open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belize (mto)

thumbnail|right|280px|Mto Belize
**Mto Belize** (pia:Mto Mzee) ni mto muhimu zaidi nchini Belize mwenye urefu wa 290 km.

Una chanzo chake ambako mito ya Mopan na Macal inapokutana ndani ya Guatemala. Mashua huwezu kuvuka mto kutoka mdomo kwenye bahari ya Karibi hadi mpaka wa Beliza na Guatemala.

Bonde la mto linajaa misitu minene.
Saint Lucia

thumb|250px|left|Ramani ya St. Lucia
**Saint Lucia** ni nchi ya kisiwani katika bahari ya Karibi na sehemu ya visiwa vya Antili Ndogo. Iko katikati ya visiwa vya  Saint Vincent na Grenadini, Barbados na Martinique. 

Kisiwa kina asili ya volkeno na eneo la milimamilima.

Jina linatokana na lile la Mtakatifu Lusia na kulifanya nchi pekee duniani yenye jina la mwanamke.

## Watu
Wakazi walio wengi ni wa asili ya Afrika (85.3%), halafu machotara Waafrika-Wazungu na Waafrika-Wahindi (10.9%), Wahindi (2.2%), Wazungu (0.6%). 

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini wananchi wengi (95%) wanaongea kwa kawaida Patwah, Krioli inayotokana na Kifaransa na kufanana na Kihaiti.

Upande wa dini, wengi ni Wakristo: 62.5% ni Wakatoliki, 24.5% ni Waprotestanti (7% Waadventista Wasabato, 6% Wapentekoste, n.k.), 1.9% ni Warastafari, 1.4% Wahindu n.k.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje
* Official website of the Government of Saint Lucia
* Chief of State and Cabinet Members 
* 
* Saint Lucia  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* St Lucia from the BBC News
* 
* Key Development Forecasts for Saint Lucia from International Futures
* Guide to the island of St. Lucia 


Jamii:nchi za visiwa
Jamii:jumuiya ya Madola
Dame

**Dame** kwa Kiingereza ni cheo cha chini kwa mkabaila wa kike. Inalingana na cheo cha "Sir". Kwa maana hii hupatikana nchini Uingereza na katika nchi za Jumuiya ya Madola zinazomkubali malkia wa Uingereza kama mkuu wa dola.

Siku hizi cheo hiki ama kinarithiwa katika familia zilizokuwa zamani watawala wa makabaila au kinatolewa kwa heshima na kama kitambulisho cha kazi nzuri ya kujitolea katika utumishi wa umma. 

Kwa Kijerumani neno linapatikana kama namna ya kumsemesha mama kiheshima.
Roseau

thumb|Roseau
thumb|Roseau na bandari yake pamoja na meli ya utalii
**Roseau** ni mji mkuu wa nchi ya kisiwani ya Dominica katika Karibi. Ni mji mdogo wenye wakazi 14,000.

Iko upande wa magharibi wa kisiwa (kwenye 15°18'N - 61°23'W). Mji ulianzishwa na Ufaransa wakati wa karne ya 18 una majengo ya zamani za Wafaransa na pia za kisasa.

Jamii:Miji Mikuu Amerika
1493

Makala hii inahusu mwaka **1493 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 15 Machi - Kristoforo Kolumbus anarudi Hispania baada ya safari yake ya kwanza kwenda Amerika. 
* 24 Septemba - Kristoforo Kolumbus anaondoka Hispania kwa safari yake ya pili kwenda Amerika atafika mara ya kwanza Antigua, Dominica, Guadeloupe, Visiwa vya Virgin, Saba, Sint Eustatius, Saint-Martin, Montserrat, St. Kitts na Nevis

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
*19 Agosti - Kaisari Federiki III wa Ujerumani (alitawala 1440-93)

Jamii:Karne ya 15
Amerika ya Kilatini

thumb|right|260px|Nchi za **Amerika ya Kilatini** zinazotumia lugha za Kihispania, Kireno na Kifaransa. Belize imo kwa sababu ya wasemaji wengi wa Kihispania.
**Amerika ya Kilatini** ni jina linalotumika kutaja sehemu kubwa ya Amerika. 

## Asili ya jina 
Amerika ya Kilatini humaanisha kwa kawaida nchi za Amerika ambako lugha za Kihispania na Kireno pamoja na Kifaransa hutumiwa kama lugha rasmi au lugha ya watu wengi. Lugha hizo zote zimetokana na Kilatini na hujumlishwa pamoja na nyingine kama "Lugha za Kirumi".

## Nchi za Amerika ya Kilatini 
Kuna tofauti kuhusu ya namna ya kutaja nchi za Amerika ya Kilatini. Mara nyingi Amerika ya Kusini, Amerika ya Kati na Meksiko hutajwa hivyo kwa jumla. Lakini kuna nchi ndogo kama Guyana, Surinam na nchi za visiwani vya Karibi zinazotumia zaidi Kiingereza au Kiholanzi zisizo lugha za Kirumi. Nchi hizo wakati mwingine hujumlishwa pamoja ndani ya Amerika ya Kilatini lakini mara nyingi zinatazamwa kuwa za pekee kutokana na tofauti za utamaduni.

Kiutamaduni hata sehemu ya Marekani ya Kusini yenye wasemaji wengi wa Kihispania ni karibu sana na Amerika ya Kilatini. Majimbo hayo ya Marekani kama Texas na Kalifornia yalikuwa sehemu za Meksiko hadi karne ya 19.

## Historia na utamaduni 
Kipaumbele cha lugha za Kirumi kimetokana na historia. Baada ya Kristoforo Kolumbus nchi hizo zilikuwa makoloni ama ya Hispania ama ya Ureno hadi karne ya 19. Wakazi wengi ni watoto wa wahamiaji kutoka Ulaya Kusini au machotara waliotokana na wahamiaji hao na wakazi asilia. 

Katika nchi kadhaa, hasa Meksiko na nchi za Andes, ambako Waindio wengi kidogo walibaki, wanaendelea kutumia lugha zao pamoja na Kihispania.

Dini kubwa katika Amerika ya Kilatini ni Ukristo wa Kanisa Katoliki lililokuwa kanisa rasmi ya Hispania na Ureno.

Jamii:Amerika
Eneo la ng'ambo la Ufaransa

'''Maeneo ya ng'ambo ya Ufaransa''' ni maeneo nje ya Ulaya zilizokuwa koloni lakini zimeendelea kuwa sehemu za Ufaransa. 

## Hali ya kisheria
Maeneo haya hutofautiana katika hali ya kisheria lakini wakazi wao wote ni raia wa Ufaransa na kila eneo linachagua wabunge wake kwa bunge la Paris. Isipokuwa maeneo yasiyokaliwa na watu hawana mbunge.
* mengine ni mikoa (departement) kamili sawa na mikoa mingine ndani ya Ufaransa bara; maeneo yao ni sehemu ya Umoja wa Ulaya. 
* mengine ni jumuiya za kujitawala (collectivite) chini ya Ufaransa; hazihesabiwi kuwa sehemu za Umoja wa Ulaya; zinajitwala katika mambo ya ndani lakini mambo ya nje, jeshi na sheria huendeshwa na serikali ya kitaifa na sheria za bunge la Paris.
* kuna bado eneo moja la ng'ambo linalotawaliwa na serikali ambalo ni visiwa vya kusini vya Kifaransa katika Bahari Hindi. 

## Mikoa ya Ng'ambo (Département d'outre-mer) au Jimbo la Ng'ambo (Région d'outre-mer) 
*Guadeloupe (tangu 1946 - Bahari ya Karibi)
*Martinique (tangu 1946 - Bahari ya Karibi)
*Guyana ya Kifaransa (tangu 1946 - Amerika ya Kusini)
*Réunion (tangu 1946 - Bahari Hindi)
*Mayotte katika Bahari Hindi karibu na Komori; mwaka 2011 wakazi walipiga kura wakaamua kuendelea kama Mkoa wa Ng'ambo (Département d'outre-mer).

## Eneo la Ng'ambo (Territoire d'outre-mer) 
*Visiwa vya kusini vya Kifaransa katika Bahari Hindi tangu 1956)

## Jumuiya za Kujitawala za Ng'ambo Collectivité d'outre-mer 
Jumuiya hizi zilianzishwa kwa mabadiliko ya katiba ya Ufaransa mwaka 2003. Kila jumuiya imeundwa kwa sheria ya pekee. 
*Polynesia ya Kifaransa katika Bahari ya Pasifiki.  
*Saint Pierre na Miquelon katika Atlantiki karibu na Kanada.
*Wallis na Futuna katika Pasifiki ya kusini

## Nouvelle-Calédonie au Kaledonia Mpya 
*Kaledonia Mpya (katika Pasifiki ya kusini) ni eneo la pekee; sehemu ya wakazi wanadai uhuru na kati ya 2014 na 2019 wakazi wote watapiga kura kuhusu swali la kubaki na Ufaransa au kuanzisha nchi huru.
 
## Visiwa visivyokaliwa na watu
Ufaransa hutawala au kudai utawala juu ya visiwa vidogovidogo bila wakazi:

### Bahari Hindi
#### Îles Éparses
*Bassas da India
*kisiwa cha Europa
*Visiwa Glorioso
*Kisiwa cha Juan de Nova
*Kisiwa cha Tromelin

Visiwa hivi hudaiwa pia na Madagaska na Tromelin inadaiwa na Shelisheli.

### Pasifiki
*Kisiwa cha Clipperton

## Tazama pia
* Orodha ya départements za Ufaransa

## Viungo vya Nje
*Official site 
*past and current developments of France's overseas administrative divisions like pays d'outre-mer (French language) 

Jamii:Ufaransa
Jamii:Eneo la ng'ambo la Ufaransa
1512

Makala hii inahusu mwaka **1512 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
* 22 Februari - Amerigo Vespucci nahodha na mpelelezi kwenye pwani za Amerika Kusini afariki dunia Sevilla (Hispania). Amerika ilipokea jina kutokana na Amerigo.

Jamii:Karne ya 16
Patagonia

[thumb|[Rangi ya njano inaonyesha eneo la *Patagonia*.]]
**Patagonia** ni sehemu ya kusini kabisa ya bara la Amerika ya Kusini yenye umbo la pembetatu ndefu. Inajumlisha sehemu za kusini za Argentina na Chile. Iko kusini kwa mto Río Colorado ya Argentina na mto Río Bío Bío ya Chile. Upande wa magharibi iko bahari ya Pasifiki na upande wa mashariki ile ya Atlantiki zinazokutana kusini kabisa katika mlangobahari wa Magellan. Kusini kwa mlango bahari huo liko funguvisiwa la Tierra del Fuego (nchi ya moto).

Mikoa ya Chile ya Los Lagos, Aysen na Magallanes pamoja na mikoa ya Argentina ya Neuquén, Río Negro, Chubut, Santa Cruz na Tierra del Fuego katika Mkoa wa Tierra del Fuego, Antaktiki na Visiwa vya Atlantiki Kusini iko yote katika Patagonia.

## Wakazi na eneo 
* Wakazi = 1,740,000 (sensa ya mwaka 2001).
* Eneo = km² 900,000&nbsp;pamoja na Patagonia ya Chile na Tierra del Fuego
* Msongamano wa watu = 2.21 / km²

## Jiografia 
Sehemu kubwa ya Patagonia ya Argentina ni tambarare kavu kwa sababu mvua haipiti milima ya Andes. Hali ya hewa ni baridi kiasi hadi baridi. 

Patagonia ya Chile inapokea mvua nyingi mlimani. Kusini penye baridi kuna barafuto kubwa. 

## Uchumi 
Migodi na uvuvi baharini ni muhimu. Katika nchi kavu ya kusini kuna ufugaji wa kondoo. Kaskazini kuna kilimo.

## Picha

File:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg
File:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG
File:Ballenas en Península Valdès.jpg
File:Ushuaia6a (js).jpg

Jamii:Argentina
Jamii:Chile
Bahama

thumb|left|300px|Ramani ya Bahamas
**Bahama** au **Visiwa vya Bahama** ni nchi ya visiwani katika bahari ya Atlantiki, kaskazini kwa Kuba na mashariki kwa Florida (Marekani). Visiwa hivyo 700 na zaidi viko nje ya Bahari ya Karibi lakini mara nyingi huhesabiwa kati ya Visiwa vya Karibi. Visiwa vingine vya funguvisiwa hilo viko chini ya Uingereza hata leo (Turks na Caicos).Mji mkuu wa Nassau uko kwenye kisiwa cha New Providence.

Inaaminiwa ya kwamba mahali pa kwanza pa Amerika alipofika Kristoforo Kolumbus kilikuwa kisiwa kimoja cha Bahamas, labda San Salvador.

## Demografia
Wakazi walio wengi (90.6%) wana asili ya Afrika lakini wanatumia lugha ya Kiingereza. Wazungu ni 4.7%.

Upande wa dini, unaongoza Ukristo wa madhehebu mbalimbali (93%), kuanzia Wabaptisti (35%), Waanglikana (15%), Wakatoliki (14.5%), Wapentekoste (13%), Wasabato (5%), Wamethodisti (4%) n.k.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya Nje 
* Official Government Website
* The Ministry of Tourism's Site
Sinai

**Sinai** ni neno la kutaja

* **Mlima wa Sinai** unaoitwa pia "Horeb" au "Jabal Musa". 
* **Rasi ya Sinai** katika Bahari ya Shamu 

* Mkoa wa Sinai Kaskazini, Misri
* Mkoa wa Sinai Kusini, Misri

Kuna pia watu wanoitwa Sinai.
Rasi ya Sinai

[thumb|right|Rasi ya Sinai, [Ghuba ya Suez (magharibi), Ghuba ya Aqaba (mashariki) inavyoonekana kutoka angani.]]

**Rasi ya Sinai** (kwa Kiarabu: سيناء, sina') ni rasi yenye umbo la pembetatu nchini Misri upande wa kaskazini wa Bahari ya Shamu inayounganisha mabara ya Afrika na Asia. Inahesabiwa kuwa sehemu ya mwisho wa Asia ya Magharibi.

Eneo la Sinai ni takriban km² 60,000, hasa jangwa. Imepakana na Ghuba ya Suez upande wa magharibi na Ghuba ya Aqaba upande wa mashariki. Upande wa magharibi Mfereji wa Suez unaunganisha Bahari ya Shamu na Mediteranea. Kaskazini ya mwisho wa Ghuba ya Aqaba ni mpaka kati ya Misri na Israeli.

Mahali panapojulikana zaidi ndani ya eneo al rasi ni mlima Sinai (pia: mlima Horeb, Jabal Musa) unaoaminiwa ni mahali ambako Musa alipokea amri kumi za Mungu.

Kati ya Raffa (Kaskazini) na Tabba (Kusini) kuna mfereji wa Taabah - Raffah Straight (Bar Lev Line kwa Kihebrania).

Kwenye pwani ya rasi utalii ni sehemu muhimu ya uchumi.

Jamii:Misri
Jamii:Rasi za Asia
Jamii:Maeneo ya Biblia
Jamii:Bahari ya Shamu
Sinai (mlima)

thumb|left|300px|Mahali pa mlima Sinai kwenye rasi ya Sinai
thumbnail|250px|right|Mazingira ya mlima Sinai
**Mlima Sinai** (kwa *Kiarabu:* جبل موسى jabal Musa = mlima wa Musa) ni mlima wenye kimo cha mita 2,283 juu ya UB katika eneo la kusini la Rasi ya Sinai nchini Misri. Unajulikana pia kwa jina la **Mlima Horeb** au kwa jina lake la Kiarabu kama **Gebel Musa** (matamshi ya Kimisri) au **Jabal Musa** (matamshi ya Kiarabu sanifu). 

Mlima Sinai unaaminiwa tangu kale kuwa ndio mahali ambako Musa alipokea amri kumi kutoka kwa Mungu wakati wa Wanaisraeli kuacha utumwa wa Misri.

Kilele cha mlima kina kanisa la Waorthodoksi lenye asili ya jengo la Kaisari Justiniano I la mwaka 532 na pia msikiti wa karne ya 12. 

Monasteri ya Mt. Katarina iko kwenye mwanzo wa mlima.

## Viungo vya Nje 
*  
* Photo album from Mount Sinai and St Catherine's 
* Contains many photos of both claimed sites, and some research.

Sinai
Jamii:Milima ya Biblia
Hispaniola

thumb|300|Hispaniola
**Hispaniola** (kutoka matamshi ya Kilatini ya jina la Kihispania "La Española" = "cha Kihispania") ni kisiwa kikubwa cha pili katika Karibi kikiwa na eneo la km² 74,700. 

Iko kati ya Kuba upande wa magharibi na Puerto Rico upande wa mashariki.

Hispaniola huhesabiwa kati ya visiwa vya Antili Kubwa. Ni kile chenye watu wengi zaidi katika Amerika, na cha kumi duniani.

Mashariki mwa kisiwa yalitawaliwa na Hispania kama koloni la Santo Domingo, ilhali Wafaransa walianzisha koloni lao upande wa magharibi wa kisiwa kwa jina la Saint Domingue.

Hivyo leo kisiwani kuna nchi huru mbili: Haiti upande wa magharibi na Jamhuri ya Dominikana upande wa mashariki.

## Viungo vya nje
*Google maps
*The Kraus Collection of Sir Francis Drake at the Library of Congress contains primary materials on Hispaniola.

Jamii:Hispaniola
Jamii:Visiwa vya Karibi
Jamii:Visiwa vya Atlantiki
Jamii:Jamhuri ya Dominika
Jamii:Haiti
Saint Vincent na Grenadini

thumb|left|300px|Ramani ya St. Vincent na Grenadini
**Saint Vincent na Grenadini** ni nchi ya visiwani ya Antili Ndogo katika bahari ya Karibi. Iko kaskazini kwa Grenada na Trinidad na Tobago na kusini kwa Saint Lucia.

Saint Vincent ndiyo kisiwa kikubwa na Grenadini ni kundi la visiwa vidogo. Kwa jumla eneo la nchi kavu ni kilometa mraba 389.

Mji mkuu wa Kingstown, huko St. Vincent.

## Watu
Wakazi wengi wana asili ya Afrika (66%) au ni machotara (19%). 6% ni Wahindi, 4% Wazungu (hasa wenye asili ya Ureno) na 2% Waindio ambao ndio wenyeji wa Karibi.

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini wananchi wengi wanaongea kwa kawaida Krioli

Upande wa dini, walio wengi (88.6%) ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, kuanzia Waanglikana na Wapentekoste, halafu Wamethodisti, Waadventista Wasabato, Wabaptisti na Wakatoliki. Wahindu ni 3.4%, Warastafari 1.8%, Baha'i 1.6, Waislamu 1.5% n.k.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Jamii:Saint Vincent na Grenadini
1557

Makala hii inahusu mwaka **1557 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 24 Februari - Kaisari Matthias wa Ujerumani

## Waliofariki 
* 9 Aprili - Mikael Agricola (mwanateolojia Mfini)
*1 Septemba - Jacques Cartier, mpelelezi wa Amerika ya Kaskazini kutoka Ufaransa
*27 Septemba - Go-Nara, mfalme mkuu wa Japani (1526-1557)

Jamii:Karne ya 16
1588

Makala hii inahusu mwaka **1588 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 5 Aprili - Thomas Hobbes, mwanafalsafa wa Uingereza

## Waliofariki 
* 10 Juni - Valentin Weigel (mwanateolojia Mjerumani)

Jamii:Karne ya 16
Saint Kitts na Nevis

thumb|left|300px|Ramani ya St. Kitts na Nevis

**Saint Kitts na Nevis** ni nchi ya visiwani kwenye visiwa viwili vya Bahari ya Karibi na nchi ndogo kabisa ya Amerika yote.  

Mji mkuu wa Basseterre uko kwenye kisiwa cha Saint Kitts. Kisiwa kidogo cha Nevis (kutoka jina la zamani la Kihispania: Nuestra Señora de las Nieves) kipo km 3 kusini-mashariki kwa Saint Kitts. 

Zamani pia kisiwa cha Anguilla kiliunganishwa na visiwa hivi kuwa koloni moja la Uingereza.

## Watu
Wakazi ni 54,961: wengi wana asili ya Afrika (75.1%) au ni machotara Wafrika-Wazungu (12.3%).

Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini ile ya kawaida ni Krioli.

Upande wa dini, 82.4% ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, kuanzia Waanglikana na Wamethodisti.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje
; Serikali
* Saint Kitts & Nevis official government information service
* Saint Kitts & Nevis official government site
* St. Kitts & Nevis Citizenship-by-Investment Program
* Saint Kitts & Nevis official Investment Promotion Agency
* Saint Kitts & Nevis St Kitts Financial Services Regulatory Commission

; Taarifa za jumla
* 
* Saint Kitts and Nevis  from OCB Libraries GovPubs
* 
* St Kitts and Nevis country profile from the BBC News

; Ramani
* GeoHack list of street, satellite, and topographic maps
* Caribbean-On-Line, St. Kitts & Nevis Maps 
*

; Utalii
*Nevis Tourism Authority – Official Site
*Saint Kitts Tourism Authority – Official Site
*Saint Kitts Music Festival – Official Website of the annual Music Festival

; Habari
* West Indies News Network (WINN FM)
* The St. Kitts-Nevis Observer
* SKNVibes
* MIYVUE
1453

Makala hii inahusu mwaka **1453 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
* 29 Mei - Mji wa Konstantinopoli (Bizanti) unatekwa na jeshi la Waturuki Waosmani chini ya Sultani Mehmet II. Mwisho wa Dola la Roma ya Mashariki. 

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 15
Albania

**Jamhuri ya Albania** ni nchi ya Ulaya Kusini Mashariki. Imepakana na Montenegro, Kosovo, Masedonia Kaskazini na Ugiriki. Upande wa magharibi kuna pwani ya ghuba ya Adria ya bahari ya Mediteranea.

Albania ni kati ya nchi zinazoendelea na imeomba kujiunga na Umoja wa Ulaya.

Mji mkuu ni Tirana (wakazi 418,495).

## Historia
### Historia ya kale
Albania ilikaliwa na makabila mbalimbali ya Wailiriko, Wathraki na ya Wagiriki.

Katika karne ya 3 KK eneo lilitekwa na Dola la Roma na kufanywa sehemu ya majimbo ya Dalmatia, Masedonia na Iliriko. 

### Karne za Kati
Mwaka 1190 ndani ya Dola la Roma Mashariki ulitokea ufalme mdogo wa Arbër kwa juhudi za archon Progon huko Krujë.

Mwishoni mwa karne ya 13 Charles wa Anjou aliwanyang'anya Wabizanti eneo hilo na kuanzisha Ufalme wa Albania kutoka Durrës hadi Butrint. 

Katikati ya karne ya 15 nchi ilitekwa na Waosmani. 

### Historia ya kisasa
Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.

Ufalme wa Albania ulitekwa na Italia ya Benito Mussolini mwaka 1939 hadi 1943, ulipowekwa na Ujerumani wa Adolf Hitler chini yake. 

Baada ya nchi hizo mbili kushindwa vitani, nchi ikaongozwa na Enver Hoxha ikijitenga zaidi na zaidi na dunia nzima.
 
Kati ya miaka 1945 na 1990 ilipotawaliwa na chama cha Kikomunisti Albania ilitangaza kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti na kupiga marufuku kila aina ya dini. 

Kutokana na mapinduzi ya mwaka 1991 Jamhuri ya Kisoshalisti iliiachia nafasi jamhuri ya nne. 

Kwa sasa Albania ni kati ya nchi maskini zaidi za Ulaya na wananchi wengi (walau 900,000) wamehamia Ugiriki, Italia, Marekani n.k.

## Watu
Wamebaki wakazi 2,402,113 (sensa ya mwaka 2023). Zaidi ya 91% za wakazi hutumia lahaja za Kialbania ambacho ni lugha ya pekee kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lakini wengi wanazungumza pia Kigiriki au lugha nyingine.

Kati ya miaka 1945 na 1990 ilitawaliwa na chama cha Kikomunisti iliyotangaza Albania kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti iliyopiga marufuku kila aina ya dini. Hata hivyo, baada ya uhuru kupatikana tena, 39% za wakazi anajali sana imani fulani. Katika sensa ya mwaka 2023, 50.7% walijitambulisha kama Waislamu (hasa Wasuni) na 16% Wakristo (wakiwemo 8.38% Wakatoliki na 7.22% Waorthodoksi). Wakanamungu walikuwa 3.55% tu.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje
Jamii:Albania
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Balkani

Jamii:Nchi
1501

Makala hii inahusu mwaka **1501 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 6 Mei - Papa Marcellus II

bila tarehe:
* Mfalme Dawit II wa Uhabeshi
* Pedro de Mendoza (mpelelezi kutoka Hispania)

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 16
Alfabeti ya Kigiriki

**Alfabeti ya Kigiriki** ni mwandiko maalumu wa lugha ya Kigiriki. Herufi zake zilitumika pia kama tarakimu na sasa hutumiwa kimataifa kama alama za kisayansi. 

## Historia
Alfabeti ya Kigiriki ilianzishwa wakati wa ustaarabu wa Ugiriki wa Kale na imeendelea kutumiwa hadi katika Ugiriki ya leo. 

Ni alfabeti mama ya lugha za Ulaya, kwa sababu ni asili ya Alfabeti ya Kilatini ambayo ni mwandiko unaotumiwa leo duniani kushinda miandiko mingine. Ni pia asili ya alfabeti za Kisirili na Kikopti. Kuna miandiko mingine ya kihistoria iliyotokana na Kigiriki.

Asili ya mwandiko huo ulikuwa alfabeti ya Kifinisia inayoaminiwa kuwa alfabeti ya kwanza kabisa duniani. Wagiriki waliongeza alama za vokali (kama a-e-i-o) na kubadilisha mwendo wa mwandiko kutoka kushoto kwenda kulia, tofauti na Kifinisia iliyoandikwa kutoka kulia kwenda kushoto jinsi ilivyo hadi sasa katika mwandiko wa Kiarabu na wa Kiebrania ambazo ni lugha za Kisemiti jinsi ilivyokuwa Kifinisia.

Sehemu ya herufi zilizopokewa kutoka Kifinisia ziliachwa baadaye kwa sababu lugha haikuwa na sauti za kulingana nazo. Tangu mwaka 300 KK sehemu ya juu ya alfabeti inayoonyeshwa kwenye sanduku ilikuwa herufi za kawaida na alama za chini hazikutumiwa isipokuwa kama alama za namba. 

Katika historia ndefu ya alfabeti hii matamshi ya alama yamebadilika pamoja na mabadiliko ya lugha yenyewe. Mwanafunzi wa Kigiriki cha Kale anayesoma maandiko ya Plato au vitabu vya Agano Jipya katika lugha asilia ataona shida akifika Ugiriki na kuwasikia Wagiriki wa leo: hata kama anaweza kusoma maandishi yote, hataelewa mengi.

## Matumizi ya herufi kama namba 
Kila herufi ilikuwa pia na matumizi kama tarakimu ya namba kwa sababu Wagiriki wa Kale hawakuwa na alama za pekee kwa namba. Herufi tatu za kihistoria ambazo hazikutumiwa tena kwa maandishi ziliendelea kama alama za namba, yaani Digamma au Stigma = 6 (alama ϝ au ς), Koppa = 90 (alama ϙ au ϟ) na Sampi = 900 (alama ͳ au ϡ au kama kwenye sanduku). 

Kwa kutofautisha herufi na namba alama yake ilipewa mstari mdogo juu yake kama αʹ = 1, βʹ = 2, γʹ = 3. Kwa namba kuanzia 1,000 mstari upande wa kushoto uliongezwa, kwa mfano ͵α = 1,000, ͵β = 2000, ͵βηʹ = 2008.

## Matumizi ya kisayansi 
Herufi za Kigiriki zinatumiwa sana katika hesabu na sayansi. Mifano inayojulikana zaidi ni matumizi ya **α**, **β** na **γ** kama majina ya pembe za pembetatu. 

Katika mahesabu ya duara namba **π (pai)** ni muhimu sana.

Kuna matumizi mengine mengi: karibu kila herufi ina maana fulani kisayansi.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Unicode ya Kigiriki (unicode.org) 
* Unicode ya Kigiriki (opoudjis.net) 
* Digamma Wau 
* Digamma Pamphylia 
* Stigma 
* Heta 
* Yot 
* San 
* Koppa herufi 
* Koppa namba 
* Sampi herufi 
* Sampi namba 
* Sho 

G
Jamii:Ugiriki ya Kale
Jamii:Lugha
Jamii:Alfabeti
Biblia

, Biblia ya kwanza iliyochapishwa]]
**Biblia** ni jina la jumla kwa ajili ya vitabu vitakatifu vya dini ya Uyahudi na hasa ya Ukristo. 

Neno limetokana na lugha ya Kigiriki ambayo ndani yake **βιβλία** (*biblia*) ina maana ya "vitabu" ikiwa ni wingi wa **βιβλος** (*biblos*). Hii ni kwa sababu Biblia ni mkusanyo wa maandiko mbalimbali yaliyoweza kutungwa kwa muda wa miaka 1000 hivi. 

Hivyo Biblia ni tofauti na vitabu vingine kwa sababu iliandikwa na watu mbalimbali ambao hawakuwa pamoja wala hawakuandika kwa wakati mmoja, lakini vitabu vyote vimekusanywa na kuunda kitabu kimoja cha Biblia. Inasadikiwa na Wayahudi na Wakristo kwamba "Biblia ni kitabu kilichoandikwa na watu kwa uwezo wa Mungu".

Tunaweza kutofautisha:
*Biblia ya Kiebrania au Tanakh inavyotumiwa na Wayahudi. Vitabu hivyo 39 kwa Kanisa Katoliki na wengineo ni sehemu kuu ya vile 46 vinavyoitwa "Agano la Kale" (wakati Wakristo wengine, hasa Waprotestanti, wanakubali hivyo 39 tu). Ndilo sehemu ya kwanza ya
*Biblia ya Kikristo inavyotumiwa na Wakristo yenye vitabu vya Agano la Kale pamoja na Agano Jipya.

## Viungo vya nje
*Biblia ya Kiswahili Union version
*Toleo la Kiswahili la Biblica Translation 2006 
*Agano Jipya pekee (tafsiri kwa Kiswahili chepesi)
*Biblia

Jamii:Misahafu
Jamii:Uyahudi
Jamii:Ukristo
*
Ugiriki

**Ugiriki**, pia **Uyunani** (kwa Kigiriki cha kisasa: Ελλάδα, Ellada, au Ελλάς, Ellas), rasmi kama **Jamhuri ya Hellena**, ni nchi iliyoko Kusini-Mashariki mwa Ulaya, ikipakana na Albania kaskazini-magharibi, Masedonia Kaskazini na Bulgaria kaskazini, na Uturuki mashariki. Kwa upande wa kusini na magharibi, imezungukwa na Bahari ya Mediterania, Bahari ya Aegean, na Bahari ya Ionia. Ina idadi ya watu takriban milioni 10.4, ikiwa ya 87 duniani. Mji wake mkuu na mkubwa zaidi ni Athens. Ugiriki imegawanyika katika majimbo 13 ya kiutawala. Inajulikana kwa historia yake ndefu ya ustaarabu wa kale, hasa Dola ya Kigiriki na michango yake katika demokrasia, falsafa, na sanaa. Pia ni mwanachama wa Umoja wa Ulaya na NATO.

## Jiografia
Kijiografia huwa na sehemu za Ugiriki bara, rasi ya Peloponesi upande wa kusini inayounganishwa kwa shingo ya nchi nyembamba, halafu visiwa vingi upande wa Bahari ya Aegean, Bahari ya Adria na kwenye Mediteranea yenyewe. Visiwa vikubwa zaidi ni Kreta, Euboea, Lesbo na Rhodos.

## Historia
, katika Akropoli ya Athens, ni kielelezo cha Ugiriki wa Kale.]]
Ugiriki ni nchi yenye historia ndefu na maarufu sana, hata inaitwa "nchi mama ya Ulaya" na kitovu cha Ustaarabu wa magharibi, kwa sababu ndipo vilipoanza demokrasia, falsafa ya magharibi, fasihi ya magharibi, historiografia, sayansi ya siasa, tafiti za sayansi na hisabati, tamthilia na michezo ya Olimpiki.

Ugiriki ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu 1981.

## Watu
Lugha ya Kigiriki inaendelea kuandikwa kwa Alfabeti ya Kigiriki inayotumiwa tangu miaka 3000 iliyopita, lakini lugha yenyewe imebadilika. Wagiriki wa leo hawaelewi tena Kigiriki cha Kale moja kwa moja.

Wakazi wengi wanafuata dini ya Ukristo (93%), hasa katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki (90%), halafu Waprotestanti na Wakatoliki. 2% ni Waislamu.

## Tazama pia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
* "Minorities in Greece&nbsp;– Historical Issues and New Perspectives". *History and Culture of South Eastern Europe*. An Annual Journal. München (Slavica) 2003.
*
*, 257 pp.
*.
*
*, 376 pp.
* 
*, 219 pp. The impact of European Union membership on Greek politics, economics, and society.
*
*
*
*
*
*
*
*
*.
*.
*
*

## Viungo vya nje 
*   (Kigiriki) Rais wa Ugiriki 

*
Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Balkani
Jamii:Maeneo ya Biblia

Jamii:Nchi
Balkani

[thumb|250px|Rasi ya Balkani hadi mstari wa mito ya [Isonzo-Krka-Sava-Danubi]]
thumb|250px|Ramani ya kisiasa 2004
**Balkani** ni sehemu ya kusini-mashariki ya Ulaya. 

Jina limetokana na safu ya milima ya Balkani inayopatikana katika Bulgaria na Serbia.

### Nchi za Balkani 
Hakuna mapatano kamili ni nchi zipi zinazohesabiwa kuwa sehemu za Balkani lakini mara nyingi hutajwa zifuatazo:

* Albania
* Bosnia-Herzegovina
* Bulgaria
* Kosovo
* Montenegro
* Makedonia
* Serbia
* Ugiriki
* Uturuki (upande wa Ulaya hadi Istanbul)

Pengine hata nchi zifuatazo huhesabiwa humo:
* Kroatia 
* Romania
* Slovenia

## Historia 
Nchi za Balkani ziko tofauti lakini zinachanga historia ya pekee ya pamoja:
* zote zilikuwa sehemu za Dola la Roma
* baadaye zilikuwa kwa vipindi tofauti sehemu za Dola la Uturuki
* zilikuwa eneo la mpakani kati ya 
** Ukristo wa Mashariki na Ukristo wa Magharibi
** Ukristo na Uislamu

Jamii:Balkani
Jamii:Jiografia ya Ulaya
Romania

[thumb|300px|[Ramani ya Romania leo.]]
 (*Mihai Viteazul*) mwaka 1600 hivi.]]
, mrefu kuliko yote ya Romania.]]
, Wilaya ya Maramureș.]]
 ya mto Danube.]]
**Romania** (kwa Kiromania: România) ni nchi ya Ulaya ya kusini-mashariki. 

Imepakana na Hungaria, Serbia, Ukraine, Moldova na Bulgaria. 

Ina pwani kwenye Bahari Nyeusi ambako unaishia mto Danube. 

Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Bukarest.

## Historia
Homo sapiens aliishi katika eneo hilo walau kuanzia miaka 40,000 iliyopita. 

Kabla ya kutekwa na Warumi mwanzoni mwa karne ya 2, walikuwepo makabila ya Wathraki, hasa Wadacha na Wagete. 

Chini ya Dola la Roma kwa miaka 165 kulikuwa na wahamiaji wengi walioingiza lugha ya Kilatini.

Baadaye nchi ilitekwa na makabila mengine mbalimbali.

Katika karne za kati kulikuwa na falme ndogo tatu: Wallachia, Moldavia na Transilvania, nazo ziliendelea kuwa na madaraka fulani hata chini ya Dola la Osmani hadi karne ya 18 au 19.

Romania ilianzishwa mwaka 1859 kwa kuunganisha Moldavia na Wallachia ikapewa jina hilo mwaka 1866, ikajikomboa kutoka dola la Osmani mwaka 1877. 

Kutokana na vita vikuu vya kwanza, Transilvania, Bukovina na Besarabia viliungana na Ufalme wa Romania. 

Katika vita vikuu vya pili, Romania iliunga mkono Ujerumani dhidi ya Muungano wa Kisovieti hadi mwaka 1944.

Wakomunisti waliteka nchi na baada ya vita kwisha, Romania ilipoteza maeneo mbalimbali na kulazimishwa kujiunga na Mapatano ya Warshawa kama jamhuri ya kisoshalisti. 

Baada ya mapinduzi ya mwaka 1989, Romania ilielekea demokrasia na uchumi wa soko huria.

Baada ya kujiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 2007, Romania imeanza kustawi na kwa sasa inaongoza pamoja na Malta zikiwa na ongezeko la 5% kwa mwaka.

## Watu
Romania ina wakazi 19,679,306 katika eneo la km² 238.391. Idadi yao inazidi kupungua.

Lugha rasmi ya nchi nzima ni Kiromania ambayo ni lugha ya Kirumi kama Kiitalia, Kifaransa na Kihispania, lakini lugha nyingine kadhaa zinatambuliwa na sheria, kuanzia Kihungaria.

Wakazi wengi ni Wakristo, hasa Waorthodoksi (81%), wakifuatwa na Waprotestanti (6.2%) na Wakatoliki (5.1%).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Romania
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Tanbihi

Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya

Jamii:Nchi
Bahari Nyeusi

thumb|Ramani ya Bahari Nyeusi
[right|thumb|Bahari Nyeusi inavyoonekana kutoka angani ([NASA)]]
**Bahari Nyeusi** ni bahari ya pembeni ya Mediteranea inayozungukwa na nchi kavu pande zote iliyoko kati ya Ulaya ya Mashariki na Asia ya Magharibi. Imeunganishwa na Bahari ya Mediteranea kwa njia ya Bahari ya Marmara pamoja na milango ya bahari ya Bosporus na Dardaneli. Ina eneo la takriban 424,000&nbsp;km² na kina hadi 2,244 m. 

Nchi zinazopakana ni Uturuki, Bulgaria, Romania, Ukraine, Urusi na Georgia. Rasi ya Krim ni sehemu ya kujitawala ya Ukraine.

Miji muhimu mwambaoni ni:
Istanbul, Burgas, Varna, Constanţa, Yalta, Odessa, Sevastopol, Kerch, Novorossiysk, Sochi, Sukhumi, Poti, Batumi, Trabzon, Samsun na Zonguldak.

## Jina 
Katika lugha zote za kisasa bahari inaitwa "bahari nyeusi": Kigiriki Μαύρη θάλασσα, Kibulgaria *cherno more* (Черно море), Kigeorgia *shavi zghva* (შავი ზღვა), Kiromania *Marea Neagră*, Kirusi *chyornoye more* (Чёрное море), Kituruki *Karadeniz*, Kiukraine *chorne more* (Чорне море). 
Jina hili limepatikana kwa hakika tangu karne ya 13 lakini asili yake haijulikani. 

Wagiriki na Waroma wa Kale waliita *Euxeinos Pontos* (Εὔξεινος Πόντος) au "Bahari ya ukarimu".

Jamii:Bahari
Jamii:Mediteranea

Jamii:Bahari ya pembeni
Frederick Sumaye

**Frederick Tluway Sumaye** (amezaliwa 29 Mei 1950) ni mwanasiasa wa Kitanzania ambaye alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania kuanzia tarehe 27 Novemba 1995 mpaka 28 Desemba 2005.

## Maisha na kazi 
Akiwa mwanachama wa chama tawala Chama Cha Mapinduzi (CCM), Sumaye alihudumu kama mbunge wa Jimbo la Hanang kutoka mwaka 1983 hadi 2005 na alihudumu katika Baraza la Mawaziri kama Waziri wa Kilimo, Mifugo na Ushirika. Alikuwa Waziri Mkuu kuanzia mwaka 1995 hadi 2005.  

Baada ya kutoka madarakani, Sumaye alikuwa Balozi wa Shirika la Maendeleo la Viwanda la Umoja wa Mataifa; baadaye, mnamo 2006, alijiandikisha kwa mwaka kama mwanafunzi katikati ya kazi kupitia Programu ya Edward S. Mason katika Shule ya Serikali ya John F. Kennedy katika Chuo Kikuu cha Harvard, na kuwa Mwalimu wa Utawala wa Umma.

Sumaye hakufanikiwa kuteuliwa na chama tawala cha CCM kama mgombea wake wa urais mwaka 2015. Baada ya hapo, alijiunga na moja ya vyama vya upinzaji, Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), ambacho kilikuwa kati ya vyama vya upinzani ambavyo viliunda harakati za upinzani **Umoja wa Katiba ya Wananchi (UKAWA)** tarehe 22 Agosti 2015. Katika hotuba ambayo aliitoa muda mfupi baada ya kutangaza kwamba anajiunga na upinzani, Sumaye alisema alikuwa akifanya hivyo ili kuimarisha demokrasia.

Tarehe 4 Desemba 2019, Sumaye aliitisha mkutano na waandishi wa habari na kutangaza kuondoka CHADEMA na kuachana na vyama vya siasa kufuatia kushindwa kwake katika uchaguzi wa ndani wa nafasi ya mwenyekiti CHADEMA kanda ya Pwani. Kwa sasa tayari amekwisha kurudi kwenye chama chake cha zamani cha CCM.
 
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Ofisi ya Waziri Mkuu wa Tanzania kuhusu Waziri Wakuu waliopita 

Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Mawaziri Wakuu
Jamii:Mawaziri wakuu wa Tanzania
Wabunge wa Tanzania 2005

**Wabunge wa Tanzania** ni wawakilishi wa taifa katika Bunge la Tanzania wakichaguliwa mara moja kila baada ya miaka mitano kuingia katika Bunge la Tanzania.  Wananchi wanapiga kura katika majimbo yao.  Pia, kuna viti maalum kwa wanawake na wabunge hadi 10 wanaochaguliwa na Rais na Bunge lenyewe.

Vyama vinavyofuata vina Wabunge waliochaguliwa katika uchaguzi wa 2005:
* CCM - Chama Cha Mapinduzi (the ruling party)
* CHADEMA - Chama Cha Demokrasia na Maendeleo
* CUF - Civic United Front
* TLP - Tanzania Labour Party
* UDP - United Democratic Party

## Wabunge wa Tanzania, kupangwa kwa majina 
## Wabunge wa Tanzania, kupangwa kwa jimbo la uchaguzi 
## Chanzo 
Tovuti ya Bunge la Tanzania
Kislavoni cha Mashariki

[thumb|275px|right|Nchi ambako lugha ya **[Kislavoni cha Magharibi** ni lugha rasmi; 
 Nchi ambako lugha ya **Kislavoni cha Mashariki** ni lugha rasmi; Nchi ambako lugha ya **Kislavoni cha Kusini** ni lugha rasmi]]
**Kislavoni cha Mashariki** ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa katika Ulaya ya Mashariki. Ni lugha tatu za Kirusi, Kiukraine na Kibelarus. Idadi ya wasemaji wa lugha hizo ni kubwa kushinda idadi ya wasemaji wa lugha za Kislavoni za Kusini au za Magharibi. 

Lugha zote tatu zilitokana katika lugha moja inayoaminiwa ilitumiwa katika Ulaya ya Mashariki mnamo mwaka 1000 / 1200 BK. Ziliachana baadaye na kukuza tabia za pekee.

Lugha zote tatu hutumia mwandiko wa Kisirili. 

Jamii:Lugha za Kislavoni
Minsk

thumb|right|Kanisa la Roho Mtakatifu mjini Minsk
right|300px|thumb|Uwanja wa Ushindi katikati ya mji wa Minsk
**Minsk** au **Miensk** (Мінск (Kibelarus) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Belarus. Idadi ya wakazi ni watu milioni 1.8. Mji ulikua kando la mto Svislach.

Jina la mji wa Minsk lilitajwa mara ya kwanza mwaka 1067. Mwaka 1326 ulikuwa sehemu ya dola la Lithuania ukapata cheo cha mji mwaka 1499. Tangu 1793 Minsk ilikuwa sehemu ya Dola la Urusi. 

Baada ya mapinduzi ya kikomunisti Minsk ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisoshalisti ya Kisovyeti ya Belorus ndani ya Umoja wa Kisovyeti. 

Jamii:Miji Mikuu Ulaya
Jamii:Miji ya Belarus
Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni

**Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni** ilikuwa kamusi ya Kiswahili kwenye intaneti. Tangu kuhamishwa kwa mradi mnamo mwaka 2014 haipatikani tena kwa lugha ya Kiswahili ikionyesha lugha nyingine.

Ilijulikana kwa Kiingereza kama "Kamusi Global Online Living Dictionary". Zamani iliitwa "Internet Living Swahili Dictionary" (kifupi: ILSD) au pia "**Kamusi Project**". 

Huu ni mradi ulioanzishwa kwenye Chuo Kikuu cha Yale (Marekani) hasa katika idara yake ya lugha za Kiafrika. Mradi huu unakusanya maneno ya Kiswahili pamoja na maana zake kwa Kiingereza. Unaongozwa na mwanzilishi na mhariri wake, Martin Benjamin. 

Kamusi hiyo inapatikana kwa njia ya tovuti yake. Mtumiaji anaweza kuingiza neno lolote la Kiswahili au Kiingereza katika dirisha lake. Kama neno lipo tayari kwenye kamusi atapata tafsiri yake katika maana mbalimbali.

Mradi ulikuwa na matatizo ya kifedha tangu mwanzo wa mwaka 2006 lakini uliweza kuanza upya kwa muda tangu Julai 2006. Mtu yeyote aliyejiandikisha alikaribishwa kuchangia mle.

## Matatizo ya Kamusi Hai mwaka 2007 na kuhamia anwani mpya
Mwezi Septemba 2007 tovuti ya Kamusi ilifungwa kwa sababu za matatizo ya ndani ya utawala wa chuo kikuu (tazama: Ukurasa wa majadiliano). 

Tangu Novemba 2007 Kamusi Hai imepatikana kwenye anwani ya www.kamusi.org 

Mwaka 2013 kamusi hii ilipanuliwa kupokea pia lugha nyingine. Inaeleza sasa shabaha yake kuwa: "Our goal is to provide every word in every language, for free to everyone, everywhere." 

Hadi 2014 bado ilikuwa kimsingi kamusi ya Kiswahili yenye maneno zaidi ya 60,000 pamoja na tafsiri yake kwa Kiingereza au kinyume. Kando yake kulikuwa pia na vyanzo vya kamusi za lugha za Kiafrika (kama vile Gusii, Kinyarwanda, Luganda, Songhai), za Kiulaya (kama vile Kifaransa, Kiitalia, Kijerumani) na za Kiasia (Kichina) zenye maneno kati ya makumi na mamia machache.

## Viungo vya Nje
* Kamusi Project - The Internet Living Swahili Dictionary
Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza

**KKK/SED** ni kifupi cha "**Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza**" *(Swahili-English Dictionary)* iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutolewa mwaka 2001.

Kamusi hiyo inataja maana za Kiingereza kwa maneno zaidi ya 50,000 ya Kiswahili.

## Marejeo
* Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza (KKK) (imetungwa TUKI, Dar es Salaam 2001)

## Viungo vya nje
* Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza (TUKI) online
Kamusi ya manaa na matumizi

"Kamusi ya manaa na matumizi" (kifupi: **KMM**) imetungwa na profesa Salim K. Bakhressa wa chuo kikuu cha Nairobi mwaka 1992.

Kamusi hii inakusanya maneno ya Kiswahili cha kisasa na kuyaeleza katika lugha ya Kiswahili yenyewe. 

Inafuata muundo ufuatao:

* kwanza kamusi inataja maana mbalimbali za kila neno
* pili inataja kila maana katika sentensi ya mfano
 
## Marejeo
* Bakhressa, Salim K. Kamusi ya manaa na matumizi. Nairobi, Kenya: Oxford University Press, 1992
Standard English-Swahili Dictionary

'''Madan-Johnson's Standard English-Swahili Dictionary** (kifupi: **M-J SES''') iliandaliwa na wataalamu wa "Inter-territorial Language (Swahili) committee to the East African Dependencies" baada ya Vita Kuu ya Kwanza kwa ajili ya maeneo chini ya utawala wa Uingereza katika Afrika ya Mashariki. Kamati iliandaa kamusi mbili za Kiingereza-Kiswahili na pia Kiswahili-Kiingereza (M-J SSE).

Mhariri Mkuu wa kamati alikuwa katibu yake Frederick Johnson. Msingi wa kamusi hizi ulikuwa kazi ya A. C. Madan. Hivyo kamusi hizi hutajwa kama "Madan-Johnson". 

Mara nyingi lugha ya kamusi hizi si tena Kiswahili cha kisasa. Lakini zimeendelea kuchapishwa mara nyingi hadi wakati wa kisasa.

## Marejeo
* Madan-Johnson, A Standard English-Swahili Dictionary (hutolewa na Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1939 na kuchapishwa upya mara nyingi)

*Online edition via google-books
Belarus

thumb|left|300px|Ramani ya Belarus
**Belarus** (kwa Kibelarus: Беларусь (Kisirili) au Byelarus (Kilatini); kwa Kirusi: Белоруссия) ni nchi ya Ulaya ya Mashariki inayopakana na Urusi, Ukraini, Polandi, Lithuania na Latvia. 

Mji mkuu ni Minsk na miji mingine ni pamoja na Brest, Hrodna, Homyel, Mahiylov na Vitsyebsk. 

Idadi ya wakazi inazidi pungua: ni watu 9,109,280 (2025). 

## Historia 
thumb|Azimio la Uhuru na Bendera ya mwaka 1918.
thumb|Msitu wa Karapatt huko Belarus, kaburi kubwa zaidi la wahathiriwa wa ukandamizaji wa kisiasa katika Umoja wa Kisovyeti, umefunua makaburi 250,000 ya wale waliouawa wakati wa Ugaidi Mkuu wa miaka 1937-1938 baada ya kuanguka kwake na kufunguliwa kwa kumbukumbu za Kisovyeti.
thumb|Gwaride kuu la jeshi la Kisovyeti na jeshi la Ujerumani katika jiji la Brest mnamo Septemba 22, 1939.
Belarus haikuwahi kuwa nchi ya pekee hadi karne ya 20. Maeneo yake yalikuwa chini ya himaya mbalimbali kama vile Polandi, Lithuania na Urusi. 
Katika karne za hivi karibuni, nchi imeteseka sana kutokana na Urusishaji.

Belarus ilikuwa jimbo la Umoja wa Kisovyeti tangu 1919/1922 hadi 1991. Mnamo 1932-1933 Belarusi ilikumbwa kidogo na njaa kubwa iliyoandaliwa na serikali ya kiimla ya Kisovyeti, na kupoteza mamia ya maelfu ya watu, wakati Ukraine ilipoteza mamilioni. Mnamo 1937, wasomi wote wa sayansi na wasomi wa Belarusi waliharibiwa na huduma maalum za Kisovyeti. Mnamo 1942, mwandishi mkuu wa Belarusi, Yanka Kupala, aliuawa. Mnamo 1950-1980, urithi wa usanifu wa Belarusi ulibomolewa. 

Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Belarus ilijitangaza nchi huru. Mnamo 1991, nchi ilipata uhuru, lakini mnamo 1995, udikteta wa Alexander Lukashenko ulianza: katika mwaka wa kwanza wa utawala wake, alibadilisha alama za watu kuwa zile za Kisovyeti zilizorudi na kutoka sera yake, watu wa Belarusi wako chini ya tishio la kutoweka.

## Wakazi na utamaduni 
Wakazi walio wengi ni Wabelarus (84.9%) ambao wanaongea ama Kibelarus au Kirusi ambavyo vyote viwili ni lugha rasmi. Lugha hizi mbili zina asili moja. Takriban 7.5% za wakazi ni Warusi, 3.1% ni Wapolandi, 1.7% ni Waukraini. Hivyo kuna vikundi vidogo vinavyotumia lugha za pekee kama vile Kipolandi, Kiukraini, Kilatvia, Kilituanya na nyingine.

Walio wengi ni wafuasi wa Ukristo (91%), hasa katika Makanisa ya Kiorthodoksi (83.3%) na katika Kanisa Katoliki (6.7%).

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kulingana na idadi ya watu

## Tanbihi
## Viungo vya Nje 
* Tovuti rasmi ya mji wa Minsk 

Jamii:Belarus
Jamii:Nchi za Ulaya

Jamii:Nchi
Kibelarus

**Kibelarus** (**беларуская мова**, "byelaruskaya mova" - lugha ya Kibelarus) ni lugha ya watu wa Belarus ikiwa moja kati ya lugha tatu za Kislavoni cha Mashariki pamoja na Kiukraine na Kirusi. Kibelarus inashirikiana maneno ya lugha hizi, pia imepokea sehemu ya msamiati wake kutoka Kipolandi kutokana na historia ndefu ya pamoja kati ya Polandi na Belarus. Lugha za Kislavoni ni sehemu ya jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.

Kibelarus huandikwa mara nyingi kwa mwandiko wa Kisirili lakini kuna pia namna ya kuiandika kwa mwandiko wa Kilatini. 

Idadi ya wasemaji ni kati ya milioni 7 au 8. Kibelarus ni lugha rasmi katika nchi ya Belarus. Kuna pia wasemaji nchini Polandi katika eneo la Białystok) halafu kati ya vikundi vya wahamiaji waliotoka Belarus na kukaa Marekani, Kanada na Australia.

Katika karne ya 19, serikali ya Dola la Kirusi iliwatenda Wabelarusi kwa ukatili na kufuata sera ya Urusishaji - matumizi rasmi ya lugha ya Kibelarusi yalipigwa marufuku, na wakati wa Umoja wa Kisovyeti matumizi yake yalikuwa machache sana .

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kibelarus  
*lugha ya Kibelarus katika Glottolog 
*lugha ya Kibelarus katika Ethnologue 
*Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112-190. 

Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Belarus
Alfabeti

**Alfabeti** ni kiasi cha alama zinazotumiwa kuandika sauti za lugha fulani. Alama hizi hupatikana kama orodha kwa ufuatano uliokubaliwa, kwa mfano katika Kiswahili:

"'''a, b, ch, d, dh, e, f, g, gh, h, i, j, k, kh, l, m, mb, mv, n, nd, ng, ng', nj, ny, nz, o, p, r, s, sh, t, th, u, v, w, y, z**"

Jina la "alfabeti" hutokana na mwandiko wa Kigiriki ambamo herufi mbili za kwanza ni **α** "alfa" na **β''' "beta". 

Alfabeti ni mtindo wa mwandiko uliosambaa duniani kote. Kwa lugha nyingi imechukua nafasi ya miandiko ya awali. 

Alfabeti huonyesha sauti si maneno kamili - hii ni tofauti na mwandiko kama Kichina wenye alama kwa ajili ya neno lote.

### Mifano ya Alfabeti 
Alfabeti inayotumiwa zaidi kimataifa ni alfabeti ya Kilatini (au "alfabeti ya Kirumi"). Lakini kuna alfabeti nyingine kadhaa zinazojulikana kimataifa kama vile: 
* Alfabeti ya Kigiriki hutumiwa kwa lugha ya Kigiriki.
* Alfabeti ya Kiarabu hutumiwa kwa Kiarabu, Kiajemi na Kiurdu.
* Alfabeti ya Kiebrania hutumiwa kwa Kiebrania na Kiyidish.
* Alfabeti ya Kisirili hutumiwa kwa lugha za Kislavoni kama Kirusi, Kibulgaria, Kiserbia na pia lugha za Asia ya Kati.

Mengine ni alfabeti kama vile ya Kikopti, ya Kigeorgia, ya Kiarmenia n.k.

### Abugida 
Aina za pekee za alfabeti ni miandiko ya "abugida". Hii inamaanisha namna ya kuandika ambako hakuna alama za pekee kwa ajili ya vokali. Kila alama ya konsonanti ina namna mbalimbali ya kuonekana kwa kuongeza alama ndogo inayoonyesha ni vokali ipi inayofuata. Mifano yake ni:
* Alfabeti ya Kiethiopia
* Devanagari au alfabeti ya Kihindi

## Viungo vya nje 
* Rhonda L. Hartell, Alphabets de Langues Africaines (Swahili: page 177) 

## Marejeo 
Jamii:Mwandiko
Florida

**Florida** ni jimbo la Marekani la kujitawala katika kusini mashariki ya nchi. Umbo lake ni rasi inayoanza Marekani bara kuelekea Kuba. Upande wa magharibi ni maji ya ghuba ya Meksiko na upande wa mashariki maji ya Atlantiki. Upana wa rasi ni kati ya 160 hadi 200 km; upande wa kaskazini kabisa eneo la jimbo lapanuka kama kanda mwambaono wa ghuba ya Meksiko.

Florida imepakana na majimbo ya Marekani ya Georgia na Alabama. Nchi za Karibi za Kuba na Bahamas ni karibu.

Jina la Florida ni ya Kihispania, maana yake ni "yenye maua".
thumb|350px|Ramani ya Florida

## Jiografia 
Florida ina eneo la 137,374 km², ni nafasi ya 22 kati ya majimbo ya Marekani. Upande wa kusini wa rasi kuna kundi la visiwa la "Florida Keys" lenye umbo kama pinde vinavyounganishwa kwa madaraja. Kisiwa cha kusini kabisa ni "Key West" ambayo kipo kwa umbali wa 140 km pekee na Kuba.

Hakuna milima, na mahali pa juu kabisa pana kimo cha 105 m juu ya UB.

Mji mkuu wa jimbo ni Tallahassee, na Jacksonville ni mji mkubwa jimboni. Miji mingine mikubwa ni Tampa, Orlando na Miami. Orlando kuna maonyesho mashuhuri wa Disney Land. Florida ni pia mahali ambako makombora na vyombo vya angani vya Marekani hurushwa kwenye uwanja wa Cape Canaveral unaoitwa pia "Kituo cha Angani cha Kennedy".

## Wakazi 
Florida ni kati ya majimbo ya Marekani yenye wakazi wasio wachache ambao hawatumii Kiingereza kama lugha ya nyumbani; takriban 16% husema Kihispania.

Kuna wazee wengi kwa sababu ya hali ya hewa pasipo na baridi. Wazee wengi kutoka majimbo ya kaskazini wamependa kuhamia Florida ama kwa uzeeni au kununua makazi wanapokaa wakati wa baridi.
thumb|250px|Kurushwa kwa chombo cha angani kwenye kiwanja cha Cape Canaveral

## Historia 
Florida ilikaliwa na Waindio kabla ya kuja kwa Wazungu. Tarehe 2 Aprili 1513 Mhispania wa kwanza alifika Florida na kutangaza utawala wa Hispania juu ya rasi. Florida ilitawaliwa kama mkoa chini ya Ufalme Mdogo wa Hispania Mpya.

Baada ya vita ya miaka saba 1763 Hispania ilipaswa kuiachia Uingereza lakini 1783 rasi ilirudi Hispania. 1819 eneo la jimbo liliuzwa kwa Marekani.

3 Machi 1845 Florida ikawa jimbo la 27 la Marekani.

## Majiji 
* Tallahassee
* Jacksonville
* Key West
* Orlando
* Tampa
* Miami
* Saint Augustine
* Gainesville


Jamii:Ghuba ya Meksiko
Jamii:Majimbo ya Marekani
Moshi (mji)

Kwa maana tofauti ya jina hili angalia makala ya maana Moshi

 unavyoonekana kutoka Moshi mjini|thumb]]
 Mkuu wa Moshi|thumb]]
**Moshi** ni makao makuu ya Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.

## Wakazi
Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012, mji huo una wakazi wapatao 184,292. Katika ile ya mwaka 2022 walihesabiwa 331,733 .

Kabila linaloongoza kwa idadi ya wakazi wa mji wa Moshi ni Wachagga wakifuatiwa na Wapare na makabila mengine yaliyohamia kutoka sehemu mbalimbali za Tanzania kama Wasambaa, Warangi n.k. Wachagga wanapenda vyakula vinavyopikwa kwa kutumia ndizi kama vile mtori, kitawa, na machalari.

Wakazi wengi wa Moshi ni wakulima, wafugaji na wafanyabiashara. Watu wengi wanakwenda Moshi kufanya kazi na kurudi nyumbani jioni.

Ukuaji wa mji wa Moshi hauendani na mipango halisi ya 'Mipango Miji'. Hii inatokana na kutokufuatiliwa kwa sheria mbalimbali zinazohusu uendelezaji wa miji.

## Hali ya hewa
Moshi ni mji wenye baridi katika miezi ya Juni mpaka Agosti na joto katika miezi ya Oktoba hadi katikati ya Januari.

## Utalii
Mji wa Moshi una mandhari nzuri ya kuvutia watalii. Watalii hupenda sana mji wa Moshi kwa sababu ya mlima Kilimanjaro na huduma muhimu kama mahoteli na usafiri.

Kampuni nyingi za utalii zimekuwa zikiendesha shughuli zake miaka na miaka. Shughuli kuu za utalii zikiwa ni kupanda mlima Kilimanjaro na kwenda mbuga za wanyama kama vile Serengeti, Ngorongoro, Tarangire na Ziwa Manyara.

## Elimu
Mji wa Moshi una vyuo vikuu vinne: 
***MUCCoBS** (Moshi University College Of Cooperative and Business Studies) ambacho ni chuo kikuu kishiriki cha Sokoine University of Agriculture (SUA) ya Morogoro
***MWUCE** (Mwenge University College Of Education) ambacho ni chuo kikuu kishiriki cha SAUT (St. Augustine University - Mwanza)
***KCMC Medical School** chini ya Chuo Kikuu cha Tumaini
***OUT** (The Open University of Tanzania) ambacho ni tawi la chuo chenye jina hilohilo chenye makao yake makuu jijini Dar es Salaam

## Utawala
Kiutawala mji wa Moshi ni wilaya ya Mkoa wa Kilimanjaro. Ndani yake kuna kata 15 ambazo ni Bondeni, Kaloleni, Karanga, Kiboroloni, Kiusa, Korongoni, Longuo, Majengo, Mawenzi, Mji Mpya, Msaranga, Njoro, Pasua, Rau na Kilimanjaro.

## Marejeo
Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
M
Jamii:Wilaya ya Moshi Mjini