open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maher Sabry

**Maher Sabry** (Kiarabu: ماهر صبري; alizaliwa tarehe 11 Aprili 1967) ni mkurugenzi wa ukumbi wa michezo wa kuigiza, mwandishi wa tamthilia, mkurugenzi wa filamu, mtayarishaji na mwandishi wa skripti, mshairi, mwandishi na mchora katuni kutoka Misri.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Misri
Mahmoud Jalal

**Mahmoud Jalal** (1911–1975), alikuwa msanii wa Kisyria, mchoraji, mchongaji wa sanamu, na mbunifu mwenye medali aliyezaliwa nchini Libya. Anahesabiwa kuwa mmoja wa viongozi wa awali wa harakati za sanaa ya kisasa nchini Syria.

## Wasifu 
Mahmoud Jalal alizaliwa mwaka 1911 mjini Tripoli, Libya. Alifariki mwaka 1975 mjini Damascus, Syria, ambako alishiriki tangu mwanzo katika ujenzi wa misingi ya kitaaluma na kisanaa pamoja na maendeleo ya taasisi za sanaa za ndani. Kazi zake za sanaa zimewahi kuonyeshwa ndani na nje ya nchi wakati wa uhai wake na hadi leo, na kazi zake zinawakilishwa vizuri katika Makumbusho ya Taifa ya Damascus.

## Elimu 
Akiwa kijana, mwaka 1935, Mahmoud Jalal alikubaliwa kusomea uchoraji katika Akademia di Belle Arti di Roma, na wakati huohuo alihudhuria masomo ya uchongaji katika Taasisi ya San Jacomo mjini Roma, Italia Baada ya kuhitimu kutoka akademia hiyo mwaka 1939, Jalal alirejea Syria na kuanza kufundisha pamoja na kuanzisha dhana mpya za sanaa. Baadaye, mwaka 1960, aliteuliwa kuwa msimamizi wa programu za sanaa katika shule za Damascus.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1975
Jamii:Wachoraji wa Syria
Jamii:Waliozaliwa 1911
Mohammed Mrabet

**Mohammed Mrabet** (alizaliwa Tangier, Moroko, 1936) ni mwandishi na msanii wa Moroko. Alianza kazi yake kama mvuvi, mfanyakazi wa uwanja wa gofu, na mpiga ngushi kabla ya kugeukia uandishi na uchoraji.

Mrabet alikutana na Paul Bowles, mwandishi wa Marekani, ambaye alimwongoza katika uandishi. Hadithi zake ziliandikwa na Bowles na kutafsiriwa katika langu nyingi, na kumfanya kuwa maarufu kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Moroko
Yannis Mitarakis

**Yannis Mitarakis** ( Kigiriki: Γιάννης Μυταράκης; Alexandria, Misri, 1897/98 - Athens, Ugiriki, 1963 ) alikuwa mchoraji mandhari wa Kigiriki .

## Wasifu 
Alizaliwa mwaka wa 1897 au 1898 mjini Alexandria na alikuwa mwanachama wa jumuiya ya Wagiriki ya Misri . Alisomea kilimo huko Paris kuanzia 1915 hadi 1921. Wakati wa miaka yake huko Paris alichukua kozi za uchoraji katika *Chuo cha A. Lohre* na *La Palette* .

Shughuli za maonyesho ya Mitarakis zilianza mwaka wa 1922 nchini Ufaransa . Alirudi Ugiriki mwaka wa 1929 na kuishi Athens ambapo alitumia maisha yake yote. Alikuwa mwanachama wa vikundi mbalimbali vya sanaa vya Kigiriki na alichangia maonyesho mengi ya ndani na ya kimataifa. Mitarakis alishiriki katika Biennale ya Venice (1934, 1936 na 194  ), Biennale ya São Paulo (1958), Alexandria n.k., shindano la Guggenheim (pamoja na wasanii wenzake wa Kigiriki Yiannis Spyropoulos, Panayiotis Tetsis, Spyros Vassiliou na Giorgos Gounaropoulos ) n.k.

## Marejeo 
Jamii: Waliozaliwa 1897
Jamii:Waliofariki 1963
Paul Kelemba

**Paul Kelemba** (alizaliwa Nairobi, 26 Juni 1962) ni msanii wa vibonzo vya katuni na mchoraji wa vikaragosi wa Kenya aliyejifunza mwenyewe. Anatumia **Maddo** kama jina la kisanii, ambalo lilitokana na jarida la Mad Magazine la New York.

## Kazi
Baada ya kumaliza masomo yake, Paul Kelemba alianza kazi katika wakala wa matangazo wa hapa nchini mjini Mombasa, kisha baadaye akafanya kazi na majarida mbalimbali ya Kenya, yakiwemo *Coastweek* na *Daily Nation*, kama mchoraji wa vielelezo na katuni katika miaka ya 1980 na 1990.

Tangu mwaka 1992 Maddo amekuwa mwandishi wa ukurasa wa kejeli wa kila wiki unaoitwa *It’s a Madd Madd World* katika gazeti la *The Standard* (Kenya). Mwaka 2009 alikusanya kazi zake za *It’s a Madd Madd World* katika juzuu tatu wakati wa ukaaji wa mwezi mmoja katika Kituo cha Rockefeller Foundation Bellagio nchini Italia.

Umaarufu wake kimataifa unajumuisha ukaaji wa kisanii katika nchi za Japani, Estonia na Ujerumani.

Maddo ni mshindi wa Tuzo za *CNN MultiChoice African Journalist Awards* za mwaka 2015, ni mtayarishaji mshirika katika *Buni Media Ltd,* kampuni inayotayarisha kipindi cha *The XYZ Show* kilichopata msukumo kutoka kwa kipindi cha Kifaransa *Les Guignols* s,aidha  yeye ni mwenyekiti wa *Ketebul Music*, shirika la majaribio ya aji wa muziki nchini Kenya linaloendeshwa na Tabu Osusa.

## Tanbihi
Jamii:Wachoraji wa Kenya
Jamii:Watu kutoka Nairobi
Jamii:Waliozaliwa 1962
Igd al-Jalād

**Igd al-Jalād** (Kiarabu: عقد الجلاد, pia huandikwa *Igd Algalad* kwa Kiingereza) ni kundi maarufu la muziki kutoka Sudan. Lilianzishwa mwaka 1984, likiwa na waimbaji na wapiga ala mbalimbali, na limeendelea kuwa hai hadi leo likiwa na wanachama wapya kwa vipindi tofauti. Kundi hili lilipata umaarufu mkubwa kutokana na tungo zake za muziki pamoja na matumizi ya mashairi yenye ujumbe wa kisiasa wa mafumbo, yaliyoandikwa na washairi wa Sudan na Warabu wengine, kama vile *Mahjoub Sharif* au *Muhammad Taha Al-Qadda*l, yakilenga “kuwapa sauti waliopuuzwa, waliodhulumiwa, na wale waliobaki nyuma katika jamii

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waimbaji
Jamii:Waandishi
Jamii:Wanamuziki wa Sudan
Mohammed Elshamy

**Mohammed Elshamy** (alizaliwa 12 Aprili 1994) ni mpiga picha wa mwandishi wa habari kutoka Misri, anayeishi na kufanya kazi Lagos na New York.

## Elimu 
Elshamy ana shahada ya Sanaa (Bachelor of Arts) kutoka Chuo Kikuu cha Cairo na Chuo Kikuu cha New York (2014). Pia alihitimu programu ya cheti katika Uandishi wa Kihistoria (Documentary Practice) na Uandishi wa Habari za Picha katika Kituo cha Kimataifa cha Upigaji Picha (International Center of Photography) mwaka 2017.

## Kazi 
Elshamy alianza kazi yake kama mwanafunzi wa mafunzo (trainee) katika gazeti la kila siku la Misri *Al-Masry Al-Youm* kabla ya kujiunga na Shirika la Anadolu, akiwa na makao yake New York. Ameandika na kuripoti matukio muhimu kama mikutano ya Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, uchaguzi, maandamano ya Waislamu na matukio mengine mbalimbali.

Akiwa nchini Misri, alirekodi mapigano ya mitaani pamoja na mapinduzi ya serikali ya Misri ya mwaka 2013. Pia aliripoti mlipuko wa janga la Ebola nchini Sierra Leone na Liberia. Vilevile alifuatilia uasi wa kijeshi nchini Sudan Kusini na kurekodi athari za mashambulizi ya Boko Haram kaskazini mwa Nigeria.

Aidha, alirekodi makazi ya kuelea ya Makoko, ambayo yanawahifadhi maelfu ya watu jijini Lagos. Pia aliripoti mgogoro wa wakimbizi barani Ulaya pamoja na masuala ya kijamii na kiuchumi huko Darfur, Sudan, mwaka 2015. Kazi zake zimechapishwa katika *Time Magazine*, *The Guardian*, *Al Jazeera*, *Amnesty USA*, na machapisho mengine.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Misri
Maria Elizabeth Holland

thumb
**Maria Elizabeth Holland** (26 Aprili 1836 - 15 Januari 1876) alikuwa msanii wa michoro ya mimea na mkusanyaji wa mimea kutoka Koloni la Cape.

## Maisha ya mwanzo 
Alikuwa mtoto wa kwanza kati ya watoto kumi na nne, na aliolewa na John Holland wa Port Elizabeth. Babu yake alikuwa Jacob Glen Cuyler.

## Kazi 
Alichangia juzuu ya kwanza (1860) ya Thesaurus capensis https://books.google.co.tz/books?id=wC9OAAAAcAAJ&redir_esc=y cha William Henry Harvey, na alipokea sifa kutoka kwa Harvey kwenye kazi Yake ya “well-executed outline drawings". 

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Waliozaliwa 1836
Jamii:waliofariki 1876
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Malamine Koné

**Malamine Koné** (alizaliwa 21 Desemba 1971, Niéna, Mali) ni mfanyabiashara raia wa Mali na Ufaransa. Yeye ndiye mwanzilishi wa chapa ya mavazi ya michezo ya Airness.  Koné aliwasili Ufaransa akiwa na umri wa miaka 10 na alilelewa katika kitongoji cha Saint-Denis kaskazini mwa Paris.  Koné alikuwa bondia lakini taaluma yake ya ndondi ilikatishwa baada ya ajali ya barabarani mnamo 1995. Baadaye Koné aligeukia biashara ya mitindo.

## Marejeo 
Jamii:wafanyabiashara wa Mali
Jamii:Wafanyabiashara wa Ufaransa
Mehdi Barsaoui

**Mehdi M. Barsaoui** (alizaliwa Tunis, Tunisia, 23 Mei 1984) ni mtayarishaji na muongozaji wa filamu kutoka Tunisia. Anajulikana zaidi kama muongozaji wa filamu maarufu iliyosifiwa na wakosoaji A Son (2019), pamoja na filamu fupi Sideways (2010) na Bobby (2014).

## Maisha binafsi 
AliHitimu masomo yake katika Taasisi ya Juu ya Sanaa za Multimedia ya Tunis (ISAMM). Baada ya kuhitimu, alihamia Italia na kukamilisha mafunzo yake pamoja na kuhitimu kutoka DAMS mjini Bologna.

## Maisha ya kazi 
Wakati wa maisha yake nchini Italia, aliongoza filamu fupi tatu: Sideways (2010), Bobby (2014), na We Are Just Fine Like This (2016). Filamu fupi zote tatu zilipokelewa vyema na wakosoaji na baadaye zilichaguliwa kushiriki katika matamasha mbalimbali ya kimataifa, ambako zilishinda tuzo kadhaa. Filamu fupi We Are Just Fine Like This ilishinda tuzo ya Best Muhr Short katika Tamasha la Kimataifa la Filamu la Dubai.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji Filamu
Jamii:Tunisia
Jamii:Watu wa Tunisia
Hermann Kallenbach

**Hermann Kallenbach**  (1 Machi 1871 – 25 Machi 1945) alikuwa msanifu majengo Myahudi mzaliwa wa Lithuania aliyeishi Afrika Kusini. Alikuwa mmoja wa marafiki wa karibu na washirika wakuu wa Mahatma Gandhi.

Kallenbach alikutana na Mohandas Gandhi alipokuwa kijana, wakati wote wawili wakifanya kazi Afrika Kusini. Baada ya majadiliano |mbalimbali kati yao, waliunda uhusiano wa karibu na wa kudumu kwa muda mrefu.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1871
Jamii:waliofariki 1945
Jamii:Wayahudi
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Margo Veillon

thumb|Margo Veillon.
**Margo Veillon** (19 Februari 1907 mjini Kairo, Misri – 9 Juni 2003 mjini Kairo, Misri) alikuwa msanii wa Uswisi aliyeishi na kufanya kazi Kairo. Anajulikana hasa kwa uchoraji wake wa rangi ya mafuta, lakini pia alitengeneza kazi za rangi za maji, michoro, chapa (prints), na aina nyingine za sanaa.

## Wasifu 
Margo Veillon alizaliwa Cairo mwaka 1907, akiwa na baba Mswisi na mama Mwaustria. Familia yake ilikuwa na uwezo mkubwa wa kifedha na waliishi katika nyumba ya kifahari katika kitongoji cha Maadi. Margo alianza kuchora akiwa na umri mdogo, na baadhi ya michoro yake ya ujana bado ipo katika mkusanyiko wa Chuo Kikuu cha Marekani mjini Cairo.

Baada ya kusoma nchini Misri na Uswisi, alihamia Paris mwaka 1929 kusomea sanaa za uchoraji. Wakati wa kukaa kwake huko, alikutana na mikondo mbalimbali ya sanaa ya wakati huo, ikiwemo usurrealisti, ambayo aliijaribu katika uchoraji wake. Alibaki Paris hadi mwaka 1932, kisha akarudi Misri, ambako aliishi kwa muda wote wa maisha yake, ingawa alisafiri sana na kukaa kwa muda mrefu nchini Uingereza na Marekani. Alifanya maonyesho kadhaa ya sanaa ya mtu mmoja nchini Misri na nje ya nchi.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Uswisi
Loza Maléombho

**Loza Maléombho** ni mbunifu wa mitindo mwenye asili ya Kodivaa na Marekani. Alikulia kati ya Abidjan, Kodivaa ('Afrika Magharibi) na Silver Spring, Maryland (Marekani). Akiwa na umri wa miaka 13, alianza kuvutiwa na mitindo alipokuwa akibuni mavazi kwa ajili ya mama yake, shangazi zake, pamoja na sare zake za shule. Mwaka 2006, alihitimu na shahada ya BFA katika Uhaishaji kutoka Chuo Kikuu cha Sanaa (*University of the Arts)* huko Philadelphia. Ili kupata uzoefu zaidi katika sekta ya mitindo, alihamia New York City, ambako alifanya mafunzo (*internship*) kwa wabunifu Jill Stuart, *Yigal* *Azrouël,* na Cynthia Rowley. Mwaka 2009 alizindua chapa yake binafsi ya mitindo inayobeba jina lake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Wanaume wa Kodivaa
Hamza Khafif

**Hamza Khafif** (Kiarabu: حمزة خفيف), anayejulikana pia kwa jina la kisanii TaSh36, ni mwigizaji, mshairi, mwanamuziki na msanii wa michoro (graphic artist). Alizaliwa Casablanca, Moroko. Anajulikana kwa: uigizaji, ushairi, muziki, sanaa ya michoro Kazi mashuhuri,.Nafasi ya Omar katika filamu Sofia (2018); mpiga ala za mdundo (percussionist) katika Kabareh Cheikhats; maonyesho ya sanaa ya michoro ya TaSh36 (hasa Imazighan, Bachibouzouk, 26 Oktoba 2019). Mtindo: Sanaa ya michoro iliyoathiriwa na motifu za Amazigh; utendaji wa kisasa wa fani nyingi.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Manthia Diawara

**Manthia Diawara** (alizaliwa 19 Desemba 1953) ni mwandishi, mtengenezaji wa filamu, mwanafalsafa wa masuala ya utamaduni, msomi na mwanahistoria wa sanaa kutoka Mali. Anashikilia cheo cha Profesa wa Chuo Kikuu (University Professor) katika Chuo Kikuu cha New York (NYU), ambako pia ni Mkurugenzi wa Taasisi ya Masuala ya Waafrika-Wamarekani (Institute of Afro-American Affairs).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1953
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waandishi wa Mali
Margaret Calvert

thumb|250x250px
**Margaret  Vivienne Calvert** (alizaliwa 1936)  ni mchoraji herufi pamoja na mbunifu wa picha wa Uingereza ambaye pamoja na wenzake Jock Kinneir, walitengeneza alama nyingi za barabarani zinazotumika katika maeneo yote ya Ufalme wa Muungano,pamoja na kwenye Crown Dependence na maeneo mengine ya Uingereza vile vile pia ata njee ya Uingereza.Pia walibuni fonti ya Transport inayotumika kwenye alama za barabarani, Fonti ya Rail Alphabet inayotumika katika mfumo wa reli wa Uingereza, pamoja na toleo la awali la alama zinazotumika katika viwanja vya ndege. Aina ya herufi iliyoundwa na Kinneir na Calvert ilibadilishwa zaidi na kutumika kama New Transport, pia ikitumika kwenye tovuti ya serikali ya Uingereza yenye uwanja mmoja,GOV.UK.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Jamii:Wasanii wa Uingereza
Marc Uwizeye

**Marc Uwizeye** (anajulikana zaidi kama *Rocky Kimomo* (/kɪmoʊˈmoʊ/; alizaliwa Kigali, Rwanda, Agosti 24, 1991) kwa wazazi Gerrard Nzamurambaho na Immaculée Batamuliza, ni msanii wa kurekodi wa Rwanda, mtunzi wa nyimbo, mchongaji sanamu, msanii wa kutoa sauti (dubbing), na mtayarishaji wa filamu. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Rwanda
Mazin Hamid

**Mazin Hamid** (kwa Kiarabu: مازن حامد, alizaliwa 2 Oktoba 1992) ni msanii wa muziki , mtayarishaji wa muziki, na mhandisi wa sauti kutoka Sudan. Anajulikana zaidi kupitia video zake maarufu za muziki na maonyesho ya moja kwa moja kama mwimbaji na mpiga gitaa. Pia ametoa video za muziki zenye ujumbe wa kisiasa na kuandika muziki wa filamu ya Sudan iliyopewa tuzo, *Goodbye Julia.* 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Wanamuziki wa Sudan
Jamii:Watu walio hai
Moké

**Moké** (1950 – 2001) alikuwa mchoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Alizaliwa huko Ibe, Mkoa wa Bandundu, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alifariki tarehe 26 Septemba 2001 huko Kinshasa, jiji ambalo alikuwa na ushawishi. Pamoja na Chéri Samba, Chéri Chérin na wachoraji wengine wa shule ya Kinshasa kama Cheik Ledy, Tshibumba Kanda-Matulu na Sim Simaro, Moké alikuwa mmoja wa wachoraji wakuu wa kuonyesha maisha ya kawaida ya Kongo. Anatambulika kama naivisti, huku yeye mwenyewe akijiita “mchoraji-mwandishi wa habari”.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2001
Jamii:Wanaume wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wachoraji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jordin Sparks

**Jordin Brianna Sparks** (alizaliwa Desemba 22, 1989)  ni mwimbaji na mwigizaji wa Marekani. Alipata umaarufu mwaka wa 2007 baada ya kushinda msimu wa sita wa *American Idol* akiwa na umri wa miaka 17, na kuwa mshindi mdogo zaidi katika historia ya mfululizo huo. Albamu yake ya kwanza ya studio iliyopewa jina la kibinafsi ya 2007 ilipata mafanikio makubwa  ya kibiashara; ilishika namba kumi kwenye *Billboard* 200, ikapokea platinamu na Chama cha Viwanda vya Kurekodi cha Amerika (RIAA) na kuuza zaidi ya nakala milioni mbili duniani kote.  Albamu hiyo iliungwa mkono na *Billboard* Hot 100 - nyimbo kumi bora " Tattoo " na " No Air " (na Chris Brown ) - wimbo wa mwisho ulipata Tuzo ya Grammy kama wimbo bora wa kushirikishwa  wa Pop na Sauti na unabaki kuwa wimbo wa tatu uliofanya mauzo makubwa zaidi kama mshiriki wa *American Idol* - huku nakala milioni tatu za kidijitali zikiuzwa nchini Marekani.  

Albamu ya pili ya studio ya Sparks, *Battlefield* (2009) ilianza kushika nafasi ya saba kwenye *Billboard* 200. Wimbo wake wa same name lead single of the same name  ulifikia nambari kumi kwenye *Billboard* Hot 100 na kumfanya Sparks kuwa mshiriki pekee wa *American Idol* kuwa na kilele cha nyimbo tano za kwanza  kati ya 20 bora kwenye chati.  Baada ya kutokuwepo kwenye muziki kwa miaka mitano, alisaini mkataba na lebo ya rekodi ya Salaam Remi ya Louder Than Life, chapa ya Sony Music ili kutoa mixtape yake ya kwanza, *#ByeFelicia* (2014).  Albamu yake ya tatu ya studio, *Right Here Right Now* (2015), ilipata sifa kubwa licha ya kushuka kwa kasi katika mauzo. Albamu ya nne ya Sparks *ya Cider & Hennessy* ilitolewa mwaka wa 2020. Albamu yake ya tano, *No Restrictions*, ilifuata mwaka wa 2024.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji wa filamu wa kike wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Articles with hCards
Mohammed Khadda

**Mohammed Khadda** (kwa Kiarabu: محمد الخدة; 19 Machi 1930 – 4 Mei 1991) alikuwa mchoraji, mchongaji na mwandishi kutoka Algeria. Khadda anachukuliwa kuwa miongoni mwa waanzilishi wa uchoraji wa kisasa wa Algeria na mmoja wa wawakilishi muhimu wa kile kinachoitwa “wachoraji wa ishara” (sign painters), jambo linaloonekana kupitia jina lake la utani “peintre du signe” alilopewa na Jean Sénac.

Alianza rasmi kazi yake ya kisanii mwaka 1960. Vyanzo vya ushawishi katika kazi zake vilijumuisha Usanifu wa Kijometri (Cubism) na kaligrafia ya Kiarabu. Kazi zake kwa kiasi kikubwa zilielemea kwenye sanaa isiyoakisi maumbo halisi (non-figurative) au sanaa ya kidhahania (abstract).

Khadda aliwakilisha kizazi cha wasanii wa Algeria waliounganisha urithi wa kaligrafia na lugha ya kimuundo ya uandishi wa Magharibi, wakitumia mbinu za kidhahania za Magharibi kuanzia miaka ya 1950.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Waliofariki 1991
Jamii:Wasanii wa Algeria
Emadeldin Elsayed

**Emadeldin Elsayed** (alizaliwa Oktoba 17, 1986) ni mtengenezaji wa filamu za nyaraka (*documentary*) *Mmisri*, aliyezaliwa huko Alexandria, Misri.

## Maisha ya Awali 
Alisomea Dawa (*Pharmacy*) katika Chuo Kikuu cha Alexandria, Misri, na alihitimu mwaka 2008. Baada ya hapo, alibadilisha taaluma yake na kusomea utengenezaji wa filamu na uandishi wa maandishi ya filamu (*screenwriting*) katika Chuo cha Filamu cha New York (*New York Film Academy*).

## Kazi 
Amekuwa akifanya kazi katika Mtandao wa Vyombo vya Habari wa Al Jazeera tangu mwaka 2011 hadi sasa kama mtengenezaji wa filamu za nyaraka (documentary).

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Misri
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Grace Ndiritu

**Grace Ndiritu** (alizaliwa Juni 1982) ni msanii wa sanaa ya kuona mwenye asili ya Uingereza na Kenya.

Anapenda kuingiza taratibu za kishamani na kutafakari (meditation) katika kazi zake za sanaa ili kuleta mabadiliko ya kibinadamu. Alishinda Tuzo ya Filamu ya Jarman (The Jarman Film Award) mwaka 2022, na pia ni mpokeaji wa tuzo mashuhuri ya Paul Hamlyn Foundation – Visual Arts Award (2024). Kazi zake zimewahi kuonyeshwa kwenye kituo maarufu cha sanaa kiitwacho *Louisiana Art Channel*.

## Elimu 
Ndiritu alisoma sanaa ya nguo (textile art) katika Shule ya Sanaa ya Winchester, Uingereza, na De Ateliers huko Amsterdam. Walimu wake walijumuisha Marlene Dumas, Steve McQueen, Tacita Dean na Stan Douglas.

## Maisha binafsi 
Matokeo ya utafiti huu yalikuwa mradi wake mkubwa wa sanaa ya kuishi/kuchunguza baada ya mtandao (post-internet living research/live art project) unaoitwa *The Ark: Center For Interdisciplinary Experimentation*, uliofanyika kuanzia tarehe 1 hadi 10 Julai 2017. Mawazo yake kuhusu maisha ya vijijini na mijini pia yamedokumentiwa katika chapisho la Whitechapel Gallery: *Documents of Contemporary Art: The Rural* (2019) lililotolewa na MIT Press.

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Hayford Akrofi

**Hayford Akrofi** (Januari 1952 – 23 Juni 2014) alikuwa mwanaharakati wa siasa na msanifu majengo kutoka Ghana. Aliuawa kikatili nyumbani kwake Ofankor.

## Maisha ya awali na elimu 
Akrofi alizaliwa na kukulia Tutu-Akwapim Hills, katika Mkoa wa Mashariki wa Ghana. Alisoma Ghana Senior High School.

## Kazi 
Akrofi alikuwa mbunifu wa majengo aliyefanya kazi na State Housing Corporation. Alipenda kutumia vifaa vya ndani vya Ghana, kama saruji ya Pozzolana, ili kupunguza gharama na kuokoa fedha za nchi.

## Maisha ya kisiasa 
Akrofi alikuwa kiongozi katika chama cha Convention People’s Party (CPP). Aliwahi kuwa makamu mwenyekiti wa tawi la CPP la Uingereza na Ireland, na pia katibu wa kamati ya juu ya chama. Alikuwa msemaji mkuu wa chama, akiongoza kampeni dhidi ya GMOs, Sheria ya Plant Breeder’s Bill, na masuala yanayohusiana na EPA (mazingira).

Kuanzia mwaka 1974 hadi 1976, Akrofi alikuwa rais wa Umoja wa Wanafunzi wa Ghana (NUGS). Katika kipindi hicho, alipinga utawala wa kijeshi wa Acheampong. Pia aliandaa mkutano wa kimataifa wa wanafunzi mwaka 1976, uliolenga kupinga kuingiliwa kwa elimu ya juu na mataifa ya nje. Mkutano huo ulisaidia kukubaliwa kwa mashirika mawili ya wanafunzi wa Ghana yaliyokuwa Ulaya.

Baadaye, Akrofi alikuwa Makamu wa Rais wa Movement for Peace and Democracy (MOPAD), kikundi kilichoanzishwa mwishoni mwa miaka ya 1980 na viongozi wa zamani wa wanafunzi, kikiongozwa na Sarpong Boateng.

Mbali na siasa, Akrofi alipata uanachama wa Royal Institute of Architects na alikuwa kiongozi katika kundi la Black Architects.

## Maisha binafsi 
Akrofi alikuwa mhudumu wa kanisa la Methodist na alikuwa mtu wa familia, akiwa na mke na binti watatu.

## Kifo 
Akrofi aliuawa tarehe 23 Juni 2014 nyumbani kwake. Alifariki akiwa na umri wa miaka 64, akiacha mke na watoto watatu. Baada ya kifo chake, vitabu vya rambirambi vilifunguliwa katika makao makuu ya Convention People’s Party huko Asylum Down kwa ajili ya wananchi, na kingine kilifunguliwa Nyaniba Estates, Osu karibu na bustani ya Katawodieso, kilichoandaliwa na familia yake ya karibu na wanaukoo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Watu wa Ghana
Mohamed Choukri

**Mohamed Choukri** (15 Julai 1935 – 15 Novemba 2003) alikuwa mwandishi na mtunzi wa riwaya kutoka Moroko, anayejulikana zaidi kwa wasifu wake wa maisha (autobiografia) uliosifiwa sana kimataifa *For Bread Alone* (*al-Khubz al-Hafi*), ambayo ilielezwa na mwandishi wa tamthilia wa Marekani, Tennessee Williams, kuwa ni ‘nyaraka ya kweli yenye athari ya kushangaza sana’ .

Choukri alizaliwa mwaka 1935 huko Beni Chiker (Ait Chicher, ndipo ilipotokana jina lake la kifamilia alilotumia: Choukri/Chikri), kijiji kidogo katika Milima ya Rif, mkoa wa Nador, nchini Morocco. Alilelewa katika familia maskini sana. Alimkimbia baba yake mkali na akawa mtoto wa mitaani akiishi katika vitongoji maskini vya Tangier, akiwa amezingirwa na umaskini, vurugu na matumizi ya dawa za kulevya. Akiwa na umri wa miaka 20, aliamua kujifunza kusoma na kuandika, na baadaye akawa mwalimu wa shule.

Katika miaka ya 1960, huko Tangier yenye mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali, alikutana na Paul Bowles, Jean Genet na Tennessee Williams. Maandishi ya kwanza ya Choukri yalichapishwa katika jarida la Al Adab (jarida la kila mwezi la Beirut) mwaka 1966.

## Maisha ya awali 
Mohamed Choukri alizaliwa katika familia maskini katika Had, Bni Chiker, katika mkoa wa Rif nchini Morocco, wakati wa njaa. Alikuwa mmoja wa watoto wengi na baba yake alikuwa mkali na mwenye vurugu. Lugha yake ya kwanza ilikuwa Riffian, ambayo ni sehemu ya familia ya lugha za Amazigh. Akikimbia umaskini, familia yake walihamia mjini Tétouan kisha baadaye Tangier. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Waandishi wa Moroko
Jamii:Wanamitindo nchi kwa nchi
En attendant les hommes

**En attendant les hommes** (Waiting for Men) ni filamu ya makala ya mwaka 2007 iliyoandaliwa na Katy Léna N'diaye, inayowahusu wanawake wachoraji wa michoro ya ukutani katika mji wa Oualata, Mauritania. Katika mji huu uliopo pembezoni mwa Jangwa la Sahara, wanawake watatu huendeleza desturi ya jadi ya kuchora michoro kwenye kuta za mji. Oualata ni mji mdogo wa oasisi ulioko mashariki ya mbali ya jangwa la Mauritania. Katika kisiwa hiki kidogo, ambacho ni ngome ya muda dhidi ya mchanga, wanawake watatu wachoraji wa jadi hupamba kuta nyekundu kwa michoro ya fresko katika jamii inayoonekana kutawaliwa na mila, dini na wanaume, huku wakizungumza kwa uhuru kuhusu mahusiano ya kijinsia.

## Marejeo 
Jamii:Filamu za 2007
Maurice Pellosh

**Maurice Bidilou** (15 Agosti 1951 – 25 Mei 2023) alitengeneza picha za ukubwa mdogo na wa kati zinazoakisi jamii ya Kongo kuanzia mwanzoni mwa miaka ya 1970 hadi katikati ya miaka ya 1990 Mwaka 2016, alifunga studio yake. Alipata kutambuliwa upya mwaka 2021 baada ya mfululizo wa maonyesho binafsi. Akiwa na umri wa miaka 70, hatimaye alitambuliwa kama mmoja wa mabingwa wa mwisho waliokuwa hai wa upigaji picha barani Afrika.

## Miaka ya awali 
Maurice Pellosh alizaliwa katika familia ya wakulima katika eneo la vijijini la kusini la Bouansa (Kongo-Brazzaville). Akiwa katika shule ya kati, alichagua jina la utani “Pellosh” kutokana na neno “pelloche”, ambalo ni lugha ya mtaani linalomaanisha filamu ya picha.

Maurice Pellosh alihamia Pointe-Noire akiwa na umri wa miaka kumi na saba pamoja na kaka yake. Baada ya kufanya kazi mbalimbali za muda mfupi ili kujoini, aliamua kusomea upigaji picha kwa msaada wa mjomba wake. Mwaka 1971, alianza mafunzo ya vitendo (apprenticeship) katika Studio Janot Père kwa kubadilishana na dumu la mvinyo, kuku mmoja, fungu la ndizi, na faranga 20,000 za CFA. Alitumia miezi 20 akisoma na kufanya mazoezi ya kanuni za mwanga, vivuli na tofauti za rangi.[citation needed]

## Marejeo 
Jamii:wapiga picha
Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Waliofariki 2023
Jamii:Watu wa Jamhuri ya Kongo
Mayowa Oluyeba

**Mayowa Oluyeba** ni mtayarishaji wa filamu wa Nigeria, mshauri wa teknolojia ya utangazaji, na mwongozaji.

## Maisha ya awali na elimu 
Mayowa Oluyeba alizaliwa katika Jimbo la Lagos, Nigeria. Alisoma katika Shule ya Msingi ya *Saint Agnes,* Maryland, Lagos, na Shule ya Sekondari ya Maryland Comprehensive High School, Maryland, Lagos, Nigeria. Alisomea Benki na Fedha katika Chuo cha Ufundi cha Jimbo la Kwara (Kwara State Polytechnic), Jimbo la Kwara, Nigeria, na alipata cheti cha mtandaoni katika Uchambuzi wa Watu (People Analytics) kutoka Chuo Kikuu cha Pennsylvania, Philadelphia, Marekani.

Uchambuzi wa Wateja (Customer Analytics), Chuo kikuu cha Pennsylvania.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaume wa Nigeria
Jamii:Watayarishaji filamu wa Nigeria
Zanele Muholi

**Zanele Muholi** FRPS (alizaliwa 1972) ni msanii na mtetezi wa haki za kijamii wa Afrika Kusini anayefanya kazi katika upigaji picha, video, na usanifu wa maonyesho. Kazi za Muholi zinazingatia rangi, jinsia, na utu uzima, na zinafikia nyuma hadi mwanzo wa miaka ya 2000, zikirekodi na kusherehekea maisha ya jamii za Kiafrika za kike, mashoga, watu wa jinsia mseto, na watu wasio na jinsia maalumu za Afrika Kusini. Muholi hawana jinsia maalumu na wanatumia viwakilishi vya wakiweka wazi kwamba "Mimi ni binadamu tu." 

## Maisha ya awali na elimu 
Zanele Muholi alizaliwa na kulelewa Umlazi, Durban, KwaZulu-Natal. Baba yao alikuwa Ashwell Tanji Banda Muholi na mama yao alikuwa Bester Muholi. Wao ni mdogo zaidi kati ya watoto nane. Baba wa Muholi walifariki muda mfupi baada ya kuzaliwa kwao,na mama yao alikuwa mfanyakazi wa nyumbani ambaye alikuwa lazima awaache watoto wake ili kufanya kazi kwa familia ya wazungu wakati wa ubaguzi wa rangi (apartheid) nchini Afrika Kusini.Muholi alilelewa na familia kubwa.

Muholi alikamilisha kozi ya Upigaji Picha wa Juu (Advanced Photography) katika Market Photo Workshop huko Newtown, Johannesburg mnamo 2003, na akashiriki maonyesho yao ya kwanza ya kibinafsi katika Johannesburg Art Gallery mnamo 2004. Mnamo 2009 walipata shahada ya Master of Fine Arts katika Documentary Media kutoka Ryerson University huko Toronto. Thesis yao ilichunguza historia ya picha za utambulisho na siasa za mashoga wa Kiafrika katika Afrika Kusini baada ya Ubaguzi wa Rangi (post-Apartheid).

Mnamo 28 Oktoba 2013, waliapishwa kuwa Profesa wa Heshima – video na upigaji picha katika University of the Arts Bremen nchini Ujerumani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Millicent Franks

**Millicent Franks** (6 Oktoba 1886 Durban - 11 Februari 1961 Winchester) alikuwa mchoraji wa mimea wa Afrika Kusini.

Akiwa na umri wa miaka 15, mnamo Novemba 1901, alichukua nafasi ya msanii wa mimea na msaidizi wa John Medley Wood katika Hifadhi ya Mimea ya Natal huko Durban, na Frieda Lauth alipoondoka kwenye hifadhi hiyo mnamo 1903, Franks aliteuliwa kama msanii mkuu wa mimea. Alitengeneza vielelezo vingi vya juzuu 3 hadi 6 za 'Natal Plants' ya Wood, pia akitoa vielelezo kadhaa vya 'Flora of South Africa' ya Rudolf Marloth (1913-1932). Alikusanya na kubana sampuli zipatazo 370 za mimea kutoka Van Reenen, Camperdown na Durban, na hizi ziliishia kwenye Hifadhi ya Mimea ya Natal na Hifadhi ya Mimea ya Kitaifa huko Pretoria. Kifupisho cha kawaida cha mwandishi Franks kinatumika kuashiria mtu huyu kama mwandishi wakati wa kutaja jina la mimea.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1886
Jamii:waliofariki 1961
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Hichem Driss

**Hichem Driss** (alizaliwa  Tunisia, 1968) ni mpiga picha kutoka Tunisia, aliyesoma katika *École de communication visuelle* mjini Paris. Amefanya kazi kama mpiga picha huru tangu mwaka 2002, na mara nyingi ameshirikiana na wapiga picha wengine katika tasnia za mitindo (fashion), usanifu wa ndani na majengo (design na architecture), na upigaji picha wa sanaa.

Katika mfululizo wake wa picha unaoitwa #404, Driss anashughulika na uhuru wa ghafla kutoka kwenye udhibiti wa maudhui (censorship) kufuatia Mapinduzi ya Jasmine mwaka 2011.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Tunisia
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Watu walio hai
Hadji Ali

**Hadji Ali** (alizaliwa 1888–1892 – 5 Novemba 1937) alikuwa msanii wa maigizo ya vaudeville, anayechukuliwa kuwa mwenye asili ya Misri, aliyejulikana kwa uwezo wake wa kurudisha chakula na vinywaji kwa udhibiti kamili. Matendo yake maarufu zaidi yalihusisha kutokwa na maji, kumeza moshi, na kumeza karanga pamoja na kitambaa kisha kuyatoa kwa mpangilio unaochaguliwa na hadhira. Stunta yake maarufu zaidi, na kile kilichokuwa kilele cha onyesho lake, kilihusisha kunywa maji mengi kisha mafuta ya taa, kisha kufanya kazi kwa mpangilio kama mlipuko wa moto wa kibinadamu na kuzima moto alipokuwa akitoa vinywaji hivyo kwenye vifaa vya maigizo. Wakati stunta hizi zikiwa zinaonyeshwa, kikundi cha watu kutoka hadhira kilialikwa kuangalia onyesho kwa karibu ili kuthibitisha kwamba hakukuwa na udanganyifu wowote uliofanywa.

## Asili yake 
Hadji Ali alizaliwa katika familia ya tabaka la wafanyakazi karibu na mwaka 1888 au 1892, kulingana na chanzo kilichotumika, labda huko Misri. Umaarufu wake ulikuwa kutokana na ujuzi wake katika aina ya vaudeville inayotambulika kama “kitendo cha kurudisha chakula na vinywaji”, ambacho kilihusisha kumeza vitu au nyenzo kisha kuzitoa tena kwa njia mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1888
Jamii:Waliofariki 1892
Jamii:Wanaume wa Afrika
Jamii:Sanaa ya Afrika
Irapada

**Irapada** (kwa Kiingereza: *Redemption*) ni filamu ya Nigeria ya kusisimua yenye mambo ya kiroho, iliyotolewa mwaka 2006. Filamu hii ilitayarishwa na kuongozwa na Kunle Afolayan, na maandishi yake yalifanywa na Kunle Afolayan, John Izuchukwu, na Jide Okeke.

Mwaka 2007, filamu hii ilishinda tuzo ya Africa Movie Academy Award kama Filamu Bora kwa Lugha ya Afrika. Pia ilichaguliwa kuwa miongoni mwa filamu za Afrika zinazopaswa kutazamwa katika karne ya 21, kwenye kipindi cha CNN African Voices mwaka 2013.

## Waigizaji 
* Kunle Afolayan kama Dewunmi
* Deola Oloyede kama Moji
* Jotham Ayuba kama Shehu
* Angela Phillips kama Amaka
* Toun Oni kama Mama mlezi
* Laide Adewale kama Mjomba mlezi
* Joe Adekwagh kama Alhaji
* Kunle Coker kama Kazeem
* Peter Fatomilola kama Mganga (mpiga ramli)

## Marejeo 
Jamii:Filamu za 2006
Jamii:filamu za Nigeria
Orodha ya waigizaji wa Nigeria

Hii ni orodha inayobadilika na huenda isiweze kamwe kukidhi viwango maalum vya ukamilifu. Unaweza kusaidia kwa kuhariri ukurasa huu na kuongeza vipengele vinavyokosekana, kwa kurejelea vyanzo vya kuaminika.

Hii ni orodha ya waigizaji mashuhuri wa Nigeria.

## Waigizaji 
* Adebayo Salami
* Adewale Akinnuoye-Agbaje
* Afeez Oyetoro
* Alex Ekubo
* Alex Usifo
* Ali Nuhu
* Ayo Makun
* Babatunde Omidina
* Bob-Manuel Udokwu
* Bovi
* Broda Shaggi
* Charles Inojie
* Chet Anekwe
* Chidi Mokeme
* Chinedu Ikedieze
* Chiwetel Ejiofor
* Chris Okagbue
* Clem Ohameze
* Damson Idris
* Daniel Etim Effiong
* David Oyelowo
* Dayo Okeniyi
* Dede One Day
* Dele Odule
* Desmond Elliot
* Deyemi Okanlawon
* Doris Simeon
* Efa Iwara
* Emeka Enyiocha
* Emeka Ike
* Emeka Ossai
* Falz
* Femi Adebayo
* Femi Branch
* Francis Duru
* Francis Odega
* Fred Amata
* Funso Adeolu
* Gbemisola Adeoti
* Hakeem Kae-Kazim
* Hanks Anuku
* Ifeanyi Emmanuel Igboke
* Ime Bishop Umoh
* Jide Kene Achufusi
* Jide Kosoko
* Jim Iyke

Jamii:Waigizaji Filamu
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Erica Mann

**Erica Mann** (1917–2007) alikuwa msanifu majengo na mpangaji wa miji aliyeishi na kufanya kazi nchini Kenya kwa karibu maisha yake yote ya utu uzima, baada ya kukimbia nchi yake ya Romania wakati wa Vita vya Pili vya Dunia. Alitoa mchango mkubwa katika mpango mkuu wa Nairobi wa mwaka 1948, na pia alishiriki kwa nafasi ya uongozi katika mipango ya mji wa Mombasa na maeneo mengine ya Kenya. He was a Polish veterinarian who had had to leave his homeland when it was invaded by Nazi Germany. In late 1940 the Manns, who were both secular Jews, Mwaka 2003 alitunukiwa heshima ya cheo cha Architect Laureate wa Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Waliofariki 2007
Jamii:wanawake wa Romania
Jamii:wasanifu majengo wa Romania
Hana Elhebshi

**Hana Elhebshi** (Kiarabu: هناء الحبشي; alizaliwa takribani mwaka 1985) ni mwanaharakati na mbunifu wa majengo (architect) kutoka Libya.

Elhebshi alifanya kazi kama mbunifu wa majengo mjini Tripoli. Baba yake alikuwa kamanda wa kijeshi aliyekuwa akiendesha Jeshi la Anga katika kambi ya Noviaga Aligeuka kuwa mwanaharakati wakati wa Mapinduzi ya Libya, licha ya kwamba kabla ya hapo hakuwa akijihusisha na siasa. Alikuwa mwanaharakati wa mtandaoni (cyberactivist), akiripoti mtandaoni kuhusu kuzingirwa kwa Tripoli.

Aliishauri NATO kuhusu mashambulizi yake na aliweka hadharani idadi ya watu waliouawa na utawala wa *Muammar Gaddafi* wakati wa Mapinduzi ya Libya. Pia alitaka kuzungumza ili kuieleza dunia mateso ambayo Libya ilikuwa imepitia kwa miaka mingi

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Libya
Jamii:Wanawake wa Libya
Mohamed Habib Attia

**Attia** (alizaliwa Tunis, Tunisia, 1983) ni mtayarishaji filamu wa Tunisia.

Mwaka 2009, alishirikiana kutayarisha filamu *Laila’s Birthday* kama uzalishaji wa kimataifa kati ya Palestina na Uholanzi hiyo iliongozwa na Rashid Masharawi. Mwaka 2011, Attia alitayarisha *No More Fear* iliyoongozwa na Mourad Ben Cheikh, ambayo ilichaguliwa rasmi katika Tamasha la Filamu la Cannes na baadaye ikaonyeshwa katika tamasha za filamu za Busan, Taormina, Sheffield na Dubai.Mwaka 2012, filamu yake *It Was Better Tomorrow* iliyoongozwa na Hinde Boujemaa ilionyeshwa kwa mara ya kwanza katika uteuzi rasmi wa Tamasha la Filamu la Venice, na ilishinda tuzo ya Mkurugenzi Bora wa Kiarabu katika Tamasha la Kimataifa la Filamu la Dubai. Mwaka 2013, alitayarisha filamu ya Rashid Masharawi *Falastine Stereo*, ambayo ilichaguliwa rasmi katika tamasha za filamu za Toronto, Dubai na Chicago.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:watayarishaji filamu wa Tunisia
Jonathan Shapiro

**Jonathan Shapiro** (alizaliwa 27 Oktoba 1958) ni mchora katuni kutoka Afrika Kusini, anayejulikana kwa jina la *Zapiro*, ambaye kazi zake zimechapishwa katika machapisho mengi ya Afrika Kusini na zimeonyeshwa kimataifa mara nyingi. Yeye ni mpwa wa mchawi wa Uingereza *David Berglas* na binamu wa *Marvin Berglas*, mkurugenzi wa ''Marvin's Magic''.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Afrika Kusini
Jamii:waliozaliwa 1958
Jacqueline Semha Gmach

**Jacqueline Semha Nataf Gmach** ni mwalimu wa Marekani aliyezaliwa Tunisia na kuhitimu masomo yake katika Chuo Kikuu cha *Sorbonne*. Kazi yake inahusu utamaduni wa Kiyahudi, historia ya Wasefaradi, na kuhifadhi mafanikio ya sanaa ya watu waliodhuriwa na Mauaji ya Kimbari.

## Maisha na Kazi 
Jacqueline Semha Nataf alizaliwa Tunisia mwaka 1940 kwa Mathilde na Joseph Nataf; baba yake alikuwa daktari wa meno na mama yake alikuwa mama wa nyumbani. Jina Nataf  linatokana na neno la Kiebrania linalomaanisha manukato yaliyoelezewa katika Agano la Kale. Familia ya Nataf ilikuwa ya kiasili ya Kaskazini mwa Afrika yenye mfumo dume, ambapo kufuata sheria na mila za Kiyahudi ilikuwa sehemu muhimu ya maisha ya kila siku.

Familia hiyo ilikuwa ya Wayahudi Wasefaradi waliotoka Hispania, ambapo Wayahudi walitolewa mwishoni mwa karne ya 15. Utoto wa Gmach ulipata changamoto kubwa wakati Wajerumani walipovamia Tunisia mwaka 1942, wakati nchi hiyo bado ilikuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa. Moja ya matukio ya mapema ya Gmach akiwa na umri wa miaka miwili, aliyoelezewa na familia yake na aliyoikumbuka kwenye kumbukumbu zake, ni pale alipoangusha kifaa cha kubomoa karanga kutoka kwenye balkoni ya ghorofa ya juu, na ikagonga kichwa cha askari wa Kijerumani aliyesimama barabarani. Pia anakumbuka baba yake kulazimika kumtibu askari huyo wa Kijerumani, jambo lililokuwa hatari sana kwa maisha yake na ya familia yake.

Mnamo mwaka 1958, Gmach alihamia Paris, Ufaransa, kusoma fizikia na kemia katika Chuo Kikuu cha *Sorbonne*. Aliweza kupata uraia wa Ufaransa kwa kuwa mama yake alizaliwa Algeria, na makubaliano ya Evian ya 1962 yaliruhusu kwa muda watu wenye asili ya Algeria kudai uraia wa Ufaransa. Badala ya kurudi Tunisia baada ya masomo yake, alibaki Ufaransa kwa hofu ya kupoteza uraia wake wa Ufaransa. Alifundisha kemia na fizikia huko. Wakati huu, alisafiri mara kadhaa hadi Israel. Katika safari ndefu moja nchini Israel, alisoma Kiebrania na kufundisha katika shule za kati katika *College Français de Yaffo*, chuo kilichokuwa kinahudumia wanafunzi wa Kifaransa.

Hata hivyo, Ufaransa iliendelea kuwa makazi yake makuu. Mwaka 1966, alikutana na mume wake wa baadae, David Gmach, Myahudi wa Kifaransa aliyenusurika Mauaji ya Kimbari baada ya kufichwa na familia ya Kikristo ya Kifaransa.Mwaka 1967, vita vilipozuka nchini Israel  vikijulikana kama Vita vya Siku Sita, Gmach aliwashawishi wazazi wake wahamie Ufaransa kwa hofu kuwa vita hivyo vingesababisha vurugu dhidi ya Wayahudi nchini Tunisia. Wazazi wake waliishi Ufaransa hadi mwisho wa maisha yao.Baada ya Vita vya Siku Sita, Gmach alirudi Israel kusaidia kurekebisha uharibifu uliosababishwa na vita. David na Gmach walifunga ndoa mwaka 1968 na kuanzisha familia.Mwaka 1975, Gmach na David walihamia Montreal, Kanada, ambako Gmach alifundisha kemia katika shule ya kati ya *Maimonide*, na baadaye akawa naibu mkuu wa shule.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1940
Johan de Ridder

**Johan de Ridder** (Pretoria, 21 Januari 1927 – 29 Januari 2013) alikuwa msanifu majengo kutoka Afrika Kusini. Alijulikana sana kwa mchango wake katika usanifu wa majengo ya kidini na ya umma.

Johan de Ridder alikuwa mtoto wa Johannes Andries (Dries) de Ridder na Cecile de Ridder.

## Wasifu 
Kati ya wabunifu wakubwa wa majengo ya makanisa ya Waafrikaans, kama Gerard Moerdijk, Wynand Louw, Hendrik Vermooten, na J. Anthonie Smith, Johan de Ridder ndiye aliyebuni na kujenga makanisa mengi zaidi kwa ajili ya Reformed Churches nchini Afrika Kusini.

Katika majengo ya umma, mchango wake mkubwa ni jengo la Land Bank huko Pretoria na Chuo cha Muziki (Conservatoire of Music) kilichojengwa mwaka 1960 North-West University. Jengo hilo lilielezwa na Federico Freschi kama jengo la kipekee sana la kisanii, lililobuniwa kwa mtindo wa Brazil.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1927
Jamii:Waliofariki 2013
Jamii:Wasanifu majengo wa Afrika Kusini
Mohammed Fadel

**Mohammed Fadel** (Muhammad Fadil; alizaliwa 22 Juni 1938) ni mkurugenzi wa televisheni na filamu wa Misri mwenye uzoefu wa miaka mingi. Fadel, pamoja na Osama Anwar Okasha na Inaam Mohamed Ali, wanatambuliwa nchini Misri kwa kuanzisha aina ya vipindi vya mfululizo vya drama vya televisheni ya Kimisri. Anachukuliwa kuwa “baba” wa vipindi vya mfululizo vya televisheni ya Misri.

## Kazi 
Fadel alianza kazi yake katika kipindi cha miaka ya 1950 kwenye redio. Aliandika mfululizo kadhaa wa televisheni katika miaka ya 1960 na 1970, kati ya ambayo maarufu zaidi ilikuwa tamthilia ya ucheshi ya Al-Qahira wa-l-nas “Kairo na Watu”.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waigizaji filamu nchi kwa nchi
Jamii:Watu wa Misri
José Augusto Octávio Gamboa dos Passos

**José Augusto Octávio Gamboa dos Passos**, anayejulikana kama Zézé Gamboa (alizaliwa 1955), ni mkurugenzi wa filamu kutoka Angola.

## Maisha 
Zézé Gamboa alizaliwa Luanda mwaka 1955. Alianza kufanya kazi kama mtayarishaji wa habari katika televisheni ya Angola mwezi Mei 1974. Mwaka 1980 alihamia Ulaya akikaa miaka tisa Paris na miaka saba Ubelgiji kabla ya hatimaye kuamua kuishi Lisbon.

Gamboa alianza utengenezaji wa filamu kwa kutengeneza filamu za makala (documentaries). Pia alifanya kazi kwenye filamu *Foreign Land* (1995), iliyoongozwa na Walter Salles, na Napomuceno's Will, filamu ya 1997 iliyoongozwa na Francisco Manso, iliyotokana na riwaya ya Germano Almeida *The Last Will and Testament of Senhor da Silva Araújo*.

Filamu yake The Hero (2004) inasimulia hadithi ya mwanaume anayejaribu kurudisha kiwambo chake cha bandia kilichoibiwa katika Angola iliyokuwa ikijaribu kujijenga upya baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe. Filamu hiyo ilipata Tuzo ya Jury kwa Sinema ya Ulimwengu katika Sundance Film Festival ya mwaka 2005, pamoja na tuzo zaidi ya 25 kutoka kwenye sherehe za filamu.

Mkosoaji Olivier Barlet ameeleza filamu ya Gamboa, The Great Kilapy (2012), "biopic ya kichekesho kuhusu mjinga wa kitaalamu" katika Angola ya miaka ya 1970, kwa kutumia udanganyifu wa kichekesho kufichua "ukubwa wa mgongano wa kikoloni ambao tayari ulikuwa na mbegu za uhuru".

## Filamu 
* *Mopiopio, Sopro de Angola*, 1991. Documentary.
* *Desassossego de Pessoa*. Documentary.
* *Dessidência*. Documentary.
* *O Herói* / *The Hero*, 2004. Feature film.
* *O Grande Kilapy* / *The Great Kilapy*, 2012. Feature film.

## Marejeo 
Jamii:Waandaaji wa Filamu
Mo Abbrao

**Mo Abrrao** (17 Oktoba 1963 - 12 machi 2016) pia anajulikana kitaaluma kama Mo Abdalla au Mohammed Ahmed Abdalla Abbaro, alikuwa mchapaji wa udongo na mbunifu wa vyombo wa Sudan aliyekaa London ambaye amewekwa katika hadhi ya moja ya wchoraji wa udongo bora zaidi duniani kama alivyo sema msanii Oliver Bloom.

## Maisha na kazi
Mohammed Ahmed Abdalla Abbaro alizaliwa Abu Jibayha Sudan.,Mall  Galleries na Iraq Culural center na sehemu nyingine nchini uingereza ,pamoja na Marekani na Sweeden.baadae pia katika safari ya maisha yake aliangukia katika uandishi akichapisha vitabu kuhusu mbinu za kutengeneza vyombo vya udongo kama vile On the Interplay of Forms and Surfaces (2000), pamoja na historia ya familia yake ikiwa ni pamoja na The History of the Abbaros of Sudan since the 15th century (1997)

Vifaa vyake vya ceramic viko katika makusanyo ya British Museum ,London, Institut du Monde Arabe Paris, na Smithsonian Museum Washington.Kazi yake pia iliwekwa katika maonyesho ya Frederique Cifuents 2017 yalyoitwa Sudan ;Emergece of Singularities katika p21 gallery London.

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Sudan
JJC Skillz

**Abdulrasheed Bello** (anajulikana kitaaluma kama Skillz au JJC Skillz; alizaliwa 4 Aprili 1977, Kano) ni rapa, mwimbaji, mwandishi wa nyimbo, mtayarishaji wa rekodi, na mtayarishaji wa televisheni kutoka Nigeria.

JJC Skillz alipata umaarufu Nigeria baada ya kutoa wimbo wake mmoja maarufu, *"We Are Africans,"* wimbo wa afrobeats. Kabla ya mafanikio ya *"We Are Africans,"* Skillz alikuwa mtayarishaji wa rekodi kwa kampuni ya muziki ya hip-hop ya Uingereza na kundi la muziki la Big Brovaz. Mnamo Desemba 2002, alitoa albamu yake ya kwanza, *Atide*, albamu ya majaribio yenye mistari ya nyimbo kwa Kiingereza na lugha za Nigeria, ikichochewa na mitindo ya muziki ya hip hop, Kiafrika, na salsa.

Pia alishirikiana na mke wake wa zamani, Funke Akindele Industreet, kutayarisha kipindi cha televisheni kuhusu tasnia ya muziki ya Nigeria.

## Kazi 
Bello alizaliwa Kano na kuhamia Uingereza akiwa na umri wa miaka kumi na nne. Polepole alikuza heshima na kuthamini muziki, akianzia kwenye rekodi za muziki wa nchi za baba yake na muziki wa juju. Nchini Uingereza, alivutiwa na muziki wa hip-hop na hivi karibuni akaunda kundi la muziki pamoja na rafiki yake; baadaye, walianza kuonyesha ujuzi wao katika mashindano ya vipaji.

Jina lake la jukwaani, JJC, linamaanisha *Johnny Just Come*, neno linalotumika na Wana-Nigeria kuelezea watu wapya wasio na uzoefu waliovalia mji. Mradi wake wa kwanza mkubwa wa utayarishaji ulikuwa kuanzisha kwa pamoja Big Brovas Records na Big Brovas Collective. Mnamo 2004, alitoa albamu yake ya kwanza, *Atide*, pamoja na kikundi cha 419 squad. Kati ya kazi zake za utayarishaji ni pamoja na *Ijoya* ya Weird MC, *Pu Yanga* ya Tillaman, na *Morile* ya Buoqui.

Pia alijitokeza katika tasnia ya muziki ya Kiafrika, akitengeneza miradi kama *Afropean* (mchanganyiko wa Afro na Ulaya) na *Afrobeats*.

Mnamo 2013, alishinda tuzo ya msanii bora wa kimataifa katika *Nigerian Entertainment Award*. Alianzisha kundi kubwa la Kiafrika linaloitwa JJC na 419 squad. Kundi hili lilishinda Tuzo ya Muziki ya Kiafrika yote (*Kora All African Music Award*) mwaka 2014.

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Makala yasiyo na viungo vya ndani
Tobi Bakre

*Asichanganywe na muigizaji wa Uingereza, *Tobi Bakare*)*

**Tobi Bakre** (alizaliwa 1 Juni 1994) ni mwigizaji, mwanamitindo, mtangazaji, mc (compere), na mpiga picha kutoka Nigeria. (Tobi alipata umaarufu baada ya kumaliza kama mshiriki wa mwisho (*finalisti*) katika kipindi cha runinga cha ukweli *Big Brother Naija* (msimu wa 3) mwaka *2018*.

## Maisha ya awali na elimu 
Tobi anatoka Jimbo la Ogun, Nigeria, na alizaliwa katika familia yenye watoto wanne. Pia ni mtoto wa pili wa kiume wa *Chief Olufemi Bakre*, *Otunba Bobaselu* wa Ufalme wa *Awa-Ijebu, Ago-Iwoye*, Jimbo la Ogun, ambaye pia ni Mkurugenzi Mtendaji (*Managing Director / CEO) wa Benki ya Parallex.*

## Kazi 
Tobi hapo awali alikuwa benki ya uwekezaji, akiwa amefanya kazi katika ofisi ya Mdhibiti Mkuu wa Hesabu wa Shirikisho *(Accountant General of the Federation*) na katika sekta ya benki kwa muda wa miaka minne. Mwaka 2018, alishiriki katika kipindi cha runinga cha ukweli *Big Brother Naija* (msimu wa 3). Pia ni balozi wa chapa za *Unilever, Amstel Malta,* na Jumia ndani na nje ya *Nigeria*.[10]

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Wanamitindo wa Nigeria
Ife Olowu

**Ifeoluwa Oluwaseun Olowu** anayejulikana sana kama Ife Olowu ni msanii wa taswira aliyezaliwa Nigeria. Yeye ndiye msanii wa kwanza nchini Nigeria kujumuisha ukweli uliodhabitiwa (AR) kwenye mchoro na pia alijulikana kwa mkusanyiko wake wa sanaa "ukweli wa rangi" ambao ulionyeshwa katika nchi 5.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Oresegun Olumide

**Oresegun Olumide** ni msanii wa Nigeria mwenye uhalisia uliopitiliza. Tarehe 8 Machi 2016, alipata usikivu wa vyombo vya habari nchini Nigeria na kwingineko baada ya kuchapisha baadhi ya mafuta yake kwenye picha za turubai kwenye tovuti ya mitandao ya kijamii ya Facebook. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Patience Torlowei

**Patience Torlowei** (alizaliwa 24 Julai 1964) ni mbunifu wa mitindo kutoka Nigeria. Yeye ndiye mtayarishaji wa "Esther Dress", kipande cha kwanza cha Couture kujiunga na mkusanyo wa kudumu wa Makumbusho ya Kitaifa ya Sanaa ya Kiafrika ya Taasisi ya Smithsonian .
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria
Kareem Olamilekan

**Kareem Waris Olamilekan**, pia alijulikana kama Waspa (alizaliwa 2006 au 2007) ni msanii wa Nigeria wa uhalisia uliopitiliza na mwana sanaa. 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Nigeria
Jamii:Watu wa Nigeria