open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicolas Pépé

thumb|Nicolas Pepe akiwa Lille.
**Nicolas Pépé** (alizaliwa Mantes-la-Jolie, Ufaransa, 29 Mei 1995) ni mchezaji wa soka wa Ivory Coast ambaye alichezea katika klabu ya Arsenal ya Uingereza na timu ya taifa Ivory Coast.

## Maisha 
Pépé alianza kazi yake kama golikipa wa Solitaire Paris hadi alipokuwa na miaka 14, baadae alibadili maamuzi na kucheza kama kiungo.

## Angers 
Alitia saini katika klabu ya Angers mnamo 2013, na alitumia msimu wake mmoja tu. Alifanya mazoezi yake ya kwanza kwenye raundi ya pili ya Ligue 1 na upotezaji mechi ya kwanza tuwa nyumbani 2-1.

## Lille 
Mnamo tarehe 21 Juni, 2017, Pépé alisaini mkataba wa miaka mitano na Lille, kwa ada ya uhamisho wa € milioni 10, Mnamo tarehe 15 Septemba, 2018, wakati wa msimu wa 2018-19, Pépé alifunga mabao matatu katika ushindi wa nyumbani wa 3-2 dhidi ya Amiens. Siku kadhaa baadaye, ilithibitishwa na rais wa klabu Gérard Lopez kwamba FC Barcelona walikuwa kati ya vilabu kadhaa ambavyo vilikuwa na nia ya kumsaini.

## Arsenal 
Mnamo tarehe 1 Agosti 2019, ilitangazwa kuwa Pépé alijiunga na Klabu ya Uingereza Arsenal katika ada ya € milioni 78), akilinganisha rekodi ya awali ya € milioni 62 ya Pierre-Emerick Aubameyang, alikabidhiwa jezi namba 19 mgongoni.

Pépé anajulikana kama mshambuliaji mwenye kasi na mwenye ujuzi wa kushambulia ambaye yuko vizuri pande zote mbili, lakini kawaida hucheza upande wa kulia akitumia mguu wake wa kushoto, kabla alikuwa akicheza kama kiungo lakini alibadilishwa na meneja wa Lille OSC Marcelo Bielsa kucheza kama mshambuliaji.

Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Cote d'Ivoire
Nick Hengelman

**Nick Hengelman** (amezaliwa 15 Novemba 1989) ni mchezaji wa mpira wa miguu anayetokea Uholanzi ambaye anacheza kama golikipa wa Ajax Cape Town.

Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
Toto Africans S.C.

**Toto African S.C.** ni klabu ya mpira wa miguu iliyopo mkoani Mwanza, nchini Tanzania.
Wanacheza kwa kiwango cha juu cha soka. Waliwahi kucheza katika Ligi Kuu ya Tanzania. Walirudi katika kiwango cha juu zaidi msimu wa 2015/2016, baada ya kushushwa daraja mwishoni mwa msimu wa 2012/13. 

## Mafanikio ya klabu
Toto African walishangilia kurudi kwao katika kiwango cha juu cha soka la Tanzania baada ya ushindi wa 2-1 dhidi ya Mwadui FC kwenye uwanja wa CCM Kirumba mnamo 12 Septemba 2015. Miraji Athumani alifunga magoli pekee ya mchezo upande wa Toto. 

Wanacheza michezo yao ya nyumbani kwenye Uwanja wa CCM Kirumba wenye uwezo kuchukua watu 35,000.

Jamii:Vilabu Mpira vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Goodison Park

thumb|317x317px|Goodison Park
**Goodison Park** ni uwanja wa mpira wa miguu unaopatikana huko Walton jijini Liverpool nchini Uingereza. Ni uwanja wa nyumbani wa klabu ya Everton FC tangu mwaka 1892. 

Una uwezo wa kuketisha watu 39,572. Everton FC inashikilia rekodi kama klabu ya mda mrefu zaidi kati ya zitumikia ligi kuu ya Uingereza. 

Jamii:Viwanja vya michezo Uingereza
Jamii:Liverpool
Tanzania Prisons F.C.

**Tanzania Prisons F.C.** ni klabu ya mpira wa miguu ya nchini Tanzania iliyopo mkoani Mbeya na inamilikiwa na Jeshi la Magereza Tanzania Bara. 

Michezo yao ya nyumbani inachezwa kwenye uwanja wa michezo wa Sokoine.

## Historia
Prisons miaka ya nyuma ilikuwa ikijulikana kama Chuo Ruanda SC chini ya Kocha Katikilo kabla ya mwaka ya 1995 kuitwa Tanzania Prisons SC ikashiriki Ligi Daraja la Kwanza, chini ya Kocha Hassan Mlilo na baadaye ilifundishwa na kocha wa zamani wa Simba, marehemu Paul West Gwivaa mwaka wa 1997.

Mwaka 1999 ikiwa chini ya kocha Charles Boniface Mkwasa na msaidizi wake, Freddy Felix ‘Minziro’ ilibeba ubingwa wa Ligi Kuu Tanzania Bara.

Mwaka 2000 ilishiriki Klabu Bingwa Afrika (sasa Ligi ya Mabingwa Afrika) na kutolewa hatua ya awali. Pia, ilishiriki Kombe la Shirikisho Afrika mwaka wa 2005 na 2006 na katika hatua zote haikufanya vizuri ilitolewa hatua ya awali. 

Mwaka 2009 ilishuka daraja na kufanikiwa kupanda mwaka 2011 chini ya Kocha Stephen Matata. 

Timu inavaa jezi rangi ya kijani yenye mchanganyiko na nyeupe.

## Mafanikio
Klabu hiyo iliweza kutwaa kombe la Ligi kuu ya Tanzania: 1 mwaka 1999.

Jamii:Vilabu vya mpira Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mbeya
JKT Ruvu Stars

**JKT Ruvu Stars** ni klabu ya mpira wa miguu iliyoko jijini Dodoma nchini Tanzania. Wametajwa baada ya shamba la kuku la JKT Ruvu na wanacheza kwenye Uwanja wa Jamhuri wa uwezo wa kuchukua takribani watu 10,000.

Timu hiyo iliachwa kutoka Ligi Kuu ya Tanzania baada ya msimu wa 2006/2007.

Jamii:Vilabu vya mpira Tanzania
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Wenyeji

**Wenyeji** ni watu wa mahali fulani ambao wamepazoea au kupajua ipasavyo. 

Pia wenyeji huwa wakaribishaji wa wageni kwa maana mgeni ni mtu asiyeijua sehemu au mahali ipasavyo. Kwa mfano mtu anaweza kuwa mwenyeji wa nyumba au eneo lolote mtu anayomiliki kama yake kihalali.

Katika utamaduni wa makabila na mataifa mengi, pia katika maadili ya dini mbalimbali, wenyeji wanatarajiwa kuwa wakarimu kwa wageni wao.

Jamii:Utamaduni
African Lyon F.C.

**African Lyon F.C.** ni klabu ya mpira wa miguu jijini Dar es Salaam nchini Tanzania. Hivi sasa inacheza katika Ligi Kuu Tanzania Bara, baada ya kushinda Kundi la Ligi ya Daraja la Kwanza msimu wa 2015/2016.

## Historia
Ilianzishwa 14 Juni 2000, African Lyon ni moja ya vilabu vya juu vya Soka nchini Tanzania vinavyotokea katika jiji la Dar es salaam. African Lyon inacheza katika Ligi Kuu ya Tanzania. Klabu hiyo inamilikiwa na Rahim Kangezi. 

Mnamo mwaka wa 2017 klabu hiyo kwa sehemu ndogo ilinunuliwa na kikundi cha wanahabari cha michezo cha Mashariki ya Kati DANTANI Inc kinachoongozwa na Omar Al Raisi.

## Marejeo 
Jamii:Vilabu vya mpira Tanzania
Jamii:Mkoa wa Dar es Salaam
Ryan Sessegnon

[thumb|264x264px|Sessegnon akiichezea[Fulham F.C.|Fulham mwaka 2017]]
**Ryan Sessegnon** (amezaliwa 18 Mei 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Uingereza. Anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Tottenham Hotspur na timu ya taifa ya Uingereza chini ya miaka 21.

Ryan Sessegnon akiwa ana umri wa miaka 16 Alifanya athari mara moja, na kuwa mchezaji wa kwanza wa mpira aliyezaliwa miaka ya 2000 kufunga bao katika mchezo wa kwanza wa  ligi za wataalamu za Kiingereza.Na mchezaji mdogo kufunga bao kwenye mechi ya Ubingwa mnamo 2017-18, msimu wake wa pili.Sessegnon alisaidia Fulham kufanikiwa kukuza Ligi ya Premia kupitia mechi alizocheza, alifunga mabao kumi na tano na kushinda tuzo kadhaa za kibinafsi.Alifunga jumla ya michezo 120]na magoli 25 kwa Fulham, kabla ya kujiunga na Tottenham kwa ada ya pauni milioni 25 mnamo 2019.

Jamii:waliozaliwa 2000
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Uingereza
Hannah Montana

[thumb|277x277px|Hii ni [logo yao.]]
**Hannah Montana** (inajulikana pia kama **Hannah Montana Forever** katika awamu ya nne) ni safu ya televisheni ya muziki na vichekesho kutoka Marekani ambayo imeundwa na Michael Poryes, Rich Correll na Barry O'Brien.

Miley Stewart ni kijana ambaye anayeishi maisha maradufu kama mwanafunzi wa kawaida wa shule na kama msanii maarufu wa kurekodi Hannah Montana.

Hadithi hiyo inafuatia maisha ya kila siku ya Stewart, kaka yake Jackson, marafiki wake bora Lily na Oliver, na baba yake Robby wa kweli wa nchi ya Cyrus.

[left|thumb|281x281px|Hannah Montana aka [Miley Cyrus akiwa jukwaani kwenye Tamasha la Hannah Montana Tour]]

Albamu za Hannah Montana ni Hannah Montana (2006), Hannah Montana 2:Miley Cyrus (2007), Hannah Montana 3 (2009), na Hannah Montana Forever (2010) ziliachiliwa kuendana na misimu yao. Mnamo 2007, kufanikiwa kwa safu hiyo kulisababisha Ziara ya Bora ya Ulimwengu Wote, ambayo ilitembelea Amerika Kaskazini. Mwaka uliofuata, ilibadilishwa kuwa sinema ya 3D Hannah Montana na Miley Cyrus: *Best of All Worlds Concert*.

Jamii:Vipindi vya televisheni
Air Force (viatu)

thumb|Viatu vya Air force
**Air Force** ni mfululizo wa matoleo ya viatu vya riadha kutoka katika kampuni ya Nike Inc. 

Kampuni hiyo imetoa viatu aina ya Air force kwa kuanza na Air Force 1 na kuendelea na mwendelezo wa viatu vingine kama Air Force 2, Air Force 3, Air Force STS, Air Force 5,  Air Force XXV na Air Force 09. Kiatu cha Air force 1 kiliundwa na mbunifu aliyeitwa Bruce Kilgore, na ndio kilikua kiatu cha kwanza cha mpira wa kikapu kutumia teknolojia ya kampuni ya Nike. Kiatu hicho kina matoleo ya Air force 1 low (cha chini), Air force 1 mid (cha kati) na Air force 1 high(cha juu) lakini katika matoleo hayo yote Air force 1 low(cha chini) ndicho kinachovaliwa sana na watu Duniani.

Jamii:Viatu
Kombaguru

**Kombaguru** ni mlima unaopatikana katika kijiji cha Ikula, wilaya ya Kilolo, Mkoa wa Iringa Tanzania. 

Mlima huo una umaarufu mkubwa Nyanda za juu kusini mwa Tanzania. 

Jina la mlima limetokana na vita baina ya Mkwawa na Wajerumani, ambapo Vita vya kwanza kati ya Mkwawa na Wajerumani vilitokea katika mlima huo.

Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Kilolo
Yosef Ben-Jochannan

thumb|Mwalimu Ben mbele ya hadhira.
**Yosef Alfredo Antonio Ben-Jochannan** (tamka: /ˈbɛn ˈjoʊkənən/; aliitwa pia **Dr. Ben**, yaani "Mwalimu Ben"; 31 Desemba 1918 – 19 Machi 2015), alikuwa mwandishi na mwanahistoria nchini Marekani. Alikuwa mwanasayansi wa Uafrocentriki na uzalendo weusi.

## Marejeo 
* Zulu, Itibari M. Yosef A.A. ben-Jochannan: Philosophy and Opinions, Africology: The Journal of Pan African Studies, vol.8, no.10, February 2016, pp. 48–61.
* Ben-Jochannan, Y. (1991). *African Origins of the Major" Western Religions"* (Vol. 1). Black Classic Press.

Jamii:Waandishi wa Marekani
Jamii:Wanahistoria wa Marekani
Jamii:Muungano wa Afrika
Kandidi wa Thebe

, *Kifodini cha Mt. Morisi*.]]
'''''' pamoja na wenzake Esuperi na Vikta walikuwa askari wa jeshi la Roma ya Kale katika kikosi cha Thebe kilichoongozwa na Morisi Mtakatifu.

Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi. 

Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.

Morisi pamoja na kikosi chake waliheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini. 

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 22 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 286
Jamii:Wafiadini Wakristo
Fausto, Kayo na wenzao

**Fausto, Kaio na wenzao** Petro, Paulo, Eusebi, Keremone, Lucho na wengine wawili (walifariki 250-260) walikuwa Wakristo wa Misri walioteseka sana kwa ajili ya imani yao pamoja na askofu Dionisi chini ya gavana Emiliani katika dhuluma ya makaisari Decius na Valerian. Fausto hatimaye aliuawa.

Shemasi Eusebi akawa askofu wa Laodikea. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 3 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Eusebi wa Laodikea
Damaris

**Damaris** (kwa Kigiriki: Δάμαρις) alikuwa mwanamke wa Athene katika karne ya 1. 

Matendo ya Mitume (17:34) kinamtaja kati ya wale waliomsikiliza Mtume Paulo alipohubiri kwenye  Areopago mwaka 50 hivi. Pamoja na Dionysius Mwareopago alisadiki maneno yake 

Baadaye tu wengine walianza kudhani alikuwa mke wa Dionysius.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Oktoba ambayo ni sawa na 16 Oktoba katika kalenda ya Gregori.

## Tanbihi
Krispo wa Korintho

**Krispo wa Korintho** alikuwa Myahudi wa Korintho (Ugiriki) katika karne ya 1. 

Matendo ya Mitume (18:8) kinamtaja kati ya wale waliomsikiliza kwa imani Mtume Paulo alipohubiri katika sinagogi la mji huo mwaka 50 hivi. Paulo mwenyewe alimbatiza (1Kor 1:14). Kwa kuwa alikuwa mkuu wa sinagogi hilo, alivuta wengi katika Ukristo, ila ilimbidi aache uongozi. Hata hivyo aliyemrithi, Sosthene, akawa mwanafunzi wa Paulo vilevile.

Inasimuliwa kwamba baadaye akawa askofu wa Kalsedonia (leo nchini Uturuki) na hatimaye aliuawa kwa sababu ya imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Gayo wa Korintho

**Gayo wa Korintho** alikuwa Mkristo wa mji huo wa Ugiriki katika karne ya 1. 

Mtume Paulo mwenyewe alimbatiza (1Kor 1:14) akawa mgeni wake miaka 57-58 (Rom 16:23). 

Jina hilo linapatikana katika madondoo mengine ya Agano Jipya lakini hakuna hakika kama linahusu mtu huyohuyo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Oktoba.

## Tanbihi 
Jamii:Waliofariki karne ya 1
Jimmy Butler

[thumb|Jimmy Butler akiwa anacheza [Olimpiki mwaka 2016 ]]
**Jimmy Butler** (alizaliwa 14 Septemba 1989) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Miami Heat katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Baada ya kuichezea timu ya Chuo cha Tyler Junior, alihamia kwenda Chuo Kikuu cha Marquette. Alichaguliwa kama chaguo la 30 kwenye machaguzi ya wachezaji wa mpira wa kikapu na Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) mnamo mwaka 2011 katika timu ya Chicago Bulls.

Butler amefanikiwa kuteuliwa mara nne katika timu ya mastaa Marekani. Mwaka 2015, alishinda tuzo ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA) kama mchezaji bora wa mwaka.

Jamii:waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Serge Ibaka

[thumb|Serge Ibaka akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Toronto Raptors mwaka 2018 ]]
**Serge Ibaka** (alizaliwa 18 Septemba 1989) ni mchezaji wa mpira wa kikapu anayeichezea timu ya Toronto Raptors katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Ibaka alichaguliwa katika timu ya Oklohama City Thunder kama chaguo la 24 mnamo mwaka 2008. Amefanikiwa kuteuliwa katika timu ya kwanza ya mastaa wakabaji bora Marekani kwa mara tatu na pia alishinda mara mbili kama mchezaji mzuiaji bora. Ijapokua, Ibaka amezaliwa katika nchi ya Jamuhuri ya Kongo lakini huichezea timu ya mpira wa kikapu ya Hispania kwenye mashindano ya kimataifa

Jamii:waliozaliwa 1989
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Pascal Siakam

[thumb|Pascal akiwa anachezea timu ya kikapu ya [Toronto Raptors mwaka 2018 ]]
**Pascal Siakam** (alizaliwa 2 Aprili 1994) ni mchezaji wa mpira wa kikapu anayeichezea timu ya Toronto Raptors katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Alichezea timu ya mpira wa kikapu ya Chuo cha New Mexico State Aggies. Siakam alivhaguliwa na timu ya Toronto Raptors kama chaguo la 27 katika machaguzi ya wachezaji ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA).
Draymond alifanikiwa kushinda mara moja na timu ya Toronto Raptors tuzo ya timu bora ya Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) mwaka, pia kupewa tuzo ya mchezaji aliyejitahidi zaidi kwenye msimu huo.

Jamii:waliozaliwa 1994
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Damian Lillard

thumb|Lillard mwaka 2019
**Damian Lillard** (alizaliwa 15 Julai 1990) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutokea Marekani anayeichezea timu ya Portland Trail Blazers katika Chama cha taifa cha mpira wa kikapu (NBA). 

Baada ya kuichezea timu ya Weber State Wildcats. Alichaguliwa kama chaguo la 12 kwenye machaguzi ya wachezaji wa mpira wa kikapu na Chama cha taifa cha mpira wa kikapu(NBA) mnamo mwaka 2012 katika timu ya Portland Trail Blazers.

Lillard amefanikiwa kuteuliwa mara nne katika timu ya mastaa Marekani.

Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Sarmata wa Thebe

**Sarmata wa Thebe** (alifariki karne ya 4) alikuwa mwanafunzi wa Antoni Mkuu jangwani, halafu abati sehemu za Thebe (Misri) hadi alipouawa na Waarabu.

Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tangu zamani sana kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 11 Oktoba kila mwaka.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 4

Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mababu wa jangwani
Jamii:Wafiadini Wakristo
Martiniani, Saturiani na wenzao

**Martiniani, Saturiani na wenzao** wawili (walifariki 458) walikuwa wote ndugu; ni kati ya Wakristo wa Kanisa Katoliki waliouawa kikatili sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Genseriki aliyekuwa Mwario.

Wote waliongokea Ukristo kwa njia ya Masima bikira, mtumwa mwenzao nyumbani mwa Mvandali fulani. 

Baada ya kutoroka, walijiunga na monasteri huko Thabraca, lakini walikamatwa na, baada ya kupigwa kwa fimbo nene hadi kutokeza mifupa kwa sababu ya kuwa imara katika imani sahihi, walipelekwa uhamishoni Caprapicta, kati ya Wamori, walipohukumiwa kufa kwa kuwa walivuta wengine katika Ukristo , wakauawa pamoja na wenzao pengine 361, wakiwemo Saturnini, Nerei na Serea .

Habari zao zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 16 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Masima bikira

**Masima bikira** (alifariki baada ya 484) ni kati ya Wakristo wa Kanisa Katoliki waliodhulumiwa kikatili sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Genseriki aliyekuwa Mwario.

Akiwa mtumwa, aliwavutia katika Ukristo watumwa wenzake wanne, wote ndugu: Martiniani, Saturiani na wenzao. 

Baada ya kutoroka, walijiunga na monasteri huko Thabraca, lakini walikamatwa na kuuzwa tena.

Wanaume walikopelekwa (Caprapicta) walivuta wengi katika Ukristo wa Kikatoliki, jambo lililosababisha chuki ya Waario hadi wakauawa.

Kumbe Masima aliachiliwa akawa abesi wa mabikira wengi hadi kifo chake.

Habari zao zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 16 Oktoba .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:wamonaki
Henry Sylvester-Williams

thumb|S.Ẃilliams (1905).
**Henry Sylvester Williams** (24 Machi 1867– 26 Machi 1911) alikuwa mwanasheria, diwani na mwandishi nchini Trinidad na Tobago. Alihusika katika kuhamasisha Muungano wa Afrika.

## Maisha yake 
Alizaliwa Arouca, Trinidad na alikwenda nchini Marekani kujifunza ualimu.

## Marejeo 
* Imanuel Geiss, *The Pan-African Movement: A History of Pan-Africanism in America, Europe and Africa*, London: Methuen, 1974.
* James R. Hooker, *Henry Sylvester Williams: Imperial Pan-Africanist*, London: Rex Collings, 1975, 135 pp.
* Owen C. Mathurin, *Henry Sylvester Williams and the Origins of the Pan-African Movement, 1869–1911* (Contributions in Afro-American & African Studies), Greenwood Press, 1976, 224 pp.
* Marika Sherwood, *Origins of Pan-Africanism: Henry Sylvester Williams, Africa, and the African Diaspora*, London: Routledge, , 354 pp.
* Eichhorn N. (2019) "Henry Sylvester Williams’s Black Atlantic." In *Atlantic History in the Nineteenth Century*. Palgrave Macmillan

Jamii:Wanaharakati wa Trinidad na Tobago
Jamii:Muungano wa Afrika
Wafiadini wa Voli

**Wafiadini wa Voli** (walifariki Voli, karibu na Karthago, leo nchini Tunisia, katika karne ya 3) walikuwa Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao.

Augustino wa Hippo alitoa hotuba moja juu yao.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Varo na wenzake

cha Varo na wenzake.]]
**Varo na wenzake** (walifariki 307) walikuwa Wakristo wa Misri.

Varo alikuwa askari. Alipokwenda gerezani kutembelea wakaapweke 6 waliofungwa, alijiunga nao kushika nafasi ya mwenzao aliyefariki makao ya upwekeni. 

Hatimaye wote waliteswa kikatili na kuuawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Masimiano .

Majina ya wenzake hayajulikani. 

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* The Life of Holy Martyr Varus. Reprinted From Orthodox Life Vol. 44, No5 - October 1994
* Catholic saints: St. Varus
* The Cult of St. Varus
* St. Varus the Martyr 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 307
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Bad Azz (rapper)

thumb|Picha ya Bad Azz pamoja na rafiki yake
**Jamarr Antonio Stamps** (alijulikana zaidi kwa jina la kisanii kama **Bad Azz**; 27 Novemba 1975 – 11 Novemba 2019) alikuwa rapa wa Marekani na mwanachama wa kundi la Tha Dogg Pound Gangsta Crips, ambalo linajulikana pia  kama DPGC.

## Maisha
Alizaliwa Hawaiian Gardens, California, California, Marekani akaanza kazi yake ya kurap kwenye tamasha za nyumbani na kujunga na kundi la LBC Crew. Baada ya kuwa na ubeti wa msanii mgeni kwenye wimbo wa Tupac "Krazy" mnamo 1996 alikuwa amejitayarisha kusainiwa kwa lebo ya kurekodi muziki iliyopendekezwa na Tupac, Makaveli Records. Baada ya kusainiwa kwa kifupi katika lebo ya Snoop Dogg ya Doggystyle Records, Bad Azz alifanya maonyesho kadhaa ya kigeni kabla ya kulimbukia lebo ya Priority Records mnamo 1998 na albamu ya Word on tha Streets.

Mnamo mwaka wa 2001, alifuatilia na albamu ya Personal Business ambayo single ya "Wrong Idea" (iliyowasirikisha Snoop Dogg, Kokane, na Lil '½ Dead) ilifikia #75 kwenye chati ya Hot R&B/Hip-Hop Songs.

Mnamo mwaka wa 2009, aliachia albamu akiwa Bizzy Bone, "Thug Pound." Katika msimu wa majira ya joto wa 2010, aliangusha single mpya ya For As Long As I Can. Mnamo Machi 2013 Bad Azz alipigana na binamu wa Snoop Dogg, Ray J, Bad Azz alisema ilikua ni kulipiza kisasi kwa kupigwa na Suge Knight na msafara wake muongo mmoja uliopita.

Mnamo mwaka wa 2011, alitokea kwenye albamu ambayo haikuzingatiwa kama albamu ya Haven't You Heard?(We Givin' Something Bacc To Tha Street) ambayo ilitolewa na lebo za Death Row Records na WideAwake mnamo Februari 8, 2011.

Mnamo mwaka 2014, Bad Azz aliachia video ya muziki ya wimbo uliopewa jina la "Baby Wut'z Up", akishirikiana na Turf Talk, alitangaza jina la albamu mpya The Nu Adventures of Bad Azz, ambayo ilitolewa mnamo 2018.

Mnamo Novemba 11, 2019, msanii Daz Dillinger alithibitisha kwenye media za kijamii kuwa Bad Azz alikuwa amefariki akiwa na umri wa miaka 43.

## Diskografia
*Studio albums
*Word on tha Streets (1998)
*Personal Business (2001)
*Money Run (2003)
*Executive Decision (2003)
*The Nu Adventures of Bad Azz (2018)
*Albamu za ushirikishi
*Thug Pound akiwa na Bizzy Bone (2009)
*Haven't U Heard... akiwa na LBC Crew (2011)

Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Paul Robeson

thumb|Paul Robeson mwaka 1942.
**Paul Robeson** (Princeton, New Jersey, 9 Aprili 1898 –  Philadelphia, Pennsylvania, 23 Januari 1976) alikuwa mwandishi, mwimbaji, mwanariadha, mwigizaji na mwanaharakati wa haki za watu weusi nchini Marekani.

## Marejeo 
* Boyle, S. T., & Bunie, A. (2005). *Paul Robeson: The years of promise and achievement*. Univ of Massachusetts Press.
* Beeching, B. J. (2002). Paul Robeson and the black press: The 1950 passport controversy. *The Journal of African American History*, *87*(3), 339-354.
* Perucci, T. (2012). *Paul Robeson and the Cold War Performance Complex: Race, Madness, Activism*. University of Michigan Press.
* MacDowell, L. S. (2003). Paul Robeson in Canada: A border story. *Labour/Le Travail*, *51*, 177-221.
* Harrison, C. K., & Lampman, B. (2001). The image of Paul Robeson: Role model for the student and athlete. *Rethinking History*, *5*(1), 117-130.

Jamii:Muungano wa Afrika
Jamii:Waandishi wa Marekani
Matumbwitumbwi

thumb|Mtoto mwenye ugonjwa wa matumbwitumbwi.

**Matumbwitumbwi** (kwa Kiingereza: "mumps") ni ugonjwa unaotokana na virusi ambao unapata binadamu tu. 

Dalili za kawaida zaidi ni homa, maumivu ya kichwa, harufu mbaya na uvimbe katika tezi na mapumbu. 

Kuna chanjo dhidi ya surua, matumbwitumbwi na rubela.

Jina la ugonjwa huo kwa Kiswahili limetokana na matumbwitumbwi (au matubwitubwi au machubwichubwi) ambayo ni uji wenye vibonge vidogovidogo vya unga.
Agatoni mkaapweke

**Agatoni mkaapweke** (karne ya 4) alikuwa mfuasi wa Antoni Mkuu anayehesabiwa na Kanisa kuwa baba wa umonaki, ingawa kihistoria si wa kwanza kushika mtindo huo wa maisha katika Ukristo.

Anaheshimiwa tangu zamani sana kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 21 Oktoba kila mwaka.

## Vyanzo kwa Kiswahili
* Misemo ya Mababa wa Jangwani (Apophthegmata Patrum) – tafsiri ya W. Ngowi, O.F.M.Cap. – ed. Salvatorianum – Morogoro 2000 –ISBN 0-264-66350-0

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mababu wa jangwani
Apolo wa Bawit

**Apolo wa Bawit** (316 - 395) alikuwa mmonaki wa Misri ambaye, baada ya kuishi miaka 40 upwekeni katika jangwa la Thebe, aliacha hali hiyo ili kumpinga Kaisari Juliani Mwasi, akawa abati wa wamonaki 500 karibu na Hermopilis.

Anaheshimiwa tangu zamani sana kama mtakatifu. 

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 22 Oktoba kila mwaka.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa jangwani

## Tanbihi
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Mababu wa jangwani
Kordilera ya Amerika

300px|thumb|Rangi ya kahawia inaonyesha safu za milima ya Kordilera ya Amerika inayofuatana na pwani la Pasifiki katika Amerika Kaskazini na Kusini
300px|thumb|Safu ya Andes, Amerika Kusini
**Kordilera ya Amerika** ni mlolongo wa safu za milima kunjamano unaopita katika Amerika Kaskazini hadi Amerika Kusini upande wa magharibi kufuatana na pwani ya Bahari Pasifiki. Unaendelea hadi Antaktiki ya magharibi. Kordilera ("cordillera") ni jina la Kihispania inayomaanisha safu ya milima. 

Kaskazini mfumo huo wa milima unaanzia Alaska kaskazini hadi kusini, mlolongo huu wa mwingiliano unaoingiliana na safu sambamba huanza huko Alaska unapita Yukon na British Columbia na kuendelea katika safu za Rocky Mountains.   

Huko Mexico milima ya kordilera inaendelea kupitia Sierra Madre ya Mashariki na Sierra Madre ya Mashariki, pamoja na milima ya rasi ya Baja California. 

Kusini mwa Meksiko milima ya kordilera inaendelea katika Amerika ya Kati, yaani huko Guatemala, Honduras, Nicaragua, Costa Rica na Panama.  

Kuanzia huko inaendelea upande wa kusini kama Milima ya Andes ya Amerika Kusini.  

Katika nchi za Kolombia, Venezuela, Ekuador, Peru, Bolivia, Argentina, na Chile Andes inaendelea kama mfumo wa safu zinazoenea kandokando hadi ncha ya Amerika Kusini huko Tierra del Fuego.  

Mfumo huo unaendelea chini ya bahari ya Kusini hadi kuonekana tena kwenye milima ya Grahamland kwenye Rasi ya Antaktiki. 

## Tanbihi
Jamii:Milima ya Antaktiki
Jamii:Milima ya Amerika Kusini
Jamii:Milima ya Amerika ya Kaskazini
Rubela

300px|thumb|Mtoto anayeonyesha dalili za rubela ya kuzaliwa nayo.
**Rubela** (inajulikana pia kama **surua ya Kijerumani** au **surua ya siku tatu**)  ni maambukizi yanayosababishwa na virusi vya rubela. Ugonjwa huu mara nyingi si mkali na nusu ya watu hawajitambui kuwa ni wagonjwa. 

Upele unaweza kuanza karibu wiki mbili baada ya kushambuliwa na hivyo virusi na hudumu kwa siku tatu. Kawaida huanza kwenye uso na kuenea kwa mwili wote. Upele si mkali kama ule wa ukambi na wakati mwingine huwa mkali. Homa, maumivu ya koo, na uchovu huweza pia kutokea. Maumivu ya viungo kwa watu wazima ni kawaida. Dalili nyingine ni pamoja na za kutokwa na damu, uvimbe wa pumbu, na kuvimba kwa mishipa. Kuambukizwa mwanzoni mwa ujauzito kunaweza kusababisha mtoto kuzaliwa na ugonjwa huu au kuharibika mimba. 

Rubela kawaida huenea kupitia hewani kwa kikohozi cha watu ambao wameambukizwa. Watu wanaambukiza wiki kabla na baada ya kuonekana kwa upele. Watoto wanaweza kueneza virusi kwa zaidi ya mwaka. Wanadamu tu ndio wanaoambukizwa. Wadudu hawaenezi ugonjwa. Watu wanapopona hawaambukizwi tena. Upimaji unapatikana ambao unaweza kudhibitisha kinga. Utambuzi unathibitishwa kwa kupata virusi kwenye damu, koo, au mkojo.

Rubela inaweza kuepukwa kwa kutumia chanjo ya rubella iliyo na kipimo kizuri cha kinga zaidi ya asilimia 95. Mara nyingi hupewa pamoja na chanjo ya ukambi na matumbwitumbwi. Wakati baadhi ya watu, lakini idadi ya watu chini ya asilimia 80, wamepatiwa chanjo, wanawake wengi wanaweza kufikia umri wa kuzaa na bila kuwa na kinga kutokana na chanjo au baada ya kuambukizwa. Ikitokea wakaambukizwa hakuna matibabu maalum.

Maambukizi ya rubela ni kawaida katika maeneo mengi ya ulimwengu. Kila mwaka takriban kesi 100,000 za ugonjwa huu hujitokea. Viwango vya magonjwa vimepungua katika maeneo mengi yakiwa ni pamoja na Amerika kwa sababu ya chanjo. Kuna juhudi zinazoendelea kumaliza ugonjwa huu ulimwenguni. 

Jina "rubella" ni la Kilatini na linamaanisha nyekundu nyekundu. Ilielezewa kwanza kama ugonjwa tofauti na waganga wa Ujerumani mnamo 1814 na kusababisha jina la surua ya Kijerumani.

## Marejeo
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Visiwa Vipya vya Siberia

300px|thumb|Ramani
**Visiwa Vipya vya Siberia** (kwa Kirusi: Новосиби́рские Oстрова *Novosibirskiye Ostrova*) ni funguvisiwa la Bahari Aktiki katika kaskazini ya Urusi. Viko upande wa kaskazini wa pwani ya Siberia kati ya Bahari ya Laptev na Bahari ya Siberia Mashariki. 

thumb|350x350px|Ramani ya Visiwa Vipya vya Siberia (Philippe Vandermaelen "Ramani ya Urusi ya Asia", c. 1820). Ardhi ya Bunge ilikuwa haijagunduliwa, hivyo Kisiwa cha Faddeyevsky na Kisiwa cha Kotelny vilizingatiwa kando.

## Jiografia 
thumb|250x250px|Mahali pa Visiwa vya New Siberian ndani ya Urusi.
Ni visiwa vikubwa 13 pamoja na idadi kubwa ya visiwa vidogo ambavyo kwa jumla vina eneo la nchi kavu ya Km² 29,000. Kikubwa zaidi ni kisiwa cha Kotelny chenye eneo la km2 11,700. Visiwa vyote hufununikwa na theluji na barafu. Hakuna wanadamu wanaoshi huko.

Mifupa ya viboko, vifaru na mamothi inapatikana, ikionyesha kwamba zamani tabianchi ilikuwa tofauti.

## Marejeo 
## Kusoma zaidi 
* Taasisi ya Alfred Wegner (AWI) Machapisho, Berichte zur Polar- und Meeresforschung (Ripoti juu ya utafiti wa polar na baharini) - bure, ripoti za utafiti zilizopakuliwa juu ya kibaolojia, jiografia, jiografia, hydrology, paleontology, paleoclimatology, fauna, mimea, mchanga, soolojia, na kadhalika Visiwa vya New Siberian, Bahari ya Laptev, na sehemu zingine za Arctic Circle. 
* Andreev, AA, na DM Peteet, 1999, *Hali ya Hewa na Lishe ya Mammoths katika Arctic ya Siberia ya Mashariki.*  Mafupi ya Sayansi (Agosti 1999). Taasisi ya Goddard ya Mafunzo ya Nafasi, New York, New York. Ilitembelea Julai 12, 2008. 
* Babinski, ET, nd, *Mti wa Plum Frozen Ninety mrefu.* uchunguzi wa ripoti ya mti wa ploss wa mita 90 ukipatikana katika Kisiwa cha Great Lyakhovsky cha Visiwa vipya vya Siberian. 
* Basilyan, A., na PA Nikolskiy, 2002, *Amana za Quaternary za Kisiwa kipya cha Siberia (Arctic ya Urusi).* 32th Arctic Warsha ya Usanifu wa Kikaratasi, Machi 14-16, 2002, INSTAAR, Chuo Kikuu cha Colorado huko Boulder. 
* Espinoza, EO, na M.J. Mann, 1993, *Historia na umuhimu wa Mchoro wa Schreger katika tabia ya pembe za tembo.*  Jarida la Taasisi ya Amerika ya Uhifadhi. vol. 32, hapana. 3, Kifungu cha 3, Uk. &nbsp; 241–248. 
* Kuznetsova, TV, LD Sulerzhitsky, Ch. Siegert, 2001, data mpya juu ya faini ya "Mammoth" ya Ardhi ya Laptev (Mashariki ya Arctic ya Siberia), faili la 142 la PDF, Ulimwengu wa Tembo - Kongamano la Kimataifa, Roma 2001. Consiglio Nazionale delle Ricerche, Centro di Studio na Quaternario e l'Evoluzione Ambientale, Università di Roma, Roma, Italia. 

## Viungo vya nje 
* New Siberian Islands      - picha za angani za visiwa hivi. 
* Mahali pa Nanosnyy

Jamii:Visiwa vya Urusi
Rogasyani wa Karthago

**Rogasyani wa Karthago** (kwa Kilatini: Rogatianus; 256 hivi) alikuwa padri wa Karthago (leo nchini Tunisia) ambaye aliachiwa na askofu Sipriani mfiadini jukumu la kusimamia jimbo wakati wa dhuluma ya kaisari Decius. 

Baadaye aliteswa na kufungwa kwa imani yake pamoja na Felichisimi.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Eutropia wa Aleksandria

chake.]]
**Eutropia wa Aleksandria** (alifia dini 250 hivi) alikuwa mwanamke wa mji huo (nchini Misri) ambaye aliuawa kikatili sana wakati wa dhuluma ya kaisari Decius kwa kuwa alikataa kumkana Kristo. Inasemekana hatimaye alikatwa kichwa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Oktoba.

Inawezekana kuwa ni yuleyule anayeheshimiwa siku hiyohiyo kwa jina la Eutropia wa Afrika Kaskazini.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Epimako wa Pelusi

chake.]]
**Epimako wa Pelusi** (223 hivi - 250 hivi) alikuwa kijana Mkristo wa mji huo wa Misri ambaye wakati wa dhuluma ya kaisari Decius alijitosa kupindua altari ya Kipagani ambapo Wakristo walikuwa wanalazimishwa na gavana kutoa sadaka kwa miungu kinyume cha imani yao. 

Kwa hiyo alikamatwa, akateswa na hatimaye kukatwa kichwa kwa upanga huko Aleksandria.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 31 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 223
Felisi wa Toniza

**Felisi wa Toniza** (alifariki katika mji huo, leo La Calle nchini Tunisia, katika karne ya 3) alikuwa Mkristo wa Numidia aliyefia imani yake.

Inaonekana Agostino wa Hippo alikuwa anamuongelea yeye alipowaambia wasikilizaji: «Kweli alikuwa Mwenye Heri katika jina na katika taji aliyochukua: kwa kuwa aliungama imani katika Kristo akakusudiwa kuteswa, lakini kesho yake mwili wake ulikutwa gerezani hauna uhai».

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na wengineo kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Mena wa Misri

na Mena*, picha takatifu ya karne ya 6 kutoka Bawit, Misri ya Kati, moja kati ya zile za kale zaidi.]]
**Mena wa Misri** (pia: **Menna, Menas, Minas, Mina**; Nikiou, 285-309 hivi) alikuwa askari Mkristo aliyeuawa kwa ajili ya imani yake karibu na ziwa Maryut.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Novemba.

Jinsi alivyoheshimika kutokana na miujiza iliyofanyika kwenye kaburi lake, juu yake umeanzishwa mji (Karm Abu Mina) ulioorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Weitzmann, Kurt, ed., *Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century'', pp.&nbsp;573–578, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 9780870991790

## Viungo vya nje
*The official website of St. Mina Monastery in Maruit
*Martyr Minas
*Ivory Pyxis with St. Mina, the British Museum 
*"Martyr Menas of Egypt", Orthodox Church in America

Jamii:Waliozaliwa 285
Jamii:Waliofariki 309
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
ISO 3166-2:KE

**ISO 3166-2:KE** ni mchakato wa uingiaji wa nchi ya Kenya katika ISO 3166-1, sehemu ya kiwango cha ISO 3166 kilichochapishwa na Shirika la Kimataifa la Usanifishaji (ISO), ambacho kinafafanua kanuni kwa majina ya wilaya (kwa mfano, majimbo au mataifa) ya nchi zote zilizojumuishwa kwenye ISO 3166-1

Kwa sasa nchini Kenya, kanuni za ISO 3166-2 zimeelezwa kwa kaunti 47.

Kila kanuni iko na sehemu mbili, zilizotengwa na kistariungio (-). Sehemu ya kwanza ni KE, kanuni ya ISO 3166-1 alpha-2 ya Kenya. Sehemu ya pili iko na nambari tatu.

## Kanuni za sasa 
Majina ya wilaya kama yalivyoorodheshwa  kwenye kanuni za ISO 3166-2 na ISO 3166 Maintenance Agency (ISO 3166/MA)

Kanuni za ISO 639-1 hutumiwa kuwakilisha wilaya kwa Lugha rasmi za:

* (en): Kiingereza
* (sw): Kiswahili

### Kaunti 
*Bonyeza kitufe kilicho kwenye kichwa cha jedwali ili kupanga mfuatano wa kila safu.*

## Mabadiliko 
Mabadiliko yafuatayo ya uingiaji wa nchi ya Kenya katika ISO yametangazwa na ISO 3166 / MA tangu uchapishaji wa kwanza wa ISO 3166-2 mwaka wa 1998. ISO iliwacha kutoa jarida hizo mnamo 2013.

### Kanuni za awali 
Kabla ya mwaka wa 2014, kanuni za ISO 3166-2 zimedumishwa kwa Mikoa 8 ya awali ya Kenya.

*Bonyeza kitufe kilicho kwenye kichwa cha jedwali ili kupanga mfuatano wa kila safu.*

## Tazama pia 
* FIPS region codes of Kenya

## Viungo vya nje 
#"Statoid Newsletter January 2008"". Statoids.com.
*ISO Online Browsing Platform: KE
*Provinces of Kenya Statoids.com
Jamii:Kenya
Fausto wa Aleksandria

**Fausto wa Aleksandria** (alifariki 304 hivi) alikuwa shemasi wa mji huo tangu katikati ya karne ya 3 hadi mwanzo wa karne ya 4.

Wakati wa dhuluma ya kaisari Valerian alipelekwa uhamishoni Libya pamoja na askofu Dionisi na mashemasi wenzake Eusebi na Keremone.

Baada ya kurudi Misri hao mashemasi watatu waliishi bila makao maalumu.

Wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian alikatwa kichwa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Novemba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Mashemasi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Esiki, Pakomi na Theodori

**Esiki, Pakomi na Theodori** (walifia dini Aleksandria, 25 Novemba 311) walikuwa maaskofu nchini Misri. 

Waliuawa kwa upanga pamoja na Patriarki Petro I wa Aleksandria na wengine wengi, wahanga wa mwisho katika Mateso ya Wakristo chini ya Dola la Roma .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifo chao. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Misri
Jamii:Wakopti
Papiniani wa Vita

**Papiniani wa Vita** (alifariki 430 hivi) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Vita (leo nchini Tunisia).

Alifariki pamoja na askofu Mansueti wa Urusi kwa kuchomwa mwili mzima kwa vyuma vya moto katika dhuluma ya Genseriki, mfalme wa Wavandali.

Habari zake zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Filippo Caraffa e Giuseppe Morelli (curr.), *Bibliotheca Sanctorum* (BSS), 12 voll., Roma, Istituto Giovanni XXIII nella Pontificia Università Lateranense, 1961-1969.
* André Mandouze, ''Prosopographie chrétienne du Bas-Empire, 1. Prosopographie de l'Afrique chrétienne (303-533)'', Paris, Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique, 1982, p. 814

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 430
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Arkadi, Paskasi na wenzao

**Arkadi, Paskasi na wenzao** Probo, Eutikiani na Paulilo (karibu wote walifariki Afrika Kaskazini, 437) ni kati ya waumini wa Kanisa Katoliki walioteswa kikatili sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Genseriki aliyekuwa Mwario. 

Wazaliwa wa Hispania, walikuwa askari wa mfalme huyo, Paskasi na Eutikiani walikuwa ndugu na Paulilo alikuwa mdogo wao.

Walipokataa katakata kujiunga na Uario, walifilisishwa, walipelekwa uhamishoni, waliteswa kikatili na hatimaye kuuawa kwa namna mbalimbali, isipokuwa mtoto Paulilo. Hata yeye alionyesha msimamo imara katika mani sahihi kwa sababu alipigwa fimbo muda mrefu na hatimaye alifanywa mtumwa.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:watakatifu wa Afrika Kaskazini
Fidensyani, Valeriana, Viktorya na wenzao

**Fidensyani, Valeriana, Viktorya na wenzao** kumi na saba (waliuawa Hippo, leo Annaba nchini Algeria, 304) ni wafiadini waliosifiwa na Augustino wa Hippo kwa imani yao na ushindi wao katika mateso . 

Fidensyani alikuwa askofu wa Hippo kuanzia mwaka 303 hadi kifodini chake mwaka uliofuata.

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 15 Novemba.

Inawezekana watakatifu Fidensyani, Sekundo, Variko na wenzao wanaoheshimiwa siku hiyohiyo na watakatifu Bariko, Donati, Honorati, Januari, Marko, Paulo, Rufino, Valeri, Vikta, Vitalis na Yusto wanaoadhimishwa kesho yake, si makundi mengine.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Onorati wa Bennefa

'''''' (alifariki baada ya 484) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Bennefa (leo Oglet-Khefifa nchini Tunisia).

Alipelekwa uhamishoni kwenye kisiwa cha Corsica katika dhuluma ya Huneriki, mfalme wa Wavandali.

Habari zake zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

Jamii:Waliofariki karne ya 5
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Saturnini wa Karthago (askofu)

[thumb|Mahali panapotunza [masalia yake katika kanisa lenye jina lake huko Roma, Italia.]]
**Saturnini wa Karthago** (karne ya 3 - Roma, Italia, 29 Novemba 304) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika mji wa Karthago (katika Tunisia ya leo).

Alivyosimulia Papa Damaso I, baada ya kuteswa nchini kwao katika dhuluma ya kaisari Decius alipelekwa uhamishoni Roma ambapo, kishwa kustahimili mateso mengine ya kikatili, alimuongoa mtawala Grasyano na hatimaye aliuawa kwa kukatwa kichwa chini ya kaisari Masimiano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Tunisia
Jamii:watakatifu wa Italia
Kati (Takwimu)

thumb|Mchoro unaoonyesha jinsi ya kupata kati.
Katika takwimu, **Kati** (kwa Kiingereza "median") ni thamani x inayogawanyika mara mbili sampuli ya data. Kati ni kipimo cha mwelekeo wa kati.

Kwa mfano, katika sampuli ya data hii 1,2,3,5,7,8,9,11,12,15,18,27,30 kati ni 9.

## Kwa programu ya takwimu R 
Ili mtafute kati kwa lugha ya programu ya takwimu R mandike :

> SampuliYangu

`> median(SampuliYangu)`

`[1] 8`

## Marejeo 
* Saleh, A. M. E., & Ehsanes, M. (2001). *An introduction to probability and statistics*. Wiley.
* Peck, R., Olsen, C., & Devore, J. L. (2015). *Introduction to statistics and data analysis*. Cengage Learning.

Jamii:Takwimu
Jamii:Hisabati
Jeromu wa Pratis

**Jeromu wa Pratis, O. de M.** (alifia dini 1431) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki kutoka Aragona,Hispania ambaye alikwenda Tunisia kukomboa watumwa akauawa kwa mishale kwa ajili ya imani yake .  

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamisionari
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Aurelia wa Aleksandria

**Aurelia wa Aleksandria** (243 hivi - 2 Desemba 260) alikuwa msichana wa mji huo wa Misri, ambaye pamoja na mama yake Martana alihamia Roma walipokuwa wamefia dini binamu zake Adria na Paulina pamoja na watoto wao Neone na Maria. 

Miezi michache baada ya kuolewa huko, na kumfanya mume wake abatizwe, aliuawa kwa kukataa kutoa ubani kwa miungu. Jana yake aliona mama yake na dada ya mama wakikatwa kichwa kwa sababu hiyohiyo, naye mahali pale akafanyiwa vilevile. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 243
Jamii:Waliofariki 260
Jamii:Wafiadini Wakristo
Erakla wa Aleksandria

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Erakla.]]
**Erakla wa Aleksandria** (alifariki Aleksandria, 247/248) alikuwa askofu wa mji huo wa Misri tangu mwaka 231 hadi kifo chake.

Kabla ya hapo aliingia Ukristo kwa kuvutwa na kaka yake Plutarko na kwa kuwa kama yeye mwanafunzi wa Origen, akawa mwalimu mwenzake; hatimaye alimpokea katika uongozi wa chuo cha Aleksandria.

Kutokana na sifa zake kubwa alichaguliwa kuwa askofu mkuu wa nchi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* St. Heraclas (Theoclas), 13th Pope of Alexandria.
*
*Atiya, Aziz S. *The Coptic Encyclopedia*. New York: Macmillan Publishing Co., 1991. 

## Viungo vya nje 
* The Official website of the Coptic Orthodox Pope of Alexandria and Patriarch of All Africa on the Holy See of Saint Mark the Apostle
* Coptic Documents in French
Makari wa Libya

**Makari wa Libya** (alifia dini 250 hivi) alikuwa Mkristo mwenye asili ya Libya ambaye alichomwa moto huko Aleksandria (Misri) kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.  

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Libya
Jamii:Watakatifu wa Misri
Petro, Suksesi na wenzao

**Petro, Suksesi na wenzao** Basiani, Primitivi, Tuno, Puplikano na wengine kumi na nane walikuwa Wakristo wa Afrika Kaskazini ambao waliuawa kwa imani yao. 

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini. Kwa kuwa habari zao hazijitoshelezi, hawatajwi tena katika Martyrologium Romanum.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi