open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eba

**Ẹ̀bà** ni chakula kikuu kinacholiwa katika ukanda wa Afrika Magharibi, hasa Nigeria na sehemu za Ghana. Inaitwa haswa Eba na Wayoruba. Ni chakula cha wanga kilichopikwa kwa unga wa muhogo uliokaushwa (manioc), unaojulikana kama garri. Mlo huu mara nyingi hufafanuliwa kuwa na ladha kali kidogo.

Ili kutengeneza ẹ̀bà, unga wa garri (ambao unapaswa kuchanganywa zaidi ikiwa tayari haujakamilika) huchanganywa katika maji ya moto na kukorogwa vizuri na kwa nguvu na koleo la mbao hadi liwe unga mnene, unaoweza kuviringishwa kuwa mpira.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:utamaduni wa Nigeria
Jamii:utamaduni wa Ghana
Carniriv

thumb|Young Stunna - carniriv 2013
**Carniriv** ni tamasha la kila mwaka linalofanyika huko *port Harcourt, Nigeria*. Tamasha huanza wiki chache kabla ya Krismasi na kudumu kwa siku saba. 
Tamasha la *Port Harcourt Carniva* huwa na utofauti wa aina yake kwani hujumuisha matasha mawili, tamasha la kiutamaduni na tamasha la kisasa ya staili ya Caribbean.

Serikali inatambua Carniriv kama kivutio kikubwa cha utalii. Katika maslahi ya uchumi, serikali imeazimia kukuza tamasha hili itambulike duniani kama moja ya vivutio vya utalii dunia.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Matamasha ya Nigeria
Pico da Cruz

thumb
**Pico da Cruz** ( kwa Kireno maana yake "kilele cha msalaba") ni mlima katika sehemu ya mashariki ya kisiwa cha Santo Antão . urefu wake ni 1585 m.  Ni kilomita 5 kusini magharibi mwa mji wa Pombas (Paul). Inatoa jina lake kwa kijiji cha karibu cha Pico da Cruz, sehemu ya manispaa ya Paul . Pico da Cruz ni sehemu ya eneo lililohifadhiwa la Cova-Paul-Ribeira da Torre Natural Park . 

## Marejeo 
Jamii:Milima ya Kabo Verde
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Milima
Fura

alt=Mwanamke wa Kabila la Fulani akiandaa Fura|thumb|Mwanamke wa Kabila la Fulani akiandaa Fura
**Fura** ni aina ya chakula inayotoka kwa Fulanis na Hausas katika Afrika Magharibi. Ni unga wa mtama, wenye "fura" ikimaanisha mtama. Pia huliwa nchini Niger na Ghana. Mtama husagwa na kuwa unga, kukunjwa na kufinyangwa kuwa na umbo kama mpira, kisha kupondwa na kuchanganywa na Nono - maziwa yaliyochacha. Mchanganyiko wa fura na nono hutengeneza kinywaji cha Fura Da Nono, kinywaji kilichotengenezwa kienyeji ambacho kina wanga na nyuzinyuzi. Chakula cha fura na kinywaji cha fura da nono ni maarufu Kaskazini mwa Nigeria. Hutolewa wakati wa matukio maalum na kama chakula cha mchana.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Pico da Cruz (kijiji)

alt=Picha ya kijiji cha Pico da Cruz|thumb|Picha ya kijiji cha Pico da Cruz
**Pico da Cruz** ni makazi katika sehemu ya kaskazini-mashariki ya kisiwa cha Santo Antão, Cape Verde . Mwaka 2010 idadi ya wakazi ilikuwa 138. Iko katika kilomita 6 kusini magharibi mwa Pombas na kilomita 10 kaskazini mashariki mwa mji mkuu wa kisiwa Porto Novo . Urefu wake ni kama mita 1,400. Kijiji hicho kimepewa jina la mlima wa karibu wa Pico da Cruz . Iko katika Hifadhi ya Asili ya Cova-Paul-Ribeira da Torre . 

## Marejeo 
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi ya Taifa
Jamii:Hifadhi ya mazingira
Asaana

alt=picha ya chupa ya Asaana|thumb|picha ya chupa ya Asaana
thumb|Chungu cha Kienyeji ambacho kinywaji cha kienyeji (Asaana) kinatolewa huko Accra, Ghana
**Asaana** ni kinywaji kisicho na kileo, kilichotengenezwa kwa mahindi yaliyochachushwa na sukari ya karameli. Inajulikana kama elewonyo katika sehemu nyingine za Ghana na inajulikana katika nchi nyingi kama kinywaji cha bia ya mahindi. 

Viungo vyake ni mahindi yaliyochachushwa, sukari na maji.

## Mbinu ya maandalizi 
Loweka mahindi yaliyosagwa kwa takriban siku tatu ili kuchachushwa

Nafaka iliyochachushwa huchemshwa kwa muda wa dakika arobaini na tano hadi povu iwe wazi

Chemsha sukari kwa kiasi kidogo cha maji ili kutengeneza caramel (rangi ya hudhurungi)

Maji kutoka kwa nafaka ya kuchemsha huchujwa na kuongezwa kwa caramel ili kufanya kinywaji

Kutumikia kilichopozwa, wazi au kwa maziwa

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Vinywaji
Delele

**Delele** ni mlo wa Zimbabwe, Zambia, kaskazini-mashariki mwa Botswana na Kaskazini mwa Afrika Kusini uliotengenezwa kutoka kwa mmea wa kienyeji wa jina moja, na mara nyingi huliwa pamoja na sadza au phaletšhe au Vhuswa. Neno la Kiingereza la delele ni Okra. Bamia pia inajulikana kama "derere". Imetayarishwa na soda ya kuoka na inajulikana sana kwa muundo wake mwembamba. Delele inaweza kukaushwa kabla ya kupika, lakini mara nyingi zaidi hupikwa safi.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Msitu wa Lohen

**Hifadhi ya Msitu wa Lohen**  ni mbuga ya misitu nchini Gambia . Ilianzishwa mnamo Januari 1, 1954, inashughulikia hekta 85. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Misitu
Ayigbe

**Ayigbe** ni vitafunio vya nchini Ghana.
thumb|Biskuti za Ayigbe.
Katika kutengeneza biskuti hiyo unachanganya pamoja wanga ya muhogo, nazi, sukari, chumvi na maji; baada ya mchanganyiko huo kuweka kwenye oveni ili kuoka kwa joto fulani. Biskuti ikawa na rangi ya hudhurungi nyeupe baada ya kuoka kabisa.

## Historia 
Biskuti hiyo ilitengenezwa na Yonunawo Kwami Edze kutoka Agbozome katika Mkoa wa Volta. Yonunawo Kwami Edze alianzisha biskuti kwa jamii ya Agbozome aliporudi kutoka Cote d'Ivoire kama mwokaji mikate mnamo 1907. Aliweza kutumia ujuzi aliojifunza kutengeneza biskuti ya Ayigbe ambayo inafurahiwa na Waghana hadi sasa. 

Vitafunio hivi vinaweza kumudu kiuchumi kwa sababu aliwafunza wanawake wengi jinsi ya kuandaa biskuti ili kujikimu kimaisha.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:utamaduni wa Ghana
Agbeli Kaklo

|thumb|Agbeli Kaklo

**Agbeli Kaklo** ni vitafunio vya Ghana  kinachotengenezwa na mihogo na kuliwa na wenyeji. Vitafunio hivyo vilitokea sehemu ya kusini ya mkoa wa Volta. Mara nyingi huliwa na nazi ngumu.  Vitafunio hivyo vinaitwa hivyo kwa sababu vinatokana na mihogo.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Pilipili ya Baklouti

alt=Picha ya Pilipili ya Baklouti|thumb|Picha ya Pilipili ya Baklouti
**Pilipili ya Baklouti**(Arabic: بقلوطي, ya kimapenzi: *baqlūṭī*) ni aina ya pilipili ( Capsicum *annuum* ) inayopatikana katika eneo la Maghreb .   Ni kiungo kikuu cha harissa, mchuzi maarufu sana katika vyakula vya Tunisia vinavyotengenezwa kutoka kwa pilipili ya kuvuta sigara.  Imepewa jina la mji wa Bekalta . 

Pilipili za Baklouti zimerefushwa, takriban sentimita 15 hadi 20 kwa urefu, na maganda yaliyopinda na ladha kidogo. 

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Dambu

**Dambou** (pia Dambu) ni mlo wa asili wa Zarma na Songhai wa Kusini-Magharibi mwa Niger iliyotengenezwa kwa nafaka na Moringa. Inatumika wakati wowote lakini haswa wakati wa sherehe za nje na harusi. sahani hii pia ni ya kawaida kati ya watu wa Dendi wa Benin Kaskazini na miji mingine ya Afrika Magharibi. Pia ni kawaida katika Makazi ya Zongo ambako Songhai na Zarma husafiri.

## Picha

Faili:Dambu.jpg
Faili:Dambou.jpg

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Matapa

**Matapa** ni chakula cha kawaida kinacholiwa  Msumbiji,kinachoandaliwa kwa majani machanga ya mihogo, ambayo kwa kawaida husagwa kwenye chombo kikubwa cha mbao kabla ya kupikwa na vitunguu saumu, vitunguu na tui la nazi. Sahani nyingi za "Matapa" hutumika katkika vyakula mbalimbali kama korosho, kaa au uduvi na zinaweza kuliwa na mkate, wali, xima au peke yake.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Ribeira do Paul

alt=Picha ya Ribeira na Vale do Paul karibu na Eito|thumb|Picha ya Ribeira na Vale do Paul karibu na Eito
**Ribeira do Paul** ni korongo nchini Kapo Verde. 

Vyanzo vya mkondo waviko kaskazini mashariki mwa kreta ya Cova, karibu na makazi ya Cabo da Ribeira . Inapita kwenye korongo jembamba na mwinuko, kando ya makazi ya Campo de Cão na Eito, na inatiririka hadi Bahari ya Atlantiki kwenye mji wa Pombas. Kuna kilimo kidogo katika bonde, kuzalisha miwa, kahawa, viazi vikuu, ndizi, papai na maembe. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Mito ya Cabo Verde
Babate

**Babute** ni mlo wa Kiafrika, kwa hakika ni aina ya mkate wa nyama, unaotoka katika eneo la *Babute* nchini Kongo lenye nyama ya ng'ombe, unga wa kari na parachichi .

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Funge

thumb|chakula cha kitamaduni cha Kiafrika
**Funge** au fungi (Angola) au mfundi (Kongo - DCR na Jamhuri ya Kongo), ni chakula cha kitamaduni cha Kiafrika iliyotengenezwa kwa unga wa muhogo na kusagwa ndani ya maji yanayochemka. Inaweza pia kutengenezwa kwa mtama, au mahindi. Inaweza kuliwa pamoja na mboga, samaki, au kitoweo cha nyama, pamoja na aina nyingine za mboga, nyama na samaki. Funge ni chakula kikuu katika vyakula vya Kiafrika. Baadhi ya matoleo tajiri na ladha zaidi yanaweza kutengenezwa kwa hisa, kama samaki, badala ya maji. Pia inajulikana kama bidia (kihalisi "chakula"). 

Funge huliwa kwa vidole, na huwa na umbo la mpira mdogo unaweza kuingizwa kwenye sahani ya kitoweo au mchuzi.

Funge ni chakula kikuu cha kitamaduni katika vyakula vya Angola. Nchini Brazil, chakula kama hicho kinajulikana kama pirão. Katika Antilles Ndogo, chakula sawa kinajulikana kama fungi au cou-cou.

Nchini Ghana kuna tofauti mbili, kwa kawaida hutengenezwa na mahindi ya kusagwa, ingawa tofauti inayojulikana kama banku wakati fulani hufanywa kutokana na mchanganyiko wa mihogo iliyokunwa na mahindi. Mahindi yanaruhusiwa kuchachuka kabla ya kuiva. Ili kutengeneza banku mchanganyiko uliochacha hupikwa kwenye sufuria, lakini tofauti inayoitwa kenkey hupikwa kwa sehemu tu kabla ya kuvikwa kwenye majani ya ndizi au maganda ya mahindi na kuchomwa kwa mvuke.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Utamaduni wa Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utamaduni wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mofo gasy

**Mofo Gasy**, jina hili lina maana ya "mkate wa Kimalagasi", ni mapishi ya kitamaduni ya Kimalagasi ambayo kwa kawaida huliwa kama kifungua kinywa. Hujumuisha hasa unga wa mchele  na sukari iliyokaangwa ndani ya ukungu maalum. Mofo gasy pia inaweza kufanywa na maziwa ya nazi. Tofauti za mapishi hutokea kulingana na mikoa ya Madagaska.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Gari na maharage

**Gari** na maharagwe ni aina ya chakula kinachotengenezwa kwa vyakula vikuu nchini Ghana. Ni kawaida katika sehemu ya kusini ya Ghana maarufu kama bober, borbor au gobe, yo ke gari na hata nyekundu.

Viungo vyake ni maharagwe (macho nyeusi), ndizi iliyokatwa (nyekundu nyekundu), mafuta ya mawese, kitunguu, nyanya, gari. pilipili, parachichi na yai ya kuchemsha.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Mchele wa Banga

alt=Chakula cha Banga|thumb|Chakula cha Banga
Mchele wa Banga ni chakula cha kitamaduni cha Kinaijeria kilichoandaliwa kwa matunda ya mawese kama vile supu ya njugu .    Mlo huo ni wa kawaida miongoni mwa watu wa Urhobo wa kusini mwa Nigeria . Banga ni juisi inayotolewa kutoka kwa mitende . Unaitwa wali wa Banga baada ya juisi inayotolewa kutoka kwa mawese kupikwa kwa wali mweupe uliochemshwa.

Watu wa Urhobo  hawaongezi viungo maalum kama; Taiko, Benetientien, na Rogoje kwa wali wa Banga  wanapotayarisha sahani kama wanavyofanya wakati wa kuandaa Supu ya Banga.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Msitu wa Kenowore

**Hifadhi ya Msitu wa Kenowore** ni mbuga ya misitu nchini Gambia . Inashughulikia hekta 67. 

Iko katika Mkoa wa Mto Chini katika Wilaya ya Kiang Mashariki na ilianzishwa kama Mbuga nyingine za Misitu nchini Gambia mnamo Januari 1, 1954. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Misitu
Genfo

alt=Genfo ikiwa na mchuzi wa Berbere|thumb|Genfo ikiwa na mchuzi wa Berbere
**Genfo** (Kiamhari: ገንፎ, gänəfo), Ga'at (Kitigrinya: ጛኣት, ga'atə), au Marca (Oromiffa: Marqaa) ni uji ambao kwa kawaida huundwa kuwa umbo la duara lenye tundu katikati. kwa mchuzi wa kuchovya, mchanganyiko wa siagi na pilipili nyekundu, au kunde kama vile alizeti, kokwa (Carthamus tinctorius) na kitani (Linum usitatissimum).

Genfo anashiriki mambo mengi yanayofanana na Waarabu Asida. Genfo hutengenezwa kwa shayiri au unga wa ngano na kuipika unga na maji huchanganywa na kukorogwa kwa kijiko cha mbao.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Bariis Iskukaris

**Bariis Iskukaris**, pia huitwa **Isku-dheh karis** (Kisomali البيلاف الصومالي), au inajulikana tu kama **Bariis** ni sahani ya jadi ya wali kutoka vyakula vya Kisomali .   Jina *Isku-dheh karis* kihalisi linamaanisha "kupikwa vikichanganywa pamoja", kwa hivyo wakati mwingine hutumiwa kurejelea kwa upana zaidi mazao mengine yanayotokana na nafaka ambayo yanahitaji kupikia sawa. Kwa hivyo neno mahususi zaidi la sahani hii ni *bariis isku-dheh karis* ambalo linamaanisha "mchele (bariis) uliopikwa pamoja". 

## Picha 

Faili:Somalicamelmeat.jpg|alt=bariis na nyama ya ngamia|thumb|bariis na nyama ya ngamia
Faili:Laas Geel.jpg
Faili:Djiboutian rice (bariis) and fish (kalluun), Liver (beerka) with vegetable also (Sabaayad) pancakes.jpg|thumb|Bariis iskukaris pamoja na Samaki, maini, chapati na Mboga
Faili:SOMALI FAVORITE MAIN FOOD.jpg|alt=Chakula pendwa cha wasomali|thumb|Bariis iskukaris pamoja na kuku
Faili:Somalicamelmeat.jpg| Chakula cha nyama ya ngamia cha Kisomali.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Moambe

alt=Picha ya Mafuta ya mtende|thumb|Picha ya Mafuta ya mtende
**Siagi** ya **mawese au krimu** ya mawese, ambayo mara nyingi hujulikana kama moambe, mwambe au nyembwe, ni kiungo kilichotengenezwa kutoka kwa pericarp (sio mbegu) ya mawese, tunda la michikichi ya Afrika ambayo. Inaunda kiungo muhimu katika kitoweo na michuzi katika vyakula vya Kiafrika .

Sahani zinazotengenezwa kwa mchuzi huo mara nyingi hujumuisha karanga, mchuzi wa karanga, au siagi ya karanga. Nyama inayotumika kwa kawaida kwenye vyombo hivyo ni kuku lakini nyama nyinginezo kama vile nyama ya ng'ombe, samaki, kondoo au nyama yoyote ya porini kama vile mamba au mawindo hutumiwa pia. Kuku ya Moambe inachukuliwa kuwa sahani ya kitaifa ya nchi tatu za Kiafrika.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Ekuru

alt=Ekuru iliyopambwa na samaki|thumb|Ekuru iliyopambwa na samaki
**Ekuru** ni chakula cha asili cha Wayoruba nchini Nigeria. Kwa kawaida hutayarishwa kwa maharagwe yaliyoganda.

Ni sawa na moin-moin kwani zote mbili zimetengenezwa kutoka kwa mbaazi zenye macho meusi au, mara kwa mara, kunde. Hata hivyo, tofauti na moi-moi ambayo huchanganywa na pilipili na viambato vingine kabla ya kuanikwa, Ekuru hufungwa kwenye majani au mikebe ya bati (sawa na moi-moi) na kuchomwa kwa mvuke.

Hutolewa na kitoweo cha pilipili kukaanga na kisha kupondwa na kitoweo cha pilipili. Baadhi ya watu hufurahia mlo huo wenye mahindi yaliyochachushwa (Ogi au Eko) pia inaweza kuliwa pamoja na (Eba), Muhogo au Supu ya Okro.

Chakula hiki ni asili ya watu kutoka Kusini-Magharibi mwa Nigeria, wengi wao kutoka Jimbo la Osun. 

### Utamaduni 
Ekuru inahusika katika hekaya nyingi za Kiyoruba, ambapo hupikwa kwa gundi ili kujaribu kuzuia kundi la wachawi waovu lisisogee.

Kwa sababu ya hali ya ukavu wa chakula, usemi "Ananinyonga kama ekuru" unaweza kutumiwa kufafanua mgeni mchovu.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Ribeira da Torre

thumb|Muonekano wa bonde la Ribeira da Torre pamoja na jiji la Ribeira Grande na Atlantiki
**Ribeira da Torre** ni mkondo wa maji katika sehemu ya kaskazini-mashariki ya kisiwa cha Santo Antão huko Cape Verde . Chanzo chake kiko kwenye milima kaskazini mwa kreta ya Cova, karibu na eneo la Rabo Curto. Inatiririka kuelekea kaskazini kupitia makazi ya Xoxo, Fajã Domingas Benta na Lugar de Guene. Katika jiji la Ribeira Grande inatiririka hadi kwenye mto Ribeira Grande, juu tu ya mkondo wake wa kutoka ndani ya Bahari ya Atlantiki .  Bonde lake la juu ni sehemu ya eneo lililohifadhiwa la Cova-Paul-Ribeira da Torre Natural Park .  Kuna kilimo kidogo katika bonde, kuzalisha miwa, kahawa, viazi vikuu, ndizi, papai na maembe. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Mito ya Cabo Verde
Hifadhi ya Msitu wa Kaolang

**Hifadhi ya Msitu wa Kaolang** ni hifadhi ya misitu nchini Gambia. Ilianzishwa mnamo Januari 1, 1954, inashughulikia hekta 2379. 

Iko katika pande zote za Barabara ya Benki ya Kusini, barabara kuu ya Gambia, kando ya eneo kati ya Soma na Brikama Ba. Hifadhi ya Msitu ya Kaolang iko takriban kilomita kumi na mbili kabla ya Brikama Ba na kilomita nane baada ya Kundang. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Xoxo, Cape Verde

alt=Xôxô katika mtazamo wa bonde la Ribeira da Torre|thumb|Xôxô katika mtazamo wa bonde la Ribeira da Torre
alt=Na Xoxo iko nchini Cape Verde|thumb|Na Xoxo iko nchini Cape Verde
**Xoxo** (matamshi: sho-sho) ni makazi katika sehemu ya kaskazini-mashariki ya kisiwa cha Santo Antão huko Cape Verde . Iko  kusini mwa Ribeira Grande na  kaskazini mwa mji mkuu wa kisiwa Porto Novo . Makao hayo yako katika Hifadhi ya Asili ya Cova-Paul-Ribeira da Torre .  Ribeira da Torre inapita kwenye makazi. Njia pekee ya kuelekea Xoxo inatoka Ribeira Grande kupitia bonde la Ribeira da Torre.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Hifadhi ya Taifa
Maboké

**Maboké** ni mlo katika vyakula vya Centrafrican katika Jamhuri ya Afrika ya Kati . Ni sahani ya samaki, pamoja na viungo vya kukaanga, vilivyofungwa kwa mihogo au jani la ndizi .  Pia huliwa katika sehemu nyingine ya vyakula vya Kiafrika katika sehemu nyingine za Afrika,   kama vile Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambayo hutumia aina nyingi za samaki wa kitropiki kutoka Mto Kongo .  Wakati mwingine huhudumiwa pamoja na ndizi za kukaanga na wali .

## Marojeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Msitu wa Kaiaf

**Hifadhi ya Msitu wa Kaiaf** ni Hifadhi ya misitu nchini Gambia . Ilianzishwa mnamo Januari 1, 1954, inashughulikia hekta 26. 

Makadirio ya mwinuko wa ardhi ya eneo juu ya usawa wa bahari ni mita 20. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Berbere

**Berbere** ( Oromo : *Barbaree*, Amharic   *bärbäre*, Tigrinya   *bärbärä* ) ni mchanganyiko wa viungo ambavyo viambajengo vyake kwa kawaida hujumuisha pilipili hoho, bizari, kitunguu saumu, tangawizi, mbegu za basil takatifu za Ethiopia (besobela), *korarima*, rue, ajwain au radhuni, nigella, na fenugreek .     Ni kiungo muhimu katika vyakula vya Ethiopia na Eritrea .

## Picha 

Faili:Berberespice.jpg|alt=Berbere yenye rangi ya kahawia|thumb|*Berbere yenye rangi ya kahawia*
Faili:BerbereOtherIngredients.JPG|thumb|Viungo katika maandalizi ya kutengeneza berbere.  Juu kushoto: nej asmud ("pilipili nyeupe;" ajwain au ikiwezekana kuwa radhuni), korarima, tikur asmud ("pilipili nyeusi;" nigella), na abesh (au abish; fenugreek).  Hizi na tchew (ጨው; chumvi) huongezwa kwenye pilipili nyekundu iliyokaushwa na kusagwa ili kutengeneza berbere.  (Tafsiri ni za kukadiria.)

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Msitu wa Katilenge

**Hifadhi ya Msitu wa Katilenge** ni hifadhi ya msitu nchini Gambia . Inashughulikia hekta 324.  Mpaka na Senegal ndio mpaka wa kusini wa eneo la msitu. 

Iko katika mita 30 juu ya usawa wa bahari. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Shiro

**Shiro** (Ge'ez: ሽሮ, šəro), pia huitwa Shiro Wat (Amharic: ሽሮ ወጥ, šəro wäṭ), au Tsebhi Shiro; ni chakula cha mchana au cha jioni, asili yake ni Ethiopia na Eritrea. Sehemu muhimu ya vyakula vya Eritrea na Ethiopia, kiungo chake kikuu ni maharagwe ya unga au mlo mpana wa maharagwe na mara nyingi hutayarishwa kwa kuongezwa vitunguu saumu, vitunguu saumu na, kutegemeana na tofauti za kieneo, tangawizi ya kusagwa au nyanya zilizokatwa na pilipili hoho. Shiro hutolewa juu ya injera (mkate bapa uliotiwa chachu) au kitcha (mkate bapa usiotiwa chachu). Tegabino shiro ni aina ya shiro iliyotengenezwa kutokana na kunde, kunde, pea iliyotiwa viungo vingi, au fava, mafuta (au siagi), na maji. Inaletwa bubbling kwenye meza katika sufuria miniature udongo au sufuria ya kina alumini. Mara nyingi hutumiwa kwa giza au sergegna injera. 

Shiro inaweza kupikwa na kuongezwa kwa injera iliyosagwa au taita na kuliwa na kijiko; toleo hili linaitwa shiro fit-fit. Shiro ni chakula cha mboga mboga, lakini kuna tofauti zisizo za mboga ambazo hutumia niter kibbeh (siagi iliyotiwa viungo, iliyosafishwa) au nyama (katika hali ambayo inaitwa bozena shiro).

Shiro ni sahani inayopendwa sana wakati wa hafla maalum, ikijumuisha Tsom (Kwaresima), Ramadhani na misimu mingine ya kufunga.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Bogobe jwa lerotse

alt=Maandalizi ya lerotse|thumb|Maandalizi ya lerotse
**Bogobe jwa lerotse**, pia hujulikana kama **slap-pap**, ni aina ya uji unaoliwa nchini Botswana na pia ni sahani ya kitaifa ya Botswana, yenye sifa ya ladha tamu inayotolewa na *tikitimaji lerotse*, aina ya tunda linalofanana na tikitimaji la kawaida. na kutofautishwa na nyama yake ya rangi ya chungwa. Lerotse ina ladha ya upande wowote ikiwa mbichi, lakini hutoa ladha ya kipekee kwa sahani inapopikwa. Mlo huu kwa kawaida huchochewa na mjeledi wa kitamaduni wa mbao, unaoitwa *lehetho*, na huwa na uthabiti-kama uji unapopikwa kikamilifu. Mara nyingi hutumiwa kwenye harusi na mikusanyiko mingine ya kijamii. 

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:utamaduni wa Botswana
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Tagine malsouka

alt=Picha ya Malsouka|thumb|Picha ya Malsouka
**Malsouqa** ni aina ya sahani inayotumika Tunisia inayojumuisha ganda la unga wa filo, uliojaa vitamu. 

Jina hilo lina asili ya neno la Kiarabu linatokana na لصق (lasaqa) likimaanisha "kushikamana", likirejelea mchakato wa kupika wa kuchukua mpira wa unga mbichi na kuubandika kwenye sufuria iliyotiwa moto ili kuunda shuka za filo zilizopangwa kwenye safu.  Jina la *Malsouqa* linaweza kumaanisha keki na sahani.

## Marejeo 
Jamii:utamaduni wa Tunisia
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Kroki

alt=Aina Biskuti Mahali pa asili Algeria|thumb|Kroki.
**Kroki** ni biskuti ya kitamaduni katika vyakula vya Algeria.

Kidakuzi hicho hutengenezwa kwa unga, sukari, mayai, chachu, mafuta au siagi na hutiwa ladha kwa kutumia zest ya limau, vanila na maji ya maua ya machungwa. 

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Dabo kolo

alt=Picha ya Dabo Kolo|thumb|Picha ya Dabo Kolo
**Dabo kolo** ( Kiamhari : ዳቦ ቆሎ ) ni vitafunio vya Waethiopia na Eritrea na chakula cha vidole chenye vipande vidogo vya mkate uliookwa.    *Dabo kolo* ina maana ya mkate wa mahindi katika lugha ya Kioromo, pamoja na *dabo* kwa mkate, na *kolo* kwa mahindi au shayiri iliyochomwa, mbaazi, mbegu za alizeti, nafaka nyingine za kienyeji na karanga.  

Mkate wa Kolo umefungwa kwenye koni ya karatasi mara nyingi huuzwa na vibanda vya ndani na wachuuzi wa mitaani. Mkate huo ulitoka kwa Oromo, kikundi cha Wakushi wanaoishi katika sehemu nyingi za Ethiopia, ambapo dabo kolo ni chakula maarufu. Imeandaliwa kwa kukaanga vipande vidogo vya unga vilivyokatwa kutoka kwa safu. Wakati fulani asali huongezwa ili kufanya dabo kolo kuwa tamu zaidi. Dabo kolo pia inachukuliwa kuwa chakula cha kidole cha Kongo .  Kichocheo mbadala cha nadra ni dabo kolo iliyotengenezwa kutoka kwa maharagwe ya kahawa . 

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Domiati

thumb|Jibini ya Domiati
Jibini la **Domiati**, pia hujulikana kama jibini nyeupe ( Egyptian Arabic   *gebna bēḍa*&nbsp; [ˈɡebnæ ˈbeːdɑ] ), ni jibini laini nyeupe yenye chumvi iliyotengenezwa hasa nchini Misri,lakini pia katika Sudan na nchi nyingine za Mashariki ya Kati . Kawaida hutengenezwa kutoka kwa maziwa ya nyati, maziwa ya ng'ombe, au mchanganyiko, inaweza pia kutengenezwa kutoka kwa maziwa mengine, kama vile kondoo, mbuzi au ngamia. Ni jibini la kawaida la Misri. Tofauti na feta na jibini nyingine nyeupe, chumvi huongezwa moja kwa moja kwa maziwa, kabla ya rennet kuongezwa. Imepewa jina la jiji la bandari la Damietta (pia linaandikwa Damiata, au Domyat).

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Mahia

alt=Kisiwa cha Māhia|thumb|Kisiwa cha Māhia
**Mahia** (Kiarabu: ماء حياة, Kiebrania: מאחיה, kihalisi maji ya uhai) ni kinywaji cha pombe cha Wayahudi wa Moroko kilichotolewa kutoka hapo zamani. Pia wakati mwingine hutayarishwa kwa tini.

Mahia (ماء الحياة) ni chapa ya kitamaduni ya Kiyahudi ya Moroko ambayo huyeyushwa kutoka kwa matunda kama vile jujube, tini, tende, zabibu, na ladha ya anise. Jina lake halisi linamaanisha "eau de vie" katika Kiarabu. Asili kutoka Moroko, ilitolewa kihistoria na Wayahudi wa Moroko kabla ya kuhama katika nusu ya pili ya karne ya 20. Mahia inaweza kufurahiwa kama digestif au kutumika kama msingi wa Visa: inakwenda vizuri sana na juisi ya komamanga, maji ya waridi; sharubati ya tangawizi au juisi ya embe kwa mfano. Inaweza pia kuingizwa na majani ya fennel, ili kuongeza harufu yake ya aniseed. Leo, mahia mara nyingi huteua pombe iliyochafuliwa nchini Moroko inayouzwa kwa njia isiyo rasmi na kutumiwa katika vitongoji visivyo na uwezo. Hata katika Moroko ya sasa bado inahusishwa kimapokeo na jumuiya ya Wayahudi ya Moroko.

### Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Vinywaji
Ravitoto

alt=Picha ya Ravitoto|thumb|Picha ya Ravitoto
**Ravitoto** ni vyakula vya kitamaduni vya Kimalagasi .  Ravitoto ina maana ya "majani ya muhogo yaliyosagwa".    Haya ni majani matamu ya muhogo (mti wa muhogo) yaliyopondwa kwa chokaa au kinu cha nyama.  chakula hicho hupikwa na vitunguu na nyama ya nguruwe yenye mafuta mengi. Katika jamii zingine, maziwa ya nazi hutumiwa badala yake kupika majani ya muhogo, kama mataba huko Comoro .

Sahani hii ni rahisi kuandaa, lakini inachukua muda mrefu kupika kwa sababu kitoweo huchukua dakika 30 hadi saa. Kuna mapishi kadhaa ya ravitoto mtandaoni, na kuna njia kadhaa za kupika.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Chora supu

**Supu** ya chora ni jina la supu mbalimbali kutoka sehemu za kusini mashariki na kusini magharibi mwa Nigeria . Zinatengenezwa kutoka kwa bamia, ogbono au majani ya ewedu (jute). Jina linatokana na sifa ya mnato mnene wa mchuzi unapochomoa kutoka kwenye bakuli unapoliwa ama kwa kijiko au, kwa tabia zaidi, kwa kutumbukiza kipande kidogo cha kigumu ( fufu ) ndani yake. Inaweza kuliwa na vyakula vingi vya fufu vya Nigeria, ikijumuisha eba (garri). Ewedu inaweza kutumika kutengeneza supu ya Kiyoruba ambayo kikawaida hutolewa na amala .

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Msitu wa Jumba Yaka

**Hifadhi ya Msitu wa Jumba Yaka** ni hifadhi ya msitu katika Kitengo cha Mto Kati huko  Gambia . Ilianzishwa mnamo Januari 1, 1954, inashughulikia hekta 405. 

Makadirio ya mwinuko wa ardhi ya eneo juu ya usawa wa bahari ni mita 47. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Riz gras

thumb|Picha ya mlo wa Riz gras
**Riz gras** ni mlo wa nyama na wali katika vyakula vya Burkina Faso, Afrika. Pia imetayarishwa katika nchi nyingine za Afrika, kama vile Senegal na Guinea. Ilitoka kwa sahani ya tiebou djen, sahani ya wali katika vyakula vya Senegali ambayo imetayarishwa kwa kiasi kikubwa cha samaki na nyama.

Riz gras mara nyingi huhudumiwa kwenye karamu katika maeneo ya mijini ya Burkina Faso. Riz gras hutayarishwa kwa kiasi kikubwa cha nyama na mboga, na kwa kawaida hutolewa juu ya wali. Viambatanisho vya ziada vinavyotumika ni pamoja na nyanya, bilinganya, pilipili hoho, karoti, kabichi, vitunguu swaumu, nyama au mboga, mafuta na chumvi.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Utamaduni wa Burkina Faso
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Msitu wa Jollifin

**Hufadhi ya Msitu wa Jollifin**  ni hifadhi ya misitu nchini Gambia . Inashughulikia hekta 439. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Rhamnus prinoides

***Rhamnus prinoides***, '''buckthorn yenye majani yanayong'aa''', ni kichaka au mti mdogo katika familia Rhamnaceae uliopo Afrika. 

Huko Ethiopia unajulikana kama "gesho" ilielezewa kwa mara ya kwanza kisayansi na mtaalamu wa mimea wa Ufaransa Charles Louis L'Héritier de Brutelle mwaka wa 1789. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Seswaa

alt=Picha ya nyama ya Seswaa|thumb|Picha ya nyama ya Seswaa
**Seswaa** (kama kinavyoitwa kaskazini mwa Botswana) au loswao (kama kinavyoitwa kusini mwa nchi na magharibi mwa Afrika Kusini) ni aina ya nyama ya jadi ya Botswana, iliyotengenezwa kwa nyama ya ng'ombe au ya mbuzi. Inatayarishwa kwa kutumia mikato iliyobaki au mikato mikali kama vile miguu, shingo na mgongo. 

Mlo huu kwa kawaida hutayarishwa kwa ajili ya sherehe kama vile mazishi, harusi na matukio ya kitaifa kama vile sherehe za uhuru.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Mbuga ya Taifa ya Mokala

alt=Picha ya wanyama katika Mbuga ya Taifa ya Mokala|thumb|Picha ya wanyama katika Mbuga ya Taifa ya Mokala
**Mbuga ya Taifa ya Mokala** ni hifadhi iliyoanzishwa katika eneo la Plooysburg kusini-magharibi mwa Kimberley katika Rasi ya Kaskazini, Afrika Kusini mnamo 19 Juni 2007. Ukubwa wa hifadhi hiyo ni hekta 26,485. 

## Historia 
Hifadhi hii mpya inachukua nafasi ya Hifadhi ya Taifa ya Vaalbos, ambayo ilikataliwa kwa kuzingatia madai ya ardhi na haki za kutafuta almasi. Mnamo 1998, SANParks ilifanya utafiti wa maeneo matano ili kubaini maeneo bora zaidi ya uingizwaji. 

Sehemu ya ardhi ya hekta 19 611, Wintershoek, ilichaguliwa. Mnamo 2005, ardhi ilinunuliwa na mipango ya kuanzishwa tena kwa wanyama wa porini iliundwa. Wanyama watano wa kwanza kuhifadhiwa ilikua ni kundi la twiga, walitolewa kwenye hifadhi mnamo Juni 2006, na mwaka mmoja baadae ilitangazwa rasmi.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika

* Anon. 16 Februari 2007. Hifadhi ya Nuwe huko NK wazi binnekort. *Volksblad* : 10.
* Marais, L. 2009. Katika ukanda. Hifadhi ya Taifa ya Mokala. *Afrika - Ndege na Ndege* 14 ( **1** ): 38-41.
* Smith, P. 15 Septemba 2007. Mokala beslis 'n besoek werd. *Volksblad: Bonasi* : 27.
Hifadhi ya Msitu wa Jeloki

**Hifadhi ya Msitu wa Jeloki**  ni hifadhi ya misitu nchini Gambia. Inashughulikia hekta 858. 

Hifadhi hii ilianzishwa mwaka 1953. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Kwacoco

alt=Picha ya Supu ya banga|thumb|Picha ya Supu ya banga
**Kwacoco**, wakati mwingine huitwa kwa-coco, ni mlo wa Kikameruni unaojumuisha cocoyam safi (zao la mizizi kutoka Amerika ya Kati na Kusini) iliyofungwa na kupikwa kwa majani ya ndizi. Inatumiwa na makabila tofauti kutoka Kameruni, haswa Wakwe, ambao chakula chao cha kitamaduni huwa kwacoco inayotolewa na banga, ambayo ni supu iliyotengenezwa kutoka kwa msingi wa kunde la kokwa, na samaki wa kuvuta moshi. Wakati fulani inajulikana kama biblia ya kwacoco wakati kokoamu inapochanganywa na viungo vingine kama vile mchicha, samaki wa kuvuta sigara, mafuta nyekundu na viungo, na pia inaweza kuliwa pamoja na kitoweo na supu nyingine nyingi.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Usban

**Usban** (au **osban** )  ni aina ya soseji yakijadi katika baadhi ya nchi za Afrika Kaskazini Algeria, Tunisia na Libya, iliyojaa mchanganyiko wa mchele, mboga, kondoo, ini na moyo .    kawaida hutolewa pamoja na mlo mkuu wa wali , mara nyingi hutumika  kwenye hafla maalum.
center|thumb|osba ya tunisia

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Koose

alt=Picha ya Koose|thumb|Picha ya Koose
**Koose** (pia inajulikana kama Keki ya Maharagwe) ni mkate wa kunde wenye macho meusi ambao huliwa sana Afrika Magharibi kama vitafunio.

Ilianzishwa kwa Afrika Magharibi na watu wa Hausa wa Kaskazini mwa Nigeria na maeneo mengine ya Afrika Magharibi kama vile eneo la kaskazini la Ghana, Sierra Leone na KamerunI. Koose pia inaweza kupatikana katika nchi za Caribbean kama vile Kuba na katika nchi za Amerika Kusini kama vile Brazili. Inajulikana nchini Ghana kama "koose" au "koosay", nchini Nigeria kama "akara", nchini Brazili kama "acaraje" na nchini Kuba kama "bollitos de carita". Kwa Dagbamba wa Ghana inajulikana kama "Kooshe", Waewe wanaiita "agawu" na kwa baadhi ya jamii ya Zongo kama "koose tankuwa".

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Taifa ya Namaqua

**Hifadhi ya Taifa ya Namaqua** ni mbuga ya Taifa ya Afrika Kusini iliyoko takriban km 495 kaskazini mwa Cape Town na  km 22 kaskazini magharibi mwa Kamieskroon . Ina eneo la zaidi ya kilomita za mraba  1300.  

Hifadhi hii ni sehemu ya Namaqualand, eneo linalochukua kilomita za mraba  55,000 iliyoko ndani ya eneo la nusu jangwa la Succulent Karoo biome .  

Hifadhi hiyo iliundwa kulinda maua yake.  Wakati wa majira ya kuchipua, maua ya mwituni huchanua huko kwa mtindo wa kuvutia.  Kivutio kikuu cha watalii katika mbuga hiyo ni maua mengi ya majira ya kuchipua yenye rangi nyangavu. 

## Picha katika hifadhi 

Faili:Namaqua_NP1.jpg|Maua katika bustani ya hifadhi
Faili:Namaqua_NP2.jpg||
Faili:Namaqua_NP3.jpg||

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Vyakula vya Eswatini

Vyakula vya Eswatini kwa kiasi kikubwa huamuliwa na misimu na eneo la kijiografia. Vyakula vikuu nchini Eswatini ni pamoja na mtama na mahindi, mara nyingi huandaliwa na nyama ya mbuzi, mifugo maarufu sana huko. Sekta ya kilimo inategemea zaidi uzalishaji wa miwa, tumbaku, mchele, mahindi, karanga, na usafirishaji wa nyama ya mbuzi na nyama ya ng'ombe nje ya nchi. Waswazi wengi ni wakulima wa kujitegemea ambao huongeza mlo wao na vyakula vinavyonunuliwa kutoka sokoni.

Uzalishaji na uagizaji wa mazao kutoka mataifa ya pwani pia ni sehemu ya vyakula vya Eswatini. Baadhi ya masoko ya ndani yana mabanda ya chakula na vitoweo vya nyama za jadi za Swaziland, sandwichi, unga wa mahindi na mahindi ya kukaanga ya msimu kwenye masea.

## Vyakula vya asili 
Vyakula vya jadi vya Eswatini ni pamoja na:

* Sishwala—uji mnene kwa kawaida huliwa pamoja na nyama au mboga
* Incwancwa—uji wa siki uliotengenezwa kwa unga wa mahindi uliochacha
* Sitfubi—maziwa mapya yaliyopikwa na kuchanganywa na unga wa mahindi
* Siphuphe setindlubu—uji mnene uliotengenezwa kwa njugu zilizopondwa
* Emasi etinkhobe temmbila—mahindi ya kusagwa yaliyochanganywa na maziwa siki
* Emasi emabele—mtama wa kusagwa uliochanganywa na maziwa siki
* Sidvudvu-uji uliotengenezwa kwa malenge iliyochanganywa na unga wa mahindi
* Umncweba - nyama kavu isiyopikwa (biltong)
* Siphuphe semabhontjisi—uji mnene uliotengenezwa kwa maharagwe yaliyopondwa
* Tinkhobe—mahindi yote yaliyochemshwa
* Umbidvo wetintsanga—matole ya maboga yaliyopikwa (majani) yaliyochanganywa na karanga zilizosagwa
* Emahewu—kinywaji cha unga kilichotengenezwa kwa uji mwembamba uliochacha

* Umcombotsi—bia ya kitamaduni iliyotengenezwa kwa Kiswati inaitwa tjwala

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Msitu wa Jambangkunda

**Hifadhi ya Msitu wa Jambangkunda** ni hifadhi ya misitu nchini Gambia . Inashughulikia hekta 356.  Ilianzishwa mwaka wa 1954. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Supu ya eru

alt=Ngozi ya ng'ombe katika supu ya Eru|thumb|Ngozi ya ng'ombe katika supu ya Eru
**Eru** ni supu kutoka Kameruni. Ni maalum kwa watu wa Bayangi, wa eneo la Manyu kusini magharibi mwa Kameruni. Ni supu ya mboga iliyotengenezwa na majani yaliyokatwa vizuri ya eru au okok. Eru hupikwa kwa mchicha, mafuta ya mawese, kamba, na samaki wa kuvuta sigara, ngozi ya ng'ombe (kanda) au nyama ya ng'ombe.

chakula hiki kawaida huliwa na maji yaliyochachushwa-fufu au garri.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Tella

alt=Picha ya Teff na mtama, nafaka za Tella|thumb|Picha ya Teff na mtama, nafaka za Tella
***Tella*** au ***talla***  ni bia ya kitamaduni kutoka Ethiopia . Hutengenezwa  kwa nafaka mbalimbali,za kawaida teff na mtama .  Kulingana na eneo, shayiri, ngano, au mahindi yanaweza kutumika; viungo vinaweza pia kuongezwa.  naMajani ya mihogo yaliyokaushwa na kusagwa hutumika kwa uchachushaji .  Kwa sababu ya kuongezwa kwa mkate na matumizi ya chombo cha kuchachusha ambacho kimefukizwa juu ya mbao za mzaituni zilizokaushwa au mti wa waridi wa Abyssinian, tella inaweza kuwa na ladha ya moshi. Kiwango cha pombe cha Tella ambacho hakijachujwa kwa kawaida huwa karibu asilimia 2-4, tella iliyochujwa ina takriban volti 5-6. 

Tella mara nyingi hutengenezwa nyumbani .  Inaweza kutolewa katika nyumba za tella , kwa kawaida katika nyumba za kawaida, ambapo watu hukutana na kuzungumza wao kwa wao. 

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Bogobe jwa logala

**Bogobe jwa logala** ni mlo wa kifungua kinywa unaotengenezwa kama uji wa mtama uliopikwa kwenye maziwa yanayochemka. Mtu anaweza kuongeza sukari au la. 

## Marejeo 
Jamii:utamaduni wa Botswana
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Chakula cha koba

alt=Koba (kobindravina), vitafunio vinavyoliwa katika nyanda za juu za Madagaska, vinavyotengenezwa kwa karanga, sukari ya kahawia na unga wa mchele.|thumb|Koba (kobindravina), vitafunio vinavyoliwa katika nyanda za juu za Madagaska, vinavyotengenezwa kwa karanga, sukari ya kahawia na unga wa mchele.
alt=Kobrandravina iliokatwa huko Madagaska|thumb|Kobrandravina iliokatwa huko Madagaska
**Koba** ni chakula kitamu kilichotengenezwa kwa karanga za kusagwa, sukari ya kahawia na unga wa wali. Ni chakula cha kitamaduni cha Madagaska (ambapo pia hujulikana kama kobandravina), haswa katika nyanda za juu. Katika soko na vituo vya mafuta mtu anaweza kupata wachuuzi wakiuza koba akondro, tamu iliyotengenezwa kwa kukunja unga wa njugu za kusagwa, ndizi zilizosokotwa, asali na unga wa mahindi katika majani ya ndizi na kuanika au kuchemsha keki ndogo hadi unga wa mahindi uwe tayari.

### Tofauti 
Sehemu ya vyakula vya Kimalagasi vya Madagaska, koba akondro ([kubaˈkundʐʷ]) huuzwa sokoni na vituo vya mafuta na wachuuzi. Hutengenezwa kwa kukunja unga wa njugu za kusagwa, ndizi zilizopondwa, asali na unga wa mahindi katika majani ya migomba na kuanika au kuchemsha mikate midogo hadi unga uwe tayari.

### Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Kitfo

alt=Picha ya chakula cha Kitfo|thumb|Picha ya chakula cha Kitfo
**Kitfo** (Kiamhari: ክትፎ, IPA: [kɨtfo]), ni mlo wa kitamaduni wa Kiethiopia ambao asili yake ni Wagurage. Inajumuisha nyama mbichi ya kusaga, iliyoangaziwa katika mitmita (mchanganyiko wa viungo vya pilipili) na niter kibbeh (siagi iliyosafishwa iliyotiwa mimea na viungo). Neno hilo linatokana na mzizi wa Kiethio-Semiti k-t-f, unaomaanisha "kukatakata vizuri; kusaga."

'Kifo kilichopikwa kidogo kidogo kinajulikana kama kitfo leb leb. Kitfo mara nyingi huhudumiwa pamoja—wakati fulani vikichanganywa na—jibini laini inayoitwa ayibe au mboga iliyopikwa inayojulikana kama gomen. Katika sehemu nyingi za Ethiopia, kitfo hutolewa pamoja na injera, mkate ulio na sifongo na unaofyonza kutoka kwa unga wa teff uliochachushwa, ingawa katika vyakula vya kitamaduni vya Gurage, mtu anaweza kutumia kocho, mkate mzito uliotengenezwa kutoka kwa mmea wa ensete. Jani la ensete linaweza kutumika kama mapambo. Ingawa haichukuliwi kuwa kitamu, kitfo kwa ujumla huzingatiwa sana.

Kitfo huhudumiwa kwa hafla maalum kama vile likizo; inatumika sana kwenye sikukuu ya "Kutafuta Msalaba wa Kweli" au "Meskel" inayoadhimishwa kila mwaka mnamo Septemba 27 nchini Ethiopia.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Taifa ya Tankwa Karoo

alt=Picha ya setilaiti ya mbuga, na mipaka yake kama inavyoonekana|thumb|Picha ya setilaiti ya mbuga, na mipaka yake kama inavyoonekana
**Hifadhi ya Taifa ya Tankwa Karoo** ni mbuga ya Taifa nchini Afrika Kusini. Hifadhi hiyo iko karibu km 70 kuelekea magharibi mwa Sutherland karibu na mpaka wa Rasi ya Kaskazini na Rasi ya Magharibi, katika mojawapo ya maeneo kame zaidi ya Afrika Kusini,  yenye maeneo yanayopokea chini ya mm 100 ya wastani ya mvua ya kila mwaka,  mawingu yanayobeba unyevu kutoka Bahari ya Atlantiki yakisimamishwa kwa kiasi kikubwa na milima ya Cederberg . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Hifadhi ya Msitu wa Jabisa

**Hifadhi ya Msitu wa Jabisa** ni hifadhi ya msitu nchini Gambia . Inashughulikia hekta 16. 

Iko katika Mto wa Chini, makadirio ya mwinuko wa ardhi juu ya usawa wa bahari ni mita 11. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Misitu
Ladob

**Ladob** ni chakula kinacholiwa huko Shelisheli ambacho huliwa kama sahani ya dessert.

Hapo awali ilikuwa ni sahani iliyoliwa kwa wingi na waliofika mapema kisiwani humo kutokana na viungo kuwa vingi. Sasa ni sehemu kuu ya chakula, wengi hula sahani mara kadhaa kwa wiki.

Toleo la dessert kawaida huwa na ndizi mbivu na viazi vitamu (lakini pia inaweza kujumuisha mihogo, tunda la mkate au hata corossol ) iliyochemshwa na tui la nazi, sukari, kokwa na vanila kwa namna ya ganda la ganda hadi tunda liwe laini na mchuzi uwe krimu 

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Himbasha

alt=Mkate aina ya Himbasha|thumb|Mkate aina ya Himbasha
**Ambasha** (Kiamhari: አምባሻ) au **Himbasha** (Kitigrinya: ሕምባሻ) ni mkate wa sherehe wa Ethiopia na Eritrea ambao ni mtamu kidogo.

Ilikuwa maarufu katika vyakula vya Ethiopia na Eritrea na mara nyingi huhudumiwa katika hafla maalum. Imetayarishwa kwa aina kadhaa kulingana na eneo na utaifa huku mbili kuu zikiwa aina ya kipekee ya Kiethiopia, na ladha ya kipekee ya Eritrea yenye zabibu kavu.

Unga huwekwa mapambo kabla ya kuoka. Muundo hutofautiana kwa undani, lakini kwa ujumla, hupewa sura ya gurudumu na indentations ili kuunda spokes kadhaa.

Nyongeza ya kawaida ya kichocheo ni pamoja na machungwa ya pipi, tangawizi, au mbegu za cardamom ya ardhi, ingawa aina za wazi ni za kawaida pia.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Chakula cha kocho

alt=Kocho(chakula)|thumb|kocho(chakula)
**Kocho** (Ge'ez: ቆጮ ḳōč̣ō) ni chakula kilichochacha kama mkate kilichotengenezwa kutoka kwa massa ya ensete iliyokatwakatwa na kusagwa. Inatumika kama chakula kikuu katika vyakula vya Ethiopia badala ya injera. Mnamo mwaka 1975 zaidi ya theluthi moja ya Waethiopia walitegemea sana au kwa sehemu kubwa *kocho* kama chakula chao. Huliwa pamoja na vyakula kama kitfo.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Ahriche

|thumb|Ahriche

**Ahriche**, katika vyakula vya Morocco, Ahriche ni chakula kinacholiwa na makabila ya Zayanes na Khénifra. Jina hilo limetokana na neno berber; hii inaonesha namna ya kupika chakula hiki. ni chakula ambacho kina ganglion,mapafu au utumbo kwenye mti wa mualoni fimbo na kupikwa kwenye makaa ya moto

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Isidudu

**Isidudu** (*Matamshi ya Kixhosa*: [Isidudu]) ni uji laini unaotengenezwa kutokana na mahindi ya kusagwa unaojulikana kama unga. Ni kifungua  kinywa cha kawaida katika kaya za Kixhosa na Kizulu. Inatumiwa na sukari na maziwa. Wengine wanaweza kupendelea siki nyeupe/kahawia na sukari au siagi/siagi ya karanga n.k. Wakati mwingine mahindi ya kusagwa huchachushwa ili kuwa na ladha kali.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Mbuga ya Kgalagadi Transfrontier

alt=Twee kambi ya Rivieren|thumb|Twee kambi ya Rivieren
**Mbuga ya Kgalagadi Transfrontier** ni eneo kubwa la uhifadhi wa wanyamapori kusini mwa Afrika .

Hifadhi hii inapita mpaka katikati ya Afrika Kusini na Botswana na inajumuisha mbuga mbili za Taifa zinazopakana ambazo ni;

* Hifadhi ya Taifa ya Kalahari Gemsbok nchini Afrika Kusini
* Hifadhi ya Taifa ya Gemsbok nchini Botswana
alt=Ramani ya Kgalagadi Hifadhi ya Transfrontie|thumb|Ramani ya Kgalagadi Hifadhi ya Transfrontier
Jumla ya eneo la hifadhi ni kilomita za mraba 38,000 . Takriban robo tatu ya mbuga hiyo iko Botswana na robo moja nchini Afrika Kusini . '''' ina maana "mahali pa kiu."  Mnamo Desemba 2015, ripoti za vyombo vya habari zilidai kuwa haki za kugawa gesi katika zaidi ya nusu ya sehemu ya bustani ya Botswana ziliuzwa.  Serikali ya Botswana baadae ilikanusha ripoti hizi. 

## Wanyamapori 
Hifadhi hiyo ina wanyamapori wengi, wa aina mbalimbali. Ni nyumbani kwa wanyama wanaokula wanyama wakubwa kama vile simba, duma, chui wa Kiafrika na fisi . Kundi linalohama la wanyama wakubwa wanaokula majani kama vile nyumbu wa bluu, springbok, eland, na kore wekundu pia huishi na kuhamahama kwa msimu ndani ya bustani hiyo, wakitoa riziki kwa wanyama wanaowinda wanyama wengine. Zaidi ya spishi 200 za ndege  zinapatikana katika mbuga hiyo, ikiwa ni pamoja na tai na kunguru

Tangu 2005, eneo lililohifadhiwa linachukuliwa kuwa Kitengo cha Uhifadhi wa ngome ya simba Kusini mwa Afrika. 

## Picha katika hifadhi 

Faili:Dunes rouges du Kgalagadi kalahari.JPG|Matuta mekundu katika Kgalagadi-Kalahari
Faili:Kgalagadi-0005.jpg|Gemsbok au oryx, katika mbuga ya asili.
Faili:Philetairus socius -nest in South Africa-8.jpg|Viota vya ndege
Faili:Kgalagadi-0001.jpg|Kambi ya Urikaruus
Faili:This is mine - Cheetah.jpg|Duma wa Kusini mwa Afrika akiwa na mzoga
Faili:Male Kalahari lion.jpg|Simba dume kwenye shimo la maji
Faili:Kgalagadi Transfrontier Park - Suricata suricatta.jpg|Meerkat 
Faili:Kgalagadi Transfrontier Park - springbok.jpg|Kundi la Springbok

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Supu nyepesi

alt=Picha ya supu ya asili ya GaDangme|thumb|Picha ya supu ya asili ya GaDangme
**Supu Nyepesi** ni supu ya kiasili ya watu wa GaDangme(au Ga) wa Mkoa wa Accra Mkuu wa Ghana. Hapo awali ilitengenezwa kama 'Supu ya Nuru ya Samaki wa Bahari ya Nyanya' inayoitwa 'Aklo (au Aklor)' kwa wavuvi katika pwani ya Accra, lakini baada ya muda ilibadilika na kuwa supu iliyotayarishwa kwa 'samaki na nyama ya mbuzi, au 'samaki na nyama ya mwana-kondoo', au 'samaki na nyama ya ng'ombe', au 'nyama ya mifugo inayopendekezwa pekee', na ambayo WagaDangmes(au Gesi) huiita 'Toolo Wonu', lakini 'Akans' jirani yao. piga simu 'Aponkye Nkrakra'. Supu Nyepesi ya kiasili ya asili ya watu wa GaDangme(au Ga) ilitayarisha njia ya uundaji wa MLO wa GaDangme(au Ga) kama vile: 'Komi Ke Aklo(au Aklor), Iliyopambwa Kwa Okro Iliyopikwa' , 'Banku Ke Aklo(or Aklor), Garnished With Cooked Blended Okro', 'Yele(Chops of Boiled-Yam) Ke Aklo(or Aklor)', n.k., na milo sawa ya toleo la 'Toolo Wonu', na kutaja machache: 'Yele(Chops of Boiled-Yam) Ke Toolo Wonu', 'Atomo(Chops of Boiled-Potatoes) Ke Toolo Wonu', nk.

## Marejeo
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Tswalu Kalahari

**Hifadhi ya Tswalu Kalahari** ni hifadhi ya wanyama inayomilikiwa na watu binafsi katika Rasi ya Kaskazini, Afrika Kusini. Ni hifadhi kubwa binafsi ya nchini Afrika Kusini, inayochukua eneo la zaidi ya hekta 111,000. 

## Historia 
Pori la Akiba la Tswalu liliopo kusini mwa Kalahari lilianzishwa na Stephen Boler . Alinunua makumi ya mashamba ili kuanzisha hifadhi hiyo, alianzisha wanyamapori wa Kiafrika katika makazi yao ya asili, ikiwa ni pamoja na simba, aina adimu za swala, twiga, nyati, na pundamilia. 

Hifadhi hiyo ndiyo makazi ya faru wengi zaidi duniani.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika