open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania

**Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania** (pia huitwa kwa Kiingereza: **Tanzania Communications Regulatory Authority** ambapo mara nyingi huitwa kwa kifupi: **TCRA**) ni taasisi ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania yenye majukumu ya kusimamia sekta za mawasiliano na utangazaji.

TCRA Ilianzishwa kwa Sheria ya Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania Na. 12 ya mwaka 2003 kusimamia huduma za kielektroniki na posta na masafa ya mawasiliano nchini Tanzania. Mamlaka ilianza kazi tarehe 1 Novemba 2003 na inafanya shughuli za zilizokuwa Tume ya Mawasiliano Tanzania (TCC) na Tume ya Utangazaji Tanzania (TBC).

## Mamlaka na malengo 
Mamlaka ya TCRA ni kusimamia sekta ya posta, mawasiliano ya kielektroniki na utangazaji katika Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, ikiwa ni pamoja na:
*Kuzifanya shughuli za TCRA kuwa za kisasa kwa kutumia teknolojia sahihi;kuimarisha tafiti zenye ubora katika huduma zinazodhibitiwa, uwezo na umahiri wa watumishi.
*Kukuza ufanisi; kuaminika na kuhakikisha usalama wa miundombinu ya mawasiliano na matumizi yake.
*Kukuza ufanisi na unafuu wa huduma za Mawasiliano na kuongeza upatikanaji wa huduma za Posta na TEHAMA katika maeneo yasiyohudumiwa ipasavyo na yale yasiyo na huduma kabisa.
*Kulinda maslahi ya wadau na kukuza uelewa wa haki na wajibu wao.
*Kufuatilia utendaji wa huduma zinazosimamiwa na kuhakikisha utekelezaji wa Sheria na Kanuni kwa viwango vinavyostahili.
*Kuratibu utekelezaji wa ahadi za kisekta kitaifa, kikanda na kimataifa.
*Kufikia kiwango cha juu ya kuridhisha wateja kama ilivyoainishwa kwenye Mkataba wa Huduma kwa Mteja wa TCRA.
*Kuendelea kuzingatia matakwa ya kisheria na kiusimamizi.

Sera zinazoathiri utendaji kazi wa TCRA ni pamoja na:
*Sera ya Taifa ya Mawasiliano ya mwaka 1997
*Sera ya TEHAMA ya mwaka 2003
*Sera ya Taifa ya Posta ya mwaka 2003

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya TCRA

Jamii:Mawasiliano Tanzania
Jamii:Mashirika ya serikali ya Tanzania
Ngome (sataranji)

**Ngome** *(Kiing. rook)* ni kete katika mchezo wa sataranji. 

Kila mchezaji anaanza mchezo na ngome mbili. 

Wakati wa kurekodi mchezo ngome inatajwa kwa herufi R.

## Mahali pa kuanzia na kusonga 
Mahali pa kuanzia mchezo kwa ngome ni miraba ya A1 na H1 upande mweupe, na A8 na H8 upande mweusi.

Ngome inasonga mbele au nyuma kwenye mistari wima au mlalo kupitia idadi yoyote ya miraba isiyokaliwa na kete nyingine. 

Sawa na kete nyingine inanasa kwa kuingia kwenye mraba mwenye kete ya adui.

Ngome na shaha huweza kutekeleza mwendo maalum kama hakuna kete kati yao na zenyewe hazikusogea bado. Hapo ngome inafika kando ya shaha ilhali shaha anaruka juu ya ngome.

Kwa Kiingereza mwendo huo huitwa *castling*.
left|thumb|210x210px| Mwendo maalum wa ngome na shaha *(castling)*

Jamii:Sataranji
Amazon Kindle Tablet

**Amazon Kindle Tablet** ni kisoma-elektroniki cha inchi 7 ambacho pia kinaendesha Duka la Programu la Amazon, ambapo unaweza kupakua maelfu ya programu, ikiwa ni pamoja na michezo, zana za tija na zaidi. Kifaa hiki kinatumia skrini ya hali ya juu ya E Ink ambayo imeundwa kuonekana kama halisi. karatasi, hata kwenye jua moja kwa moja. Kompyuta kibao ya Kindle pia ina betri kubwa iliyojengewa ndani ambayo hudumu hadi wiki mbili kwa chaji moja.

## Ukubwa wa skrini
Amazon Kindle Fire HD mpya ni kompyuta kibao ambayo ni ya haraka iwezekanavyo. Ni kompyuta kibao ya inchi 7 yenye mwonekano mzuri wa 1280 x 800, spika mbili za stereo, na kamera za mbele na nyuma. Pia kuna mlango mdogo wa USB wa kuchaji na kusawazisha, na vile vile pato la HDMI kwa kuunganisha Moto kwenye HDTV au projekta.

## Sauti
Kindle Fire HD ina spika nzuri na skrini kali ambayo hufanya kazi nzuri ya kuonyesha picha, maandishi, kurasa za wavuti, klipu za video na zaidi. Wi-Fi iliyojengewa ndani hukuruhusu kufikia programu unazopenda kama vile Facebook na Twitter moja kwa moja kutoka skrini ya kwanza, huku hifadhi ya wingu isiyolipishwa iliyojumuishwa hukupa nafasi kubwa ya kusawazisha filamu, muziki na picha zako zote uzipendazo kwenye vifaa vyako vyote. .

## Rangi
Amazon Kindle Fire HD 7" inapatikana katika rangi nne: nyeusi (pichani juu), nyekundu (pichani chini), nyeupe (pichani hapa chini) na bluu.

## Tarehe iliyotolewa
Amazon Kindle Fire ni kompyuta ndogo inayotumia Android ambayo ilitolewa mnamo Septemba 30, 2011. Watumiaji wanaweza kupakua programu kutoka kwa Google Play Store (zamani Android Market) kwenye kifaa na kuzitumia kwenye kifaa. Ina skrini ya kugusa ya inchi 7 yenye mwonekano wa 1024x600 na uwiano wa 16:10. Kifaa kina spika mbili za stereo na sauti ya Dolby Digital Plus.

## Matumizi yake
Kindle Fire inaweza kutumika kucheza filamu, kusikiliza muziki, na kusoma vitabu vya kielektroniki vyote kwa kifaa kimoja. Pia ina kivinjari cha wavuti, mteja wa barua pepe na michezo iliyosakinishwa awali juu yake.

## Kichakataji cha Kompyuta Kibao
The Kindle Fire inajumuisha kichakataji cha msingi-mbili kinachotumia 1GHz ambacho kina kasi zaidi kuliko simu mahiri nyingi zinazopatikana leo lakini ni polepole kuliko kompyuta kibao kama vile iPad 2 au Galaxy Tab 10.1 GT-P1000 ambazo zote zinafanya kazi kwa 1.4GHz.

## Viungo vya nje
* https://tabletguide360.com/ 
Jamii:Kompyuta
Panishit

**Straton Filbert Kilawe** (anajulikana kwa jina la kisanii kama **Panishit** au **Panishee Mdudu**; alizaliwa 11 Oktoba 1990) ni rapa na mwanaharakati wa hip hop kutoka Arusha nchini Tanzania.

## Maisha ya awali 
Panishit mi mtoto wa kwanza wa kiume katika familia ya watoto watatu iliyokulia katika hali ya mwananchi wa kawaida jijini Arusha Tanzania. Alianza kuvutiwa na muziki kutoka kwa mama yake aliyekuwa mwanakwaya na baba yake mshairi wa Kiswahili na kujikuta ana uwezo wa kuwaandikia watu shairi la Kiswahili shuleni wanapopewa mazoezi ya somo la Kiswahili 

Alihitimu masomo yake ya degree ya sayansi ya Biolojia aliyotunukiwa na raisi mstaafu wa Tanzania Benjamin Mkapa, Chuo Kikuu cha Dodoma, mwaka 2014 

## Kazi ya Muziki 
Mwaka 2014 Panishit alirekodi kazi na wasanii kama Nakaaya na Walter Chilambo (sasa anafanya gospel) .

Panishit pia ameshirikiana na Moni Centrozone, Linex Sunday Mjeda na Belle Nine . 

## Viungo vya nje 
*Panishee mdudu katika Facebook
*Panishee Mdudu katika Instagram
*[Panishee Mdudu katika Twitter

## Marejeo
Heri

*Mt. Teresa wa Avila kutoka nje ya nafsi* iliyochongwa na Gian Lorenzo Bernini.]]
**Heri** (kwa Kilatini: *Felicitas*; kwa Kigiriki: *Eudaimonia*) ni hali ya raha kamili inayotazamiwa na watu wa dini mbalimbali kuwa itapatikana baada ya kifo na kudumu milele. Ni zaidi sana kuliko furaha.

## Katika Ukristo
Katika Ukristo heri inatazamwa kuwa ndiyo lengo kuu la viumbehai kadiri ya mpango wa Muumba, kama alivyoeleza Thomas Aquinas: "Wote wanakubaliana kuhusu lengo kuu, yaani heri." Aquinas alikubali hoja ya Aristotle ya kwamba heri inahitaji kutafutwa kwa kujipatia maadili.

## Tazama pia
* Uzima wa milele

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* History of Happiness  – concise survey of influential theories
* The World Database of Happiness – a register of scientific research on the subjective appreciation of life.

Jamii:Falsafa
Jamii:teolojia
Jamii:Dini
Siku ya Kiswahili Duniani

**Siku ya Kiswahili Duniani** (kwa Kiing. *World Kiswahili Language Day*) ni tarehe 7 Julai iliyoteuliwa na Shirika la Elimu, Sayansi na Utamaduni la Umoja wa Mataifa (UNESCO) kuadhimisha lugha ya Kiswahili kila mwaka kuanzia 2022.

Mkutano Mkuu wa UNESCO uliamua kwenye tarehe 23 Novemba 2021 kutangaza Siku ya Kiswahili Duniani iadhimishwe kila mwaka.

Kwa azimio hilo UNESCO inalenga kutambua kuwa
* Kiswahili ni kati ya lugha za Kiafrika zinazotumiwa zaidi, pia ni lugha ya Kiafrika inayotumiwa zaidi katika Afrika kusini mwa Sahara. Kipo kati ya lugha 10 zinazotumiwa na wasemaji wengi duniani.
* Ni lugha ya mawasiliano *(lingua franca)* katika nchi nyingi za Afrika ya Kati na Afrika ya Kusini pamoja na Mashariki ya Kati. Inafundishwa katika vyuo vingi kote duniani.
* Ni lugha rasmi ya Umoja wa Afrika, Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC) na Jumuiya ya Afrika ya Mashariki.

Tarehe 7 Julai ilichaguliwa kukumbuka:
* 7 Julai 1954 ambako chama cha TANU chini ya uongozi wa Julius Nyerere kiliamua kutumia Kiswahili kwa ajili ya shughuli zake za kulenga uhuru wa Tanganyika
* 7 Julai 2000 ambako mkataba juu ya Jumuiya ya Afrika ya Mashariki iliyofufuliwa ulipata kuwa rasmi. Jumuiya hiyo iliunganisha nchi za Tanzania, Kenya na Uganda zenye wasemaji wengi wa Kiswahili.

## Washairi mashuhuri wa Kiswahili
* Shaaban Robert
* Christopher Richard Mwashinga 
* Euphrase Kezilahabi 
* Mathias Mnyampala

## Tanbihi
## Marejeo
*WORLD KISWAHILI LANGUAGE DAY, azimio la Mkutano Mkuu wa UNESCO wa 23 Novemba 2021, tovuti ya UNESCO Digital Library, iliangaliwa Julai 2022
*Kiswahili Language Day 2022, tovuti ya UNESCO

Jamii:Sikukuu za Umoja wa Mataifa
Jamii:Kiswahili
Sesaria wa Arles

**Sesaria wa Arles** (pia: **Sesaria Mzee**; 465 hivi - 525 hivi) alikuwa abesi huko Provence, leo nchini Ufaransa, dada wa askofu Sesari wa Arles ambaye aliandika kanuni ya mabikira kwa ajili yake na ya wenzake, akiwa wa kwanza katika Ukristo wa Magharibi kuandika kanuni ya kitawa kwa wanawake (512).

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo 
* Life of Caesarius of Arles (*VIta Caesarii Arelatensis*), by Bishop Cyprian of Toulon and others, ed. by Bruno Krusch, *Monumenta Germaniae Historica*, vol. 3, Hannover: Hahn 1896, pp. 433-501 , English translation by William Klingshirn, *Caesarius of Arles: Life, Testament, Letters*, Liverpool: Liverpool University Press 1994 (Translated Texts for Historians, vol. 19), pp.&nbsp;1–70.
* *Rule for nuns*, ed. by Adalbert de Vogüé and Joël Courreau, *Sources Chrétiennes*, vol. 345, Paris: Cerf 1988, pp.&nbsp;170–272, English translation by Maria Caritas McCarthy, Washington D.C.: Catholic University of America Press 1960.

## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 18
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 14

## Marejeo ya lugha nyingine
* Klingshirn, William E. (2004). *Caesarius of Arles: The Making of a Christian Community in Late Antique Gaul*. Cambridge: Cambridge University Press. p.&nbsp;105. ISBN|978-0-511-58387-2. OCLC 55719240
* McNamara, Jo Ann; Halborg, John E.; Whatley, E. Gordon (1992). *Sainted Women of the Dark Ages*. Durham, England: Duke University Press. ISBN|978-0-8223-8236-2. OCLC 55716176
* Storia del Cristianesimo dell'abate di Berault-Bercastel, vol. 7, 1829.
* Della Gaze, Dictionary of Women Artists: Artists, J-Z, Taylor & Francis, 1997, ISBN 1-884964-21-4.
* Jo Ann McNamara, John E. Halborg, E. Gordon Whatley, Sainted Women of the Dark Ages, Duke University Press, 1992.
* Giuseppe Agostino Orsi, Storia ecclesiastica, vol. 35, G. Battaggia, 1825.

Jamii:Wamonaki
Fereoli wa Grenoble

[thumb|[Sanamu yake iliyochongwa na Paul Virieu.]]
**Fereoli wa Grenoble** (pia: **Ferjus**; alifariki 660 hivi) alikuwa askofu wa mji huo katika Burgundy, leo nchini Ufaransa, ambaye aliuawa huko kwa kupigwa kwa marungu akiwa anahubiria watu . Wakati huo hata maaskofu wengine waliompinga mfalme Klotari III waliuawa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Malkia (sataranji)

**Malkia** ni kete ya mchezo wa sataranji ambayo inasimama karibu na shaha mwanzoni mwa mchezo. Malkia hukaa kwenye mraba d1 kwa upande mweupe na mraba d8 kwa upande mweusi. Inaweza kusogea idadi yoyote ya miraba isiyokaliwa kwa mshazari, wima, au mlalo . Wakati wa kurekodi michezo, inatajwa kwa kifupi cha "Q".

Malkia hutazamiwa kuwa kete yenye uwezo mkubwa kushinda zote kwenye sataranji.

## Mwendo wa malkia 
Malkia anaweza kusogea kama sataranja (*bishop*) na ngome (rook). Kila mchezaji huanza na malkia mmoja. Mchezaji anaweza kubadilisha kitunda kuwa malkia wakati kinafika mstari wa mwisho wa ubao.
Jamii:Sataranji
Martino wa Msalaba Mtakatifu

[220px|thumb|*Mt. Martino wa Leon na Mt. [Isidori wa Sevilia akiwa amemtokea*.]]
**Martino wa Msalaba Mtakatifu** (pia: **Martino wa Leon**; 1130 &ndash; 12 Januari 1203) alikuwa padri wa Watawa Wakanoni, mwenye ujuzi mkubwa wa Maandiko matakatifu huko Léon, Hispania , alioushirikisha kwa njia ya vitabu pia.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Augustinian Canons: Blessed Martin of Leon
* Martin of Leon at the Catholic Encyclopedia

Jamii:Waliozaliwa 1130

Jamii:Wakanoni
Jamii:Mapadri
Jamii:Waandishi wa Kilatini
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Maua ya mwituni

1,000 huko Kanada.]]
.]]
, Marekani.]]
.]] 
**Maua ya mwituni** (au Mauamwitu) ni maua yanayokua katika mwitu au msitu, ikimaanisha hayakuzwi kwa mbegu. Huu msemo unamaanisha si mseto wala kilimo chaguliwa kwa kuwa ni tofauti kwa muonekano, kwa sababu ni maua ya asili kwa ardhi hiyo, hata kama kukua kwake hakutakua kiasili. Msemo huashiria mimea ya maua kiujumla hata kama hayajachanua wala si tu ua.

Katika hotuba ya mlimani, Yesu aliyazungumzia ili kusifu uzuri wake uliozidi ule wa mavazi ya mfalme Solomoni na kuhimiza waamini kumtegemea zaidi Mwenyezi Mungu (Math 6:28-30).

## Viungo vya nje 
*Wildflower Magazine promotes the use and conservation of wildflowers and native plants, Lady Bird Johnson Wildflower Center. Formerly published by the North American Native Plant Society
*Plantlife, UK organization
*Wildflower in Cyprus Information on 1250 native plant species to North Cyprus.
*Ontario Wildflowers Detailed information about wildflowers of Ontario (Canada) and Northeastern North America
*Western USA wildflower reports
*NPIN: Native Plant Database
*Native Plant Database  from the North American Native Plant Society

Jamii:Mimea
Msaada wa Wakristo

, kwa agizo la Yohane Bosco, 1867 hivi, Torino.]]
 pa Maria Ausiliatrice huko Torino, palipoanzishwa na padri Yohane Bosco. Juu ya kuba kuna sanamu ya Maria Msaada wa Wakristo.]]
**Msaada wa Wakristo** (kwa Kilatini: *Auxilium Christianorum*) ni sifa mojawapo ya Bikira Maria katika Kanisa Katoliki. 

Yohane Krisostomo alikuwa wa kwanza kutumia jina hilo mwaka 345. 

Baadaye, Ukristo ulipoatharishwa na uenezi wa Waislamu, waumini walimkimbilia Maria kwa jina hilo ili kupata msaada wa sala zake. Hasa mwaka 1571, Waturuki walipokaribia kuteka Ulaya, Papa Pius V aliombea jeshi la Kikristo kwa kuagiza sala ya Rozari hadi ushindi ulipopatikana katika mapigano ya Lepanto.

Yohane Bosco ndiye aliyeeneza zaidi heshima hiyo.

Mtaguso wa pili wa Vatikano, katika hati juu ya Kanisa (61, 62), ulitaja jina hilo ukieleza umama wa Maria.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Mei.

## Katika sanaa

File:Gnadenbild Mariahilf, Innsbruck.jpg|*Mariahilf*, kazi ya Lucas Cranach Mzee, 1520 hivi, kanisa kuu la Innsbruck
File:Image of Our Lady of Sheshan Help of Christians Atop the Basilica.jpg .webp|*Mama yetu wa Sheshan*, China
File:Shrine of Our Lady Help of Christians, Miguel Hidalgo, Federal District, Mexico 02.jpg|Sanamu huko Miguel Hidalgo, Federal District, Mexico
File:Mariahilferkirche Vienna 0051.JPG|Altare katika kanisa la Mariahilf, Vienna
File:Matzleinsdorfer Pfarrkirche 23.JPG|Mchoro wa karne ya 18 katika kanisa la Zelking-Matzleinsdorf, Austria

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Mama wa Mungu Derzhavnaya

katika Kronstadt Naval Cathedral]]
**Mama wa Mungu Derzhavnaya** (yaani "Anayetawala") ni picha takatifu ya Urusi iliyokadiriwa kuchorwa katika karne ya 18. Ni kati ya zile zinazoheshimiwa zaidi na Warusi duniani kote.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Bikira Maria
Kentigerno

thumb|Mt. Kentigerno.
**Kentigerno** (pia: **Cyndeyrn, Mungo, Cantigernus na Kentigern Garthwys**; Fife, 518 – Glasgow, 13 Januari 614) alikuwa askofu mmisionari na abati huko Glasgow, Uskoti, ambaye inasemekana alianzisha jumuia kubwa ya kimonaki kwa kufuata mfano wa Kanisa mama la Yerusalemu .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* The Magnificent Gael [Reginald B. Hale] 1976, World Media Productions* Baring-Gould, Sabine & Fisher, John (1907: 2000) *Lives of the British Saints*. 8 vols. Felinfach: Llanerch (Facsim. reprint in 8 parts of the 4 vol. ed. published: London: Honourable Society of Cymmrodorion, 1907–1913.)
* Chrétien de Troyes; Burton Raffel, ed. (1987) *Yvain, the Knight of the Lion*. New Haven: Yale University Press.
* Davies, John Reuben, "Bishop Kentigern among the Britons," in Boardman, Steve, John Reuben Davies, Eila Williamson (eds), ''Saints' Cults in the Celtic World* (Woodbridge, Boydell Press, 2009) (Studies in Celtic History),
* Delaney, John J. (1983) *Pocket Dictionary of Saints*. Image Books.
* Lowe, Chris (1999) *Angels, Fools and Tyrants*. Edinburgh: Canongate Books & Historic Scotland
* Rees, Elizabeth (2000) *Celtic Saints: passionate wanderers*. London: Thames & Hudson
* "St. Kentigern". "The Catholic Encyclopedia". New Advent. 
* Tranter, Nigel (1993) *Druid Sacrifice*. London: Hodder & Stoughton (historical novel)
* Wade-Evans, A. W. (1934) *Welsh Christian Origins''. Oxford: Alden Press
* McArthur Irvin, Lindsay, "Building a British Identity: Jocelin of Furness's Use of Sources in Vita Kentigerni," in *Identity and Alterity in Hagiography and the Cult ofSaints*, eds. Ana Marinkovic and Trpimir Vedris (Zagreb: Hagiotheca, 2010), 103–117

## Viungo vya nje
* Jocelyn's *Life of Saint Mungo*
* Glasgow Museums: St Mungo Museum of Religious Life and Art
* Kentigern and Gonothigernus (*Heroic Age Online Journal*) 
* St Mungo's Holy Well, Alloway, Ayrshire
* Identity and Alterity in Hagiography and the Cult of Saints

Jamii:Watakatifu wa Uskoti
Iveta

thumb|Mt. Iveta akihudumia wakoma.
**Iveta** (pia: **Juta, Jufta**; 1158 - 13 Januari 1228) alikuwa mwanamke ambaye, kisha kubaki mjane, alijitosa kwa miaka 11 kuhudumia wakoma na hatimaye alitengwa na jamii pamoja nao huko Huy karibu na Liege, Ubelgiji. Miaka 36 ya mwisho ya maisha yake aliishi upwekeni kabisa na kujaliwa karama za pekee.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 156
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 133

## Marejeo ya lugha nyingine
* 
* 
* 
* 

Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Godfredo wa Cappenberg

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Godfredo wa Cappenberg** (Cappenberg, 1096/1097 – Ilbenstadt, 13 Januari 1127) alikuwa mtemi nchini Ujerumani ambaye, baada ya kuguswa na mahubiri ya Norbert wa Xanten alianzisha monasteri katika ngome yake huko Ilbenstadt, dhidi ya shauri la masharifu, naye mwenyewe hatimaye akawa kanoni wa shirika la Premontree na kushughulikia sana wahitaji na wagonjwa. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Benedikto XIII mwaka 1728.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  Friedrich Wilhelm Bautz, *Gottfried von Cappenberg*, Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL), Band 2, Hamm 1990, Sp. 272-273
*  Wilhelm Crecelius, *Gottfried von Cappenberg*, Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), Band 15, Duncker & Humblot, Leipzig 1882, S106 f.
*  Norbert Bewerunge, Christian Vogel: *Der Heilige Gottfried und seine Verehrung in Ilbenstadt vom Hohen Mittelalter bis heute.*, Niddatal-Ilbenstadt, 2009 ISBN 978-3-9809805-4-8
*  Caspar Geisberg, *Das Leben des Grafen Godfried von Kappenberg und seine Klosterstiftung* in Verein für Geschichte und Altertumskunde Westfalens (Hsg), *Zeitschrift für vaterländische Geschichte und Altertumskunde (Westfalen)*,  Bd. 12, Regensberg, Münster, 1851, S. 309–374,
*  Philipp Jaffé (Hrsg.), *Vita Godefridi comitis Capenbergensis* In:  Georg Heinrich Pertz (Hrsg): *Monumenta Germaniae historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et quingentesimum*,  B 12,  Hahn, Hannover  1856, S. 513–530
*  Gerlinde Niemeyer, Ingrid Ehlers-Kisseler (Hrsg.), *Die Viten Gottfrieds von Cappenberg*,  Monumenta Germaniae Historica: Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi; 74.  Hahn, Hannover  2005. ISBN 3-7752-5474-9

Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Wakanoni
Jamii:Wapremontree
Jamii:wanasiasa wa Ujerumani
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Fuljensi wa Ecija

[thumb|[Sanamu ya Mt. Fuljensi.]]
**Fuljensi wa Ecija** (alifariki 630) alikuwa askofu huko Andalusia, nchini Hispania, ndugu wa Leandro, Isidoro na Florentina. 

Kwa ajili yake Isidoro aliandika kitabu juu ya vyeo vya Kikanisa .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 14 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa karne ya 6
Jamii:Waliofariki 630
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Eufrasi wa Clermont

**Eufrasi wa Clermont** (Galia, Ufaransa wa leo, karne ya 5 - Clermont-Ferrand, 515) alikuwa askofu wa 13 wa mji huo, katika mkoa wa Akwitania, kuanzia mwaka 490 hadi kifo chake 

Alisifiwa na Gregori wa Tours kwa ukarimu wake. .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *De S. Euphrasio episcopo*, in Acta Sanctorum Ianuarii, vol. II, Parigi, p. 214
* Louis Duchesne, ''Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. II, Paris 1910, p. 35
* *Dictionnaire d'archéologie chrétienne et de liturgie*, Tome III, deuxième partie, Paris 1914, col. 1916
* Gérard Mathon, *Eufrasio, vescovo di Clermont, santo'', in «Bibliotheca Sanctorum», vol. V, col. 171
Firmino wa Mende

**Firmino wa Mende** (karne ya 4 - 402) alikuwa askofu wa mji huo, Galia, leo Ufaransa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 14 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 402
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Njiwa habari

right|thumb|200x200px|Njiwa habari
thumb|Njiwa habari akibeba ujumbe mguuni.
**Njiwa habari** (kwa Kiing. *homing pigeon*) ni aina maalum ya njiwa. Njiwa hao hufugwa kwa shabaha ya kuweza kurudi nyumbani kutoka mahali popote, hata kwa umbali mrefu sana, wakibeba habari.  

## Misingi ya kibiolojia 
Kati ya njiwa mwitu ndiye Njiwa-miamba mwenye uwezo huo wa kurudi kwenye kiota chake na kwa mwenza wake.   

Hadi leo hakuna uhakika kamili kuhusu uwezo huo. Wataalamu wanaona ndege hao wanahisi ugasumaku wa Dunia. Kuna pia dalili kwamba ndege kadhaa wanaweza kutambua nyota na hivyo kukadiria mwelekeo kwa umbali mkubwa.

Kwa hiyo ufugaji ulianza na njiwa-miamba. Njiwa za kufugwa walirekodiwa kuwa na uwezo wa kurudi kwa umbali wa kilomita 1,800.  Kasi hadi 95&nbsp;km/h ilithibitishwa. 

## Matumizi 
Njiwa hao hutumiwa kubeba ujumbe na habari. Hapo habari inaandikwa kwenye kipande kidogo cha karatasi nyepesi kinachoviringishwa na kufungwa kwenye mguu wa njiwa. 

Njiwa anaweza kurudi tu mahali anapokumbuka ni nyumbani kwake. Kwa hiyo anayetuma habari anahitaji kushika njiwa kutoka mahali anapotaka kutuma ujumbe na kusafiri naye.

## Historia 
thumb|Wanajeshi Waingereza wakimtuma njiwa habari mwaka 1945
Taarifa za kwanza kuhusu njiwa habari zimehifadhiwa kutoka Misri ya Kale. Zilitumiwa mara nyingi na wanajeshi waliotaka kufikisha ujumbe haraka.

Tuna taarifa kwamba Wagiriki wa Kale walitumia njiwa kutangaza washindi wa Michezo ya Olimpiki. Njiwa habari walitumiwa pia katika mfumo wa posta wa makhalifa wa Baghdad

Katika karne ya 19 njiwa habari walitumiwa katika huduma ya habari kama Reuters waliokuwa na njiwa 46 wa kubeba habari za soko la hisa baina ya Brussels na Aachen penye mwisho wa nyaya za telegrafu.

Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza na ya Pili njiwa habari walitumiwa sana na pande zote mbili. Jeshi la Uswisi lilikuwa na kitengo cha njiwa habari hadi mwaka 1996.

## Marejeo 
Jamii:Posta
Tarsisia wa Rodez

**Tarsisia wa Rodez** (alifia dini yake huko Rodez, katika Ufaransa wa leo, 600 hivi) alikuwa bikira aliyeuawa kwa ajili ya imani yake. 

Alikuwa na undugu wa Ferreol wa Uzes.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu bikira mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Emebati

**Emebati** (pia: **Ablebati, Ablebertus, Emebertus**; alizaliwa katika eneo la Brabant - akafariki Ham, leo nchini Uholanzi, nusu ya kwanza ya karne ya 7) alikuwa askofu wa tano au wa sita wa Cambrai na Arras, leo nchini Ufaransa.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *De S. Ableberto sive Emeberto, ecpiscopo Cameracensi et Atrebatensi*, in Acta Sanctorum Ianuarii, vol. II, Parigi, pp. 359-362
* Louis Duchesne, ''Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. III, Paris 1915, pp. 106-110
* René Wasselynck, *Ableberto (Emeberto), vescovo di Cambrai, santo'', in «Bibliotheca Sanctorum», vol. I, col. 85

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Uholanzi
Arseni wa Armo

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Arseni wa Armo.]]
**Arseni wa Armo** (Reggio Calabria, mkoa wa Calabria, Italia, 810 – Armo, karibu na Reggio Calabria, 15 Januari 904) alikuwa padri mkaapweke wa Ukristo wa Mashariki aliyeng’aa kwa sala na ugumu wa maisha pamoja na karama za ajabu . 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Tarehe ya kifo chake ndiyo sikukuu yake kwa Wakatoliki, lakini Waorthodoksi wanamheshimu tarehe 18 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Nicola Ferrante, *Santi italogreci. Il mondo religioso bizantino in Calabria*, Roma, 1992.
* Domenico Megalizzi,  *Armo. Casale e parrocchia di antica fondazione*, Reggio Cal., 2001.

Jamii:Waliozaliwa 810
Jamii:Waliofariki 904
Jamii:Mapadri
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Italia
Danakte

yake katika kanisa la San Dana, Italia.]]
**Danakte** (au **Dana, Dano** tu; aliishi karne ya 9) alikuwa shemasi kutoka Valona (Albania) ambaye alitoa huduma katika wilaya ya Lecce, Italia kusini, akauawa na Waislamu waliovamia eneo hilo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Mashemasi

Jamii:Watakatifu wa Albania
Yakobo wa Moutiers

**Yakobo wa Moutiers** (kwa Kifaransa: *Jacques de Tarentaise*; Asiria, Mesopotamia Kaskazini, karne ya 4 - 16 Januari 429) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo katika Savoie, Ufaransa wa leo.

Kabla ya kubatizwa alikuwa askari wa jeshi la Uajemi. Baada ya kukutana na Honorati wa Arles akawa mmonaki huko Lerins. Honorati alipochaguliwa kuwa askofu mkuu, akamfanya Yakobo askofu ili kueneza Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Marius Hudry, Histoire des communes savoyardes : Albertville et son arrondissement (vol. 4), Roanne, Éditions Horvath, 1982, 444 p. (ISBN 978-2-7171-0263-5).
* Jacques Lovie, Histoire des diocèses de France : Chambéry, Tarentaise, Maurienne, vol. 11, Paris, Éditions Beauchesne, 1979, 299 p. (ISSN 0336-0539). 
* Denise Péricard-Méa, Éric Deschamps, « En Tarentaise, un saint Jacques concurrent de Compostelle ? Un patrimoine et une histoire sauvés de l’oubli », SaintJacquesInfo,‎ février 2016.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 9

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Irak
Leobasi

**Leobasi** (pia: **Leubatius, Leubais**; aliishi karne ya 6 hivi) alikuwa mmonaki, ambaye Orso wa Loches, mlezi wake, alimweka kuwa abati aongoze monasteri mpya, alipoendelea kwa utakatifu sana hadi uzee mkubwa karibu na Tours, leo nchini Ufaransa.

Habari zake ziliandikwa na Gregori wa Tours.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Triviero

**Triviero** (Neustria, leo nchini Ufaransa, karne ya 5 - Dombes, Ufaransa, 550 hivi) alikuwa mmonaki, halafu padri, na hatimaye mkaapweke karibu na Lyon.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri
Jamii:Wakaapweke
Yoana wa Bagno

**Yoana wa Bagno** (karne ya 11 - 16 Januari 1105) alikuwa bikira nchini Italia. 

Kisha kuingia katika nyumba ya watawa ya *Camaldoli ya Mt. Lusia* huko Bagno di Romagna aling’aa sana kwa utiifu na unyenyekevu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
Jamii:Waliofariki 1105
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wakamaldoli
Jamii:Watakatifu wa Italia
Roselina

yake.]]
**Roselina**  (1263 – 17 Januari 1329) alikuwa kiongozi wa monasteri ya Kikartusi ya Celle-Roubaud, karibu na Fréjus, mkoa wa Provence, leo nchini Ufaransa, aliyeng’aa kwa kujinyima, kufunga chakula, kukesha na kushika maisha magumu kwa jumla.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.beyond.fr/sites/roseline.html St Roseline Chapel

Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakartusi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Launomaro

**Launomaro** (pia: **Lomer, Laumer, Laudomarus, Launomar**; alifariki 593) alikuwa mmonaki anayetajwa kama abati wa monasteri ya Corbion, aliyoianzisha upwekeni huko Perche, leo nchini Ufaransa..

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 535

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Arseni wa Korfu

**Arseni wa Korfu** (pia: **Arseni wa Kerkyra**; alifariki 959 hivi) alikuwa askofu wa kisiwa hicho cha Ugiriki aliyewajibika kuchunga kundi lake na kukesha usiku katika sala.

Inasemekana alikuwa kwanza Myahudi kutoka Palestina, ingawa alizaliwa Konstantinopoli.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Saints of January 19: Arsenius of Corfu 
* Santiebeati: Arsenio di Corfu

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Begi la kidiplomasia

**Begi la kidiplomasia** (linajulikana kwa lugha nyingine kama **mkoba wa kidiplomasia**) ni sanduku lenye ulinzi halali kisheria ambalo hutumika kubeba viambatisho au vitu vinginevyo kati ya kazi za kidiplomasia baina ya serikali ya nyumbani au wanadiplomasia, mabalozi au vyombo rasmi.

Jamii:siasa
Sauti za Busara

**Sauti za Busara** ni tamasha maalumu la muziki wa Kiafrika, linalofanyika kila mwaka kuanzia mwezi Februari huko Zanzibar, Tanzania. Limeelezwa kuwa tamasha kubwa la muziki katika ukanda wa Afrika ya Mashariki. Tamasha hilo linachangia ukuaji na weledi wa sekta ya ubunifu katika kanda; hutoa fursa za kujifunza, ajira, na kuitangaza Zanzibar kimataifa kama kivutio cha utalii.

Vipengele muhimu vya tamasha hilo ni pamoja na: fursa za kutumbuiza, tamasha hutoa nafasi kwa wasanii wa ndani na wa kimataifa kutumbuiza katika steji moja. Wasanii wachanga hujifunza na kupata uzoefu kutoka kwa msanii wakongwe. Kuandaa warsha mahususi kuhusu mada zinazohusu ukuzaji wa taaluma, haswa kushughulikia mahitaji ya wasanii wa ndani na wanaochipukia. Kuanzisha makao makuu ya tamasha ambapo wasanii, wataalamu, na waalikwa kwenye tamasha wanaweza kukutana, kula, kujamiiana na kubadilishana mawazo siku nzima. Kuandaa mikusanyiko rasmi ya baada ya tamasha kwa wasanii, wataalamu, wafanyakazi na waalikwa, kwa ushirikiano na kumbi za ndani. Kubadilishana habari, rasilimali, ushauri na kusaidiana. Kutengeneza mzunguko wa utalii wa kikanda ili kuongeza fursa za ufikiaji wa hadhira kwa wasanii wa ndani, kikanda na kimataifa.

## Historia
Tamasha la Sauti za Busara lilizinduliwa mwaka wa 2003 ili kukuza na kuthamini utajiri na utofauti wa muziki kutoka ukanda wa Afrika Mashariki. Kwa miaka mingi tamasha hili limekua na kubadilika. Lengo lake bado liko kwenye muziki wa Afrika Mashariki lakini kwa miaka kadhaa limekuwa likijumuisha muziki kutoka kanda nyingine za bara na kutoka kwa Waafrika wanaoishi nje ya Afrika pia.

## Tanbihi
Jamii:Matamasha ya muziki nchini Tanzania
Jamii:Vivutio vya kitalii Zanzibar
Jamii:Matamasha nchini Tanzania
Zakaria wa Mercurion

**Zakaria wa Mercurion** (alifariki kwenye eneo hilo la mlima Pollino, mkoa wa Basilicata, 950 hivi BK) anakumbukwa kama mmonaki aliyeitwa "wa kimalaika" akaanzisha monasteri.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa mwaka 1807.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Januari

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:waliozaliwa 870

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
UDA

**United Democratic Alliance** au **UDA** ni Chama cha kisiasa kinachoongozwa na naibu rais wa kwanza wa taifa la Kenya, William Ruto.

Chama hicho kilianzishwa mwaka 2012 kwa jina la **Party of Action** (POA) kikashiriki uchaguzi wa 2013 kwa kushirikiana na Kenya National Congress (KNC) bila kufaulu, kikabaki bila mbunge. 

Chama kilibadilisha jina lake mwaka 2017 na kugombea kwa jina la **Party of Development and Reforms** (**PDR**). Katika uchaguzi wa rais kilisimama pamoja na mshindi Uhuru Kenyatta ilhali kikafaulu kupata wabunge wanne na seneta mmoja.

Kwenye mwaka 2020 chama kiliamua kushirikiana na William Ruto kikibadilisha jina lake tena kuwa UDA.

## Tanbihi 
Jamii:Vyama vya kisiasa Kenya
Petro III wa Ureno

**Petro III** (Lisbon, 5 Julai 1717 hivi - Queluz, 25 Mei 1786, aliyepewa jina la utani **la Capacidónio**, **Sacristão** na **Edificador**) alikuwa Mfalme Mwenza wa Ureno na Algarves kuanzia 1777 hadi kifo chake.

Alikuwa mwana wa Mfalme Yohane V na mkewe Archduchess Maria Ana wa Austria, hivyo kuwa ndugu mdogo wa Mfalme Yosefu I na mjomba wa Maria. Petro III hakuwahi kushiriki katika siasa na kila mara alimwachia mke wake mambo ya serikali. Alitumikia kwa maisha yake nafasi ya mwenzi.

Jamii:Wafalme wa Ureno
Bernardo wa Vienne

[thumb|[Sanamu yake huko Ambronay.]]
**Bernardo wa Vienne, O.S.B.** (Lyon, 778 hivi - Romans, katika Ufaransa wa leo, 22 Januari 842) alikuwa mmonaki Mbenedikto na hatimaye askofu mkuu wa Vienne kuanzia mwaka 810 hadi kifo chake.

Kabla ya hapo alikuwa mwanajeshi wa Karolo Mkuu na kwa miaka saba baba wa familia tajiri. Lakini, kwa kufuata wito wake wa awali, aliuza mali yake na kujenga monasteri alipoingia mwenywe.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Catholic Community Forum

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Amasio wa Teano

**Amasio wa Teano** (alifariki 356 hivi) alikuwa askofu wa pili wa mji huo, leo nchini Italia, kuanzia mwaka 346 hadi kifo chake.

Inasemekana alitokea Ugiriki akiwa padri baada ya kufukuzwa na kaisari Constantius II kwa kukataa mafundisho ya Ario.

Papa Julius I alimtuma Campania ambapo Wakatoliki wa Teano walimpokea kama askofu wao.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 356
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Ugiriki
Maimbodo

**Maimbodo** (kwa Kifaransa: *Maimboeuf*; alifariki Dampierre, karibu na Besançon, Burgundy, katika Ufaransa wa leo, karne ya 9 hivi) alikuwa Mkristo mkaapweke wa Ireland aliyekwenda kuhiji patakatifu mbalimbali pa barani Ulaya hadi alipouawa na majambazi. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Papa Leo XIII alithibitisha heshima hiyo tarehe 24 Novemba 1900.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969.

Jamii:Waliofariki karne ya 9
Artema

**Artema** (aliishi na kufariki Pozzuoli, Napoli, Italia, 25 Januari, mwishoni mwa karne ya 3 au mwanzoni mwa karne ya 4) alikuwa kijana Mkristo aliyeeneza imani yake kwa wanafunzi wenzake. Alipokataa kuacha juhudi hizo, alihukumiwa auawe na wenzake hao kwa kutumia kalamu zao.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*https://web.archive.org/web/20140517194417/http://santartema-martire.oneminutesite.it/chi_siamo.html

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Hodegetria

**Hodegetria** (kutoka Kigiriki Ὁδηγήτρια, Hodēgḗtria) ni aina ya picha takatifu ikimuonyesha Theotokos (Bikira Maria) akiwa amempakata Mtoto Yesu na kuelekeza mkono wake kwake kama kwa kumtambulisha kuwa ndiye wokovu wa ulimwengu. 

## Picha
### Ukristo wa Mashariki

File:Meister von Torcello 002.jpg|Mozaiki ya msanii wa Kigiriki, Torcello, karne ya 12
File:Tikhvinskaya.jpg|Theotokos wa Tikhvin (1300 hivi)
File:Perivlepta ikona.jpg|Theotokos wa Perivleptos (1350 hivi)
File:Theotokos of the Passion.jpg|Theotokos wa Mateso (karne ya 17)
File:Christodoulos Kalergis Virgin and Child.png|Kazi ya Christodoulos Kalergis (karne ya 18) 

### Ukristo wa Magharibi

File:Our Mother of Perpetual Help.jpg|Bikira Maria wa Msaada wa Kudumu
File:Duccio_The-Madonna-and-Child-128.jpg|Kazi ya Duccio, 1284
File:Dietisalvi di Speme Madonna.jpg|Kazi ya Dietisalvi di Speme
File:The-Madonna-and-Child-Enthroned.ок.1285-95г. San Regolo, Montaione.jpg|Kazi ya Guido da Siena
File:Czestochowska.jpg|Madonna Mweusi wa Częstochowa

## Tanbihi
## Marejeo
*
*Vasilakē, Maria. *Images of the Mother of God: Perceptions of the Theotokos in Byzantium*, p.&nbsp;196, Ashgate publishing Co, Burlington, Vermont, ISBN|0-7546-3603-8
*

## Viungo vya nje
*Byzantium: faith and power (1261-1557), an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains many examples of Hodegetria
Bahari ya Prince Gustaf Adolf

'''''' ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki, kati ya visiwa vya Kanada.

## Tanbihi
Jamii:Aktiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Kanada
Bahari ya Pechora

'''''' ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki, katika eneo la Urusi upande wa Ulaya.

## Tanbihi
Jamii:Aktiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Urusi
Ghuba ya Boothia

'''''' ni ghuba ya Kanada katika Bahari Aktiki.

## Tanbihi
Jamii:Aktiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Kanada
Bahari ya Bellingshausen

'''''' ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Kusini, kando ya rasi ya Antaktiki.

## Tanbihi
Jamii:Antaktika
Jamii:Bahari
Bahari ya Davis

'''''' ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Kusini, kando ya Bara la Antaktiki Mashariki.

## Tanbihi
Jamii:Antaktika
Jamii:Bahari
Bahari ya Lincoln

**Bahari ya Lincoln** ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki kati ya Kanada na Grinilandi.

## Tanbihi
Jamii:Aktiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Kanada
Jamii:jiografia ya Grinilandi
Bahari ya Wakosmonauti

''''* (kwa Kiingereza: *Cosmonauts Sea'') ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Kusini.

## Tanbihi
Jamii:Antaktika
Jamii:Bahari
Bahari ya Salton

'''''' ni ziwa la chumvi katika jimbo la Kalifornia, Marekani magharibi.

## Tanbihi
Jamii:California
Jamii:Maziwa ya chumvi
Jamii:maziwa ya Marekani
Bahari ya Salish

**Bahari ya Salish** ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, katika eneo la Kanada na la Marekani.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Kanada
Jamii:Jiografia ya Marekani
Bahari ya Shantar

**Bahari ya Shantar** ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, katika eneo la Urusi.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Urusi
Bahari ya Savu

**Bahari ya Savu** (pia: **Bahari ya Sawu**) ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, katika eneo la Indonesia.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Indonesia
Ghuba ya Anadyr

'''''' ni ghuba ya Urusi kwenye bahari ya Pasifiki.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Urusi
Bahari ya Sibuyan

350px|thumb|Bahari ya Sibuyan kati ya Borneo na Ufilipino.

**Bahari ya Sibuyan** ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, katika eneo la Ufilipino, kati ya Luzon na funguvisiwa la Visaya.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Ufilipino
Bahari ya Lakadivi

'''''' ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Hindi, kati ya Uhindi, Sri Lanka na Maldivi.

## Tanbihi
Jamii:bahari ya Hindi
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Uhindi
Jamii:jiografia ya Sri Lanka
Jamii:jiografia ya Maldivi
Bahari ya Banda

**Bahari ya Banda** ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, kandokando ya visiwa vya Maluku.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Indonesia
Bahari ya Koro

**Bahari ya Koro** ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, katika eneo la Fiji.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya Fiji
Ghuba ya Fonseca

'''''' ni ghuba ya bahari ya Pasifiki, kando ya nchi tatu za Amerika ya Kati: Elsavado, Honduras na Nikaragua.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya El Salvador
Jamii:jiografia ya Honduras
Jamii:jiografia ya Nikaragua
Ghuba ya Panama

'''''' ni ghuba ya bahari ya Pasifiki kwenye pwani ya Panama (Amerika Kaskazini).

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Panama
Ghuba ya Tonkin

'''''' ni ghuba ya bahari ya Pasifiki, kati ya Jamhuri ya Watu wa China na Vietnam.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya China
Jamii:jiografia ya Vietnam
Ghuba ya Khambhat

'''''' ni ghuba ya bahari ya Hindi, upande wa magharibi wa Uhindi.

## Tanbihi
Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Uhindi
Ghuba ya Maine

'''''' ni ghuba ya bahari ya Atlantiki, kando ya Marekani na Kanada.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Kanada
Jamii:jiografia ya Marekani
Ghuba ya Sidra

'''''' ni ghuba ya bahari ya Atlantiki, upande wa kaskazini wa Libya, kwenye Mediteranea.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Mediteranea
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Libya
Ghuba ya Ufini

'''''' ni ghuba ya bahari ya Atlantiki, kati ya Ufini, Estonia na Urusi.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Estonia
Jamii:jiografia ya Ufini
Jamii:jiografia ya Urusi
Bahari ya Bohai

**Bahari ya Bohai** ni bahari ya pembeni ya Pasifiki, katika eneo la Jamhuri ya Watu wa China.

## Tanbihi
Jamii:Pasifiki
Jamii:Bahari
Jamii:Jiografia ya China
Bahari ya Alboran

''''* ni bahari ya pembeni ya Atlantiki.

Bahari ya Alboran ni sehemu ya magharibi kabisa ya Bahari ya Mediterania, iliyoko kati ya Peninsula ya Iberia na kaskazini mwa Afrika (Uhispania kaskazini na Morocco na Algeria kusini). Mlango wa Gibraltar, ambao uko katika mwisho wa magharibi wa Bahari ya Alboran, unaunganisha Mediterania na Bahari ya Atlantiki.

## Jeographia
Wastani wake wa kina ni 445m na kina cha juu ni 1500m.

Shirika la Kimataifa Hydrographic hufafanua mipaka ya Bahari ya Alboran kama ifuatavyo
:

*Mashariki". Mstari unaounganisha kutoka 'Cabo de Gata' huko Andalusia huko Uropa hadi 'Cap Fegalo', karibu na Oran, Algeria huko Afrika
().

Visiwa kadhaa vidogo vimeenea baharini, ikiwa ni pamoja na  Isla de Alborán. Wengi wao, hata wale walio karibu na pwani ya Afrika, ni wa Hispania.

## Mazingira
Bahari ya Alboran ni eneo la mpito kati ya bahari na bahari, lenye mchanganyiko wa spishi za Mediterania na Atlantiki. Bahari ya Alboran ni makazi ya idadi kubwa zaidi ya samaki, bandari katika Magharibi mwa Mediterania, na ni maeneo muhimu zaidi ya kulisha kwa kasa wa baharini huko Uropa. Bahari ya Alboran pia inakaribisha uvuvi muhimu, ikiwa ni pamoja na sardini na samaki wa upanga. Mnamo mwaka 2003, Shirika la Afya Duniani (World Wildlife Fund) lilitoa wasiwasi juu ya uvuvi wa wavu wa kuteleza unaotishia idadi ya dolfini, kasa, na pia wanyama wengine wa baharini.

## kisiwa
Kuna baadhi ya visiwa vidogo katika bahari:
* Isla de Alborán *
* Chafarinas Islands|Islas Chafarinas
* Alhucemas Islands|Peñón de Alhucemas
* Peñón de Vélez de la Gomera

## Marejeo
## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Bahari ya Argentina

'''''' ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kwenye pwani ya Argentina (Amerika Kusini).

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Argentina
Bahari ya Funguvisiwa

''''* (kwa Kiingereza: *Archipelago Sea'') ni bahari ya pembeni ya Atlantiki.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Ghuba ya Venezuela

'''''' ni ghuba ya bahari ya Atlantiki kwenye pwani ya Venezuela (Amerika Kusini).

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Ghuba
Jamii:Jiografia ya Venezuela
Bahari ya Baleari

'''''' ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kwenye pwani ya Hispania (Ulaya).

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Hispania
Bahari ya Bothnia

'''''' ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kwenye pwani ya Ulaya Kaskazini.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari