open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kio'chi'chi'

'''Kio'chi'chi' '''ilikuwa lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria iliyozungumzwa na Wao'chi'chi'. Hakuna wasemaji wa Kio'chi'chi' siku hizi, maana yake lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kio'chi'chi' iko katika kundi la Cross River.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kio'chi'chi' kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kio'chi'chi'
*lugha ya Kio'chi'chi' katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/xoc

Jamii:Lugha za Nigeria
Eugene Mirman

**Eugene Boris Mirman** (amezaliwa tar. 24 Julai, 1974) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Kiolulumo-Ikom

**Kiolulumo-Ikom** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waolulumo na Waikom. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kiolulumo-Ikom imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiolulumo-Ikom iko katika kundi la Cross River.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiolulumo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiolulumo
*lugha ya Kiolulumo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/iko

Jamii:Lugha za Nigeria
Kioko-Eni-Osayen

**Kioko-Eni-Osayen** (pia **Kiogori-Magongo**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waoko, Waeni na Waosayen. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kioko-Eni-Osayen imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioko-Eni-Osayen iko katika kundi la Kibenue-Kongo ila ndani ya Kibenue-Kongo lugha ya Kioko-Eni-Osayen haijaainishwa.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kioko kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kioko
*lugha ya Kioko katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/oks

Jamii:Lugha za Nigeria
Wapiti

**Wapiti** hurejea mambo mbalimbali tofauti, k.m.

*Wapiti, yaani mnyama aina ya kulungu;
*Wapiti, yaani kabila nchini Nigeria.
Wapiti (Nigeria)

**Wapiti** ni kabila dogo nchini Nigeria. Mwaka wa 2000 idadi yao ilihesabiwa kuwa watu 5530. 

Lugha yao ni Kipiti.

Jamii:Makabila ya Nigeria
Kiron

**Kiron** (pia **Kichala**) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Waron. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiron imehesabiwa kuwa watu 115,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiron iko katika kundi la Kichadiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiron kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiron
*lugha ya Kiron katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/cla

Jamii:Lugha za Nigeria
Kisamba Daka

**Kisamba Daka** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wasamba. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisamba Daka imehesabiwa kuwa watu 107,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisamba Daka iko katika kundi la Kidakoidi linalofanana na lugha za Kibantu.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisamba-Daka kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisamba-Daka
*lugha ya Kisamba-Daka katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ccg

Jamii:Lugha za Nigeria
Kisanga (lugha)

**Kisanga** ni jina la lugha mbalimbali tofauti, yaani:

*lugha ya Kisanga nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo;
*lugha ya Kisanga nchini Nigeria.
Kishall-Zwall

**Kishall-Zwall** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Washall na Wazwall. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kishall-Zwall imehesabiwa kuwa watu 8900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishall-Zwall iko katika kundi la Plateau.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kishall kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kishall
*lugha ya Kishall katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/sha

Jamii:Lugha za Nigeria
Kishama-Sambuga

**Kishama-Sambuga** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Washama na Wasambuga. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kishama-Sambuga imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishama-Sambuga iko katika kundi la Kikainji.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kishama kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kishama
*lugha ya Kishama katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/sqa

Jamii:Lugha za Nigeria
Kishau

**Kishau** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Washau. Idadi ya wasemaji wa Kishau haijulikani. Hata hivyo kuna wasemaji wachache mno mpaka lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishau iko katika kundi la Kikainji.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kishau kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kishau
*lugha ya Kishau katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/sqh

Jamii:Lugha za Nigeria
Kishoo-Minda-Nye

**Kishoo-Minda-Nye** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Washoo, Waminda na Wanye. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kishoo-Minda-Nye imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishoo-Minda-Nye iko katika kundi la Kijukunoidi.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kishoo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kishoo
*lugha ya Kishoo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bcv

Jamii:Lugha za Nigeria
Michael Buckley

**Michael John Buckley** (alizaliwa mnamo 8 Juni, 1975) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Viungo vya Nje 
*
Ray William Johnson

**Ray William Johnson** (amezaliwa tar. 14 Agosti, 1981) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Kisorko

**Kisorko** (pia **Kibozo** au **Kijenaama**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa na Wabozo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisorko imehesabiwa kuwa watu 197,000. Pia kuna Wasorko wengine ambao wamehamia Nigeria wakifuata mto wa Niger. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisorko iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kisorko kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kisorko
*lugha ya Kisorko katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bze

Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Nigeria
Kitamajaq

**Kitamajaq** (pia **Kitawallammat**) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Niger na Mali inayozungumzwa na Watamajaq. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kitamajaq nchini Niger imehesabiwa kuwa watu 450,000. Pia kuna wasemaji 190,000 nchini Mali na wachache wengine nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitamajaq iko katika kundi la Kiberber.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitamajaq kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitamajaq
*lugha ya Kitamajaq katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ttq

Jamii:Lugha za Niger
Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Nigeria
Kitedaga

**Kitedaga** (pia **Kitebu**) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad, Niger na Nigeria inayozungumzwa na Wateda. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kitedaga nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 28,500. Pia kuna wasemaji 10,000 nchini Niger na 2000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitedaga iko katika kundi la Kisahara ya Mashariki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitedaga kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitedaga
*lugha ya Kitedaga katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tuq

Jamii:Lugha za Chad
Jamii:Lugha za Niger
Jamii:Lugha za Nigeria
Kitai

**Kitai** ni jina la lugha mbalimbali, k.m.

*lugha izungumzwayo nchini Nigeria;
*lugha izungumzwayo nchini Papua Guinea Mpya.
Kiteshenawa

