open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mousa Dembele

[thumb|239x239px|Mchezaji Mousa Dembélé akichezea [timu yake ya taifa ya Ubelgiji.]]
**Mousa Dembélé** (amezaliwa tarehe 6 Julai mwaka 1987) ni mchezaji wa kitaalamu anayecheza kama kiungo wa klabu ya Tottenham Hotspurs iliyopo ligi kuu Uingereza na timu ya taifa ya Ubelgiji.

Dembélé alianza  kazi yake ya uchezaji katika klabu ya Germinal Beerschot iiliyopo nchini Ubelgiji. Dembélé alihamia katika ligi kuu ya uingereza mwaka 2010 katika klabu ya Fulhamu na baadaye kujiunga na Tottenham Hotspurs kwa £ milioni 15.

 
Jamii:waliozaliwa 1987
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Ubelgiji
Frannie Léautier

**Frannie Léautier** ni mwanamke wa Tanzania, mhandisi, mtaaluma na mshauri wa maendeleo ya nje, anatumikia kama makamu wa Rais katika *Africa Development Bank* na ni mmoja kati ya wanabodi wa Benki ya Gavana tangu juni 2016.

Kwa muda wa miaka sita (2001 hadi 2007) aliwahi kufanya kazi kama makamu wa Rais wa taasisi ya Benki ya Dunia.

## Utoto
Frannie ni mzaliwa wa Moshi mjini katika Mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini mwa Tanzania. Ana dada wawili na kaka wanne. Akiwa na miaka sita familia yao ilihamia Lushoto iliyopo Milima ya Usambara karibu na hifadhi ya wanyama. Huko alikuwa na babu yake aliyemshawishi kusoma Fizikia na Uhandisi.

## Masomo
Alijiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kuhitimu mwaka 1984 akisomea shahada ya uhandisi wa ujenzi. Aliendelea na masomo katika chuo cha Massachusetts Institute of Technology (MIT), ambapo alisoma shahada yake ya pili ya sayansi ya usafirishaji mnamo mwaka 1987 na kuhitimu mwaka 1990.

## Kazi
Alianza kazi katika Benki ya Dunia mwaka 1994 Washington DC kwa muda wa miaka 15. Baadaye aliondoka Banki ya dunia na kuunda kikundi kilichoitwa The Fezembat Group, ambapo alifanya kazi kama msimamizi kwanzia mwaka 2007 hadi 2009. 

Miaka minne baadaye kuanzia Julai 2009 mpaka Novemba 2013, alihamia Harare, Zimbabwe na kufanya kazi kama katibu mtendaji wa the African Capacity Building Foundation, shirika lisilo la faida wakati huo huo alitumikia kama Profesa maarufu wa Sciences Po Paris, kwanzia mwaka 2007 hadi Decemba 2013. Hapo alirejea Tanzania na kutumika kama mwanzilishi mshiriki na mwenyekiti wa Mkoba Private Equity Fund, na alifanya kazi kwa muda wa miaka miwili na nusu mpaka Juni 2016.

Ana ufasaha wa lugha za Kiswahili, Kifaransa na Kiingereza, na ana uwezo wa kufanya kazi kwa Kihispania na Kiarabu.

## Shughuli nyingine 
Léautier alihudumu/anahudumu kama mjumbe wa bodi katika mashirika kadhaa ya kikanda na kimataifa, ikiwa ni pamoja na:

* Wakfu wa Umoja wa Mataifa, Mjumbe wa Bodi (tangu 2019)
* Baraza la Mustakabali wa Dunia, Mjumbe (tangu 2019)
* Uwezo wa Hatari wa Afrika (ARC), Mwenyekiti wa Kamati ya Hatari na Ukaguzi (tangu 2018)
* Mfuko wa Utamaduni wa Afrika (ACF), Mjumbe wa Bodi ya Wakurugenzi
* Taasisi ya Masomo ya Usalama, Mjumbe wa Bodi ya Ushauri
* Orca Exploration Group Inc., Mjumbe wa Bodi
* Taasisi ya Mabadiliko Jumuishi (IFIT), Mjumbe wa Baraza la Ushauri la Kimataifa
* Jukwaa la Uchumi Duniani (WEF), Mjumbe wa Kundi la Ushauri la Kikanda la Afrika
* Kamishna wa Uchumi na Hali ya Hewa - Uchumi Mpya wa Hali ya Hewa
* Taasisi ya Uongozi (Taasisi ya Uongozi), Mjumbe mwanzilishi wa Bodi
* Muungano wa Utafiti wa Uchumi wa Afrika (AERC), Mweka Hazina, Mkurugenzi Mkuu
* Shirika la Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts, Mjumbe wa Kamati ya Ziara
* Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Afrika ya Nelson Mandela, Mwanachama Mwanzilishi
* *Journal of Infrastructure Systems*, Mwanachama Mwanzilishi
* *King Baudouin Foundation USA*, Mwanachama wa zamani wa Bodi ya Wadhamini
* Wanawake wa Benki ya Dunia, Mwanachama wa zamani wa Bodi ya Wadhamini

## Marejeo
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wahandisi wa Tanzania
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Mariam Salum Mfaki

**Mariam Salum Mfaki** alikuwa mwanasiasa wa Tanzania. Aliwahi kuwa Mbunge wa viti maalumu wa Bunge la Tanzania jijini Dodoma tangu mwaka 2000 mpaka alipofariki mwaka 2015.

Mfaki alianza kujihusisha na siasa akiwa katibu wa umoja wa wanawake wa Chama Cha Mapinduzi (CCM)(UWT) katika wilaya ya Kondoa, tangu mwaka 1973 mpaka 1976. Baadae alichaguliwa kuwa katibu wa chama hicho cha wanawake kimkoa, hivyo alikuwa katibu wa umoja wa wanawake mkoa wa Dodoma tangu mwaka 1976 mpaka mwaka 1983. Alipata uhamisho kwenda ofisi ya waziri mkuu kama katibu. Alitumikia nafasi ya ukatibu katika ofisi ya waziri mkuu tangu mwaka 1984 mpaka 1998.
## Kifo
Mfaki alifariki katika hospitali ya Mkoa wa Dodoma akiwa na umri wa miaka 69; alikuwa amegundulika akiwa na kansa mwaka 2012, alizikwa kijijini kwao mkoani Dodoma.

## Marejeo
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Softonic.com

**Softonic.com** ni programu ya kompyuta iliyoanzishwa mwaka 1997 na inayomilikiwa na Softonic International. Inakaribia watumiaji 100,000,000(milioni 100) kwa mwezi.

## Viungo vya nje 
Jamii:Kompyuta
Ida Ljungqvist

**Ida Ljungqvist** (alizaliwa tarehe 27 Septemba 1981) ni Mtanzania-Mswidi na ni mwanamitindo wa Kiafrika wa kwanza kuchaguliwa kama playboy playmate wa mwezi na ni wa 50 kwa maplaymate wa mwaka.

## Maisha yake ya awali 
Ljungqvist alizaliwa Tanzania, mama yake ni Mtanzania wakati baba yake ni raia wa Uswidi . Kutokana na baba yake kufanya kazi katika UNICEF Ljungqvist alinufaika kuweza kuongea lugha za Kiingereza, Kiswahili na Kiswidi. Ljungqvist ana shahada ya mitindo na Masoko.

## Familia 
Mwaka 2007 alifunga ndoa na Joshua R. Lang. Baada ya miaka mitano walitalakiana.

## Kazi 
Mwaka 2007 Ljungqvist alitambuliwa na aliyekuwa playmate wa mwaka Sara Jean Underwood.  Machi 2008 alitajwa kama playboy wa playmate wa mwezi na Playmate wa mwaka 2009. Na yeye ni mwanamitindo wa kiafrika wa kwanza na wa kiswidi wa pili kutajwa kama playmate wa mwaka. 

Tangu awe playmate wa mwaka Ljungqvist amejikita kwenye kazi za Uwezeshaji, teknolojia ya uendelezaji wa kimataifa pamoja na kuongeza ufahamu juu ya shirika na kukusanya fedha.

## Marejeo
Jamii:Wanamitindo wa Tanzania
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Catalonia

thumbnail|right|280px|Casa, Catalonia.
thumb|Catalonia.
[thumb|[Ramani ya Katalunya]]
**Catalonia** (pia: **Katalunya**, kwa Kikatalunya: **Catalunya**) ni jumuiya ya kujitegemea nchini Hispania, upande wa kaskazini-mashariki mwa Rasi ya Iberia, iliyochagua kuwa taifa huru, lakini serikali kuu ya Hispania imezuia kabisa kwa msingi wa katiba ya nchi. 

Sehemu kubwa ya eneo lake (isipokuwa Val d'Aran) iko kaskazini mashariki mwa rasi ya Iberia, kusini mwa safu ya milima ya Pirenei.

Imepakana na Ufaransa na Andorra kwa upande wa kaskazini, Bahari ya Mediteranea kwa upande wa mashariki na Valencia kwa upande wa kusini. 

Lugha rasmi ni Kikatalani, Kihispania, na lugha ya Aranese ya Occitan.

Catalonia imegawanywa kiutawala katika mikoa minne: Barcelona, Girona, Lleida, na Tarragona, ambayo kwa upande wake imegawanywa katika wilaya arobaini na mbili.

Mji mkuu na mkubwa zaidi ni Barcelona, manispaa ya pili ya Hispania na msingi wa eneo la mijini saba zaidi katika Umoja wa Ulaya.

Jamii:Majimbo ya Hispania
Jamii:Catalonia
Simone Zaza

thumb|282x282px|Simon Zaza
**Simone Zaza** (matamshi ya Kiitaliano: [simoːne zaddza]; (alizaliwa 25 Juni 1991) ni mchezaji wa soka wa Italia ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Hispania Valencia CF na timu ya taifa ya Italia.

Zaza alianza kazi yake huko Atalanta mwaka 2008, ambapo alikaa kwa misimu miwili,2010 alienda Sampdoria.

Jamii:Wachezaji mpira wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Ever Banega

**Ever Maximiliano David Banega** (alizaliwa Juni 29, 1988) ni mchezaji wa soka wa Argentina ambaye anachezea klabu ya Hispania Sevilla FC na timu ya taifa ya Argentina kama kiungo wa kati.
thumb|Ever Banega akiwa sevilla FC.

Alianza kazi yake na Boca Juniors, na akajiunga na Valencia mwaka 2008 ambapo alibakia kwa miaka kadhaa, akicheza michezo 102 rasmi na kushinda Copa del Rey 2008.Baada ya kujiunga na Sevilla mwaka 2014, alishinda nyara za Europa League zilizofuata.

Banega aliwakilisha Argentina katika Kombe la Dunia 2018. Zaidi ya hayo, alishinda medali ya Olimpiki mwaka 2008 na akaonekana katika mashindano matatu ya Copa América, akiisaidia timu hiyo mwisho wa 2015 na 2016.

Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Martha Mvungi

**Martha Mvungi** ni Mtanzania mwandishi wa lugha ya Kiswahili na Kiingereza.

Vitu muhimu vitatu alivyovifanya Martha ni kuwakusanya Wahehe na Wabena katika kutafsiri lugha ya Kiingereza.

Toka  mwaka 1995 Martha amekuwa Mkurugenzi wa shule za Ecacs nje ya Dar es Salaam.

## Maandishi
### Kiingereza
Was it an Illusion? “Darlite”
*Three Solid Stones*, 1975. London: Heinemann Educational African Writers Series 159.
* ''Yasin's Dilemma*, 1985
* *Yasin in Trouble'', 1990

### Kiswahili
‘’Hana hatia’’ 1975
‘’Chale Anatumwa Sokoni’’ 1982
‘’Lwidiko’’ 2003

## Marejeo
Jamii:Wikipedia Editathon 2018

Jamii:Wanawake wa Tanzania
Rayah Kitule

**Rayah Kitule** (amezaliwa 31 Januari 1984) ni mtanzania ambaye ni mwandishi ya mhariri wa magazeti mengi yanayotoka kila mwezi ikiwemo gazeti la *Fab Sugar* na *East African Women and Business Entrepreneurs*. Amefanya kazi nyingi uandishi za ndani ya Tanzania na nje ya nchi.

## Biografia
Amezaliwa Dar es Salaam Tanzania, Rayah Kitule amelelewa na mama yake pekee eneo la Mikocheni, ambapo alianza “kazi ya utangazaji na uandishi” kwa kusoma kwa sauti na kufanya rejea akiwa na umri wa miaka kumi. 

Pia anaendesha blogspot yake ya mitindo, na alianzisha kampuni yake ya uzalishaji, inayoitwa Purple Effect.

## Marejeo
## Viungo vya nje
* stillinfashion.blogspot.com
* tanzano.blogspot.com

Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Sauti ya Umma (SAU)

**Sauti ya Umma** (SAU) ni Chama cha Siasa nchini Tanzania. Kilipata usajili tarehe 17 Februari 2005.

Katika Uchaguzi mkuu wa Urais pamoja na Baraza la Wawakilishi wa Zanzibar tarehe 30 Oktoba 2005, mgombea wa Chama hiki Mariam Omar alipata asilimia 0.07 ya kura zote. Chama hiki hakikupata nafasi katika Baraza la Wawakilishi wa Zanzibar.

## Marejeo
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Jamii:Vyama vya kisiasa nchini Tanzania
Nelly Kamwelu

**Nelly Alexandra Kamwelu** (amezaliwa 1993) ni Mtanzania ni mwanamitindo na malkia wa urembo Miss Universe Tanzania na Miss Southern Africa International katika mwaka 2011. Aliweza kuwakilisha nchi yake katika Miss Universe 2011 ndani ya SãoPaulo, Brazil, Miss International 2011 ndani ya China, Miss Earth 2011 ndani ya Manila, Philippines, na Miss Tourism Queen International tena China.

Ni malkia pekee katika nchi yake pekee aliyeweza kumaliza tuzo nne za Grand Slam Pagents (Miss universe, Miss International, Miss Earth na Miss Tourism Queen International) ndani ya mwaka mmoja.

## Maisha
Kamwelu alizaliwa na Mtanzania Baba na Mrusi Mama. Alianza  kushiriki katika ugombeaji wa urembo za kimkoa mwaka 2008 na mwishowe alifanikiwa kunyakua nafasi ya pili.Ilala 2008baada ya kuweza kushiriki katikaMiss Tanzania mwaka huohuo lakini hakupata.

Nelly alishirikishwa katika nyimbo za video za video za waimbaji wa kitanzania kabla hajashiriki Miss Universe 2011.Wimbo uliachiwa YouTubewakati alipokuwa anashiriki katika tamasha la urembo São Paulo, Brazil.

Aliweza pia kuwakilisha Tanzania in Miss International 2011 ambayo ilifanyika China na Miss Earth 2011  katika Manila,Philippiness lakini hakupata.

Mwishoni aliweza kuwakilisha nchi yake katika Miss Tourism Queen International 2011 ambayo ilifanyika katika Xian,
China  ambapo alichukua nafasi ya nne.

## Miss Universe Tanzania
Kamwelu alishinda katika toleo la tano laMiss Universe Tanzania pageant in May 2011. na kuwakilisha nchi yake  katikaMiss Universe 2011na kuwa king’ara  katikaSão Paulo, Brazil. Japo kuwa hakushinda lakini aliweza kuwateka kwa vazi lake kitamaduni ambalo kwa hilo aliweza kupokea sifa kedekede.

Nelly alirudisha nafasi ya pili ya Miss Universe Tanzania kwa kushiriki katikaMiss International 2011 na pia aliweza kurudisha nafasi ya kwanza kwa kurudi nchi kwakeChengdu, China kuwakilisha Tanzania  katika Miss Earth 2011.  

## Miss Southern Africa International
Kamwelu alithaminiwa na Tanzania Tourist Board kuwakilisha nchi katikaMiss Southern Africa International mashindano yaliyofanyika
Ndola, Zambia kama sehemu ya Zambia International Trade Fair.Alijipatia  wadhifakwa kuwashinda washiriki sita na kushinda Evening Gown award.

## Miss Tourism Queen International
Katika mwaka wa mwisho(2011),Nelly aliendelea kushiriki katika Miss Tourism Queen International 2011na kuwa mashindano yake ya kwanza ndani ya nchi yake na kuibuka king’ara kwa kushika nafasi ya tano katika mashindano ya mwisho. 

## Tanbihi
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Mary Mgonja

**Mary Mgonja** ni mwanasayansi wa kilimo kutoka Tanzania na mzalishaji wa mimea, pia ni mkurugenzi wa teknolojia na mawasiliano katika kampuni ya kilimo ya Namburi ya nchini Tanzania.

## Elimu
Mary Mgonja ana shahada ya uzamivu katika falsafa na uzalishaji wa mimea. Shahada hiyo ameipata katika chuo cha Ibadani na *International Institute of Tropical Agriculture*.

## Uzoefu wa kazi
Mgonja amefanya kazi kama mwansayansi mkuu katika kuboresha kilimo cha ukame katika Taasisi ya Mazao  sehemu  zenye ukame katika maeneo ya Patancheru Hyderabad,Telangana nchini India.

Anaiwakilisha Tanzania katika Southern African Development Community (SADC) na East African Community (EAC).
Pia amefanya kazi kama mkurugenzi wa  Alliance for a Green Revolution in Africa (AGRA) ambayo ni shirika linalosaidiwa na Bill and Melinda Foundation na Rockerfeller Foundation.

## Mambo mengine ya kuzingatia 
Mgonja ni mjumbe wa bodi ya uongozi yenye watu kumi ya Shirika la Mbegu la Afrika (Africa Seeds Organization), wakala wa kiserikali chini ya Umoja wa Afrika, linalohusika na utekelezaji wa Mpango wa Mbegu na Bioteknolojia wa Afrika.

Mary Mgonja alishinda pendekezo la ushindani katika Mpango wa Changamoto za Maji na Chakula (Challenge Program for Water and Food - CPWF), kwa ufadhili wa takribani dola za Marekani milioni 1.8, kama mradi wa CPWF namba 1. Taarifa za mradi huu zinaweza kupatikana kupitia tovuti rasmi ya mpango wa Water for Food.

Pia alikuwa sehemu ya timu iliyoshinda mradi wa *Africa Bio-fortified Sorghum*, uliogharamiwa na Wakfu wa Bill na Melinda Gates. Mradi huu uliongozwa na Africa Harvest Biotechnology Foundation International kwa ushirikiano na wanasayansi kutoka taasisi mbalimbali, zikiwemo Pioneer/DuPont, Chuo Kikuu cha Missouri, na ICRISAT, miongoni mwa wengine.

Mary Mgonja ana ujuzi wa kitaalamu katika uundaji wa mapendekezo ya miradi, uwasilishaji wake, na utafutaji wa ufadhili kutoka taasisi mbalimbali, zikiwemo Tanzania Breweries Limited, Shirika la Kimataifa la Nishati ya Atomiki (IAEA), Sasakawa Global 2000, Benki ya Dunia, pamoja na Mfuko wa Misaada ya Chakula wa Japani (Japanese Food Aid Counterpart Fund).

Ameshika pia nyadhifa za uratibu wa miradi, ikiwemo kuwa Mratibu wa Mtandao wa Uboreshaji wa Mtama na Uwele (Sorghum and Millet Improvement Network – SMINET) kwa nchi za Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika (SADC).

Zaidi ya hayo, ni mmoja wa waanzilishi na mwenyekiti wa Chama cha Wanawake Wataalamu wa Kilimo na Mazingira Tanzania (Tanzania Association for Professional Women in Agriculture and Environment – TAPWAE).

Mary Mgonja ni mjumbe wa kamati elekezi ya mitandao ya utafiti, ikiwemo Mtandao wa Utafiti wa Mahindi na Ngano (Maize and Wheat Research Network – MWIRNET) na Mtandao wa Mahindi na Ngano wa Afrika Mashariki na Kati (Eastern and Central Africa Maize and Wheat – ECAMAW).

Vilevile, amewahi kuratibu kitaifa tafiti za ngano na shayiri, na ni mjumbe wa Kamati ya Kitaifa ya Tanzania ya kuidhinisha na kusajili aina mpya za mazao.

## Marejeo
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanabiolojia wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
John Napier

**John Napier** (1550 - 4 Aprili 1617) alikuwa mtaalamu wa hisabati na fizikia kutoka Uskoti anayejulikana kama mwanzilishi wa logi. Pia anajulikana kuwa amefanya matumizi ya viwango vya mwisho vya desimali katika hesabu. 

Mbali na hisabati, pia alikuwa na maslahi makubwa katika mambo ya anga na dini.

Jamii:Wanahisabati wa Uskoti
Jamii:Wanafizikia wa Uskoti
Xcas

thumb|Xcas hutatua hesabu tofauti.
**Xcas** (chanzo wazi) ni interface ya mtumiaji kwa Giac, ya bure, ya msingi ya Kompyuta ya Algebra System (CAS) ya Microsoft Windows, Apple macOS na Linux / Unix. Giac inaweza kutumika moja kwa moja ndani ya programu iliyoandikwa kwenye C++.

Miongoni mwa mambo mengine Xcas inaweza kutatua usawa na kuchora grafu. Xcas inafanya kazi katika hali ya mkondo.

## Vipengele (dondoo) 
* Mlinganyo: solve(mlinganyo,x)
* Mlinganyo tenguo: desolve(y'=k*y,y)

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac.html 

Jamii:Kompyuta
Nyang'aranga

'''Nyang'aranga''' ni kijiji kilichopo ndani ya kata ya Mugeta, tarafa ya Chamriho iliyoko wilaya ya Bunda, mkoa wa Mara.. 

Jamii ya kijiji hiki wengi wao ni wa kabila la Wakurya na hujishughulisha na kilimo pamoja na ufugaji.

Mwanzoni mwa miaka ya 2000 walianza kuchanganyika kwa wiki na watu kutoka sehemu mbalimbali, na hii ni baada ya kupiga hatua kiuchumi japo bado asilimia kubwa ni maskini kwani hutegemea mvua katika kilimo, ufugaji na hata maji kwa ajili ya matumizi ya nyumbani. Kumbe kijiji hiki ni miongoni mwa vijiji vingi nchini Tanzania vinavyokumbwa na ukame.

Nyang'aranga ina shule ya msingi.
 
## Tanbihi
Jamii:Wilaya ya Bunda
Msalvia (mmea)

**Msalvia** (ujulikanao pia kama **sage of the diviners**, '''seer's sage**, **ska maría pastora**, **yerba de la pastora** ama kwa kifupi **salvia'*; jina la kisayansi *Salvia divinorum'') ni mmea ambao hufikia urefu wa kima zaidi ya mita moja na huwa na shina mraba lisilo na kitu ndani kama mimea mingine ya familia ya mnanaa Lamiaceae. 

Majani yake hutumika pia kusafisha meno.

Utumizi wa majani yake kwa njia ya kutafuna, kuvuta kama sigara au kupika kama chai unasababisha namna ya ulevi  kwa sababu yana chembechembe aina ya opioidi zinazosababisha ukumbusho-wazimu (hallucination). 

Kwa vile mmea huu haujifanyiwa utafiti wa kina, madhara yake na usalama wa matumizi yake kwa muda mrefu bado havijathibitishwa.

## Asili na historia 
Asili ya mmea huu ni nchi ya Mexico na humea kiasilia katika msitu wa Sierra Mazateca ya Oaxaca kwenye vivuli vilivyo na unyevu. 

Leo msalvia pia hukuzwa nyumbani na hupandwa vipandikizi vya tawi au shina lake kwa vile mmea huu hutoa mbegu kwa uchache na ugumu sana.

## Sheria 
Msalvia umeruhusiwa katika nchi nyingi lakini matumizi yake hudhibitiwa nchini Australia, Ubelgiji, Brazil, Canada, Denmark, Estonia, Finland, Ujerumani, Italia, Japan, Korea Kusini, Polandi, Hispania, Uswisi, Armenia na sehemu nyingine Marekani. Hata hivyo mmea huo umeenea sehemu tofautitofauti na miche yake huuzwa na wakulima wa miti na dawa katika nchi nyingine.

## Marejeo 
Jamii:Guguchawi na jamaa
Jamii:Mitishamba
Jamii:Madawa ya Kulevya
Jamii:Meno
Zakia Mrisho Mohamed

**Zakia Mrisho Mohamed** (alizaliwa Februari 19, 1984) ni mkimbiaji wa mbio ndefu kutoka Tanzania ambaye amebobea katika mbio za riadha na barabara . Aliwakilisha nchi yake katika mbio za mita 5000 kwenye Michezo ya Olimpiki ya 2008 na Michezo ya Olimpiki ya 2012 .

Mzaliwa wa Singida,  Alishiriki  mashindano yake ya kwanza ya kimataifa ya riadha mwaka 2003, akishiriki katika mbio za mita 3000 ambapo alimaliza wa sita. Alishinda mkutano wa kimataifa wa Cinque Mulini mwaka wa 2004, na kuwa mwanamke wa kwanza Mtanzania kufanya hivyo. Alichaguliwa kwa Mashindano ya Dunia ya Msalaba ya Dunia ya IAAF ya 2005 na akafanikiwa kumaliza katika nafasi ya ishirini katika mbio ndefu. Alichukua nafasi ya sita katika 5000&nbsp;m katika Mashindano ya Dunia ya 2005 katika Riadha na ya tatu kwenye Fainali ya Riadha ya Dunia (m 3000) mwezi mmoja baadaye. Aliiwakilisha Tanzania katika Michezo ya Jumuiya ya Madola ya mwaka 2006, na kushika nafasi ya nane mwaka 5000&nbsp;m mwisho.

mwaka 2007 alishika nafasi ya 23 katika mashindano ya Dunia IAAF Kiujumla, lakini hakufanikiwa kwenye mbio hizo, na kushindwa kutoka nje ya m5000.&nbsp;joto la Mashindano ya Dunia ya Riadha ya 2007 . Hatima kama hiyo ilimngoja katika Michezo yake ya kwanza Michezo ya Olimpiki huko Beijing mwaka uliofuata, ingawa alifanikiwa kumaliza katika nafasi ya nne mnamo mwaka 2008  kwenye Fainali ya Riadha ya Dunia IAAF ya m3000 na vile vile alishindana katika ya fainali ya kwanza ya kimataifa ya  m5000&nbsp;.  katika msimu uliofuata katika Mashindano ya Dunia ya Riadha ya 2009, alichukua nafasi ya 15 katika mbio za m5000.

Mrisho alichaguliwa kuwa mmoja kati ya wawakilishi watatu wa Afrika katika  mashindano ya riadha ya m5000 ya wanawake&nbsp; katika Kombe la Bara la IAAF la 2010 (pamoja na Vivian Cheruiyot na Sentayehu Ejigu na alimaliza katika nafasi ya tano. Alishinda 5K ya adidas ya Wanawake mjini Prague Septemba 2010, akimshinda mshindi wa pili na bingwa mtetezi Gladys Otero kwa tofauti ya sekunde kumi na saba. 

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanariadha wa Tanzania
Jamii:Arusha Women in Wiki
Jamii:Waliozaliwa 1984
Tarasi wa Konstantinopoli

ya Mt. Tarasi iliyochorwa na Johann Conrad Dorner, 1848–1852.]]
**Tarasi wa Konstantinopoli** (kwa Kigiriki: Ταράσιος, Tarasios; Konstantinopoli, leo Istanbul, nchini Uturuki, 730 hivi – Konstantinopoli, 25 Februari 806) alikuwa Patriarki wa mji huo kuanzia 25 Desemba 784 hadi kifo chake.

Maarufu kwa maadili na ujuzi, alifungua na kufanikisha Mtaguso wa pili wa Nisea (787) .

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Februari au 25 Februari au 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
**The Oxford Dictionary of the Christian Church*, third edition
**Byzantium: the Early Centuries* by John Julius Norwich, 1988.

## Viungo vya nje
*St Tarasius the Archbishop of Constantinople Orthodox icon and synaxarion
Tekla wa Ikonio

ya kanisa kuu la Tarragona, Hispania (karne XII).]]
**Tekla wa Ikonio** (kwa Kigiriki: Θέκλα, *Thékla*) alikuwa mwanamke wa mji huo wa Likaonia (leo nchini Uturuki) katika karne ya 1 BK. 

Inasemekana alipata kuwa mfuasi wa Mtume Paulo, inavyosimuliwa na kitabu cha karne ya 2 *Matendo ya Paulo na Tekla* (180 hivi).

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe tofautitofauti: 23 Septemba, 24 Septemba au 3 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 73

## Marejeo ya lugha nyingine
*Barrier, J. W., J. N. Bremmer, T. Niklas, A. Puig I Tàrrech. 2016. ''Thecla: Paul's disciple and saint in the East and the West.* Bristol, CN: Peeters.
*Eliott, J.K., "The Apocryphal New Testament: A Collection of Apocryphal Christian Literature in an English Translation," Oxford: Oxford University Press, 1993.
*Johnson, Scott Fitzgerald, *The Life and Miracles of Thekla: A Literary Study,'' Cambridge, MA: Harvard University Press, 2006.
*MacDonald, D.R., "The Legend and the Apostle: The Battle for Paul in Story and Canon," Philadelphia: Westminster Press, 1983.
*Kirsch, J.P., Catholic Encyclopedia: "Sts. Thecla", Volume XIV, New York: Robert Appleton Company, 1912.
*Ehrman, Bart D., "Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew," Oxford University Press, 2005, .
*Davis, Stephen J. The Cult Of Saint Thecla. Oxford: Oxford University Press, 2001. Print.
*Osiek, Carolyn. 'The Cult Of Thecla: A Tradition Of Women's Piety In Late Antiquity (Review)'. Journal of Early Christian Studies 11.3 (2003): 422-424. Web.

## Viungo vya nje
**Acts of Paul and Thecla*: translated probably by Jeremiah Jones, (1693–1724)
*Early Christian Writings:`*Acts of Paul and Thecla* (e-text) ed. M.R. James, 1924.
*Nancy A. Carter, "The Acts of Thecla: a Pauline tradition linked to women"
*Catholic Encyclopedia: *Sts. Thecla*
*St. Thecla Catholic Church & School, Chicago, IL

Jamii:Mtume Paulo
Maria Sarungi Tsehai

** Maria Sarungi Tsehai** ni mwanaharakati anayepambana kuwashawishi watu katika nchi ya Tanzania, kukubali kuwa na mabadiliko chanya kupitia kampeni yake katika mtandao wa kijamii uitwao "Change Tanzania”. Change Tanzania ilianza kama hashTag kwenye mtandao wa Twitter(#changeTanzania) . 

Anafahamika pia kwa jinsi anavyoshiriki katika kuwasaidia mabinti wadogo kuzifikia ndoto zao za kuwa magwiji wa urembo, kwa kuitumia nafasi yake kama Mkurugenzi wa Miss Universe Tanzania kufundisha na kutoa kipaumbele kwa mabinti hao. 

## Elimu
Maria Sarungi Tsehai ana shahada ya kitivo cha sayansi ya jamii kutoka katika chuo kikuu cha Eötvös Loránd in Hungary, alihitimu mwaka 1999.

## Kazi
Ni mtaalam wa mawasiliano, uandishi wa habari na mambo ya urembo, anamiliki kampuni ya mawasiliano Compass communication Akiwa mkurugenzi wa kampuni hiyo, ameweza kushiriki katika utengenezaji wa filamu ya “Am Tired” ambayo  ilifanyika mwaka 2005 na nyingine  iitwayo “Born on fire” ya mwaka 2008. kupitia vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wikipedia Editathon 2018
Tekle Haymanot

ya Mt. Tekle Haymanot.
]]
**Tekle Haymanot** au **Takla Haymanot** (kwa Kige'ez ተክለ ሃይማኖት *takla hāymānōt*, kwa Kiamhara *tekle hāymānōt*, "Mti wa Imani"; Bulga, Shewa, 1215 hivi - Debre Libanos, 1313 hivi) alikuwa mmonaki wa Ethiopia aliyeanzisha monasteri muhimu (Debre Libanos) katika mkoa wake asili, Shewa. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na Waorthodoksi wa Mashariki lakini pia na Wakatoliki 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Agosti, lakini katika Kalenda ya Kiethiopia tarehe 24 ya kila mwezi ni kwa heshima ya Tekle Haymanot.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
*The official Coptic life of Saint Takla Haymanot the Ethiopian
*Biography of Takla Haymanot by Taddesse Tamrat for *The Dictionary of Ethiopian Biography*
Tudful

kikimuonyesha Mt. Tudful katika kanisa kuu la Llandaff, Wales.]]
**Tudful** (pia: **Tydfil**) alikuwa mwanamke Mkristo wa Wales aliyefia dini mwaka 480 hivi.

Mtoto wa mfalme Brychan, alipata malezi bora upande wa elimu na maadili kabla hajauawa na Wapagani.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Agosti. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Theodoro wa Amasea

ya Mt. Theodoro.]]
 lake huko Venice.]]
 ya Mt. Theodoro wa Amasea.]]
**Theodoro wa Amasea** (kwa Kigiriki: Θεόδωρος) alikuwa askari Mkristo ambaye, kwa ajili ya imani aliyoikiri kwa ushujaa wakati wa dhuluma, aliteswa, akafungwa na hatimaye akauawa kwa kuchomwa moto katika mji huo wa Uturuki wa leo mwanzoni mwa karne ya 4 (306 hivi).

Gregori wa Nisa alimsifu kwa hotuba yake maarufu.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Novemba au 17 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
### Vitabu
*  *The Book of Saints* (a dictionary of servants of God canonised by the Catholic Church) compiled by the Benedictine monks of St Augustine's Abbey, Ramsgate (6th edition, revised & rest, 1989).
*  ''Butler's Lives of the Saints* (originally compiled by the Revd Alban Butler 1756/59), Vol II (February) and XI (November), 1926/38 revised edition, 1995 new full edition.
*  Delaney, John J: *Dictionary of Saints* (1982).
* Hippolyte Delehaye: *Les Legendes Grecques des Saints Militaires* (Paris 1909).
* Demus, Otto: *The Church of San Marco in Venice* (Washington 1960).
*  Demus, Otto: *The Mosaics of San Marco in Venice* (4 volumes)  1 The Eleventh & Twelfth Centuries - Text (1984).
*  Farmer, David: *The Oxford Dictionary of Saints* (4th edition, 1997).
*  Grotowski, Piotr L.: *Arms and armour of the warrior saints: tradition & innovation in Byzantine iconography (843-1261)* (Leiden: Brill, 2010).
* *The Oxford Companion to the Year* (by Bonnie Blackburn & Leofranc Holford-Stevens) (Oxford 1999).
*  Walter, Christopher: *The Warrior Saints in Byzantine Art and Tradition* (2003)

### Makala
* B. Fourlas, *"Eine frühbyzantinische Silberschale mit der Darstellung des heiligen Theodor"*, *Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz 55'', 2008 [2011], pp.&nbsp;483–528 (on the iconography before iconoclasm).

## Viungo vya nje
*Website of Orthodox Church
*Hagiography from the website of the Orthodox Church in America
*Saints of November 9: St Theodore Tiro
*Colonnade Statue in St Peter's Square
Nyoka-miti Kichwa-kipana

**Nyoka-miti kichwa-kipana** ni nyoka wa jenasi *Toxicodryas* katika familia Colubridae. Amepewa jina hili kwa sababu hukaa mitini takriban masaa yote na kichwa ni kipana kuliko nyoka-miti wengine.

Nyoka hawa ni warefu, hadi m 2.8 lakini m 1-2 kwa kawaida. Rangi yao ni nyeusi, kijivu au kahawia juu na njano au pinki chini.

Kama jina lao linadokeza huishi mitini ambapo hukamata vyura, mijusi, vinyonga, ndege, mayai ya ndege,  wagugunaji wa miti na popo.

Chonge ni meno ya nyuma. Sumu yao inaweza kuwa na hatari kwa watu lakini mifano ya shida kubwa haijulikani. Hata hivyo inaambilika kuzuia kung'atwa na nyoka hawa.

## Spishi
* *Toxicodryas blandingii*, Nyoka-miti wa Blanding (Blanding's tree snake)
* *Toxicodryas pulverulenta*, Nyoka-miti wa Fischer (Fischer's tree snake)

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Theodoro wa Studion

ya karne ya 11, Chios.]]
**Theodoro wa Studion** (Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 759 – Cape Akritas, Bitinia, 826) alikuwa mmonaki, halafu abati wa monasteri ya Studion mjini. 

Aliifanya kuwa shule ya wasomi, watakatifu na wafiadini wahanga wa dhuluma za waliopinga heshima kwa picha takatifu. Kwa kutetea kwa nguvu heshima hiyo, bila kujali kwamba msimamo wake ulimvutia dhuluma kutoka kwa kaisari na patriarki zilizoathiri sana afya yake, alipelekwa uhamishoni mara tatu .

Pia alishika nafasi muhimu katika kufufua umonaki na fasihi huko Bizanti. 

Akiheshimu sana mapokeo ya Mababu wa Kanisa na ili kufafanua imani sahihi aliandika vitabu maarufu kuhusu mada za msingi wa mafundisho ya Kikristo.

Kati ya vitabu vyake vingi, barua kuhusu urekebisho wa monasteri ndiyo maandishi ya kwanza kupinga utumwa. 

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Novemba au 12 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
* (Online text)

## Viungo vya nje
*Selected works of Theodore, translated into English by Archimandrite Ephrem.
*Theodorus Studita Greek Opera Omnia by Migne, *Patrologia Graeca* with analytical indexes.
*A Homily on Fasting and Dispassion by St. Theodore the Studite, to be read at the beginning of Great Lent.
*Theodore the Studite (Aromatic Wall Icon) 
*St. Theodore of Stoudios Catechesis (Kindle Edition in Ukrainian)

Jamii:mapadri
Kitimaguru

thumb|Kitimaguru.
**Kitimaguru** (pia **kiti cha magurudumu**, **kitimagurudumu**, kwa Kiingereza: *wheelchair*) ni kifaa kilichotengenezwa kikiwa na kiti pamoja na magurudumu kwa madhumuni ya kumsaidia majeruhi, wagonjwa wasio na nguvu ya kutembea au watu wenye ulemavu kukalia na kujisukuma, kusukumwa na mtu mwingine au kujiendesha kwa mashine za otomatiki kwa lengo la kusogea kutoka sehemu moja kwenda nyingine. 

Kiti hicho huwa kimeundwa hivi kwamba mgonjwa atapata starehe ya kuketi. 

Kitimaguru kinaweza kusukumwa na mtu aliyekikalia au na mwingine anayemhudumia.

Huenda pia kikawa na vidhibiti ili anayebebwa aweze kudhibiti mwendo wa kigari kile.

Kitimaguru hupatikana pia kwa wenye ulemavu wanaoshindana katika uga wa michezo.

## Tazama pia
* Guta (kifaa)

## Tanbihi 
Jamii:Vifaa
Jamii:Usafiri
Jamii:Ulemavu
Theodosi wa Kiev

ya Mt. Theodosi.]]
**Theodosi wa Kiev** au **Theodosi Pekerski** (kwa Kirusi Феодосий Печерский; kwa Kiukraina Феодосій Печерський; Vasylkiv, 1009 - Kiev, 3 Mei 1074) alikuwa mmonaki wa karne ya 11 aliyeleta umonaki wa kijumuia kadiri ya kanuni ya Theodori wa Studion katika sehemu za Kiev (leo nchini Ukraina) na pamoja na Antoni wa Kiev alianzisha monasteri maarufu ya Mapango ya Kiev . 

Alitangazwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi kuwa mtakatifu. Anaheshimiwa hivyo na Kanisa Katoliki pia.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Mei lakini pia tarehe 14 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Venerable Theodosius the Abbot of the Kiev Far Caves Monastery, and Founder of Coenobitic Monasticism in Russia Orthodox icon and synaxarion for May 3
*Translation of the relics of the Venerable Theodosius of the Kiev Far Caves Icon and synaxarion for August 14
*Catholic - Religious calendar

Jamii:watawa waanzilishi
Nyoka Meno-hanjari

**Nyoka meno-hanjari** ni spishi ya nyoka wa jenasi *Xyelodontophis* katika familia Colubridae. Amepewa jina hili kwa sababu ana chonge ndefu zinazofanana na hanjari.

Nyoka huyu ni warefu kiasi: m 1-1.5. Rangi yake ya juu ni kijivu au kahawia pamoja na vidoa njano. Taya la chini ni jeupe, koo njano na tumbo jeusi.

Makazi na mwenendo haijulikani vizuri lakini sampuli moja ilipatikana yenye kinyonga ndani ya tumbo lake.

Chonge ni meno marefu ya nyuma yanayofanana na hanjari. Haijulikani kama sumu ni hatari.

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Kujenga mwili

thumb|Mazoezi ya Kujenga mwili
**Kujenga mwili** ni mazoezi yanayofanywa ili kudhibiti na kukuza misuli. Wanaojenga misuli si tu mazoezi wanayofanya bali pia hutumia lishe maalum ili kuipa miili yao aina za chakula, na madini yanayohitajika. Kujenga mwili ni mchakato mgumu unaochukua muda na huhitaji nidhamu ya hali ya juu ili kuufanikisha, hivyo umewashinda wengi.

Watu hujenga miili kwa sababu tofauti: sababu za kikazi kwa wale ambao hufanya kazi zinazohitaji nguvu ya kimwili kama wanajeshi, kutumia wakati wa ziada, na pia kushiriki mashindano ya kujenga mwili. Wanaoshiriki mashindano ya kujenga mwili hushikilia mazoezi ya kujenga misuli kwa kina na wana nidhamu ya hali ya juu. Mashindano hayo hufanywa kati ya nchi tofauti, bara na hata ya dunia nzima. Mashindano kama ya "*International Federation of Body Builders -IFBB ya tuzo la Mr. Olimpia*", na "National Armature Body-Builders Association NABBA ya tuzo la Universe Championships" ni mojawapo ya mashindano ya kujenga misuli yanayojulikana dunia mzima.

## Historia ya Kujenga mwili 
Zoezi la kuinua mawe ili kujenga misuli lilifanyika zama za kale nchini Misri, Ugiriki na Tamilakam. Upande wa magharibi katika nchi za Ulaya zoezi hili lilinawiri kati ya mwaka wa 1800 na 1953 wakati wanaume wa miraba walionyesha ubingwa wao na kushindana hadharani. Hata hivyo, wakati ule washindi hawakushindina ujenzi wa misuli bali walishindana ukubwa kwani hata wenye kitambi walishiriki. 

Hivi leo mashindano ya kujenga misuli yamekomaa yakishirikisha si tu wanaume bali pia wanawake. Mwaka wa 2000 mashirika husika ya kujenga misuli yalijaribu kupiga hatua kushirikisha mchezo huu Olimpiki lakini hawakufaulu.

## Taratibu za Kujenga mwili 
Wataalamu, mashirika tofautitofauti na jimu wana taratibu tofautitofauti za kujenga misuli. Hata hivyo taratibu hizi hutofautiana kidogo. Mambo muhimu ya kufuatilia ni:
* mazoezi ya kuinua chuma
* chakula chenye wingi wa kalori
* utumizi wa virutubisho (kama Keretini na Protini ya Whey)
* ulaji wa protini 
* kupumzisha mwili vizuri baada ya zoezi
* Kutoshiriki mazoezi ya Cardio 

## Tanbihi 
## Viongo vya nje 
Jamii:Afya
Jamii:Mwili
Theofani mkaapweke

**Theofani mkaapweke** (**Theophan Zatvornik**; kwa Kirusi: Феофа́н Затво́рник; Chernavsk, 10 Januari 1815 - Vysha Monastery,6 Januari 1894) alikuwa mmonaki na hatimaye askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi.

Kanisa lake lilimtangaza mtakatifu mwaka 1988.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Januari au 10 Januari.

## Maandishi yake katika tafsiri ya Kiingereza
* *The Spiritual Life and How to Be Attuned To It*
* 
* *Turning the Heart to God* (Partial translation of *The Path to Salvation*)
* *Kindling the Divine Spark: Teachings on How to Preserve Spiritual Zeal*
* 
* }
* 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*  St Theophan the Recluse: The Bishop of Tambov biography (Orthodox Church in America website)
*  What is Prayer? by Theophan the Recluse (Youtube playlist of 5 videos containing the complete English translation of this work.)
* Writings of St. Theophan the Recluse at theophan.net
* English translation of a letter of Theophan the Recluse to the husband of his sister of 12th of February 1874
*  The Act of Canonization of the Local Council of the Russian Orthodox Church, Trinity-Sergius Laura, 6-9 June, 1988.
Mchapuko

**Mchapuko** (pia **mchapuo**, kwa Kiingereza *acceleration*) ni istilahi ya fizikia inayotaja badiliko la kasi au zaidi kasimwelekeo ya kitu kwa kipindi fulani. Mchapuko unafafanuliwa kuwa badiliko la kasimwelekeo (velositi) linalogawiwa kwa badiliko la wakati.

Mchapuko unatokea kama gimba linaongeza kasi, linapunguza kasi au linabadilisha mwelekeo wake. Mfano gari linalopiga mbio, linalopigwa breki au kupiga kona linaona mchapuko.

*Kama gari lililosimama linaanza kutembea mbele linaingia katika mchapuko kimstari (ing. *linear acceleration*) na abiria ndani yake wanaisikia kama kani inayowasukuma nyuma dhidi ya viti vyao.
*Wakati gari linapita kona ya barabara linaingia katika mchapuo usio kimstari (*non-linear acceleration*) na abiria wanaweza kusikia kani inayowasukuma kwa upande wa nje. 
*Kama dereva anapiga breki gari linaingia katika mchapuo hasi (*deceleration*) yaani mchapuko kinyume cha mwendo wake hadi sasa na hapo abiria husikia kani inayowasukuma mbele.

Kipimo cha SI cha mchapuko ni m/s2 yaani mita kwa sekunde mraba.
Mahututi

**Mahututi** ni kivumishi cha sifa chenye asili ya Kiarabu ambacho huambatana sana na nomino mgonjwa. 

Tunaposema mgonjwa mahututi basi tunamaanisha ni mtu aliye katika hali mbaya kwa sababu ya ugonjwa. Huenda yule mtu akawa katika kitengo cha hospitali kwa ajili ya huduma za pekee (sadaruki; kwa Kiingereza: *Intensive Care Unit*, kipufi: ICU) au akawa nyumbani akitazamiwa kufa. 

Mwambatanisho wa maneno haya hutumika pia baada ya ajali ambapo, waliojeruhiwa sana na huenda wakaaga dunia kwa majeraha na mshtuko baada ya ajali husemwa kuwa mahututi.

Hali hiyo inadai mtu atendewe kwa utaalamu na wema wa pekee.

Dini mbalimbali zinaelekeza namna ya kumhudumia hata kiroho, kwa mfano Wakristo wa madhehebu mbalimbali wanampatia kitubio, mpako wa wagonjwa na komunyopamba.

Jamii:Tiba
Muuguzi

alikuwa mwanamke aliyechangia sana unesi wa kisasa.]]
**Muuguzi** ni mtaalamu wa afya aliyeandaliwa kupitia mfumo maalumu na thabiti wa kitaaluma, kisha kuthibitishwa na kuidhinishwa (na mamlaka iliyopo kisheria / chombo kinachosimamia taaluma hii) kutoa huduma za afya. 

Muuguzi anaweza kuwa wa jinsia yoyote. Sambamba na hospitalini, muuguzi anaweza kufanya kazi maeneo tofautitofauti: nyumbani, kwenye jamii, kwenye kampuni na mashirika mbalimbali, shuleni na vyuoni.

Kazi nyingi na muhimu hutekelezwa kwa weledi mkubwa na wauguzi.

## Tanbihi
Jamii:Kazi
Jamii:Tiba
Kosaka Daimaou

thumbnail|right|280px|image caption
**Kosaka Daimaou** (Kazaka Daichiro; 17 Julai 1973 -) ni talanta ya Kijapani, DJ, mtayarishaji wa muziki. Inaonekana kama mwanachama wa trio ya "Comedy" "Chini ya AIR-LINE", kama vile "mbinguni ya Vocabulan" nk. Baada ya hapo itakuwa kufanya shughuli muziki na vichekesho, idadi ya mara ambazo video za kucheza video na wamevaa kama mwimbaji "pico Taro" kuimba "kalamu pai Nappo juu Appoooh kalamu" (PPAP) mwaka 2016 imekuwa mada, kama vile zaidi ya mara milioni moja , PPAP na nyimbo zingine zinagawanywa katika nchi 134 duniani kote. Usimamizi wa Avex ni. Mke wangu ni jicho la Talent.

Pico Taro (Pikotaro, pico Taro (si Kotaro), Julai 17, 1963 -), kilima zamani ni mwimbaji-mtunzi kuiga. Hata hivyo, Kosaka Dai Kaou ni mtayarishaji mwenyewe na anafanya kazi na kuweka kwamba ni mtu tofauti kutoka Pico Taro. August 2016 kama YouTuber, "kalamu pai Nappo juu Appoooh kalamu" juu ya video posting tovuti "YouTube" (PPAP) kwa vile post, inaonyesha hit duniani kote.

Jamii:Wanamuziki wa Japani
Stanislaus mfiadini

**Stanislaus mfiadini** (kwa Kipolandi:**Stanisław Szczepanowski**; 26 Julai 1030 – 11 Aprili 1079) alikuwa askofu wa Kraków kuanzia mwaka 1072 hadi kifodini chake . 

Kati ya maonevu ya wakati wake, alitetea kwa nguvu zake zote ustaarabu na tunu za Kikristo na kuongoza jimbo lake kama mchungaji mwema akisaidia maskini na kutembelea kila mwaka waklero wake.

Anajulikana hasa kwa kuuawa wakati wa kuadhimisha ibada na mfalme wa Polandi Bolesław II ambaye hakupendezwa na makemeo yake makali . 

Kwa sababu hiyo Stanislaus alitangazwa mtakatifu mfiadini na Papa Inosenti IV tarehe 17 Septemba 1253. 

Sikukuu yake huadhimishwa na Kanisa Katoliki kote duniani tarehe ya kifodini chake, lakini pia tarehe 7 Mei na 8 Mei, hasa nchini mwake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 124
Nyoka-miti

**Nyoka-miti** ni nyoka wa jenasi *Dipsadoboa* katika familia Colubridae. Amepewa jina hili kwa sababu hukaa mitini takriban masaa yote.

Nyoka hawa ni warefu kiasi, m 1.4 kwa kipeo lakini sm 60-90 kwa kawaida. Rangi yao ni kijani au kahawia. Spishi kahawia zina kilingo kama marumaru. Rangi hizi zinaweza kuchukuliwa kama rangi za kamafleji.

Kama jina lao linadokeza huishi mitini ambapo hukamata vyura, mijusi-kafiri na vinyonga.

Chonge ni meno ya nyuma lakini sumu yao haina hatari kwa watu.

## Spishi
* *Dipsadoboa aulica*, Nyoka-miti Marumaru (Marbled tree snake)
* *Dipsadoboa brevirostris*, Nyoka-miti wa Gini (Guinean tree snake)
* *Dipsadoboa duchesnii*, Nyoka-miti wa Duchesne (Duchesne's tree snake)
* *Dipsadoboa flavida*, Nyoka-miti Mabaka (Cross-barred tree snake)
* *Dipsadoboa shrevei*, Nyoka-miti wa Shreve (Shreve's tree snake)
* *Dipsadoboa underwoodi*, Nyoka-miti wa Underwood (Underwood's tree snake)
* *Dipsadoboa unicolor*, Nyoka-miti Kijani wa Günther (Günther's gree tree snake)
* *Dipsadoboa viridis*, Nyoka-miti Kijani wa Laurent (Laurent's gree tree snake)
* *Dipsadoboa weileri*, Nyoka-miti Mkia-mweusi (Black-tailed gree tree snake)
* *Dipsadoboa werneri*, Nyoka-miti Kijani wa Usambara (Usambara gree tree snake)

## Picha

Laurent's Tree Snake (Dipsadoboa viridis) (7692212774).jpg|Nyoka-miti kijani wa Laurent

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Tikhon wa Zadonsk

**Tikhon of Zadonsk** (jina la awali: Тимофей Савельевич Соколов, **Timofey Savelyevich Sokolov**; Korotsko, 1724 – Zadonsk, 1783) alikuwa mmonaki, askofu na mwandishi wa maisha ya kiroho kutoka Urusi. 

Mwaka 1861 Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi lilimtangaza mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Agosti na tarehe 14 Mei.

Maisha yake yalitumiwa na Fyodor Dostoyevski kuandika juu ya wahusika askofu Tikhon katika kitabu chake *Mashetani* tena Alyosha Karamazov na mzee Zosima katika kitabu *Ndugu Karamazov*.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Tikhon of Zadonsk article from OrthodoxWiki
*St Tikhon. Bishop of Voronezh and Wonderworker of Zadonsk and All Russia Orthodox icon and synaxarion
Tikhon wa Moscow

halisi ya Mt. Tikhon, Patriarki wa Moscow na Urusi wote.]]
**Tikhon wa Moscow** (kwa Kirusi: Тихон Московский; jina la awali: Василий Иванович Беллавин, *Vasily Ivanovich Bellavin*; Klin, 31 Januari 1865 – Moscow, 7 Aprili 1925) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi. Tarehe 5 Novemba 1917 alichaguliwa kuwa Patriarki wa 11 wa Moscow na Urusi wote, wa kwanza baada ya miaka 300 ya Kanisa hilo kuongozwa na Sinodi tu. 

Mwaka 1989 alitangazwa na Kanisa lake kuwa mtakatifu, na anaheshimiwa hivyo na Waanglikana wa Marekani pia, alikowahi kufanya kazi ya umisionari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Biography of St. Tikhon  by the Orthodox Church in America
* St Tikhon the Patriarch of Moscow, and Enlightener of North America Orthodox icon and synaxarion.
* Glorification of St Tikhon, the Apostle to America
* Orthodox Icon of St. Tikhon with scenes from his life
* Patriarch Tikhon's Ordeal, Moscow's Cathedral of Christ the Savior, 244-266 
* Fall of Tikon article from *Time Magazine*, 12 May 1923. Broken link.  There is no such article for May 1923.
* Saint Patriarch Tikhon - His Missionary Legacy to Orthodox America  article from the periodical *Orthodox America*.
* On the Triumph of Orthodoxy a homily by Tikhon.
* Hieromartyr Tikhon, Patriarch of Moscow and All Russia Detailed biography.

Jamii:Wamisionari
Ulrich wa Augsburg

**Ulrich wa Augsburg** (pia: **Uodalric** au **Odalrici**; Kyburg, Zurich, sasa nchini Uswisi, 893 – Augsburg, Ujerumani, 4 Julai 973) alikuwa askofu wa mji huo tangu tarehe 28 Desemba 923 hadi alipofariki miaka 50 baadaye. 

Alikuwa maarufu kwa matendo ya toba na ukarimu.

Ndiye Mkristo wa kwanza kutangazwa mtakatifu na Papa mwenyewe (Papa Yohane XV, 4 Julai 993). Mbali ya Kanisa Katoliki, Waorthodoksi pia wanamheshimu hivyo.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* Gerhard of Augsburg wrote about St. Ulrich's life, the *Vita Sancti Uodalrici* and several books about his miracles have been written as well.
* Opera Omnia by Migne Patrologia Latina with analytical indexes

## Viungo vya nje
Jamii:waandishi wa Kilatini
Ursula Mtakatifu

wa Hans Memling, *Kifodini cha Mt. Ursula*.]]
**Ursula Mtakatifu** (alifariki Koln, Ujerumani, 383) alikuwa mwanamke wa Ukristo wa Kiselti anayeheshimiwa na Wakatoliki na Waanglikana kama mtakatifu bikira mfiadini, ingawa habari zake hazina hakika sana, kiasi kwamba kifo chake kinatajwa kutokea miaka tofauti: 238, 283, 383, 451 na hata 640.

Sikukuu yake na ya wenzake (10, ingawa pengine wanatajwa kuwa 11,000!) huadhimishwa tarehe 21 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*  Sant' Orsola e compagne
* Colonnade Statue St Peter's Square
* Saint Ursula and the 11,000 British Virgins

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4

Jamii:Watakatifu wa Ujerumani