open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pera (maana)

**Pera** inaweza kumaanisha

*Pera, tunda la mti wa mpera
*Pera (Chalinze), kata ya wilaya ya Chalinze kwenye Mkoa wa Pwani, Tanzania
*Pera (Konstantinopoli), mtaa wa kihistoria katika mji wa Konstantinopoli (leo Istanbul, Uturuki)
Kikongo (Kibaha)

Kwa maana tofauti ya jina hili angalia Kikongo

**Kikongo** ni kata ya Wilaya ya Kibaha Vijijini katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61204**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 6,463 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,238  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibaha Vijijini   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Mnyoo-bapa

**Minyoo-bapa** ni wanyama wanaofanana na minyoo, lakini wao hawana uwazi wa mwili (coelom). Kwa hivyo hawana ogani za mfumo wa mzunguko wa damu au za mfumo wa upumuaji na lazima mwili uwe bapa ili oksijeni iweze kuingia kwa mtawanyiko. Mwili wao una uwazi umoja, ule wa mmeng'enyo, lakini uwazi huu una kipenyo kimoja tu pamoja kwa umezaji na kwa utoaji.

Kuna minyoo-bapa ambao huishi kwa maji au kwa udongo. Kwa kawaida hawa hula wanyama wadogo lakini pia wanyama wakubwa kuliko wao wenyewe, kama konokono. Zaidi ya nusu ya spishi zote za minyoo-bapa ni vidusia, k.m. mategu. Hawa hufyonda virutubishi vilivyoyeyuka katika giligili za mwili wa mwenyeji.

## Picha

Catenula lemnae.jpg|Catenulida (*Catenula lemnae*)
Dolichomacrostomum uniporum.JPG|Rhabditophora/Macrostomorpha (*Dolichomacrostomum uniporum*)
Taenia saginata adult 5260 lores.jpg|Rhabditophora/Trepaxonemata (tegu wa ng'ombe: *Taenia saginata*)

Jamii:Majina ya Platyhelminthes kwa Kiswahili
Gaspare Bertoni

[200px|thumb|Mt. Gaspare katika [Mavazi|vazi rasmi la kipadri.]]
**Gaspare Bertoni** (9 Oktoba 1777 &ndash; 12 Juni 1853) alikuwa padri Mkatoliki wa Verona (Italia) aliyeanzisha shirika la Wastigmatini ambalo limeenea hata Tanzania na nchi nyingine kadhaa za Afrika. Lengo lake lilikuwa kuandaa wamisionari walio tayari kutumikia maaskofu .

Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 1 Novemba 1975, halafu Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu tarehe 1 Novemba 1989.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyoaga dunia.

## Maisha
Gaspare Luigi Bertoni alilelewa na wazazi wake, Francesco Bertoni (mwanasheria) na Brunora Ravelli. Baadaye alilelewa na Wajesuiti na chama cha Bikira Maria huko kwao Verona. 

Alipopokea kwa mara ya kwanza sakramenti ya ekaristi, alipata njozi yenye ujumbe wa kumtaka awe padri. Hivyo alianza masomo yake mwaka 1796. 

Tarehe 1 Juni 1796 - wakati wa Mapinduzi ya Kifaransa - jeshi la Ufaransa liliteka mji huo kwa miaka karibu 20. Hapo Bertoni alijiunga na Jamaa ya Kiinjili ya Hospitali akafanya kazi kwa waliojeruhiwa au kuathiriwa na uvamizi huo. 

Alipewa upadrisho tarehe 20 Septemba 1800, akafanya uchungaji kwa masista na waseminari.

Katika kazi hiyo Bertoni alihimiza sana watu waheshimu madonda matano ya Yesu msulubiwa. Pia alihamasisha sala kwa ajili ya Papa Pius VII aliyefungwa na Napoleon Bonaparte. Tena alianzisha vikundi vya Kimaria na shule kwa ajili ya mafukara. 

Tarehe 4 Novemba 1816 alianzisha shirika la Wastigmatini ambalo mwaka 2012 lilikuwa na nyumba 94 na wanachama 422 wakiwemo mapadri 331, baadhi wakiwa wazaliwa wa Tanzania au wanaofanya kazi katika nchi hiyo na nyinginezo za Afrika.

Pamoja na kwamba afya ya Bertoni ilivurugwa na homa na usaha wa kudumu mguuni miaka 20 ya mwisho ya maisha yake, hata akafanyiwa upasuaji mara 300 na zaidi, aliendelea kuongoza watu kiroho kutoka kitandani hadi alipofariki mwaka 1853.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* C. FABRO, C.S.S., Mtakatifu Gaspari Bertoni, Mtumishi Mkamilifu wa Kanisa – tafsiri ya R. R. Kilumanga – ed. Stigmatine Fathers – Kisanga 1989

## Viungo vya nje
*Saints.SQPN: Gaspar Bertoni
*Catholic Online: Gaspar Bertoni

Jamii:Waliozaliwa 1777
Jamii:Waliofariki 1853
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wastigmatini
Jamii:Watakatifu wa Italia
Tengamaji

thumb|300px|Beseni ya mto Lotro, Romania; mstari mwekundu ni tengamaji
thumb|300px|Ramani ya beseni kubwa kwenye bara la Afrika *(tahajia ya Kijerumani)*

**Tengamaji** (ing. *drainage divide*) ni sehemu za juu zinazotenganisha beseni za mito inayokusanya maji ya eneo fulani. Kila upande wa tengamaji maji yote hutirikika kuelekea mto mkubwa unaobeba maji hadi baharini, au kwenda ziwa fulani mfano Ziwa Chad, Bahari ya Kaspi lisilo na uhusiano na bahari.

Kwa lugha nyingine tengamaji ni sehemu ambako matone mawili ya mvua yanayoanguka mahali pa karibu yatatiririka mtelemko kuelekea mito tofauti.

Tengamaji mara nyingi ni safu ya milima au vilima kwa mfano ni safu za Uporoto na Kipengere katika Tanzania Kusini zinatotenganisha maji kati ya beseni za Ruaha Mkuu na Mto Zambezi (kupitia Ziwa Nyasa). Tengamaji katika tambarare haitambuliki kirahisi hivi. 

Katika elimu ya hidrolojia wataalamu hutofautisha ngazi mbalimbali
***tengamaji kuu** au tengamaji ya kibara: mstari unaopita katika bara na kusababisha mvua kuelekea bahari tofauti; kwa mfano tengamaji kuu ya Amerika Kaskazini inafuata safu ya Rocky Mountains na kugawa bara lote kati ya beseni kuu za Atlantiki na Pasifiki. Ndani ya beseni hizi kuu kuna tena beseni za mito tofauti inayofikisha maji baharini.
Barani Afrika tengamaji ya kibara muhimu ni tengamaji ya Kongo na Naili.

***tengamaji kubwa** ni mstari kati ya beseni za mito zinazokusanya maji ya eneo ka kuyafikisha katika bahari ileile; kwa mfano nchini Tanzania tengamaji kati ya Ruaha Kuu na Zambezi kwa sababu mito yote miwili inaishia katika Bahari Hindi.  Nchini kenya mfano ni milima ya Aberdare ambayo ni tengamaji kati ya beseni za mto Athi na mto Tana inayoishia yote katika Bahari Hindi.

* **tengamaji ya kawaida** ni mstari kati ya beseni mbili zitakazoungana baadaye, mfano tengamaji kati ya beseni ya Missouri na Missisippi ya juu. Mfano nchini Tanzania ni tengamaji kati ya beseni za Ruaha Mkuu na Mto Kilombero inayokutana baadaye kwenye Rufiji. 

## Marejeo
Nicolae Dică

**Nicolae Dică** (alizaliwa 9 Mei 1980) ni mchezaji wa mpira wa Romania.

## Viungo vya nje
* 

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Romania
Theopista

ya mtakatifu Theopista katika ukuta wa mbele wa kanisa kuu la Matera.]]
**Theopista** (yaani "anayemwamini Mungu", kutoka maneno ya Kigiriki *théos* e *pístos*) ni mwanamke wa karne ya 2 aliyepata kuwa Mkristo na hatimaye mfiadini pamoja na familia yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Jamii:Watakatifu wa Italia
Wastigmatini

**Wastigmatini** (kutoka jina la **Shirika la Madonda Matakatifu**, ambayo kwa Kilatini yanaitwa Stigmata) ni shirika la kitawa la kikleri la Kanisa Katoliki. Jina rasmi ni *Congregatio a Sacris Stigmatibus Domini Nostri Iesus Christi*, kifupisho chake ni C.S.S.
, mwanzilishi.]]

## Historia 
Wastigmatini walianzishwa na mtakatifu Gaspare Bertoni tarehe 4 Novemba 1816 huko Verona, Italia.

Katiba ya kwanza ilifuata kielelezo cha ile ya Wajesuiti iliyoandikwa na Ignas wa Loyola. 

Shirika lilikua polepole: mwaka 1905 liliingia Marekani na mwaka 1910 Brazil.

Halafu China, Uthai, Ufilipino na nchi mbalimbali za Afrika (zikiwemo Afrika Kusini, Botswana, Ivory Coast, Tanzania) na Amerika (Kanada na Chile). 

Mwaka 2002 lilifikia India. 

## Takwimu
Mwaka 2012 walikuwa 422, wakiwemo mapadri 331, katika nyumba 92.

## Utume
* kulea vijana 
* kuhubiri mafungo na semina 
* kusaidia malezi ya kipadri

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Congregation of the Sacred Stigmata 
* GigaCatholic
Oka (mto)

thumb|300px|Oka inapoishia kwenye Volga kwenye mji wa Nizhniy Novgorod
thumb|300px|Mwendo wa mto Oka katika beseni ya Volga

**Mto Oka** ni tawimto wa mto Volga yenye urefu wa kilomita 1,480 katika sehemu ya kiulaya ya Urusi. Ni tawimto mkubwa wa pili ya Volga baada ya mto Kama. Tawimto muhimu zaidi ni mto Moskva.

Mto unaanza katika mkoa wa Oryol Oblast na kuishia katika Volga kwenye mji wa Nizhniy Novgorod.
 
Oka inapitika kwa meli kwenye urefu wa kilomita 1200. Imeunganishwa kwa njia ya mito mingine na mifereji na Bahari ya Kaspi, Bahari Baltiki, Bahari Nyeusi na Bahari Nyeupe.

Katika historia ilikuwa njia kuu ya usafiri wa mizigo kutoka Moscow (kupitia tawimto wake wa Moskva) hadi kujengwa kwa reli za Urusi.

Jamii:Mito ya Urusi
Julita na Kwiriko

ya wafiadini hao wawili.]]
**Julita na Kwiriko** (jina la mama kwa Kigiriki Ἰουλίττα, *Iulitta*, kwa Kiaramu ܝܘܠܝܛܐ, *Yolitha*, jina la mtotoܡܪ ܝ ,ܩܘܪܝܩܘܣ ܣܗܕܐ *Mar Quriaqos Sahada*) walikuwa mama na mtoto wake mdogo ambao mwanzoni mwa karne ya 4 waliuawa kwa ajili ya imani ya Kikristo katika eneo ambalo leo ni sehemu ya Uturuki kusini mashariki.

Kwa sababu hiyo tangu kale wanaheshimiwa na madhehebu mbalimbali kama watakatifu wafiadini, hasa tarehe 16 Juni (Kanisa la Magharibi) na tarehe 15 Julai (Kanisa la Mashariki).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*"St. Julitta, Martyr", ''Butler's Lives of the Saints*
*Catholic Encyclopedia
*Saint Julitta
*Church of St Quiricus and St Julietta , Tickenham, England
*Cyriac Family History Project - Saints Cyr & Julitta page 
*Orthodox Church of America
*St. Cyricus page at the Christian Iconography web site
*"Saint Quiricus and His Mother Saint Julitta" from the *Golden Legend''
*Syriac Martyrdom of Mar Quryaqus and Yoliti  Full text
Aureliano wa Arles

**Aureliano wa Arles** (523 – 551) alikuwa Askofu mkuu wa Arles (Ufaransa) miaka 546 - 551. 

Baba yake, Saserdosi wa Lyon, alipata kuwa Askofu mkuu wa Lyon akafariki 552. 

Aureliano alifanywa na Papa Vijili kuwa balozi wake kwa Gallia yote akaanzisha monasteri mbili huko Arles, moja ya wanaume, ya pili ya wanawake, akaandika kanuni mbili mpya.

Alifariki Lyon tarehe 16 Juni 551.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 16 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo 
Rule for Monks:
* Schmidt, Albert, ‘Zur Komposition der Mönchsregel des heiligen Aurelian von Arles’, in: *Studia Monastica* 17 (1975), pp.&nbsp;237–256. 
* Hostenius, Lucas, *Codex Regularum*, Paris 1663, pp. 58-69.
* *Patrologia Latina*, vol. 68, col. 385-395.
Rule for Nuns:
* *Patrologia Latina*, vol. 68, col. 399-406.
* Mayo, Hope, *Three Merowingian Rules for Nuns*, PhD thesis Havard, Cambridge Mass. 1974, vol. 2, pp. 4-68.
There is currently no English translation of Aurelianus' rules available.

Epitaph:
* Duchesne, Louis, *Fastes Épiscopaux de L’Ancienne Gaule*, 1, Paris 1907, pp. 258-259.

## Marejeo mengine
* Diem, Albrecht, ‘ ...ut si professus fuerit se omnia impleturum, tunc excipiatur. Observations on the Rules for Monks and Nuns of Caesarius and Aurelianus of Arles’, in: Victoria Zimmerl-Panagl, Lukas J. Dorfbauer and Clemens Weidmann (eds.), *Edition und Erforschung lateinischer patristischer Texte. 150 Jahre CSEL. Festschrift für Kurt Smolak zum 70. Geburtstag*, Berlin/Boston: De Gruyter 2014, pp.&nbsp;191–224. ISBN 978-3110336863. 
* Heinzelmann, Martin, *Bischofsherrschaft in Gallien. Zur Kontinuität römischer Führungsschichten vom 4. bis 7. Jahrhundert. Soziale, prosopographische und bildungsgeschichtliche Aspekte*, Zurich/Munich 1976 (Beihefete der Francia, vol. 5), pp.&nbsp;138–152. ISBN 978-3760846552.
* Klingshirn, William E., *Caesarius of Arles. The Making of a Christian Community in Late Antique Gaul*, Cambridge etc.: Cambridge University Press 1994, pp.&nbsp;262–264. ISBN 978-0521528528.
* Ueding, Leo, *Geschichte der Klostergründungen der frühen Merowingerzeit*, Berlin 1935, pp.&nbsp;75–79.

## Viungo vya nje 
* Aurelianus' Rule for Monks on Monastic Manuscript Project
* Aurelianus' Rule for Nuns on Monastic Manuscript Project 

Jamii:watawa waanzilishi
Pierre Mauroy

230px|thumb|Pierre Mauroy mwaka 1990.
**Pierre Mauroy** (* Cartignies, 5 Julai 1928 – † Clamart, 7 Juni 2013) alikuwa mwanasiasa wa Ufaransa.  Kati ya 1981 na 1984 alikuwa Waziri Mkuu wa Ufaransa.

Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2013
Jamii:Wanasiasa wa Ufaransa
Krugersdorp

thumbnail|right|280px|Mji wa Krugersdorp

**Krugersdorp** ni mji wa Afrika Kusini katika jimbo la Gauteng. Wakazi wake wamehesabiwa kuwa 140,643.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Afrika Kusini
Jamii:Gauteng
Tegu

**Mategu** ni aina za minyoo yaliyo bapa (minyoo-bapa) katika oda Cestoda na faila Platyhelminthes. Mategu waliokomaa huishi kama vidusia katika mfumo wa mmeng'enyo wa chakula wa vertebrata ambapo hufyunda virutubishi katika giligili ya utumbo. Lava wa takriban spishi zote hukua katika spishi nyingine ya mwenyeji kuliko yule wa wazazi na mara nyingi katika arithropodi. Wenyeji wakubwa wana spishi kubwa za mategu, k.m. *Polygonoporus giganticus* wa nyangumi ana urefu wa m 30, na wenyeji wadogo wana mategu wadogo, k.m. *Vampirolepis murini* wa virukanjia ana urefu wa mm 8-15. Tegu anayedusia mwanadamu mara nyingi, *Taenia saginata* (Tegu wa Ng'ombe), ana urefu wa 20 m.

Kichwa cha tegu huitwa skoleksi (scolex) na kina kulabu na/au ogani za mfyonzo ili kujishikiza kwa ukuta wa utumbo. Mwili una pingili nyingi zinazozaliwa mfululizo mwishoni kwa skoleksi. Kila pingili ina ogani za jinsi na zile za mwisho, ambazo zina mayai yaliyoiva, zinaachwa na kutolewa kwa mwili pamoja na mavi. Kama mayai yakiliwa na mwenyeji wa kati lava wanatoa mayai na kukua. Baada ya muda fulani wanaingia kwa misuli na kuunda uvimbe (cyst). Mwenyeji wa kati akiliwa na mbuai lava wanakomaa katika utumbo.

## Spishi zilizochaguliwa
* *Diphyllobothrium latum*, Tegu wa Samaki
* *Echinococcus granulosus*, Tegu wa Mbwa
* *Hymenolepis diminuta*, Tegu wa Panya
* *Taenia saginata*, Tegu wa Ng'ombe
* *Taenia solium*, Tegu wa Nguruwe
* *Taenia taeniaeformis*, Tegu wa Paka

## Picha

Gigantolina.elongata.in.vivo.png|Cestodaria/Amphilinidea (*Gigantolina elongata*)
Bothriocephalus latus.jpg|Eucestoda/Bothriocephalidea (*Bothriocephalus latus*)
Echinococcus granulosus.JPG|Eucestoda/Cyclophyllidea (tegu wa mbwa: *Echinococcus granulosus*)
Taenia saginata adult 5260 lores.jpg|Eucestoda/Cyclophyllidea (tegu wa ng'ombe: *Taenia saginata*)
Diphyllobothrium latum scolex x40.png|Eucestoda/Pseudophyllidea (tegu wa samaki: *Diphyllobothrium latum*)

Jamii:Mategu
Ranieri wa Pisa

[thumb|566x566px|Sehemu ya [mchoro wa ukutani wa Cecco di Pietro]]
**Ranieri Scacceri** (pia **Raineri**, **Raniero** n.k.; 1115/1117 &ndash; 1160 hivi) alikuwa kwa miaka mingi mkaapweke katika Nchi Takatifu alipoishi kwa kupokea sadaka tu, kabla ya kurudi kwao Pisa, Italia, anapoheshimiwa kama msimamizi wa mji. 

Alitangazwa na Papa Aleksanda III kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Juni. 

 lake mjini Pisa.]]

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saints of June 17: Rainerius Scacceri of Pisa 
*San Ranieri di Pisa 
*San Ranieri Scacceri
Beno wa Meissen

wa Johann Michael Rottmayr, 1702Alte Pinakothek, Munich]]
**Beno wa Meissen** (Hildesheim, leo katika jimbo la Saxony-Anhalt, Ujerumani 1010 – Meissen, Ujerumani, 16 Juni 1106 hivi) alikuwa askofu wa Meissen kuanzia mwaka 1066 hadi kifo chake miaka arubaini baadaye, ingawa katikati aliwahi kufukuzwa na kupelekwa uhamishoni kwa sababu ya juhudi zake za kudumisha umoja wa Kanisa na kuwa mwaminifu kwa Papa.

Aliheshimiwa kama mtakatifu tangu karne ya 13, akatangazwa rasmi na Papa Adrian VI tarehe 31 Mei 1523.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*

## Marejeo mengine
*
*
*
*

## Viungo vya nje
* Saint Benno at the Christian Iconography web site.

Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Paulo Burali

**Paulo Burali wa Arezzo** (Itri, Lazio, Italia, 1511 – Torre del Greco, Campania, Italia, 17 Juni 1578) alikuwa askofu mkuu wa Napoli na kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka shirika la Wateatini. 

Ujuzi wake wa sheria ulimfanya kuwa mtu mashuhuri na kumpa vyeo vikubwa katika mahakama za Napoli, na baadaye katika mabaraza ya serikali pamoja na nafasi za kutetea haki za wananchi.

Hata hivyo aliacha kila kitu ili kufuata wito wake wa kitawa. Alipewa upadrisho tarehe 26 Machi 1558.

Baada ya kushika uongozi shirikani, Papa Pius V alimfanya kardinali tarehe 17 Mei 1570. Alizingatiwa kuwa mgombea wa Upapa mnamo 1572, lakini tabia yake kali haikumfaa kwa wachaguaji. Papa mpya, Gregori XIII, alimteua kuwa askofu tarehe 4 Julai 1572 akamfanya Askofu Mkuu wa Napoli, nafasi aliyoitumikia kuanzia 1576 hadi 1578. .  

Pamoja na ukali wake, alichangia sana urekebisho wa Kikatoliki nchini Italia.

Papa Klementi XIV alimtangaza mwenye heri tarehe 18 Juni 1772.

## Tanbihi
## Marejeo
* Paolo Burali (Catholic-Hierarchy)
* Biography (Salvador Miranda) 
* *Epistolario del beato Paolo Burali: cardinale teatino, vescovo di Piacenza, arcivescovo di Napoli (1511-1578)* (Brescia: Centro bresciano di iniziative culturali, 1977).
* *Piacenza e il B. Paolo Burali: atti del convegno di studio in occasione del IV centenario dalla morte* (Deputazione di storia patria per le province parmensi, 1979) [Archivio storico per le province parmensi 4th series, Vol. 30, t. 2].
* Franco Molinari, *Il Card. Teatino Beato Paolo Burali e la riforma tridentina a Piacenza (1568-1578)* (Rome: Gregorian University 1957) [Analecta Gregoriana 87].
* Andrea Avellino, ''Brevi cenni sulla vita del Beato Paolo Burali d'Arezzo*  seconda edizione (Napoli 1876). 
* G. B. Maffi, *Vita del Beato Paolo d' Arezzo* (Piacenza 1833).
* G. B. Bonaglia, *Vlta del Beato Paolo Burali d' Arezzo, Chierico Regolare, Cardinale di S. Pudenziana* (Napoli 1772).
* Giovanni Bonifacio Bagata, CR,  *Vita del Venerabile Paolo Burali d'Arezzo'' (Verona 1698).

Jamii:makardinali
Metodi wa Olimpo

[thumb|[Mfiadini|Kifodini chake.]]
**Metodi wa Olimpo** (alifariki mwaka 311 hivi) alikuwa askofu wa Olimpo (Lycia) na mfiadini kutoka Anatolia (leo nchini Uturuki).

Taarifa za kwanza juu yake ziliandikwa na mtakatifu Jeromu 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Juni

## Maandishi
Metodi aliandika sana na kwa ufasaha kuhusu masuala ya teolojia, akipinga uzushi wa wakati wake na hasa ule wa mafundisho kadhaa ya Origen. 

Kwa bahati mbaya, vitabu vyake vimepotea kwa kiasi kikubwa. Kilichotufikia kizima kwa Kigiriki kinahusu ubikira (*Symposion e peri hagneias*). 

Kati ya matoleo ya maandishi yake kuna: Patrologia Graeca, XVIII; Jahn, *S. Methodii opera et S. Methodius platonizans* (Halle, 1865); Bonwetsch, *Methodius von Olympus: I, Schriften* (Leipzig, 1891).

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo mengine
* 
* Patterson, L. G. (Lloyd George), *Methodius of Olympus: Divine Sovereignty, Human Freedom, and Life in Christ* (Washington: Catholic University of America Press, 1997).

## Viungo vya nje
* At the Internet Archive.
*Methodius of Olympus, On Life and Rational Action - English translation.
*Methodius of Olympus, De Cibis - English translation.
*Methodius of Olympus, De Sanguisuga (On the Leech) - English translation.
*Methodius of Olympus, De Lepra - English translation.

Jamii:Waliofariki 311
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Yosefu Cafasso

**Yosefu Cafasso** (kwa Kiitalia Giuseppe Cafasso; 15 Januari 1811 - 23 Juni 1860) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanaharakati kutoka Piemonte, Italia.

Pamoja na watakatifu Yosefu Benedikto Cottolengo, Yohane Bosco, Maria Dominika Mazzarello na Leonardo Murialdo aliwajibika kukabili matatizo ya jamii katika mji mkuu wa ufalme wa Sardinia, Torino. Hasa alishughulikia wafungwa na waliohukumiwa kufa ili kuwapatanisha na Mungu.

Pia aliwajibika kwa malezi ya kielimu na ya kiroho ya wenye wito wa upadri

Cafasso alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenye heri mwaka 1925, halafu na Papa Pius XII kuwa mtakatifu mwaka 1947. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 216-217
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 181-182

## Viungo vya nje
* Pope Benedict XVI, "Joseph Cafasso", General Audience, 30 June 2010, Libreria Editrice Vaticana 

Jamii:Wafransisko
Mdudu Mabawa-makubwa

**Wadudu mabawa-makubwa** ni wadudu wakubwa kiasi hadi wakubwa sana wa oda Megaloptera (megalos = kubwa, ptera = mabawa) ambao wana mabawa makubwa yakilinganishwa na mwili wao. Wanaruka angani vigoigoi. Muda wa maisha ya wadudu wapevu ni mfupi, kwa kawaida siku chache (si zaidi ya wiki moja). Kwa kinyume lava huishi miaka 1-5 majini.

Oda hii ina familia mbili tu na spishi 8 zimeelezwa katika Afrika. Spishi kubwa kabisa duniani imefunuliwa huko Uchina. Haijapata jina la kisayansi lakini jina la Kiingereza ni *Giant dobsonfly*. Urefu wa mabawa pamoja ni sm 21.

## Spishi za Afrika
* *Chloroniella peringueyi*
* *Leptosialis africana*
* *Leptosialis necopinata*
* *Madachauliodes ranomafana*
* *Madachauliodes torrentialis*
* *Platychauliodes capensis*
* *Platychauliodes woodi*
* *Taeniochauliodes ochraceopennis*

## Picha

Dobsonfly Corydalus cornutus (9477275631).jpg|Eumegaloptera/Corydalidae (*Corydalis cornutus*)
Sialis lutaria (Alderfly sp.) , Arnhem, the Netherlands.JPG|Neomegaloptera/Sialidae (*Sialis lutaria*)

Jamii:Wadudu mabawa-makubwa
Melanini

thumb|Viinitete (embryo) viwili vya samaki, juu chenye melanini, chini bila melanini
**Melanini** ni jina la pigmenti katika ngozi ya juu zinazofanya ngozi kuwa na rangi asilia fulani. Inapatikana pia katika nywele na sehemu za jicho.

Kazi ya melanini inaaminiwa kupunguza athira ya mnururisho wa urujuanimno (ing. *ultraviolet*) katika nuru ya jua. Watu wenye melanini nyingi yaani rangi nyeusi-nyeusi huathiriwa mara chache na kansa ya ngozi kuliko watu wenye rangi nyeupe-nyeupe. Hii ni sababu ya kwamba katika mazingira penye nuru kali zaidi (kama karibu na ikweta) mara nyingi watu huwa na melanini nyingi hivyo rangi nyeusi-nyesi kuliko watu katika mazingira penye nuru hafifu zaidi.

Ukosefu wa melanini husababisha mtu kuwa albino.

## Viungo vya Nje
*What is melanin
*Melanins, the pigments that color our eyes, hair and skin 
*Tyrosine metabolism in KEGG 
*Melanogenesis in KEGG
Pigmenti

thumb|Nuru ambayo ni mchanganyiko wa mawimbi wa urefu mbalimbali unafika kwenye uso wa gimba; pigmenti inasharabu (kumeza) sehemu ya mawimbi haya na kuakisisha aina moja ya mawimbi tu hivyo kufanya gimba kuonekana kwa rangi fulani
**Pigmenti** ni dutu inayobadilisha rangi ya nuru kwa kusharabu sehemu za spektra. 

Pigmenti hutumiwa kubadilisha kuonekana kwa rangi za kupakia, plastiki, madawa au wino.

Kuna pigmenti za kibiolojia kwa mfano kiwiti katika majani kinacholeta rangi ya kibichi, au melanini inayoamulia rangi ya ngozi, nywele na macho.
Mia moja na nane

**Mia moja na nane** ni namba inayoandikwa **108** kwa tarakimu za kawaida na CVIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 107 na kutangulia 109. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 3 x 3.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 108 KK na 108 BK.

## Tanbihi
Mia moja na tisa

**Mia moja na tisa** ni namba inayoandikwa **109** kwa tarakimu za kawaida na CIX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 108 na kutangulia 110. 

**109** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 109 KK na 109 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na moja

**Mia moja na kumi na moja** ni namba inayoandikwa **111** kwa tarakimu za kawaida na CXI kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 110 na kutangulia 112. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 37.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 111 KK na 111 BK.

## Tanbihi
Kalojero wa Sisilia

ya Mt. Kalojero huko Agrigento.]]
**Kalojero** (kwa Kigiriki "mzee mzuri", yaani mkaapweke; Kalsedonia, leo nchini Uturuki, au Karthago, leo nchini Tunisia, 466 hivi - Monte Kronio, karibu na Sciacca, usiku kati ya tarehe 17 na 18 Juni 561) alikuwa mmonaki aliyejisikia wito wa kuinjilisha kisiwa cha Sicilia. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Waliozaliwa 466
Jamii:Waliofariki 561
Jamii:Wamonaki
Jamii:wakaapweke
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:watakatifu wa Tunisia
Jamii:Watakatifu wa Italia
Elizabeti wa Schonau

ya Mt. Elizabeti wa Schönau (linapotunzwa fuvu la kichwa chake) katika kanisa la monasteri ya Mt. Florin, Kloster Schönau im Taunus|200px]]
**Elizabeti wa Schönau** (1129 hivi – 18 Juni 1164) alikuwa mwanamke mmonaki mwaminifu sana wa shirika la Wabenedikto nchini Ujerumani.

Alipata umaarufu kwa njozi zake.

Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu kuanzia mwaka 1584.

Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake, 18 Juni.

## Maandishi yake
*Critical Edition (Latin): Ferdinand Wilhelm Emil Roth, ed. (Brunn, 1884)
*Modern English Translation: *Elisabeth of Schönau: the complete works*, Anne L. Clark, trans. and intro., Barbara J. Newman, preface (New York: Paulist Press, 2000)
*Modern German translation: *Die Werke der Heiligen Elisabeth von Schönau*, Peter Dinzelbacher, trans. (Verlag Ferdinand Schöningh, 2006) ISBN 3-506-72937-3
*Translations have been published in modern Italian (Venice, 1859) and French (Tournai, 1864), as well as medieval Icelandic (ca. 1226–1254)

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*Butler, *Lives of the Saints*
*Streber in *Kirchenlex.,* s.v.
*Hauck, *Kirchengesch. Deutsche.,* IV, 244 sqq.
*Wilhelm Preger, *Geschichte der deutschen Mystik im Mittelalter* (1874–93), 1, 37
**Acta Sanctorum*, June, IV, 499
*Roth, *Das Gebetbuch der Elisabeth von Schönau* (1886)
*Franz Xaver Kraus: *Elisabeth, die Heilige, von Schönau*. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Volume 6, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, S. 46 f.
*Kurt Köster: *Elisabeth von Schönau*. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Volume 4, Duncker & Humblot, Berlin 1959, S. 452 f.
*Peter Dinzelbacher: *Mittelalterliche Frauenmystik*. (Schöningh: Paderborn, 1993)
*Joachim Kemper: *Das benediktinische Doppelkloster Schönau und die Visionen der hl. Elisabeth von Schönau*, in: Archiv für mittelrheinische Kirchengeschichte 54/2002 S. 55-102

Jamii:Mabikira

Jamii:waandishi wa Ujerumani
Mia moja na kumi

**Mia moja na kumi** ni namba inayoandikwa **110** kwa tarakimu za kawaida na CX kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 109 na kutangulia 111. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 11.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 110 KK na 110 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na mbili

**Mia moja na kumi na mbili** ni namba inayoandikwa **112** kwa tarakimu za kawaida na CXII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 111 na kutangulia 113. 

Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 7.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 112 KK na 112 BK.

## Tanbihi
Mia moja na kumi na tatu

**Mia moja na kumi na tatu** ni namba inayoandikwa **113** kwa tarakimu za kawaida na CXIII kwa zile za Kirumi. 

Ni namba asilia inayofuata 112 na kutangulia 114. 

**113** ni namba tasa.
## Matumizi
* Namba hurejea miaka 113 KK na 113 BK.

## Tanbihi
Mshume Kiyate

**Mshume Kiyate** (1893-1974) alikuwa mzalendo aliyeshiriki katika harakati za kupigania uhuru wa Tanganyika katika miaka ya 1950. Vilevile alikuwa miongoni mwa watu waliokuwa karibu sana na Mwalimu Nyerere hata kupelekea kumzungumzia mara kwa mara katika mazungumzo yake. Mwalimu siku moja katika kuwakumbuka rafiki zake wa zamani akizungumza na Dossa Aziz (1924-1998) na wageni wengine nyumbani kwake Msasani, katika kuelezea kile alichokiita "the TANU spirit" yaani moyo wa upendo wa wana-TANU, alisema kuwa, siku moja wakati wa kudai uhuru alikuwa anatoka nyumbani kwake Magomeni akija Kariakoo kwa miguu kuelekea sokoni kutafuta mahitaji yake, lakini mfukoni alikuwa hana senti moja. Njiani akakutana na Mzee Mshume Kiyate. 
Alipomuuliza anakwenda wapi, alimfahamisha kuwa anakwenda sokoni lakini hana fedha za kununua chochote. Mzee Mshume aliingiza mkono katika koti lake na akatoa shilingi mia mbili akampa. (Ukitaka kujua thamani ya fedha hizo ikutoshe tu kuwa nyumba ya vyumba sita kujenga Kariakoo ilikuwa inagharimu shilingi mia tano). 

Kutokana na hali hii Mshume Kiyate aliona itakuwa ni kumtwisha Mwalimu mzigo mzito ikiwa atakuwa anashughulika na kuwatafutia wanawe chakula na wakati huo huo anafanya kazi za TANU. Mzee Mshume akajitolea kuihudumia nyumba ya Mwalimu kwa chakula. Alifanya hivyo hadi uhuru ulipopatikana.

Baada ya uhuru Mwalimu alimwomba Mzee Mshume aache kufanya hivyo lakini alikataa na akamtafadhalisha Mwalimu aendelee kula chakula chake na kile ambacho kinatolewa na serikali kwake yeye kama mkuu wa nchi alimuomba Mwalimu awape wageni wake. Baada ya maasi ya wanajeshi wa KAR tarehe 20 Januari, 1964 kuzimwa na jeshi la Kiingereza, TANU ilifanya mkutano mkubwa sana Jangwani. Mzee Mshume kwa niaba ya wazee wa TANU alipanda jukwaani na kumvisha Mwalimu kilemba kama ishara ya kuunga mkono uongozi wake.

## Tazama pia
*Suleiman Takadir
*Abdulwahid Sykes
*Ally Sykes
*Mohamed Said
*John Rupia
*Makisi Mbwana
*Zubeir Mtemvu

## Viungo vya nje
*Mshume Kiyate katika JamiiForums

Jamii:Wanaharakati wa Tanzania
Jamii:Siasa ya Tanzania
Jamii:Watu wa historia ya Tanzania
Mitume Petro na Paulo

, karne ya 16, Hermitage Museum, Russia.]]

**Sherehe ya Mitume Petro na Paulo** ni sikukuu ya fahari kwa heshima ya kifodini cha watakatifu hao kilichotokea mjini Roma katika miaka ya 60 BK kutokana na dhuluma dhidi ya Wakristo ambayo ilianzishwa na Kaisari Nero mwaka 64 na kuendelea hadi alipojiua mwaka 68. 

## Historia
Tangu zamani sana sikukuu hiyo inaadhimishwa kila tarehe 29 Juni, ikiwaunganisha ingawa hawakuuawa pamoja.

Kadiri ya mapokeo, mtume Petro alitangulia kuuawa kwa kusulubiwa kichwa chini miguu juu katika mtaa wa Vatikano, ambapo sasa limesimama basilika lake ambalo ni kanisa kubwa kuliko yote duniani.

Mtume Paulo aliuawa baadaye kwa kukatwa kichwa nje kidogo ya ngome ya mji. Sehemu hiyo kwa heshima yake lipo basilika lingine kubwa lililojengwa juu ya kaburi lake .

## Adhimisho
Kwa Wakatoliki ni sikukuu ya amri, yaani inayodai kila mwamini ashiriki Misa, ingawa Baraza la Maaskofu linaweza kusamehe amri hiyo kwa wakazi wa eneo lake kama kalenda ya serikali haiadhimishi kama sikukuu ya taifa.

Katika Ukristo wa mashariki ndio mwisho wa mfungo wa Mitume.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 431-433
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 224-226
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 189-191

## Viungo vya nje
*The Holy Glorious and All-Praised Leader of the Apostles, Peter & Paul Icon and Synaxarion of the Feast (Orthodox)

Jamii:Mtume Petro
Jamii:Mtume Paulo
Masimo wa Torino

ya ibada ya Kiaskofu.]]  
**Masimo wa Torino** (labda 380 hivi – 420 hivi) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki na mwanateolojia kutoka Italia Kaskazini.

Mwanafunzi wa watakatifu Eusebi wa Vercelli na Ambrosi wa Milano, alipata kuwa askofu wa Torino, Italia, kwa miaka 30 hivi, tena ndiye wa kwanza kujulikana katika ya maaskofu wake.

Kwa maneno yake ya kibaba alivuta umati wa Wapagani kwenye imani ya Kikristo akawaongoza kwa mafundisho ya Kimungu kwenye tuzo ya wokovu.

Alitunga hotuba mia kadhaa  na vitabu sita.

Ingawa maisha yake hayajulikani sana, huyo babu wa Kanisa anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* San Massimo di Torino
*
*Icon of St. Maximus of Turin 

Jamii:Waliozaliwa 380
Wafiadini wa kwanza wa Kanisa la Roma

'', Henryk Siemiradzki, 1876.]]
**Wafiadini wa kwanza wa Kanisa la Roma** ni jina la kumbukumbu ya Wakristo wa kwanza kuuawa mjini Roma kutokana na dhuluma iliyoanzishwa na Kaisari Nero mwaka 64 BK kwa kisingizio cha kwamba ndio waliosababisha moto ulioteketeza Roma.

Wanafunzi hao wa Mitume Petro na Paulo waliuawa kikatili kwa namna mbalimbali kama alivyoshuhudia mwanahistoria Mpagani Tacitus. Baadhi walivikwa ngozi za wanyama wakararuliwa na mbwa wakali, baadhi walisulubiwa na baadhi walichomwa moto kama mienge ili kuangaza usiku
.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini. 

Adhimisho lao linafanyika katika Kanisa la Roma na katika makanisa yote yanayofuata mapokeo yake tarehe 30 Juni, , yaani siku moja baada ya sherehe ya Mitume Petro na Paulo, walimu wao.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 226-227
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 191-192

Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Italia
Sherehe

huko Soweto, Afrika Kusini (2009).]]
**Sherehe** (kutoka neno la Kiarabu) ni sikukuu muhimu inayoendana na shangwe.

Sherehe nyingi zina asili katika dini mbalimbali na zimeathiri sana utamaduni husika. Kati ya sherehe za namna hiyo kuna Diwali ya Mabanyani, Hanukkah ya Wayahudi, Krismasi ya Wakristo na Eid al-Adha ya Waislamu.

Sherehe nyingine zinaadhimisha mwendo wa mwaka, hasa majira, mazao ya kilimo, au matukio ya historia ya jamii husika, kwa mfano ushindi muhimu vitani, n.k. 

Sherehe nyingi zinaadhimishwa mara moja tu kwa mwaka, linavyodokeza neno la Kilatini "sollemnitas" (kwa Kiingereza "solemnity").

## Katika Ukristo
 ya Ufufuko, sherehe muhimu kuliko yote kwa Wakristo.]] 
Katika madhehebu ya Kanisa la Roma, jina hilo linatumika katika kalenda ya liturujia kutambulisha sikukuu za ngazi ya juu kabisa zinazoadhimisha mafumbo ya imani na ya maisha ya Yesu Kristo au hata ya watakatifu wake, hasa Bikira Maria.

Baadhi ya sherehe hazina tarehe maalumu, bali zinategemea adhimisho la Pasaka, ambalo katika Ukristo wa magharibi linaweza kuangukia siku yoyote kati ya 22 Machi na 25 Aprili, kadiri ya mwandamo wa mwezi wa kwanza wa majira ya kuchipua.

Sherehe nyingine zinaangukia tarehe ileile kila mwaka, hasa Noeli, tarehe 25 Desemba.

## Tanbihi
## Tazama pia 
* Mwaka wa Kanisa

Jamii:Sikukuu
Chemchem (Rufiji)

Kwa matumizi tofauti za jina hili tazama Chemchemi (maana)

**Chemchem** ni kata ya Wilaya ya Rufiji katika Mkoa wa Pwani, Tanzania yenye postikodi namba **61602**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,747 . 
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,133  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Rufiji   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Mwambao (Kibiti)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili tazama Mwambao

**Mwambao** ni kata ya Wilaya ya Kibiti katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61811**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 7,232 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,182  walioishi humo.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibiti   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Picha ya Ndege

**Picha ya Ndege** ni kata ya Wilaya ya Kibaha Mjini katika Mkoa wa Pwani, Tanzania, yenye postikodi namba **61104**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 24,955 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17,994 wanaoishi humo.

Wakazi wa kata hiyo wanajishughulisha na mambo kama kilimo cha mazao kama mahindi, mpunga na upandaji wa mboga za majani.  

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Kibaha Mjini   
Jamii:Kata za Mkoa wa Pwani
Matt K. Miller

**Matthew Kermit** "**Matt**" **Miller** (amezaliwa tar. 2 Februari, 1960) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Hekla

350px|thumb|Hekla.
[350px|thumb|Hekla ikiwa hai kwenye [ramani ya Iceland ya 1585.]]
**Hekla** ni volkeno iliyopo kusini mwa Iceland yenye kimo cha mita 1491. 

Umbo la mlima ni refu: linafanana na safu yenye urefu wa kilomita 40 na kuna kasoko mbalimbali. 

Hekla ni volkeno hai inayojulikana kuwa ililipuka zaidi ya mara 20 tangu mnamo mwaka 1104 BK.  Kutokana na milipuko hii ya mara kwa mara imeitwa pia "geti la jahanamu".

Milipuko yake ilifunika mara kadhaa uso wa kisiwa cha Iceland, jumla ya majivu ya kivolkeno na fuwawe iliyotemwa na kasoko zake imekadiriwa ni km³ 5 na lava zake kuwa na kiasi cha km³ 8 katika kipindi cha miaka 1000 iliyopita.  

Hekla pamoja na Iceland yote iko mahali ambako mabamba ya gandunia yanakutana, ambao ni bamba la Amerika ya Kaskazini na bamba la Ulaya-Asia na hapo ni sehemu ambako mara kwa mara magma ya ndani ya dunia inatoka nje.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Milima ya Ulaya

## Viungo vya nje
* Hekla – picture gallery from islandsmyndir.is 
* Photo of 2000 eruption
* Night time photo of eruption with Aurora
* Latitude, longitude and depth of earthquakes near Hekla from 2000 to March 2013
Povu

]]

**Povu** (ing. foam) ni viputo au matone ya hewa au gesi yoyote vilivyofunga katika kiowevu au dutu manga.

Mifano yake ni povu ya sabuni, sifongo, povu ya plastiki inayotumiwa kama godoro, au fuwawe ambayo ni povu ya mwamba.

Kuta nyembamba za kiowevu au dutu manga zinatenganisha nafasi zinazojaa gesi.
Fuwawe

[thumb|Mfano wa fuwawe kutoka volkeno ya [Teide kwenye kisiwa cha Tenerife, Visiwa vya Kanari. Densiti yake ni takriban 0.25 g/cm³. Skeli inaonyesha sentimita.]]
thumb|Picha ya fuwawe inaonyesha wingi wa mashimo na nafasi ndani yake.
**Fuwawe** (pia: **fuwe**; ing. *pumice*) ni aina ya mwamba mwepesi inayoundwa na povu ya zaha.

Maana yake zaha, ambayo ni mwamba joto sana katika hali ya kiowevu, inarushwa kutoka volkeno kwa shinikizo kubwa na inakuwa kama povu kwa sababu shinikizo linapungua haraka sana. Ikipoa haraka umbo hilo linaganda kuwa thabiti na kubaki vile.

Kwa hiyo asili ya fuwawe ni daima mlipuko wa volkeno.

Fuwawe inatokea kama mkusanyiko wa vipande-vipande au pia kama maganda manene.

Mara nyingi ni nyepesi kiasi kwamba inaelea juu ya maji, angalau kwa muda hadi maji yanapoingia na kujaza polepole nafasi ndani yake.

Kitamaduni inatumiwa kwa kusugua na kusafisha ngozi. Fuwawe iliyosagwa inatumiwa pia kwa kusafisha meno kwa msaada wa mswaki.

Kuna pia matumizi ya fuwawe kwa ujenzi maana ni kifaa chepesi chenye tabia nzuri za kuhami dhidi ya baridi na joto. Kwa kawaida inapondwa na kuchanganywa na kiasi kidogo cha saruji lakini kuna pia majaribio ya kuitumia vile.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* University of Oxford - image of pumice.  Retrieved 2010-09-27.
* Analytical identification of a single source pumice from Greek shores and ancient sites in the Levant
* On the occurrence of a pumice-rich layer in Holocene deposits of western Peloponnesus, Ionian Sea, Greece. A geomorphological and geochemical approach.

Jamii:Miamba
Chienjele

**Chienjele** ni kata ya Wilaya ya Ruangwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Msimbo wa posta ni 65613.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 11,824 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,691  walioishi humo. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,127 waishio humo. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ruangwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Navanga

**Navanga** ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,129. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,839  walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65226.

Vijiji vyake ni: Navanga, Mongomongo, Shuka na Nampunga.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Mtama 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Tingi

**Tingi** inaweza kumaanisha

*Tingi (Kilwa), kata ya Wilaya ya Kilwa, Tanzania
*Tingi (Nyasa), kata ya Wilaya ya Nyasa, Tanzania
Uislamu nchini Nigeria

mjini Abuja, Nigeria.]]

**Uislamu nchini Nigeria** una idadi kubwa ya waumini kuliko nchi yoyote ile katika Afrika Magharibi. Utafiti wa kituo cha Pew Research Center unakadiria kuwa upo kati ya asilimia 48.5 (2010) na 50.4% (2009). Kina CIA wanakadiria kuwa asilimia 50 wakati BBC wanakadiria kati ya asilimia 50 (2007). 

Waislamu wa Nigeria ni wa dhehebu la Sunni wanaofuta mafundisho ya imamu Maliki, ambao pia hufuata utawala wa sheria ya Kiislamu, yaani, Sharia. 

## Historia
## Waislamu kwa jimbo nchini Nigeria
## Idadi ya Waislamu kwa asili ya makundi ya watu nchini Nigeria
Hakuna makubaliano ya kutunga au kutunza taarifa za waumini wa dini nchini Nigeria. Hata hivyo, Joshua Project, jamii ya kichungaji ya Wainjilisti yenye kituo chake nchini Marekani maarufu kama World Mission, inatoa takwimu zake yenyewe juu ya wingi wa Waislamu kiasili nchini humo kama ifuatavyo:

## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi
* Ukristo nchini Nigeria

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Islam in Nigeria: Simmering tensions
* BBC Facts & Figures
Uislamu nchini Rwanda

**Uislamu nchini Rwanda** ni dini yenye wafuasi wachache mno nchini humo, inaabudiwa na watu asilimia 2 ya idadi ya wakazi wote wa nchini humo - kwa sensa ya mwaka wa 2012. Wako zaidi upande wa mashariki wa nchi na katika miji mikubwa. Sehemu kubwa ya Waislamu wa Rwanda ni wale wa dhehebu la Sunni. 

## Tazama pia
* Dini nchini Rwanda

## Marejeo
Uislamu nchini São Tomé na Príncipe

**Uislamu huko São Tomé na Príncipe**, unakadiriwa kuwa na waumini wapatao 5,500 dhidi ya idadi ya wakazi wote nchini humo ambayo imekadiriwa kuwa 181,000, sawa na asilimia 3 ya wakazi wote wa nchini humo. Asilimia kubwa ya wakazi wa nchini humo ni wafuasi wa Ukristo wa dhehebu la Romani Katoliki ambao wamechukua asilimia 80 ya wakazi wote nchini humo; São Tomé na Príncipe lilikuwa koloni wa Ureno kwa miaka mingi sana, ambao wamekithiri Ukatoliki.

Kuna misikiti na baadhi ya tasisi ambazo zinajiendesha na vilevile zinajulikana nchini humo.

## Marejeo
Richard Heck

**Richard Frederick Heck** (15 Agosti, 1931 – 10 Oktoba, 2015) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usanisi kaboni. Mwaka wa 2010, pamoja na Ei-ichi Negishi na Akira Suzuki, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Waliofariki 2015
Ei-ichi Negishi

thumbnail|right|280px|Ei-ichi Negishi

**Ei-ichi Negishi** (amezaliwa 14 Julai, 1935) ni mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Hasa alichunguza usanisi kaboni. Mwaka wa 2010, pamoja na Richard Heck na Akira Suzuki, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Wanasayansi wa Japani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Robert Lefkowitz

**Robert Lefkowitz** (amezaliwa 15 Aprili, 1943) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Amejulikana hasa kwa utafiti na usanisi wa vipokezi vya adrenalini. Mwaka wa 2012, pamoja na Brian Kobilka, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Uislamu nchini Senegal

**Uislamu** ni dini yenye nguvu nchini **Senegal**.  Asilimia 92 ya wakazi wa nchini humo wamekadiriwa kuwa ni Waislamu, sehemu kubwa ya waumini wake ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya imamu Maliki wakiwa na athira za Usufi. Uwepo wa Uislamu nchini humo ulianza tangu kunako karne ya 11. Ndugu wa Kisufi walienea na ukoloni wa Kifaransa, huku watu wakibadilika katika misingi ya dini kuliko ile ya utawala wa kikoloni. Nguzo kuu za Usufii ni pamoja na Tijaniyyah, kina Muridiyyah au Wamouridi, na kiasi kidogo, Qadiriyyah na wengi kiasi Layene. Kadiro la asilimia 1 la Waislamu wa huko wanafuata Ahmadiyya.
## Tanbihi
## Marejeo
* Abdelkérim Ousman, *International Journal of Politics, Culture, and Society*, Volume 18, Issue 1 - 2, Dec 2004, pp.&nbsp;65
* Mbye B. Cham, "Islam in Senegalese Literature and Film", *Africa: Journal of the International African Institute*, Vol. 55, No. 4, *Popular Islam*, 1985 pp.&nbsp;447–464.
* Senegal . *CIA World Factbook*. January 10, 2005.
Dan Shechtman

thumb|Dan Shechtman (2011).

**Dan Shechtman** (amezaliwa 24 Januari 1941) ni mwanakemia kutoka nchi ya Israeli. Hasa amechunguza mifumo ya fuwele. Mwaka wa 2011 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanakemia wa Israeli
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Uislamu nchini Sierra Leone

**Uislamu nchini Sierra Leone** umekadiriwa kuwa na wafuasi wapatao 4,059,000 ambao wameripotiwa kuwa Waislamu nchini humo hasa kwa mujibu wa sensa waliofanya mnamo mwaka wa 2009. Hili linapendekeza ya kwamba asilimia 71.3 ya jumla ya wakazi wote nchini humo kuwa ni Waislamu.

## Marejeo
Uislamu nchini Shelisheli

**Uislamu katika Bahari ya India** ulianzishwa na wafanyabiashara wabaharia hasa kabla ya Ulaya kugundua visiwa vya Seychelles. Hata hivyo, iko tofauti kidogo na hali ya visiwa vingine ikiwa ni pamoja na Comoro na Maldives, kulikuwa hakuna wakazi wa kudumu huko Seychelles hadi hapo Wafaransa walipolowea mnamo 1770. Leo hii, idadi ya Waislamu nchini humo inakadiriwa kuwa ni asilimia 1 tu, yaani, ni kama watu  900 ambao wameripotiwa kuwa ni Waislamu nchini humo. 
## Marejeo
## Viungo vya Nje
* US Government report in Religious Freedom in Seychelles
Martin Karplus

**Martin Karplus** (amezaliwa 15 Machi, 1930) ni mwanakemia kutoka nchi ya Austria aliyehamia Marekani katika ujana wake. Hasa alichunguza uendelezaji wa miundo ya kikemia. Mwaka wa 2013, pamoja na Michael Levitt na Arieh Warshel, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Wanasayansi wa Austria
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia
Jamii:Watu walio hai
Mke Wangu Tuelewane

**Mke Wangu Tuelewane** ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na kundi zima la Msondo Ngoma kati ya miaka ya tisini na elfu mbili mwanzoni. Moja kati ya nyimbo zilizotamba sana katika miaka hiyo. 
Mashairi yake anazungumzia maelewano baina ya mume na mke. Mke anatia kisirani katika masuala mbalimbali - nongwa mwanzo mwisho. Mke anasihiwa ya kwamba "hata majembe wakati fulani hugongana, sembuse mimi na wewe" maneno ya Maalim Gurumo. 
Ndani yake, kuna waimbaji kama vile Hassan Bichuka ambaye ameonekana kushika sehemu kubwa ya wimbo huu. 
## Tazama pia
*Kimanzichana
## Viungo vya Nje
* 
Jamii:Nyimbo za 1999
Jamii:Nyimbo za 2000
Jamii:Nyimbo za Msondo Ngoma
Kimanzichana (wimbo)

**Kimanzichana** ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na kundi zima la Msondo Ngoma kati ya miaka ya tisini. Moja kati ya nyimbo zilizotamba sana katika miaka hiyo. 
Mashairi yake anazungumzia taarifa dhidi yake ya kwamba asiende Kimanzichana atauawa. Anaenda mbali zaidi kwa kuwaambia wamepita majabari wenye mbinu za kila aina - nyinyi bure kabisa. Anasisitiza ya kwamba vitisho vyao havimtishi kwani wanamuonea bure. 
## Tazama pia
*Mke Wangu Tuelewane

## Viungo vya Nje
* 
Jamii:Nyimbo za 1999
Jamii:Nyimbo za 1998
Jamii:Nyimbo za Msondo Ngoma
Uislamu nchini Somalia

Karibia watu wote wa Somalia ni Waislamu wanaofuata dhehebu la Sunni. Kwa zaidi ya miaka 1400, Uislamu umechukua nafasi kubwa katika utamaduni na jamii nzima ya Kisomali. 
## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

## Marejeo
* 

## Viungo vya Nje
* Somali Qadiriya (Somali language)
Michael Levitt

**Michael Levitt** (amezaliwa 9 Mei 1947) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Tangu 1980 yeye ni raia wa nchi ya Israeli, na tangu 1987 amefundisha nchini Marekani. Hasa alichunguza uendelezaji wa miundo ya kikemia. Mwaka wa 2013, pamoja na Martin Karplus na Arieh Warshel, alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Kemia**.

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanakemia wa Uingereza
Jamii:Wanakemia wa Israeli
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Kemia