open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coral Hull

**Coral Hull** (alizaliwa mwaka 1965) ni mwandishi, mshairi, msanii, na mpiga picha anayeishi Darwin, Australia. Amekuja na vitabu vingi, ikiwa ni pamoja na mashairi, riwaya, vitabu visivyo vya riwaya, sanaa, na upigaji picha wa kidijitali. Sehemu za maslahi yake maalum ni pamoja na maadili, haki za wanyama, usonji, hali ya kuwa na ufahamu, mwingiliano wa nafsi, metafizikia, na mambo ya kiroho yasiyo kawaida. Kitabu chake kuhusu psychokinesis kilichoitwa "Walking With The Angels: The RSPK Journals" kilikamilika mwaka 2007. Coral pia alikuwa ni medium wa trance na channeler aliyehusika na harakati za enzi mpya na mambo ya uchawi. Hull alikubali kuwa Mkristo tena mwishoni mwa mwaka 2009. 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Australia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1965
Dexrazoxane

**Dexrazoxane**, inayouzwa kwa jina la chapa **Zinecard** miongoni mwa mengine, ni dawa inayotumika kuzuia ugonjwa wa moyo (cardiomyopathy) unaosababishwa na doxorubicin na katika kutoka nje ya mshipa kwa anthracyclines. Inatolewa kwa njia ya sindano kwenye mshipa. Madhara yake mengine yanaweza kujumuisha kupunguka kwa uzalishaji wa seli za damu. Ni dawa ya kupinga athari mbaya za anthracyclines (madawa ya kutibu saratani).

Dexrazoxane iligunduliwa mwaka wa 1972. Iliidhinishwa kwa ajili ya matumizi ya kimatibabu nchini Marekani mwaka wa 1995, na Ulaya mwaka wa 2006. Nchini Marekani, miligramu 500 iligharimu takriban dola 420 kufikia 2021. Kiasi hiki nchini Uingereza ni takriban £160.

## Marejeo
Samira bint Abdullah Al Saud

**Samira bint Abdullah Al Faisal Al Farhan Al Saud** (kwa Kiarabu: **سميرة بنت عبدالله آل سعود**) ni mtetezi wa haki za walemavu, mchangiaji wa kifedha, na mjumbe wa familia ya kifalme ya Saudi Arabia. Anajitolea kukuza uelewa kuhusu ulemavu nchini Saudi Arabia, hasa usonji na skizofrenia. Yeye ni Mwenyekiti wa "Saudi Schizophrenia Charity Association" na "Charitable Society of Autism Families" 

Bintimfalme  Samira ni mwanzilishi wa "Charitable Society of Autism Families" na alianzisha kituo cha usonji mjini Riyadh. Alipewa heshima na serikali ya umoja wa falme za kiarabu kwa huduma yake kwa watu wenye ulemavu. 

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Saudia
Jamii:Watu walio hai
Evelyn Richter

**Evelyn Richter** (31 Januari 1930 – 10 Oktoba 2021) alikuwa mpiga picha wa sanaa wa Ujerumani anayejulikana hasa kwa kazi zake za upigaji picha wa maandiko ya kijamii katika Ujerumani Mashariki.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Jamii:wasanii wa Ujerumani
Leandro Rovirosa Wade

**Leandro Rovirosa Wade** (26 Februari 1918 – 6 Aprili 2014) alikuwa mwanasiasa wa Mexico aliyekuwa mwanachama wa Chama cha Institutional Revolutionary Party (PRI). 

Alihudumu kama Gavana wa Tabasco katika kipindi cha 1977–1982. Kabla ya hapo, alihudumu kama Waziri wa Rasilimali za Maji katika serikali ya Rais Luis Echeverría.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanasiasa wa Mexiko
Anna Kennedy

**Anna Kennedy** (alizaliwa Machi 12, 1960) ni mtetezi wa haki za walemavu na neurodiversity ambaye amefanya kazi ya kuboresha elimu na huduma nyingine kwa watoto na watu wazima wanaoelezwa kuwa katika "spectrum ya autismu"(kiwango tofauti cha dalili na ufanisi wa usonji) na hali  nyingine za neurodiverse. Katika juhudi zake za kusaidia, ameweza kuanzisha shule mbili, chuo, nyumba ya mapumziko, na tovuti inayofuatiwa na zaidi ya wafuasi 100,000 kutoka duniani kote. .

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wanaharakati wa Uingereza
Jamii:Watu walio hai
Sinaida Rosenthal

**Sinaida Rosenthal** (22 Februari 1932 – 21 Novemba 1988) alikuwa mtaalamu wa biokemia na biolojia ya molekuli wa Ujerumani. Alifanya kazi kama profesa katika Chuo Kikuu cha Humboldt cha Berlin na baadaye, hadi kifo chake, kama mkuu wa idara katika Taasisi Kuu ya Biolojia ya Molekuli huko Berlin kwenye Chuo cha Sayansi cha Ujerumani.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 1988
Jamii:Wanawake wa Ujerumani
Jamii:wanabiolojia wa Ujerumani
Brad Bird

**Philip Bradley Bird** (alizaliwa Septemba 1957) ni mtayarishaji wa filamu, mchoraji na mwigizaji wa sauti kutoka Marekani. Amefanya kazi kwa zaidi ya miongo minne katika tasnia ya uchoraji wa michoro na filamu za uigizaji wa moja kwa moja.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watayarishaji filamu wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Kate Clinton

thumb|250x250px|Clinton katika uwanja wa askari wakati wa sherehe za ufunguzi wa Michezo ya Mashoga ya 2006.
**Kate Clinton** (alizaliwa 9 Novemba 1947) ni mchekeshaji wa Marekani aliyebobea katika kutoa maoni ya kisiasa kwa mtazamo wa jamii ya wapenzi wa jinsia moja.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Elizabeth L. Cless

**Elizabeth Lawrence Cless** (28 Januari 1916 – 20 Julai 1992) alikuwa mtaalamu wa elimu kutoka Marekani. Alikuwa mwasisi wa maendeleo ya elimu endelevu kwa wanawake, ambapo alianzisha njia na programu mpya za kuwasaidia wanawake kuendelea na elimu ya juu ambayo walikuwa wameiacha au kuahirisha.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1916
Jamii:Waliofariki 1992
Jamii:Wanawake wa Marekani
Mary Jane Warfield Clay

right|thumb|250x250px|Nyumba ya William Morton, makazi ya familia ya Clay huko Lexington.
**Mary Jane Warfield Clay** (20 Januari 1815 – 29 Aprili 1900) alikuwa mrembo, mtetezi wa haki za wanawake, mfuasi wa ukabolishaji wa utumwa, na mtetezi wa kisiasa kutoka Marekani. 

Alikuwa kiongozi wa mapema katika harakati za kupigania haki ya kupiga kura kwa wanawake huko Kentucky, ambapo alianza kwa kuanzisha klabu ya kupigania haki ya kupiga kura nyumbani kwake mwaka 1879.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1815
Jamii:Waliofariki 1900
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Mary Barr Clay

**Mary Barr Clay** (alijulikana pia kama **Mary B. Clay** na **Mrs. J. Frank Herrick**; 13 Oktoba 1839 – 12 Oktoba 1924) alikuwa kiongozi wa harakati za haki ya kupiga kura kwa wanawake nchini Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 1924
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Nancy Talbot Clark

**Nancy Elizabeth Talbot Clark Binney** (22 Mei 1825 – 28 Julai 1901) alikuwa mwanamke wa pili kupata shahada ya udaktari nchini Marekani kutoka taasisi ya matibabu inayotambuliwa (isiyokuwa ya dhehebu au ya allopathic) baada ya Elizabeth Blackwell, alihitimu mwaka 1852. Pia alikuwa mwanamke wa kwanza kupata shahada ya udaktari kutoka Shule ya Matibabu ya Case Western Reserve University, ambayo wakati huo ilijulikana kama Cleveland Medical College of the Western Reserve College.,

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1825
Jamii:Waliofariki 1901
Jamii:Wanawake wa Marekani
Tennessee Claflin

**Tennessee Celeste Claflin, Viscountess of Montserrat** (26 Oktoba 1844 – 18 Januari 1923) pia alijulikana kama Tennie C., alikuwa mtetezi wa haki za wanawake kutoka Marekani, ambaye alijulikana zaidi kama mwanamke wa kwanza, pamoja na dada yake Victoria Woodhull, kufungua ofisi ya udalali ya Wall Street, jambo lililotokea mwaka 1870.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1923
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Lucinda Cisler

**Lucinda Cisler** (alizaliwa 30 Oktoba 1938) ni mtetezi wa utoaji mimba kutoka Marekani, mwanaharakati wa Ufeministi wa Kipindi cha Pili, na mjumbe wa kundi la kifeministi la itikadi kali la Redstockings lililozunguka New York.

Maandishi yake kuhusu vikwazo visivyo vya lazima kwa taratibu za utoaji mimba kwa njia ya matibabu kwa namna moja ilitabiri mikakati ya kupinga utoaji mimba katika miaka ya 2010, ambayo ilijulikana kama *Targeted Regulation of Abortion Providers* (TRAP) na wafuasi wa haki za utoaji mimba.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Greta Christina

**Greta Christina** (alizaliwa 1961) ni mwanamke mfuasi wa Ukanamungu, mwandishi wa blogu, mzungumzaji, na mwandishi kutoka Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Rey Chow

**Rey Chow** (alizaliwa 1957) ni mtaalamu wa ukosoaji wa kitamaduni, akibobea katika fasihi na filamu za Kichina za karne ya 20 na nadharia ya baada ya ukoloni. 

Alijifunza Hong Kong na Marekani, na amefundisha katika vyuo vikuu vikubwa vya Marekani, ikiwemo Chuo Kikuu cha Brown. 

Kwa sasa, Chow ni Profesa wa Fasihi wa Anne Firor Scott katika Idara ya Sanaa na Sayansi ya Trinity katika Chuo Kikuu cha Duke.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Michelle Cliff

**Michelle Carla Cliff** (2 Novemba 1946 – 12 Juni 2016) alikuwa mwandishi wa asili ya Jamaika na Marekani, ambaye kazi zake mashuhuri zinajumuisha *Abeng* (1985), *No Telephone to Heaven* (1987), na *Free Enterprise* (2004).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wanawake wa Jamaika
Jamii:waandishi wa Marekani
Jamii:waandishi wa Jamaika
Elizabeth Chittick

**Elizabeth Chittick** (11 Novemba 1908 – 16 Aprili 2009) alikuwa mtetezi wa haki za wanawake kutoka Marekani ambaye alihudumu kama rais wa Chama cha Wanawake cha Kitaifa (National Woman's Party).

Chittick alikuwa mwenyekiti na rais wa National Woman's Party na kiongozi katika harakati za wanawake na kwa ajili ya Marekebisho ya Haki sawa (Equal Rights Amendment). Kuanzia 1971 hadi 1975 alikua mwenyekiti wa NWP, na kisha alihudumu kama rais kutoka 1975 hadi 1989.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1908
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Michael T. Cahill

**Michael T. Cahill** ni mtaalamu wa sheria kutoka Marekani ambaye ni Profesa wa Sheria katika Shule ya Sheria ya Brooklyn. Pia, alikua Makamu Mkuu wa Shule ya Sheria ya Rutgers.

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Marekani
Sheila Michaels

**Sheila Babs Michaels** (8 Mei 1939 – 22 Juni 2017) alikuwa mtetezi wa haki za wanawake na haki za kiraia kutoka Marekani, ambaye anahusishwa na kueneza matumizi ya "Ms." kama njia ya anwani kwa wanawake, bila kujali hali yao ya ndoa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Anne Koedt

**Anne Koedt** (alizaliwa 1941) ni mtetezi wa haki za wanawake mwenye msimamo mkali na mwandishi wa *The Myth of the Vaginal Orgasm*, kazi maarufu ya kike ya mwaka 1970 kuhusu ujinsia wa wanawake.

Alikuwa na uhusiano na kundi la New York Radical Women na alikuwa mjumbe mwanzilishi wa New York Radical Feminists. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Dolores Bargowski

**Dolores Bargowski** (1943 – 2008) alikuwa mtetezi wa haki za wanawake na mwanaharakati wa mapenzi ya jinsia moja kutoka Marekani, aliyekuwa akijihusisha na harakati za awali za wimbi la pili la ufeministi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Irv Koons

**Irvin Louis Koons** (14 Machi 1922 – 10 Septemba 2017) alikuwa msanii wa michoro, mbunifu wa viwandani, na mchoraji kutoka Marekani aliyeshinda tuzo nyingi na kujulikana kama mmoja wa wabunifu wakuu wa vifurushi vya bidhaa za watumiaji katika karne ya 20. 

Mnamo 1949, alianzisha kampuni ya Irv Koons Associates, Inc., kampuni ya ubunifu wa viwandani iliyojulikana hasa kwa kubuni vifurushi vya bidhaa za watumiaji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Wasanii wa Marekani
Luis Cessa

**Luis Enrique Cessa** (alizaliwa 25 Aprili 1992) ni mchezaji wa baseball wa kitaalamu kutoka Meksiko ambaye kwa sasa ni mchezaji huru. Amewahi kucheza katika Ligi Kuu ya Baseball (MLB) kwa timu za* New York Yankees* na *Cincinnati Reds*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Wachezaji wa Meksiko
Jamii:Watu walio hai
Lisa Hanawalt

**Lisa Hanawalt** ni mchoraji, mwandishi, na mchoraji wa katuni kutoka Marekani. 

Amechapisha mfululizo wa vichekesho pamoja na vitabu vitatu vya michoro. Alifanya kazi kama mbunifu wa uzalishaji na mtayarishaji wa mfululizo wa katuni wa Netflix *BoJack Horseman* (2014–2020), na alikuwa mwenyeji mwenza wa podikasti *Baby Geniuses* (2012–2024) pamoja na mchekeshaji Emily Heller. Alibuni na kuwa mtayarishaji mkuu wa mfululizo wa katuni wa Netflix/Adult Swim, *Tuca & Bertie* (2019–2022).

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wachoraji wa Marekani
Gerry Gersten

**Gerry Gersten** (17 Oktoba 1927 – 12 Januari 2017) alikuwa mchoraji wa vibonzo vya kisiasa, anayejulikana kwa mbinu yake ya kutumia penseli kwenye vellum.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Luzene Hill

**Luzene Hill** (alizaliwa 1946) ni msanii wa vyombo vya habari raia wa kabila la Wacherokee wa Mashariki la Waindio wa Marekani. 

Anakusanya utendaji na usanifu ili kutafakari kuhusu ukatili dhidi ya wanawake, akitumia mbinu ya uchoraji ya kimajazi ili kukabiliana na mada ngumu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Marekani
Micol Hebron

**Micol Hebron** (alizaliwa 23 Julai 1972) ni msanii wa Marekani anayefanya kazi katika nyanja mbalimbali za sanaa, mkurugenzi wa maonesho, na profesa mshiriki katika Chuo Kikuu cha Chapman, kilichopo Kusini mwa California. Hebron anachunguza na kutumia mbinu za uanaharakati wa kike katika sanaa kwa mtazamo wa kina.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Marekani
John Anzrah

**John Anzrah** (alizaliwa 27 Oktoba 1954) ni mwanariadha wa zamani wa Kenya ambaye alishiriki katika mashindano ya wanaume ya mita 400 katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1984.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1954
Elkana Nyangau

**Elkana Nyangau** (alizaliwa 1963) ni mwanariadha wa Kenya ambaye alishiriki katika mbio za mita 400 za wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1988.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1963
Rehema Simfukwe

**Rehema Simfukwe** ni msanii wa nyimbo za Kiinjili kutoka Tanzania, anayejulikana sana katika ukanda wa Afrika Mashariki kwa ujumbe wake wa kiroho unaogusa mioyo ya wengi. 

Alizaliwa katika familia ya Kiislamu, lakini safari yake ya kumjua Yesu ilianza kupitia dada yake mkubwa, ambaye alibadilika na kuwa Mkristo. Dada yake alimpeleka kanisani na kumtia moyo kushiriki kwenye kwaya ya kanisa, ambako Rehema alianza kukuza kipaji chake cha uimbaji.

Mwaka 2020, alitoa wimbo wake wa kwanza uitwao *Nisaidie Bwana*, ambao ni wimbo wa maombi na unyenyekevu mbele ya Mungu. Wimbo huu ulimfungulia njia zaidi na kufuatia hapo, alitambulika zaidi kwa kibao chake Cha Chanzo, ambacho kilipata umaarufu mkubwa kwenye makanisa mbalimbali ya Afrika Mashariki na kuvutia watazamaji wengi kwenye YouTube. Nyimbo nyingine maarufu za Rehema ni pamoja na *Ndio*, unaozungumzia ahadi za Mungu na *Neema Yako*, ambao unahusu neema ya Mungu katika maisha ya kila siku. Amefanya pia ushirikiano na wasanii kama Zoravo na Agape Gospel Band, jambo lililomsaidia kupanua ushawishi wake katika muziki wa injili.​

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Injili
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Emily Cherotich Tuei

**Emily Cherotich Tuei** (alizaliwa 13 Mei 1986) ni mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa ya kati.  Alishiriki katika mbio za mita 800 za wanawake katika mashindano ya Dunia ya riadha ya mwaka 2017.

Mnamo Juni 2021, alifuzu kuwakilisha Kenya katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 2020.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1986
Eva Herrmann

**Eva Herrmann** (Munich, 8 Februari 1901 - Santa Barbara, California, 7 Septemba 1978) alikuwa mchoraji, wa michoro, mbunifu, wa vibonzo wa Ujerumani na Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1978
Jamii:wachoraji wa Ujerumani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Jessica Abel

**Jessica Abel** (alizaliwa 1969) ni mwandishi na msanii wa vitabu vya vichekesho kutoka Marekani, anayejulikana kwa kazi zake kama *Life Sucks*, *Drawing Words & Writing Pictures*, *Soundtrack*, *La Perdida*, *Mirror, Window*, *Radio: An Illustrated Guide* (akiwa na mshirika Ira Glass), na mfululizo wa vitabu vya *Artbabe*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:waandishi wa Marekani
Tito Sawe

**Tito Sawe** (10 Julai 1960 – 23 Februari 2002) alikuwa mwanariadha wa Kenya ambaye alishiriki katika mbio za kupokezana za mita 4 × 400 kwa wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1988.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Mamadou Sidiki Diabate

**Mamadou Sidiki Diabaté** (alizaliwa Septemba 23, 1982) ni mpigaji maarufu wa kora na mjeli mwenye asili ya Wamandé kutoka mjini Bamako, Mali. Mamadou ni kizazi cha 71 cha wachezaji wa kora katika familia yake na ni mtoto wa Sidiki Diabaté.

Mamadou Sidiki Diabaté, anayejulikana zaidi kwa kifupi kama "Madou," alizaliwa mnamo tarehe 23 Septemba, 1982, huko mjini Bamako, Mali. Mamadou ni Muislamu na ni mtoto wa mwisho wa Sidiki Diabaté na Mariam Kouyaté. Familia yake ina urithi mrefu katika utamaduni wa masimulizi ya mdomo ya wajalis (wakati mwingine huitwa djeli), au wagrioti. "Jali" ni neno la Kimandinka lenye maana ya msanii au msimuliaji wa hadithi anayehifadhi utamaduni wa masimulizi ya kale ya Wamande. Akipitisha historia hiyo na utamaduni kutoka kizazi kimoja hadi kingine, kutoka kwa baba hadi mtoto.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Mali
Wamandé

**Wamandé** ni kundi la mataifa ya Afrika yanayozungumza lugha za Kimandé. Hawana kikundi kimoja cha kabila au kitamaduni. Mataifa mbalimbali yanayozungumza lugha za Mandé yanapatikana katika maeneo ya magharibi ya Afrika Magharibi.

Mandinka au Malinke, taifa la Mandé la magharibi, wanahusishwa na kuanzisha mojawapo ya milki kubwa zaidi za Afrika Magharibi. Mataifa mengine makubwa yanayozungumza lugha za Mandé ni pamoja na Wasoninke na Wasusu, pamoja na makabila madogo kama Waligbi, Wavai, na Wabissa. Watu wanaozungumza lugha za Mandé wanaishi katika mazingira mbalimbali, kutoka misitu ya mvua ya pwani hadi jangwa la Sahel, na wana aina nyingi za vyakula, tamaduni, na imani.

Baada ya kuhama kutoka Sahara ya Kati, watu wanaozungumza lugha za Mandé walianzisha utamaduni wa Tichitt katika eneo la Sahara ya Magharibi ya Mauritania, ambao walitumia mji wa Dhar Tichitt kama kituo chake kikuu cha kanda na labda eneo la Maziwa ya Mali kama kituo chake cha kanda cha pili. Baadaye, kuelekea mwisho wa utamaduni wa Tichitt ya Mauritania, watu wanaozungumza lugha za Mandé walianza kuenea na kuanzisha makazi huko Méma, Macina, Dia Shoma, na Jenne Jeno katika eneo la Niger ya Kati pamoja na Ufalme wa Ghana.

Leo hii, sehemu kubwa ya watu wanaozungumza lugha za Mandé ni Waislamu na wanafuata mfumo wa kitabaka. Uislamu umekuwa na jukumu kuu katika kutambulisha watu wanaozungumza lugha za Mandé wanaoishi katika maeneo ya Sahel. Athari kutoka kwa watu wanaozungumza lugha za Mandé zimeenea kihistoria mbali zaidi ya maeneo ya karibu kwa makundi mengine ya Waislamu wa Afrika Magharibi wanaoishi Sahel na Savanna. Watu wa Mandé walifanya biashara iliyoongezeka kando ya Mto Niger au kwa njia ya ardhi, na walifanikiwa kutekeleza ushindi wa kijeshi kwa upanuzi wa Ufalme wa Ghana, Ufalme wa Mali, Kaabu na nchi za Wassoulou.

Watu wasiozungumza lugha za Mandé kama Fula, Songhai, Wolof, Hausa, na watu wa Voltaic kama Ufalme wa Dagbon, watu wa Guang, watu wa Maghan, na watu wa Gonja wana tamaduni sawa na watu wanaozungumza lugha za Mandé.

## Tanbihi
* Gillow, John. (2003), African Textiles. 29 p.
* 
* Metropolitan Museum of Art's collection of Arts of Africa, Oceania, and the Americas.
* UNESCO General History of Africa, Volume IV, pp.&nbsp;197–200.
* Mauny, R. (1971), “The Western Sudan” in Shinnie: 66-87.
* Monteil, Charles (1953), “La Légende du Ouagadou et l’Origine des Soninke” in Mélanges Ethnologiques (Dakar: Bulletin del’Institut Francais del’Afrique Noir).
* Fage, John D. (2001), History of Africa. Routledge; 4th edition.
* Boone, Sylvia Ardyn.  (1986), Radiance from the Waters.
* Kouyaté, Dani (Director). (1995). Keïta: Heritage of a Griot [Motion picture]. Burkina Faso.
* Kevin C. MacDonald, Robert Vernet, Marcos Martinón-Torres & Dorian Q. Fuller. "Dhar Néma: from early agriculture to metallurgy in southeastern Mauritania"

Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Makabila ya Afrika
Fadhila Chitour

**Fadhila Boumendjel-Chitour** (alizaliwa Blida, 2 Machi 1942) ni profesa katika Chuo Kikuu cha Tiba cha Algiers na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Algeria. Yeye ni mkuu wa zamani wa CHU Bab El Oued (Algiers). 

Mzaliwa wa familia ya kimapinduzi, Boumendjel-Chitour ni binti wa Ahmed Boumendjel na mpwa wa Ali Boumendjel.

## Wasifu
Boumendjel alisoma katika Shule ya Upili ya Jules Ferry huko Paris, ambapo baba yake alikuwa wakili. Alisoma Kilatini katika shule ya sekondari na chuo, huku akiwa na azma ya kuwa daktari. Amesema, “Bila shaka, falsafa ilikuwa mapenzi yangu ya ajabu. Lakini nilihisi kwamba nilihitaji kuwa na uwezo wa kuchangia kwa njia halisi na yenye ufanisi kujenga nchi yangu. Nililazimika kujitolea kwa wengine, hivyo uchaguzi wa medicine: uchaguzi ambao sijaweza kuutafuta, kwani nilikuwa na shauku kwa kazi hii”.

Kuanzia mwaka wa 1988 hadi 1990, alikuwa rais wa Kamati ya Tiba Dhidi ya Kuteswa kabla ya kusaidia kuanzisha tawi la Algeria la Amnesty International, ambalo aliongoza kati ya mwaka wa 1991 na 1993. Kama mwanaharakati wa kike, alianzisha Mtandao wa Wassila, ambao unapambana na vurugu dhidi ya wanawake na watoto. Aliwakilisha Amnesty International Algeria kati ya mwaka wa 2000 na 2009 na akawa makamu rais wake mwaka wa 2009.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Wanaharakati wa Algeria
Roberto Maggioni

**Roberto Maggioni** (alizaliwa 5 Machi 1968) ni mchezaji wa zamani wa baiskeli kutoka Italia. Alishiriki katika mbio za wakati wa timu katika Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1988.
## Marejeo 
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia

Jamii:Waliozaliwa 1968
Francesco Malatesta

**Francesco Malatesta** (5 Juni 1907 – 16 Septemba 1986) alikuwa mpanda baiskeli wa Italia. 

Alishiriki katika tukio la tandem kwenye Michezo ya Majira ya Joto ya mwaka 1928.

Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1907
Jamii:Waliozaliwa 1986
Primo Magnani

**Primo Magnani** (31 Machi 1892 – 17 Juni 1969) alikuwa mpanda baiskeli wa Italia na bingwa wa Michezo ya Olimpiki katika mbio za baiskeli za ufuatiliaji.

Alishinda medali ya dhahabu katika mbio za timu za ufuatiliaji kwenye Michezo ya Majira ya Joto ya 1920 huko Antwerp (pamoja na Arnaldo Carli, Ruggero Ferrario na Franco Giorgetti). Magnani pia alishiriki katika mashindano ya kilomita 50.

## Marejeo 
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1892
Jamii:Waliofariki 1920
Guglielmo Malatesta

**Guglielmo Malatesta** (6 Desemba 1891 – 8 Novemba 1920) alikuwa mpanda baiskeli wa Italia. Aliwania katika matukio matatu kwenye Olimpiki za mwaka 1908.

Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Ferruccio Manza

**Ferruccio Manza** (alizaliwa 26 Aprili 1943) ni mchezaji wa baiskeli wa barabara aliyestaafu kutoka Italia. 

Akishiriki kama amateur katika mbio za wakati wa timu za kilomita 100, alishinda medali ya fedha ya Olimpiki na taji la dunia mwaka 1964. 

Kisha alifanya kazi kwa muda mfupi kama mtaalamu, ambayo ilimalizika karibu mwaka 1967.

Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Vittorio Marcelli

**Vittorio Marcelli** (alizaliwa 3 Juni 1944) ni mchezaji wa zamani wa baiskeli kutoka Italia. Alishinda medali moja ya dhahabu na medali tatu za shaba katika mashindano ya dunia na Olimpiki za Majira ya joto mwaka 1967–1968.  

Baada ya hapo aligeuka kuwa mtaalamu na kuendesha Tour de France ya mwaka 1970. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Cencio Mantovani

**Vincenzo “Cencio” Mantovani** (17 Oktoba 1941 – 21 Oktoba 1989) alikuwa mpanda baiskeli wa Italia.

## Marejeo 
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Luigi Magnotti

**Luigi Magnotti** (23 Aprili 1895 – 8 Julai 1948) alikuwa mpanda baiskeli wa Italia. 

Alishiriki katika matukio mawili kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya 1924.

## Marejeo 
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1948
Massimo Marino

**Massimo Marino** (alizaliwa 4 Juni 1954) ni mchezaji wa baiskeli wa zamani kutoka Italia. 

Alihudhuria Olimpiki za Majira ya Joto za 1972 na 1976. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Pietro Martinelli

**Pietro Martinelli** alikuwa mchezaji wa baiskeli kutoka Italia.  Alishiriki katika tukio la sprint la wanaume kwenye Michezo ya Majira ya Joto ya 1920. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Giuseppe Martinelli

**Giuseppe Martinelli** (alizaliwa 11 Machi 1955) ni mwendesha baiskeli aliyestaafu kutoka Italia, ambaye alikuwa akishiriki mashindano ya kuendesha baiskeli kuanzia mwaka 1977 hadi 1985. Aliwakilisha nchi yake katika Michezo ya Olimpiki mwaka 1976 huko Montreal, Quebec, Canada, ambapo alishinda medali ya fedha katika mbio za barabara za wanaume nyuma ya Bernt Johansson kutoka Sweden.  Mnamo mwaka wa 2011, Martinelli alikua meneja wa timu ya kike ya Astana, akichukua nafasi ya Yvon Sanquer. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Ivano Maffei

**Ivano Maffei** (alizaliwa 24 Septemba 1958) ni mchezaji wa zamani kutoka Italia. Alishiriki katika mashindano ya wakati wa timu na matukio ya kutafuta timu katika Michezo ya Majira ya Joto ya mwaka 1980. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Wanamichezo wa Italia
Aurelio Menegazzi

**Aurelio Menegazzi** (pia anajulikana kama *Aléardo Menegazzi*, 15 Novemba 1900 – 23 Novemba 1979) alikuwa mwendesha baiskeli wa Italia na bingwa wa Olimpiki katika mbio za baiskeli. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Flavio Martini

**Flavio Martini** (alizaliwa 13 Januari 1945) ni mchezaji wa zamani wa baiskeli kutoka Italia. Kama amateur alishinda medali za shaba katika mbio za timu za muda wa kilomita 100 kwenye mashindano ya dunia ya 1967 na 1968 na alipata nafasi ya 31 katika mbio za barabarani za mtu binafsi kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya 1968.  Baada ya Olimpiki aligeuka kuwa mtaalamu, lakini kwa mafanikio madogo. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Silvestro Milani

**Silvestro Milani** (alizaliwa 25 Februari 1958) ni mchezaji wa zamani wa baiskeli wa kitaalamu kutoka Italia.   

Alishiriki katika toleo moja la Tour de France na matoleo manne ya Giro d’Italia. Pia alishiriki katika tukio la kutafuta timu kwenye Olimpiki za Majira ya Joto za mwaka 1980. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Gunilla Gerland

**Gunilla Gerland** (alizaliwa 1963) ni mwandishi na mhadhiri kutoka Uswidi anayeongoza somo la usonji. Vitabu vyake vya kuandika vinajumuisha "Secrets to Success for Professionals in the Autism Field: An Insider's Guide to Understanding the Autism Spectrum, "the Environment and Your Role" na maisha yake ya kibinafsi "A Real Person: Life on the Outside".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Waandishi wa Uswidi
Jamii:Watu walio hai
Armando Latini

**Armando Latini** (20 Mei 1913 – 20 Mei 1966) alikuwa mwanamichezo wa baiskeli wa Italia ambaye alishinda medali ya fedha katika mbio za timu za kilomita 4 wakati wa Olimpiki za mwaka 1936. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Carlo Legutti

**Carlo Legutti** (29 Novemba 1912 – 1 Machi 1985) alikuwa muendesha baiskeli kutoka Italia.

Alishiriki katika tukio la tandem kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1936. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Jamii:Waliofariki 1985
Jamii:Waliozaliwa 1912
Emanuela Menuzzo

**Emanuela Menuzzo** (alizaliwa 1 Agosti 1956) ni mchezaji wa baiskeli wa zamani kutoka Italia. Alishiriki katika tukio la mbio za barabarani za wanawake kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya 1984. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Alberto Minetti

**Alberto Minetti** (alizaliwa 18 Mei 1957) ni mchezaji wa zamani kutoka Italia. Alishiriki katika mbio za barabara za mtu binafsi na mashindano ya muda ya timu katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1980. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wanamichezo wa Italia
Mario Lusiani

**Mario Lusiani** (4 Mei 1903 – 3 Septemba 1964) alikuwa mwendesha baiskeli wa Italia. 

Aliweza kushinda medali ya dhahabu katika mbio za timu za wanaume katika michezo ya Olimpiki ya  mwaka 1928 pamoja na Giacomo Gaioni, Cesare Facciani na Luigi Tasselli. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Dante Guindani

**Dante Guindani** (11 Juni 1899 – 1 Februari 1929) alikuwa mpanda baiskeli wa Italia. 

Alishiriki katika matukio mawili kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1920. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1929
Gino Guerra

**Gino Guerra** (16 Oktoba 1924 – 28 Desemba 1978) alikuwa mwendesha baiskeli wa Italia. 

Alishiriki katika tukio la jaribio la muda katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya 1948. 

## Marejeo
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Morénike Giwa Onaiwu

**Morénike Giwa Onaiwu** ni mtaalamu wa elimu kutoka Marekani, mwandishi, na mtetezi wa masuala ya usonji na VVU (Virusi vya Ukimwi). Pamoja na **E. Ashkenazy** na **Lydia Brown,** Onaiwu ni mhariri wa kitabu kiitwacho " All the Weight of Our Dreams", ambacho ni mkusanyiko wa sanaa na maandiko yote kutoka kwa watu wa ngozi ya rangi wenye usonji (Waafrika, Wahindi, Wahispania, Waasia), kilichochapishwa na "Autism Women's Network" mnamo Juni 2017. 

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Christopher Gillberg

**Lars Christopher Gillberg** (wakati mwingine amechapisha kwa jina la **Gillberg** tu; alizaliwa 19 Aprili 1950) pamoja na mkewe Carina Gillberg ni profesa wa saikolojia ya watoto na vijana katika Chuo Kikuu cha Gothenburg huko Gothenburg Uswidi. Pia amekuwa profesa mtembelezi katika vyuo vikuu vya Bergen, New York, Odense, St George's (Chuo Kikuu cha London), San Francisco, Glasgow na Strathclyde.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanasaikolojia wa Uswidi
Jamii:Watu walio hai
Temple Grandin

**Mary Temple Grandin** (alizaliwa Agosti 29, 1947) ni mtaalamu wa elimu na etholojia kutoka Marekani. Yeye ni mtetezi maarufu wa matibabu ya kinyama ya mifugo katika mchakato wa kuchinjwa, na ameandika zaidi ya makala 60 za kisayansi kuhusu tabia za wanyama. Grandin pia ni mshauri kwa sekta ya mifugo, ambapo hutoa ushauri kuhusu tabia za wanyama, na pia ni msemaji kuhusu usonji.

Temple Grandin ni mmoja wa watu maarufu wenye usonji, ambaye amekuwa na mchango mkubwa katika kuhamasisha jamii kuhusu masuala yausonji, akionyesha jinsi watu wenye hali hii wanavyoweza kufanikiwa na kuchangia katika jamii kwa njia mbalimbali. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Esther Kiplagat

**Esther Kiplagat** (alizaliwa 8 Desemba 1966) ni mwanariadha wa mbio za masafa marefu kutoka Kenya ambaye alishiriki katika mbio za mita 3000 za wanawake katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1992.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1966
Cheryl Gillan

**Dame Cheryl Elise Kendall Gillan DBE** (21 Aprili 1952 – 4 Aprili 2021) alikuwa mwanasiasa kutoka Uingereza ambaye alihudumu kama Mbunge (MP) wa Chesham na Amersham kuanzia mwaka 1992 hadi kifo chake mwaka 2021. Akiwa mshiriki wa Chama cha Conservative, alihudumu kama Katibu wa Nchi wa Wales kuanzia mwaka 2010 hadi 2012. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Harmony Hammond

**Harmony Hammond** (alizaliwa Februari 8, 1944) ni msanii, mwanaharakati, mtunza maonyesho, na mwandishi kutoka Marekani. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa harakati za sanaa ya kike (feminist art movement) katika miaka ya 1970 huko New York.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Theodora wa Rossano

**Theodora wa Rossano** (wilaya ya Cosenza, mkoa wa Calabria, Italia, 910 hivi – Rossano Calabro, 28 Novemba 980 ) alikuwa abesi wa monasteri ya Ukristo wa Mashariki huko Italia Kusini. 

Mwanafunzi wa Nilo Kijana, akawa mwalimu wa maisha ya umonaki kwa wengine .
 
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Tarehe ya kifo chake ndiyo sikukuu yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* *Rossano la greca: un gioiello di cultura bizantina in Calabria*

Jamii:Waliozaliwa 910
Jamii:Waliofariki 980
Jamii:mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:Watakatifu wa Italia
Lauren Greenfield

**Lauren Greenfield** (alizaliwa Juni 28, 1966) ni msanii, mpiga picha wa mtunzi wa filamu, na mtayarishaji wa filamu za maandiko kutoka Marekani. 

Amechapisha monografia za picha, kuongoza filamu na mfululizo wa maandiko, kuandaa maonesho yanayosafiri, na kuchapisha kazi zake kwenye majarida kote ulimwenguni.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wasanii wa Marekani
Kristin Prim

**Kristin Prim** (alizaliwa Desemba 24, 1993) ni mbunifu wa mitindo, mchoraji, na mchapishaji kutoka Marekani. Mnamo 2008, aliweka historia kwa kuwa mhariri mkuu mdogo zaidi wa jarida la kuchapishwa lililosambazwa kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Torkwase Dyson

**Torkwase Dyson** (alizawa 1973, Chicago, Illinois) ni msanii wa taaluma mbalimbali anayefanya kazi Beacon, New York, Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Marekani
Acid Betty

**Jamin Ruhren** (alizaliwa Desemba 10, 1977), anayejulikana zaidi kwa jina la kisanii **Acid Betty**, ni mfalme wa kuvaa mavazi ya kike, mwigizaji, na mwimbaji kutoka Marekani. Alipata umaarufu wa kitaifa baada ya kushiriki katika msimu wa nane wa ''RuPaul's Drag Race'' mwaka 2016.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Marekani
Golnar Adili

**Golnar Adili** (alizaliwa Virginia, 1976) ni msanii wa kimataifa kutoka Iran na Marekani ambaye anafanya kazi mbalimbali za sanaa, akiwa na makazi yake Brooklyn, New York. Kazi nyingi za Adili zinategemea mang'amuzi yake ya kukua baada ya Mapinduzi ya Kiislamu nchini Iran, na masuala yanayohusiana na uhamaji na kutoweka kwa utambulisho.

## Marekeni 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Irani
Jamii:wasanii wa Marekani
Pius Munyasia

**Pius Munyasia** (alizaliwa 6 Julai 1960) ni mwanariadha wa mbio za Kenya ambaye alishiriki katika mbio za kilomita 20 za wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya joto ya mwaka 1984.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1960
Kathy Grove

**Kathy Grove** (alizaliwa 1948) ni mpiga picha wa dhana ya kisasa na mwanaharakati wa masuala ya kijinsia wa Marekani. 

Kama mtaalamu wa kurekebisha picha kwa majarida ya mitindo, Grove alifahamika na mbinu za kuboresha na kuhariri picha kwa kutumia mbinu za kisasa kama airbrushing na uchezaji wa picha katika sekta hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Koech Kiprop

**Koech Kiprop** (alizaliwa 1938) ni mwanariadha kutoka Kenya. Alishiriki katika warsha ya wanariadha wanaume walioshiriki kwenye michezo ya Olimpiki ya mwaka 1964 inayojulikana kwa jina la (decathlon)  iliyofanyika Tokyo, Japani. Mwaka 1966 alishiriki katika decathlon ya wanaume kwenye Michezo ya Milki ya Uingereza na Jumuiya ya Madola ya mwaka 1966 iliyofanyika Kingston, Jamaika.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1938
Wyclife Kinyamal

**Wyclife Kinyamal** (alizaliwa 2 Julai 1997) ni mwanariadha wa kiume kutoka Kenya ambaye alishiriki mbio za mita 800. Alishinda medali ya dhahabu katka Michezo ya Jumuiya ya Madola ya mwaka 2018 na ana rekodi ya saa 1:42.08 bora zaidi.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1997
Rodgers Kwemoi

**Rodgers Kwemoi Chumo** (alizaliwa 3 Machi 1997) ni mwanariadha wa mbio za masafa marefu kutoka Kenya ambaye alibobea katika mbio za mita 5000 na 10,000.

Kwa sasa Kwemoi anatumikia marufuku ya mashindano ya miaka sita kutokana na ukiukaji wa sheria za kupinga matumizi ya dawa za kusisimua misuli na tarehe ya mwisho ya tarehe 7 Agosti 2029.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1997
Zavegepant

**Zavegepant**, inayouzwa kwa jina la chapa **Zavzpret**, ni dawa inayotumika kutibu, si kuzuia, maumivu ya kichwa ya kipandauso. Dawa hii inanyunyizwa ndani ya pua.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na mabadiliko ya ladha, kichefuchefu, maumivu ya pua na kutapika. Madhara yake mengine ni pamoja na athari za mzio. na ilitarajiwa kupatikana kibiashara mnamo Julai mwaka wa 2023 na kuuzwa bei sawa na dawa zingine katika kundi lake.

## Marejeo
Vorapaxar

**Vorapaxar**, inayouzwa kwa jina la chapa **Zontivity**, ni dawa inayotumika kupunguza hatari ya mshtuko wa moyo na kiharusi kwa wale walio na ugumu wa mishipa ya damu (atherosclerosis). Faida zake za jumla; hata hivyo, bado hazikuwa zikijulikana wazi kufikia mwaka wa 2021. Dawa hii inachukuliwa kwa mdomo.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kutokwa na damu, ambayo inaweza kujumuisha kutokwa na damu ndani ya kichwa.  Ni kipokezi cha thrombin (kipokezi kilichoamilishwa na protease, PAR-1) kulingana na bidhaa asilia ya himbacine. Dawa hii inafanya kazi kwa kuzuia mkusanyiko wa chembe ya damu ya pletleti.

Vorapaxar iliidhinishwa kwa ajili ya matumizi ya kimatibabu nchini Marekani mwaka wa 2014. Ingawa iliidhinishwa kutumika Ulaya mwaka wa 2015, idhini hii iliondolewa mwaka wa 2017. Nchini Marekani iligharimu takriban dola 370 kwa mwezi kufikia mwaka wa 2021.

## Marejeo
Alexis Aminoff

**Gregor Iwan Alexis Feodor Aminoff** (4 Aprili 1897 – 26 Aprili 1977) alikuwa mwanadiplomasia na chamberlain kutoka Uswidi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Watu wa Uswidi
Toivo Aalto-Setälä

**Toivo Armas Aalto-Setälä** (2 Februari 1896 – 3 Aprili 1977) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka Ufini. 

Alizaliwa Köyliö na alikuwa mbunge katika Bunge la Finlandi kutoka 1927 hadi 1929 na tena kutoka 1930 hadi 1933, akiuwakilisha Chama cha Muungano wa Kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1896
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:wanasiasa wa Ufini
Atnafu Abate

Lieutenant Colonel **Atnafu Abate** (31 Januari 1931 – 12 Novemba 1977) alikuwa afisa wa jeshi wa Ethiopia na mmoja wa viongozi wakuu wa Derg, baraza la kijeshi lililomwondoa madarakani Mfalme Haile Selassie na kutawala nchi kwa miaka kadhaa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Watu wa Ethiopia
George Abbott (GC)

**George Faucett Pitts Abbott**, GC (18 Septemba 1897 – 10 Juni 1977) alikuwa baharia wa Uingereza na mpokeaji wa Medali ya Albert, ambayo baadaye ilibadilishwa kuwa George Cross, mojawapo ya tuzo za juu za ujasiri zinazotolewa kwa raia na wanajeshi wa Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1897
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Watu wa Uingereza
Abdul Malek Yusuf

**Tun Abdul Malek bin Yusuf** (alizaliwa 1899 – 6 Julai 1977) alikuwa Yang di-Pertua Negeri wa Melaka kuanzia 1959 hadi 1971. Siku yake ya kuzaliwa ya miaka 66 ilisherehekewa mnamo 9 Agosti 1965, na kutangazwa kama sikukuu ya umma katika jimbo hilo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:wanasiasa wa Malaysia
Yutaka Abe

**Yutaka Abe** (阿部 豊, Abe Yutaka, 2 Februari 1895 - 3 Januari 1977) alikuwa mwongozaji wa filamu na mwigizaji kutoka Japani. Alizaliwa katika Yamoto, Miyagi, na alisafiri kwenda Marekani pamoja na mdogo wake kumtembelea mjomba wao aliyekuwa akiishi Los Angeles. Huko, alijiunga na shule ya uigizaji, na aliposikia kuwa Thomas H. Ince alikuwa akitafuta waigizaji wa Kijapani kufanya kazi katika studio zake, aliomba na akakubaliwa mwaka 1914.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waigizaji filamu wa Japani
Martin Abendroth

**Martin Abendroth** (4 Oktoba 1883 – 14 Desemba 1977) alikuwa mwimbaji wa opera (bass-baritone) na mwalimu wa sauti wa Ujerumani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1883
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Gertrude Abercrombie

**Gertrude Abercrombie** (17 Februari 1909 – 3 Julai 1977) alikuwa mchora picha maarufu kutoka Marekani, anayejulikana kwa mtindo wake wa kisurrealisti na picha za ndoto. Alikuwa akiishi Chicago na kuwa miongoni mwa wasanii maarufu wa eneo la bohemian na pia alihusiana sana na scene ya jazz ya Chicago. Abercrombie alifahamiana na wanamuziki maarufu wa jazz kama Dizzy Gillespie, Charlie Parker, na Sarah Vaughan, ambao muziki wao ulikuwa na ushawishi mkubwa katika kazi zake za sanaa. Picha zake mara nyingi zilijumuisha vipengele vya uchoraji wa kiabstrakti na uandishi wa alama, zikionyesha hali ya fumbo na hisia za kina. Mchanganyiko wake wa kipekee wa sanaa ya picha na rhythm ya jazz ulimfanya kuwa mshiriki muhimu katika nyanja za sanaa na muziki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:wachoraji wa Marekani
Walter M. Aikman

**Walter Montieth Aikman** (1857 – 1939) alikuwa mchoraji, mchongaji, mbunifu wa alama za vitabu. Alizaliwa New York City, Marekani, na alizikwa katika Makaburi ya Green-Wood huko Brooklyn.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Waliofariki 1939
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Roy Abernethy

**Roy Abernethy** (Pennsylvania, 29 Septemba 1906 – Jupiter, Florida, 28 Februari 1977, ) alikuwa mtendaji katika sekta ya magari ya Marekani, akihudumu kama Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa American Motors Corporation (AMC) kutoka Februari 1962 hadi Januari 1967. Kabla ya kazi yake katika AMC, Abernethy alifanya kazi na Packard Motors na Willys-Overland. Abernethy alichukua nafasi ya George W. Romney, ambaye alijiuzulu kutoka AMC ili kuwa Gavana wa Michigan.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Watu wa Marekani
Augurio Abeto

**Augurio Marañon Abeto** (21 Januari 1904 – 27 Januari 1977) alikuwa mwandishi wa insha katika lugha ya Hiligaynon wakati wa Enzi ya Dhahabu ya Fasihi ya Hiligaynon. 

Alikuwa pia wakili na mchezaji wa siasa, akihudumu kama Rais wa Manispaa (sawa na Meya wa kisasa) katika miaka ya 1940, na kama mwakilishi wa wilaya ya 3 ya Negros Occidental kutoka 1949 hadi 1953.

Abeto ni mtunzi wa wimbo maarufu wa Visayan, "Dalawidaw."

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waandishi wa Ufilipino
Wanda Achsel

**Wanda Margarethe Gertrud Achsel** (12 Oktoba 1886 – 3 Agosti 1977) alikuwa soprano maarufu wa opera kutoka Ujerumani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waimbaji wa Ujerumani
Paul Ackerman

**Paul Ackerman** (18 Februari 1908 – 31 Desemba 1977) alikuwa mhariri na mchambuzi maarufu wa muziki. 

Alizaliwa New York, na alifanya kazi kama mhariri wa muziki wa gazeti la Billboard kutoka 1943 hadi 1973. 

Ackerman aliandika maandishi ya kifasihi kwa albamu ya Harry Belafonte ya 1958 ya nyimbo za kiasili, *Love Is a Gentle Thing*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1908
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waandishi wa Marekani
Phyllis Ackerman

**Phyllis Ackerman** (1893 – 1977) alikuwa mtaalamu wa historia ya sanaa, mbunifu wa ndani, na mwandishi kutoka Marekani. 

Alijulikana kwa utafiti wake kuhusu sanaa na usanifu wa Kipersia na alifanya kazi kwa karibu na mumewe, Arthur Upham Pope. Urithi wake mkubwa ni kama mhariri wa machapisho ya vitabu sita vya *A Survey of Persian Art* (1939), ambavyo ni mchango muhimu katika utafiti wa sanaa ya Kipersia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1893
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waandishi wa Marekani
Henriette Ackermann

**Henriette Ackermann** (8 Septemba 1887 – 31 Agosti 1977) alikuwa mhamasishaji wa siasa kutoka Ujerumani, na mwanasiasa aliyekuwa mwanachama wa vyama vya KPD na USPD. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1887
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wanasiasa wa Ujerumani
José Acosta (baseball)

**José Acosta** (4 Machi 1891 – 16 Novemba 1977) alikuwa mchezaji wa baseball kutoka Cuba, ambaye alicheza kama starting pitcher katika Ligi Kuu ya Baseball ya Marekani (Major League Baseball). 

Aliichezea timu za Chicago White Sox na Washington Senators kwa misimu mitatu. Kabla ya kujiunga na ligi za madaraja ya chini za weupe, alicheza msimu wa 1915 katika "Negro baseball" kama mshiriki wa timu ya Long Branch Cubans, ambayo ilikuwa ni timu iliyojumuisha wachezaji wa rangi mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1891
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:wachezaji wa Kuba
Heta

**Heta** (kwa Kigiriki **ἡτα** iliandikwa kama Ͱ au ͱ) ilikuwa kiasili herufi ya nane ya alfabeti ya Kigiriki kabla ya kusanifishwa. Sauti yake ilikuwa kama H. Asili yake ilikuwa Heth ya Kifinisia.

Baadaye ilifutwa katika alfabeti ya Kigiriki kwa sababu lugha ilipoteza sauti hiyo.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Heta 

Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Josh Greenfeld

**Josh Greenfeld** (27 Februari 1928 – 11 Mei 2018) alikuwa mwandishi wa Marekani na mwandishi wa maandishi ya filamu, maarufu kwa kuandika maandishi ya filamu ya Harry and Tonto ya mwaka 1974 pamoja na **Paul Mazursky**, ambayo yaliwapa uteuzi wa tuzo ya Akademi na mchezaji mkuu wa filamu hiyo  **Art Carney,** alishinda tuzo ya Oscar kama muigizaji bora. Greenfeld pia aliandika "Oh, God! Book II" na "the TV special lovely" na ni mwandishi wa vitabu kadhaa kuhusu mwanawe mwenye usonji, **Noah Greenfeld**. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1928
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Waandishi wa Marekani
Yot

**Yot** (kwa Kigiriki iliandikwa kama Ϳ au ϳ) ilikuwa herufi katika matumizi ya alfabeti ya Kigiriki kabla ya kusanifishwa. Sauti yake ilikuwa kama Y. Asili yake ilikuwa Yodh ya Kifinisia.

Alfabeti ya Kigiriki ilitumiwa na Waalbani huko Ugiriki wakati Yot bado ilikuwemo. Waliendelea kuitumia kwa sauti ya Y iliyotokea mara nyingi katika lugha yao.

Baadaye ilifutwa katika alfabeti ya Kigiriki.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Yot 

Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Marty Gross

**Marty Gross** (alizaliwa 28 Mei 1948) ni mzalishaji mshauri kutoka Kanada kwa kampuni zinazozalisha filamu na miradi katika maeneo ya Kaskazini mwa Amerika, Ulaya, na Asia, akiwa na mkazo katika sanaa ya Kijapani, filamu, teatro, na ufundi. Kampuni yake, "Marty Gross Film Productions, Inc" (iliyoanzishwa mwaka 1975), inasimamia mojawapo ya tovuti kubwa zaidi inayojitolea kwa filamu zinazohusiana na masuala ya utamaduni na historia ya Kijapani. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Jamii:watu wa Kanada
Koppa

**Koppa** (kwa Kigiriki **κόππα** iliandikwa kama Ϙ, Ϟ au ϙ, ϟ ilikuwa kiasili herufi ya kumi na saba ya alfabeti ya Kigiriki kabla ya kusanifishwa. Sauti yake ilikuwa kama Q. Asili yake ilikuwa Qoph ya Kifinisia.

Baadaye ilifutwa katika alfabeti ya Kigiriki kwa sababu lugha ilipoteza sauti hiyo. Alama ilitumiwa kwa namba 90 pekee.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Koppa herufi 
* Koppa namba 

Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Otto Adam

**Otto Adam** (24 Novemba 1909 – 2 Desemba 1977) alikuwa mwanamichezo wa fani ya upanga kutoka Ujerumani. Alishinda medali ya shaba katika mashindano ya timu ya foil kwenye Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1936.

Adam alizaliwa tarehe 24 Novemba 1909 huko Wiesbaden na alifariki tarehe 2 Desemba 1977 mjini Ottweiler akiwa na umri wa miaka 68.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wanamichezo wa Ujerumani
Ruth Adam

**Ruth Augusta Adam** (14 Desemba 1907 – 3 Februari 1977) alikuwa mwandishi wa habari na mwandishi wa riwaya, vichekesho, na vitabu vya fasihi ya kifeministi kutoka Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1907
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Leonard Adamov

**Leonard Illarionovich Adamov** (10 Machi 1941 – 9 Novemba 1977) alikuwa mchezaji wa soka wa Ukraini na Umoja wa Kisovyeti. Alijiua kwa kuruka kutoka dirishani mwa nyumba yake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Wachezaji mpira wa Ukraine
Katherine Langhorne Adams

**Katherine Langhorne Adams** (1885 – 1977) alikuwa mchoraji na mchapaji kutoka Marekani. Vyanzo vingine vinaonyesha tarehe yake ya kuzaliwa kama takribani 1882 au 1890.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1885
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:wachoraji wa Marekani
Ernestine Gwet Bell

**Ernestine Gwet-Bell** (alizaliwa mwaka 1953) ni daktari bingwa wa magonjwa ya uzazi kutoka Kamerun ambaye alisimamia "in vitro fertilisation" (IVF) ya kwanza yaliyofanikiwa nchini mwake. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanabiolojia wa Kamerun
Donald Attwater

right|thumb|Donald Attwater na Eric Gill, 1929, mkusanyiko wa kibinafsi.
**Donald Attwater** (24 Desemba 1892 – 30 Januari 1977) alikuwa mwandishi, mhariri, na mtafsiri Mkatoliki kutoka Uingereza, na mhadhiri mgeni katika Chuo Kikuu cha Notre Dame.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Waandishi wa Uingereza