open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alphonsine Cheusi

**Alphonsine Kalume Asengo Cheusi** (alizaliwa mwaka 1955) ni hakimu kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, ambaye mnamo Oktoba 2020 alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mwanachama wa Mahakama ya Katiba ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.  . Hadi kuteuliwa kwake, majaji tisa wote walikuwa wanaume. Mapema katika taaluma yake, alikuwa mshauri wa Mahakama Kuu ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo mwaka 2013 na mshauri wa Baraza la Nchi mwaka 2018.      .

## Wasifu 
Alizaliwa tarehe 9 Mei 1955 huko Kalemie, kando ya Ziwa Tanganyika kusini-mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na kulelewa katika mkoa wa Maniema. Alipata shahada ya sheria za uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Kinshasa mwaka 1983, baada ya kupata diploma ya serikali mwaka 1974. Mwaka 1987, aliteuliwa kuwa mkuu wa idara moja ya mwelekeo wa sheria, uhuru na uraia. Miaka miwili baadaye, aliteuliwa kuwa hakimu kwa muda kwa amri ya mpangilio wa mahakama. Mwaka huo huo, 1989, aliteuliwa kuwa msaidizi mkuu wa mwendesha mashtaka na kupelekwa katika ofisi ya mwendesha mashtaka wa manispaa ya Kalamu, Kinshasa. . Mnamo 2013, alikua mshauri wa Mahakama Kuu na mnamo 2018, mshauri wa Baraza la Jimbo    . Alichaguliwa kutoka kwenye mgawo wa Baraza Kuu la Mahakama (CSM), pamoja na Kamulete Badibanga Dieudonné na Kaluba Dibwa Dieudonné . 

## Maisha binafsi 
Alphonsine Kalume ni binti wa Philippe Kalume Pene Poyo na Virginie, wote wamefariki dunia. Yeye ni mama wa watoto watano na mkubwa wa familia kubwa. Ameolewa na hakimu  .

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Zohran Mamdani

thumb|Zohran Mamdani (2025)
**Zohran Kwame Mamdani** (alizaliwa Kampala, Uganda, 18 Oktoba 1991) ni mwanasiasa wa Marekani ambaye amehudumu kama mjumbe wa Bunge la Jimbo la New York kutoka eneo la wilaya 36 la Jimbo la New York, lililoko Queens, tangu 2021. Mwanachama wa chama cha Democrat na wasoshalisti wa Democrats wa Marekani, ndiye aliyechaguliwa kuwa meya wa jiji la New York katika uchaguzi wa mwaka 2025.

Mtoto wa msomi Mahmood Mamdani na msanii wa filamu Mira Nair, Mamdani alizaliwa nchini Uganda na aliishi Afrika Kusini kwa muda mfupi. Alihamia Marekani alipokuwa na umri wa miaka saba na kuishi katika jiji la New York. 

Baada ya kuhitimu kutoka Shule ya upili ya sayansi ya Bronx, Mamdani alipata shahada yake ya awali katika masomo ya Africana kutoka Chuo cha Bowdoin. Alifanya kazi kama mshauri wa masuala ya makazi, lakini pia na kufanya kazi na mwanamuziki wa hip-hop kabla ya kuingia kwenye siasa. 

Alichaguliwa kwa mara ya kwanza katika Bunge la Jimbo la New York mnamo 2020, baada ya kumshinda rais aliyemaliza muda wake kwa mihula minne Aravella Simotas, na tangu wakati huo amechaguliwa tena bila upinzani.

## Tanbihi
Jamii:wanasiasa wa Marekani
Jamii:wanasiasa wa Uganda
Ziwa Kisiba

[300px|thumb|Ziwa Kisiba ndani ya [kasoko ya mlima wake.]]
**Ziwa Kisiba** linapatikana kwenye wilaya ya Rungwe, Mkoa wa Mbeya nyanda za juu kusini mwa Tanzania. Ziwa hili limetokana na mlipuko wa volkeno, hivyo liko ndani ya kasoko ya mlima.

## Tazama pia
*Kisiba

## Marejeo
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Celine Fariala Mangaza

**Celine Fariala Mangaza** (27 Agosti 1967 - 28 Mei 2020) alikuwa mtetezi wa haki za binadamu wenye ulemavu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Mnamo Mei 28, 2020, wakati wa mlipuko wa virusi vya korona 2019-20, Mangaza alikufa kutokana na COVID-19 huko Bukavu.

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Manispaa za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

**Manispaa za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo** ni mgawanyiko wa kiutawala wa miji na maeneo. Zinaongozwa na burgomasters (fr. *bourgmestres*) walioteuliwa na serikali na zimegawanywa zaidi katika **robo** (fr. *quartiers*) na vikundi vilivyojumuishwa (fr. *groupements incorporé*).

## Orodha ya manispaa na wilaya
### Manispaa za jiji
Miji 34 ya DR Congo imegawanywa katika manispaa 139:

### Wilaya za eneo
Kuna manispaa 174 katika maeneo 145 ya DR Congo. Kila kituo cha utawala cha eneo ni manispaa na mara nyingi huwa na jina sawa na eneo hilo.

## Marejeo

Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Aimée Kabila Mulengela

**Aimée Mulengela Kabila** (Kipushi, 1976 - Mont Ngafula, usiku kati ya tarehe 15 na 16 Januari 2008) alikuwa binti Laurent-Désiré Kabila, rais wa zamani wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo aliyeuawa mwaka 2001.

## Wasifu 
Mama yake, Zaina Kibangula alitokea jimbo la Maniema .

Ndoa yake ya mwisho na Alain Mayemba Bamba almaarufu Meja Jenerali Alain Barracuda, ilibarikiwa na familia ya rais. Aimée Mulengela Kabila aliuawa katika makazi yake huko Mont Ngafula, na wanaume waliovalia sare za kijeshi, usiku wa tarehe 15 hadi 16 Januari 2008.

Kulingana na RFI, Aimée Kabila alidai ukweli na kurejeshwa kwa urithi ulioachwa na kaka yake. Mauaji haya yalitangazwa na kukashifiwa na chama cha haki za binadamu kiitwacho La Voix des sans-voix, kilichoko Kinshasa, ambacho rais wake, Floribert Chebeya, aliitwa katika mahakama ya Kinshasa kwa ajili ya kusikilizwa.

Ujumbe wa Umoja wa Mataifa nchini Kongo, unaojulikana kama MONUC, ulidai uchunguzi ufanyike na kukiri kuwa aliomba kuachiliwa kwake mwaka 2006 alipozuiliwa kinyume cha sheria katika jela za kijasusi kwa siku 52.

Aimée Mulengela Kabila aliacha watoto sita: Astrida Kabila (umri wa miaka 15), Branly Kabila (miaka 13), Petit-Aimé Kabila (miaka 10), Mechak Kabila (miaka 8), Victor Kabila (miaka 6) na Victorine Aline Bamba (miaka 3).

Kaka yake, Étienne Taratibu Kabila, aliye uhamishoni nchini Afrika Kusini, alilaani mauaji hayo, ambayo alieleza kuwa yalichochewa kisiasa. Anadai uchunguzi huru.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Babade

**Babade** ni moja ya manispaa nne za jiji la Buta katika Mkoa wa Uele Chini (Bas-Uélé) nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Jiji la Buta ni miongoni mwa miji mikuu ya mkoa wa Uele Chini, likiwa kitovu cha kiutawala na kibiashara katika eneo hilo la kaskazini mashariki mwa nchi. Babade ni mojawapo ya sehemu za mji huo zinazochangia makazi na shughuli za kiuchumi.

Kwa mujibu wa makadirio ya idadi ya watu ya mwaka 2012, jiji la Buta lina wakazi wapatao 55,313, ingawa makadirio ya hivi karibuni yanaonyesha idadi hiyo huenda imeongezeka hadi zaidi ya 220,000 kufikia mwaka 2023.

Jamii:Mkoa wa Uele Chini
Harry Potter

***Harry Potter*** ni mfuatano wa vitabu saba vya fantasia vilivyoandikwa na mwandishi Mwingereza J.K. Rowling. Hivi vitabu vinasimulia maisha ya mchawi mchanga, Harry Potter, na marafiki wake, Ron Weasley na Hermione Granger, wote  wanafunzi wa Shule ya Hogwarts ya Uchawi. Mandhari kuu ya hizi hadithi inahusu mzozo baina ya Harry na Lord Voldemort, mchawi mwovu  ambaye ana nia ya kuepuka kifo milele, kupinduza baraza linalowaongoza wachawi na linalojulikana kama Wizara ya Uchawi, na kuwafanya watu wote watumwa walio wachawi na wasio. (watu wasio wachawi wanajulikana kama Muggles).

Jamii:fasihi ya Kiingereza
Valerie Levesque

**Valerie Levesque** ni mstaafu mwanahabari wa kituo cha runinga KYW-TV ambalo liko Philadelphia, Pennsylvania. Mnamo Septemba 2001, aliripoti kutoka Somerset County, Pennsylvania akiwakilisha WHP-TV kuhusu utekaji nyara na ajali ya United Airlines Flight 93. 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waandishi wa habari
Jamii:wanawake wa Marekani
Shepherd wa Australia

240px|thumb|Mbwa wa aina ya Shepherd Australia.

**Shepherd wa Australia** (mara nyingi huitwa kwa kifupi **Aussie**) ni mbwa anayefugwa kwa kazi na mapambo. Ni maarufu kwa ufanisi wa akili yake, uhodari wa kuchunga mifugo, na mwonekano wake wa kuvutia. Licha ya jina lake, mbwa huyu hana asili ya Australia bali alikuzwa na wakulima wa Marekani katika karne ya 19, hasa kwa ajili ya kuchunga kondoo na ng'ombe.

Shepherd  wa Australia ana mwili wa kati hadi mkubwa, wenye misuli imara na mwonekano shupavu. Uzito wake unaweza kufikia kilo 16 hadi 32 kutegemea jinsia na lishe. Manyoya yake ni ya kati kwa urefu, yenye mvuto, na mara nyingi yana mchanganyiko wa rangi kama buluu merle, nyekundu merle, nyeusi, au nyekundu, mara nyingine yakiwa na alama nyeupe au rangi ya tan.

Tabia ya Aussie ni ya mchangamfu, mwenye bidii, mtiifu na ana akili ya hali ya juu. Mbwa hawa hufaa sana kwa shughuli kama vile kuchunga, michezo ya mbwa, na hata kazi za uokoaji au kusaidia watu wenye ulemavu. Kwa sababu ya asili yao ya kazi, wanahitaji mazoezi ya mara kwa mara na changamoto za kiakili ili wasiboeke na kuanza tabia zisizofaa.

Wanafaa kwa familia zinazopenda shughuli na ambazo zina muda wa kucheza nao na kuwapa mafunzo. Ikiwa hawatapewa shughuli, wanaweza kuwa na tabia ya kuchokonoa au kuchimba. Aussie anaweza pia kuwa mlinzi mzuri wa familia kwa sababu ya wepesi wake wa kugundua wageni.

Kiafya, baadhi ya changamoto zinazoathiri ikiwa ni pamoja na matatizo ya macho (hasa Collie Eye Anomaly), matatizo ya nyonga (hip dysplasia), na athari zinazotokana na vinasaba vya rangi ya merle ikiwa wazazi wote wana rangi hiyo. Kwa matunzo bora, Aussie anaweza kuishi kati ya miaka 12 hadi 15.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Australian Shepherd
* Encyclopedia Britannica – Australian Shepherd
* VCA Animal Hospitals – Australian Shepherd
* United Kennel Club – Australian Shepherd

Jamii:Mbwa na jamaa
Border Collie

**Border Collie** ni mbwa anayejulikana duniani kote kwa ukipanga wa akili yake, wepesi, na uwezo mkubwa wa kuchunga mifugo. Asili yake ni katika maeneo ya mpakani kati ya Uingereza na Uskoti, ambapo alitumiwa hasa na wafugaji kuchunga kondoo katika maeneo ya milimani na vijijini.

Border Collie ana mwili wa kati, mwepesi lakini wenye misuli, unaomwezesha kuwa na kasi na wepesi mkubwa. Uzito wake wa kawaida ni kati ya kilo 12 hadi 20, huku akiwa na manyoya ya kati au marefu, yenye rangi mbalimbali kama nyeusi na nyeupe, nyekundu, buluu merle, au mchanganyiko wa rangi zingine.

Tabia ya Border Collie ni ya kipekee; ana akili kubwa sana, uwezo wa kujifunza haraka, na bidii isiyo na kikomo. Mbwa hawa ni hodari sana katika michezo ya mbwa kama vile agility, flyball, na obedience, na ni chaguo maarufu kwa kazi za kuchunga na hata uokoaji. Kwa sababu ya kiwango chao cha juu cha nishati na akili, wanahitaji mazoezi ya kila siku na changamoto za kiakili.

Border Collie si chaguo bora kwa familia zisizopenda shughuli au zisizo na muda wa kuwashughulikia, kwani bila shughuli za kutosha wanaweza kuwa na tabia zisizofaa kama kung'ata, kuchimba, au kukimbia ovyo. Hata hivyo, kwa familia au watu wanaopenda michezo na kuwafundisha mbwa, Border Collie ni mwenza mzuri na mwaminifu.

Kiafya, baadhi ya matatizo yanayoweza kuathiri Border Collie ni pamoja na matatizo ya macho kama Collie Eye Anomaly (CEA), matatizo ya nyonga (hip dysplasia), na baadhi ya matatizo ya neva. Kwa matunzo mazuri na uangalizi wa kiafya, wanaweza kuishi kati ya miaka 12 hadi 15.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Border Collie
* Encyclopedia Britannica – Border Collie
* VCA Animal Hospitals – Border Collie
* United Kennel Club – Border Collie

Jamii:Mbwa na jamaa
Spanieli wa Mfalme Charles

duara|240px|thumb|Cavalier King Charles Spaniel

**Spanieli wa Mfalme Charles** (kwa Kiingereza: **Cavalier King Charles Spaniel**) ni mbwa wa mapambo wa saizi ndogo, anayefahamika kwa sura yake ya kupendeza, masikio marefu yenye manyoya, na tabia ya upole na urafiki. Asili ya mbwa huyu ni Uingereza, ambapo alipata umaarufu mkubwa katika enzi za Mfalme Charles II wa Uingereza, ambaye alihusishwa sana na mbwa hawa.

Cavalier ana mwili mdogo na wa kifahari, wenye uzito wa wastani kati ya kilo 5.4 hadi 8.2. Manyoya yake ni marefu, laini—ya kung'aa. Mara nyingi huachwa yakining'inia asili bila kukatwa sana. Rangi za kawaida ni pamoja na Blenheim (mchanganyiko wa kahawia na nyeupe), Tricolor (nyeusi, nyeupe, na alama za tan), Ruby (rangi nyekundu) na Black & Tan.

Mbwa hawa wanajulikana kwa tabia yao tulivu, upendo kwa watu, na uwezo mzuri wa kuambatana na familia. Wana uwezo mzuri wa kuelewana na watoto, wanyama wengine, na hata wageni. Ingawa wana asili ya Spaniel wa uwindaji, leo hii wanapendwa zaidi kama mbwa wa mapambo na wapenzi wa familia.

Spaniel anahitaji matembezi ya kila siku na muda wa kucheza, lakini si mbwa mwenye mahitaji makubwa ya mazoezi kama mbwa wa kazi. Manyoya yao yanahitaji kusafishwa mara kwa mara ili kuepuka kufunga fundo na kuweka mwonekano mzuri.

Kiafya, mbwa hawa wanaweza kukumbwa na matatizo ya moyo kama Mitral Valve Disease (MVD), matatizo ya macho, pamoja na matatizo ya neva yanayojulikana kama Syringomyelia. Utunzaji wa karibu na uchunguzi wa mara kwa mara ni muhimu. Muda wao wa kuishi ni kati ya miaka 9 hadi 14.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Cavalier King Charles Spaniel
* Encyclopedia Britannica – Cavalier King Charles Spaniel
* United Kennel Club – Cavalier King Charles Spaniel

Jamii:Mbwa na jamaa
KK Crvena zvezda

**Klabu ya Mpira wa Kikapu ya Crvena Zvezda** (kwa Kiserbia: Кошаркашки клуб Црвена Звезда), inayojulikana kwa kawaida kama KK Crvena Zvezda au kwa kifupi Crvena Zvezda, kwa sasa inaitwa Crvena Zvezda Meridianbet kwa sababu za udhamini, ni klabu ya mpira wa kikapu ya wanaume ya kitaalamu, yenye makao yake mjini Belgrade, Serbia, na ni sehemu muhimu ya klabu ya michezo mingi ya Red Star. Klabu hii ni miongoni mwa waanzilishi na wanahisa wa Chama cha Mpira wa Kikapu cha Adriatika (ABA League), na inashiriki katika Ligi ya Serbia (KLS), Ligi ya ABA, pamoja na kiwango cha juu kabisa cha bara – EuroLeague.

Crvena Zvezda inachukuliwa kuwa mojawapo ya klabu zenye mafanikio makubwa zaidi katika historia ya Serbia. Timu zake zimeshinda mara 24 ubingwa wa Ligi ya Kitaifa, ikiwa ni pamoja na mataji 10 mfululizo awali, na kwa sasa wakiwa na mfululizo wa mataji 9. Tangu mwaka 1945, klabu imecheza katika ligi tatu tofauti za kitaifa: Ligi ya Shirikisho la Yugoslavia (1945–1992), Ligi ya Kwanza ya Serbia na Montenegro (1992–2006), na Ligi ya Serbia (2006 hadi sasa). Pia imeshinda mataji 14 ya Kombe la Taifa, mashindano 7 ya Ligi ya Adriatic, Kombe moja la Super Cup ya Adriatic, pamoja na Kombe la FIBA Saporta. Klabu hucheza mechi zake za nyumbani katika Arena ya Belgrade. Mashabiki wa Zvezda wanajulikana kama Delije.

Ufanisi wa Crvena Zvezda ulianza katika msimu wao wa kwanza waliposhinda Ubingwa wa Yugoslavia mwaka 1946. Mchezaji-kocha Nebojša Popović, aliyeingizwa baadaye katika FIBA Hall of Fame, pamoja na Aleksandar Gec na kundi la wachezaji wenye vipaji — wakiwemo pia wanachama wa baadaye wa Hall of Fame Aleksandar Nikolić na Borislav Stanković — waliiongoza Zvezda kwenye kipindi chao cha mafanikio makubwa zaidi katika historia ya klabu, wakitwaa mataji kumi mfululizo ya Yugoslavia mwishoni mwa miaka ya 1940 na mwanzoni mwa miaka ya 1950.

Baada ya Popović kustaafu mwaka 1956, Zvezda iliingia katika kipindi cha ujenzi upya. Ikiwa inaongozwa na mshambuliaji Vladimir Cvetković na mchezaji wa baadaye wa FIBA Hall of Fame Zoran Slavnić, klabu ilirejea kwenye ushindani mkubwa, ikitwaa ubingwa wa Yugoslavia mara mbili – mwaka 1969 na 1972. Mnamo 1974, Crvena Zvezda ilishinda taji lake pekee la kimataifa hadi sasa: Kombe la Washindi wa Mabingwa wa FIBA.

Katika miaka ya 1980, klabu ilikumbwa na kipindi kigumu licha ya kuwa na kikosi chenye vipaji kikiongozwa na mchezaji wa nafasi ya point guard Zoran Radović na kocha mashuhuri Ranko Žeravica, pia mwanachama wa FIBA Hall of Fame.

Crvena Zvezda ni klabu pekee duniani ambayo imetoa wanachama wawili wa Hall of Fame ya mpira wa kikapu (Stanković na Nikolić) na wanne walioingizwa katika FIBA Hall of Fame (Stanković, Popović, Radomir Šaper, na Nikolić). Wanne hawa wamepokea tuzo ya juu kabisa ya heshima kutoka FIBA – Order of Merit. 

## Tanbihi
Jamii:mpira wa kikapu
Jamii:michezo nchini Serbia
Klabu ya mpira wa miguu ya Polisi ya Kenya

**Klabu ya Soka ya Polisi ya Kenya** ni klabu ya soka ya kitaalamu yenye makao yake makuu Nairobi, Kenya. Timu hiyo kwa sasa inashindana katika Ligi Kuu ya Kenya, baada ya kupata ukuaji kutoka Ligi Kuu ya Kitaifa ya Kenya baada ya kuipiga Vihiga United kwa jumla ya 2: 1 katika fainali ya miguu miwili. Wanacheza michezo yao ya nyumbani katika Uwanja wa Sacco wa Polisi wa Kenya.

Mwenyekiti wa klabu ni Nyale Munga na Mkurugenzi Mtendaji ni Chris Oguso. Klabu hiyo inamilikiwa na kuendeshwa na Polisi wa Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Vilabu Mpira vya Kenya
Jamii:michezo mjini Nairobi
Chris Oguso

**Chris Mmbwanga Oguso**, **HSC**, ni kamishna wa Polisi wa Kenya, afisa mkuu wa mtendaji wa timu ya ligi kuu ya Kenya Police F.C. na msanidi programu wa mpira wa miguu.

## Marejeo 
Jamii:wanaume wa Kenya
Innocent Obiri

**Innocent Momanyi Obiri** ni mwanasiasa wa Kenya ambaye kwa sasa ni mwanachama wa Bunge la Taifa kwa mkoa wa Bobasi, akiwakilisha Chama cha Kidemokrasia cha Watu.

Alihudhuria Shule ya Upili ya Aga Khan huko Mombassa na Chuo Kikuu cha Nairobi kabla ya kufanya kazi kama mpimaji wa wingi kabla ya kuingia bunge. Alichaguliwa katika Bunge la Taifa katika uchaguzi mkuu wa 2017 na 37.7% ya kura.

Mnamo mwaka wa 2018 alikamatwa pamoja na mmoja wa walinzi wake kwa tuhuma za kusababisha vurugu katika mgodi. Mnamo mwaka wa 2019 alikamatwa kwa tuhuma za ufisadi kuhusiana na ujenzi wa kituo cha ununuzi cha Lake Basin huko Kisumu.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kenya
Dachshund

duara|240px|thumb|Mwonekano wa Dachshund

**Dachshund** (pia anajulikana kama **mbwa wa kisamvu** au **mbwa mwenye miguu mifupi**) ni aina ya mbwa wa kufugwa wa ukubwa mdogo hadi wa kati. Sifa pekee ya mbwa huyu ni kwa ule mwili wake mrefu na miguu mifupi. Asili ya Dachshund ni Ujerumani, ambapo alifugwa awali kwa ajili ya kuwinda wanyama wanaojificha ardhini kama sungura, panya, na hasa kumbikumbi (badger), ambako jina lake la Kijerumani linamaanisha "mbwa wa kumbikumbi".

Dachshund huja katika saizi mbili kuu: wa kawaida (standard) na mdogo (miniature). Wanaweza pia kuwa na aina tofauti za manyoya – mafupi na laini, marefu, au magumu. Rangi za manyoya ni nyingi, zikiwemo nyeusi na kahawia, kijivu, nyeupe, nyekundu, au mchanganyiko wa rangi. Mwili wao mrefu na miguu mifupi huwafanya waonekane wa kipekee na huvutia wengi duniani.

Tabia ya Dachshund inaonyesha ujasiri, ukaidi, na uerevu. Wanaweza kuwa wachokozi, hasa wanapokutana na wanyama wengine au wageni, lakini pia ni wapole na wapenzi wa familia yao. Wanapenda kuchimba ardhini na mara nyingi watavutiwa na harufu mpya, kutokana na asili yao ya uwindaji.

Ingawa ni wa saizi ndogo, wanahitaji matembezi na shughuli za kucheza kila siku ili kudumisha afya na kuepuka kuongezeka uzito. Kwa sababu ya muundo wao wa mwili mrefu, Dachshund wako katika hatari kubwa ya kupata matatizo ya mgongo kama vile Intervertebral Disc Disease (IVDD), hivyo wanapaswa kuepuka kuruka au kupanda sehemu za juu.

Kwa matunzo sahihi, Dachshund anaweza kuishi kati ya miaka 12 hadi 16.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Dachshund
* Encyclopedia Britannica – Dachshund
* VCA Animal Hospitals – Dachshund
* United Kennel Club – Dachshund

Jamii:Mbwa na jamaa
Shih Tzu

duara|240px|thumb|Mbwa wa aina ya Shih Tzu

**Shih Tzu** ni mbwa wa mapambo wa saizi ndogo, anayejulikana kwa manyoya yake marefu, uso wa duara wenye pua fupi. Asili ya mbwa huyu ni China, ambako alifugwa katika familia za kifalme, hasa katika kipindi cha Nasaba ya Ming na Nasaba ya Qing. Shih Tzu kwa Kichina humaanisha "mbwa simba", kutokana na muonekano wake unaofanana na simba katika sanaa za kale za Kichina.

Mbwa huyu ana mwili mdogo wa mviringo huku miguu yake ikiwa mifupi lakini imara. Uzito wake wa kawaida ni kati ya kilo 4 hadi 7, wakati kimo chake hufikia sentimita 20 hadi 28. Manyoya yake ni marefu, mazito na laini, yanayoweza kuwa na rangi mbalimbali kama nyeupe, dhahabu, nyeusi, au mchanganyiko anuwai wa rangi. Nywele zake huhitaji matunzo ya mara kwa mara ikiwa ni pamoja na kupigwa mswaki na kukatwa au kusukwa.

Tabia ya Shih Tzu inaelezewa kuwa mchangamfu, mpole, na mwenye upendo mkubwa kwa familia. Mbwa hawa hupenda sana kuambatana na watu na ni wachangamfu kwa wageni. Ingawa si walinzi wakubwa, wanaweza kubweka kutoa tahadhari. Ni chaguo zuri kwa maisha ya mijini au katika nyumba ndogo.

Shih Tzu hawahitaji mazoezi makali, lakini pia wanahitaji matembezi ya kila siku na muda wa kucheza. Wanaweza kuathiriwa na matatizo ya kupumua kutokana na pua fupi, pamoja na matatizo ya macho kama vile kuumia kwa cornea. Utunzaji wa nywele na usafi wa macho ni muhimu ili kudumisha afya njema.

Kwa ujumla, Shih Tzu wanaweza kuishi kati ya miaka 10 hadi 16 wakipatiwa matunzo bora.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* American Kennel Club – Shih Tzu
* Encyclopedia Britannica – Shih Tzu
* VCA Animal Hospitals – Shih Tzu
* United Kennel Club – Shih Tzu

Jamii:Mbwa na jamaa
Mamitsho Pontshi Lobo

**Mamitsho Pontshi Lobo** (alizaliwa Buta, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 3 Januari 1985) ni rubani wa Kongo na mtetezi wa haki za binadamu. Ni mwanamke wa tatu kuwa rubani katika historia ya usafiri wa anga wa kiraia wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Wasifu 
### Asili na masomo 
Mamitsho Pontshi alisoma kama chekechea huko Buta, shule ya msingi huko Kikwit, na shule ya upili huko Mbuji-Mayi, ambapo alipata shahada ya hisabati na fizikia.. Anaendelea na masomo yake katika Taasisi ya Juu ya Teknolojia za Maombi (ISTA) huko Kinshasa, ambapo anapata cheti cha kuwa mhandisi wa usafiri wa anga wa kiraia, chaguo la usimamizi wa usafiri wa anga..

### Kazi ya kitaaluma 
Mnamo 2007, Mamitsho Pontshi alianza kazi yake kama rubani mwanafunzi. Mnamo 2011, alijiunga na kampuni ya Goma Express, kisha akajiunga na Katanga Wings kati ya 2012 na 2013, ambapo aliendesha ndege aina ya Hawker 125/700 na 800 . Mnamo Aprili 2016, alikuwa rubani mwenza wa Airbus A320 katika Congo Airways, shirika la ndege la kitaifa. Mnamo , aliteuliwa kuwa Naibu Meneja Mkuu wa Congo Airways  na kisha kuteuliwa tena mwaka wa 2017  .

## Ushiriki wa raia 
Mamitsho Pontshi ni Katibu Mkuu wa Chama cha Kitaifa cha Marubani wa Kongo (ANPC) na mshauri ndani ya shirika la AfriYAN-RDC, ambalo linafanya kazi kwa ajili ya kuwawezesha vijana na ushiriki wao wa kiraia  .

### Marejeo 
Jamii:wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Marie Muilu Kiawanga Nzitani

**Marie Muilu Kiawanga Nzitani** alikuwa mlezi wa harakati ya dini ya Kimbangu.

## Wasifu 
Marie Muilu Kiawanga Nzitani alizaliwa tarehe 7 Mei 1880 katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo . Mume wake Simon Kimbangu alipokamatwa mwaka wa 1921, alichukua nafasi ya mkuu wa kanisa la Kimbangui ili kuliendeleza na kuruhusu wakazi wa Kongo kuendelea kukutana. Mama Maria alikuwa na watoto watatu, akiwemo Joseph Diangienda, ambaye alikuwa kiongozi wa kiroho wa Kanisa la Kimbagu baada yake .

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Bénédicte Mundele

**Benedicte Mundele** (anajulikana pia kama Benedicte Mundele Kuvuna, alizaliwa 1992) ni mjasiriamali wa bidhaa za mboga mboga safi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo .

## Wasifu 
Mundele alihudhuria Taasisi ya Elynd mjini Kinshasa na Shule ya Sekondari ya Ufundi na Ufundi ya Kimbondo jijini humo, akijiunga na Wakfu wa Kuvuna akiwa na  (Wakfu wa Kuvuna ulianzishwa mwaka wa 1998, na unalenga kuwashauri, kusaidia, na kuwafunza vijana kuwa wajasiriamali na viongozi)  .

Yeye ndiye mwanzilishi na mkurugenzi wa *Surprise tropicale*, iliyoundwa katika 2012, kantini inayohudumia milo yenye afya katika vitongoji vya Kinshasa ; .

Mnamo 2014, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Anzisha  . Mnamo 2019, upo miongoni mwa wanawake 100 wa wa BBC  .

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Josée Ngalula

**Josée Ngalula** (alizaliwa Kinshasa, 28 Januari 1960) ni mtawa wa shirika la Mtakatifu Andrea na mtaalamu wa teolojia Katoliki kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na ni profesa wa teolojia sadikifu.

## Wasifu 
Josée Ngalula alisomea shahada ya uzamili katika Chuo Kikuu Katoliki cha Lyon, na kwa sasa ni profesa wa teolojia.  . Theolojia yake inategemea upendo wa Mungu na upendo wa jirani, ambaye Mungu anampenda      ambayo inahusika na maswali ya kitheolojia ya umuhimu mkubwa  .

## Inafanya kazi 
Josée Ngalula ni mtafiti mkuu wa theolojia katika masuala yafuatayo : Leksikolojia ya Kikristo katika lugha za Kiafrika, theolojia za Kiafrika, harakati mpya za kidini barani Afrika, makanisa ya Kiafrika, anthropolojia ya kitheolojia, dini na vurugu. Machapisho yake katika leksikolojia ya Kikristo yanadhihirisha kwamba inawezekana kuteolojia katika lugha za Kiafrika. Machapisho yake kuhusu harakati mpya za kidini barani Afrika yanaangazia changamoto za uhai wao kwa mustakabali wa Ukristo katika ngazi ya kimataifa. Machapisho yake kuhusu theolojia ya Kiafrika yanafichua mada kuu, hasa kazi za kitheolojia zinazotolewa na wanawake wa Kiafrika. Machapisho yake kuhusu makanisa ya Kiafrika yanazingatia ubunifu wa Kiafrika unaotokana na mabadiliko ya jumuiya za kimsingi za kikanisa na sinodi inayopatikana katika muktadha huu. Machapisho yake katika anthropolojia ya kitheolojia yameakisi juu ya athari za utambulisho wa Mungu (ambaye si mwanamume wala mwanamke) kwa mwanadamu aliyeumbwa kwa sura na mfano wake kama jinsia na kuishi mara nyingi mahusiano ya kikatili kati ya watu. Machapisho yake katika uwanja wa uhusiano kati ya "dini na vurugu" yanafichua taratibu za utumiaji wa vyombo vya dini katika huduma ya vurugu, katika ngazi ya jamii za Kiafrika na ndani ya taasisi za kidini  . Kuhusiana na masuala ya sasa ya Kanisa Katoliki katika mwaka wa 2023, anatakwa sana juu ya suala la sinodi (kuhusiana na palaver ya Kiafrika na hali ya kiroho ya  na vile vile juu ya unyanyasaji wa ndani katika taasisi za kidini, haswa juu ya unyanyasaji wa kijinsia ndani ya makanisa, familia na taasisi za kidini.

## Marejeo 
Jamii:Wanateolojia wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:watu kutoka Kinshasa
Joséphine Ndeze Uwase

**Joséphine Ndeze Uwase** (alizaliwa Goma, mkoa wa Kivu Kaskazini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 30 Agosti 1998) ni mbunifu wa programu iitwayo Sos mama* ambayo inalenga kupunguza vifo vya watoto wachanga. Ombi hili lilimletea tuzo ya Miss Geek Africa 2019 ; .*

## Wasifu 
Joséphine Uwase Ndeze anashikamana sana na mji wake ambapo alimaliza masomo yake yote: masomo ya msingi katika Shule ya La Fontaine Complex, masomo ya sekondari katika shule ya upili ya Amani, kisha masomo ya juu katika teknolojia ya habari ya usimamizi katika Taasisi ya Juu ya Teknolojia ya Habari na Usimamizi wa Goma (ISIG GOMA)  .

Mnamo 2019, aliteuliwa kuwa balozi wa Mkutano wa Next Einstein Forum (NEF) wa DRC.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Sandrine Ngalula Mubenga

**Sandrine Ngalula Mubenga** (alizaliwa Kinshasa) ni profesa wa uhandisi wa umeme  mtaalamu wa nishati mbadala na mifumo ya jua katika Chuo Kikuu cha Toledo. Pia ni mwanzilishi na mkurugenzi wa SMIN Power Group , kampuni inayojishughulisha na kubuni na kusanifu vifaa vya nishati mbadala, yenye makao yake Marekani na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu mwaka 2011.

## Wasifu 
Ni binti wa mwanadiplomasia wa Umoja wa Mataifa, ameishi Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Ufaransa, Senegal na Marekani, ambako anaishi kwa sasa. Anazungumza vizuri Kiingereza, Kifaransa, Kikongo, Kilingala, Kiswahili na Kiluba. Ngalula Mubenga alivumbua hasa gari la mseto la umeme kwa kuongeza seli ya mafuta ya hidrojeni  . Mnamo 2018, Ngalula Mubenga alivumbua teknolojia " Msawazishaji wa Ngazi Mbili ", kusawazisha kwa betri za Lithium-Ion, zinazotumika kwa magari ya umeme na mseto  . Betri hizi husaidia kusawazisha seli za betri na kuongeza uwezo wa betri na maisha marefu.

## Tuzo 
Mnamo 2009, Ngalula Mubenga alipokea Nkoyi Mérite, tuzo iliyotolewa na jimbo la Kongo . Pia alipokea tuzo ya Mhandisi Bora wa Mwaka kutoka Taasisi ya Wahandisi wa Umeme na Elektroniki, chama cha kitaaluma chenye wanachama karibu 400,000;.

## Marejeo
Jamii:Wahandisi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:watu kutoka Kinshasa
Klexikon

thumb|Klexikon
**Klexikon** ni ensaiklopidia (kamusi elezo) ya Kijerumani iliyopo na kutumika mtandaoni kwa ajili ya watoto wenye umri wa kati ya miaka sita hadi kumi na mbili. Ilizinduliwa mnamo Desemba 2014. Neno *Klexikon* ni  mjumuisho wa maneno mawili ya kijerumani *Kinder* (watoto0 na *Lexikon* (ensaiklopidia). Kama jinsi ilivyo Wikipedia, tovuti hii iliundwa kama wiki kwa kutumia programu ya MediaWiki . Maudhui ya maandishi yanapatikana chini ya leseni ya Creative Commons By Attribution Share-alike toleo la 3.0 huku midia yake ikichukuliwa kutoka Wikimedia Commons .   Sheria maalum zilitekelezwa ili kuhakikisha kuwa maudhui yote yanafaa kwa watoto.  Zaidi ya hayo, wahariri wote wanatakiwa kujiandikisha kupitia barua pepe. 

## Historia 
Kamusi elezo ya Klexikon ilianzishwa na mwanahabari Michael Schulte na mwanahistoria Ziko van Dijk, ambaye alikuwa mwenyekiti wa Wikimedia Uholanzi kuanzia mwaka 2011 hadi 2014.  Tovuti hii inamilikiwa na shirika lisilo la faida *la Zentrale für Unterrichtsmedien im Internet* [online educational media center] ambayo pia huandaa aina tofauti tofauti za Wiki.

Mwaka mmoja baada ya kuzinduliwa, Klexikon ilikuwa na nakala 1,000 na nakala 1,500 ziliundwa baada ya miaka miwili. Jumuiya ya wahariri wa Klexikon huamua kwa makubaliano ni makala gani inapaswa kuundwa ama kuchapishwa ili kuhakikisha kuwa maudhui yenye umuhimu, masomo ya shule na maeneo yanayowavutia watoto yanapewa kupaumbele.

Klexikon ilikuwa ikiendeshwa kwa msaada wa Wikimedia Deutschland kwenye uratibu wa maudhui kwaajili ya watoto. Wazo hilo ambalo lilikuja kuungwa mkono zaidi na Chuo Cha Ufundi Cha Dortmund na Chuo Cha Cologne.

## Mapokezi
Wizara ya Ujerumani inayohusika na masuala ya Familia, Raia, Wazee, Wanawake na Vijana imekuwa mbele kutoa umuhimu wa tovuti hii kwa watoto.
 Kulingana na chama kimoja cha televisheni cha nchini Ujerumani kijulikanacho kama *Voluntary Self Control Association of German Television*, kilisema kuwa tovuti hii ya Klexikon ina umuhimu mkubwa sana ukilinganisha na Wikipedia ya kawaida kwasababu hii ni mahususi kwa ajili ya watoto.

 
Tovuti ya Shule ya Austria iliandika kwamba Klexikon ilikuwa "sehemu kubwa ya marejeleo" ambayo ilitoa maudhui ambayo yalitumiwa haswa kwa watoto. 
Jarida la *Merz* lilibainisha kuwa Klexikon ilikuwa chanzo kizuri cha habari mtandaoni chenye maudhui ya kutegemewa, lakini lilikosoa kuwa baadhi ya makala hayakutoa vyanzo vyovyote. Hii ilikuwa kinyume na hitaji la kuhamasisha upatikanaji wa maudhui kwaajili ya wanafunzi wa shule za sekondari.

## Tuzo na teuzi
* 2015: *Pädi – der pädagogische Interaktiv-Preis* (Tuzo za Pedagogical Interactive)
* 2016: Ilichaguliwa kuwania tuzo ya 2016 ya Rasilimali za elimu huria katika kitengo cha "elimu"
* 2017: Tuzo za OER katika kitengo cha "Elimu za mashuleni" 
* 2018: "Uvumbuzi kwa Ujerumani" kwenye shindano la mawazo yenye tija 
* ''Seitenstark Seal of Approval for Digital Children's Media'', iliyotolewa na Seitenstark e. V. na Wizara ya Shirikisho ya Masuala ya Familia, Wazee, Wanawake na Vijana

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*
*Main page in Klexikon

Jamii:Kamusi elezo
Jamii:Kamusi mtandaoni
Jamii:Elimu huria
Esther Nkishi

**Esther Nkishi** (jina kamili: **Elfie-Esther Nkishi Ilunga**; alizaliwa Kinshasa, 28 Aprili 1983) ni mwanamke maarufu katika vyombo vya habari vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kwa kuwa ndiye mwanzilishi wa Redio ya Mwanamke na msimamizi wa taasisi ya kizazi cha Mwanamke. Yeye ni mwanasheria kitaaluma na mwanasheria kwa mafunzo .

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:watu kutoka Kinshasa
Abdi Omar Shurie

**Abdi Omar Shurie** ni mwanasiasa wa Kenya kutoka chama cha Jubilee. Katika uchaguzi wa 2017 na 2022, alichaguliwa kuwa mbunge wa Bunge la Taifa katika mkoa wa Balambala. Eneo la uchaguzi liko katika Kaunti ya Mandera. Mnamo mwaka wa 2024 Shurie alipewa Tuzo ya Kifahari ya Darasa la 1 Mkuu wa Agizo la Mkuki Unaochoma, CBS na Rais William Ruto.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kenya
Kulow Maalim Hassan

**Kulow Maalim Hassan** (alifariki 28 Machi 2023) alikuwa mwanasiasa wa Kenya kutoka United Democratic Movement (UDM). Mnamo 2017 na 2022, alichaguliwa Mbunge wa Bunge kwa Mkoa wa Banissa.

Alikufa katika ajali ya gari lililomgonga na kumtoroka Nairobi.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Kenya
Mayinga N'Seka

'''Mayinga N'Seka''' (1954 - Kinshasa, 19 Oktoba 1976) alikuwa muuguzi ambaye alikumbwa na ugonjwa wa virusi vya Ebola wakati wa mlipuko wa mwaka 1976 katika Zaire.

## Wasifu 
Mayinga alifanya kazi kama muuguzi katika Hospitali ya Mbalad huko Kinshasa na alipata maambukizi ya virusi vya Ebola baada ya kumhudumia muumini wa Kanisa Katoliki aliyekuja kutibiwa katika Hospitali ya Misheni ya Yambuku, ambako mlipuko ulianza. Alitambuliwa na vyanzo kadhaa kwa makosa kama kisa cha kwanza, lakini ripoti ya kamati ya Shirika la Afya Duniani kuhusu mlipuko huo ilitaja kama kisa halisi cha kwanza mtu mwingine kutoka Yambuku, Mabalo Lokela, mwenye umri wa miaka 44, mnunuzi wa nyama nchini Sudan, ambaye alikufa mnamo Septemba 8, 1976, zaidi ya mwezi mmoja kabla ya N'Seka  .

## Ushuhuda 
Katika kitabu chake kuhusu janga la Ebola la 1976, William Close anasimulia kwamba N'Seka alimtendea Dada Fermina, mfanyakazi katika misheni ya Kikatoliki huko Yambuku, kitovu cha janga hilo. Mtawa mwingine na kasisi pia walipelekwa katika mji mkuu kwa matibabu. Maafisa walikimbia kutafuta mawasiliano ya N'Seka katika jiji hilo, ikiwa ni pamoja na wafanyakazi katika Ubalozi wa Marekani (ambapo alikuwa amekamilisha visa ya mwanafunzi) .

Dada Fermina alifariki katika hospitali ya Kinshasa alipokuwa akijaribu kurejea Ubelgiji kwa uchunguzi wa ugonjwa huo. Hali ya kuambukiza na kuua sana ya ugonjwa bado haikujulikana wakati N'Seka alipomtibu Fermina, na hakuna tahadhari maalum zilizochukuliwa ili kuzuia kugusa damu au maji ya mtawa huyo. Akiwa na umri wa miaka 22 pekee, alikuwa akijiandaa kwenda Amerika kusomea uuguzi wa hali ya juu kutokana na ufadhili wa masomo aliokuwa ameshinda alipofariki  .

## Wafu 
Mayinga N'seka alifariki katika zahanati ya Ngaliema mnamo Oktoba 19, 1976. Kwa wakati huu, kulikuwa na kesi 318 katika janga hili na kiwango cha vifo cha 88%.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:Wanawake wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Gaëtane Verna

**Gaëtane Verna** (alizaliwa Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 1965) ni msimamizi wa makumbusho kutoka Kanada na mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Sanaa cha Wexner huko Columbus, Ohio. Wazazi wake walitokea Haiti.

## Wasifu 
Gaëtane Verna ni mkurugenzi wa Makumbusho ya Sanaa za Kisasa ya Power Plant huko Toronto tangu Machi 2012. . Yeye ana shahada ya uzamili na DEA kutoka Chuo Kikuu cha Paris I Panthéon-Sorbonne pamoja na diploma ya kimataifa katika usimamizi na uhifadhi wa urithi kutoka Shule ya Taifa ya Urithi huko Paris. Gaëtane Verna alifundisha katika Idara ya Historia ya Sanaa ya Chuo Kikuu cha Bishop’s huko Sherbrooke pamoja na Chuo Kikuu cha Québec huko Montréal. .

Kuanzia 1998 hadi 2006, alishikilia nafasi ya msimamizi katika Jumba la sanaa la Foreman la Chuo Kikuu cha Bishop ambapo aliandaa maonyesho mengi ya wasanii kutoka Kanada na nje ya nchi  . Alikuwa mkurugenzi mkuu na mlezi mkuu wa Musée d'art de Joliette kutoka 2006 hadi 2012. Miongoni mwa wasanii ambao ameshirikiana nao tangu 1998 ni Terry Adkins, John Akomfrah, Vasco Araújo, Fiona Banner, Ydessa Hendeles, Alfredo Jaar, Luis Jacob, Kimsooja, Yam Lau, Oswaldo Macia, Javier Tellez, Denyse Changaries Hesavy, Bill Hanz Franz, Denyse Thomas Hendeles na Bill Hanz Franz. Erhard Walther.

Gaëtane Verna ni Mwenyekiti wa Bodi ya Wakurugenzi ya Baraza la Sanaa la Toronto. Yeye ni mwanachama wa Baraza la Sanaa la Montreal na amekuwa Rais wa Sanaa ya Kuona tangu 2006 . Mnamo 2010, aliongoza jury la Tuzo la Ozias-Leduc  . Katika 2017, aliitwa Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres na Huduma ya Utamaduni ya Ubalozi wa Ufaransa nchini Kanada ili kuangazia na kutambua mchango wake mkubwa katika kuendeleza sanaa nchini Ufaransa na duniani kote  .

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kanada
Jamii:Watu kutoka Kinshasa
Ketura

ya Abrahamu ilivyochorwa katika Haggadah iliyochapishwa Venezia mwaka 1630ː kulia Ketura na wanae sita, kushoto Hagar na Ishmaeli, katikati Sara na Isaka.]]
**Ketura** (kwa Kiebrania: קְטוּרָה, *Qəṭūrā*, yaani labda Uvumba) alikuwa mke au suria mwingine ya Abrahamu aliyemzalia watoto sita wa kiume: Zimrani, Jokshani, Medani, Midiani, Ishbaki na Shua kadiri ya Mwa 25:1-4 na 1 Nya 1:32 . Habari zake zinasimuliwa kidogo tu kabla ya zile za kifo cha Abrahamu.

## Tanbihi
Jamii:Watu wa Biblia
Tamasha la Gióng

**Tamasha la Gióng** ni tamasha la kitamaduni ambalo huadhimishwa kila mwaka katika sehemu mbalimbali za Hanoi ili kumuenzi shujaa wa kihistori Thánh Gióng, ambaye anaenziwa kwa kutetea nchi dhidi ya maadui wa kigeni. Tamasha hili liliorodheshwa kwenye orodha ya UNESCO ya urithi wa tamaduni zisizoonekana.

## Marejeo 
Jamii:Vietnam
Jamii:Urithi wa Dunia
Jamii:AWC Zanzibar
Malcolm Bidali

**Malcolm Bidali** ni mwanaharakati wa haki za wafanyakazi kutoka Kenya ambaye anaangazia masharti ambayo wafanyakazi wahamiaji wanakabiliana nayo nchini Qatar. Ni mmoja wa watu wachache wenye ujasiri wanaosema ukweli kuhusu unyanyasaji na unyonyaji wa wafanyakazi wahamiaji nchini Qatar. Aliwahi kufanya kazi kama mlinzi nchini Qatar kuanzia mwaka 2018 hadi 2021. Kama wafanyakazi wengine wengi kutoka nchi za kigeni, alipitia hali duni sana za kazi na maisha. Baada ya malalamiko yake kwa mamlaka kushindikana, alichapisha blogu kwa jina bandia ‘Noah’ kupitia mitandao mbalimbali kama Twitter na Instagram akieleza ukiukwaji wa haki za binadamu alioupitia na kuuona.

Bidali ameandika kwa niaba ya shirika la *Migrant-Rights.org*, ambako ameonesha wasiwasi kuhusu hali za kazi na maisha ambazo wafanyakazi wahamiaji hukutana nazo nchini Qatar na mataifa mengine. Alikamatwa na mamlaka ya Qatar mnamo mwaka 2021 kwa maandishi yake na, baada ya kuachiliwa, alitoa maoni juu ya hali mbaya ya mfumo wa magereza. Ameshinda Tuzo ya Nuremberg ya Haki za Binadamu mwaka 2023 kwa kupigania haki za binadamu.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Jamii:AWC Zanzibar
Ngome ya maji (Sint Eustatius)

**Ngome ya maji** (*Waterfort*, pia huitwa Fort Amsterdam) ni ngome iliyoko kwenye pwani ya kusini-magharibi ya Sint Eustatius, Karibi ya Kiholanzi, ambapo kwa sasa ni magofu tu yaliyosalia. Ni moja ya ngome kumi na sita zinazojulikana kwenye kisiwa cha Sint Eustatius na inakabiliwa na hatari ya kuharibiwa na mikondo ya bahari pamoja na mawimbi.

Ngome hiyo ilikuwa na jengo la watumwa lenye ghorofa mbili lililojengwa na Kamanda Johannes Lindesay kati ya mwaka 1724 na 1726, na lilitumika kama makazi ya watumwa hadi takribani mwaka 1740. Jengo hilo la watumwa liliwahifadhi takriban watu 450. Wanawake na watoto waliwekwa ghorofa ya pili.

Katika karne ya 18, Sint Eustatius ilikuwa mali yenye faida kubwa zaidi ya Kampuni ya Kiholanzi ya India Magharibi (*Dutch West India Company*) na ilikuwa kituo cha kupitishia watumwa kutoka Afrika waliokuwa wakisafirishwa kupitia Bahari ya Atlantiki.

Ngome hiyo ililinda mlango wa kuingia Oranjebaai ya Sint Eustatius, ambapo meli zilikuwa zinaleta bidhaa kwa ajili ya kuhifadhiwa kwenye maghala ya mji wa chini.

Kaskazini kidogo mwa ngome hiyo kuna eneo la kihistoria la Maziko ya Waafrika wa Godet (*Godet African Burial Ground*), lenye makaburi yasiyoonekana ya wanaume, wanawake na watoto wa Kiafrika waliokuwa watumwa.

## Marejeo 
Jamii:Ngome
Jamii:AWC Zanzibar
Adwaba

**Adwaba** ni vijiji vinavyojishughulisha na kilimo nchini Mauritania, ambavyo kwa kiasi kikubwa wanaishi watumwa wa zamani na watu wa tabaka la chini. Idadi kubwa ya watu maskini katika vijiji vya Mauritania wanatoka katika jamii ya adwaba.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Mauritania
Emmanuel Gomez, senior

**Emmanuel Gomez** alikuwa chotara Mwafrika-Mreno kutoka Bissau aliyeanzisha Dola la Waafrika-Wareno huko Bakia, Guinea katika karne ya 18. Alikuwa baba wa Emmanuel Gomez, junior na Niara Bely.

## Marejeo 
Jamii:watu wa Guinea Bisau
Open Learning for Development

**Open Learning for Development** (yaani: Mafunzo huria kwa Maendeleo) yanafafanua Jukwaa la Mafunzo ya Wazi, kituo cha mtandaoni kinachoendeshwa na UNESCO kinachotoa mafunzo bila malipo na rasilimali za kujifunzia juu ya mada mbalimbali za maendeleo. Lengo lake kuu ni kusaidia nchi zinazoendelea duniani kote na kukuza ushirikiano ili kutoa maudhui ya bure na ya wazi kwa ajili ya maendeleo

UNESCO imezindua jukwaa hili kwenye mtandao ili kutoa mafunzo na programu za kujenga uwezo na rasilimali. Haya yanatengenezwa na wahusika mbalimbali duniani kote katika masomo mbali mbali, yakiwemo kusoma na kuandika, kompyuta, biashara, mazingira, maendeleo ya jamii na mengine mengi.

Mpango wa Jukwaa la Mafunzo ya Wazi unakusanya washirika kutoka mashirika yote ya Umoja wa Mataifa (FAO, ILO/ITC, ITU, UNESCO, UNITAR, UNV, WHO na UNEP), watendaji na mashirika ya maendeleo duniani kote, pamoja na NGOs za kanda na za mitaa na CBOs.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:UNESCO
Jamii:Elimu
Nijemo kolo

**Nijemo kolo** ni aina ya Tamaduni ya uchezaji ambayo inapatikana Dalmatia, kusini mwa Kroatia  na iliorodheshwa mwaka 2011 

## Maelezo 
Nijemo kolo inaimbwa na kundi la watu linalounda duara lililofungwa na wanaume wakiwaongoza wenzi wao wa kike katika hatua za haraka, ambazo mara nyingi huwa na nguvu na za kutisha.Kipengele kinachoonekana zaidi cha kucheza ni kwamba inachezwa kabisa bila muziki.

Leo, Nijemo kolo inaendelea kuchezwa na vikundi vya vijiji vya mahali hapo na inaweza kuonekana katika sherehe, mashindano, maonyesho, sherehe za kanisa, na harusi .

## Marejeo 
# "Nijemo Kolo, silent circle dance of the Dalmatian hinterland". UNESCO. Retrieved 2011-11-29
Jamii:Kroatia
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:UNESCO
Chuo cha Redio cha Uhispania

**Chuo  cha Redio cha Uhispania** ni taasisi inayolenga kukuza redio nchini Uhispania na inawakilisha masilahi ya wataalamu wa redio na pia kutoa mafunzo kwa wataalamu waliopo na wa siku zijazo.

Chuo hicho kilianzishwa mwaka 1997 na Jorge Álvarez, mtayarishaji wa redio na mhandisi wa sauti.

Chuo hicho kilihimiza kuanzishwa kwa Siku ya Redio Duniani kupitia UNESCO. Mwenyekiti wake, Jorge Álvarez, aliwasilisha ombi hilo kwa UNESCO mwaka 2008, akipendekeza kuwepo kwa siku ya kimataifa ya maadhimisho kwa watangazaji na wasikilizaji wa redio kote duniani. Hatimaye, tarehe 3 Novemba 2011, Mkutano Mkuu wa 36 wa UNESCO ulikubali kwa kauli moja pendekezo la Uhispania na kutangaza Februari 13 kuwa Siku ya Redio Duniani.

Mnamo mwaka 2012, chuo hicho kilianzisha Kamati ya Kimataifa ya Redio kwa ushirikiano na mashirika ya utangazaji kutoka mabara matano, chini ya ufadhili wa UNESCO na ITU.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Elimu ya Hispania
Rosa de Carvalho Alvarenga

**Rosa de Carvalho Alvarenga** (pia anajulikana kama *Dona Rosa de Cacheu* na *Na Rosa*, yaani 'Senhora Rosa'; miaka ya 1780 - baada ya 1857) alikuwa mfanyabiashara wa utumwa wa nhara wa Ulaya-Afrika.

Alikuwa binti wa Mreno Manuel de Carvalho Alvarenga kutoka Cabo Verde na mwanamke Mwafrika na dada wa gavana Francisco de Carvalho Alvarenga. Aliolewa na afisa wa Ureno Joao Pereira Barreto (1772-1829) na kuwa mama wa Honorio Pereira Barreto (1813-1859), ambaye alikuwa gavana mnamo 1830-1859. Alifanya biashara ya watumwa pamba, mchele na nta na akacheza jukumu muhimu kama njia ya biashara kati ya Wareno na wakazi asilia wa Kiafrika. Pia alifanya kazi kama mwanadiplomasia wa kisiasa na kati ya Wareno na wazawa wa Kiafrika, hasa wakati wa vita vya miaka ya 1840. Wakati mmoja katika miaka ya 1850, alipata ukiritimba wa karibu wa biashara ya watumwa ya eneo hilo.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:watu wa Cabo Verde
Azimio la Abuja 2001

**Azimio la Abuja** na Miongozo ya Utekelezaji kuhusu Kutokomeza Malaria lilikuwa ni ahadi iliyotolewa mwaka 2001 na nchi wanachama wa Umoja wa Afrika wakati wa mkutano uliofanyika mjini Abuja, Nigeria. Kupitia azimio hili, nchi wanachama walikubaliana kuongeza bajeti zao za afya hadi angalau asilimia 15 ya bajeti ya kila mwaka ya serikali, na pia waliomba nchi wafadhili kutoka Magharibi kuongeza msaada wao wa kifedha.

Katika kutathmini maendeleo ya utekelezaji, Shirika la Afya Duniani (WHO) liliripoti mwaka 2010 kwamba nchi moja pekee barani Afrika ilikuwa imefikia lengo hilo, wakati nchi 26 zilikuwa zimeongeza matumizi yao ya sekta ya afya na nchi 11 zilipunguza. Nchi tisa hazikuonyesha mwelekeo wowote wa wazi, iwe wa kupanda au kushuka.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Afya
Jamii:Abuja
Anna Colas Pépin

**Anna Colas Pépin** au Anne-Nicolas "Annacolas" Pépin (1787-1872), alikuwa mwanamke maarufu, mfanyabiashara mwenye asili ya Ulaya (baba) na Afrika (mama). Yeye ni miongoni mwa wanawake shombeshombe matajiri na maarufu katika kisiwa kidogo kiitwacho Gorée huko Senegal. Lakini mara nyingi amekua akichanganywa na shangazi yake Anne Pépin.

Alikuwa binti wa Nicolas Pépin (1744–1815) na Marie-Thérèse Picard (aliyefariki 1790), aliolewa na François de Saint-Jean na akawa mama wa Mary de Saint Jean (1815–1853), mke wa Msenegali  wakwanza kutumikia Bunge la Ufaransa, Barthélémy Durand,  mchoro maarufu wa 184 Valantin– Édouard Auguste Nousveaux anaweza kuonyesha kuwa pichani anaweza kua  Anna Colas Pépin au binti yake.

Pépin alifafanuliwa kama mwanachama mkuu na mwenye ushawishi mkubwa wa jumuiya ya Signare, na aliwekeza katika ardhi na majengo huko Gorée kwa ushirikiano na mamlaka ya Ufaransa. Kama mwanachama mkuu wa wasomi wa eneo hilo,  Anna kama kinara wa wasomi alimpokea kwa umaarufu François d'Orléans, mtoto wa Mfalme wa Joinville kwenye ziara yake ya Gorée mnamo 1842, tukio lililoonyeshwa na Édouard Auguste Nousveaux.

## Marejeo 
Jamii:wanawake wa Senegal
Peter Onions

**Peter Onions** (1724 – 1798) alikuwa mtengenezaji wa chuma kutoka Uingereza na mvumbuzi wa mchakato wa awali wa puddling uliotumika kusafisha chuma ghafi kuwa chuma laini.

## Wasifu 
Onions alizaliwa Broseley, Shropshire, na baadaye alihamia Merthyr Tydfil nchini Wales. Alimuoa Elizabeth Guest, dada wa John Guest, mmoja wa waanzilishi wa kampuni ya Guest, Keen and Nettlefold, ambayo kwa sasa inajulikana kama shirika kubwa la Uingereza, GKN.
Mnamo mwaka 1783, Onions alipokea hati miliki namba 1370 kwa uvumbuzi wake.
Baadaye, Henry Cort aliboresha mchakato wa Onions alipokuwa akiendeleza tanuri lake la puddling.

## Marejeo 
Jamii:wavumbuzi
Jamii:watu wa Uingereza
Jamii:AWC Zanzibar
Mlozi bin Kazbadema

**Mlozi bin Kazbadema** (kwa kifupi **Mlozi**; alifariki 1895) alikuwa mfanyabiashara wa watumwa barani Afrika.

Alianzisha dola kubwa la biashara ya watumwa huko Malawi, ambalo alilitangaza kwa jina la Usultani, na liligeuka kuwa eneo la kupitisha watumwa kutoka maeneo ya ndani ya Afrika kwenda Pwani ya Waswahili ya Afrika Mashariki na ulimwengu wa Kiarabu kupitia Biashara ya utumwa kupitia Bahari ya Hindi. Alikuwa mkuu wa Vita vya Karonga dhidi ya Waingereza, na kwa muda mrefu alihusishwa na biashara ya watumwa Afrika Mashariki.

## Marejeo 
Jamii:waliofariki 1895
Jamii:watu wa Malawi
Jamii:AWC Zanzibar
Nahodha Tomba

**Kapteni Tomba** alikuwa mtawala wa Kiafrika ambaye aliuzwa utumwani katika karne ya 18.

## Historia 
Tomba alikataa kufanya kazi na wafanyabiashara wa utumwa wa Ulaya na kuanza kuwazuia wenyeji waliofanya hivyo. Alitekwa na John Leadstine, Mzungu aliyekuwa akidhibiti kiwanda huko Sierra Leone akauzwa kwa Nahodha Richard Harding ndani ya meli ya watumwa Robert katika mwaka wa 1721.

Nahodha Tomba alijaribu kumtoroka Robert; wakati wa uasi Tomba aliua mabaharia wawili lakini alikamatwa tena. Harding  aliamua kuyaokoa maisha ya Tomba kwa sababu alikuwa wa thamani, lakini badala yake alichukua maisha ya watu wengine watatu waliokuwa watumwa. Wa kwanza aliuawa papo hapo, kisha akawafanya wale wengine wawili kula moyo na ini la mtu huyo. Mwanamke mmoja "aliinua juu kwa vidole gumba, akampiga, na kumkata kwa visu, mbele ya watumwa wengine hadi akafa".

Nahodha Tomba alinusurika safari iliyovuka Bahari ya Atlantiki na aliuzwa Kingston (Jamaika) pamoja na watu 189. 

## Marejeo 
Jamii:watu wa Sierra Leone
Jamii:utumwa
Jamii:AWC Zanzibar
Frank Vickerman

**Frank Vickerman** alikuwa mwanamme aliyeishi mwanzoni mwa karne ya 19 katika eneo la magharibi ya Yorkshire. Alimiliki kiwanda cha kuchakata pamba kilichokuwa Taylor Hill, ambacho kilishambuliwa na kundi la Luddites tarehe 15 Machi 1812. Kiwanda hicho kiliharibiwa kabisa, na pia walijaribu kukichoma moto. Frank Vickerman alilengwa na kundi hili lililopinga maendeleo ya kiteknolojia kwa sababu mashine katika kiwanda chake zilikuwa zinachukua ajira za watu, na pia kwa sababu aliwahi kushiriki katika kamati iliyokuwa inapinga harakati za Uludditi.

## Marejeo 
Jamii:AWC Zanzibar
Jamii:Wanaume wa Uingereza