open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matamshi

**Matamshi** (kutoka kitenzi "kutamka") ni namna au jinsi watu wanasema hali halisi maneno ya lugha fulani, ambayo inaweza kuwa tofauti na namna ya kuandika neno. Utafiti wa utamshi au utamkaji ni kazi ya somo la fonetiki, tawi mojawapo la isimu.

Matamshi yanaweza kutofautiana kati ya eneo na eneo, na hata kati ya mtu na mtu kulingana na alikoishi utotoni, makazi yake ya sasa, shida katika kutoa sauti, kabila, dini, tabaka la kijamii, elimu n.k.

Pengine tofauti hizo husababisha lahaja.

## Tanbihi
Jamii:Lugha
Kwaya

huko Aleksandria, Misri.]]
**Kwaya** (kutoka Kiingereza "choir" au "quire") ni kundi la waimbaji au uimbaji wa watu kwa pamoja.

Kuna aina mbalimbali za kwaya lakini hapa tunaorodhesha baadhi tu ya aina hizo.

# Kwaya ya wanawake: Hii ni kwaya inayojumuisha wanawake (watu wa jinsia ya kike) pekee bila wanaume (watu wa jinsia ya kiume). Kwaya ya namna hii kwa kawaida huwa na sauti mbili tu, yaani sauti ya kwanza (Soprano) na sauti ya pili (Alto).  
# Kwaya ya watoto: Hii ni kwaya inayoundwa na watoto tu. Kwaya hii nayo kwa kawaida huwa na sauti mbili kama ilivyo kwaya ya wanawake pekee.
# Kwaya ya wanaume: Aina hii ya kwaya hujumuisha wanaume pekee. Hii pia huwa na sauti moja hadi mbili kwa kawaida, lakini wakati mwingine huwa hata na sauti zote nne. Hii sasa si kwa kwaya ya wanaume tu bali hata kwaya ya wanawake pia hata ya watoto kufuatia maendeleo ya kimuziki wataalamu wameendelea kugundua uwezekano wa kutengeneza sauti zote nne kama ilivyo katika kwaya ya mchanganyiko.
# Kwaya ya mchanganyiko: Hii hujumuisha wote, wanaume na wanawake hata na watoto pia. Kama yalivyo maelezo ya hapo juu; aina hii ya kwaya kwa kawaida huwa na sauti zote nne yaani yaani sauti ya kwanza (Soprano), sauti ya pili (Alto), sauti ya tatu (Tenor) na sauti ya nne (Bass).

Jamii:Muziki
Anthony Davis

[thumb|Anthony Davis akiwa anachezea timu ya kikapu ya [New Orleans Pelicans mwaka 2017 ]]
[thumb|Davis akiwa na [Los Angeles Lakers mnamo 2022]]
**Anthony Marshon Davis** (alizaliwa 11 Machi 1993) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Los Angeles Lakers katika Chama cha mpira wa kikapu Marekani (NBA). 

Davis alikuwa wa kwanza kuchaguliwa mwaka 2012 katika uteuzi wa wachezaji wa Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA). Amefanikiwa kuteuliwa katika timu ya mastaa marekani kwa mara sita. Alishinda medali ya dhahabu katika Michezo ya Olimpiki mwaka 2012 akiwa pamoja na timu yake ya Marekani.Mnamo 2021, aliteuliwa katika Timu ya Maadhimisho ya Miaka 75 ya NBA. Davis anazingatiwa sana kama mmoja wa washambuliaji wakuu wa wakati wote.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1993
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Kyrie Irving

thumb|Kyrie Irving mwaka 2016.
**Kyrie Andrew Irving** (alizaliwa 23 Machi 1992) ni mchezaji wa mpira wa kikapu katika timu ya Brooklyn Nets katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA) nchini Marekani. 

Alipewa jina la mchezaji bora mgeni katika mashindano ya mpira wa kikapu baada ya kuchaguliwa na timu ya Clevaland Cavaliers akiwa kama mchezaji wa kwanza kuchaguliwa katika machaguzi ya wachezaji kwenye Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) mnamo mwaka 2011. Amefanikiwa kupewa nafasi ya kati ya wachezaji mastaa katika chama hicho kwa mara sita. Mnamo mwaka 2016 aliweza kujipatia pamoja na timu yake ya Clevaland Cavaliers ushindi kama timu bora.

Jamii:waliozaliwa 1992
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Klay Thompson

[thumb|Klay Thompson akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Golden State Warriors mwaka 2016 ]]
**Klay Alexander Thompson** (alizaliwa 8 Februari 1990) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Golden State Warriors katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA).

Inasemekana kwamba Klay ni mmoja kati ya wafungaji bora kwenye kurusha mpira kapuni katika historia ya Chama cha taifa cha mpira wa Kikapu(NBA) huko Marekani.   Klay alifanikiwa kushinda mara tatu na timu ya Golden State Warriors tuzo ya timu bora ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA). Amefanikiwa kuteuliwa katika timu ya mastaa marekani kwa mara tano. 

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Zephania Mothopeng

**Zephania Lekoame Mothopeng** (10 Septemba 1913 – 23 Oktoba 1990) alikuwa mwanaharakati wa siasa na mwanachama wa Bunge la Muungano wa Afrika (Pan-Africanist Congress) nchini Afrika Kusini.

## Maisha yake 
Alizaliwa jimboni Dola Huru nchini Afrika Kusini na alisoma elimu katika Adams College jimboni KwaZulu-Natal. 

Alikaa mjini Johannesburg.

## Marejeo 
* Hlongwane, A. K. (2002). Independence now! Tomorrow the United States of Africa: the study of Zephaniah Lekoama Mothopeng (1913-1990).
* Akhalwaya, A. (1989). Zephania Mothopeng: Free at Last. *Africa Report*, *34*(1), 31.
* Benson, M. (Ed.). (1981). *The sun will rise: Statements from the dock by southern African political prisoners*. London: International defence and aid fund for Southern Africa.

Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Jamii:Muungano wa Afrika
Taifa Leo

**Taifa Leo** ni gazeti la kila siku nchini Kenya linalotolewa kwa lugha ya Kiswahili. Linauza takriban nakala 44,000 kwa siku, hivyo ni gazeti linaloandikwa kwa Kiswahili lenye wasomaji wengi katika Kenya.

Gazeti hilo ni sehemu ya kampuni ya hisa ya Nation Media Group.

Taifa Leo ni gazeti ambalo hutumika shuleni pia kujifunza Kiswahili nchini Kenya.

## Magazeti dada 
* *Nipashe*
* *Saturday Nation*
* *Sunday Nation*
* *Business Daily Africa*
* *Daily Nation* Kenya
* *Daily Monitor* Uganda
* *The Citizen* Tanzania
* *Mwananchi* Tanzania

## Marejeo 
* Meitamei, A., & Omari, O. J. (2012). Taifa Leo Newspaper as a Tool for Teaching and Learning Swahili Language in Secondary Schools in Kenya.

Jamii:Magazeti ya Kenya
Jokondiani

**Jokondiani** alikuwa Mkristo wa Afrika Kaskazini aliyeuawa kwa kutoswa baharini kwa ajili ya imani yake. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
D'Angelo Russell

[thumb|Russel akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Brooklyn Nets mwaka 2019 ]]
'''D'Angelo Dante Russell''' (alizaliwa 23 Februari 1996) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Golden State Warriors katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Russell alichezea timu ya chuo cha Ohio State Buckeyes kabla ya kuchaguliwa kama chaguo la pili mwaka 2015 katika uchaguzi wa wachezaji katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu katika timu ya Los Angeles Lakers.  Alichukuliwa katika timu ya Brooklyn Nets mnamo mwaka 2017 na huko alifanikiwa kuchaguliwa kama mchezaji staa mwaka 2019. 

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1996
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
JaVale McGee

[thumb|JaVale McGee akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Washington Wizards mwaka 2009 ]]
**JaVale Lindy McGee** (alizaliwa 19 Januari 1988) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Los Angeles Lakers katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Alichaguliwa kama chaguo la 18 na timu ya Washington Wizards mnamo mwaka 2008 katika uchaguzi wa wachezaji katika Chama cha taufa cha mpira wa kikapu(NBA). JaVale alifanikiwa kushinda mara mbili na timu ya Golden State Warriors tuzo ya timu bora ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) mwaka 2017 na 2018. Mwaka 2019, JaVale alijiunga na timu ya Los Angeles Lakers

Jamii:waliozaliwa 1988
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Ithamari

**Ithamari** (kwa Kiebrania: **אִיתָמָר**, ʼĪṯāmār au Itamar; maana yake "Baba wa Tamar") katika Biblia ya Kiebrania alikuwa kuhani kama mtoto wa nne na mwisho wa Aroni, kaka wa Musa.

Wazao wake walikuwa makuhani wakuu tangu wakati wa Eli hadi kwa Solomoni.

Mzao wake maarufu zaidi ni nabii Yeremia.

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 12 KK
Kanda za nchi za Umoja wa Mataifa

[thumb|400px| Kanda za kitakwimu kama zinavyofafanuliwa na UNSD. [Bara la Antaktiki|Antaktiki haionyeshwi. ]]
**Kanda za nchi za Umoja wa Mataifa** (**United Nations geoscheme** ) ni mfumo ambamo nchi zilipangwa kwa makundi kikanda kwa madhumuni ya takwimu. Mfumo huu uliundwa na Idara ya Takwimu ya Umoja wa Mataifa (UNSD) . 

## Matumizi 
Watungaji wa mbinu  wanabaini kuwa "mgawo wa nchi au maeneo kwa makundi maalum ni kwa urahisi wa takwimu na haimaanishi dhana yoyote kuhusu ushirika wa kisiasa au wa namna nyingine za nchi au maeneo yanayotajwa vile".  Mpangilio huu uliundwa kwa uchambuzi wa takwimu. Una kanda kubwa za kijiografia zilizopangwa kulingana na mabara. Katika kila kanda kuna vitengo vya chini vinavyofanywa na nchi.  

Takwimu za Umoja wa Mataifa zina pia mipangilio tofauti za nchi kulingana na tabia kama uchumi, idadi ya watu na nyingine. 

Antaktiki ilhali ni bara lisilo na wakazi wa kudumu wala nchi haikuingizwa katika kanda yoyote. 

Mpangilio wa ofisi ta takwimu UNSD si mpangilio sanifu kwa mikono yote ya Umoja wa Mataifa. Kwa mfano ilhali Georgia na Kupro zinatajwa katika kanda ya Asia ya Magharibi ya mfumo huu,  bado UNESCO huzipanga katika Ulaya.    

## Afrika 
* Afrika Kaskazini 
* Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara 
** Afrika Mashariki 
** Afrika ya Kati 
** Afrika Kusini 
** Afrika Magharibi 

## Amerika 
* Amerika ya Kusini na Karibi 
** Karibi * 
** Amerika ya Kati * 
** Amerika Kusini 
* Amerika ya Kaskazini * 

* Amerika ya Kaskazini, Karibi na Amerika ya Kati pamoja huunda bara la kijografia la Amerika Kaskazini .  

## Asia 
* Asia ya Kati 
* Asia ya Mashariki 
* Asia ya Kusini-mashariki 
* Asia ya Kusini 
* Asia ya Magharibi 

## Ulaya 
* Ulaya Mashariki 
* Ulaya ya Kaskazini 
* Ulaya ya Kusini 
* Ulaya Magharibi 

## Australia na Pasifiki (Oceania) 
* Australia na New Zealand 
* Melanesia 
* Mikronesia 
* Polynesia 

## Marejeo 
Jamii:Umoja wa Mataifa
Jamii:Orodha za nchi
Perth

200px|thumb|Mahali pa Perth nchini Australia
**Perth** ni mji mkuu wa jimbo la Australia Magharibi uliopo kwenye kingo za Mto Swan. 

Kuna wakazi karibu watu milioni 2.1 wanaoishi katika jiji hilo.  Ni mji mkubwa wa nne huko Australia, baada ya Sydney, Melbourne na Brisbane.  

Perth ilianzishwa mnamo 1829 na nahodha James Stirling; huyu baharia alikuwa mwenyeji wa Uskoti hivyo alitumia jina la mji Perth wa Uskoti. 

Perth ni maarufu kwa mchanga wake mweupe, mweupe. Fukwe zake ni bora kwa kuogelea. Kivutio maarufu cha watalii cha ndani ni Kisiwa cha Rottnest, ambacho kinakaliwa na wanyama wadogo wa kienyeji wanaoitwa Quokkas. Kivutio kingine maarufu ni Kings Park, ambayo ni mojawapo ya mbuga kubwa za jiji ulimwenguni. 

## Vyuo vikuu 
Perth ina vyuo vikuu vifutavyo:  

* Chuo Kikuu cha Australia Magharibi 
* Chuo Kikuu cha Murdoch 
* Chuo Kikuu cha Curtin 
* Chuo Kikuu cha Edith Cowan 
* Chuo Kikuu cha Notre Dame (Australia Magharibi) (kibinafsi) 

## Tabianchi 
Tabianchi ni nusutropiki, kuna kipindi cha joto ambako hasa Januari na Februari hufikia viwango vya zaidi ya °C 31. Kinyume chake kuna miezi inayofanana na eneo la Mediteranea, katika miezi ya Juni hadi Agosti jotoridi hushuka chini °C 20 na kiasi cha mvua kinazidi milimita 120; jalidi (chini ya °C 0) hutokea mara chache.   

## Marejeo 
Jamii:Australia ya Magharibi
Heshima

la Kireno huko São João da Barra: *Respeite se quer ser respeitado* (Uwe na heshima kwa wengine ukitaka kuheshimiwa).]]
**Heshima** (kutoka neno la Kiarabu) ni kitu anachopewa mtu kama alama ya kuthaminiwa kwake. Kwa maana nyingine ni thamani ya utu (utukufu, daraja la juu au jaha).

Heshima inadaiwa na wenye cheo na mamlaka, kuanzia wazazi kutoka kwa watoto wao.

Pia heshima inatarajiwa na watu wenye sifa na maadili bora.

Heshima kuu ni ile anayoistahili Mwenyezi Mungu tu na ambayo inaitwa ibada.

Heshima mara nyingi inaendana na usikivu na utiifu.

Jamii:Maadili
Jamii:Dini
Perth (maana)

**Perth** ni jina la miji kadhaa. Kiasili nchini Uskoti, jina hil lilipelekwa na wahamiaji na walowezi katika koloni mbalimbali za Uingereza.

* Perth, Uskoti , ambayo ni Perth ya kiasili 
* Perth, mji mkuu wa Australia Magharibi 
* Perth, Tasmania huko Australia 
* Perth, Ontario nchini Kanada
Wafiadini wa Masula

**Wafiadini wa Masula** (leo Radès, nchini Tunisia) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Augustino wa Hippo alitoa hotuba moja juu yao.

Yanatajwa majina matatu tu: Ajabosi, Andrea na Eliani.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 22 Julai au 9 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Funafuti

350px|thumb|Funafuti kwa macho ya ndege
300px|thumb|Barabara kwenye sehemu nyembamba ya Funafuti (kushoto: bahari, kulia: bwawa la ndani ya atolli)
300px|thumb|Shule ya Funafuti
**Funafuti** ni mji mkuu wa nchi ya visiwa ya Tuvalu. Ina wakazi 4,492 (mwaka 2002). Mji upo kwenye atolli ya Funafuti ambayo inafanywa na visiwa zaidi ya 30 ambavyo ni vyembamba vikiwa na upana kati ya mita 20 hadi 400 pekee.  

Wenyeji huishi katika vijiji 9 ambavyo pamoja hufanya mji wa Funafuti. Majengo ya serikali ya nchi yanapatikana kwenye kisiwa kikubwa cha atolli kinachoitwa Fongafale chenye kijji cha Vaiaku (wakazi 682). 

Kuna uwanja wa ndege, hoteli (Hoteli ya Vaiaku Langi), majengo ya kiutawala, na vile vile makazi. Nyumba za watu hujengwa kwa kufuata utamaduni wa jadi kwa viunga vya mitende, na hivi karibuni pia kwa kutumia bloku za saruji. Jengo maarufu zaidi kwenye atolli ya Funafuti ni Kanisa la Tuvalu.   

## Visiwa katika Funafuti 
Kuna angalau visiwa 33 kwenye atolli. Kubwa zaidi ni Fongafale, ikifuatiwa na Funafala. Angalau visiwa vitatu vinakaliwa, ambayo ni Fongafale, Funafala na Motuloa. 

* Amatuku
* Avalau
* Falaoigo
* Fale Fatu (au *Falefatu*)
* Fatato
* Fongafale
* Fuafatu
* Fuagea
* Fualefeke (au *Fualifeke*)
* Fualopa
* Funafala
* Funamanu
* Luamotu
* Mateika
* Motugie
* Motuloa
* Mulitefala
* Nukvalevale
* Papa Elise (au *Funangongo*)
* Pukasavilivili
* Te Afuafou
* Te Afualiku
* Tefala
* Telele
* Tengako (peninsula ya kisiwa cha Fongafale)
* Tengasu
* Tepuka
* Tepuka Vili Vili
* Tutanga
* Vasafua
* And at least 5 other islands

## Bwawa la ndani TeNamo 
Bwawa la ndani ya atolli hujulikana kwa jina la TeNamo. Eneo lake la maji ni mnamo km2 275, ilhali eneo la nchi kavu linalozuguka bwawa la ndani ni chini ya km2 3.

## Mahali 
8°31′S 179°13′E
Jamii:Atolli
Jamii:Tuvalu
Mlinganyo tenguo

**Mlinganyo tenguo** ni aina ya mlinganyo ambayo yanalinganishwa mabadiliko mawili yanayotokea kwa wakati mmoja. Lengo ni kuona jinsi badiliko moja linavyosababisha au kuathiri badiliko la pili.

Milinganyo ya namna hiyo ilitegemea Historia ya kalkulasi kwa juhudi za Isaac Newton na Gottfried Leibniz.  

Isaac Newton aliorodhesha aina tatu:

:
\begin{align}
& \frac {dy}{dx} = f(x) \\[5pt]
& \frac {dy}{dx} = f(x,y) \\[5pt]
& x_1 \frac {\partial y}{\partial x_1} + x_2 \frac {\partial y}{\partial x_2} = y
\end{align}

## Programu tete 
* ExpressionsinBar
* Maple: dsolve
* SageMath
* Xcas: desolve(y'=k*y,y)

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Lectures on Differential Equations  MIT Open CourseWare Videos
*Online Notes / Differential Equations Paul Dawkins, Lamar University
*Differential Equations, S.O.S. Mathematics
*Introduction to modeling via differential equations Introduction to modeling by means of differential equations, with critical remarks.
*Mathematical Assistant on Web  Symbolic ODE tool, using Maxima
*Exact Solutions of Ordinary Differential Equations
*Collection of ODE and DAE models of physical systems  MATLAB models
*Notes on Diffy Qs: Differential Equations for Engineers An introductory textbook on differential equations by Jiri Lebl of UIUC
*Khan Academy Video playlist on differential equations  Topics covered in a first year course in differential equations.
*MathDiscuss Video playlist on differential equations 

Jamii:Hisabati
Kapasita

wakilishi za aina tatu za kapasita.]]
**Kapasita** (kutoka Kiingereza: "capacitor") ni kifaa kinachotumika kutunza chaji ya umeme kwa muda mrefu kuliko betri. 

Ilibuniwa na Mjerumani Ewald Georg von Kleist mnamo Oktoba 1745. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* The First Condenser – A Beer Glass – SparkMuseum
* How Capacitors Work – Howstuffworks
* Introduction to Capacitors – CapSite
* Capacitor Tutorial 

Jamii:Vifaa
Jamii:Umeme
Betri

wakilishi ya betri.]]
**Betri** (kutoka Kiingereza: "battery") ni kifaa kinachotumika kutunza chaji ya umeme kwa muda fulani. 

Ilibuniwa na Mwitalia Alessandro Volta mnamo 1800.

## Tazama pia
* Betri ya gari

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Non-rechargeable batteries
* HowStuffWorks: How batteries work
* Other Battery Cell Types
* DoITPoMS Teaching and Learning Package- "Batteries" 
* 

Jamii:Vifaa
Jamii:Umeme
Ziwa Qinghai

**Ziwa Qinghai** ni ziwa kubwa zaidi nchini China. Iko katika Mkoa wa Qinghai uliopata jina lake kutoka kwa ziwa hili. Ziwa Qinghai ni ziwa la chumvi la magadi.  

## Majina 
"Qinghai" inamaanisha ziwa buluu. Ziwa hilo huwa na majina mbalimbali katika lugha za Kimongolia na Kitibeti yanayomaanisha "Ziwa la Buluu".

## Jiografia 
Ziwa Qinghai liko karibu km 100 magharibi mwa Xining katika nyanda za juu za Tibet kwenye mita 3205 juu ya usawa wa bahari.  Lipo kati ya wilaya za Haibei na Hainan za Tibet kaskazini mashariki mwa jimbo la Qinghai katika kaskazini magharibi ya China. 

Eneo la ziwa limeonekana kubadilika; limepungua wakati wa karne ya 20 lakini limeongezeka tangu 2004. Mnamo mwaka 2008 ziwa lilikuwa na eneo la km2 4217. Kina cha wastani ni m 21. 

Mito 23 huingia ndani ya Ziwa Qinghai lakini hakuna njia ya maji kutoka, isipokuwa kwa uvukizaji. Kwa njia hiyo ziwa limezidi kuwa ziwa la chumvi lenye magadi mengi. Kwa sasa ziwa huwa na asilimia 14 za chumvi. 

### Tabianchi 
Uso wa mji huganda na kuwa barafu wakati wa majira ya baridi.  

## Viungo vya nje 
### Vitabu
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
Thibitisho la kihisabati

P. Oxy. 29, moja kati ya masalia ya zamani zaidi ya kitabu cha Euclid *Elements*, kilichotumika kwa zaidi ya miaka elfu mbili kufundisha mbinu za kuthibitisha mawazo. Jedwali limo Kitabu II, Hoja ya 5.]]
**Thibitisho la kihisabati** ni njia ya kuonyesha kwa hakika kwamba wazo moja la hisabati ni sahihi. Kwa ajili hiyo ni lazima kuthibitisha kwamba hilo wazo ni sahihi daima. Njia za namna hiyo ni mbalimbali na zinatumia hoja, pengine zikianzia mawazo yaliyokwishatibithishwa.

## Tanbihi
## Marejeo
* .
* .
* .
* 
* .
* .

## Viungo vya nje
*Proofs in Mathematics: Simple, Charming and Fallacious
*A lesson about proofs, in a course from Wikiversity

Jamii:Hisabati
Siro wa Karthago

**Siro wa Karthago** alikuwa askofu wa mji huo (leo nchini Tunisia) aliyeuawa kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Augustino wa Hippo alitoa hotuba moja juu yake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Katulino na wenzake

**Katulino na wenzake** Adauti, Felisi, Florenti, Fortunansiani, Januari, Julia, Setimini na Yusta (walifariki Karthago, leo nchini Tunisia, 15 Julai 303) ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Katulino alikuwa shemasi na Augustino wa Hippo alitoa hotuba moja juu yake.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 15 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Lugha ya programu

**Lugha ya programu** ni aina ya lugha iliyoandikwa inayoongoza tarakilishi kufanya kazi fulani kama inayotarajiwa na mwandishi. Lugha za namna hiyo zinatumika kuandaa programu zote za kompyuta. Ni kama seti ya maelekezo ya kufuata.

Kosa dogo katika kuandika linaweza kusababisha madhara makubwa. Hivyo ni lazima uhakikishe umeandika vizuri kila herufi, tarakimu au alama nyingine yoyote.

Hapa chini kuna orodha ya lugha za programu:

## A 
* ActionScript
* Ada
* AppleScript

## B 
* B
* BASIC

## C 
* C
* C++
* C#
* Clojure
* COBOL
* CSS
*

## D 
* D
* Data Base
*DarkBASIC

## F 
* F#
* Fortran
*Flutter

## G 
* Go

## H 
* Haskell
* Hope
* HTML

## J 
* Java
* JavaScript
* Julia

## K 
* Karel
* Kotlin

## L 
* LISP
* Logo
* Lua

## M 
* Mercury
* Miranda

## O 
* Objective-C
* OCaml

## P 
* Pascal
* Perl
* PHP
*Pony
* Processing
* Prolog
* Python

## Q 
* QBasic

## R 
* Ruby
* Rust
* R

## S 
* Scala
* Scheme
* SNOBOL
* SQL
* Standard ML
* Symsyn

## T 
* Tcl
*TypeScript

## V 
* Visual Basic
* Visual Basic .NET

## Y 
* Yabasic

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Watutsi

ya mfalme wa Watutsi huko Nyanza, Rwanda.]]
, Mtutsi maarufu zaidi.]]
**Watutsi** ni tabaka (kuliko kabila) la watu wa Rwanda, Burundi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na maeneo ya kandokando kama vile Uganda na Tanzania.

DNA inaonyesha kwamba wana undugu mkubwa na makabila ya Kibantu ya jirani, hasa Wahutu. 

Lugha zao ni Kinyarwanda na Kirundi.

Upande wa dini, wengi ni Wakristo.

## Watutsi maarufu
* Paul Kagame
* Stromae
* Michel Micombero
* James Kabarebe
* Louise Mushikiwabo
* Benjamin Sehene

T
T
T
T
T
Mto Anabar

thumb|ramani ya Mto Anabar

'''''' ni mto ulioko Siberia, Urusi wenye urefu wa kilometa 939.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Urusi

A
Ziwa Balkhash

**Ziwa Balkhash** (kwa Kikazakhi: *Балқаш көлі*, *Balqaş kóli*; kwa Kirusi: *Озеро Балхаш*, *Ozero Balkhash*) ni moja ya maziwa makubwa zaidi barani Asia na ziwa kubwa la tano duniani.  Liko katika Asia ya Kati, mashariki mwa Kazakhstan ndani ya beseni linaloshirikiwa na Kazakhstan na China, pamoja na sehemu ndogo ya Kirgizia. Beseni halina njia ya maji kutoka nje.   

## Jiografia
Maji huingia ndani ya ziwa kupitia mito saba ilhali  mkubwa ni Mto Ili. Chanzo cha maji ni usimbisaji hasa kutoka kwa kuyeyuka kwa theluji kwenye milima ya jimbo la Xinjiang wa China . 

Ziwa kwa sasa linajumuisha eneo la karibu km2 16400. Walakini, kama Ziwa Aral maji yake huzidi kupungua kama matokeo ya kupunguka kwa maji kutoka mito inayolilisha.  

Ziwa limegawanywa na shingo nyembamba kwa sehemu mbili tofauti. Sehemu ya magharibi ni maji safi, wakati nusu ya mashariki ni ya chumvi.     Sehemu ya mashariki iko kwa wastani kubwa mara 1.7 zaidi kuliko sehemu ya magharibi. 

Mji mkubwa karibu na ziwa pia unaitwa Balkhash na una wenyeji wapatao 66,000. Shughuli kubwa za kiuchumi katika eneo hilo ni pamoja na uchimbaji madini na uvuvi. 

Wakati ukubwa wa ziwa hilo unaongezeka kwa muda, kuna wasiwasi juu ya kuzidi kwa ziwa kwa sababu ya jangwa na shughuli za viwandani. 

## Tabianchi
## Masuala ya mazingira na ya siasa 
Kuna wasiwasi mkubwa juu ya mazingira ya ziwa, hasa kwa kukumbuka matatizo ya mazingira katika Ziwa Aral ambalo limegeuzwa kuwa jangwa kutokana na machafuko na matumizi ya maji yake.  

Tangu mwaka 1970, km3 39 matumizi ya maji kujaza Bwawa la Kapchagay yalisababisha kupungua kwa 2/3 kwa maji yaliyoingia ziwani kutoka Mto Ili.  Uso wa maji ziwani ulishuka kila mwaka sentimita 15.6.

Kushuka kwa maji ya Balkhash kunaonekana sana katika sehemu yake ya magharibi na kusababisha pia kupotea kwa maziwa madogo karibu nayo. Kati ya maziwa madogo 16 ya ziwa iliyopo karibu na maziwa matano tu ndiyo yaliyobaki. Mchakato wa kuenea kwa jangwa uliathiri karibu 1/3 ya beseni lake.  Vumbi la chumvi limepulizwa mbali na kuchangia kutokea kwa dhoruba za vumbi katika sehemu za Asia, kuongezeka kwa chumvi ya udongo na kuathiri vibaya hali ya hewa. 

Ekolojia ya bonde la Ili-Balkhash inaathiriwa pia na uchafuzi wa hewa kutokana na viwanda ambako madini yanayeyushwa, hasa kwenye Kiwanda cha Madini cha Balkhash. Katika miaka baada ya 1990, uzalishaji wa metali mbalimbali ulipeleka tani 280-320,000 kwa mwaka hewani, pamoja na tani 76 za shaba, tani 68 za zinki na tani 66 za plumbi kuteremka kwenye uso wa ziwa. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*  
* Kazakh 'hazina ya kitaifa' chini ya tishio 
* Maelezo ya Programu ya Mazingira ya Umoja wa Mataifa juu ya Ziwa Balkhash  
* "Asia ya Kati: Kazakhstan, miili ya kusaidia kufanya kazi kuokoa ziwa kuu" 13 Machi 2007 RadioFreeEurope / RadioLiberty 

Jamii:Maziwa ya Kazakhstan
Jamii:Maziwa ya Kirgizia
Jamii:Maziwa ya China
Argun

thumbnail|right|280px|mto Argun
'*** (pia: **Ergune**, **Hailar*') ni mto ulioko kati ya Urusi na China, wenye urefu wa kilometa 1,621.

## Tazama pia 
* Orodha ya mito ya Urusi

A
Waacholi

**Waacholi** (pia **Waacoli**) ni kabila la Kijaluo la Sudan Kusini na hasa Uganda Kaskazini (Acholiland, iliyogawanyika katika wilaya ya Agago, wilaya ya Amuru, wilaya ya Gulu, wilaya ya Kitgum, wilaya ya Lamwo, wilaya ya Nwoya,wilaya ya Omoro na wilaya ya Pader). 

Lugha yao ni lahaja ya Kiluo.

Kama Wajaluo wote ni kabila la Waniloti ambalo lilisafiri kutoka Afrika ya Kaskazini kufuata mto Nile kwenda Kusini. 

## Tanbihi
## Marejeo
* Atkinson, Ronald Raymond (1994) *The roots of ethnicity: the origins of the Acholi of Uganda before 1800*. Kampala: Fountain Publishers. .
* Dwyer, John Orr (1972) 'The Acholi of Uganda: adjustment to imperialism'. (unpublished thesis) Ann Arbor, Michigan: University Microfilms International .
* Girling, F.K. (1960) *The Acholi of Uganda* (Colonial Office / Colonial research studies vol. 30). London: Her majesty's stationery office.
* Latigo, James, "The Acholi Traditional Conflict Resolution in Light of Current Circumstances:" *National Conference on Reconciliation, Hotel Africana, Kampala*, *Law Reform Journal* (Uganda Law Reform Commission), 4 September 2006)
* Webster, J. (1970) 'State formation and fragmentation in Agago, Eastern Acholi', *Provisional council for the social sciences in East Africa; 1st annual conference*, vol 3., p.&nbsp;168-197.

## Marejeo mengine
*Bruder, Edith. *The Black Jews of Africa. History, Religion, Identity* (Oxford University Press, New York 2008)
*Barber, J., *Imperial Frontiers*, (Nairobi: East African Publishing House, 1968)
*Caritas Gulu Archdiocese, *Traditional Ways of Coping in Acholi*, Report written by Thomas Harlacher, Francis Xavier Okot, Caroline Aloyo Obonyo, Mychelle Balthaard and Ronald Atkinson, 2006 (copies may be obtained from caritasgulu@iwayafrica.com) 

## Viungo vya nje
* Rupiny  — A newspaper in Luo (Acholi and Lango)
* Sample of written Acholi from the Language Encyclopedia
* Documentary on a child soldier that escaped the LRA 

Jamii:Makabila ya Sudan Kusini
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:wilaya ya Agago
Jamii:wilaya ya Amuru
Jamii:wilaya ya Gulu
Jamii:wilaya ya Kitgum
Jamii:wilaya ya Nwoya
Jamii:wilaya ya Lamwo
Jamii:wilaya ya Omoro
Jamii:wilaya ya Pader
Omali Yeshitela

**Omali Yeshitela** (alizaliwa St. Petersburg, Florida, 9 Oktoba 1941) ni mwanaharakati wa haki za watu weusi nchini Marekani. Alipigania kujichagulia kwa watu weusi duniani.

## Marejeo 
* *Enhancing Police Integrity*, by Carl B. Klockars, Sanja Kutnjak Ivković, Maria R. Haberfeld, 2006 ().
* "Uhuru Are You? Meet the little-known black power group behind a well-known institution", by Tom Dreisbach, *Philadelphia Citypaper*, August 12, 2009.
* "Officials in St. Petersburg Call Racial Unrest 'Calculated'", by Mireya Navarro, *New York Times*, November 15, 1996.
* "Effort to Heal Old Racial Wounds Brings New Discord", by Rick Bragg, *New York Times*, July 3, 1999.

Jamii:Muungano wa Afrika
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Ziwa Saimaa

**Saimaa** ni ziwa kubwa zaidi nchini Ufini. Linaenea katika km2 4380 za maji. Mto Vuoksi unapita katika Saimaa. Miji iliyo karibu na fukwe za Saimaa ni Lappeenranta, Joensuu, Mikkeli, Imatra, Savonlinna na Varkaus. 

## Tovuti nyingine 
*www.ymparisto.fi – Saimaa, nimet ja rajaukset 
*Visit Saimaa official website, Mikkeli and Savonlinna regions
*Saimaa – the heart of Finnish lakeland, from thisisFinland website
*Awarded "EDEN – European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2010
Zeland

thumb|Zeland ndani ya Denmark
300px|thumb|Zeland (Sjaelland) katika Denmark
**Zeland** (kwa Kidenmark: *Sjælland*) ni kisiwa kikubwa cha Denmark kilichopo kwenye mashariki ya nchi hiyo. Inatenganishwa na Uswidi kwa mlangobahari wa Øresund upande wa mashariki. Eneo la Zeland ni kilomita za mraba 7,031.  

Kuna wakazi wapatao 2,268,000 wanaoishi kisiwani kufuatana na sensa ya mwaka 2016. Wengi wao wanaishi karibu na Kopenhagen ambayo ni mji mkuu wa Denmark.  

Zeland imeunganishwa na sehemu nyingine za Denmark kwa njia ya madaraja na njia chini ya bahari ambayo ni pamoja na: 

* Daraja la Belt Kubwa ambalo linaunganisha Zeland na Funen, kisiwa cha magharibi. 
* Daraja la Storstrøm, linalounganisha Zeland na Lolland, kisiwa cha kusini. 
* Daraja la Øresund, ambalo linaunganisha Zeland na Uswidi upande wa mashariki, karibu na Malmö.

Jamii:Visiwa vya Denmark
Kisiwa cha Alexander

250px|thumb|Kisiwa cha Alexander (nyekundu) mbele ya pwani la Rasi ya Antaktiki
250px|thumb|Milima kwenye Kisiwa cha Alexander
**Kisiwa cha Alexander** ni kisiwa kikubwa zaidi cha Antaktiki. Kiko kwenye Bahari ya Bellingshausen upande wa magharibi wa Rasi ya Antaktiki. Kimetengwa na rasi na mkono wa bahari unaoitwa "mfereji wa George VI" wenye upana wa km 24 hadi 64.  

Kisiwa cha Alexander kina urefu wa km 390; upana wake hubadilika kati ya km 80 kaskazini na km 150 kusini.  

Eneo hili lilitembelewa na watu mara ya kwanza mnamo 28 Januari 1821 na wapelelezi kutoka Urusi. WaliIiita kwa heshima ya Tsar Alexander I wa Urusi. Wakati ule halikutambuliwa ni kisiwa, vali lilidhaniwa kuwa sehemu ya bara maana ngao ya barafu ya Antaktiki inandelea mfululizo kutoka bara kwa kufunika mkono wa bahari na kisiwa. 

Mwaka 1940 lilitambuliwa ni kisiwa.    

Kuna milima mirefu inayopanda hadi mita 2,987 juu ya usawa wa bahari. Sehemu ya pekee ni ziwa la maji matamu linalofunikwa na mita 4 za barafu muda wote, linaitwa Ziwa Hodgson.   

## Marejeo 
A
Kisango

**Kisango** (au **Kisangho**) ni krioli ya Afrika ya Kati ambayo ni lugha kuu na lugha rasmi ya nchi hiyo.

Imetokana na Kingbandi cha Kaskazini, katika jamii ya lugha za Niger-Kongo. Hivyo ni krioli isiyotokana na lugha za Kizungu, ingawa imekopa maneno mengi kutoka Kifaransa.

Mwaka 1988 ilikuwa lugha mama ya watu 450,000, na lugha ya pili kwa 1,600,000. Inatumika pia katika sehemu za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Chad.

## Viungo vya nje 
* Online Sango English French Dictionary
* Sangonet.com 
* Established French loanwords in Sango
* A site in Sango – Yângâ tî Sangho tî Bêafrîka
* Sango lessons in French
* Sango computer terminology
* PanAfrican L10n page on Sango
* Resources in and about the Sango language 
 

Jamii:Krioli
Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo
Jamii:Lugha za Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Lugha za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Rasi ya Kola

thumb|300px|Rasi ya Kola katika Urusi
[thumb|300px|Rasi ya Kola kati ya [Bahari ya Barents (kaskazini) na Bahari Nyeupe]]
300px|thumb|Bandari ya Murmansk
300px|thumb|Ziwa la Imandra, nyuma milima ya Chibiny
300px|thumb|Bweha aktiki ana rangi inayolingana na theluji

**Rasi ya Kola** (kwa Kirusi Ко́льский полуо́стров *kolsky poluostrov*) ni rasi iliyoko kaskazini magharibi mwa Urusi. Sehemu kubwa ya maeneo ya Obmansk Oblast iko humo.  Eneo la rasi ni km2 100000, linganisha Murmansk Oblast jumla km2 144900.

## Jiografia
Rasi iko kabisa ndani ya mzingo aktiki ikipakana na Bahari ya Barents upande wa kaskazini na Bahari Nyeupe pande za mashariki na kusini-mashariki. Jiji la Murmansk ndilo mji mkubwa wenye wakazi zaidi ya 300,000 ambao ni wengi kwenye rasi. 

Rasi hii ni baridi mno kwa kilimo ilikaliwa na wawindaji na Wasami waliofuga kulungu aktiki *(reindeer)*. Tangu karne ya 12 Warusi kutoka Novgorod walianza kufika na rasi ilikuwa chini ya mamlaka ya milki za Warusi. Walivutwa na bahari yenye uvuvi bora; ingawa Kola iko upande wa kaskazini wa mzingo aktiki, bahari yake haina barafu ya kudumu kwa sababu mkondo wa ghuba kutoka Atlantiki unaendelea kupeleka maji ya vuguvugu hadi huko. Katika maji hayo samaki mbalimbali wanapatikana kwa wingi. 

Katika kipindi cha Umoja wa Kisovyeti uchimbaji wa madini ulipanuka pamoja na tasnia za uvuvi na ufugaji wa kulungu aktiki. Idadi ya wakazi iliongezeka sana. 

Bandari za rasi zilikuwa vituo muhimu kwa wanamaji wa jeshi la Kisovyeti. Bandari kuu ni Murmansk.

Baada ya kufsambaratika kwa Umoja wa Kisovieti, uchumi ulirudi nyuma na idadi ya watu ikaanza kupungua haraka. Kati ya 1989 na 2002, Obmansk Oblast ilipoteza karibu robo ya wakazi wake. Lakini uchumi uliibuka kwa kiasi fulani katika muongo wa kwanza wa miaka ya 2000 na rasi bado ndio eneo linaloonyesha maendeleo kati ya miji ya kaskazini ya Urusi. 

## Marejeo 
### Tanbihi
### Marejo mengine
*
*
*
*Wm. O. Field, Jr. *The Kola Peninsula. Gibraltar of the Western Arctic*. *The American Quarterly on the Soviet Union*. July 1938. Vol.&nbsp;I, No.&nbsp;2.
*
*
*
*Olga Rigina. *GIS Analysis of Surface Water Chemistry Susceptibility and Response to Industrial Air Pollution in the Kola Peninsula, Northern Russia*. Published in *Biogeochemical Investigations at the Watershed, Landscape, and Regional Scales*, Springer 1998.
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Jiografia ya Urusi
Chuo Kikuu cha Kiislamu cha Morogoro

**Chuo Kikuu cha Kiislamu cha Morogoro** (kifupi: MUM) ni chuo kikuu cha binafsi cha Waislamu kinachopatikana Morogoro, Tanzania.

Chuo hicho kilianzishwa rasmi mwaka 2004.  

Chuo kikuu kina idara tano ambazo ni: 1. sanaa na ubinadamu; 2. Masomo ya Kiislamu; 3. sheria; 4. sayansi; 5. masomo ya biashara. 

Chuo kikuu hicho kinatoa jumla ya programu nane (8) katika ngazi ya shahada ya kwanza.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

Jamii:Vyuo vikuu vya Tanzania
Jamii:Morogoro
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Chuo Kikuu cha Mlima Meru

**Chuo Kikuu cha Mlima Meru** kilikuwa chuo kikuu binafsi kinachopatikana katika mkoa wa Arusha, Tanzania. Kinamilikiwa na kanisa la Baptisti la Afrika Mashariki  

Kilianzishwa mwaka 1962 kama "International Baptist Theological Seminary of Eastern Africa (IBTSEA) (Seminari ya kimataifa ya Theolojia ya Kibatisti ya Afrika Mashariki). 

Chuo Kikuu cha Mlima Meru kilipata hadhi ya chuo kikuu mwaka 2005. 

Kwenye Septemba 2018 chuo hili kiliagizwa kusimamisha mafundisho yake kwa amri ya Tanzania Commission for Universities (TCU). Kwenye Oktoba 2018 wafanyakazi wa chuo walilalamika kuwa hawakulipwa mishahara tangu miezi 10..

Mwaka 2019 chuo hakikuorodheshwa tena kwenye orodha ya vyuo vikuu ya TCU. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Wavuti ya chuo 

Jamii:Vyuo vikuu vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Rasi ya Taymyr

400px|thumb|Rasi ya Taymyr kaskazini mwa Urusi.
**Rasi ya Taymyr** (kwa Kirusi: Полуостров Таймыр; kwa Kiingereza: Taymyr peninsula) ni rasi katika Siberia, kaskazini mashariki mwa Urusi. Kiutawala ni sehemu ya Krasnoyarsk Krai ya Urusi. 
right|thumb|250x250px|Wakazi asilia wa Taymyr.
## Jiografia 
Rasi ya Taymyr iko kati ya Ghuba ya Yenisei ya Bahari ya Kara na Bahari ya Laptev.

Ziwa Taymyr na Milima ya Byrranga viko ndani ya Rasi ya Taymyr. 

## Idadi ya watu 
Watu wa Nenets, pia hujulikana kama *Wasamoyedi*, ni wakazi asilia kaskazini mwa Aktiki ya Kirusi, na wengine wanaishi katika Rasi ya Taymyr. 

## Uchumi 
Kuna tasnia ya madini kwenye rasi; nikeli huchimbwa na kuyeyushwa katika viwanda vya MMC Norilsk Nickel. Kampuni hiyo inafanya shughuli za kupiga chafya katika eneo la mji wa Norilsk, karibu na peninsula. Makinikia ya nikeli husafirishwa kwa reli kwenda kwenye bandari wa Dudinka kwenye mto wa Yenisei, na kutoka hapo kwa meli hadi Murmansk na bandari nyingine. 
Picha:Kap Tscheljuskin 1 2012-08-05.jpg|Cape Chelyuskin, sehemu ya kaskazini mwa Urusi; 77 ° 43'22N, 104 ° 15'13E 
Picha:Tundra in Siberia.jpg|Pori la tundra pale Taymyr 
Picha:Ovibos moschatus qtl3.jpg|Maksai aktiki, mamalia wa Aktiki wa familia ya Bovidae 
 

Rasi hii ni kati ya sehemu za mwisho duniani ambako kuna bado wanyama aina ya maksai aktiki.  Ziliundwa tena kwa mafanikio mnamo 1975.  Idadi ya wanyama hao wakubwa ilikua hadi 2,500 mwaka 2002 wakiongezeka hadi 6,500 mnamo 2010.  

## Tabianchi 
Tabianchi ni baridi, na pwani za bahari hufunikwa na barafu kuanzia Septemba hadi Juni kila mwaka. Msimu wa joto ni mfupi, hasa kwenye mwambao wa Bahari ya Laptev kaskazini mashariki. Hali ya hewa katika maeneo ya ndani ya rasi ni ya kibara. Baridi ni kali, na dhoruba za barafu hutokea mara kwa mara ihali jotoridi ni chini sana. 

## Marejeo 
## Kujisomea 
*          (Jina linamaanisha "Shamans in Eurasia", kitabu hicho kimeandikwa kwa Kihungari, lakini kimechapishwa pia kwa Kijerumani, Kiestonia na Kifini: Tovuti ya Mchapishaji na maelezo mafupi juu ya kitabu hicho (kwa Kihungari)  . ) 

## Viungo vya nje 
* Picha za Taymyr Peninsula

Jamii:Jiografia ya Urusi
Jamii:Siberia
Chuo Kikuu cha Muhimbili

thumb|Chuo Kikuu Cha Muhimbili

**Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili** (kwa Kiingereza: **Muhimbili University of Health and Allied Sciences**; kifupi: MUHAS) chuo kikuu cha umma kilichopo Dar es Salaam, Tanzania. Ni taasisi kubwa ya afya na elimu ya afya huko Dar es Salaam Tanzania. 

Kilipewa hadhi ya kuwa chuo kikuu mwaka 2007 Kabla ya hapo, kama Chuo cha Elimu ya Afya kilikuwa sehemu ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. 

Neno Muhimbili limetokana na neno la Kizaramo "mibili" likimaanisha kiungo cha mtoto tumboni na mama yake (plasenta) Hospitali ilipoanza Wazaramo walisema "Hapo ndipo wanawake wanapokwenda kuacha mibili yao". Neno Muhimbili likazaliwa hivyo, nalo ladumu hadi leo.

Kwa leo hii Muhimbili ina shule ya madaktari, wauguzi, mafamasia, waganga wa meno, maafisa afya mazingira, maafisa mazingira na elimu ya juu ya afya.

## Historia
Chuo kikuu cha Muhimbili kilianzishwa mwaka 1963, kilifunguliwa kama chuo cha afya Dar es Salaam ndani ya hospitali iliyoitwa Princess Margaret Hospital na wanafunzi 10 waliofuata kozi za uganga au upasuaji. 

Mwaka 1968 kikafanywa ni kitengo cha tiba katika Chuo kikuu cha Dar es salaam. 

Tangu 2007 imeandikishwa kama Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili. 

Ndani ya chuo kuna idara nne na taasisi tano.

Idara nne ni kama zifuatazo:
*Idara ya utaalamu wa meno 
*Idara ya uganga 
*Idara ya uuguzi
*Idara ya madawa

Kati ya taasisi kuna taasisi za afya ya umma na uganga wa kimila.

## Mahali 
Mpaka mwaka 2018, chuo kina matawi mawili:

* Tawi kuu, lililopo barabara ya Umoja wa Mataifa mtaa wa Upanga Magharibi, katika jiji la Dar es Salaam. 

* Tawi la Mloganzila, lililopo umbali wa kilomita 31 kutoka tawi kuu. 

* Chuo kina eneo la mafunzo katika mji wa Bagamoyo

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Wavuti ya chuo

Jamii:Vyuo vikuu vya Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
Waganda

[thumb|right|150px|[Bendera ya Buganda.]]
[thumb|right|350px|Eneo la Buganda kati ya [ziwa Viktoria, mto Nile na ziwa Kyoga.]]
**Waganda** (wao hujiita **Baganda**) ni kabila kubwa la Uganda likiwa na asilimia 16.9 za wakazi wote wa nchi hiyo.

Ufalme wao (Buganda) unaongozwa na mfalme anayeitwa Kabaka na unaenea katika Mkoa mzima wa Kati. 

Ufalme huo ulikubali ulinzi wa Uingereza mwaka 1894 chini ya Mwanga II. 

Lugha yao inaitwa Kiganda (wao wanasema: Luganda) na ni kati ya lugha za Kibantu. 

## Tanbihi
## Marejeo
* Roscoe, John (2005). The Baganda: An Account of Their Native Customs and Beliefs. Whitefish, MT: Kessinger Publishing. ISBN 978-1-4179-7538-9.

## Viungo vya nje 
* Brief description of Buganda at www.myuganda.co.ug 
* Buganda.com

Jamii:Mkoa wa Kati (Uganda)
Saladi

**Saladi** (kutoka Kiingereza: *salad*) ni mchanganyiko wa mboga au matunda unaoliwa bila kupikwa il hutiwa chumvi kidogo (ndiyo asili ya jina: "salt").

## Tazama pia
* Kachumbari

Jamii:Chakula
Ladha

**Ladha** ni jumla ya hisia zinazopatikana kinywani wakati unapoonja kitu.

Kwa mfano, unaweza kusikia utamu, uchungu, ukali wa chakula au kinywaji fulani ukapendezwa au kutopendezwa nao.

Kiungo kinachohusika zaidi ni ulimi.

Uwezo wa kuonja ladha huhesabiwa kati ya milango ya fahamu.

Kwa kawaida mapishi yanalenga kuridhisha ladha iwezekanavyo. Jambo hilo ni muhimu hasa kwa wagonjwa wasio na hamu ya chakula. Hata hivyo, ni hatari kwa walafi kwa kuwa linawafanya wale kuliko mahitaji ya mwili na hivyo kuchangia uharibifu wa afya.

Jamii:Kinywa
Jamii:Mapishi
Chuo Kikuu cha Mzumbe

thumb|Sehemu ya uwazi kwenye chuo cha Mzumbe,Tanzania
**Chuo Kikuu cha Mzumbe** ni chuo kikuu cha umma kinachopatikana Mzumbe, wilaya ya Mvomero, mkoa wa Morogoro, Tanzania.  Chuo kikuu cha Mzumbe kilianzishwa rasmi mwaka 2001.

## Taaluma 
Chuo kikuu cha Mzumbe kinatoa taaluma katika ngazi mbalimbali za elimu kwenye maeneo yafuatayo:
*Shule   ya  Biashara
*Shule ya menejimentin na Utawala 
*Kitivo cha Sheria
*Kitivo cha Sayansi Jamii
*Kitivo cha Sayansi na Teknolojia
*Taasisi ya Masomo ya Maendeleo
*Kurugenzi ya Utafiti, Machapisho na Shahada za juu

## Huduma za wanafunzi 
Chuo kikuu cha Mzumbe kimejianisha kutoa huduma zifuatazo kwa wanafunzi ili kukuza taaluma:

* Huduma za Afya
* Huduma za Malazi
* Serikali ya Wanafunzi
* Huduma za Chakula
* Huduma za Posta na Benki
* Huduma za Duka la Vitabu

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Wavuti ya chuo 

Jamii:Mkoa wa Morogoro
Chuo Kikuu cha Mt. Augustino cha Tanzania

**Chuo Kikuu cha Mt. Augustino cha Tanzania** (kwa Kiingereza: *Saint Augustine University of Tanzania*; kifupi: **SAUT**) ni chuo kikuu cha Kanisa Katoliki kinachopatikana katika wilaya ya Nyamagana, jiji la Mwanza, Tanzania. 

Chuo kilianzishwa mwaka 1998 kikapata usajili wa kudumu mwaka 2002 kama chuo kikuu binafsi. 

## Taaluma
* Kitivo cha Sheria
* Kitivo cha Sayansi ya Jamii na Mawasiliano 
* Kitivo cha Utawala wa Biashara

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Wavuti ya chuo

Jamii:Mwanza
Chipsi

[200px|thumb|Chipsi moto au [vibanzi]]
2ß0px|thumb|Chipsi baridi.
200px|thumb|Chiipsi za tortilla.
**Chipsi** (kutoka Kiingereza: "chips"; pia: **vibendo**, **viepe**) ni vipande vyembamba vya chakula vilivyokaangwa katika mafuta. Kwa kawaida huongezewa chumvi na mayai au kitoweo kingine.

## Aina
Chipsi zinajulikana hasa kama chipsi za viazi, tena kwa namna mbili tofauti:
***Chipsi moto** (pia: vibanzi, kwa Kiingereza: *fries (Marekani), chips (Uingereza), pommes frites (Kifaransa na penginepo)*) ni vipande vya kiazi ambavyo mara nyingi vinalingana na ukubwa wa kidole kidogo na vinakaangwa katika mafuta. Baada ya kukaanga ziwe kaukau upande wa nje lakini laini upande wa ndani. Baada ya kupoa si tena tamu sana.  Chipsi za aina hiyo huliwa zikiwa moto pamoja na nyama, kuku, samaki au peke yake, kwa kawaida pamoja na sosi ya nyanya au pilipili. Chipsi mayai ni chipsi zinazokorogwa pamoja na mayai na kukaangwa tena.

***Chipsi baridi** (kwa Kiingereza: *potato chips, crisps*) ni vipande bapa na vyembamba sana vya chipsi ambavyo vinakaangwa katika mafuta hadi kukauka kabisa. Chipsi hizo huliwa mara nyingi peke yake. Vinauzwa madukani katika mfuko na kuliwa kama chakula baridi. Chipsi baridi hutengenezwa pia kwa kutumia ndizi, mizizi mingine yenye wanga au nafaka mbalimbali. 

***Chipsi za tortilla**: pamoja na chipsi baridi za viazi kuna chipsi za tortilla zilizoenea kimataifa zikiandaliwa kwa unga wa mahindi. Mara nyingi hutengenezwa kiwandani na kuuzwa kwa wingi kupitia maduka. Kuna watu wanaozipika nyumbani.

## Chipsi na afya
Chipsi za kila aina ni chakula kinachopendwa lakini kina pia madhara ya kiafya. Chipsi mara nyingi zina kiwango kikubwa cha mafuta na hivyo zinachangia kutokea kwa unene wa kupindukia. Pia zinatayarishwa na chumvi na mlaji anapita haraka kiasi cha chumvi kinacholingana na afya (gramu 6/siku kwa mtu mzima).

Kama chipsi zimekaangwa katika mafuta yasiyo mapya au kwa joto kubwa mno kuna kemikali zinazoweza kusababisha kansa.

## Angalia pia
* Chipsi kuku
* Chipsi mayai

Jamii:Chakula
Giannis Antetokounmpo

[thumb|Giannis Antetokounmpo akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Milwaukee Bucks mwaka 2018 ]]
**Giannis Sina Ougko Antetokounmpo** (alizaliwa 6 Disemba 1994) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Milwaukee Bucks katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Alizaliwa Ugiriki na wazazi waliyotokea nchi ya Nigeria, alianza kucheza kikapu katika timu za vijana huko Filathlitikos, Athina. Mwaka 2011 alianza kucheza katika timu ya wakubwa. Mwaka 2013 alichaguliwa na timu ya Milwaukee Bucks 

Jamii:waliozaliwa 1995
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Kawhi Leonard

[thumb|Kawhi Leonard akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Toronto Raptors mwaka 2019 ]]
**Kawhi Leonard** (alizaliwa 29 Juni 1991) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Los Angeles Clippers katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Kawhi alicheza misimu miwili ya mashindano ya kikapu akiwa chuoni na chuo cha San Diego State Aztecs. Mwaka 2011, Kawhi alichaguliwa kama chaguo namba 15 katika machaguzi ya wachezaji wa wadogo katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) nchini Marekani katika timu ya Indiana Pacers. Usiku wa machaguzi hayo, Kawhi aliuzwa kwenda timu ya San Antonio Spurs.

Kawhi alifanikiwa kushinda mara moja na timu ya San Antonio Spurs tuzo ya timu bora ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) mawaka 2014 ambapo aliweza kupewa tuzo ya mchezaji bora katika mechi ya fainali. Baadae baada ya kucheza misimu saba na San Antonio Spurs, aliuzwa kwenye timu ya Toronto Raptors mwaka 2018. Mnamo mwaka 2019, aliweza kuiongoza timu yake kupata  tuzo ya timu bora ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) na kwa mara ya pili tena aliweza kujishindia kupewa tuzo ya mchezaji bora katika mechi ya fainali.

Amefanikiwa kuteuliwa katika timu ya mastaa marekani kwa mara tatu. Mwaka 2015 na 2016, alishinda tuzo ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) kama mchezaji mkabaji bora wa mwaka.

Jamii:waliozaliwa 1991
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Wachezaji wa mpira wa kikapu Marekani
Eufrasia wa Thebe

.Kutoka kitabu cha mwaka 1878, *Little Pictorial Lives of the Saints*]]
**Eufrasia wa Thebe** (380 - 13 Machi 410) alikuwa bikira Mkristo ambaye, baada ya kuacha maisha ya familia yake ya kisharifu huko Konstantinopoli, aliishi peke yake jangwani Misri kwa unyenyekevu, ufukara na utiifu. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki.

Sikukuu yake inaadhimishwa hasa tarehe 24 Julai au 25 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 91-92
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 74

## Viungo vya nje
* EWTN Library: *St. Euphrasia, Virgin* 
* Catholic Encyclopedia: St. Euphrasia*
* Lives of the Saints, March 13: *Saint Euphrasia''
* St. Euphrasia Hagiography 

Jamii:Mabikira
Wafiadini wa Thebe

**Wafiadini wa Thebe** (walifariki karne ya 3) ni idadi kubwa ya Wakristo, hasa wamonaki, waliouawa katika jangwa la Misri karibu na Thebe, wakati wa dhuluma ya makaisari Decius na Valerian, ambapo maadui kwa ujanja walikuwa wanabuni dhidi yao, waliotamani kuuawa kwa upanga kwa ajili ya Kristo, mateso mbalimbali ya kuchelewesha kifo, wakilenga kuua roho zao kuliko miili tu .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Misri
Eleazari mfiadini

, 1866.]]
**Eleazari mfiadini** (karne ya 3 KK - karne ya 2 KK) alikuwa mzee Myahudi aliyekubali kuuawa katika dhuluma ya mfalme Antioko Epifane kuliko kula nyama haramu au kudanganya kama kwamba ameila.

Akipendelea hivyo kifo kitukufu kuliko maisha ya aibu, alitangulia kishujaa wengine kwenda mahali pa mateso na kuacha mfano mzuri ajabu wa uadilifu.  

Habari zake zinasimuliwa katika kitabu cha pili cha Wamakabayo, sura ya 6.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa hasa tarehe 1 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3 KK
Jamii:Waliofariki karne ya 2 KK
Jamii:Wayahudi