**Kiteshenawa** ilikuwa lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria iliyozungumzwa na Wateshenawa. Hakuna wasemaji wanaoendelea kuzungumza lugha ya Kiteshenawa, maana yake lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiteshenawa iko katika kundi la Kichadiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiteshenawa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiteshenawa
*lugha ya Kiteshenawa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/twc

Jamii:Lugha za Nigeria
Kikokoteo

thumb|300px|Kikokoteo cha wanafunzi wa shule(Pickett N902-T simplex trig)
thumb|left|250px|Mstari wa kusukumwa juu ya kikokoteo ulisaidia kulinganisha namba za rula zake

**Kikokoteo** ni rula yenye kikokoto iliyotumika kama nyenzo ya kufanya hisabati hususani katika kuzidisha na kugawanya na kutafuta vipeo na vipeuokabla ya ujio na uendelezaji wa matumizi makubwa ya Vikokoteo vya kielektroniki kuanzia mwaka 1974  
Rula hizi zilitengenezwa kwa maumbo na vipimo anuwai kutegemeana na fani husika kama vile kutumika katika hisabati, uhasibu, uongozaji wa ndege, uhandisi n.k 

Kikokoteo kilivumbuliwa na William Oughtred na wenzake katika karne ya 17 kutokana na kazi za hisabati za John Napier.

## Marejeo 
Jamii:Hisabati
Mchicha

**Mchicha** (*Amaranthus* spp.) ni jamii mojawapo ya mboga za majani. Hutumika sana na watu wengi katika Afrika ya Mashariki. Husaidia katika kuona.

## Picha

File:20120921Rispen-Fuchsschwanz Hockenheim.jpg|Aina nyekundu
File:Amaranthus hybridus Paris.jpg|Maua
File:Amaranthus hybridus fleurs males.jpg|Maua ya kiume
File:Amaranthus hybridus fleurs femelles.jpg|Maua ya kike na mbegu moja
File:Amaranthus kiwicha.jpg|Mbegu
File:Travancore Cheera Thoran.JPG|Chakula chenye majani ya mchicha

Jamii:Fungu na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Kitsishingini

**Kishingini** (au **Tsishingini**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Washingini. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kishingini imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishingini iko katika kundi la Kikainji.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitsishingini kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitsishingini
*lugha ya Kitsishingini katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tsw

Jamii:Lugha za Nigeria
Kitera

**Kitera** ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Watera. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitera imehesabiwa kuwa watu 101,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitera iko katika kundi la Kichadiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitera kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitera
*lugha ya Kitera katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ttr

Jamii:Lugha za Nigeria
Kiukpe-Bayobiri

**Kiukpe-Bayobiri** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waukpe na Wabayobiri. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiukpe-Bayobiri imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiukpe-Bayobiri iko katika kundi la Cross River.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiukpe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiukpe
*lugha ya Kiukpe katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ukp

Jamii:Lugha za Nigeria
Kivaghat-Ya-Bijim-Legeri

**Kivaghat-Ya-Bijim-Legeri** (pia **Kikwanka**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wavaghat, Waya, Wabijim na Walegeri. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kivaghat-Ya-Bijim-Legeri imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivaghat-Ya-Bijim-Legeri iko katika kundi la Plateau.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kivaghat kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kivaghat
*lugha ya Kivaghat katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bij

Jamii:Lugha za Nigeria
Charles Fleischer

**Charles Fleischer** (amezaliwa tar. 27 Agosti 1950) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
*
Kizarma

**Kizarma** ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Niger inayozungumzwa na Wazarma. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kizarma nchini Niger imehesabiwa kuwa watu 2,350,000. Pia kuna wasemaji 87,800 nchini Nigeria na wasemaji wachache nchini Mali na Burkina Faso. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizarma iko katika kundi la Kisahara ya Mashariki; tena kiko karibu na Kisongai.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kizarma kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kizarma
*lugha ya Kizarma katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/dje

Jamii:Lugha za Niger
Jamii:Lugha za Nigeria
Kiziriya

**Kiziriya** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waziriya. Idadi ya Waziriya imehesabiwa kuwa watu 2000 lakini wameacha lugha yao. Kwa hiyo, inawezekana kwamba lugha ya Kiziriya imeshatoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiziriya iko katika kundi la Kikainji. Wengine husema kuwa Kizirya ni sawa na lugha ya Kisheni.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiziriya kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiziriya
*lugha ya Kiziriya katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/zir

Jamii:Lugha za Nigeria
Universität Potsdam

thumb|Caption text

**Chuo Kikuu cha Potsdam** ni chuo kikuu nchini Ujerumani, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1990 katika Potsdam.

## Viungo vya Nje 
* 

Potsdam
Kiabe

**Kiabé** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Waabé. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiabé imehesabiwa kuwa watu 170,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabé iko katika kundi la Kikwa.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiabe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiabe
*lugha ya Kiabe katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/aba

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Seth MacFarlane

**Seth Woodbury MacFarlane** (amezaliwa tar. 26 Oktoba mwaka 1973 huko mjini Kent, Connecticut) ni mwigizaji wa filamu na mtayarishaji wa vipindi vya televisheni kutoka nchini Marekani.

## Tamthilia
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Kent, Connecticut
Sean Hayes

**Sean Patrick Hayes** (amezaliwa tar. 26 Juni, 1970) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

* *The Three Stooges* (2012)

## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Fred Tatasciore

**Frederick** "**Fred**" **Tatasciore** ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
Ubadilishaji msimbo

**Ubadilishaji msimbo** ni kitendo cha mtu anayezungumza lugha fulani kumalizia tungo kwa lugha nyingine ambayo ni tofauti na aliyoanzia kuzungumza. Hali hii hutokana na uwililugha; yaani mtu kuwa na ujuzi wa lugha mbili sawasawa. 

Mfano wa ubadilishaji msimbo:
#Jabari anakwenda shule everyday.
#I like my mama anayenipenda pia.

Jamii:Lugha
Jamii:Isimu
Jamii:Isimujamii
Kiaizi cha Aproumu

**Kiaizi-Aproumu** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Waaizi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiaizi-Aproumu imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaizi-Aproumu iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiaizi-Aproumu kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiaizi-Aproumu 
*lugha ya Kiaizi-Aproumu katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/ahp

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kianyin-Morofo

**Kianyin-Morofo** (au **Kimorofo**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Waanyin. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kianyin-Morofo imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianyin-Morofo iko katika kundi la Kikwa.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimorofo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimorofo 
*lugha ya Kimorofo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mtb

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kibambara

**Kibambara** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali inayozungumzwa hasa na Wabambara; tena ni lugha ya taifa ya nchini. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibambara iko katika kundi la Kimande.

Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibambara nchini Mali ilihesabiwa kuwa watu 2,700,000, lakini kwa sasa asilimia 80 za wakazi wanaweza kuwasiliana kwa  niia yake. 

Pia kuna wasemaji nchini Cote d'Ivoire, Burkina Faso, Senegal, Gambia, Mauritania na Guinea. 

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibambara kwenye Multitree 
*makala za OLAC kuhusu Kibambara 
*lugha ya Kibambara katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bam

Jamii:Lugha za Mali
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Jamii:Lugha za Ghana
Jamii:Lugha za Guinea
Jamii:Lugha za Gambia
Jamii:Lugha za Senegal
Jamii:Lugha za Mauritania
Jamii:Lugha za Niger
Kibete-Daloa

**Kibete-Daloa** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wabété. Isichanganywe na Kibete ya Nigeria. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kibete-Daloa imehesabiwa kuwa watu 130,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibete-Daloa iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidaloa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidaloa 
*lugha ya Kidaloa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bev

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kibeti (Cote d'Ivoire)

**Kibeti** (pia **Kieotile**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wabeti. Isichanganywe na lugha ya Kibeti nchini Kamerun. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibeti imehesabiwa kuwa watu 200 tu. Wabeti wengi wameanza na kuzidi kutumia lugha ya Kianyin badala ya Kibeti. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibeti iko katika kundi la Kikwa.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibeti kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibeti 
*lugha ya Kibeti katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/eot

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kicerma

**Kicerma** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso na Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wacerma. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kicerma nchini Burkina imehesabiwa kuwa watu 61,400. Pia kuna wasemaji 1700 nchini Cote d'Ivoire. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicerma iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kicerma kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kicerma 
*lugha ya Kicerma katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/cme

Jamii:Lugha za Burkina Faso
Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kidan

**Kidan** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire na Liberia inayozungumzwa na Wadan. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kidan nchini Cote d'Ivoire imehesabiwa kuwa watu 800,000. Pia kuna wasemaji 175,000 nchini Liberia na wasemaji wachache nchini Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidan iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kidan kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kidan 
*lugha ya Kidan katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/daf

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kigrebo-Kusini

**Kigrebo-Kusini** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Wagrebo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigrebo-Kusini nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 61,600. Pia kuna wasemaji nchini Cote d'Ivoire ambao hasa ni wakimbiaji kutoka vita vya Liberia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigrebo-Kusini iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kigrebo-Kusini kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kigrebo-Kusini 
*lugha ya Kigrebo-Kusini katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/grj

Jamii:Lugha za Liberia
Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kijeri-Kuo

**Kijeri-Kuo** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wajeri-Kuo. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kijeri-Kuo imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijeri-Kuo iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kijeri kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kijeri 
*lugha ya Kijeri katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/jek

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kiloma

**Kiloma** ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:

*lugha ya Kigur nchini Cote d'Ivoire;
*lugha ya Kimande nchini Liberia.
Kimbre

**Kimbre** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wambre. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimbre imehesabiwa kuwa watu 200 tu. Wambre wengi wameanza kutumia lugha ya Kikoro badala ya lugha yao ya Kimbre. Uainishaji wa lugha ya Kimbre kwa ndani zaidi haujulikani.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimbre kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimbre 
*lugha ya Kimbre katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mka

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kisenoufo-Nyarafolo

**Kisenoufo-Nyarafolo** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wasenufo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisenoufo-Nyarafolo imehesabiwa kuwa watu 48,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisenoufo-Nyarafolo iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kinyarafolo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kinyarafolo
*lugha ya Kinyarafolo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/sev

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kiteen

**Kitéén** (pia **Kilorhon**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire na Burkina Faso inayozungumzwa na Watéén. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitéén nchini Cote d'Ivoire imehesabiwa kuwa watu 6100. Pia kuna wasemaji 2000 nchini Burkina. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitéén iko katika kundi la Kigur.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiteen kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiteen
*lugha ya Kiteen katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/lor

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Jamii:Lugha za Burkina Faso
Kitonjon

**Kitonjon** ilikuwa lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire iliyozungumzwa na wahunzi miongoni mwa Wadjimini. Hakuna wasemaji wa Kitonjon waliobaki, maana yake lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitonjon iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kitonjon kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kitonjon
*lugha ya Kitonjon katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/tjn

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Kiwe-Kaskazini

**Kiwè-Kaskazini** (pia **Kiwobé**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wawè. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiwè-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 156,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwè-Kaskazini iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiwobe kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiwobe
*lugha ya Kiwobe katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/wob

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Orodha ya lugha za Liberia

Orodha hii inaorodhesha lugha za Liberia:

*Kibandi
*Kibassa
*Kidan
*Kidewoin
*Kigbii
*Kiglaro-Twabo
*Kiglio-Oubi
*Kigola
*Kigrebo-Barclayville
*Kigrebo-Gboloo
*Kigrebo-Kaskazini
*Kigrebo-Kati
*Kigrebo-Kusini
*Kiingereza
*Kiingereza ya Liberia
*Kikisi-Kusini
*Kiklao
*Kikpelle
*Kikrahn-Magharibi
*Kikrahn-Mashariki
*Kikrumen-Tepo
*Kikuwaa
*Kiloma
*Kimaninka-Konyanka
*Kimann
*Kimanya
*Kimende
*Kisapo
*Kitajuasohn
*Kivai

## Tazama pia
*Liberia
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/LR

*
Liberia
Orodha ya lugha za Sierra Leone

Orodha hii inaorodhesha lugha za Sierra Leone:

*Kibassa
*Kibom
*Kibullom-So
*Kigola
*Kiingereza
*Kikisi-Kusini
*Kikissi-Kaskazini
*Kiklao
*Kikono
*Kikrim
*Kikrio
*Kikuranko
*Kilimba-Magharibi
*Kilimba-Mashariki
*Kiloko
*Kimaninkakan-Mashariki
*Kimende
*Kin'ko
*Kipular
*Kisherbro
*Kisusu
*Kitemne
*Kivai
*Kiyalunka

## Tazama pia
*Sierra Leone
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/SL

*
Sierra Leone
Orodha ya lugha za Guinea

Orodha hii inaorodhesha lugha za Guinea:

*Kibadyara
*Kibaga-Binari
*Kibaga-Kaloum
*Kibaga-Koga
*Kibaga-Manduri
*Kibaga-Mboteni
*Kibaga-Sitemu
*Kibaga-Sobane
*Kibassari
*Kibullom-So
*Kidan
*Kifaransa
*Kijahanka
*Kikakabe
*Kikissi-Kaskazini
*Kikono
*Kikpelle (Guinea)
*Kikuranko
*Kilandoma
*Kilele
*Kilimba-Mashariki
*Kimaninka-Konyanka
*Kimaninka-Sankaran
*Kimaninkakan-Mashariki
*Kimann
*Kimanya
*Kimbulungish
*Kimixifore
*Kinalu
*Kin'ko
*Kipulaar
*Kipular
*Kisusu
*Kitoma
*Kiwamey
*Kiyalunka

## Tazama pia
*Guinea
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/GN

*
Guinea
Orodha ya lugha za Burkina Faso

Orodha hii inaorodhesha lugha za Burkina Faso:

*Kibambara
*Kibiali
*Kibirifor-Malba
*Kibissa
*Kibobo-Madare, Kusini
*Kibolon
*Kibomu
*Kibuamu
*Kibwamu-Cwi
*Kibwamu-Laalaa
*Kicerma
*Kidagaari-Dioula
*Kidagara-Kaskazini
*Kidogon-Jamsay
*Kidogon-Tomo-Kan
*Kidogose
*Kidogoso
*Kidyan
*Kidzuungoo
*Kifaransa
*Kifulfulde-Borgu
*Kigourmanchema
*Kihausa
*Kihumburi-Senni (Kisonghay)
*Kijalkunan
*Kijula
*Kikaansa
*Kikalamse
*Kikantosi
*Kikaraboro-Magharibi
*Kikaraboro-Mashariki
*Kikasem
*Kikhe
*Kikhisa
*Kikonabere
*Kikoromfe
*Kikusaal
*Kilobi
*Kilyele
*Kimarka
*Kimoba
*Kimoore
*Kinatioro
*Kininkare
*Kin'ko
*Kinuni-Kaskazini
*Kinuni-Kusini
*Kipana
*Kiphuie
*Kisamo-Kusini
*Kisamo-Matya
*Kisamo-Maya
*Kiseeku
*Kisenoufo-Nanerige
*Kisenoufo-Senara
*Kisenoufo-Sicite
*Kisiamou
*Kisininkere
*Kisissala
*Kitamasheq-Kidal
*Kiteen
*Kitiefo
*Kitoussian-Kaskazini
*Kitoussian-Kusini
*Kiturka
*Kiviemo
*Kiwara
*Kiwinye
*Kizarma

## Tazama pia
*Burkina Faso
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/BF

*
Burkina Faso
Orodha ya lugha za Gambia

Orodha hii inaorodhesha lugha za Gambia:

*Kiingereza
*Kijola-Fonyi
*Kikaron
*Kimandinka
*Kimandjak
*Kimaninkakan-Magharibi
*Kin'ko
*Kipulaar
*Kiserer-Sine
*Kisoninke
*Kiwolof

## Tazama pia
*Gambia
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/GM

*
Gambia
Orodha ya lugha za Guinea-Bisau

Orodha hii inaorodhesha lugha za Guinea-Bisau:

*Kibadyara
*Kibainouk-Gunyuño
*Kibalanta-Kentohe
*Kibassari
*Kibayot
*Kibiafada
*Kibidyogo
*Kicrioulo
*Kijola-Felupe
*Kijola-Fonyi
*Kikasanga
*Kikobiana
*Kimandinka
*Kimandjak
*Kimankanya
*Kimansoanka
*Kinalu
*Kin'ko
*Kipapel
*Kipulaar
*Kireno
*Kisoninke

## Tazama pia
*Guinea-Bisau
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/GW

*
Guinea-Bisau
Orodha ya lugha za Mali

Orodha hii inaorodhesha lugha za Mali:

*Kiarabu-Hasanya
*Kibamanankan
*Kibangi-Me
*Kibankagooma
*Kibobo-Madare-Kaskazini
*Kibomu
*Kibozo-Hainyaxo
*Kibozo-Jenaama
*Kibozo-Tiemacewe
*Kibozo-Tieyaxo
*Kidogon, Ana Tinga
*Kidogon, Bondum Dom
*Kidogon, Bunoge
*Kidogon, Dogul Dom
*Kidogon, Donno So
*Kidogon-Jamsay
*Kidogon, Kolum So
*Kidogon, Tebul Ure
*Kidogon, Tene Kan
*Kidogon, Tomo Kan
*Kidogon, Toro So
*Kidogon, Toro Tegu
*Kidogon, Walo Kumbe
*Kidogon, Yanda Dom
*Kiduungooma
*Kifaransa
*Kifulfulde-Maasina
*Kijahanka
*Kijalunga
*Kijowulu
*Kijula
*Kikagoro
*Kikoromfe
*Kimaninkakan-Kita
*Kimaninkakan-Magharibi
*Kimarka
*Kimoore
*Kin'ko
*Kipana
*Kipulaar
*Kipular
*Kisamoma
*Kisenoufo-Mamara
*Kisenoufo-Sicite
*Kisenoufo-Supyire
*Kisenoufo-Syenara
*Kisonghay, Humburi Senni
*Kisonghay, Koyra Chiini
*Kisonghay, Koyraboro Senni
*Kisoninke
*Kitadaksahak
*Kitamajaq
*Kitamasheq
*Kixaasongaxango
*Kizarmaci

## Tazama pia
*Mali
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/ML

*
Mali
Kiwojenaka

**Kiwojenaka** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wawojenaka. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiwojenaka imehesabiwa kuwa watu 120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwojenaka iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiwojenaka kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiwojenaka
*lugha ya Kiwojenaka katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/jod

Jamii:Lugha za Cote d'Ivoire
Orodha ya lugha za Senegal

Orodha hii inaorodhesha lugha za Senegal:

*Kibadyara
*Kibainouk-Gunyaamolo
*Kibainouk-Samik
*Kibalanta-Ganja
*Kibandial
*Kibayot
*Kibedik
*Kicrioulo
*Kiejamat
*Kifaransa
*Kigusilay
*Kihassaniyya
*Kijalunga
*Kijola-Fonyi
*Kijola-Kasa
*Kikaron
*Kikerak
*Kikobiana
*Kikuwaataay
*Kilaalaa
*Kimandinka
*Kimandjak
*Kimaninkakan-Magharibi
*Kimankanya
*Kimlomp
*Kindut
*Kin'ko
*Kinoon
*Kioniyan
*Kipalor
*Kipulaar
*Kipular
*Kisaafi-Saafi
*Kiserer-Sine
*Kisoninke
*Kiwamey
*Kiwolof
*Kixasonga

## Tazama pia
*Senegal
*Lango:Lugha

## Viungo vya nje
*http://www.ethnologue.com/country/SN

*
Senegal
Kibassa

**Kibassa** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Wabassa. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibassa nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 403,000. Pia kuna wasemaji 5730 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibassa iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kibassa kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibassa
*lugha ya Kibassa katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/bsq

Jamii:Lugha za Liberia
Jamii:Lugha za Sierra Leone
Kiglaro-Twabo

**Kiglaro-Twabo** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Waglaro na Watwabo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiglaro-Twabo nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 4270. Pia kuna wasemaji nchini Cote d'Ivoire; idadi yao haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiglaro-Twabo iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kiglaro kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiglaro 
*lugha ya Kiglaro katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/glr

Jamii:Lugha za Liberia
Kiingereza cha Liberia

**Kiingereza ya Liberia** ni lugha ya pijini nchini Liberia. Ingawa idadi ya watu ambao wamejifunza Kiingereza ya Liberia kama lugha yao ya kwanza haijulikani, mwaka wa 1984 idadi ya watumiaji wa Kiingereza ya Liberia kama lugha ya biashara imehesabiwa kuwa watu milioni moja na nusu.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kiingereza ya Liberia kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kiingereza ya Liberia 
*lugha ya Kiingereza ya Liberia katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/lir

Jamii:Lugha za Liberia
Kikisi

**Kikisi** ni jina la lugha mbalimbali tofauti, k.m.:

*lugha ya Kikisi inayozungumzwa nchini Tanzania;
*Kikisi-Kaskazini nchini Guinea;
*Kikisi-Kusini nchini Liberia na Sierra Leone.
Kikrahn-Mashariki

**Kikrahn-Mashariki** (pia **Kikonobo**) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Wakrahn. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikrahn-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 53,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikrahn-Mashariki iko katika kundi la Kikru.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikonobo kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikonobo 
*lugha ya Kikonobo katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/kqo

Jamii:Lugha za Liberia
Chris Pine

**Chris Pine** (amezaliwa tar. 26 Agosti 1980) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Sadaka

na wanafamilia wake wakitoa sadaka ya shukrani kwa kushinda  Wagermanik: jinsi ilivyochongwa wakati huo katika marumaru, Roma, Italia.]]
**Sadaka**  ni toleo la chochote, kama vile chakula, vitu au wanyama, kwa lengo la juu, hasa la kidini, kwa mfano kumheshimu Mungu na kujiombea fadhili fulani toka kwake.

## Kafara
 ya kumchinja mtu, ilivyochorwa katika Codex Mendoza, karne ya 16, (Bodleian Library, Oxford).]]
Kama sadaka inaendana na uchinjaji wa binadamu au mnyama inaweza kuitwa kafara.

## Aina nyingine za sadaka
# Fungu la Kumi
# Malimbuko
# Nadhiri

## Marejeo
* 
* 
* Heinsohn, Gunnar: "The Rise of Blood Sacrifice and Priest Kingship in Mesopotamia: A Cosmic Decree?" *Religion*, Vol. 22, 1992 http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a933947061
* Sacrifice (Catholic Encyclopedia)
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
*https://www.al-feqh.com/sw/zaaka-hukumu-yake-na-masharti-yake

## Tanbihi
Kimaninka-Konyanka

**Kimaninka-Konyanka** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea na Liberia inayozungumzwa na Wamaninka. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimaninka-Konyanka nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 128,000. Pia kuna wasemaji 39,200 nchini Liberia (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaninka-Konyanka iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikonyanka kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikonyanka 
*lugha ya Kikonyanka katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mku

Jamii:Lugha za Guinea
Jamii:Lugha za Liberia
Kimende (Sierra Leone)

**Kimende** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sierra Leone na Liberia inayozungumzwa na Wamende. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimende nchini Sierra Leone imehesabiwa kuwa watu milioni moja na nusu. Pia kuna wasemaji 19,700 nchini Liberia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimende iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje 
* lugha ya Kimende kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimende 
*lugha ya Kimende katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/men

Jamii:Lugha za Sierra Leone
Jamii:Lugha za Liberia
Kivai

**Kivai** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Sierra Leone inayozungumzwa na Wavai. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kivai nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 104,000. Pia kuna wasemaji 15,500 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivai iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje 
* lugha ya Kivai kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kivai
*lugha ya Kivai katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/vai

Jamii:Lugha za Liberia
Jacques Paul Migne

thumb|right|200px|Padri Yakobo Paulo Migne.
**Jacques Paul Migne** (Saint-Flour 25 Oktoba 1800 - Paris 24 Oktoba 1875) alikuwa padri kutoka Ufaransa.

Ni maarufu hasa kwa kukusanya na kuchapisha maandishi ya kale ya mababu wa Kanisa na ya mapapa, pamoja na kuandika mwenyewe vitabu vya teolojia.

Matoleo yake maarufu ni hasa Patrologia Latina na Patrologia Graeca.

## Viungo vya nje 
*Maisha ya Jacques Paul Migne  
**Catholic Encyclopedia*:Jacques-Paul Migne
*Migne Patrologia Graeca: Orodha ya waandishi
*Faulkner University Patristics Project  
*Documenta Catholica Maandishi PDF kutoka *Patrologia Latina*
*Maandishi katika Google Book Search

Jamii:Waliozaliwa 1800
Jamii:Waliofariki 1875
Jamii:Mapadri
Jamii:Wanateolojia wa Ufaransa
Kibullom-So

**Kibullom-So** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sierra Leone inayozungumzwa na Wabullom. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibullom-So nchini Sierra Leone imehesabiwa kuwa watu 8350. Pia kuna wasemaji wachache nchini Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibullom-So kiko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje 
*lugha ya Kibullom kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kibullom 
*lugha ya Kibullom katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/buy

Jamii:Lugha za Sierra Leone
Kimanya

**Kimanya** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Guinea inayozungumzwa na Wamanya. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimanya imehesabiwa kuwa watu 50,400. Pia kuna wasemaji 25,000 nchini Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimanya iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kimanya kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kimanya 
*lugha ya Kimanya katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/mzj

Jamii:Lugha za Liberia
Jamii:Lugha za Guinea
Kikono

**Kikono** ni jina la lugha mbalimbali tofauti, k.m.:

*lugha ya Kikono nchini Nigeria;
*lugha ya Kikono nchini Sierra Leone.
Patrick wa Ireland

cha rangi.]]
 huko Downpatrick.]]
**Patrick wa Ireland** (kwa Kilatini Patricius) aliishi kuanzia mwaka 387 hivi hadi tarehe 17 Machi 461 (wengine wanasema 493).

Ni maarufu kama Mkristo kutoka Uingereza aliyepata kuwa mmisionari mkuu wa Ireland na anaheshimiwa kama mtakatifu msimamizi wa kisiwa hicho . 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Kati ya maandishi yake, zimetufikia barua mbili, ambamo tunapata habari za kuaminika juu yake, tofauti na nyingine nyingi ambazo zinatia shaka. 

Alipokuwa na umri wa miaka 16 hivi huko Wales, alitekwa na maharamia kutoka Ireland na kufanywa mtumwa kisiwani huko.

Baada ya miaka 6 alifaulu kukimbia na kurudi kwenye familia yake.

Lakini akajisikia wito wa kuinjilisha wakazi wa kisiwa hicho, hivyo baada ya kujiandaa katika monasteri ya Ufaransa akarudi huko kama askofu akafanya kazi hasa kaskazini na magharibi akitangaza kwa bidii Injili kwa wote na kuongoza kwa nguvu Kanisa lake.

## Sala yake
Kristo uwe nami, Kristo uwe ndani mwangu,

Kristo nyuma yangu, Kristo mbele yangu,

Kristo karibu nami, Kristo ili unitawale,

Kristo, ili unifariji na kunifundisha,

Kristo pamoja nami, Kristo juu yangu,

Kristo katika amani, Kristo katika hatari,

Kristo moyoni mwa wote wanaonipenda,

Kristo mdomoni mwa rafiki na mgeni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 94-95
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 77-78
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 29

## Marejeo ya lugha nyingine
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje
*Writings of Saint Patrick
*The Most Ancient Lives of Saint Patrick, edited by James O'Leary, 1880, from Project Gutenberg.
*Page devoted to the life of St. Patrick at Catholic.org
*BBC: Religion & Ethics, Christianity: Saint Patrick (Incl. audio)
*Opera Omnia by Migne Patristica Latina with analytical indexes
*Oase Sankt Patrick 
*CELT : Corpus of Electronic Texts at University College Cork includes Patrick's *Confessio* and *Epistola*, as well as various lives of Saint Patrick.
*Saint Patrick's Confessio Hypertext Stack as published by the Royal Irish Academy Dictionary of Medieval Latin from Celtic Sources (DMLCS) freely providing digital scholarly editions of St Patrick's writings as well as translations and digital facsimiles of all extant manuscript copies. Tafsiri ya Kiswahili ya sehemu yake inapatikana katika Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 89-91.

Jamii:Waliofariki 461
Jamii:Wamonaki
Antoni Maria Zakaria

**Antoni Maria Zakaria** (kwa Kiitalia **Antonio Maria Zaccaria**; Cremona, 1502 - Cremona, 5 Julai 1539) alikuwa padri na tabibu kutoka Italia kaskazini.

Alianzisha shirika la Makleri wa Mt. Paulo, maarufu kama Wabarnaba, ila kuamsha maisha ya kiroho ya waumini .

Alitangazwa na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri tarehe 3 Januari 1890, tena mtakatifu tarehe 15 Mei 1897. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 232-233
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 195-196

## Marejeo ya lugha nyingine
*Marcello Landi, ''La presenza della Summa Theologiae di Tommaso d'Aquino nei primi due Sermoni di Antonio Maria Zaccaria* in *Barnabiti Studi* 20 (2003), pp.&nbsp;69–81
*Marcello Landi, *Sant'Antonio Maria Zaccaria. Contesto storico-culturale e presenza della Summa Theologiae di san Tommaso d'Aquino nei suoi primi tre sermoni*, in *Sacra Doctrina. Studi e ricerche* n. 52 (3/2006), pp.&nbsp;46–81

## Viungo vya nje
*Catholic Encyclopedia: *St. Anthony Mary Zaccaria*
*American Catholic article: *St. Anthony Zaccaria* 
*Barnabite Spiritual Center - Bethlehem, PA: *Spirituality of St. Anthony Mary Zaccaria'' 
*St. Anthony Mary's biography page on the Barnabite Fathers' North American website 
*Founder Statue in St Peter's Basilica

Jamii:Wabarnaba
Wabarnaba

**Wabarnaba** ni jina linalotumika kwa kawaida kuwataja watawa wa shirika la Makleri wa Mt. Paulo (kwa Kilatini *Clerici Regulares Sancti Pauli*, kifupi B.) ambalo  lilianzishwa na mtakatifu Antoni Maria Zakaria na wenzake wawili mwaka 1530 likakubalika mwaka 1533.

Watakatifu wengine wa shirika hilo ni Aleksanda Sauli na Fransisko Bianchi.

## Viungo vya nje 
*Official site of the Barnabites
Charbel Makhlouf

**Charbel Makhluf, O.L.M.** (kwa Kiarabu: مار شربل, ; aliitwa kwanza **Youssef Antoun Makhlouf**; Bekaa Kafra, Lebanon 8 Mei 1828 – Annaya, Lebanon, 24 Desemba 1898) alikuwa mmonaki halafu pia padri wa Kanisa la Wamaroni katika Shirika la Kilebanoni la Kimaroni.

Kisha kuishi kikamilifu monasterini, akitamani maisha magumu ya upwekeni na ukamilifu wa juu zaidi, alikubaliwa kuacha jumuia yake aende kuishi peke yake, alipomtumikia Mungu usiku na mchana miaka 23 kwa kujinyima karibu kila kitu, akifunga na kusali hadi kifo chake .

Papa Paulo VI alimtangaza mwenye heri tarehe 5 Desemba 1965, halafu mtakatifu tarehe 9 Oktoba 1977.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint Charbel Official Website 
*Saint Charbel.com English site
*Charbel.org - Saint Charbel Website
*A spiritual way (French website)
*American Catholic  "Saint of the Day" article entitled "St. Charbel Makhlouf"
*(belorussian website) 
*(russian website) 
*Maronite Monks of Adoration 

Jamii:wakaapweke
Dominiko Savio

thumb|Dominiko Savio

**Dominiko Savio** (; Riva presso Chieri, 2 Aprili 1842 – Castelnuovo Don Bosco, 9 Machi 1857) alikuwa mvulana wa Italia aliyelelewa na Yohane Bosco kufuata upole na furaha na kwa njia hiyo alifikia mapema ukamilifu wa Kikristo .

Akiwa anasomea upadri aliugua na hatimaye akafariki dunia katika umri wa miaka 14 tu.

Mlezi wake aliandika kitabu juu yake (*Maisha ya Dominiko Savio*) ambacho kilichangia sana kumfanya ajulikane na hatimaye atangazwe na Papa Pius XII kwanza mwenye heri tarehe 5 Machi 1950, halafu mtakatifu tarehe 12 Juni 1954.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*P. LAPPIN, Dominiko Savio (Mtakatifu aliye Kijana) – tafsiri ya G. Kibodya – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1994 – ISBN 9976-67-085-0

## Viungo vya nje
Jamii:Wasalesiani
Eusebius wa Vercelli

katika utukufu pamoja na Malaika Gabrieli, na watakatifu Eusebius wa Vercelli (ameketi), Sebastiano na Roko* katika mchoro wa Sebastiano Ricci.]]
*, inayodhaniwa kuwa iliandikwa na Eusebius mwaka 370.]]
**Eusebius wa Vercelli** (kisiwa cha Sardinia, 2 Machi 283 hivi – Vercelli, Piemonte, 1 Agosti 371) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika karne ya 4, wa kwanza katika mji huo wa Italia Kaskazini. 

Alikusanya mapadri wa jimbo lake kuishi kimonaki na kuimarisha Ukristo katika eneo lote karibu na milima ya Alpi.

Pamoja na Atanasi wa Aleksandria alitetea imani katika umungu wa Yesu dhidi ya Waario na kwa ajili hiyo aliteswa na kupelekwa na kaisari Konstans uhamishoni Palestina, Kapadokia na hadi jangwa la Misri.

Miaka 8 baadaye aliweza kurudi jimboni mwake akaendelea na umisionari wake pamoja na kuimarisha waumini katika imani sahihi .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 2 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Maandishi yake
* Toleo jipya la maandishi yake linapatikana katika gombo la 9 la Corpus Christianorum - Series Latina.

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 261-263
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 264-265
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 223-224

## Marejeo ya lugha nyingine
* N. Everett, "Narrating the Life of Eusebius of Vercelli", in R. Balzaretti and E.M. Tyler (eds), *Narrative and History in the Early Medieval West* (Turnhout, 2006: Brepols), pp.&nbsp;133–165.

## Viungo vya nje
*Fourth Century Christianity: *Eusebius of Vercelli*
*Catholic Encyclopedia: *St. Eusebius (of Vercelli)*
*His writings
*Santi e beati: ''Sant' Eusebio di Vercelli'' 

Jamii:Watawa waanzilishi

Jamii:Mababu wa Kanisa
Kikuranko

**Kikuranko** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sierra Leone na Guinea inayozungumzwa na Wakuranko. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikuranko nchini Sierra Leone imehesabiwa kuwa watu 268,000. Pia kulikuwa na wasemaji 55,000 nchini Guinea mwaka wa 1991. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikuranko iko katika kundi la Kimande.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kikuranko kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kikuranko 
*http://www.ethnologue.com/language/knk

Jamii:Lugha za Sierra Leone
Jamii:Lugha za Guinea
Kilimba-Mashariki

**Kilimba-Mashariki** ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea na Sierra Leone inayozungumzwa na Walimba. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kilimba-Mashariki nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 4000. Pia kuna wasemaji 600 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilimba-Mashariki iko katika kundi la Kiatlantiki.

## Viungo vya nje
*lugha ya Kilimba-Mashariki kwenye Multitree
*makala za OLAC kuhusu Kilimba-Mashariki 
*lugha ya Kilimba-Mashariki katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/lma

Jamii:Lugha za Guinea
Jamii:Lugha za Sierra Leone
Ranko Matasović

**Ranko Matasović** (amezaliwa 14 Mei 1968) ni mtaalamu wa isimu, isimu linganishi na lugha za Kihindi-Kiulaya nchini Kroatia.

Zake maeneo ya uwezo ni: lugha za Kihindi-Kiulaya, lugha za Kislavoni‎ na Kikroatia na lugha za Kikelti, 

## Kazi 
* *Harfa sa sjevera. Iz irske književnosti* (Antibarbarus, Zagreb 1995) ISBN 953-6160-25-0
* *A Theory of Textual Reconstruction in Indo-European Linguistics* (Frankfurt a/M & New York 1996) ISBN 3-631-49751-2
* *Kratka poredbenopovijesna gramatika latinskoga jezika* (Matica hrvatska, Zagreb 1997) ISBN 953-150-105-X
* *Kultura i književnost Hetita* (Matica hrvatska, Zagreb 2000) ISBN 954-15-0548-9
* *Uvod u poredbenu lingvistiku* (Matica hrvatska, Zagreb 2001) ISBN 953-150-612-4
* *Kamen kraljeva. Srednjovjekovne irske sage* (Ex Libris, Zagreb 2004) ISBN 953-6310-35-X
* *Gender in Indo-European* (Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2004) ISBN 3-8253-1666-1
* *Jezična raznolikost svijeta* (Algoritam, Zagreb 2005) ISBN 953-220-355-9
* *Poredbenopovijesna gramatika hrvatskoga jezika*, (Matica hrvatska, Zagreb, 2008.) ISBN 978-953-150-840-7
* *Etymological Dictionary of Proto-Celtic*, (Brill, Leiden & Boston, 2009) ISBN 978-90-04-17336-1
* *Slavic Nominal Word-Formation. Proto-Indo-European Origins and Historical Development*, (Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2014) ISBN 978-3-8253-6335-2

## Viungo va nje 
* Ukurasa binafsi

Jamii:Wanasayansi wa Kroatia
Jamii:Waliozaliwa 1968
Fransisko Antoni Fasani

thumb|right|150px|
**Fransisko Antoni Fasani** (Lucera, 6 Agosti 1681 - Lucera, 29 Novemba 1742) alikuwa padri wa utawa wa Ndugu Wadogo Wakonventuali kutoka Italia Kusini.

Msomi mkubwa, alipenda sana kuhubiri na kufanya toba, pamoja na kuhurumia fukara na wenye shida yoyote kwa kutoa daima bila kusita hata mavazi yake kuvika ombaomba na kuwapa wote msaada wake wa Kikristo .

Alitangazwa na Papa Pius XII kuwa mwenye heri tarehe 15 Aprili 1951, halafu tarehe 13 Aprili 1986 Papa Yohane Paulo II alimtangaza kuwa mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk. 452-455
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 566-567

## Viungo vya nje
*Saint Francesco Antonio Fasani  Patron Saint Index