open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andreina Gómez

**Andreina Gómez** (alizaliwa Aprili 18, 1981) ni mwandishi wa filamu, mwethnolojia, na mwanzilishi wa Salinas Producciones C.A. Filamu zake zinajumuisha mada za kitamaduni na ethnojografia alizopata katika utafiti wake, na kazi yake kuu inazingatia muziki. Anajulikana kwa kazi yake kama mtayarishaji wa "Water Drums, an Ancestral Encounter" ambayo ilichunguza jinsi athari za muziki wa Kiafrika zinaonekana katika muziki wa Venezuela. Kufikia mwaka wa 2015, alikuwa katika uzalishaji wa "Teresita y El Piano," filamu ya maisha ya Teresa Carreño. Uzalishaji wake umewakilishwa katika mafestivali kadhaa ya filamu ya kimataifa na taasisi za kitaaluma. Aidha, anafanya kazi ya kukuza mawasiliano ya kitamaduni kupitia filamu zake, ndani ya Venezuela na kimataifa.

## Maisha ya awali na elimu 
Andreina Gómez alizaliwa huko Caracas, Venezuela. Alipata shahada ya kwanza katika sayansi za kisiasa katika Chuo Kikuu cha Andes (Venezuela) mnamo 2005 na shahada ya uzamili katika ethnolojia katika taasisi hiyo hiyo mnamo 2010. Pia amehudhuria warsha za uandishi wa skrini na maandishi kutoka Shule ya Ubunifu ya GUIONARTE nchini Argentina mnamo 2013 na Escuela Internacional de Cine y Televisión San Antonio de los Baños, Cuba kuanzia 2011 hadi 2012, pamoja na mafunzo ya kuuza filamu kutoka Centro Nacional Autónomo de Cinematografía mnamo 2010, na uhuishaji katika Casa América mnamo 2009.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:wanawake wa Venezuela
Amanikhatashan

thumb|Amanikhatashan kama alivyochorwa katika kaburi lake
**Amanikhatashan** alikuwa Malkia wa Ufalme wa Kush, aliyetawala katikati ya karne ya 2 BK. Amanikhatashan anajulikana kutokana na kaburi lake huko Meroë, lenye jina la Beg. N 18.

Vitu vilivyopatikana katika kaburi la Amanikhatashan vinamweka kama malkia aliyetawala katika karne ya kwanza au ya pili BK. Sanaa katika kaburi ni ya mtindo unaofanana sana na sanaa katika kaburi la Beg. N 16, ambalo linapendekeza kwamba Amanikhatashan alitawala karibu na mtawala aliyefukiwa katika kaburi hilo. Beg. N 16 huenda lilikuwa la Mfalme *Amanikhareqerem* na linatambulika kuwa mwishoni mwa karne ya kwanza BK. Kwa kudhani utawala katikati ya karne ya 2 BK, Amanikhatashan kawaida (kwa nadharia) anawekwa kama mrithi wa *Amanitenmemide* na mtangulizi wa *Tarekeniwal*.

## Marejeo
Jamii:waliofariki karne ya 2
Jamii:Wanawake wa Sudan
Amanipilade

thumb|Sanamu ya mtawala wa Kushi aliyefukiwa katika Beg N. 25, ambaye kawaida huitwa Amanipilade.
**Amanipilade** ni jina ambalo kwa kawaida linahusishwa na malkia wa Kushi aliyezikwa katika piramidi ya Beg N. 25 huko Meroë. Amanipilade alitawala Ufalme wa Kush kutoka Meroë katikati ya karne ya 4 BK. Ushahidi wa kutuonyesha na usio wa moja kwa moja unapendekeza kwamba huenda alikuwa mtawala wa mwisho wa ufalme.

## Vyanzo na Mfululizo wa Tarehe 
Jina la Amanipilade, lililotafsiriwa katika Meroitic kama *Mnipilde*, linajulikana kutoka kwenye maandishi yaliyopatikana kwenye meza ya kutoa dhabihu katika piramidi ya Beg. W 104, ambayo huenda iliondolewa kutoka mahali pake halisi na kuwekwa hapo baadaye. Jina hilo lilichukuliwa na mfalme aliyezikwa katika Beg N. 25 mnamo mwaka 1978, kulingana na aina ya mwisho ya palaeografia ya maandishi ikilinganishwa na tarehe ya mwisho ya piramidi hiyo. Baadhi ya watafiti wametilia shaka uhalali wa Amanipilade, kama vile Kuckertz (2021), ambaye alitathimini kuwa inaweza kuwa jina la afisa asiye wa kifalme ambaye alichukua formula ya kifalme kwenye meza yao ya kutoa dhabihu. Kama watawala wengine wa Kush, jina la Amanipilade linaingiza jina la mungu Amun. Majina ya wazazi wa Amanipilade pia yameandikwa katika maandishi ya meza ya kutoa sadaka: Tehye (baba) na Mkeḫñye (mama). Majina haya hayana ushahidi wa kuwa yanamilikiwa na watawala wowote wa kifalme wa Kush lakini kiti cha ufalme cha Kush kinaweza kurithiwa kupitia mizizi isiyo ya moja kwa moja. Kwa sababu ya uharibifu wa maigizo, imependekezwa kwamba hii ni "ufafanuzi hatari wa alama za maigizo". Kazi za hivi karibuni kwa ujumla zinaendelea kudai kwamba Beg N. 25 ni kaburi la malkia anayetawala, ingawa baadhi wanasisitiza kwamba hii ni utambulisho wa tahadhari.

Beg N. 25 ni mazishi ya kifalme ya mwisho yanayojulikana katika Meroë na huenda hivyo ikawa ni mwisho wa nasaba ya kifalme iliyotawala kutoka katika mji huo. Ushahidi wa takriban na wa moja kwa moja pia unahusisha mwisho wa mamlaka ya kisiasa ya Meroitic katikati ya miongo ya nne ya karne ya nne BK.

## Marejeo
Jamii:waliofariki karne ya 4
Jamii:Wanawake wa Sudan
Miss Universe

**Miss Universe** ni shindano la urembo la kimataifa lililoanza mwaka 1952.

Mashindano haya yanapangwa na kampuni inayoitwa **Miss Universe Organization**, ambayo ipo nchini Marekani na Uthai .

## Washindi wa taji la Miss Universe 
## Mataifa yaliyopata ushindi kwa idadi 
Jamii:mashindano ya urembo
Amber Midthunder

thumb|
**Amber Midthunder** (amezaliwa Aprili 26, 1997) ni mwigizaji wa Marekani. Anajulikana katika kuigiza kwenye tamthilia kama FX Legion, Roswell na New Mexico, pia alionekana katika filamu ya *Longmire*, *Banshee*, na *Reservation Dogs**. Aliigiza kama Naru katika filamu ya Prey.*

## Maisha ya zamani 
Mama yake Midthunder aitwaye Angelique, ana asili ya Thailand na China ni mwongozaji wa filamu, na baba yake David ni mwigizaji mwenye asili ya Marekani. Angelique na David walikutana wakiwa wanafanya kazi katika filamu ya Kijapani iitwayo East Meets West ya mwaka 1995.

Midthunder ni raia wa Fort Peck Assiniboine na kabila la Sioux. Alizaliwa katika taifa la Navajo la Shiprock, New Mexico, aliamua kurudi baada ya kutumia mda mwingi wa utoto wake huko Santa Fe ambako alihudhuria katika chuo cha Teknolojia ambapo mama yake alifanya kazi katika kampuni ya uigizaji.

## Kazi 
Midthunder akiwa mtoto alikua na shauku ya kuigiza, ambapo alikariri mistari kutoka kwenye maonyesho na filamu alizozipenda, lakini hakupenda utendaji wake wa kazi kwa mara ya kwanza na hivyo aliamua kuchukua mda kabla ya kushiriki kazi zingine. Alianza kupata umaarufu katika filamu ya Sunshine Cleaning ya 2008. Midthunder aliendelea kufanya kazi katika mashirika ya uandaaji wa filamu huko New Mexico kabla ya kwenda Los Angeles akiwa na umri wa miaka 17 ili kutafuta fursa zaidi za uigizaji. Aliigiza kama Naru katika filamu ya Prey ambayo ni mfululizo wa tano katika filamu za Predator. 

## Tuzo 
Mnamo mwaka 2021, Midthunder alipokea tuzo ya Utendaji Bora katika Tuzo za Saturn na pia alichaguliwa kuwania tuzo za Critics Choice Awards katika kipengele cha Mwigizaji bora wa kike katika filamu za Televisheni.

## Marejeo 
Jamii:waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:CWW24
Kiseke (Ilemela)

**Kiseke** ni kata ya Manisipaa ya Ilemela (sehemu ya Jiji la Mwanza) katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 30,664 . 

## Marejeo
Jamii:Manisipaa ya Ilemela
Jamii:kata za Mkoa wa Mwanza
Majaji

**Majaji** alikuwa mtawala na malkia wa kurithi wa Walobedu, Afrika Kusini. Anajulikana kuwa mithali na halisi, na inaaminiwa kuwa alikuwa na nguvu ambazo zilimruhusu kudhibiti mawingu na mvua kwa kuileta mvua kwa marafiki zake na ukame kwa maadui zao.

Wakati huo, watawala wa kike walijulikana kama *wafalme wa mvua* au *wazalishaji wa mvua*. Zaidi ya hayo, aliileta mvua katika maeneo ya wageni wote waliompa zawadi na vito vya heshima. Kama kiongozi maarufu nchini Afrika Kusini, kubadilisha mawingu ilikuwa ujuzi wake maalum. Kimsingi hakuwa mtawala, bali alikuwa mzalishaji wa mvua. Wanaume walimtegemea kwa usalama, kwani angeleta mvua kwa kabila la mji wake kama ngao.

Kabila la Walovedu au Walovedu liliamini kwamba malkia alikuwa na udhibiti fulani wa jumla juu ya misimu yao, na hivyo basi, alishikilia kuwajibika kwa athari za hali ya hewa ya mvua. Pia alikuwa na kikosi cha wasaidizi.

Malkia pia alifanya kazi kama daktari wa mila aliyetengeneza dawa. Dawa za mvua zilikuwa zimehifadhiwa katika vyungu vya udongo katika sehemu salama ya kijiji. Sifa yake ilienea kutoka Zambezi hadi Bahari ya Kusini kwa kuwa na dawa kwa watu wote, ikiwa ni pamoja na dawa ambazo zilifanya wapiganaji kuwa wasioweza kushindwa kwa kuwafanya maadui wao kuwa dhaifu.

## Vyanzo
*"Majaji (c. 350 CE)" URL accessed 11/26/06 
* "Changing the Seasons with "The Rain Queen" " URL accessed 12/2012

## Marejeo
Jamii:waliofariki karne ya 4
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Project NIA

**Project NIA** ni shirika la kutetea la Marekani linalounga mkono vijana waliopata matatizo na sheria pamoja na wale walioathiriwa na ukatili na uhalifu, kupitia njia mbadala za kijamii badala ya taratibu za kisheria rasmi. Shirika lilianzishwa mnamo mwaka wa 2009 na mwanaharakati na mwalimu Mariame Kaba, na lengo la mradi ni kumaliza kuzuiliwa kwa vijana. NIA inatokana na neno la Kiswahili linalomaanisha "kwa kusudi".

## Hadithi za kusimamishwa 
"Suspension Stories" ni mpango uliotokana na ushirikiano kati ya Project NIA na Timu ya Vijana ya Wanawake ya Rogers Park, ambayo hukusanya hadithi kuhusu wanafunzi waliohusika na kufungiwa au kuondolewa shuleni kwa njia isiyo ya haki, haswa kupitia video. Pia wamefilamu na kukusanya habari kutoka kwa walimu na wafanyakazi wengine wa shule.

## Marejeo 
Jamii:Mashirika ya Marekani
Happiness Magese

**Happiness Magese** (pia anajulikana na jina la **Millen Magese**) ni mwanamitindo na mfanyabiashara wa Tanzania. Alikuwa mshindi wa mashindano ya Miss Tanzania mwaka 2001.

Aliiwakilisha nchi yake katika mashindano ya urembo ya Kimataifa Miss World 2001, yaliyofanyika nchini Afrika Kusini. Alipata fursa hiyo akiwa na umri wa miaka 22.

Baada ya kushiriki katika mashindano hayo, alirejea nchini kwake akasafiri tena nchini Afrika Kusini kuwa mwanamitindo. Alipata umaarufu sana katika kazi yake na sasa anajulikana kama mwanamitindo wa kimataifa. 

## Tanbihi
Jamii:Wanamitindo wa Tanzania
Mustafa Jaffer Sabodo

**Mustafa Jaffer Sabodo** (14 Mei 1942  – 23 Machi 2024) alikuwa mwanauchumi, mshauri wa masuala ya kimataifa ya ufadhili wa madeni, na mfanyabiashara kutoka nchini Tanzania. Alikuwa na maslahi ya kibiashara nchini India, Ufaransa, Kenya, Sudan, Nigeria, na Zimbabwe.

## Maisha na kazi 
Mustafa Jaffer Sabodo alizaliwa Lindi, Tanganyika (sasa Tanzania bara) kwa wazazi wenye asili ya Uhindi.

Mwaka 2003, alijitolea kufadhili ukuaji wa msukumo kwa ajili ya kuuza nje kwa kiasi cha TSh.&nbsp;100&nbsp;milioni. 

Bahati Nasibu ya Taifa Mwalimu Nyerere Foundation ndiyo iliyoibuliwa na Sabodo, ambaye alitoa TSh&nbsp;800&nbsp;milioni kuelekea mradi ulioanzisha bahati nasibu hiyo.  

Sabodo alifariki tarehe 23 Machi 2024, Masaki, jijini Dar es Salaam, akiwa na umri wa miaka 81. 

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wajasiriamali wa Tanzania
Ashok Jivraj Rabheru

**Sir Ashok Jivraj Rabheru**  (6 Aprili 1952 - 23 Desemba 2022) alikuwa mfanyabiashara nchini Uingereza. Alikuwa mwenyekiti wa Kampuni ya Tekonolojia na mawasiliano, inayoitwa **Genisys Group**.  Alihudumu kama mdhamini wa Tuzo ya Duke of Edinburgh kuanza mwaka 2000 hadi 2010, na alikuwa mwanachama mkuu wa kikundi cha uongozi kwa ajili ya kukusanya fedha kwa ya maadhimisho ya Jubilee ya Dhahabu mwaka wa 2006.  Alikuwa mwenyekiti wa bodi ya pamoja ya ufadhili kwa Uingereza na shughuli za kimataifa.

## Maisha ya awali na elimu 
Rabheru alizaliwa mkoani Morogoro, Tanzania, alikuwa mtoto wa tisa kati ya kumi wa Raliat na Jivraj. Baba yake alizaliwa na aliktoka India. 

Mnamo mwaka 1967, Rabheru alihama nchini Uingereza akiwa na umri wa miaka 15. Rabheru alisoma Chuo cha Kingston na kupata digrii yake kutoka Chuo Kikuu cha London katika ( B.Sc. ). Pia alishikilia ( M.Phil. ) kutoka Royal Holloway, Chuo Kikuu cha London katika Applied Mathematics. 

## Kazi 
Rabheru alianza taaluma yake ya TEHAMA kwa kuunda kampuni ya Genisys Group  mwaka wa 1985, Alikuwa na wafanyakazi 5 tu na leo kampuni hiyo imekua mtoa huduma za IT kwa kimataifa ikiwa na wafanyakazi zaidi ya watu 1000. Katika miongo mitatu iliyopita, kampuni imesaidia biashara kufikiria upya biashara zao katika ulimwengu wa kidijitali, kwa kutoa masuluhisho ya kina ya teknolojia yanayoungwa mkono na uzoefu, kujitolea na mkakati.

## Maisha ya kibinafsi na kifo 
Rabheru alikuwa na mke, **Harshida Jivraj Rabheru**, alikutanae wakati walikuwa na soma katika **Chuo cha Kingston** na walifunga ndoa mwaka wa 1980 nchini Kenya   . Wali bahatika kupata watoto watatu mapacha: Rishi, Shayan na Nikita, na aliishi Buckinghamshire. 

