaliwa 1578
Jamii:Waliofariki 1622
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafransisko
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Jamii:watakatifu wa Uswisi
Fransiska wa Roma

[thumb|Mt. Fransiska na [malaika mlinzi.]]
[thumb|200px|Mt. Fransiska akifanya [utume wake mjini Roma.]]
**Fransiska wa Roma** (kwa Kiitalia *Francesca Romana*; 1384 – 9 Machi 1440) alikuwa mtawa kutoka Roma, Italia.

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Paulo V kuwa mtakatifu kuanzia tarehe 29 Mei 1608. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 9 Machi ndiyo sikukuu yake.

## Maisha 
Fransiska alizaliwa katika mji wa Roma, Italia, mwaka 1384. 

Aliolewa mapema mwaka 1396, akazaa watoto watatu. Katika miaka 40 ya ndoa yake alijitokeza kama mke na mama bora. Alijulikana sana kwa moyo wake wa ibada, unyenyekevu,  upole, uvumilivu na kujitoa kwake mhanga kuwasaidia maskini. Aliishi nyakati ngumu, hivyo aliwapatia mali yake, na kuuguza wagonjwa. 

Mwaka 1425 alianzisha Shirika la Waoblati waliofuata Kanuni ya Mt. Benedikto na baada ya kifo cha mumewe akajiunga nao. Alifariki dunia mwaka 1440.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 86-89. 
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 86-87
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 70-71

## Viungo vya nje 
**Catholic Encyclopedia* "St. Frances of Rome"
*Founder Statue in St Peter's Basilica
*Saint of the Day, March 9: *Frances of Rome*  at *SaintPatrickDC.org*
*Santiebeati 
*Website of the Monastery of Tor de' Specchi 

Jamii:Waliozaliwa 1384
Jamii:Waliofariki 1440
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watakatifu wa Italia
Kasimir Mtakatifu

**Mtakatifu Kasimir** (kwa Kipolandi Kazimierz; Krakow, Polandi, 3 Oktoba 1458 - Grodno, Belarus, 4 Machi 1484) alikuwa mwana wa mfalme wa Polandi. 

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Adrian VI kuwa mtakatifu kuanzia mwaka 1522. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 4 Machi, ni pia sikukuu yake.

## Maisha 
Katika maisha yake alidhihirisha fadhila za Kikristo, hasa usafi wa moyo, toba na upendo kwa maskini. 

Alikuwa na imani thabiti, na aliheshimu sana Ekaristi na Bikira Maria. 

Alifariki dunia mapema kwa ugonjwa wa Tibii mwaka 1484.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 78-80
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 80
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 65-66

Jamii:Waliozaliwa 1458
Jamii:Waliofariki 1484
Jamii:Watakatifu wa Polandi
Jamii:Watakatifu wa Lituania
Jamii:Watakatifu wa Belarus
Jeromu Emiliani

**Jeromu Emiliani** (Venisi, Italia, 1486 &ndash; Somasca, karibu na Bergamo, 8 Februari 1537) alikuwa padri na mwanzilishi wa utawa nchini Italia.

Papa Klementi XIII alimtangaza mtakatifu mwaka 1767, halafu Papa Pius XI alimtangaza msimamizi wa mayatima mwaka 1928.

Sikukuu yake ni tarehe 8 Februari.

## Maisha
Kwanza alikuwa askari, akitumia ujana wake katika anasa na ukatili, lakini baada ya kutupwa gerezani na maadui wake, alimuongokea Mungu akaacha kazi hiyo akawapa fukara mali yake yote ili ajitoe mhanga pamoja na wenzake kadhaa kuwahudumia maskini, hasa mayatima na wagonjwa . 

Baada ya kupata upadri (1518) alianzisha kwa ajili hiyo shirika la wakleri walioitwa Wasomaska.

Wakati wa kuhudumia wenye tauni, aliambukizwa nao akafariki kwa ugonjwa huo wa kutisha.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 57-59
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 48-49
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 39-40

## Viungo vya nje
* 
* [Sanamu(https://sw.wikipedia.org/wiki/Sanamu) yake kama mwanzilishi katika Basilika la Mt. Petro (Vatikani).]

Jamii:Waliozaliwa 1486
Jamii:Waliofariki 1537
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Paulo Miki

thumbnail|right|280px|Mtakatifu Paulo Miki
**Paulo Miki** (Kyoto, takriban 1565 &ndash; Nagasaki, 5 Februari 1597) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Japani.

Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 6 Februari.

## Maisha
Paulo Miki alizaliwa nchini Japani kati ya miaka 1564 na 1566.

Alijiunga na Shirika la Yesu (Wajesuiti), akahubiri Injili kwa ufanisi .

Lakini dhuluma dhidi ya Wakatoliki zilipozidi, yeye na wenzake 25 (mapadri na watawa 8 na walei 17) walikamatwa, walitukanwa na kuteswa vikali, na hatimaye wakasulubiwa huko Nagasaki tarehe 5 Februari mwaka 1597, huku wakifurahia neema ya kuuawa namna ileile ya Yesu . 

Hadi sasa Wafiadini wa Japani waliotangazwa watakatifu ni 42, mbali na wenye heri 393. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 54-57
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 36-40
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 47
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 426-428

Jamii:Waliozaliwa 1565
Jamii:Waliofariki 1597
Jamii:Mapadri
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Japani
Yohane wa Mungu

thumb|right|Yohane wa Mungu

**Yohane wa Mungu** (8 Machi 1495 &ndash; 8 Machi 1550) alikuwa mtawa wa Ureno aliyetoa huduma zake nchini Hispania.

Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 8 Machi.

## Maisha
Yohane wa Mungu alizaliwa nchini Ureno mwaka 1495.

Baada ya kuishi maisha ya hatari kama askari, na akitamani kutumia muda wake uliokuwa umebaki kwa kufanya matendo mema, alijitoa mhanga kabisa ili awauguze wagonjwa na maskini kwa upendo usiokubali uchovu .

Kwa ajili hiyo alianzisha hospitali huko Granada nchini Hispania, akapokea wafuasi ambao baadaye waliunda Shirika la Wauguzi la Mt. Yohane wa Mungu .

Alijulikana sana kwa upendo wake kwa wagonjwa na maskini.

Alifariki huko Granada siku ya kutimiza umri wa miaka 55, tarehe 8 Machi, mwaka 1550.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 84-85
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 69

## Viungo vya nje
* The Life of St. John of God 
* John of God at the *Catholic Encyclopedia*
* Founder Statue in St Peter's Basilica
* Order of Knights of Saint John of God
* St. John of God Hospital Sierra Leone 
* St. John of God in The Netherlands

Jamii:Waliozaliwa 1495
Jamii:Waliofariki 1550
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ureno
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Turibio wa Mongrovejo

**Turibio wa Mongrovejo** (16 Novemba 1538 &ndash; 23 Machi 1606) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Peru. 

Alitangazwa mwenye heri na Papa Inosenti XI tarehe 2 Julai 1679 halafu mtakatifu na Papa Benedikto XIII tarehe 10 Desemba 1726. 

Tarehe ya kifo chake, yaani 23 Machi ndiyo sikukuu yake.

## Maisha
Turibio wa Mongrovejo alizaliwa nchini Hispania mnamo mwaka 1538. 

Alijifunza sheria huko Salamanca, na mwaka 1580, akiwa bado mlei, aliteuliwa kuwa Askofu wa Lima nchini Peru, akaenda Amerika. 

Alikuwa motomoto kwa kazi za kitume, akiitisha mikutano mbalimbali ili kurekebisha mambo ya dini na maadili na kukomesha makwazo ya waklero katika nchi nzima. 

Kwa nguvu zote alitetea haki za Kanisa, mara kadhaa alitembelea, hasa kwa miguu, Wakristo wa jimbo lake pana, na kufanya kazi kwa muda mrefu kwa mafaa ya wenyeji wa Peru . 

Alifariki dunia mwaka 1606.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 100-102 
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 85-86

## Viungo vya nje
* 
* TURIBIUS of Mogroveio 
* His biography at Lives of the Saints 
* Short biography at MSN Encarta 
* http://www.americancatholic.org/features/SaintofDay/ 

Jamii:Waliozaliwa 1538
Jamii:Waliofariki 1606
Jamii:Wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Jamii:Watakatifu wa Peru
Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi

thumb|right|300px|Kiwanja cha Ndege cha Dong Hoi
**Kiwanja cha Ndege cha Dong Hoi** ni kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Dong Hoi nchini Vietnam.

Jina kamili kwa Kivietnam ni **Sân bay Đồng Hới** au kwa Kiingereza **Cảng hàng không Đồng Hới**.

Inahudumiwa na Vietnam Airlines. Ilianzishwa kama kiwanja cha ndege cha kijeshi wakati wa ukoloni wa Ufaransa. Tangu 2007 ilipanushwa hasa kwa ajili ya mipango ya utalii katika sehemu hii ya Vietnam.

Kiwanja cha ndege kipo kilomita 6 kusini ya Dong Hoi na safari kwa treni kutoka mjini ni dakika 1A.
.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Construction begins on new Quang Binh airport  Viet Nam News, 1 Septemba 2004
Jamii:Quang Binh
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Vietnam
Matsuo Bashō

right|thumb|Sanamu ya Basho mjini Ogaki

**Matsuo Munefusa** anayejulikana pia kama **Matsuo Bashō** (1644 - 28 Novemba 1694) alikuwa mshairi nchini Japani. 

Husifiwa kama mshairi mashuhuri wa kipindi cha nasaba ya Edo. Amesifiwa hasa kwa ajili ya mashairi yake aina ya haiku ambayo ni mashairi mafupi yenye silabi 5-7-5. Haiku zake zinaandikwa mara nyingi kwenye majengo au sanamu nchini Japani.

## Maisha 
Alizaliwa Iga kwenye kisiwa kikuu cha Honshu upande wa magharibi wa Tokyo mnamo 1644 katika familia ya makabaila wadogo wa samurai. Alijifunza mwenyewe kazi ya vita kama samurai akaiacha badaye kuwa mwandishi na mashiri akadumisha maisha yake kama mwalimu. Alizunguka kote nchini Japani. Alijenga nyumba yake mjini Fukagawa kando la mjini wa kifalme wa Edo (leo: eneo la Tokyo) alipopanda mgomba bustani mwake akaipenda na kujiita "Basho" kwa sababu mgom ba kwa Kijapani ni "basho".
 
Aliaga dunia katika nyumba wa mwanafunzi wake akiwa safarini. Kabla ya kufa alitunga haiko ya mwisho:

:*Tabini yande / yume ha kareno wo / kake meguru*

::Safarini nimegonjeka
::Ndoto yangu ni kuzunguka
::shamba linalojaa manyasi makavu

Basho, Matsuo
Basho, Matsuo
Basho, Matsuo
George Byron

thumb|250px|Byron

**George Gordon Byron, 6th Baron Byron** (22 Januari 1788 – 19 Aprili 1824) alikuwa mshairi na mwandishi mashuhuri nchini Uingereza. Mara nyingi anatajwa kwa cheo chake cha kikabaila kama **Lord Byron**.

Alikuwa mrithi wa mali kubwa hivyo aliweza kuendesha maisha kufuatana na mapenzi yake tu. Alikuwa maarufu kwa wapenzi wake wengi. Pamoja na kuandika alisafiri mahali pengi katika nchi za Bahari ya Mediteranea.

Tangu 1816 alihamia Italia alipojiingiza katika kundo la kisiasa lililolenga kuanzisha mapinduzi dhidi ya utawala wa Austria katika Italia ya Kaskazini. Aliamriwa kukaa katika mji wa Pisa bila kibali cha kutoka nje akatumia muda kwa mashairi.

1823 alipokea wito kutoka Ugiriki akawa kiongozi wa jeshi la Wagiriki waliopigania vita ya Uhuru dhidi ya Waturuki Waosmani. Hapa alikufa 1824 baada ya kungonjeka. Wagiriki wanamkumbuka hadi leo kama msaidizi wa uhuru wao.

### Kazi zake 
* English Bards and Scotch Reviewers (1809)
* Childe Harold's Pilgrimage (1818)
* The Giaour (1813)
* The Prisoner of Chillon (1816)
* Manfred 1817)

### Kazi ndogo 
* So, we'll go no more a roving
* The First Kiss of Love (1806)
* Thoughts Suggested by a College Examination (1806)
* To a Beautiful Quaker (1807)
* *The Cornelian* (1807) (text on Wikisource}
* Lines Addressed to a Young Lady (1807)
* Lachin y Garr (1807)
* Epitaph to a Dog (1808)
* She Walks in Beauty (1814)

## Viungo vya Nje 
* Pictures of Byron's Walk, Seaham, County Durham 
* Poems by Lord Byron at PoetryFoundation.org 
* Podcast—Listen Live or download Audio of Childe Harold's Pilgrimage by Lord Byron
* A Website of the Romantic Movement 
* 
* The Byron Society
* The Byron Society's Journal 
* The International Byron Society 
* Byron's Grave
* Detailed site on Newstead Abbey, Byron's ancestral home, and on Byron's life in general
* Hucknall Parish Church, Byron's final resting place 
* Statue of Byron at Trinity College, Cambridge 
* Complete list of Byron poetry
* The Byron Cronology 
* ''Childe Harold's Pilgrimage'' 
* Discussion of Byron's homosexuality 
* ''Byron's Poetical Works, Vol. 1* 
* *Byron's Poetical Works, Vol. 6* 
* *The Works Of Lord Byron, Letters and Journals, Vol. 1* 
* *The Works of Lord Byron: Letters and Journals, Vol. 2'' 
* Byron's 1816-1824 letters to Murray and Moore about Armenian studies and translations
* The biography *Byron * by John Nichol
* Byron quotes
* Lord George Gordon Byron—Biography & Works 
* Centre for Byron Studies, University of Nottingham 
* The first Full English translation of Fantasmagoriana (Tales of The Dead)
* Byron page on The Literature Network
* Films based on Byron's life and works
* 2003 television dramatization of Byron's life by the BBC
* Detailed account of Byron's love for animals
* Inscription on the monument to Boatswain, Byron's dog 
* More on Byron's Newfoundland dogs
* Byron manuscripts at the Harry Ransom Center, The University of Texas 
* George Gordon, Lord Byron at Find-A-Grave

Jamii:Washairi wa Uingereza
Luís de Camões

thumb|250px|Camoes
**Luís Vaz de Camões** (1524 – 10 Juni 1580) alikuwa mshairi Mreno anayesifiwa kama mshairi mkubwa katika historia ya Ureno. Alilinganishwa na Homer, Virgil na Dante. Aliandika mashairi kwa Kireno na Kihispania na utenzi mkubwa wa *Os Lusíadas* yaani safari za mabaharia Wareno walioongozwa na Vasco da Gama wakielekea Uhindi kupitia Rasi ya Tumaini Jema na pwani la Afrika ya Mashariki.

Kuna habari chache juu ya maisha yake. Alikuwa nusu yatima kwa sababu babake alikufa safarini Luis akiwa bado mdogo. Alipata elimu nzuri akafuata masomo kwenye chuo kikuu cha Coimbra. Akiwa na umri wa miaka 25 akajiunga na jeshi la Ureno akahudumia katika Ceuta (Afrika ya Kaskazini) akatumwa kwenda Uhindi. Alikaa Goa kwa miaka baadaye akapewa kazi kwenye kituo cha Kireno cha Macau huko China. 1570 alirudi Lisboa alipotoa maandiko yake akapewa mshahara kutoka mfalme.

## Marejeo
## Viungo vya Nje 
* Luis Vaz de Camões - makala katika kamusi elezo ya kikatoliki

Jamii:Washairi wa Ureno
Geoffrey Chaucer

thumb|right|Geoffrey Chaucer
**Geoffrey Chaucer** (mnamo 1343 – 25 Oktoba 1400) alikuwa mwandishi, mshairi na mwanafalsa Mwingereza. Ameitwa "Baba wa Fasihi ya Uingereza". kazio yake mashuhuri ni masimulizi ya "Canterbury Tales".

Chaucer alizaliwa mjini London katika familia ya wafanyabiashara wa divai. Habari za maisha yake kama mtoto na kijana ni chache. Alikuwa mwanajeshi katika vita ya Waingereza dhidi ya Ufaransa alipokamatwa 1360 akawa mfungwa kwa mudi mfupi. Kuna hati ya 1366 anaponekana kama balozi wa mfalme wa Uingereza kwenye safari kwenda Hispania. Mwaka uleule alifunga ndoa. Tangu 1367 alitajwa mara kwa mara kama mtumishi kwenye nyumba ya mfalme wa Uingereza akatumwa tena kama balozi kwenda nchi mbalimbali. 

Tangu 1374 hadi 1385 alikuwa msimazi wa forodha kwenye bandari ya London. Baadaye akahamia mashambani aliposhika vyeo mbalimbali katika utumishi wa wafalme. Baada ya kifo chake alizikwa katika kanisa la Westminster Abbey. 

Umuhimu wakle kwa fasihi ya Uingereza ni ya kwamba alikuwa kati ya waandishi wa kwanza waliotumia lugha ya Kiingereza. Hadi wakati wake lugha ya wasomi ilkuwa Kilatini au Kifaransa. Chaucer alitumia lugha ya watu wa kawaida (Kiingereza cha Kati) akainyosha kwa fasihi bora.

Pamoja na mashairi mbalimbali alitunga hasa masimulizi ya Canterbury Tales. Akiweka kwanza msingi wa kundi la wahiji wanaoelekea pamoja kusali kwenye kaburi la mtakatifu huko Canterbury kila mmoja kati ya hao anapewa kaziy a kusimulia hadithi. Kwa njia hii Chaucer aliunganisha hadithi nyingi juu ya msingi wa simulizi la safari ya pamoja. Hadithi hizi zimeonyesha pande zote za jamii ya Uingereza wa karne yake yaani maisha ya makabaila, wakulima, maskini na matajiri.

Chaucer, Geoffrey
Chaucer, Geoffrey
Chaucer, Geoffrey
Miguel de Cervantes

thumb|right|200px|Cervantes alivyochorwa.
**Miguel de Cervantes Saavedra** (29 Septemba 1547 – 23 Aprili 1616) alikuwa mwandishi wa Hispania anayesifiwa kama mwandishi bora kabisa wa nchi yake. Mara nyingi riwaya yake "Don Quixote"  inahesabiwa kati ya vitabu muhimu zaidi vya fasihi ya Ulaya nzima. Riwaya hii imetafsiriwa kwenda lugha zaidi ya 140 na kuifanya kuwa kitabu kilichotafsiriwa kwa lugha nyingi zaidi duniani baada ya Biblia.

## Maisha
Cervantes alizaliwa kama mtoto wa nne kati ya saba wa mganga. Hakuna habari kamili juu ya maisha yake kama kijana. 

Alipokuwa na miaka 23 alijiunga na jeshi la wanamaji wa Hispania akashiriki kwenye mapigano ya Lepanto dhidi ya milki ya Osmani alipojeruhiwa na kupotewa na mkono wa kulia.

Mwaka 1575 alikamatwa na maharamia Waalgeria akawa mfungwa hadi kununuliwa na wamonaki Wakristo waliomrudisha nyumbani. 

Tangu mwaka 1584 alianza kuandika lakini mwanzoni bila mafanikio ya kipesa. Alipata kazi kama mkusanyaji kodi lakini alishindwa kuonyesha hesabu safi ya mikusanyo yake akatupwa jela. Hapo alianza kazi ya kuandika riwaya yake ya "El ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha" iliyotolewa mwaka 1605 na sehemu ya pili ikafuata mwaka 1615. 

Hata hivyo alikufa maskini na sifa zake zilikua baada ya kifo chake tu.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki. Mwaka 1613 alijiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko na tarehe 2 Aprili, siku kadhaa kabla ya kifo chake, aliweka nadhiri yake kamili.

## Kazi
* *El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha* (1605): First volume of *Don Quixote*.
* *Novelas ejemplares* (1613): mkusanyiko wa hadithi fupi 12:
** "La gitanilla" ("The Gypsy Girl")
** "El amante liberal" ("The Generous Lover")
** "Rinconete y Cortadillo" ("Rinconete & Cortadillo")
** "La española inglesa" ("The English Spanish Lady")
** "El licenciado Vidriera" ("The Lawyer of Glass")
** "La fuerza de la sangre" ("The Power of Blood")
** "El celoso extremeño" ("The Jealous Man From Extremadura")
** "La ilustre fregona" ("The Illustrious Kitchen-Maid")
** "Novela de las dos doncellas" ("The Novel of the Two Damsels")
** "Novela de la señora Cornelia" ("The Novel of Lady Cornelia")
** "Novela del casamiento engañoso" ("The Novel of the Deceitful Marriage")
** "El coloquio de los perros" ("The Dialogue of the Dogs")
* *Segunda Parte del Ingenioso Cavallero [sic] Don Quixote de la Mancha* (1615): Second volume of *Don Quixote*.
* *Los trabajos de Persiles y Sigismunda* (1617). 
* *La Galatea*

## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (Tovuti ya Kispaniola yenye kazi zake mbalimbali ikiwemo rekodi ya kitabu cha Don Quixote 
* Wahisapania maarufu
* The Cervantes Project  
* Maelezo kuhusu Miguel de Cervantes
* Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya 
* Miguel de Cervantes (1547–1616): Wasifu waa Miguel de Cervantes  
* Jumba la Makumbusho la Miguel de Cervantes 
* [Mkusanyiko wa kazi za Miguel de Cervantes kwenye Library of Congress(https://sw.wikipedia.org/wiki/Library_of_Congress)] 

Jamii:Waandishi wa Hispania
Jamii:Wafransisko
Arnaut Daniel

thumb|Uchoraji wa Arnaut Daniel
**Arnaut Danièl** alikuwa mshairi na mwimbaji wa karne ya 13 katika Ufaransa ya Kusini. 
Kutokana na habari chache juu ya maisha yake zilizohifadhiwa alizaliwa kama mtoto katika familia ya makabaila wadogo akaendelea kusoma kwenye ngazi ya chuo. Inaonekana hakumaliza masomo bali aliendelea kuzunguka nyumba na maboma ya wakubwa alipoimba mashairi yake.

Alikuwa maarufu kwa lugha yake na sifa hizi zilidumu kwa karne nyungi ingawa kuna sehemu ndogo tu ya kazi yake iliyohifadhiwa hadi leo.

Jamii:Washairi wa Ufaransa
Anton Chekhov

thumb|Anton Chekhov
thumb|Nyumba alikozaliwa Chekhov
**Anton Pavlovich Chekhov** (Kirusi Антон Павлович Чехов; 29 Januari 1860 - 15 Julai 1904) alikuwa mwandishi Mrusi aliyeandika riwaya fupi na tamthiliya.

## Early life 
Anton Chekhov alizaliwa mjini Taganrog. Babake alikuwa mwenye duka. Baada ya baba kufilisika familia ilikuwa maskini sana. Anton alilipa masomo yake kwa kufundisha wanafunzi wadogo. Shuleni alisoma mengi pamoja na vitabu vya Miguel de Cervantes na Arthur Schopenhauer. 1879 Chekhov aliweza kujiunga na chuo kikuu cha Moskva alipofuata kozi ya tiba.

Akiwa mwanafunzi alianza kuandika hadithi na riwaya fupifupi kama njia ya kujipatia riziki na kusaidia familia yake. Tangu 1876 gazeti kubwa lilimwagiza kuandika hadithi za mara kwa mara. Kwa njia hii alikufa maarufu na watu wengi walipenda maandishi yake. Aliendelea kutunga pia vitabu na tamthiliya.

1890 Chekhov alifanya ziara kwenda kisiwa cha Sakhalin kilichokuwa gereza akaandika kitabu juu ya hali mbaya ya gereza hili na jinsi gani wafungwa walivyotendewa kwa udharau na unyama.

1892 aliweza kununua ardhi na nyumba mashambani karibu na Moskva. Hapa aliendeela kuandika mengi akisaidia watu maskini walioishi sehemu zile kwa kuwapa chakula na kuwatibu.

1897 aligonjeka akahamia Yalta penye hali ya hewa nzuri zaidi kwa hali yake. Hapa aliendelea kuandika hadi safari yake ya mwisho. Alienda Ujerumani kwa kutibiwa akafa hapo.

## Viungo vya Nje 
* Web page A.P. Chekhov  on a site of the Taganrog Central Public Library named after A. P. Chekhov

Jamii:Waandishi wa Urusi
Kiguudau

**Viguudau** ni ndege wa maji wa familia Heliornithidae. Familia hii ina spishi tatu tu, kila moja katika jenasi yake. Ndege hawa wana mwili mwembamba, shingo ndefu, mkia mpana na domo lenye ncha kali. Wana tando za ngozi kati ya vidole vyao zinazowasaidia kuogelea. Wanatokea kanda za tropiki kwa maji yatiririkayo polepole au katika vinamasi na mabwawa ya mikoko. Hula wadudu, makoa, gegereka, vyura na samaki wadogo. Hujenga tago lao la vitawi na mimea kwa matete.

## Spishi ya Afrika 
* *Podica senegalensis*, Kiguudau wa Afrika (African finfoot)

## Spishi za mabara mengine 
* *Heliopais personatus* (Masked finfoot)
* *Heliornis fulica* (Sungrebe)

## Picha 

Image:Africanfinfoot.jpg|Kiguudau wa Afrika

Image:Masked Finfoot.JPG|Masked finfoot
Image:Sungrebe2.jpeg|Sungrebe

Jamii:Korongo na jamaa
Rubén Darío

**Félix Rubén García Sarmiento** (jina la kisanii: **Rubén Darío**; 18 Januari 1867 &ndash; 6 Februari 1916) alikuwa mshairi na mwandishi kutoka nchini Nikaragua.  Maisha yake aliyatumia kama mwanahabari na balozi wa nchi yake.

## Maisha
Rubén Darío alizaliwa katika familia ya wastani akaanza kutunga mashairi tangu umri wa miaka 6. Tangu 1890 alifanya kazi ya mwandishi wa habari kwa magazeti ya Nikaragua akatumwa kuwa mwandishi mkazi katika nchi mbalimbali kama Chile, Argentina, Marekani hadi Ulaya.

Miaka 1908-1910 alikuwa balozi wa Nikaragua nchini Hispania lakini alipaswa kuacha kazi baada ya badiliko la serikali ya nyumbani.

Aliaga dunia nchini Nikaragua mwaka 1916.

Alipata umaarufu kwa mashairi yake ya "Prosas Profanas" (1896; *mashairi ya kawaida*).
Tete

Tete ni jina la:
*Punje ambayo haijaiva bado (Tete (punje))
*Aina ya mmea (Tete (mmea))
*Mji katika Tanzania (Tete (mji))
*Mji na mkoa katika Msumbiji (Tete, Tete, Mkoa wa Tete)
Sululu-uzuri

**Sululu-uzuri** (au **Sururu-uzuri**) ni ndege wa jenasi *Rostratula* na *Nycticryptes* katika familia Rostratulidae. Wakifanana na sululu, kwa kweli wana mnasaba zaidi na sile-maua. Wana rangi kali kuliko sululu na jike, kama yule wa sile-maua, ni mkubwa na ana rangi kali zaidi kuliko dume ambaye huatamia mayai na kutunza makinda. Wanatokea katika vinamasi na mabwawa ya matete na hutembea wakati wa utusitusi na mwanzo wa usiku. Hula mbegu, wadudu, gegereka, makoa na nyungunyungu. Jike hutaga mayai 2-4 ndani ya tundu juu ya biwi la mimea.

## Spishi ya Afrika
* *Rostratula benghalensis*, Sululu-uzuri Mkubwa (Greater Painted Snipe)

## Spishi za mabara mengine
* *Nycticryptes semicollaris* (Lesser Painted Snipe)
* *Rostratula australis* (Australian Painted Snipe)

## Picha

Image:Greater Painted-snipe (Female) I2 IMG 9477.jpg|Sululu-uzuri mkubwa

Image:Australian Painted-Snipe female Nov02.JPG|Australian painted snipe

Jamii:Vitwitwi na jamaa
Curitiba

70px|left

**Curitiba** (kuɾi'tibɐ) mji mkubwa kusini mwa nchi ya Brazil, mji mkuu Paraná.

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi  
*  Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya Brazil
Jamii:Jimbo la Paraná
Kiparara

**Viparara** (au **Ndege-msumeno**) ni ndege wa bahari wa jenasi *Rynchops*, jenasi pekee ya familia Rynchopidae (*Rhynchops* na Rhynchopidae ni tahajia nyingine isio sahihi kwa mujibu wa uainishaji). Ndege hawa wanafanana na buabua lakini wana domo ambalo sehemu yake ya chini ni refu kuliko ile ya juu. Huruka kwa urefu mdogo juu ya maji wakiitia sehemu ya chini ya domo lao majini ili kuwakamata samaki wadogo. Jike huyataga mayai 3-6 kwa pwani za kanda za tropiki na za karibu na tropiki.

## Spishi ya Afrika 
* *Rynchops flavirostris*, Kiparara wa Afrika (African Skimmer)

## Spishi za mabara mengine 
* *Rynchops albicollis* (Indian Skimmer)
* *Rynchops niger* (Black Skimmer)

## Picha 

Image:Skimmer1.jpg|Indian skimmer
Image:SkimmerSkimming.JPG|Black skimmer

Jamii:Vitwitwi na jamaa
Liturgia

katika kanisa la Kiuruvesi, Finland]]

**Liturgia** (pia: **liturujia** na **liturugia**; kutoka Kigiriki **λειτουργια**, *leiturgia*, yaani *huduma kwa umati wa watu*) ni utaratibu wa ibada hasa katika Kanisa la Kikristo. 

Wakati mwingine neno hili linatumika pia kwa muundo au utaratibu wa sala katika dini mbalimbali.

Kwa kawaida liturgia inamaanisha utaratibu maalumu unaoweka mpangilio wa sala, nyimbo, masomo na sherehe nyingine wakati wa ibada.

Taratibu zinatofautiana kulingana na imani, teolojia, historia na utamaduni wa wahusika.

Hivyo ndani ya Ukristo kuna taratibu mbalimbali ambazo matawi yake makuu ni:
*liturgia ya Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki
*liturgia ya Wakatoliki wanaofuata mapokeo ya Roma
*liturgia ya madhehebu ya Uprotestanti wa asili (Walutheri, Waanglikana, Waprebiteri n.k.), tofauti na ubunifu wa yale ya Wapentekoste n.k.

Kiini cha liturgia ya Kikristo ni zile ibada zilizoanzishwa na Yesu mwenyewe, hasa ekaristi.

## Marejeo
*Baldovin, John F., SJ (2008) *Reforming the Liturgy: a Response to the Critics*. The Liturgical Press
*Bowker, John, ed. (1997) *Oxford Dictionary of World Religions*. Oxford University Press. ISBN 0-19-213965-7.
*Bugnini, Annibale, (1990) *The Reform of the Liturgy 1948&ndash;1975*. The Liturgical Press
*Dix, Dom Gregory (1945) *The Shape of the Liturgy*
*Donghi, Antonio, (2009) *Words and Gestures in the Liturgy*. The Liturgical Press
*Johnson, Lawrence J., (2009) *Worship in the Early Church: an Anthology of Historical Sources*. The Liturgical Press
*Jones, Cheslyn, Geoffrey Wainwright, and Edward Yarnold, eds. (1978) *The Study of Liturgy.  London: SPCK.
*Marini, Piero, (2007) *A Challenging Reform: Realizing the Vision of the Liturgical Renewal*. The Liturgical Press
*Scotland, N. A. D. (1989). *Eucharistic Consecration in the First Four Centuries and Its Implications for Liturgical Reform*, in series, *Latimer Studies'', 31. Latimer House. ISBN 0-946307-30-X
*"What Do Quakers Believe?" . Quaker Information Center, Philadelphia, PA, 2004.

## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia article
*Orthodox Tradition and the Liturgy 
*Jewish Encyclopedia: Liturgy
*Contemporary Christian Liturgy Website History, theory, practice
*The Indult Tridentine Rite of Mass 
*Work of the People
*Yejeonhak Baeumteo: Online Community for Liturgical Resources (Korean)
*Dictionary of Catholic Liturgy 
*Liturgie-Kontor "Maria Magdalena" (Texte zu Gottesdiensten im Kirchenjahr)
*15th century liturgy for the deceased, written in Gothic Textualis script, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Libraries 
*Eastern Orthodox Christian Liturgy Website  Liturgy
*A Brief Exposition of the Divine Service
Kizamiachaza

**Vizamiachaza** ni ndege wa jenasi *Haematopus*, jenasi pekee ya familia Haematopodidae. Ndege hawa ni weusi au weusi na weupe na wana domo na macho nyekundu na miguu pinki au myeupe. Huonekana pwani kwa kawaida ambapo hutafuta chakula wakiingiza domo lao kwa matope. Hula wanyamakombe, mwata, nyungunyungu na lava wa wadudu, pengine wanyama ngozi-miiba, kaa na samaki pia. Ndege wanaokula wanyamakombe wana domo lenye ncha nyembamba kama ubapa na hulitumia kulifungua kombe ikikata musuli wa mnyama. Wale wanaokula nyungunyungu wana domo kama msharasi. Hii ni kwa sababu ya uchakavu. Vizamiachaza hutaga mayai 2-4 chini ndani ya tundu ya kina kifupi.

## Spishi za Afrika
* *Haematopus meadewaldoi*, Kizamiachaza Mweusi wa Kanari (Canary Islands Oystercatcher) **imekwisha sasa (1940?)**
* *Haematopus moquini*, Kizamiachaza Mweusi (African Oystercatcher)
* *Haematopus ostralegus*, Kizamiachaza wa Ulaya (Eurasian Oystercatcher)

## Spishi za mabara mengine
* *Haematopus ater* (Blackish Oystercatcher)
* *Haematopus bachmani* (Black Oystercatcher)
* *Haematopus chathamensis* (Chatham Island Oystercatcher)
* *Haematopus finschi* (South Oystercatcher)
* *Haematopus fuliginosus* (Sooty Oystercatcher)
* *Haematopus leucopodus* (Magellanic Oystercatcher)
* *Haematopus longirostris* (Pied Oystercatcher)
* *Haematopus palliatus* (American Oystercatcher)
* *Haematopus unicolor* (Variable Oystercatcher)

## Picha

Image:Haematopus moquini P1040460.JPG|Kizamiachaza mweusi
Image:Haematopus ostralegus He2.jpg|Kizamiachaza wa Ulaya

Image:Haematopus ater.jpg|Blackish oystercatcher
Image:Haematopus bachmani.jpg|Black oystercatcher
Image:South Island pied oystercatcher.JPG|South Island pied oystercatcher
Image:Sooty Oystercatcher.jpg|Sooty oystercatcher
Image:Pied Oystercatcher.jpg|Pied oystercatcher
Image:American Oystercatcher.jpg|American oystercatcher
Image:Variable Oystercatcher.jpg|Variable oystercatcher

Jamii:Vitwitwi na jamaa
Fyodor Dostoyevski

[thumb|right|200px|Fyodor Dostoyevski - uchoraji wa [Vasily Perov 1872]]
**Fyodor Mikhailovich Dostoyevski** (Kirusi: Фёдор Миха́йлович Достое́вский) (11 Novemba 1821 (30 Oktoba ya Kalenda ya Juliasi) – 9 Februari 1881 (28 Januari ya kalenda ya kale) alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Urusi.
Mara nyingi ametajwa kama mwandishi Mrusi muhimu zaidi. Kati ya riwaya zake zianzojulikana kimataifa ni "Kosa na adhabu" pamoja na "Ndugu Karamasov". 

Dostoyevski alizaliwa katika familia ya makabaila maskini babake alikuwa mganga. 1838-1843 alisoma uhandisi kwenye chuo kikuu cha kijeshi mjini Sankt Peterburg. 1839 alipata habari ya kwamba baba aliuawa na wakulima waasi alipokaa kwenye shamba lake. 1844 Fyodor alianza kutunga riwaya yake ya kwanza "Watu Maskini" iliyopokelewa vizuri na kuweka msingi wa kwanza kwa umaarufu wake.

1847 Dostoyevski alishiriki katika kundi la wanamapinduzi akakamatwa na kupewa adhabu ya kifo akasamehewa na Tsar Nikolai I na badala yake akapewa adhabu ya kufanya kazi nzito kwa muda wa miaka minne huko Siberia. Baadaye alipaswa kujiunga na jeshi hadi 1859. 

Aliedndelea kuandika na riwaya ya kwanza iliyopokelewa pia kimataifa ilikuwa "Kosa na Adhabu" inayosimulia habari za mwanafunzi wa chuoni Rodion Raskolnikov anayekuwa mwuaji lakini baadaye anaanza kutambua dunia upya. Uwezo wa Dostoyevski wa kuonyesha roho na saikolojia ya watu ulionekana bora katika riwaya hii.

Kibinafsi Dostoyeski alipambana na hamu ya kucheza kamari iliyomsababisha kuwa na madeni makubwa.

Riwaya yake ya mwishi ilikuwa "Ndugu Karamasov" ambayo alishindwa kuimaliza. Alipoaga dunia watu wapato 60,000 walishiriki kwenye mazishi yake.

Dostoyevsky, Fyodor Mikhailovich
Dostoyevsky, Fyodor Michailovich
Dostoyevsky, Fyodor Michailovich
Firdusi

**Hakim Abul-Qasim Firdusi Tusi** (935-1020) (Kiajemi: حكیم ابوالقاسم فردوسی توسی) au **Firdusi** alikuwa mshairi nchini Uajemi aliyezaliwa mjini Tus. Alitunga *Shahname* (Kitabu cha Wafalme) ambayo ni kitenzi cha historia ya Uajemi kabla ya uvamizi wa Kiislamu.

Firdausi alitumia miaka 35 kukamilisha kitenzi hiki. Kinatazamiwa kuwa kitenzi cha kitaifa cha Uajemi.

Jamii:Waandishi wa Uajemi
Radha Mitchell

thumb|right|Radha Mitchell
thumb|right|Radha Mitchell
**Radha Rani Amber Indigo Anunda Mitchell** (amezaliwa 12 Novemba 1973) ni mshindi wa Tuzo ya Guild, akiwa kama mwigizaji bora filamu na tamthilia kutoka nchini Australia.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Mitchell alizaliwa mjini Melbourne, Australia. Wazazi wake walitarikiana tangu yungali mdogo. Mama yake ni mwanamitindo ambaye baadaye alibadilika na kuwa mbunifu wa mavazi. Baba yake ni mtengenezaji wa filamu. Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya St. Michael's Grammar School. Jina lake la kwanza, "Radha", lina asili ya Uhindu katika Uhindi, ambapo inamaana ya Mungu wa Kihindi - Krishna. Kwa upande mwingine wa jina lake linatokana na Uhindi asilia, "Rani" linamaana ya Malikia na Anunda linamaana ya furaha. Mitchell linamaana ya mavegeteria, yaani watu wasio kula nyama na kufanya mazoezi ya Yoga.

## Filamu alizocheza 
* Sugar and Spice (2000-2008)
* Black Trade (1995)
* Neighbours (1994) as Cassandra Rushmore
* Neighbours (1996–1997) as Catherine O'Brien
* Love and Other Catastrophes (1996)
* High Art (1998)
* Pitch Black (2000) as docking pilot Carolyn Fry
* Cowboys & Angels (2000) as JoJo (an angel)
* Everything Put Together (2000)
* When Strangers Appear (2001)
* Phone Booth (2002)
* Visitors (2003) as Yachtsman Georgia Perry
* Man on Fire (2004)
* Finding Neverland (2004)
* Melinda and Melinda (2004)
* Crazy in Love (2004)
* Mozart and the Whale (2005)
* Silent Hill (2006)
* Pu-239 (2007)
* Rogue (2007)
* Feast of Love (2007)
* The Children of Huang Shi (2008)
* Henry Poole is Here (2008)
* The Code (2008)
* The Surrogates (2009)

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* Radha Mitchell Fansite 

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Waigizaji Filamu wa Australia
Jamii:Watu walio hai
Lucy Komba

**Lucy Francis Komba** (amezaliwa Wilaya ya Kinondoni, Dar es Salaam, Tanzania, 24 Oktoba 1980) ni mwigizaji, mwongozaji na mtayarishaji wa filamu kutoka Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kutayarisha filamu ya Yolanda 1-2 na Utata. Lucy pia ni mmoja kati ya waliokuwa waigizaji wa kundi la sanaa la Kaole Sanaa Group.

## Wasifu
Alipata elimu yake ya awali (chekechea) katika shule ya St. Peters Nusery School na msingi alisoma katika shule ya Oysterbay Primary School. Elimu ya sekondari alisoma Moshi katika mkoa wa Kilimanjaro, kwa kidato cha 1 - 4 na 5 - 6 alisoma katika shule ya Kibosho Secondary School.

Kwa elimu ya vyuo, alisoma katika Chuo cha Utumishi wa Serikali na alisomea maswala ya IT (Information Technology) na alipata Diploma katika elimu hiyo.

## Sanaa
### Sanaa ya awali
Lucy Komba alianza maswala ya sanaa katika kundi la sanaa la Fukuto Arts Professional. Akiwa huko alishiriki katika baadhi ya mifululizo ya vipindi vya televisheni kama vile "Valentine Day" na "Rangi ya Chungwa".

Baada ya hapo akaelekea zake katika kikundi cha Dar Talent, akiwa huko alipata kushiriki katika filamu moja ya vichekesho.  Baada ya hapo alielekea zake katika kikundi cha sanaa cha Kaole Sanaa Group, akiwa huko alipata kushiriki katika mifululizo minne ya vipindi vya televisheni (tamthilia).

### Kazi binafsi
Baada ya kushiriki katika shughuli mbalimbali za uigizaji, Lucy akaamua kufanya kazi zake mwenyewe, yaani kutayarisha, kutunga, kuongoza inakuwa chini yake.

Akiwa anamiliki kazi zake mwenyewe, Lucy alianza kutayarisha filamu ya kwanza kabisa ni ile ya "Utata na ya pili ni "Yolanda" sehemu ya kwanza na ya pili, Vice Versa na Ama Zako Ama Zangu. Mbali na kucheza filamu zake, Lucy pia ameshiriki katika baadhi ya filamu nyingi tu za Tanzania.

## Filamu
### Kama mwigizaji
* Division of Love
* Jelaha la Ndoa
* Taraka Wodini
* Siri ya Moyo Wangu
* Teke la Mama
* Swadakta
* Richmond

### Kama mtayarishaji/mtunzi/mwigizaji
* Utata
* Yolanda 1 - 2
* Vice Versa
* Ama Zako Ama Zangu

## Tazama pia
* Steven Kanumba
* Vincent Kigosi
* Mwanaidi Suka
* Blandina Changula
* Mohamed Mwikongi

## Viungo vya nje
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Watayarishaji filamu wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Johannes Bednorz

left|80px
thumb|Johannes Georg Bednorz (2024)
**Johannes Georg Bednorz** (amezaliwa 16 Mei 1950) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza mambo ya upitishaji wa hali ya juu. Mwaka wa 1987, pamoja na Karl Alexander Müller alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Karl Alexander Müller

**Karl Alexander Müller** (amezaliwa 20 Aprili 1927) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza mambo ya upitishaji wa hali ya juu. Mwaka wa 1987, pamoja na Johannes Bednorz alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.
Leon Lederman

left|80px
thumb|Leon M. Lederman

**Leon Max Lederman** (amezaliwa 15 Julai 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu na kujulikana kwa kuchunguza neutrino. Mwaka wa 1988, pamoja na Melvin Schwartz na Jack Steinberger alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Charles Dickens

thumbnail|right|280px|Alikuwa mwandishi wa Riwaya nchini Uingereza, Charles Dickens
**Charles Dickens** (7 Februari 1812 – 9 Juni 1870) alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Uingereza. Aliandika mengi na hadithi pamoja na riwaya zake zimetafsiriwa katika lugha nyingi.

Alizaliwa Landport-Portsmouth kama mtoto wa pili kati ya wanane. Alipokuwa na umri wa miaka 10 babake alifungwa gerezani kwa sababu ya madeni na mama pamoja na kaka na dada zake walihamia gerezani palepale. Charles pekee alibaki nje akaanza kutafuta kazi ili apate kulisha familia.

Pamoja na watoto wengine alifanya kazi katika ghala. Alipokuwa na miaka 12 aliendelea na kazi ya kiwandani akashindwa kusoma shule mara kwa mara.

Baada ya baba kuachishwa gerezani mwaka 1824 Vharles alipata nafasi ya kusoma na tangu 1827 akaajiriwa na wakili kama mtumishi wa ofisi. Hakuridhika na kazi hii akajifundisha hati mkato akaendelea kuwa karani bungeni na tangu 1831 alipata kazi kama mwandishi wa magazeti. Hapa alianza mwaka 1836 kutoa sura za riwaya yake ya kwanza iliyoitwa "The Pickwick Papers"; kila mwezi sura mpya ilichapishwa kama daftari na kuuzwa. Riwaya hii iliunda sifa yake kama mwandishi mashuhuri.

1837 aliendelea na riwaya "Oliver Twist". Mwishowe alikuwa mhariri wa magazeti makubwa akiendelea kutoa masimulizi na riwaya. 1865 aliathiriwa na ajali ya treni ambamo hakujeruhiwa kimwili bali ndoto za ajli ziliendelea kumtesa hadi mwisho wa maisha yake. 1868 alinunua nyumba kubwa ya kikabaila ya Gadshill Place iliyokuwa mahali pa kukutana kwa wasanii na waandishi. 1870 Charles Dickens aliaga dunia kwake nyumbani Gadshill. Alipewa kaburi kwenye kitengo cha washairi katika kanisa la Westminster Abbey.

## Kazi zake 
Dickens kwa riwaya zake alijitahidi kuwakumbusha matajiri wa Uingerzea kuhusu hali ya watu maskini waliodharauliwa tu. Aliweza kutumia maarifa ya maisha yake kwa sababu aliwahi kuona mwenyewe jinsi gani haliy a umaskini na kuwa na madeni inaweza kuharibu maisha na maadili ya watu na jinsi gani wale waliobahatika katika maisha walivyowadharau wengine waliokosa bahati hasa watoto waliopaswa kuishi barabarani bila familia.

## Viungo vya Nje 
* Charles Dickens mobile ebooks 

* Charles Dickens Hakkinda 

Dickens, Charles
Dickens, Charles
Dickens, Charles
Jamii:London
Jack Steinberger

thumb|right|Jack Steinberger

**Jack Steinberger** (amezaliwa 15 Mei 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa Ujerumani lakini akapahama wakati wa utoto wake kwa sababu ya utawala wa Wanazi. Hasa alichunguza sehemu za atomu na kujulikana kwa kugundua neutrino ya muon. Mwaka wa 1988, pamoja na Melvin Schwartz na Leon Lederman alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.
Wolfgang Paul

left|80px
alt=Picha ikionyesha kaburi la Wolfgang Paul|thumb|Picha ikionyesha kaburi la Wolfgang Paul
**Wolfgang Paul** (10 Agosti 1913 – 7 Desemba 1993) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1989, pamoja na Hans Georg Dehmelt na Norman Ramsey alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 1993
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Hans Georg Dehmelt

left|80px

**Hans Georg Dehmelt** (amezaliwa 9 Septemba 1922) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1952 alihamia na kukata uraia wa Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1989, pamoja na Wolfgang Paul na Norman Ramsey alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Norman Ramsey

thumbnail|right|200px|Norman Ramsey

left|80px

**Norman Foster Ramsey** (amezaliwa 27 Agosti 1915) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu na mbinu na kuzichunguza. Mwaka wa 1989, pamoja na Wolfgang Paul na Hans Georg Dehmelt alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1915
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Channel 5 East Africa TV

**Channel 5 au EATV** ni kituo cha kurushia matangazo ya televisheni kutoka nchini Tanzania. Kituo kinamilikiwa na kampuni ya IPP Media ya nchini Tanzania. Kituo zamani kilikuwa kikiitwa ITV 2, lakini baadaye ilibadilishwa na kuitwa channel 5, hiyo ilikuwa mnamo mwaka wa 2004.
## Viungo vya nje
*Tovuti Rasmi ya EATV

Jamii:Televisheni za Tanzania
Jamii:Televisheni
Jamii:IPP Media
Bomoa Mipango

**Bomoa Mipango** ni albamu ya Dknob ya mwaka wa 2008. Albamu ina nyimbo zipatazo kumi. Albamu imeshirikisha wasanii kabambe wa muziki wa wa kizazi kipya, wasanii hao ni kama vile Squeezer, Benjamin, Q Jay, Ray C, Soprano na Only Face. Albamu inasambazwa na kampuni ya Mitaani Most Wanted Entertainment, ambayo ni kampuni ya burudani ya mwanamuziki Dknob. Kwa mauzo ya nje, albamu inasambazwa na Mwamba Production ya nchini Finland.

## Nyimbo zilizopo katika albamu
# Dakika Tatu
# Yupi ni Yupi - Akimsh. Benjamin
# Ingewezekana - Akimsh. Ray C na Squeezer
# Juhudi za Msela
# Dear Mtoto
# We Unasemaje - Akimsh. Benjamin
# Mfalme wa Mitaani - Akimsh. Only Face
# Kitu Gani - Akimsh. Q Jay
# We Unasemaje (rmx) - Akimsh. Benjamin
# Kitu Gani (rmx) - Akimsh. Q Jay

Nyimbo zote zimetayarishwa na Miikka Mwamba kasoro Na. 3 (Mj Records) na Na. 4 (Mid Man Records).

## Tazama pia
* Dknob
* Miikka Mwamba
* Master Jay

## Viungo vya nje
* Bomoa Mipango katika CDBaby's