open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siberia

thumb|right|450px|Eneo la Siberia: nyekundu yote; Jimbo la Siberia ndani ya shirikisho la Urusi: nyekundu nyeusi.
**Siberia** (kwa Kirusi: Сиби́рь, *Sibir*; kwa Kitartari: Seber) ni eneo kubwa mashariki mwa Urusi. Ni zaidi ya nusu ya eneo la Urusi wote. Eneo lake lote ni kilomita za mraba milioni 9.6 ambayo ni karibu sawa na Ulaya yote (km² milioni 10.6).

## Maana ya Siberia 
Kuna namna mbalimbali ya kutaja mipaka ya "Siberia". 
* Kijiografia mara nyingi "Siberia" inamaanisha sehemu ya Kiasia ya Urusi. Kwa maana hiyo eneo lake ni kubwa sana, linajumlisha Asia ya Kaskazini yote. 
* Kisiasa ni sehemu tu ya eneo hili (tazama ramani). Kwa maana hii Siberia ni jimbo la shirikisho la Urusi. Kisiasa Ural na Mashariki ya Mbali ni majimbo ya pekee.

Mipaka ya Siberia ya kijiografia ni safu ya milima ya Ural upande wa magharibi, bahari ya Aktika kwa kaskazini, Pasifiki katika Mashariki na nchi za Kazakhstan, Mongolia na Uchina upande wa kusini. 

## Wakazi 
Idadi ya wakazi ni ndogo: kuna milioni 23 pekee. Walio wengi ni Warusi (79%) wanaoishi mjini. Wakazi asilia (21%) ni vikundi vingi vidogo; walio wengi ni wasemaji wa lugha za Kiturki. Utamaduni wao ulikuwa uwindaji na ufugaji lakini sasa ni wachache tu wanaoendelea hivyo.

## Hali ya hewa 
Hali ya hewa ya Siberia ni kali sana. Kipindi cha joto kina joto kali hadi +40 °C, lakini kipindi cha baridi halijoto hushuka chini hadi -67&nbsp;°C. Kijiji cha Oymyakon (katika jamhuri ya Sakha) ni mahali baridi duniani; -71.2&nbsp;°C zilipimwa hapa.

Kipindi cha baridi ni kirefu, kipindi cha joto ni kifupi. Sehemu kubwa ya Siberia inafunikwa na theluji kwa muda wa miezi tisa kila mwaka. Hivyo kilimo kinawezekana katika kanda nyembamba la kusini. Sehemu kubwa nchi imefunikwa na misitu. Lakini maeneo baridi sana ya kaskazini hapana miti tena, ni manyasi na majani tu.
 
### Mito na maziwa 
Siberia ina mito mingi mikubwa. Lakini huganda kabisa wakati wa baridi, yaani kwa sehemu kubwa wa mwaka isipokuwa ile katika kusini.

* Mto Anabar
* Mto Angara
* Mto Indigirka
* Mto Irtysh
* Mto Kolyma
* Baikal (ziwa)
* Mto Lena
* Mto Ob
* Mto Tunguska ya chini
* Uvs Nuur (ziwa)
* Mto Yana
* Mto Yenisei

### Milima 
* Milima ya Altai
* Milima ya Anadyr
* Milima ya Baikal
* Milima ya Chamar-Daban
* Milima ya Chersky
* Milima ya Dzhugdzhur
* Milima ya Gydan
* Milima ya Koryak
* Milima ya Sayan
* Milima ya Tannu-Ola
* Milima ya Ural
* Milima ya Verkhoyansk
* Milima ya Yablonoi

Jamii:Urusi

Jamii:Asia
Sikukuu

**Sikukuu** ni siku maalumu ya kukumbuka, kusheherekea au kufurahia jambo fulani. 

Kuna sikukuu za binafsi na sikuu za umma. Sikukuu ya umma mara nyingi huwekwa wakfu kisheria maana yake si siku ya kazi bali ya mapumziko.

Kati ya sikuu za umma kuna sikukuu za kidini na sikukuu za kiserikali.

Kati ya sikukuu za binafsi kuna siku za kukumbuka matukio ya pekee kama tarehe ya kuzaliwa, kumbukumbu ya siku ya kufunga ndoa na mengine.

## Sikukuu za kidini 
### Sikukuu za Ukristo 
* Majilio (Ujio wa Yesu)
* Krismasi (Kuzaliwa kwake Yesu)
* Epifania (Bwana kuwatokea mataifa)
* Ijumaa Kuu (Kifo cha Yesu)
* Pasaka (Ufufuko wa Yesu)
* Kupaa Bwana (Yesu kuingia mbinguni)
* Pentekoste (Roho Mtakatifu kulishukia Kanisa)
* Watakatifu wote 

### Sikukuu za Uislamu 
Sikukuu za Kiislamu hufuata kalenda ya Kiislamu. Kwa hiyo tarehe za sikukuu hizi katika kalenda ya Gregori hubadilikabadilika.
* Ashurah tar. 1-10 muharram
* Idd-ul-Fitr mwisho wa ramadan 
* Idd-ul-Adha tar. 10 dhu l-hija 
* Mawlidi-ar-Rasul tar. 10 rabi' al-auwal

### Sikukuu za Uhindu 
* Diwali pia "Deepavali" - mwezi wa Oktoba au Novemba

## Sikukuu za Serikali 
Hutofautiana kati ya nchi na nchi lakini mara nyingi huwa na:

* Mwaka Mpya
* 1 Mei
* sikukuu za kisiasa kama uhuru wa nchi, sikukuu ya kuzaliwa kwa mfalme au rais, kumbukumbukumbu ya mapinduzi, ushindi vitani n.k.


Jamii:Kalenda
Dhul Hijjah (mwezi)

**Dhu- Hijjah** (kwa Kiarabu: ذو الحجة) ni mwezi wa kumi na mbili pia mwezi wa mwisho katika kalenda ya Kiislamu.
 
Katika maisha ya kidini ni mwezi mtakatifu. Ni mwisho wa mwaka wa Kiislamu pia mwezi wa kuhiji kwenda Makka.

Mwezi huo Waislamu wa nchi zote hukutana hasa Makka kwenye Hajj. Matendo makuu ya Hajj hutokea tarehe 8, 9 na 10 za mwezi huo.

Jamii:Kalenda ya Kiislamu
Muharram

**Muharram** (kwa Kiarabu: محرم ) ni mwezi wa kwanza katika kalenda ya Kiislamu. Ni kati ya miezi minne mitakatifu ya mwaka. 

Jina la mwezi limetokana na neno "haram" yaani "mwiko" au "kukatazwa" kwa maana ya kwamba vita haitakiwi mwezi huo. 

Siku ya kwanza ya Muharram ni Mwaka Mpya wa Kiislamu.

## Ashura
Sikukuu ya Ashura iko tarehe 10 Muharram. Hasa Waislamu Washia hukumbuka kifo cha Hussein ibn Ali (mjukuu wa Mtume Muhammad anayeheshimiwa kama Imamu wa Washia) kwenye mapigano ya Kerbela.

Kwa jumla Washia wanaangalia Muharram kama mwezi wa huzuni na katika mazingira yenye Washia wengi kuna mikutano mingi ya kidini ambako historia ya Ashura na kifo cha Hussein inakumbukwa kuanzia siku ya kwanza hadi ya kumi ambayo ni Ashura.

Kati ya Wasunni siku ya Ashura inatazamwa kama siku ya saumu hasa..

## Tanbihi
## Marejeo
*Mwezi wa Muharram na Funga ya Ashura] (tovuti ya Kisunni ya islamictides.com)
Mlango wa bahari

[thumb|280px|Mlango wa bahari ya [Gibraltar kati ya Afrika na Ulaya huuunganisha Mediteranea na Atlantiki]]
**Mlango wa bahari** (pia: **mlangobahari**, ing. *strait*) ni mahali ambako magimba mawili ya nchi kavu hukaribiana kwa pwani zao na kuacha nafasi kwa ajili ya bahari. 

Mlango wa aina hii mara nyingi ni njia muhimu ya mawasiliano, usafiri na biashara. Milango ya bahari ina pia umuhimu wa kijeshi kwa sababu anayetawala mlango ana nafasi ya kuzuia au kuruhusu wengine watumie ama wasitumie njia hiyo.

Mifano ya milango ya bahari ni kama vile:

*
Jamii:Bahari
Mvua

thumb|300px|Mawingu wa mvua mlimani
**Mvua** ni matone ya maji yanayoanguka chini kutoka mawingu angani. 

Mvua ni aina ya usimbishaji. Kama matone yafikia kipenyo cha zaidi ya milimita 0.5 huitwa mvua. Kama matone ni madogo zaidi kunaitwa manyonyota. Mgongoni mwa ardhi mvua imetapaka kisawasawa.

## Kutokea kwa mvua
Asili ya mvua ni mvuke wa maji katika angahewa. Kiasi cha mvuke hewani kutajwa kama gramu za maji kwa kilogramu ya hewa.  Kiasi cha unyevu (yaani maji) katika angahewa huitwa unyevuanga. Uwezo wa hewa kushika unyevuanga hutegemea halijoto ya hewa. Hewa baridi ina uwezo mdogo kutunza unyevu ndani yake, kiasi kinaongezeka kadiri halijoto iko juu zaidi. Pale ambapo hewa inafikia hali ya kushiba unyewu unaanza kutonesha yaani matone kutokea. Wakati matone yanafikia kiwango fulani cha uzito yanaanza kuanguka chini yaani mvua inaanza kunyesha.

## Tanbihi
Jamii:Metorolojia
Bab el Mandeb

thumb|200px|Picha ya Bab el Mandeb kutola Angani kati ya Jibuti na Yemen
thumb|200px|Bab el Mandeb
**Bab el Mandeb** (kiarabu: باب المندب "Mlango wa machozi") ni mlango wa bahari uliopo kati ya nchi ya Jibuti upande wa Afrika na Yemeni upande wa Asia.

Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.

Ndani ya mlango upande wa Yemen kipo kisiwa cha Perim penye mnara wa taa. Ni sehemu ya Yemen. Upande wa pwani la Kiafrika kuna funguvisiwa ndogo ya "Kaka Saba" au Visiwa vya Sawabi ambavyo ni sehemu ya Jibuti.

BB
Jamii:Bahari ya Shamu
Mošovce

**Mošovce** (1380 wakazi) ni kaya muhimu katika Slovakia kati na mengi ziara kongwe, na nafasi kwa uzaliwa kwa ushairi msanii kikuu Slovak, Ján Kollár.
## Viungo vya Nje 
* www.mosovce.sk
* Kijitabu
* Habari  
* Drienok 

## Picha za Mošovce 

Image:Kastielmosovce.jpg|Kasri - Mošovce
Image:Kostolmosovce1.jpg|Kanisa Protestant - Mošovce
Image:Kostolmosovce2.JPG|Kanisa Catholic - Mošovce
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|Kanisa dogo- Mošovce
Image:Dom-Mosovce.jpg|Ujenzi kongwe - Mošovce

Image:Mosovce.jpg|Nembo - Mošovce
Image:Vlajka-Mosovce.jpg|Bendera - Mošovce
Image:Map_slovakia_mosovce.png|Mošovce - Slovakia
Image:Mapa-Mosovce.png|Ramani ya Mošovce

Jamii:Slovakia
Mlango wa Gibraltar

**Mlango wa Gibraltar** ni mlango wa bahari kati ya Moroko na Hispania. Unaunganisha bahari za Atlantiki na Mediteranea. Ni mahali ambako bara za Afrika na Ulaya ziko karibu.

Mlango wa Gibraltar una upana kati ya 44 km hadi 14 km. Urefu wa sehemu nyembamba ni takriban 60 km. Kina cha maji hufikia 286 m.

Pwani la kaskazini ni eneo la Hispania isipokuwa rasi ya Gibraltar ambayo ni eneo la ng'ambo la Uingereza. Pwani la kusini ni Moroko isipokuwa eneo dogo la mji wa Kihispania wa Ceuta. 

## Jina la Gibraltar 
Jina la Gibraltar limetokana na uvamizi wa Waarabu wakati wa upanuzi wa Uislamu. Mwaka 711 jemadari Tariq ibn-Ziyad aliongoza jeshi lake kushambulia Hispania. Rasi inayoitwa leo "Gibraltar" ilipewa jina la "jabal at-Tariq" (mlima wa Tariq) lililokuwa baadaye "Gibraltar". Kabla ya kuja kwa Waarabu mataifa ya kale yaliita mlango huu "Nguzo za Herakles" wakitaja milima midogo ya Gibraltar na Ceuta kwa jina hili.

## Mikondo ya juu na chini 
Zamani za jahazi mlango ulikuwa njia ngumu sana. Kuna mkondo mkali kutoka Atlantiki ambamo maji mwepesi ya Atlantiki huingia katika Mediteranea. Wataalamu waligundua baadaye ya kwamba kuna mkondo mwingine kinyume chake wa kutoka katika Mediteranea. Maji yenye chumvi na hivyo uzito zaidi hutoka kwenye kina cha takriban 100 m chini ya UB. Wataalamu kati ya nahodha wa kale walitumia nanga ya kuelea chini ya maji iliyofikia kina hii kama aina ya injini ya kuvuta jahazi dhidi ya mkondo wa juu.

Mlango wa Gibraltar ni kati ya njia za bahari zinazotumiwa sana na meli. Kwa wastani kuna meli 300 zinazopita humoi kila siku.

## Mipango ya daraja 
Kuna mipango ya kuunganisha Afrika na Ulaya kwa reli au barabara. Hadi sasa hakuna uamuzi bado.

GG
Jamii:Mediteranea
Mfereji wa Kiingereza

right|thumbnail|300px|Cap Gris Nez, Ufaransa
right|thumbnail|300px|Ramani ya Mfereji wa Kiingereza
**Mfereji wa Kiingereza** ni mlango wa bahari kati ya Uingereza na Ufaransa. Urefu wake ni 560&nbsp;km na sehemu nyembamba ni mlango wa Dover mwenye upana wa 34 km. Unaunganisha Bahari ya Kaskazini na Atlantiki upande wa kusini ya Britania.

## Historia 
Maji kati ya kisiwa na Ulaya bara yalikuwa ulinzi wa Uingereza kwa muda wote wa historia yake. Ni mara chache tu ya kwamba wavamizi walifaulu kuvuka mfereji na kuingia. 

Shambulizi la kwanza linalokumbukwa lilikuwa lile la Julius Caesar mnamo mwaka 55 KK. Waroma wa kale walifaulu kufanya Uingereza kuwa jimbo la Dola la Roma. Walipoondoka makabila ya Kijerumaniki kutoka Ujerumani na Skandinavia yaliingia kisiwani kwa kufika kwa vikundi vidogovidogo.

Shambulio la mwisho lililofaulu lilikuwa uvamamizi wa Wanormandy mwaka 1066. 

Mipango yote ya baadaye ilishindikana: Wahispania mwaka 1588, Napoleoni mwanzo wa karne ya 19 na Hitler wakati wa Vita Kuu vya Pili vya Dunia.
## Njia za kuvuka 
Kwa karne nyini njia ya kuvuka mlango huu wa bahari ilikuwa safari kwa feri kati ya miji ya Calais (Ufaransa) na Dover (Uingereza). Tangu 1994 kuna handaki ya reli chini ya bahari. Reli inabeba abiria, motokaa zao na mizigo ya kila aina.

Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari ya Kaskazini
Jamii:Milangobahari ya Ulaya
Jamii:Jiografia ya Ufaransa
Jamii:Jiografia ya Uingereza
Mlango wa Dover

thumb|250px|Mlango wa bahari ya Dover
**Mlango wa Dover** (Kifaransa: *Pas de Calais*; Kiing.: *Strait of Dover*) ni sehemu nyembamba ya Mfereji wa Kiingereza kati ya Ufaransa na Uingereza. Bahari ina upana wa 34 km pekee. 

Kimataifa imekuwa kawaida kuuita kwa jina la mji wa Dover upande wa Uingereza. Wafaransa wanauita kufuatana na mji wa Calais uliopo upande wao wa mlango wa bahari.

Feri zinavuka kati ya miji ya Dover na Calais.

D
Mlango wa Malakka

thumb|250px|Mlango wa Malakka (mviringo mwekundu).
[thumb|250px|[Ramani yake.]]
**Mlango wa Malakka** ni mlangobahari kati ya Malaysia na kisiwa cha Sumatra (Indonesia) wenye urefu wa km 930. Unaunganisha Bahari Hindi na Bahari ya Uchina ambayo ni bahari ya kando ya Pasifiki.

Bandari muhimu zaidi ni Malakka (Malaysia) na Singapur.

Ni kati ya njia za bahari zinazotumiwa zaidi duniani. Kila siku meli 2,000 zinapitia humo, kwa jumla 20 - 25.5% ya biashara yote ya baharini inategemea mlangobahari huo.

## Viungo vya Nje 
* Maleisie.be 

Malakka
Jamii:Bahari ya Hindi
Dardaneli

[thumb|Picha ya [Landsat ya Dardaneli]]
thumb|Ramani ya Dardaneli

**Dardaneli** (Kituruki *Çanakkale boğazi*) ni mlango wa bahari katika Uturuki. Zamani za Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale ulijulikana kwa jina la **Hellespont**. 

Dardaneli iko kati ya rasi ya Gallipoli upande wa Ulaya na Asia bara. Mlango unaunganisha Bahari ya Mediteranea na bahari ya Marmara. Urefu wa mlango ni 65&nbsp;km mwenye upana kati ya 1.3 hadi 6&nbsp;km. Jina la Kituruki hutokana na mji wa Canakkale upande wa mwambao wa Asia.

Wakati wa vita kuu ya kwanza ya dunia Uingereza na Ufaransa walijaribu kushambulia Uturuki hapa. Walishindwa na jeshi lililoongozwa na Mustafa Kemal. Mapigano haya yamejuikana kwa jina la "Gallipoli".

Tangu 1936 mkataba wa Montreux umetawala haki za matumizi kwa meli za mataifa yote.

D
D
Jamii:Bahari Nyeusi
Jamii:Mediteranea
Jamii:Bahari ya Aegean
Jamii:Uturuki
Korea

**Korea** ni neno la kutaja

*rasi ya Korea katika Asia ya Mashariki

au moja kati ya nchi mbili zilizopo kwenye rasi hiyo:

*Korea ya Kaskazini (rasmi: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea, mji mkuu Pyonyang)
*Korea ya Kusini    (rasmi: Jamhuri ya Korea, mji mkuu Seoul)
Maldivi

thumb|left|Malé ni mji mkuu wa Maldivi
**Maldivi** ni nchi huru kwenye funguvisiwa la Maldivi katika Bahari Hindi kuanzia tarehe 26 Julai 1965. 

Kabla ya hapo ilikuwa chini ya ulinzi wa Uingereza tangu mwaka 1887. 

Iko km 700 kusini - magharibi kwa Sri Lanka. 

Kwa jumla kuna visiwa 1,196 na kati ya hivyo takriban 200 hukaliwa na watu. 

Hakuna uhakika juu ya maana ya asili ya jina lenyewe.

Mji mkuu ni Malé.

Wakazi karibu wote (98.7%) ni Waislamu, hasa Wasuni; ya kwao ndiyo dini rasmi na ya lazima kwa raia wote. Wakristo ni 0.29% (nusu Wakatoliki na nusu Waprotestanti).

Lugha ya kawaida na lugha rasmi ni Kidhivehi, mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Maldivi iko hatarini kupotea. Ni kwamba kimo cha juu cha nchi yake ni mita 5.1 pekee juu ya uwiano wa bahari, na wastani wake ni mita 1.5 tu. Hivyo, kama mabadiliko ya hali ya hewa kutokana kwa kupanda kwa halijoto duniani yatazidi kuleta kupanda kwa uwiano wa bahari, nchi hii yote itazama chini ya maji.

## Tazama pia 
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje 
*  Serikali ya tovuti rasmi 
*  Rais ya tovuti rasmi 
*Official tourist information
*
*Maldives  from *UCB Libraries GovPubs*
*
*Maldives from the BBC News
*
*Key Development Forecasts for the Maldives from International Futures
*Constitution of the Republic of Maldives 

Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Maldivi
Jamii:Jumuiya ya Madola
Jamii:Nchi za visiwa
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi

Jamii:Nchi
Malé

thumbnail|right|280px|Mji wa Malé.
**Malé** ni mji mkuu wa jamhuri ya Maldivi. Una wakazi 81,647 (2004). 

Mji upo kwenye kisiwa cha Malé. Kuna bandari na ofisi za serikali. Uwanja wa ndege wa Malé uko karibu na kisiwa cha Hulhule. 

Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Maldivi
Bosporus

Thumb|200px|left|Bosporus kutoka angani(Bahari nyeusi iko juu; rangi nyekundu ni mji wa Istanbul
thumb|250px|Mahali pa Borporus
[thumb|right|260px|Bosporus, [Istanbul]]
**Bosporus** (Kituruki: *Bogaziçi*) ni mlango wa bahari katika Uturuki unaounganisha Bahari Nyeusi na Bahari ya Marmara. Mlango huu una urefu wa 32 km na sehemu nyembamba ni 640 m. Kina cha maji hufikia 36–124 m.

Mji wa Istanbul uko kwenye mwanzo wa Bosporus upande wa Bahari ya Marmara.

Kuna madaraja mawili ya kuvuka maji: 
* daraja la Bogaziçi limejengwa 1973 kwa urefu wa 1074 m.
* daraja la Fatih Sultan Mehmed limejengwa 1988 kwa urefu wa 1090 m.

Ujenzi wa handaki ya reli chini ya bahari ulianza mwaka 2005.

Tangu 1936 mkataba wa Montreux umetawala haki za matumizi kwa meli za mataifa yote katika Borporus. Nchi zinazopakana na baharii nyeusi zinategemea njia hiyo kama vile Urusi, Ukraine, Bulgaria na Romania.

B
B
Jamii:Bahari Nyeusi
Jamii:Uturuki
Kuomintang

200px|right
**Kuomintang** ni chama cha kisiasa katika Jamhuri ya China.

Iliundwa mwaka 1919 na Sun Yat-sen kama chama cha Jamhuri ya China. Mfuasi wake kama kiongozi wa chama alikuwa Chiang Kai-shek. Kuomintang ilitawala China hadi 1949 iliposhindwa na Wakomunisti chini ya Mao Zedong katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China. Wafuasi wengi walihamia kisiwa cha Taiwan na kuendeleza chama chao huku.

Kuomintang ilikuwa chama cha pekee cha Taiwan (Jamhuri ya China) kilichoruhusiwa hadi 1991. Tangu mwaka 2000 Kuomintang imeshindwa katika uchaguzi imekuwa chama cha upinzani.

Jamii:Uchina
Jamii:Taiwan
Mao Zedong

**Mao Zedong** (26 Desemba 1893 - 9 Septemba 1976) alikuwa kiongozi wa Chama cha Kikomunisti cha China tangu 1935 hadi kifo chake na pia kiongozi mkuu wa China tangu 1949.

Aliongoza wakomunisti katika vita dhidi ya jeshi la Japan wakati wa vita kuu ya pili ya dunia na katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya China dhidi ya serikali ya chama cha Kuomintang iliyoongozwa na Chiang Kaisheck vilipomalizika kwa ushindi wake mwaka 1949. 

Mao alibadilisha itikadi ya Umarx-Ulenin kwa mahitaji ya wakomunisti wa China. Mwelekeo wake huitwa "Umao". 

Alijaribu kujenga ukomunisti nchini kwa kutegemea wakulima kuliko wanafayakazi jinsi ilivyokuwa itikadi ya kawaida ya Ukomunisti. 

Siasa yake ya kiuchumi ilisababisha njaa na vifo vingi. Kwa jumla ni watu milioni 35 hadi 70 wanaokadiriwa walikufa kutokana na njaa au mateso chini ya Mao.

Dhidi ya wapinzani wake ndani ya chama alianzisha tangu mwaka 1966 "mapinduzi ya utamaduni" iliyoharibu mapokeo mengi na sehemu kubwa ya urithi wa kihistoria ya China. 

Jamii:Mao Zedong
Jamii:Wanasiasa wa Uchina
Bendera ya China

right|thumb|200px|Bendera ya Jamhuri ya Watu wa China
**Bendera ya Jamhuri ya Watu wa China** ilionyeshwa rasmi mara ya kwanza tar. 1 Oktoba 1949 baada ya ushindi wa Wakomunisti juu ya Kuomintang katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China. 

Bendera ni nyekundu ikionesha nyota tano za dhahabu. Nyota kubwa inamaanisha utawala wa chama cha kikomunisti. 

Nyota nne ndogo ni za tabaka nne zilizotakiwa kubeba mapinduzi:
* wafanyakazi
* wakulima
* raia wa kawaida
* mabepari wenye nia ya kujenga taifa

China
Jamii:Uchina
Lukuledi

Kwa maana nyingine ya jina hili angalia Lukuledi (maana)
thumbnail|Mdomo wa mto Lukuledi karibu na Lindi kwenye kiangazi wakati wa maji kupwa
**Mto Lukuledi** ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaingia katika Bahari Hindi kwenye mji wa Lindi.  

Mto Lukuledi una urefu wa takriban km 160. 

Wakati wa ukame maji si mengi, lakini kwenye km 40 za mwisho kabla ya mdomo maji hupatikana. Kwenye km 20 za mwisho kabla ya mdomo mto hupanuka kuwa hori ya bahari na sehemu hii ya mwisho huitwa pia **Lindi Creek**.

Bonde la Lukuledi hutenganisha nyanda za juu za Makonde na bonde za juu za Muera.

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Lindi

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Lindi
Jamii:Bahari ya Hindi
Bahari ya Kaspi

[thumb|Bahari ya Kaspi kutoka [Anga|angani.]]
thumb|Stenka Razin (Vasily Surikov)
**Bahari ya Kaspi** (Kiarabu: بحر قزوين *Baḥr Qazvin*; Kiajemi: دريا خزر *darya khazar*; Kirusi: Каспийское море *kaspiiskoye more*) ni ziwa kubwa kabisa duniani lenye eneo la km² 371,000 na mjao wa km³ 78,200. Liko kati ya Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan na Irani.

Kimo chake kinafikia mita 1,025. 

Huitwa "bahari" kwa sababu maji yake ni ya chumvi ingawa si kali sana kama ya bahari yenyewe.

## Maji ya chumvi 
Upande wa kaskazini inaingia mito miwili mikubwa ya Volga na Ural. Inasababisha kiasi kidogo cha chumvi upande huo wa kaskazini. Asilimia ya chumvi huonegezeka kuelekea kusini. 

## Madini 
Chini ya bahari kuna akiba kubwa za mafuta ya petroli na gesi, hasa karibu na Baku. Katika hori ya Kara-Bogas chumvi hulimwa.

## Viungo vya Nje 
* [Information on history and names of the Caspian Sea](http://www.netiran.com/?fn=artd(2277))
* Caspian Sea Region 
* Caspian Environment Programme 
** Framework Convention for the Protection of the Marine Environment of the Caspian Sea (2003)
* Target: Caspian Sea Oil  John Robb, 2004
* Dating Caspian sea level changes 

Jamii:Bahari
Jamii:Maziwa ya Asia
Jamii:jiografia ya Irani
Jamii:jiografia ya Kazakhstan
Jamii:jiografia ya Azerbaijan
Jamii:jiografia ya Urusi
Jamii:jiografia ya Turkmenistan
Ghuba ya Uajemi

[300px|thumb|[Ramani ya Ghuba ya Uajemi.]]
**Ghuba ya Uajemi** (Kiajemi: خلیج فارس khalij-e fārs; Kiarabu: الخليج الفارسي al-khalīj al-fārsī; pia: الخليج العربي al-khalīj al-ʿarabī „Ghuba Arabu“) ni ghuba kubwa ya Bahari Hindi kati ya Irani na rasi ya Uarabuni. 

Inaanza kwenye Mlango wa Hormuz na kuendelea hadi mwisho wake upande wa Kuwait na mdomo wa Shatt al Arab.

Ni kawaida kuiita ghuba ya Uajemi lakini katika fitina ya miaka iliyopita nchi kadhaa za Waarabu ziliiita "Ghuba Arabu". Zamani iliitwa pia "Ghuba ya Basra" na hili ndilo jina lake hadi leo katika lugha ya Kituruki "Basra Körfezi.

## Jiografia 
Eneo lote la ghuba ni km² 233,000. Maji matamu huingia kwa njia ya mito ya Frati na Hidekeli inayounganika katika Shatt al Arab. 

Urefu wake ni takriban km 1,000 na upana wake kati ya km 200 na 300. Kina hakizidi m 100.

Mlango wa Hormuz unaunganisha ghuba hiyo na Bahari Arabu ambayo ni bahari ya kando ya Bahari Hindi.

## Nchi jirani 
Nchi zinazopakana na ghuba ni:
* Bahrain
* Falme za Kiarabu
* Iraki
* Irani
* Kuwait
* Qatar
* Saudia

## Umuhimu wa kisiasa na wa kiuchumi 
Nchi za ghuba zimekuwa muhimu sana duniani kwa sababu ya mafuta ya petroli inayopatikana huko kwa wingi. Utajiri huo umebadilisha sura ya nchi zinazopakana na ghuba, lakini umesababisha pia vita kadhaa kama vile vita ya Irani-Iraki, vita ya Iraki-Kuwait, vita ya ghuba.

Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Historia ya Asia
Jamii:Bahari ya pembeni
Chiang Kai-shek

[thumbnail|right|200px|Jenerali na Rais Chiang Kai-shek [1945]]
thumb|Chiang Kai-shek kama rais wa China
**Chiang Kai-shek** alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa nchini China. Aliongoza nchi kati ya 1927 na 1949 aliposhindwa katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya China.

Alizaliwa 31 Oktoba 1887 karibu na Shanghai akajiunga na chama cha Kuomintang. Baada ya kifo cha Sun Yat-sen alichukua uongozi wa Kuomintang na kuungunisha China kijeshi. Tangu 1949 alikaa kisiwani Taiwan alipoongoza serikali ya Jamhuri ya China. Aliaga dunia 5 Aprili 1975 mjini Taipei.

Jamii:Watu wa Uchina
Jamii:Watu wa Taiwan
Kanda za dunia

imegawa kanda za dunia kwa kusudi la kupanga takwimu za nchi]]

**Kanda za dunia za Umoja wa Mataifa** ni mpangilio wa nchi za dunia kwa kanda mbalimbali.

Kanda zimepangwa kufuatana na bara. Kusudi la mpangilio huu ni namna ya kuonyesha takwimu kuhusu dunia yetu.

Hali halisi haulingani kila mahali na utamaduni au historia ya kila mahali panapotajwa humo.

*Kanda za Afrika
**Afrika ya Mashariki
**Afrika ya Kati
**Afrika ya Kaskazini
**Afrika ya Kusini
**Afrika ya Magharibi

*Kanda za Amerika
**Amerika Kusini na Karibi     
***Karibi
***Amerika ya Kati
***Amerika ya Kusini
**Amerika ya Kaskazini  

*Kanda za Asia 
**Asia ya Kati
**Asia ya Mashariki
**Asia ya Kusini
**Asia ya Kusini-Mashariki
**Asia ya Magharibi

*Kanda za Ulaya
**Ulaya ya Mashariki
**Ulaya ya Kaskazini
**Ulaya ya Kusini
**Ulaya ya Magharibi

*Australia na Pasifiki
**Australia na New Zealand
**Melanesia
**Micronesia
**Polynesia

## Viungo vya nje
[Orodha ya UM(https://sw.wikipedia.org/wiki/UM) ]
Asia ya Magharibi

thumb|right|400px|Asia ya Magharibi (buluu nyeusi); Mashariki ya kati: pamoja na buluu nyeupe

**Asia ya Magharibi** (inalingana kwa kiasi kikubwa na jina la **Mashariki ya Kati**) ni sehemu ya magharibi-kusini ya bara la Asia. Inatajwa kati ya kanda za dunia ya UM. 

## Nchi 
Nchi zinazotajwa humo ni kama zifuatazo:

* Armenia 
* Bahrain
* Kupro
* Sinai (rasi) (Misri)
* Palestina
* Iran
* Iraq
* Israeli
* Jordan
* Kuwait
* Lebanon
* Oman
* Pakistan (Baluch pekee)
* Qatar
* Saudia
* Syria
* Falme za Kiarabu
* Yemen

* Sehemu za Asia za
** Azerbaijan
** Georgia
** Uturuki (Anatolia)

Jamii:Asia
Taipei

right|thumb|260px|*"Shilin Night Market"*
**Taipei** ni mji mkuu wa Jamhuri ya China kwenye kisiwa cha Taiwan. Ni pia mji mkubwa wa Taiwan. 

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao milioni 10 wanaoishi katika mji huu. 

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Taiwan
Jamii:Miji Mikuu Asia
Anatolia

thumb|right|400px|Ramani ya Uturuki - Anatolia ni nchi kati ya bahari
**Anatolia** *(Kituruki: Anadolu)* ni rasi kubwa katika Asia ya Magharibi kati ya Bahari ya Mediteranea na Bahari Nyeusi. Eneo lake ni sehemu kubwa ya Uturuki upande wa Asia.

Jina la Kale ni "Asia Minor" (kilat.) au " Asia Ndogo".

Katika historia mataifa mengi yaliishi Anatolia au kuingia humo na kujenga madola yao kama vile Wahitti, Wagiriki, Wajemi, Waarmenia, Waroma, Wagothi, Wabizanti na Waturuki.

Jamii:Uturuki
Jamii:Rasi za Asia
Kituruki

**Kituruki** (jina asili: Türkçe; kwa Kiingereza:*Turkish*) ni lugha rasmi nchini Uturuki. Ni lugha yenye wasemaji milioni 80. Hivyo ni lugha yenye wasemaji wengi zaidi kati ya Lugha za Kiturki zinazozungumzwa na watu milioni 170 katika Asia ya Magharibi na Asia ya Kati.

Kuna wasemaji nchini Uturuki, kwenye kisiwa cha Kupro, Bulgaria, Ugiriki, Masedonia na katika nchi kadhaa zilizokuwa sehemu za Dola la Uturuki. Kutokana na uhamiaji wa Waturuki kuna pia wasemaji milioni kadhaa katika nchi za Umoja wa Ulaya.

Kituruki cha Uturuki ni lugha kubwa katika kundi la lugha zinazofanana zinazoitwa "Kiturki" (ing. *Turkic*). Hivyo wasemaji wa Kituruki huelewana kwa kiasi kikubwa na wasemaji wa Kiazeri, Kiturkmen na Kiqashgai. 

Wasemaji wa lugha za Kiturki waliingia katika eneo la Uturuki ya leo tangu mwaka 1000. Wakati wa Dola la Uturuki lugha yao ilikuwa lugha ya utawala na fasihi andishi.

Hadi Atatürk Kituruki kile kilitumia maneno mengi ya Kiarabu na Kiajemi kikaandikwa pia kwa Alfabeti ya Kiarabu. Tangu mwaka 1923 lugha imeandikwa kwa alfabeti ya Kilatini na maneno yenye asili ndani ya Kituruki yalitafutwa.

## Viungo vya nje
*makala za OLAC kuhusu Kituruki
*lugha ya Kituruki katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tur

Kituruki
Jamii:Lugha za Kiturki
Abu Dhabi

thumbnail|right|280px|Mji wa Abu Dhabi

thumb|right|260px|Jiji la Abu Dhabi kutoka angani (Machi 2003)
**Abu Dhabi** (kwa Kiarabu: أبو ظبي *ʼAbū Ẓaby*) ndio ufalme mkubwa zaidi katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni; pia ni jina la mji mkuu wa ufalme huu na wa shirikisho lote. 

Mji umejengwa kwenye kisiwa karibu na mwambao.

Hadi 1970 ilikuwa mji mdogo wa nyumba za matofali ya matope. Tangu kupatikana kwa pesa ya mafuta mji ulikua kupita kiasi na nyumba zote ni mpya. Mwaka 2000 palikuwa na wakazi wapatao 1,000,000. Wakazi walio wengi sana (80%) si tena wazawa bali wageni, hasa kutoka Asia ya Kusini.

Maji matamu hutengenezwa kutokana na maji ya chumvi ya bahari.

Kuna mji wa pili katika ufalme: Al Ain yenye wakazi 348,000 (sensa ya mwaka 2003).
Mji wa Ruwais ulianzishwa jangwani kabisa.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Falme za Kiarabu
Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Ghuba ya Uajemi
Toscana

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mkoa wa Toscana
[left|80px|[Bendera ya Toscana.]]
thumb|Mkoa wa Toscana katika Italia.
thumb|350px|Wilaya za Toscana.
**Toscana** (ing. *Tuscany*) ni mmoja kati ya mikoa 20 ya Italia. 

Iko katikati ya rasi ya Italia, kaskazini kwa Roma. 

Imepakana na mikoa ya Emilia-Romagna, Liguria, Umbria, Marche na Lazio, mbali ya bahari ya Kati.

Eneo lake ni la km² 20,990.

Jumla ya wakazi ilikuwa 3,516,000 mwaka 2004. 

Mji mkuu ni Firenze. 

Toscana huitwa mkoa mzuri wa Italia kwa sababu ya hali ya hewa, uzuri wa mabonde na milima na urithi wake wa utamaduni na sanaa.

## Jiografia 
Sehemu kubwa ni eneo la vilima-vilima. 

Kuna tambarare katika bonde la mto Arno.

## Wilaya 
* Firenze ni mji mkuu (kwa Kiitalia "Capoluogo di regione")
* Arezzo
* Grosseto
* Livorno
* Lucca
* Massa-Carrara
* Pisa
* Pistoia
* Prato
* Siena

## Tazama pia 
* Mikoa ya Italia

## Viungo vya nje 
* Official Site of Regions Tuscany (Italian site) 
*  Tuscany B & B 
*  Tuscany Farm Holidays 

Jamii:Mikoa ya Italia
Umm al-Quwain

thumbnail|right|280px|Mji wa Umm al-Quwain
thumb|Bendera ya Umm al-Quwain.
thumb|350px|Falme za Kiarabu.
**Umm al-Quwain** (kwa Kiarabu: أمّ القيوين) ni emirati mojawapo ya Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni.

Iko kaskazini mwa shirikisho, kati ya Ajman na Ras al-Khaimah.

Mtawala wake ni Sheikh Rashid bin Ahmad Al Mu'alla (الشيخ راشد بن احمد المعلا).

Utemi una wakazi 62,000 (2003) katika eneo la km² 750. Haina mapato makubwa kama Abu Dhabi kutokana na mafuta, hivyo imebaki mji mdogo.

Biashara ya wenyeji ilikuwa uvuvi, kujenga maboti ya dhau na kilimo cha mitende katika oasis ya Falaj al-mula. Leo hii utalii umekuwa muhimu.

## Viungo vya nje 
* UAQ24.com  - Shopping, Business, Events and more in Umm Al Quwain 

### Magazeti ya Falme za Kiarabu 
* Gulf News
* Khaleej Times
* Emirates Today
* 7 Days 
* Emirates Evening Post 
* Gulf Today 

Jamii:Miji ya Falme za Kiarabu
Ras al-Khaimah

thumbnail|right|280px|Mji wa Ras al-Khaimah
thumb|Bendera ya Ras al-Khaimah
thumb|300px|Eneo la Ras al-Khaiuma ndani ya Falme za Kiarabu
**Ras Al-Khaimah** (Kiar.: رأس الخيمة "Rasi ya hema") ni moja kati ya utemi katika shirikisho la Falme za Kiarabu. Iko katika kaskazini kabisa ya nchi.

Eneo lake ni 1700&nbsp;km². Jumla hili limegawiwa kwa sehemu mbili zinazotenganishwa na maeneo ya falme nyingine. Kuna wakazi 250,000. 

Mtawala wake ni Sheikh Saqr bin Mohammad al-Qassimi. 

## Marejeo 
* WorldStatesmen
* RAK Free Trade Zone 

## Viungo vya nje 
* RAK e-Government portal
* RAK Police  - in Arabic
* Ras Al Khaimah Chamber of Commerce, Industry and Agriculture 
* Ras Al Khaimah Business Club 
* Ras Al Khaimah Ex-pat community site 
* Satellite map of Ras al Khaimah 
* Region Map and Satellite Map of Ras al Khaimah 
* Space Adventures Announces $265 Million Global Spaceport Development Project 

Jamii:Miji ya Falme za Kiarabu
Sharjah

thumbnail|right|280px|Mji wa Sharjah
thumb|Bendera ya Sharjah
thumb|300px|Falme za Kiarabu
**Sharjah** (Kiar.: الشارقة ash-shaariqah) ni jina la emirati katika shirikisho la Falme za Kiarabu na pia jina la mji mkuu wa emirati hii.

Ina wakazi 636,000 kwenye eneo la 2,600 km² mwambanoni wa Ghuba ya Uajemi.

## Jiografia 
Sharjah ni utemi mkubwa wa tatu kati ya Falme za Kiarabu. Inatawaliwa na Sheikh Dr. Sultan al-Qasimi.

Mji wa Sharja ina wakazi 519,000 (2003 sensa). Iko karibu na miji ya Ajman na Dubai na yote mitatu imekuwa sasa rundiko la jiji.

## Viungo vya nje 
* Sharjah Commerce and Tourism Development Authority 
* Sharjah Police
* WorldStatesmen
* History of Kalba at uaeinteract.com 
* The Dawoodi Bohras in Sharjah 

#### Magazeti za Falme za Kiarabu 
* Gulf News
* Khaleej Times
* Emirates Today
* 7 Days 
* Gulf Today 
* Emirates Evening Post 

Jamii:Miji ya Falme za Kiarabu
Dubai

**Dubai** (kwa Kiarabu: دبيّ) ni ufalme katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni na pia jina la mji mkuu wa ufalme huo.

Amiri wa Dubai, ambaye ni pia Makamu wa Rais wa shirikisho, ni Mohammed bin Rashid Al Maktoum.

Dubai ni ufalme mkubwa wa pili katika shirikisho hilo baada ya Abu Dhabi. 

Iko kwenye mwambao wa Ghuba ya Uajemi kati ya Sharjah na Abu Dhabi. 

Mji wa pili ni Hatta mpakani kwa Oman.

Jiji la Dubai lilikuwa mji mdogo wenye wakazi 20,000 tu hadi vita kuu ya pili ya dunia. Leo hii kuna wakazi zaidi ya 1,200,000. Nyumba zote za Dubai ni mpya. 

Kukua kwa Dubai kulianzishwa kutokana na mapato ya mafuta ya petroli. Lakini akiba za mafuta hayo si kubwa kama kwa majirani yake. Mapato ya mafuta ni 6% pekee za pato la taifa. 

Viongozi wa Dubai wamefaulu kuweka msingi mpya wa uchumi katika biashara na utalii.

## Tazama pia
*Orodha ya miji ya Dubai

## Viungo vya nje 
*   Tovuti rasmi 

Jamii:Falme za Kiarabu
Malaysia

360px|thumb|right|Ramani ya Malaysia.
**Malaysia**, rasmi kama **Shirikisho la Malaysia**, ni nchi katika Asia ya Kusini-Mashariki, inayojumuisha Rasi ya Malay na sehemu ya kaskazini ya kisiwa cha Borneo, pamoja na visiwa vichache vidogo.Inapakana na Uthai kaskazini, Singapore kusini, Brunei na Indonesia mashariki. Mnamo 2024 Malaysia ina idadi ya watu takriban milioni 34, ikiwa ya 44 duniani. Jiji lake kubwa zaidi ni Kuala Lumpur, ambalo pia ni mji mkuu. Malaysia inajulikana kwa utofauti wake wa kitamaduni, rasilimali asili tajiri, na maendeleo ya haraka ya uchumi, ikifanya kuwa nchi muhimu katika Asia ya Kusini-mashariki. Kisiasa Malaysia ni shirikisho la majimbo 13 na maeneo ya shirikisho 3.

## Historia
Nchi ilianzishwa mwaka 1963 wakati Shirikisho la Kimalay *(kwa Kimalay: Persekutuan Tanah Melayu)* liliungana na Singapur, Sabah na Sarawak ambazo awali zilikuwa chini ya Uingereza. 

Hata hivyo Singapur iliondoka mwaka 1965 ikawa nchi ya pekee.

## Utawala
### Majimbo ya Shirikisho 
Malaysia ni Shirikisho la Kifalme. Tisa kati ya majimbo yake 13 ni sultani chini ya utaratibu wa kifalme na manne hufuata muundo wa jamhuri. 

Majimbo ya shirikisho ni kama yafuatavyoː

Sultani tisa zinazoongozwa na Sultani pamoja na waziri mkuu anayechaguliwa na bunge la jimbo: 
* Johor, 
* Kedah, 
* Kelantan, 
* Negeri Sembilan, 
* Pahang, 
* Perak, 
* Perlis, 
* Selangor 
* Terengganu

Majimbo manne chini ya gavana anayeteuliwa na serikali kuu na waziri mkuu anayechaguliwa na bunge la jimbo: 
* Melaka (bara)
* Penang (bara)
* Sabah (Borneo)
* Sarawak (Borneo)

Maeneo matatu ya shirikisho:
* Putrajaya 
* Kuala Lumpur
* Labuan.

## Demografia
Wakazi ni mchanganyiko mkubwa, lakini Wamalay (50.1%) na wakazi asili wengine walio Waislamu wanapewa na katiba ya nchi nafasi ya pekee. Wachina ni 22.6%. Wahindi ni 7.3%
### Lugha 
Lugha rasmi ni Kimalay, lakini zinatumika pia lugha nyingine 136.
### Dini 
Dini rasmi ni Uislamu unaofuatwa na 61.3% za wakazi (wengi wakiwa Wasuni), wakati 19.8% ni Wabuddha, 9.2% ni Wakristo, 6.3% ni Wahindu, 1.3% ni wafuasi wa dini za Kichina (Ukonfusio na Utao).

## Tazama pia 
* Orodha ya lugha za Malaysia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Mahathir Mohamad 
* P. Ramlee

## Viungo vya Nje 
*  Tovuti rasmi 
*  Ramani ya Malaysia
* Malaysia at Encyclopædia Britannica
* 
* Malaysia  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Malaysia profile from the BBC News
* 
* Key Development Forecasts for Malaysia from International Futures


Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Jumuiya ya Madola

Jamii:Nchi
Brunei

**Brunei**, rasmi **Brunei Darussalaam** (برني دار السلام , *Negara Brunei Darussalaam*) ni usultani mdogo na nchi huru kaskazini mwa kisiwa cha Borneo huko Asia ya Kusini-Mashariki. Imepakana na majimbo ya Sarawak na Sabah ya Malaysia tu, ingawa sehemu kubwa ya kisiwa hicho inatawaliwa na Indonesia. Mji mkuu ni Bandar Seri Begawan. Mnamo 2024 ina idadi ya watu takriban 462,271. Lugha rasmi ni Kimalay huku Kiingereza kikitumiwa katika mandhari rasmi na shuleni.

Mtawala wa nchi ni sultani Hassan al-Bolkiah. Anasemekana kuwa kati ya watu tajiri zaidi duniani kutokana na mapato ya mafuta ya petroli.

## Historia
Dola la Brunei lilistawi kuanzia mwaka 1368 hadi karne ya 17 likienea katika sehemu kubwa ya Borneo na hata visiwa vingine. Lilipokea Uislamu katika karne ya 15.
 
Baada ya kunyang'anywa maeneo mengi na Wazungu (Wahispania, Waholanzi na Waingereza), mwaka 1888 sultani aliomba ulinzi wa Uingereza ambao uliendelea hadi uhuru wa mwaka 1984.

## Watu
Wakazi wengi (66%) ni wa jamii ya Wamalay, 10% ni Wachina, 3.4% ni Waborneo asili, 2.3% ni Wahindi, 16.8% wana asili tofauti.

Lugha rasmi ni Kimalay, lakini Kiingereza pia kinatambuliwa na katiba ya nchi. 

Dini rasmi ni Uislamu wa madhehebu ya Sunni ambayo inafuatwa na thuluthi mbili za wakazi, lakini wakazi wengine wanafuata dini za Ubuddha (13%), Ukristo (10%) na dini za jadi (2%). Asilimia 7 hawana dini maalumu.
 
## Tazama pia
* Orodha ya lugha za Brunei
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
; Serikali
* Prime Minister's Office of Brunei Darussalam  website

; Taarifa za jumla
* 
* Brunei  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Brunei profile from the BBC News
* Brunei at *Encyclopædia Britannica*
* 
* Key Development Forecasts for Brunei from International Futures

; Biashara
* Brunei Business Directory 

; Utalii
* Brunei Tourism  website
* Brunei Attractions  website
* Brunei information on globalEDGE

Jamii:Brunei
Jamii:Nchi za visiwa
Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Borneo
Jamii:Jumuiya ya Madola

Jamii:Nchi
Rasi ya Malay

[thumb|[Ramani ya New Physiognomy (1889) iliyochapishwa na Kampuni ya Fowler & Wells inayoonyesha jamii tano za wanadamu za Johann Friedrich Blumenbach. Eneo linalokaliwa na "mbao ya Wamalay" linaonyeshwa likiwa limefunikwa kwa mistari yenye nukta na linalingana kwa kiasi kikubwa na maeneo ya watu wa Austronesian.]]
**Rasi ya Malay** (Kimalay: *Semenanjung Tanah Melayu*) ni rasi kubwa katika Asia ya Kusini-Mashariki.

Ina sehemu tatu zilizo chini ya nchi tofauti:
* Kaskazini-magharibi yake ni eneo la kusini kabisa ya Myanmar (Burma).
* Katikati yake ni eneo la Uthai.
* Kusini ni eneo la Malaysia ya magharibi.

Kusini kabisa kwake, karibu na ncha ya rasi, iko nchi ya Singapuri kwenye kisiwa.

## Jiografia 
Rasi ya Malay ipo kati ya Bahari Hindi na Bahari ya Pasifiki. Upande wa Pasifiki unahusiana na Ghuba ya Uthai na Bahari ya China. Mlango wa Malakka unatenganisha rasi hii na kisiwa cha Sumatra.

Rasi inaanza kwenye latitudo ya +13 kisha kuelekea kusini hadi latitudo ya +1. Urefu wake ni takriban kilomita 1,555, huku sehemu nyembamba zaidi ikiwa katika eneo la Kithai yenye urefu wa kilomita 60 pekee.

Sura ya nchi hii ni changamano, ikiwa na milima, tambarare, maziwa, pwani, na misitu minene. Milima ya juu zaidi ni Gunung Tahan (mita 2,187) na Gunung Korbu (mita 2,184) nchini Malaysia. Katika tambarare za Uthai, milima ya Khao Luang ina urefu wa mita 1,786, wakati katika sehemu ya Myanmar, Recho Taung ina urefu wa mita 1,330.

## Tanbihi
Jamii:jiografia ya Myanmar
Jamii:jiografia ya Uthai
Jamii:jiografia ya Malaysia
Jamii:Rasi za Asia
Borneo

thumb|Borneo tar. 17-05-2002
thumb|400px|Picha ya ramani kuonesha mahali pa Borneo kati ya visiwa vya Indonesia
**Borneo** ni kisiwa kikubwa cha pili cha Asia ya kusini-mashariki. Eneo lake ni 740,000&nbsp;km². Duniani visiwa vya Greenland na Guinea Mpya pekee ni vikubwa zaidi. 

Borneo hutawaliwa na nchi tatu: 
* Sehemu kubwa katika kusini iko chini ya Indonesia inaitwa Kalimantan. 
* Kaskazini ni eneo la Malaysia ya Mashariki au majimbo yake ya Sarawak na Sabah. 
* Ndani ya eneo la Malaysia iko usultani mdogo wa Brunei.

Hali ya hewa ni ya kitropiki. Maeneo makubwa ni misitu minene.

Idadi ya wakazi ni milioni 15.7 (2005) na msongamano wa watu ni wakazi 16/km².

Watu ni Wadayak, Wamalay na Wachina. 

Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Malaysia
Jamii:Indonesia
Himalaya

thumb|200px|Himalaya.
**Himalaya** ni safu ya milima kunjamano katika Asia, upande wa kaskazini wa Uhindi. Ng'ambo ya pili ni nyanda za juu za Tibet (Uchina). 

Himalaya ina milima mikubwa duniani. Milima 14 mirefu kabisa ya dunia iko Himalaya. 

Milima yote iliyofika mita elfu nane juu ya usawa wa bahari iko katika safu ya Himalaya:
* Everest (m 8,848), Nepal - Tibet, Asia
* K2 (m 8,611), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia
* Kangchenjunga (m 8,586), Nepal - India, Asia
* Lhotse (m 8,511), Nepal - Tibet, Asia
* Makalu (m 8,463), Nepal - Tibet, Asia
* Cho Oyu (m 8,188), Nepal - Tibet, Asia
* Dhaulagiri (m 8,167), Nepal, Asia
* Manaslu (m 8,163), Nepal, Asia
* Nanga Parbat (m 8,125), Pakistan, Asia
* Annapurna (m 8,091), Nepal, Asia
* Gasherbrum I (m 8,080), Pakistan - Xinjiang, Uchina, Asia
* Shishapangma (m 8,012), Tibet, Asia

Ndani ya milima hii ya Himalaya kuna sehemu ambayo ni ya tatu duniani kwa kuwa na sehemu kubwa yenye barafu na theluji baada ya Antaktika na Aktiki.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Milima ya Asia
*
Jamii:Milima ya Nepal
Jamii:Milima ya Uchina
Jamii:Milima ya Pakistan
Jamii:Milima ya Bhutan
Jamii:Milima ya Uhindi
1582

Kalenda ya Gregori inaanza kuchukua nafasi ya Kalenda ya Juliasi.

## Matukio 
* 15 Oktoba - siku ya kwanza iliyohesabiwa katika Kalenda ya Gregori. Ilifuata tar. 4 Oktoba.

## Waliozaliwa 
* 26 Agosti - Mtakatifu Umile wa Bisignano, mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka Italia

**bila tarehe**
* Mtakatifu Yakobo Kyushei Tomonaga, padri na mfiadini kutoka Japani

## Waliofariki 
**bila tarehe**
*Wu Cheng'en, mwandishi wa China

Jamii:Karne ya 16
Kalenda ya jua

[thumb|300px|**Gari la Jua** lilitengenezwa kwa hekalu ya [Kigermanik katika Denmark miaka 3500 iliyopita. Wazee wale waliwaza kuwa jua linavutwa kwa gari angani. Kutazama jua kulikuwa mwanzo wa kalenda.]]

**Kalenda ya jua** ni kalenda inayofuata mwendo wa jua jinsi inavyoonekana angani. Hali halisi tunaona matokeo ya mwendo wa dunia kuzunguka jua. 

Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu. Muda kamili wa mzunguko huu ni siku 365.2425.

Kwa kawaida kalenda za jua hutumia mwaka mwenye siku 365 na kuongeza siku moja kila baada ya miaka minne au kwa utaratibu mwingine. 

## Historia ya Kalenda za jua 
Kalenda nyingi za asilia zilikuwa kalenda za mwezi kwa sababu mwendo wa mwezi na vipindi vyake huhesabiwa rahisi zaidi. Lakini hesabu ya miezi halisi ina hasara ya kwamba miezi hairudi kufuatana na majira. Asili ya kalenda ya jua ni utamaduni wa wakulima katika nchi zisizo karibu na ikweta.

Katika nchi zisizo karibu na ikweta kuna majira yenye tofauti kubwa kufuatana na mwendo wa jua angani. Kwa mfano kuna kipindi ambako jua halifiki kwenye kilele cha anga wakati wa mchana na muda wa mchana ni fupi. Kipindi hiki huwa na baridi na giza. Kinyume chake kuna kipindi ambako jua linaonekana masaa mengi kila siku na mchana ni mrefu. Hiki ni kipindi cha joto. 

## Kalenda za Jua 
Kalenda ya jua inayojulikana zaidi ni Kalenda ya Gregori iliyokuwa kalenda ya kimataifa. Inatumia pia kipindi cha "mwezi" lakini miezi hii haina uhusiano tena na mwendo wa mwezi kama gimba la angani tena. 

Kalenda zifuatazo hufuata mwendo wa jua:
*Kalenda ya Gregori
*Kalenda ya Juliasi
*Kalenda ya Bahá'í
*Kalenda ya Wakopti
*Kalenda ya Uajemi
*Kalenda ya Malayalam
*Kalenda ya Tamil
*Kalenda ya Thai

Jamii:Kalenda
1585

Makala hii inahusu mwaka **1585 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
* 24 Aprili - Uchaguzi wa Papa Sixtus V

## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
* Mtakatifu Yasinta Marescotti, mmonaki wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko kutoka Italia

## Waliofariki 
* 10 Aprili: Papa Gregori XIII aliyekuwa papa kati ya 1572 na 1585 (* 1502) aliyeanzisha Kalenda ya Gregori

Jamii:Karne ya 16
Papa Gregori XIII

250px|thumb|Papa Gregori XIII.
**Papa Gregori XIII** (Bologna, Italia, 7 Januari 1502; Roma, 10 Aprili 1585) alikuwa Papa wa Kanisa Katoliki kuanzia tarehe 13/25 Mei 1572 hadi kifo chake. Alitokea Bologna, Italia.  

Alimfuata Papa Pius V akafuatwa na Papa Sixtus V.

Anakumbukwa hasa kwa matengenezo ya kalenda iliyokuja kujulikana kama "kalenda ya Gregori" ikawa kalenda ya kimataifa kote duniani hadi leo.

## Maisha
Alizaliwa kwa jina la **Ugo Buoncampagni** akafuata masomo ya sheria na kuwa profesa wa sheria kwenye chuo kikuu cha Bologna.

Mwaka 1539 aliitwa na Papa Paulo III akapewa kazi mbalimbali kama mwanasheria wa Kanisa.

Baadaye Papa Paulo IV alimpa cheo cha askofu wa Viesti (Italia) na ni hapo tu kwamba Ugo alikula kiapo cha upadri na kuwekwa wakfu kama askofu moja kwa moja.

Baada ya kifo cha Papa Pius V alichaguliwa kuwa mwandamizi wake, akachukua jina la "Gregorius".

Papa Gregori XIII alijitahidi kurudisha nyuma mwendo wa matengenezo ya Kiprotestanti. Alikubali dhuluma dhidi ya Wakristo wa Kiinjili nchini Ufaransa tarehe 23 - 24 Agosti 1572 ("Usiku wa Bartolomeo"). 

Alijaribu kukusanya mataifa ya Ulaya dhidi ya Dola la Uturuki kwa shabaha ya kukomboa mji wa Konstantinopoli lakini hakufaulu.

Pamoja na jitihada hizi za kisiasa alijenga taasisi ya taaluma. Aliunda Chuo Kikuu cha Kipapa huko Roma kinachoitwa kwa heshima yake "Gregoriana" hadi leo.

Kalenda mpya hakuitunga mwenyewe, lakini aliita wataalamu katika kamati maalumu na kukubali mapendekezo waliyotoa tarehe 24 Februari 1582.

## Tazama pia
*Orodha ya Mapapa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Papa Gregori XIII katika *Kamusi Elezo ya Kikatoliki*

Jamii:Waliozaliwa 1502
Jamii:Waliofariki 1585
Jamii:Papa
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Shirika la Huduma za Maktaba Tanzania

**Shirikia la Huduma za Maktaba Tanzania** (kwa Kiingereza "Tanzania Library Services Board" au kifupi **TLSB**) lilianzishwa kisheria chini ya sheria za Tanzania iliyopitishwa na bunge mwaka 1972.

Shirika la Huduma za Maktaba Tanzania limekabidhiwa jukumu la kusimamia maendeleo ya huduma za maktaba Tanzania ikiwa ni pamoja na kutoa ushauri, kutoa mafunzo ya ukutubi kwa ngazi ya cheti na stashahada.

Shirika hili la umma linafanya kazi chini ya Wizara ya Elimu Tanzania na limesambaa katika mikoa yote Tanzania isipokuwa mkoa wa Singida peke yake. Lipo pia katika wilaya 33 za Tanzania bara.

## Viungo vya nje
* Maktaba Tanzania 
* OCLC WorldCat. National Central Library (Tanzania)
Harusi

**Harusi** (pia **arusi**) ni sherehe ambayo hufanyika baada ya watu wawili kuoana, yaani kufunga ndoa.

Harusi ni sherehe au |tukio la kijamii ambalo hufanyika wakati wa kuungana kwa mwanamume na mwanamke katika ndoa. Tukio hilo linaweza kuwa na maana na utamaduni tofauti kulingana na jamii au dini husika. Kwa ujumla, harusi ni ishara ya kuanza kwa maisha mapya kwa wanandoa na inaweza kuhusisha ibada, sherehe, na mila kadhaa.

## Harusi inaweza kujumuisha hatua kadhaa, kama vile
* Mchakato wa Uchumba: Hatua hii inaweza kujumuisha maombi, kutoa pete, na kukubaliana kwa pande zote mbili kujiandaa kwa ndoa.

* Ibada ya Ndoa: Mara nyingi, harusi huanza na ibada rasmi au sherehe inayofanyika kulingana na dini au utamaduni wa wanandoa. Ibada hii inaweza kufanyika * kanisani, msikitini, hekaluni, au mahali pengine pa ibada.

* Sherehe ya Harusi: Baada ya ibada, kuna sherehe inayofuata ambayo inaweza kujumuisha chakula, burudani, na mazungumzo na familia na marafiki. Pia, wanandoa wanaweza kucheza ngoma au kufuata mila nyingine za kitamaduni.

* Karamu ya Ndoa: Hii ni sehemu nyingine muhimu ya harusi ambapo watu hula pamoja na kusherehekea pamoja na wanandoa.

* Kutoa Zawadi: Mara nyingi, wanandoa hupokea zawadi kutoka kwa familia na marafiki kama ishara ya pongezi na msaada kwa mwanzo wa maisha yao mapya.

* Harusi ni tukio la furaha na ni mojawapo ya maandalizi muhimu katika maisha ya watu wengi. Inaweza kuwa na thamani kubwa kwa wanandoa wenyewe, familia zao, na marafiki wanaoshiriki katika tukio hilo.

## Picha

File:HinduWeddingIndia.jpg|Harusi ya Wahindu huko India
File:Hindu marriage ceremony offering.jpg|Wanaharusi huko Rajasthan
File:Narayangarh-52.JPG|Wanaharusi huko Nepal
File:Coupla at Nikah.jpg|Wanaharusi wa Kiislamu huko India
File:Fire rituals at a Hindu Wedding, Orissa India.jpg|Ibada ya moto katika harusi ya Wahindu
File:Crowning in Syro-Malabar Nasrani Wedding by Mar Gregory Karotemprel.jpg|Wanaharusi kutiwa taji katika Kanisa Katoliki la Kisiria la Malabar, India
File:Shinto married couple.jpg|Wanaharusi huko Japani
File:Ստորին Հայքի հարսնազգեստ.jpg|Wanaharusi huko Armenia
File:Parsi-marriage-1.jpg|Wanaharusi huko Iran
File:Assyrian wedding, Mechelen.jpg|Wanaharusi huko Assyria 
File:TraditionalChineseWeddingDress.jpg|Wanaharusi huko China, Nasaba ya Qing
File:Hanfu Mariage01.jpg|Wanaharusi huko China, Nasaba ya Zhou
File:Boda principios S XX.jpg|Wanaharusi huko Barcelona, Hispania, 1935
File:Minangkabau wedding 2.jpg|Wanaharusi huko Indonesia
File:Meiji-jingu wedding procession - P1000847.jpg|Wanaharusi huko Japani kwenye Meiji Shrine
File:Groom, Bangladesh.jpg|Bwanaarusi huko Bangladesh

Jamii:Jamii
Jamii:Jinsia
Jamii:Sikukuu