Rabheru alifariki tarehe 23 Desemba 2022, akiwa na umri wa miaka 70. 
Jamii:Waliofariki 2022
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jairam Shivji

**Jairam Shivji** (1792–1866) alikuwa mfanyabiashara na mwanabenki kutoka wilaya ya Kutch, nchini India.

Shivji alikuwa anaendesha shughuli zake za kiuchumi kutoka kisiwa cha Zanzibar na nchini Muskat na aliwahi kuwa mtu tajiri zaidi Afrika Mashariki wakati alipokuwa hai   

## Historia 
Jairam Shivji alizaliwa nchini India, mwaka 1792, katika familia ya Uhindu wa tabaka la Bhatia huko mjini Mundra, Wilaya ya Kutch. Baba yake Shivji Topan alikuwa mfanyabiashara kutoka Muscat, na  alikuwa ameandamana na Sultani wa Oman kwenye msafara wa kudumisha ushawishi wake katika Afrika Mashariki mnamo 1785 pamoja na mfanyabiashara mwingine aliyeitwa Vansanji Haridas Bhimani. 

Katika kipindi cha biashara kuongezeka wa kasi na mataifa ya magharibi, Usultani wa Omani waliweka kandarasi na mamlaka mbalimbali na makampuni kukusanya ushuru wa forodha katika maeneo mbalimbali. Baba yake Jairam, Shivji Topan, alipata kandarasi ya kukusanya ushuru wa forodha wa kisiwa cha Zanzibar mwaka 1819. 

Shivji alisafiri kisiwa cha Zanzibar and alijiunga na baba yake na baba mdogo wake, Madhavji Topan kama mwanafunzi na kusaidia katika biashara ya baba.

Baada kuirithi biashara ya baba yake, aliunganisha mikusanyiko maalum wa Usultani wa Omani na kudhibiti biashara kwenye ukanda wa pwani wenye urefu wa maili elfu moja. Makao makuu ya ofisi yake ilikuwa kisiwani Zanzibar na watoza ushuru wa eneo hilo walikuwa wanaitwa *Kutchi Banias (watu waliotoka wilaya ya Kutch, nchini India)*. 

Walijulikana pia kama *Wahindi wa Bandari* au *Baniani Forodha* . Baada ya hapa alijulikana kwa jina la 'Jiram Sewji'. 

Sultan Sayyid Said alikuwa alipiga marufuku kuchinja ng'ombe karibu na nyumba yake wakati wa Eid al-Fitr, ili kuheshimu imani ya kidini ya Shivji, ambaye alikuwa Mhindu. 

## Kifo na urithi 
Shivji alifariki tarehe 25 Agosti 1866. Alikuja kujulikana kwa jina la Mswahili na familia yake ilichukua jina la Swali. Barabara karibu na nyumba yake huko mjini Mundra ilijulikana kama **Swali Sheri**. 

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 1866
Jamii:Waliozaliwa 1792
Jamii:watu wa Uhindi
Njembot Mbodj

**Njembot Mbodj** (au **Njembot Mbooj**, **Njëmbët Mbooj**, **Ndjeumbeut Mbodj**, **Djembet Mbodj**, takriban 1800 – 1846 au 1811 — 1846  alikuwa *Lingeer* (Malkia) wa *Waalo*, ufalme wa kabla ya ukoloni wa Senegambia ambao sasa ni sehemu ya Senegal ya leo.

Njembot Mbodj alikuwa kiongozi akiwa na umri mdogo, baada ya kifo cha wazazi wake. Haraka alionyesha uwezo wake kama kiongozi licha ya umri wake mdogo; katika hili, alisaidiwa na tabia yake, ambayo imeelezwa kuwa ya kuamua na shujaa. Mwaka wa 1831 alifanikiwa kupata uchaguzi wa mjomba wake *Fara Penda Adam Sall Mbodj*,  kuwa *brak*  kuchukua nafasi ya binamu yake *Yerim Bagnik Teg Rela Mbodj*. Baada ya kujitoa kwa Wafaransa, *Trarza* walivamia Waalo kujaribu kudhoofisha ufalme. Njembot Mbodj aliweza kufanikisha ndoa yake na kiongozi wa Trarza, *Mohammed el-Habib* (ambaye walikuwa na mwana aliyeitwa Ely Ndjeumbeut el-Habib), ambapo ziliuungana falme hizo mbili na kufanya iwe rahisi kwao kupinga maslahi ya Wafaransa. Kulazimishwa kukimbia kwenda Kayor na Wafaransa waliovamia, baadaye alirudi nyumbani na kudhibiti mzozo wa madaraka huko Waalo. Mwaka wa 1840, baada ya kifo cha *Brak*, alifanikiwa kusimamia uchaguzi wa *Malick Mbodj* kama mrithi. Njembot Mbodj mwenyewe alifariki mwaka wa 1846, na kurithiwa na dada yake *Ndate Yalla Mbodj*.

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 1846
Jamii:Wanawake wa Senegal
Artaha

**Artaha** alikuwa malkia wa Nubia yenye cheo cha Misri cha *mke wa mfalme*. Labda alikuwa mke wa mfalme Aspelta, ingawa hii ni nadharia tu. Artaha anajulikana tu kutokana na mazishi yake huko Nuri (Nu 58). Mazishi yake yalikuwa labda ni piramidi na chumba kidogo cha ibada mbele yake, lakini vitu hivyo vilikuwa vimetoweka kabisa. Kuna ngazi inayoenda chini kwenye chumba kimoja cha mazishi ambacho kilipatikana kikiwa kimevunjwa. Kuta zilikuwa za zamani zimefunikwa na kupakwa rangi lakini mapambo yalikuwa yamepauka sana wakati vilipokutwa. Vyombo vya alabasteri vilipatikana. Pia kulikuwa na angalau shabti 180 zilizoandikwa, zikionyesha jina lake na cheo chake.

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Sudan
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Setlutlu

**Setlutlu** (au **Masekeletu**; alifariki karne ya 19) alikuwa mke wa Sebetwane, chifu wa Wakololo. Ndugu wa mume alikuwa Mfalme Mbololo.

## Wasifu 
Hapo awali Sebetwane alimtunuku Setlutlu Lechae kwa mmoja wa makamanda wake vijana kuhudumu kama mke wake. Baadaye alimuoa mwenyewe wakapata mtoto wa kiume, Sekeletu, ambaye baadaye alikuja kuwa mtawala.

## Viungo vya nje 
* Makololo interregnum and the legacy of David Livingstone (PDF)

Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:waliofariki karne ya 19
Amanitore

**Amanitore** (pia: **Amanitere** au **Amanitare**) alikuwa malkia wa Ufalme wa Kush, akiongoza kutoka Meroë katikati ya karne ya 1 BK. Aliitawala pamoja na mwanawe *Natakamani*.

Wakuu watatu wa taji wanathibitishwa katika utawala wa pamoja wa Amanitore na Natakamani: *Arikhankharer*, *Arikakahtani*, na *Shorkaror*. Zaidi ya piramidi mia mbili za Nubia zilijengwa, nyingi zikiharibiwa na kuteketezwa zamani za kale.

## Katika Agano Jipya
Inawezekana Amanitore ndiye Kandake aliyetajwa katika Biblia ya Kikristo katika habari ya wongofu wa towashi Mwethiopia katika kitabu cha Matendo ya Mitume 8:26–40:

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Sudan
Jamii:Waliofariki karne ya 1
Batinilhuti

[thumb|300x300px|Picha ya Batinilhuti na [Roho wa Batinilhuti]]
**Batinilhuti**  ni nyota angavu kwenye kundinyota la Mara. Iko kaskazini kwa Mraba wa Farasi na inaonekana kwa wangalizi walioko kaskazini kwa latitudo 54° Kus. Kwa kawaida hutumiwa na watazamaji nyota ili kufika Majarra ya Mara. Majarra Roho wa Batinilhuti (NGC 404) iko dakika saba za tao kutoka Batinilhuti.

Nyota hii ina mwangaza unaoonekana wa 2.07, ukibadilika kati ya 2.01 na 2.10. Hivyo wakati fulani nyota ni angavu kuliko zote kwenye kundinyota, ikiwa nyotabadilifu. Kwa mujibu wa vipimo vya paralaksi, iko takribani miakanuru 197 kutoka Jua. Mwangaza wake halisi unapunguzwa kwa 0.06 na gesi na vumbi kati ya Dunia na nyota hiyo . Nyota ina kasimwelekeo penyo ndogo ya 0.1 km/s, lakini ina mwendo halisi mkubwa kiasi, ikisafiri kwenye tufe ya anga kwa kasi ya 0.208"/mwaka.

## Jina 
Jina la Batinilhuti lilijulikana tangu karne nyingi kati ya mabaharia Waswahili waliotumia nyota hii kama msaada wa kukuta njia yao baharini wakati wa usiku. Asili ya jina ni Kiarabu *Baṭn al-Ḥūt*, inayomaanisha "batini ya samaki". *Al-Ḥūt* inatokana na jina la mojawapo ya makundinyota ya kale ya Waarabu, lakini lilikuwa tofauti na kundinyota la kisasa la Hutu (Samaki).

Jina lake la Bayer ni **β Andromedae**.

## Marejeo 
Jamii:Nyota
Amanitakaye

**Amanitakaye** alikuwa malkia wa Nubia, ambaye hadi sasa anajulikana kutokana na maziko yake katika makaburi ya kifalme ya Nuri (Nuri 26). Labda alikuwa mama wa mfalme *Malonaqen*, lakini hii ni nadharia tu, ingawa inaungwa mkono na vitu vyenye jina la mfalme huyo katika maziko yake. Bila ushahidi wa kutosha, ilipendekezwa kwamba alikuwa binti wa *Aspelta* na dada-mke wa *Aramatle-qo*.

Anabeba cheo cha *mama wa mfalme* na *dada wa mfalme*.

Mazishi ya Amanitakaye yalikuwa ya piramidi yenye jumba la ibada na vyumba vya mazishi chini ya ardhi. Katika jumba la ibada kulikuwa bado na stela iliyosimama. Kulikuwa na ngazi zinazoelekea chini ya ardhi na kuelekea kwenye vyumba viwili vya mazishi. Mazishi yalikutwa yamevunjwa, lakini vipande vya angalau shabti 89 vilipatikana. Vinabeba jina na cheo cha malkia. Vyombo kadhaa vilipatikana pia. Kulikuwa na plaki za faience zenye jina lake na jina la mfalme Malonaqen. Hii inaweza kuashiria kwamba alikuwa mama yake. Kitu kingine chenye jina lake ni silinda ya electrum. Kwenye silinda hii anabeba cheo cha *dada wa mfalme* pia.

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Sudan
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Amanishakheto

**Amanishakheto** alikuwa malkia mwenye utawala kamili (kandake) wa Ufalme wa Kush ambaye alitawala mwanzoni mwa karne ya 1 BK. Katika hieroglifi za Meroitic jina lake linahusishwa na *Amanikasheto* (*Mniskhte* au *(Am)niskhete*). Katika maandishi ya Meroitic ya mwendo kasi anajulikana kama *Amaniskheto qor kd(ke)* ambayo inamaanisha Amanishakheto, Qore na Kandake (*Mtawala na Malkia*).

Inaaminiwa kwamba Amanishakheto alikuwa mrithi moja kwa moja wa malkia mwenye utawala kamili wa awali Amanirenas. Ilikuwa hazina ambayo ilikutana na matarajio yake yote: ilikuwa na mikufu 10, pete 9 za kinga, pete 67 za kusaini, mikufu 2 na idadi kubwa ya amuleti, zote zilizotengenezwa na mafundi bora wa Ufalme wa Meroë. Vipande hivi sasa vipo katika Makumbusho ya Misri ya Berlin na katika Makumbusho ya Misri ya Munich.

## Uchongaji wa Mchanga
Uchongaji wa mchanga unaomwonyesha malkia, sasa uko katika Makumbusho ya Taifa ya Khartoum nchini Sudan, ulipatikana katika Hekalu la Amun huko Naqa. Uchongaji huo unaonyesha Malkia Amanishakheto karibu na miungu wawili. Katika sanaa ya Misri, watu waliowekwa wakiwa wameketi wanaonekana kuwa na umuhimu mkubwa zaidi, ikifuatiwa na yeyote anayeangalia upande wa kulia. Ni muhimu pia kuzingatia utaratibu wa ukubwa. Katika uchongaji huu, Amanishakheto anaonekana kuwa mrefu kuliko hao wawili hata hivyo, mungu aliyeketi angekuwa mrefu kuliko wanawake hao wawili. Miungu hiyo imefahamika kuwa ni Amesemi na Apedemak, mungu na mungu mwanamke wa vita. Wanawake hao wawili wanaonyeshwa wamevaa mavazi yanayofanana: nguo zilizobana, kitambaa cha kichwa chenye pindo, shingoni, na nywele zilizopindika. Miili yao inaonyeshwa kwa njia tofauti hata hivyo, mungu ana mwili mwembamba na gauni lenye maelezo zaidi ya kina. Amanishakheto anaonyeshwa kwa njia yenye mvuto zaidi. Uhusiano kati ya hao wawili unaonekana kuwa wa karibu, ambao pia unaonyesha nguvu aliyokuwa nayo Malkia Amanishakheto. Hieroglifi kwenye nyuma ya stele inaonyesha utambulisho wa wanawake hao wote wawili.  Stele hii iliwekwa katika Hekalu la Amun huko Naqa, ambalo lilijengwa baada ya kifo cha Malkia Amanishakheto.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Sudan
Jamii:Waliofariki karne ya 1
Mosadi Seboko

**Mosadi Seboko** (alizaliwa Ramotswa, 7 Juni 1950) ni Kgosikgolo wa Wabalete huko Botswana. Yeye ni kgosikgolo wa kwanza mwanamke katika historia ya Botswana.

## Maisha ya awali
Mosadi Seboko alizaliwa  Kusini mwa Gaborone. Jina lake *Mosadi* lina maana ya "mwanamke" kwa lugha ya Setswana, na alipewa jina la Kiingereza "Muriel". Baba yake, Mokgosi III, alitarajia mtoto wa kiume awe mtoto wake mkubwa, lakini alipoona binti yake, alisema, "Vizuri, ni mwanamke. Nifanyeje? Ni mtoto wangu. Mwaka 1969, alihitimu kutoka chuo cha Moeding. Miaka miwili baadaye, alikuwa msimamizi wa idara katika benki ya Barclay's . Aliachana na ndoa yake ya miaka sita na mume wake mkatili mwaka wa 1978.

## Uwakilishi wa Ufalme 
Ndugu wa Mosadi Seboko alikuwa kgosikgolo kutoka tarehe 1 Juni 1996 hadi 17 Juni 2001 alipofariki kutokana na ugonjwa. Tumelo Seboko, mjomba wa Mosadi, alikuwa kgosikgolo wa muda kutoka tarehe 21 Juni 2001 hadi 7 Januari 2002. Mama na dada zake Mosadi walimhimiza awe kgosikgolo wa baadaye wakati huu, ambayo ingevunja historia ya wanaume pekee kuwa dikgosikgolo. Wakati wa kusakinishwa kwake, alifanya kazi kama meneja wa sakafu katika Century Office Supplies huko Broadhurst. Mosadi alitegemea madai yake ya *bogosi* juu ya *urithi wa kuzaliwa*; kwa kuwa yeye alikuwa mzaliwa wa kwanza, anapaswa kuwa wa kwanza katika kuwa kgosikgolo.

Seboko alikuwa na wakosoaji wengi kwa sababu alikuwa mwanamke. Mjomba wake Tumelo alitaka Tsimane Mokgosi, binamu wa Mosadi, awe kgosikgolo badala yake, na wanachama wengine wa kgotla walijaribu kuchelewesha kusakinishwa kwake kwa kusema kwamba hakuwa na ujuzi wa kuongoza msako wa chui wa jadi au kushiriki katika sherehe ya *kuleta mvua*, ambayo yote yalikuwa muhimu kuthibitisha uhalali wa kgosikgolo. Mosadi alipinga hoja hizo, akisema kwamba mengi ya mila hizo zilipitwa na wakati wa Ukristo ulipokuja Botswana.

Kujiinua kwake kulikuwa mapinduzi kwa kuangusha mila ambapo wanawake waliruhusiwa tu kwenye *kgotla* (mkutano wa kijiji) ikiwa walikuwa wamealikwa na mwanaume. Aliingia ofisini tarehe 7 Januari 2002 na akawa kwenye Orodha ya Wenyeviti wa Ntlo ya Dikgosi. Alitawazwa tarehe 30 Agosti 2003 na kupokea zawadi ya jadi ya ng'ombe, na gari la Toyota pickup, mashine ya kuosha, mashine ya kunyunyizia, kompyuta, na printa. wa *Ntlo ya Dikgosi* tarehe 28 Februari 2002. Wakati wa kutawazwa kwake, alibainisha mabadiliko ya kudumu ya kabila lake:

Mtindo wake wa uongozi ni wa kisasa ikilinganishwa na watangulizi wake wa kiume: yeye huzungumza waziwazi kuhusu mume wake mkatili, haki za kijinsia kwa wanawake, na tatizo linaloongezeka la HIV. Wakosoaji wamemlaumu kwa "kulinda wanawake", lakini Mosadi Seboko alijibu kwamba badala yake yeye ni "mwenye hasira kwa wanawake [...] kwa kushindwa kudhibiti hali zao wenyewe zaidi".

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*
*

Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanawake wa Botswana
Halima IV

**Halima IV** (pia: **Alimah IV**; alizaliwa karne ya 18), alikuwa Sultana mamlaka wa utawala wa Sultani wa Anjouan huko Nzwani katika funguvisiwa la Komori kutoka mwaka 1788 hadi 1792.

Halima alizaliwa na mwanamfalme Mohamed (alifariki 1787), mwana na mrithi aliyeteuliwa wa Sultan *Abdallah I*. Baba yake alifariki wakati babu yake alipokuwa hayupo wakati wa hija yake kwenda Makka. Aliporejea, alisikitika kwa habari za kifo cha mwanae, akampa mjukuu wake, Malkia Halima, nafasi muhimu.

Mwaka wa 1788, Abdallah I alijiuzulu kwa ajili ya mjukuu wake, ambaye akawa anajulikana kama Halima IV. Anjouan ilikuwa kisiwa kilichohusika katika biashara ya watumwa iliyofanywa na Waarabu na Wazungu katika Bahari ya Hindi . Ingawa kisiwa hicho kilikuwa cha Kiislamu, Uislamu ulikuwa ukifuatwa kwa wastani, wanawake hawakuishi faraghani, na wanawake watatu walikuwa wametawala kabla yake. Alikuwa mtawala wa kisiwa hicho kwa miaka minne.

Mwaka wa 1792, babu yake alirudi tena kuwa sultani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa karne ya 18
Jamii:Waliofariki karne ya 19
Jamii:Wanawake wa Komori
Amanimalel

**Amanimalel** (pia **Amanimalēl** na **Amanimalil**) alikuwa malkia wa Ufalme wa Kush wa Mfalme wa Napata wa Nubia, labda mke wa mfalme Senkamanisken aliyeishi katika nusu ya pili ya karne ya 7 KK. Anajulikana zaidi kutokana na sanamu moja au labda mbili za ubora wa hali ya juu.

## Tarehe na familia
Amanimalel aliishi katika nusu ya pili ya karne ya 7 KK. Tarehe kadhaa zimependekezwa kwa ufalme wake kulingana na hizo zilizokadiriwa kwa utawala wa Senkamanisken: 643–623 KK au 642–623 KK.

Inaaminika kuwa Amanimalel alikuwa malkia mke wa Senkamanisken, ambaye pia alikuwa ameoa malkia Nasalsa na labda Masalaye. Kwa hivyo, Amanimalel anaweza kuwa mama wa malkia Asata na Madekan ambao waliolewa na wafalme Aspelta na Anlamani, mtawalia. Hata hivyo, uwezekano huu unajadiliwa kwa sababu ya ukosefu wa ushahidi wa moja kwa moja kuhusu jambo hilo. Wazazi wa Amanimalel pia ni wa kutatanisha, anaweza kuwa ni binti wa Atlanersa. 

## Uthibitisho
thumb|Katikati hadi mbele: piramidi Nuri 22, inayofikiriwa kuwa ni ya Amanimalel.
Amanimalel anathibitishwa na sanamu kubwa ya malkia yenye urefu wa , ambayo iligunduliwa mwezi Aprili 1916 na George Andrew Reisner katika ghala la hekalu la Gebel Barkal B 500 wakati wa safari ya pamoja ya uchunguzi kati ya Chuo Kikuu cha Harvard na Makumbusho ya Sanaa, Boston. Sanamu hilo ni moja ya kazi kuu za sanaa ya Kiafrika, inamuonyesha malkia katika hali ya kawaida ya kutembea ya Kimisri, akiwa amevaa vazi la Kiafrika la Kimisri ambalo lingeweza kuwa limefunikwa na fedha wakati miguu inaweza kuwa imepambwa na mikanda ya dhahabu. Nguzo ya nyuma ya sanamu inaonyesha kuwa yeye ni *mwenye kupendwa na Amun wa Napata anayeishi katika mlima mtakatifu*, ikionyesha kuwa malkia alishiriki katika ibada ya Amun huko Napata katika jukumu ambalo linaweza kuwa limehusiana na lile la Mke wa Mungu wa Amun wa kizazi cha awali cha Dinasti ya Ishirini na Tano ya Misri. Uandishi ulikuwa chini ya ulinzi wa mungu ambaye picha yake imeharibika lakini inaweza kuwa ya Mut. Malkia anaonyeshwa akishikilia sanamu ndogo ya mtoto mungu mwenye kuvaa taji maradufu ambaye huenda akawa Khonsu, mwana wa Amun huko Thebes, Misri, hivyo kumfanya malkia awe karibu sana na Tatu ya Amun, Mut, na Khonsu.

Sanamu ya pili ya quartzite, ambayo ni sawa sana iko katika Makumbusho ya Neues ya Berlin na inadhaniwa kuwa ya Amanimalel kutokana na kufanana kwa karibu kati ya mawakilishi wote wawili.

## Kaburi
Kaburi la malkia Amanimalel halijatambuliwa kwa uhakika wowote. Reisner alipendekeza kwamba piramidi 22 katika makaburi ya kifalme ya Nuri inamhusu yeye. Piramidi hiyo ilichimbwa mwaka 1917. Kazi hizi zilifichua vipande vya foil ya dhahabu, vitu vidogo vya fedha na mabeads.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Sudan
Jamii:Waliofariki karne ya 7 KK
Masqaroda

**Masqaroda** ni jina la kata mbili za Mkoa wa Manyara, Tanzania:
* Masqaroda (Hanang)
* Masqaroda (Mbulu)
Masqaroda (Hanang)

Kwa kata nyingine yenye jina hilo, tazama: Masqaroda (Mbulu).

**Masqaroda** ni kata ya Wilaya ya Hanang katika Mkoa wa Manyara, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi wa kata walihesabiwa kuwa 8,525 . 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Hanang
Jamii:kata za Mkoa wa Manyara
Chuo Kikuu cha Pwani

thumb|Kaunti ya Kilifi, nchini Kenya.
**Chuo Kikuu cha Pwani** ni chuo kikuu ambacho kiko katika eneo ya ekari mia sita karibu na mji wa Kilifi, nchi ya Kenya. 

Falsafa ya chuo kikuu hiki ni kuwa shule ya “ubunifu, mabadiliko, na usikivu. Kuna shule saba tofauti Chuo Kikuu cha Pwani ambazo wanafunzi wanaweza kusoma masomo mengi tofauti. 

## Historia ya Chuo Kikuu cha Pwani 
Kabla ya Chuo Kikuu cha Pwani kuanzishwa, kiliitwa Taasisi ya Kilimo ya Kilifi. Tarehe ishirini na tatu, mwezi wa nane, mwaka wa 2007, Taasisi ya Kilimo ya Kilifi ilibadilishwa na kuwa chuo ambacho kilikuwa sehemu ya Chuo Kikuu cha Kenyatta. Chuo kilifunguliwa na rais wa Kenya, Mwai Kibaki, tarehe mbili, mwezi wa kumi na moja, mwaka wa elfu mbili na saba. Halafu, tarehe thelathini na moja, mwezi wa kwanza, mwaka wa elfu kumi na tatu, chuo kilibadilishwa na kuwa Chuo Kikuu cha Pwani baada ya kupata mkataba., shahada za pili ishirini na tisa, na shahada za tatu ishirini na mbili ambazo wanafunzi wanaweza kuamua kusoma. Pamoja na programu za shahada hizo, Chuo Kikuu hiki kina programu za cheti nne na programu za stashahada ishirini pia.
thumb
Programu za shahada hizo ziko shule saba tofauti Chuo Kikuu cha Pwani. Shule hizo ni: 

* Shule ya Sayansi Tumizi na Sayansi Msingi (Mshauri: Mwalimu Bernard Mulwa Fulanda)
* Shule ya Biashara na Uchumi (Mshauri: Mwalimu Abdullah Ibrahim Ali)
* Shule ya Ubinadamu na Sayansi Jamii (Mshauri: Mwalimu Halimu S. Shauri)
* Shule ya Afya na Sayansi ya Binadamu (Mshauri: Mwalimu Makorani Y’Dhida-a-Mjidho)
* Shule ya Elimu (Mshauri: Mwalimu Sammy K. Rutto)
* Shule ya Dunia na Sayansi ya Mazingira (Mshauri: Mwalimu Annie Hilda Ong’ayo)
* Shule ya Sayansi ya Kilimo na Viwanda vya Huduma za Kilimo (Mshauri: Mwalimu Hemedi Mkuzi Saha)

## Watu Muhimu 
Kwa utawala wa Chuo Kikuu cha Pwani, Makamu Mkuu anaitwa Mwalimu James H. P. Kahindi. Yeye anafundisha masomo ya mikrobiolojia pale pia, na kabla ya hii, alifundisha masomo ya sayansi asili katika Chuo Kikuu cha Mataifa cha Marekani – Afrika. Kaimu Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Pwani wingine ni Mwalimu Paul Guyo, Mwalimu Helem Mondoh, na Mwalimu Mlewa C. Mwatete. Mwenyekiti wa Halmashauri ya Chuo Kikuu cha Pwani anaitwa Mwalimu Mohamed Salim Badamana.

## Matukio ya Habari Kuhusu Chuo Kikuu 
Tarehe thelathini, mwezi wa tatu, mwaka wa 2023, basi la Chuo Kikuu cha Pwani ambalo lilikuwa limebebeka wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Pwani lilipata ajali kwa kugongana na matatu barabarani. Wanafunzi walikuwa wakisafiri kwenda Eldoret ili kutazama mchezo, lakini basi lilipoendeshwa katika barabara ya Nairobi-Nakuru, breki za basi zilishindwa kufanya kazi. Watu kumi na nane walikufa – watu tisa miongoni mwa watu hawa walikuwa wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Pwani, na watu wengine watatu walikuwa wafanyakazi chuoni.

Chuo Kikuu cha Pwani kilifunga kutoka tarehe moja mwezi wa nne mpaka tarehe kumi na saba mwezi wa nne ili kuwapa wanafunzi wakati kuhuzunisha wanafunzi waliofariki. Tarehe za mitihani kwa wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Pwani zilihamwa kuanza tarehe mbili mwezi wa tano na kumaliza tarehe kumi na mbili mwezi wa tano.

## Tanbihi 
Jamii:Vyuo vikuu vya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kilifi
Angavurugu

thumb|300x300px|Matabaka ya angahewa
**Angavurugu** ni tabaka la chini kuliko yote ya angahewa ya Dunia. Ina asilimiia 80 za tungamo yote ya angahewa, na asilimia 99 za tungamo yote ya mvuke maji na vipulizaji. Matukio zaidi ya halihewa yanatokea katika tabaka hili. Kimo cha angavurugu ni takribani km 15.

Istilahi "angavurugu" inatokana na "anga" + "vurugu", kwa sababu ya kuvurugavuruga kwa upepo, dhoruba, na kadhalika, iliyo tabia maalumu ya tabaka hilo la angahewa.

Tabaka lililoko juu ya angavurugu huitwa angatando. Mpaka kati ya matabaka hayo mawili huitwa mpakavurugu.

## Marejeo 
Jamii:Metorolojia
Angakati

thumb|300x300px|Kivuko cha angani katika angakati
thumb|300x300px|Matabaka ya angahewa
**Angakati** ni tabaka la tatu la angahewa, kati ya angatando na angajoto. Katika angakati, halijoto inapungua kadiri kimo kinavyoongezeka. Tabia hiyo huweka mipaka ya angakati. Mpaka wa chini uko takribani kimo cha km 50, (yaani mpakatando), na mpaka wa juu uko takribani kimo cha km 80 (yaani mpakakati).

## Marejeo 
Jamii:Metorolojia
Alice Muloki

**Alice Muloki** (19 Novemba 1929 - 6 Novemba 2005) alikuwa Inhebantu (malkia mke) wa Ufalme wa Busoga huko Uganda kwa kuolewa na Henry Wako Muloki, mtawala wa ufalme huo, ambaye alijulikana kama *Kyabazinga wa Busoga*.

## Maisha ya awali na elimu 
Muloki alizaliwa kama **Alice Kintu** mnamo Novemba 19, 1929. Alipata elimu katika shule ya *Berkley High School*, *Gayaza High School* na Chuo cha Buloba huko Busoga. Wapenzi hao walikuwa na watoto nane pamoja-wakiume wanne na mabinti wanne. pamoja naye huko Kaliro baada ya kifo chake mnamo mwaka 2008.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Wanawake wa Uganda
Kujizungusha

[thumb|[Dunia inajizungusha, na pia inazunguka Jua]]
**Kujizungusha** ni tendo la gimba lenye kuenda kwa duara kwenye mhimili wake mwenyewe. Mwendo wa kufanya duara kwenye mhimili ulioko nje ya kiolwa huitwa mzunguko.

## Mhimili wa kujizungusha 
thumb|Mstari nyekundu ni mhimili wa kujizungusha
Mhimili wa kujizungusha ni mstari mnyoofu ambako gimba linajizungusha. Kwa mfano, mhimili wa kujizungusha wa gurudumu ni ekseli yake.

Kwa magimba ya angani kama Dunia mhimili wa kujizungusha ni mstari unaopita kwenye ncha mbili za kaskazini na kusini ukipita kitovu cha tungamo yake.
## Marejeo
Notulu

**Notulu** ni jina linaloshirikiwa na watawala wa kike wa nchi ya Barotse huko Zambia.

## Malkia Notulu 
**Notulu I** alikuwa malkia, mke wa Mfalme Ngombala wa Watu wa Lozi. Aliuawa kwa njaa na mmoja wa wafuasi wake, Mfalme Mwananyanda Liwale. Baba yake alikuwa anaitwa Mwiyawamatende.

## Mkuu wa Kike Notulu 
**Notulu II** wa Libumbwandinde alikuwa mkuu wa kike. Alikuwa binti wa Mfalme Ngombala na malkia aliyeitwa jina hilo hilo hapo juu. Pia alikuwa dada wa Mwanaume Mbanga, mama wa Mkuu Mukwangwa, na shangazi wa mfalme Mwanawina I.

## Malkia Notulu 
**Notulu III** alikuwa malkia msaidizi kama mke wa Mbanga (aliyetajwa hapo juu). Hivyo, dada na mke wa Mwanamfalme Mbanga walikuwa na jina moja na walikuwa ni wakwe.

Watoto wake walikuwa:
*Mfalme Yubya
*Mkuu Nakambe, Mkuu wa Tatu wa Nalolo
*Mwanamalia, Mkuu wa Nne wa Nalolo
*Yubya II, Mkuu wa Pili wa Nalolo
*Mwanamfalme Nakambe
*Mfalme Mwanawina I

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Zambia
Leonor Nzinga Nlaza

**Leonor Nzinga Nlaza** (karibu mwaka 1491), alikuwa malkia msaidizi wa Mfalme Nzinga a Nkuwu wa Ufalme wa Kongo.

## Maisha
Asili yake haijulikani; aliolewa na Mfalme *Nzinga a Nkuwu* wa Ufalme wa Kongo kabla ya mwaka 1483. Baada ya kuwasiliana na Wareno kuanzia mwaka 1482 na kujumuisha ubadilishanaji wa ubalozi, mumewe aliamua kuwa Mkristo mwaka 1491 na kubatizwa kwa jina la João. Hata hivyo, alikuwa na wasiwasi kuwaruhusu wanawake kubatizwa. Nzinga a Nlaza hata hivyo, aliendelea kudai kuwa wanawake wabatizwe, na hatimaye alishinda moyo wa mfalme, kuruhusu yeye pamoja na wanawake wengine wa tabaka la juu kubatizwa. Alibatizwa tarehe 5 Juni 1491 akipokea jina la Leonor kutoka kwa jina la *Eleanor* Malkia wa Ureno wakati huo.

Alionyesha shauku kubwa kuhusu Ukristo, akimuuliza maswali mengi makuhani ambao walikuwa wametoka Ureno kuhusu imani na Ureno, hatimaye akawa na hamu ya kutosha hata kufanya "sanaa ya kumbukumbu" kwa kutumia mawe na kuyapanga ili kumsaidia kuelewa na kukumbuka mahusiano kuhusu Ukristo. Baadaye, aliwapa makuhani kiasi kikubwa cha chakula kutoka kwenye mali yake binafsi.

Miongoni mwa watoto wake, mwanae Mvemba a Nzinga, ambaye alibatizwa kama Afonso, alikuwa mkubwa na kuchaguliwa na João kuwa Mwene Nsundi, nafasi ambayo kawaida hupewa mrithi. Hata hivyo, baada ya mumewe kufariki, kulikuwa na wagombea wengi wa kiti cha ufalme, na alitamani mwanae achaguliwe badala ya mpinzani wake mkuu, Mpanzu a Kitemu, mwana wa João na mwanamke mwingine. Ingawa baadaye Afonso alitafsiri mgogoro huu wa udhibiti kama mapambano kati ya Mkristo na asiye Mkristo, dini ilikuwa muhimu kidogo kuliko uchaguzi wa kawaida ulioharibu uchaguzi katika Ufalme wa Kongo. Ili kuhakikisha urithi wa Afonso, Leonor kwa siri alimpa habari kuhusu hali ya mambo na kumsaidia kurudi kwa siri mahakamani na kukabiliana na ndugu yake wa kambo.

Alijulikana baadaye kama mdhamini wa dhati wa kanisa, ingawa habari chache zaidi zinajulikana kuhusu maisha yake baada ya Afonso kurithi kiti cha ufalme. Tarehe ya kifo chake haijulikani, lakini alizikwa pamoja na mumewe katika Kanisa la Sao Miguel huko Mbanza Kongo, kanisa ambalo baadaye lilijulikana kama *Mbiro* (mbila katika Kikongo) au kaburi.

## Hadithi iliyofuata 
Karibu 1680, hadithi kuhusu Leonor Nzinga Nlaza ilionekana, ikidai kwamba alikuwa mtetezi mtiifu wa dini ya jadi na si Mkristo. Afonso, hadithi ilisema, alimuomba aondoe sanamu ambayo alikuwa akivaa shingoni mwake, na kugundua kwamba alikuwa mkaidi kutoa, hatimaye alimzika hai. Hadithi hii ilirekodiwa na kusimuliwa mara nyingi katika karne zilizofuata, na mabadiliko na maelezo mbalimbali. Hadithi hii bado husimuliwa huko Mbanza Kongo leo, kawaida karibu na nyota karibu na uwanja wa zamani wa ndege wa mji, uliowekwa wakati fulani kabla ya mwaka 2000. Katika toleo la sasa, yeye huitwa *Dona Mpolo* na nyota hiyo ni sehemu ya kuainisha ya UNESCO ya Mbanza Kongo kama Urithi wa Dunia.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:waliozaliwa karne ya 15
Rosalie Gicanda

Malkia Mjane **Rosalie Gicanda** (1928 – 20 April 1994) alikuwa mke wa Mfalme wa Rwanda (mwami) Mutara III Rudahigwa. Baada ya mume wake kufariki katika mazingira ya kutatanisha mwaka 1959, ufalme wa Rwanda ulidumu kwa miaka miwili tu zaidi, chini ya uongozi wa Mfalme Kigeli V Ndahindurwa kabla ya kufikia mwisho wake na Mapinduzi ya Rwanda mwaka 1961. Hata hivyo, Malkia aliendelea kuishi Butare, Rwanda pamoja na mama yake na watumishi wake kadhaa, ambapo baadaye aliuawa wakati wa mauaji ya halaiki ya Rwanda.

## Maisha 
Mwaka 1953 mwandishi Mmarekani John Gunther alitembelea Rwanda akijiandaa kwa kitabu chake *Inside Africa*. Baada ya kumhoji mumewe Mutara III, Gunther alikutana kijamii na Malkia Rosalie Gicanda. Aliielezea kuwa na unyenyekevu katika tabia, akizungumza Kifaransa vizuri lakini hakuwa amesafiri sana.

## Kifo 
Tarehe 20 Aprili 1994, wakati wa mauaji ya halaiki ya Rwanda yakiendelea huko Butare, kikosi cha askari kilichoongozwa na Lt. Pierre Bizimana, kikifanya kazi chini ya amri ya Capt. Ildéphonse Nizeyimana, walimteka nyara aliyekuwa Malkia pamoja na wengine kutoka nyumbani kwake. Kisha waliwachukua mateka nyuma ya Jumba la Taifa (sasa ni Makumbusho ya Etnografia ya Rwanda) na kuwapiga risasi. Msichana mdogo ndiye aliyesalia hai kueleza hadithi ya mauaji hayo. Siku mbili baadaye, mama yake Malkia pia aliuawa. Kufuatia ombi la padre, Meya wa Butare Kanyabashi alikusanya mwili wa Malkia Gicanda na kuuzika katika uwanja karibu na nyumba yake.

## Majibu ya Umma 
Malkia alikuwa ni ishara hai kwa Tutsi, na mauaji yake yalishangaza wengi. Kimsingi yalitangaza mwanzo wa mauaji ya halaiki katika eneo la Butare, ambayo yalishuhudia baadhi ya ukatili mbaya kabisa uliofanywa wakati wa mapigano.

Baada ya mauaji ya halaiki, mahakama ya kijeshi ya Rwanda ilimpata naibu huyo wa kwanza wa ngazi ya mwanajeshi Aloys Mazimpaka na Luteni Pierre Bizimana na hatia ya mauaji ya halaiki na mauaji ya Malkia Gicanda na familia yake. (*Chambre Specialisée du Conseil de Guerre de Butare, kesi namba LMD 187, LP 0001-PS 97*, Hukumu iliyotolewa Julai 27, 1998.) Bizimana alihukumiwa kifo, Mazimpaka kifungo cha maisha gerezani.

Mnamo tarehe 6 Oktoba 2009, Nizeyimana alikamatwa huko Kampala, Uganda. Nizeyimana alikuwa mmoja wa washukiwa wanaotafutwa sana katika mauaji ya halaiki ya Rwanda.  Tarehe 19 Juni 2012, alipatikana na hatia katika Mahakama ya Jinai ya Kimataifa kwa ajili ya Rwanda kwa kutoa amri ya mauaji ya malkia wa zamani wa Tutsi, pamoja na mauaji mengine, na akahukumiwa kifungo cha maisha.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Wanawake wa Rwanda
Jamii:Wanasiasa wa Rwanda
Okinka Pampa

**Okinka Pampa Kanyimpa** (mara nyingine **Kanjimpa** alifariki 1930) alikuwa malkia mkuu-pembezi wa Watu wa Bijagos wa Orango, katika Visiwa vya Bissagos vya Guinea-Bissau. Aliishi katika eneo la Angagumé.

Malkia Pampa Kanyimpa, mwanachama wa ukoo wa Okinka, akamrithi baba yake Bankajapa alipewa jukumu la kuwalinda wazee wa kisiwa na kuwa mlinzi wa mila zake karibu mwaka wa 1910. Hii ilikuwa wakati ambapo serikali ya Ureno ilikuwa inajiandaa kuikalia visiwa vya Bissagos kama sehemu ya madai yake ya ardhi barani Afrika. Ureno iliona visiwa hivyo kama fursa ya kupanua bandari zao za biashara na kuboresha uchumi kwa walowezi wa Kireno. Kujaribu kudumisha amani, alipinga kampeni zao kwa muda kabla ya hatimaye kusaini mkataba wa amani nao. Wakati huo huo, alitekeleza mageuzi ya kijamii ambayo yalipanua haki za wanawake na kumaliza utumwa. Okinka Pampa alifariki dunia mwaka 1930 kutokana na sababu za asili; urithi wake unasherehekewa hadi leo katika visiwa na bara. Alikuwa malkia wa mwisho wa watu wa Bijago. Okinka Pampa bado anaheshimiwa katika visiwa vyote vya arkipelago hicho, na kaburi lake linaweza bado kutembelewa.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Wanawake wa Guinea Bisau
Malkia Pokou

**Malkia Pokou** (au: **Awura, Aura, Abla Pokou**; 1730 - takriban 1750/1760) alikuwa malkia na mwanzilishi wa kabila la Watu wa Baoule huko Afrika Magharibi, sasa Kodivaa. Alitawala juu ya tawi la himaya yenye nguvu ya Himaya ya Ashanti wakati ilipoenea magharibi. Kundi la watu wa Akan, watu wa Baoule leo hii ni moja ya makabila makubwa zaidi katika Kodivaa ya kisasa.

## Maisha ya awali 
Malkia Pokou alizaliwa mjini Kumasi, Ghana, binti wa Nyakou Kosiamoa, dada wa Dakon, mrithi aliyeuawa wa Opoku Ware I, na mpwa wa Osei Kofi Tutu I, mfalme hodari ambaye alikuwa mwanzilishi wa pamoja wa Ufalme wa Ashanti.

Malkia Pokou alikuwa kiongozi wa kundi lililotoa upande kutoka Milki kuu ya Ashanti, ambayo alikataa kujiunga nayo. Mabishano kati ya makundi yalisababisha vita. Pokou aliongoza kundi lake magharibi, kupitia safari ndefu na ngumu, kufikia Mto Komoé. Hadithi inasimulia kwamba alilazimika kumtoa sadaka mwanae pekee ili watu wake waweze kuvuka mto.

Baada ya kuvuka mto, Pokou na watu wake waliishi maisha ya kilimo katika savanna ya eneo hilo. Pokou alikufa muda mfupi baada ya kuunda ufalme wa Baoule. Mpwa wake Akwa Boni alirithi kiti cha enzi. Alifuata vita vya uvamizi ili kuongeza mipaka ya ufalme mdogo. Leo, watu wa Baoule wanaishi katika eneo kati ya mito Komoé na Bandama. Wanachukua asilimia 15 ya idadi ya watu wa nchi, baada ya kufyonza makabila madogo madogo kadhaa kwa muda wa karne nyingi.

## Hadithi 
Hadithi ya kuanzishwa kwa watu wa Baoule inasimulia kwamba, walipofika kwenye Mto Komoé, ulikuwa usioweza kuvukwa. Pokou alimwomba ushauri kuhani wake, na alimwambia kwamba sadaka ya mtoto wa kifalme ilihitajika ili kuvuka mto. Pokou kisha akamtoa mwanae sadaka, akamtupa mtoto majini. Hadithi inasema kwamba, baada ya sadaka hiyo, viboko walitokea na kuunda daraja, ambalo Pokou na watu wake walilitumia kuvuka hadi kwenye upande mwingine wa Mto Komoé. Baada ya kufika upande mwingine, alipaza sauti *Ba ouli* au *mtoto amekufa* Ndiyo maana wazawa wake leo wanajulikana kama Baoule.

## Uhusika katika Fasihi
Katika kitabu cha Malkia Pokou: Concerto for a Sacrifice, ambacho kilitunzwa na Grand prix littéraire d'Afrique noire, Véronique Tadjo anatoa toleo kadhaa la hadithi ya Malkia Pokou. Hadithi ya Malkia Pokou na Baoule pia ilirudishwa na Maximilien Quenum katika kitabu chake cha *Légendes africaines*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1730
Jamii:Waliofariki 1750
Jamii:Wanawake wa Kodivaa
Maletasen

**Maletasen** alikuwa malkia Mnu wa Nubia, anayejulikana hadi sasa kutokana na maziko yake katika kaburi la kifalme la Nuri (Nuri 39). Inasemekana alikuwa mke wa mfalme Aramatle-qo. Cheo chake pekee kinachojulikana ni mkewe mkuu wa mfalme. Mazishi yake yalifanyika ndani ya chumba cha sala katika vyumba vya maziko vya chini ya ardhi. Kulikuwa na ngazi inayoingia ardhini na kuelekea vyumba viwili vya maziko. Mabaki yake  yalikuwa yameibiwa, lakini vipande vya angalau shabtis 123 vilipatikana. Vinabeba jina na cheo cha malkia.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Sudan
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Jamii:waliofariki karne ya 6 KK
Djefarina Diawara

**Djefarina Diawara** (alizaliwa Septemba 13, 1994, huko Ivory Coast) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutoka Ivory Coast anayecheza kwa timu ya taifa ya wanawake ya mpira wa kikapu. Anacheza kama Mshambuliaji na pia anacheza kwa klabu ya Mbour Basket Club huko Senegal. Ana urefu wa futi 5 na inchi 11 (sentimita 180).

## Vivutio vya taaluma 
Uchezaji wa Diawara umeelezewa kwa timu ya taifa ya wakubwa, timu ya taifa ya vijana, na katika ligi kote katika matukio na miaka mbalimbali. Katika FIBA Women's AfroBasket ya mwaka 2023, alicheza michezo mitatu, akifanya wastani wa pointi 10.3 kwa mchezo (PPG), reboundi 2.3 kwa mchezo (RPG), asisti 1.7 kwa mchezo (APG), na kupata alama ya ufanisi (EFF) ya 5.7. Katika FIBA Women's AfroBasket ya mwaka 2021, Diawara alishiriki katika michezo sita, akifanya wastani wa pointi 10.8, reboundi 4.8, asisti 1.8, na alama ya EFF ya 6. Kwa kuongezea, katika FIBA Women's Afrobasket ya mwaka 2019, alicheza michezo sita, akifanya wastani wa pointi 14, reboundi 5.8, asisti 1, na alama ya EFF ya 8.8. Zaidi, katika FIBA Women's Afrobasket ya mwaka 2017, alicheza michezo saba, akifanya wastani wa pointi 7.3, reboundi 3.7, asisti 0.6, na alama ya EFF ya 4.7. Kwa jumla, wastani wake kote katika matukio haya ya timu ya wakubwa ni pointi 11.1, reboundi 4.2, asisti 1.4, na alama ya EFF ya 6.5.

Katika michezo yake kwa timu ya taifa ya vijana, Diawara alishiriki katika FIBA Africa U16 Championship for Women ya mwaka 2009, akicheza mchezo mmoja na wastani wa pointi 1 na alama ya EFF ya -2.

Katika ligi kwa FIBA Africa Champions Cup Women - Round ya Mwisho ya mwaka 2019 na Club Energie BBC, Diawara alishiriki katika michezo mitano na wastani wa pointi 25, reboundi 13.2, asisti 1.6, na alama ya EFF ya 20.4.

## Marejeo 
Jamii:wachezaji wa Cote d'Ivoire
Jamii:Waliozaliwa 1994