open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ubongo Learning

**Ubongo Learning** ni kampuni iliyopo katika mkoa wa Dar es Salaam nchini Tanzania inayohusika na kutengeneza vipindi vya elimu vya kwenye runinga kwa njia ya sanaa na filamu za watoto. 

Ubongo Learning inatayarisha vipindi viwili vya kwenye runinga ambavyo ni Ubongo Kids kwa ajili ya watoto wa umri wa kati ya miaka saba hadi kumi na mbili, pamoja na kipindi cha Akili and Me kwa ajili ya watoto wa umri wa miaka 3 hadi 6,Katika kipindi cha miaka mitano Vipindi vya Ubongo vimekuwa maarufu zaidi katika bara la Afrika vikionyeshwa katika nchi tisa bikiwa na jumla ya watazamaji milioni moja.

Ubongo wamekuwa wakitengeneza majukwaa mbalimbali ya kuwakutanisha watoto katika bara la Afrika kupitia michezo ya kielimu kwa watoto wa rika mbalimbali pamoja na kuhamasisha uwepo wa tabia njema kwa watoto, kuwapa ulinzi na elimu 

## Marejeo
Jamii:Kampuni za Tanzania
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:WikiVibrance Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
Moussoro

alt=Moussoro ni mji mkubwa wa mwisho wa Sahel kwenye barabara ya kuelekea kaskazini mwa Chad, Afrika ya Kati.|thumb|Moussoro ni mji mkubwa wa mwisho wa Sahel kwenye barabara ya kuelekea kaskazini mwa Chad, Afrika ya Kati.
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Bahr el-Gazel nchini Chad. Ndio makao makuu ya mkoa huo.

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 24,564 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Bahr el-Gazel
Iriba

alt=Msikiti Mkuu wa Iriba, mahali pa sala ya Ijumaa|thumb|Msikiti Mkuu wa Iriba, mahali pa sala ya Ijumaa
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Wadi Fira nchini Chad. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 33,572 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Mkoa wa Wadi Fira
Oum Hadjer

alt=Mwanamume wa Chad 2019 akinywa maji machafu kutoka kwenye hifadhi ya mto Batha huko Oum-Hadjer |thumb|Mwanamume wa Chad 2019 akinywa maji machafu kutoka kwenye hifadhi ya mto Batha huko Oum-Hadjer
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Batha nchini Chad. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 26,552 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Mkoa wa Batha
Massakory

alt=Huu ni mzunguko wa miaka mia moja  huko Massakory, mji mkuu wa mkoa wa Hadjer Lamis nchini Chad.|thumb|Huu ni mzunguko wa miaka mia moja huko Massakory, mji mkuu wa mkoa wa Hadjer Lamis nchini Chad.
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Hadjer-Lamis nchini Chad. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 27,954 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Hadjer-Lamis
Mandélia (Chad)

alt=Barabara za nyuma za Fada kaskazini-mashariki mwa Chad, Afrika ya Kati, zinaonekana hivi.|thumb|Barabara za nyuma za Fada kaskazini-mashariki mwa Chad, Afrika ya Kati, zinaonekana hivi.
'''''' ni mji uliopo katika mkoa wa Chari-Baguirmi nchini Chad. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 13,558 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Chad

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Chad
Jamii:Chari-Baguirmi
Ouémé

**Ouémé** ni moja ya mikoa kumi na mbili ya Benin. Una eneo la km2 1,281 na wakazi 1,096,850 (2013).

O
Jamii:Ouémé
Donga

'''''' ni moja ya mikoa kumi na mbili ya Benin. Una eneo la km2 11,126 na wakazi 542,605 (2013).

D
Jamii:Donga
Alibori

'''''' ni moja ya mikoa kumi na mbili ya Benin, ule mkubwa na wa kaskazini zaidi. Una eneo la km2 26,242 na wakazi 868,046 (2013).

Jamii:Mikoa ya Benin
Jamii:Alibori
Couffo

'*** (pia: **Kouffo*') ni moja ya mikoa kumi na mbili ya Benin. Una eneo la km2 2,404 na wakazi 741,895 (2013).

C
Jamii:Couffo
Spider-Man 2

**Spider-Man 2** ni filamu ya kishujaa ya nchini Marekani inayohusu hadithi ya Spider-Man. Ilitungwa na Sam Raimi, Alvin Sargent, Alfred Gough, Miles Millar na Michael Chabon. Ni filamu ya pili katika mfululizo wa filamu za Spider-Man. Nyota wa filamu  ni Tobey Maguire (Peter Parker au Spider-Man), pamoja na Kirsten Dunst, James Franco, Thomas Haden Church, Topher Grace, Bryce Dallas Howard, James Cromwell, Rosemary Harris na J. K. Simmon.

## Washiriki 
* Tobey Maguire kama Peter Parker / Spider-Man
* Kirsten Dunst kama Mary Jane Watson
* James Franco kama Harry Osborn
* Alfred Molina kama Dr. Otto Octavius ​​/ Doctor Octopus:
* Rosemary Harris kama May Parker 
* Donna Murphy kama Rosie Octavius

## Marejeo
Jamii:Filamu za Marekani
Spider-Man: Into the Spider-Verse

**Spider-Man: Into the Spider-Verse** ni Imehuishwa filamu iliyoachiliwa mwaka 2018 na kampuni ya kutengeneza filamu ya nchini Marekani iitwayo Marvel studios.

Miles Morales / Spider-Man, iliyotayarishwa na Columbia Pictures na Sony Pictures Animation kwa ushirikiano na Marvel Entertainment. Imesambazwa na Sony Pictures Inatoa, ni filamu ya kwanza ya uhuishaji katika *Spider-Man* Franchise. Imeongozwa na Bob Persichetti, Peter Ramsey, na Rodney Rothman (katika miongozo ya kwanza ya mwongozo wa kipengele cha Persichetti na Rothman) kutoka a. filamu ya Phil Lord na Rothman, inaigiza Shameik Moore kama Morales, pamoja na sauti za Jake Johnson, Hailee Steinfeld, Mahershala Ali, Brian Tyree Henry, Lily Tomlin, Luna Lauren Velez, John Mulaney, Kimiko Glenn, Nicolas Cage, na Liev Schreiber. Hadithi ya filamu inamfuata Miles Morales anapokuja kuwa Spider-Man mpya na kuungana na Spider-People kutoka parallel universes ili kuokoa ulimwengu wake kutoka kwa Kingpin.

## Viungo vya Nje 
## Marejeo
Jamii:filamu za 2018
Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za Columbia Pictures
Jamii:Filamu za Sony Pictures Animation
Mariam Lamizana

**Mariam Lamizana** (alizaliwa Bobo-Dioulasso, 1951) ni mwanasosholojia, mfanyakazi wa kijamii, mwanaharakati wa ufeministi na mwanasiasa kutoka Burkina Faso.

## Maisha 
Mariam Lamizana na Sangoulé Lamizana, afisa wa jeshi ambaye alikuwa Rais wa Upper Volta kuanzia mwaka 1966 hadi 1980.

Kama mpiga kampeni dhidi ya ukeketaji wa wanawake, Lamizana alikuwa rais wa kwanza wa Kamati ya Kitaifa ya Kupambana na Utaratibu wa Ukeketaji (CNLPE) na pia ni Rais wa Kamati ya Kati ya Afrika juu ya Mambo ya Kijadi yanayoathiri Afya ya Wanawake na Watoto (IAC). Alihudumu katika serikali ya Burkina Faso kama Waziri wa Vitendo vya Kijamii na Ushirikiano wa Kitaifa kutoka mwaka 2001 hadi 2002. Pia ni Rais wa Voix des Femmes, iliyoanzishwa mwaka 2000.

Lamizana aliteuliwa kwa Tuzo ya Sakharov mwaka 2009.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Burkina Faso
Jamii:Wanaharakati wa Burkina Faso
Awino Okech

**Awino Okech** ni msomi wa Kenya kulingana na Chuo Kikuu cha London.School of Oriental and African Studies (SOAS), ambapo "ufundishaji na utafiti umejikita sana kwenye kwenye uhusiano wa ki jinsi,kijinsia na miradi ya kitaifa/serikali inapotokea katika jamii za migogoro na baada ya migogoro". Okech pia amefundisha kituo cha uongozi cha afrika ,Akiwa katika Chuo cha King's College London, na ni mjumbe wa bodi ya ushauri ya wahariri ya Feminist Africa.

## Maisha ya awali na elimu
Awino Okech alikulia Kisumu, Kenya, na mama yake alikuwa mwalimu. Okech ana shahada ya kwanza katika sayansi ya siasa kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi, Kenya, ikifuatiwa na shahada ya uzamiliPhD kutoka Taasisi ya Jinsia ya Afrika katika Chuo Kikuu cha Cape Town.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:AWC Zanzibar
Cindy Amaiza

**Cindy Amaiza** ni mwanaharakati wa VVU/UKIMWI kutoka Kenya. Yeye ni mwanafunzi  na anaishi Nairobi. Anahusishwa na  ushirikiano wa kuhamasisha, kubadilisha, na kuunganisha mwitikio wa VVU kwa kushirikiana na shirika la *(PITCH)* ambao ni mabalozi wa Mpango wa Afya ya Uzazi kwa Vijana unaotambulika kama *(AYARHEP)*. Yeye pia ni mwanzilishi wa shirika la Y+ Kenya, ambalo linaunganisha vijana wanaoishi na VVU kwa kushirikiana na mashirika sita tofauti ya Kenya yanayounda mtandao wa kitaifa unaojulikana kama *AYPLHIV*.

Mara tu baada ya kuanzisha kampuni ya Y+ Kenya  2017, kama mratibu wa kitaifa, aligundua kuwa wengi anaowawakilisha walikuwa wakitumia dawa za kurefusha maisha ambazo muda wake wa matumizi ulikuwa umeisha. Y+ Kenya ilipeleka suala hilo kwa Wizara ya Afya ya Kenya, ambayo mwanzoni ilikanusha kuwepo kwa suala hilo. Baada ya mtandao huu kuwasilisha ushuhuda kutoka kwa vijana wapatao 40, Wizara ilieleza kuwa dawa za kurefusha maisha hazitumiwi muda wa miezi mitatu kabla ya tarehe ya kumalizika muda wake, lakini kwa shinikizo zaidi kutoka kwa kundi la Amaiza, Wizara iliwasiliana na vituo vya afya vinavyohusika na kupanga dawa mbadala zitumike. kutolewa kwa walioathirika. 

Kundi hilo pia lilifanya kampeni ya kuwezesha  watu wengi zaidi walio na VVU washirikishwe katika maamuzi na Wizara ya Afya na Baraza la Kitaifa la Kudhibiti UKIMWI.

Kufikia 2019, Y+ Kenya ilikuwa na mashirika sita wanachama, yote yakiongozwa na kuwahudumia watu wenye umri wa miaka 10-30. Kila moja linazingatia masuala tofauti, kama vile afya ya uzazi kwa vijana, afya ya akili,haki za binadamu na watumiaji wa dawa za kulevya.

Amaiza pia ilifanya kazi kuboresha huduma ya afya kwa wote iliyopangwa nchini Kenya (UHC). Vijana walio na VVU walifanya kampeni dhidi ya kuzinduliwa kwake, kwani Hazina ya Kitaifa ya Bima ya Afya ingehitaji malipo kwa muda wa miezi 6 hadi 12 kabla ya kupata huduma za afya, na ilikuwa na bima ndogo. Wakichunguza jumuiya yake, kikundi cha Amaiza kilikusanya maoni kuhusu kuboresha mpango wa UHC, na kutetea baadhi ya mawazo hayo kujumuishwa katika Mfumo wa Mkakati wa UKIMWI wa Kenya (KASF).

## Tanbihi
Jamii:Watu kutoka Nairobi
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Jane Anyango

**Jane Anyango Odongo** ni mwanaharakati wa Kenya anayetetea haki za wanawake na wasichana na kuhamasisha amani.

Yeye ni mwanaharakati wa ngazi ya chini na mpenda amani, anayeishi  mojawapo ya vitongoji duni vikubwa zaidi nchini Kenya. Matokeo yake makuu katika muda mrefu ni kufikia Lengo la 10 la Maendeleo Endelevu la Umoja wa Mataifa, kupunguza kukosekana kwa usawa. Mwaka 2010 Amani X Amani shirika lilimpa tuzo ya Jumuiya ya Mjenzi wa Amani.

Mnamo 2016 alikuwa mmoja wa wanawake wanne walioalikwa Chuo Kikuu cha San Diego kwa miezi miwili kwenye mpango wake wa kila mwaka wa Women PeaceMakers.

## Maisha ya awali na kazi 
Alizaliwa Nairobi, Kenya Machi 17, 1970, Anyango alihamia Kibera mwaka wa 1989. Katika kukabiliana na ghasia zilizotokana na uchaguzi wa urais wa Kenya, 2007, Anyango alipanga wanawake huko Kibera kuandamana dhidi ya ghasia. Muda mfupi baadaye, shirika la "Kibera Women for Peace" liliundwa.

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Kituo cha transfoma

[right|thumb|300x300px| Kituo cha 115 [Kilovolti|kV hadi 41.6/12.47 kV 5000 kVA 60 Hz chenye swichi ya saketi, vidhibiti, vifunga tena na jengo la kudhibiti mitambo.]]
**Kituo cha transfoma** (kwa ing. *electrical substation***)** ni kituo tanzu katika mfumo wa kuzalisha na kusambaza umeme ambapo volteji inabadilishwa kutoka juu hadi chini au kinyume chake kwa kutumia transfoma. Nishati ya umeme inaweza kutiririka kupitia vituo vya transfoma kadhaa kati ya kituo cha kuzalisha kwa upande mmoja na  watumiaji kwa upande mwingine. Humo volteji ya umeme unaweza kubadilishwa mara kadhaa.

Ilhali umeme hufika kwa mtumiaji kama mkondo geu kwa volteji ya volti 230, unapitishwa kwenye nyaya kwa umbali mkubwa kwa umbo la mkondo mnyofu wenye volti elfu kadhaa. Kwa hiyo vituo vya transfoma vinahitajika kubadilisha mkondo wa umeme kutoka volteji ya juu kwa umbali mkubwa hadi volteji ya kati kwa umbali mdogo hadi volteji ya V 230 kwa matumizi ya nyumbani.

## Marejeo 
Jamii:Umeme
Ruth Habwe

**Ruth Habwe** (aliyefariki 1996) alikuwa mwanaharakati na mwanasiasa kutoka Kenya.

## Maisha ya mapema na kazi 
Habwe alikuwa mwanzilishi kati ya wale wanaofanya kazi kuendeleza masuala ya wanawake nchini Kenya. Akiwa amefunzwa kama mwalimu katika Chuo cha Mafunzo ya Ualimu cha Kabete, baadaye alihudhuria Shule ya Jeanes pamoja na Margaret Koinange na Muthoni Likmani.  Alikuwa kiongozi wa mwanzo wa Maendeleo Ya Wanawake, ambayo aliongoza kutoka Mwaka 1968 hadi Mwaka 1971. Wakati wa uongozi wake shirika lilipitisha maazimio ya kutaka mambo kama vile kudahiliwa kwa wanawake zaidi katika kitivo cha Chuo Kikuu cha Nairobi na hali sawa za ajira.  Habwe aligombea ubunge mnamo mwaka 1964, akiwa mmoja wa wanawake wachache kupinga kutawaliwa kwa wanaume katika chombo hicho. Uamuzi huo haukuwa bila mabishano;  alishindwa kupata uungwaji mkono kutoka kwa chama chake cha kisiasa, Kenyan African National Union, na hivyo kugombea kama mtu huru. Hili liliudhi sana uongozi wa chama hadi akafukuzwa uwanachama. Swala hili lilifanya wabunge wengine "kurudi Jikoni na kuwapikia watoto wa Bw. Habwe".  Habwe alikuwa mtu wa kabila la Waluhya .  Alikuwa na watoto watano.  

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Waliofariki 1996
Salma Maoulidi

**Salma Maoulidi** ni mwanamke Mtanzania mwanaharakati wa haki za wanawake. pia ni mkurugenzi mtendaji wa Sahibasisters foundation taasisi ya kwanza ya wanaharakati wa haki za wanawake Tanzania. Heinrich Böll Foundation wanamuita "msomi wa umma na mwanaharakati wa kijamii anaepambania wanawake na maendeleo katika jamii kimikoa na kimataifa anayeongozwa na ahadi ya kuweka huru uwezo wa mwanadamu".

## Kazi
Maoulidi alikua mwanachama wa tume ya katiba ya Tanzania, iliyoanzishwa mnamo mwaka 2011 ikiwakilisha kisiwa cha Zanzibar.

Maoulidi ni mkurugenzi mtendaji wa shirika la Sahibasisters, ambalo lilipatikana siku ya kitaifa ya wanawake mnamo 8 Machi 2017.

Maoulidi ni mshiriki wa EASUN.

Maoulidi ni mwanachama wa kikundi cha "reflection" cha kielektroniki na kisiasa Afrika Mashariki, kikiratibiwa na chuo cha African Research and Resource Forum (ARRF).

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Zanzibar
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Hakima Abbas

**Hakima Abbas** ni mwanasayansi wa siasa, mwanaharakati wa masuala ya wanawake, mwandishi na mtafiti kutoka nchini Tanzania. 

Kwa sasa ni mkurugenzi mwenza wa Chama cha Haki za Wanawake na Maendeleo. 

Wakati wa janga la ugonjwa wa UVIKO-19 alitetea Uponyaji kwa haki unaojumuisha wanawake. 

Hapo awali, alikuwa mkurugenzi mkuu wa Fahamu. Pia alikuwa mhariri wa Queer African Reader (2013) na Sokari Ekine. Kitabu kilichopokelewa kama kipande muhimu kimataifa kilikuwa na mchango muhimu kwa harakati za wanawake na mashoga barani Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Janet Mbugua

**Janet Mbugua - Ndichu** (alizaliwa 10 Januari 1984) ni mwanahabari, mtangazaji na mwigizaji wa Kenya. 
Anajulikana kuwa alifanya kazi KTN apo mwanzo. Alifanya kazi kwenye chaneli ya Citizen TV kwa miaka kadhaa, kabla ya kutangaza kustaafu kwake kutoka kwenye tasnia hiyo ya habari. Alikuwa mtangazaji mkuu wa habari kwenye chaneli hiyo ya Citizen wakati wote, pamoja na Hussein Mohammed. Aliechukua nafasi kwenye Jumuiya ya Kibinadamu ya Msalaba Mwekundu ya Kenya. Janet anavutiwa na filamu na sanaa, kama mwigizaji aliyeongoza katika safu ya runinga ya Rush.

## Maisha ya awali na elimu 
Janet alizaliwa na kukulia Mombasa, Kenya. Ana kaka pacha Timothy Mbugua.

Janet alikwenda Shule ya sekondari ya Brookhouse na baadaye akajiunga na Chuo Kikuu cha Kimataifa cha Marekani (USIU).

Baada ya kufanya kazi kwa muda, alijiunga na Chuo Kikuu cha Teknolojia ya Ubunifu cha Limkokwing nchini Malaysia kwa shahada yake ya mawasiliano ya watu wengi.Alisomea MBA yake katika Global Business Management katika Swiss Management Academy mjini Nairobi, Kenya.

## Kazi 
Mnamo 2004, akiwa na umri wa miaka 19, Mbugua alianza kazi yake katika 98.4 Capital FM.Mnamo 2009, aliajiriwa kama mtangazaji wa habari, ripota na mtayarishaji wa kipindi cha mambo ya sasa cha *Pan-Afrikani*, Afrika 360, na e.tv huko Johannesburg, Afrika ya Kusini. Hadi hivi majuzi alikuwa mtangazaji wa habari katika runinga ya Citizen inayotangaza Jumatatu Maalumu na The Big Question.

Mnamo 2014, aliigiza katika *sitcom, Rush*. Aliigiza katika nafasi ya uongozi kama Pendo Adama, mmiliki na mhariri mkuu wa *Rush Magazine*.

Mnamo Julai 2017, alianza kushauriana na The Hive, Shirika la Marekani linalotaka kuongeza ujumbe wa Usawa wa Jinsia nchini Kenya na nchi nyingine za Afrika. Mnamo 2019, alisimamia na kuandaa Kipindi cha Televisheni kilichopewa jina la *Hapa na Sasa kwenye NTV(Here And Now on NTV)*, ambacho kiliangazia maswala ya kijamii na kiuchumi yanayoathiri vijana.

## Kazi za kibinadamu 
Yeye ndiye mwanzilishi na mkurugenzi wa *Media Avenue Limited*, ambapo watu hupewa huduma kama vile kuzungumza kwa umma, kudhibiti na kuanza. Pia ameimarisha katika kuwawezesha vijana wa kike na kampeni ya Inua Dada ambayo imeidhinishwa na mke wa rais wa Kenya, Margaret Kenyatta.Mnamo tarehe 8 Oktoba 2021 alizindua Kituo cha Inua Dada katika makazi duni ya Korogocho jijini Nairobi . Kituo hiki ni sehemu inayotoa fursa ya kupata taarifa na ufahamu kuhusu afya ya uzazi na haki..

## Maisha binafsi
Janet Mbugua ameolewa na Edward Ndichu. Kwa pamoja wana watoto wawili wa kiume, Ethan Huru Ndichu aliyezaliwa Oktoba 2015 na Mali Ndichu. Mnamo 2019, Janet alitoa kitabu chake cha kwanza, 'Wakati Wangu wa Kwanza', mkusanyiko wa hadithi fupi kutoka kwa wanawake, wasichana na wanaume juu ya mwingiliano wao wa kwanza na hedhi.

## Filamu zake 
* *Rush*  Pendo Adama

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Watu wa Kenya
Sofia Kawawa

**Sofia Kawawa** (jina la awali: Selemani Mkwela, 12 Agosti 1936 &#x2013; 1994) alikuwa mwanzilishi wa Umoja wa Wanawake Tanzania (UWT). Alikuwa mwanachama wa chama cha Tanganyika African National Union (TANU) na baadaye Chama cha Mapinduzi (CCM).

## Maisha ya zamani 
Alizaliwa kijiji cha Masonya  wilaya ya Tunduru mkoa wa Ruvuma. Alisoma shule ya msingi ya Masonya na baadaye akamaliza elimu yake ya msingi mkoani Tabora . Mnamo mwaka 1951 aliolewa na Rashid Kawawa ambaye alikua Waziri Mkuu wa Kwanza wa Tanganyika / Tanzania .

## Siasa 
Alikuwa miongoni mwa mwanamke wa kwanza kujiunga na Chama cha TANU na kupigania uhuru wa Tanganyika. Alianzisha Umoja wa Wanawake Tanzania (UWT) pamoja na Bibi Titi Mohamed na kuendelea kuwa mwenyekiti wa pili kuanzia 1980 hadi 1990. Wanawake hao wawili walikuwa wanaharakati wa kwanza kutetea haki za wanawake nchini na walipanda mbegu hata kabla yakupata uhuru.

## Maoni ya kifalsafa na kisiasa 
Mama Kawawa na wanaharakati wengine walikuwa na kauli mbiu isemayo "Lazima iwe kutoka mashina ya chini". Alifanya kampeni kwa wanawake kuwa viongozi. Aliwasaidia Anna Abdallah na Gertrude Mongella kuwa wabunge.

Haya ni matunda ya kazi yake ya kupanda mbegu ya usawa  50/50 ambayo leo wanaharakati na wanasiasa wanataka ushiriki wa wanawake na wanaume uwe 50/50.

## Kazi zilizochapishwa 
* *Wanamgambo, Akina Mama, na Familia ya Kitaifa(Militants, Mothers, and the National Family)*
Jamii:Watu kutoka Dar es Salaam
Jamii:Wanasiasa wa Chama Cha Mapinduzi (CCM)
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:AWC Zanzibar
Kilovolti

**Kilovolti** ni kizio cha SI kwa volteji ya umeme. Alama yake ni **kV**. Kilovolti moja ni sawa na 103 V, au volti 1000.

Kilovolti moja ni takriban mara 4 ya volteji inayotumiwa katika nyumba za nchi nyingi. Katika Afrika ya Mashariki (sawa na Ulaya na nchi nyingi za Asia) gridi ya taifa ya umeme inatumia volteji za kV 66 hadi kV 400 kwenye njia za ugawaji wa umeme nchini.

## Marejeo
Jamii:Umeme
Jamii:Vipimo sanifu vya kimataifa
Lyn Ossome

'''Marilyn ('Lyn') Ossome'* ni msomi, aliyebobea katika nadharia ya kisiasa na uchumi wa kisiasa wa ufeministi. Kwa sasa ni Mshiriki Mwandamizi wa Utafiti katika Chuo Kikuu cha Johannesburg na mjumbe wa bodi ya ushauri ya Mpango Mkakati wa Wanawake katika Pembe ya Afrika, miongoni mwa sifa nyingine. Yeye ni mjumbe wa bodi ya wahariri ya *Agrarian South: Journal of Political Economy*,Anahudumu katika kamati tendaji ya Baraza la Maendeleo ya Utafiti wa Sayansi ya Jamii Afrika (CODESRIA). Ndiye mwandishi wa *Jinsia, Ukabila na Unyanyasaji katika Mpito wa Kenya hadi Demokrasia: Majimbo ya Vurugu.''

## Wasifu 
Lyn Ossome alizaliwa na kukulia Kenya. Ana Shahada ya Uzamivu katika Masomo ya Siasa kutoka Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Johannesburg.Kuanzia 2016 hadi 2021 alikuwa Mtafiti Mwandamizi katika Taasisi ya Utafiti wa Kijamii ya Makerere, katika Chuo Kikuu cha Makerere huko Uganda.A naelezea mbinu yake ya kitaaluma kama 'aina ya mwanaharakati-usomi'.

## Kazi 
Utafiti wa Ossome unaangazia hasa kazi ya kijinsia, historia ya utetezi wa haki za wanawake na unyanyasaji wa kijinsia, pamoja na masomo ya kilimo na ardhi. Kazi yake kuhusu ufeministi inajumuisha makala kuhusu wanawake wakimbizi wa Kiarabu.Vyombo vya habari vya Kenya na mazungumzo ya kupinga ubakaji, na harakati za kilimo barani Afrika.

Kitabu chake cha 2018 kiitwacho *Jinsia, Ukabila na Vurugu katika Mabadiliko ya Kenya kwa Demokrasia: Nchi za Vurugu* kilikagua 'mchakato wa demokrasia na unyanyasaji wa kingono/kijinsia uliozingatiwa dhidi ya wanawake wakati wa kuandaa uchaguzi nchini Kenya'. Mnamo 2021, alihariri pamoja juzuu *Labour Questions in the Global South*.

Yeye ni mjumbe wa bodi ya wahariri wa *Agrarian South: Journal of Political Economy*, na anahudumu katika bodi ya ushauri ya Ufeministi Afrika.

Mnamo 2016, Ossome alikuwa mwanazuoni mgeni katika Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Chiao Tung huko Taiwan. Alikuwa pia akitembelea Profesa wa Urais katika Mafunzo ya Wanawake, Jinsia na Ujinsia katika Chuo Kikuu cha Yale kuanzia 2016-17.

Ossome anahudumu katika bodi ya Chama cha Kimataifa cha Uchumi wa Wanawake (IAFFE), na kamati tendaji ya Baraza la Maendeleo ya Sayansi ya Jamii. Utafiti katika Afrika (CODESRIA).

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Jamii:wanawake wa Kenya
Volteji

thumb|Betri mara nyingi hutumiwa kama chanzo cha volteji
**Volteji** *(kwa Kiing. voltage)* ni kani inayosababisha mwendo wa mkondo wa umeme. Asili ya kani hiyo ni tofauti uweza wa umeme kati ya sehemu mbili tofauti katika saketi. Volteji hupimwa kwa vizio vya volti (V). 

## Marejeo
*Electric Current, Electric Power, Electrical Voltage, Electricity and Electric Charge - The most common general formulas used in electrical engineering
Kakenya Ntaiya

thumb|Kakenya Ntaiya
**Kakenya Ntaiya** (alizaliwa mnamo 1978) ni mtoa elimu na mwanaharakati wa masuala ya kijamii kutoka nchini Kenya.

Ni mwanzilishi na raisi wa kituo cha elimu kijulikanacho kama *Kakenya Center for Excellence* na shule ya bweni ya msingi kwa wanawake ipatikanayo kijji cha Wamasai kiitwacho Enoosaen. Darasa lake la kwanza lilichukua takribani wanafunzi 30 mwaka 2009. Kituo kina simamia muongozo  kwamba wazazi hawatakiwi kuwakeketa watoto wao wala kuwalazimisha kuolewa.

## Maisha yake ya awali na Elimu 
Ntaiya ni mtoto wa nane kwenye familia yao. Kutokana na mila na desturi za kimaasai Ntaiya alitakiwa kuchumbiwa akifikisha takribani umri wa miaka mitano,kufanyiwa ukeketaji, na pia kuacha shule ili aolewe. Badala yake alikubaliana na baba yake ya kuwa  atakubali kufanyiwa ukeketaji ila tu aruhusiwe kuendelea na masomo yake na kumaliza elimu yake ya juu. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Ministry of Education, Science, Technology and Vocational Training

**Ministry of Education, Science, Technology and Vocational Training** ni wizara ya Tanzania inayohusika na utoaji wa elimu na mafunzo ya ufundi stadi na sera juu ya sayansi na teknolojia.

## Historia 
Wizara iliundwa na Rais John Magufuli kama mchanganyiko wa majukumu ya Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi na Wizara ya Mawasiliano, Sayansi na Teknolojia. Jukumu la mawasiliano liliunganishwa kuwa Wizara ya Ujenzi, Usafiri na Mawasiliano.

## Marejeo 
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Serikali ya Tanzania
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Spider-Man: Across the Spider-Verse

**Spider-Man: Across the Spider-Verse** ni filamu ya mashujaa wa Marekani ya mwaka 2023 iliyotokana na Marvel Comics inayomshirikisha mhusika Miles Morales / Spider-Man. Imeongozwa na Joaquim Dos Santos, Kemp Powers na Justin K. Thompson kutoka kwa filamu ya maandishi ya timu ya waandishi ya Phil Lord na Christopher Miller na Dave Callaham, ni mwendelezo wa Spider-Man: Into the Spider-Verse (2018) na filamu ya pili katika filamu ya Spider-Verse. Inamshirikisha Shameik Moore kama Miles Morales, huku Hailee Steinfeld, Brian Tyree Henry, Lauren Vélez, Jake Johnson, Jason Schwartzman, Issa Rae, Karan Soni, Shea Whigham, Daniel Kaluuya, Mahershala Ali, na Oscar Isaac wakishiriki majukumu ya usaidizi. Katika filamu hiyo, Miles anaendelea na matukio na Gwen Stacy / Spider-Gwen (Steinfeld) katika ulimwengu wa aina mbalimbali, ambapo anakutana na timu ya Spider-People inayoongozwa na Miguel O'Hara / Spider-Man 2099 (Isaac) inayojulikana kama Spider-Society, lakini anagombana nao kuhusu kushughulikia tishio jipya katika mfumo wa Spot (Schwartzman). Ilitayarishwa na Columbia Pictures na Sony Pictures Animation kwa kushirikiana na Marvel Entertainment.

Sony ilianza kutengeneza mwendelezo wa Into the Spider-Verse kabla ya kutolewa kwake mwaka wa 2018, huku timu ya uandishi na uelekezaji ikiwa imeunganishwa. Ilipangwa kuzingatia uhusiano kati ya Moore's Miles na Steinfeld's Gwen. Mwendelezo huo ulitangazwa rasmi mnamo Novemba 2019 na kazi ya uhuishaji ilianza mnamo Juni 2020, ikiwa na mtindo tofauti wa kuona kwa kila moja ya ulimwengu sita uliotembelewa na wahusika. Ilikuwa na bajeti ya dola milioni 100–150, na ikiwa na muda wa kuigiza wa dakika 140, filamu hiyo ilikuwa filamu ndefu zaidi ya katuni ya Marekani kwa wakati wa kuigiza wakati wa kutolewa kwake.

## Marejeo
Jamii:filamu za 2023
Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za Columbia Pictures
Jamii:Filamu za Sony Pictures Animation
Mwalimu Nyerere University

**Mwalimu Nyerere University** (kifupi: **MNU**, jina lake halisi ni **Mwalimu Julius Kambarage Nyerere University of Agriculture and Technology**, **MJNUAT**) ni chuo kikuu cha umma nchini Tanzania. 

MNU inaangazia maelekezo ya sayansi ya kilimo, uhandisi wa kilimo na kilimo cha biashara.

## Eneo
MNU inasimamia kampasi yake kuu katika  Wilaya ya Butiama, Mkoani Mara, kaskazini mwa Tanzania, alipozaliwa Rais wa kwanza wa Tanzania Mwl. Julius Kambarage Nyerere (13 Aprili 1922 – 14 Oktoba 1999), aliyekuwa Rais wa nchi hiyo kati ya mwaka 1964 hadi mwaka 1985.Kampasi kuu ya chuo kikuu hicho ipo chini ya maendeleo, ambayo itachukua  kwa karibu  kusini mashariki mwa Musoma, makao makuu ya mkoa na jiji kubwa.Hii ni kuhusu  kaskazini mashariki mwa Mji wa Bunda jirani na makao makuu ya Wilaya ya Bunda.

Uratibu wa kijiografia wa kampasi kuu ya Chuo Kikuu cha Kilimo na Teknolojia cha Mwalimu Julius Kambarage Nyerere ni: 01°47'54.0"S, 33°58'25.0"E (Latitude:-1.798333; Longitude:33.973611).

## Kampasi
Kampasi za MNU ni:
*Kampasi kuu huko Butiama.
*Kampasi nyingine ipo katika maeneo ya Mkoa wa Mara nchini Tanzania.

## Historia
Mnamo mwaka 2015, baada ya uamuzi wa kuanzisha MNU kufanywa, makubaliano yalitiwa saini kati ya Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi na China Civil Engineering Construction Corporation kwa ajili ya ujenzi wa kampasi kuu ya chuo hicho.Wakati huo, gharama halisi ilikuwa haijulikani, kabla ya utafiti wa ufanisi.

Baada ya kukamilika kwa tathimini ya athari za mazingira, tathimini ya athari za kijamii na mpango wa kimwili na ununuzi wa  ya ardhi, ujenzi unatarajiwa kuanza mwaka 2022, ambao utatumia dola za kimarekani milioni 44.5 ambayo ni sawa na shilingi bilioni 105 za kitanzania, zilizotolewa na Serikali ya Tanzania.

Ujenzi wa taasisi hii ulipokea sehemu ya fedha kutoka kwa kundi la Benki ya Dunia.

## Marejeo 
Jamii:Vyuo vikuu vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Mara
Jamii:WikiVibrance_Tanzania
Josephine Kulea

**Josephine Kulea** ni mwanaharakati wa haki za wanawake wa Kenya. 

Alinusurika kukeketwa na kuolewa kwa lazima akiwa mtoto, tangu wakati huo aliweka Wakfu wa Wasichana wa Samburu, ambao umeokoa zaidi ya wasichana 1,000 kutoka katika mila kama hiyo. 

Kulea alitambuliwa kama "shujaa asiyeimbwa" na balozi wa Marekani nchini Kenya Michael Ranneberger mwaka wa 2011.
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Rebecca Lolosoli

thumbnail|right|200px|Rebecca Lolosoli

**Rebecca Lolosoli** (aliyezaliwa mnamo 1962) ndiye mwanzilishi na mrithi wa kijiji cha Umoja katika Kaunti ya Samburu nchini Kenya. Kijiji hicho ni kimbilio la wanawake wanaokimbia unyanyasaji wa kijinsia, na wanaume wamepigwa marufuku kijijini hapo. Anapanga kugombea wadhifa wa ndani na atakuwa mwanamke wa kwanza wa Kisamburu kuwahi kufanya hivyo.

Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Onejiru

**Onejiru** (jina lake halisi ni **Pielina Wanjiru Schindler**) ni mwimbaji wa jazi nchini Ujerumani.  

## Maisha 
Pielina Wanjiru Schindler alizaliwa nchini Kenya na kuhamia Ujerumani alipokuwa kijana. Alilelewa huko Wanne-Eickel nchini Ujerumani, ambapo uzoefu wake wa kuimba muziki ulianza katika kwaya ya wasichana na kwenye masomo ya ballet. Mwanzoni mwa shughuli zake za Uimbaji akijulikana kama  Onejiru, alijiunga na kundi la Helge Schneider band Fighters. Onejiro aliimba kwenye albamu **Jan Delay**, **Sam Ragga Band** [[:de:Sam Ragga Band|] (*Loktown Hi-Life*, 2003) na Matthias Arfmann.  Albamu ya "Prophets of Profit" ilizinduliwa mwaka 2006.Onejiru ni mwanachama *Sisters Keepers* kikundi cha wanamuziki  wa kike, na waliingia katika "maandamano ya kijinsia" na kuimba "pamoja", walipata nafasi ya 14 katika *Bundesvision Song Contest 2008*, Rhine ya Kaskazini-Westphalia.

## Marejeo 
Jamii:Watu kutoka Nairobi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:waimbaji wa Kenya
Jamii:Waimbaji wa Ujerumani
Jemimah Kariuki

**Jemimah Kariuki** ni daktari wa Kenya aliyebobea kwenye maswala ya afya ya uzazi na mtoto na dawa. 
Wakati wa janga la Ugonjwa wa Virusi vya Korona 2019 alipanga huduma ya gari la wagonjwa ambayo iliwawezesha wajawazito kupata huduma ya uzazi. Aliorodheshwa kama mmoja wa ''BBC's 100 Women'' mnamo mwaka 2020.

## Kazi 
Kariuki ni mkazi na  ni daktari  wa magonjwa ya uzazi na kizazi katika Hospitali ya Kitaifa ya Kenyatta katika Chuo Kikuu cha Nairobi. Yeye ndiye mwanzilishi wa Klabu ya Amani, iliyoanzishwa kutokana na ghasia za baada ya uchaguzi mwaka wa 2007, na Klabu ya Afya ya Umma, ambayo imejitolea katika kuzuia na kuhamasisha kuhusu saratani ya shingo ya kizazi. Wakati wa janga la COVID19 nchini Kenya, kama daktari wa uzazi, aliona kupungua kwa kasi kwa wagonjwa wa uzazi, lakini ongezeko la matatizo, hasa wakati wa saa za kutotoka nje.[3][4] Kenya ni mojawapo ya nchi zilizo na viwango vya juu zaidi vya vifo vya akina mama na watoto, jambo ambalo amri ya kutotoka nje ilisababisha kuongezeka, kulingana na wataalam. Kariuki aligundua kwamba upatikanaji wa huduma za afya ulicheleweshwa kwa sababu ya uhaba wa usafiri. Hapo awali alitumia mtandao wa kijamii wa Twitter kuomba usaidizi kutoka kwa mashirika ya serikali na makampuni ya kibinafsi kuwasafirisha wazazi wajawazito hadi hospitalini. Wazo hili lilisababisha, huduma ya bure ya ambulensi.

## Tuzo 
Tarehe 23 Novemba 2020, Kariuki alikuwa kwenye orodha ya BBC ya wanawake 100 wenye ushawishi mkubwa zaidi wa mwaka. 

Mei 25, 2021 - Tuzo la Mkurugenzi Mkuu wa WHO kwa Afya Ulimwenguni 2021 kwa kutambua mchango wake katika kuendeleza afya duniani.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Micere Githae Mugo

**Micere Githae Mugo** (alizaliwa **Madeleine Micere Githae**; 1942 - 2023) alikuwa mwandishi wa filamu na vitabu na mwanaharakati, muongozaji na mtunzi wa mashairi kutoka Kenya. Alikuwa mhakiki wa kusoma na kuandika na Profesa wa kazi za Fasihi katika Kitengo cha mafunzo ya watu wenye asili ya Afrika katika chuo kikuu cha Syracuse, New York huko Marekani.

## Maisha ya awali 
Mugo alizaliwa Baricho, wilaya ya Kirinyaga, mwaka 1942, akiwa mtoto wa walimu wawili waliokuwa wakishiriki siasa na kuhusika katika kupigania uhuru wa Kenya. Alisoma katika shule ya msingi na ya sekondari akiwa huko kenya na kusoma katika shule ya Alliance Girls kwenye ngazi ya kidato cha tano na sita. Ndiye mwanafunzi wa kwanza Mweusi kusoma kwenye shule ambayo ilikuwa ikibagua mwanafunzi kwa rangi ya ngozi zao.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:USLW DOM
Jamii:AWC Zanzibar
Njoki Wainaina

**Njoki Wainaina** ni mshauri wa jinsia na maendeleo kutoka Kenya. Alikuwa mkurugenzi mtendaji wa kwanza wa Mtandao wa Maendeleo ya Wanawake na Mawasiliano wa Afrika (FEMNET), ulioanzishwa mwaka wa 1988.

## Kazi
Wainaina alijihusisha na kazi za jinsia na maendeleo mapema miaka ya 1970, na tangu wakati huo amekuwa kiongozi katika vuguvugu la wanawake nchini Kenya.
Alihudhuria mikutano ya kimataifa ya Mkutano wa Dunia wa Wanawake (disambiguation)|Mkutano wa Ulimwengu wa Wanawake huko Mexico City (1975), Nairobi (1985) na Beijing (1995).
Wainaina alisaidia kuanzisha FEMNET mwishoni mwa miaka ya 1970. Katika FEMNET aliratibu na kuunganisha masuala ya kijinsia katika mipango ya mashirika ya maendeleo nchini Kenya.
Amefanya kampeni ya kuungwa mkono na wanaume katika kukomesha ubaguzi dhidi ya wanawake, hasa unyanyasaji wa kijinsia.
Alipostaafu kutoka FEMNET alifuatwa na Lynne Muthoni Wanyeki, mtetezi wa haki za wanawake katika miaka yake ya mapema thelathini.
Kufikia 2010 Wainaina alikuwa na takriban miaka 70, mke, mama na nyanya, ambaye bado anajishughulisha na biashara na kama mshauri wa jinsia.

## Maoni
Wainaina anasema kuwa mafunzo ya jinsia yanahusisha miundo yenye changamoto ya karne nyingi, mahusiano yenye changamoto katika ngazi ya binafsi, familia, jumuiya na kitaifa. Anasema "linaweza kuwa zoezi la kutisha sana".
Amesema kuhusu kazi yake "Uongozi wa wanawake ni kazi ya kisiasa zaidi. Kwanza kabisa, tunapigania haki. Tunapigania kitu ambacho mtu mwingine anacho ambacho ni chetu. Kwa hiyo inabidi tupambane nao, tuwashawishi,tuwadanganye.Hivyo ni vya kisiasa, Unahitaji kujiamini sana ili tu uweze kuendelea na kusema unajua, ndio, ninaelewa unachosema, lakini ... na kuweza kushika kichwa chako na sio. kukasirika".

Wainaina ni mwanzilishi wa Men for Gender Equality Now, NGO ya Kenya. Ameeleza kuhusu kazi yake na wanaume "Kuna wanawake wengi siku hizi wanaona kuwa kufanya kazi na wanaume na wavulana kunapunguza, kugeuza na kupunguza mapambano yetu. Wengi wana maoni kwamba kwa sababu wanaume na wavulana ndio wanufaika wa upendeleo wa kiume na ubaguzi dhidi ya wanawake. na wasichana, hawawezi kamwe kuelewa mapambano yetu.Wengi wana shaka kwamba wanaume na wavulana wanaweza kujitolea kwa mabadiliko ambayo yangemaanisha kupoteza marupurupu wanayofurahia sasa.Lakini, kama uelewa wa jinsia, ujenzi wake wa kijamii, nguvu za kiume, kike na athari zao kwa wote. kinakuwa wazi kwamba wanaume wana sababu za kutaka kubadilika pia na kwamba usawa wa kijinsia pia ungewanufaisha.Kufanya kazi na wanaume na wavulana kwa usawa wa kijinsia ni mojawapo tu ya mikakati mingi ambayo lazima iunganishwe ili kukabiliana na matatizo yanayoendelea kukua na ukosefu wa usawa, dhuluma na ukandamizaji."

## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Wanjeri Nderu

**Wanjeri Nderu** (alizaliwa mnamo 1979) ni mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka Kenya.

## Wasifu 
Nderu alizaliwa na kukulia Nairobi. Alihudhuria Shule ya Msingi ya Racecourse huko Kariakor, Mountain View Academy huko Thika na kisha Shule ya Upili ya Wasichana ya Kahuhia. Mwamko wake wa kisiasa ulianza utotoni, wakati mali yake iliposhambuliwa kama sehemu ya ghasia za 'Saba Saba'. Alisomea uandishi wa habari za utangazaji katika Taasisi ya Kenya ya Mawasiliano ya Watu Misa, kabla ya kuanza taaluma yake mwaka wa 2005 katika sekta ya bima.

Mwaka 2013 Nderu aliacha sekta ya bima akiwa na wazo la kujitolea kwa mashirika ya haki za kijamii kwa mwaka mmoja. Ilikuwa ni kipindi hiki ambapo alivuma sana kwa harakati zake. Ili kufadhili uanaharakati wake na kusaidia familia yake yeye ni mshauri wa mawasiliano aliyejiajiri kwa mashirika ya sekta ya tatu.Nderu ni Mkikuyu ameolewa na ana watoto watatu.

## Uanaharakati 
Nderu anajiona kama mpigania haki za kijamii, anayefanya kazi kutokomeza dhuluma nchini Kenya. Anatumia mitandao ya kijamii kuhamasisha watu na mara nyingi hufanya kampeni kuhusu masuala ambayo yamepitia mapungufu kati ya sekta binafsi (NGOs), kama vile ubakaji wa watoto wa kiume.  Ameendesha kampeni kadhaa mtandaoni, zikiwemo: #StopExtraJudicialKillings, #FreeSSudan4, pamoja na kufanya kampeni kwa ajili ya uchaguzi huru na wa amani. Amenyanyaswa ana kwa ana na mtandaoni mara nyingi.Mnamo 2014 alikamatwa kwa kuhudhuria maandamano ya amani dhidi ya mishahara ya juu kwa wanasiasa nchini Kenya. Mwaka wa 2015 alishambuliwa na mwanamume katika kituo cha maduka, na kusababisha uso wake kuvimba tangazo na michubuko. Alikaribia kupoteza jicho lake.Nderu anaamini alishambuliwa kwa sababu amekuwa akizungumza kuhusu ufisadi nchini Kenya, katika kituo hicho, na pia mtandaoni.Mnamo mwaka 2017 alifuatwa nyumbani na gari lisilokuwa na alama, ambalo lilimlazimu kuliacha gari lake mahali pengine, kutoroka kupitia mkahawa na kupata teksi nyumbani. Kesi ya #JusticeForKhadija, ambayo Nderu alihusika, iliangazia majukumu ambayo wanawake haswa hucheza katika kiwango cha uanaharakati wa mwanzoninchini Kenya. Mnamo 2018, Nderu alijiunga na Chuo Kikuu cha York kwenye Ushirika wa Watetezi wa Haki za Kibinadamu, akiwa na lengo akilini la kujifunza jinsi ya kuunda nafasi na mifumo ya afya ya akili kwa wanaharakati nchini Kenya.Pia aliandaa hafla ya Siku ya Kimataifa ya Haki za Kibinadamu katika Ofisi ya Uingereza ya Mambo ya Nje na Jumuiya ya Madola.Mapema mwaka huo yeye na wanaharakati wengine wa haki za binadamu walipeleka serikali ya Kenya mahakamani kuhusu ufisadi ndani ya kampuni zinazomilikiwa na serikali [10] - kampeni iliitwa Stop These Thieves On Your Own.Mnamo 2019 alishiriki katika Ripoti ya Chuo Kikuu cha Birmingham kuhusu unyanyasaji wa kijinsia nchini Kenya, akiongelea uzoefu wake kama mwanaharakati.

## Tuzo 
# Tuzo za Siku ya Kimataifa ya Kupambana na Ufisadi, 2016 - Tuzo ya Uadilifu
# Ushirika wa Kinga kwa Watetezi wa Haki za Kibinadamu, 2018 - Ushirika

Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Ann Njogu

thumb| Ann Njogu mwaka 2010
**Ann Njogu** ni mwanaharakati wa Kenya   Mnamo 2010, alikuwa mkurugenzi wa Kituo cha Elimu ya Haki na Uhamasishaji, ambacho miongoni mwa mambo mengine kiliandika kuhusu unyanyasaji wa kingono na kijinsia baada ya uchaguzi mkuu wa Kenya mnamo Desemba 2007.  Pia alikuwa mtayarishaji na mtetezi wa Sheria ya Makosa ya Kingono ya Kenya, ambayo ilikuja kuwa sheria mwaka wa 2006.  

## Historia 
Mbali na kazi yake ya kutetea unyanyasaji wa kijinsia. Njogu alikuwa Mwenyekiti Mwenza wa Kamati za Sekta mbalimbali za Mabadiliko ya Katiba, Mwenyekiti Mwenza wa Jukwaa la Pamoja la Majadiliano ya Mabadiliko ya Katiba, na mjumbe katika Mkutano Mkuu wa Kitaifa wa Katiba wa Bomas . Mageuzi.  Mnamo 2007, alishambuliwa na kukamatwa na vikosi vya usalama vya serikali kwa kuwataka Wabunge kupitia upya mishahara yao, ambayo ilikuwa mikubwa sana licha ya umaskini wa Kenya. 

## kazi 
ajulikana kwa programu yake maarufu ya redio Staarabika kwenye Redio Maisha, Mtoto wa Mama, Ann Njogu, ni nguvu ya kutegemea, kuifanya njia yake kuwa moja ya makampuni makubwa ya redio ya Swahili nchini Kenya.

Mwaka 2012 yeye na mwanawe walishtakiwa kwa kosa la kumshambulia baba yake lakini mwaka 2013 waliachiliwa huru. 

## Tanbihi
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Judy Thongori

Na mwanaharakati Wa haki za wanawake nchini Kenya]]
**Judy Thongori** (alifariki 14 Januari 2025 ) alikuwa mwanasheria na mwanaharakati wa haki za wanawake nchini Kenya.

## Maisha
Thongori alisoma shule ya sekondari ya wasichana Kahuhia Girls' High School.  

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanawake wa Kenya
Radha Poonoosamy

**Radha Poonoosamy** (18 Septemba 1924 – Januari 2008) alikuwa mwanasiasa wa Mauritius, waziri wa kwanza mwanamke kwenye baraza la mawaziri nchini humo na mwanaharakati wa masuala ya wanawake.

Alizaliwa Radha Padayachee tarehe 18 Septemba 1924 huko Durban  Afrika Kusini. Alizaliwa katika familia ya asili ya Kihindi.

Alisoma katika Chuo Kikuu cha Natal, ambapo alikuwa "mpinzani mkubwa wa ubaguzi wa rangi" na akawa mwanachama wa Baraza la Wanafunzi la "Indian National Congress" ambalo lilipigana dhidi ya ubaguzi wa wahindi nchini Afrika Kusini.Aliendelea kuwa mkuu wa sehemu ya wanawake  na pia mjumbe wa kamati kuu ya African National Congress (ANC).

Aliolewa na daktari Dkt. Valaydon Poonoosamy  wakaishi Mauritius mwaka 1952. Akawa raia nchini humo na kuendeleza harakati zake huko ndani ya Chama cha Labour cha Mauritius.

Mnamo mwaka wa 1975, Poonoosamy alichaguliwa kuwa Mbunge, na kuwa waziri wa kwanza mwanamke nchini humo. Waziri mkuu aliyesimamia Wizara ya Masuala ya Wanawake  na kusaidia kupitisha sheria dhidi ya ubaguzi wa kijinsia.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Mauritius
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Nawal El Saadawi

alt=Picha ya Nawal El Saadawi mwaka 2012 katika Tahrir Square, Misri, wakati wa maandamano ya wanawake.|thumb|Picha ya Nawal El Saadawi mwaka 2012 katika Tahrir Square, Misri, wakati wa maandamano ya wanawake.
**Nawal El Saadawi** (kwa Kiarabu: نوال السعداوي ; alizaliwa 4 Oktoba 1931 – 21 Machi 2021) alikuwa mwandishi wa habari, mwanaharakati aliyetetea haki za wanawake, daktari na mtaalamu wa magonjwa ya akili kutoka Misri. 

Aliandika vitabu vingi juu ya mada ya wanawake katika Uislamu, akizingatia sana mila ya ukeketaji katika jamii yake. Alielezewa kama "mwandishi na mtetezi wa Ulimwengu wa Kiarabu", na kama "mwanamke mkali zaidi wa Misri".  Alikuwa mwanzilishi na rais wa Jumuiya ya Mshikamano wa Wanawake wa Kiarabu na mwanzilishi mwenza wa Jumuiya ya Waarabu ya Haki za Kibinadamu. 

Alitunukiwa digrii za heshima katika mabara matatu. Mnamo 2004  alishinda Tuzo ya Kaskazini-Kusini kutoka Baraza la Uropa. Mnamo mwaka 2005 alishinda Tuzo ya Kimataifa ya Inana nchini Ubelgiji, na mwaka wa 2012 Ofisi ya Kimataifa ya Amani ilimtunuku Tuzo ya Amani ya Seán MacBride ya mwaka 2012.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Wanaharakati wa Misri
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Hilina Berhanu Degefa

**Hilina Berhanu Degefa** (alizaliwa mwaka 1992) ni mwanamke mwenye asili ya Ethiopia ajihusishaye na kupambania haki na kufanya utafiti.. Ni mwanzilishi wa mwanzo wa maandamano ya njano akipelekea utetezi wa kifeminia wa vijana na mfumo wa uwezeshwaji ndani ya Addis Ababa na chuo kikuu cha Mekelle. Mwaka 2015 alikuwa mapokezi kwenye ushirika wa Mandela Washington kwa viongozi vijana wa Kiafrika. Hilina pia alimiliki Temsaletorg, jukwaa la ubunifu ambalo linahusika na kuandika na kuhifadhi stori kuhusu mfano wa wanawake wa Ethiopia.

## Maisha ya Mwanzo 
Hilina alipata Stashahada ya kwanza ya Sheria kutoka chuo kikuu cha Addis Ababa. Alipata Stashahada ya pili kwenye Sheria na Jinsia kutoka SOAS, chuo kikuu cha London (Shule ya Mashariki na yenye masomo ya Kiafrika ). ambapo alikuwa mtawala wa  ndani ya Vyuo vya Afrika vilivyofadhiliwa na Mo Ibrahim Foundation..

## Maisha ya Kazi 
In 2011 Hilina alikuwa mwanzilishi wa mwanzo wa maandamano ya njano, kikundi cha wafeminia ndani ya chuo kikuu cha Addis Ababa pamoja na idara ya wanachama wa Sheria,  Blen Sahilu  na mwanafunzi mwenzake wa Sheria Aklile Solomon.. Maandamano ya Njano hayo yalikuwa yakihamasishwa na Aberash Hailay, mwenye asili ya Ethiopia aliyekuwa mhudumu wa juu ambaye macho yake yalitolewa kwa sababu ya wivu kwa mume wake aliyeachana nae mwanzo wa mwaka. Hilina pia alifundishwa katika  chuo kikuu cha Addis Ababa  Shule ya Sheria na baadae akajiunga na chuo kikuu cha Mekelle katika taasisi ya Jinsia na maendeleo akiwa kama  Mhadhiri na mtafiti..

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Teresia Mbari Hinga

**Teresia Mbari Hinga** ni mwanateolojia Mkristo mpaniaji wa haki za wanawake kutoka nchini Kenya, ambaye ni profesa wa elimu ya dini katika chuo kikuu cha Santa Clara huko California.

## Maisha ya awali 
Hinga alizaliwa Kenya. Mama yake akijulikana kama Agnes Wairimu na baba kama Ernest Hinga, ambao walikuwa Waanzilishi wa masuala ya Ukatoliki Afrika, ambao waliwalea watoto wao wote wa kiume na wa kike kwa usawa bila ubaguzi wala upendeleo, ikiwemo kuwapatia elimu. Hinga alipelekwa kwenye shule ya sekondari ya Loreto. Alitunukiwa shahada ya uzamivu (digrii) katika masuala ya fasihi za kiingereza na masomo ya dini kutoka chuo kikuu cha  Kenyatta 1977  na pia shahada ya uzamili katika masomo ya dini  kutoka chuo kikuu cha Nairobi mnamo 1980.

Pia alitunukiwa shahada ya PhD kutoka chuo kikuu cha Lancaster huko Uingereza mnamo 1990 kupitia kichwa cha tafiti kisemacho *Women, Power and Liberation in an African Church: A Theological Case Study of the Legio Maria Church* kikiangalia maisha ya wanawake Wakristo wa nchini Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:USLW DOM
Jamii:AWC Zanzibar
Naisula Lesuuda

**Naisula Lesuuda** (alizaliwa Samburu, 30 Aprili 1984) ni mwanasiasa na mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka nchini Kenya. 

## Maisha yake ya awali na elimu 
Lesuuda ni wa kwanza kwenye familia ya watatu aliyezaliwa kwenye familia ya Kianglikana na ya mfanyabiashara mwanamke. Alihitimu mafunzo yake kwenye chuo kikuu cha Daystar akitunukiwa shahada yake ya kwanza kwenye masuala ya mawasiliano na ustawi wa jamii. 

## Maisha ya kazi 
Lesuuda alifanya kazi kama mhariri katika shirika la utangazaji la Kenya, akisimamia na kuandaa vipindi mbalimbali ikiwemo kipindi kiitwacho *Good Morning Kenya*. Mnamo mwaka 2009, baada ya watu kumi kuuliwa kwenye mgogoro wa wafugaji huko Laikipia, akawa muanzilishi wa harakati za kutafuta amani za Laikipia.

Naisula Lesuuda ni mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kuwa mwanachama wa bunge (MP) kutoka Samburu County mnamo Agosti Mwaka 2017 kuwakilisha watu wa Samburu Magharibi katika Bunge la Taifa la Kenya. Yeye ni mwenyekiti wa kamati ya ushirikiano wa kikanda na mwanachama wa kamati ya bajeti katika Bunge.

kwa Mhe. Safari ya kisiasa ya Lesuuda ilianza mwaka 2013 wakati alichaguliwa kuwa Seneta nchini Kenya ambapo pia alihudumu kama Makamu wa Rais wa Chama cha Wanawake wa Bunge wa Kenya (KEWOPA). Kabla ya hapo, alifanya kampuni ya ushauri wa Media na alifanya kazi kama mwalimu na mfanyabiashara wa warsha. Alifanya kazi kama mwandishi wa habari kwa Kenya Broadcasting Corporation (KBC) kama News Anchor, Mwandishi na mwenyeji wa Good Morning Kenya.

Katika 2017, yeye alikuwa mmoja wa Mipad Global juu ya 100 chini ya 40 watu wenye ushawishi zaidi wa asili ya Kiafrika katika siasa na utawala katika Afrika na katika Diaspora. Katika mwaka huo huo, alichaguliwa na Forum ya Uchumi ya Dunia kati ya viongozi vijana 100 chini ya umri wa miaka 40, ambao wanakabiliana na changamoto ngumu zaidi duniani kwa njia za ubunifu. Mnamo mwaka wa 2014, alikuwa anajulikana na jarida la Forbes kati ya wanawake sita wa Kenya katika orodha yao ya kila mwaka ya wanawake 20 wenye nguvu zaidi barani Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:USLW DOM