open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benki ya Azania

**Benki ya Azania** ni benki ya biashara yenye makao makuu yake jijini Dar es Salaam nchini Tanzania ambayo jina rasmi ni **Adili Bancorp Limited** lakini inajulikana kama Benki ya Azania.

*Azania Bancorp* ni taasisi ya fedha inayoweza kufanya biashara na wakulima wadogowadogo na kupata faida kubwa tu. Pamoja na Watanzania kukubali kuwa asilimia 80 ya Watanzania wanaishi vijijini na wengi wao ni wakulima na wafugaji, bado taasisi za fedha hazijafanya uamuzi wa kufanya biashara na Watanzania hao ili kupata faida hiyo.

Imesajiliwa na Benki Kuu ya Tanzania (BOT) ambayo ndiyo Benki kuu ya Tanzania na msimamizi wa benki zote nchini.

Tarehe 19 mwezi wa  4 2018 baada ya Ushuru ilipata faida ya shilingi bilioni 1.8.

Benki ya Azania ni benki ya biashara ya kiwango cha kati ambayo inatoa huduma za rejareja kwa wateja, Mikopo ya kifedha,kutoa na kubadilisha fedha za kigeni ,wanatoa barua za mkopo na ufadhili mbalimbali ndani na nchi za nje.

Azania Benki , ili kuwa inamiliki Mali yenye thamani ya dola za kimarekan Milioni 147  sawa na (TZS:332.73 billion).
Inakadiriwa kuwa,kuanzia Tarehe 31 Mwezi wa Tatu 2017 hadi Mwezi watatu 2018 ,Benki ya Azania ilikuwa na hisa zenye thamani ya TSh57,880,000,000 sawa na (dola Milioni 25.6 ). Kufuatia kupatikana kwa mali na madeni ya Benki M, mnamo Januari 2019, mali yote ya Benki ya Azania ilithaminiwa takriban dola za Kimarekani milioni 582 sawa na (TZS: bilioni 1,339).

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Benki ya Afrika Tanzania

**Bank of Africa Group** (kifupi: **BOA**), pia inajulikana kama Benki ya Afrika, ni benki ya kimataifa, mtoaji mkubwa wa huduma za kifedha katika nchi kumi na nane za Afrika Kusini kwa Sahara. 

Benki ya Afrika inadumisha makao  makuu yake Bamako, mji mkuu wa Mali.

Mnamo Desemba 2016, mali yote ya kundi ilikuwa yenye thamani ya € 7.8 bilioni (dola bilioni 7.9 za Marekani) 

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Milima ya Altai

right|thumb|400px|Ramani ya safu ya mlima wa Altai.
**Milima ya Altai** ni safu ya milima katika Asia ya Kati na ya Mashariki. Milima mirefu zadi hufikia kimo cha mita 4,500. 

Urusi, China, Mongolia, na Kazakhstan zinakutana katika milima hii, ambayo ni chanzo cha mito ya Irtysh na Ob. 

Safu hiyo imeungwa na Milima ya Sayan kwenye kaskazini mashariki ikiishia upande wa kusini mashariki katika Jangwa la Gobi.  

Wakazi wa eneo lake si wengi wakiwa mchanganyiko wa Warusi, Wakazakhi, Waaltai na Wamongolia. 

Uchumi wa eneo hilo unategemea ufugaji wa ng'ombe, farasi na kondoo, pamoja na kilimo, misitu, na uchimbaji madini. 

Sehemu ya safu hiyo imeorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia.

## Viungo vya nje 
*    *RT* . 6 Novemba 2011. 
* Mwongozo wa Mlima Altai  - Karibu Altai 
* Picha za Mlima Altai - Altai-Picha 
* Milima ya Dhahabu ya Altai katika Mfuko wa Ulinzi wa Urithi wa Maliasili 
* Tathmini ya UNESCO ya Altai (faili la PDF) 

Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Milima ya Urusi
Jamii:Milima ya Mongolia
Jamii:Milima ya Uchina
Jamii:Milima ya Kazakhstan
Jamii:Urithi wa Dunia
Tambarare ya Siberia Magharibi

thumb|350x350px|Mto Vasyugan.
[right|thumb|Sehemu ya Magharibi ya Siberia katika ramani ya satelaiti ya [Asia ya Kaskazini.]]
**Tambarare ya Siberia Magharibi** *(kwa Kiingereza: West Siberian Plain)* ni tambarare kubwa ambayo inachukua sehemu ya magharibi ya Siberia, kati ya Milima ya Ural upande wa magharibi na Mto Yenisei upande wa mashariki, tena Milima ya Altay upande wa kusini mashariki. Eneo lote ni takriban km² 2,500,000.  

Miji muhimu ni pamoja na Omsk, Novosibirsk, Tomsk na Chelyabinsk.

## Jiografia 
right|thumb|Tambarare ya Siberia Magharibi jinsi inavyoonekana ukipita kwa reli ya Kuvukia-Siberia karibu na Tatarskaya.
Tambarare hii inafunika takribani theluthi moja ya Siberia nzima  ikienea kwa km 2,400 kutoka Bahari ya Aktiki hadi kwenye miinuko ya Milima ya Altay, na km 1,900 kutoka Milima ya Ural hadi Mto wa Yenisei. 

Kuna sehemu pana za vinamasi. Upande wa kusini iko misitu ya misonobari, inayoendelea kubadilika kuwa misitu ya taiga, na hatimaye tundra kadiri inavyofika kaskazini zaidi ambako jotoridi inashuka. Katika maeneo hayo ya kaskazini mimea mirefu kama miti haiwezi kustawi kwa sababu ya upungufu wa maji ambayo yameganda kuwa barafu.  

Mito mikubwa ni:
*Yenisei unaopita kutoka kusini kwenda kaskazini kwa urefu wa km 3,530 na kuishia katika Bahari Aktiki unapomwaga maji zaidi ya lita milioni 20 kila sekunde. 
*Angara, tawimto kubwa la Yenisei 
*Irtysh 
*Ob

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Picha za NASA: Pwani ya Siberia ya Magharibi  
* Utabiri wa hali ya juu na Uelekeo wa Urusi 
* Viunga vya Dunia: Urusi - Siberia  

Jamii:Siberia
Jamii:Jiografia ya Urusi
Benki ya Exim

**Benki ya Exim (Tanzania)** (kifupi: EBT) ni benki ya biashara iliyopo Tanzania, ambayo ina uchumi mkubwa wa pili katika Jumuiya ya Afrika Mashariki. Benki hiyo imepewa leseni na Benki Kuu ya Tanzania, ambayo ni benki kuu ya nchi na mdhibiti wa benki ya kitaifa.

## Marejeo
Jamii:Kampuni za Tanzania
Jamii:Benki za Tanzania
Milima ya Sayan

thumb|Ziwa la "Mapepo ya milima" Sayan Magharibi
**Milima ya Sayan** ni safu ya milima kusini mwa Siberia, Urusi, hasa kwenye Jamhuri ya Tuva, na kaskazini mwa Mongolia . Hapo zamani milima ilikuwa mpaka kati ya Mongolia na Urusi.  

Vilele vya Milima ya Sayan na maziwa baridi kati yake ni chanzo cha matawimito yanayounda mto Yenisei, unaoanza hapa na kuendelea kwa zaidi ya kilomita 3000 hadi Bahari ya Aktiki. Hili ni eneo lililotengwa kwa miaka mingi, kwa kuwa limefungwa na Umoja wa Kisovyeti tangu mwaka 1944.  
[left|thumb|[Mlima Mönkh Saridag.]]
Sayan Mashariki inaenea kwa km 1,000 kutoka mto Yenisei hadi Ziwa Baikal. Sayan Magharibi inaendeleza Milima ya Altai, ikienea kwa km 500 kutoka longitudo ya 89° hadi katikati ya Mashariki.

Wakati mwinuko wa wastani ni mita 2,000 hadi 2,700, vilele vya miamba migumu kama itale hufikia zaidi ya mita 3,000. Kilele cha juu kabisa ni Mönkh Saridag chenye kimo cha mita 3,492.  

## Vidokezo 
## Viungo vya nje 
* Milima ya Tuva -Sayan 
* Picha ya Milima ya Sayan 

Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Milima ya Urusi
Jamii:Milima ya Mongolia
Alpi za Kusini

300px|thumb|Alpi za Kusini.
**Alpi za Kusini** ni safu ya milima nchini New Zealand. Safu hii inaenea urefu wote wa Kisiwa cha Kusini. 

Kilele kirefu zaidi cha Alpi za Kusini ni Aoraki (Mount Cook) ambayo imefikia kimo cha mita 3,754.   

Jina lilibuniwa na nahodha James Cook tarehe 23 Machi 1770: alipoona milima hiyo mirefu alikumbushwa milima ya Alpi ya Ulaya.  

## Marejeo 
Jamii:Milima ya New Zealand
Benki ya CRDB

**Benki ya CRDB** ni benki ya biashara nchini Tanzania. Imesajiliwa na Benki ya Tanzania, ambayo ni benki kuu na msimamizi wa benki zote nchini.

## Historia 
CRDB Bank Plc ni benki kubwa kabisa, inayomilikiwa nchini Tanzania. Benki ilianzishwa mnamo 1996 kama matokeo ya ubinafsishaji wa mashirika ya serikali uliofanywa na Serikali ya Tanzania. Wanahisa wakuu wa Benki hiyo ni Serikali ya Denmark iliyofadhili, mifuko ya pensheni ya Tanzania, IFC, CDC na FGG.

Benki ya CRDB imekua na kufanikiwa kuwa ubunifu zaidi, chaguo la kwanza, na benki inayoaminika nchini. Benki ya CRDB inatoa idadi kamili ya bidhaa zinazolingana na mahitaji ya sehemu tofauti kwenye soko, kutoka juu hadi chini ya piramidi kama vile bidhaa za Akiba, bidhaa za mkopo, bidhaa za Fedha za Biashara, bidhaa za Hazina, huduma za Benki Kuu, Huduma za Benki ya Wakala. Bidhaa za E-benki, bidhaa za Microfinance, na bidhaa za wajasiriamali wadogo.

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Benki ya Baroda Tanzania

**Bank of Baroda Tanzania Limited** (kifupi: **BBTL**) pia inajulikana kama **Bank of Baroda Tanzania**, ni benki ya biashara nchini Tanzania. Ni moja ya benki za biashara zilizo na leseni ya Benki ya Tanzania, mdhibiti wa benki kitaifa.

BBTL inahusika katika nyanja zote za benki ya biashara, pamoja na kutumikia mashirika makubwa biashara ndogo na za kati na watu binafsi. BBTL ni kampuni ndogo ya Benki Ya Baroda (BOB), benki ya kimataifa yenye makao makuu nchini Mumbai, India.  Kuanzia tarehe 31 Disemba, mtaji wake ulikua shillingi bilioni 35.33 za kitanzania.

## Historia
Benki hii ilifungua tawi lake la kwanza Tanganyika  mnamo 1956. Ilipofika 1967, benki ilikuwa na matawi kwenye kila moja ya miji ya Dar es Salaam, Mwanza na  Moshi. katika Februari 1967, benki ilifanywa kitaifa.
Oktoba 2014 BBTL ilianzishwa kama ruzuku ya  Benki ya Baroda , na tawi moja  Dar es Salaam.

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Benki ya Equity

**Benki ya Equity Tanzania Limited** ni benki ya biashara nchini Tanzania, ambayo ni ya pili kiuchumi ndani ya Jumuiya ya Afrika Mashariki. Imesajiliwa na Benki ya Tanzania, Benki kuu na mdhibiti wa kitaifa wa benki nchini. 

Benki hiyo ni mwanachama wa Equity Group Holdings Limited, moja kati ya taasisi za biashara kubwa zaidi, iliyo na makao makuu yake Nairobi, Kenya, ikiwa na matawi Kenya, Rwanda, South Sudan, Tanzania, Uganda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Msumbiji, na Zambia.

Hadi septemba 2014, Benki ya Equity Tanzania Limited imemiliki mali yenye thamani ya dola za kimarekani milioni 143.42, na dola za kimarekani milioni 107.68 katika amana ya wateja na kitabu cha mkopo dola za kimarekani milioni 87.1.
BBT ni mtoaji mkubwa wa huduma za kibiashara Tanzania, kutumikia mashirika makubwa, biashara ndogo hadi za kati, na watu binafsi. Kuanzia Machi 2013 mali yake yote ilikuwa na thamani ya karibia $ 382,000,000 (TZS: bilioni 634.34).  Kuanzia Disemba 2013, benki hii ilikuwa na wateja 87,000.

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Valencia

**Valencia** (matamshi ya Kihispania: *balenthya*) ni mji mkuu wa Jimbo la Valencia na mji wa tatu kwa ukubwa nchini Hispania. Kuna wakazi karibu 800,000  katika mji wenyewe, na takriban milioni 1.6 katika rundiko la mji. 

Valencia ni mji wa pwani na bandari yake ina nafasi ya tano kati ya bandari za Ulaya kwa kuhesabu idadi ya kontena zinazoshughulikiwa.

## Historia
Valencia ilianzishwa kama koloni la Waroma wa Kale takriban miaka 2000 iliyopita, kwa jina la Valentia Edetanorum. 

Baada ya kuporomoka kwa utawala wa Kiroma mji ulikuwa sehemu ya milki ya Wavisigothi. 

Mnamo 714 jeshi la Waarabu liliteka Valencia na mabwana wapya walileta walowezi, wakiwa na lugha na utamaduni wao. Walianzisha mifumo bora ya umwagiliaji na kilimo cha mazao mapya pia. Valencia ilikuwa mji mkuu wa milki ya Kiislamu ya Valencia. 

Mnamo 1238 mfalme Mkristo Jaume (Yakobo) wa Aragon aliteka mji akaunda Ufalme wa Valencia ulioendelea kuwa sehemu ya pekee ya Milki ya Aragon na baadaye ya Milki ya Hispania. Valencia ilikuwa na sheria zake za pekee kwa karne kadhaa. 

Valencia ilikuwa mji mkuu wa Hispania kwa muda mfupi mara mbili; mara ya kwanza mwaka 1812 chini ya mfalme Joseph Bonaparte (mdogo wa Napoleon Bonaparte) halafu tena kati ya miaka 1936 na 1937, wakati wa Jamhuri ya Pili ya Hispania.

## Jiografia
Jiji liko kwenye ukingo wa mto Turia, mdomo wake unapoishia katika Bahari ya Mediterania. Mji wa Kiroma ulianzishwa kwenye kisiwa cha mtoni. Upande wa kusini uko wangwa wa Albufera wenye maji matamu ambao sasa ni hifadhi ya mazingira asilia. 

Valencia huwa na tabianchi nusutropiki yaani hakuna baridi kali na majira ya joto ni marefu.

Halijoto ya wastani kwa mwaka ni °C 23 wakati wa mchana na °C 13.8 usiku. 

Januari (mwezi baridi zaidi) halijoto ya mchana huwa kati ya °C 14 - 21, ya usiku kati ya °C 5 hadi 10. Kwenye Agosti, mwezi wa joto, halijoto huwa na °C 28-34 mchana na °C 21 hadi 23 usiku. 

## Uchumi
Uchumi wa Valencia hutegemea kwa kiasi kikubwa bandari yake.

Nguzo nyingine ni utalii.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Hispania

## Marejeo
## Kujisomea
* 
* 

## Viungo vya nje
* Official website of the city of Valencia (Valencian) 
* Official tourism website of the city of Valencia (Valencian)        
* Official website of the Community Valenciana tourism
* Valencia-The City of Arts & Science

Jamii:Miji ya Hispania
Jamii:Jimbo la Valencia
Benki ya Letshego Tanzania Limited

**Benki ya Letshego Tanzania Limited**, inajulikana kama Letshego Bank, ni benki ya biashara iliyopo Tanzania.

Imepewa dhamana ya kibenki na Benki Kuu ya Tanzania na bodi ya mifumo ya kibenki ya taifa.

Letshego Bank Tanzania ni benki ya kibiashara inayo ngozwa na Benki kuu ya Tanzania  Dhumuni lake kijamii ni kutoa huduma inayokidhi na inayohitajika kifedha kwa watu wa chache, kundi dogo  na kundi la watu wa kawaida wajasiriamali na kwa wale wachache waajiriwa wenye kipato kidogo. Pia inafanya kazi kama benki ndogo ya kifedha  Kwa mwezi machi 2014 wamiliki waliongeza uwezo kwa €5.2 milioni (US $6.5 milioni au TZS 11.4 bilioni. Kwa muda huo wateja waliwekeza kiasi cha jumla ya €1.8 milioni au (US $2.23 sawa na TZS3.9 Bilioni) . Pia inakadiriwa kuwa  jumla ya uwekezaji wote kwa mwez machi 2014 ni €7.0 milioni ( US $8.7 milioni au TZS 15.3 Bilioni. 

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Benki ya Biashara ya Akiba

thumb|Benki ya Biashara Akiba

**Benki ya Biashara ya Akiba** ni benki ya biashara iliyopo Tanzania. 

Benki hii imepatiwa leseni na Benki kuu ya Tanzania iliyo na mamlaka ya kuthibiti shughuli za kibenki Tanzania.

## Eneo 
Makao makuu ya Benki ya Biashara ya Akiba yanapatikana katika jiji la Dar es Salaam. 

## Umiliki
Benki ya Biashara ya Akiba inamilikiwa na watu binafsi pamoja na mashirika ya biashara yafuatayo, kufikia tarehe 31 Desemba 2016.

## Marejeo 
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Beseni kubwa la Marekani

thumb|300px|Ramani ya Beseni Kubwa la Marekani.
thumb|300px|
**Beseni Kubwa** (*Great Basin*) ni eneo yabisi la Marekani kusini lililopo kati ya Sierra Nevada na Safu ya Wasatch. Ni mazingira makavu na sehemu zake zina tabia za jangwa, nyingine za mbuga kavu. 

Tabianchi yake inaleta majira ya joto kali na kipindi cha baridi chenye theluji.  Sehemu kubwa ya beseni iko ndani ya jimbo la Nevada, ikigusa pia majimbo ya Utah, Kalifornia na Idaho. Eneo hili lina kilomita za mraba 541,730. 

Sehemu hii inaitwa beseni kwa sababu inapokea maji -hata kama ni kidogo kutokana na joto- kutoka mvua mlimani lakini mito yake inaishia ndani ya beseni, hakuna njia ya maji kutoka na kuelekea baharini.  

Eneo la Beseni Kubwa linafanywa na mabeseni madogo na mabonde 100 hivi, pamoja na milima kati yake. Uso wa ardhi ni hasa mbuga kavu, sehemu za jangwa, mabonde makavu ya mito ya awali na maziwa ya chumvi.  

Mito ni michache, mikubwa zaidi ni mito ya Bear, Humboldt na Sevier ambayo yote inaishia katika mabeseni madogo ambako maziwa yanaweza kutokea katika miaka yenye usimbishaji mkubwa lakini hayadumu; ziwa kubwa zaidi ni Ziwa Kubwa la Chumvi karibu na Salt Lake City, Utah.     

Kwa jumla maeneo ya Beseni Kubwa yana wakazi wachache; kuna maeneo ya miji mikubwa kando ya beseni lenyewe, moja ni eneo la Reno katika Nevada upande wa magharibi na Salt Lake City pamoja na miji jirani upande wa mashariki. Katikati kuna miji midogo tu.

Tabia za jangwa zinasababishwa na athira ya safu za milima zinazopakana na Beseni Kubwa na kumwaga kivuli cha mvua juu yake.  

## Tanbihi
Jamii:Jangwa
Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Hii **Orodha ya mito ya Afrika Kusini** inataja baadhi yake.

*Mto Amanzimtoti
*Mto Apies
*Mto Assegaai
*Mto Auob
*Mto Baviaanskloof
*Mto Bell
*Mto Berg
*Mto Birha
*Mto Blood
*Mto Bloukrans (KwaZulu-Natal)
*Mto Bushman
*Mto Brak
*Mto Buffels
*Mto Caledon
*Mto Crocodile (Mpumalanga)
*Mto Crocodile (Limpopo)
*Mto Doring
*Mto Fish
*Mto Gourits
*Mto Groot (Southern Cape)
*Mto Groot Letaba
*Mto Hartbees
*Mto Harts
*Mto Kariega
*Mto Kei Mweupe
*Mto Kei Mweusi
*Mto Komati
*Mto Kraai
*Mto Kuruman
*Mto Limpopo
*Mto Maputo
*Mto Marico
*Mto Mogalakwena
*Mto Molopo
*Mto Moshaweng
*Mto Nossob
*Mto Olifants (Western Cape)
*Mto Olifants (Limpopo)
*Mto Olifants (Gourits)
*Mto Orange
*Mto Pongola
*Mto Riet
*Mto Sak
*Mto Sand
*Mto Sout
*Mto Tugela
*Mto Umfolozi
*Mto Vaal
*Mto Van Stadens
*Mto Verlorevlei
*Mto Vet
*Mto Wilge
Ablak

'''''' ni kati ya Wakristo wa Ethiopia. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Great Dividing Range

300px|thumb|Milima ya Dividing Range.
300px|thumb|Ramani ya Australia; rangi njano inaonyesha Great Dividing Range.
**Great Dividing Range** (kwa maana Mgawanyiko Mkubwa) au **Nyanda za Juu za Mashariki**, ndiyo safu ya milima kubwa zaidi kwenye bara la Australia . Inaenea kwa kilomita 3,500 sambamba na pwani ya mashariki la Australia, kuanzia Queensland ikipita Victoria hadi magharibi mwa Victoria. Upana wa masafa unatofautiana kutoka karibu km 160 hadi zaidi ya km 300. 

Eneo lote si safu moja ya milima tu; kuna safu mbalimbali, milima, nyanda za juu na mitelemko. Kwenye sehemu kadhaa nchi ni karibu tambarare bila miinuko mikubwa, pengine kuna milima mikali inayofikia kimo cha mita 1,600. 

Kilele cha juu ni Mlima Kosciuszko wenye mita 2,228 uliopo kwenye milima ya Snowy ("milima ya theluji").

Safu za Great Dividing Range zimepata jina kwa sababu zilikuwa kizuizi cha mawasiliano kati ya mashariki ya Australia ambako idadi kubwa ya wananachi wote inapatikana, na sehemu nyingine za bara.

## Marejeo 
Jamii:Milima ya Australia
Jamii:Jiografia ya Australia
Lebna Dengel

thumb|Mfalme alivyochorwa akiwa hai.
'*** (ልብነ ድንግል; Ləbnä Dəngəl, yaani "Ubani wa Bikira"; pia: Negus Negesti **Dawit II*'; Debrà Damò, 1500 hivi - Debrà Damò, 2 Septemba 1540), ni kati ya wafalme maarufu zaidi wa Ethiopia (13 Agosti 1507 - 2 Septemba 1540). 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafalme wa Ethiopia
Absadi

Abba **Absadi** (alifariki 1381) alikuwa mmonaki, mfuasi wa Ewostatewos na mwalimu wa Abba Filipos. 

Alianzisha monasteri ya Debre Mariam mwaka 1374 katika Eritrea ya leo.

Hatimaye, askari walimkamata, wakamtesa na hatimaye wakamuua na kumkata kichwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Chanzo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

## Marejeo mengine
* G. Lusini, *Gadla Absadi*, text and translation. (Peeters, 1996)
* The Ethiopian Synaxarion, Meskerem 18

Jamii:Waliofariki 1381
Jamii:Wafiadini Wakristo
Benki ya Amana

thumb|Benki ya Amana

**Amana Bank** ni benki ya biashara katika Tanzania. Imesajiliwa na Benki Kuu ya Tanzania, inayosimamia na kudhibiti benki za kitaifa.

## Mahali
Makao makuu na tawi kuu la Amana Bank yako katika Jubilee Tower, karibu na Garden Avenue, katika jiji la Dar es Salaam Tanzania. 

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Benki ya ABC

**Benki ya ABC** (BancABC) inayojulikana kwa jina rasmi kama **ABC Holdings Limited**, ni mtoa huduma wa kifedha wa Afrika, makao makuu yakiwa Gaborone, Botswana.

Ni mtoa huduma wa kifedha katika Afrika ya Kusini na Afrika ya Mashariki. Mnamo Desemba 2015, rasilimali za kikundi za benki zilikuwa na thamani ya dola za Kimarekani $1,810,000,000, na usawa wa wanahisa thamani ya Marekani $115,750,000. BancABC ina matawi katika nchi kama Botswana, Mozambique, Tanzania, Zambia, na Zimbabwe. ikiwa na mipango ya kuongeza nchi kama Angola, South Sudan, and Uganda.

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Hifadhi ya Banc d'Arguin

350px|thumb|Ramani ya Banc d'Arguin
'''Hifadhi ya Banc d'Arguin''' (kwa Kiarabu: ) kwenye Hori ya Arguin iko kwenye pwani ya Mauritania kati ya Nouakchott na Nouadhibou kwenye eneo la kilomita za mraba 12,000. Jina linatokana na Kisiwa cha Arguin kilichopo karibu na pwani hiyo. 

Hifadhi hiyo imeandikishwa katika orodha ya Urithi wa Dunia ikiwa ni eneo muhimu la kuzaliana kwa ndege wahamiaji kutoka Afrika na Ulaya. Bahari mbele ya pwani hiyo ni kati ya sehemu zenye samaki wengi katika Afrika ya Magharibi pamoja na kuwa sehemu muhimu kwa kuzaa kwa samaki.  

Hifadhi ya Kitaifa ya Banc d'Arguin ni hifadhi ya mazingira ambayo ilianzishwa mnamo 1976 kulinda rasilimali zote za asili na uvuvi, ambao hutoa mchango mkubwa kwa uchumi wa taifa. Hifadhi inatembelewa kila mwaka na zaidi ya milioni mbili ndege wahamiaji kutoka Ulaya ya Kaskazini, Siberia na Greenland.  
thumb|Maboti ya uvuvi huko Banc d'Arguin.

## Wakazi 
Idadi ya wakazi si zaidi ya watu 500 wa kabila la Imraguen ambao wanaishi katika vijiji saba ndani ya hifadhi. Wana uchumi wa uvuvi wa kujikimu kwa kutumia njia za jadi. 

## Historia
Eneo la hifadhi ya leo liligombaniwa na mataifa mbalimbali ya Ulaya na Afrika ya Kaskazini kwa karne nyingi.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Banc d'Arguin Park  
* Banc d'Arguin Hifadhi ya Kitaifa ya UNESCO 
* Banc d 'Arguin - matokeo ya utaftaji wa picha za Google 
* Google Earth - Banc d'Arguin Hifadhi ya Kitaifa - Weka alama na Mipaka ya Tovuti  
* Arguin: ngome ya Ureno huko Mauritania  

Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Jamii:Jiografia ya Mauritania
Abuna Aregawi

**Abuna Aregawi** (pia: '''Za-Mika'el 'Aragawi** au **Mikaeli wa Aragave''') alikuwa mmonaki wa karne ya 6, mfuasi wa Pakomi. Anatajwa kama mwanzilishi wa monasteri ya Debre Damo katika jimbo la Tigray (Ethiopia), kwa agizo la mfalme Gebre Mesqel wa Axum.

Abba Aregawi anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki na Wakatoliki kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 au 25 Oktoba.

## Maisha
Ni kati ya Watakatifu Tisa wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia wanaosemekana kukimbilia nchi hiyo kutoka sehemu mbalimbali za Dola la Roma kutokana na dhuluma zilizofuata Mtaguso wa Kalsedonia (451). Wengine ni Abba Aftsé, Abba 'Aléf, Abba Gärima, Abba Guba, Abba Liqanos, Abba Pantelewon, Abba Sehma, Abba Yäm'ata (Yemata). Wote walikuwa wamonaki wasomi waliohuisha Ukristo wa Ethiopia. Wanasemekana kuwa ndio watafsiri wa Agano Jipya kwenda lugha ya Ge'ez.

Baada ya kuishi miaka kumi na miwili katika ikulu mwa mfalme Ella Amida huko Axum, aliongozana na sista Edna kwenda Debre Damo. Baadaye mfalme Kalebu aliomba shauri kwake kabla hajaenda Arabia Kusini kupigana na mfalme Myahudi Dhu Nuwas. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Siria
Hifadhi ya Comoé

**Hifadhi ya Comoé** ni hifadhi ya bioanwai iliyoandikishwa katika orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia nchini Cote d'Ivoire. Ni hifadhi kubwa zaidi inayolindwa huko Afrika Magharibi, ikiwa na eneo la km2 11,500. Upande wa kusini inaanza katika sehemu yenye mchanganyiko wa savana na misitu ikiendelea hadi maeneo yabisi ya kaskazini.  

Kando ya Mto Comoé kuna bado sehemu za misitu ya mvua ya kitropiki ambayo kawaida hupatikana kusini tu.   

## Historia 
Mazingira ya hifadhi ya Comoé yalikuwa na wakazi wachache tangu kale kutokana na ardhi isiyo na rutuba, kupatikana kwa upofu wa mto kwenye mito na wingi wa mbu wa mbung'o wanaoeneza ugonjwa wa malale pamoja na nagana ya mifugo.

Wakoloni Wafaransa walitenga maeneo baina ya mito Comoe na Boua kuwa hifadhi ya wanyama. Hifadhi hiyo ilipanuliwa baada ya uhuru. 
thumb|200x200px|Mto Comoe unapitia mbuga.
left|thumb|200x200px|Savana katika Hifadhi ya Kitaifa ya Comoé.

## Jiografia 
Hifadhi hiyo inafanywa hasa na tambarare zilizopitiwa na Mto Comoé pamoja na matawimito yake (mto Iringou, mto Bavé, mto Kongo).  

Kuna pia madimbwi mbalimbali ya kudumu pamoja na mengine yanayokauka wakati wa kiangazi.  

Ardhi ni kwa sehemu kubwa duni na haifai kwa kilimo. Milima midogo kadhaa inainuka hadi mita 600 juu ya uwiano wa eneo ambalo kwa kawaidi liko mita 120-500 juu ya usawa wa bahari.

## Viungo vya nje 
* Karatasi ya Ukweli ya UNESCO 
* Hali ya Chimpanzee  
* Kamera ya mtego wa kamera ya wanyama wa mbuga 
* Kituo cha Utafiti cha Hifadhi ya Kitaifa ya Comoé  

## Marejeo
Jamii:Mkoa wa Tchologo
Jamii:Mkoa wa Bounkani
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Watakatifu Tisa

ya Watakatifu Tisa, Axum, Ethiopia.]]
**Watakatifu Tisa** walikuwa wamisionari waliochangia sana ustawi wa Ukristo katika Ethiopia ya leo mwishoni mwa karne ya 5. Majina yao ni: Abba Aftse, Abba Alef, Abba Aragawi, Abba Garima (Isaka), Abba Guba, Abba Liqanos, Abba Panteleoni, Abba Sehma na Abba Yemata. 

Ingawa wanasemekana kutokea Syria, ukweli ni kwamba wawili au watatu tu walitokea huko; wengine walitokea Konstantinopoli, Anatolia, na hata Roma.
Mwanahistoria Tadesse Tamrat anasema walikimbilia Ethiopia ili kukwepa dhuluma zilizofuata Mtaguso wa Kalsedonia. 

Kabla yao Ukristo ulikuwa umeishia katika sehemu nyembamba kati ya Adulis na Aksum kwenye njia za misafara 

Pamoja na kuongoa wananchi, walianzisha pia idadi ya monasteri zilizopewa kanuni ya Pakomi: Abba Aftse alianzisha ile ya Yeha; Abba Alef ile ya Bi'isa karibu na Mto Mareb; Abba Aragawi ile muhimu ya Debre Damo; Abba Likano na Panteleoni ile ya Axum; Abba Garima nyingine kaskazini kwa Adwa; Abba Guba ile ya Madara; Abba Sehma ile ya Sedenya; na Abba Yem’ata ile ya Gar'alta.

Wanasemekana kuwa ndio watafsiri wa Agano Jipya kwenda lugha ya Ge'ez.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Life of Abba Pantelewon from *The Dictionary of Ethiopian Biography* 

Jamii:Wamisionari
Abba Panteleoni

**Abba Penteleoni** (alifariki 522) alikuwa mmonaki aliyefanya umisionari katika Ethiopia ya leo akaanzisha monasteri katika kilele cha kilima Mai Qoho, kaskazini magharibi kwa Aksum, jimbo la Tigray. 

Ni kati ya kundi la Watakatifu Tisa wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia wanaosemekana kukimbilia nchi hiyo kutoka sehemu mbalimbali za Dola la Roma kutokana na dhuluma zilizofuata Mtaguso wa Kalsedonia (451). Wengine ni Abba Aftsé, Abba 'Aléf, Abba Gärima, Abba Guba, Abba Liqanos, Abba Aregawi, Abba Sehma, Abba Yäm'ata (Yemata). Wote walikuwa wamonaki wasomi waliohuisha Ukristo wa Ethiopia. Wanasemekana kuwa ndio watafsiri wa Agano Jipya kwenda lugha ya Ge'ez.

Mwaka 470 au 480 alifika Aksum, mji mkuu wa ufalme maarufu

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5

Jamii:Wamisionari
Hifadhi ya Great Limpopo Transfrontier

350px|thumb|Hifadhi ya Greater Limpopo; kibichi cheusi ni hifadhi yenyewe, kibichi cheupe ni sehemu zinazotarajiwa ziunganishwe.
**Hifadhi ya Great Limpopo Transfrontier** au **Great Limpopo Transfrontier Park** ni hifadhi ya mazingira inayoandaliwa kwa shabaha ya kuunganisha maeneo yaliyohifadhiwa katika Afrika Kusini, Msumbiji na Zimbabwe. Nchi hizo tatu zilipatana mwaka 2002 kuunganisha hifadhi zao za Kruger, Gonarezhou na Limpopo, pamoja na Manjinji Pan Sanctuary na Malipati Safari Area, kwa jumla eneo la km² 35.000. Mipango inalenga kupanua eneo lake hadi kufikia km² 100,000.       

Uzio kwenye mpaka kati ya Afrika Kusini na Msubiji umeshabomolewa na kuruhusu wanyama kutumia njia zao za zamani za uhamiaji ambazo zilizuiwa hapo awali kutokana na mipaka ya kisiasa. 

Mnamo Oktoba 4, 2001 tembo 40 wa kwanza kati ya 1000 waliopangwa walihamishwa kutoka Hifadhi ya Kitaifa ya Kruger iliyojaa wanyama kwenda Hifadhi ya Taifa ya Limpopo iliyowahi kuathiriwa na vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Msumbiji. Ilichukua miaka 2½ kumaliza uhamishaji. 

## Hifadhi itajumuisha maeneo yafuatayo 
* Hifadhi kubwa ya Transfrontier ya Limpopo 
** Hifadhi ya kitaifa ya Kruger, karibu km² 18,989 &nbsp; (Ikiwa ni pamoja na Hifadhi za Wanyamapori za kibinafsi .  ) 
** Hifadhi ya Kitaifa ya Limpopo ( Msumbiji ) kama km² 10,000  
** Hifadhi ya Kitaifa ya Banhine ( Msumbiji ) karibu km² 7,000  
** Hifadhi ya Kitaifa ya Zinave ( Msumbiji ) karibu km² 6,000  
** Hifadhi ya Tembo ya Maputo ( Msumbiji ) karibu km² 700 
** Hifadhi ya Kitaifa ya Gonarezhou ( Zimbabwe ) karibu km² 5,053  
** Manjinji Pan Sanctuary (Zimbabwe)
** Malipati Safari Area ( Zimbabwe ) 
** Sengwe Safari Area ( Zimbabwe ) 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Hifadhi kubwa ya Limpopo 
* Viwanja vya Amani Amani 
* Tovuti ya Rasmi ya SANPark 
* Mkuu wa Limpopo

Jamii:Afrika Kusini
Jamii:Msumbiji
Jamii:Zimbabwe
Iyasus Mo'a

'''Iyasus Mo'a'* (*Iyäsus Mo'a,'' "Yesu Ameshinda"; 1214 hivi - 1294 hivi) alikuwa mmonaki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na abati wa Istifanos Monastery kwenye Ziwa Hayq, Amba Sel .
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Biography of Iyasus Mo'a from *The Dictionary of Ethiopian Biography* 

Jamii:Wamonaki
Giyorgis wa Segla

'*** (au **wa Gesecha*'; 1365 hivi - 1 Julai 1425 hivi) ni kati ya Wakristo maarufu wa Ethiopia. 

Alikuwa mmonaki, mtunzi wa tenzi na mwandishi wa vitabu kwa Kigeez aliyeathiri sana Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia, hasa upande wa liturujia na kalenda yake.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Julai.

## Maandishi
* *Book of Hours* [for the Daytime] (''Sa'atat*)
* *Book of Hymns*
* *Book of Mystery* (*Masehafa mestir*, finished on 21 June 1424)
* *Book of Thanks* (also known as *Book of Light*)
* *Horologium of the Night Hours*
* *Hymns of Praise*
* *Praises of the Cross''

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 

## Marejeo mengine
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* A collection of Ethiopic manuscripts, various dates
* Saint of the week

Jamii:Waandishi wa Ethiopia
Samweli wa Waldebba

**Samweli wa Waldebba** (kwa Ge'ez: ሳሙኤል ዘሀገረ ወልድባ ''sāmū'ēl za-hagara waldibbā'') alikuwa mmonaki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia katika karne ya 15.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Short exposé on the Waldebba monastery and Samuel of Waldebba (youtube)

Jamii:Wamonaki
Mamas wa Awlatos

**Mamas wa Awlatos** alikuwa Mkristo aliyefia dini yake katika karne ya 4.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Abd al Aziz al-Amawi

**Abd al-Aziz al-Amawi** (kwa Kiarabu: عبد العزيز الأموي ;c 1838-1896) alikuwa mtaalamu Mwislamu aliyefuata dhehebu la Washafi'i na mafundisho ya Ash'ari. Alikuwa shehe wa Wasufi wa jumuiya ya Qadiriya alikoanzisha tawi lake. Alikuwa mshauri wa masultani mbalimbali wa Zanzibar. 

## Maisha 
Al-Amawi alizaliwa mjini Barawa, Somalia, aliposoma chini ya wasomi mashuhuri, kama vile Sayyid Abu Bakr al-Mihdar al-Hadrami, Hajj 'Ali b. 'Abd al-Rahman, na msomi kutoka Afrika Kaskazini Sayyid Ahmad al-Maghribi. Kijana Al-Amawi aliondoka Barawa kwenda Zanzibar ili kusoma chini ya Muhyi al-Din al-Qahtani, aliyekuwa kadhi mkuu Mshafi'i wa Zanzibar. Al-Qahtani alimtambulisha kwa sultani wa Zanzibar, Sayyid Sa'id bin Sultan. 

Mnamo 1854, al-Amawi, ambaye wakati huo alikuwa na umri wa miaka kumi na sita, aliteuliwa na Sultani kama kadhi (jaji) wa Kilwa.  Baada ya muda mfupi Al-Amawi alihamishiwa Zanzibar, ambapo alihudumu hadi 1891, wakati mtoto wake Burhan alipochukua nafasi yake. Al-Amawi aliandika juu ya theolojia, sheria, usufi, balagha na historia. Alianzisha kamusi ya Kiswahili-Kiarabu isiyokamilika.  

Alihudumu pia kama mshauri wa kisiasa, balozi, na mwanadiplomasia huko Somalia, visiwa vya Komoro, maeneo ya mto Rovuma, na maeneo mengine kwenye Bara la Afrika kwa niaba ya masultani wawili wa Zanzibar, Sayyid Majid (utawala 1856-1870) na Sayyid Barghash (utawala 1870-1888). 

Abdallah Salih Farsy aliandika kwamba Al-Amawi alikuwa kama waziri mkuu wakati wa utawala wa Sayyid Khalifa (utawala 1888-1890).  

Farsy aliamini maandishi yote ya Amawi yamepotea, lakini kuna takriban kurasa 2000 zilizohifadhiwa, ambazo zote hazikuchapishwa, zikipatikana kwenye hifadhi za nyaraka Dar es Salaam (nakala zake zinaweza kupatikana katika hifadhi za nyaraka za kitaifa za Zanzibar) na kwenye maktaba ya Sayyid Muhammad Al Bū Sa'idi huko Oman. Ni pamoja na sehemu za shajara yake kutoka safari mbili kati ya sita kwenda Rovuma, historia ya nasaba ya Bū Sa'idi, matini za Wasufi na kuhusu ibada, kitabu kuhusu balagha na shairi la kitheolojia kufuatia mafundisho ya shule ya Ash'ari kwenye Uislamu wa Kisunni.  

Al-Amawi alipatana vema na sultani na Waomani waliokuwa wafuasi wa Uislamu wa Kiibadi, hata hivyo alifaulu kushawishi Waibadi wengine kuhamia Usunni, hatua iliyomkasirisha Sayyid Barghash. 

Wakati wake Wakristo Waanglikana chini ya askofu Edward Steere walianza kuhubiri imani yao, na Amawi alikuwa kati ya mashehe Waislamu wa Zanzibar waliojisomea Biblia ili waweze kujibu. Hata hivyo, inaonekana walikuwa na uhusiano mzuri na askofu Steere. Al-Amawi alimsaidia Steere kutafsiri Zaburi na Injili ya Luka kwa Kiswahili.  Steere aliandika kwamba alikutana kila wiki na mashehe Waislamu nyumbani kwake na kujadili mitazamo yao ya imani.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1896
Jamii:Waliozaliwa 1832
Jamii:Waandishi wa Somalia
Jamii:Waandishi wa Zanzibar
Yasay

**Yasay** (pia: **Yusias**) alikuwa mfalme nchini Ethiopia katika karne ya 18 lakini aliacha mamlaka yake akaenda kuishi miaka juu ya mti bila kushuka, akisali na kufunga.
  
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_09.htm 

Jamii:Wamonaki
Aflahos na wenzake

**Aflahos na wenzake** walikuwa Wakristo waliofia dini yao huko Aleksandria.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.stmichaeleoc.org/Synaxarium/Meskerem_12.htm 

Jamii:Wafiadini Wakristo
Kadhi

[300px|thumb|Kesi iliyojadiliwa mbele ya kadhi: [nakhshi ya karne ya 14.]]
**Kadhi** (kutoka Kiarabu: القاضي, *al-qadi*) ni cheo cha jaji kwenye mahakama ya Kiislamu anayetumia kanuni za shari'a kufikia hukumu zake.

Katika jumuiya ya Kiislamu ya zamani kadhi aliangalia masuala yote ya haki. Siku hizi karibu nchi zote zinatumia pia sheria zinazotofautiana katika kesi za madai, za adhabu na za jinai. Hata hivyo, katika nchi za Kiarabu majaji wanaendelea kuitwa kadhi hata wakitumia sheria iliyotungwa bungeni.

Katika nchi kadhaa kuna utaratibu kwamba kesi za binafsi za Waislamu (kama vile urithi, ndoa, talaka) zinaamuliwa na mahakama ya kadhi iliyopo kando ya mahakama za kawaida, mifano yake ni Kenya na Zanzibar.

Kwa desturi kadhi ni mtu mzima, mwanamume, mwenye akili timamu anayejulikana ana kiwango cha elimu ya shari'a. Kwa kawaida aliamua peke yake, na hapakuwa na rufaa dhidi ya hukumu 

Wasomi Waislamu wanatofautiana kama wanawake wanafaa kuwa kadhi. Hata hivyo, idadi ya wanawake katika nafasi ya kadhi imeongezeka: Malaysia imeanza mwaka 2010 kupeleka wanawake katika nafasi hiyo, nchi nyingine kama Indonesia, Pakistan na Sudan zimefuata. 

## Marejeo
Jamii:Sheria
Jamii:Uislamu
Lawa-Krestos

'''''' ni kati ya Wakristo wanaokumbukwa hadi leo. 

Hayajulikani mengine kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Ewostatewos

**Ewostatewos** (kwa Kigeez: ኤዎስጣቴዎስ, *ʾĒwōsṭātēwōs*, au ዮስጣቴዎስ, *Yōsṭātēwōs*, kutoka Kigiriki Εὐστάθιος, *Eustathios*; 15 Julai 1273 – 15 Septemba 1352 kadiri ya Kalenda ya Juliasi) alikuwa mmonaki, mwalimu wa Absadi. 

Alidai utekelezaji wa Sabato pamoja na Dominika katika Ukristo wa Ethiopia. Hatimaye wafuasi wake walifaulu kufanya msimamo huo ukubaliwe mwaka 1450 kwenye Mtaguso wa Debre Mitmaq huko Tegulet.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Chanzo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Jamii:Wamonaki
Onesimo Nesib

na sahihi zake halisi.]]
**Onesimo Nesib** (kwa Kioromo: **Onesimoos Nasiib**; 1856 hivi – 21 Juni 1931) alikuwa Mworomo aliyejiunga na madhehebu ya Walutheri (31 Machi 1872) akawa mmisionari nchini Ethiopia akatafsiri Biblia ya Kikristo katika Kioromo. Hivyo amekuwa mwanzilishi wa fasihi ya Kioromo ya kisasa.

Onesimo Nesib anatazamwa kama mtakatifu katika *Lutheran Book of Worship* ya Marekani.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Juni. 

## Matoleo
* *The Bible*. 1893.
* *The Galla Spelling Book*. Moncullo: Swedish Mission Press, 1894.

## Chanzo
*Arén, Gustav. 1978. *Evangelical Pioneers in Ethiopia*. Stockholm: EFS Vorlage.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*DACB article on Onesimos Nesib
*Mekura Blucha, "Onesimos Nasib's Pioneering Contributions to Oromo Writing" , *Nordic Journal of African Studies* 4(1): 36-59 (1995)
Gebre Menfes Kidus

zake tu.]]
**Gebre Menfes Kidus** (kwa Ge'ez: ገብረ መንፈስ ቅዱስ; pia: **Abo** tu) alikuwa mmonaki wa Misri aliyekwenda Ethiopia na kuanzisha monasteri ya Mlima Zuqualla. 

Hayajulikani mengi ya hakika kuhusu historia yake, ila tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa siku ya tano ya kila mwezi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* *Ethiopian Saints.* The Coptic encyclopedia, Volume 2 (Claremont Colleges Digital Library). 1991.

Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Misri
Samweli wa Dabra Wagag

**Samueli wa Dabra Wagag** (kwa Ge'ez: አባ ሳሙኤል, ''Abbā Sāmū'ēl''; alizaliwa 1350 hivi) alikuwa mmonaki wa monasteri ya Dabra Wagag (Ge'ez: ዘደብረ ወገግ *za-Dabra Wagag*, kisasa *ze-Debre Wegeg*) nchini Ethiopia hadi mwanzo wa karne ya 15.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Actes de Samuel de Dabra Wagag*, traduits par Stanislas Kur. Louvain, Secrétariat du CorpusSCO, 49 Ch. de Wavre, 1968.

Jamii:Waliozaliwa 1350
Jamii:Waliofariki karne ya 15
Jamii:Wamonaki
Mto Auob

thumb|Mto Auob katika eneo la Molopo (katikati kushoto)
'''''' ni mto wa Afrika Kusini na Namibia, tawimto la mto Nossob.

Urefu wake ni km 400 hivi.

## Tazama pia
* Mito mirefu ya Afrika
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini
* Orodha ya mito ya Namibia

A
A
A
Jamii:Atlantiki
Mto Nossob

thumb|Mto Aoub ,tawi la Mto Nossob
'''''' ni mto wa Afrika Kusini, Botswana na Namibia, tawimto la mto Molopo.

Urefu wake ni km 740 hivi.

## Tazama pia
* Mito mirefu ya Afrika
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

N
N
N
N
Jamii:Atlantiki
Mto Sand

'*** (au **Polokwane*') ni mto wa Afrika Kusini, tawimto la mto Limpopo.

Urefu wake ni km 200 hivi.

## Tazama pia
* Mito mirefu ya Afrika
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

Jamii:Mito ya Afrika Kusini
Jamii:Bahari ya Hindi
Mto Buffels

**Mto Buffels** ni jina la mito kadhaa ya Afrika Kusini:
*Mto Buffels (Eastern Cape)
*Mto Buffels (KwaZulu-Natal)
*Mto Buffels (Northern Cape)
*Mto Buffels (Western Cape)
Mto Caledon

thumb|Mahali pa kinywa cha Mto Caledon
'*** (pia: **Mohokare*') ni mto wa Afrika Kusini na Lesotho, tawimto la mto Orange.

Urefu wake ni km 480 hivi.

## Tazama pia
* Mito mirefu ya Afrika
* Orodha ya mito ya Afrika Kusini

C
C
C
Jamii:Atlantiki
Abdi Kassim

**Abdi Kassim Sadalla** (alizaliwa Zanzibar 19 Oktoba 1984) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Tanzania. Mwaka 2004 alianza kucheza timu ya  Mlandege / Zanzibar baadae akahamia Mtibwa Sugar F.C. Hadi mwaka 2013 alihamahama klabu za Tanzania Bara kama vile Young Africans S.C. na Azam F.C. akiwa pia katika timu ya taifa. 

Miaka 2014 - 2016 alichezea UiTM F.C. kutokea nchini Malaysia. . Baada ya kurudi aliingia kwa Jang'ombe Boys.

## Kazi ya kimataifa 
Wakati mwingine aliitwa BABI au pia Ballack wa Unguja. Kassim alikuwa mchezaji wa kwanza kufunga bao katika uwanja mpya wa Tanzania jijini Dar es Salaam, Uwanja wa Taifa wa Benjamin Mkapa, kwenye mchezo wa kirafiki dhidi ya Uganda.  

Kassim alijulikana kwa uwezo wake wa kulenga mbali. Anapendelea mguu wake wa kushoto.   

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Zanzibar
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Ditram Nchimbi

**Ditram Nchimbi** (amezaliwa 10 Machi, 1993) ni mchezaji wa kandanda au mpira wa miguu akiichezea klabu ya Yanga Sc ya Tanzania na timu ya taifa ya Tanzania Taifa Stars.

Ditram anacheza nafasi ya mshambuliaji wa kati.

Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Antioko, Mario na wenzao

'''''' Dagioni, Menesidei, Mamori, Mamari, Petro na Gumus ni kati ya Wakristo wa Misri waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi