open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esther Ndeti

**Esther Ndeti** ni mhandisi wa mitambo, mfanyabiashara na mtendaji mkuu wa shirika kutoka Kenya, ambaye anafanya kazi kama Mkurugenzi Mtendaji wa East Africa Private Equity & Venture Capital Association (EAVCA), iliyoko Nairobi, mji mkuu wa Kenya, kuanzia tarehe 14 Januari 2017.  Kabla ya wadhifa wake wa sasa, aliwahi kuwa mratibu wa kikanda wa Mtandao wa Wajasiriamali wa Maendeleo wa Aspen (ANDE). 

## Historia na Elimu 
Esther alizaliwa nchini Kenya mwaka 1987.  Baada ya kuhudhuria shule ya msingi katika eneo hilo, alijiandikisha katika *Shule ya Sekondari ya Wasichana ya Pangani*, katika Kaunti ya Nairobi, ambapo alipata Diploma yake ya Shule ya Upili . Kisha alidahiliwa kwenda Chuo Kikuu cha Nairobi, ambako alifuzu na shahada ya Sayansi katika uhandisi wa mitambo . Pia ana Stashahada ya Umahiri wa Kichina, aliyoipata kutoka Taasisi ya Confucius katika Chuo Kikuu cha Nairobi. 

## Kazi 
Ndeti amekuwa na taaluma mbalimbali katika usimamizi wa biashara kuanzia 2007, alipohudumu kwa mwaka mmoja, kama makamu wa raisi wa sekta ya ushirika ya shirika la wanafunzi AIESEC . Kisha akahudumu kama mratibu wa kitaifa wa Timu ya Wakufunzi wa shirika, kwa mwaka mwingine. 

Baada ya kustaafu kwenye  kampuni mbili za humo nchini, jijini Nairobi, alianzisha na kuhudumu kama mkurugenzi wa *Gregos Foods Limited*, biashara ya upishi ya Kenya. Mnamo Juni 2015, aliajiriwa kama mratibu wa kikanda wa Afrika Mashariki wa ANDE, Mtandao wa Wajasiriamali wa Maendeleo wa Aspen katika Taasisi ya Aspen. ANDE ni mtandao wa kimataifa wa mashirika ambayo yanasaidia ujasiriamali katika masoko ibuka.  Mnamo 2018, Business Daily Africa, gazeti la Kiingereza la kila siku la Kenya linaloitwa Esther Ndeti, mmoja wa Wanawake 40 bora wa Kenya waliochini ya 40 kwa mwaka wa 2018. 

## Angalia pia 
* Eva Warigia
* Gladys Ngetich
* Anne Wawira Njiru

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Wasifu Fupi  Archived  
* Kampuni za PE ziliwekeza Sh43 bilioni (Dola za Marekani milioni 430) nchini Kenya mwaka wa 2017 Kufikia tarehe 6 Machi 2018.
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:WikiForUniversities Project
Jamii:Wiki4uni
Shirley Chisholm

thumb|180px|right| Shirley Chisholm
**Shirley Anita Chisholm** ; (Novemba 30, 1924&nbsp;- 1 Januari 2005) alikuwa mwanasiasa, mwalimu na mwandishi wa nchini Marekani.  Mnamo mwaka 1968, alikua mwanamke wa kwanza mweusi kuchaguliwa katika Bunge la Marekani .  

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2005
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:Wanawake wa Marekani
John Nasasira

**John Nwoono Nasasira**  ni mhandisi na mwanasiasa wa Uganda. Alikuwa hivi karibuni waziri wa Habari na Teknolojia ya Mawasiliano katika baraza la mawaziri la Uganda, lakini alijiuzulu kama mbunge mwezi Agosti 2016, akitaja Afya mbaya." Aliteuliwa kuwa mbunge tarehe 23 Mei 2013, akichukua nafasi ya Ruhakana Rugunda.Kabla ya hapo, kuanzia Mei 272011 hadi Mei 23 2013, alifanya kazi kama mratibu Mkuu wa Serikali.Tangu mwaka 1996 hadi 2011, alikuwa Waziri wa Ujenzi na Uchukuzi. Anawakilisha pia kaunti ya Kazo, Wilaya ya Kiruhura katika Bunge, nafasi ambayo amekuwa akifanya tangu mwaka 1989.
## Elimu
Alizaliwa Wilaya ya Kiruhura mnamo 1 Mei 1952. Nasamira ana shahada ya sayansi katika uhandisi wa sayansi, shahada kutoka chuo kikuu cha Nairobi.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Lillian Nakate

**Lillian Nakate Segujja** (11 Agosti 1978)  ni mhandisi na mwanasiasa wa nchini Uganda. Pia yeye ni Mbunge wa kike aliyewakilisha jimbo la Luweero katika Bunge la 10 mnamo (2016 hadi 2021) nchini Uganda.

## Maisha ya awali na elimu
Alizaliwa huko Wobulenzi, wilaya ya luweero, mkoa wa kati wa Uganda, mnamo 11 Agosti 1978.

Alijiunga na Chuo Kikuu cha Ufundi cha Kyambogo Uganda Polytechnic na alisoma diploma ya usanifu wa Majengo, na kuhitimu mnamo mwaka 2000. Mnamo mwaka 2007 alimaliza masomo yake katika Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu kikubwa zaidi cha umma nchini Uganda, akitunukiwa shahada ya awali ya sayansi (BSc) katika uhandisi wa Majengo. Lillian baadae aliendelea na masomo yake na kusoma shahada ya uzamili mnamo mwaka 2011 katika chuo kikuu cha Makerere. Pia alitunukiwa cheti katika mradi wa mipango na Usimamizi.

Pia alitunukiwa tuzo na taasisi ya takwimu na biashara katika chuo kikuu cha Makerere mwaka 2008.Shahada yake ya fedha na usimamizi wa biashara na ujenzi wa barabara ilitolewa mwaka 2013, na taasisi ya biashara ya multitech huko Kampala, mji mkuu wa Uganda.
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Watu wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Ebele Ofunneamaka Okeke

**Ebele Ofunneamaka Okeke**, (alizaliwa Nnewi, jimbo la Anambra, 14 Juni 1948) ni Mhandisi wa Umma nchini Nigeria na mkuu wa zamani wa Huduma ya Uhandisi Nigeria. 

## Elimu na kazi
Alipata elimu yake ya sekondari katika shule ya wasichana ya *Archdeacon Crowther Memorial* iliyoko katika mji wa Elelenwo, huko Port Harcourt, ambapo alipewa vyeti vya Shule ya Afrika Magharibi (WASC) mwaka 1965.  

Aliendelea na elimu ya Chuo Kikuu cha Southampton, huko England ambapo alipata Shahada ya Sayansi (B.Sc.) katika Uhandisi wa Umma mwaka 1971. 
Ana Diploma ya Uzamili (PGD) katika maji ya chini kutoka katika Chuo Kikuu cha Loughborough.  

Pia alipata Digrii ya Uzamili (PGD) katika Hydrology na Hydrogeology kutoka katika Chuo Kikuu cha London mwaka 1979. Kisha alirudi Nigeria kupata Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara (MBA) kutoka katika Chuo Kikuu cha Nigeria, katika mji wa Nsukka mwaka 2001.

Mnamo Machi mwaka 2007, alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa Federal Ministry of Water Resources na baada ya miezi kadhaaa ya huduma akawa Mkuu wa Utumishi wa Umma wa Nigeria, na kumfanya kuwa mwanamke wa kwanza kuhudumu katika nafasi hiyo katika historia ya Nigeria.
Alishikilia wadhifa huu hadi mwaka 2008, wakati alipostaafu katika Utumishi wa Umma wa Nigeria.

Pia yeye ni mmoja wa Wahandisi wa Umma nchini Nigeria ambapo wamechangia sehemu kubwa katika maendeleo ya Uhandisi wa Umma nchini Nigeria.
Alianzisha chapisho la Abuja la Association of Professional Women Engineers of Nigeria (APWEN) .
Alikuwa mmoja wa wajumbe sita waliowakilisha watumishi wa umma waliostaafu katika Mkutano wa Kitaifa mwaka 2014 nchini Nigeria.

## Marejeo
Jamii:Wahandisi wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Monica Azuba Ntege

**Monica Azuba Ntege** ni mhandisi na mwanasiasa kutoka Uganda . Alikuwa Waziri wa Ujenzi na Uchukuzi katika Baraza la Mawaziri la Uganda . Aliteuliwa katika wadhifa huo tarehe 6 Juni 2016 akichukua nafasi ya John Byabagambi, ambaye alikua Waziri wa Karamoja. 

## Elimu 
Monica Azuba alizaliwa katika eneo dogo la Busoga, Mkoa wa Mashariki wa Uganda, takribani  mwaka 1954. Alihudhuria Shule ya Upili ya Gayaza kwa masomo yake ya O-Level na A-Level, na kuhitimu mnamo mwaka 1973. Aliingia Chuo Kikuu cha Makerere mnamo 1974, na kuhitimu mnamo 1978 na Shahada ya Sayansi katika Uhandisi wa Kiraia . 

## Kazi 
Aliajiriwa na Benki ya Biashara ya Uganda baada ya kuhitimu  Makerere mnamo 1978. Iliponunuliwa na Benki ya Standard ya Afrika Kusini mwaka wa 2002,  alikaa na taasisi hiyo, akipanda hadi nafasi ya *Meneja wa Vifaa* katika Benki ya Stanbic Uganda Limited .  Amehudumu kama mwanachama wa bodi ya Mamlaka ya Kitaifa ya Barabara ya Uganda tangu Juni 2014.  Tarehe 6 Juni 2016, aliteuliwa kuwa Waziri wa Ujenzi na Uchukuzi. 

## Maisha binafsi 
Ntege ameolewa. Yeye ni bingwa wa gofu na ameshinda mashindano kadhaa kitaifa na kikanda.  Hapo awali, amehudumu kama mdhamini wa eneo la *All Africa Challenge Trophy* wa gofu ya wanawake. 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Mick Pearce

**Mick Pearce** (Alizaliwa 2 Juni 1938) ni msanifu wamajengo nchini Zimbabwe.

## Wasifu 
Pearce alizaliwa mnamo June 2 1938, huko Harare. Alitunukiwa shahada  katika chuo kikuu cha Architectural Association School of Architecture huko London mwaka 1962. Amefanya miradi nchini UK, Zambia, Zimbabwe, Australia, China na pia  Afrika Kusini.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Watu wa Zimbabwe
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Matunzio ya Kitaifa ya Sanaa ya Kisasa, Lagos

thumb|Matunzio ya Kitaifa ya Sanaa ya Kisasa, Lagos.
**Matunzio ya Kitaifa ya Sanaa ya Kisasa, Lagos** ni jumba kuu la sanaa huko Lagos, jiji kubwa zaidi la Nigeria. 

Ni maonyesho ya kudumu ya Matunzio ya Kitaifa ya sanaa, yaliyo chini ya shirika la serikali la Wizara ya Shirikisho ya Utalii, Utamaduni, na Mwelekeo wa Kitaifa. Nyumba hii ya sanaa iko ndani ya Ukumbi wa sanaa wa kitaifa, kwenye Mlango B.

## Marejeo 
Jamii:Lagos
Jamii:Makumbusho ya Nigeria
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Hilary Onek

**Hilary Obaloker Onek**, (alizaliwa Mei 5, 1948) ni mhandisi na mwanasiasa wa Uganda. Ni Waziri wa sasa wa misaada, majanga na wakimbizi katika baraza la mawaziri la Uganda. Aliteuliwa katika nafasi hiyo tarehe 27 Mei 2013. Alichukua nafasi ya Tarsis Kabwegyere. Kabla ya hapo, Hilary Onek aliwahi kuwa waziri wa nishati na madini, kutoka 16 Februari 2009 hadi 27 Mei 2011. Kabla ya hapo aliwahi kuwa Waziri wa Uganda wa Kilimo, sekta ya wanyama na uvuvi kutoka mwaka 2006 hadi 2009.  Pia ni mbunge aliyechaguliwa kuwakilisha kaunti ya Lamwo, Wilaya ya Lamwo. Alichaguliwa kuwa mbunge mwaka 2001.
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Dennis Galabuzi Ssozi

**Dennis Galabuzi Ssozi**,  ni mhandisi, mwanasiasa na mfanyabiashara wa Uganda.Ni waziri wa jimbo la pembetatu Luweero katika baraza la mawaziri la Uganda. Aliteuliwa katika nafasi hiyo tarehe 6 Juni 2016, akichukua nafasi ya Sarah Kataike, ambaye alifutwa kutoka baraza la mawaziri. 

Galabuzi Ssozi pia anahudumu kama mbunge aliyechaguliwa, anayewakilisha Jimbo la Busiro Kaskazini, katika Wilaya ya Wakiso, katika Bunge la 10 la Uganda (2016–2021).
## Marejeo
Jamii:Wanasiasa
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:watu walio hai
Jamii:waliozaliwa 1975
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Andrew Kitaka

**Andrew Kitaka** (pia, **Andrew Kitaka Mubiru** ), ni mhandisi  na msimamizi wa umma kutoka Uganda, ambaye anahudumu kama Mkurugenzi wa Uhandisi na Huduma za Kiufundi katika Mamlaka ya Jiji la Kampala, nafasi ambayo ameshikilia tangu kuundwa kwa KCCA mwaka wa 2011. 

Kando na kazi hiyo, kuanzia tarehe 18 Desemba 2018,  hadi tarehe 12 Juni 2020, kwa wakati mmoja alihudumu kama Mkurugenzi Mtendaji wa Mamlaka ya Jiji la Kampala (KCCA), akikaimu nafasi. 

## Elimu 
Kitaka alizaliwa katika Mkoa wa Buganda nchini Uganda,  miaka ya 1970. Baada ya elimu yake ya msingi, alijiandikisha katika Chuo cha King's College Budo, kilichopo  Wilaya ya Wakiso, ambako alimaliza masomo yake ya O-Level. Kisha alihamia Chuo cha Namilyang, Wilaya ya Mukono, ambako alimaliza elimu yake ya A-Level. 

Kitaka aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu kongwe na kikubwa zaidi cha umma nchini Uganda, ambapo alihitimu Shahada ya Sayansi katika uhandisi wa ujenzi . Shahada yake ya pili ni Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika usafiri na mipango, iliyotolewa na Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Delft, huko Delft, Uholanzi . 

## Maisha binafsi 
Kitaka alimuoa Sabrina Kitaka, daktari mshauri wa watoto katika Hospitali ya Rufaa ya Kitaifa ya Mulago . Wanandoa hao ni wazazi wa watoto watano. 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Wahandisi
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Edith Sempala

**Edith Grace Sempala** ni mhandisi wa ujenzi wa Uganda, mtumishi wa umma, mwanadiplomasia na mwanaharakati wa kisiasa, ambaye amehudumu kama Mkurugenzi na Mshauri Mkuu katika Benki ya Dunia tangu 2008. Hapo awali aliwahi kuwa mwakilishi wa Uganda kwenye nchi za Nordic, Marekani, Umoja wa Afrika, Ethiopia na Djibouti .  

## Elimu 
Alizaliwa tarehe 28 Desemba 1953 huko Namutamba,  Wilaya ya Mityana  Mkoa wa Kati wa Uganda. Alihudhuria shule ya *Namutamba Demonstration* kwa elimu yake ya msingi. Alihudhuria Shule ya Upili ya Gayaza kwa masomo yake ya O-Level na akaenda Shule ya Upili ya Nabumali kwa masomo yake ya A-Level. Mnamo mwaka 1973, aliingia Chuo Kikuu cha Peoples' Friendship cha Urusi, wakati huo kilijulikana kama Chuo Kikuu cha Lumumba, ambapo alihitimu na Shahada ya Kwanza ya Sayansi na Uzamili wa Sayansi katika Uhandisi wa Kiraia, na kumaliza masomo yake mnamo mwaka 1979. 

## Kazi 
Kufuatia masomo yake katika Umoja wa Kisovieti wa wakati huo, alitumia miaka saba iliyofuata (1979 hadi 1986), nchini Uswidi kama mkimbizi . Mnamo 1986, kufuatia mabadiliko ya serikali huko Kampala, aliteuliwa kuwa balozi wa Uganda katika nchi za Nordic, huko Copenhagen, Denmark, akihudumu katika wadhifa huo kwa miaka 10. Mwaka wa 1986, aliteuliwa kuwa balozi wa Uganda nchini Marekani, mjini Washington DC . Alihudumu katika wadhifa huo kwa miaka mingine 10.  Mwaka 2006, aliteuliwa kuwa balozi wa Uganda Wa Umoja wa Afrika, mjini Addis Ababa, Ethiopia. Wakati huo huo alihudumu kama mwakilishi wa Uganda nchini Ethiopia na Djibouti . Alihudumu katika wadhifa huu kutoka 2006 hadi 2008. Mnamo 2008, alijiunga na Benki ya Dunia kama Mkurugenzi na Mshauri Mkuu, Masuala ya Kimataifa, Ofisi ya Makamu wa Rais wa Masuala ya Nje wa Benki ya Dunia.   Mnamo mwaka wa 2015, aliteuliwa na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kuhudumu katika *Kundi la Wataalam wa Ushauri juu ya Usanifu wa Kujenga* . 

## Maisha Binafsi 
Edith Grace Sempala ni mama aliyeolewa na ana watoto watatu. 

## Marejeleo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Paula Nascimento

**Paula Nascimento** ni mbunifu na mtunzi wa Angola ambaye pamoja na Stefano Rabolli Pansera walisimamia Jumba la Angola katika maonyesho ya 55 ya kimataifa ya sanaa - La Biennale di Venezia ambayo yalishinda Simba ya Dhahabu kwa "ushiriki bora wa kitaifa".

Mnamo 2011, Nascimento na Pansera walianzisha Beyond Entropy Africa, kampuni ndogo iliyosajiliwa nchini Angola. Beyond Entropy Africa inaangazia Luanda kama dhana ya hali ya mijini ya eneo la Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, aina ya jiji ambalo linafafanuliwa na ukosefu wa miundo ya kimsingi na msongamano mkubwa wa watu. Mnamo 2012. Beyond Entropy Africa ilisimamia Jumba la Angola katika usanifu wa 13 Biennale huko Venice kwa jina la ushirikiano wao 'Beyond Entropy'. Mnamo 2013, Beyond Entropy Africa ilisimamia Jumba la Angola katika Jumba la 55 la Sanaa la Biennale huko Venice liitwalo 'Luanda, Encyclopedic City' lililoshirikisha kazi ya mpiga picha Edson Chagas.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Yewande Omotoso

**Yewande Omotoso** (alizaliwa Bridgetown, Barbados, mnamo mwaka 1980) ni mwandishi wa riwaya, msanifu na mbunifu wa Nigeria. 

Ni bintiye mwandishi wa Nigeria Kole Omotoso, na dada wa msanii wa filamu Akin Omotoso..

Kwa sasa anaishi Johannesburg, Afrika Kusini. Riwaya zake mbili zilizochapishwa zimevutia sana, ikiwa ni pamoja na kushinda Tuzo za Fasihi Afrika Kusini Literary Award.

## Elimu
Yewande Omotoso alizaliwa Barbados  na ndani ya mwaka mmoja baada ya kuzaliwa kwake alienda na mama yake wa Barbadia, baba wa Nigeria na kaka zake wawili hadi Nigeria. Alilelewa Ile-Ife, Jimbo la Osun, hadi 1992, familia ilipohamia Afrika Kusini baada ya babake kuchukua miadi ya kitaaluma na Chuo Kikuu cha Western Cape
Alisomea usanifu majengo katika Chuo Kikuu cha Cape Town (UCT), na baada ya kufanya kazi kwa miaka kadhaa kama mbunifu aliendelea kupata shahada ya uzamili ya Uandishi wa Ubunifu katika chuo kikuu hicho.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Waandishi wa Nigeria
Jamii: Afrocuration Project 2022 Tanzania
James Zikusoka

**James Mbuzi Nyonyintono Zikusoka** (11 Novemba 1926 - 29 Januari 2012), alikuwa mhandisi wa ujenzi kutoka Uganda, ambaye alifanya kazi kama Waziri wa ujenzi na usafiri kutoka 1971 hadi 1972.
## Elimu
Zikusoka alizaliwa tarehe 11 Novemba 1926, katika Wilaya ya sasa ya Iganga, mkoa mdogo wa Busoga, katika Mkoa wa Mashariki wa Uganda. Alisoma shule za msingi za eneo hilo kabla ya kuingia katika Chuo cha Busoga Mwanri, ambapo alimaliza elimu yake ya ngazi ya juu na kidato cha tano na cha sita ,na kuhitimu mwaka 1947. . Akawa msimamizi wa shule ya bweni ya wavulana wote. Baadaye alifanya kazi kama mhandisi wa ujenzi.

## Marejeo
Jamii:waliozaliwa 1926
Jamii: waliofariki 2012
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Peter Buchanan (Msanifu)

**Peter Buchanan** (alizaliwa 1942, nchini Malawi) ni mbunifu, mtaalamu wa miji, mwandishi, mkosoaji, mhadhiri, na msimamizi wa maonyesho.

Anajulikana zaidi kwa mfululizo wake wa insha muhimu za ***"The Big Rethink"*** iliyochapishwa na  *The Architectural Review* na kwa vitabu vyake juu ya usanifu.

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Usanifu
Jamii:Wiki4uni
Alifa Rifaat

**Fatimah Rifaat** (alizaliwa Juni 5 1930 ,alifariki Januari 1996), alijulikana Kama **Alifa Rifaat (Kiarabu: أليفة رفعت),** alikua mwandishi wa nchini Misri ambaye hadithi zake fupi zenye utata zilijulikana wakati wa maonyesho ya mienendo ya mahusiano ,jinsia ya kike na  katika utamaduni wa Misri. Wakati wakichukua mada kama hizi zenye utata, wahusika wakuu wa Fatimah Rifaat walibaki waaminifu kidini na hisia za kupita kiasi kuelekea hatima yao. Hadithi zake hazikujaribu kudhoofisha mfumo dume; bali zilitumiwa kuonyesha matatizo yaliyomo katika jamii ya wahenga wakati wanaume hawazingatii mafundisho yao ya kidini ambayo yanawapasa kuwatendea wemawanawake. Fatimah Rifaat alitumia jina bandia la Alifa ili kuzuia aibu kwa upande wa familia yake kutokana na mandharia ya hadithi zake na kazi yake ya uandishi.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 1996
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Waandishi wa Misri

Jamii:AWC Zanzibar
Badru Kiggundu

thumb|Badru Kiggundu
**Badru Malimbo Kiggundu** ni mhandisi wa Uganda, msomi na mshauri, ambaye anahudumu kama mwenyekiti wa kamati teule ya rais yenye jukumu la kusimamia ukamilishaji wa vituo vyote viwili vya Kufua Umeme wa Maji cha Isimba na  Karuma.

Aliteuliwa katika nafasi hiyo na Yoweri Museveni, rais wa Uganda mwezi Agosti 2016.  Wakati huo huo anahudumu kama Mwenyekiti wa bodi ya wakurugenzi ya Shirika la Taifa la Majisafi na Majitaka . Aliteuliwa katika nafasi hiyo mnamo 20 Julai 2020, akichukua nafasi ya Christopher Ebal, ambaye mkataba wake uliisha. 

Hapo awali, kuanzia 2002 hadi 2016, aliwahi kuwa mwenyekiti wa Tume ya Uchaguzi ya Uganda, kwa miaka 14 mfululizo.  

## Elimu 
Alizaliwa mwaka 1945 na Hajji Yonus Luswa, (aliyefariki mwaka 1997) na Hajati Kabugo Namatovu (aliyefariki mwaka 2006). Kiggundu ni miongoni mwa watoto 23 waliozaa na Hajji Luswa.  

Alisoma shule ya msingi *Kabasanda*, kisha akahamia Shule ya Sekondari Kibuli kwa masomo yake ya O-Level. Mwishoni mwa 1964, alipata udhamini kamili kutoka kwa serikali ya Buganda, ili kuendelea na masomo yake ya A-Level katika Shule ya Upili ya Nabumali katika Wilaya ya Mbale, na kuhitimu kutoka hapo mwaka 1965.  

Ufadhili mwingine aliupata katika Chuo Kikuu cha New Mexico, akihitimu Shahada ya Sayansi katika Uhandisi wa Kiraia. Aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Carnegie Mellon, alihitimu kutoka hapo mnamo 1971, na Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika uhandisi wa umma. Baadaye, mnamo 1981, alipata digrii ya Daktari wa Falsafa kutoka Chuo Kikuu cha New Mexico.  

## Kazi nchini Marekani 
Kwa kipindi cha miaka sita, kuanzia 1971 hadi 1977, Badru Kiggundu aliwahi kuwa mhandisi na mtendaji kwenye Kampuni ya National Housing and Construction Company, kampuni ya serikali ya mashirika ya umma, ambapo alihusika na ujenzi wa barabara.  

## Kazi katika Chuo 
Kiggundu alifanya kazi kwenye sekta ya ujenzi binafsi kwa miaka miwili na nusu, baada ya kurejea Uganda mwaka 1988. Mnamo 1991, Chuo Kikuu cha Makerere, kilimwajiri kama mwanachama wa wafanyikazi wa taaluma katika idara ya uhandisi wa umma. Mnamo 1993, alipanda cheo nakua  *mkuu wa idara* . Kuanzia 1999 hadi 2002, alihudumu kama Mkuu wa Kitivo cha Teknolojia. Aliondoka Makerere mwaka 2002 katika cheo cha Profesa Mshiriki.  

## Familia 
Ameoa wake watatu na ni baba wa watoto kumi na mmoja.  

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Serikali haikumfukuza kazi mhandisi wa wamiliki wa Isimba Kufikia tarehe 15 Septemba 2017.
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Tosin Oshinowo

**Tosin Oshinowo** ni mbunifu wa Nigeria, mjasiriamali, mzungumzaji wa umma na mwandishi.  

Tosin, anajulikana kwa kazi zake za usanifu wa Maryland Mall huko Lagos, ni mhitimu wa Usanifu kutoka Chuo cha Kingston London na alikuwa na shahada ya Uzamili katika miundo ya Miji kutoka shule ya Usanifu ya Bartlett, Chuo Kikuu cha London . Baada ya kufanya kazi katika miradi mbalimbali na makampuni ya Usanifu Ulaya na Afrika, Tosin alianzisha kampuni yake ya shauri wa Usanifu, mwaka 2012.  

## Kazi 
Tosin alichagua kufanya kazi ya ubunifu ambapo chaguzi hili lilichangiwa sana na mienendo yake  kipindi cha awali cha maisha yake. Kwenye mahojiano ambayo yalifanyika kwenye tovuti ya Omenkaonline.com, Tosin alielezea  kuhusika kwake katika Ubunifu wake ,mafanikio yake katika uchoraji wakisasa kipindi akiwa anasoma bado elimu ya juu, na uwezo wake wakutukuka wakuelewa michoro katika umri mdogo wa miaka 12, vilevile akishirikiana na baba yake kwenye kusimamia ujenzi wa nyumba ambayo baba yake atakuwa akiishi baada ya kustaafu.

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Kituo cha Urithi wa Utamaduni cha Arusha

thumb|Kituo cha Urithi wa Utamaduni cha Arusha.
**Kituo cha Urithi wa Utamaduni cha Arusha,** kinapatikana Arusha, Tanzania. Ni mahali ambapo zaidi ya makabila 120 ya Tanzania yanaweza kutazamwa katika sehemu moja. Kituo hiki kinavutia kwa nakshi mbalimbali, vito, vitu vya kale, nguo na vitabu.

Kituo kimewakaribisha viongozi wafuatao wa Dunia:

* Mfalme Harald V wa Norwei, Malkia Sonja wa Norwei na Princess Märtha Louise wa Norwei
* Rais Thabo Mbeki na Zanele Mbeki wa Afrika Kusini
* Rais Bill Clinton wa Marekani
* Rais George W. Bush wa Marekani

## Marejeo 
Jamii:Arusha
Jamii:Makumbusho ya Tanzania
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Mount Kilimanjaro International Convention Centre

**Mount Kilimanjaro International Convention Centre (MKICC)** ni kituo cha mikutano kilichopendekezwa katika jiji la Arusha la kaskazini mwa Tanzania.  

## Marejeo 
Jamii:Arusha
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Kagure Wamunyu

**Kagure Wamunyu**, ni mhandisi wa ujenzi wa miji na Mkuu wa Operesheni za Kimataifa huko Kobo360 uanzishaji wa vifaa vya kusafirisha mizigo Afrika Awali, Kagure alifanya kazi kama mkurugenzi mkuu wa mkakati wa Kampuni za Bridge International Academies katika Afrika Mashariki na kama Meneja wa Nchi wa Uber nchini Kenya.
## Marejeo
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:watu walio hai
Jamii:waliozaliwa 1989
Mlimani City

thumb|180px|right|Mlango wa kusini wa maduka ya Mlimani City
**Mlimani City** ni duka kubwa lililopo katika barabara ya Sam Nujoma, Wilaya ya Ubungo, Dar es Salaam, Tanzania. 

Ni moja ya maduka makubwa zaidi nchini Tanzania, yenye eneo la ukubwa wa mita za mraba . Sherehe ya ufunguzi ilikuwa Novemba mwaka 2006. Ni duka la kwanza nchini Tanzania lenye viyoyozi. 

Mlimani City hupatikana maduka kadhaa ya rejareja, migahawa, na majumba ya sinema. Miongoni mwa maduka hayo ni maduka pendwa ya Afrika Kusini na India kama *Choppies* ambayo kwa hakika yanapatikana nchini Botswana na kwa *Mr. Price.*

## Ukumbi wa Mikutano
Ukumbi wa Mlimani City ni mojawapo ya majengo hapo Mlimani City, ukumbi huu unaweza kuwa mahsusi kwa ajili ya mikutano, harusi, makongamano na sherehe mbalimbali za watu binafsi na kitaifa.
## Marejeo 
Jamii:Uchumi wa Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
Itunu Hotonu

Admirali **Itunu Hotonu** (alizaliwa 18 Januari 1959) ni Afisa wa jeshi la maji la Nigeria  na mbunifu.  

Mmoja wa maofisa wanawake wa kwanza  na miongoni mwa wasanifu wa kwanza katika Jeshi la maji la Nigeria, amehudumu kama mwalimu wa chuo cha wafanyakazi nchini Liberia . Mnamo Desemba 2012, alikua admirali wa kwanza wa kike barani Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:watu wa Nigeria
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Abraham Byandala

**Abraham James Byandala** ni mhandisi na mwanasiasa kutoka Uganda . Yeye ni Waziri wa zamani wa Ujenzi na Uchukuzi katika Baraza la Mawaziri la Uganda . Aliteuliwa katika nafasi hiyo tarehe 27 Mei 2011.  Alichukua nafasi ya John Nasasira, ambaye aliteuliwa kuwa Mnadhimu Mkuu wa Serikali .  Byandala pia anahudumu kama Mbunge aliyechaguliwa akiwakilisha Katikamu Kaskazini, Wilaya ya Luweero .

## Maisha ya Awali na Elimu 
Alizaliwa katika Wilaya ya Luweero tarehe 14 Januari 1950.

Abraham Byandala ana Shahada ya Kwanza ya Sayansi katika Uhandisi Ujenzi (BSc. Civ. Eng.), Aliyoipata kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu kongwe na kikubwa zaidi cha umma nchini Uganda. Shahada ya uzamivu ya Sayansi katika Uhandisi wa Kiraia (MSc. Civ. Eng.), aliyoipata kutoka Chuo Kikuu cha Strathclyde, huko Glasgow, Scotland. 

## Historia ya kazi 
Historia yake ya kazi ina zaidi ya miaka 40 katika usafiri wa barabara nchini Uganda. Kabla ya kuteuliwa kuwa Waziri wa Uchukuzi na Ujenzi, aliwahi kuwa Mhandisi na mkaguzi wa Jiji la Kampala. Wakati fulani aliwahi kuwa mwenyekiti wa Kamati ya serikali ya Miundombinu.  Yeye ndiye Mbunge mteule, anayewakilisha Kaunti ya Katikamu Kaskazini, Wilaya ya Luweero. 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Sanamu ya Samora Machel

**Sanamu ya Samora Machel** (kwa Kireno: *A Estátua de Samora Machel*) ni sanamu ya shaba iliyoko katikati ya *Praça da Independência* huko Maputo, Msumbiji. Sanamu hiyo inamuonyesha Samora Machel (1933-1986), mwanajeshi, mwanamapinduzi na Rais wa kwanza wa Msumbiji.  

## Marejeo
Jamii:Maputo
Winnie Apiyo

**Winnie Adhiambo Apiyo** (alizaliwa nchini Kenya, 1987) ni mhandisi wa umeme kutoka Kenya ambaye ameajiriwa kama Mhandisi wa *Ulinzi, Vyombo na Udhibiti* katika Kampuni ya Kuzalisha Umeme ya Kenya, kampuni kubwa zaidi ya kuzalisha umeme nchini Kenya, yenye uchumi mkubwa zaidi katika Jumuiya ya Afrika Mashariki . 

## Elimu 
Apiyo alihitimu na Shahada ya uzamili katika Uhandisi wa umeme, iliyotolewa na Chuo Kikuu cha Ufundi cha Tver State, huko Tver, Urusi, mnamo 2010.  

Pia ana Stashahada ya Uzamili katika Teknolojia ya Jotoardhi, aliyoipata kutoka *Mamlaka ya Nishati ya Iceland*, kwa ushirikiano na Chuo Kikuu cha Umoja wa Mataifa, kufuatia programu ya miezi sita ya masomo ya utaalamu wa teknolojia na usimamizi wa Jotoardhi. Alikuwa mwanachama wa darasa la 2016.   Kufikia Januari 2019, alijiandikisha tena katika Shule ya Nishati ya Iceland,   Chuo Kikuu cha Reykjavik, nakupata Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika Uhandisi Endelevu wa Nishati . 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Josephine Wapakabulo

**Josephine Wapakabulo**, pia **Josephine Wapakabulo Thomas**, ni mhandisi wa umeme na mtendaji mkuu wa biashara . Aliwahi kuwa Afisa mkuu mtendaji mwanzilishi wa kampuni ya *Uganda National Oil Company* (UNOC). Aliteuliwa mnamo Juni 2016, akiwa mtu wa kwanza kuhudumu katika wadhifa huo.,   Alijiuzulu kama Mkurugenzi mtendaji wa UNOC kuanzia tarehe 13 Agosti 2019, "ili kuangazia familia yake na fursa mpya". 

## Maisha ya awali na elimu 
Alizaliwa mwaka 1976,  huko Arusha, Tanzania .  Ni binti wa Angelina Wapakhabulo na marehemu *James Wapakhabulo.*

## Marejeo 
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wiki4uni
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1976
Vila Algarve

thumb|180px|right|Vila Algarve
**Vila Algarve** ni nyumba ya makazi katika mji mkuu wa Msumbiji Maputo . Jengo hilo lililojengwa mwaka 1934 na baadaye lililoorodheshwa katika majengo yanayotakiwa kuwekewa ulinzi kulindwa, lilindwa na polisi wa siri wa Ureno *PIDE/DGS* hadi mwisho wa kipindi cha ukoloni wa Ureno nchini Msumbiji . Iko kwenye makutano ya *Avenida Mártires da Machava* na *Avenida Ahmed Sekou Touré* .

## Historia. 
Jengo hili mwaka 1934 lilichaguliwa kuwa makazi ya Ureno. Kitu kilichokuwa kinashangaza ni vigae, kama mfano mdogo wa mapambo asilia ya vigae kuanzia mwanzo wa karne ya ishirini - pamoja na usanifu wa kihistoria.

Mwanzoni mwa vita vya makoloni ya Ureno ya Guinea, Angola na Msumbiji, Polisi wa siri wa Ureno (PIDE) walipanua shughuli zao kwenye maeneo ya makoloni. Polisi wa siri wa Ureno (PIDE) walinyang'anywa Jengo na kuweka makao hapo. Kipindi cha vita vya makoloni wapiganaji wapinzani wengi waliteswa ndani ya hili Jengo. Mtu mwenye asili ya Msumbiji Mshairi José Craveirinha aliongea uzoefu wake ndani ya hii nyumba kwenye kazi zake tatu. Wengine wajulikanao kama wafungwa walikuwa Rui Knopfli na Malangatana Ngwenya kati ya wengine.

Baada ya Uhuru wa Msumbiji, Jengo lilibakia Tupu kutokana na historia yake; ikiwemo lisilo na makazi. Mwaka 1999 muungano wa wanasheria wenye asili ya Msumbiji walilipata Jengo na kutazamia kuwa Makao makuu yawe hapo. Gharama ilikadiriwa kuwa 400,000 euros.Kwa Baadae, Muungano huo ulijiondoa kwenye matazamio yao na kushikiria kuwa Jengo la Wizara ya utamaduni. Badala ya kuwa Makazi ya Wizara, pakawa "Makumbusho ya ukombozi wa Msumbiji" eneo hilo.

Tangu mwaka 2011 Jengo hilo ni machaguo ya mwanzo kwa orodha ya makumbusho kwa Maputo. Kwenye Hifadhidata ya Mkumbusho ya Ureno *Sistema de Informação para Património Arquitectónico*, ambapo pia ilihusisha kazi za waliokuwa makoloni ya Ureno, lilikuwa limesajiliwa kwa namba 31730.

## Marejeo. 
Jamii:Historia ya Msumbiji
Jamii:WikiForUniversities Project
Jamii:Wiki4uni
Gladys Ngetich

thumb|Gladys Chepkirui Ngetich

**Gladys Chepkirui Ngetich**, (alizaliwa mwaka 1991) ni mhandisi wa nchini Kenya, na mwanazuoni wa Rhodes, anaesoma shahada ya udaktari katika uhandisi wa anga katika Chuo Kikuu cha Oxford, nchini Uingereza. Pia ndiye mpokeaji wa Ushirika wa Tanenbaum na Tuzo la Ubora la Babaroa.

## Historia na elimu 
Ngetich alizaliwa katika Kijiji cha Amalo, Kaunti ya Nakuru . Alisomea Shule ya Msingi ya Lelaibei huko Olenguruone. Alisoma katika Shule ya sekondari ya Wasichana ya Mercy huko Kericho. Alidahiliwa katika Chuo Kikuu cha Kilimo na Teknolojia cha Jomo Kenyatta, na kuhitimu shahada ya Sayansi katika uhandisi wa mitambo, mwaka  2013. 

Mnamo mwaka 2015, Ngetich alijiunga na Chuo Kikuu cha Oxford kupitia Rhodes Scholarship ili kusomea shahada ya uzamivu (PhD) katika Uhandisi wa Anga na Anga za Juu (Aerospace Engineering). Mwaka 2016, alipata Tanenbaum Fellowship, ufadhili wa kila mwaka unaotolewa kwa wanufaika wa Rhodes kwa ajili ya programu ya kina inayofanyika nchini Israel. Mnamo mwaka 2018, Ngetich aliteuliwa kuwa Mshirika wa Skoll World Forum (Skoll World Forum Fellow) kwa kazi anayoifanya nchini Kenya ya kuwawezesha wasichana na wanawake. Pia hufundisha wanafunzi wa shahada ya kwanza ya uhandisi katika Oriel College.

## Maisha binafsi 
Kama ilivyoelezwa katika *Nature*, Ngetich anafurahia kukimbia, muziki wa dansi wa Bongo na hip-hop ya Kiswahili. 

## Viungo vya nje 
* Uwasilishaji wa Video Fupi na Gladys Ngetich, PhD. Ilichapishwa tarehe 14 Novemba 2019.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wahandisi wa Kenya
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Ukumbi wa Jiji la Maputo

thumb|180px|right|Ukumbi wa Jiji la Maputo
**Ukumbi wa Jiji la Maputo** au **Jengo la Halmashauri ya Manispaa ya Maputo** ( kwa Kireno : *Edifício do Conselho Municipal de Maputo* ) ni makao makuu ya serikali ya mtaa ya mji mkuu wa Msumbiji . Jengo la mamboleo liko juu ya *Praça da Independencia*, na lilijengwa mnamo mwaka 1947.

## Marejeo
Sheila Mwarangu

**Sheila Wairimu Mwarangu** (née **Sheila Wairimu** ), ni mhandisi mshauri wa kiraia na miundombinu, ambaye ni mshirika na mkurugenzi mkuu katika Gathara & Partners Consulting Civil and Structural Engineers, kampuni ya uhandisi ya ushauri kutoka Kenya huko Nairobi, mji mkuu na jiji kubwa zaidi la Kenya.  

## Historia na elimu 
Alipata Shahada yake ya Uhandisi (BEng) katika  mnamo 2002, kutoka Chuo Kikuu cha Manchester . Aliendelea na masomo yake katika Chuo cha Imperial London, ambapo alitunukiwa Shahada ya Uzamili ya Sayansi (MSc) katika Uhandisi wa Miundombinu, mnamo 2003. Pia ana shahada ya Mtendaji wa MBA (EMBA) kutoka Shule ya Biashara ya IESE, iliyotunukiwa mwaka 2015. Baadaye, mwaka 2016, alipata Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara (MBA) kutoka Shule ya Biashara ya Strathmore .  

## Familia 
Ni mama wa watoto wawili. 

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Gathara & Partners Consulting Civil and Structural Engineers

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wahandisi wa Kenya
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wahandisi nchi kwa nchi
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Maputo

**Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Maputo** (pia unajulikana kama **Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Mavalane**, hapo awali ulijulikana kama uwanja wa ndege wa **Lourenço Marques** ; IATA: **LUM**) ni uwanja wa ndege unaopatikana kilomita 3 Kaskazini-magharibi mwa  Maputo, jiji kubwa na mji mkuu wa Msumbiji.
* 
Ni uwanja wa ndege mkubwa zaidi nchini Msumbiji, na kitovu cha mashirika ya ndege ya LAM Msumbiji na Mashirika ya ndege ya Kaya. Sehemu nyingi zinazohudumiwa na uwanja wa ndege huu zipo Afrika, lakini kuna huduma chache za katika mabara mengine.

## Marejeo 
Jamii:Maputo
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Msumbiji
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Ziria Tibalwa Waako

**Ziria Tibalwa Waako** ni mhandisi wa umeme wa Uganda na mtendaji mkuu wa shirika, anahudumu kama Mkurugenzi Mtendaji na Afisa Mkuu Mtendaji wa Mamlaka ya Udhibiti wa Umeme, kutoka Novemba 2016. Alichukua nafasi ya Benon Mutambi, ambaye aliteuliwa kuwa Katibu Mkuu wa Wizara ya Mambo ya Ndani ya Uganda. Kwa miezi minne ya kwanza, kuanzia Novemba 2016 hadi Machi 2017, alihudumu kama kaimu, hadi kuthibitishwa kwake tarehe 27 Machi 2017. 

Ana stashahada  ya uhandisi wa umeme na Astashahada ya juu ya uhandisi wa umeme, zote alizopata kutoka *Uganda Polytechnic Kyambogo* (leo Chuo Kikuu cha Kyambogo). Pia ana Shahada ya Kwanza ya Sayansi na Shahada ya Uzamili ya Sayansi, katika uhandisi wa Umeme, na zote mbili alizipata kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, huko Kampala, mji mkuu wa Uganda na jiji kubwa zaidi. Pia, ana Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara katika Uongozi, iliyotolewa na Chuo Kikuu cha Walden, huko Minneapolis, Minnesota, Marekani. 

## Kazi
Kazi ya Tibalwa Waako ni ndefu, inarudi nyuma kwa zaidi ya miaka 23. Maisha yake yote ya kazi ya yametumika katika sekta ya umeme nchini Uganda. Alifanya kazi na Bodi ya Umeme ya Uganda (UEB) ambayo sasa imekufa. UEB ilipovunjwa mwaka wa 2001, alihamishiwa kwa Kampuni ya Usambazaji Umeme ya Uganda (UETCL). Mwaka 2012 aliteuliwa kuwa Mkurugenzi wa udhibiti wa kiufundi katika Mamlaka ya Udhibiti wa Umeme, akihudumu katika wadhifa huo hadi alipopandishwa cheo na kuwa Mkurugenzi Mtendaji na wakala wa udhibiti.

Mhandisi Ziria Tibalwa Waako ni mwanachama wa "Taasisi ya Wahandisi Wataalam wa Uganda".

## Familia 
Mhandisi Waako ameolewa na Profesa Paul Waako, mtaalam wa dawa za kimatibabu na msimamizi wa taaluma, ambaye tangu tarehe 1 Mei 2019, anahudumu kama Makamu Chansela wa Chuo Kikuu cha Busitema, chuo kikuu cha umma Mkoa wa Mashariki mwa Uganda. Kwa pamoja ni wazazi wa watoto watano. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*Tovuti ya Mamlaka ya Udhibiti wa Umeme Uganda 

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Barnabas Nawangwe

**Barnabas Nawangwe**, (alizaliwa 17 Januari 1956) ni mbunifu wa majengo  Uganda, msomi na makamu wa sasa wa Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu kikubwa zaidi cha umma cha Uganda . 

## Elimu 
Alizaliwa  Wilaya ya Busia, Uganda,  Mkoa wa Mashariki wa nchi hiyo. Alisoma Chuo cha Busoga Mwiri kwa elimu yake ya O-Level na A-Level. Ana Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika usanifu na  Phd ya Daktari wa Falsafa, kutoka *Taasisi ya Teknolojia ya Ujenzi ya Kiev* . 

## Kazi 
Nawangwe alikuwa mhadhiri na Mkuu wa Idara ya Usanifu, tangu idara hiyo ilipoanzishwa mwaka 1987 hadi 2002. Alikua Mhadhiri Mwandamizi mnamo mwaka 1996. Mnamo 2002, aliteuliwa kuwa Dean Mshiriki katika Kitivo cha Teknolojia Chuo Kikuu cha Makerere, akihudumu katika wadhifa huo kuanzia 2003 hadi 2010. Mnamo 2004, alikua profesa. Kwa muda, kuanzia 2010 hadi 2013, aliwahi kuwa Mkuu wa Chuo cha Uhandisi, Usanifu, Sanaa na Teknolojia. 

## Marejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Gabriel Ajedra Aridru

**Gabriel Gadison Ajedra Aridru**, ni mhandisi wa ujenzi na mwanasiasa kutoka nchini Uganda. Alikuwa Waziri wa Fedha wa Serikali  katika Baraza la Mawaziri la Uganda, kuanzia tarehe 6 Juni 2016 hadi tarehe 3 Mei 2021.  Kabla ya hapo, kuanzia tarehe 12 Agosti 2012, hadi tarehe 6 Juni 2016, aliwahi kuwa Waziri wa Serikali wa Fedha wa Uwekezaji.  Katika mabadiliko ya baraza la mawaziri la tarehe 24 Mei 2013,  na lile la tarehe 1 Machi 2015,  alidumisha wadhifa wake wa baraza la mawaziri. Pia alihudumu kama mbunge aliyechaguliwa wa Manispaa ya Arua, Wilaya ya Arua, hadi Mei 2021. 

## Elimu 
Alizaliwa katika Wilaya ya Arua tarehe 30 Agosti 1962. Alisoma  Chuo Kikuu cha Makerere, na kuhitimu mwaka 1989 na shahada ya Sayansi katika Uhandisi wa Ujenzi. Aliendelea na masomo zaidi nchini Kanada, na kupata shahada ya Uzamili ya Sayansi katika Uhandisi wa Kiraia  Chuo Kikuu cha New Brunswick mnamo mwaka 1992. Mnamo 1997, alitunukiwa digrii ya Udaktari wa Falsafa katika Uhandisi wa Kiraia. 

## Kazi 
Kufuatia masomo yake ya uzamili nchini Kanada, aliteuliwa kuwa Mhadhiri wa Uhandisi wa Kiraia  Chuo Kikuu cha Botswana . Baadaye alifundisha, kama mhadhiri wa Uhandisi wa Kiraia Chuo Kikuu cha Maendeleo cha Bahamas. Kisha akarudi Uganda na kufanya kazi kama mhandisi wa Shirika la Taifa la Majisafi na Majitaka . Alihudumu kama Mratibu Mkuu wa Mradi na Mshauri wa Miundombinu kwa Serikali ya Botswana .  Mnamo 2011, alifanikiwa kuwania kiti cha ubunge cha Manispaa ya Arua, kwa tiketi ya chama cha siasa cha National Resistance Movement . Mnamo Agosti 2012, aliteuliwa kuwa Waziri wa Fedha wa Jimbo, anayehusika na Uwekezaji.  Mnamo tarehe 6 Juni 2016, aliteuliwa kuwa Waziri wa Nchi wa Uwekezaji. 

## Maisha binafsi 
Awali Dkt Aridru alimuoa Josephine Aridru kutoka Arua. Yeye ni mfuasi wa imani ya Kianglikana. Sasa amemuoa Elizabeth Kamuhanda wa Kabale.

## WaMarejeleo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jimbo Kuu la Beira

**Jimbo Kuu la Beira** ni makao makuu ya kanda ya Kanisa ya Beira nchini Msumbiji.

## Historia 
* Tarehe 4 Septemba 1940: ilianzishwa kama Dayosisi ya Beira kutoka *Territorial Prelature of Mozambique*
* Tarehe 4 Juni 1984: ilipandishwa cheo kuwa Jimbo kuu la Beira

## Marejeo
Jamii:Kanisa Katoliki Msumbiji
Godliver Businge

**Godliver Businge** (alizaliwa mwaka 1987) ni mhandisi wa ujenzi wa Uganda na mkufunzi mkuu wa teknolojia wa Global Women's Water Initiative.

Alipokuwa mkubwa, Businge alikumbuka mara nyingi alibeba ndoo ya lita 20 kichwani. Kufuatia kuhitimu shule ya upili na kifo cha dada na babake, Businge alijiunga na Chuo Kikuu cha African Rural University .  Alipotambua alitaka kuwa mhandisi, alihamia Taasisi ya Ufundi ya Maendeleo ya Vijijini ya Uganda. Alichagua ujenzi kama lengo kuu kwake, akijifunza uwekaji matofali na zege, uhandisi wa mitambo, useremala na utengenezaji. Alipata ufadhili wa masomo kutoka URDT, alifanya kazi kwa muda kwenye karakana ya chuma, na alishinda shindano la kubuni nyumba mnamo 2009 kutoka Uganda Vision 2035.  Alipata digrii ya uhandisi wa ujenzi mnamo 2012. Kufuatia kuhitimu kwake alikataa kazi kutoka kwa Waziri wa Elimu wa Uganda, akitaja nia yake ya kuendeleza elimu yake.  Anafundisha ujenzi wa vichujio vya mchanga wa bio kwenye matanki  ya maji. Kupitia shirika hilo, Businge amewafundisha wanawake ujenzi ambao baadaye walipewa kandarasi ya kujenga vyoo vya shimo vilivyoboreshwa vya uingizaji hewa . 

Businge ana mtoto wa kike anae endesha kipindi cha redio cha *Ladies Night*, na kuongeza ufahamu wa umuhimu wa kuelimisha wanawake vijana. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Mpango wa Kimataifa wa Maji kwa Wanawake
* Hotuba kuu ya 2014 ya Businge katika chakula cha jioni cha kila mwaka cha Wakfu wa Chakula na Amani wa Afrika
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Grande Hotel Beira

thumb|180px|right| Grande Hotel, Beira, Msumbiji
**Grande Hotel Beira** ilikuwa hoteli ya kifahari huko Beira, Msumbiji. Ilifunguliwa mnamo mwaka 1954 na kuendeshwa hadi 1974, ilipofungwa kwa sababu ya ukosefu wa wageni. 

Jengo hilo lilitumika kama kituo cha kijeshi katika Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Msumbiji, na kwa sasa ina ukubwa zaidi ya mita za mraba 3,500. 

## Marejeo
Jamii:Hoteli za Msumbiji
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Kituo cha reli cha Beira

thumb|180px|right|Kituo cha treni cha Beira,Msumbiji
**Kituo cha reli cha Beira,** ndicho kituo kikuu cha reli na alama muhimu ya huko Beira, Msumbiji .

Kituo cha reli ya kisasa ni sehemu ya urithi wa ukoloni wa Ureno nchini Msumbiji . Ilijengwa kati ya mwaka 1958 na 1966 na wasanifu watatu ambao ni *João Garizo de Carmo, Paulo de Melo Sampaio* na *Francisco José Castro*. 

## Marejeo
Jamii:Reli
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Joana Maduka

**Joana Maduka** (alizaliwa 6 Mei, 1941) ni mhandisi wa nchini Nigeria. Alikuwa mwanamke wa kwanza kwenye Baraza la usimamizi wa uhandisi nchini Nigeria (COREN) mnamo mwaka 1974. 

Pia ni mwahandisi wa Taasisi ya Wahandisi wa Umeme, mwahandisi kwenye jamii nchini Nigeria na mwandisi katika Chuo cha Uhandisi cha Nigeria. 

Ni mshiriki anaye heshimiwa kwenye taasisi ya sayansi na teknolojia nchini Nigeria mnamo mwaka 1987 na kwenye Chuo cha Teknolojia cha Yaba mnamo mwaka 1988. Aliheshimiwa kama Mwanachama wa *federal republic* mnamo mwaka 2008. Yeye ndiye Rais wa kwanza wa kike wa COREN.

## Maisha na Elimu 
Maduka alizaliwa mnamo Mei 6, 1941 huko Ilesha, katika jimbo la Osun. Yeye ni mtoto wa kwanza wa Mr. Daniel Dada na Olufunmilayo Layinka. Alikwenda Shule ya *methodist* huko Otapete kwa ajili ya elimu ya msingi. Alisomea Shule ya Wasichana ya 'ethodist kisha akaenda katika *Shule ya Queen* mnamo mwaka 1955.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:wahandisi wa Nigeria
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Irene Sewankambo

**Irene Kaggwa Sewankambo** ni mhandisi wa umeme kutoka nchini Uganda na mtendaji mkuu wa shirika,  anahudumu kama Kaimu Mkurugenzi Mtendaji wa Tume ya Mawasiliano ya Uganda (UCC) kuanzia tarehe 10 Februari 2020.  

## Maisha ya awali na elimu 
Irene alizaliwa Uganda na alisoma Shule ya Msingi ya Kitante huko Kampala, Uganda. Alisoma  Chuo cha Mount Saint Mary's Namagunga kwa elimu yake ya kati na ya upili. Alihitimu na stashahada ya Sekondari ya Hisabati, Fizikia na Kemia. Kisha akasoma Chuo Kikuu cha Makerere kusomea uhandisi wa umeme. 

Ana Shahada ya Kwanza ya Sayansi ya Uhandisi wa Umeme, aliyoipata kutoka Chuo Kikuu cha Makerere, chuo kikuu kikongwe na kikubwa zaidi cha umma nchini Uganda. Shahada yake ya pili ya sayansi ya mawasiliano na mawimbi kutoka na Chuo Kikuu cha Bristol . Pia ana Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika Usimamizi wa Uchumi na Sera  kutoka Chuo Kikuu cha Strathclyde.

## Kazi 
Mara tu kabla ya uteuzi wake wa sasa, Mhandisi Sewankambo alihudumu Mkurugenzi wa Uhandisi na Miundombinu ya Mawasiliano katika Tume ya Mawasiliano ya Uganda.  Kabla ya hapo, alikuwa mkuu wa kitengo cha utafiti na maendeleo  UCC na vile vile mratibu katika ofisi ya mkurugenzi mkuu.  

Mnamo Februari 2020, Judith Nabakooba, Waziri wa Teknolojia ya Habari na Mawasiliano alimteua Irene Sewankambo kama Kaimu Mkurugenzi Mtendaji, akisubiri kuteuliwa kua mkurugenzi mtendaji mkuu. Alichukua nafasi ya Mhandisi Godfrey Mutabazi, ambaye kandarasi zake mbili mfululizo za miaka mitano zilikuwa zimeisha. 

## Maisha binafsi 
Irene Kaggwa Sewankambo ni mwanamke aliyeolewa 

## Angalia pia
* Mawasiliano nchini Uganda

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Tume ya Mawasiliano ya Uganda
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Uganda
Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania
Jamii:wanawake wa Uganda
Nzambi Matee

**Nzambi Matee** ni mhandisi, mwanamazingira, mbunifu wa maunzi, mvumbuzi na mjasiriamali wa nchini Kenya. Anajulikana sana kwa njia zake za ubunifu za kubadilisha taka kuwa nyenzo endelevu. Alianzisha juhudi endelevu kwa kuchakata plastiki kutengeneza matofali ambayo yanaweza kuwa na nguvu zaidi kuliko saruji. 

Juhudi zake endelevu pia zimesifiwa kuwa mojawapo ya mikakati iliyofanikiwa kukabiliana na uchafuzi wa plastiki nchini Kenya. Alianzisha kampuni ya *Gjenge Makers* yenye makazi yake Nairobi, Kenya.

## Kazi 
Mnamo 2017, aliamua kuacha kazi yake ya mchambuzi wa data ili kuzingatia uendelevu na usimamizi wa taka. Hatimaye alifanya mipango ya kuanzisha maabara ndogo katika mashamba ya mama yake. Alianza kuunda na kujaribu pavers na alingoja kwa takriban mwaka mmoja ili kuunda uwiano sahihi wa matofali yake ya kutengeneza. Alitengeneza matofali ya kwanza kutoka kwa taka za plastiki mnamo 2018 na mwaka mmoja baadaye mnamo 2019 alitengeneza mashine yake ya kujitengenezea ili kufunika taka za plastiki kwa matofali kwa kiwango kikubwa.

Pia alikumbana na changamoto chache huku majirani zake wakilalamika kuhusu mashine yenye kelele ambayo alitumia kwa juhudi zake. Matee pia aliacha kujumuika na marafiki zake kwa mwaka mmoja na ilikuwa ni kituo kifupi katika maisha yake ya kijamii huku akiwa amedhamiria kubeba masheni yake. Alishinda ufadhili wa kuhudhuria mafunzo ya ujasiriamali wa kijamii nchini Marekani. Wakati wa ziara yake fupi nchini Marekani, alitumia maabara ya nyenzo katika Chuo Kikuu cha Colorado Boulder kupima na kuboresha uwiano wa mchanga na plastiki.

Alianzisha kampuni ya Gjenge Makers ili kuchakata taka za plastiki kuwa matofali. Alitumia tajriba yake mwenyewe ya kufikiria kubuni wakati wa kuanzisha msingi wa Gjenge Makers. Alitiwa moyo sana kuanzisha Gjenge Makers baada ya kushuhudia mifuko ya plastiki ikiwa imetawanywa ovyo katika barabara za Nairobi. Alitengeneza mashine zake mwenyewe katika kiwanda cha Gjenge Makers na kiwanda chake kimerejeleza takriban tani 20 za plastiki taka kufikia 2021.

Alitambuliwa katika Mpango wa Mazingira wa Umoja wa Mataifa kwa tuzo ya kifahari ya Bingwa wa Dunia wa Dunia 2020 Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai

Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania