open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ace Hood

thumb|**Ace Hood** akiwa Howard University.
**Antoine McColister** (anajulikana zaidi kama **Ace Hood**; alizaliwa Port St. Lucie, Florida, Mei 11, 1988) ni rapper wa Marekani. 

Ace Hood alilelewa na mama yake na binamu Ty Barton Jr. huko Deerfield Beach. Alihitimu Shule ya Upili ya Deerfield Beach. 

Hapo awali alikuwa amesainiwa na lebo ya DJ Khaled We the Best Music Group, Def Jam Recordings na Cash Money Record. Albamu yake ya kwanza kutoka ni Gutta. Ametoa Albamu nne *Blood*,*Sweat & Tears* (2011) na *Trials & Tribulations* (2013). Anajulikana zaidi kwa nyimbo kali "Hustle Hard" na "Bugatti".  

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Issyk Kul

**Issyk Kul** (kwa Kikirgizi: '''' "ziwa moto"; kwa Kirusi: Иссык-Куль) ni ziwa kubwa zaidi la nchi ya  Kirgizia katika Asia ya Kati. 

Ziwa hilo liko katika milima ya Tian Shan na uso wake upo mita 1,607 juu ya usawa wa bahari. Eneo la maji ni km2 6236 na hivyo ni ziwa la mlimani kubwa la pili duniani baada ya Ziwa Titicaca (Amerika Kusini). Mito 118 inapeleka maji yao katika Issyk Kul. Muhimu zaidi ni mito ya Jergalan, Tjup, Dschuku, Karakol na Jeti-Ogus. 

## Tabia za pekee 
Maji ya Yssyk Kul hayagandi wakati wa baridi ingawa halijoto ya hewa hupoa hadi sentigredi 20 chini ya sifuri. Inaaminiwa sababu yake hasa ni mwendo wa kuchanganya maji ya chini (yenye halijoto ya °C 4) na maji ya usoni (yanayopoa zaidi wakati wa baridi). Sababu ya ziada ni kiasi kidogo cha chumvi katika maji ya ziwa kinachofikia asilimia 0.6 (maji ya bahari huwa na % 3.5)  

Ziwa hilo halina njia ya kutoka, kwa hiyo maji yote yanayoingia hulingana na kiasi kinachopotea tena kwa njia ya uvukizaji.    

Riwaya kadhaa za mwandishi Genghis Aitmatov zinasimulia hadithi za Issyk Kul. 

## Matumizi 
Zamani Issyk Kul ilikuwa na maana kwa uvuvi wa samaki; siku hizi hutumiwa zaidi kwa utalii. Karibu na ziwa iko miji ya Karakol na Cholpon-Ata.    

Wakati wa Umoja wa Kisovyeti (hadi mwaka 1991) maeneo makubwa ya ziwa na mwambao yalikuwa maeneo ya kijeshi; wanamaji walifanya hapa utafiti na majaribio ya topido.  

## Picha 

Issyk Kul beach.JPG|Watalii wakiingia maji
Issyk Kul Jurtencamp.jpg|Kmabi ya hema za kiutamaduni ufukoni
Yssykkoel-lake.jpg|Ufuko wa Issyk Kul

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* Issy Kul katika hazinadata ya World Lakes Database  

Jamii:Maziwa ya Kirgizia
Jean-Baptiste Bagaza

**Jean-Baptiste Bagaza** (29 Agosti 1946 - 4 Mei 2016) alikuwa mwanasiasa na askari (Kanali) wa Burundi aliyetawala nchi kama rais na kihalisia kama dikteta kwa miaka kumi kati ya Novemba 1976 na Septemba 1987. 

## Tanbihi
Jamii:Marais wa Burundi
Pierre Buyoya

**Pierre Buyoya** (Rutovu, Mkoa wa Bururi, 24 Novemba 1949 - Bonneuil-en-France, Ufaransa, 17 Desemba 2020) alikuwa askari (meja) na mwanasiasa wa Burundi ambaye alitawala nchi mara mbili, kutoka mwaka 1987 hadi 1993 na kutoka 1996 hadi 2003. Kwa hiyo miaka 13 ya pamoja kama Mkuu wa Nchi, Buyoya ndiye Rais wa Burundi aliyeongoza muda mrefu zaidi.

Mwaka 2020 alihukumiwa kwenda jela maisha kwa kumuua mwandamizi wake, Melchior Ndadaye mwaka 1993, lakini kabla hajafungwa alifariki dunia kutokana na virusi vya korona.

## Tanbihi
Jamii:Marais wa Burundi
Melchior Ndadaye

**Melchior Ndadaye** (28 Machi 1953 - 21 Oktoba 1993) alikuwa msomi wa sayansi na mwanasiasa. Yeye alikuwa wa kwanza kuchaguliwa kidemokrasia na wa kwanza wa kabila la Wahutu kuwa rais wa Burundi baada ya kushinda uchaguzi kuu wa kihistoria mwaka 1993. 

Ingawa alijaribu kukomesha ukabila katika nchi hiyo, marekebisho yake yalishawishi askari katika jeshi lililotawaliwa na Watutsi, na aliuawa katikati ya mapinduzi ya kijeshi yaliyoshindwa mnamo Oktoba 1993, baada ya miezi mitatu tu ofisini.  

Kuuliwa kwake kulizua idadi ya mauaji ya kikatili baina ya makabila ya Watutsi na Wahutu, na mwishowe yalizua Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Burundi vilivyodumu muongo mzima.

Mwaka 2020 mtangulizi wake Pierre Buyoya na wenzake wengi walihukumiwa kwenda jela maisha kwa kumuua.

## Tanbihi
Jamii:Marais wa Burundi
François Ngeze

**François Ngeze** (amezaliwa Mkoa wa Bujumbura) alikuwa mkuu wa nchi ya Burundi kutoka 21 Oktoba 1993 hadi 27 Oktoba 1993. Yeye alichaguliwa na Kamati ya Wokovu wa Umma, kundi la maafisa wa jeshi waliopindua serikali iliyochaguliwa kidemokrasia ya Rais Melchior Ndadaye (aliyeuawa wakati wa mapinduzi).

Jamii:Marais wa Burundi
Sylvie Kinigi

**Sylvie Kinigi** (amezaliwa 1953) alikuwa Waziri Mkuu wa Burundi kutoka 10 Julai 1993 hadi 7 Februari 1994, na kaimu Rais kutoka 27 Oktoba 1993 hadi 5 Februari 1994, mwanamke wa kwanza na hadi leo wa pekee kushika nyadhifa hizi.

Jamii:Wanasiasa wa Burundi
Cyprien Ntaryamira

**Cyprien Ntaryamira** (6 Machi 1955 - 6 Aprili 1994) alikuwa Mhutu Rais wa Burundi kutoka tarehe 5 Februari 1994 hadi kifo chake miezi miwili baadaye, wakati ndege aliyokuwa akisafiri, pamoja na rais wa Rwanda Juvénal Habyarimana, ilipigwa risasi karibu na Kigali, Rwanda.

Jamii:Marais wa Burundi
Sylvestre Ntibantunganya

**Sylvestre Ntibantunganya** (alizaliwa Gishubi, Gitega, 8 Mei 1956) alikuwa rais wa sita wa Burundi (6 Aprili 1994 - 25 Julai 1996).

Alitoka katika chama Front for Democracy in Burundi (FRODEBU)

Jamii:Marais wa Burundi
Hifikepunye Pohamba

**Hifikepunye Lucas Pohamba** (amezaliwa Okanghudi, 18 Agosti 1936) ni mwanasiasa wa Namibia ambaye aliwahi kuwa Rais wa pili wa nchi kutoka tarehe 21 Machi 2005 hadi 21 Machi 2015. Alishinda uchaguzi mkuu wa 2004 sana kama mgombea wa SWAPO, uamuzi chama, na ilibadilishwa tena mnamo 2009. Pohamba alikuwa rais wa SWAPO kutoka 2007 hadi kustaafu kwake mwaka 2015. Yeye ni mpokeaji wa Tuzo la Ibrahim.  

Kabla ya uongozi wake, Pohamba alihudumu katika nyadhifa mbalimbali za uwaziri, kuanzia wakati Namibia ilipopata uhuru mwaka 1990. Alikuwa Waziri wa Mambo ya Ndani ya Nchi mwaka 1990 hadi 1995, Waziri wa Uvuvi na Rasilimali za Baharini mwaka 1995 hadi 1997, Waziri bila Wizara Maalum kuanzia 1997 hadi 2000, na Waziri wa Ardhi, Makazi na Ukarabati kuanzia 2001 hadi 2005. Pia alikuwa katibu mkuu wa SWAPO kuanzia 1997 hadi 2002 na makamu wa rais wa SWAPO kuanzia 2002 hadi 2007.  

## Maisha ya Awali 
Hifikepunye Pohamba alizaliwa Kusini Magharibi mwa Afrika, katika eneo lililojulikana wakati huo kama Ovamboland (leo katika Mkoa wa Ohangwena nchini Namibia). Alimaliza elimu yake ya shule ya msingi katika shule ya Anglican Holy Cross Mission huko Onamunhama, na mwaka wa 1956 alianza kazi katika mgodi wa Tsumeb.

## Tanbihi
Jamii:Marais wa Namibia
Jamii:AWC GWEI
Domitien Ndayizeye

**Domitien Ndayizeye** (amezaliwa 2 Mei 1953) ni mwanasiasa ambaye alikuwa Rais wa Burundi kutoka 2003 hadi 2005. Alirithiwa na Pierre Buyoya, kama rais tarehe 30 Aprili 2003, baada ya kutumika kama makamu wa rais wa Buyoya kwa miezi 18. 

Ndayizeye alibaki ofisini hadi kurithiwa na Pierre Nkurunziza mnamo 26 Agosti 2005.

Jamii:Marais wa Burundi
Topido

thumb|300px|Topido nyepesi ya Kimarekani aina "A Mark 46 Mod 5" ikirushwa kutoka manowari; itaanguka kwenye maji na kuendelea chini ya uso wa maji
300px|thumb|Topido ikiingizwa katika bomba la kurushia kwenye nyambizi ya Kifaransa
300px|thumb|Topido ya kwanza ya Whitehead: mbele iko sehemu kilipukaji, katikati sehemu ya hewa iliyoshinikizwa, nyuma injini inayozungusha parapela
**Topido** (kwa Kiingereza: *torpedo*) ni silaha inayotumiwa kwenye maji. Kimsingi ni bomu lililounganishwa na injini na parapela, kwa hiyo inaweza kujisukuma katika maji (mara nyingi chini ya maji) na kuelekea lengo lake ambako bomu linalipuka.

Topido inajulikana kama silaha kuu ya nyambizi lakini historia yake ilianza kama silaha ya manowari za kawaida. Awali neno "torpedo" lilitumiwa kutaja aina mbalimbali za mabomu ya maji yasiyokuwa na injini. 

Mwaka 1866 mhandisi Mwingereza Robert Whitehead alitengeneza topido ya kwanza katika utumishi wa wanamaji wa Austria-Hungaria; aliunda silaha yenye baruti kg 9 iliyoendeshwa kwa nguvu ya hewa iliyoshinikizwa na kuendesha parapela; iliweza kujisukuma kwa umbali wa mita 300-400 kwa kasi ya km/h 11. 

Silaha hiyo ya kwanza iliboreshwa haraka ikatambuliwa kwamba hata boti dogo linaweza kubeba topido kadhaa na kuwa hatari kwa manowari kubwa. Hii ilithibitishwa kwa kuzamishwa kwa manowari ya Milki ya Osmani mwaka 1878 iliyoshambuliwa na maboti madogo ya Urusi yaliyobeba topido. 

Tangu kupatikana kwa nyambizi topido ilikuwa silaha kuu iliyorushwa chini ya maji. Lakini kulikuwa pia na sehemu za kurusha topido kwenye nchi kavu kwa shabaha ya kutetea hori au mlango wa bandari dhidi ya manowari. 

Injini za hewa iliyoshinikizwa zilitumiwa hadi Vita Kuu ya Pili ya Dunia lakini wakati ule tayari injini za umeme zilianza kutumiwa. 

Leo hii kuna injini tofautitofauti. Umbali wa topido umeongezwa hadi kufikia kilomita kadhaa. Manowari hubeba topido hasa kwa kujihami dhidi ya nyambizi.

## Viungo vya Nje
* Swedish Bofors 'Torpedo 2000' promo video
* Modern Torpedoes And Countermeasures http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE3-4/joseph.html 
* US Navy torpedo data cut and pasted from a Navy Fact File 
* Early History of the Torpedo Torpedo History
* US Naval Undersea Museum Torpedo Display 
* US Naval Undersea Museum Torpedo Collection
Ziwa Winnipeg

**Ziwa Winnipeg** *(kwa Kiingereza: Lake Winnipeg; kwa Kifaransa: Lac Winnipeg)* ni ziwa kubwa katika jimbo la Manitoba, Kanada. Liko kaskazini mwa mji wa Winnipeg . Ni ziwa kubwa zaidi katika kusini ya Canada. 

## Viungo vya Nje 
Jamii:Manitoba
Jamii:Maziwa ya Kanada
Ziwa Great Slave

**Ziwa Great Slave** (kwa Kifaransa: Grand lac des Esclaves; kwa Kiingereza: Great Slave Lake) ni ziwa la pili kwa ukubwa katika maeneo ya Northwest Territories ya Kanada. Ni ziwa lenye kina kirefu zaidi katika Amerika Kaskazini likifikia mita 614  na ziwa kubwa la tisa duniani. Urefu wake ni km 480 likiwa na upana wa km 19 hadi 109, hivyo kuwa na eneo la km2 27,200.   

Jina linatokana na neno la utani la Maindio wa Cree kwa maadui wao waliokalia sehemu ya ziwa. Waliwaita "watumwa" na jina hili lilitafsiriwa na Wafaransa wa kwanza waliofanya biashara na Wacree na kuingizwa katika ramani zao wakiandika "Lac des Esclaves" (ziwa la Watumwa, walishika pia "mto wa watumwa"). Umbo hili la Kifaransa lilitafsiriwa baadaye kwa Kiingereza "Slave Lake", ilhali kuna "Great Slave Lake" na "Lesser Slave Lake", pia "Slave River".  

Miji kwenye ziwa ni pamoja na: Yellowknife, Hay River, Behchoko, Fort Resolution, Lutselk'e, Hay River Reserve, Dettah na N'Dilo. 

## Picha

File:Ice Road on Great Slave Lake 2.jpg|Wakati wa baridi kuna barabara ya magari kwenye barafu ya ziwa Great Slave  
File:Great Slave Lake.jpg|Hori ya kaskazini kwenye Ziwa Great Slave 
File:Hay River, NWT.jpg|Mto Hay ni kati ya mito inayochangia ziwa 

## Marejeo 
## Tovuti za Nje 
* Picha za Lake Slave Lake  kutoka Picsearch.com 

Jamii:Maziwa ya Kanada
Jamii:Northwest Territories
Faure Gnassingbé

**Faure Gnassingbé Essozimna Eyadéma** (matamshi ya Kifaransa: [foʁ ɡnasiŋɡbe]; alizaliwa Juni 6, 1966) ni mwanasiasa wa Togo ambaye amekuwa Rais wa Togo tangu mwaka 2005. 

Kabla ya kuchukua urais, aliteuliwa na baba yake, Rais Gnassingbé Eyadéma, kama Waziri wa Vifaa, Migodi, Machapisho na Mawasiliano ya simu, akihudumia kutoka 2003 hadi 2005.

Baada ya kifo cha Rais Eyadéma mnamo 2005, Gnassingbé aliwekwa mara moja kama Rais kwa msaada kutoka kwa jeshi. Mashaka juu ya uhalali wa kikatiba wa mfululizo huo yalisababisha shinikizo kubwa la mkoa kuwekwa Gnassingbé, na baadaye akajiuzulu mnamo 25 Februari. Kisha akashinda uchaguzi wa rais wenye utata tarehe 24 Aprili 2005, na akaapishwa kama Rais. Gnassingbé alichaguliwa tena kwa kipindi cha pili mnamo 2010.

Katika uchaguzi wa rais wa Aprili 201 , Gnassingbé alishinda muhula wa tatu, akimshinda mpinzani wake mkuu, Jean-Pierre Fabre, kwa kiwango cha karibu 59% hadi 35%, kulingana na matokeo.

Mnamo Oktoba 2021, Faure Gnassingbé alipokea tofauti ya "HeForShe" kutoka UN Women mnamo Ijumaa kwa sera yake ya kukuza wanawake, na usawa wa kijinsia na usawa, alitangaza bandari ya serikali République Togolaise. HeForShe (Lui pour Elle) ni harakati ya mshikamano wa kimataifa inayoongozwa na UN Women kwa usawa zaidi na usawa wa kijinsia. Jamhuri ya Togo. HeForShe (Yeye kwa Yeye) ni harakati ya mshikamano wa ulimwengu inayoongozwa na Wanawake wa UN kwa usawa zaidi na usawa wa kijinsia.

Jamii:Marais wa Togo
Gnassingbe Eyadema

**Gnassingbé Eyadéma** (matamshi ya Kifaransa: [ɲasɛɡbe ɛjadema]; jina la kulizaliwa: Étienne Eyadéma, 26 Aprili 1935 - 5 Februari 2005) alikuwa Rais wa Togo kutoka mwaka 1967 hadi kifo chake mwaka 2005. 

Alishiriki katika mawili kati ya mafanikio ya mapinduzi ya kijeshi, mnamo Januari 1963 na Januari 1967, na kuwa Rais tarehe 14 Aprili 1967.

Kama Rais, aliunda chama cha siasa, Jumuiya ya Watu wa Togolese (RPT), na akaongoza serikali ya mpinga-serikali ya chama kimoja hadi miaka ya mapema ya 1990, wakati mageuzi ambayo yalisababisha uchaguzi wa vyama vingi kuanza. Ingawa sheria yake ilipingwa sana na matukio ya miaka ya mapema ya 1990, mwishowe aliunganisha nguvu tena na akashinda uchaguzi wa rais kadhaa mnamo 1993, 1998 na 2003; Upinzani ulighairi uchaguzi wa 1993 na kulaani matokeo ya uchaguzi wa 1998 na 2003 kama ulaghai. Wakati wa kifo chake, Eyadéma alikuwa mtawala wa muda mrefu zaidi barani Afrika.

Kulingana na utafiti wa mwaka wa 2018, "Utawala wa Gnassingbé Eyadema ulipumzika juu ya kukandamiza, kudhibiti, na ibada ya uongozi wa ajabu."

Jamii:Marais wa Togo
Sylvanus Olympio

**Sylvanus Olympio Epiphanio** (matamshi ya Kifaransa: [silvany əpifanjo ɔlɛpjo]; 6 Septemba 1902-1913 - Januari 1963) alikuwa mwanasiasa wa Togo ambaye aliwahi kuwa Waziri Mkuu, na kisha Rais wa nchi na 1958 hadi alipouawa mwaka 1963.

Yeye alitoka Familia muhimu ya Olympio, ambayo ilimjumuisha mjomba wake Octaviano Olympio, mmoja wa watu tajiri zaidi huko Togo mapema miaka ya 1900. 

Baada ya kuhitimu kutoka Shule ya Uchumi ya London, alifanya kazi kwa Unilever na kuwa meneja mkuu wa shughuli za Kiafrika za kampuni hiyo. Baada ya Vita vya Pili vya Ulimwengu, Olympio ilijitokeza katika harakati za uhuru wa Togo na chama chake kilishinda uchaguzi wa 1958 na kumfanya Waziri Mkuu wa nchi. Nguvu yake iliongezwa zaidi wakati Togo alipopata uhuru na akashinda uchaguzi wa 1961 na kumfanya Rais wa kwanza wa Togo. Aliuawa wakati wa mapinduzi ya kijeshi ya Togo ya 1963.

Jamii:Marais wa Togo
Sam Nujoma

**Samuel Shafiishuna Daniel Nujoma** (12 Mei 1929 - 8 Februari 2025) alikuwa mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi, na mwanasiasa ambaye aliwahi kuongoza mihula mitatu kama Rais wa kwanza wa Namibia (1990-2005) baada ya kupata uhuru kutoka kwa utawala wa ukoloni wa Afrika Kusini.

Nujoma alipata elimu ya kisiasa kwa msaada wa Umoja wa Kisovyeti na ndiyo maana alikuja na nadharia za kisoshalisti.

## Maisha
Nujoma alizaliwa tarehe 12 Mei 1929 katika kijiji kidogo karibu na Etunda, katika eneo la Owamboland, wakati huo chini ya utawala wa kikoloni wa Ujerumani. Baada ya kukamilisha elimu ya msingi, Nujoma alihamia mji wa Windhoek, mji mkuu wa Namibia, na alianza kufanya kazi kama mfanyakazi wa kibarua. Hii ilimpa fursa ya kukutana na wafanyakazi wenzake na viongozi wa kisiasa ambao walimhamasisha kujihusisha zaidi katika harakati za ukombozi.

Katika miaka ya 1950, Nujoma alijiunga na Ligi ya Vijana wa Namibia (OYGN) na kushiriki katika shughuli za kisiasa na maandamano ya kupinga utawala wa kikoloni wa Afrika Kusini. Alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Shirika la Watu wa Namibia (SWANU) mwaka 1959, chama cha kwanza cha kitaifa cha kisiasa kilichotetea uhuru wa Namibia. 

Nujoma alikuwa mwanachama mwanzilishi na rais wa kwanza wa Jumuiya ya Watu Kusini Magharibi mwa Afrika Kusini (SWAPO) mnamo 1960. Kabla ya hapo, SWAPO ilikuwa inajulikana kama Shirika la Watu wa Ovambo (OPO). Nujoma aliongoza SWAPO wakati wa Vita vya Uhuru vya Namibia, ambavyo vilidumu kutoka mwaka 1966 hadi 1989.

Alianzisha Jeshi la Watu wa Ukombozi wa Namibia (PLAN) mnamo 1962 akazindua vita dhidi ya serikali ya kibaguzi ya Afrika Kusini mnamo Agosti 1966 huko Omungulugwombashe, akianza baada ya Umoja wa Mataifa kujiondoa agizo la Afrika Kusini kudhibiti eneo hilo. 

Kupitia uongozi wake, SWAPO iliendeleza vita vya msituni dhidi ya utawala wa kikoloni wa Afrika Kusini na ulifanya jitihada za kidiplomasia kupata uhuru kwa Namibia. Katika miaka ya 1960, Nujoma alisafiri kwenda mataifa ya Ulaya, Afrika, na Mashariki ya Kati, akiongoza harakati za ukombozi za Namibia. 

Mwaka 1990, Namibia ilipata uhuru wake kufuatia mazungumzo ya amani na serikali ya Afrika Kusini na uchaguzi wa kidemokrasia. Nujoma alishinda uchaguzi huo na kuwa rais wa kwanza wa Namibia. Alikuwa rais wa Namibia kwa mihula mitatu.

Jamii:Marais wa Namibia
Nicolas Grunitzky

**Nicolas Grunitzky** (matamshi ya Kifaransa: [nikɔla gʁynitski]; Aprili 5, 1913 - Septemba 27, 1969) alikuwa rais wa pili wa Togo na mkuu wa nchi wa tatu. 

Alikuwa Rais kuanzia 1963 hadi 1967. Grunitzky alikuwa Waziri Mkuu wa Togo 1956-1958 chini ya Kifaransa Colonial loi kada mfumo, ambayo kuundwa mdogo "kitaifa" serikali katika mali zao za ukoloni. Alichaguliwa kuwa Waziri Mkuu wa Togo - hadi chini ya utawala wa Ufaransa- mnamo 1956. Kufuatia mapinduzi ya 1963 ambayo yalimuua mpinzani wake wa kisiasa Sylvanus Olimpiki , Grunitzky alichaguliwa na kamati ya jeshi ya viongozi wa mapinduzi kuwa Rais wa pili wa Togo.

Jamii:Marais wa Togo
Bonfoh Abass

**El-Hadj Bonfoh Abass** (alizaliwa Novemba 23, 1948) ni mwanasiasa wa Togo aliyependwa Rais wa mpito wa Togo kutoka 25 Februari 2005 hadi 4 Mei 2005. Alikuwa Rais wa Bunge la Togo kutoka 2005 hadi 2013.

Jamii:Marais wa Togo
Emmanuel Bodjollé

thumbnail|right|280px|Emmanuel Bodjollé 

**Emmanuel Bodjollé** (amezaliwa 1928) alikuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Ushawishi ya washiriki tisa ambayo ilipindua serikali ya Rais wa Togo Sylvanus Olympio mnamo 13 Januari 1963. 

Bodjollé, mjeshi mkuu wa zamani wa jeshi la Ufaransa, alikuwa miongoni mwa askari karibu 300 ambao kwa kutokwa kwa huduma za Ufaransa hawakujumuishwa katika jeshi la Togolese. Aliongoza njama za maafisa karibu wengine thelathini ambao hawakuwa waalimu, waliokamata mawaziri wa serikali ya Olimpiki. Mapinduzi hayo yaliona rais wa zamani wa Olimpiki alipigwa risasi na kuuawa kwenye lango la ubalozi wa Amerika na Etienne Eyadéma, baadaye aliyejulikana kama Gnassingbé Eyadéma, rais wa baadaye wa Togo. 

Mapinduzi ya Bodjollé yamemweka Nicolas Grunitzky kama kiongozi wa Togo. 

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Togo
Ziwa Vänern

thumb|picha ya ziwa vanern ilipigwa katika eneo la kinnekulle
]]

**Ziwa Vänern** ni ziwa kubwa kabisa nchini Uswidi na pia kubwa zaidi katika Umoja wa Ulaya. Ziwa hilo linapatikana katika kusini ya Uswidi. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi
* Makumbusho ya Vänern mjini Lidköping 

Jamii:Maziwa ya Uswidi
Kléber Dadjo

**Kléber Dadjo** (12 Agosti 1914 - 23 Septemba 1988 au 1989) alihudumu kama Rais wa Mpito wa Togo katika jukumu lake kama Mwenyekiti wa Kamati ya Kitaifa ya Maridhiano kutoka tarehe 14 Januari 1967 hadi 14 Aprili 1967 kufuatia kupinduliwa kwa Rais na Serikali ya Nicolas Grunitzky.

Jamii:Marais wa Togo
Emmerson Mnangagwa

**Emmerson Dambudzo Mnangagwa** (amezaliwa 15 Septemba 1942) ni mwanamapinduzi na mwanasiasa wa Zimbabwe ambaye kwa sasa anafanya kazi kama Rais wa tatu wa Zimbabwe tangu tarehe 24 Novemba 2017.

Jamii:Marais wa Zimbabwe
Canaan Banana

thumbnail|right|280px|Canaan Banana 

**Canada Sodindo Banana** (5 Machi 1936 - 10 Novemba 2003) alikuwa mchungaji wa Wamethodisti wa Zimbabwe, mwanatheolojia na mwanasiasa. Alikuwa Rais wa kwanza wa Zimbabwe kutoka 1980 hadi 1987. 

Mnamo 10 Novemba 2003, Banana alifariki kwa saratani, huko London akiwa na umri wa miaka 67.

## Maisha Binafsi 
Banana  alimuoa Janet Mbuyazwe mnamo mwaka 1961.
## Marejeo
Jamii:Marais wa Zimbabwe
Hage Geingob

**Hage Gottfried Geingob** (3 Agosti 1941 - 4 Februari 2024) alikuwa Rais wa tatu wa Namibia, madarakani tangu tarehe 21 Machi 2015 hadi kifo chake. Pia alikuwa rais wa tatu wa chama tawala cha SWAPO tangu kuchaguliwa katika nafasi hiyo mnamo Novemba 2017.

Geingob alikuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Namibia kuanzia tarehe 21 Machi 1990 hadi 28 Agosti 2002, na alihudumu kama Waziri Mkuu tena kutoka 4 Desemba 2012 hadi 21 Machi 2015. 

Kati ya miaka 2008 na 2012 Geingob aliwahi kuwa Waziri wa Biashara na Viwanda. 

Mnamo Novemba 2014, Geingob alichaguliwa kuwa rais wa Namibia kwa kiwango kikubwa. Mnamo Novemba 2017, Geingob alipata pia kuwa Rais wa SWAPO baada ya kushinda kwa kiasi kikubwa kwenye mMkutano wa 6 wa chama hicho. 

Mnamo Agosti 2018, Geingob alianza muhula wa mwaka mmoja kama Mwenyekiti wa Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika.

Akigombea tena katika uchaguzi wa urais wa Novemba 2019, Geingob alichaguliwa na asilimia 56.3 ya kura zilizopigwa, kutoka 86% aliyopata miaka mitano iliyopita. Panduleni Itula, mgombea wa Swapo, mkuu wa Harakati isiyokuwa na ardhi (LPM) ya Bernadus Swartbooi alipata asilimia 30 ya kura. Kiongozi wa upinzani McHenry Venaani wa Democratic Movement (PDM), zamani wa karibu na ubaguzi wa rangi wa Afrika Kusini, alipata asilimia 5.3 ya kura. Swapo hivyo inapata 65% ya viti katika Bunge la Kitaifa, ikishindwa kupata theluthi mbili kama katika bunge la zamani.

Jamii:Marais wa Namibia
Guy Scott

**Guy Lindsay Scott** (amezaliwa 1 Juni 1944) ni mwanasiasa wa Zambia aliyependwa kaimu Rais wa Zambia kati ya Oktoba 2014 na Januari 2015 na kama ya 12 Makamu wa Rais wa Zambia kuanzia mwaka 2011 na 2014. Scott ilikuwa jina Kaimu Rais juu ya Michael Sata wa kuuawa ofisini tarehe 28 Oktoba 2014. 

Alikuwa Rais wa kwanza Mzungu wa Zambia na kusini kwa Sahara tangu FW de Klerk, rais wa mwisho wa ubaguzi wa rangi wa Afrika Kusini, alipoondoka madarakani 1994.

Jamii:Marais wa Zambia
Michael Sata

thumbnail|right|280px|Michael Sata 

**Michael Charles Chilufya Sata** (6 Julai 1937 - 28 Oktoba 2014) alikuwa mwanasiasa wa Zambia ambaye alikuwa Rais wa tano wa Zambia, kuanzia tarehe 23 Septemba, 2011 hadi kifo chake tarehe 28 Oktoba 2014.

Jamii:Marais wa Zambia
Rupiah Banda

thumbnail|right|280px|Rupiah Banda 

**Rupiah Bwezani Banda** (amezaliwa 13 Februari 1937) ni mwanasiasa wa Zambia ambaye alikuwa Rais wa Zambia kutoka mwaka 2008 hadi 2011.

Wakati wa Urais wa Kenneth Kaunda, Banda alishika nafasi muhimu za kidiplomasia na alikuwa akifanya kazi katika siasa kama mwanachama wa Chama cha Uhuru cha Umoja wa Mataifa (UNIP). 

Miaka kadhaa baadaye, aliteuliwa kama Makamu wa Rais na Rais Levy Mwanawasa mnamo Oktoba 2006, kufuatia kuchaguliwa tena. Alichukua jukumu la rais wa Mwanawasa baada ya Mwanawasa kupigwa na kiharusi mnamo Juni 2008, na kufuatia kifo cha Mwanawasa mnamo Agosti 2008, akawa Kaimu Rais. Kama mgombea wa Chama cha Demokrasia cha Demokrasia Multiparty (MMD), alishinda uchaguzi wa rais Oktoba 2008, kulingana na matokeo rasmi.

Kiongozi wa Upinzani Michael Sata wa Patriotic Front alishinda Banda katika uchaguzi wa rais wa Septemba 2011, na Sata akafanikiwa Banda kama Rais tarehe 23 Septemba 2011.

Jamii:Marais wa Zambia
Rasi ya Baja Kalifornia

right|thumb|279x279px| Rasi ya Baja California (nyekundu)
**Rasi ya Baja California** (tamka "ba-kha ka-li-for-ni-a", au **Kalifornia ya chini**) ni rasi ya Amerika Kaskazini. Iko kaskazini-magharibi mwa Mexico. 

Urefu wake ni kilomita 1,250 kutoka kaskazini hadi Cabo San Lucas upande wa kusini. Rasi hii inatenganisha Bahari ya Pasifiki kutoka Ghuba ya Kalifornia. 

Majimbo ya Mexiko ya Baja California Sur na Baja California yanapatikana kwenye rasi hiyo. 

Eneo lake ni km2 143,396.     

## Tovuti nyingine 
* Ramani za google 
* Baja.net  
* Baja California 

Jamii:Jiografia ya Meksiko
Visiwa vya Sunda

thumb|Picha Picha ya ramani ikionyesha Visiwa vya Sunda
**Visiwa vya Sunda** ni sehemu ya funguvisiwa la Malay katika Bahari Hindi. Kwa kawaida vinatofautishwa kati ya Visiwa Vikubwa vya Sunda na Visiwa Vidogo vya Sunda. Sumatra, Java, Borneo na Sulawesi hufanya Visiwa Vikubwa vya Sunda. Visiwa vidogo vya Sunda vinajumlisha visiwa vingi vidogo.  

Leo, Visiwa vya Sunda vimegawanywa kati ya nchi za  Indonesia, Malaysia, Brunei na Timor ya Mashariki .  

Ndani ya visiwa hivyo kuna mpaka wa kiekolojia inayoitwa "mstari wa Wallace". Mstari huu unatenganisha mimea na wanyama wa Asia na wale wa Australia.  

Laini ya Wallace pia inaendesha kupitia Visiwa vya Sunda. Ni mgawanyiko wa kibiolojia kati ya fauna na mimea ya Australia, na ile ya Asia ya Kusini. 

Jamii:Jiografia ya Asia
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Visiwa vya Indonesia
Jamii:Visiwa vya Malaysia
Jamii:Visiwa vya Brunei
Jamii:Visiwa vya Timor Mashariki
Rasi ya Alaska

thumb|Ramani ya Rasi ya Alaska na volkeno zake
thumb|Rasi ya Alaska upande wa kusini ya Alaska Bara
**Rasi ya Alaska** (kwa Kiingereza: Alaska Peninsula) ni rasi iliyoko kusini magharibi mwa Alaska, kati ya Bahari ya Pasifiki na Bahari ya Bering. 

Inaenea kwa umbali wa km 800 kutoka Alaska Bara hadi visiwa vya Aleuti. 

Kwa mtazamo tofauti eneo lote la Alaska linaweza kuitwa "rasi" lakini leo hii "rasi ya Alaska" hutumiwa tu kwa ule mkono wa nchi upande wa kusini.

Eneo la rasi ni takriban km 22,000. Idadi ya wakazi ni ndogo, chini ya watu 2,000. Wengi wao ni Maindio na Eskimo. 

Jamii:Jiografia ya Alaska
The Amazing Spider-Man (filamu)

thumb|logo ya The Amazing Spider-Man (filamu)
thumb|waigizaji wa The Amazing Spider-Man

**The amazing spider-man** ni filamu ya juu ya Amerika ya Kaskazini. Ni filamu ya maonyesho ya Spider-Man ya nne iliyoandaliwa na Picha za Columbia na Burudani ya Marvel, reboot ya mfululizo kufuatia trigogy ya Spider-Man ya 2002-2007 Spider-Man, na filamu ya kwanza katika duology ya kushangaza ya Spider-Man. 

Filamu hiyo ilielekezwa na Marc Webb kutoka kwa uchunguzi wa James Vanderbilt, Alvin Sargent na Steve Kloves, na muhusika mkuu wa filamu hii ni Andrew Garfield, Emma Stone, Rhys Ifans, Denis Leary,Campbell Scott, Embeth Davidtz, Irrfan Khan, Martin Sheen na Sally Field. Katika filamu hiyo, baada ya Peter Parker kuumwa na buibui aliyebadilishwa maumbile, anapata nguvu mpya, nguvu za buibui na anajitokeza kusuluhisha siri ya kifo cha ajabu cha wazazi wake. 

Jamii:filamu za Marekani
Frederick Chiluba

**Frederick Jacob Titus Chiluba** (Aprili 30, 1943 - Juni 18, 2011) alikuwa mwanasiasa wa Zambia ambaye alikuwa Rais wa pili wa Zambia kutoka mwaka 1991 hadi 2002.

Jamii:Marais wa Zambia
Mto Songhua

thumbnail|right|280px|Picha ya Angani ya Mto Songhua 

**Mto Songhua** (kwa Kirusi: Сунгари, Sungari) ni kati ya mito mikubwa nchini China, pia ni tawimto kubwa la Amur. Songhua ina njia ya km 1,927 kutoka Milima ya Changbai iliyopo kwenye mpaka wa China na Korea Kaskazini kupitia mikoa wa kaskazini ya China. 

Mto huo una beseni la km2 557,180  ukibeba m³ 2,463 za maji kila sekunde. 

Songhua inapita katika tambarare ya China kaskazini iliyo na mtelemko mdogo sana na hivyo njia ya mto ni ya kupindapinda ukiacha mahali penye maziwa madogo kama mabaki ya njia zake za awali.    

## Marejeo
Mto Zhu Jiang

**Mto Zhu Jiang** (kwa Kiingereza: **Pearl River**, "mto wa Lulu", zamani ilijulikana pia kama **Canton River**) ni jina la delta kubwa ya mito mbalimbali inayoishia kwenye Bahari ya China Kusini, na pia jina la pamoja kwa mfumo wa mito inayoungana hapa. Mito hiyo hujulikana kama mito ya Xi ("Magharibi"), Bei ("Kaskazini"), na Dong ("Mashariki") katika jimbo la Guangdong.  

Kuanzia chanzo cha mto Xi, mfumo wote wa Zhu Jiang huwa na urefu wa km 2,400. Kwa hiyo ni mto mrefu wa tatu wa China baada ya Mto Yangtze na Mto Njano. Kufuatana na mkondo wa maji unayobeba ni mto mkubwa wa pili baada ya Yangtze. Jumla ya beseni lake ni km2 409,480. Beseni hilo linapokea pia maji kutoka kaskazini mwa Vietnam.   

Mdomo wa mto Zhu Jiang ni kama hori ya bahari. Kabla yake liko jiji la Guangzhou. Hori ya mwisho inatenganisha Macau na Zhuhai upande wa magharibi na Hong Kong pamoja na Shenzhen upande wa mashariki. 

## Tawimito 
* Bei (北江)
* Dong (东江)
* Xi (西江)
** Yu (鬱江)
*** Yong (邕江）
**** Zuo (左江)
**** You (右江)
** Xun (浔江）
*** Qiang (黔江)
*** Liu (柳江)
**** Rong（融江）
**** Hongshui (红水河）
***** Beipan (北盘江)
***** Nanpan (南盘江)
****** Ba (灞水 or 灞河)
** Gui (桂江)
*** Li (漓江)

## Picha 

Picha:River Pearl.jpg|Mto na Mnara wa Kanton  
Picha:Xijiang Zhaoqing.JPG|Kuangalia mto Xi ("Mto wa Magharibi") kutoka Zhaoqing hadi Gaoyao 
Picha:pearlriver.jpg|Mto wa Pearl usiku, Guangzhou 
Picha:Dongguan007.jpg|Daraja la Humen, likitazamwa kutoka Zhenyuan  
Picha:Yelin-Island-view-of-Zhuhai-and-Jiuzhou-Islands-0718.jpg|Visiwa vya Zhuhai  na  Jiuzhou, vinatazamwa kutoka Kisiwa cha Yeli kwenye mdomo wa Mto wa Pearl 

## Marejeo 
Jamii:Mito ya China
Jamii:Mto Lulu
Mto Godavari

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mto Godavari 

**Godavari** ni mto mrefu wa pili zaidi nchini Uhindi baada ya Ganga. Chanzo chake kiko katika Milima ya Ghat ya Magharibi katika jimbo la Maharashtra . Kutoka huko, karibu na pwani ya magharibi ya Uhindi, mto unaelekea mashariki kwa km 1,465  ukivuka majimbo ya Maharashtra ( 48.6% za njia yake), Telangana (18.8%), Andhra Pradesh (4.5%), Chhattisgarh (10.9%) na Odisha (5.7%). Mwishoni unaingia katika Ghuba ya Bengali.  

Beseni lake lina eneo la km² 312,812, ambayo ni kati ya mabeseni makubwa zaidi kwenye Bara Hindi.    

Mto huo umeheshimiwa katika maandiko ya Kihindu kwa milenia nyingi na unaendelea kutazamwa kama "mto mtakatifu" na Wahindu wengi wanaofika huko kusali.  

Katika miongo iliyopita, mto huo umezuiwa na idadi ya mabwawa na malambo yanayochelewesha mtiririko wake. Delta ya mto inalisha watu wengi, wako watu 729 / km 2 - ambayo ni karibu mara mbili kuliko wastani wa kitaifa, na msongamano huo mkubwa umeongeza hatari ya mafuriko.   

## Tawimito 
[thumb|300px| Mto Godavari ukiishia kwenye [Ghuba ya Bengali (mto wa juu katika picha). ]]
thumb|450px|Beseni ya mto Godavari.
thumb|300px| Hekalu la Bhadrachalam wakati wa mafuriko 2005
right|thumb|300px| Daraja la Barabara juu ya Mto Godavari huko Bhadrachalam

Mto huo ni mtakatifu kwa Wahindu na una maeneo kadhaa kwenye benki zake, ambazo zimekuwa maeneo ya Hija kwa maelfu ya miaka. Kati ya idadi kubwa ya watu ambao wameoga kwenye maji yake kama ibada ya utakaso inasemekana walikuwa ni mungu wa Baladeva miaka 5000 iliyopita na mtakatifu Chaitanya Mahaprabhu miaka 500 iliyopita. Kila miaka kumi na mbili, haki ya Pushkaram hufanyika kwenye ukingo wa mto. 

## Vituo vya majiumeme 
## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Gautami Mahatmya (fourth book of the Brahma-purana) English translation by G. P. Bhatt, 1955 (includes glossary)
* Godavari basin 
* Rivers Network: Godavari watersheds webmap 
* Nashik City
* Contrasting Behavior of Osmium in the Godavari River Estuary, India, 2001
* irfca.org
* irfca.org

Jamii:Mito ya Uhindi
Kalimba

[thumb|Kalimba toka [Afrika Kusini]]
**Kalimba** ni ala ya muziki toka Afrika hasa Kusini kwa Sahara. Kalimba inaundwa na ubao na mabamba membamba ya chuma, kwa hivyo ni ala ya mabamba (kwa Kiingereza: lamelophone). Kalimba zinaitwa pia likembe, ilimba, mbira huru, mbira njari, mbira nyunga nyunga, nhare, matepe, njari, sansu, zanzu, karimbao, marimba, karimba, okeme, ubo, sanza au gyilgo katika sehemu mbalimbali za Afrika. 

Marimbula toka Visiwa vya Karibi alifanya kutia na kalimba toka Afrika.

Wanamuziki mashuhuri ambao hupiga kalimba au mbira ni Thomas Mapfumo toka Zimbabwe na Kinobe toka Uganda.
thumb|Muziki toka Zimbabwe

## Marejeo 
* Warner Dietz, Betty; Olatunji, Michael Babatunde (1965). Musical Instruments of Africa; Their Nature, Use, and Place in the Life of a Deeply Musical People. New York City: John Day Company.
* Howard, Joseph H. (1967). Drums in the Americas. New York City: Oak Publications.
* Mutwa, Credo Vusa'mazulu (1969). My people: the incredible writings of Credo Vusa'mazulu Mutwa. Johannesburg: Blue Crane Books.
* Tracey, Andrew (1970). "The Matepe Mbira Music of Rhodesia". Journal of the African Music Society. 4 (4): 37–61. (Note: this article is the original source of the Matepe song Siti, as played by Zimbabwean Marimba band Musango.)
* Tracey, Hugh (1961). The evolution of African music and its function in the present day. Johannesburg: Institute for the Study of Man in Africa.
* Tracey, Hugh (1969). "The Mbira class of African Instruments in Rhodesia (1932)". African Music Society Journal. 4 (3): 78–95.
* Berliner, Paul (c. 1978). The Soul of Mbira: Music and Traditions of the Shona People of Zimbabwe. Berkeley: University of California Press.

Jamii:Ala za muziki
Pigo la kona

**Pigo la kona** ni aina ya uanzishaji wa mpira uliokufa baada ya mpira kutoka nje ya uwanja kwa kuvuka mstari wa upande wa goli bila ya goli kufungwa na mpira huo kuwa umeguswa na mchezaji wa timu inayokaba. Mpira hupigwa kwa kutengwa kwenye kona ya uwanja, mahali mstari wa pembeni unapokutana na mstari wa upande wa goli. Mara kadhaa upigaji wa kona huweza kusababisha goli lakini ni nadra kulinganisha na penalti au faulu zinazopigwa karibu na eneo la penalti. 

## Utaratibu
* Refa msaidizi hutoa ishara ya kona kwa kunyoosha bendera juu na kuelekeza eneo la kona, hata na hivyo hii haimaanishi atakaponyooshea bendera ndipo kona itakapo pigiwa, refa ndiye anayetoa maamuzi kwa kunyoosha mkono kuelekeza eneo la kupigia. Refa huonyesha eneo la kupigia kona kwa kunyoosha mkono juu kuelekea upande wa kupigia kona.
* Mpira lazima uwekwe chini katika eneo lililochorwa robo duara lenye nusu kipenyo cha mita moja kutoka kwenye bendera ya kona maalumu kwa ajili ya kupiga kona.
* Wachezaji wote ambao kona inaelekezwa golini kwao lazima wawe umbali wa mita 9 kutoka kona inapopigiwa mpaka kona itakapopigwa, kama watahitaji kukaba kona itakayoanzishwa kwa pasi fupi, itawalazimu kusimama umbali huo katika alama zilizowekwa kwenye mstari wa pembeni na ule wa upande wa goli. 
* Mpira utakua umeanzishwa ukipigwa na ukasogea bila ya utatanishi wowote, sio lazima uvuke eneo la kona.

Wachezaji wanaokaba ni lazima wawe umbali unaotakiwa kisheria kama ilivyoelezewa hapo juu, kutofuata sheria hiyo kunaweza kusababisha adhabu ya faulu au kuonyeshwa kadi ya njano.

Ni kosa kwa mchezaji anayepiga kona kugusa mpira kwa mara ya pili kabla mchezaji mwingine uwanjani hajaugusa mpira. Kosa hili huadhibiwa timu kupigiwa faulu isiyo ya moja kwa moja kutoka eneo alipogusia mpira, vinginevyo katika kugusa mpira kwa mara ya pili mchezaji aliushika, hapa faulu ya moja kwa moja itapigwa kuelekeza golini kwake.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Jamii:Mpira wa Miguu
Kora

[thumb|[Sona Jobarteh chotara wa Uingereza na Afrika kutoka Gambia na kora yake.]]
**Kora** ni ala ya muziki toka Afrika, hasa Afrika ya Magharibi. Kora ni kinubi chenye nyuzi 21, hivyo ni ala za nyuzi (kwa Kiingereza: chordophone).

Wanamuziki mashuhuri ambao hupiga kora ni Mamadou Sidiki Diabate toka Mali ama Sona Jobarteh toka Gambia.

## Marejeo 
* Eric Charry, *Mande Music : Traditional and Modern Music of the Maninka and Mandinka of Western Africa*, University of Chicago Press, 2000.
* Ousmane Sow Huchard, ''La kora : objet-témoin de la civilisation manding : essai d'analyse organologique d'une harpe-luth africaine'', Presses universitaires de Dakar, Dakar, 2000.

Jamii:Ala za muziki
Sheria za soka

thumb|Rasimu ya mapema ya sheria za asili zilizoandikwa kwa mkono 'Sheria za Mchezo' iliyoandaliwa kwa niaba ya Chama cha Soka na Ebenezer Cobb Morley mnamo 1863 kwenye maonyesho kwenye Jumba la kumbukumbu la Soka la Kitaifa, Manchester.
**Sheria za soka** (kwa Kiingereza: “The Law Of the Game”; kifupi: **LOTG**) ni kanuni zilizoundwa maalumu ili kusimamia masuala yote yanayohusu mchezo wa soka. 

Sheria inaelezea idadi ya wachezaji kila timu inapaswa kuwa nao, urefu wa mchezo, kipimo cha uwanja na mpira, asili na aina za faulu refa anazoweza kutoa adhabu, sheria yenye utata kuliko zote ya kuotea na sheria nyingine kadhaa. Wakati wote wa mchezo, ni jukumu la refa kufafanua na kutekeleza kwa jinsi sheria inavyoelekeza.

Katikati ya karne ya 19, kulifanyika jaribio ya kugeuza sheria kuwa za ishara zaidi. Sheria hizi zina historia ya kuanzia mwaka 1863 ambapo kifungu cha sheria kiliundwa na bodi iliyokua ikishughulikia masuala ya soka iliyoundwa mwaka huohuo kwa jina la (The Football Association|Footba). Kwa muda mrefu sheria hizo zimekua zikirekebishwa na kuanzia mwaka 1886 ziliwekwa chini ya bodi maalumu (International Football Association Board).

Ndio sheria pekee ambazo FIFA wameruhusu zitumike nan chi wanachama wake. Sheria hizo zinaruhusu tofauti ndogo baina ya nchi.

## Sheria za sasa za mchezo
Sheria za sasa za mchezo zipo 17, kila sheria ikiwa na kanuni na maelekezo fulani:
* Sheria namba 1: Uwanja wa soka
* Sheria namba 2: Mpira wa kuchezea soka
* Sheria namba 3: Wachezaji wa soka
* Sheria namba 4: Jezi
* Sheria namba 5: Refa
* Sheria namba 6: Refa wasaidizi na mafisa wengine wa mchezo
* Sheria namba 7: Urefu wa mchezo wa soka, mapumziko
* Sheria namba 8: Kuanzisha mchezo na kurudisha mpira mchezoni
* Sheria namba 9: Mpira ndani na nje ya mchezo
* Sheria namba 10: kubaini ushindi
* Sheria namba 11: Kuoteka katika soka
* Sheria namba 12: Faulu na matendo yasio ya kimichezo
* Sheria namba 13: Mapigo huru (Mapigo huru ya moja kwa moja na Mapigo huru yasiyo ya moja kwa moja)
* Sheria namba 14: Penalti
* Sheria namba 15: Urushaji mipira iliyotoka
* Sheria namba 16: Goli kiki
* Sheria namba 17: Pigo la kona

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Jamii:Mpira wa Miguu
Samori Ture

thumb|Samori Ture, mtawala wa Dola la Wasulu.
**Samori Ture** (Miniambaladugu, Guinea, 1830 - Ndjole, Gabon, 2 Juni 1900) alikuwa mtawala na mwanzilishi wa Dola la Wasulu katika Afrika ya Magharibi. Aliongoza dola hilo miaka 22.

Samori Ture alipigana na Wafaransa kwa kipindi hicho kuilinda nchi yake. Alikuwa mtawala mkuu wa bara la Afrika katika karne ya 19. Alikuwa babumkuu wa Seku Ture, rais wa kwanza wa Guinea.

## Marejeo 
* J. F. A. Ajayi (dir.), *L’Afrique au XIXe siècle jusque vers les années 1880*, vol. VI de ''Histoire générale de l'Afrique*, UNESCO, Paris, 2011 (rééd.)  ()
* (en) A. Adu Boahen, *African perspectives on colonialism'', Johns Hopkins University Press, Baltimore, 1989 (1987), 133 p.  () 
* Julie d'Andurain, ''La capture de Samory, 1898 : l'achèvement de la conquête de l'Afrique de l'Ouest*, Soteca, Saint-Cloud, 2012, 208 p.  () 
* Ibrahima Khalil Fofana, *L'almami Samori Touré, empereur : récit historique*, Présence africaine, Paris, Dakar, 1998, 133 p.  ()
* (en) L.H. Gann and Peter Duignan (dir.), *Colonialism in Africa, 1870-1960*, vol. 1, *The history and politics of colonialism, 1870-1914*, Cambridge University Press, Cambridge, 1969, 532 p.  ()
* (en) Bethwell Allan Ogot (dir.), *Africa from the sixteenth to the eighteenth century'', UNESCO, Paris ; J. Currey, Oxford, 1999, 491 p.  () 

Jamii:Wanasiasa wa Guinea
Ziwa Great Bear

**Ziwa Great Bear** (kwa Kifaransa: Grand lac de l'Ours; "Ziwa kubwa la dubu") ni ziwa lililopo katika misitu ya Kanada ya Kaskazini.  

Ni ziwa kubwa kabisa ndani ya Kanada, isipokuwa (Ziwa Superior na Ziwa Huron ambayo yanavuka mpaka wa Kanada na Marekani ni makubwa zaidi), ni ya nne kwa ukubwa Amerika Kaskazini, ni ya nane kwa ukubwa ulimwenguni. 

Ziwa liko katika maeneo ya Northwest Territories, ndani ya mzingo aktiki kati ya nyuzi 65 hadi 67 za latitudo ya kaskazini na kati ya nyuzi 118 na 123 za longitudo ya magharibi ilhali liko mnamo mita 156 juu ya usawa wa bahari. 

## Jiografia 
[left|thumb|[Ramani inaonyesha kina cha Ziwa la Great Bear.]]
[left|thumb|[Beseni la Mto Mackenzie likionyesha mahali pa Ziwa Great Bear katika Aktiki ya Kanada.]]

Ziwa lina eneo la maji la kilomita za mraba 31,153. Kina kirefu zaidi ni m 446 na kina cha wastani m 71. Beseni lake ni la km² 114,717.  

Ziwa Great Bear limefunikwa na barafu kutoka mwishoni mwa Novemba hadi Julai.  

### Mito inayoingia mle 
Mito inapita kwenye Ziwa Great Bear ni pamoja na Mto Whitefish, Mto Big Spruce, Mto Haldane, Mto Bloody River, Mto Sloan, Mto wa Dease na Mto Johnny Hoe.

## Marejeo 
Jamii:Northwest Territories
Wanyankole

[thumb|[Bendera yao.]]
[thumb|[Ramani ya eneo lao (rangi nyekundu).]]
**Wanyankole** ni kabila la kusini-magharibi mwa Uganda lililounda zamani (kuanzia karne ya 15) Ufalme wa Nkore au Ankole, mashariki kwa Ziwa Edward. Mfalme wao aliitwa Mugabe au Omugabe. 

Ufalme huo ulikubali ulinzi wa Uingereza tarehe 25 Oktoba 1901. Ulifutwa na rais Milton Obote mwaka 1967 na haujarudishwa rasmi. 

Eneo lake limegawanyika katika wilaya 10: wilaya ya Bushenyi, wilaya ya Buhweju, wilaya ya Mitooma, wilaya ya Rubirizi, wilaya ya Sheema, wilaya ya Ntungamo, wilaya ya Mbarara, wilaya ya Kiruhura, wilaya ya Ibanda na wilaya ya Isingiro.

Lugha yao inaitwa Kinyankole (wao wanasema: Runyankole) na ni kati ya lugha za Kibantu. Inakaribiana na Kihaya. 

Idadi yao ni asilimia 9.5 za wananchi wote wa Uganda.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*World Statesmen - Uganda
*A tour guide to Ankole Culture - Uganda 
*Historical map of Ankole

Jamii:Wilaya ya Bushenyi
Jamii:Wilaya ya Buhweju
Jamii:Wilaya ya Mitooma
Jamii:Wilaya ya Rubirizi
Jamii:Wilaya ya Sheema
Jamii:Wilaya ya Ntungamo
Jamii:Wilaya ya Mbarara
Jamii:Wilaya ya Kiruhura
Jamii:Wilaya ya Ibanda
Jamii:Wilaya ya Isingiro
Deo Kanda

**Deo Kanda A Mukok** (amezaliwa 11 Agosti 1989) ni mchezaji wa soka raia wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo anayecheza kama mshambuliaji katika klabu ya Simba S.C. nchini Tanzania.

## Kazi
Akiwa mzaliwa wa Matadi, Deo Kanda alianza maisha ya Soka katika klabu ya Jack Trésor FC. Ali saini mkataba wake wa soka la kulipwa na klabu kutokea Kinshasa ya DC Motema Pembe. 

Baadaye alihamia kwa wapinzani wa jadi klabu ya TP Mazembe mnamo mwaka 2009, alifanikiwa kucheza fainali za kombe la dunia ngazi ya klabu kwa misimu ya 2009 na 2010, katika mechi ya fainali walipoteza kwa goli 3-0 dhidi ya Internazionale. 

Katika fainali za klabu bingwa afrika, alifunga goli la muhimu sana lililowafanya Mazembe kushinda taji hilo. 

Mnamo Aprili 2013, alifanya majaribio na klabu ya Misri Al Ahly, hata na hivyo hakusajiliwa na klabu hiyo. Juli 2013 alijiunga na klabu ya nchini Morocco, Raja Casablanca, na kusaini mkataba wa miaka mitatu.

Katika timu ya taifa Déo Kanda kafanikiwa kucheza mechi mbili tu katika mashindano ya kufuzu fainali za kombe la dunia za mwaka 2014.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Timoteo wa Mauretania

**Timoteo wa Mauretania** alikuwa shemasi aliyefia imani ya Ukristo huko Mauretania (leo nchini Algeria) wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Mei.

Pengine wanaunganishwa naye Polius na Eutiki kama mashemasi wafiadini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Algeria
Wafiadini wa Pentekoste wa Aleksandria

'''''' (walifia dini Aleksandria, Misri, 339) walikuwa Wakristo Wakatoliki wa mji huo, wakiwemo wanaume na wanawake, ambao waliuawa kwenye Pentekoste kwa amri ya askofu Mwario Joji chini ya kaisari Konstans II, ila wengine walipelekwa tu uhamishoni . 

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 339
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Misri
Mto Liao

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mto Liao 

**Mto Liao** ni mto mkuu kusini mwa eneo la Manchuria nchini China. Liao ni moja kati ya mito mikuu saba ya China. Majina ya majimbo ya Liaoning na rasi ya Liaodong yametokana na mto huo. Mto huo pia unajulikana kama "mto mama" huko kaskazini mashariki mwa China.   

## Tabia
Liao inapita kwenye njia yake ya km 1,345 katika beseni lake la kilomita za mraba 232,000.  

Hata hivyo inabeba maji kiasi tu maana mkondo wake una m3 500 pekee.   

Maji yake huwa na matope mengi maana mto unapita katika ardhi yenye punje ndogo sana kama unga zinazofanya mashapo kuwa mengi.    

## Njia ya mto 
300px|thumb|Mto Liao kwenye tambarare ya China Kaskazini Mashariki
Mto Liao unaanza mahali pa kuungana kwa matawimto makuu mawili ambayo ni **Mto Xiliao** (Liao ya magharibi) na **Mto Dongliao** (Liao ya mashariki).  

Mkono wa magharibi wa Liao unapita kabisa ndani ya Mongolia ya Kichina ukiundwa kwa kuungana kwa mito ya  Xar Moron na Laoha kwenye sehemu ya 43 ° 25 'N, 120 ° 45' E.  

Mkono wa mashariki unaanza katika Jimbo la Jilin, ukipita katika njia yenye umbo la "S" hadi kuungana na mkono wa magharibi. 

Sasa Mto Liao wenyewe upo njiani ukielekea kusini kupitia tambarare ya China Kaskazini Mashariki.  

Kabla ya kufika baharini mto unajigawa kwa mikono miwili na hivyo kuunda delta yake inayoishia katika bahari ya Bohai.     

## Matawimto 
### Matawimto makuu
* **Mto Xiliao** (, "Mto Liao wa Magharibi") ni tawimto kubwa zaidi la Mto Liao, urefu wake ni km 449 katika beseni dogo la km213,600.  
* **Mto Dongliao** (, "Mto wa Liao wa Mashariki") ni chanzo kingine kikuu cha Mto Liao. Ina urefu wa km 360 na beseni dogo la km2 11,500.

### Matawimito madogo 
Mito ifuatayo huingia Mto Liao katika Jimbo la Liaoning.     

* Mto Sutai (   ) 
* Mto wa Qing (   ) 
* Mto Chai (   ) 
* Shabiki wa Mto (   ) 
* Mto Xiushui (   ) 
* Mto wa Yangximu (   ) 
* Mto wa Liu (   ) 
* Mto Raoyang (   )

## Marejeo
Jamii:Mito ya China
Dvina ya Kaskazini

thumb| Mto Dvina ya Kaskazini
thumb| Ramani ya bonde la Dvina Kaskazini
[thumb|275x275px| Day Quay ya Kaskazini huko [Arhangelsk|Arkhangelsk ]]
**Dvina ya Kaskazini** (kwa Kirusi: Се́верная Двина́) ni mto mkubwa katika kaskazini ya Urusi unaopitia Vologda Oblast na Arkhangelsk Oblast ukiishia katika Hori ya Dvina ya Bahari Nyeupe. 

Matawimto makuu ni Vychegda (kulia), Vaga (kushoto), na Pinega (kulia). 

## Jiografia 
Urefu wa Dvina ya Kaskazini ni km 774.

Eneo la bonde lake ni km² 357,052. 

Miji ya Arkhangelsk na Vologda iko kwenye beseni la Dvina ya Kaskazini, pamoja na miji mingi kidogo. Mingi ina umuhimu wa kihistoria kama vile Veliky Ustyug, Totma, Solvychegodsk, na Kholmogory. 

Katika majira ya joto barafu ya miezi mingi inayeyuka na hapo mto hutumiwa kama njia ya kusafirisha mbao  wa miti iliyokatwa msituni na kupelekwa penye viwanda vya kuupasulia. 

Mnamo 1926-1928 mfereji wa kuunganisha mto Pinega, moja ya matawimto makuu ya Dvina ya Kaskazini, ulijengwa kwa kuuunganisha na mto Kuley, lakini mfereji hauna matumizi sana.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*  
* Nakala ya kina juu ya Dvina ya Kaskazini katika *Kamusi ya Brockhaus* ya 1906 *na Epheronic* 

Jamii:Mito ya Urusi
Zota mfiadini

'*** (pia: **Ioatha*') ni Mkristo ambaye alifia dini katika Pentapoli ya Kurene (leo nchini Libya) wakati wa dhuluma ya kaisari Maximian (285-305). 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Libya
Kasto na Emilio

'''''' (walifia dini katika Tunisia ya leo, 250 hivi) walikuwa Wakristo ambao waliuawa kwa kuchomwa moto.

Habari zao ziliandikwa na askofu Sipriani wa Karthago akieleza kwamba mara ya kwanza walishindwa na hofu, lakini hatimaye Mungu aliwaimarisha wawe na nguvu kuliko miali ya moto .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 22 Mei

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Castus and Emilius.

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Lucho, Montano na wenzao

''''* Juliano, Vitoriko, Vikta na Donasiani (walifia dini Karthago, katika Tunisia ya leo, 259 hivi) walikuwa Wakristo ambao, kwa kushika mafundisho waliopewa na askofu Sipriani, waliuawa wakati wa dhuluma ya kaisari Valerian.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 23 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 67
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 59

## Marejeo ya lugha nyingine
*
* 
*
* 
*
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum'' (BSS), 12 voll., Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, Roma 1961-1969. 

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia