open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maelezo ya Afrika (kitabu)

**Maelezo ya Afrika** ni kitabu cha jiografia ambacho kilichapishwa kwa jina la ***Maelezo ya Afrika na ya mambo mashuhuri ambayo yapo***  Kilikuwa na maelezo ya kwanza ya kina yaliyochapishwa huko Ulaya kuhusu Pwani ya Afrika Kaskazini Magharibi (Moroko ya kisasa, Algeria, na Tunisia) na falme za biashara ya dhahabu ya Afrika magharibi ya kati. Kitabu kiliamriwa kwa Kiitalia na Joannes Leo Africanus, msafiri mashuhuri wa Moor na mfanyabiashara ambaye alikuwa amekamatwa na maharamia na kuuzwa kama mtumwa. Aliwasilishwa, pamoja na kitabu chake, kwa Papa Leo X, alibatizwa na kuachiliwa. Leo, ambaye jina lake alichukua katika ubatizo, alipendekeza kwamba arejeshe kazi yake ya Kiarabu katika Kiitalia; ilikamilishwa mnamo 1526. Ilichapishwa tena na tena na Ramusio katika Delle ya urambazaji na safari, iliyotafsiriwa kwa Kifaransa na kwa Kilatini kwa erudite, mnamo 1556.

Maelezo yapo katika vitabu tisa, kitabu cha utangulizi na kiambatisho juu ya mito na wanyama na mimea, na vitabu saba kati ya kila kimoja kikielezea ufalme: falme za Marrakesh, Fez, Tlemcen na Tunis, na mikoa ya Numidia (Kaskazini Magharibi mwa Afrika), ndogo Mikoa ya Sahara, na Misri. Kazi hiyo ilisambazwa kwa fomu ya hati kwa miongo kadhaa. Ilikuwa katika maandishi ya Ramusio ndipo Pietro Bembo aliisoma na akashangaa: "Siwezi kufikiria ni kwa jinsi gani mtu angeweza kuwa na habari ya kina juu ya mambo haya", aliandika kwa mwandishi, 2 Aprili 1545.

Umuhimu wa kitabu hicho ulitokana na usahihi wake wakati ambapo eneo hilo halikujulikana sana kwa Wazungu, na kuchapishwa kwake wakati ule ule wakati nguvu ya Kikristo ya Kilatini ilikuwa kwenye mgongano na Milki ya Osmani katika Bahari ya Mediteranea na Mashariki, wakati huo huo Afrika Magharibi ilikuwa ikipatikana zaidi kwa Wazungu. Kitabu kilikuwa na mafanikio makubwa barani Ulaya, na kilitafsiriwa katika lugha nyingine nyingi, ikibaki kama kitabu cha marejeo dhahiri kwa miongo kadhaa (na kwa kiwango fulani, karne nyingi) baadaye.  Kwa Kiingereza ilitumiwa na John Pory, ambaye tafsiri yake ilionekana mnamo 1600 chini ya kichwa Historia ya Kijiografia ya Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jamii:vitabu
Jamii:Jiografia ya Afrika
Dolal Nur

**Sultan Dolal Nur** (Kisomali: Doolaal Nuur) alikuwa mtawala wa Somali na Sultani wa sita wa Habr Yunis Usultani mwishoni mwa karne ya 19.

## Maelezo ya jumla 
Dolal alitawazwa na wazee wa Habr Yunis baada ya baba yake Nur Ahmed Aman kufariki katika kambi ya Dervish. Kifo cha mjomba wake Sultan Hersi kilisababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe kwa muda wa miaka kumi wakati baba yake Nur alipotawazwa Sultan na mjomba wake mkubwa Awad Sultan Deriyeh na mtoto wa kwanza wa mtoto wa sultani Deriyeh walijitangaza kuwa mpinzani wa sultani mnamo 1881. Sultani hao wawili walikuwa kwenye vita na Wakagawanya maeneo ya Kifalme kati yao, Nur akiwa katika maeneo tambarare ya Toyo na Awd akijitambulisha huko Burao.

Katika miaka ya 1890 Sultan Awad Deria aliuawa katika vita ambayo ilimfanya Sultan Nur kukosa upinzani na alikuwa mtawala pekee wa Habr Yunis Usultani hadi alipoanza uasi wa Dervish, ambao ulisababisha mjomba wake Madar Hersi kutawazwa. Habr Yunis sasa walikuwa wamegawanyika katika vikundi viwili: pro-Dervish na anti-Dervish, la zamani likitawaliwa na Sultan Nur na la pili Sultan Madar mpya. 

Pamoja na kushindwa kwa Dervish hakuna mrithi wa Dolal aliyemfuata akiacha wazao wa Madar kama Sultani asiye na ubishi wa Habr Yunis. 

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Majina ya ukoo wa Basimba

Tamaduni ya watu wa Basimba ya kuwataja watoto wao, njia ya maisha yao, mila na imani kwa  jumla inaweza kutofautishwa na kikundi fulani cha tarafa la Basimba au ukoo kwa wakati fulani.

Watu wa Basimba (Simba Mkubwa) hurejelea mtandao wa familia zilizo na majina yao na majina ya familia, na historia. Inawatumikia watu wa Basimba kama wimbo wa kila wakati kuwakumbusha historia ambazo wamefungwa ndani ya tamaduni zao.

Watu wa Basimba wanajua mengi juu ya Musimba wa kikundi fulani cha Basimba (Big Simba) kupitia ukoo wake, na majina ya familia. Hii mara nyingi inaruhusu itifaki fulani kufuatwa. Katika utamaduni wa Afrika, mtu atakapokuja juu ya mtu aliye na jina fulani la kikundi cha Ukoo wa Basimba unajua moja kwa moja ni wapi wametoka.

## Basimba (Simba kubwa) Mgawanyiko wa Watu 
Kati ya watu wa Basimba, mgawanyiko mdogo wa makazi ulioundwa

na kuitwa "makazi mapya" (Muwuluko). Uunganisho ni kwamba mwanzilishi wa kikundi fulani cha Basimba alitengwa na mwili kuu   na akaunda makazi mpya.

Watu hawa wa Basimba (Simba kubwa) makazi mapya walitoka kwa sababu tofauti, kama vile:

1. Ikiwa mtu wa Ukoo wa Musimba anaacha familia ya baba yake na kukaa katika eneo jipya, lakini anaendelea kuwasiliana na familia ya baba yake.                Mwanzilishi wa Basimba wa makazi mapya anakuwa baada ya vizazi kadhaa kichwa chake na sio kichwa cha ukoo kama vile angekuwa ikiwa amekata uhusiano wote na nyumba asili ya baba yake.

2. Wakati kikundi cha ukoo wa watu wa Basimba (Big Simba) kinakua kikubwa sana hupatikana uwezekano wa kugawanya washiriki katika vitengo vidogo vya familia kwa kushughulikia rahisi mambo kama urithi, matengenezo ya kizazi cha wanawake, nk. Mwanachama mwandamizi wa kila moja ya mgawanyiko huu mpya alikua kichwa cha Muwuluko.

3.  Ikiwa ugomvi utazuka kati ya washiriki wa ukoo wa Basimba na jamaa huchukua pande, kila upande unajifanya kama mgawanyiko mdogo na mwanachama wake mkubwa kama kichwa chake cha Muwuluko na ama inapokea totem mpya.

## Totem 
Totems ya msingi na sekondari ya watu wa Basimba   huangaliwa kwa taa tofauti kabisa. Totem ya msingi ni mwiko halisi kati ya watu wa Basimba, inaweza isiuliwe, kuliwa, kuguswa na wakati mwingine hata kutazamwa, lakini totem ya sekondari ni kitu cha urafiki kabisa na mara nyingi huelezewa na watu wa Basimba kama kaka wa ukoo .

Kwa mfano, Omugurudi wa ukoo wa mbwa wa Basimba totem ni Mauwe. Siku ya kuzaliwa kwake mbwa pia alikuwa na watoto wa mbwa. Mbwa mara nyingi alimsafisha mtoto kwa kumnasa. Mauwe baadaye, kutokana na shukrani, aliamuru wazao wake wa Basimba wazingatie mbwa kama rafiki yao na mbwa wakawa totem ya pili ya ukoo.

## Tamaduni 
Tamaduni ya watu wa Basimba ni kwamba mtu hatakiwi kuolewa katika ukoo wake au wa mama yake. Aina hii ya mfumo hurejelewa kama kuwa wa kiume. Vivyo hivyo, mtu hatakiwi kula totem ya ukoo wake, au ya ukoo wa mama yake.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Chama cha Wawindaji wa Kitaaluma cha Afrika Mashariki

**Chama cha Wawindaji wa Kitaaluma cha Afrika Mashariki** kilikuwa shirika la wawindaji Wazungu wa Afrika Mashariki lililoanzishwa Nairobi, Kenya mnamo 1934. Washiriki wanaojulikana ni pamoja na Philip Percival, Harry Selby, Sydney Downey na Donald Ker. Kaulimbiu yao ilikuwa "wala hofu wala upuuzi".

Chama kiliundwa kutokana na hamu ya kudhibiti uwindaji kufuatia maendeleo ya kiteknolojia, na kufanya upatikanaji wa maeneo ya uwindaji kijijini uwe rahisi zaidi. Wakati wa uwepo wake kiliweza kutimiza mengi na kuhifadhi wanyamapori wa Afrika Mashariki na labda kuwa moja ya jamii za aina yake zinazoheshimika ulimwenguni. 

Chama kilivunjwa mnamo 1977 wakati Kenya ilipiga marufuku uwindaji wa wanyama wakubwa. Rekodi rasmi za chama hicho zinashikiliwa katika Chuo Kikuu cha Florida, na picha zilizochaguliwa na hati za maandishi zinapatikana mkondoni.

## Historia 
### Miaka ya Awali
Chama cha wawindaji wa kitaaluma cha Afrika Mashariki kilianzishwa mnamo Aprili 12, 1934 na kikundi cha wawindaji Wazungu ambao walikuwa wamekusanyika katika Hoteli ya Norfolk jijini Nairobi Kenya. Waanzilishi walikuwa na wasiwasi juu ya athari za maendeleo ya kiteknolojia kwa idadi ya wanyama pori wa Kenya na walitaka kudhibiti tasnia ya uwindaji huko. Kwa mfano, maendeleo ya teknolojia ya magari yalikuwa yamewezesha upatikanaji wa maeneo ya mbali ya wanyamapori. Ndani ya miaka michache ya kwanza ya uwepo wake, Chama kiliweza kupata sheria kali zaidi Afrika Mashariki  za mchezo ulimwenguni. 

### 1990
Kufikia miaka ya 1970, nchi mojamoja zilianza kuunda vyama vyao vya wawindaji, lakini hakuna kilichoshindana na Chama cha wawindaji wa Kitaaluma cha Afrika Mashariki katika mwisho wa uhifadhi wake. Wanachama wa Chama cha wawindaji wa taaluma cha Afrika Mashariki  walikuwa na nguvu kabisa katika maswala ya ndani na wakaanza kushinikiza hata wakati huo kuunda maeneo ya uhifadhi. Washiriki wake wawili, Sydney Downey na Donald Ker, walianza kushawishi kuanzishwa kwa pori la akiba ambalo lingejumuisha pembetatu nzima ya Masai Mara, pendekezo ambalo mwangalizi mkuu wa wanyama wa Kenya aliunga mkono. Wawili hao pia walishawishi hifadhi sawa na hiyo mpakani mwa Serengeti ya Tanganyika.  Walakini licha ya kufanya kazi katika uhifadhi, chama hicho kilivunjwa mnamo Septemba 26, 1977 wakati Kenya ilipiga marufuku uwindaji rasmi ndani ya mipaka yake. 

## Marejeo 
Jamii:mashirika ya Kenya
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
TvN

**TvN** (kifupisho cha: **Total Variety Network**) ni mtandao wa runinga ya kulipia ya Korea Kusini inayomilikiwa na idara ya E&M ya CJ ENM. Programu ya TvN inapatikana kwa kebo, kwenye setilaiti kupitia SkyLife, na majukwaa ya IPTV huko Korea Kusini.

Jamii:Televisheni 
Jamii:Korea Kusini
Haqq ad-Din II

**Haqq ad-Din II** (kwa Kiarabu: حق الدين الثاني; alitawala mwishoni mwa karne ya 14) alikuwa sultani  wa Usultani wa Ifult katika Somalia, kaka wa Sa'ad ad-Din II, na mtoto wa Ahmad ibn Ali.

Akiwa mtawala alihamisha makao makuu kutoka Ilfult kwenda Adal. Taddesse Tamrat anamsifu Haqq kama "mwanzilishi wa usultani wa Adal kama tunavyoijua katika mapambano yake ya muda mrefu na ufalme wa Kikristo ya Uhabeshi" 

## Tawala 
Ingawa Al-Maqrizi anasema kuwa Haqq ad-Din na kaka yake Sa'ad ad-Din II walizaliwa katika Mahakama ya Ethiopia, wote walikuwa mabingwa hodari wa Uislam katika mkoa wa Ethiopia. Kulingana na Tamrat Taddesse, kwa sababu ya chuki waliyokuwa nayo Walashmas kwa baba yake Ahmad kwa ushirikiano wake juu ya Waethiopia, Haqq alianza kazi yake kama mkosi dhidi ya babu yake Ali ibn Sabr ad-Din na mjomba wake Mola Asfah. Taddesse Tamrat anamsifu na masomo mengi ya Kiislamu, na baada ya muda alikua kiongozi wa kikundi cha wanamgambo wa Kiislam katika mkoa huo.

Mara baada ya kuzungukwa na wafuasi wengi, alitangaza vita dhidi ya jamaa zake wawili wa kiume. Walimgeukia Mfalme wa Ethiopia Newaya Krestos kwa msaada, lakini katika safu ya ahadi alishinda jeshi lao la pamoja, na mjomba wake Mola Asfah aliuawa vitani. Mfalme wa Ethiopia aliingia kwa ushindi katika jiji la Ifat, ambapo kwa makusudi alithibitisha babu yake kama mtawala wa jiji hilo; ingawa alianzisha mji mkuu mpya huko Wahal. (Trimingham anauita mji huu mpya Wafat.)  Taddesse Tamrat anabainisha kuwa wakati eneo hili jipya lilisaidia kuhifadhi uhuru wa Ifat chini ya Ethiopia, lilikuwa na gharama kwa kuwa lilitoa ushawishi wote wa kisiasa juu ya Shewa na falme jirani za Waislamu za Dawaro, Hadiya na Bale. 

## Kifo 
Haqq ad-Din alitawala kwa miaka kumi, hadi alipouawa katika hatua dhidi ya askari wa Mfalme wa Ethiopia. Tarehe ya kifo chake inajadiliwa: katika akaunti ya Al-Maqrizi, Haqq ad-Din aliuawa mnamo AH 776 (= AD 1373/1374), lakini, historia ya nasaba ya Walashma inasema alifariki mnamo AD 1386. Jambo hilo halisaidiwa na ukweli kwamba Al-Maqrizi anasema Mfalme aliyetawala wakati wa kifo cha Haqq ad-Din alikuwa Dawit I, wakati vyanzo vya Ethiopia vinasema kwamba Utawala wa Sultan ulianza katika enzi ya Mfalme Newaya Krestos. Taddesse Tamrat anasema kuwa Al-Maqrizi alikuwa sahihi kuhusu mwaka wa kifo cha Haqq, lakini alimchanganya Mfalme Newaya Maryam na mrithi wake maarufu Dawit I;  Richard Pankhurst, kwa upande mwingine, anakubali tarehe ya historia na kitambulisho cha al-Makrizi cha Dawit I.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Hassan Farah

**Hassan Farah** (kwa Kisomali: Xasan Faarax, kwa Kiarabu: حسن بن فارح) alikuwa Sultani mkuu wa tatu wa Usultani wa Isaaq.

## Wasifu 
Mwana wa Sultani Farah Guled, alikuwa sehemu ya kizazi cha pili cha Ba Ambaro wa Rer Guled, ambao ndio sehemu inayoongoza ya ukoo wa Eidagale Garhajis wa Isaaq 

## Tawala 
Kufuatia mzozo mkubwa kati ya matawi ya Ayal Ahmed na Ayal Yunis ya Habr Awal juu ya nani atadhibiti biashara ya Berbera, Sultan Hassan alileta viunga vyote mbele ya sanduku takatifu kutoka kaburi la Aw Barkhadle. Kitu ambacho kinasemekana ni cha Bilal Ibn Rabah.

Wakati swali lolote kubwa linapotokea linaloathiri masilahi ya kabila la Isaakh kwa ujumla. Kwenye karatasi ambayo bado imehifadhiwa kwa makini kaburini, na ikiwa na mwongozo wa ishara wa Belat [Bilal], mtumwa wa mmoja wa [khaleefehs wa mapema, viapo vipya vya urafiki wa kudumu na ushirikiano wa kudumu hufanywa ... Katika msimu wa 1846 masalio haya yaliletwa Berbera akiwajibika kwa Haber Gerhajis, na juu yake makabila hasimu ya Aial Ahmed na Aial Yunus waliapa kuzika uhasama wote na kuishi kama ndugu. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Biffeche

**Biffeche** (Bifeche)''' ni eneo la Senegal ambalo limejikita katika mji wa Savoigne, karibu kilomita thelathini Kaskazini-Mashariki mwa jiji kuu la pwani wa Saint-Louis.

Savoigne ni mji mkubwa zaidi wa mkoa huo, uliounganishwa na La Ferte Mace; kiwanda chake cha kuweka nyanya cha SOCAS na kuingiza nyanya kwa usafirishaji mpya ndani ya Senegal. Idadi kubwa ya watu ni Waislamu, lakini pia kuna Wakatoliki.

Jamii:Jiografia ya Senegal
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Belgin

**Ufalme wa Belgin** (unaojulikana pia kama **Ufalme wa Baqulin**) ulikuwa ufalme wa Enzi ya kati uliokuweko Kaskazini Mashariki mwa Afrika. 

Kulingana na Al-Yaqubi, ilikuwa moja ya falme sita za Beja ambazo zilikuwepo katika mkoa huo wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa. 

## Marejeo 
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Jamii:Historia ya Sudan
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Jarin

**Ufalme wa Jarin** ulikuwa **ufalme** wa zamani wa medieval uliojikita Kaskazini Mashariki mwa Afrika. Kulingana na Al-Yaqubi, ilikuwa moja ya siasa sita za Beja ambazo zilikuwepo katika mkoa huo wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa. 

Miji ndani ya Ufalme wa eneo la Jarin ilijumuisha Suakin na 'Aydhab. Walakini, miji yote miwili ilijitegemea siasa na pia ilikuwa chini ya ulinzi wa Misri.  

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Historia ya Afrika ya Cambridge

**Historia ya Cambridge ya Afrika** ni mfululizo wa vitabu vilivyochapishwa na Chuo Kikuu cha Cambridge Press kati ya mwaka wa 1975 na mwaka 1986.  Kila chapisho limehaririwa na mtu tofauti; wahariri wa jumla wa machapisho yote ni John Donnelly Fage na Roland Oliver.

Jarida la Cambridge University Press lilichapisha matoleo ya kitabu pepe mwezi Machi mwaka 2008.

## Machapisho
# Clark, J. Desmond, mh. (1982). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 1: Kuanzia nyakati za mwanzo hadi c.500 B.K. . OCLC 885618126.
# Donnelly Fage, John, mh. (1979). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 2: Kuanzia c.500 B.K. hadi A.D 1050. . OCLC 59023418.
# Oliver, Roland, mh. (1977). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 3: Kuanzia c.1050 mpaka c. 1600. . OCLC 59023418.
# Grey, Richard, mh. (1975). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 4: Kuanzia c.1600 hadi c.1790. . OCLC 222963183.
# Flint, John E., mh. (1977). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 5: Kuanzia c.1790 hadi c. 1870. . OCLC 837973030.
# Oliver, Roland; Sanderson, G. N., wahariri. (1985). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 6: Kuanzia  mwaka 1870 hadi mwaka 1905. . OCLC 59237801.
# Roberts, A. D., mh. (1986). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 7: Kuanzia mwaka 1905 hadi mwaka 1940. . OCLC 875518780.
# Crowder, Michael, mh. (1984). Historia ya Cambridge ya Afrika, Chapisho la 8: Kutoka c. 1940 hadi c. 1975. . OCLC 12309947.

## Marejeo
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Tukio la Fashoda

**Tukio la Fashoda**, lililotokea mnamo 1898, lilikuwa kilele cha mizozo kati ya Uingereza na Ufaransa huko Afrika Mashariki. 

Msafara wa Ufaransa kwenda Fashoda kwenye mto Nile ulitaka kupata udhibiti wa bonde la juu la mto huo na hivyo kuondoa Uingereza kutoka Sudan. Kikosi cha Ufaransa na kikosi cha Uingereza na Misri (kilichozidi Wafaransa mara 10) kilikutana kwa masharti ya kirafiki, lakini huko Ulaya, kukawa na hofu ya vita. 

Waingereza walishikilia kama madola yote mawili yalisimama kwenye vita na maneno makali pande zote mbili. Chini ya shinikizo kubwa, Wafaransa waliondoka, kuhakikisha Uingereza na Misri zinadhibiti eneo hilo. 

Hali hiyo ilitambuliwa na makubaliano kati ya mataifa hayo mawili yakikubali udhibiti wa Britania juu ya Misri, wakati Ufaransa ikawa na nguvu kubwa nchini Moroko. Ufaransa ilishindwa katika malengo yake makuu. 

Ulikuwa ushindi wa kidiplomasia kwa Waingereza kwani Wafaransa waligundua kuwa mwishowe walihitaji urafiki wa Uingereza ikiwa kutakuwa na vita kati ya Ufaransa na Ujerumani.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:1898
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Usultani wa Ifat

thumb|Ramani inayo onyesha Usultani wa Ifat Karne ya 14
**Usultani wa Ifat** (au **Awfat**) ulikuwa jimbo la Waislamu wa Sunni katika mikoa ya mashariki mwa Pembe ya Afrika kati ya mwishoni mwa karne ya 13 na mwanzoni mwa karne ya 15. 

Iliundwa katika siku ya leo Ethiopia karibu na mashariki mwa Shewa. Ikiongozwa na nasaba ya Walashma, polisi ilinyoosha kutoka Zequalla hadi mji wa bandari wa Zeila. Ufalme huo ulitawala sehemu zile ambazo sasa ni Ethiopia, Jibuti na Somaliland.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Ethiopia
Jamii:Historia ya Jibuti
Jamii:Historia ya Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Bazin

**Ufalme wa Bazin** ulikuwa ufalme Kaskazini Mashariki mwa Afrika wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa. 

Wakati tabaka la watawala lilikuwa Beja, idadi kubwa ya watu walikuwa wa asili wa Kunama, wanaoitwa "Bazin" (au wakati mwingine Baden, Bazen n.k.), ambao walifanya dini ya jadi. Watu wa Bazin walikuwa chini ya ulinzi wa Dola ya Abyssinia.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Ethiopia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Milki ya Maurya

350px|thumb|Ramani ya Milki ya Wamaurya mnamo 250 KK
**Milki ya Wamaurya** (kwa Kiing. Maurya Empire) ilikuwa milki kubwa ya kwanza katika historia ya Uhindi. Mlki hiyo ilianzishwa mnamo 322 KK na Chandragupta Maurya.

## Utawala wa Chandragupta Maurya 
Chandragupta Maurya alianzisha milki ya Maurya kwa kupindua nasaba ya Nanda na kupanua ufalme huo kwa msaada wa Chanakya. Kufikia 316 KK, himaya ya Maurya ilitawala kabisa sehemu za Kaskazini-Magharibi za Uhindi, ikiwashinda na kuteka maeneo yaliyokuwa chini ya magavana walioachwa na Aleksander Mkuu.  Chandragupta Maurya alimshinda Seleukus I Nikator akapata maeneo upande wa magharibi wa Mto Indus. 

Baada ya Chandragupta Maurya, mwanawe Bindusara alianza kutawala kutoka 298 KK. Aliitwa "Amitraghata", neno la Kisanskrit linalomaanisha kwamba Bindusara ndiye "muuaji wa maadui". Alishinda sehemu za kusini mwa Uhindi. Baada ya kifo chake, ni Kalinga tu (Orissa wa kisasa) na sehemu za Tamil Nadu zilizobaki nje ya himaya yake.
right|thumb|Sarafu ya alama ya fedha ya ufalme wa Maurya, na alama za gurudumu na tembo. Karne ya 3 KK.

## Kipindi cha dhahabu cha milki 
Mfalme Ashoka, mwana wa Bindusara, alikuwa mtawala wa Milki ya Maurya mnamo 268 KK. Anahesabiwa kati ya watawala mashuhuri zaidi wa Bara Hindi. Ashoka alishinda Kalinga katika vita kali inayojulikana kama Vita ya Kalinga. Hii ndiyo vita pekee iliyopigwa na Mfalme Ashoka. Waliokufa ni zaidi ya watu 200,000. Mkoa wa Kalinga uliharibiwa na ulionekana umwagaji damu. Hii ilibadilisha mawazo ya Ashoka. Alijitolea maisha yake yote kwa "ahinsa" na "dharma-vijaya". Akawa Mbudha baada ya vita hivi. Amri zake zimehifadhiwa kama mwandishi uliochongwa katika miamba kwenye milki yake. 

Nembo ya kisasa ya Uhindi ilinakiliwa kutoka kwa moja ya nguzo zake za mwamba. Kwa kawaida aliitwa Ashoka Mkuu.

## Kushuka 
Baada ya kifo cha Ashoka mnamo 232 KK, milki yake ilianza kupungua. Dola hilo lilidumu miaka hamsini tu baada ya kifo chake. Brihadratha Maurya, mfalme wa mwisho wa Wamaurya aliuawa na jenerali wake Pushyamitra Sunga, ambaye alianzisha Milki ya Sunga mnamo 185 KK. 

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Uhindi
Emirati ya Say

**Emirati ya Say** ilikuwa serikali ya Kiislamu iliyoanzishwa mnamo 1825 na Alfa Mohamed Diobo, kiongozi wa Sufi wa Qadiriyya ambaye alikuja Say kutoka Djenné (Mali) mnamo 1810. Ingawa Diobo hakuwa mshindi, udhibiti wake juu ya Say ulihakikishwa na sifa yake ya ukarani na ulinzi wa kidiplomasia wa Dola la Sokoto, lililoanzishwa pia na mchungaji wa Sufi wa Fulani Qadiriyya, Usman Dan Fodio.

Katika enzi yake, emirati wa Say ilijulikana sana kutoka Gao hadi Gaya kama kituo cha ujifunzaji wa Kiislamu na uchaji. Inajulikana kuwa wakati mmoja ilikuwa na wakazi 30,000 na kuzindua misafara yake ya ng'ambo ya Sahara. 

Jiji la Say limebakiza kutoka siku hizo serikali ya jadi inayoshikiliwa na kizazi cha Diobo kama ifuatavyo; Alfa Mohamed Diobo (1825-1834), Boubacar Modibo (1834-1860), Abdourahman (1860-1872), Moulaye (1872-1874), Abdoulwahidou (1874-1878), Saliha Alfa Baba (1878-1885), Amadou Satourou Modibo (1885-1893), Halirou Abdoulwahabi (1893—1894).

Jamii:Historia ya Mali
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Muthetheni

'''''' ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Mwala, nchini Kenya.

## Tanbihi
Jamii:Kata za Kenya
Jamii:Kaunti ya Machakos
Majina ya maeneo ya kihistoria ya Afrika

Hii ni orodha ya **majina ya maeneo ya kihistoria ya Afrika**. Majina kushoto yanaunganishwa na sehemu zinazofanana kutoka Historia ya Afrika.
* Axum - Eritrea na Ethiopia  
* Mauritania Tingitana - Moroko
* Afrika - Tunisia
* Barbary Coast - Algeria
* Bechuanaland - Botswana
* Kongo ya Kibelgiji - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
* Karthago - Tunisia
* Dola la Afrika ya Kati - Jamhuri ya Afrika ya Kati
* Nchi Huru ya Kongo - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
* Dahomey - Benin
* Equatoria - Sudan na Uganda
* Fernando Pó - Bioko
* Kongo ya Kifaransa - Gabon na Republic of the Congo
* Afrika ya Ikweta ya Kifaransa - Chad, Central African Republic, Gabon na Jamhuri ya Kongo
* Sudan ya Kifaransa - Mali
* Afrika Magharibi ya Kifaransa - Mauritania, Senegal, Mali, Guinea, Côte d'Ivoire, Niger, Burkina Faso, na Benin
* Afrika Mashariki ya Kijerumani - Tanzania, Rwanda na Burundi
* German South-West Africa - Namibia
* Gold Coast - Ghana
* Guinea
* Grain Coast au Pepper Coast - Liberia
* Jamhuri ya Malagasy - Madagaska
* Mdre Bahri -Eritrea
* Mwene Mtapa - Zimbabwe, Afrika Kusini, Lesotho, Eswatini, Msumbiji na sehemu za Namibia na Botswana
* Kongo ya Kati - Jamhuri ya Kongo
* Nubia - Sudan na Misri
* Numidia - Algeria, Libya na Tunisia
* Nyasaland - Malawi
* Pentapoli (Afrika Kaskazini) - Libya
* Guinea ya Kireno - Guinea-Bissau
* Rhodesia -
:*Northern Rhodesia - Zambia
:*Southern Rhodesia - Zimbabwe
::*(Southern Rhodesia iliitwa Rhodesia tu miaka 1964 - 1980)
* Rwanda-Urundi - Rwanda na Burundi
* Slave Coast - Benin
* Somaliland - Somalia
* South-West Africa - Namibia
* Sahara ya Kihispania - Sahara Magharibi
* Swaziland - Eswatini
* Volta ya Juu - Burkina Faso
* Zaire - Kongo (Kinshasa) - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Wendo wa ukomeshaji wa utumwa

**Kukomeshwa kwa utumwa** kulitokea kwa nyakati tofauti katika nchi tofauti. Utumwa ulipatikana katika jamii za Afrika, Amerika, Asia na Ulaya tangu nyakati za kale kwa viwango na taratibu tofauti. Tangu mwanzo wa historia ya kuandikwa kuna pia ushuhuda wa hatua za kuthibiti utumwa. Hatua za aina hiyo zilikuwa hasa sheria za kuzuia au kupakana utumwa wa wenyeji wa jamii yenyewe. , pamoja na ku. na kuweka taratibu za Ilitokea mara kwa mara mfululizo katika hatua zaidi ya moja - kwa mfano, kama kukomesha biashara ya watumwa katika nchi fulani, na kisha kukomesha utumwa katika milki zote. Kila hatua kawaida ilikuwa matokeo ya sheria tofauti au kitendo. Ratiba ya nyakati hii inaonyesha sheria za kukomesha au vitendo vilivyoorodheshwa kwa mpangilio. Pia inashughulikia kukomesha uhadimu .

Ingawa utumwa ni kinyume cha sheria katika nchi zote leo, hali zinazolingana na utumwa zinaendelea katika maeneo mengi ulimwenguni, haswa barani Afrika na Asia, mara nyingi kwa msaada wa serikali. 

## Nyakati za kale 
Wakati wa kale, jamii kadhaa huko Ulaya na Mashariki ya Kati zilidhibiti utumwa wa deni na utaratibu wa kufanana wa huduma ya deni (ambako mwia anaweza kudai kazi ya lazima kutoka kwa mdaiwa katika ulipaji wa deni lake; hapo mdaiwa hakuwa mtumwa rasmi na hakutazamiwa kama mali kamili, kama vile kumilikiwa daima, kuuzwa kwenye soko, au kuvuliwa jamii ).

Mabadiliko yaliyoorodheshwa hapa ni pamoja na sheria za Solon huko Athens, Lex Poetelia Papiria katika Jamhuri ya Roma, au kanuni zilizoainishwa katika Biblia ya Kiebrania katika Kitabu cha Kumbukumbu la Torati kwa ujumla zilidhibiti usambazaji wa watumwa na wahudumu wa deni kwa kukataza au kudhibiti utumwa wa vikundi fulani vyenye upendeleo (kwa hivyo, mageuzi ya Kirumi yalilinda raia wa Kirumi, mageuzi ya Athene yalilinda raia wa Athene, na sheria katika Kumbukumbu la Torati zilithibitisha uhuru kwa Mwebrania baada ya muda maalum wa huduma), lakini hakuna hata mmoja aliyekomesha utumwa kimsingi. Kanuni zote hazikuhusu wageni au wale wasiotazamiwa kuwa raia.

## Nyakati za Kati 
: *NB: Marekebisho mengi yaliyoorodheshwa yalirudishwa nyuma katika karne zilizofuata.*

## 1500-1700 (Mwanzo wa Nyakati za Kisasa) 
## 1701-1799 (Nyakati za kisasa) 
## 1800-1829 
## 1830-1849 
## 1850-1899 
## Marejeo
Jamii:Utumwa
Mahamud Ibrahim

**Mahamud Ibrahim Adeer** (kwa Kisomali: Maxamuud Ibrahiim Adeer; wakati mwingine hujulikana kama Aw Maxamuud) alikuwa mtawala wa Somalia. Alikuwa Sultani wa pili wa Usultani wa Geledi. Aliwashinda wapinzani wa mapema kwa Sultanate mpya na akajumuisha koo nyingine za Rahanweyn na Hawiye chini ya utawala wa Geledi.

## Maisha 
Mahamud alikuwa mtoto wa Geledi Sultan Ibrahim Adeer wa kwanza. Alipata elimu ya dini na akapewa heshima, Sheikh, akiashiria hadhi yake kama mtu aliyejifunza. 

Utawala wake uliashiria ujumuishaji wa Geledi Sultanate mpya. Akielezea vita ambavyo baba yake alipigania katika miongo kadhaa kabla ilikuwa chini ya utawala wa Mahamud kwamba Geledi angeshinda ufufuo wa Silcis na Gorgarte Hawiye ambao ulitishia kurudisha utawala wao dhalimu. Vile vile, koo zenye nguvu za Hintire na Hubeer ziliungana dhidi ya Geledi lakini zilishindwa na kufunikwa katika Usultani. Kufuatia kifo chake, mtoto wa Mahamud Yusuf Mahamud Ibrahim angemfuata na kuchukua nguvu ya Geledi kwa kiwango chake kikubwa.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Makalaka

**Makalaka** ni jina la jumla linalotumiwa na Watswana, Wandebele na jamaa, kwa makabila yaliyoshindwa nao au kwa watumwa. Kwa hivyo, makabila mengi yaliyotawaliwa na chifu wa Makololo, Sebetwane (Sebituane au Setitwane) mnamo 1830 waliitwa Makalaka. 

Jina linatumiwa mara kwa mara kuwataja Makalanga, moja ya makabila yaliyoorodheshwa kimakosa kama Washona, ambao waliletwa chini ya Wandebele.  

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Zimbabwe
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Jumuiya ya Mafunzo ya Mande

**Chama cha Mafunzo ya Mande** (MANSA, kwa Kifaransa: Association des Études Mandé) ni shirika la kimataifa lenye maslahi ya kitaaluma au ya kitaalamu katika eneo la Wamande wa Afrika Magharibi. 

Shirika lilianzishwa katika Chuo Kikuu cha Wisconsin mnamo 1986; inafanya kazi kwa Kiingereza na Kifaransa. Jarida la MANSA, lilichapishwa kutoka 1986 hadi 2014; jarida lake rasmi la kitaaluma ni *Mande Study*. Vifupisho vya shirika, MANSA, vina maana ya ziada ya "mfalme" katika lugha ya Kibambara. MANSA imekuwa shirika mojawapo la Jumuiya ya Mafunzo ya Afrika, shirika pana zaidi la kielimu linalohusiana na masomo ya Kiafrika, tangu 1993. 

## Mafunzo ya Mande 
Mafunzo ya Mande ni jarida la kitaalamu linalopitiwa kila mwaka na rika linaloangazia mambo yote ya watu wa Mandé wa Afrika. Imechapishwa na Wanahabari wa Chuo Kikuu cha Indiana kwa niaba ya Chama cha Mafunzo ya Mande. 

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Mkutano wa Mashirika ya Kitaifa ya Makoloni ya Ureno

**Mkutano wa Mashirika ya Kizalendo ya Makoloni ya Ureno** (kwa Kireno: Conferência das Organizações Nacionalistas das Colónias Portuguesas, kifupi: CONCP) lilikuwa shirika la kuratibu ushirikiano katika harakati za kitaifa za ukombozi wa makoloni ya Ureno barani Afrika wakati wa vita vya kikoloni vya Ureno.

CONCP ilianzishwa tarehe 18 Aprili 1961 huko Casablanca, Moroko na PAIGC ya Guinea-Bissau na Cape Verde, MPLA ya Angola, UDENAMO (baadaye ikawa FRELIMO) ya Msumbiji na MLSTP ya Sao Tome na Principe.  Ujumbe wa raia wa India kutoka Goa pia walihudhuria, pamoja na Aquino de Braganca.  Marcelino dos Santos wa UDENAMO aliteuliwa kuwa katibu mkuu wa kwanza wa CONCP na Mario Pinto de Andrade wa MPLA kama rais wa kwanza.   CONCP ilibadilisha Medani ya Mapinduzi kwa Uhuru wa Kitaifa wa Makoloni ya Ureno (Kireno huitwa: Frente Revolucionaria Africana para a Independencia Nacional das colonias portuguesas FRAIN) ambayo ilianzishwa na PAIGC na MPLA huko Tunis mnamo mwaka 1960.  Mkutano wa pili wa CONCP ulifanyika Dar es Salam, Tanzania, mnamo Oktoba mwaka 1965. 

## Marejeo
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Abeti Masikini (albamu)

***Abeti Masikini*** ni jina la kutaja santuri ya albamu ya mwimbaji mashuhuri kutoka nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo maarufu kama Abeti Masikini iliyotoka 1975 huko nchini Ufaransa. Albamu imechukua jina la msanii mwenyewe. Albamu ina wimbo maarufu kwa Afrika Mashariki ni "Likayabo." 

Tangu kutoka kwake ilisambazwa na Pathé ya Ufaransa.
## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zilizopo katika albamu hii.
*A1 Likayabo
*A2 — Ngele Ngele
*A3 — Ngoyaye Bella Bellow
*A4 — Kiliki Bamba
*B1 — Yamba Yamba
*B2 — Naliku Penda
*B3 — Sungula
*B4 — Acha Maivuno

## Kikosi kazi
*Sauti za uimbaji - Abeti Masikini
*Muziki – Abeti Masikini
*Mtayarishaji – Gérard Akueson

## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/Abeti-Masikini-Abeti-Masikini/release/767834 ] katika wavuti ya Discogs

Jamii:Albamu za 1975
Jamii:Albamu za Abeti Masikini
Ricardo Gomes Raymundo

thumb|Ricardo Gomes Raymundo (2005).
**Ricardo Gomes Raymundo** (amezaliwa 13 Desemba 1964) ni mchezaji wa mpira wa miguu aliyestaafu na meneja. Kama mchezaji, alicheza kama mlinzi wa kati, katika taaluma ya miaka 14, kwa Fluminense (miaka sita), Benfica (wanne) na Paris Saint-Germain (wanne). Gomes alichezea Brazil wakati wa miaka ya 1980 na 1990, akiwakilisha taifa kwenye Kombe la Dunia la 1990 na katika mashindano mawili ya Copa América.

Jamii:Wachezaji mpira wa Brazil
Samuel Robert Johnson

thumb|Sam Johnson, mwanachama wa Baraza la Wawakilishi la Merika
**Samuel Robert Johnson** (Oktoba 11, 1930 - Mei 27, 2020) alikuwa mwanasiasa wa Marekani ambaye aliwahi kuwa Mwakilishi wa Merika kwa wilaya ya 3 ya bunge la Texas huko Congress kutoka 1991 hadi 2019. Alikuwa mwanachama wa Chama cha Republican. Mnamo Oktoba na Novemba 2015, alikuwa Mwenyekiti wa Kaimu wa Kamati ya Nyumba ya Njia na Njia, ambapo pia aliwahi kuwa mwenyekiti wa Kamati Ndogo ya Usalama wa Jamii.

Johnson pia alikuwa kanali wa Jeshi la Anga la Merika na alikuwa rubani wa mpiganaji aliyepambwa katika Vita vya Korea na Vita vya Vietnam ambapo mwisho alikuwa mfungwa wa vita wa Amerika na mfungwa wa John McCain huko Vietnam Kaskazini kwa karibu miaka saba. Mnamo Januari 6, 2017, Johnson alitangaza kwamba hatagombea tena uchaguzi mnamo 2018. Baada ya kifo cha Louise Slaughter mnamo Machi 2018, alikua mjumbe wa zamani zaidi wa kikao cha Baraza la Wawakilishi la Merika. Alikuwa mkongwe wa zamani wa Vita vya Korea kutumikia katika Bunge la Congress. 

Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Ufalme wa Tankish

**Ufalme wa Tankish** ulikuwa ufalme wa zamani wa medieval wa kati uliozingatia Kaskazini mwa Afrika. . Kulingana na Al-Yaqubi, ilikuwa moja ya maeneo sita ya Beja ambayo yalikuwepo katika mkoa huo wakati wa karne ya 9. Sehemu ya ufalme huo ilikuwa kati ya Aswan na Massawa.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ufalme wa Nagash

**Ufalme wa Nagash** ulikuwa ufalme wa Enzi ya kati uliokuweko Kaskazini Mashariki mwa Afrika. 

Kulingana na Al-Yaqubi, ilikuwa moja ya falme sita za Beja ambazo zilikuwepo katika mkoa huo wakati wa karne ya 9. Eneo la ufalme lilikuwa kati ya Aswan na Massawa. 

## Marejeo 
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Jamii:Historia ya Sudan
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Yusta na Rufina

wa Murillo.]]
**Yusta na Rufina** (Sevilia, Hispania, 268 na 270 - Sevilia, 287) walikuwa dada wawili waliouawa kwa sababu ya imani ya Kikristo.

Kisha kukamatwa na gavana Diogeniano, waliteswa kikatili na kuachwa bila chakula gerezani; ndipo alipofariki Yusta. Mdogo wake, Rufina, alizidi kukiri imani yake hadi alipovunjwa shingo kwa sababu hiyo.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 17 Julai. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Rufina at the Catholic Encyclopedia
*Saints of July 19: Justa (Justus) and Rufina 
*Altar of SS. Justa and Rufina in the Cathedral of Seville

Jamii:Waliozaliwa 268
Jamii:Waliozaliwa 270
Jamii:Waliofariki 287
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Yasinto wa Amasra

**Yasinto wa Amasra** (alifariki Amasra, leo nchini Uturuki, karne ya 3) alikuwa mzee aliyefia dini katika dhuluma ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Julai au 18 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Aleksi wa Roma

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Aleksi.]]
**Aleksi wa Roma** (Roma, Italia, karne ya 4 - Roma, 17 Julai 412) alikuwa mtu wa ukoo tajiri wa jiji hilo aliyejifanya ombaomba huko na huko kwa ajili ya Kristo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 17 Julai au 17 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Holweck, F. G., "A Biographical Dictionary of the Saints", St. Louis, Missouri: B. Herder Book Co., 1924.
*Anton Giulio Brignole Sale, ''La vita di Sant'Alessio descritta ed arricchita con divoti episodi* (1648)
* Ernest Robert Curtius, *Zur Interpretation des Alexiusliedes*, Zeitschrift für romanische Philologie, 56 (1937), pp. 85-93.
* Jean-Pierre Bordier, *La maison d'Alexis*, *Et c'est la fin pour quoy sommes ensemble*, Homage à Jean Dufournet, Paris 1993, pp. 243-256.
*Massimo Moretti, *Sant'Alessio splendore della famiglia Savella: la leggenda del nobile e buon pellegrino in dodici pitture'' (Roma: École française de Rome, 2012), MEFRIM: Mélanges de l'École française de Rome: Italie et mediterranée, 124, 2, 2012.

## Viungo vya nje
* 
* Brief *vita*, based on *Little Pictorial Lives of the Saints,* a compilation of Butler's *Lives of the Saints*
* Venerable Alexis the Man of God, The Orthodox Church in America
* *St Alexis Parish*

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 412
Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Jamii:Watakatifu wa Italia
Marselina wa Milano

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Marselina wa Milano** (Trier, leo nchini Ujerumani, 327 hivi - Milano, Italia, 398), alikuwa dada wa askofu Ambrosi aliyeamua kushika ubikira wake kwa ajili ya Mungu akawekwa wakfu na Papa Liberius huko Roma, katika Basilika la Mt. Petro .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 17 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Jacques Paul Migne, *Patrologia Latina* (218 voll.), 1844-1855.
* Guerrino Pelliccia e Giancarlo Rocca (curr.), *Dizionario degli Istituti di Perfezione* (10 voll.), Edizioni paoline, Milano 1974-2003.
* Pierre Pierrard, *Dizionario Larousse dei nomi e dei santi*, Gremese editore, Roma 2003. ISBN 88-8440-261-1.
* *Santa Marcellina*, in San Carlo Borromeo, *I Santi di Milano*, Milano 2012, ISBN 9788897618034
* F.E. Consolino, ''Tradizionalismo e trasgressione nell'élite senatoria romana: ritratti di signore tra la fine del IV e l'inizio del V secolo*, in *Le trasformazioni delle élites in età tardoantica'', a cura di Rita Lizzi Testa, Roma 2006.

Jamii:Waliozaliwa 327
Jamii:Waliofariki 398
Jamii:Mabikira
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Ujerumani
Theodosi wa Auxerre

**Theodosi wa Auxerre** (alifariki Auxerre, leo nchini Ufaransa, mwanzoni mwa karne ya 6) alikuwa askofu wa mji huo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 17 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* *De S. Theodosio episcopo Autissiodori in Gallia*, in Acta Sanctorum Iulii, vol. IV, Parigi-Roma 1868, pp. 276-278
* *Gesta pontificum Autissiodorensium*, in Louis-Maximilien Duru, ''Bibliothèque historique de l'Yonne*, vol. I, Auxerre 1850, p. 323
* Jean Lebeuf, *Mémoire concernant l'histoire ecclésiastique et civile d’Auxerre et de son ancien diocèse*, continués par M. Challe et M. Quantin, vol. I, Auxerre 1848, p. 115
* Louis Duchesne, *Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule*, vol. II, Paris 1910, pp. 430-445
* Jean Marilier, *Teodosio, vescovo di Auxerre, santo*, in «Bibliotheca Sanctorum», vol. XII, coll. 289-290
* Jean-Charles Picard, *Espace urbain et sépultures épiscopales à Auxerre'', in «Revue d'histoire de l'Église de France, LXII, 1976
Hadithi ya Kisra

**Hadithi ya Kisra** ni hadithi ya uhamiaji iliyoshirikishwa na vikundi kadhaa vya kisiasa na kikabila katika Nigeria ya kisasa, Benin, na Kamerun, haswa ufalme wa Borgu na watu wa bonde la Mto Benue. Hadithi ya uhamiaji inaonyesha kuwasili kwa jeshi kubwa katika eneo ambalo sasa ni Kaskazini mwa Nigeria karibu na Karne ya 7 BK. Ufalme wa Borgu ulidai asili ya moja kwa moja kutoka kwa kiongozi wa uhamiaji huu, na siasa zingine nyingi zinatambua uhamiaji kupitia sherehe na mavazi rasmi. Kuna matoleo mengi tofauti ya hadithi. Wakati mwingine Kisra alionyeshwa kama mpinzani wa kidini na kijeshi na Muhammad karibu na Makka karibu wakati ule Uislamu ulianzishwa na wakati mwingine kama vikosi vya mabaki ya mfalme wa Uajemi alishindwa huko Misri. Hadithi hiyo ilikuwa sehemu muhimu ya ushahidi katika nadharia zingine za kihistoria za Hamiti ambazo zilisema kwamba maendeleo ya kisiasa ya jamii katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara yalitokana na mawasiliano na jamii kutoka Mashariki ya Kati (yaani Misri, Roma, na Dola ya Byzantine). Ikiwa hadithi ina msingi wa kihistoria imekuwa ikihojiwa na usomi wa kisasa.

## Hadithi ya Kisra 
Hadithi hii inashirikiwa na mashirika mengi tofauti ya kisiasa na kikabila kote kwa sasa ambayo ni kaskazini mwa Nigeria na imetoa uhusiano muhimu kati ya jamii hizi. Ijapokuwa matoleo tofauti yanashiriki picha sawa ya uhamiaji mkubwa kwenye eneo kando ya mto Niger karibu karne ya 7, toleo mbili mashuhuri zaidi za hadithi hiyo zinaonyesha Kisra kama mpinzani wa Muhammad kwenye peninsula ya Arabia au kama mtawala wa Uajemi ambaye alipata kushindwa kijeshi huko Misri. Walakini, katika matoleo mengine Kisra sio mtu binafsi lakini jina la jumla la kiongozi wa uhamiaji wakati akihama kote Afrika. Matoleo pia yanatofautiana katika mambo mengine ya hadithi, ambayo ni kama Kisra mwenyewe alianzisha ufalme na maelezo ya kifo chake au kutoweka kwa kichawi.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Mfupa wa Lebombo

**Mfupa wa Lebombo** ni chombo cha mfupa kilichotengenezwa na nyuzi iliyo na alama za mapambo zilizogunduliwa katika Milima ya Lebombo iliyoko kati ya Afrika Kusini na Swaziland. Mabadiliko katika sehemu ya pembezoni yanaonyesha utumiaji wa kingo tofauti za kukata, ambazo mgunduzi wa mfupa, Peter Beaumont, anauona kama ushahidi wa kufanywa kwao, kama alama zingine zinazopatikana ulimwenguni kote, wakati wa kushiriki katika ibada.

Mfupa una umri wa kati ya miaka 44,200 na 43,000, kulingana na takwimu 24 za radiocarbon. Hii ni ya zamani sana kuliko mfupa wa Ishango ambao wakati mwingine huchanganywa. Mifupa mengine ambayo haijapata alama ina umri wa miaka 80,000 lakini haijulikani ikiwa alama zilizopo ni mapambo tu au ikiwa ina maana ya utendaji.

## Marejeo 
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Enodi wa Pavia

**Enodi wa Pavia** (Arles, Ufaransa, 473/474 - Pavia, Italia, 521) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 513 hivi. 

Mwandishi mzuri wa Kilatini, vimetufikia baadhi ya vitabu vyake. Katika tenzi zake alisifu watakatifu na makanisa yao. Pia alikuwa mkarimu katika kugawa mali.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo 
*  Bianca-Jeanette Schröder, *Bildung und Briefe im 6. Jahrhundert. Studien zum Mailänder Diakon Magnus Felix Ennodius*, Berlin-New York 2007.
*  Magno Félix Ennodio, *Obra miscelánea. Declamaciones*. Introducción, traducción y notas de Agustín López Kindler, Madrid 2007.
*  Ennode de Pavie, *Lettres*, tome I: livres I et II, texte établi, traduit et commenté par Stéphane Gioanni, Paris 2006 (CUF); *Lettres*, tome 2: livres III et IV, texte établi, traduit et commenté par Stéphane Gioanni, Paris, Les Belles Lettres, 2010 (CUF).
*  Fabio Gasti (a cura di), *Atti della terza Giornata Ennodiana* (Pavia, 10-11 novembre 2004), Pisa 2006.
*  Mario De Lucia, *Claudiano, le aquile e la prova del sole in Ennodio, carm. 2, 150 = 451 Vogel*, in Invigilata Lucernis 28, 2006, 43-59.
*  Daniele Di Rienzo, *Gli epigrammi di Magno Felice Ennodio*, Napoli 2005.
*  Gianluca Vandone, *Appunti su una poetica tardoantica. Ennodio carm. 1, 7-8 = 26-27 V*, Pavia 2004.
*  Edoardo D'Angelo (a cura di), *Atti della seconda Giornata Ennodiana*, Napoli 2003.
*  Simona Rota (a cura di), *Magno Felice Ennodio. Panegirico del clementissimo re Teoderico (opusc. 1)*, Roma 2002.
*  Fabio Gasti (a cura di), *Atti della prima Giornata Ennodiana* (Pavia, 30-31 marzo 2000), Pisa 2002.
*  Maria Cesa, *Ennodio. Vita del beatissimo Epifanio vescovo della chiesa pavese*, Como 1988.

## Viungo vya nje 
* Monvmenta Germaniae Historica, edidit *Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi*, Avctorum Antiqvissorum Tomus VII, Berolini apud Weidmannos 1885: Magni Felicis Ennodi opera, recensvit Fridericvs Vogel
* Magno Felice Ennodio in Internet ampia bibliografia
* http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1127.html 
* Magno Felice Ennodio con traduzione e note", Venezia 1847

Jamii:Waliozaliwa 473

Jamii:Waandishi wa Kilatini
Jamii:Mababu wa Kanisa

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Hadithi za Afrika

**Hadithi za Afrika** zinaonyesha safu anuwai ya wafalme, malkia, machifu na viongozi wengine kutoka bara lote la Afrika pamoja na Mali, Benin, Ghana, Nigeria, Kongo, Ethiopia, Eritrea na Afrika Kusini.

## Sekhukhune, Mfalme wa Maroteng 
right|thumb|200px|Mfalme Sekhukhune mwaka 1881.
Sekhukhune, alikuwa mfalme wa Maroteng, inayojulikana pia kama Bapedi, baada ya kifo cha baba yake Sekwati I mnamo 1861 na kumtwaa mrithi aliyokusudiwa wa taifa la Bapedi, Mampuru II.

Alipigana vita na Makaburu wa Jamhuri ya Afrika Kusini, himaya ya Uingereza na Eswatini. Baada ya kushindwa kwake mikononi mwa wapiganaji wa Uingereza na 10,000 wa Swaziland, alikamatwa mnamo 1881 katika mji mkuu, Pretoria.

Aliuawa na kaka yake Mampuru II, mnamo 1882. Mampuru alinyongwa huko Pretoria mwaka uliofuata. Jarida la London Times, ambalo halikujulikana kuandika juu ya mambo ya utawala wa Kiafrika, liliandika juu ya Mfalme shujaa aliyeuawa mnamo Agosti 29, 1882.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Fasihi ya Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Orodha ya falme za Maziwa Makuu ya Afrika

thumb|Picha ya setilaiti ya eneo la Maziwa Makuu ya Afrika
**Orodha ya falme za Maziwa Makuu ya Afrika** inataja falme nyingi za kihistoria katika eneo la Maziwa Makuu ya Afrika. Sera hizi zilikuwepo katika karne ya 18 na 19, na zilikuwa na tamaduni, maadili na mila sawa na wakati mwingine.

Falme wa Maziwa Makuu zilipatikana kusini mashariki mwa Afrika na sehemu nyingine za Afrika ya Kati, katika eneo ambalo leo ni kaskazini magharibi mwa Tanzania, kusini mwa Uganda, sehemu nyingine za Rwanda, na Mashariki mwa Kongo.

* Bunyoro
* Buganda
* Bugisu
* Bukedi
* Burundi
* Busoga
* Buvinza
* Buyungu
* Buzinza
* Gisaka
* Heru
* Igara
* Ihangiro
* Karagwe
* Kimwani
* Kiziba
* Kyamutwara
* Kyania
* Lango
* Mpororo
* Mubari
* Muhambwe
* Nkore
* Ruguru
* Rusubi
* Rwanda
* Rwenzururu
* Sebei
* Teso
* Tooro

## Marejeo 
Jamii:Orodha za watawala
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Ali Madar

**Sultan Ali Madar** (kwa Kisomali: Suldaan Cali Suldaan Madar) alikuwa sultani wa 8 wa Habr Yunis.

Baada ya kifo cha Sultani Hersi Aman, sehemu za Baha Diiriye na Baha Makahil za nasaba ya Sugulle waligombea Usultani, ambao uligawanya ukoo wa Habr Yunis katika vikundi viwili, kikundi kimoja kilichoongozwa na Guled Haji kilimtawaza Awad wa Baha Diiriye na mwingine Nur Ahmed Aman. Wasultani hao wawili walishiriki vita vya muda mrefu na wakagawanya eneo la Usultani, ambapo Awad alitawala Usultani kutoka mji mkuu aliochagua wa Burao. Frank Linsley James alimtembelea Sultan Awad huko Burao mnamo 1884 na kushuhudia hali ya kutofautiana kati ya Sultani wawili. Akielezea hali ya kisiasa katika mkoa huo, anaandika:

Ilionekana kabila kubwa la Habr Gerhajis liligawanywa katika vikundi viwili vinavyopingana, moja inamiliki utii kwa Sultan Owd, na nyingine kwa binamu yake, Sultan Noor. Kati ya hizi mbili nchi ilikuwa imegawanyika sawasawa, na mpaka ulikuwa eneo la milele la vita na uvumi wa vita, uvamizi wa ng'ombe, na jaribio la mauaji.

Kabila la Haber-Gerhajis hapo zamani lilikuwa chini ya Sultani mmoja na walikuwa na nguvu sana, wakifanya uvamizi mara kwa mara huko Ogadayn, lakini baada ya kifo chake, binamu wawili, Awad na Nur, waligawanya nchi kati yao.

Awad aliuawa baada ya vita vya muda mrefu, akimruhusu Nur kujiimarisha huko Burao na kutawala Habr Yunis. Baha Diiriye bado hakukubali kushindwa na mwishowe wangechagua mpwa wa Awad na baba Ali, Madar, kama mrithi wao kufuatia kifo cha Nur.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Orodha ya tarehe za ukoloni Afrika

Hii **orodha ya tarehe za ukoloni Afrika** inataja miaka ambazo mataifa ya Afrika yalifanywa makoloni au kuwekwa chini ya mamlaka za Ulaya na kupoteza uhuru wao. Inashughulika tu na nyakati za kisasa, si upanuzi wa Wagiriki wa Kale, Dola la Roma, na makabila ya Kigermanik. 

Kanda kadhaa, kama Kongo na Jangwa la Sahara, haikuwa na nchi zilizopangwa. Walakini Mfalme Leopold II wa Ubelgiji aliwanyonya vibaya watu na rasilimali za Kongo.

## Marejeo 
Jamii:Orodha
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Ukoloni
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Korongo (maana)

thumb|Korongo domo-njano
thumb|Korongo (mnyama pori)
thumb|Korongo ya kijiografia

**Korongo** inaweza kumaanisha:
* **Korongo** ni ndege za jamii mbili 
**Ciconiidae (storks)  
**Gruidae (cranes))

*Korongo (Bovidae) ni mnyama pori

*Korongo (jiografia) ni bonde au mfereji mkali uliochimbwa na maji
Madar Hersi

**Sultan Madar Hersi Deria** (kwa Kisomali: *Madar Xirsi Diiriye*) alikuwa mtawala wa sehemu ya Somalia na Sultani wa 7 wa Habr Yunis.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Somalia
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor
Bernard Lugan

**Bernard Lugan** (amezaliwa Meknes, 10 Mei 1946

Wakati wa vuguvugu za Mei 1968, alikuwa mkuu wa wafanyakazi wa usalama wa Action Française. Lugan alihudhuria Chuo Kikuu cha Paris X Nanterre na akapata Shahada ya Uzamivu katika historia mnamo 1976 baada ya nadharia juu ya uchumi wa Rwanda katika karne ya 19.

Mnamo Machi 2021, kusikilizwa kwake na kamati ya bunge kuhusu Operesheni Barkhane kuna utata.https://www.mediapart.fr/journal/france/020321/l-assemblee-nationale-auditionne-un-africaniste-d-extreme-droite.

## Marejeo 
Jamii:Wanahistoria wa Ufaransa
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor