open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yasinto wa Krakau

thumb|*Mt. Yasinto akitokewa na Bikira Maria*
**, O.P.** (kwa Kipolandi: **Jacek Odrowąż**; 1185 - 15 Agosti 1257) alikuwa padri kanoni wa Polandi ambaye alipokutana na Dominiko wa Guzman huko Bologna (Italia) alijiunga na shirika lake jipya. 

Baadaye alitumwa kulieneza katika Ulaya Mashariki (Polandi na Ukraina) akahubiri Injili hata Bohemia na Silesia .

Papa Klementi VIII alimtangaza mtakatifu mwaka 1594.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Agosti, lakini pia 17 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 283-284
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 245-246

## Marejeo ya lugha nyingine
* Innocenzo Cybo Ghisi, ''Vita e miracoli di san Giacinto confessore dell'Ordine de predicatori*, Verona, 1594
* Marcantonio Baldi, *Della vita, miracoli, & canonizatione di San Giacinto Pollaco dell'ordine di San Domenico*, Venezia, 1594
* Marie Agoult de Flavigny, *San Giacinto e I suoi tempi: VII centenario della morte, 1257- 1957'', Roma, 1957

Jamii:Mapadri
Jamii:Wadominiko
Jamii:Watakatifu wa Polandi
Stanislaus Kostka

thumb|Mt. Stanislaus.
**Stanislaus Kostka** (Rostkowo, leo nchini Polandi, 28 Oktoba 1550 – Roma, Italia, 15 Agosti 1568) alikuwa kijana mnovisi katika shirika la Wajesuiti.

Ili kujiunga nalo alitoroka nyumbani na kwenda kwa miguu hadi Roma, alipopokewa na Fransisko Borja. Aliwahi kufariki dunia kutokana na uchovu katika kutoa huduma duni zaidi.

Tarehe 9 Oktoba 1605 alitangazwa na Papa Paulo V kuwa mwenye heri, halafu tarehe 31 Desemba 1726 akatangazwa na Papa Benedikto XIII kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 15 Agosti kila mwaka.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 401-403
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 355-356

## Marejeo ya lugha nyingine
*Holweck, F. G., *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co., 1924.

## Viungo vya nje 
* *Catholic Encyclopedia* entry
* Susan Conroy

Jamii:Waliozaliwa 1550
Jamii:Waliofariki 1568
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Watakatifu wa Polandi
Alois Batis na wenzake

ya Mt. David Roldan Lara.]]
**Alois Batis na wenzake** (majina kamili kwa Kihispania: **Luis Bátis Sáinz**, **Emanuel Morales**, **Salvatore Lara Puente**, **David Roldán Lara**; waliuawa Chalchihuites, Durango, 15 Agosti 1926) walikuwa Wakristo wa Meksiko waliouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero. 

Alois alikuwa padri wa Kanisa Katoliki, wengine walei.
 
Papa Yohane Paulo II aliwatangaza wenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu watakatifu wafiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzao 21 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwao wenyewe ni tarehe ya kifodini chao.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Wamaori

[thumb|293x293px|Te Puni, [chifu wa Wamaori wa karne ya 19.]]
**Wamaori** (kwa kimaori ***Māori***) ni wakazi asilia wa Nyuzilandi. Walikuwa ndio watu wa kwanza kufika kwenye visiwa hivyo.

Mababu zao walikuwa watu wa Polynesia waliofika Nyuzilandi kati ya mwaka 800 na 1300 BK. Katika mapokeo ya Wamaori, mahali wanakotokea huitwa Hawaiki ila haijulikani iko wapi. Neno hilo lina asili moja na neno 'Savaiʻi' la Kisamoa na 'Hawaiʻi' la Kihawaii. Hivyo hakuna uhakika walipotokea, maana wataalamu wanajadiliana kwa kutaja Visiwa vya Cook au visiwa vilivyopo sasa Polynesia ya Kifaransa kama Tahiti. 

Katika lugha yao, "*Māori"* inamaanisha "kawaida". Waliwaita watu wengine, haswa wale waliokuja kutoka Uingereza, "Pākehā". Leo katika Kiingereza cha Nyuzilandi "Pākehā" hutumiwa mara nyingi kama jina la Wazungu wa Nyuzilandi.

Leo wako takriban Wamaori 600,000 wanaoishi Nyuzilandi. Wao ni sehemu muhimu ya utamaduni wa nchi. Hii ndiyo sababu ya kwamba wamepokea haki maalum kutoka kwa serikali ya Nyuzilandi. Lugha yao ya asili, lugha ya Kimaori, ni lugha rasmi ya nchi hiyo pamoja na Kiingereza na Lugha ya Ishara ya Nyuzilandi. 

## Tovuti za nje 
* 
Jamii:Historia ya New Zealand
Jamii:Watu wa New Zealand
Lomboko

**Lomboko** ilikuwa kambi ya watumwa katika maeneo ya Sierra Leone ya leo. Ilikuwepo kwenye mdomo wa mto Gallinas katika Atlantiki.

Iliundwa na kudhibitiwa na mfanyabiashara maarufu wa watumwa, Pedro Blanco kutoka Hispania.  Ilikuwa na magereza kadhaa ya kushikilia watumwa walioletwa kutoka maeneo ya ndani, na pia majengo makubwa kadhaa ya Blanco kuwaweka wake zake, masuria, na wafanyakazi. 

Lomboko ilitawanyika katika visiwa vidogo kadhaa kwenye mdomo wa Mto Gallinas, karibu na Sulima kwenye pwani ya Gallinas.  Wafanyabiashara wa watumwa kutoka Hispania walidhibiti eneo hilo, ndani ya koloni la Kiingereza la Sierra Leone. Kufikia mwaka 1839, karibu watumwa 2,000 kwa mwaka walikuwa wakitoka kwenye Mto Gallinas, licha ya biashara ya watumwa kuwa haramu tangu mwaka 1818. Mnamo 1849, kikosi cha Jeshi la Wanamaji la Uingereza kilishambulia Lomboko. Watumwa waliachiliwa na kisha majengo ya Lomboko yaliangamizwa kabisa. 

Ngome hiyo ilipewa nafasi katika filamu *Amistad* ya Steven Spielberg inayosimulia historia ya uasi wa watumwa kwenye jahazi La Amistad. Katika filamu hiyo, mhusika mkuu Joseph Cinqué, pamoja na watumwa wengine, wanaonyeshwa wakikamatwa na kuletwa Lomboko na kutendewa kinyama. Ukombozi wa watumwa na uharibifu wa ngome hiyo vinaonyeshwa katika kilele cha filamu. 

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Sierra Leone
Jamii:Biashara ya watumwa
Simon Mbilinyi

**Simon Mbilinyi** alikuwa mbunge katika jimbo la Peramiho nchini Tanzania kupitia Chama cha Mapinduzi, pia alikuwa balozi wa Tanzania nchini Ubelgiji na Luxemburg kuanzia mwaka 1985 hadi 1989 na aliwahi kuhudumu kama waziri wa fedha kuanzia mwaka 1995 hadi 1996.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Mkutano wa Kijiografia wa Brussels

**Mkutano wa Kijiografia wa Brussels** *(kwa Kiingereza: Brussels Geographic Conference)* ulifanyika Brussels, Ubelgiji mnamo Septemba 1876. Mkutano uliitishwa na Mfalme Leopold II wa Ubelgiji. Katika mkutano huo alialika wataalamu mashuhuri karibu arobaini, haswa mabingwa katika jiografia, pamoja na watu tajiri waliojulikana kama *wafadhili*. 

Kabla ya wageni kurudi katika nchi zao, waliamua kuanzisha Ushirika wa Kimataifa wa Afrika *(International African Association).* Mpango huo mwishowe ulifungua njia kwa kuundwa kwa Dola Huru la Kongo, lililokuwa koloni la binafsi la mfalme.

Hali halisi nia ya Leopold katika kuitisha mkutano ilihusiana na mipango yake ya kuanzisha koloni na kushindwa kwa mipango yake ya kupata Ufilipino kutoka Hispania. Alianza kuangalia Afrika baada ya kusoma taarifa ya mpelelezi Verney Lovett Cameron aliyewahi kuvuka Afrika kutoka Bahari ya Hindi hadi Atlantiki katika miaka 1873 - 1875 na kuandika kwamba kitovu cha Afrika "ni nchi yenye utajiri kupita kiasi wa dhahabu, shaba, fedha na makaa mawe inayosuburi kuendelezwa".

## Angalia pia 
* Mkutano wa Berlin wa 1885
* Kongo ya Kibelgiji

## Vyanzo 
* Émile Banning, *Africa and the Brussels geographical conference*, translated by Richard Henry Major, London : Sampson Low, Marston, Searle & Rivington, 1877
* Fondation du Congo, Memoires de Emile Banning, 1927

Jamii:Historia ya Ubelgiji
Jamii:Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Bandari ya Mtwara

thumb|Bandari ya Mtwara
**Bandari ya Mtwara** ilijengwa wakati wa ukoloni wa Waingereza katika Jiji la Mtwara, kusini mwa nchi ya Tanzania ya leo.  

## Historia ya bandari 
Bandari ya Mtwara iliimarishwa wakati wa ukoloni na Waingereza mnamo miaka ya 1948-1954, na reli ilijengwa ikiunganisha bandari hiyo, kama sehemu ya Mradi wa Karanga wa Tanganyika. Kwa sababu ya kutokufanikiwa  kwa mradi huo bandari hiyo ilipoteza thamani yake na reli iliondolewa. 

Bandari hiyo ilikuwa ikifanya kazi lakini haikutumika sana kwa miaka mingi kutokana na miundo mbinu mibovu ya uchukuzi, Lakini, katika miaka ya 2010-2011 kutokana na  kuongezeka kwa shughuli katika utaftaji wa rasilimali ya mafuta na gesi,  shughuli za bandari ziliongezeka.

## Uendeshaji 
Bandari imeshughulikia shehena kidogo sana kutokana na kukosekana kwa viwanda vikubwa katika eneo hilo. Uuzaji mkubwa wa nje ya bandari umekuwa ni zao la korosho kila mara. Bandari ina ukuta wa mita 385. Hapo awali bandari hiyo ingeweza kupokea meli 2 za urefu hadi mita 175. Tangu ukarabati wa mwaka 2015, bandari hiyo inaweza kushughulika pia meli ya mita 209. Bandari hiyo inashughulikia tani 400,000 za mizigo  kila mwaka ambazo ni chini ya  asilimia 5 (5%)  ya jumla za shehena za nchi, hata hivyo, serikali imepanga kuboresha bandari hiyo zaidi ili kuwezesha biashara katika sehemu ya kusini mwa  nchi..

## Mipango 
Bandari ya Mtwara pia ni sehemu muhimu ya mradi wa "Mtwara Development Corridor" na hivi karibuni yamefanyika maboresho makubwa..

## Ona pia 
* Mamlaka ya Bandari Tanzania

## Marejeo 
Jamii:USLWA
Jamii:Bandari
Jamii:Mkoa wa Mtwara
UKIMWI barani Amerika Kaskazini

**UKIMWI huko Amerika Kaskazini**, ukiondoa Amerika ya Kati na Karibi, kufikia mwaka 2016, inakadiriwa kuwa watu wazima na watoto milioni 1.5 wanaishi na VVU, huko zaidi ya watu wazima na watoto 70,000 wanapata maambukizi kila mwaka, na kiwango cha jumla cha watu wazima ni asilimia 0.5. watu 26,000 kutoka huko Amerika Kaskazini (tena, ukiondoa Amerika ya Kati na Karibi) hufa kutokana na UKIMWI kila mwaka.

Viwango vya maambukizi ya VVU / UKIMWI katika Amerika ya Kaskazini vinatofautiana kutoka 0.23% huko Mexico hadi 3.22% katika Bahamas.

## Bahamas 
Kufikia 2013, kiwango cha maambukizi ya watu wazima inakadiriwa kuwa 3.22%.

## Barbados 
Kufikia 2013, kiwango cha maambukizi ya watu wazima inakadiriwa kuwa 0.88%.

## Belize 
Kufikia mwaka 2014, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 1.18%.

## Canada 
Kufikia mwaka 2012, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.30%.

## Costa Rica 
Kufikia mwaka 2014, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.26%.

## Cuba 
Kufikia mwaka 2014, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.25%.

## Jamhuri ya Dominika 
Kufikia mwaka 2012, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.68%.

## El Salvador 
Kufikia mwaka 2012, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.60%.

## Tanbihi
Jamii:Ukimwi
Jamii:Amerika ya Kaskazini
Jamii:USLWA
Bandari ya Tanga

alt=Meli iliyotia nanga katika Ghuba ya Tanga|thumb|Meli iliyotia nanga katika Ghuba ya Tanga
**Bandari ya Tanga** ni bandari ya pili kwa ukubwa nchini Tanzania.

## Uendeshaji 
Kwa sasa, bandari hii inahudumiwa na kampuni tatu: Delmas (kampuni ya usafirishaji), Mitsui O.S.K. Mistari na Inchcape.

## Bomba la Tanzania na Uganda 
Rais wa Tanzania John Magufuli na rais wa Uganda Yoweri Museveni walikubali kujenga bomba la mafuta kati ya Tanzania na Uganda katika mkutano wa 17 wa Wakuu wa Nchi za Afrika Mashariki uliofanyika Arusha tarehe 6 Machi mwaka  2016..Bomba hilo litawekwa  kwa km 1,400  kutoka Ziwa Albert (Uganda)   hadi bandari ya Tanga. Bomba hilo hapo awali lilikubaliwa kutoka Uganda kwenda  Kenya hadi bandari ya Lamu  Kusini mwa Sudan na Ethiopia..Bomba hilo litagharimu zaidi ya dola bilioni 4 na litatoa kazi kwa watu takribani  1,500 za kudumu. Kampuni tatu ambazo zina hisa katika mradi huo ni Jumla ya S.A., Shirika la Kitaifa la Mafuta la China na Tullow Oil, ambao walipendelea njia ya Tanzania kwa sababu ya wasiwasi wa usalama katika ukanda wa Kaskazini wa Kenya. Ujenzi huo utaanza Agosti  mwaka 2016 na utachukua takribani miaka miwili kumalizika.

## Viungo vya nje
## Marejeo
Jamii:Bandari
Jamii:Mkoa wa Tanga
Jamii:USLWA
Bandari ya Bagamoyo

thumb|Bandari ya Bagamoyo
**Bandari ya Bagamoyo** ilipangwa kujengwa huko Bagamoyo, nchini Tanzania. Ilipangwa kuwa moja ya miradi mikubwa zaidi ya miundombinu ya serikali nchini humo. Bandari ya Bagamoyo na eneo lake la ushirika linalojengwa kushughulikia msongamano katika bandari ya zamani na kusaidia Tanzania kuwa kituo cha kuongoza kwa usafirishaji Afrika Mashariki.

Mikataba ya kuanza ujenzi wa bandari hii ilisainiwa mnamo Oktoba mwaka 2015 na iliwekwa wazi kukamilika awamu ya I ya mradi wa ujenzi mnamo mwaka 2017. Mradi huo ulifutwa na serikali mpya miezi 3 baadaye mnamo Januari  mwaka 2016. 

Mnamo mwaka 2018, mradi uliendelea, na kazi ilianza katikati ya mwaka huo. Bandari ilitakiwa kujengwa kwa kushirikiana na serikali na Bandari ya Wauzaji wa China, na kujumuisha eneo maalum la kiuchumi. Mradi huo ulitarajiwa kugharimu Dola za Kimarekani bilioni 10 na kuungwa mkqono na Oman.

Ghafla mradi ulisimamishwa. Inasemekana ni kwa sababu ya Rais John Pombe Magufuli kutaka kuelekeza nguvu zake kwenye miundombinu mingine. 

## Tazama pia 
## Marejeo
Jamii:Bandari
Jamii:Wilaya ya Bagamoyo
Jamii:USLWA
Daniel Yona

**Daniel Yona** (alizaliwa 3 Mei 1941) ni mwanasiasa nchini Tanzania na mwanachama wa CCM na alikuwa Mbunge wa jimbo la Same Mashariki.

## Marejeo
Jamii:USLWA
UKIMWI barani Amerika Kusini

Mnamo mwaka wa 2009, viwango vya maambukizi ya VVU / UKIMWI huko Amerika Kusini vinatofautiana kutoka 0.20% huko Bolivia hadi 1.50% huko Trinidad na Tobago wakati inakadiriwa kuna watu milioni 33.3 ulimwenguni waliambukizwa VVU  

## Argentina 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.50%.

## Bolivia 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.20%.

## Brazil 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.60%.

## Chile 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima nchini Chile kinakadiriwa kuwa 0.30%.

## Colombia 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.60%.

## Ecuador 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima huko Ecuador kinakadiriwa kuwa 0.30%.

## Guyana 
Kufikia mwaka 2011 kiwango cha maambukizi ya watu wazima nchini Guyana kinakadiriwa kuwa 1%.

## aragwai 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.60%.

## Peru 
Kulingana na Kitabu cha Ukweli cha Dunia cha CIA mnamo 2011, kufikia 2007, kiwango cha maambukizi ya watu wazima kinakadiriwa kuwa 0.50%.

## Suriname 
Kufikia mwaka 2011, kiwango cha kiwango cha watu wazima kinakadiriwa kuwa 1.00%.

## Tanbihi
Jamii:USLWA
Jamii:Ukimwi
Jamii:Amerika ya Kusini
Zakia Meghji

thumb|Zakia Meghji mwaka 2007.
**Zakia Hamdani Meghji** (alizaliwa 31 Desemba mnamo mwaka 1946) ni mwanasiasa nchini Tanzania ambaye aliwahi kuwa Waziri wa Fedha kuanzia mwaka 2006 hadi 2008. Alikuwa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo.

Aliwahi pia kuwa waziri wa Utalii, Meghji ndiye Waziri wa Utalii aliyehudumu kwa muda mrefu zaidi nchini humo, na ambaye alileta mabadiliko mengi mazuri katika Wizara hiyo.

## Marejeo
Jamii:USLWA
UKIMWI nchini Armenia

Mwaka 2010, nchini Armenia maambukizi ya VVU yalikadiriwa kuwa asilimia 0.2 ya watu wazima wenye umri kati ya  miaka 15 hadi 49 .  kufikia tarehe 31 Julai 2019, kesi 3, 583 za VVU zilikuwa zimesajiliwa nchini  Armenia na kesi mpya 429 za maambukizo ya VVU zilizosajiliwa mnamo mwaka 2018.

Asilimia 69 ya wanaume huchangia sehemu kubwa  katika idadi ya visa vya VVU. Kati ya watu wote wanaoishi na VVU, zaidi ya nusu (51%) walikuwa katika kundi la miaka 25-39 wakati wa utambuzi wa VVU. Njia kuu za maambukizi ya VVU ni kupitia mahusiano ya jinsia moja (72%) na watumiaji wa dawa za kulevya (20%), ikifuatiwa na ngono baina ya wanaume kwa wanaume, hii husababisha kwa asilimia 4.4 ya kesi zote zilizosajiliwa.

Armenia ilikuwa nchi ya kwanza  katika bala la Ulaya, na mnamo Oktoba 2017 ilikua  ni moja wapo ya nchi 10 ulimwenguni  ambazo zilithibitisha kumaliza maambukizi ya VVU kwa mtoto.

## Marejeo
Jamii:USLWA
Jamii:Ukimwi
Jamii:Armenia
UKIMWI katika Jamhuri ya Dominika

Jamhuri ya Dominika ina kiwango cha kuongezeka kwa asilimia 0.7 ya VVU / UKIMWI, ikiwa ni asilimia ndogo kabisa katika Karibi. Ingawa ni ya pili katika mkoa wa Karibiani (baada ya Haiti), makadirio ya wastani wa watu 46,000 wenye maambukizi ya VVU / UKIMWI mwaka 2013 (Jamhuri ya Dominika ni taifa la pili lenye watu wengi wa Karibi).

Shirika la Marekani la Maendeleo ya Kimataifa (USAID) linaripoti kwamba baadhi ya maeneo ya mijini ya Jamhuri ya Dominika yana viwango vya maambukizi ya VVU / UKIMWI zaidi ya asilimia 10. 

Wanawake wanaoishi na VVU / UKIMWI wanakadiriwa kuwa 23,000. Kuenea kwa VVU kwa wanawake wajawazito kulitulia kwa miaka kadhaa. Ingawa uchunguzi wa sentinel wa 2005 uliripoti kuongezeka kwa VVU kwa zaidi ya asilimia 4.5 kwa wanawake wajawazito.

## Marejeo
Jamii:USLWA
Jamii:Ukimwi
Jamii:jamhuri ya Dominika
Kighoma Malima

**Kighoma Ali Malima** (15 Desemba 1938 - 6 Agosti 1995) alikuwa mwanasiasa wa Tanzania na mwanachama wa CCM.

## Maisha ya awali na elimu 
Kighoma Malima alizaliwa katika kijiji cha Marui, wilaya ya Kisarawe na Ali bin Abdallah Kighoma Malima na Habiba binti Suleiman wa Bura. Aliitwa Abdallah, na baba yake mzazi aliyefariki katika Vita vya dunia vya kwanza. 

Alisoma shule ya Msingi Marui na Shule ya Sekondari Mzumbe na Shule ya Sekondari ya Wavulana ya Tabora kuanzia mnamo mwaka 1948 hadi mwaka 1957. Malima alikatisha masomo yake mnamo mwaka 1957 ili kujiunga na TANU na kupigania uhuru chini ya uongozi wa Julius Nyerere.

Baada ya uhuru Malima aliteuliwa kuwa Katibu wa Wilaya huko Masasi na Njombe. Mnamo Juni  mwaka 1961 alihudhuria kozi fupi katika Chuo cha Itikadi cha Kivukoni, mkoani Dar es Salaam kabla ya kuondoka kwenda Amerika mnamo mwaka 1962 kwa masomo zaidi katika Chuo cha Dartmouth, Hanover, New Hampshire ambapo alipata shahada ya kwanza  katika  nyanja ya Uchumi mnamo  mwaka 1965.

Kighoma Malima na Mariam Fivawo walikutana huko Boston, mnamo mwaka 1965. Mariam Venantia alikuwa amehitimu katika chuo cha Regis Weston, na Kighoma Malima alikuwa amehitimu katika Chuo cha Dartmouth. Miezi michache baadaye walioana na kuhamia New Haven ambapo Kighoma Malima alienda kufuata masomo yake ya shahada ya pili ya Uchumi katika Chuo Kikuu cha Yale na alihitimu mnamo mwaka 1966. Kisha akaendelea na msomo katika Chuo Kikuu cha Princeton na akapewa tuzo nyingine ya shahada ya uzamili katika Uchumi mnamo mwaka 1970. Kisha akawa mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Prof Malima alikuwa Mtanzania wa kwanza kufundisha uchumi katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.

## Maisha binafsi 
Malima na Mariam Fivawo Malima wamezaa watoto sita.

## Marejeo
Jamii:USLWA
COVID-19

**Ugonjwa wa Virusi vya Korona 2019** (kifupi cha Kiingereza: COVID-19) ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya Korona 2 (SARS-CoV-2). Dalili zake mara nyingi hujumuisha homa, kikohozi, matatizo ya kupumua, uchovu, maumivu ya kichwa, kutosikia harufu na ladha, maumivu ya koo, kutapika na kuhara.  Kuanza kwa kawaida ni siku mbili hadi kumi na nne  baada ya kuambukizwa virusi.

Kuenea kwake hutokea hasa wakati mtu aliyeambukizwa anawasiliana kwa karibu na mtu mwingine. Mara chache, virusi hivi vinaweza kuenea kupitia sehemu za juu zilizochafuliwa. Watu wanaweza kusambaza virusi hivi siku mbili kabla ya wao kuonyesha dalili, na kwa ujumla hubakia na sifa ya kuambukiza hadi siku 10, ingawa wale walio katika hali mbaya ua ugonjwa huu wanaweza kuambukiza kwa muda mrefu. Utambuzi wake kwa ujumla hufanywa na mmenyuko wa msururua wa kunakili DNA (PCR) au kipimo cha antijeni cha haraka kutoka kwa pua au kuchua usufi wa matone ya kooni.  Chanjo kadhaa pia hupunguza hatari yake. Mengi ya matibabu yake ni ya kutibu dalili zake na  ya kuunga mkono tu.

Kati ya watu wanaopata dalili zake, karibu 80% hupona bila kuhitaji kulazwa hospitalini, 15% wanahitaji tiba ya oksijeni, na 5% wanahitaji utunzaji mkubwa. Kufikia tarehe , angalau matukio 775&nbsp;yamethibitishwa, ambayo yamesababisha vifo zaidi ya 7,050,000.

Idadi halisi ya vifo ilikuwa; hata hivyo, inakadiriwa kuwa karibu milioni 20 kufikia Desemba 31, 2021. Tukio la kwanza linalojulikana lilitambuliwa huko Wuhan, Uchina, mnamo Desemba 2019. Ugonjwa huu umeenea kote ulimwenguni, na kusababisha janga linaloendelea.

## Marejeo 
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Noma (ugonjwa)

**Noma** (pia inajulikana kama **cancrum oris**) ni ugonjwa unaoenea kwa haraka, na mara nyingi huwa ni ugonjwa wa kinywa na uso.

## Ishara na dalili 
Ni utando wa kiwamboute kwenye kinywa na Kidonda cha kinywa, na upungufu wa haraka wa tishu, za mifupa usoni.

## Sababu 
Noma huathiri watoto maskini sana na wenye utapiamlo katika nchi za Kusini mwa Jangwa la Sahara na maeneo mengine ya kitropiki; sababu za msingi za ugonjwa huo ni usafi duni wa mazingira na utapiamlo. Matibabu ya viumbe hao yanaweza kusaidia kuzuia maambukizo, lakini hairejeshi tishu zilizokosekana au zilizoharibika.

Sababu zinazowezesha kutabiri ni pamoja na:

* Utapiamlo (haswa Vitamini A na Vitamini B) au upungufu wa maji mwilini
* Usafi duni, haswa mdomo
* maji yasio salama ya kunywa
* Ukaribu na mifugo isiyofaa
* ugonjwa wa hivi karibuni
* ugonjwa wa upungufu wa kinga mwilini, pamoja na UKIMWI
* surua
* kuvuta sigara

## Marejeo
Jamii:Kinywa
Jamii:Magonjwa ya bakteria
Jamii:USLWA
Ma3looma

**Ma3looma** ni tovuti ya Misri inayolenga kukuza uelewa juu ya masuala ya ngono na uzazi kwa vijana wa Misri. 

Tovuti hiyo inashughulikia changamoto ya sasa kwamba vijana na wanafunzi wa Misri hawana uelewa wa kutosha juu ya masuala hayo kwa sababu ya jamaa / walimu wao kuwa na aibu au kutokuwa tayari kuyajadili kwa sababu ya kitamaduni na miiko. Ma3looma hutumia majukwaa mbalimbali kama mitandao ya kijamii na vilevile tovuti ili kufichua idadi ya watu walio katika hatari inayohusu afya zao na haki zao kwa kutumia huduma ya maswali na majibu ya OneWorld, ambayo inasimamiwa na kuhudumiwa na washauri waliofunzwa kutoka Huduma ya Afya ya Familia ya Misri (EFHS).”. Ma3looma inafanya kazi kupitia Facebook, Twitter, na YouTube. 

Ma3looma inafadhiliwa na Ford Foundation na ni mradi ndani  ya One World's Mobile4Good. Vijana ulimwenguni kote wanachukuliwa kama idadi ya watu walio katika "hatari" kwa sababu ya kushiriki katika tabia hatarishi kama vile kutumia dawa za kulevya, kujaribu ngono, na kutotumia kondomu. 

## Msaada  
Msaada wa wavuti hiyo unatoka kwa mtandao wa kushirikiana na watendaji, ikiwa ni pamoja na OneWorld UK, Kituo cha Huduma za Maendeleo cha Misri (CDS), ambacho kinahusika na usimamizi wa kifedha wa mradi huo, Jumuiya ya Afya ya Familia ya Misri (EFHS), ambayo inasimamia huduma ya ujumbe wa simu ya rununu, na pia Mtandao wa Vijana wa UNFPA (Y-PEER), Marafiki wa Maisha (FoL), Mpango wa Haki za Kibinadamu (EIPR), na Qabila TV."

## Viungo vya nje 
* Official Ma3looma Facebook Page
* Ma3looma on Twitter
* Ma3looma YouTube Channel

## Marejeo
Jamii:Ukimwi
Jamii:Misri
Jamii:USLWA
Albert Liurette

**Albert Liurette** (alizaliwa Kouta, Julai 3 1904 ila tarehe ya kifo chake haijulikani) alikuwa daktari na mwanasiasa kutoka nchini Guinea.

Liurette alisomea masomo ya  udaktari katika chuo cha  Ecole de medicine akapata astashahada ya tiba za Kiafrika. Kabla ya mwaka 1951, katika uchaguzi wa wabunge wa Ufaransa mnamo Juni 17, 1951 kwenye Bunge la Kitaifa la Ufaransa, Liurette aliwekwa katika nafasi ya pili kwenye orodha ya Sehemu ya Ufaransa ya Wafanyakazi wa Kimataifa (SFIO). Alipata kura 67,480 sawa na (30.5%), SFIO ilishinda viti viwili kati ya vitatu vilivyopewa na Guinea. Yaciné Diallo na Liurette walichaguliwa kwa Bunge.

Liurette alikuwa katibu wa Bunge la kitaifa mnamo Januari mwaka 1955.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Wanasiasa wa Guinea
Jamii:USLWA
Mwaiseni

**Mwaiseni**  (ikimaanisha *karibu* katika lugha ya Kibemba) ni kampuni ya uchimbaji wa madini nchini Tanzania, ikijikita katika utaalamu wa madini ya vito. Mwaiseni Stores Ltd. ilikuwa biashara ya Zambia chini ya  Henry Susman aliyekuwa Mkurugenzi Mtendaji.

## Marejeo
Jamii:Kampuni za Tanzania
Jamii:USLWA
First National Bank Tanzania (FNBT)

**First National Bank Tanzania (FNBT)** ni benki ya biashara nchini Tanzania. Ni mojawapo ya benki ndogo za biashara zilizopewa leseni na Benki Kuu ya Tanzania, mdhibiti wa taifa wa benki.  Ni sehemu ya kampuni yenye makao yake Afrika Kusini ijulikanayo kama FirstRand Group.

## Historia 
Benki ilianza kufanya kazi nchini Tanzania mnamo Julai 2011, baada ya kupata leseni ya benki ya biashara na Benki ya Tanzania, benki kuu na mdhibiti wa benki wa taifa. Makao makuu ya benki hii yapo Dar es Salaam, jiji kubwa zaidi nchini Tanzania.

## Umiliki 
Hisa za FNBT kwa 100% zinamilikiwa na FirstRand Group, mtoa huduma mkubwa wa kifedha Afrika Kusini, na kampuni kubwa 10 za Kusini mwa Jangwa la Sahara, na vilevile kutoka Australia na India. Hifadhi ya kikundi imeorodheshwa na kuhifadhiwa na Johannesburg Securities Exchange (JSE), ambapo inafanya biashara chini ya nembo ya **FSR**.

## Mtandao wa matawi 
Benki ya Kwanza ya Kitaifa ya Tanzania ina matawi katika maeneo yafuatayo:
# Tawi Kuu - Dar es Salaam (Uendeshaji)
# Tawi la Peninsula - Dar es Salaam (Utendaji)
# Tawi la Viwanda - Dar es Salaam (Uendeshaji)
# Tawi la Kariakoo - Dar es Salaam (Utendaji)
# Tawi la Sinza - Dar es Salaam (Uendeshaji)
# Tawi la Mbezi Beach - Dar es Salaam (Uendeshaji)
# Tawi la Kimweri - Dar es Salaam (Utendaji)
# Tawi la Arusha - Arusha (Utendaji)
# Banda la Mwanza - Mwanza (Utendaji)
# Tawi la Mbeya - Mbeya (itafunguliwa hivi karibuni)
# Tawi la Dodoma - Dodoma (itafunguliwa hivi karibuni)

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
.tz

**.tz** ni kikoa cha juu cha msimbo wa nchi cha mtandao kwa Tanzania. Kupitia mchakato wa mashauriano, Kituo cha Habari cha Mtandao wa Tanzania (tzNIC), kampuni isiyo ya faida ilianzishwa na kusajiliwa (mnamo 2006) ili kusimamia na kusimamia shughuli za kikoa cha juu cha msimbo wa nchi cha Tanzania. tzNIC ni kampuni yenye kikomo (kwa dhamana) yenye wanachama wawili waanzilishi - Mamlaka ya Udhibiti wa Mawasiliano Tanzania (mdhibiti) na Chama cha Watoa Huduma za Intaneti Tanzania.

Mnamo 29 Aprili 2010, kikoa cha juu cha .tz kilihamishiwa kwa tzNIC. Mnamo 18 Oktoba 2018, wanachama wa tzNIC walipitisha azimio la kujiondoa na kukubaliana "kutekeleza mchakato wa kuhamisha kazi za tzNIC kwa TCRA". Uamuzi huo ulifanywa baada ya kuthibitisha kwamba tzNIC haikutimiza lengo lake la uendelevu wa kifedha na kwamba TCRA haiwezi tena kuiunga mkono kifedha. Azimio hilo lilitambua kwamba "njia pekee ya kufuata sheria ilikuwa ni kwa kazi za tzNIC kuingizwa ndani ya TCRA kwa njia ambayo wafanyakazi hao hao wa sasa wa tzNIC wangeendelea kusimamia na kusimamia miundombinu hiyo hiyo ya usajili wa .tz ndani ya TCRA".

Kuanzia Julai 1995 hadi Machi 2022, usajili uliruhusiwa tu katika ngazi ya tatu chini ya majina yafuatayo ya ngazi ya pili:
* **.co.tz** &ndash; kibiashara 
* **.ac.tz** &ndash; shule zinazotoa  digrii
* **.go.tz** &ndash; vyombo vya kiserikali 
* **.or.tz** &ndash; mashirika yasiyo ya faida 
* **.mil.tz** &ndash; kwa mashirika ya kijeshi ya Tanzania yanayotambuliwa na Wizara inayohusika na Ulinzi
* **.sc.tz** &ndash; shule ambazo ni taasisi za msingi, msingi na sekondari
* **.ne.tz** &ndash; miundombinu ya mtandao 

Majina ya ziada ya kiwango cha pili yaliongezwa Jumanne, 14 Februari mwaka 2012:
* **.hotel.tz** &ndash;  waendeshaji  wa hoteli
* **.mobi.tz** &ndash; waendeshaji  wa simu
* **.tv.tz** &ndash; waendeshaji na vituo vya televisheni
* **.info.tz** &ndash; maeneo ya habari kama makumbusho
* **.me.tz** &ndash; watu binafsi 

## Viunga vya nje
* IANA .tz whois information 
* Tanzania Network Information Center 

## Marejeo
Jamii:USLWA
Swahili Times

thumb|Nembo ya SwahiliTimes.
**Swahili Times** ni tovuti inayojumuisha mkusanyiko wa habari za mitandaoni na ni blogu ya Tanzania ambayo ina habari nyingi za ndani na za nje ya nchi, zote katika lugha ya Kiswahili. 
Ilizinduliwa Aprili 2 mwaka 2016. Tovuti hii inatoa habari, kejeli, na inaangaza kwenye siasa, biashara, burudani, mazingira, teknolojia, media maarufu, mtindo wa maisha, utamaduni, ucheshi, uvumi, maisha ya  kizazi kipya cha sinema na muziki wa Tanzania, mtindo wa maisha na habari za hapa nchini.

Ipo mkoani Dar es Salaam. Pia ina akaunti ya Twitter inayotoa matangazo zaidi ya nchini Tanzania.

## Viungo vya nje
* http://www.swahilitimes.com/  homepage

## Marejeo
Jamii:Blogu
Jamii:USLWA
Rupia ya Zanzibar

**Rupia ya Zanzibar** Ilikuwa sarafu ya Zanzibar kuanzia mwaka 1908 hadi Desemba 31, 1935. Iligawanywa katika "senti" 100 

## Historia 
Rupia hii ilibadilishwa na Riali ya Zanzibar kwa kiwango cha rupia 2⅛ = 1 riali na ilikuwa sawa na rupia ya India, ambayo pia ilikuwa kwenye mzunguko. Rupia ya Zanzibar ilibaki sawa na ile ya India na ilibadilishwa Januari 1, 1936, na Shilingi ya Afrika Mashariki kwa kiwango cha 1½ Shilingi ya Afrika Mashariki = 1 rupia ya Zanzibar.

## Sarafu 
Sarafu za shaba zilianzishwa mnamo mwaka 1908 katika madhehebu ya senti 1 na 10, pamoja na nikeli ya senti 20. 

## Noti 
Mnamo mwaka 1908, noti zililetwa na serikali ya Zanzibar katika madhehebu ya 5, 10, 20, na 100 rupia..Dondoo za rupia 50- na 500 ziliongezwa mnamo mwaka 1916, na noti za rupia 1 zilitolewa mnamo mwaka 1920. Vidokezo vyote vya Kizanzibari viliondolewa mnamo mwaka 1936. Zote hizi ni nadra sana kupatikana leo na zina thamani kubwa.

## Marejeo
Jamii:Pesa ya kihistoria
Jamii:Zanzibar
Jamii:USLWA
Benki ya TPB Plc

**Benki ya TPB Plc** (zamani ilijulikana kama **Tanzania Post Bank**) ni benki ya biashara nchini Tanzania. Imepewa leseni na inasimamiwa na Benki Kuu ya Tanzania, mdhibiti wa kitaifa wa benki.

## Historia 
### Ujumuishaji 
Mnamo mwaka 1925 Sheria ya Benki ya Akiba ya Posta ya Tanganyika ilipitishwa na Serikali ya kikoloni ya Briteni ya Tanganyika ambayo ilianzisha Benki ya Akiba ya Posta ya Tanganyika. Benki hii ilianza kufanya kazi kwa miaka miwili tu mnamo mwaka 1927.

### Mageuzi ya Sekta ya Fedha 
Baada ya serikali ya Tanzania kuanza mageuzi ya sekta ya fedha kufuatia kumalizika kwa sera za Ujamaa za uchumi nchini, benki ya Akiba  ya Posta ya Tanzania ilibadilishwa kuwa chombo tofauti, Benki ya Posta ya Tanzania. Sheria ya Benki ya Posta Tanzania Namba 11 ya mwaka 1991 iliunda benki hiyo kama chombo tofauti na Shirika la Machapisho ya Tanzania na Shirika la Mawasiliano. Tangu kupata uhuru wake, benki hiyo imetoa huduma kwa idadi kubwa zaidi kuliko hapo awali na imeanza kutoa faida kwa serikali.

### Kampuni ya Umma 
Mnamo mwaka 2015 usimamizi wa benki ulitangaza kuwa benki itaorodhesha benki hiyo kwenye Soko la Hisa la Dar es Salaam, ili kupata mtaji wa kupanua na kuendeleza  shughuli za kampuni. Mnamo Januari 19, 2017, benki hiyo ilibadilisha jina rasmi kutoka Benki ya Posta Tanzania kuwa TPB Bank Plc.

## Tazama pia
* Orodha ya benki Tanzania

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi

## Marejeo
Jamii:Benki za Tanzania
Jamii:Kampuni za Tanzania
Jamii:USLWA
Mkutano wa Kupambana na Utumwa wa Brussels 1889-90

**Mkutano wa Kupambana na Utumwa wa Brussels 1889-90** *(kwa Kiingereza: Brussels Anti-Slavery Conference)* ulifanyika huko Brussels, Ubelgiji, kati ya 18 Novemba 1889 - 2 Julai 1890.

Uliitishwa na Mfalme Leopold II wa Ubelgiji aliyefuata ombi la Uingereza, iliyotaka kuonyesha jibu la kisiasa kwa harakati dhidi ya utumwa iliyoendeshwa siku zile na Kanisa Katoliki na hasa Kadinali Charles Lavigerie.  Shirika ya Kukomesha Utumwa ya Uingereza na Ng'ambo (*British and Foreign Anti-Slavery Society)* iliwasilisha ripoti kwa mkutano huo.

Mkutano wa Brussels ulileta mkataba wa kukandamiza biashara ya watumwa katika Afrika wa mwaka 1890, ambao ulianza kutumika mnamo 1892.  

Mkataba huo ulikuwa na udhaifu wake, jinsi alivyoeleza mtaalamu wa Historia ya Afrika Suzanne Miers: 

"Haukuwa na utaratibu wa utekelezaji, na haukutaja mbinu zilizotumiwa na serikali za kikoloni kwa kunyonya kazi ya Waafrika, kama vile kazi ya kulazimishwa. Walakini, ulisaidia masilahi ya watawala wa kikoloni kukandamiza vita za kukamata watumwa, biashara ya watumwa wengi, na usafirishaji wa watumwa nje ya nchi. Hayo yote yalikwisha wakati tawala za wakoloni  zilipoanzishwa. Utumwa wenyewe, ambao haukutajwa katika mkataba wa Brussels, ulivumiliwa kwa miaka mingi. Biashara ya watumwa wachache, pamoja na kuwapeleka wachache nje, iliendelea katika maeneo mengine hadi mwisho wa utawala wa kikoloni.

Mkutano wa Brussels ulifunua maovu ya biashara ya watumwa mbele ya macho ya jamii za watu wa Ulaya na hivyo serikali zililazimishwa kuchukua hatua dhidi yake. 

Watetezi wa haki za binadamu katika Ulaya waliona mkataba kuwa ushindi mkubwa. Katika sheria ya kimataifa mkataba ulikuwa hatua ya kukubali kanuni ya udhamini, yaani kutekeleza mamlaka kwa maslahi ya waliotawaliwa. Kanuni hizo zimeingia katika utaratibu wa Shirikisho la Mataifa na mwishowe wa Umoja wa Mataifa. " 

## Marejeo 
Jamii:Utumwa
Jamii:Historia ya Afrika
Mkutano wa 17 usio wa kawaida wa Jumuiya ya Afrika Mashariki

**Mkutano wa 17 usio wa kawaida wa Jumuiya ya Afrika Mashariki** ulifanyika tarehe 8 Septemba 2016 jijini Dar es Salaam, Tanzania. 

Mkutano huo ulihusu Umoja wa Ulaya na makubaliano ya Ushirikiano wa Kiuchumi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki.  Zaidi ya hayo, machafuko nchini Burundi na Sudan Kusini pia yalizungumziwa.

## Washiriki 
## Ajenda 
### Makubaliano ya Ushirikiano wa Kiuchumi 
Makubaliano ya Ushirikiano wa EU na Uchumi (EPA) yalikuwa ndiyo ajenda kuu ya mkutano. Wakuu wa nchi walijadili ripoti kutoka kwa baraza la mawaziri kuhusu EPA. Nchi mbili ambazo ni Kenya na Rwanda zilikuwa tayari zimekubali kutia saini EPA, hata hivyo, mataifa mengine yaliomba muda zaidi wa kuchambua makubaliano hayo. Tanzania ilikuwa mpinzani mkuu wa kutia saini makubaliano ya EPA.  Viongozi hao walikubaliana kuchelewesha kusainiwa kwa makubaliano hayo kwa miezi mitatu na walimuomba Katibu Mkuu wa Jumuiya ya Afrika Mashariki kuomba kuongezewa muda kutoka Umoja wa Ulaya.

### Burundi 
Wakuu wa nchi pia walipokea ripoti kutoka kwa Benjamin Mkapa, ambaye alikuwa mwezeshaji wa mazungumzo baina ya watu wa Burundi. Wakuu wa nchi walilaani machafuko yaliyoendelea na machafuko ya kisiasa pia nchini na kupitisha hatua zote zilizoombwa na Mkapa. Bajeti nzima ya mazungumzo kati ya Warundi iliidhinishwa na wakuu wa nchi. 

### Sudani ya Kusini 
Wakuu wa nchi walipongeza baraza la mawaziri la Sudani ya Kusini kwa kukamilisha kikamilifu mchakato wa kujiunga na Jumuiya ya Afrika Mashariki. Kisha Baraza liliwasilisha muhtasari wa jinsi nchi inavyopanga kujumuisha katika jamii na ramani yao ya kina ilipangwa kutolewa kwa umma katika mkutano ujao uliopangwa kufanyika Novemba mwaka 2016. 

### Naibu Katibu Mkuu mpya 
Wakuu wa nchi walizingatia kuwa Rwanda ilipendekeza Christophe Bazivamo wa Rwanda kuteuliwa kama Naibu Katibu Mkuu wa jamii. Bazivamo aliapishwa katika mkutano huo na aliteuliwa katika wadhifa huo kwa kipindi cha miaka mitatu kuanzia tarehe 8 Septemba 2016.

## Marejeo 
Jamii:Jumuiya ya Afrika Mashariki
Jamii:Historia ya Sudan Kusini
Jamii:Historia ya Burundi
Jamii:USLWA
Kilimo nchini Nigeria

**Kilimo Nchini Nigeria** ni sehemu ya uchumi nchini Nigeria ambao unatoa asilimia 35 za ajira zote kwa mujibu wa takwimu za mwaka 2020 kama ilivyotolewa taarifa na Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO), Kilimo kimebaki kuwa msingi wa uchumi nchini Nigeria: licha ya uwepo wa mafuta katika taifa hilo, na kilimo ni chanzo kikuu cha riziki kwa watu wengi nchini.
 
Sekta ya Kilimo nchini Nigeria imeundwa na sekta nne ambazo ni kilimo chenyewe, uvuvi, misitu na ufugaji.

Nigeria ina eneo la hekta za mraba milioni 70.8 kwa ajili ya kilimo, eneo la Able likiwa na ukubwa wa hekari milioni 34, hekari milioni 6.5 ni kwa ajili ya mazao ya kudumu, hekari milioni 30.3 kwa ajili ya majani na malisho. Kaya nyingine nchini Nigeria zimekuwa zikijihusisha na uvuvi, ambapo asilimia 69.3 ya kaya nyingine wanajihusisha na ufugaji Kaskazini Magharibi mwa Nigeria.

## Marejeo
Jamii:Kilimo
Jamii:Uchumi wa Nigeria
Korcula

thumb|Mji wa Korcula.
**Korčula** (tamka kor-chu-la) ni kisiwa cha Kroatia katika Bahari ya Adria na pia jina la mji mdogo uliopo mle. 

Kisiwa cha Korcula huwa na eneo la km2 278; urefu wake ni km 46.8 na upana wake ni km 7.8 km kwa wastani . Kipo karibu sana na pwani. Idadi ya wakazi wa kisiwa ni watu 15,522 (2011).

Jina la kisiwa lilitokana na walowezi Wagiriki waliofika katika karne ya 6 KK kutoka kisiwa cha Korfu (kwa Kigir.: Korkira, Κόρκυρα). Waliita makazi yao mapya Melaina Korkira (Μέλαινα Κόρκυρα) yaani Korkira Nyeusi, kutokana na misitu minene waliyoikuta kisiwani. Tangu mwaka 220 KK kisiwa, pamoja na pwani yote ya Dalmatia, kilikuwa sehemu ya Dola la Roma. 

Katika karne ya 6 na 7 BK makabila ya Waslavi (mababu ya Wakroatia wa leo) yalifika kwenye pwani ya Dalmatia . 

Wakati wa karne za kati utawala wa Korcula ulibadilika kati ya Venisi, Hungaria, Kroatia na Serbia pamoja na vipindi vya kujitawala kabisa. Tangu karne ya 15 ilikuwa tena chini ya Venisi hadi kuwa sehemu ya Milki ya Austria kwenye mwaka 1815 hadi kuwa sehemu ya Yugoslavia mnamo 1918 baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Tangu kuporomoka kwa umoja wa Yugoslavia mwaka 1991 imekuwa mji wa Kroatia.

Siku hizi Korcula ina uchumi unaotegemea utalii.

## Marejeo 
Jamii:Visiwa vya Kroatia
Jamii:Miji ya Kroatia
Riwo

**Riwo** ni jina la kata tatu nchini Kenya:
* Riwo (Baringo)
* Riwo (Pokot Magharibi)
* Riwo (Trans-Nzoia)
Riwo (Pokot Magharibi)

'''''' ni kata ya kaunti ya Pokot Magharibi, Eneo bunge la Kapenguria, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya West Pokot
Kipimo cha haraka cha antijeni

**Kipimo cha haraka cha antijeni** (*rapid antigen test RAT*), au mtihani wa haraka, ni mtihani wa haraka wa utambuzi unaofaa kwa upimaji wa utunzaji ambao hugundua moja kwa moja uwepo au kutokuwepo kwa antijeni. Inatumiwa kawaida kugundua SARS-CoV-2, virusi vinavyosababisha COVID-19. Vipimo vya haraka ni aina ya vipimo vya mtiririko wa baadaye ambavyo hugundua protini, ikitofautisha na vipimo vingine vya kitabibu ambavyo hugundua kingamwili (vipimo vya kingamwili) au asidi ya kiini (vipimo vya asidi ya kiini), ya maabara au aina za huduma. Vipimo vya haraka kwa ujumla hutoa matokeo katika dakika 5 hadi 30, zinahitaji mafunzo kidogo au miundombinu, na zina faida kubwa za gharama.

## Matumizi 
Mifano ya kawaida ya RAT au RADTs ni pamoja na:

* Vipimo vya haraka vinavyohusiana na kupima COVID-19
* Vipimo vya haraka vya strep (kwa antijeni za streptococcal)
* Vipimo vya uchunguzi wa mafua ya haraka (RIDTs) (kwa antijeni ya virusi vya mafua)
* Vipimo vya kugundua antijeni ya Malaria (kwa antijeni ya Plasmodium)

### COVID-19 vipimo vya antijeni haraka 
Vipimo vya haraka vya antigen kwa COVID-19 ni moja wapo ya matumizi muhimu zaidi ya vipimo hivi. Mara nyingi huitwa vipimo vya mtiririko wa baadaye, wamepatia serikali za ulimwengu faida kadhaa. Wao ni haraka kutekeleza na mafunzo madogo, kutoa faida kubwa za gharama, kugharimu sehemu ndogo ya aina zilizopo za upimaji wa PCR na kuwapa watumiaji matokeo ndani ya dakika 5-30. Vipimo vya haraka vya antijeni vimepata matumizi yao bora kama sehemu ya upimaji wa wingi au njia za uchunguzi wa idadi ya watu. Wanafanikiwa katika njia hizi kwa sababu pamoja na faida zilizotajwa hapo juu, hutambua watu ambao ni wa kuambukiza zaidi na wanaoweza kueneza virusi kwa idadi kubwa ya watu wengine. Hii inatofautiana kidogo na aina zingine za COVID-19 kama vile PCR ambazo kwa ujumla zinaonekana kuwa mtihani muhimu kwa watu binafsi.

## Msingi wa kisayansi na msingi wa biolojia 
Vipimo vya antigen na vipimo vya kingamwili mara nyingi ni immunoassays (IAs) ya aina moja au nyingine, kama vile dipstick IAs au fluorescence immunoassays, hata hivyo RAT ni kipimo cha immunochromatographic ambacho kinatoa matokeo ya kuona ambayo yanaweza kuonekana kwa macho ya uchi. Inachukuliwa kuwa ya ubora lakini mtu aliye na uzoefu katika upimaji wa RDT anaweza kupima matokeo kwa urahisi. Kuwa mtihani wa uchunguzi, ikiwa unyeti na upekee ni duni kwa jaribio basi matokeo yanapaswa kutathminiwa kwa msingi wa vipimo vya uthibitisho kama upimaji wa PCR au blot ya magharibi.

Faida moja asili ya jaribio la antigen juu ya jaribio la kingamwili (kama vile uchunguzi wa kingamwili-uchunguzi wa haraka wa VVU) ni kwamba inaweza kuchukua muda kwa mfumo wa kinga kukuza kingamwili baada ya maambukizo kuanza, lakini antijeni ya kigeni iko mara moja. Ingawa jaribio lolote la utambuzi linaweza kuwa na ubaya wa uwongo, kipindi hiki cha latency kinaweza kufungua njia pana kabisa ya hasi za uwongo katika vipimo vya kingamwili, ingawa maelezo hutegemea ni ugonjwa gani na ni jaribio lipi linalohusika. Majaribio ya haraka ya antigen kawaida hugharimu karibu dola 5.00 za Amerika kutengeneza.

## Marejeo 
Jamii:tiba
Jetha Lila

**Jetha Lila** alikuwa mmiliki wa benki binafsi aliyoianzisha huko Zanzibar mnamo mwaka 1880. Ilikuwa na hali mbaya huko Afrika Mashariki kwa kuwa ilikuwa Benki binafsi na benki nyingine zote za binafsi zilikuwa za kigeni na makao makuu yalikua nje, haswa kutoka nchini  Uingereza.

Mnamo mwaka 1880 Jetha Lila, kama mfanyabiashara wa familia ya Bombay ya tabaka la Bhatia, alianzisha kampuni hiyo na kufanya kazi kama mawakala wa tume. Kampuni hiyo iliongeza Soko la ubadilishaji wa fedha za kigeni kwa shughuli zake mnamo mwaka 1910. Mnamo mwaka 1920 Westminster Bank ilimteua Jetha Lila kuwa wakala wake kuwakilisha masilahi yake huko Zanzibar. 

Mwishowe, mnamo mwaka 1933 serikali ya Zanzibar ilimpa Jetha Lila leseni ya biashara na kumruhusu afanye kazi kama benki. Benki iliendelea kufanya kazi kupitia mapinduzi ya mwaka 1964 huko Zanzibar ambapo yalisababisha kupinduliwa kwa Sultani Jamshid bin Abdullah a kuungana baadaye na Tanganyika kuunda taifa la Tanzania. Baada ya mapinduzi wateja wa msingi wa Jetha Lila waliondoka kisiwani humu  mnamo mwaka 1968 na Benki ilikoma kufanya kazi, licha ya serikali ya Mapinduzi kuitaka iendelee.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Zanzibar
Jamii:USLWA
Kwanza

**Kwanza** inaweza kumaanisha:
* Kwanza (Trans-Nzoia), kata ya Kenya
* Kwanza (mto), mto wa Angola
* Kwanza (sarafu), pesa ya Angola
* Kwanza (kamusi huru), kamusi huru 
* Kwanza Unit, kundi la wanamuziki wa Tanzania
Msongamano (maana)

**Msongamano** (kwa Kiingereza: *density*) kwa jumla ni hali ya kuwepo watu wengi au vitu vingi katika eneo, hasa kama ni finyu. 
*Mara nyingi ni kiasi kilichopimwa cha vitu au viumbehai mahali fulani.
*Katika kemia ni unene wa ujazo wa kitu.
*Katika sayansi nyingine ni uwiano baina ya uzito na ukubwa wa umbo la kitu.
Provence

**Provence** ni eneo la kihistoria katika Ufaransa wa leo, mpakani mwa Italia, ambalo linatunza utambulisho wa pekee.

Imo ndani ya mkoa wa Provence-Alpes-Côte d'Azur.

Mji mkubwa zaidi ni Marseille.

Jamii:Jiografia ya Ufaransa
Magnus wa Anagni

[thumb|[Mchoro wa ukutani katika kanisa kuu la Anagni.]]
**Magnus wa Anagni** (Trani, mwishoni mwa karne ya 2 - Ceccano, Lazio, Italia, 19 Agosti 251) alikuwa askofu wa Trani ambaye alikimbia mji huo kutokana na dhuluma ya kaisari Decius lakini, baada ya kuinjilisha eneo la kusini mwa Lazio ya leo, alifia dini yake .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Agosti .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Spoekler, Rev. Bernard A. "1853-1953: The Centenary of the Church of Saint Martin of Tours, Louisville, Kentucky." St. Martin of Tours Catholic Church, Louisville, 1953.
Magino

[thumb|200px|[Sanamu yake huko Barcelona.]]
**Magino** (pia: **Magin, Magi**; alifariki Gaià, Hispania, 306 hivi) kwa miaka 30 alikuwa mkaapweke katika pango la huko Tarragona, ambaye hatimaye alifia imani yake kwa kukatwa kichwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 19 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://santmagi.ecervera.cat/presentacio3_1/_5G1ICS7tAW4CSxkeE83pfeiyiRVcz-l2VGLm7wMsPr7z4U6-SXMUuQ 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 306
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Andrea na askari wenzake

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Andrea Stratelates.]]
**Andrea na askari wenzake** 2593 (walifariki kwenye milima ya Tauro, leo nchini Uturuki, 300 hivi) walikuwa wameongokea Ukristo kwa kupata ushindi kwa msaada wa Mungu dhidi ya Waajemi.

Kwa kuwa walishika imani hiyo waliuawa na jeshi la gavana Seleuko chini ya kaisari Masimiano wa Dola la Roma. 

Andrea, kamanda wao, alitokea Syria.

Hao wote walianza kuheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 19 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 300
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Siria
Donato wa Sisteron

**Donato wa Sisteron** (alifariki Sisteron, Provence, leo nchini Ufaransa, 535 hivi) alikuwa padri aliyeishi miaka mingi kama mkaapweke .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 535
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Sebaldi wa Nurnberg

.]]
**Sebaldi wa Nurnberg** alikuwa mkaapweke na labda mmisionari huko Nurnberg, Bavaria, leo nchini Ujerumani, katika karne ya 9 au karne ya 10 hivi. 

Anaheshimiwa kama mtakatifu hasa baada ya kutangazwa na Papa Martin V tarehe 26 Machi 1465.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 19 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo
* Collins, David J. "The Holy Recluses." In ''Reforming Saints: Saints' Lives and Their Authors in Germany, 1470-1530,* pp.&nbsp;51–74. Oxford Studies in Historical Theology. Oxford: Oxford University Press, 2008.

## Viungo vya nje 
**Ökumenisches Heiligenlexikon*: "Sebaldus von Nürnberg"
*(Klasus-Stefan Krieger), *Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon*, *s.v.'' "Sebaldus"
* San Sinibaldo
* [Sebaldus_von_Nuernberg.htm]
* Saint Sebald  article in the FrankenWiki of the Nürnberger Zeitung

Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Timotheo wa Gaza

**Timotheo wa Gaza** (alifariki Gaza, Palestina, 304) alikuwa Mkristo wa mji huo aliyevumilia kifodini kwa kuteswa sana na hatimaye kuchomwa moto taratibutaratibu chini ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa katika tarehe 19 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Masimo wa Chinon

**Masimo wa Chinon** (pia **Maxe, Mexme, Mesme**; alifariki Chinon, karibu na Tours, Gaul, leo Ufaransa 470 hivi) alikuwa mmonaki, mfuasi wa Martino wa Tours. 

Alijitahidi kukwepa umaarufu, lakini kila alipokwenda watu walikuwa wakimtambua kama mtu wa Mungu.

Hatimaye alianzisha monasteri kwenye mto Vienne, alipofariki akiwa mzee sana.

Maisha yake yaliandikwa na Gregori wa Tours katika sura moja ya kitabu De Gloria Confessorum. 

Tangu kale hadi leo anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu abati.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 20 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi