open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wafaa Lamrani

thumb|Wafaa Lamrani
**Wafaa Lamrani** (alizaliwa 1960) ni mshairi, mwanahabari wa kitamaduni, na msomi kutoka nchini Moroko.

Anajulikana kama mmoja wa sauti muhimu zaidi katika ushairi wa Kiarabu, akitumia lugha yenye nguvu na ishara (symbolism) kuchunguza mada za upendo, utu, na uhusiano kati ya binadamu na ulimwengu.

## Maisha na elimu 
Wafaa alizaliwa mjini Ksar el-Kebir, kaskazini mwa Moroko. Alisoma fasihi ya Kiarabu katika Chuo Kikuu cha Mohammed V mjini Rabat, ambapo baadaye alipata shahada ya uzamivu. 

Elimu yake ya kina katika lugha imemwezesha kuwa mmoja wa waandishi wanaotumia Kiarabu cha hali ya juu (Modern Standard Arabic).

## Kazi ya uandishi 
Tangu miaka ya 1980, Lamrani amekuwa akichapisha makusanyo ya mashairi yaliyopokelewa kwa sifa nyingi katika ulimwengu wa Kiarabu na kimataifa. Baadhi ya kazi zake ni:
* *Al-Ankhab* (1991).
* *Anashid al-Uzla* (Nyimbo za Upweke, 1993).
* *Nait al-Tiryaq* (Maumivu ya Dawa, 2003).

Mashairi yake yametafsiriwa katika lugha nyingi kama vile Kifaransa, Kihispania, na Kiingereza, na ameshiriki katika matamasha makubwa ya ushairi duniani kote.

Mbali na ushairi, Wafaa amekuwa akichangia makala za kitamaduni na kiuchambuzi katika magazeti makubwa ya Moroko na ya kimataifa kama *Al-Alam* na *Al-Hayat*. Pia amewahi kufanya kazi katika ubalozi wa Moroko nchini Tunisia, akitumia diplomasia ya kitamaduni kuunganisha mataifa ya Maghrib.

## Mtindo na maudhui 
Kazi za Wafaa Lamrani mara nyingi hufafanuliwa kama "uandishi wa kike" wenye nguvu. Anatumia picha za asili (bahari, upepo, ardhi) na dhana za kiroho (Sufism) kuelezea uzoefu wa mwanamke. Katika kazi zake, mwanamke haonekani kama mwathirika, bali kama chanzo cha nguvu na maisha.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Bayo Omoboriowo

**Bayo Omoboriowo** (alizaliwa 13 Mei , 1987) ) ni mwandishi wa picha wa Nigeria na mpiga picha wa hali halisi. Alikuwa mpiga picha rasmi wa Rais Muhammadu Buhari.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Malika Mezzane

**Malika Mezzane** (alizaliwa 1960) ni mshairi, mwandishi, na mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka nchini Moroko. Anajulikana zaidi kwa harakati zake za kutetea utambulisho wa Amazigh na lugha ya Tamazight, pamoja na upinzani wake dhidi ya kile anachokiona kama ukoloni wa kifikra na kitamaduni katika ukanda wa Maghrib.

## Maisha na elimu 
Malika alizaliwa mkoani Atlas ya Kati, eneo lenye utamaduni mkubwa wa Amazigh nchini Moroko. Alisoma falsafa na kufanya kazi kama mwalimu kwa miaka mingi. 

Mazingira yake ya kukulia na taaluma yake ya falsafa vilichangia msimamo wake wa kutoogopa kusema ukweli kuhusu masuala ya utambulisho na haki za wanawake.

## Kazi za uandishi
Mezzane anaandika kwa lugha ya Kifaransa na Kiarabu, lakini maudhui yake yanajikita katika utambulisho wa Amazigh. Kazi zake ni pamoja na mkusanyiko wa mashairi unaoitwa''I'll Steal You a Secret from the Mouth of the Wind'' (2005).

Ushairi wake unajulikana kwa kuwa na hisia kali, wakati mwingine ukitumia lugha ya uchochezi ili kuamsha fikra za watu kuhusu uhuru wa binafsi na wa kitaifa.

## Utata na sheria 
Kutokana na kauli zake kali na machapisho yake kwenye mitandao ya kijamii, Mezzane amewahi kukumbwa na matatizo ya kisheria.

Mnamo mwaka 2017, alikamatwa na kuhukumiwa kifungo kutokana na video iliyodaiwa kuchochea vurugu dhidi ya makundi fulani, ingawa wafuasi wake walidai kuwa ni sehemu ya uonevu kwa ajili ya msimamo wake wa kisiasa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Rita El Khayat

**Rita El Khayat** (alizaliwa 1944) ni daktari wa akili, mwanahabari, mwandishi, na mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka nchini Moroko.

Anajulikana kimataifa kwa utafiti wake kuhusu nafasi ya mwanamke katika jamii za Kiarabu na Kiislamu, pamoja na mchango wake katika masuala ya afya ya akili na utamaduni.

## Maisha na elimu 
Rita alizaliwa mjini Casablanca. Alisoma masuala ya utiba (udaktari) na baadaye akajikita katika fani ya magonjwa ya akili (psychiatry) nchini Ufaransa na Moroko. 

Elimu yake pana imemwezesha kuchanganua matatizo ya jamii kupitia jicho la kisaikolojia na kijamii (sociological).

## Kazi ya uandishi na utangazaji 
Kama mwanahabari, Rita amekuwa sauti muhimu katika redio na televisheni nchini Moroko kwa miongo kadhaa. Alitumia majukwaa hayo kuzungumzia mada ambazo wakati mwingine zilichukuliwa kuwa mwiko katika jamii ya Moroko.

Rita El Khayat ameandika vitabu vingi vinavyochambua tamaduni za Maghrib. Baadhi ya kazi zake muhimu ni:
* *Le monde arabe au féminin* (1985): Kitabu ambacho kilimfanya ajulikane sana kwa uchambuzi wake wa nafasi ya mwanamke katika ulimwengu wa Kiarabu.
* *Le Sommeil captif* (1986).
* *Les Sept Jardins* (1995).

Uandishi wake unajulikana kwa kuchanganya uzoefu wake wa kitabibu na uchambuzi wa kifasihi, jambo linalofanya kazi zake kuwa na kina cha pekee.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Lukman Olaonipekun

**Lukman Olaonipekun** maarufu kama *Lukesh* ni mwandishi wa picha wa Nigeria aliyezaliwa tarehe 7 Desemba 1975, katika Serikali ya Mtaa ya Itesiwaju, Jimbo la Oyo, Nigeria. 

Alianza kazi yake ya upigaji picha mwaka  1998. Olaonipekun ndiye mpiga picha binafsi wa gavana wa zamani wa Jimbo la Lagos   Babatunde Fashola SAN ambaye hivi majuzi alikua Waziri Nguvu, Ujenzi na Makazi chini ya utawala mpya.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Bimpe Onakoya

**Bimpe Onakoya**  Yeye ndiye mwanzilishi wa Elite Makeup Pro, na mkurugenzi wa kisanii wa Maybelline nchini Nigeria. Kulingana na Women of Rubies Initiative, Onakoya ndiye msanii wa kwanza wa Kiafrika wa kutengeneza vipodozi kufanya kazi katika Wiki ya Mitindo ya New York. Alifanya kazi na wabunifu kadhaa wakuu ikiwa ni pamoja na DKNY, Lacoste, na LaQuan Smith.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Lola Maja

**Lola Maja** (alizaliwa Omolola Maja; 26 Januari 1978), pia alijulikana kama Lola Maja-Okojevoh, ni msanii wa kujipodoa kutoka Nigeria; utaalamu wake ni pamoja na athari maalumu,   nyusi na kope. Yeye ndiye mwanzilishi na Afisa Mkuu Mtendaji wa "Sacred Beauty" & "Duka la SFX". Alijulikana kwa kufanya kazi kwenye hafla kuu za mitindo na filamu kama vile The Figurine na "Oktoba 1", na video kadhaa za muziki. Alitengeneza make-up kwa watu mashuhuri akiwemo Genevieve Nnaji na Tiwa Savage. Alifanya kazi na majarida ya mitindo kama vile Style Mania na FAB, pamoja na wanamitindo kama Iman na Tyson Beckford. Mnamo  mwaka 2015, alishinda tuzo ya "Best Make-up" katika Africa Magic Viewers Choice Awards kwa filamu ya "Oktoba 1".

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Touria Oulehri

**Touria Oulehri** (alizaliwa 1962) ni mwandishi na msomi kutoka nchini Moroko. 

Anajulikana kama mmoja wa waandishi wa kike muhimu wa nchini Moroko, ambaye kazi zake zinachunguza kwa kina saikolojia ya wanawake na changamoto za kijamii katika ulimwengu wa sasa.

## Maisha na kazi 
Oulehri alizaliwa katika kijiji cha Assoul nchini Morocco. Alisoma shule ya sekondari mjini Meknès, kisha akaendelea na elimu ya juu katika Fez na nchini Ufaransa.

Amefanya kazi kama mwalimu katika École Normale Supérieure huko Meknès, na pia kama mhadhiri wa fasihi ya Kifaransa.

Riwaya yake ya kwanza, *La répudiée*, ilichapishwa mwaka 2001. Riwaya hiyo inahusu mwanamke wa tabaka la juu nchini Morocco ambaye hawezi kupata watoto; mume wake anamshawishi kukubali ndoa ya wake wengi kisha anamwacha baada ya kukataa. Oulehri anafanya ulinganisho kati ya uharibifu wa maisha ya mhusika mkuu na 1960 Agadir earthquake, huku matukio hayo pia yakimpa fursa ya kuanza upya maisha bora.

Riwaya hiyo ilisababisha mjadala nchini Morocco kwa sababu ya namna inavyoonyesha mwanamke anayetafuta utimilifu wa maisha bila kuwa mama au kuwa na mwenzi wa kiume.

Mada za ufeministi na uzoefu wa wanawake zimeendelea kuonekana katika riwaya zake za baadaye; kwa mfano, katika *Les Conspirateurs sont parmi nous* (2006), mhusika mkuu mchanga hana elimu kuhusu mwili wake na anasumbuliwa na hedhi. Mwaka 2019, riwaya yake *Aime-moi et je te tue* iliwasilishwa katika Casablanca International Book Fair.

Katika mahojiano ya mwaka 2007, Oulehri aliulizwa anaandika kwa ajili ya nani, akizingatia kiwango cha chini cha usomaji nchini humo. Alijibu: "" (tunaandika kwa ajili yetu wenyewe na si kwa ajili ya mtu mwingine yeyote).

## Vitabu 
**La répudiée* (Afrique-Orient, 2001)
**La Chambre des nuits blanches* (Marsam, 2004)
**Les Conspirateurs sont parmi nous* (Marsam, 2006)
**Laisse mon corps te dire* (Marsam, 2016)
**Aime-moi et je te tue* (Virgule, 2019)

## Marejeo 
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Fouzia Rhissassi

**Fouzia Rhissassi** (alizaliwa 1947) ni msomi, mwandishi, na mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka nchini Moroko.

Anajulikana kimataifa kwa mchango wake katika kukuza masomo ya kijinsia (gender studies) katika vyuo vikuu vya Moroko na kwa kazi yake kama mshauri katika masuala ya elimu na haki za binadamu.

## Wasifu 
Fouzia Rhissassi alizaliwa tarehe 15 Aprili 1947 katika mji wa Fes, nchini Morocco.

Rhissassi amekuwa akifundisha tangu mwaka 1974. Katika kipindi cha taaluma yake, alisimamia tasnifu nyingi za shahada ya kwanza, uzamili na uzamivu.

Kupitia kazi zake katika Masomo ya Wanawake na masuala ya Amani katika ulimwengu wa Kiarabu, Profesa Rhissassi ameandika machapisho mengi. Amekuwa mhariri  wa mradi wa UNESCO uitwao “The Woman and Her Rights” pamoja na Abderrazak Moulayrohid mwaka 2004, na pia ameandika kuhusu waandishi wanawake wa Morocco wanaotumia lugha ya Kiarabu.

Aidha, amechangia katika uwanja wa Masomo ya kijinsia kupitia kazi kama “dhana kuu za elimu, maadili na michakato ya kuhakikisha jamii endelevu; mfano wa Morocco”. Mbali na kuandika machapisho mengi, pia ameshiriki katika matukio mbalimbali kama mhadhiri au mjumbe kulingana na utaalamu wake.
## Tuzo na heshima 
* Tuzo ya mwaka 2006 katika kundi la haki za binadamu (tuzo hii hutolewa kila mwaka kwa wanawake mashuhuri wa Morocco kwa mafanikio yao).

* Nishani ya Wissam of the Alouite Throne, mwaka 1993.

* Cheo cha *chevalier de l’ordre de la Couronne* kilichotolewa na Mfalme Albert II of Belgium mwaka 2004 nchini Belgium.

* Tuzo ya Gold Leaf kutoka ubalozi wa Canada nchini Morocco mwaka 2007.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Thouria Saqqat

**Thouria Saqqat** (1935 – 1992) alikuwa mwandishi wa vitabu vya watoto, mshairi, na mwanaharakati kutoka nchini Moroko.

Anakumbukwa kama mmoja wa waandishi wa kwanza nchini Moroko kubobea katika fasihi ya watoto, akitumia uandishi wake kukuza maadili, utaifa, na elimu.

## Maisha ya awali 
Thouria alizaliwa mjini Fes, mji ambao ni kitovu cha elimu na utamaduni nchini Moroko. Alikulia katika kipindi cha harakati za kudai uhuru dhidi ya utawala wa kikoloni wa Ufaransa. 

Elimu yake na mazingira ya nyumbani kwake vilimjengea msingi imara wa lugha ya Kiarabu na mapenzi kwa nchi yake.

## Kazi ya Uandishi 
Thouria Saqqat alijitofautisha na waandishi wengine wa wakati wake kwa kuandika maudhui yaliyolenga watoto na vijana, jambo ambalo lilikuwa adimu wakati huo. Hivi ni miongoni mwa vitabu alivyoandika:

*''Al-Labu´a al-bayd:â´ al-Nasr al-ramâdî H:iwâr ma'a al-amwâdj y Fât:ima al-mafdjű'a*, Casablanca: Manshűrât Dâr al-At:fâl, 1988 (fairy tales)
**Manâdîl wa-qud:bân. Rasâ´il al-sidjn*, Casablanca: Dâr al-Nashr al-Magribiyya, 1988.
**Ugniyât jâridh al-zamân'', Casablanca: 'Uyűn al-Maqâlât, 1990. (songs)

## Harakati za kijamii 
Mbali na kalamu yake, Thouria alikuwa mwanachama hai wa mashirika ya wanawake nchini Moroko. Alipigania haki za wanawake kupata elimu na kushiriki katika ujenzi wa taifa. Aliamini kuwa mabadiliko ya kweli ya kijamii huanza na malezi bora ya watoto na ukombozi wa mwanamke kifikra.

## Urithi 
Baada ya kifo chake mnamo mwaka 1992, Thouria Saqqat amendelea kuheshimiwa kama mhimili wa fasihi ya watoto. 

Shule kadhaa na maktaba nchini Moroko zimepewa jina lake kama ishara ya kutambua mchango wake wa kudumu katika elimu na utamaduni.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1992
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Waliozaliwa 1935
Hourya Benis Sinaceur

thumb|Hourya Benis Sinaceur

**Houria Sinaceur** (alizaliwa 1947) ni mwanafalsafa, mwandishi na mwanahistoria wa hisabati kutoka nchini Moroko.  

Anajulikana kimataifa kwa utafiti wake kuhusu historia na falsafa ya hisabati, hasa katika uchambuzi wa nadharia za aljebra na mantiki ya kisasa.

## Wasifu 
Alizaliwa mjini Casablanca na baada ya masomo yake ya awali, alihamia nchini Ufaransa kwa ajili ya elimu ya juu ambapo alibobea katika epistemolojia (nadharia ya maarifa).  

Kwa miaka mingi, amehudumu kama mtafiti mkuu katika Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) mjini Paris, na pia amekuwa mwanachama wa taasisi mbalimbali za kimataifa zinazojihusisha na historia ya sayansi.  

Kazi zake za kitaaluma zimejikita katika kuchunguza maendeleo ya dhana za kihisabati na uhusiano wake na falsafa. Ameandika vitabu na makala nyingi ambazo zimekuwa marejeo muhimu katika uwanja wa falsafa ya sayansi.

## Vitabu na machapisho 
* *Corps et Modèles* (1991) – Kitabu kinachochunguza historia ya aljebra na mantiki ya kihisabati.  
* *Jean Cavaillès. Philosophie mathématique* (1994) – Kazi inayochambua mchango wa Jean Cavaillès katika falsafa ya hisabati.
* *Cavaillès* (2001) – Utafiti wa kina kuhusu maisha na mawazo ya Cavaillès katika muktadha wa historia ya sayansi.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Bahaa Trabelsi

thumb|Bahaa Trabelsi
**Bahaa Trabelsi** (alizaliwa 1966) ni mwandishi wa habari na mwandishi wa vitabu mashuhuri kutoka nchini Moroko. 

Anafahamika zaidi kwa mchango wake katika tasnia ya habari nchini humo na uwezo wake wa kuandika hadithi zinazogusa maisha ya jamii ya sasa ya nchi za Kiarabu, huku akijikita zaidi katika masuala ya kijamii na haki za wanawake.

## Wasifu na elimu 
Bahaa alizaliwa mjini Rabat na kukulia katika mazingira yaliyomfanya apende fasihi tangu utotoni. Alisoma masomo yake ya juu nchini Ufaransa, ambapo alitunukiwa shahada ya uzamivu (PhD) katika fani ya uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Aix-Marseille. Licha ya kusomea uchumi, mapenzi yake kwenye uandishi yalimpelekea kuingia kikamilifu kwenye uandishi wa habari na fasihi.

Katika tasnia ya habari, Trabelsi amefanya kazi kama mhariri mkuu wa gazeti la *Maroc Hebdo* na amekuwa mdau mkubwa katika magazeti mbalimbali nchini Moroko. Amewahi pia kuwa mshauri katika wizara mbalimbali na amekuwa akijishughulisha na harakati za kiraia, hususan mapambano dhidi ya ugonjwa wa UKIMWI kupitia chama cha ALCS.

Uandishi wake wa vitabu unajulikana kwa kukiuka miiko ya kijamii na kuelezea uhalisia wa maisha ya vijana na wanawake nchini Moroko. Riwaya yake ya kwanza, *Une femme tout simplement*, iliyochapishwa mwaka 1995, ilimpatia umaarufu mkubwa ndani na nje ya nchi.

## Tuzo na heshima 
Katika kazi yake ya uandishi, Bahaa Trabelsi amepata kutambuliwa kwa kazi zake mbalimbali, ikiwa ni pamoja na:
* *Tuzo ya Ivoire* (Prix Ivoire) mwaka 2011 kwa riwaya yake ya ''Parlez-moi d'amour.*

## Vitabu 
Bahaa ameandika vitabu kadhaa ambavyo vimepata wasomaji wengi, miongoni mwa vitabu hivyo ni:
* *Une femme tout simplement* (1995)
* *Une vie à trois* (2000)
* *Slimani* (2004)
* *Parlez-moi d'amour* (2010)
* *La Chaise du Concierge'' (2017)

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Issandr El Amrani

**Issandr El Amrani** (alizaliwa 1977) ni mwandishi wa habari, mchambuzi wa siasa, na mwanablogu mashuhuri mwenye asili ya Moroko na Marekani. 

Anafahamika zaidi kama mwanzilishi wa blogu ya *The Arabist*, ambayo imekuwa chanzo muhimu cha uchambuzi wa siasa za nchi za Kiarabu, hususan wakati wa harakati za Mapinduzi ya Kiarabu (Arab Spring).

## Wasifu na elimu 
El Amrani alizaliwa nchini Moroko na kupata elimu yake katika mazingira ya kimataifa, jambo lililomsaidia kuwa na uelewa mpana wa siasa za kimataifa na kikanda. Amefanya kazi kwa miaka mingi akiwa mjini Cairo, Misri, ambapo alijikita katika kuripoti na kuchambua masuala ya kijamii na kisiasa.

Kama mwandishi wa habari wa kujitegemea, kazi zake zimechapishwa katika vyombo vikubwa vya habari duniani. Amekuwa mchangiaji wa mara kwa mara katika majarida na magazeti kama vile *The Economist*, *Financial Times*, *London Review of Books*, na *The Guardian*. Machapisho yake yanajulikana kwa kutoa mtazamo wa ndani kuhusu siasa za Misri na eneo la Maghrib, akijaribu kuelezea changamoto za kidemokrasia na mabadiliko ya kijamii.

Mbali na uandishi wa habari, El Amrani amefanya kazi na mashirika ya kimataifa yanayoshughulika na utatuzi wa migogoro. Alihudumu kama mkurugenzi wa mradi wa nchi za Kaskazini mwa Afrika katika shirika la *International Crisis Group*, ambapo alisimamia tafiti na kutoa mapendekezo ya sera kuhusu usalama na utulivu katika kanda hiyo.

## Tuzo na heshima 
Katika kutambua mchango wake kwenye tasnia ya habari na uchambuzi, Issandr El Amrani amepokea sifa mbalimbali ikiwa ni pamoja na kutunikwa tuzo ya Uhuru wa Vyombo vya Habari (Samir Kassir Award for Freedom of the Press) kwa mchango wake katika uandishi wa maoni na uchambuzi wa kina.

## Machapisho na uandishi 
Kazi za El Amrani mara nyingi hupatikana katika majukwaa ya kitaaluma na habari, ikiwa ni pamoja na:
* Blogu ya *The Arabist* (mwanzilishi na mwandishi mkuu).
* Makala mbalimbali kwenye jarida la *Middle East Report*.
* Ripoti za kisera za shirika la *International Crisis Group*.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Ronke Ademiluyi

**Malkia Ronke Ademiluyi-Ogunwusi** ni mjasiriamali wa mitindo kutoka Nigeria. Yeye ni Olori (Malkia) wa Ufalme wa Ife mwenye uraia wa Uingereza na Nigeria, aliyezaliwa katika ukoo wa kifalme. Ni mjukuu wa kizazi cha nne wa marehemu Ooni Ajagun Ademiluyi, Mfalme wa 48 wa Ufalme wa Ile-Ife uliopo Kusini Magharibi mwa Nigeria. Ameolewa na Ooni Adeyeye Enitan Ogunwusi, ambaye ni Ooni wa 51 wa Ife.

Mheshimiwa Malkia Aderonke Ademiluyi-Ogunwusi ni mhitimu wa Chuo Kikuu cha London, alikohitimu masomo ya Sheria. Mwaka 2011 alianzisha jukwaa la kimataifa la mitindo lijulikanalo kama Africa Fashion Week London.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Nancy Handabile

**Nancy Handabile** ni mwigizaji, mwongozaji wa filamu na mwandishi wa habari kutoka nchini Zambia. 

Anafahamika zaidi kwa mchango wake katika tasnia ya filamu nchini humo, hususan kwa kuigiza kama Lindiwe katika tamthilia maarufu ya *Love Games*. 

## Maisha na Elimu 
Nancy alizaliwa na kukulia nchini Zambia ambako alipata elimu yake ya msingi na sekondari. Baadaye alijiunga na masomo ya juu katika fani ya uandishi wa habari, jambo ambalo lilimpa msingi imara wa kuelewa masuala ya kijamii na jinsi ya kuyatolea taarifa. 

Mapenzi yake katika sanaa yalianza tangu akiwa mdogo, na alifanikiwa kuunganisha ujuzi wake wa uandishi wa habari na sanaa ya uigizaji ili kuleta mabadiliko katika jamii.

## Kazi 
Katika taaluma yake, Handabile amefanya kazi na vyombo mbalimbali vya habari nchini Zambia kama mwandishi. Hata hivyo, alipata umaarufu mkubwa kupitia uigizaji, hususan kwenye tamthilia zilizolenga kuelimisha jamii kuhusu afya ya uzazi na mahusiano. 

Mbali na kuwa mbele ya kamera, Nancy amepata mafanikio makubwa kama muongozaji (director) na mwandishi wa miswada, akijikita katika kutengeneza filamu zinazohusu changamoto za wanawake na watoto barani Afrika.

Pia amekuwa mwalimu na mshauri kwa vijana wengi nchini Zambia wanaotaka kuingia katika tasnia ya filamu. Kupitia kampuni yake na miradi mbalimbali, amesaidia kutoa mafunzo ya kiufundi katika uongozaji na utayarishaji wa filamu, akiamini kuwa hadithi za Kiafrika zinapaswa kusimuliwa na Waafrika wenyewe kwa ubora wa juu.

## Tuzo na heshima 
Nancy Handabile ameshinda na kuteuliwa katika tuzo mbalimbali kutokana na mchango wake katika sanaa na filamu, zikiwemo:
* Tuzo ya Muigizaji Bora wa Kike Msaidizi katika tuzo za ''Africa Magic Viewers' Choice Awards (AMVCA).*
* Tuzo ya Muongozaji Bora katika tuzo za *Zambia Film and Television for Arts (ZAFTA)''.
* Tuzo ya Mwanamke Bora katika Sanaa nchini Zambia.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia
Deangelictouchstylist

**John J. Angel** (aliyezaliwa tarehe 3 Machi 1988), anayejulikana kitaaluma kama Deangelictouchstylist, ni mtaalamu wa mitindo (fashion stylist) kutoka Nigeria. Anajulikana kwa kuwavisha wasanii wakubwa wa kimataifa akiwemo rapa wa Marekani DaBaby na rapa wa Marekani mwenye asili ya Morocco French Montana, pamoja na watu mashuhuri wengine mbalimbali kutoka Nigeria.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Chansa Kabwela

**Chansa Kabwela** ni mwandishi wa habari mwandamizi na mhariri kutoka nchini Zambia.

Alipata umaarufu wa kimataifa mnamo mwaka 2009 kufuatia harakati zake za kutetea huduma bora za afya nchini mwake, jambo lililopelekea kukamatwa kwake na kushtakiwa na serikali ya wakati huo chini ya Rais Rupiah Banda. 

Kabwela anajulikana kwa ujasiri wake wa kuhoji mamlaka na kusimamia ukweli katika taaluma ya uandishi wa habari.

## Maisha ya awali na elimu 
Chansa Kabwela alizaliwa nchini Zambia ambapo alipata elimu yake ya msingi na sekondari kabla ya kujiunga na masomo ya juu ya uandishi wa habari. 

Taaluma yake ilijikita katika uandishi wa habari za uchunguzi na uhariri, akilenga zaidi masuala yanayogusa maisha ya wananchi wa kawaida, ikiwemo huduma za kijamii na utawala bora.

## Kazi 
Kabwela alifanya kazi kwa muda mrefu katika gazeti la *The Post*, ambalo lilikuwa moja ya magazeti makubwa na yenye ushawishi mkubwa ya binafsi nchini Zambia. Akiwa kama mhariri msaidizi, alihusika katika kuratibu habari muhimu za kitaifa na kimataifa. 

Mnamo mwaka 2009, alituma picha kwa viongozi wa serikali na mashirika ya kiraia zikionyesha mwanamke akijifungua nje ya Hospitali ya Chuo Kikuu cha Lusaka (UTH) bila msaada wa kitabibu wakati wa mgomo wa madaktari. Kitendo hicho kilichukuliwa na serikali kama usambazaji wa picha zisizo na maadili, lakini baadaye mahakama ilimwachia huru baada ya kuonekana hakuwa na hatia na alikuwa akitekeleza wajibu wake wa kihabari.

Baada ya kufanya kazi na *The Post*, Kabwela ameendelea kuwa sauti muhimu katika tasnia ya habari nchini Zambia na kanda ya Kusini mwa Afrika. Amekuwa akijihusisha na mafunzo ya uandishi wa habari na kutetea usalama wa waandishi wa habari wanapokuwa kazini. Mchango wake uliweka msingi imara wa uhuru wa kutoa maoni nchini Zambia.

## Tuzo na heshima 
Kutokana na ujasiri wake na mchango wake katika uhuru wa habari, Chansa Kabwela amepokea tuzo na kutambuliwa kimataifa, ikiwa ni pamoja na:
* Tuzo ya Freedom to Write kutoka PEN New England.
* Tuzo ya Ujasiri katika Uandishi wa Habari (Courage in Journalism Award) kutoka International Women's Media Foundation (IWMF) mwaka 2010.
* Tuzo ya Mwandishi wa Habari Bora wa Mwaka nchini Zambia (MISA Zambia).

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Malika Moustadraf

**Malika Moustadraf** (1964 – 2006) alikuwa mwandishi wa riwaya na hadithi fupi kutoka nchini Moroko.

Alijulikana kwa mtindo wake wa uandishi wa uhalisia (realism) unaochunguza maisha ya pembezoni mwa jamii, ukandamizaji wa wanawake, na unafiki wa kijamii.

## Maisha ya awali 
Malika alizaliwa mjini Casablanca, katika mtaa wa kimasikini wa Derb Sultan. Mazingira haya ya ukuaji yalikuwa na ushawishi mkubwa katika maandishi yake, ambapo alichagua kuwapa sauti watu wa tabaka la chini. 

Kwa maisha yake yote, alipambana na ugonjwa wa figo (kidney failure), hali iliyofanya maisha yake kuwa ya maumivu lakini pia ikampa msukumo wa kuandika kwa haraka na kwa hisia kali.

## Kazi ya uandishi 
Moustadraf aliandika kwa lugha ya Kiarabu, akitumia lugha ya mtaani (Darija) pale ilipohitajika ili kuleta uhalisia. Kazi zake kuu ni:
* *Jrah al-Rouh* (Majeraha ya Roho): Riwaya inayochunguza mateso ya mwanamke katika jamii yenye mfumo dume.
* *Transit* (2003): Mkusanyiko wa hadithi fupi ambao unatajwa kuwa kazi yake bora zaidi. Katika kitabu hiki, anazungumzia masuala ya ngono, umaskini, na kukata tamaa kwa vijana nchini Moroko.

Kazi zake zimepata umaarufu mkubwa zaidi baada ya kifo chake, ambapo zimetafsiriwa katika lugha ya Kiingereza (kwa jina la *Blood Feast*) na Kifaransa, zikionyesha ulimwengu ujasiri wake wa kuandika kuhusu miili ya wanawake na hamu ya uhuru.

## Changamoto na kifo 
Malika alikumbana na upinzani mkubwa kutoka kwa wahafidhina nchini Moroko kutokana na uwazi wa maandishi yake. Pia, alipata shida kupata matibabu ya uhakika kwa ugonjwa wake wa figo, jambo ambalo marafiki na wafuasi wake walilitaja kama kutelekezwa kwa wasanii na serikali.

Alifariki dunia 24 Septemba 2006, akiwa na umri wa miaka 42 pekee.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanawake wa Moroko
Segun Gele

**Segun Gele** (alizaliwa Hakeem Oluwasegun Olaleye; 2 Mei 1974) ni msanii wa urembo na mfanyabiashara mzaliwa wa Nigeria aliyeishi Marekani. Kazi yake iliangaziwa kwenye CNN kwa uwezo wake wa kumfunga gele katika mtindo wa kuvutia, vazi la mtindo wa umuhimu mkubwa kwa utamaduni wa wanawake wa Kiyoruba, Nigeria na Afrika Magharibi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Agbani Darego

**Chifu Ibiagbanidokibubo Asenite “Agbani” Darego**, MFR (alizaliwa 22 Desemba 1982), ni mwanamitindo na malkia wa urembo kutoka Nigeria aliyeshinda taji la Miss World mwaka 2001. 

Alikuwa mwanamke wa kwanza mweusi kutoka Afrika kushinda taji hilo, wa nne kutoka Afrika kwa ujumla, na wa tatu kushinda taji hilo moja kwa moja bila kufaidika na kujiuzulu au kung’olewa kwa washiriki waliokuwa wamepangwa juu yake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Wanamitindo wa Nigeria
Jamii:Watu walio hai
Edith WeUtonga

**Edith WeUtonga** (alizaliwa tarehe 22 Aprili 1979), ni msanii wa muziki wa Afro-jazz na muziki wa asili kutoka Zimbabwe. Pia ni mpiga gitaa la besi, mtunzi wa nyimbo, mwigizaji na mwalimu wa muziki. Alizaliwa mjini Kadoma, uliopo takribani kilomita 166 kusini-magharibi mwa Harare kwa barabara.

Akiwa na asili ya Malawi na kukulia mjini Bulawayo, Edith huimba kwa lugha nne tofauti, ambazo ni Kishona, Kichichewa, Kindebele na Kiingereza. Bendi yake inaitwa Utonga, neno linalomaanisha mapambazuko. Ni miongoni mwa wapiga gitaa wachache wa besi nchini Zimbabwe ambao pia ni waimbaji wakuu wa bendi. Mbali na besi, pia anapiga gitaa la akustiki, mbira, na ngoma.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Wanamuziki wa Zimbabwe
Jamii:Watu walio hai
Banke Meshida Lawal

**Olabanke "Banke" Meshida Lawal** ni msanii wa vipodozi kutoka Nigeria na mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji wa BMPro Makeup Group, kampuni ya urembo nchini Nigeria.  Alishinda tuzo ya Chapa Bora ya Mwaka katika Tuzo za Eloy za 2009, pamoja na Tuzo za Tukio za Nigeria (2012) za Msanii Bora wa Vipodozi na Msanii Bora wa Mwaka katika FAB AWARDS (2010).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Portia Gwanzura

**Portia Gwanzura** (aliyezaliwa mwaka 1967) ni mwimbaji kutoka Zimbabwe anayeishi mjini Manchester, Uingereza, na ndiye mwanzilishi wa kundi la muziki linaloitwa Hohodza Band. Anajulikana kwa kuwa mwanamke wa kwanza nchini Zimbabwe kuanzisha na kuongoza bendi, alipounda Hohodza Band ambayo ilijikita katika kuwasilisha ngoma za Kiafrika, muziki na utamaduni wa Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Waliozaliwa 1967
Simaro Lutumba

**Simaro Massiya Lutumba Ndomanueno** (alizaliwa 19 Machi 1938 – 30 Machi 2019), anayejulikana zaidi kama Simaro, alikuwa mpiga gitaa la rhythm, mtunzi wa nyimbo, mshairi, mtunzi wa muziki na kiongozi wa bendi kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alikuwa mwanachama wa bendi maarufu ya muziki wa Kongo TPOK Jazz, ambayo ilitawala tasnia ya muziki katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kuanzia miaka ya 1960 hadi 1980.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2019
Stella Chiweshe

**Stella Chiweshe** ( **Stella Rambisai Chiweshe**, **Stella Rambisai Chiweshe Nekati**, **Mbuya Stella Chiweshe**, au **Stella Nekati Chiweshe**; alizaliwa  8 Julai 1946 – 20 Januari 2023) alikuwa msanii wa muziki kutoka Zimbabwe. Alitambulika kimataifa kwa uimbaji wake na upigaji wa **mbira dzavadzimu**, ala ya jadi ya jamii ya Washona wa Zimbabwe.

Alikuwa miongoni mwa wanawake wachache sana waliopiga ala hiyo, na alijifunza kuipiga kati ya mwaka 1966 hadi 1969, kipindi ambacho wanawake wengi hawakuruhusiwa wala kuhusishwa na upigaji wa mbira.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Blessing Annatoria

**Blessing Annatoria Chitapa** ni mwimbaji aliyetoka Zimbabwe, ambaye amezaliwa na kukulia Russells Hall, Dudley, Uingereza. Alishinda msururu wa tisa wa The Voice UK, na wimbo wake wa ushindi na wa kwanza, toleo la cover la wimbo wa Robbie Williams, "Angels", ulipanda hadi nafasi ya 50 kwenye UK Singles Download Chart.

Alisoma katika The Kingswinford School na Dudley College.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Watu walio hai
Pauline Kamusewu

**Pauline Kamusewu**, anayejulikana pia kwa jina la **Pauline**, alizaliwa 3 Novemba 1982. Ni mwimbaji na mwandishi wa nyimbo wa soul kutoka Sweden, mwenye asili ya Zimbabwe na Italia. Alizaliwa Zimbabwe kwa baba mItalia na mama mzimbabwe, na alihamia Sweden akiwa na umri wa miaka mitatu.

Mwaka 2003, alishinda tuzo ya Rockbjörnen kama Mwimbaji Bora Mpya wa Sweden. Mwaka 2010, alishiriki katika duru ya pili ya mashindano ya Melodifestivalen huko Sandviken akiwa na wimbo Sucker for Love, lakini alifutwa katika mashindano ya duels na kundi la Crucified Barbara.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Janet Manyowa

*Janet Manyowa*' ni msanii wa muziki wa gospel kutoka Zimbabwe.

## Mandhari ya awali 
Janet Manyowa alizaliwa Harare na aliishi Chegutu. Wazazi wake walitambua shauku yake ya muziki na wamemtuma shuleni pa muziki akiwa na umri wa miaka kumi. Kazi yake ya muziki ilianza alipokuwa akiongoza ibada na nyimbo za sifa katika kanisa la kijiji chake.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Watu walio hai
Sani Maikatanga

**Sani Mohammed Maikatanga** (alizaliwa 15 Agosti 1975) ni mpiga picha kutoka Nigeria  ambaye alishinda Shindano la Picha la Global Landscapes Forum (GLF) Africa 2022.   Maikatanga alifahamika zaidi kwa kazi yake na watu wa kiasili na jumuiya zilizotengwa kaskazini mwa Nigeria, pamoja na shughuli za kitamaduni na mandhari maarufu. Kuangazia kwake tamasha maarufu la uvuvi la Argungu kulimletea Shindano la Picha la GLF Africa Award 2022. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Clare Nyakujara

**Clare Nyakujara** ni msanii wa muziki wa afro-fusion kutoka Zimbabwe anayeishi nchini Marekani, na pia ni mpiga gitaa la akustiki.

## Kazi 
Akiwa amezaliwa kwa jina Clarybel Nakujara, Clare Nyakujara alizaliwa mjini Harare, Zimbabwe, ambako pia alikulia. Alianza kazi yake ya muziki kitaaluma kama mwimbaji wa nyuma (backing vocalist) kwa wasanii wakubwa kuanzia mwaka 2002 hadi 2009, na katika kipindi hicho pia alishiriki katika matamasha ya open mic jijini Harare.

Mwaka 2010, alirekodi albamu yake ya kwanza iliyoitwa Haudinei, iliyojumuisha nyimbo kama Haudinei na Gwenyambira ambazo zilipata umaarufu mkubwa kwenye vituo vya redio nchini Zimbabwe, hususan Classic 263 FM (zamani Spot FM). Wimbo Haudinei ulishika nafasi ya kwanza kwenye chati za Power FM Zimbabwe kwa wiki nne mfululizo.

Albamu yake ya pili, Unleashed, ilizinduliwa mwaka 2011 kwa msaada wa Ubalozi wa Hispania nchini Zimbabwe, na pia ilipigwa mara nyingi kwenye Spot FM, Radio Zimbabwe, na Power FM Zimbabwe. Mwaka 2017, alitoa albamu ya ushirikiano iitwayo Ndega Zvangu kwa kushirikiana na kundi la Ruzivo.

Clare pia ni msanii anayefanya maonesho katika hifadhi ya burudani ya Disney’s Animal Kingdom, ambako anajulikana kwa kupiga kora, kinubi cha jadi cha Afrika. Amejinyakulia tuzo ya Msanii Bora wa Jazz katika Zimbabwe Music Awards mwaka 2015 na 2016.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Watu walio hai
Shungudzo

**Alexandra Shungudzo Govere**, anayejulikana zaidi kama **Shungudzo**, ni mwimbaji mzimbabwe-mmarekani na alikuwa mhusika wa awali katika televisheni ya *reality*. Alivutia vyombo vya habari kwa mara ya kwanza akiwa wanamke mweusi wa kwanza kuwakilisha Zimbabwe katika mchezo wa artistic gymnastics kwenye Michezo ya Afrika ya 1999, na baadaye kwa kuanzisha mradi wa Kijana Project, unaotoa msaada kwa yatima wa wagonjwa wa UKIMWI. Baadaye alipata umaarufu mkubwa kama mmoja wa wahusika wa msururu wa 2011 wa The Real World: San Diego.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Jamii:Watu walio hai
Mutale Nkonde

thumb|Mutale Nkonde mnamo mwaka 2021
**Mutale Nkonde** ni mtaalamu wa sera za kiteknolojia na mwanaharakati wa haki za binadamu katoka nchini Zambia. 

Ni mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa shirika la *AI for the People*, taasisi inayolenga kuelimisha jamii kuhusu athari za kiteknolojia na kupambana na ubaguzi wa rangi na kijinsia unaochochewa na mifumo ya akili mnemba (AI).

## Maisha ya awali na elimu 
Mutale Nkonde alizaliwa nchini Zambia na baadaye kuhamia nchini Uingereza na kisha Marekani. Alipata elimu yake ya juu katika masuala ya mawasiliano na sera za umma. 

Uzoefu wake wa kuishi katika mataifa tofauti ulimpa mtazamo wa kipekee kuhusu jinsi teknolojia inavyoweza kutumika kama chombo cha maendeleo au chombo cha ukandamizaji, jambo lililomfanya ajikite katika utafiti wa athari za kijamii za teknolojia mpya.

## Kazi 
Nkonde amefanya kazi kubwa katika ngazi ya kimataifa akishirikiana na mashirika ya kiserikali na makampuni makubwa ya teknolojia. Amekuwa mshauri katika Bunge la Marekani kuhusu masuala ya ubaguzi katika mifumo ya utambuzi wa sura (facial recognition) na kanuni zinazopaswa kusimamia akili mnemba. 

Kabla ya kuanzisha *AI for the People*, alifanya kazi kama mtafiti katika Chuo Kikuu cha Harvard na Chuo Kikuu cha Stanford, akijikita katika jinsi habari za upotoshaji zinavyosambazwa mtandaoni.

Kupitia shirika lake, Mutale amekuwa akiongoza kampeni za kuhakikisha kuwa jamii za watu weusi na makundi yaliyotengwa yanashirikishwa katika mchakato wa utengenezaji wa teknolojia. Amekuwa sauti muhimu katika mikutano ya kimataifa akisisitiza kuwa bila kanuni madhubuti, teknolojia inaweza kuendeleza mifumo ya kizamani ya ubaguzi.

## Tuzo na heshima 
Mutale Nkonde ametambuliwa kwa mchango wake katika mageuzi ya kiteknolojia kupitia:
* Tuzo ya *Distinguished Fellow* kutoka Shule ya Kimataifa ya Masuala ya Umma (SIPA) katika Chuo Kikuu cha Columbia.
* Kuteuliwa kama mwanachama wa Baraza la Ushauri la Akili Mnemba (AI) katika mashirika mbalimbali ya kimataifa.
* Kutambuliwa kama mmoja wa wanawake wenye ushawishi mkubwa katika kupigania maadili ya kiteknolojia (Tech Ethics).

## Maisha ya kibinafsi 
Nkonde na mumewe walitengana mwaka wa 2010. Kufikia mwaka wa 2014, Nkonde aliishi Brooklyn na wanawe wawili.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Kay Sifuniso

**Kay Sifuniso** (alizaliwa 1942) ni mwandishi wa habari mwandamizi na msimamizi wa vyombo vya habari kutoka nchini Zambia. 

Anajulikana zaidi kwa mchango wake katika kuongoza shirika la utangazaji la taifa na kwa uzoefu wake mpana katika masuala ya mawasiliano ya kimkakati na mahusiano ya umma.

## Maisha awali na elimu 
Kay Sifuniso alipata elimu yake ya msingi na sekondari nchini Zambia kabla ya kujiunga na masomo ya juu ya uandishi wa habari. Ana stashahada na shahada katika fani ya habari, ambazo zimemsaidia kujenga msingi imara wa kuelewa mifumo ya utoaji taarifa na usimamizi wa habari nchini humo. Katika kipindi chote cha masomo yake, alijikita katika kuimarisha uandishi wenye weledi na maadili.

## Kazi 
Katika maisha yake ya kikazi, Kay ameshika nafasi mbalimbali za uongozi. Alihudumu kama mwandishi na baadaye mhariri katika gazeti la *Zambia Daily Mail*, ambalo ni moja ya magazeti makubwa yanayomilikiwa na serikali. Kutokana na utendaji wake uliotukuka, aliteuliwa kushika nafasi za juu za usimamizi katika shirika hilo, ambapo alisaidia katika kuleta mabadiliko ya kidijitali na kuboresha mfumo wa utoaji wa habari za kitaifa.

Mbali na kufanya kazi gazetini, Kay amekuwa mshauri muhimu katika masuala ya mawasiliano kwa mashirika mbalimbali na serikali. Amekuwa na mchango mkubwa katika kutoa mafunzo kwa waandishi wa habari chipukizi nchini Zambia, akisisitiza umuhimu wa kufuata misingi ya ukweli na usawa katika kuripoti habari. Pia, amehusika katika kampeni mbalimbali za kijamii zinazolenga kuelimisha umma kuhusu masuala ya afya na maendeleo.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Regina Daniels

**Regina Daniels** (alizaliwa Oktoba 10, 2000)  ni mwigizaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Nigeria. 

Akiwa mwigizaji mdogo wa kike, aliigiza kama Onyeure katika filamu ya kuigiza *ya Dumebi in School* (2014), Kenya Obi katika *Merry Men 2* (2019), na aliitwa Yewande katika filamu ya kupigana *ya Hakeem: Seeking Justice* (2025).

## Maisha
Regina Daniels alizaliwa jijini Lagos, Lagos State, Nigeria mnamo tarehe 10 October 2000. Mama yake anaitwa Rita Daniels, ni mtayarishaji wa filamu na mfanyabiashara na baba yake anaitwa Jude Ojegwu. Alikulia maeneo ya Asaba, Delta State pamoja na ndugu zake watano, wa kiume watatu na wa kike wawili.

Regina alipata shahada yake ya kwanza ya mawasiliano ya umma katika chuo kikuu cha Igbinedion mwaka 2018. Mwaka 2024 alipata shahada ya saikolojia kutoka chuo kikuu cha  Azteca nchini Mexico.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Lily Tembo

**Lily Tembo** (20 Novemba 1981 - 14 Septemba 2009) alikuwa mwanamuziki, mtangazaji wa redio, na mwandishi wa habari kutoka nchini Zambia. Alifahamika zaidi kwa jina la kisanii kama *Lily T*. 

Tembo alijipatia umaarufu mkubwa barani Afrika baada ya kutoa albamu yake ya kwanza iliyoitwa *Lily T* mwaka 2004, ambayo ilimtambulisha kama sauti mpya na ya kipekee katika muziki wa kizazi kipya nchini Zambia.

## Maisha ya awali na elimu 
Lily Tembo alizaliwa katika mji wa Kabwe, nchini Zambia, na kukulia katika mazingira yaliyomzunguka na muziki tangu utotoni. Alipata elimu yake ya msingi na sekondari nchini humo kabla ya kujiunga na masomo ya uandishi wa habari. 

Mapenzi yake kwa sanaa na habari yalimfanya afanye kazi kama mtangazaji wa redio katika kituo cha 5FM mjini Lusaka, ambapo alijizolea mashabiki wengi kutokana na uwezo wake wa kuungana na wasikilizaji na kukuza vipaji vya wasanii chipukizi.

## Kazi 
Safari ya kimuziki ya Lily ilipata mafanikio makubwa mwaka 2004 alipotoa wimbo wake maarufu wa "Musiye", ambao ulizungumzia masuala ya kijamii na maisha ya kila siku. Muziki wake ulijikita katika kuelimisha jamii kuhusu masuala ya afya, VVU/UKIMWI, na haki za watoto, huku akitumia lugha za asili za Zambia na Kiingereza. Albamu yake ya pili, *Oyi*, iliyotoka mwaka 2006, ilithibitisha uwezo wake wa kutunga nyimbo zenye ujumbe mzito na midundo ya kuvutia.

Mbali na muziki, Lily alikuwa mwandishi wa habari mwenye bidii. Alitumia taaluma yake ya habari kuandika na kutangaza masuala yanayowahusu wanawake na wasichana. Alikuwa mwanachama hai katika harakati za kupambana na umaskini na alitumia jukwaa lake la sanaa kama kioo cha kutafuta mabadiliko chanya nchini Zambia na kanda ya Kusini mwa Afrika.

## Tuzo na heshima 
Katika kipindi chake kifupi lakini chenye mafanikio, Lily Tembo alipokea tuzo kadhaa zikiwemo:
* Tuzo ya Msanii Bora wa Kike chipukizi nchini Zambia (Ngoma Awards).
* Tuzo ya Video Bora ya Mwaka nchini Zambia.
* Tuzo ya heshima kutoka BBC Africa kwa mchango wake katika kuelimisha jamii kupitia muziki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Wanamuziki wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia
Samba Yonga

thumb|Samba Yonga
**Samba Yonga** ni mwandishi wa habari, mtaalamu wa mawasiliano na mjasiriamali wa kijamii kutoka nchini Zambia. 

Anafahamika zaidi kwa kuanzisha mradi wa ''Women's History Museum of Zambia*, ambao unalenga kutafiti na kuhifadhi historia ya wanawake wa Zambia na Afrika ambao mchango wao umesahaulika katika kumbukumbu za kihistoria.

## Maisha ya awali na elimu 
Samba Yonga alizaliwa na kukulia nchini Zambia. Alisomea uandishi wa habari katika Chuo Kikuu cha Evelyn Hone nchini Zambia na baadaye akaendelea na masomo ya juu katika Chuo Kikuu cha Robert Gordon nchini Uingereza, ambako alijikita katika masuala ya mawasiliano ya kimkakati. 

Elimu yake imekuwa nguzo muhimu katika uwezo wake wa kusimulia hadithi za Kiafrika kwa kutumia mifumo ya kisasa ya kidijitali.

## Kazi 
Samba alianza kazi yake kama mwandishi wa habari na mhariri wa makala katika magazeti mbalimbali nchini Zambia. Alianzisha kampuni ya mawasiliano inayoitwa *Ku-Atenga Media'', inayojikita katika kutengeneza maudhui ya asili ya Kiafrika. Kupitia kampuni hiyo, ameweza kushauri mashirika ya kitaifa na kimataifa kuhusu namna bora ya kuwasilisha taarifa zao kwa jamii.

Mafanikio yake makubwa zaidi ni uanzishwaji wa Makumbusho ya Historia ya Wanawake ya Zambia (Women's History Museum of Zambia) akishirikiana na Mulenga Kapwepwe. Mradi huu umekuwa kielelezo cha namna teknolojia inavyoweza kutumika kuhifadhi urithi wa utamaduni, ambapo wanatambua na kurekodi michango ya wanawake katika uongozi, sanaa, na sayansi tangu enzi za kabla ya ukoloni. 

Pia, Samba amekuwa akishirikiana na makumbusho ya kimataifa barani Ulaya kurejesha vitu vya kale vya Zambia vilivyochukuliwa wakati wa ukoloni.

## Tuzo na heshima 
Samba Yonga ametambuliwa kimataifa kwa kazi yake ya kitamaduni na kihabari, ikiwa ni pamoja na:
* Kuteuliwa na jarida la Forbes kama mmoja wa wanawake wenye ushawishi mkubwa barani Afrika *(Forbes 30 Most Promising Young Entrepreneurs in Africa)*.
* Tuzo ya *Museums Association of Zambia* kwa mchango wake katika uhifadhi wa historia.
* Kuteuliwa kuwa mmoja wa washiriki wa programu ya *Mandela Washington Fellowship*. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia
Jamii:Wanawake wa Zambia
Mansur Makeup

**Mansur Ismail** (alizaliwa 15 Januari 1994; maarufu kama **Mansur Makeup**) ni msanii wa urembo kutoka Nigeria mtayarishaji wa filamu na mwigizaji wa filamu kutoka sekta ya filamu ya Kaskazini mwa Nigeria, aliyejulikana kama Kannywood. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Mary Evans

**Mary Evans** (alizaliwa 1963) ni msanii wa kisasa ambaye wa Nigeria anaishi na kufanya kazi nchini Uingereza na hutumia katika somo lake urithi wake wa Kiafrika na malezi ya Ulaya. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Olufela Omokeko

**Olufela Omokeko** (alizaliwa kama Olalekan Keko) ni msanii wa kisasa wa media mbalimbali wa Nigeria ambaye alifanya kazi katika uigizaji, usakinishaji na upigaji picha. Mzaliwa na makao yake katika jumuiya ya Iwaya waterfront huko Lagos, Olufela ni mkurugenzi wa kisanii wa Slum Makers Art Project (X-MAP) huko Makoko, na mtayarishaji mwenza wa tamasha la kila mwaka la Sanaa la Jumuiya ya Iwaya huko Lagos.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Olaolu Slawn

**Olaolu Akeredolu-Ale** (alizaliwa 24 Oktoba 2000), aliyejulikana zaidi kama **Slawn** au **Olaolu Slawn**, ni mbunifu na msanii kutoka Nigeria. Nyingi za kazi zake ni pamoja na rangi ya kupuliza, turubai kubwa za sanaa ya pop, grafiti, michoro ya michoro na michongo. 

Mnamo 2023, alikua mtu mdogo zaidi kuunda sanamu ya Britannia kwa tuzo za kila mwaka za BRIT. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Onyeka Ibe

**Onyeka Ibe**(alizaliwa 29 Septemba 1971) ni mzaliwa wa Nigeria mchoraji wa kujieleza wa Marekani.. Alipata mafanikio akiwa na umri wa miaka 16 alipoonyesha kazi yake kwa mara ya kwanza katika The National Gallery of Modern Art, Lagos. Akifafanuliwa kama mmoja wa wachoraji wachanga wa kusisimua walioibuka kutoka Afrika. Kusini mwa Jangwa la Sahara tangu miaka ya 1990, alitunukiwa tuzo ya "The Best SOLO Artist of the Year 2006" katika International Artexpo New York. Mnamo Julai 2007, Art Business News ilimtambulisha na kumtaja kama mmoja wa "Today's Top Artist". Ibe alipata Shahada ya Kwanza ya Sanaa Nzuri kutoka Chuo Kikuu cha Benin, Nigeria.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Temitayo Ogunbiyi

**Temitayo Ogunbiyi** (alizaliwa 1984) ni msanii wa kisasa na mtunzaji mwenye makao yake nchini Nigeria. Alijulikana kwa maonyesho yake katika majumba kadhaa ya makumbusho, maarufu zaidi likiwa uwanja wa michezo uliosakinishwa katika Museo d’Arte Contemporanea Donnaregina nchini Italia mnamo 2020, uliojulikana kama You Can Play in the Everyday, Running. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Leo Asemota

**Leo Asemota** (alizaliwa 1967 katika Jimbo la Edo, Nigeria)  ni msanii wa kisasa aliyeishi na kufanya kazi London, Uingereza. Asemota alihusisha upigaji picha, filamu na video, uigizaji, uchongaji, michoro na maendeleo mbalimbali katika kazi yake.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Abiodun Essiet

**Abiodun Essiet** (alizaliwa 3 Januari 1986) ni muuguzi wa Nigeria, mwanaharakati wa haki za kijinsia, mfanyakazi wa maendeleo ya jamii, na mwanasiasa. Kwa sasa anahudumu kama msaidizi mkuu maalum wa rais wa Nigeria, Bola Tinubu, kuhusu Ushirikiano wa Jumuiya. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Nigeria
Julius Onah

**Julius Onah** (alizaliwa 10 Februari , 1983) ni mtengenezaji wa filamu mwenye asili ya Nigeria.  Alielekeza filamu za *The Girl Is in Trouble* (2015), *The Cloverfield Paradox* (2018), Luce (2019), na *Captain America: Brave New World* (2025).
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Hakeem Effects

**Hakeem Effects** (**Hakeem Onilogbo Ajibola**), ni msanii wa urembo wa Nollywood;aliyezaliwa Nigeria na utaalamu ni pamoja na athari maalumu,  nyusi na kope.  

Yeye ndiye mwanzilishi na Afisa Mkuu Mtendaji wa "Tricks International"; kampuni ya athari maalumu na prosthetics iliyohudumia aina mbalimbali za tasnia ya filamu ya Nollywood.  

Alijulikana kwa kufanya kazi kwenye filamu kadhaa kuu kama vile King of Boys na Omo Ghetto: The Saga, pamoja na video kadhaa za muziki. 

Mnamo 2017, alishinda Tuzo ya "Best Make-up" Africa Magic Viewers Choice Award kwa ajili ya Oloibiri  na Msanii Bora wa Vipodozi Afrika katika Tuzo za 2016 na 2017 Africa Movie Academy katika 2016 na 2017. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Anthony Azekwoh

**Anthony Azekwoh** ni mwandishi na msanii kutoka Nigeria kutoka mjini Lagos, Nigeria.  Kazi yake iliangazia ngano  za Kiafrika, akitumia mandhari na takwimu kusimulia hadithi katika sanaa ya kuona, uchongaji, na michoro.  Alifafanuliwa kama mmoja wa wasanii weusi walioleta sanaa ya kipekee kwa Web3,  na "mmoja wa wasanii wa kidijitali walioonekana zaidi katika bara" 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Rick Famuyiwa

**Rick Famuyiwa** (alizaliwa 18 Juni , 1973) ni mtengenezaji wa filamu mwenye asili ya Nigeria na mkurugenzi wa televisheni. Alijulikana zaidi kwa filamu *The Wood* (1999), *Brown Sugar* (2002), na *Dope* (2015), na pia kwa kazi yake kwenye safu ya runinga ya The Mandalorian, ambayo alielekeza vipindi sita na aliwahi kuwa mtayarishaji mkuu kwa msimu wa tatu. Filamu zake ziliteuliwa kwa au kushinda tuzo nyingi, ikiwa ni pamoja na mwaka wa 2008, alipopokea Tuzo la Picha la NAACP kwa Uandishi Bora katika Picha Motion kwa filamu *Talk To Me* (2007).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria