open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muhammad Amin Asiyalav

[thumb|Muhammad Amin alipiga picha huko Khamkety, [20  Novemba 1859.]]
**Muhammad-Amin Asiyalav**, au **Naib Emin Pasha**, alikuwa kamanda wa kijeshi kutoka Kaskazini mwa Kaukasia na mhubiri wa Kiislamu mwenye asili ya Avar. Alizaliwa mwaka 1818 na alifariki mnamo 8 Aprili 1901. Alihudumu kama kiongozi wa nne wa Muungano wa Circassian kuanzia mwaka 1848 hadi 1859.

## Urithi 
Muhammad Amin alikuwa kiongozi mwenye utata miongoni mwa Wacircassia. Alikusudia kuwaunganisha Wacircassia, ambao hawakuwa na muundo wa dola uliokamilika na walitegemea zaidi uongozi wa kienyeji, chini ya mamlaka moja ili kuanzisha utaratibu. Jitihada zake zilionekana kama tishio kubwa kwa utawala wa Urusi. Wakati wa uongozi wake, alitumia mbinu za ukandamizaji kudumisha nidhamu, jambo lililomletea ukosoaji kutoka kwa makundi mengi na hatimaye kupunguza uungwaji wake mkono.

Kwenye hadithi za jadi, kulikuwa na aina ya nia iliyoitwa nia ya Naibu miongoni mwa Wacircassia, ambapo walilazimishwa na Naibu kuswali: "*Hii inaitwa sala ya Naibu; wanalazimisha tuilipige, wale wanaotulazimisha wasije wakaona uso wa heri*."

Hadithi nyingine ya kifolklore inamueleza Muhammad Amin hivi:"Swala ya Naibu ni kiapo cha kulazimishwa,

Bendera ya Naibu ni mjeledi wa Murtaziq,

Kwanza anakufanya uape, kisha anakutupa gerezani,

Naibu hushuka juu ya wale waliyoangukia ghadhabu ya Mungu.

Ee, tutaelekea wapi?"

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
N. de Morena

**N. de Morena** au **N. de Morera**, jina alilompa mhandisi wake wa wakati huo *Fray Juan de Torquemada* na waandishi wengi,  alikuwa rubani wa meli wa Ulaya  katika safari ya 1577–1580 ya *Sir Francis Drake*. Afya yake ikiwa mbaya, taarifa zinaonyesha aliachiwa katika Albion Mpya mnamo 1579, na mara tu alipokuwa amepona, alitembea hadi Mexico (ilikuwa Spain mpya wakati huo). Kwa kufanya hivyo, huenda alikuwa Mweurope wa kwanza kuiona *San Francisco Bay* na huenda alianzisha wazo lisilo sahihi kwamba California ilikuwa kisiwa. Katika marejeo machache yasiyo ya wakati huo, jina limepewa kama "N. de Morena."

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Paulo Evaristo Arns

**Paulo Evaristo Arns, O.F.M.** (14 Septemba 1921 – 14 Desemba 2016) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Brazili, aliyetuwewa Kardinali na Askofu Mkuu wa São Paulo na Papa Paulo VI, na baadaye alikua Kardinali Protopriest. 

Huduma yake ilianza na kazi ya kitaaluma ya miaka ishirini, lakini alipoteuliwa kuwa kiongozi wa Jimbo Kuu la São Paulo, alijitokeza kama mpinzani asiye na huruma wa utawala wa kijeshi wa Brazili na matumizi ya mateso, na pia alikua mtetezi wa maskini na mlinzi sauti wa teolojia ya ukombozi. Katika miaka yake ya baadaye, alikosoa waziwazi jinsi Papa Yohane Paulo II alivyokuwa akiongoza Kanisa Katoliki kupitia Curia ya Kirumi na akauliza kuhusu mafundisho yake kuhusu upweke wa mapadri na masuala mengine.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1921
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wafransisko
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Emiliano Morbidelli

**Emiliano Morbidelli** (alizaliwa 23 Agosti 1977) ni mwanariadha wa mbio ndefu na mwendesha baiskeli wa mbio za barabarani wa Italia, akishindania Mji Wa Vatikani. 

## Kazi 
Morbidelli amewakilisha Mji wa Vatikani katika mashindano ya kimataifa ya riadha, ikiwa ni sehemu ya jitihada za Vatican kushiriki katika Michezo ya Olimpiki. Ameweza kuwakilisha Vatican kwa sababu anafanya kazi kama mtaalamu katika hospitali ya Bambino Gesù Hospital, ambayo ipo chini ya mamlaka ya taifa hilo.

Alishiriki katika mashindano mwaka 2022 ya *2022 Championships of the Small States of Europe* katika mbio za mita 5000 za wanaume, akiwakilisha Mji wa Vatican pamoja na mwenzake Sara Carnicelli kwa mtindo wa *non-scoring*. Alimalizia kwa muda wa 17:28.71, akiwa nafasi ya sita kiasili.

Morbidelli pia alishiriki katika mashindano ya 2023 *European Masters Athletics Championships* katika mbio za kilomita 10 katika kundi la umri wa miaka 45, na kumalizia kwa muda wa 36:23. Alishiriki bila rekodi rasmi, lakini muda wake ungeweka nafasi ya 12.

Morbidelli tena aliwakilisha Vatican katika mashindano ya 2024 ya *2024 Championships of the Small States of Europe* kama mshiriki mgeni katika mashindano ya mita 5000 ya wanaume. Alimalizia na muda wa binafsi bora wa 17:13.98 na kiasili nafasi ya tano.

Morbidelli ni rais wa Vatican Cycling, Katika nafasi hii, amewashirikisha wanariadha katika matukio kama *2022 UCI Road World Championships*. Pia ameshiriki katika mashindano ya hisani na ya kuhamasisha uelewa wa ulemavu ndani ya Vatican.

## Marejeo
Jamii:Wanariadha wa Italia
Guido di Montanor

**Guido di Montanor** alikuwa mwanaalkemia wa Kigiriki au Mfaransa aliyeishi katika karne ya 15.

Yake jina linaweza kutolewa kwa njia tofauti, mara nyingine likitajwa kama Montaner au Montaynor. Taifa lake halijulikani kwa uhakika, linaweza kuwa Kiyunani au Kifaransa. Kutoka kwa marejeleo katika kazi za George Ripley na Ramon Llull, shughuli zake zinatarajiwa kuwa kati ya mwisho wa karne ya 14 na mwanzo wa karne ya 15. Kazi zake, kama vile *Scala Philosophorum*, zinatajwa katika nukuu na vipande katika vyanzo vinavyofuata.

## Alchemy 
Di Montanor alikuwa mfuasi wa alchemy inayolenga elixir na zebaki peke yake. Alijumuisha mipangilio tofauti ya Ramon Llull na Arnaldo upande mmoja, na Paolo wa Taranto upande mwingine. Kazi yake kuu ilikuwa *Scala philosophorum*, ikimaanisha "Pyramid ya Wanafunzi wa Falsafa". Kazi hii ilikuwa moja ya za kwanza zinazojulikana kuonyesha mpangilio wa mfumo na muundo wa michakato ya alchemy.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Joaquim Arcoverde de Albuquerque Cavalcanti

**Dom Joaquim Arcoverde de Albuquerque Cavalcanti** (17 Januari 1850 – 18 Aprili 1930) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Brazili, aliyetumikia kama Askofu Mkuu wa Rio de Janeiro kuanzia mwaka 1897 hadi 1930. Aliteuliwa kuwa Kardinali mwaka 1905, akiwa Kardinali wa kwanza kuzaliwa barani Amerika ya Kusini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1850
Jamii:Waliofariki 1930
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Kambi ya kijeshi ya Ketele

**Kambi ya Kijeshi ya Ketele** ni kambi ya kijeshi na kituo cha mafunzo cha Wanajeshi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC), iliyoko katika wilaya ya Makiso, huko Kisangani, tarehe barabara ya taifa nambari 4, takriban kilomita kumi kutoka Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Kisangani Bangoka.

## Historia 
Alibatizwa kwa jina la *Sajini Ketele camps* kwa kumbukumbu ya Mkongo aliyetoa maisha yake kwa ajili ya Ubelgiji mnamo 1916. Kambi hii ilizinduliwa mwaka wa 1935 na hapo awali ilikuwa na kampuni ya tatu ya Artillery and Infantry, anabainisha mwanahistoria Jules OKETE LONGE WATUKU.

## Burudani 
Mnamo Septemba 2022, toleo la kwanza la mashindano ya kambi ya kijeshi lilimalizika kwa mtindo, Jumapili Septemba 11, 2022 kwenye uwanja wa kambi ya Sajenti Ketele, katika fainali kati ya Galaxy kutoka kambi za Ketele na timu ya kambi ya Katako.

Viongozi kadhaa wa jiji walihudhuria hafla hii ya michezo, akiwemo rais wa chama cha soka cha mjini Kisangani (EUFKIS) Toto Mulowe na katibu wake Guyalain Moweni, kamanda wa mkoa wa 31 wa kijeshi, Jenerali William Balengela pamoja na Kanali Kalulu.

## Changamoto za ardhi 
Mnamo Machi 2019, familia zaidi zinazoishi katika wilaya ya kibiashara nyuma ya kambi ya kijeshi ya Sergent Ketele, katika wilaya ya Makiso, zilifurushwa kwa nguvu na jeshi la FARDC tangu Jumamosi Machi 2, 2019. Amri ya 31 mkoa wa kijeshi unaonyesha kuwa agizo la kutekeleza uondoaji huu lilitoka kwa wakuu wake wa ngazi ya juu, kwa lengo la kujenga upya kambi hii. Familia ambazo zilifurushwa kutoka kwa nyumba walizokaa hata hivyo zinadai kuwa na hati miliki za ardhi zilizopatikana katika hali nzuri. Wanajeshi wa FARDC walikuwepo tunapozungumza. Wengi wa watu tayari wako nje, alilalamika mkazi wa tovuti. 

Kamanda wa kanda ya 31 ya kijeshi, Brigedia Jenerali Alembiya Atepezia Nzambe, alipoulizwa kuhusu maendeleo ya operesheni hii, alikadiria kuwa "yeyote anayejenga kwenye kiwanja cha mtu mwingine, anajenga kwa wengine". Kulingana na marehemu, familia hizi zote zinazoishi karibu na kambi ya Sajenti Ketele zimeagizwa kuondoka mahali hapa tangu 2015. Anasisitiza kuwa ardhi inayolengwa ni sehemu ya uwanja wa kijeshi. Hii ni operesheni ya pili ya aina yake baada ya kuzunguka uwanja wa ndege wa kijeshi wa Simi Simi mnamo Septemba 2016.

Tangu wakati wa Costant Lomata, kupitia Louis-Marie Walle Lufungula hadi Madeleine Nikomba Sabangu, pamoja na ukoo wote uliofanywa, hadi sasa, idadi ya watu daima hungoja kutekelezwa kwa “tangazo. hoc” ripoti za tume. Idadi hii ya watu bado inasubiri utekelezaji wa ripoti ya tume ya dharula, faili hili ndio msingi wa machafuko ya mara kwa mara yanayoongozwa na watoto wa watoro katika kona hii ya jiji.

Tume hii ilikuwa imetambua alama za mipaka zilizoachwa na Wabelgiji katika kambi ya kwanza ya wafanyakazi wa kampuni Tabacongo leo *jenti wa kambi Ketele*. 

Kambi ya Sajenti Ketele katika wilaya ya Makiso imegawanywa katika sehemu mbili kati ya wanajeshi na raia, kufuatia hitimisho la tume iliyoundwa kwa madhumuni haya na mamlaka ya mkoa, hizi ni arobaini na tisa hekta.

## Marejeo 
Jamii:Kisangani
Eva Everything

**Eva Everything** ni mwanamuziki, mwandishi, na mtayarishaji wa televisheni kutoka Kanada. 

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Orani João Tempesta

**Orani João Tempesta, O.Cist.** (alizaliwa 23 Juni 1950) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Brazili ambaye amekuwa Askofu Mkuu wa Rio de Janeiro tangu mwaka 2009. 

Kabla ya hapo, alihudumu kama Askofu wa São José do Rio Preto kuanzia mwaka 1997 hadi 2004 na Askofu Mkuu wa Belém do Pará kutoka 2004 hadi 2009.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Wasitoo
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Jamii:Watu walio hai
Ya'ish

'''Ya'ish''' alikuwa gavana wa Sicilia kwa ajili ya Dola la Kifatimiya mnamo mwaka 969–970.

Ya'ish alikuwa mtumwa aliyepewa uhuru wa al-Hasan ibn Ali al-Kalbi, mwana wa kwanza wa ukoo wa Nasaba ya Kalbid aliyekuwa gavana wa Sicilia kati ya mwaka 948–953. Baada ya hapo, Hasan alibadilishwa na mwanawe, Ahmad, ambaye alitawala Sicilia hadi aliporejeshwa Afrika Kaskazini mnamo 969, ambapo Ya'ish alichukua nafasi yake.

Hata hivyo, Ya'ish alishindwa kutuliza migogoro ya kikabila ndani ya mkoa wake kati ya makabila tofauti ya Waberber. Kutokana na hilo, aliondolewa madarakani mnamo Juni 970 na kubadilishwa na kaka yake Ahmad, Ali.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Italia
Elise Estrada

**Elise Estrada** (alizaliwa 30 Julai 1987) ni mwimbaji wa pop kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Johann Kaspar von Stadion

**Johann Kaspar von Stadion** ( 21 Desemba 1567 - 21 Novemba 1641 ) alikuwa mkuu wa Ujerumani na kiongozi wa kijeshi ambaye alihudumu kama Mwalimu Mkuu wa 45 wa Agizo la Teutonic kutoka mwaka 1627 hadi kifo chake mnamo 1641.Johann Kaspar von Stadion alikuwa Rais wa Hofkriegsrat na Mshauri wa Binafsi kwa Mfalme Ferdinand II.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Leonardo Ulrich Steiner

**Leonardo Ulrich Steiner, O.F.M.** (alizaliwa 6 Novemba 1950) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Brazili ambaye amekuwa Askofu Mkuu wa Manaus tangu mwaka 2020. Ni mwanachama wa Shirika la Ndugu Wadogo wa Mtakatifu Fransisko (Franciscans) tangu mwaka 1976 na amekuwa askofu tangu mwaka 2005. Alikuwa Askofu Msaidizi wa Jimbo Kuu la Brasília kutoka 2011 hadi 2019.

Mnamo 27 Agosti 2022, Papa Fransisko alimteua Steiner kuwa Kardinali, akiwa Kardinali wa kwanza kutoka eneo la Amazon.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wafransisko
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Jamii:Watu walio hai
Mario Vella

**Mario Vella** (amezaliwa 1953 mjini Tripoli) ni mwanafalsafa, mwanauchumi na mwanasiasa wa Kimalta. Alikuwa Gavana wa Benki Kuu ya Malta kutoka 2016 hadi 2020.

### Shairi na hadithi fupi 
Mara nyingine Vella hujaribu kuchapisha baadhi ya mashairi yake au hadithi fupi kwa Kimalta au kwa Kiingereza. Mfano mmoja ni yale yaliyomo katika *Wara r-Repubblika* (1979). Hata hivyo, hili halionekana kuwa jambo la kawaida sana. Hapa kuna moja ya mashairi yake:

:: Wakati umefika
:: kwa mnywaji wa moto
:: kujichotea
:: kwenye umati wa watu.

:: Wakati umefika
:: kwa mchoraji wa nyuzi za juu
:: na mchezaji hurukao
:: kuanguka na kuendelea mbolea ardhini,
:: ardhi iliyochomwa, kwa damu yao.

:: Wakati umefika
:: kuchoma kilele cha cirkasi
:: na kupiga msalaba kipumbavu
:: na kuachilia Barabbas,
:: simba, kutoka kwenye kifaa chake.

### Kazi ya Uhariri 
Ingawa Vella mara nyingine huchangia mawazo yake katika kazi za uhariri zifuatazo, bila shaka utu wake unaonekana zaidi katika mtindo na maudhui aliyoyachagua kwa machapisho haya.

* *Pitazzi Homor* (Vitabu Nyekundu vya Kikopi; 1989–90)
* *Fl-Antiporta tal-Millennju* (Kwenye Kizigezo cha Milenia; 1995)

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Nadia Essadiqi

**Nadia Essadiqi**, anayejulikana kwa jina la jukwaani **La Bronze**, ni mwanamuziki na mwigizaji wa Moroko kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Eria Fachin

**Eria Fachin** (amezaliwa 20 Aprili, 1960 – amefariki 9 Mei, 1996) alikuwa mwimbaji wa dance pop kutoka Kanada, anayejulikana zaidi kwa wimbo wake wa 1988 "Savin' Myself".

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Carlos Carmelo Vasconcellos Motta

thumb|300x300px|D. Vasconcellos Motta, mwaka wa 1971.
**Carlos Carmelo Vasconcellos Motta** (16 Julai 1890 – 18 Septemba 1982) alikuwa Kardinali aliyehudumu kwa muda mrefu. Hadi mwaka 2005, alikua Kardinali wa Brazili aliyehudumu kwa muda mrefu zaidi, kabla ya Eugênio de Araújo Sales kumshinda. Wakati wa u-Kardinali wake, Kanisa Katoliki nchini Brazili lilishuhudia upanuzi mkubwa, ikihusisha maendeleo ya harakati nyingi mpya ambazo ziliendelea kukua hata baada ya yeye kuondoka sana katika uwanja wa huduma.

Jamii:Waliozaliwa 1890
Jamii:Waliofariki 1982
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Sigobert Mlemavu

**Sigobert Mlemavu** (pia Sigibert au Sigebert) (aliyefariki takriban mwaka 508 au 509) alikuwa mfalme wa Wafranki wa Ripuarian katika eneo la Zülpich  na Cologne..

## Historia 
Jina la baba yake lilikuwa "Childebert". Anaaminika alijeruhiwa goti katikana na Vita vya Tolbiac dhidi ya Waalamani. Aliunga mkono tena Clovis I, dhidi ya Wavisigothi katika Vita vya Vouillé mnamo majira ya kuchipua mwaka 507.

Licha ya msaada wake kwa Clovis katika nyakati mbili zilizopita, kwa mujibu wa Gregory wa Tours, Sigobert aliuawa na mwanawe Chlodoric kwa uchochezi wa Clovis I, wakati mwanawe alipotuma wauaji kumvamia alipokuwa safarini kutoka ufalme wake msituni karibu na Fulda. Baada ya hapo Chlodoric alimjulisha Clovis kuhusu mauaji hayo na kumtolea hazina bora zaidi za ufalme wake mpya kama ishara ya ushirikiano wao mpya.

Clovis alituma wajumbe kukagua hazina hiyo, na wakamwambia Chlodoric azamishe mkono wake ndani ya sarafu za dhahabu kadiri awezavyo. Alipokuwa amezamisha mkono wake, wajumbe wa Clovis walimwua mfalme huyo mpya kwa usaliti. Baada ya hapo, Clovis alisimama mbele ya watu wa Chlodoric na, akionyesha mshangao kuhusu mauaji ya Sigebert, aliwaambia kuwa mwana huyo alituma wauaji kumuua baba yake, lakini kwamba Chlodoric naye pia alipata kifo chake. Clovis kisha akawapa ulinzi raia wa zamani wa Sigobert na Chlodoric, na hivyo akawa mfalme wao.

Gregory anapendekeza kwamba Chlodoric aliuliwa katika kampeni ile ile iliyomuua Mfalme wa Wafranki Chararic. Kabla ya hapo, Clovis alikuwa amewaua Ragnachar na ndugu zake.

Baada ya mauaji haya yote, Gregory anatueleza kwamba Clovis alilalamika kuwa hakuwa na familia tena, akimaanisha kuwa miongoni mwa waliouawa walikuwa ni ndugu zake wa karibu. Hata hivyo, alisema haya si kwa huzuni wala majuto, bali ili ndugu wowote waliobaki wajitambulishe, na hivyo wawe alama ya kuuawa.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Jaime Spengler

**Jaime Spengler, O.F.M.** (alizaliwa 6 Septemba 1960) ni Kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Brazili ambaye amekuwa Askofu Mkuu wa Porto Alegre tangu mwaka 2013. Pia amehudumu kama Rais wa Mkutano wa Kitaifa wa Maaskofu wa Brazili na Baraza la Maaskofu wa Amerika ya Latin (CELAM) tangu mwaka 2023. 

Yeye ni mwanachama wa Shirika la Ndugu Wadogo wa Mtakatifu Fransisko (Franciscans). Aliteuliwa kuwa Kardinali na Papa Fransisko tarehe 7 Desemba 2024.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Wafransisko
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Sibylla wa Burgundy

thumb|Sibylla akiwa na mumewe.
**Sibylla wa Burgundy** (1126 – 16 Septemba 1150 huko Salerno) alikuwa Malkia wa Sisilia kama mke wa pili wa Roger II wa Sisilia.

Alikuwa binti wa Hugh II, Duke wa Burgundy, na mkewe Felicia-Matilda wa Mayenne.

Mnamo mwaka 1149, Sibylla aliolewa na Mfalme Roger II wa Sisilia. Walipata watoto wawili:

* Henry (29 Agosti 1149 – alifariki akiwa bado mdogo)
* Mtoto aliyezaliwa amekufa (16 Septemba 1150)

Mnamo tarehe 16 Septemba 1150, Sibylla alifariki kutokana na matatizo ya uzazi wa mtoto wao wa pili. Alizikwa katika kanisa la monasteri ya La Trinità della Cava de' Tirreni.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Camillo Serafini

**Camillo Serafini** (21 Aprili 1864 – 21 Machi 1952) alikuwa Marquis wa Italia na Gavana wa kwanza na wa mwisho wa Mji wa Vatikani, kuanzia tarehe 11 Februari 1929 hadi kifo chake. Pia alijulikana kama mnadaji sarafu (numismatist).

## Maisha
Mnamo mwaka 1898, Serafini aliteuliwa kuwa msimamizi wa makusanyo ya sarafu katika Maktaba ya Vatikani. Alichapisha orodha ya makusanyo ya sarafu ya Vatikani kati ya mwaka 1910 na 1928. Alikuwa pia Rais wa Circolo San Pietro, shirika la kusaidia Prefektura ya Kaya ya Papa.

Papa Pius XI alimteua Serafini kuwa Gavana wa Mji wa Vatikani mnamo mwaka 1929, wakati wa kuanzishwa rasmi kwa Dola hilo. Alihudumu hadi kifo chake mwaka 1952. Papa Pius XI alijenga Ikulu ya Gavana katika Bustani za Vatikani kwa ajili ya ofisi ya utawala wa Gavana.

Mnamo mwaka 1929, Serafini aliwapokea mfalme na malkia wa Italia walipotembelea Vatikani.

Mnamo Desemba 1934, Papa Pius XI alimpa Serafini kwa muda wa miezi sita mamlaka kamili ya kutunga sheria ili kuboresha utawala wa kiraia wa Mji Wa Vatikani, jambo lililoripotiwa na *The New York Times* kwa kichwa cha habari: "Dikteta Ametangazwa kwa Mji wa Vatikani".

Akiwa gavana, Serafini alisaini tarehe 6 Septemba 1932 mkataba kati ya Ukulu mtakatifu na Ufalme wa Italia. Mnamo mwaka 1943, alisaini pamoja na Jamhuri ya Kijamii ya Italia iliyokuwa chini ya Wajerumani, mkataba wa kuhakikisha maeneo ya kidini yaliyokuwa nje ya Mapatano ya Laterano yanapata kinga ya kutoingiliwa.

Tarehe 20 Desemba 1939, mfalme na malkia wa Italia walifanya ziara rasmi ya pili Vatikani, ambapo Serafini alisoma hotuba ya kuwakaribisha.

Mwaka 1950, Charles H. Doyle alimwelezea Serafini kama “mtu wa pekee kati ya walei” ambaye alikuwa mgeni wa mara kwa mara kwa Papa Pius XII.

Serafini alifariki dunia mjini Roma kutokana na ugonjwa wa angina pectoris mnamo 21 Machi 1952, akiwa na umri wa miaka 88.

Serafini alikuwa ndugu wa Kardinali Domenico Serafini, ambaye aliwahi kuwa Prefekti wa Kongregesheni ya Uenezaji wa Imani kati ya mwaka 1916 na 1918.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Biblioteca Apostolica Vaticana

Jamii:Wanasiasa wa Italia
Ariel Engle

**Ariel Engle** ni Kanada indie pop ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo ambaye anarekodi na kuigiza kama msanii wa peke yake na Broken Social Scene.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Komantas wa Yotvingia

**Komantas** au **Skomantas** (anajulikana katika vyanzo vya Ruthenia kama *Komat*, katika Kilatini *Koommat*, na katika Kijerumani *Skomand* na *Skumand*; takriban 1225 – baada ya 1285) alikuwa mtemi mwenye nguvu na pia kuhani wa kipagani wa Wayotvingia, moja ya makabila ya awali ya Baltiki. Kwa mujibu wa mwanahistoria S. C. Rowell na watafiti wengine, mtemi huyo wa Sudovia anaweza kuwa ndiye Skalmantas, anayedhaniwa kuwa babu wa ukoo wa Wagedimina. Alifikia kilele cha nguvu zake katika miaka ya 1260 na 1270.

Skomantas alitajwa kwa mara ya kwanza na Peter von Dusburg wakati wa Mapinduzi Makuu ya Waprussia (1260–1274) kama kiongozi wa uvamizi wa mwaka 1263 dhidi ya Chełmno, ngome ya Wateutoni. Pia aliongoza mashambulizi dhidi ya Pinsk na maeneo mengine ya Waslavi, jambo lililomfanya ashindwe kushiriki kikamilifu katika mapinduzi hayo. Baada ya mapinduzi, Skomantas, kwa msaada wa Walithuania, aliwapeleka wanaume 4,000 dhidi ya Wateutoni. Hata hivyo, Waprussia wa Kale na makabila mengine ya Kibaltiki walikuwa wakipoteza nguvu. Makazi ya Skomantas yaliharibiwa mnamo 1280–1281 na akaikimbia pamoja na wanawe watatu, Rukals, Gedetes na Galms, kuelekea Ruthenia Nyeusi, ambayo wakati huo ilikuwa chini ya Ufalme Mkuu wa Lithuania. Hata hivyo, alirejea muda mfupi baadaye, akabatizwa katika ibada ya Kanisa Katoliki la Roma, na akatambua ukuu wa Wateutoni. Skomantas aliendelea kuongoza majeshi kwa niaba ya Wateutoni na alipewa mashamba ndani ya Prussia. Hata hivyo, kabila lake lilishindwa katika mapambano dhidi ya Wateutoni na lilikoma kuwepo kama taifa huru.

## Marejeo
* 
* 
* 

Jamii:Wanasiasa wa Lituanya
Pius Segmüller

thumb|Pius segmueller
**Pius Segmüller** (amezaliwa 8 Machi 1952) ni mwanasiasa wa Uswisi na kamanda wa zamani wa Walinzi wa Uswizi katika Jiji la Vatikani (1998–2002). Segmüller aliteuliwa kuwa Kamanda wa Walinzi wa Uswizi kufuatia kifo cha Alois Estermann.

Segmüller alianza rasmi majukumu yake tarehe 1 Agosti 1998, takribani miezi mitatu baada ya tukio la kusikitisha la 4 Mei, ambapo Kamanda Alois Estermann, mke wake, na askari mchanga wa Uswisi kutoka Valais aitwaye Cédric Tornay walifariki. Alikua Kamanda wa 32 wa Walinzi wa Uswizi.

Alizaliwa Emmen katika kantoni ya Lucerne, Segmüller asili yake ni Altstätten kutoka *Canton of St. Gallen*. Alitunukiwa uraia wa heshima wa Randa katika kantoni ya Valais kwa huduma zake wakati wa janga la eneo hilo. Kabla ya uteuzi wake mjini Vatikani, alikuwa Mkristo Mkatoliki anayeshiriki ibada katika parokia ya Burgdorf katika kantoni ya Bern.

Segmüller alisomea ualimu wa shule ya sekondari katika Chuo Kikuu cha Zurich kabla ya kuhudhuria chuo kikuu cha kijeshi katika Shule ya Shirikisho ya Kifundi ya Zurich (1980 na 1985). Pia alikamilisha kozi za uongozi mjini Bern na katika Taasisi ya Polisi ya Uswisi huko Neuchâtel (1995 na 1996). Alitumia miaka 13 kama afisa wa jeshi akihudumu katika vikosi vya uokoaji kabla ya kurejea katika maisha ya kiraia. Kabla ya kuteuliwa na Papa John Paul II, alifanya kazi katika Ofisi ya Usalama ya Kanton ya Bern akiwa mkuu wa mafunzo na majibu ya majanga.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Lucio Ángel Vallejo Balda

**Lucio Ángel Vallejo Balda** (alizaliwa Villamediana de Iregua, Logroño, Uhispania, 12 Juni 1961) ni padri wa Vatikani ambaye alifungwa jela kwa kuvujisha hati rasmi katika kashfa ya Vatileaks. Padri huyo alikiri kupitisha nyaraka za siri kwa waandishi wa habari. Yeye ndiye afisa wa ngazi ya juu zaidi wa Vatikani kuwahi kukamatwa. Papa Francis alimpa msamaha baada ya kutumikia nusu ya kifungo chake cha miezi 18 gerezani.

Alishtakiwa kwa kufichua nyaraka kwa waandishi wa habari wa Italia na kudai kwamba alidanganywa na mtuhumiwa mwenza, mshauri wa uhusiano wa umma Francesca Chaouqui ambaye, alisema, alimvutia kimapenzi katika hoteli moja mjini Florence mwaka 2014. Chaouqui alikanusha madai hayo na badala yake alipendekeza kwamba yeye (Vallejo) alikuwa shoga.

Vallejo alipatikana na hatia ya kuiba nyaraka na kuzitoa kwa waandishi wa habari mnamo 7 Julai 2016 na alifungwa katika gereza dogo ndani ya Vatikani na Jeshi la Polisi wa Vatikani (Gendarme Corps). Aliwekwa chini ya kifungo cha nyumbani lakini baadaye akarudishwa gerezani kwa kutumia simu ya mkononi kinyume cha sheria.

Vallejo ni mwanachama wa Jumuiya ya Mapadre wa Msalaba Mtakatifu, inayohusishwa na shirika la Kikatoliki Opus Dei. Baada ya kuachiliwa kutoka gerezani, alirudishwa kwenye Dayosisi ya Astorga nchini Hispania.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Hispania

Jamii:mapadri
Sancho III wa Castile

[thumb|Sancho III wa Castile katika Muswada wa Hati ya Kikastilia ya Mambo ya Nyakati za Wafalme (c. 1312–1325). Hivi sasa iko kwenye Maktaba ya Kitaifa ya [Uhispania]]
**Sancho III** (c. 1134 – 31 August 1158), alikuwa Mfalme wa Castile na Toledo kwa mwaka mmoja, kuanzia 1157 hadi 1158.

## Ndoa 
Sancho alioa mwaka 1151 na Blanche wa Navarre, binti wa García Ramírez wa Navarre, na wakawa na watoto:

* Alfonso VIII wa Castile, aliyemrithi
* infante García, aliyeaga akiwa mtoto mchanga mwaka 1156, jambo lililodhaniwa pia kusababisha kifo cha Malkia Blanche.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Elisapie

**Elisapie Isaac** pia anajulikana kama **Elisapie** ni raia wa Kanada .mwanamuziki, mtangazaji, mtayarishaji filamu za maandishi, mwanaharakati, na mwigizaji.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Elio

**Charlotte Grace Victoria Lee** (amezaliwa 1998 au 1999), anajulikana kitaaluma kama **Elio**, ni Welsh - Kanada ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, na mtayarishaji.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Tsavorite

thumb|200px|Ganeti ya Tsavorite
**Tsavorite** ni jiwe la thamani lenye rangi ya kijani kibichi inayong'aa, linalotokana na madini ya ganeti, na lina kemikali za alumini, silika, na vanadi. Jiwe hili hupatikana kusini mwa Kenya na kaskazini mwa Tanzania, na hufahamika kwa kuwa la asili bila tiba yoyote ya kuongezea rangi. Tsavorite ni adimu na ina uimara wa kipekee, na ndiyo maana inavutia sana katika tasnia ya mapambo. Rangi yake ya kijani inayong'aa hufanya iwe chaguo maarufu kwa mapambo ya kifahari kama pete, mikufu, na vipuli, huku ikionyesha uzuri wa asili na mvuto wa kipekee kwa wapenzi wa vito duniani kote.Tsavorite imetokana na Hifadhi ya Taifa ya Tsavo.

Mwaka 1967 Campbell R. Bridges, mwanajiolojia wa Uingereza aliigundua ganeti hiyo na Harry Platt wa Tiffany & Company (New York) kuipa jina Tsavorite kutokana na Hifadhi ya Tsavo nchini Kenya.

Ingawa Tsavorite hupatikana nchini Tanzania na Kenya, Tsavorite bora zaidi, yenye rangi ya kijani kibichi bado inapatikana Tsavo, Kenya pekee.

## Thamani na bei 
Tsavorite ni garnet yenye bei ya juu sokoni hivi sasa. Carati moja ya Tsavorite iliyo na ubora wa juu inagharimu dola 10,000 hadi 20,000. Mawe ya rangi nyepesi, hasa yale madogo ya karati moja, yanapatikana kwa urahisi. Hata hivyo, mawe yenye rangi nzuri na safi, hasa ya karati mbili au zaidi, ni nadra sana na bei yake kwa kila karati hupanda kwa haraka. Mawe yenye rangi ya kijani kibichi iliyojaa sana husababisha bei ya juu zaidi.

## Marejeo
Jamii:uchumi wa Kenya
Jamii:uchumi wa Tanzania
Shirley Eikhard

Shirley Rose Eikhard (amezaliwa 7 Novemba, 1955 – amefariki 15 Desemba, 2022) alikuwa mtunzi na mwimbaji kutoka Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Catherine Major

**Catherine Meja** (amezaliwa 18 Februari, 1980) ni mwimbaji wa pop na mtunzi wa nyimbo kutoka Quebec.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Olivia Lunny

**Olivia Lynne Lunny** (amezaliwa 4 Februari, 1999) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo na mwanamuziki wa Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Emmalyn

**Emmalyn Estrada** (amezaliwa 5 Aprili, 1992), anajulikana kama 'Emmalyn'', ni mwimbaji wa Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Luba

**Luba** (aliyezaliwa **Lubomyra Kowalchyk** , 24 Aprili, 1958) ni mwanamuziki wa Kanada, mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, na msanii wa kurekodi kutoka Montreal.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Sebastião da Silveira Cintra

**Sebastião Leme da Silveira Cintra** (20 Januari 1882 – 17 Oktoba 1942) alikuwa Kardinali wa Brazil wa Kanisa Katoliki. Alihudumu kama Askofu Mkuu wa São Sebastião do Rio de Janeiro kuanzia mwaka 1930 hadi kifo chake, na aliteuliwa kuwa kardinali mwaka huo wa 1930.

Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Waliofariki 1942
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Jessica Lowndes

**Jessica Lowndes** (alizaliwa 8 Novemba, 1988)ni mwigizaji wa Kanada, mwimbaji, na mtunzi wa nyimbo.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Augusto da Silva

**Augusto Álvaro da Silva** (8 Aprili 1876 – 14 Agosti 1968) alikuwa Kardinali wa Brazil wa Kanisa Katoliki. 

Alihudumu kama Askofu Mkuu wa São Salvador da Bahia kuanzia mwaka 1924 hadi kifo chake mwaka 1968, na aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 1953 na Papa Pius XII.

Jamii:Waliozaliwa 1876
Jamii:Waliofariki 1968
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Lisa Lougheed

**Lisa Dawn Lougheed** (alizaliwa 9 Septemba, 1968)ni mwimbaji wa zamani wa Kanada, densi, mwigizaji wa sauti, na mtunzi wa nyimbo.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Odilo Scherer

**Odilo Pedro Scherer** (alizaliwa 21 Septemba 1949) ni kardinali wa Brazil wa Kanisa Katoliki. Tangu mwaka 2007, amekuwa Askofu Mkuu wa São Paulo, ambapo alihudumu kama askofu msaidizi kuanzia 2001 hadi 2007. Kuanzia 1994 hadi 2001, alifanya kazi katika Curia ya Roma kwenye Idara ya Maaskofu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Brazil
Jamii:Watu walio hai
Celine Lomez

**Céline Lomez** (amezaliwa 11 Mei, 1953) ni mwigizaji na mwimbaji waKanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Ruth Schweikert

thumb|Ruth Schweikert
**Ruth Schweikert** (15 Julai 1964 - 4 Juni 2023) alikuwa mwandishi wa Uswizi.

## Maisha 
Schweikert alizaliwa mnamo tarehe 15 Julai 1964 katika mji wa Lörrach, kusini mwa Ujerumani. Alichapisha kazi yake ya kwanza, *Erdnüsse. Totschlagen*, mkusanyiko wa hadithi fupi, mnamo 1994. Kitabu hicho kilipata umaarufu mara moja, na Schweikert "alisababisha hisia kubwa kama sauti yenye nguvu kwa kizazi kipya cha wasanii wachanga wa fasihi ya Uswisi", na kulinganishwa na waandishi Peter Weber na Urs Richle. Anajulikana zaidi kwa riwaya zake *Augen zu* (1998), *Ohio* (2005) na *How we get older* (2015).

Schweikert aligundulika na saratani ya matiti yenye ukali mnamo 2016, jambo ambalo alilitumia kama msingi wa riwaya yake ya mwisho, *Days Like Dogs*, iliyochapishwa mnamo 2019. Alifariki dunia mnamo tarehe 4 Juni 2023 akiwa na umri wa miaka 58, kutokana na saratani. Schweikert alikuwa ameoa na mtengenezaji filamu Eric Bergkraut. Alimwacha mume wake na wana wake watano.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Barbara Law

**Barbara Law**, née **Dixon** (amezaliwa 4 Aprili, 1952) ni watu wa Irish na Kanada ni mwigizaji na mwimbaji.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Andrea Lewis

**Andrea Desiree Lewis** (amezaliwa 15 Agosti, 1985) ni mwigizaji na mwimbaji wa Kanada, anayejulikana kwa jukumu lake kama Hazel Aden katika kipindi cha muda mrefu cha runinga cha *Degrassi: The Next Generation*.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Sherisse Laurence

**Sherisse Laurence** (baadaye alijulikana kama **Sherisse Stevens**) ni mwimbaji na mburudishaji wa Kanada kutoka Selkirk, Manitoba.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Laurence-Anne

**Laurence-Anne Charest Gagné** ni mwimbaji wa pop kutoka Kanada na Quebec,

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Kambi ya kijeshi ya Kitona

**Kambi ya Kijeshi ya Kitona** 

ni kituo kikuu cha kijeshi katika mkoa wa Kongo-Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Jengo hili kubwa, ambalo ni muhimu kihistoria, ni kituo cha kijeshi na kituo cha mafunzo, na lina jukumu muhimu katika ulinzi na mafunzo ya vikosi vya jeshi vya Kongo (FARDC).

## Historia 
Kambi ya kijeshi ya Kitona ilianzishwa wakati wa ukoloni wa Ubelgiji, wakati ilipotumika kama kituo cha kijeshi cha kikoloni. Kwa sababu ya eneo lake la kijiografia, jiji hilo lilikuwa muhimu katika kusimamia shughuli za kijeshi na kulinda eneo hilo. Baada ya Kongo kupata uhuru mwaka 1960, kambi hiyo ilijumuishwa katika miundombinu ya majeshi mapya ya kitaifa na iliendelea kuwa na jukumu muhimu katika masuala ya kijeshi ya nchi hiyo.

Kambi hiyo ilikuwa maarufu sana wakati wa Vita vya Kwanza vya Kongo (1996-1997) na Vita vya Pili vya Kongo (1998-2003). Wakati wa vita hivyo, Kitona ilitumiwa kama kituo kikuu cha kimkakati, hasa na vikosi vya kigeni vilivyounga mkono wapiganaji tofauti.

## Mahali na sifa 
Kambi ya Kitona iko karibu na pwani ya Atlantiki, katika eneo lenye faida karibu na mpaka wa Angola. Ukaribu huo wa kijiografia ulichangia umuhimu wake wa kihistoria akiwa kituo cha usafirishaji na ulinzi.

Jengo hilo linatia ndani:

* Miundombinu ya mazoezi ya kijeshi, kutia ndani uwanja wa risasi na maeneo ya mazoezi ya kijeshi.

Makao kwa ajili ya wanajeshi na familia zao Uwanja wa ndege na uwanja wa ndege kwa ajili ya shughuli za kijeshi za angani.

* Kwa sababu ya ukubwa na kutengwa kwa kambi hiyo, ilikuwa mahali panapofaa kwa shughuli kubwa za kijeshi.

## Jukumu la sasa 
Leo, kambi ya kijeshi ya Kitona hutumiwa hasa kuwazoeza wanajeshi wapya na kufanya mazoezi makubwa ya kijeshi. Pia inashikilia mipango ya ushirikiano wa kijeshi na nchi nyingine na mashirika ya kimataifa, kama sehemu ya juhudi za kusasisha FARDC.

Kambi hiyo pia hutumika kama kituo cha kupelekwa kwa shughuli za kijeshi katika maeneo ya jirani na kukabiliana na vitisho kwa usalama wa kitaifa.

## Miradi ya kisasa 
Katika miaka ya hivi karibuni, serikali ya Kongo, kwa kushirikiana na washirika wa kimataifa, imefanya juhudi za kurejesha na kuboresha miundombinu ya Kitona. Miradi hiyo inakusudia kuboresha uwezo wa kiutendaji wa kambi hiyo na kuimarisha nidhamu na ufanisi wa majeshi ya Kongo.

## Umuhimu wa kimkakati 
Kambi ya kijeshi ya Kitona bado ni ishara ya historia ya kijeshi ya DRC na nguzo ya uwezo wa ulinzi wa kitaifa. Msimamo wake wa kijiografia na miundombinu yake ni muhimu katika kulinda usalama wa nchi na katika kuandaa vikosi vya jeshi la Kongo kukabiliana na changamoto za kisasa.

## Tazama pia 
### Makala zinazohusiana 
### Viungo vya nje 
## Maelezo ya ziada 
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Juan Landázuri Ricketts

**Juan Landázuri Ricketts** (19 Desemba 1913, Arequipa, Peru – 16 Januari 1997, Lima, Peru) alikuwa mmoja wa maaskofu mashuhuri zaidi wa Kanisa Katoliki wakati wa miaka ya 1960 na 1970 huko Amerika Kusini.

Kipindi hiki kilijulikana kwa msimamo wa Kanisa dhidi ya ukiukaji wa haki za binadamu uliofanywa na tawala nyingi za kijeshi. Pia, Kanisa lilionyesha upendeleo kwa maskini na kujali kuhusu umasikini uliokithiri na ukosefu wa usawa wa kiuchumi. Kabla ya kutimiza umri wa miaka 80 mnamo Desemba 19, 1993, Juan Landázuri Ricketts alikuwa kardinali wa mwisho aliyeteuliwa na Papa John XXIII aliyebaki na haki ya kupiga kura katika makutano ya kupiga kura ya kumchagua papa.

Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 1997
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Peru
Roberto Giusti

**Roberto Giusti** (1953 au 1954 – 22 Januari 2025) alikuwa mwandishi wa habari kutoka Venezuela. 

Alifanya kazi katika magazeti mbalimbali yakiwa ni pamoja na *El Nacional* na *El Universal*. 

Aliandika vitabu vingi vikiwemo *Yo Lo Viví*, *Memorias Inconclusas*, na *Pasión Guerrilla*. Pia alifanya kazi kwa Globovisión TV na alikuwa mtangazaji wa vipindi *Primera Página* na *Grado 33*. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Waandishi wa Venezuela
Jean-François Kahn

**Jean-François Kahn** (12 Juni 1938 – 23 Januari 2025) alikuwa mwandishi wa habari na mwandishi wa insha kutoka Ufaransa. . 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Kazimierz Świątek

left|thumb|346x346px|Kazimierz świątek hutembelea seminari huko Esztergom, Hungaria, mnamo 1996
thumb|330x330px|Sahihi ya Kazimierz świątek's iliyosainiwa katika Esztergom, Hungary (25 Februari 1996)
**Kazimierz Świątek** (21 Oktoba 1914 – 21 Julai 2011) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki anayejulikana sana kwa upinzani wake dhidi ya ukomunisti wa Kisovieti wakati wa Vita Baridi na huduma yake huko Minsk, Belarus. 

Kardinali Świątek alikuwa Askofu Mkuu wa zamani wa Metropolitan wa Minsk-Mohilev na Msimamizi wa Kitume wa Pinsk.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Belarus
Monique Leyrac

**Monique Leyrac** (amezaliwa 26 Februari, 1928 - amefariki 15 Desemba, 2019) alikuwa mwimbaji na mwigizaji wa Kanada

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Carole Laure

**Carole Laure** (amezaliwa 5 Agosti, 1948) ni mwigizaji na mwimbaji kutoka Quebec, Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Nicholas Eadie

**Nicholas Eadie** (1958 – 22 Januari 2025) alikuwa mwigizaji wa runinga, filamu, na maonyesho ya jukwaani kutoka Australia. .

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waigizaji filamu wa Australia
Katerine Duska

**Katerine Duska** (alizaliwa 5 Novemba, 1989)ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Ugiriki - Kanada.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Michael Longley

**Michael Longley**, CBE (27 Julai 1939 – 22 Januari 2025) alikuwa mshairi kutoka Ireland ya Kaskazini.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Washairi
Jamii:Watu wa Ireland
Deanna Durbin

**Edna Mae Durbin** (amezaliwa 4 Desemba, 1921 - amefariki 17 Aprili, 2013) anayejulikana kitaalamu kama **Deanna Durbin** , alikuwa mwimbaji na mwigizaji wa Marekani mzaliwa wa Kanada, ambaye alihamia Marekani na familia yake akiwa mtoto mdogo.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Cornel Oțelea

**Cornel Oțelea** (19 Novemba 1940 – 22 Januari 2025) alikuwa mchezaji wa mpira wa mikono kutoka Romania ambaye alishinda Mashindano ya Dunia mara tatu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Romania
Jamii:Mpira wa mkono
Diane Dufresne

**Diane Dufresne**  alizaliwa 30 Septemba, 1944) ni mwimbaji wa Ufaransa, Kanada na mchoraji, anajulikana kwa kuimba mkusanyiko mkubwa wa nyimbo maarufu za Quebec.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Charlotte Raven

**Charlotte Raven** (Septemba 1969 – Januari 2025) alikuwa mwandishi na mwanahabari wa Uingereza. Alitajwa kama mmoja wa Wanawake 100 wa BBC mwaka 2013.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1969
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Uingereza
Jamii:Waandishi wa habari
Victoria Duffield

**Victoria Eileen Elizabeth Duffield** (amezaliwa 3 Januari, 1995) ni mwimbaji wa zamani wa Kanada, mtunzi wa nyimbo, densi, na mwigizaji.

## Marejeo
Jamii:Waimbaji wa Kanada
Petr Hannig

**Petr Hannig** (20 Januari 1946 – 21 Januari 2025) alikuwa mwimbaji, mtayarishaji, mwanasiasa, na kiongozi wa Chama cha Common Sense kutoka Jamhuri ya Cheki   

## Marejeo 

Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanamuziki wa Ucheki
Jamii:Wanasiasa wa Ucheki
Kimmo Tauriainen

**Kimmo Tauriainen** (16 Machi 1972 – 22 Januari 2025) alikuwa mchezaji wa soka wa Kifini aliyekuwa akicheza kama kiungo. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufini
Gabriel Yacoub

**Gabriel Yacoub** (4 Februari 1952 – 22 Januari 2025) alikuwa mwanamuziki, mtunzi wa nyimbo, na msanii wa sanaa za kuona kutoka Ufaransa.   

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Vasco Joaquim Rocha Vieira

**Vasco Joaquim Rocha Vieira**, GCTE GCC GCIH ComA (16 Agosti 1939 – 22 Januari 2025) alikuwa afisa wa Jeshi la Ureno na gavana wa mwisho wa Macau.    

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanajeshi wa Ureno
Juan Antonio Román

**Juan Antonio Román Castillo** (18 Septemba 1942 – 22 Januari 2025) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Hispania aliyecheza kama winga na baadaye kuwa meneja.Alifariki tarehe 22 Januari 2025, akiwa na umri wa miaka 82. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1942
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Pedro Barreto

**Pedro Ricardo Barreto Jimeno**, S.J. (alizaliwa 12 Februari 1944) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Peru. Alikuwa Askofu Mkuu wa Huancayo kuanzia mwaka 2004 hadi 2024. Amekuwa kardinali tangu mwaka 2018.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Wajesuiti
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu walio hai
Jamii:watu wa Peru
Basil Nasr al-Kafarna

**Basil Nasr al-Kafarna**  ا(Februari 1966 – 20 Januari 2025) alikuwa mwanasiasa wa Kipalestina. Alihudumu kama Waziri wa Nchi wa Masuala ya Misaada kuanzia mwaka 2024 hadi 2025. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Palestina
Juan Luis Cipriani Thorne

**Juan Luis Cipriani Thorne** (alizaliwa 28 Desemba 1943) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Peru. Alikuwa Askofu Mkuu wa Lima kuanzia mwaka 1999 hadi 2019. Amehudumu kama askofu tangu mwaka 1988 na aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 2001.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Peru
Jamii:Watu walio hai
Maximilian von Fürstenberg

thumb|Nembo ya Maximilien von Fürstenberg kama Mwalimu Mkuu wa Agizo la Holy Sepulcher.
**Maximilian Louis Hubert Egon Vincent Marie Joseph von Fürstenberg-Stammheim** (23 Oktoba 1904 – 22 Septemba 1988) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki na alihudumu kama Mkuu wa Idara ya Makanisa ya Mashariki.
right|thumb|Kanisa la Kifransisko la Mont-Apollinaris

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1988
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Ubelgiji
Joannes-Henricus de Franckenberg

**Johann Heinrich, Graf von Frankenberg** (18 Septemba 1726 – 11 Juni 1804) alikuwa Askofu Mkuu wa Mechelen, Kiongozi Mkuu wa Nchi za Chini, na kardinali. Alisaini kwa majina de Franckenberg na van Franckenberg.

Jamii:Waliozaliwa 1726
Jamii:Waliofariki 1804
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Ubelgiji
Victor-Auguste-Isidor Deschamps

**Victor Augustin Isidore Dechamps** (6 Desemba 1810, huko Melle – 29 Septemba 1883, huko Mechelen) alikuwa Askofu Mkuu wa Mechelen, Kardinali, na Kiongozi Mkuu wa Kanisa Katoliki nchini Ubelgiji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1810
Jamii:Waliofariki 1883
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Ubelgiji
Jozef De Kesel

**Jozef De Kesel** (alizaliwa Juni 17, 1947) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Ubelgiji ambaye aliwahi kuwa Askofu Mkuu wa Mechelen-Brussels kuanzia 2015 hadi 2023. Kabla ya hapo, alihudumu kama askofu msaidizi wa eneo hilo kutoka 2002 hadi 2010. Aidha, alikuwa Askofu wa Bruges kuanzia 2010 hadi 2015 na aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 2016.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu walio hai
Jamii:watu wa Ubelgiji
Joseph Cardijn

thumb|280x280px|Kaburi lake huko Laeken.
**Joseph Leo Cardijn** (13 Novemba 1882 – 24 Julai 1967) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Ubelgiji na mwanzilishi wa harakati ya Wafanyakazi Wakristo Vijana (Jeunesse ouvrière chrétienne, JOC).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Waliofariki 1969
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Ubelgiji
Vinko Puljić

[thumb|Puljić na [Papa Yohane Paulo II|Papa John Paul II huko Sarajevo, 13 Aprili 1997]]
**Vinko Puljić** (alizaliwa 8 Septemba 1945) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Bosnia na Herzegovina ambaye amekuwa kardinali tangu mwaka 1994. Alikuwa Askofu Mkuu wa Sarayevo kuanzia mwaka 1991 hadi 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Bosnia na Herzegovina
Juan Guevara

**Juan Gualberto Guevara** B.A. J.C.D. (12 Julai 1882 – 27 Novemba 1954) aliteuliwa kuwa Kardinali Kuhani na Papa Pius XII mnamo Februari 18, 1946. Alikuwa Askofu Mkuu wa Lima katika Kanisa Katoliki na alikuwa Kardinali wa kwanza wa Peru.

Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Waliofariki 1954
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Peru
Mabadiliko ya tabianchi

**Mabadiliko ya tabianchi**  yanarejelea mabadiliko ya muda mrefu katika joto na mifumo ya hali ya hewa. Mabadiliko haya yanaweza kuwa ya asili, kutokana na mabadiliko katika shughuli za jua au milipuko mikubwa ya volkeno. 

## Sababu za mabadiliko ya tabianchi 
### Sababu za asili
# **Milipuko ya volkeno** – milipuko mikubwa ya volkeno hutoa majivu, vumbi, na gesi kama dioksidi ya sulfuri angani, ambayo inaweza kupunguza joto la dunia kwa muda kwa kuzuia mwangaza wa jua. Hata hivyo, gesi zingine huchangia ongezeko la joto kwa muda mrefu.
# **Mabadiliko ya shughuli za jua** – kiwango cha nishati kinachotolewa na jua hubadilika kwa muda, na kusababisha ongezeko au upungufu wa joto duniani.
# **Mabadiliko ya mikondo ya bahari**– mikondo ya bahari kama El Niño na La Niña huathiri joto la dunia na mifumo ya hali ya hewa. Mikondo ya joto huongeza halijoto ya anga, wakati mikondo ya baridi inaweza kusababisha baridi.
# **Mabadiliko ya mzunguko wa dunia** – mabadiliko ya mwelekeo na mzunguko wa dunia kuzunguka jua yanaweza kuathiri usambazaji wa mwangaza wa jua na kusababisha vipindi vya baridi au joto kwa maelfu ya miaka.
# **Uzalishaji wa asili wa gesi za joto** – michakato ya asili kama kuoza kwa mimea kwenye maeneo ya vinamasi na kuyeyuka kwa permafrost hutoa gesi kama methane na dioksidi kaboni, ambazo huchangia ongezeko la joto.

### Sababu za kibinadamu
# Uchomaji wa mafuta ya kawaida – kuchoma makaa ya mawe, mafuta, na gesi asilia hutoa dioksidi kaboni (CO₂) na gesi zingine za joto, ambazo huzuia joto kuondoka angani na kusababisha ongezeko la joto duniani.
# Ukataji wa misitu – kukata miti hupunguza uwezo wa misitu kunyonya CO₂, na hivyo kuongeza kiwango cha gesi hizi kwenye anga.
# Uzalishaji wa viwandani – viwanda hutoa uchafuzi wa hewa, ikiwa ni pamoja na CO₂ na methane, kutoka kwa shughuli za uzalishaji, hali inayochochea mabadiliko ya tabianchi.
# Kilimo – mifugo hutoa methane wakati wa mmeng’enyo wa chakula, na mbolea zenye nitrojeni hutoa oksidi ya nitrojeni, zote zikiwa gesi zenye nguvu za joto zinazochangia ongezeko la joto.
# Miji mikubwa na mabadiliko ya matumizi ya ardhi – upanuzi wa miji, barabara, na majengo hubadilisha ardhi ya asili, huongeza ufyonzaji wa joto, na kuathiri udhibiti wa halijoto.
# Utupaji wa taka na uzalishaji wa gesi kutoka kwa madampo – taka zinazooza kwenye madampo hutoa methane, gesi inayochangia kwa kiasi kikubwa ongezeko la joto duniani.
# Matumizi kupita kiasi na unyonyaji wa rasilimali – uhitaji mkubwa wa rasilimali husababisha matumizi makubwa ya nishati, ukataji wa misitu, na uchafuzi wa mazingira, hali zinazochangia mabadiliko ya tabianchi.

## Tazama pia 
* Kupanda kwa halijoto duniani
* Tabianchi
* Tofauti za hali ya hewa na mabadiliko yake

## Marejeo
Jamii:ekolojia
Pierre-Lambert Goossens

**Pierre-Lambert Goossens** (18 Julai 1827 – 25 Januari 1906) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Ubelgiji aliyewahi kuwa Askofu Mkuu wa Mechelen kuanzia mwaka 1884 hadi kifo chake. Aliteuliwa kuwa kardinali mwaka 1889.

## Marejeo 
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Ubelgiji
Jamii:Waliozaliwa 1827
Jamii:Waliofariki 1906
Kangaru School

**Kangaru School** pia **Shule ya Upili ya Kangaru** au **Kangaru High School**  ni Shule za Kaunti za ziada iliyopo Kaunti ya Embu nchini Kenya.Ni shule ya Wavulana ya bweni. Kangaru School ilianzishwa mwaka 1947 na Sir Robin Wainwright . Kangaru ina idadi ya wanafunzi takribani 1,600 na walimu takribani 60.
Ni moja ya shule za zamani zaidi nchini Kenya.Inaitwa kangaru kutokana na jina la Kijiji cha Kangaru 

## Wahitimu mashuhuri
* **Ben Mutua Jonathan Muriithi** ,Anajulikana sana kama **BMJ Muriithi**, ambaye ni mwandishi wa habari anayeishi Marekani akifanya kazi na Voice of America, na pia msanii maarufu wa muziki wa benga.

## Marejeo 
Jamii:elimu
Jamii:Kenya
Jamii:Kaunti ya Embu
İrşadi Aksun

**M. İrşadi Aksun** (alizaliwa 5 Aprili 1957) ni profesa wa Kituruki katika fani ya uhandisi wa umeme na elektroniki na ni mhudumu wa Chuo cha Uhandisi katika Chuo Kikuu cha Koç. Alipata shahada ya kwanza na ya uzamili kutoka Chuo Kikuu cha Mashariki ya Kati na shahada yake ya Ph.D. kutoka Chuo Kikuu cha Illinois mnamo 1990.

Alirudi nchini Uturuki mnamo 1992 na kuanza kazi katika Chuo Kikuu cha Bilkent. Baadaye, mnamo 2001, alihamishiwa Chuo Kikuu cha Koç kama profesa wa uhandisi na akateuliwa kuwa mhudumu wa Chuo cha Uhandisi mnamo 2004. Aksun amepata tuzo ya Baraza la Utafiti wa Kisayansi na Kiteknolojia la Uturuki (TÜBİTAK) kwa mradi wake wa mizunguko ya elektroniki yenye tabaka nyingi.

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya
Anneli Aejmelaeus

**Anneli Pirjo Marjukka Aejmelaeus**  (18 Septemba , 1948, Mikkeli) ni profesa anayeibuka wa Agano la Kale na Utamaduni na Fasihi ya Mashariki ya Karibu katika Kitivo cha Theolojia katika Chuo Kikuu cha Helsinki, pia ni makamu mkurugenzi wa Chuo cha Ufini cha Kituo cha Ubora "Mabadiliko katika Maandishi Matakatifu na Mapokeo ".

## Vitabu 
* *Parataxis in the Septuagint: A Study of the Renderings of the Hebrew Coordinate Clauses in the Greek Pentateuch*. Helsinki: Suomen Tiedeakatemia. ().
* *On the Trail of the Septuagint Translators: Collected Essays*. Leuven: Peeters, 2007. ().
* *Täyttä Hepreaa: Johdatus Vanhan Testamentin Hepreaan*. Helsinki: Kirjapaja, 2007. ().

## Marejeo
Jamii:Watu wa Ulaya