open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toyin Oshinaike

**Toyin Oshinaike** ni mwigizaji na mwongozaji mashuhuri wa Nigeria, aliyejulikana kwa kazi yake katika jukwaa, filamu, na televisheni.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Segun Adefila

**Segun Adefila** ni msanii wa uigizaji wa Nigeria, mwandishi wa chore, densi, mwigizaji, mkurugenzi, na mwanaharakati wa kitamaduni. Yeye ndiye mwanzilishi mwenza na mkurugenzi wa kisanii wa Crown Troupe of Africa, kampuni ya upainia ya ukumbi wa michezo mzima iliyoko Lagos, Nigeria, inayojulikana kwa ujumuishaji wake wa ubunifu wa densi, maigizo, muziki, na sanaa ya kuona iliyokita mizizi katika tamaduni za uigizaji asilia za Kiafrika.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Kayode Peters

**Kayode Peters Adewumi** (alizaliwa 25 Septemba 1975 - alifariki 28 Juni 2025) alikuwa mwigizaji wa Nigeria na filamu, mtayarishaji wa televisheni na jukwaa na mkurugenzi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Juliette Bonkoungou

**Juliette Bonkoungou** (alizaliwa tarehe 14 Mei 1954), anajulikana kwa kawaida nchini Burkina Faso kama **Julie wa Koudougou**, mji wake wa nyumbani, ni judge, mwanasiasa na mwanadiplomasia kutoka Burkina Faso. Yeye ni mwanachama wa chama tawala cha Congress for Democracy and Progress (CDP), amewahi kuwa rais wa Baraza la Uchumi na Jamii (Conseil économique et social) na sasa ni Balozi wa Burkina Faso nchini Kanada.

## Maisha ya Awali na Familia 
Juliette Bonkoungou alizaliwa katika Yameogo, Koudougou, Burkina Faso tarehe 14 Mei 1954, akiwa mkubwa kati ya watoto wanane. Baba yake, Joseph Yameogo, mfalme wa Burkina Nabe Yiri, alihudumu kama polisi katika mji wa Bobo Dioulasso kwa miaka miwili na kisha akarudi kwenye mji wake wa nyumbani, Koudougou, ambapo pia alifanya kazi kama polisi. Mama yake alikuwa Madeleine Yameogo.

Bonkoungou alikutana na mumewe, Pascal Bonkoungou, mwaka 1981 nchini Ufaransa walipokuwa wakisoma huko. Mumewe ni daktari anayejikita katika magonjwa ya tumbo na tumbo na wana binti mmoja na wavulana wawili. 

## Elimu 
Bonkoungou ni mwanasheria na mchumi. Baada ya kupata shahada ya uzamili katika sheria za kiraia pamoja na DEA (shahada ya uzamili), alipata diploma ya heshima kutoka École Nationale de la Magistrature. Hii iliambatana na diploma nyingine ya uzamili katika usimamizi wa ununuzi wa viwanda kutoka Taasisi ya Biashara na Utawala huko Bordeaux, Ufaransa. Pia alikamilisha mafunzo ya kina ya kitaaluma katika utendaji wa sheria katika Mahakama ya Kiraia ya Bordeaux.

Bonkoungou anazungumza Kifaransa, Kiingereza, Kiarabu, na Dioula.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Minata Samaté Cessouma

**Minata Samaté Cessouma** (alizaliwa 14 Julai 1961) ni mwanadiplomasia kutoka Burkina Faso. Amewahi kuhudumu kama Balozi wa Dhati na Mwakilishi wa Burkina Faso nchini Ethiopia na Rwanda, Mwakilishi wa Kudumu kwa Umoja wa Afrika (AU), na kama Mwakilishi wa Tume ya Umoja wa Mataifa ya Uchumi kwa Afrika (UNECA).

Samaté pia alishika wadhifa wa Kamishna wa Masuala ya Kisiasa katika AU, kisha Kamishna wa Idara ya Afya, Mambo ya Kibinadamu na Maendeleo ya Jamii ya Umoja wa Afrika (HHS). Amefanya kazi pia kama Mshauri wa Kijamii wa Rais wa Burkina Faso na kama Waziri wa Nchi wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kikanda wa Burkina Faso.

## Wasifu 
Minata Samaté alizaliwa 14 Julai 1961, N'Dorola, Burkina Faso ni mwanadiplomasia wa Burkina Faso na kiongozi wa umma. Alisoma katika Paris 1 Panthéon-Sorbonne University, Chuo Kikuu cha Ouagadougou, na Shule ya Kitaifa ya Utawala na Mahakimu huko Ouagadougou.

Samaté alianza kazi yake ya utumishi wa umma mwaka wa 1994. Alihudumu kama Charge d’affaires wa Ubalozi wa Burkina Faso kuanzia Oktoba 1997 hadi Agosti 2003. Baadaye, alitumikia kama mshauri wa karibu wa Rais wa Burkina Faso, Blaise Compaoré, kuanzia Novemba 2003 hadi Juni 2007.

Mnamo Juni 2007 hadi Aprili 2011, Samaté alikuwa Naibu Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kikanda wa Burkina Faso. Katika nafasi hii, aliongoza Economic Council of Ministers wa Jumuiya ya Mataifa ya Afrika Magharibi (ECOWAS) na Baraza la Upatanishi na Usalama (MSC), pamoja na kuhudumu kama mwenyekiti mwenza wa mikutano ya Troika ya ECOWAS na Umoja wa Ulaya. ECOWAS ni mojawapo ya nguzo za kikanda za Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika (AEC) barani Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Esther Hellen J. Lugwisha

**Esther Hellen J. Lugwisha** ni mwanasayansi wa Tanzania katika taaluma ya kemia, anayejulikana kwa mchango wake katika kemia ya mazingira na utafiti wa katalisisi. Tafiti zake zimejikita katika matumizi ya kemia kutatua changamoto za mazingira na kukuza maendeleo endelevu kupitia mbinu za sayansi.

## Maisha ya awali na elimu 
Esther Hellen J. Lugwisha alipata elimu ya juu katika taaluma ya kemia katika vyuo vikuu mbalimbali, ambako alijikita katika masomo ya kemia safi na kemia ya mazingira. Kupitia masomo yake ya uzamili na uzamivu, alijenga msingi imara katika utafiti wa kisayansi unaolenga uhifadhi wa mazingira na matumizi bora ya rasilimali.

## Kazi na taaluma 
Lugwisha amefanya kazi kama mtafiti na mhadhiri katika taasisi za elimu ya juu, akijihusisha na utafiti wa kemia ya mazingira, katalisisi na matumizi ya nyenzo za kikemia katika kutatua changamoto za kimazingira. Amehusika katika miradi ya utafiti inayolenga kuboresha uelewa wa athari za kemikali katika mazingira na kutengeneza suluhisho rafiki kwa mazingira.

Katika taaluma yake, ameshiriki katika tafiti za kitaifa na kimataifa, akishirikiana na wataalamu wengine wa sayansi katika kuchapisha matokeo ya tafiti kwenye majarida ya kisayansi yanayotambulika.

## Mchango katika sayansi 
Mchango wa Esther Hellen J. Lugwisha katika sayansi umejikita katika:
* Utafiti wa kemia ya mazingira na athari za kemikali katika mazingira ya asili
* Maendeleo ya mbinu za katalisisi kwa matumizi endelevu
* Ufundishaji na malezi ya watafiti chipukizi katika taaluma ya kemia
* Kuchangia maarifa ya kisayansi kupitia machapisho na makongamano ya kitaaluma

Kupitia kazi zake, amesaidia kukuza matumizi ya sayansi kama nyenzo ya maendeleo endelevu na utunzaji wa mazingira.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanakemia wa Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
Grace Gobbo

**Grace Gobbo** (amezaliwa Tabora, Tanzania, 1974) ni ethnobotanist anayejishughulisha na utafiti wa tiba za jadi zinazotumiwa na waganga wa asili nchini Tanzania. Gobbo hufanya kazi ya kuwahoji waganga wa jadi na kurekodi mimea wanayotumia, kwa lengo la kutambua mimea ya asili yenye matumizi ya kitabibu.

Gobbo alipata shahada ya kwanza katika Masomo ya Maendeleo kutoka Kimmage Development Studies Centre na kuendelea na masomo ya juu katika Idara ya Maendeleo ya Kimataifa ya Maynooth University.

## Historia 
Akiwa amekulia katika familia ya Kikristo na baba yake akiwa daktari, Gobbo hapo awali alichukulia tiba za jadi kama uchawi. Baada ya masomo yake ya botaniki kumfichua ushahidi mpya wa kisayansi, Gobbo alianza kuwahoji waganga wa jadi ambao walieleza mafanikio yao katika kutumia mimea kutibu magonjwa mbalimbali.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanasayansi wa Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
Laurent Naré

**Laurent Naré** (alizaliwa Koupéla, 11 Novemba 1934 - Nanterre, Ufaransa, 17 Januari 2004) alikuwa kasisi wa Kanisa Katoliki, mwanateolojia na msomi wa Biblia (mwanaleksijia) kutoka nchini Burkina Faso.

Anajulikana sana kwa mchango wake mkubwa wa kielimu katika mazungumzo kati ya dini mbalimbali na kwa kuwa Mburkina Faso wa kwanza kuteuliwa kuwa mwanachama wa Tume ya Biblia ya Kipapa mjini Vatican.

## Wasifu 
Laurent Naré alifanya masomo yake ya juu katika teolojia na sayansi ya Biblia. Alipata shahada yake ya udaktari katika Taasisi ya Biblia ya Kipapa mjini Roma kwa tasnifu iliyosifiwa sana kuhusu manabii katika maandiko matakatifu.

Alihudumu kama profesa wa Agano Jipya na lugha za Biblia katika Seminari Kuu ya Mtakatifu Yohane Mbatizaji huko Wayalgui (Ouagadougou). Utaalamu wake ulimpelekea kufanya kazi katika tafsiri ya Biblia kwa lugha ya Kimoore ili kukuza uingizaji wa ujumbe wa Kikristo katika utamaduni wa Afrika Magharibi.

Alikuwa rektori wa seminari kuu ya kikanda ya Koumi katika mkoa wa Bobo-Dioulasso kuanzia mwaka 1975 hadi 1978.

Mnamo mwaka 1996, aliteuliwa kuwa mwanachama wa Tume ya Biblia ya Kipapa na Papa Yohane Paulo II, akiwa mmoja wa wanateolojia wachache wa Kiafrika kuhudumu katika chombo hicho cha kitaaluma kinachohusika na tafsiri ya Maandiko Matakatifu ndani ya Kanisa Katoliki.

## Kazi na Machapisho 
Kazi yake kuu, iliyotokana na tasnifu yake ya udaktari, inachukuliwa kuwa rejea muhimu katika utafiti linganishi kati ya Biblia na Kurani.
* Prophètes et messagers de Dieu dans le Coran et dans la Bible, Paris, Ufaransa, Éditions de l'Orante, 1982.
* « La figure d'Abraham dans le Coran », in *Revue de théologie africaine*, Kinshasa.
* Proverbes salomoniens et proverbes mossi : étude comparative à partir d'une nouvelle analyse de Pr. 25-29, Frankfurt am Main ; Bern ; New York, P. Lang, 1986.

## Marejeo 
Jamii:mapadri
Jamii:watu wa Burkina Faso
Maua Sama

**Maua Sama** (alizaliwa Agosti 27, 1990) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Tanzania. Anajulikana zaidi kupitia wimbo wake wa “Iokote” uliotoka mwaka 2018.

## Maisha ya awali na elimu 
Maua Sama alizaliwa tarehe 27 Agosti 1990 nchini Tanzania. Alikamilisha masomo yake kabla ya kuanza rasmi taaluma yake ya muziki.

## Kazi 
Maua Sama alianza kazi yake ya muziki mwaka 2013 baada ya kugunduliwa na rapa na mwanasiasa wa Tanzania Mwana FA. Wawili hao walishirikiana katika wimbo “So Crazy” mwaka huo huo. Awali, wimbo huo uliimbwa na Maua Sama pekee na kurekodiwa na kushirikisha wasanii wa ndani kutoka mji wake wa Moshi, Kilimanjaro, kabla ya kurekodiwa upya na kumshirikisha Mwana FA.

Mnamo mwaka 2015, Maua Sama alitoa wimbo wake wa kwanza rasmi ulioitwa “Let Me Know”, uliompa umaarufu mpana zaidi kwa wasikilizaji wa muziki wa Tanzania.

Gazeti la Tanzania *The Citizen* liliwahi kuandika kuhusu albamu yake ya kwanza aliyotangaza kuiachia, lakini hadi kufikia mwaka 2024 albamu hiyo haikuwa bado imetolewa rasmi.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1990
Jamii: Wanawake wa Tanzania
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanamuziki wa Tanzania
Jamii: WikiGap JWK 2026
Mutinta Mazoka

**Mutinta Mazoka** ni mwanasiasa kutoka nchini Zambia na mwanachama wa chama siasa cha *United Party for National Development (UPND).* 

Alipata umaarufu mkubwa katika siasa za Zambia alipochaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Pemba. Mutinta ni mjane wa mwanzilishi wa chama cha UPND na mwanasiasa mkongwe, marehemu Anderson Mazoka.

## Maisha ya awali na elimu 
Mutinta Mazoka alizaliwa nchini Zambia ambako alipata elimu yake ya msingi na sekondari. Maisha yake ya awali na ndoa yake na Anderson Mazoka yalimweka karibu na harakati za kisiasa tangu kuanzishwa kwa chama cha UPND mnamo mwaka 1998. 

Baada ya kifo cha mume wake mwaka 2006, Mutinta aliamua kuingia rasmi kwenye siasa za ushindani ili kuendeleza maono ya mume wake na kutumikia wananchi wa Zambia, hususan katika maeneo ya vijijini.

## Kazi 
Katika maisha yake ya kisiasa, Mutinta Mazoka amehudumu kama Mbunge wa jimbo la Pemba kwa vipindi kadhaa. Akiwa bungeni, amekuwa sauti imara katika kutetea maendeleo ya kilimo, upatikanaji wa maji safi, na kuboresha miundombinu ya afya na elimu katika jimbo lake na taifa kwa ujumla. Amekuwa mwanachama mwaminifu wa chama cha UPND na ameshiriki kikamilifu katika kampeni mbalimbali zilizopelekea chama hicho kushika hatamu za uongozi nchini Zambia.

Mbali na siasa, Mutinta anajulikana kwa kazi zake za kijamii na hisani. Amekuwa akisaidia vikundi vya wanawake na vijana kujikwamua kiuchumi kupitia miradi midogo midogo. Uongozi wake unatajwa kuwa wa mfano kutokana na uwezo wake wa kuunganisha watu na msimamo wake usioyumba katika misingi ya kidemokrasia.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Amber Lulu

**Amber Lulu** ni mwanamuziki na mwandishi wa nyimbo wa Tanzania, anayejulikana kwa mchango wake katika tasnia ya Bongo Flava na muziki wa Afro Pop. Amejizolea umaarufu kupitia nyimbo zinazopendwa sana na mashabiki wa muziki wa Tanzania na Afrika Mashariki.

## Maisha ya awali na elimu 
Amber Lulu alizaliwa na kukulia Tanzania, ambapo alipatika na kuanza kupenda muziki akiwa mdogo. Amejipatia elimu ya msingi na sekondari nchini Tanzania, na kuendeleza taaluma yake ya muziki kupitia mashirika mbalimbali ya sanaa na ushauri wa wasanii waliokuwa wakongwe.

## Kazi ya muziki 
Amber Lulu amejikita katika kutengeneza nyimbo za Bongo Flava na Afro Pop. Ameandika na kuimba nyimbo kadhaa zenye umaarufu mkubwa, ambazo zimepokelewa vizuri na mashabiki na vyombo vya habari vya muziki. Kazi yake imechangia kukuza tasnia ya muziki wa wanawake nchini Tanzania, akichangia katika kuzalisha sauti mpya na mtindo wa kisasa wa muziki.

Amewahi kushirikiana na wasanii wengine wa Tanzania, na kushiriki katika matukio makubwa ya muziki ya ndani na kimataifa, ikiwemo maonyesho na tamasha.

## Mchango na umaarufu 
Amber Lulu ameonekana kama mfano wa mwanamuziki chipukizi wa Kitanzania, akichangia kwa:
* Kuongeza umaarufu wa Bongo Flava miongoni mwa wanawake
* Kushirikisha wanamuziki wachanga katika miradi ya muziki
* Kuhimiza ubunifu wa muziki wa kisasa nchini Tanzania

## Nyimbo maarufu 
Baadhi ya nyimbo zinazomfanya kuwa maarufu ni:
* "Moyo Wangu"
* "Iokote"
* "Nipe Nusu"

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
Jamii:Bongo Flava
Pirira Athumani

** Pirira Athumani** (1920 – Juni 2000) alikuwa mwimbaji na mwandishi wa nyimbo wa Tanzania wa muziki wa *ngoma*.

Pirira Athumani alizaliwa mwaka 1920 katika kijiji kilicho karibu na jiji la Tanga. Athumani hakuwa na elimu rasmi na alisoma kusoma na kuandika akiwa mtu mzima.

Wimbo wake wa miaka ya 1950, "The Stepmother", ulitokana na uzoefu wake wa kulelewa na kuwa bibi wa nyumba. Alipinga dhana za kitamaduni za Waswahili, zikiwakilishwa na methali ya kitamaduni "bibi si mama." Wimbo wake "Love Has No Cure" unalinganisha upendo na *juju* na unatoa onyo dhidi ya majaribio ya kudhibiti upendo, ambayo hupelekea kuvunjika moyo.

Wimbo wake wa miaka ya 1990, "Wape Wape Vidonge Vyao" ('Wape Vidonge Vyao'), uliandikwa kwa lengo la kutoa onyo kuhusu kuenea kwa HIV/AIDS in Tanzania. Wimbo huu unazuia ushoga kwa kuhimiza msikilizaji "kula squid, si samaki." Metafora za chakula zilitumika kwani kula mara nyingi ilitumika kama njia ya kumaanisha tendo la ngono.

Pirira Athumani alifariki dunia mwezi Juni 2000.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1920
Jamii: Waliofariki 2000
Jamii: Wanamuziki wa Tanzania
Jamii: Wanawake wa Tanzania
Jamii: WikiGap JWK 2026
Mary Mbewe

**Mary Mbewe** ni mwandishi wa habari mwandamizi na mhariri kutoka nchini Zambia. Anafahamika zaidi kwa kuwa mwanamke wa kwanza nchini humo kuteuliwa kuwa Mhariri Mkuu wa gazeti la *Daily Nation.* 

Mbewe ana uzoefu wa zaidi ya miongo mitatu katika tasnia ya habari, akijikita katika uandishi wa habari za uchunguzi, uhariri, na usimamizi wa vyombo vya habari.

## Maisha na Elimu 
Mary Mbewe alipata elimu yake ya uandishi wa habari nchini Zambia na baadaye kujiendeleza kupitia mafunzo mbalimbali ya kitaaluma ndani na nje ya nchi. 

Alianza safari yake ya habari wakati ambapo tasnia hiyo ilikuwa inatawaliwa zaidi na wanaume, jambo lililomfanya afanye kazi kwa bidii ili kuthibitisha uwezo wake. Elimu na uzoefu wake vimekuwa msingi mkuu wa mchango wake katika kukuza weledi wa habari nchini Zambia.

## Kazi 
Safari ya kikazi ya Mary Mbewe ilianzia katika gazeti la *Zambia Daily Mail*, ambapo alifanya kazi kama mwandishi na baadaye kupanda vyeo hadi kufikia nafasi za uhariri. 

Mwaka 2017, aliweka historia kwa kuteuliwa kuwa Mhariri Mkuu wa gazeti la *Daily Nation*, hatua iliyovunja kioo cha upendeleo wa kijinsia katika uongozi wa vyombo vya habari nchini Zambia. Chini ya uongozi wake, gazeti hilo lilipanua wigo wake wa habari na kuimarisha uhuru wa kutoa maoni.

Mbali na kazi za uhariri, Mbewe amekuwa mwanachama hai wa mashirika ya waandishi wa habari kama vile Chama cha Waandishi wa Habari Wanawake nchini Zambia (ZAMWA). Amekuwa akijitolea muda wake mwingi kuwafundisha waandishi wa habari chipukizi, hususan wanawake, kuhusu maadili ya kazi, ujasiri, na umuhimu wa kutoa sauti kwa wasio na sauti katika jamii.

## Tuzo na heshima 
Katika kutambua mchango wake wa muda mrefu, Mary Mbewe amepokea tuzo mbalimbali zikiwemo:
* Tuzo ya Mafanikio ya Maisha (Lifetime Achievement Award) kutoka taasisi ya *Media Institute of Southern Africa (MISA)* tawi la Zambia.
* Tuzo ya Mhariri Bora wa Mwaka nchini Zambia.
* Kutambuliwa kama mwanamke painia katika uongozi wa vyombo vya habari nchini Zambia.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Tume ya Biblia ya Kipapa

**Tume ya Biblia ya Kipapa** (kwa Kilatini: *Pontificia Commissio Biblica*) ni chombo cha kitaaluma cha Kanisa Katoliki kinachohusika na kukuza utafiti wa Biblia na kutoa miongozo kuhusu tafsiri sahihi ya Maandiko Matakatifu. 

Tume hiyo iliundwa na Papa Leo XIII mwaka 1902 na sasa inafanya kazi chini ya Idara ya Mafundisho ya Imani. Inaundwa na wasomi bingwa wa Biblia kutoka sehemu mbalimbali duniani ambao huteuliwa na Papa kwa kipindi cha miaka mitano.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Tume ya Biblia ya Kipapa

Jamii:Tume ya Biblia ya Kipapa
Paul Igwe

**Paul Igwe**  (alizaliwa 27 Novemba 1977) ni mkurugenzi wa televisheni wa Nigeria, mwandishi, mtayarishaji, na Mkurugenzi Mtendaji wa Whitestone Cinema Limited. Alitoa *Soap*  (mfululizo wa TV) kama "Clinic Matters", "The Benjamins", "Ojays", na "Asunder".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Carrie Russell

**Carrie Russell** (alizaliwa tarehe 18 Oktoba 1990) ni mwanariadha wa mbio fupi (sprint) wa Jamaika na pia ni mchezaji wa bobsleigh. Alishiriki katika mbio za kupokezana za meta 4 × 100 kwenye Mashindano ya Dunia ya Riadha ya mwaka 2013, ambako alishinda medali ya dhahabu. Anatoka katika parokia ya St. Thomas, na alisoma katika Shule ya Sekondari ya Ufundi ya St. Thomas. Russell pia alishinda medali ya shaba katika mbio za kupokezana za 4 × 100 kwenye Mashindano ya Dunia ya Vijana (World Junior Championships) ya mwaka 2006.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Waimbaji wa Zimbabwe
Charles Uwagbai

**Charles Uwagbai** ni mtu wa Nigeria-Kanada  mtengenezaji wa filamu. Anatoka jimbo la Edo kusini mwa Nigeria. Uwagbai pia ni mtayarishaji na mkurugenzi wa vyombo vya habari. Ana uzoefu katika utengenezaji wa media, uhariri na  uelekezaji . Kazi zake ni pamoja na matangazo ya televisheni/redio, filamu za hali halisi, maonyesho ya uhalisia na filamu, miongoni mwa nyinginezo. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Nigeria
Mica Moore

**Mica Moore** (alizaliwa 23 Novemba 1992) ni mwanamichezo wa bobsleigh na pia alikuwa mkimbiaji wa mbio fupi (sprinter) wa wanawake hapo awali. 

Aliwakilisha Wales katika mbio za 4 × 100 mita kwenye Michezo ya Jumuiya ya Madola ya 2014 iliyofanyika Glasgow, Uskochi, na baadaye aliwakilisha Uingereza katika mashindano ya bobsleigh ya wanawake wawili kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Baridi ya 2018 huko Pyeongchang, Korea Kusini.

Mwaka 2025, Moore alianza kushindana akiitumikia Jamaica katika mchezo wa bobsleigh, baada ya kuondoka kwenye mpango wa bobsleigh wa Uingereza mwaka 2022. 

## Maisha binafsi 
Moore ni mwanzilishi wa michezo na waandishi wa habari wa Michezo kutoka Newport, Wales Kusini. Ana asili ya Jamaika, na babu yake alihama kutoka Jamaika hadi Uingereza kama sehemu ya kizazi cha Windrush. Alihudhuria Shule ya Bassaleg, na kufikia mwaka wa 2020 alikuwa akisomea shahada ya uzamili katika Utangazaji wa Michezo na Vyombo vya Habari katika Chuo Kikuu cha Cardiff Metropolitan.

Mnamo 2012, Moore alishinda kipindi cha michezo cha BBC Winter Wipeout.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Jamaika
Stafanie Taylor

**Stafanie Roxann Taylor, OD** (alizaliwa tarehe 11 Juni 1991) ni mchezaji wa kriketi kutoka Jamaica na aliyewahi kuwa nahodha wa timu ya kriketi ya wanawake ya West Indies. Ameiwakilisha timu hiyo zaidi ya mara 280 tangu alipofanya debut yake mwaka 2008. Akiwa mchezaji wa kupiga mpira kwa mkono wa kulia na mpiga mipira ya off-break, Taylor alichaguliwa kuwa Mchezaji Bora wa Kriketi wa Wanawake wa ICC wa mwaka 2011, akiwa Mwest Indies wa kwanza kupokea tuzo hiyo. Pia alikuwa mwanamke wa kwanza kufikisha jumla ya mikimbio 1,000 (runs) katika mechi za ODI kwa niaba ya West Indies..

Katika ngazi ya ligi za ndani, anacheza kriketi kwa Jamaica na Guyana Amazon Warriors, na awali aliwahi kuichezea Auckland, Sydney Thunder, Adelaide Strikers, Western Storm, Southern Vipers, Southern Brave, na Trailblazers.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Jamaika
Agnes Quaye

**Agnes Quaye** (alizaliwa tarehe 5 Oktoba, 1989) ni mchezaji wa mpira wa miguu  wa wanawake kutoka nchini Ghana anayecheza kama kiungo wa kati katika timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. 

## Maisha ya awali na kazi 
Quaye alizaliwa mwaka 1989. Alikuwa akichezea klabu ya mpira ya Nungua Ladies mjini Accra wakati alipokuwa sehemu ya timu ya taifa mwaka 2007 katika Michezo ya Afrika yote (All Africa Games).

Huo ulikuwa mwaka wa pili kwa wachezaji wa soka wa wanawake kualikwa kushiriki michezo hiyo, lakini ulikuwa mara ya kwanza Ghana kujumuishwa. Quaye alikuwa katika kikosi hicho pamoja na Naomi Asante, Mary Niiquaye, Jennifer Opoku, Ama Saabi, Sakina Abdul, Priscilla Annor, Lydia Kwarteng, Evelyn Amaning na Portia Boakye.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Millot Abena Pokuaa

**Millot Abena Pokuaa** (alizaliwa10 Oktoba, 2001) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake wa kitaalamu kutoka nchini Ghana anayecheza kama mshambuliaji katika klabu ya mpira ya *Hasaacas Ladies* inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Ghana, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. 

Aliiwakilisha Ghana katika ngazi ya vijana chini ya umri wa miaka 17 katika Michuano ya Kombe la Dunia mwaka 2018. Pokuaa alijiunga na klabu ya Hasaacas Ladies mwaka 2019.

Mwaka 2020, alichaguliwa kwa mara ya kwanza kujiunga na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana kwa ajili ya Michuano ya Kufuzu ya Olimpiki ya Wanawake ya CAF ya mwaka 2020. 

## Kazi 
Pokuaa ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Ghana ambaye anacheza kama kiungo. Alijiunga na Hasaacas Ladies mwaka wa 2019. Mnamo 2020, alipewa wito wake wa kwanza kujiunga na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu kwa Olimpiki ya Wanawake ya CAF 2020.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Wanawake wa Ghana
Patience Peterson-Kundok

thumb|Patience Peterson-Kundok
**Patience Peterson-Kundok** (alizaliwa 29 Septemba 2001) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake wa kitaalamu kutoka nchini Ghana anayecheza kama kiungo wa kati katika klabu ya mpira ya *Trabzonspor* inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Uturuki. 

Amewahi kuwa mchezaji wa timu ya taifa za Ghana chini ya umri wa miaka 17 na 20, na alipata mwaliko wa kujiunga na timu ya taifa ya wanawake ya wakubwa mwaka 2023. 

## Kazi ya Klabu 
Peterson-Kundok ni mchezaji mrefu wa mpira wa miguu anayejielekeza kama kiungo wa kati. Alichezea Ampem Darkoa katika Ligi Kuu ya Wanawake ya Ghana, na katika msimu wa 2020-21 alifunga mabao matano katika mechi 28.

Mnamo Agosti 2021, alihamia Armenia na kujiunga na Noravank SC. Mnamo Oktoba 2022, alihamia Uturuki na kusaini mkataba wa mwaka mmoja na Hakkarigücü, akicheza katika Ligi Kuu ya Wanawake ya Uturuki. Aliendelea kucheza katika msimu wa 2023-24 kwa Amed katika Diyarbakır, na mnamo Septemba 2024 alihamia Trabzonspor.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Sobe Charles Umeh

**Umeh Charles Sobechukwu**,aliyetambulika kitaaluma kama **Sobe Charles Umeh**ni mwongozaji wa filamu na mtayarishaji wa filamu kutoka Kanada-Nigeria, aliyejulikana zaidi kwa filamu kama  *Sorelle*, *Black Vision* na *Bad Drop*, pamoja na filamu iliyoshinda tuzo ya Africa Magic Viewers Choice (AMVCA) ya 2017 Amonye Onye

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waongozaji Filamu wa Nigeria
Mavis Owusu

**Mavis Owusu** (alizaliwa 7 Desemba, 2003) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kitaalamu kutoka nchini Ghana anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya Al Hilal inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Saudi Arabia, pamoja na timu ya taifa ya Ghana.

## Taaluma ya klabu 
### Ampem Darkoa Ladies
Akiwa na umri wa miaka 15, Owusu tayari alikuwa akiichezea klabu ya Ampem Darkoa Ladies, ambako aliendelea kucheza hadi mwaka 2023. Alikuwa na mchango mkubwa katika mafanikio ya hivi karibuni ya Ampem Darkoa Ladies, ikiwemo kufika fainali ya Mashindano Maalum ya Wanawake ya Ghana. 

Pia alishiriki katika ushindi wa klabu hiyo mara mbili mfululizo wa Ligi Kuu ya Wanawake ya Malta Guinness, ambapo Ampem Darkoa Ladies walitwaa ubingwa kwa misimu miwili mfululizo. Aidha, alifunga mabao matatu wakati Ampem Darkoa Ladies walipomaliza nafasi ya pili katika michuano ya kufuzu ya Kanda B ya WAFU ya Ligi ya Mabingwa ya Wanawake ya CAF mwaka 2022.

### Al Hilal 
Mnamo Oktoba 2023, Owusu alisaini mkataba na timu ya Saudi Arabia Al Hilal. Mnamo tarehe 13 Oktoba 2023, Owusu alicheza mechi yake ya kwanza rasmi kwa Al Hilal kama mchezaji wa kuanzia katika sare ya bila kufungana dhidi ya Al Qadsiah. Mnamo 4 Novemba 2023, alifunga bao lake la kwanza katika ushindi wa 4-0 dhidi ya Al-Riyadh.

## Kazi ya Kimataifa 
Owusu alikuwa sehemu ya Timu ya Taifa ya Wanawake ya Ghana ya Kandanda ya Vijana chini ya Miaka 17 kwa Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA la Vijana chini ya Miaka 17 nchini Uruguay.

mwaka uliofuata akiwa na umri wa miaka 16, Owusu alipata wito wake wa kwanza wa kujiunga na timu ya taifa ya wakubwa kushiriki Kombe la Wanawake la WAFU la Eneo B la 2019 katika Pwani. Mnamo Mei 10, 2019, alifunga bao lake la kwanza la kimataifa. dhidi ya Togo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2003
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Safiatu Salifu

**Safiatu Salifu** (alizaliwa 3 Machi 2002) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka nchini Ghana anayecheza kama mlinda mlango kwa klabu ya Yanga Princess inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Tanzania, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana.

Salifu aliwahi kucheza kama mlinda mlango kwa klabu ya Ampem Darkoa Ladies, ambapo aliisaidia kushinda Ligi Kuu ya Wanawake ya Ghana mwaka 2023. Katika msimu huo, alimaliza mechi kumi bila kufungwa (clean sheets) na aliruhusu mabao manne pekee katika mechi 14.

Pia alitunukiwa tuzo ya Mchezaji Bora Zaidi (MVP) mara moja katika msimu huo. Kwa sasa, anakipiga katika klabu ya Yanga Princess ya Tanzania. 

## Kazi ya Klabu 
Salifu ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka Ghana ambaye anacheza kama kipa. Alicheza kwa Ampem Darkoa Ladies, akisaidia timu kushinda Ligi Kuu ya Wanawake ya Ghana mwaka wa 2023, akiwa amepunguza mabao yaliyopokewa na kuruhusu mabao manne pekee katika mechi 14 na kufunga mabao kumi. Mnamo msimu huo, alipewa tuzo ya Mchezaji Mwenye Thamani Zaidi (MVP). Kwa sasa, anachezea Yanga Princess ya Tanzania. 

## Maisha ya Kibinafsi 
Salifu ni Muislamu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Myralyn Osei Agyemang

**Myralyn “Mimi” Nartey** (alizaliwa kwa jina la **Osei-Agyemang**, 5 Novemba 1981) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu mwenye asili ya Ghana aliyezaliwa nchini Marekani, aliyekuwa akicheza kama mshambuliaji. Aliiwakilisha timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. Ingawa alikulia Portland, Oregon, alistahili kuichezea Ghana kupitia baba yake, Simon Osei-Agyemang.

Alifanya mechi yake ya kwanza ya kimataifa mwaka 1998 akiwa na umri wa miaka 16, na akawa mchezaji wa kwanza wa timu ya taifa ya wanawake ya Ghana aliyezaliwa nje ya nchi ya Ghana. Alikuwa sehemu ya kikosi cha Ghana kilichoshiriki Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA mwaka 2003.

## Kazi ya Kimataifa 
Ingawa alikulia Portland, Oregon, alihitimu kuiwakilisha Ghana kupitia baba yake, Simon Osei-Agyemang. Alicheza mechi yake ya kwanza ya kimataifa mwaka wa 1998, akiwa na umri wa miaka 16, na akawa wa kwanza kuzaliwa nje ya Ghana. Alikuwa sehemu ya timu katika Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA la 2003.

## Binafsi life 
Kwa sasa anaishi Playa Vista, Los Angeles na mumewe Kofi Nartey na watoto wao wawili. Dada yake mdogo, Candice Osei-Agyemang, aliiwakilisha Ghana katika Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA la U-2012.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Sandra Owusu-Ansah

**Sandra Owusu-Ansah** (alizaliwa 29 Januari 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kitaalamu kutoka Ghana anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya ZFK Spartak Subotica inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Serbia, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. 

Aliiwakilisha Ghana katika ngazi ya vijana chini ya umri wa miaka 17 katika Michuano ya Kombe la Dunia mara mbili mwaka 2014 na 2016, ambapo alikuwa nahodha katika michuano ya mwaka 2016. Pia aliwakilisha Ghana katika ngazi ya vijana chini ya umri wa miaka 20 katika Michuano ya Kombe la Dunia mara mbili mwaka 2016 na 2018.

## Kazi ya Klabu 
### Fabulous Ladies 2014–16 
Owusu-Ansah alianza kazi yake na Fabulous Ladies iliyoanzishwa na Habiba Atta Forson. Pia alikuwa mwanachama wa Airtel Rising Stars (Eneo la Ashanti), msako wa vipaji vya mpira wa miguu (watoto) ulioanzishwa na Airtel barani Afrika ambao ulitaka kugundua na kukuza wachezaji wenye vipaji wa kiume na wa kike walio chini ya miaka 17 ambao wangekuwa hawajatambuliwa na kutotumika.

### Zouk Mosbeh 2017–18 
Owusu-Ansah alihamia Zouk Mosbeh yenye makao yake Lebanon mnamo Septemba 2017 kwa mkataba wa mwaka mmoja. Katika msimu wake pekee nchini Lebanon, alishinda Ligi, Kombe la FA na Kombe la Super Cup huku mwenzake wa Ghana Alice Kusi akiibuka mfungaji bora wa ligi. Aliumia wakati wa mechi ya mwisho ya ligi ambayo ilimfanya akose 2018 Africa Women Cup of Nations na kukaa nje ya mstari wa pembeni kwa zaidi ya mwaka mmoja.

### Supreme Ladies 2020–21 
Mnamo 2020, alijiunga na timu yake ya zamani ya Ghana Women's Premier League Supreme Wanawake katika juhudi za kufufua taaluma yake baada ya kusimamishwa kazi kwa muda mrefu kutokana na jeraha. Alihudumu kama nahodha wa klabu wakati wa 2020–21. Katika mwezi Aprili, alifunga mabao 4 katika mechi 4 za ligi na aliteuliwa kuwa Mchezaji Bora wa Mwezi wa NASCO GWPL wa Aprili. Mwishoni mwa msimu wa 2020-21, alifunga mabao 10 akimaliza msimu kama mfungaji bora wa klabu na mfungaji bora wa tatu katika ligi. Bao lake dhidi ya Kumasi Sports Academy liliteuliwa kwa bao bora la msimu katika Tuzo za 2021 Ghana Football Awards.

### Spartak Subotica 2021– 
Mnamo 2 Agosti 2021, ZFK Spartak mabingwa ZFK Spartak Subotica walitangaza kwamba walikuwa wamemsajili Owusu-Ansah kwa mkataba wa mwaka mmoja kabla ya msimu wa 2021-22. Alikuwa amepangwa kujiunga na mwenzake Alice Kusi ambaye pia alikuwa amejiunga na klabu hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Priscilla Okyere

**Priscilla Okyere** (alizaliwa 6 Juni, 1995) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka nchini Ghana anayecheza kama kiungo wa kati katika klabu ya *Fatih Vatan S.K.* inayoshiriki Ligi ya Wanawake ya Uturuki, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. Kabla ya kujiunga na AMPEM DARKOA Ladies F.C., aliwahi kuchezea klabu ya Fabulous Ladies F.C.

Mwezi Oktoba 2022, Okyere alihamia Uturuki na kusaini mkataba na klabu ya Hatayspor kucheza katika msimu wa 2022–23 wa Sper League. Sehemu ya pili ya msimu, alihamishwa kwenda klabu ya Fatih Vatan S.K. iliyoko Istanbul.

## Kazi ya klabu 
Alichezea Fabulous Ladies F.C. kabla ya kujiunga na AMPEM DARKOA Ladies F.C

Mnamo Oktoba 2022, Okyere alihamia Uturuki, na kusaini mkataba na Hatayspor kucheza katika 2022–23 Ligi Kuu.

Katika nusu ya pili ya msimu, alihamia klabu hiyo yenye makao yake makuu Istanbul Fatih Vatan S.K.

## Kazi ya Kimataifa 
Okyere alishindania Ghana katika Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika la 2018, akicheza katika mechi mbili.

## Mabao ya kimataifa 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Wanawake wa Ghana
Chuks D General

**Chuks D General** (Jina lake ni **Chukwuyem Jude Israel**) ni mwigizaji mashuhuri wa Nigeria, pia mtangazaji wa redio. Alijulikana zaidi kwa vichekesho vyake vya papo hapo na ndiye mtangazaji wa Generally Speaking, kipindi cha vichekesho ambacho huandaa watu mashuhuri kote katika tasnia ya burudani ya Nigeria. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Mabel Oboh

**Mabel Akomu Oboh**, maarufu kama **Mabel Oboh**(alizaliwa 18 Aprili 1964) ni mwanasiasa, mtangazaji wa Nigeria,  mwigizaji, mtayarishaji wa filamu  na mwanzilishi *Mabeloboh Center For Save Our Stars* (MOCSOS). Yeye ndiye mtayarishaji/mwongozaji huru wa filamu ya televisheni na mtayarishaji wa pili wa kike wa opera ya nchini Nigeria na mfululizo wake wa maigizo ulioitwa *Victims* ambao baadaye ulikuja kuwa utayarishaji wa mtandao katika '80s kwenye Mamlaka ya Televisheni ya Nigeria. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Florence Okoe

**Florence Okoe** (alizaliwa 12 Novemba 1984) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kimataifa kutoka nchini Ghana anayecheza kama kiungo wa kati. 

Ni mmoja ya wachezaji wa timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. Alikuwa sehemu ya kikosi cha timu hiyo katika Kombe la Dunia la FIFA la wanawake mwaka 2003 na 2007. Katika ngazi ya klabu, anachezea klabu ya mpira ya Ghatel Ladies nchini Ghana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Sonia Opoku

**Sonia Opoku** (alizaliwa 25 Desemba 2001) ni mwanamke mchezaji wa kimataifa wa mpira wa miguu kutoka nchini Ghana anayecheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Misaka United inayoshiriki Ligi ya Wanawake ya India, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Ghana. 

Awali aliwahi kuchezea klabu ya Ampem Darkoa Ladies ya Ghana.

## Kazi ya Klabu 
Opoku alianza kazi yake na Ampem Darkoa Ladies. Mnamo 2017, alipata jeraha lililomweka nje kwa karibu miaka mitatu hadi 2019 alipopona. Alirudi kucheza mwaka wa 2020 wakati wa msimu wa 2020–21 Ligi Kuu ya Wanawake ya Ghana. Opoku alichangia pakubwa katika kurejea kwake kwa kumsaidia Ampem Darkoa kumaliza katika nafasi ya kwanza katika ligi ya Kanda ya Kaskazini na kufuzu kwa fainali ya mchujo. Hata hivyo, Ampem Darko alipoteza fainali dhidi ya Hasaacas Ladies kwa kupoteza kwa 2-0. Opoku alichaguliwa kuwa mchezaji bora wa mechi ya NASCO kwa utendaji wake mzuri ingawa timu yake ilipoteza.

Katika Kombe la FA la Wanawake la Ghana, Opoku pia alichukua jukumu muhimu katika kumfanya Ampem-Darkoa afike fainali kwa kufunga bao la ushindi katika mechi yao ya nusu fainali dhidi ya Thunder Queens. Alifunga bao hilo katika dakika ya 92 ya muda wa nyongeza baada ya mechi kusalia bila bao kwa muda wote. Katika fainali Kombe la FA, Ampem Darkoa ilipoteza tena fainali kwa Hasaacas Ladies kwa mabao 2–0. Hata hivyo, Opoku alichaguliwa kuwa mchezaji bora wa msimu.

Kufikia Machi 2022, alihamia Uturuki na kusaini mkataba na Trabzonspor kucheza katika kipindi cha pili cha msimu wa 2021–22 Ligi Kuu ya Wanawake ya Uturuki. Katika Ligi Kuu ya Soka ya Wanawake ya Uturuki ya 2022-23, alihamia 1207 Antalya Spor.

Mnamo Aprili 5, 2023, Opoku alijiunga na klabu ya Ligi ya Wanawake ya India Misaka United kama mmoja wa wachezaji wa kigeni.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Shanel Daley

thumb|Shanel Daley
**Shanel Francine Daley** (alizaliwa tarehe 25 Desemba 1988) ni mchezaji wa zamani wa kriketi kutoka Jamaica aliyekuwa akicheza kama mpiga mipira ya kasi ya mkono wa kushoto (left-arm medium bowler) na pia mpigaji wa mpira wa mkono wa kushoto. Aliiwakilisha timu ya wanawake ya West Indies katika mechi 70 za One Day Internationals (ODIs) na 68 za Twenty20 Internationals (T20Is) kati ya mwaka 2008 na 2017. Katika ngazi ya ndani, alicheza kriketi kwa Jamaica, na pia alitumikia msimu mmoja na klabu ya Staffordshire.

Daley ni binti wa Aaron Daley, aliyewahi kuwa mpiga mipira ya kasi wa timu ya taifa ya Jamaica. Baada ya Kombe la Dunia la Kriketi la Wanawake la mwaka 2017, aligunduliwa kuwa na msongo wa mawazo wa kitabibu (clinical depression). Kufuatia kupona kwake, alirejea tena katika kriketi ya klabu mwaka 2019.

## Kazi ya klabu 
Katika ngazi ya ndani, Daley alicheza katika timu ya wanawake ya ''Jamaica women's cricket team'', na pia alihudumu msimu mmoja katika klabu ya Staffordshire nchini Uingereza, ambapo alisaidia kukuza wachezaji wenzake na kuimarisha safu ya wapiga mipira.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Jamaika
Patricia Ofori

**Patricia Ofori** (9 Juni 1981 – 20 Aprili 2011) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka nchini Ghana aliyekuwa akicheza kama beki. 

Alikuwa mwanachama wa timu ya taifa ya wanawake ya Ghana.

## Maisha ya Awali 
Ofori alilelewa Accra.

## Kazi ya Klabu 
Ofori amechezea Mawuena Ladies nchini Ghana.

## Kazi ya Kimataifa 
Ofori alikuwa mwanachama wa timu ya taifa ya mpira wa miguu ya wanawake Ghana kuanzia 2003 hadi 2007. Alikuwa sehemu ya timu katika Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA 2003 na Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA 2007.

## Kifo 
Ofori alifariki tarehe 20 Aprili 2011 katika ajali ya gari. Ford Mustang yake iligongana na Toyota Tacoma kwenye makutano ya Patterson Lane na Pulaski Pike katika eneo la Meridianville. Mazishi yake yalikuwa Accra, Ghana mwishoni mwa Aprili 2011.

## Tazama pia 
* Orodha ya wanawake wa kimataifa wa Ghana wanasoka

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Nina Norshie

**Nina Norshie** (alizaliwa 14 Septemba, 2001) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka nchini Ghana anayecheza kama beki kwa timu ya Florida State Seminoles na timu ya taifa ya Ghana. 

Norshie alianza taaluma yake akiwa na klabu ya Valued Girls na alikuwa sehemu ya kikosi cha vijana wa chini ya umri wa miaka 17 cha Ghana kati ya mwaka 2015 na 2019.

Mwezi Februari 2019, Norshie pamoja na wachezaji wawili wengine kutoka Valued Girls walisainiwa kwa mkopo wa miezi sita na klabu ya Nigeria, Edo Queens.

## Kazi ya Klabu 
Norshie alianza kazi yake na Valued Girls alipokuwa sehemu ya kikosi cha Ghana cha U17 kati ya 2015 na 2019. Mnamo Februari 2019, Norshie na wachezaji wengine wawili kutoka Valued Girls walisajiliwa na klabu ya Nigeria Edo Queens kwa mkataba wa mkopo wa miezi sita. Baadaye aliondoka klabuni kabisa na kujiunga na Ligi timu Berry Ladies mwaka wa 2020. Mnamo Januari 18, 2021, alicheza mechi yake ya kwanza katika ushindi wa 3-2 dhidi ya Immigration Ladies. Alianza, alicheza dakika 90 kamili na kufunga bao lake la kwanza ambalo lilikuwa bao la kwanza la msimu wa 2020-21 Ligi Kuu ya Wanawake ya Ghana. Mnamo Mei 2022, Norshie alijiunga na ''KC Courage of the United Women's Soccer League*. Alianza na kucheza dakika 90 kamili za msimu mzima wa 2022. Aliteuliwa katika Timu ya Kwanza ya *United Women's All-Central Conference na Iron Woman of the year'' (dakika nyingi zilichezwa).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2001
Jamii:Wanawake wa Ghana
Nathalie Badate

**Nathalie Badate** (alizaliwa 28 Agosti 1991) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Togo anayecheza kama kiungo wa kati kwa klabu ya Kifaransa FC Tarascon na ni nahodha wa timu ya taifa ya wanawake ya Togo.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
*

Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Wanawake wa Togo
Jamii:Wachezaji mpira wa Togo
Penda Bah

**Penda Bah** (alizaliwa 17 Agosti 1998) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Gambia anayecheza kama kiungo wa kati na ni nahodha wa timu ya taifa ya wanawake ya Gambia. Kabla ya msimu wa 2019 wa Ligi Kuu ya Wanawake ya Nigeria (NWPL), Bah alisaini mkataba na klabu mpya iliyopandishwa daraja, Dream Stars F.C., inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Wanawake ya Nigeria.

## Kazi ya Klabu 
Kabla ya msimu wa NWPL wa 2019, Bah alisaini mkataba na timu mpya ya *Nigeria Women Premier League*, Dream Stars F.C.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Wanawake wa Gambia
Jamii:Wachezaji mpira wa Gambia
Fatoumata Baldé

**Fatoumata Baldé** (alizaliwa 7 Machi 1993) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake  wa kitaalamu anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya mpira ya *Première Ligue ya Strasbourg*. Alizaliwa Guinea, lakini anawakilisha Senegal katika ngazi ya kimataifa.

## Kazi 
Binti wa makamu wa rais wa zamani wa Shirikisho la Soka la Guinea Alpha Tata Baldé, Fatoumata Baldé alizaliwa katika mji wa bandari wa Guinea wa Kamsar mnamo Machi 7, 1993, ambapo alicheza soka na tenisi kwa bidii. Alianza kazi na DH Atlantique, akijiunga nao mwanzoni mwa msimu wa 2008/2009 na kisha *Klabu ya Soka ya Rezé* nchini Ufaransa. Katika msimu wao wa kwanza walishinda ligi ya mgawanyiko wa kikanda na akatajwa kuwa mchezaji bora katika timu yake. Mwanzoni mwa msimu wa 2010/2011, alitangaza kuondoka kwake kutoka FC Rezé ili kucheza ubingwa wa Ufaransa kwa kujisajili na ESOF La Roche-sur-Yon.

Fatoumata Baldé alijitokeza mnamo Septemba 5, 2010, alipoingia kama mbadala wa Nathalie Serot dhidi ya ASJ Soyaux kwa La Roche. Walikuja katika nafasi ya pili kwa ubora kwenye jedwali la ligi.

Katika majira ya joto ya 2012 alihamia kabisa katika kikosi cha kwanza cha timu yake na kufunga mabao matano kwa La Roche-sur-Yon katika michezo kumi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:wachezaji mpira wa Senegal
Ndèye Awa Casset

**Ndèye Awa Casset** (alizaliwa 12 Novemba 2003) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Senegal anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya Aigles de la Médina inayoshiriki Ligi ya Wanawake ya Senegal, pamoja na timu ya taifa ya Senegal.

## Maisha ya utotoni 
Casset alikulia katika kitongoji cha kawaida cha Mbour, ambapo mapenzi yake kwa mpira wa miguu yaliibuka mapema. Licha ya kukabiliwa na upinzani wa kijamii na hata unyanyasaji wa kimwili mara kwa mara kutoka kwa majirani kutokana na mielekeo potofu ya kijinsia, aliendelea kufuatilia mchezo huo. Safari yake ya mpira wa miguu ilianza rasmi katika shule ya mtaa iliyoongozwa na Cheikh Thiaw.

## Kazi ya klabu 
Casset alianza kazi yake na ASC Dorades Mbour, klabu ambayo mama yake, Anna Diop, aliwahi kucheza.

## Kazi ya kimataifa 
Casset alianza kazi yake ya kimataifa na Timu ya taifa ya Senegal chini ya miaka 20, akishiriki katika kufuzu Kombe la Dunia la Wanawake wa Afrika chini ya miaka 20 na Michezo ya Afrika ya 2023. Alipokea wito wake wa kwanza timu ya taifa ya wakubwa mnamo Mei 2025 kwa ajili ya Ukanda wa WAFU wa 2025 A Kombe la Wanawake lafanyika Mauritania. Alifungua akaunti yake ya kimataifa ya mabao kwa mabao mawili katika ushindi wa 6-0 dhidi ya Gambia kwenye mashindano hayo.

### Mabao ya kimataifa 
: *Mabao na orodha ya matokeo yanaorodhesha idadi ya mabao ya Senegal kwanza, safu wima ya alama inaonyesha alama baada ya kila bao la Kaseti.*

:

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2003
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Binta Diakhaté

**Binta Diakhaté** (alizaliwa tarehe 10 Desemba 1994) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka nchini Senegal anayecheza nafasi ya mshambuliaji. 

Amewahi kuwa mwanachama wa timu ya taifa ya wanawake ya Senegal. Diakhaté amecheza kwa klabu ya Lycée Ameth Fall nchini Senegal pamoja na vilabu mbalimbali vya Ufaransa ikiwemo FC Metz, Metz ESAP, AS Nancy Lorraine na FF Yzeure Allier Auvergne.

## Kazi ya Klabu 
Diakhaté amechezea Lycée Ameth Fall nchini Senegal na FC Metz (wanawake), Metz ESAP, AS Nancy Lorraine, na FF Yzeure Allier Auvergne nchini Ufaransa.

## Kazi ya Kimataifa 
Diakhaté alichezea Senegal katika ngazi ya juu wakati wa kufuzu Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2016.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wanawake wa Senegal
Ndeye Awa Diakhaté

**Ndeye Awa Diakhaté** (alizaliwa 2 Januari 1997) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Senegal anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya Seconde Ligue ya Marseille pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Senegal.

## Kazi ya Klabu 
Diakhaté amechezea AFA Grand Yoff huko Dakar, Senegal na kwa Le Puy nchini Ufaransa.

## Kazi ya Kimataifa 
Diakhaté alichezea Senegal katika kiwango cha juu wakati wa kufuzu Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2022.

## Malengo ya Kimataifa 
## Heshima 
## Klabu 
; Amazones

* Mashindano ya Senegal (1): 2019

; Dakar

* Mashindano ya Senegal (1): 2021

### Kimataifa 
; Senegal

* Kombe la Wanawake la WAFU Eneo A (1): 2020

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Wanawake wa Senegal
Mama Diop

**Mama Diop** (alizaliwa 9 Oktoba,1994) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka nchini Senegal anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya Seconde Ligue ya Marseille pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Senegal. 

Diop amewahi kuichezea Lycée Ameth Fall nchini Senegal, pamoja na klabu za Ufaransa zikiwemo FCF Condéen, Orvault SF, Toulouse FC, Arras FCF na Lens.

## Kazi ya Klabu 
Diop amechezea Lycée Ameth Fall nchini Senegal na FCF Condéen, Orvault SF, Toulouse FC (wanawake), Arras FCF, na RC Lens Féminin nchini Ufaransa.

## Kazi ya Kimataifa 
Diop alichezea Senegal katika ngazi ya juu wakati wa kufuzu Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2014.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Wanawake wa Senegal
Odette Gnintegma

**Odette Gnintegma** (alizaliwa 22 Aprili 1999) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa wanawake kutoka nchini Togo anayecheza kama kiungo mshambuliaji kwa klabu ya Morocco ya Raja Ain Harrouda pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Togo. 

Gnintegma amewahi kuichezea klabu za Tempête FC na Athlèta FC nchini Togo, na kwa sasa anacheza kwa Raja Ain Harrouda nchini Morocco.

## Kazi ya Klabu 
Gnintegma amechezea Tempête FC na Athlèta FC nchini Togo na Raja Ain Harrouda nchini Morocco.

## Kazi ya Kimataifa 
Gnintegma alichezea Timu ya Taifa ya Wanawake ya Togo katika ngazi ya juu wakati wa kufuzu kwa Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1999
Jamii:Wanawake wa Togo
Jamii:Wachezaji mpira wa Togo
Hapsatou Malado Diallo

**Hapsatou Malado Diallo** (alizaliwa 14 Aprili 2005) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Senegal anayecheza kama mshambuliaji kwa klabu ya Liga MX Femenil, FC Juárez, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Senegal. Diallo anatokea Tambacounda, Senegal. 

## Maisha ya awali 
Diallo ni mzaliwa wa Tambacounda, Senegal.

## Kazi 
### Eibar 
Mnamo 2023, Diallo alisaini na SD Eibar (wanawake) nchini Uhispania, akawa mchezaji wa kwanza wa kike wa Senegal kucheza katika ligi ya wanawake ya nchi hiyo.

### Galatasaray 
Mnamo tarehe 25 Agosti 2024, Diallo alisaini mkataba wa mwaka mmoja na klabu ya Ligi Kuu ya Soka ya Wanawake ya Uturuki, Galatasaray S.K. (soka la wanawake).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2005
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Senegal
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Isatou Jallow

**Isatou Jallow** (alizaliwa tarehe 10 Oktoba 1997) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Gambia anayekipiga katika timu ya taifa ya wanawake ya Gambia (ngazi ya wakubwa). Awali aliwakilisha Gambia katika timu za vijana kabla ya kupandishwa hadi timu ya taifa ya wakubwa. 

Katika ngazi ya klabu, anachezea Rivers Angels katika Ligi Kuu ya Wanawake ya Nigeria. Kabla ya kujiunga na Rivers Angels, aliwahi kuchezea klabu ya F.C. Ramat HaSharon nchini Israel. 

## Klabu 
Jallow alichezea Waterman FC kuanzia angalau mwaka wa 2009. Mnamo Julai 2011, alihamia Interior FC. Baada ya kucheza mechi dhidi ya Red Scorpions ndani ya kipindi cha siku 14 cha kusubiri baada ya uhamisho wake, Chama cha Soka cha Gambia (GFA) kilitoa adhabu ya ushindi wa 2–0, hali ambayo ilisababisha maandamano kutoka Interior FC.

Mnamo Oktoba 2018, uhamisho wake kutoka Interior FC hadi Israel FC Ramat HaSharon ulitangazwa, na kumfanya kuwa mchezaji wa kwanza wa kike wa Gambia kuhamia klabu ya wataalamu ya kigeni.

Mwishoni mwa Februari 2019, uhamisho wake kwenda Rivers Angels nchini Nigeria ulikamilika kwa kipindi kilichobaki cha mwaka, akiwa na uwezekano wa kuendelea kuwa mchezaji bora katika ligi hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Wanawake wa Gambia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Gambia