open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Podikasiti

alt=Podikasti ikichezwa kwenye simu, kupitia vipokea sauti.|thumb|Podikasti ikichezwa kwenye simu, kupitia vipokea sauti.
**Podikasiti** ni maudhui ya sauti au video yanayorekodiwa na kusambazwa kupitia mtandao kwa mfumo wa mfululizo wa vipindi vinavyoweza kupakuliwa au kusikilizwa moja kwa moja (streaming). Podikasti imekuwa njia maarufu ya mawasiliano na elimu katika karne ya 21 kutokana na urahisi wa ufikiaji na mwingiliano wa kidijitali.

Podikasiti ni mafaili ya video au sauti ambayo yako kwenye mtandao wa tarakilishi kwa ajili ya yeyote yule anayetaka kutazama au kusikiliza. Wana podikasiti wanasambaza kazi zao kwenye tovuti au blogu zao kwa taratibu mbalimbali. Wako wanaoweka mafaili ambayo mtu yeyote anaweza kuyapakua bure au kwa kulipia, lakini kitu kinachofanya podikasiti kuwa tofauti na mafaili, kwa mfano, ya muziki ambayo unaweza kuyapakua na kusikiliza ni kwamba podikasiti inatumia teknolojia ambayo matangazo mapya yanaletwa kwako bila kukuhitahi wewe kwenda kwenye tovuti au blogu ya mwana podikasiti. 

Redio nyingi kama vile BBC, NPR (Marekani), hivi sasa zinatuma matangazo yao kwa wasikilizaji kwa kwa kutumia teknolojia ya podikasiti.

## Asili 
Neno podikasti limetokana na muunganiko wa maneno mawili: “iPod” (kifaa cha muziki cha Apple) na “broadcast” (utangazaaji). Kwa mara ya kwanza lilitumika rasmi mwaka 2004 kuelezea mtindo mpya wa kusambaza maudhui kwa njia ya mtandao pale matumizi ya programu ya RSS ilipoanza kutumiwa kusambaza matangazo kwa ajili ya kusikiliza kupitia tarakilishi au zana nyingine za mkononi kama vile aipodi.

## Umuhimu 
Katika zama hizi, podikasti hutumika si tu kwa burudani bali pia kwa elimu, mafunzo ya taaluma, siasa, na masuala ya kijamii. Uwezo wake wa kufikia hadhira pana bila gharama kubwa umeifanya kuwa nyenzo muhimu ya demokrasia ya kidijitali na uandishi huru.

## Hitimisho 
Podikasti imebadilisha dhana ya mawasiliano ya umma, ikitoa jukwaa la uhuru wa mawazo na ueneaji wa maarifa, na kwa sasa inachukuliwa kama moja ya istilahi kuu katika midahalo ya utamaduni na teknolojia ya kisasa.

## Marejeo 
Jamii:kompyuta
Kijerumaniki

**Lugha za Kijerumaniki** ni kikundi cha lugha zenye asili ya Ulaya ya Kaskazini. Lugha za Kijerumaniki zenye wasemaji wengi ni Kiingereza (milioni 380) na Kijerumani (milioni 120). Lugha nyingine za Kijerumaniki ni lugha za Skandinavia, halafu Kiholanzi na Kiafrikana wa Afrika Kusini. 

## Historia
Mwanzo wa lugha hizi uko gizani. Wataalamu wamejaribu kutambua sifa za lugha asilia kwa kulinganisha lugha mbalimbalimbali zilizo karibukaribu ikiwa habari zao zimejulikana. 

Kutokana na makisio hayo Kijerumaniki kilianza Ulaya ya Kaskazini, labda Sweden ya Kusini katika miaka elfu ya kwanza K.K.. 

Wasemaji wa Kijerumaniki walianza kuhamahama wakati wa Dola la Roma na ndipo habari za kwanza za kihistoria zimepatikana. 

Matembezi ya Wajerumaniki yalifika hadi Urusi wa Kusini na Afrika ya Kaskazini.

200px|thumb|left|**Lugha za Kijerumaniki katika Ulaya**; buluu: Kijerumaniki cha kaskazini; njano: Kijerumaniki cha magharibi tawi la Kifrisia-Kiingereza; kibichi: Kijerumaniki cha magaharibi tawi la Kusini
Lugha za Kijerumaniki hugawanywa katika aina tatu:
***a) Kijerumaniki cha Kaskazini**: Kiswidi, Kidenmark, Kinorwei, Kiiceland na Kifaroe
***b) Kijerumaniki cha Magharibi**: Kiingereza, Kijerumani (Kidachi), Kiholanzi, Kiafrikaans, Kijerumani ya Kaskazini, Kifrisia, Kiyiddish (Kiyahudi cha Ulaya)
***c) Kijerumaniki cha Mashariki**: lugha hizi kama Kivandali au Kigoti zimekufa zote; zinajulikana kama lugha za kihistoria tu

*
Germanik
Jamii:Makabila ya Wagermanik
Mkoa wa Singida

220px|thumbnail|Mahali pa Mkoa wa Singida katika Tanzania.
**Mkoa wa Singida** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania: mkoa huo upo kanda ya kati, ukipakana na mikoa ya Shinyanga, Simiyu na Arusha upande wa kaskazini, Manyara na Dodoma upande wa mashariki, Iringa na Mbeya upande wa kusini, hatimaye Tabora upande wa magharibi. Eneo lake ni la km2 49,340. Katika sensa ya mwaka 2022 walihesabiwa wakazi 2,008,058  kutoka 1,370,637 wa mwaka 2012. Makao makuu ya mkoa yako Singida.

Msimbo wa posta ni **43000**.

## Wilaya na wakazi
Kuna wilaya saba za Iramba, Manyoni, Singida Vijijini na Singida Mjini, Ikungi, Itigi na Mkalama. 

Wakazi wa wilaya za Singida mjini na vijijini ni hasa Wanyaturu. Walio wengi Iramba ndio Wanyiramba, Wagogo wakiwa wengi huko Manyoni. Pia kati ya wenyeji kuna Wanyisanzu na makabila mengine madogo. Makabila hayo wanaishi kwa amani na upendo. 

Lugha kuu ni Kiswahili, lakini pia kila kabila wanaongea yao. 

## Uchumi
Singida ni kati ya maeneo maskini zaidi ya Tanzania. Uchumi wake unategemwa hasa ufugaji: idadi ya ng'ombe hukadiriwa kuwa takribani milioni 1.4, mbali na punda, kondoo, kuku n.k. Masoko hayako karibu na barabara si nzuri. 

Kilimo si kizuri kwa sababu ya uchache wa mvua. Ukame huleta njaa. Singida ni kati ya mikoa inayotegemea misaada ya chakula. Kati ya mazao yapo ya chakula na ya biashara. Mazao yanayolimwa mkoani hapo ni mtama, alizeti, vitunguu, uwele, viazi, mahindi, karanga, maharagwe n.k. 

Pamoja na kuwa mkoa wa Singida umekuwa ukikumbwa na njaa kwa sababu ya ukame, na hata pale mvua inaponyesha ni duni sana, una shughuli mbalimbali ambazo zinaingiza kipato kwa watu wa mkoa huo. 

Ikiwa kuanzia miaka ya 1990 na kuendelea mpaka sasa imekuwa madini ya dhahabu yakigunduliwa katika sehemu mbalimbali mkoani Singida japo kumekuwa aidha hakufanyiwi uchunguzi wa kina kuhakiki kiwango cha hifadhi ya madini iliyopo katika eneo husika au huwa kiwako kilichopo ni kidogo, hivyo kutokuvutia wawekezaji wakubwa katika maeneo hayo. Kati ya madini ambayo yamewahi kugunduliwa katika mkoa wa Singida ni dhahabu ambayo imewahi kugunduliwa huko Londoni na Iruma wilayani Manyoni.

Mkoani Singida kuna mapori mengi ya akiba ambayo yamejaa wanyama wa aina nyingi ambao kama mapori hayo yatafanywa kuwa hifadhi kamili za taifa yatasaidia sana kuvutia utalii na kuufanya mkoa wa Singida uongeze pato lake na kupunguza umaskini miongoni mwa wanajamii kwani utatoa ajira kwa jamii inayozunguka hifadhi hizo.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:

*	Singida Mjini	:	mbunge ni 	Mussa Sima	(CCM)
*	Singida Kaskazini	:	mbunge ni 	Lazaro Nyalandu	(CCM)
*	Iramba Mashariki	:	mbunge ni 	Joseph Allan Kiula	(CCM)
*	Iramba Magharibi	:	mbunge ni 	Mwigulu Nchemba	(CCM)
*	Manyoni Magharibi	:	mbunge ni 	Yahya Omari Masare	(CCM)
*	Manyoni Mashariki	:	mbunge ni 	Daniel Edward Mtuka	(CCM)
*	Singida Mashariki	:	mbunge ni 	Tundu Lissu	(Chadema)
*	Singida Magharibi	:	mbunge ni 	Elibariki Emmanuel Kingu	(CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Singida
* Orodha ya mito ya mkoa wa Singida

## Tanbihi
S
Mkoa wa Iringa

[thumb|right|260px|Mahali pa Mkoa wa Iringa katika [Tanzania.]]
right|thumb|300px|Mji wa Iringa.
**Mkoa wa Iringa** ni mojawapo ya mikoa 31 ya Tanzania, iliyoko katika ukanda wa nyanda za juu kusini mwa nchi. Makao makuu ya mkoa huu ni mji wa Iringa. Mkoa wa Iringa unapakana na mkoa wa Dodoma na mkoa wa Morogoro upande wa kaskazini, mkoa wa Njombe upande wa kusini, mkoa wa Mbeya upande wa magharibi, na mkoa wa Morogoro upande wa mashariki. Mkoa huu unajulikana kwa hali ya hewa ya baridi kiasi na uzalishaji mkubwa wa mazao ya chakula na biashara kama vile mahindi, maharage, na chai. Pia, Iringa ni lango kuu la Hifadhi ya Taifa ya Ruaha, mojawapo ya hifadhi kubwa na maarufu zaidi nchini Tanzania.

## Jiografia
Mkoa wa Iringa uko katika Nyanda za Juu za Kusini mwa Tanzania na kupakana na ukanda mkavu wa kati wa Tanzania upande wa kaskazini. 

Hadi mwaka 2012 Mkoa wa Iringa ulikuwa na eneo lenye ukubwa wa jumla ya km² 58,936. Wastani wa asilimia 74 ya eneo hili linafaa kwa shughuli za kilimo ambalo ni sawa na km² 43,935. 

Tangu mwaka 2012 wilaya tatu za kusini zimetengwa na Iringa na kuwa mkoa mpya (Mkoa wa Njombe) kwa hiyo eneo la Iringa limepungua kilomita za mraba 21,347. Eneo linalobakia la km² 15,001 ni eneo la maji, hifadhi ya mbuga za wanyama milima na misitu.

## Wakazi
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 1,192,738  katika wilaya 5 zifuatazo: Iringa Vijijini (wakazi 315,354), Mufindi (wakazi 288,996), Kilolo (wakazi 263,559), Iringa Mjini (wakazi 202,490), na Mafinga Mjini (wakazi 122,329).

Wenyeji wa mkoa ni hasa Wahehe; wengine wanatokea makabila ya jirani kama Wabena, Wakinga, Wapangwa, Wasangu, Wawanji, Wagogo n.k.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
* Iringa Mjini : mbunge ni Jesca Msambatavangu (CCM)
* Isimani : mbunge ni William Lukuvi (CCM)
* Kalenga : mbunge ni Godfrey Mgimwa (CCM)
* Kilolo : mbunge ni Venance Mwamoto (CCM)
* Mafinga Mjini : mbunge ni Cosato Chumi (CCM)
* Mufindi Kaskazini : mbunge ni Mahmoud Mgimwa (CCM)
* Mufindi Kusini : mbunge ni David Kihenzile (CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Iringa
* Orodha ya mito ya mkoa wa Iringa

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Tovuti ya Mkoa wa Iringa

I
Mkoa wa Dar es Salaam

thumb|right|240px|Mahali pa Mkoa wa Dar es Salaam katika Tanzania.
[320x240px|thumb|right|Dar es Salaam [miaka ya 1930.]]
thumbnail|right|280px|Uwanja wa Taifa
[thumb|left|[Machweo jijini]]
[thumb|[Ghorofa ndefu kuliko zote za Afrika Mashariki.]]
[thumb|Makao makuu ya [Benki kuu ya Tanzania.]]
[thumb|[Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Julius Nyerere.]]
[thumb|left|[Shamba la Mungu.]]
**Mkoa wa Dar es Salaam** ni mojawapo ya mikoa ya Tanzania ulioko katika pwani ya mashariki mwa Tanzania. Unapakana na Mkoa wa Pwani upande wa magharibi, kaskazini, na kusini, huku upande wa mashariki ukipakana na Bahari ya Hindi. Ni mkoa mdogo zaidi kwa ukubwa wa eneo (km² 1,393 pamoja na visiwa vidogo 8), lakini una idadi kubwa zaidi ya wakazi nchini, ukiwa na watu takriban 5,383,728 kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2022, tena ni kati ya majiji yanayokua haraka zaidi duniani. Ingawa Dodoma ni mji mkuu wa kisiasa, Dar es Salaam inabaki kuwa makao makuu ya taasisi nyingi za serikali, mashirika ya kimataifa, na sekta binafsi. Pia ni kitovu cha shughuli za biashara, uchumi, na usafirishaji nchini, na inahudumia pia nchi za jirani kupitia bandari ya Dar es Salaam.Mkoa huu una wilaya tano: Ilala, Kinondoni, Temeke, Ubungo, na Kigamboni.

Wakazi asili wa eneo la mkoa ni Wazaramo ingawa kwa sasa kutokana na kukua na kupanuka kwa jiji, kuna makabila yote ya Tanzania, mbali ya wageni wengi kutoka nchi mbalimbali.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2020 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
 
* Ilala : mbunge ni Mussa Azzan Zungu (CCM)
* Kawe : mbunge ni Joseph Gwajima (CCM)
* Kibamba : mbunge ni (CCM)
* Kigamboni : mbunge ni Faustine Ndugulile (CCM)
* Kinondoni : mbunge ni Abbas Tarimba (CCM)
* Mbagala : mbunge ni Issa Ally Mangungu (CCM)
* Segerea : mbunge ni Bonna Mosse Kaluwa (CCM)
* Temeke : mbunge ni Abdallah Mtolea (CCM)
* Ubungo : mbunge ni Kitila Mkumbo (CCM)
* Ukonga : mbunge ni Jerry Silaa (CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya mito ya mkoa wa Dar es Salaam
* Kata za Mkoa wa Dar es Salaam

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Sensa ya 2002
*Usalama katika Daressalaam 

D

Jamii:Dar es Salaam
Roma (maana)

thumbnail|right|280px|Roma 2017
**Roma** (pia: **Rumi**) ni jina linalotumika kwa mji wa Roma (mji mkuu wa Italia), ama kwa dola la Roma lililokuwa kwa karne kadhaa kabla na baada ya Kristo  dola kubwa kuliko zote duniani, tena kwa Kanisa la Roma ambalo ni kiini cha Kanisa Katoliki lote. Lilikuwa pia jina la mungu wa kike katika dini ya Roma ya Kale.

## Roma au Rumi?
**Roma** ni umbo asili la jina katika Kilatini na Kiitalia; limekuwa pia la kawaida katika Kiswahili cha kisasa. 

Kumbe **"Rumi"** ilikuwa kawaida katika Kiswahili cha zamani kutokana na kawaida ya lugha ya Kiarabu (الرُّومُ ar-Rūm). 

Matoleo ya Biblia ya "Union Version" iliyochapishwa tangu 1952  hutumia "Rumi", "Warumi". Kumbe tafsiri ya Biblia ya "Kiswahili cha Kisasa" hutumia "Roma", "Waroma".

* **Mji wa Roma**, jina la mji mkuu wa nchi ya Italia
* **Dola la Roma**, dola kubwa katika eneo lote kandokando ya Mediteraneo (Ulaya ya Kusini na magharibi, Asia ya Magharibi, Afrika ya Kaskazini) mnamo miaka 2400-1600 iliyopita. Liliendelea katika Dola ya Roma ya Mashariki au Bizanti hadi mwaka 1453 B.K.. 
* Miji mingine inayoitwa kwa jina la "Roma" iko Australia, Ecuador na Marekani; pia ni jina la eneo ndani ya mji wa Mexiko.
* Jina la mji limetumika pia kwa meli ya kijeshi ya Italia; filamu mbalimbali n.k.  
* Kanisa la Roma ni jina la jimbo ambalo majimbo yote ya Kanisa Katoliki yanalitegemea ili kudumisha umoja wa imani na upendo duniani kote. Kwa sababu hiyo jina hilo linatumika pia kumaanisha Kanisa Katoliki lote. Kwa mfano, mtu akisema, "Mimi nasali Roma", anamaanisha kuwa ni muumini wa Kanisa hilo.

## Historia
21 Aprili 753 KK ndiyo tarehe ya kimapokeo ambayo mji huo ulisemekana kuundwa na mapacha Romulo na Remo. Ukweli ni kwamba ulianzishwa mapema zaidi (1000 K.K. hivi).

Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Jamii:Lazio
Kiyunani

**Kiyunani** ni jina la Kiswahili cha zamani kwa "Kigiriki", ambayo ni lugha ya nchi ya Ugiriki ("Uyunani") au kwa tabia za Wagiriki ("Wayunani").

Neno la Kiswahili cha zamani limetokana na lugha ya Kiarabu ambapo يونان *yunan* linataja kiasili Wagiriki wa eneo la Ionia au wa kabila la Waioni walioishi kwenye pwani ya mashariki ya Bahari ya Aegea. 

Leo hii si la kawaida sana, lakini linapatikana bado, hasa katika matoleo mbalimbali ya Biblia. Kwa kuwa kitabu hicho kina miaka 2000-3000 hivi, ni wazi kwamba kinasimulia mambo ya zamani, hivyo pengine neno Kiyunani linatafsiriwa kuwa Kigiriki cha zamani, na Uyunani kuwa Ugiriki ya Kale.

Ni kwamba miaka ya nyuma neno "Kigiriki" limezidi kusambaa zaidi kati ya wanaoongea Kiswahili, kutokana na athira ya Kiingereza kinachotumia maneno "Greece, Greek" kutoka Kilatini "Graeci", ambayo ni kawaida katika lugha nyingi za Kiulaya.

Wanaotajwa wenyewe hujiita "Helleni", na lugha yao "Helleniki".

Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya
Zambia

**Zambia**, rasmi **Jamhuri ya Zambia** ni nchi ya Kusini mwa Afrika isiyo na mwambao. Imepakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Tanzania upande wa kaskazini, Malawi upande wa mashariki, Msumbiji, Zimbabwe na Botswana upande wa kusini, Namibia na Angola upande wa magharibi.Ikiwa na idadi ya watu takriban milioni 20 ni ya 64 duniani kwa idadi ya watu.
Mji mkuu na mkubwa ni Lusaka

## Jina
Jina limetokana na mto Zambezi. Jina la zamani za ukoloni (hadi 1964) lilikuwa "Northern Rhodesia".

## Jiografia
Nchi kwa sehemu kubwa ni nyanda za juu kuanzia mita 1.000 hadi 1.400 juu ya UB. Milima ya Muchinga imepanda hadi mita 2.164, kilele cha juu kabisa kiko kwenye mita 2.301 huko milima ya Mafinga Hills.

## Historia
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani na Watwa. 

Katika karne za kwanza za milenia ya 1 BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.

Baada ya wapelelezi Wazungu kufika katika karne ya 18, Zambia ikawa nchi lindwa ya Uingereza kwa jina la Northern Rhodesia mwishoni mwa karne ya 19. 

Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza. 

Chama chake cha kijamaa United National Independence Party (UNIP) kilitawala kuanzia mwaka 1964 hadi 1991, kikiwa chama pekee halali kuanzia mwaka 1972. 

Baada ya Kaunda kuanguka, Frederick Chiluba wa Movement for Multi-Party Democracy alitawala tangu mwaka 1991, akafuatwa na Levy Mwanawasa (2002-2008). 

Aliyefuata tena ni rais Rupiah Banda (2008-2011), halafu Michael Sata wa Patriotic Front party (2008-2014).

Baada ya kifo chake, Guy Scott alikaimu hadi uchaguzi wa tarehe 20 Januari 2015, ambapo Edgar Lungu alipata kuwa rais wa sita.

## Watu
Wakazi wa Zambia ni wasemaji wa lugha za Kibantu katika makabila 73. Makubwa ndio Wabemba (19%), Watonga (13.6%), Watumbuka, Wachewa, Walozi, Walunda, Waluvale, Wakaonde, Wankoya na Wanyanja-. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza.

Idadi kubwa ni wakulima wa kujitegemea, ingawa 44% wanaishi mijini.

Upande wa dini, karibu wote ni wafuasi wa Ukristo ambao ndio dini rasmi kwa mujibu wa katiba ya nchi. 75.3% ni Waprotestanti, 22% ni Wakatoliki na wengine wana dini ya aina nyingine au ni wakanamungu.

## Tazama pia 
* Miji ya Zambia
* Mikoa ya Zambia
* Orodha ya lugha za Zambia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
* Demografia ya Afrika

## Viungo vya nje 
*Serikali ya Zambia
*Tovuti ya Ikulu 
*
*Zambia Corruption Profile  from the Business Anti-Corruption Portal
*
*Zambia profile from the BBC News
*
*Key Development Forecasts for Zambia from International Futures
*World Bank Summary Trade Statistics Zambia


Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Jumuiya ya Madola
Jamii:Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika
Jamii:Kusini mwa Afrika

Jamii:Nchi
Mkoa wa Tabora

ya Mkoa wa Tabora na wilaya zake 7.]]
[thumbnail|right|280px|Tabora wakati wa [Ukoloni|ukoloni wa Wajerumani.]]
**Mkoa wa Tabora** ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Tabora ni jina la mji, wilaya na mkoa wa Tanzania ya kati. Eneo la mkoa ni kubwa kuliko ya mingine yote nchini, likiwa na Km² 76,151; km2 34,698 (46%) ni hifadhi ya misitu, km2 17,122 (22%) ni hifadhi ya wanyama. Mikoa inayopakana nalo ni: upande wa kaskazini Shinyanga, upande wa mashariki Singida, upande wa kusini Mbeya na Songwe, upande wa magharibi Katavi, Kigoma na Geita. Jumla ya wakazi ilikuwa watu 3,391,679 (2022). Makao makuu yako Tabora Mjini. 

Msimbo wa posta ni namba **45000**.

## Wilaya na wakazi
Kuna wilaya 8 (katika mabano idadi ya wakazi mwaka 2022): Tabora Mjini (308,741), Nzega Vijijini (574,498), Nzega Mjini (125,193), Igunga (546,204), Uyui (562,588), Urambo (260,322), Sikonge (335,686), Kaliua (678,447). Jina la Urambo humkumbuka Mtemi Mirambo aliyekuwa mtawala muhimu wa Wanyamwezi kabla ya kuingia kwa ukoloni.

Wenyeji wa Tabora ni hasa Wanyamwezi. Walio wengi ni wakulima na wafugaji. 

## Usafiri
Mkoa wa Tabora una barabara za lami. Ipo inayoanzia Tabora mjini hadi Nzega kuelekea Mwanza, pia kutoka Nzega kuelekea Igunga mpaka Singida, nyingine ipo inayoanzia Tabora mjini mpaka Urambo yenye urefu wa km 93 na nyingine inaanzia Tabora mjini mpaka Manyoni yenye urefu wa km 254 ukipitia Itigi.

Kuna njia ya reli ya kati kutoka Dar es Salaam kwenda Kigoma kwa upande mmoja na kwenda Mwanza kwa upande mwingine.

## Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
*	Bukene	:	mbunge ni 	Suleiman Zedi	(CCM)
*	Igalula	:	mbunge ni 	Ntimizi Rashidi Mussa	(CCM))
*	Igunga	:	mbunge ni 	Dk.  Dalaly Peter Kafumu	(CCM)
*	Kaliua	:	mbunge ni 	Magdalena Sakaya	(CUF)
*	Manonga	:	mbunge ni 	Seif Hamis Said Gulamali	(CCM)
*	Nzega Mjini	:	mbunge ni 	Hussein Bashe	(CCM)
*	Nzega Vijijini	:	mbunge ni 	Hamis Kigwangallah	(CCM)
*	Sikonge	:	mbunge ni 	George Kakunda	(CCM)
*	Tabora Mjini	:	mbunge ni 	Emmanuel Mwakasaka	(CCM)
*	Ulyankulu	:	mbunge ni 	John Peter Kadutu	(CCM)
*	Urambo	:	mbunge ni 	Margareth Sitta	(CCM)
*	Uyui	:	mbunge ni 	Maige Athumani Almas	(CCM)

## Tazama pia
* Orodha ya milima ya mkoa wa Tabora
* Orodha ya mito ya mkoa wa Tabora

## Tanbihi
T
Morogoro

**Morogoro** ni jina la> 

*Mto Morogoro
*Mji wa Morogoro
*Mkoa wa Morogoro
*na Wilaya za Morogoro Mjini na Morogoro Vijijini.

Jamii:Tanzania
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Mnazi

**Mnazi** ni neno linaloweza kutaja:

* mti wa mnazi (mti) mwenye matunda ya nazi
* kinywaji cha mnazi (kinywaji) kinachotengenezwa na utomvu wa nazi changa
* kata ya Mnazi (Lushoto)
Kinywaji

**Kinywaji** (pia: **kinywewa**) ni kimiminika kinachonyewa. Kuna aina nyingi, vikiwemo vileo na vinywaji baridi, kama vile:
* Maji
* Chai
* Kahawa
* Maziwa
* Soda
* Togwa
* Maji ya matunda
* Pombe

# Mnazi
# Mvinyo
# Mbege
# Bia
# Kimpumu
# Chang'aa

*
John F. Kennedy

**John Fitzgerald Kennedy** (29 Mei 1917 – 22 Novemba 1963) alikuwa Rais wa Marekani kuanzia mwaka 1961 hadi alipouawa. 

## Maisha
Alikuwa mtoto wa pili katika familia ya watoto 9. Baba yake alikuwa mfanyabiashara maarufu wa ukoo wenye asili ya Eire. 

Vita Kuu ya Pili ilipoanza alijiunga na jeshi la wanamaji. Mwaka 1943 alijeruhiwa katika shambulio lililofanywa na ndege za kivita za Japani. 

Mwaka wa 1957 Kennedy alituzwa *Tuzo ya Pulitzer ya Wasifu* kwa ajili ya wasifu ya wabunge wanane wa Senati ya Marekani; kitabu kiliitwa *Profiles in Courage*.

Mwaka 1947 alianza kujiingiza katika siasa na mwaka 1960 alichaguliwa kuwa Rais wa Marekani. Ni rais pekee muumini wa Kanisa Katoliki katika historia ya nchi hiyo.

Aliuawa kwa kupigwa risasi tarehe 22 Novemba 1963, akiacha mke na watoto wawili. 

Atakumbukwa kwa kutetea haki za watu wote bila kujali rangi yao.

Kati ya mengine alisema "Wamarekani wasiulize Marekani imewatendea nini, bali wajiulize kwanza wao wenyewe wameitendea nini nchi yao".

## Viungo vya nje 
*  Maktaba ya John F. Kennedy tovuti rasmi

Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Senati (Marekani)
Jamii:Marais wa Marekani
Jamii:Massachusetts
Karl Friedrich Benz

**Karl Friedrich Benz** alizaliwa tar. 25 Novemba 1844 akiitwa Karl Friedrich Michael Vaillant huko Mühlburg / Karlsruhe Ujerumani wa Kusini Magharibi. Baada ya kumzaa mamake Josephine Vaillant akaolewa na babake Johann Georg Benz. Hivyo akaitwa Karl Friedrich Michael Benz lakini baadaye akajiita **Carl Friedrich Benz**.

Alikuwa mhandisi Mjerumani mwenye sifa ya kuwa alitengeza motokaa ya kwanza au gari la kwanza lililotumia nguvu ya nishati ya petroli.

Mwaka 1864 alichukua digri ya uhandisi, mw. 1871 alianzisha kampuni yake ya kwanza. Hapo alitengeneza injini ya petroli ya mapigo mawili mwaka 1878/79 aliyoendeleza kuwa injini ya mapigo manne. Benz hakuwa mhandisi wa kwanza kutengeneza injini za aina hii, Mjerumani mwenzake Nikolaus Agosti Otto aliwahi kuchukua hataza ya injini ya mapigo manne mwa. 1876. Injini za aina hii zilifanya kazi viwandani vikiendesha mashine mbalimbali.

1886 Benz alikuwa mtu wa kwanza aliyeweka injini ya petroli kwa gari. Gari lake la kwanza lilikuwa na magurudumu matatu yenye nguvu-farasi 0.8. Mke wake Bertha Benz alifanya safari kubwa ya kwanza kwa gari hili kwa umbali wa km 89 kutoka Mannheim kwenda Pforzheim (yote Ujerumani wa Kusini Magharibi). Alipoishia petroli alipaswa kuinunua katika duka ya madawa kwani hapakuwapo na kituo cha petroli bado.

Benz aliendelea kutengeneza gari lenye magurudumu manne. Kwa jina la "Velo" lilikuwa motokaa ya kwanza iliyotengenezwa kwa wingi duniani.

Benz aliona kupanuka kwa biashara yake watoto wake wakiendelea kuendesha makampuni yake. Mwaka 1926 kampuni ya Benz iliunganishwa na kampuni ya Gottlieb Daimler kwa jina la "Daimler-Benz".

Karl Benz aliaga dunia tar. 4 Aprili 1929.

Image:Werkstatt Carl Benz.png|Carl Benz‘ workshop in Mannheim/Germany
Image:Benz Patent Motorwagen (replica) IMG 0850.jpg|Gari la kwanza la Benz lenye magurudumu matatu
Image:Benz Patent Motorwagen Engine.jpg|Engine of the Benz Patent Motorwagen
Image:Karl Benz Führerschein.jpg|The world’s first drivers‘ licence, issued to Carl Benz on 1 Agosti 1888
Image:Automuseum Dr Carl Benz.jpg|Automuseum Dr. Carl Benz in Ladenburg/Germany
Image:Patentmotorwagen mit Karl und Bertha Benz.jpg|Carl and Bertha Benz
Image:berthabenzmemorialrouteschild.jpg|Official sign of Bertha Benz Memorial Route, commemorating the world's first long distance journey with a Benz Patent Motorwagen in 1888
Image:WslErsteTanke.jpg|The World’s first Filling-Station, the City Pharmacy in Wiesloch/Germany
]]

## Viungo vya Nje 
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg (Heidelberg)
* Bertha Benz Memorial Route

Jamii:Waliozaliwa 1844
Jamii:Waliofariki 1929
Jamii:Watu wa Ujerumani
Mtakatifu Marko

thumb|right|Mtakatifu Marko

**Mtakatifu Marko** (kwa Kilatini Mārcus; kwa Kigiriki Μᾶρκος; aliishi katika karne ya 1 BK) alikuwa Myahudi wa Yerusalemu aliyeongokea mapema Ukristo pamoja na Maria mama yake. Kanisa la kwanza lilikuwa linakusanyika nyumbani mwao.

Alifanya kazi na mitume Paulo na Barnaba katika kuhubiri Injili huko Kupro na Uturuki wa leo.

Baadaye alikuwa na Mtume Petro na Paulo katika mji wa Roma hadi walipouawa na serikali ya Kaisari Nero (dhuluma ya miaka 64-68).

Ndipo, kwa kufuata mafundisho ya Petro aliyemwita mwanae, alipoamua kuandika Injili ya kwanza, iliyotumiwa na kufuatwa na Mtume Mathayo na Mwinjili Luka, ingawa katika orodha za Biblia inashika nafasi ya pili.

Kadiri ya mapokeo alifariki wakati akifanya kazi ya kuanzisha Kanisa huko Aleksandria nchini Misri .

Tangu kale anaheshimiwa na madhehebu mengi ya Ukristo kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 144
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 123-124
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 37-38

## Marejeo ya lugha nyingine
*

## Viungo vya nje
* The Life, Miracles and Martyrdom of St. Mark the Evangelist of Jesus Christ 	
* H.B. Swete, 'St. Mark in the New Testament'
* H.B. Swete, 'St. Mark in Early Tradition' 	
* St. Mark the Apostle, Evangelist, and Preacher of the Christian Faith in Africa 	
* 
* Apostle Mark the Evangelist of the Seventy Orthodox icon and synaxarion

Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Wafuasi wa Yesu
Jamii:Wainjili
Jamii:Watakatifu wa Israeli
Milenia

**Milenia** (kutoka neno la Kiingereza *millennium*, ambalo mizizi yake ni katika Kilatini: *mille*, elfu, na *annus*, mwaka) ni kipindi cha miaka elfu moja.

Hii ni sawa na kusema milenia ina karne kumi. 

Kwa sasa tuko katika milenia ya pili BK iliyoanza tarehe 1 Januari 2001. Lakini watu wengi walisheherekea tarehe 1 Januari 2000 ingawa mwaka 2000 ilikuwa mwaka wa mwisho wa karne na milenia iliyotangulia.

!
Jamii:Vipimo vya wakati
Kaizari

alikuwa asili ya cheo cha Kaizari.]]
 wa Dola la Roma.]]
 Napoleon Bonaparte aliyejiwekea taji la Kaizari 1804.]]

**Kaizari** ni cheo cha mfalme mkuu. Neno la Kiswahili limetokana na lugha ya Kijerumani "Kaiser", lakini asili yake ni Kilatini "Caesar".

## Asili ya Kiroma
Asili ya cheo ni Julius Caesar aliyekuwa kiongozi wa Dola la Roma hadi kuuawa kwake na wapinzani mwaka 44 KK. 

Watawala waliomfuata walianza kutumia jina la Caesar kwa heshima yake hadi jina likawa cheo. 

Cheo cha Kaizari kiliendelea kutumika katika eneo la Dola la Roma ya Mashariki (Bizanti) hadi mwaka 1453. 

## Ulaya
Katika Ulaya yenyewe mfalme wa Wafaranki Karolo Mkuu alipokea cheo cha "Caesar" au Kaizari. Baadaye wafalme Wajerumani waliomfuata Karolo Mkuu katika sehemu ya mashariki ya ufalme wake waliendelea kutumia cheo hiki cha Caesar au Kaizari. 

Neno la Kaizari liliingia katika lugha ya Kiswahili wakati wa ukoloni wa Kijerumani huko Tanzania, kwa kuwa Austria na Ujerumani zilitawaliwa hadi mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia 1918 na wafalme wenye cheo cha "Kaizari". 

Vilevile mfalme wa Urusi alikuwa na cheo kilekile kilichoitwa "Tsar" kwa Kirusi, ilhali neno hili limeundwa pia kutoka "Caesar".

Lugha za Kiingereza na Kifaransa zilitumia cheo tofauti cha macaesar wa Kiroma, ndicho "Imperator" (= mwenye amri, mwenye mamlaka, jemadari) kilichokuwa "Emperor" kwa Kiingereza au "Empereur" kwa Kifaransa. 

## Nje ya Ulaya
Kaizari ni cheo cha mfalme aliye juu ya wafalme wengine. Kutokana na uzoefu huu hata Shah wa Uajemi, Tenno wa Japani, Huangdi wa China na Negus Negesti wa Ethiopia hutajwa kwa cheo cha "Kaizari". 

Malkia Viktoria  wa Uingereza alitumia cheo cha Kaizari ("empress") kama mtawala wa Uhindi tangu mwaka 1877.

Wakati wa ukoloni mtawala mkuu wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani alikuwa Kaizari Wilhelm II wa Ujerumani; kwenye sarafu ya rupia alionyeshwa pamoja cheo kwa lugha ya Kilatini "imperator".

Rais Jean-Bedel Bokassa alijitangaza kuwa Kaizari ("empereur") wa Afrika ya Kati mwaka 1977 akiiga mfano wa Napoleon Bonaparte aliyejiwekea taji la Kaizari ya Ufaransa mwaka 1804. Bokassa alipinduliwa mwaka 1979 na nchi kuwa jamhuri tena.
Duma

**Duma** ni mnyama mbuai aliyemo katika jamii ya paka (Felinae) ambaye hupatikana Afrika na kidogo sehemu za Asia. Chakula chake ni wanyama jamii ya swala .  

Kichwa chake ni kidogo zaidi ukilinganisha na wanyama wengine wa jamii yake kama chui. Duma anatofautiana na chui pia kwa sehemu ya mgongo na sehemu ya machoni: mgongo wa duma huwa kama alama ya "S", tofauti na mgongo wa chui. Macho ya duma yana weusi mkali ukilinganisha na chui.

Manyoya yake yana rangi ya manjano inayoelekea kwenye rangi ya udongo iliyopambwa na madoa meusi. Rangi ya duma inashabihiana na mazingira yake ya mawindo hutegemea zaidi mbio na kuona ukilinganisha na wanyama wengine wawindaji ambao hutegemea kunusa na kuvizia katika mawindo yao. Ndiye mnyama anayeaminika kuwa na mwendo kasi zaidi kuliko wanyama wengine watembeao kwa miguu: hukimbia kilometa 113 kwa saa. 

Wanapokua, madume hutembea peke yao katika makundi ya duma watatu au wawili. Wanajamiana na majike wanapokuwa kwenye joto tu na si vinginevyo.

## Picha

Cheetah and little cheetahs.jpg|Duma na watoto wake

Jamii:Paka na jamaa
Jamii:Wanyama wa Afrika
Hijra

**Hijra** (هجرة) ni neno la Kiarabu linalomaanisha tendo la Mtume Muhammad la kutoka Makka na kuhamia Madina mwaka 622 BK. Mwaka huo umekuwa tarehe ya kuanzisha kalenda ya Kiislamu ambayo miaka yake huhesabu miaka baada ya hijra.

Maana asili ya neno lenyewe ni "kuachana" au "kutengana", kutokana na historia ya Muhammad limechukua pia maana ya "kukimbilia" au "kuhamia".

## Historia ya Hijra 
Muhammad alianza kuhubiri habari za Kurani na za Uislamu katika mji wa Makka alipozaliwa na kuishi. Lakini hakupata wafuasi wengi. Kinyume chake kabila lake yeye mwenyewe la Wakuraishi walimchukia na kumtesa kwani viongozi waliogopa ataharibu biashara kubwa iliyoletwa na Kaaba iliyokuwa kama hekalu ya kidini mjini. 

Hivyo Muhammad aliondoka Makka pamoja na babake mkubwa Abu Bakr; wafuasi wake kama 70 waliwahi kuondoka Makka siku zilizotangulia. Wote walipokelewa na watu wa Madina mji wa jirani.

Hapo Madina Muhammad akawa kiongozi aliyekubaliwa na watu wengi katika miaka iliyofuata aliunganisha Waarabu katika Uislamu mwishowe akarudi Makka ambako Wakuraishi walipaswa kumkubali yeye na dini ya Usilamu. 

Katika kumbukumbu ya Waislamu wa kwanza tendo la hijra lilikuwa jambo muhimu sana. Sura za Kurani zilipokusanywa kila moja imeandikwa kama imepatikana kabla au baada ya hijra. Kila sura inaonyesha chini ya kichwa chake maneno ama (imeteremka Makka) au (imeteremka Madina). 

Pia hesabu ya miaka ilianzishwa wakati wa khalifa wa pili Umar ikihesabu kuanzia tarehe ile ya kuhamia kwake Muhammad Madina.

Jamii:Uislamu
Miaka baada ya hijra

**Miaka baada ya Hijra** ni hesabu ya miaka katika kalenda ya Kiislamu. 

Hesabu hii ilianzishwa miaka 17 baada ya tukio lenyewe (638 BK) kufuatana na azimio la Khalifa Umar ibn al-Khattab. 

Waarabu waliwahi kuwa na kalenda iliyotumia mwendo wa mwezi lakini hawakuhesabu miaka. Kila mwaka ulitajwa kutokana na tukio fulani. Mwaka wa kuzaliwa kwake Mtume Muhammad hujulikana "Mwaka wa Tembo" kwa sababu mwaka ule Makka ilishambuliwa na jeshi la Waethiopia lililokuwa na tembo wa kijeshi. 

Hata baada ya Muhammad desturi hii iliendelea. Mwaka wa Hijra wenyewe uliitwa "Mwaka wa kukubaliwa kwa safari," mwaka uliofuata "Mwaka vita ilipoamriwa," n.k.

Wakati wa Khalifa Umar ilionekana haja ya kuwa na hesabu inayoeleweka zaidi, hivyo hesabu ya Hijra ikachaguliwa.

## Hesabu ya Kiarabu na Hesabu ya Kiajemi
Waarabu Waislamu waliendelea kuhesabu miaka ya mwezi ya siku 29 au 30 kufuatana na kuonekana halisi kwa mwezi. 

Hivyo miaka ya Kiislamu ina jumla ya siku takriban 354. Mwaka huo wa Kiislamu una siku 11 pungufu kuliko siku zile 365 za mwaka wa jua katika kalenda ya Kikristo. Mwaka 2006 BK ni 1427 BH (baada ya Hijra). 

Uajemi hutumia hesabu ya miaka ya Hijra pamoja na mwaka wa jua. Hivyo mwanzo wa 2006 BK huko Uajemi ni mwaka 1384 BH (baada ya Hijra).

## Tazama pia
*Kalenda ya Kiislamu
Kilwa

**Kilwa** ni jina la wilaya na mahali patatu katika mkoa wa Lindi, Tanzania.

* **Wilaya ya Kilwa** iko kati ya Dar-es-salaam na Lindi ufukoni wa Bahari Hindi.
* **Kilwa Masoko** ni makao makuu ya wilaya.
* **Kilwa Kivinje** ni mji wa kihistoria tangu karne ya 18.
* **Kilwa Kisiwani** ni kisiwa karibu na mwambao kinachotazama Kilwa Masoko. Hapo ndipo Kilwa ya kihistoria iliyojulikana kama mji mkubwa wa pwani ya Afrika ya Mashariki tangu nusu ya kwanza ya karne ya 14 BK kutokana na taarifa ya msafiri Ibn Battuta. Pamoja na mabaki ya mji wa Songo Mnara, magofu ya Kilwa Kisiwani yameandikishwa katika orodha ya UNESCO ya "Urithi wa Dunia" (World Heritage).

Kuna pia kata inayoitwa Kilwa katika Wilaya ya Kilindi, Mkoa wa Tanga, Tanzania.

## Viungo vya nje
* http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=144
* https://web.archive.org/web/20031217231803/http://www.tanzania.go.tz/census/census/districts/kilwa.htm
Pangani (mto)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa Pangani
thumbnail|right|280px|Mji wa Pangani pamoja na Mto Pangani 
**Mto Pangani** ni kati ya mito mikubwa ya Tanzania. Unabeba maji ya Milima ya Meru, Kilimanjaro, Pare na Usambara kwenda Bahari ya Hindi. Mdomo wake uko mjini Pangani.

## Jina
Mto unapita katika maeneo ya jumuiya zenye lugha tofautitofauti, hivyo kuna majina mbalimbali.

Katika karne ya 19 kabla ya ukoloni mwendo hadi maporomoko karibu na Hale (Mnyuzi) ulijulikana zaidi kama "Ruvu", na sehemu ya mwisho kuanzia maporomoko hadi bahari kwa jina "Pangani" kutokana na mji ulipofikia baharini .

Kwenye ramani za zamani za ukoloni majina yote mawili yalitumika kandokando: "Ruvu" na "Pangani". Ramani za zamani za uhuru wa Tanzania mara nyingi huwa na maandishi "Pangani or Ruvu River". .

Siku hizi imekuwa kawaida kutumia jina "Pangani" kuanzia bwawa la Nyumba ya Mungu.

## Beseni la mto
[right|thumb|Mto Pangani kwenye [Pangani mjini]]
Beseni la Pangani ni eneo la km2 43,650. Karibu yote imo Tanzania isipokuwa kuna km2 3,914 huko Kenya katika mazingira ya Taveta. Jumla ya wakazi katika beseni la Pangani ni milioni 3.7.  

Chanzo cha mto Pangani ni maungano ya matawimto Kikuletwa na Ruvu inayokutana leo katika lambo la Nyumba ya Mungu kusini kwa Moshi. Mto Kikuletwa hupokea maji kutoka Mlima Meru na mitelemko ya Kilimanjaro upande wa kusini. Ruvu hupokea maji kutoka mitelemko ya Kilimanjaro upande wa mashariki pamoja na Ziwa la Jipe. 

Mto Pangani unaendelea km 432 hadi Pangani mjini unapoingia katika Bahari Hindi. Kwenye sehemu ya kwanza baada ya Nyumba ya Mungu mto unaitwa wakati mwingine bado "Ruvu".

## Uzalishaji wa umeme kwenye mto Pangani
right|thumb|Kituo cha umeme mtoni Pangani
Kuna mahali pawili ambako malambo yametengenezwa kutumia umememaji ya mto Pangani
*Nyumba ya Mungu pale ambako matawimto ya Ruvu na Kikuletwa yanakutana
*Maporomoko ya Pangani karibu na Hale (kata ya Mnyuzi, Korogwe)

Vituo vya umeme vimeathiriwa vibaya na kupungukiwa kwa maji mtoni.

## Hifadhi ya mazingira na kupungukiwa kwa maji
Mto Pangani unategemea misitu panapokusanywa maji yake. Misitu hii imepungua sana kutokana na uenezaji wa mashamba, kukatwa kwa miti kwa ajili ya makaa na matumizi ya ubao. 

Vilevile machafuko yamekuwa hatari kwa ajili ya afya ya mto na watu wanaotegemea maji yake. Asili ya machafuko ni hasa kilimo, mvua hupeleka mbolea mtoni na kusababisha kukua kwa wingi wa majani yasiyotakika. 

Uvuvi umezidi vilevile hadi kuhatarisha samaki. 

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro
* Orodha ya mito ya mkoa wa Manyara
* Orodha ya mito ya mkoa wa Tanga

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Pangani Basin - A Situation Analysis  (Kiingereza, PDF)
* Ramani (Kiingereza)
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Tanga
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Jamii:Mkoa wa Manyara
Jamii:Mto Pangani
Jamii:Bahari ya Hindi
Rhapta

**Rhapta** ni jina la soko na mji wa kale katika pwani ya Afrika ya Mashariki. Habari zake zilipatikana tangu karne ya kwanza katika mwongozo wa kigiriki kwa ajili ya mabaharia. Jina la Rhapta lilitajwa tena katika vitabu vingine hadi karne ya 6 BK lakini baadaye lilipotea au kubadilishwa. 

Wataalamu walio wengi hukubaliana ilikuwepo ufukoni wa Tanzania lakini  hakuna uhakika kuhusu mahali pake kamili. Kuna kisio la kuwa Rhapta ni jina la kale la Pangani lakini hiyo ni kisio tu kutokana na bandari nzuri ya kiasili inayopatikana pale Pangani. Wengine wanaona Tanga au mdomo wa mto Rufiji ilikuwa mahali pa Rhapta.

Kitabu cha Periplus ya Bahari ya Eritrea kilichoandikwa mnamo mwaka 70 BK kinataja Rhapta kuwa soko kuu la Azania barani pia kituo cha mwisho kati ya miji na vituo vilivyofanya biashara na dunia ya Kiroma. Mnamo mwaka 200 mwandishi Mmisri Claudius Ptolemaius  anataja Rhapta kuwa mji mkuu wa Barbaria (Afrika ya Mashariki barani).  Rhapta ilikuwa mdomoni mwa mto wenye jina la Rhapta ambao pia uliaminika kuwa na asili yake katika "Milima ya Mwezi". Mdomo wa mto ulikuwa karibu na kisiwa cha Menouthis. Hakuna uhakika kama kisiwa hiki ni Pemba au Mafia.

Sarafu za kiroma za karne za kwanza BK zimepatikana sehemu mbalimbali za pwani; zinathibitisha kuwepo kwa biashara kati ya dunia ya Kiroma na Azania wakati ule.

Kufuatana na Periplus biashara ilikuwa ya pembe za ndovu na magamba ya kobe.
William Tyndale

**William Tyndale** alikuwa mwanatheolojia Mwingereza, kasisi ya kanisa na mtaalamu aliyetafsiri Biblia mara ya kwanza katika Kiingereza cha kisasa. Alizaliwa huko Gloucestershire mnamo mwaka 1494 - aliuawa Vilvoorde (Brabant - Ubelgiji ya leo) tarehe 6.9.1536. Tafsiri yake ya Biblia ilikuwa toleo la kwanza lililochapishwa kwa kutumia mitambo mapya ya uchapaji vitabu.

Mawazo yake yalipingwa kwa nguvu zote na watawala na watu wa dini yalionekana kama upinzani wa kidini hivyo aliamua kukimbilia Ujerumani kwa usalama wake, huko alitafuta mchapishaji aliyetoa nakala ya kwanza ya Agano Jipya kwa lugha ya kingereza nakufuatiwa baadaye na agano la kale. 

Askofu Kardinali Wolsey alimtangaza kuwa mzushi. Lakini ilikuwa tendo la kupinga ndoa na talaka za mfalme wa Uingereza Henry VIII ilikuwa sababu ya kifo chake. Henry VIII alikasirika juu ya Tyndale akamwomba Kaisari Karl V wa Ujerumani kumkamata. Tyndale alishikwa huko Brussels (mji chini ya Kaisari wakati ule) akasoimamishwa mbele ya mahakama iliyotoa hukumu ya mauti kwa sababu ya uzushi dhidi ya kanisa katoliki. Katika mji wa Vilvoorde penye gereza lake alifungwa mtini akachongwa na mwili wake kuchomwa motoni.
Eastleigh

**Eastleigh** ni jina la

* **Eastleigh (Uingereza)** ni mji wa Uingereza wa kusini karibu na Southampton katika wilaya ya Hampshire

Kutokana na mji huu ni jina la maeneo yaliyowahi kutawaliwa na Uingereza katika sehemu mbalimbali ya dunia:

* **Eastleigh (Nairobi)** ni mtaa au eneo la mji mkuu wa Kenya inayopakana na mitaa ya Pangani pia Mathare Valley
* **Eastleigh (Edenvale)** ni mtaa wa mji wa Edenvale katika jimbo la Gauteng, Afrika Kusini

Jina limetokana na maneno "**east**" = mashariki na "**leigh**" kutokana na Kiingereza ya Kale "leah" / "legh" yaani aina ya mti.
Tanga

**Tanga** ni jina la:

* Mkoa wa Tanga katika Tanzania
* Wilaya ya Tanga, Tanzania
* Mji wa Tanga, Tanzania
* Tanga (Songea) - kata ya mkoa wa Ruvuma, Tanzania
* Tanga (chombo), kitambaa kikubwa kinachokingamishwa kwenye mlingoti wa jahazi
* Tanga (pesa), sarafu ndogo ya Tajikistan (100 Tanga = 1 Rubel)
* Tanga (nguo), aina ya chupi za wakinamama zinazohitaji kitambaa kidogo sana
* Tanga (kundinyota)
* Tanga (filamu) ya Kibrazili yenye jina la kisiwa kidogo
Ugali

**Ugali** pia **Sima** ni chakula kinacholiwa na jamii za kiafrika. Chakula hiki chenye virutubisho vya wanga hutokana na unga wa nafaka (kama mahindi, mtama, uwele) au muhogo. 

Ugali hutayarishwa kwa njia ifuatayo: kwanza unachemsha maji kwenye sufuria baada ya kuchemka unachanganya unga kidogo na maji ya baridi pembeni, kisha tia mchanganyiko huo kwenye maji ya moto yaliyo jikoni huku ukikoroga. Utatokea mchanganyiko wa unga na maji ambao unaitwa uji, acha uji huo uchemke kwa muda kisha tia unga kiasi kulingana na uji wako huku ukisonga kwa kutumia mwiko. Endelea kusonga mpaka mchanganyiko ushikamane, mchanganyiko huu ndio hutoa ugali. 

Kimaeneo kuna aina mbalimbali za ugali kutegemeana na aina za mazao yanayopatikana.
***Udaga** ni ugali unaopikwa kwa kuchanganya unga wa muhogo na ulezi, hupatikana zaidi maeneo ya Musoma kwa Wakuria

Ugali huweza kuliwa na mboga ya aina yoyote kama vile mboga majani, sukumawiki, samaki na nyama.

Kawaida ugali huliwa kwa mikono mitupu. Tonge la ugali hufinyangwa kwa mkono kisha kuchovya kwenye maziwa au mchuzi wa maharage, samaki, au nyama ya ng'ombe. Ugali, mapishi yake na jinsi unavyoliwa, hufanana kwa kiasi fulani na foufou toka Afrika Magharibi, na polenta toka Italia. Ugali hujulikana kama nshima nchini Zambia au nsima nchini Malawi.

## Viungo vya nje
* Video kuhusu jinsi ya kupika ugali

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Kinu

[thumb|300px|Majani yapondwa katika kinu; kwanza yagandishwa kwa njia ya [naitrojeni ya kiowevu halafu kupondwa kwa mchi kuwa unga]]
**Kinu** ni chombo cha kusaga au kuponda vitu kwa msaada wa mchi vinavyohitaji kusagwa kwa mfano vyakula au madawa.

Kwa asili kinu ni kifaa kinachotengenezwa kwa kutumia miti migumu ambapo gogo hutobolewa  sehemu ya juu katikati kuelekea chini ambapo upana wa tundu hupungua kuelekea chini tundu hilo hutumika kuwekea vitu vinavyohitaji kusagwa.

Kinu hutengenezwa pia kwa kukata jiwe kuwa na umbo linalotakiwa pia kwa metali au kauri. 

Ili kinu kikamilike huhitaji mchi ambao hutumika kusagia vitu vilivyowekwa ndani ya kinu.

Kinu hutumika katika makabila mengi ya Afrika Mashariki, mifano ipo kama kinu cha Warangi.

Jamii:Vifaa
Kilwa Kisiwani

Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama Kilwa

**Kilwa Kisiwani** ni jina la kijiji kikubwa kwenye Kisiwa cha Kilwa karibu na mji wa Kilwa Masoko katika Mkoa wa Lindi, Tanzania.

Ndipo mahali pa mji wa Kilwa ya kihistoria iliyokuwa mji mkubwa kabisa kati ya miji ya Waswahili katika pwani ya Afrika ya Mashariki wakati wa karne ya 14 hadi karne ya 16 BK.

## Mji muhimu zaidi wa Uswahilini
Kuanzia karne ya 11 Kilwa ilikuwa kituo muhimu cha biashara. Kuanzia karne ya 13 na 14 Kilwa ikawa muhimu kuliko Mombasa. Biashara yake ilikuwa dhahabu kutoka Dola la Mwene Mtapa (Zimbabwe), pembe za ndovu, chuma, nazi pamoja na kununua bidhaa kutoka Bara Hindi na Uchina. Sarafu ya dhahabu kutoka Kilwa imepatikana huko Zimbabwe Kuu.

Katika karne ya 14 - kati ya 1330 na 1340 BK - mji ulitembelewa na msafiri Mwarabu Ibn Battuta aliyeacha taarifa ya kwanza ya kimaandishi kuhusu mji huo.

Majengo makubwa yalijengwa yakiwa magofu yao yamesimama hadi leo kama vile msikiti mkuu, Jumba ya kifalme ya Husuni Kubwa, Boma la Kireno Kilwa na mengine mengi.

## Kuja kwa Wareno
Kuja kwa Wareno katika karne ya 16 ilivuruga biashara ya Waswahili. Kilwa ikarudi nyuma. Katika karne ya 18 na ya 19 ikapata upya nguvu ya kiuchumi kutokana na biashara ya watumwa. Mwisho wa biashara hiyo ulimaliza utajiri wa Kilwa.

## Kilwa leo
Leo hii Kilwa Kisiwani ipo katika eneo la Tanzania lisilotembelewa kwa urahisi. 

Hata hivyo kisiwa ni kati ya Hifadhi za kiutamaduni muhimu sana, hata imeandikishwa katika orodha ya UNESCO ya "Urithi wa Dunia" (World Heritage). 

Katika wilaya hiyo kuna mahali pengine pa urithi wa dunia, Hifadhi ya Taifa ya Nyerere.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika
* Kitabu cha Kilwa

## Tanbihi
## Marejeo
*. Volume 1: History and archaeology; Volume 2: The finds.
* . First published in 1986, ISBN 0-520-05771-6.
* João de Barros (1552) , Dec. I, Lib. 8, Cap. 6 (p.&nbsp;223ff)
* Strong, S. Arthur (1895) "The History of Kilwa, edited from an Arabic MS", *Journal of the Royal Asiatic Society*, January (No volume number), pp.&nbsp;385–431. online

## Viungo vya nje
* Kilwa katika Historia ya Waswahili (BBC)
* Kilwa Kisiwani Site Page from the Aluka Digital Library
*World Monuments Fund Project Page for Kilwa
*Free resource for tourists on Kilwa 
* Geonames.org

Jamii:Miji ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Lindi
Jamii:Visiwa vya Afrika
Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Tanzania
Nyerere

**Nyerere** inaweza kumaanisha
* Nyerere (Zanzibar) - kata ya jiji la Zanzibar, Tanzania
* Julius Nyerere, rais wa kwanza wa nchi Tanzania
* Maria Nyerere, mke wake 
* Makongoro Nyerere, mtoto wao wa kwanza
* Rosemary Nyerere, binti yao
* Yericko Y. Nyerere, mfanyabiashara
Bahari ya Mediterania

thumb|300px|Bahari ya Mediteranea jinsi inavyoonekana kutoka chombo cha angani
thumb|300px|Ramani ya Bahari ya Mediteranea
**Bahari ya Mediterania** (pia: **Bahari ya Kati**) ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kati ya mabara ya Afrika, Ulaya na Asia ya Magharibi. Eneo lake ni takriban milioni 2,5&nbsp;km². Kina chake kirefu ni 5,267 m. Ina kanda ya hali ya hewa ya pekee pamoja na mimea na wanyama.

Neno "Mediteranea" limetokana na lugha ya Kilatini likiunganisha maneno ya "medium" (inamaanisha "kati ya, katikati") na "terra" (inamaanisha "bara"). Kwa hiyo neno lenyewe linamaanisha "Bahari katikati ya bara". 

Katika lugha ya Biblia Kiebrania iliitwa "Bahari ya Magharibi" au "Bahari Kuu"; Waroma wa Kale waliotwala nchi zote zinazopakana na Bahari ya Mediteranea waliita "mare nostrum" yaani "bahari yetu". Waarabu na Waturuki wanaiita "Bahari Nyeupe" (kwa Kituruki: Akdeniz; kwa Kiarabu: البحر الأبيض al-baHr-al-abyaD)

## Jiografia 
Bahari ya Mediteranea ni bahari, si ziwa, kwa sababu imeunganishwa na Atlantiki kwa njia ya mlango wa bahari wa Gibraltar. 

Ina bahari za pembeni zake ambazo ni pamoja na Bahari Nyeusi, Bahari ya Aegean, Bahari ya Tyrrheni na mengine. Bahari Nyeusi inaunganishwa kwa njia ya mlangobahari wa Dardaneli, Bahari ya Marmara na mlangobahari wa Bosporus. 

Tangu mwaka 1869 kuna pia njia ya maji kati ya Mediteranea na Bahari ya Shamu ambayo ni Mfereji wa Suez. 

Kuna visiwa vingi sana hasa kati ya Ugiriki na Uturuki. Visiwa vikubwa ni Korsika, Sardinia, Sisilia, Kreta, Rhodos na Kibros.

## Nchi zinazopakana 
Leo hii kuna nchi au madola 22 zinazopakana na Bahari ya Mediteraneo: 

* Afrika:
:Misri, Libya, Tunisia, Algeria na Moroko

* Asia:
:Uturuki, Syria, Lebanon, Israeli, Kibros (Cyprus, kisiwa), Palestina (Gaza) na Misri

* Ulaya:
:Hispania, Ufaransa, Monako, Italia, Malta (funguvisiwa), Slovenia, Kroatia, Bosnia - Herzegovina, Montenegro, Albania, Ugiriki, Uturuki

## Viungo vya nje
Jamii:Jiografia ya Ulaya
Jamii:Jiografia ya Afrika
Jamii:Bahari
Mediteranea
Jamii:Bahari ya pembeni
Ungo

**Ungo** ni chombo cha kupepetea vitu hasa nafaka kilichotengenezwa kwa chane za miwale au mimea mingine ya jamii hiyo.

Ni pia jina la gamba la juu la kaa.

Jamii:Vifaa
Jamii:Kilimo
Mchuzi

thumb|Mchuzi
**Mchuzi** ni kitoweo cha majimaji kinachopikwa kwa kuchanganya nyama au samaki n.k. pamoja na viungo kama vile binzari, vitunguu, mafuta, chumvi na nyanya.

Kuna aina nyingi za mchuzi. Mchuzi wa bata na kuku ni mtamu sana; wachanganywa na viungo na mafuta: ladha yake ni ya pekee.

Mchuzi ni msingi wa chakula cha supu.

Jamii:Chakula
Kande

[thumb|aina  ya kande kutoka [mashariki ya mbali.]]
**Kande** ni chakula kinachopikwa kwa kuchanganya punje za mahindi na maharagwe au kunde, lakini pia maboga n.k. 

Ni utamaduni wa baadhi ya makabila, kwa mfano nchini Tanzania Wapare, Wabena n.k.

Kande huwa zinalika sana kwenye shule nyingi, hasa za bweni.  

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Korongo

Kwa maana tofauti ya neno hilo tazama Korongo (maana)

thumb|Korongo mweupe akiruka - shingo imenyoosheka
thumb|Msuka (koikoi mweupe) akiruka - shingo imepindika
**Korongo** ni ndege wenye shingo ndefu na miguu mirefu na hunyoosha shingo na miguu wakiruka angani. Yangeyange na makoikoi hupinda shingo yao wakiruka angani.

Jina hili hutumika kwa jamii mbili ya ndege:
*Ciconiidae (storks)
*Gruidae (cranes)
thumb|left|Korongo tumbo-jeusi wakiruka - shingo zimenyoosheka

Jamii:Korongo na jamaa
Jamii:Wanyama wa Biblia