open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anufu ya Farasi

** Anufu ya Farasi** (lat. & ing. **Enif** pia **ε Epsilon&nbsp;Pegasi** , kifupi **Epsilon Peg’’’, **ε&nbsp;Peg’’’) ni nyota angavu zaidi katika kundinyota la Farasi (*Pegasus*). 

## Jina
Anufu ya Farasi inayomaanisha “Pua la Farasi” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema kwa kawaida  الأنف  *al-anfu* inayomaanisha  "pua"..  

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota  kwa jina la "Enif"   .  

Epsilon Pegasi ni jina la Bayer ;  ingawa Epsilon ni herufi ya tano katika Alfabeti ya Kigiriki na Anufu ya Farasi ni nyota angavu zaidi katika Farasi - Pegasus. Bayer alifuata hapa tena utaratibu jinsi gani nyota angavu zinaonekana angani akatangulia kutaja nyota angavu za pembenne ya Farasi.

## Tabia
Anufu ya Farasi ni nyota jitu jekundu katika kundi la spektra K2  ikiwa umbali wa  karibu miaka nuru 700. Baada ya miaka milioni kadhaa itakwisha kama nyota kibete cheupe. Inawezekana pia ya kwamba italipuka kama nyota nova. 

Anufu ya Farasi ni nyota badilifu isiyofuata utaratibu maalumu iliyotambuliwa katika mageuko yake. Wakati mwingine inarusha masi kubwa nje yake na hapo mwangaza wake unaongezeka. Mwaka 1972 ilitazamiwa kuongeza mng’aro kwa muda wa dakika 10 hadi kufikia mwangaza sawa na nyota ya Tairi wa mara tano kawaida yake.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Pegasus  
*Pegasus, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*ENIF (Epsilon Pegasi), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 331 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Enif katika Bright Star Catalogue online hapa
* Smith, Verne V.; Lambert, David L. (June 1987), "Are the red supergiants Epsilon Peg and 12 PUP victims of mild s-processing?", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 226 (3): 563–579
Jamii:Nyota
Saidi (nyota)

** Saidi** (lat. & ing. **Scheat** pia **β Beta&nbsp;Pegasi** , kifupi **Beta Peg’’’, **β&nbsp;Peg’’’) ni kati ya nyota angavu za kundinyota ya Farasi (*Pegasus*).

## Jina
Jina la Saidi  ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema kwa kawaida  الساعد   *as-sa’id* inayomaanisha  “mkono" (au mguu wa farasi).  Walitafsiri kwa njia hii maelezo ya Ptolemaio asiyetumia jina lakini alieleza “nyota kwenye mbega wa kulia pale ambako mguu unaanza”.   

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  ulikubali jina la Kiarabu kwa tahajia ya Kijerumani jinsi ilivyokuwa kawaida katika Ulaya na kuorodhesha nyota  kwa jina la "Scheat"   .  

Beta Pegasi ni jina la Bayer ;  Beta ni herufi ya pili katika Alfabeti ya Kigiriki na Saidi ni nyota angavu ya pili katika Farasi - Pegasus.

## Tabia
Saidi ni nyota jitu jekundu katika kundi la spektra  M2 ikiwa umbali wa karibu miaka nuru 200. Ni pia nyota badilifu ni mwangaza wake unacheza baina ya mag 2.3 na  2.7 kila baada ya siku 41.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Pegasus  
*Pegasus, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*SCHEAT (Beta Pegasi), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 331 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Mauron, N.; Caux, E. (November 1992), "K I/Na I scattering observations in circumstellar envelopes - Alpha(1) Herculis, Omicron Ceti, TX PISCIUM and Beta Pegasi", Astronomy and Astrophysics, 265 (2): 711–725,online hapa
* Scheat katika Bright Star Catalogue online hapa
* Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa
 

Jamii:Nyota
Demakufu

**Dj Demakufu** (kwa jina halisi anaitwa **Martin Owaka**; amezaliwa 21 Oktoba) ni dijei kutoka Kenya.

## Maisha ya Awali
## Diskografia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Ma Dj wa Kenya
Double Double

"**Double Double**" ni jina la wimbo kutoka kwa msanii  wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Nyandu Tozzy. Ndani yake ameshirikishwa Chin Bees na Young Dee. Chin Bees amesimama kwenye kiitikio, wakati Young Dee ametambaa katika ubeti wa pili. Mashairi ya Nyandu hasa yanaelezea hasa wasanii wachanga wanaongia katika muziki na kupata mafanikio ya awali punde wanaanza dharau na kuona hata waliotangulia hawana maana. Nyandu anasema hata yeye mwenyewe haonekani sana kibwege na mara nyingi anakuwa kwenye gari lenye kioo cha kiza, ila amekuwa anajichanganya katika shughuli mbalimbali bila kubagua wengine. Mwishoni anawatakia heri marafiki zake walioko jela. 
Ubeti wa pili anaanza Young Dee anayejisifu kwa kutoringa, lakini ana akili nyingi. Isitoshe siku hizi muziki ni kazi, hawezi kufanya kazi bila malipo. Anawaponda wale ambao wanamuona hana akili. Mikwara ya mchana David, usiku paka.  
## Tanbihi
## Viungo vya Nje
*[http://www.djmwanga.com/2017/11/nyandu-tozzy-ft-young-d-chin-bees-double-double.html ]  katika wavuti ya DJ-Mwanga
*

Jamii:Nyimbo za 2017
Jamii:Nyimbo za Nyandu Tozzy
Moma

**Moma** ni spishi za nyoka wenye sumu wa jenasi *Bitis* katika familia Viperidae. Spishi moja huitwa **bafe** pia na spishi nyingine wa familia Viperidae huitwa vipiri.

Spishi nyingi za moma, zile za Afrika ya Mashariki hasa, ni kubwa na nene kuliko vipiri wengine, lakini spishi kadhaa ni ndogo zaidi na moma mdogo wa Namakwa ni mdogo kabisa wa Viperidae wote duniani. Kinyume chake moma-misitu ni mkubwa kabisa.

Wakitishwa moma hutuna na kujipojaa wakifyonya kwa sauti kubwa. Inaonekana kama sio wepesi lakini wanaweza kupiga kwa kasi ya umeme.

Nyoka hawa ni wanene na wazito kwa kulinganisha na urefu wao. Wana kichwa kipana kwa umbo wa pembetatu na mkia mfupi. Magamba yao yana miinuko na yale ya pua yanaweza kuwa marefu na kufanana na pembe.

## Spishi
* *Bitis albanica*, Moma wa Albany (Albany adder)
* *Bitis arietans*, Bafe au Moma wa Kawaida (African puff adder)
* *Bitis armata*, Moma Kusi (Southern adder)
* *Bitis atropos*, Moma-milima Kusi (Mountain adder)
* *Bitis caudalis*, Moma Pembe (Horned adder)
* *Bitis cornuta*, Moma Pembe-nyingi (Many-horned adder)
* *Bitis gabonica*, Moma- au Kifutu-misitu (Gaboon viper)
* *Bitis harenna*, Moma wa Dodola (Dodola adder)
* *Bitis heraldica*, Moma wa Angola (Angolan adder)
* *Bitis inornata*, Moma Mfuto (Plain mountain adder)
* *Bitis nasicornis*, Moma-milima au Kifutu-milima (Rhinoceros viper)
* *Bitis parviocula*, Moma wa Bale (Bale Mountains adder)
* *Bitis peringueyi*, Moma Mdogo (Dwarf puff adder)
* *Bitis rhinoceros*, Moma Kifaru (Rhinoceros adder)
* *Bitis rubida*, Moma Mwekundu (Red adder)
* *Bitis schneideri*, Moma Mdogo wa Namakwa (Namaqua puff adder)
* *Bitis worthingtoni*, Moma wa Kenya au Kifutu-pembe wa Kenya (Kenya horned viper)
* *Bitis xeropaga*, Moma-njangwa (Desert mountain adder)

## Picha

Bitis atropos, Berg Adder in the Cedarberg.jpg|Moma-milima kusi
Bitis caudalis00a.jpg|Moma pembe
Oliver Goetzl - Namibia with many horned adder.jpg|Moma pembe-nyingi
Bitis gabonica-- the Gaboon Viper (22009086901).jpg|Moma-misitu
Bitis nasicornis.jpg|Moma-milima
Viperidae - Bitis parviocula.JPG|Moma wa Bale
Namibian Sidewinder Bitis peringueyi.jpg|Moma mdogo
Viperidae - Bitis gabonica rhinoceros.JPG|Moma kifaru
Bitis rubida00.jpg|Moma mwekundu
Namaqua dwarf adder, Namaqualand, Northern Cape, South Africa.JPG|Moma mdogo wa Namakwa

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Kiloarki

**Kiloarki** ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Waloarki. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiloarki imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiloarki kiko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kilohar ya Gade nchini Uhindi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiloarki kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiloarki 
*lugha ya Kiloarki katika Glottolog
*lugha ya Kiloarki kwenye Ethnologue

Jamii:Lugha za Pakistan
Millard Ayo

thumb|Millard Ayo.
**Millard Afrael Ayo** (alizaliwa Arusha, 26 Januari, 1986) ni mtangazaji, mwandishi wa habari na mwanablogu kutoka nchini Tanzania. 

Millard anafahamika sana kwa kipindi chake cha Amplifier katika redio ya Clouds FM . Alianza kutambulika baada ya kujiunga na ITV/Radio One mwaka 2008 kabla ya mwaka 2010 kujiunga Clouds FM. 

Millard Ayo, vilevile anamiliki tovuti ya habari mbalimbali za ndani na nje ya Tanzania inayoitwa millardayo.com ambayo ni moja ya tovuti bora nchini Tanzania. Mbali na hayo, Millard anayo idhaa katika YouTube inaitwa Ayo TV. Idhaa hiyo inatoa habari mbalimbali na inatenda kama televisheni (TV) Mtandaoni.
	
Ayo amekuwa maarufu Afrika Mashariki kwa wepesi wa kutoa habari kwa muda, matukio kama: siasa, michezo na burudani amekuwa akiyafikisha kwa watu mbalimbali kwa wakati husika.

## Tanbihi
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watangazaji wa Tanzania
Jamii:Wajasiriamali wa Tanzania
Mkarakara

**Mikarakara** au **mipesheni** ni mimea mitambazi ya jenasi *Passiflora* katika familia Passifloraceae. Matunda yake huitwa makarakara au mapesheni. Kuna takribani spishi 550. 

Asili ya mimea hiyo ni Amerika, ya Kati na ya Kusini hasa. Siku hizi spishi kadhaa hukuzwa sana katika ukanda wa tropiki, na katika Afrika ya Mashariki mkarakara-jeusi na mkarakara-tamu na mkarakara-njano inajulikana sana tangu mwanzo mwa karne ya 21.

## Spishi zinazokuzwa katika Afrika ya Mashariki
* *Passiflora edulis*
** *P. edulis* forma *edulis* Mkarakara-jeusi
** *P. edulis* forma *flavicarpa* Mkarakara-njano
* *Passiflora ligularis* Mkarakara-tamu
* *Passiflora quadrangularis* Mkarakara-kubwa
* *Passiflora tarminiana* au *Passiflora tripartita var. mollissima* (uainishaji umechanganyika) Mkarakara-ndizi

## Picha

Passiflora edulis forma flavicarpa.jpg|Mkarakara-njano
Passiflora ligularis Juss.jpg|Mkarakara-tamu
Passiflora quadrangularis1644531062.jpg|Mkarakara-kubwa
Starr 010423-0066 Passiflora tarminiana.jpg|Mkarakara-ndizi
Purple passionfruit.jpg|Karakara jeusi
Maracuyá.jpg|Karakara njano
Sweet granadillas (Passiflora ligularis) - whole and cross section.jpg|Karakara tamu
Passiflora quadrangularis (4608753048).jpg|Karakara kubwa
Bananenmaracuja Madeira.jpg|Karakara-ndizi

## Marejeo
Jamii:Mwenda-usiku na jamaa
Marikabu

Kwa chombo cha maji angalia hapa merikebu

** Marikabu** (lat. & ing. **Markab** pia **α Alfa&nbsp;Pegasi**, kifupi **Alfa Peg**, **α&nbsp;Peg**) ni kati ya nyota angavu katika kundinyota la Farasi (*Pegasus*).  

## Jina
Marikabu ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaotumia neno  مركب  *markab* kwa maana ya « chombo cha safari », hasa chombo cha usafiri wa maji (linganisha merikebu katika Kiswahili cha kisasa), lakini pia usafiri mwingine kama vile farasi, au tandiko la farasi . Hata hivyo jina hili "markab" linataja nyota kadhaa; siku hizi Waarabu hutumia jina  منكب الفرس   *mankib al-fars* inayomaanisha "bega la farasi" . Hii inalingana pia na maelezo ya Ptolemaio katika Almagesti ambako anaeleza nyota hii iko "mgongoni kwenye bega la bawa" ; kwenye mwandiko wa Kiarabu irabu fupi mara nyingi haziandikwi. Inawezekana pia ya kwamba herufi za n na r zilikosolewa hivyo "mnkb" (bega) ilisomwa kwa kosa kuwa "mrkb" (chombo cha usafiri) na kuandikwa vile kwa herufi za Kilatini.

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Markab" .

Alfa Pegasi ni jina la Bayer;  Alfa ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kigiriki lakini Marikabu ni nyota angavu ya tatu katika kundi lake na hii ni mfano ya kwamba Bayer hakufuata mwangaza kamili wakati wa kuorodhesha nyota. 

## Tabia
* Marikabu iko katika umbali wa miakanuru takriban 133 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.48.  Spektra yake inaonyesha kundi la A0 IV. Hii ni dalili ya kwamba ni nyota nusu jitu ya kundi la A iliyomaliza tayari hidrojeni kwenye kitovu chake na sasa imeshaondoka kwenye safu kuu ya nyota. Inabiringika haraka sana kwa kasi ya kilomita 125 kwa sekunde. Jotoridi kwenye uso wake ni karibu na nyuzi 10,000 oK na nyota imeshapanuka hadi kufikia nusukipenyo mara tano ya Jua.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Pegasus  
*Pegasus, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Markab (Alfa Pegasi), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
* Fitzpatrick, E. L.; Massa, D. (March 2005), "Determining the Physical Properties of the B Stars. II. Calibration of Synthetic Photometry", The Astronomical Journal, 129 (3): 1642–1662  hapa
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* J.L. Heiberg: Claudii Ptolemaei opera quae extant omnia Vol. I, Syntaxis Mathematica, Pars II libros VII-XIII continens; Leipzig, Teubner 1903 (Maandiko yote yaliyopo ya Klaudio Ptolemaio) 

Jamii:Nyota
Demakufu Entertainment

**Demakufu Entertainment** ama **Demakufu DJ Academy** ni lebo ya muziki kutoka nchini Kenya. Lebo ilianzishwa mwaka wa 2015 ikawa maarufu mnamo Mei 2016 chini ya "Nick Owaka" DJ DEMAKUFU.

## Historia
## Orodha ya wasanii
### Wasanii bora
*Demakufu

## Marejeo
## Vingo vya nje
*Tovuti
*Twitter
Jamii:Studio za Kenya
Jamii:Studio za muziki wa hip hop
Jamii:Studio za muziki
Jamii:Lebo za muziki
Solistasi

thumb| Mwelekeo wa kituo (mgawanyiko kati ya usiku na mchana) inategemea msimu.

**Solistasi** (pia:**solistisi**, kutoka ing. *solstice*) ni jina la siku mbili katika mwaka ambako tofauti kati ya urefu wa mchana na usiku ni kubwa zaidi kuliko siku zingine. Hutokea mara mbili kwa mwaka.  

Tarehe ya kwanza ni 20 au 21 Juni na ya pili ni tarehe 21 au 22 Desemba. 

Watu wanaoishi sehemu za jirani na ikweta huwa hawatambui tofauti kati ya muda wa mchana na usiku, ila kadri wanavyoishi mbali zaidi upande wa kusini au kaskazini wa ikweta, tofauti huwa kubwa zaidi.

Kwa kawaida kuna tofauti kati ya urefu wa mchana na usiku isipokuwa kwenye ikweta. Karibu na ncha za Dunia muda wa usiku na mchana unaweza kuwa mrefu hadi karibu nusu mwaka lakini kwa kawaida kuna majira ya mchana mrefu na usiku mrefu zinazobadilishana polepole. Mwendo huu unatokea kinyume kwenye nusutufe mbili za Dunia yaani wakati mchana unarefuka kwenye nusutufe ya kaskazi usiku unarefuka kwenye nusutufe ya kusi.

Katika kanda za karibu na ikweta tofauti hizi hazionekani kirahisi lakini kwenye nusutufe za Dunia upande wa kusini na kaskazini ya ikweta zimetambuliwa tangu karne nyingi na zimekuwa siku muhimu kwa makadirio ya kalenda mbalimbali.

Wakati wa solistasi ya Juni, Jua linafika mahali pa juu zaidi kwenye anga wakati wa adhuhuri kwa mtazamaji kwenye nusutufe ya kaskazi ya Dunia, baadaye inaanza kushuka yaani kuonekana chini zaidi angani wakati wa adhuhuri hadi sikusare ya Septemba. Kwa hiyo njia yake angani ni ndefu na hivyo muda wa mchana ni mrefu. Siku hiyo hiyo ya solistasi ya Juni, Jua linafika mahali pa chini angani pawezekanavyo wakati wa adhuhuri kwa mtazamaji kwenye nusutufe ya kusini ya Dunia. Hapa njia yake angani ni fupi hivyo muda wa mchana ni mfupi. Kinyume chake muda wa usiku unabadilika kuwa mrefu au mfupi.

Vivyo hivyo wakati wa solistasi ya Desemba Jua linafika mahali pa juu kwenye anga wakati wa adhuhuri kwa mtazamaji kwenye nusutufe ya kusi ya Dunia, baadaye inaanza kushuka yaani kuonekana chini zaidi angani wakati wa adhuhuri hadi sikusare ya Machi. Siku hiyo hiyo, Jua linafika mahali pa chini angani pawezekanavyo wakati wa adhuhuri kwa mtazamaji kwenye nusutufe ya kaskazi ya Dunia.

## Marejeo
Jamii:Kalenda
Jamii:Wakati
Jamii:matukio ya angani
Zubani Junubi

** Zubani Junubi** (kwa Kilatini na Kiingereza **Zubenelgenubi**; pia **α Alfa&nbsp;Librae**, kifupi **Alfa Lib**, **α&nbsp;Lib**) ni kati ya nyota angavu katika kundinyota la Mizani (*Libra*).  

## Jina
Zubani Junubi ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaotumia neno  الجنوبي الزبان  *al-zuban al-janubi * kwa maana ya « koleo la kusini » yaani koleo la nge. Maana yake nyota hii pamoja na nyingine za Mizani zilihesabiwa zamani kuwa sehemu ya Akarabu (Nge) na kutazamwa kama makoleo yake. Hivyo kundinyota lote la Mizani bado liliitwa “Χηλαι” (helai - makoleo) na Klaudio Ptolemaio katika Almagesti. Kwa nyota aliita “ile angavu kwenye ncha ya koleo la kusini”.

Kwa matumizi ya kimataifa UKIA ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota ya Lib α²  kwa tahajia ya "Zubenelgenubi" . Maana Zubani Junubi ni nyota maradufu na azimio la Ukia linahusu nyota kuu katika mfumo huu.

Alfa Librae ni jina la Bayer; Alfa ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kigiriki lakini Zubani Junubi ni nyota angavu ya pili na hii ni mfano ya kwamba Bayer hakufuata mwangaza kamili wakati wa kuorodhesha nyota. 

## Tabia
α alfa Librae iko kwa umbali wa miakanuru 77 kutoka Jua letu. Ni nyota maradufu inayoonekana kwa darubini kuwa na nyota mbili ndani yake zinazoitwa α1 Librae na α2 Librae. α2 ni nyota angavu zaidi na umbali kati ya sehemu hizi mbili ni vizio astronomia 5.400. Vipimo vya spektra vinaonyesha ya kwamba kila moja ni nyota maradufu tena kwa hiyo Zubani Junubi ni mfumo wa angalau nyota nne zinazozungukana kwa namna ya jozi mbili za nyota.

## Tanbihi
## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
* Caballero, J. A. (May 2010), "Reaching the boundary between stellar kinematic groups and very wide binaries. II. α Librae + KU Librae: a common proper motion system in Castor separated by 1.0 pc", Astronomy and Astrophysics, 514: A98  online hapa
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* J.L. Heiberg: Claudii Ptolemaei opera quae extant omnia Vol. I, Syntaxis Mathematica, Pars II libros VII-XIII continens; Leipzig, Teubner 1903 (Maandiko yote yaliyopo ya Klaudio Ptolemaio) 

## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Libra  
*Libra, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017

Jamii:Nyota
Mwanaidi

**Mwanaidi** ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Betty Kazimbaya. Huyu ni mke wa pili wa Mzee Kizito, baada ya Farida na Vingawaje - kabla ya ujio wa Nusura. Katika tamthilia yote ya Siri ya Mtungi, mtu ambaye ameonesha busara ya hali ya juu ni Mwanaidi. Mama mzazi wa Cheusi na mlezi wa Shoti na Sabrina. Mfanyabiashara na mama wa nyumbani. Ana karakana yake ya kuandaa unga wa mahindi na kuuza. Vilevile ndiye mke pekee anayefuatwa kwa ushauri mara kwa mara na Mzee Kizito. 

Ni mama asiyependa kuona familia yake inayumba. Tena ana thubutu hata kumkanya mwanae asiendekeze tabia ya kuzaa-zaa kila wakati. Hali ambayo itamfanya achoke mapema. Yeye aliweza kujizuia zamani, na ndiyo maana anaonekana bado kijana. Hekima na busara, hapa ndio nyumbani kwake. 

Kama ilivyo kwa wanadamu wote, hakuna aliyemkamilifu. Mwishoni mwa msimu wa pili, Mwanaidi, alionekana kuwa na mchepuko kamwingiza nyumbani kwa mumewe. Alifumwa na Cheusi wakati anatafuta khanga ya kumsitiri mtoto wake. Jambo hili lilimuumiza sana Cheusi. Tangu hapa hakuwa tayari tena kuchukua ushauri juu ya uhusiano katika ndoa yake. Kama yake mama mmeshinda, ya Cheusi ataiweza. Tukio hili lilimfanya Cheusi akae chini na mumewe ili wapange familia yao kwa namna ambavyo wao wanataka na si kuendeshwa tena na mtu yeyote yule. 

Pamoja na yote, Mwanaidi ana moyo wa upendo kwa wake wenzake wote. Licha ya Farida kuonesha kutokubaliana na kila jambo kutoka wake wenzake. Mwanaidi ndiye aliyempeleka hospitali Nusura pindi alipojisikia kujifungua na vilevile aliwahi kumsindikiza hospitali. Hakumnyanyapaa baada ya kusikia Nusura ana UKIMWI. Na baada ya Kizito kuonekana hana tena maambukizi, Mwanaidi akaona heri awe mpweke kuliko kuishi maisha ya mitala ambayo mwisho wake ulikuwa ni kuambikizwa tu maradhi. 

Hadi msimu wa pili unaisha, Mwanaidi na Mzee Kizito walibaki kuwa wazazi tu, licha ya Kizito kubembeleza sana.  Mara ya mwisho walikutana katika tamasha la Taarab lililokuwa limeandaliwa na bendi ya taarab ambayo Sabrina anaiimbia.  

 
## Tazama pia
*Sabrina Kizito
*Cheche Mtungi
*Bi. Farida
## Marejeo
Jamii:Wahusika wa Siri ya Mtungi
Mlima Whistler

thumbnail|right|200px|Mlima Whistler 
'''''' ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 2,182 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Milima ya Kanada
Mizari

** Mizari** (lat. & ing. **Mizar** pia **ζ Dzeta&nbsp;Ursae Majoris**, kifupi **Dzeta UMa**, **ζ&nbsp;UMa**) ni kati ya nyota angavu katika kundinyota ya Dubu Mkubwa (*Ursa Major*). Ina umaarufu kama nyota maradufu inayoonekana kwa macho matupu.  

## Jina
Mizari   ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka Waarabu wanaosema  المئزر  *al-mizar* inayomaanisha "kimori, aproni" 

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Mizar" .

Dzeta Ursae Majoris ni jina la Bayer;  Dzeta ni herufi ya saba katika alfabeti ya Kigiriki lakini Mizari ni nyota angavu ya nne na hii ni mfano ya kwamba Bayer hakufuata mwangaza kamili wakati wa kuorodhesha nyota. 

## Tabia
Mizari ipo kwa umbali wa miaka nuru takriban 86 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.27. Mtu mwenye macho mema anatambua kando yake nyota dhaifu zaidi inayoitwa Alcor hivyo Mizar na Alcor ni jozi maarufu ya nyota. Haijulikani bado kama ni nyota Maradufu hali halisi zilizoungwa pamoja kwa gravity au la.

Lakini kwa darubini Mizar yenyewe ilitambuliwa kuwa nyota maradufu. Galileo Galilei aliweza kuona sehemu zake mbili alipokuwa mtu wa kwanza wa kutazama nyota kwa darubini.  Sehemu hizi mbili zinaitwa Mizari A na Mizari B. 

Kwa kutumia darubini bora zaidi ilitambuliwa katika karne ya 19 ya kwamba Mizar A ni nyota mbili pia. Leo hii inajulikana kuwa Mizar ni mfumo wa nyota nne zinazoshikamana na kuzunguka kitovu cha graviti cha pamoja. Kwa jumla ni ni jozi mbili za nyota yaani Mizar A 1+2 na Mizar B 1+2.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Ursa Major  
*Ursa Major, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Mizar (Dzeta Ursae Majoris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Christian A. Hummel et al.: Navy Prototype Optical Interferometer Observations of the Double Stars Mizar A and Matar. In: The Astronomical Journal. Bd. 116, Ausg. 5, 1998, S. 2.536–2.548.. online hapa
* Davis, George R., Jr..: The Pronunciation, Derivations and Meanings of a Selected List of Star Names, Popular Astronomy, Vol. 52, p.8   00/1944 online hapa

Jamii:Nyota
Fahidhi

** Fahidhi** (lat. & ing. **Phecda** pia **γ Gamma&nbsp;Ursae Majoris**, kifupi **Gamma UMa**, **γ&nbsp;UMa**) ni kati ya nyota angavu katika kundinyota la Dubu Mkubwa (*Ursa Major*).  

## Jina
Fahidhi   ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu waliosema   فخذى  *fakhidhi* ingawa leo wanatumia zaidi   الفخذة   *al-fakh-dha* ambayo yote inamaanisha „ paja "  

Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Phecda" .

Gamma Ursae Majoris ni jina la Bayer;  Gamma ni herufi ya tatu katika alfabeti ya Kigiriki lakini Fahidhi ni nyota angavu ya sita na hii ni mfano ya kwamba Bayer hakufuata mwangaza kamili wakati wa kuorodhesha nyota. 

## Tabia
Fahidhi iko kwa umbali wa miakanuru takriban 83 kutoka Jua letu. Hivyo iko karibu na nyota nyingine za Dubu Mkubwa Mizari (umbali wa miakanuru 8.5)  na Merak (umbali miakanuru 11). Hii si kawaida kwa sababu mara nyingi nyota za makundinyota hazina uhusiano kati yao hali halisi, zinaonekana tu kama kundi la pamoja ingawa umbali kati yao ni mkubwa.

Mwangaza unaoonekana ni mag 2.4. Kwa darubini Fahidhi - Phecda ilitambuliwa kuwa nyotamaradufu. Sehemu hizi mbili zinaitwa Fahidhi A na Fahidhi B. 

Fahidhi A ni kubwa kuliko Jua na joto sana; masi yake ni mara 2.6 masi ya Jua na nusukipenyo chake mara 3 na jotoridi kwenye uso wake unafikia nyuzi za K 9335. Nyota hii inajizungusha haraka kwenye mhimili wake. Tabia zake zinaonyesha ni nyota yenye umri mdogo wa takriban miaka milioni 300 pekee.

Fahidhi B inatambuliwa kwa vipimo tu, bado haikutazamiwa moja kwa moja. Ni ndogo kuliko Jua. Nusukipenyo chake bado haijulikani lakini masi yake ni takriban robo tatu ya Jua. Pia jotoridi yake ni chini ya Jua. Muda wa B kuzunguka A ni miaka 20.5

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Ursa Major  
*Ursa Major, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Phecda (Gamma Ursae Majoris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
* Eggl, S.; Pilat-Lohinger, E.; Funk, B.; Georgakarakos, N.; Haghighipour, N. (2012). "Circumstellar habitable zones of binary-star systems in the solar neighbourhood". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 428 (4): 3104 online hapa
* Gontcharov, G.A.; Kiyaeva, O.V. (2010). "Photocentric orbits from a direct combination of ground-based astrometry with Hipparcos II. Preliminary orbits for six astrometric binaries". New Astronomy. 15 (3): 324. online hapa
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331

Jamii:Nyota
Mlima Gunnbjørn

right|thumb|kilele cha Mlima Gunnbjørn
'''''' ni mlima mrefu kuliko yote ya Greenland, wenye kimo cha mita 3,694 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Greenland
Maraki

** Maraki ** (lat. & ing. **Merak** pia **β Beta&nbsp;Ursae Majoris**, kifupi **Beta UMa**, **β&nbsp;UMa**) ni kati ya nyota angavu za kundinyota la Dubu Mkubwa (*Ursa Major*).  

## Jina
Maraki inayomaanisha "kiuno" (cha dubu) ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema   المراق     *al-maraq* inayomaanisha "kiuno" (cha Dubu Mkubwa). Hivyo walitafsiri maelezo ya Ptolemaio katika Almagesti aliyeandika "(nyota) iliyo kiunoni"

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Merak" .

Beta Ursae Majoris ni jina la Bayer ingawa ni nyota angavu ya tano katika Dubu Mkubwa na Beta ni herufi ya pili katika Alfabeti ya Kigiriki basi Maraki ingepaswa kuitwa Epsilon. Ni mfano jinsi gani Bayer mara nyingi hakufuata mwangaza kikamilifu.

## Tabia
Maraki iko katika umbali wa miakanuru karibu 80 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.37.

Vipimo vya spektra vinaonyesha ya kwamba iko kwenye safu kuu ya nyota  ikipangwa katika kundi la spektra A1 V. 

Merak ni nyota nusu-jitu jeupe yenye masi mara 2.6, kipenyo mara 3 na mng’aro mara 70 ya Jua letu. Jotoridi kwenye uso wa nyota iko takriban nyuzi 9500 °K. Hii ni nyotabadilifu kwa kiasi kidogo, mwangaza wake unacheza kwa kiwango cha mag 0.05.

## Kielekezo cha Nyota ya Ncha ya Kaskazini
Kwenye angakaskazi ya Dunia nyota hii ni moja kati ya mbili zinazosaidia kuikuta Kutubu (Polaris) ambayo ni nyota ya ncha ya kaskazini. Mtazamaji anaweza kufuata mstari wa kudhaniwa kati ya Dhahari ya Dubu (α UMa) na Maraki na kukuta nyota ya Kutubu kwa kuongeza umbali kati ya α UMa na β UMa mara tano.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Ursa Major  
*Ursa Major, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Merak (Beta Ursae Majoris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* 
* Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa
* J.L. Heiberg: Claudii Ptolemaei opera quae extant omnia Vol. I, Syntaxis Mathematica, Pars II libros VII-XIII continens; Leipzig, Teubner 1903 (Maandiko yote yaliyopo ya Klaudio Ptolemaio)

Jamii:Nyota
Tangini

**Tangini** ni kata iliyopo wilaya ya Kibaha Mjini katika mkoa wa Pwani nchini Tanzania, yenye postikodi namba **61112**.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 20,146 . 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibaha Mjini   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Msikisi

**Msikisi** ni kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania, yenye postikodi 
namba **63546**. 

Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2022, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,172 .

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Masasi
Jamii:kata za Mkoa wa Mtwara
Nakopi

**Nakopi ** ilikuwa kata ya Wilaya ya Nanyumbu katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi 
namba **63606**. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nanyumbu
Kilimanihewa (Nachingwea)

**Kilimanihewa** ni kata mojawapo ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania, yenye postikodi 
namba **65303**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 3,828 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,835  walioishi humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mtongani (Kibaha)

**Mtongani** ni kata ya Wilaya ya Kibaha Vijijini katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61213**.  

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 13,484 . 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibaha Vijijini   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Lulu (Siri ya Mtungi)

**Lulu** ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Yvonne Cherry. Toto la mjini, halishindwi kitu. Fundi wa mipango halali na isiyo halali. Mwenye kujiingiza kwenye kila sekta. Sifa pekee aliyonayo shangingi Lulu ni kuwa, hakuna mwanaume anayeweza kumkataa. Tena kwa gharama yoyote ile. Amecheza kama mpango wa kando wa Cheche Mtungi. Uhusika wake hasa unahusu mwanamke machepele mwenye uwezo wa kifedha. Amenunua kila aliyejaribu kufuatilia nyendo zake. Kazi yake hasa haijulikani, licha ya kuonekana anaishi katika jumba la kifahari lililopo ufukweni mwa bahari. 

Kulingana na tabia yake, dhahiri ni mchepuko wa vigogo. Mwenye kujihusisha ma mipango mingi tu mjini pale, Bagamoyo. Lulu ni mwanamke gumzo sana na mwenye kuogopwa na wanawake wa mji wake, hasa kwa kuwa na hofu ya kuchukuliwa wuame zao. Pamoja na uzuri na ushawishi alionao, Cheche kwa msaada wa kimawazo kutoka kwa Dafu, alifanikiwa kumkataa Lulu mchana kweupe. 

Kwa figisu tu, hajambo. Alitengeneza mazingira ya kuwa meneja wa Mtungi Studio baada ya Shalimar kurudi kutoka Kanada. Figisu hii ilizua taharuki kubwa katika ndoa ya Cheche. Dhumuni hasa la kumleta Lulu katika studio ilikuwa kuhakikisha Cheche anapiga picha anazozitaka Shalimar kwa ajili ya wakala wa ulimwende na mitindo kutoka sehemu mbalimbali. 

 
## Tazama pia
*Sabrina Kizito
*Cheche Mtungi
*Shalimar
## Marejeo
Jamii:Wahusika wa Siri ya Mtungi
Kipenda Roho

**Kipendacho Roho** ni jina la wimbo wa R&B na soul na ballad uliotoka tarehe 28 Juni, 2016 kutoka kwa msanii wa muziki wa R&B na soul kutoka nchini Tanzania, Rama Dee . Wimbo umetungwa na Nikki wa Pili na kutayarishwa kwa ushikiano wa Elly Dabway, Vankuva na Rama Dee mwenyewe. Moja kati ya nyimbo kali za R&B kwa mwaka wa 2016. Rama Dee ameendeleza kuonesha uwezo wake kuimba R&B kwa kiasi cha juu sana.  Jinsi alivyoimba huwezi jua kama Kiswahili. Kachukua muundo uleule wa utayarishaji na floo za mbele. Jinsi anavyoshuka na kupanda huku akisindikiza na piano yenye kutia huzuni kupita kiasi. Hadi sasa Rama Dee ndiye msanii pekee kwa Tanzania aliyeweza kuienzi R&B halisi tangu aanze. 

Katika wimbo, Rama Dee anamsihi mpenzi wake awe imara na asisikilize maneno ya watu. Katika mapenzi kuna milima na mabonde:
*Chombo kwenye maji/ lake jua yake mvua safari tu,
Kwenye mvua metope / si ndumba oh*

Halafu anapanda juu sana kwa hisia kali sana katika daraja la kiitikio kwa kusema:
*Mbele tunaona vita, kipenda roho roho yangu*
*Nishike mkono kuyapita, kipenda roho roho yangu*
*Tulishinde lengo lao lao,
Lengo lao lao lisitimie.*

Rama Dee anajaribu kumweleza mpenzi wake atazame lengo la penzi lao. Ukilitazama na kuelewa nini unachotaka, kamwe huwezi kupotea. Anasema:
*Ukitazama malengo haukosei, haupotei kwenye love*.

Huu ni mmoja kati ya wimbo mkali wenye video simpo hakuna mfano. Video imeongozwa na Pray G kwa kupitia kampuni ya iPen Media Tanzania. Tangu anaanza hadi anamaliza Rama Dee yupo kwenye piano na mtoto mzuri anayesindikiza milindimo ya sauti ya mahaba. Ucheshi mkali aliounesha malkia katika video hii umezidi kupendezesha. Video ina muundo wa kama black-and-white. 
## Viungo vya Nje
*[http://www.djmwanga.com/2016/03/new-audio-rama-dee-kipenda-roho-download.html ] katika wavuti ya DJ-Mwanga
*

Jamii:Nyimbo za 2016
Jamii:Nyimbo za Rama Dee
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Elly Dabway
Tula (Siri ya Mtungi)

**Tula** ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Beatrice Taisamo. Tula ni mwanamke shupavu anayeitambua thamani yake. Mwenye uwezo wa kuhoji mambo kwa mapana. Ana mapenzi ya dhati kwa Cheche Mtungi, japo Cheche alimwacha. Kulingana na hadithi, Tula ndiye mwanamke wa kwanza wa Cheche, halkadhalika Cheche ndiye mwanaume wa kwanza wa Tula. Maisha na mikakati ikaja kuwatenganisha na Cheche kumuona Cheusi na Tula kubaki msela. Japo bado ana mapenzi ya dhati kwa Cheche. Tula ana biashara yake ndogo ya grosari. 

Isitoshe, Cheche mawazo yake mengi huwa hajadiliani na mkewe, mara nyingi huja kwa Tula hasa kwa kufuatia Tula anamjua Cheche nje, ndani. Tula ana fikra pana sana katika maisha. Hababaiki, wala hasitushwi na lolote lile. Mwenye kupokea mawazo mapya kwa ajili ya mustakabali wa maisha yake. Baadaye alionekana kuungana na mtu mmoja aliyemwezesha kupanua biashara yake kwenye kiwango kile alichotaka. Cheche alipohoji muungano ule, alijibiwa si tu mwenza kibiashara, bali vilevile kuna mengine yanaendelea. 

Alifanya jitihada nyingi kumrudisha Cheche mikononi mwake kikamilifu, shida tu Cheche na wanawe na mkewe, katu hawatenganishiki. 
## Tazama pia
*Sabrina Kizito
*Cheche Mtungi
*Cheusi Mtungi
## Marejeo
Jamii:Wahusika wa Siri ya Mtungi
Familia ya Jomo Kenyatta

thumb|Jomo Kenyatta
'''Familia ya Jomo Kenyatta ni jina la kutaja familia ya Rais wa awamu ya 1 wa Kenya.

## Familia
### Ndoa
### Watoto
Uhuru Kenyatta
Ukukwi

**Kukwi** ni spishi za nyoka kijani wa jenasi *Philothamnus* katika familia Colubridae wasio na sumu. Spishi nyingine huitwa **isale**, **namalanga**, **naranyasi**, **ngowe** au **nyokameni**.

Kwa kawaida urefu wa nyoka hawa ni chini ya m 1, mara nyingi sm 50-100 na hadi 130 kwa kipeo. Rangi yao ni kijani pengine pamoja na rangi nyingine kame kijivu, buluu, nyekundu na njano. Spishi kadhaa zina madoa. Nyokameni ni mwekundu au kahawianyekundu.

Nyoka hawa wanatokea karibu na maji mara nyingi kwa sababu takriban spishi zote hula vyura na ndubwi zao. Lakini hupita masaa mengi mitini ambapo huwinda mijusi na vyura-miti.

Kukwi hawana sumu lakini wanaweza kung'ata na wakifanya hii husogea kichwa huku na huku ili kusababisha mikwaruzo mibaya.

## Spishi
* *Philothamnus angolensis* Ukukwi wa Angola (Angolan green snake)
* *Philothamnus battersbyi* Isale, Sale au Ukukwi wa Battersby (Battersby's green snake)
* *Philothamnus bequaerti* Ukukwi wa Uganda (Uganda green snake)
* *Philothamnus carinatus* Ukukwi Magamba-kuminatatu (Thirteen-scaled green snake)
* *Philothamnus dorsalis* Ukukwi Milia (Striped green snake)
* *Philothamnus girardi* Ukukwi wa Annobon (Annobon wood snake)
* *Philothamnus heterodermus* Ukukwi-misitu (Forest green snake)
* *Philothamnus heterolepidotus* Ukukwi Mwembamba (Slender green snake)
* *Philothamnus hoplogaster* Namalanga au Ukukwi Kusi (Southeastern green snake)
* *Philothamnus hughesi* Ukukwi wa Hughes (Hughes's green snake)
* *Philothamnus irregularis* Ukukwi Kaskazi (Northern green bush snake)
* *Philothamnus macrops* Nyokameni au Ukukwi wa Usambara (Usambara green snake)
* *Philothamnus natalensis* Ukukwi wa Natal (Natal green snake)
* *Philothamnus nitidus* Ukukwi wa Loveridge (Loveridge's green snake)
* *Philothamnus ornatus* Ukukwi Mgongo-mlia (Stripe-backed green snake)
* *Philothamnus pobeguini* Ukukwi wa Gini (Guinean green snake)
* *Philothamnus punctatus* Ngowe au Ukukwi Madoadoa (Speckled green snake)
* *Philothamnus ruandae* Ukukwi wa Rwanda (Rwanda forest green snake)
* *Philothamnus semivariegatus* Naranyasi au Ukukwi Mabaka (Spotted bush snake)
* *Philothamnus thomensis* Ukukwi wa Sao Tome (São Tomé wood snake)

## Picha

Battersby's green snake.jpg|Isale
Natal Green Snake.jpg|Ukukwi wa Natal
Philothamnus thomensis.jpg|Ukukwi wa Sao Tome

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Kasi (nyota)

** Kasi ** (lat. & ing. **Alkes**, pia **α Alfa&nbsp;Crateris**, kifupi **Alfa Crt**, **α&nbsp;Crt**) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota la Batiya (*Crater*).   

## Jina
Nyota ya Kasi ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema   الكأس     *al-ka’s* inayomaanisha „bilauri, glasi" kwa kurejea umbo la kundinyota hii ndogo na dhaifu. Ptolemaio aliita "kwenye mguu wa bilauri" .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Alkes" .

Alfa Crateris ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya pili katika Batiya ingawa Alfa ni herufi ya kwanza  katika Alfabeti ya Kigiriki.

## Tabia
Kasi iko kwa umbali wa miakanuru takriban 160  kutoka Jua letu.  Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2.
 
Kasi ni nyota jitu jekundu inayoyeyunganisha heli kuwa kaboni na oksijeni katika kiini chake. Spektra yake inaonyesha mistari ya metali mbalimbali ambayo ni dokezo ya kwamba nyota hii ilianza maisha yake katika sehemu za ndani za Njia Nyeupe yaani galaksi yetu.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Crater  
*Crater, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Alkes (Alfa Crateris), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
*  Reffert, Sabine; Bergmann, Christoph; Quirrenbach, Andreas; Trifonov, Trifon; Künstler, Andreas (2015). "Precise radial velocities of giant stars. VII. Occurrence rate of giant extrasolar planets as a function of mass and metallicity". Astronomy & Astrophysics. 574: A116. online hapa

* Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Jamii:Nyota
Shahini

** Shahini ** (lat. & ing. **Alshain**, pia **β Beta&nbsp;Aquilae**, kifupi **Beta Aql**, **β&nbsp;Aql**) ni kati ya nyota angavu za kundinyota ya Ukabu (*Aquila*).  Iko karibu na Tairi

## Jina
Nyota ya Shahini ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini  wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema   الشاهين   *ash-shahin* inayomaanisha ndege wa kipanga. Jina hili walipokea kutoka kwa Waajemi ilhali  Almagesti haina jina hapa ikitaja tu mahali pake “shingoni”. .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Alshain" .

Beta Aquilae ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya saba katika Ukabu ingawa Beta ni herufi ya pili  katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.

## Tabia
Shahini ni nyota iliyo karibu ikiwa kwa umbali wa miaka nuru takriban 45  kutoka Jua letu.  Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2. Kwa darubini inaonekana ni nyota maradufu inayozungukwa na nyota kibete chekundu αAql B. 

Nyota kuu inafanana kiasi na Jua letu lakini masi yake ni kubwa kwa kiwango cha robo moja. Haionyeshi dalili za kuwa na sayari. Mng'aro wake ni mara sita wa Jua na hii inachukuliwa kama dalili ya kwamba imeshamaliza kumemenyusha heliamu katika kiini chake ikielekea kulipuka na kuwa jitu jekundu.

Msindikizaji wake ni ndogo ina theluthi moja ya masi ya Jua pekee na mwangaza unaonekana wa mag 11.4.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Aquila  
*Aquila, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Alshain (Beta Aquilae), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
* Bruntt, H.; et al. (July 2010), "Accurate fundamental parameters for 23 bright solar-type stars", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 405 (3): 1907–1923 online hapa
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Jamii:Nyota
Rukuba ya Rami

** Rukuba ya Rami ** (lat. & ing. **Rukbat**, pia **α Alfa&nbsp;Sagittarii**, kifupi **Alfa Sgr**, **α&nbsp;Sgr**) ni kati ya nyota angavu kwenye kundinyota la Kausi (Mshale) (*Sagittarius*).   

## Jina
Nyota ya Rukuba ya Rami inayomaanisha “goti la mpiga mishale” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini  wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaoijua kama   ركبة الرامي   *rukba ar-rami* wakitafsiri maelezo katika Almagesti “kwenye goti la mguu wa kushoto”. .

Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Rukbat" .

Alfa Sagittarii ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya 16 katika Kausi ingawa Alfa ni herufi ya kwanza katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.

## Tabia
Rukuba ya Rami ni nyota yenye rangi ya buluu maana ina jotoridi kubwa. Nyuzi za Kelvini 12300 zinaendana pamoja na mng’aro wake ulio zaidi ya mara 100 wa ule wa Jua letu ingawa masi yake ni mara tatu ya Jua tu.

Utafiti wa spektra yake unaonyesha ya kwamba nyota hii inazungukwa na wingu la vumbi na mara nyingi mawingu ya aina hii ni asili ya sayari ingawa hadi sasa hakuna sayari iliyotambuliwa. Spektra inaonyesha vilevile dalili za kuwa na nyota msindikizaji lakini pia hii haikuthibitishwa bado.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide:Sagittarius  
*Sagittarius, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*Rukbat (Alfa Sagittarii), kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

## Marejeo
* Allen, Richard Hinckley: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa  437 (online kwenye archive.org)
* David, Trevor J.; Hillenbrand, Lynne A. (2015), "The Ages of Early-Type Stars: Strömgren Photometric Methods Calibrated, Validated, Tested, and Applied to Hosts and Prospective Hosts of Directly Imaged Exoplanets", The Astrophysical Journal, 804 (2): 146 online hapa
*Knappert, Jan: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331
* Ptolemy's Almagest, translated and annotated by G.J. Toomer, London 1984, ISBN 0-7156-1588-2 online hapa

Jamii:Nyota
Gambamiti

**Gambamiti** ni spishi za nyoka wa jenasi *Hemirhagerrhis* katika familia Lamprophiidae. Mchana hupanda miti na vichaka ambapo huwinda mijusi na kula mayai yao. Juu ya gome la mti hawaonekani vizuri kwa ajili ya muungano wa rangi, madoa na milia (kamafleji, asili ya jina lao).

Chonge zao ni meno ya nyuma kabisa na mdomo ni mdogo. Kwa hivyo gambamiti sio hatari kwa watu. Waama wakikaribishwa hawasogei na wanategemea majificho yao.

## Spishi
* *Hemirhagerrhis hildebrandtii* Gambamiti Mashariki (Eastern bark snake)
* *Hemirhagerrhis kelleri* Gambamiti Milia (Striped bark snake)
* *Hemirhagerrhis nototaenia* Gambamiti wa Kawaida (Bark snake)
* *Hemirhagerrhis viperina* Gambamiti wa Angola (Western bark snake)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka