open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chuo Kikuu cha California

right|250x250px|Rangi au Muhuri wa Chuo Kikuu cha California 1868.
[thumb|Ofisi ya Rais wa Chuo Kikuu cha California huko [Oakland, California.]]
**Chuo Kikuu cha California** (**University of California -** **UC**) ni mfumo wa elimu unaounganisha vyuo vikuu vilivyo chini ya jimbo la California, Marekani.  

Mfumo wote wa Chuo Kikuu cha California huwa na wanafunzi zaidi ya 220,000 na walimu pamoja na wafanyakazi wengine zaidi ya 170,000  

Chuo kilianzishwa mnamo 1868 kwenye kampasi ya kwanza mjini Berkeley.    

## Kampasi 
* Chuo Kikuu cha California, Berkeley 
* Chuo Kikuu cha California, Davis 
* Chuo Kikuu cha California, Irvine 
* Chuo Kikuu cha California, Los Angeles 
* Chuo Kikuu cha California, Merced 
* Chuo Kikuu cha California, Riverside 
* Chuo Kikuu cha California, San Diego 
* Chuo Kikuu cha California, San Francisco 
* Chuo Kikuu cha California, Santa Barbara 
* Chuo Kikuu cha California, Santa Cruz 
* Chuo Kikuu cha California, Chuo cha Sheria cha Hastings kinasimamiwa kando na mfumo wote wa UC. 

## Tovuti nyingine 
* Tovuti rasmi ya Chuo Kikuu cha California 

## Vidokezo 
Jamii:Vyuo vikuu vya Marekani
Felisi wa Nola

**Felisi wa Nola** (alifariki Nola, Campania, Italia, 250 hivi) alikuwa padri wa mji huo karibu na Napoli.

Alivyosimulia Paulino wa Nola, aliuza mali yake kusaidia fukara akadhulumiwa kwa imani yake chini ya kaisari Decius. Gerezani aliteswa vikali asife; baada ya amani kupatikana tena alirudi kwa waumini wake akitawa kuishi kifukara hadi uzee mkubwa .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu lakini siku hizi si tena kama mfiadini .  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Donald Attwater and Catherine Rachel John, "The Penguin Dictionary of Saints." 3rd edition, New York: Penguin Books, 1993, ISBN|0-14-051312-4.

## Viungo vya nje
Jamii:Mapadri
Jamii:Wamonaki
Dasyo wa Milano

**Dasyo wa Milano** (kwa Kilatini: **Dacius** au **Datius**; alifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 5 Februari 552) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa mji huo wa Italia Kaskazini kuanzia mwaka 530 hadi kifo chake. 

Alitetea imani sahihi pamoja na Papa Vijili dhidi ya kaisari Justiniani I hadi Konstantinopoli .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Sekondina wa Anagni

**Sekondina wa Anagni** (alifariki Anagni, Lazio, Italia, 250 hivi), alikuwa bikira ambaye aliongokea Ukristo kwa mahubiri ya Magnus wa Trani, alivuta wengi kumfuata akafia dini yake wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Yohane Kalibita

ikimuonyesha Mt. Yohane Kalibita (monasteri ya Mt. Luka huko Beozia).]]
**Yohane Kalibita** (alifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 450 hivi) alikuwa mmonaki mkaapweke mwenye asili ya Roma, Italia, aliyeshika ufukara mkubwa katika kibanda kibovu alipofichama hata kwa wazazi wake waliomtambua baada ya kufa tu kwa njia ya Injili ya thamani kubwa waliyokuwa wamempatia.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Georg Ott: *Legende von den lieben heiligen Gottes*, Regensburg 1864

## Viungo vya nje 
* https://dormitioninconcord.wordpress.com/2015/01/28/saint-john-the-hut-dweller/
*http://www.orthodoxchristian.info/pages/St_JohnKal.htm
Probo wa Rieti

**Probo wa Rieti** (kwa Kilatini: Probus; alifariki 571 hivi) alikuwa askofu wa mji huo wa Italia ya Kati.

Papa Gregori I alimsifu na kusimulia kifo chake cha ajabu katika hotuba.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Fursei abati

**Fursei abati** (pia: *Fursey*, *Fursa*, *Fursy*, *Forseus* au *Furseus*; Connacht, Ireland, 597 hivi - Mézerolles, Ufaransa, 650 hivi) alikuwa mmonaki wa Ukristo wa Kiselti aliyefanya kazi kubwa kueneza imani na umonaki kotekote katika visiwa vya Britania, hasa kati ya Waanglia.

Umaarufu wake ulipomvutia umati wa watu, alihamia Ufaransa alipoendelea kuinjilisha hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Maandishi yake
* Eileen Gardiner, *Visions of Heaven and Hell Before Dante* (New York: Italica Press, 1989), pp.&nbsp;51–55, provides an English translation of the Latin text of his vision of heaven and hell.

## Marejeo
* Ann Williams, Alfred P. Smyth and D. P. Kirby (1991). *A Biographical Dictionary of Dark Age Britain.* Seaby. ISBN|1-85264-047-2
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
* Buckley, Ann. '''Nobilitate vigens Furseus'. The Medieval Office of St Fursey*. Norwich: Fursey Pilgrims, 2014. ISBN|0 9544773 6 7
* Dahl, L. H., *The Roman Camp and the Irish Saint at Burgh Castle* (Jarrold, London 1913).
* Plunkett, S. J., *Suffolk in Anglo-Saxon Times* (Tempus, Stroud 2005). ISBN|0-7524-3139-0
* Rackham, O., *Transitus Beati Fursei - A Translation of the 8th Century Manuscript Life of Saint Fursey* (Fursey Pilgrims, Norwich 2007)

## Viungo vya nje
* The Passage (Life) of Fursei: 2015 Critical Translation with Audio Drama at biblicalaudio
* Bibliography on the *Vision of Furseus''.
* Fursey Pilgrims  - The Fursey Pilgrims are an ecumenical group of Christians spanning a wide range of Christian traditions and who are "united in regarding Fursey as their Father in the Faith".
* San Fursa
* Lalley.com 

Jamii:Waliozaliwa 597

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wamisionari
Unafasishaji herufi

[thumb|Aina tatu za unafasishaji herufi katika neno la [Kifaransa "Bonjour".]]
Katika uchapaji na utarakilishi, **unafasishaji herufi** (kwa Kiingereza: *letter-spacing*) ni mabadiliko ya nafasi kati ya herufi za neno moja. Mtumiaji anaweza kubadilisha unafasishaji herufi kwenye kichakata matini.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Vitabu
Unafasishaji sentensi

thumb|389x389px|Unafasishaji sentensi wa mara mbili dhidi ya unafasishaji sentensi wa mara moja.
Katika uchapaji na utarakilishi, **unafasishaji sentensi** (kwa Kiingereza: *sentence spacing*) ni mabadiliko ya nafasi kati ya sentensi za andiko moja. Mtumiaji anaweza kubadilisha unafasishaji sentensi kwenye kichakata matini.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Vitabu
Honorati wa Arles

**Honorati wa Arles** (kwa Kifaransa: *Honorat* au *Honoré*; Galia Kaskazini, leo Ufaransa lakini pia Ujerumani, 350/380 hivi - 16 Januari 429) alikuwa mwanzilishi wa monasteri maarufu katika kisiwa cha Lerins, halafu askofu mkuu wa mji huo .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.

## Viungo vya nje
Jamii:Waliozaliwa 350

Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi

Jamii:wamisionari
Kikagua tahajia

[thumb|289x289px|Kikagua tahajia cha [Google Chrome.]]
Katika utarakilishi, **kikagua tahajia** (kwa Kiingereza: *spell checker*) ni programu inayotumika ili kukagua makosa ya tahajia katika maandiko. Kwa kawaida, kikagua tahajia kinatekelezeka katika kichakata matini au kivinjari.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Kichunguzi jalada

[thumb|352x352px|Kichunguzi jalada cha [Linux.]]
Katika utarakilishi, **kichunguzi jalada** (kwa Kiingereza: *File Explorer* au File manager) ni programu inayotumika ili kutafuta jalada au kabrasha katika tarakilishi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Kunguni-maji

**Kunguni-maji** ni wadudu wadogo hadi wakubwa wa oda za chini Gerromorpha na Nepomorpha katika oda Hemiptera ya nusungeli Pterygota (wenye mabawa) ambao huishi majini. Mabawa yao ya mbele ni nusu magumu na nusu kama viwambo. Kunguni hao hula wadudu wengine ama hai au waliokufa, na spishi kubwa hula samaki na amfibia wadogo pia.

Mifano ya wadudu hao ni wendamaji na kunguni-bahari (familia Gerridae), wapima maji (Hydrometridae), nge-maji (Nepidae), waogeleaji-juuchini (Notonectidae), kunguni-makasia (Corixidae), kunguni-maji wakubwa (Belostomatidae), kunguni-maji watambaazi (Naucoridae), kunguni-chura (Gelastocoridae)

## Biolojia
Kundi la kunguni-maji lina spishi ndogo sana (mm 2) na spishi kubwa sana (sm 12) zilizomo miongoni mwa wadudu wakubwa kabisa duniani. Spishi za Gerromorpha hutembea juu ya maji au huishi katika mahali panyevu, lakini zile za Nepomorpha huogelea chini ya maji kwa kawaida.

Takriban spishi zote ni mbuai wa wadudu wengine na spishi kubwa vilevile mbuai wa samaki na amfibia wadogo, lakini hula mizoga pia. Spishi nyingine hula mimea ya majini au dutu za mimea. Sehemu za kinywa zina umbo la kutoboa mbuawa ili kufyonza damu yake. Spishi fulani, kama nge-maji na kunguni-makasia, zinaweza kutoboa ngozi ya watu na kuuma sana.

## Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki
* *Anisops varia* (Notonectidae)
* *Corixa mirandella* (Corixidae)
* *Gerris hypolence* (Gerridae)
* *Halobates poseidon* (Gerridae)
* *Hydrometra africana* (Hydrometridae)
* *Hydrometra chopardi* (Hydrometridae)
* *Laccocoris limigenus* (Naucoridae)
* *Laccotrephes brachialis* (Nepidae)
* *Lethocerus niloticus* (Belostomatidae)
* *Limnogonus hypoleucus* (Gerridae)
* *Mesovelia vittigera* (Mesoveliidae)
* *Micronecta scutellaris* (Micronectidae)
* *Nerthra grandicollis* (Gelastocoridae)
* *Paraplea pullula* (Pleidae)
* *Ranatra cinnamomea* (Nepidae)

## Picha

Common Pond Skater. Gerris lacustris. Gerridae - Flickr - gailhampshire.jpg|Gerridae (Mtembeaji-maji *Gerris laustris*)
Halobates sp. (Heteroptera Gerridae), 20 August 2011, Castle Beach, Kailua (Oahu)02, Hawaii.jpg|Gerridae (Kunguni-bahari *Halobates* sp.)
Hydrometra stagnorum01.jpg|Hydrometridae (Mpima-maji *Hydrometra stagnorum*)
Mesovelia hackeri.jpg|Mesoveliidae (Mtembeaji-maji *Mesovelia hackeri*)
Corixa punctata (19349498661).jpg|Corixidae (Kunguni-makasia *Corixa punctata*)
Micronecta scholtzi - top view.jpg|Micronectidae (Kunguni-makasia kibete *Micronecta scholtzi*)
Ilyocoris cimicoides natur.jpg|Naucoridae (Kunguni-maji mtambaazi *Ilyocoris cimicoides*)
Lethocerus deyrollei.jpg|Belostomatidae (Kunguni-maji dubwana *Lethocerus deyrollei*)
Laccotrephes cf brachialis, Pretoria, a.jpg|Nepidae (Nge-maji *Laccotrephes brachialis*)
Jehlanka válcovitá-Ranatra linearis.jpg|Nepidae (Kunguni-sindano *Ranatra linearis*)
Notonecta.obliqua.-.lindsey.jpg|Notonectidae (Mwogeleaji-juuchini *Notonecta obliqua*)
Toad bug (7161012635).jpg|Gelastocoridae (Kunguni-chura *Nerthra* sp.)
Plea minutissima MHNT.jpg|Pleidae (Mwogeleaji-juuchini kibete *Plea minutissima*)

Jamii:Wadudu mabawa-nusu
Umbali kimwili

[thumb|368x368px|Umbali kimwili nchini [Uingereza kwa ajili ya mlipuko wa Covid-19.]]
**Umbali kimwili** (kwa Kiingereza: *social distancing* au *physical distancing*) ni ushauri wa kulinda afya unaotumika ili kudumisha umbali kati ya watu wakati wa maambukizo. Lengo la umbali kimwili ni kukomesha maambukizo.

Umbali kimwili ni meta mbili kati ya watu wawili. Umbali kimwili hupunguza mzunguko wa virusi katika jamii.

## Historia 
Umbali kimwili unatumika ulimwenguni kwa kupambana na virusi vya korona na ugonjwa wa COVID-19.

## Marejeo 
* William Worley. 2020. « How do you say 'social distancing' in Swahili ? » Devex, 30 Machi 2020. https://www.devex.com/news/how-do-you-say-social-distancing-in-swahili-96856.

Jamii:Afya
Jamii:Virusi
Jenifa(filamu)

***Jenifa*** ni filamu ya vichekesho ya Nigeria ya mwaka 2008 iliyochezwa na mwigizaji Funke Akindele. Mwaka 2008 filamu hii iliteuliwa katika tuzo za *Africa Movie Academy Awards*. Akindele alishinda tuzo za *Africa Movie Academy Award for Best Actress in a Leading Role* kama muigizaji wa kike.

## Marejeo
Jamii:Filamu za Nigeria
Jamii:Filamu za 2008
Umbizo jalada

Katika utarakilishi, **umbizo jalada** (kwa Kiingereza: *File format*) ni mwendo wa data zinazochanganuliwa ili kutunzwa katika jalada. Umbizo jalada linaonyesha muundo wa biti katika kifaa cha kutunzia. Kwa mfano, AAC, MP3, MP3Pro, Ogg-Vorbis, RealAudio, Speex, VQF, WMA, MIDI, DIVX, MPEG1, MPEG2, MPEG4, Ogg-Tarkin, Ogg-Theora au VP3 ni maumbizo jalada.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Biti

[thumb|383x383px|[Kumbukumbu linafanyizwa kwa biti 4096.]]
Katika utarakilishi, **biti** (kutoka Kiingereza: *Bit*, kifupi cha *binary digit*) ni kiwango cha msingi cha taarifa katika sayansi ya tarakilishi na utarakilishi. Biti zinabadilika kati ya 0 na 1.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Speusipo, Elasipo, Melasipo na Leonila

thumb|Wafiadini walivyochorwa.
'''''' (walifariki 175) walikuwa Wakristo wa Kapadokia, leo nchini Uturuki, waliofia dini yao wakati wa dhuluma ya kaisari Marcus Aurelius.

Watatu wa kwanza walikuwa ndugu pacha, wa mwisho bibi yao .

Habari zao ziliandikwa na Neo, baadaye mfiadini mwenzao.

Tangu kale wote wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao ni tarehe 17 Januari au 29 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Marselo wa Die

[thumb|[Sanamu mnamotunzwa masalia yake.]]
'''''' (Avignon, leo nchini Ufaransa, 430 - Die, Ufaransa, 510) alikuwa askofu wa 11 wa mji huo, ambaye aliutetea na alipelekwa uhamishoni kwa kupinga Uario.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 17 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 430

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Sulpisi wa Bourges

[thumb|[Dirisha la kanisa kuu la Bourges likimuonyesha Mt. Sulpisi kwa vioo vya rangi.]]
'*Sulpisi *Severi* wa Bourges*' (alifariki Bourges, leo nchini Ufaransa, 591) alikuwa askofu wa mji huo, baada ya kuwa mbunge.

Gregori wa Tours alisifu busara na juhudi zake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 29 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Gaël Faye

**Gaël Faye** (alizaliwa Bujumbura, Burundi, 6 Agosti 1982) ni rapa, mtunzi wa muziki, na mwandishi Mfaransa-Mnyarwanda. 

## Maisha 
Gaël Faye alizaliwa mwaka wa 1982 mjini Bujumbura nchini Burundi. Mama yake ni mrwanda na baba yake ni mfaransa. Mama yake alikwenda kuishi Ufaransa lakini Gaël Faye alikaa Burundi na baba yake. Baada ya mwanzo wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Burundi mwaka wa 1993 na Mauaji ya Kimbari ya Rwanda mwaka wa 1994, alikimbia nchi yake ya asili hadi nchini Ufarasa mwaka 1995. Alikuwa na umri wa miaka 13. Alikua na mama yake wakati wa ujana mjini Versailles katika wilaya ya Yvelines nchini Ufaransa.

Gaël Faye alisoma katika sekondari ya Jules-Ferry mjini Versailles, kisha katika shule ya biashara. Halafu alipata shahada ya uzamili katika usimamizi wa fedha na alifanya kazi kwa miaka miwili katika kampuni ya kitegauchumi jijini London. Baadaye alitoka jijini kufanya uandishi na muziki.

Mwaka wa 2015, alihama na mke wake na binti zao wawili kuishi nchini Rwanda.

## Muziki 
Gaël Faye na Edgar Sekloka waliunda bendi ya Milk Coffee and Sugar.

Gaël Faye alichapisha albamu ya kwanza peke yake ambayo inaitwa *Pili pili sur un croissant au beurre* mwaka 2012. Albamu hii inasimulia tawasifu ya mwimbaji binafsi. Katika nyimbo Gaël Faye anahadithia kuhusu uhamisho, vita, Mauaji ya Kimbari ya Rwanda, na mapenzi.

## Diskografia 
### Albamu 
2013: Pili Pili sur un croissant au beurre 

### EP 
*2017: Rythmes et botanique
*2018: Des fleurs

## Uandishi 
Mwezi Agosti mwaka 2016, kitabu chake cha kwanza ambacho kinaitwa *Petit Pays* (jina ambalo linamaanisha nchi ndogo) kilichapishwa na Grasset. Kitabu hiki kwa kiasi kidogo ni tawasifu na kinahusu Gabriel, mtoto Mfaransa-Mnyarrwanda ambaye ameishi katika usalama miaka ya 1990 nchini Burundi. Akiwa na umri wa miaka kumi mwaka wa 1992 nchini Burundi, lakini baada ya mwanzo wa vita vya wenyewe kwa wenyewe, maisha ya Gabriel yanabadilika. 

Kitabu kilipata tuzo nyingi mwaka wa 2016 kama Prix du roman Fnac, Prix du premier roman français, Prix Goncourt des lycéeens, na Prix du roman des étudiants France Culture-Télérama. Kitabu kimeuzwa zaidi ya nakala milioni nchini Ufaransa. Filamu ya simulizi ya kitabu hiki, ambayo inaitwa *Petit Pays* pia, itachapishwa katika jumba la sinema mwaka wa 2020. Mwendeshaji filamu ni Éric Barbier.

## Marejeo 
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Rwanda
Jamii:Waandishi wa Rwanda
Jamii:Waandishi wa Ufaransa
Habari uongo

[thumb|332x332px|[Mwanahabari|Wanahabari kwenye habari uongo.]]
**Habari uongo** (kwa Kiingereza: *fake news*, *junk news*, *pseudo-news* au hoax news) ni aina ya habari au taarifa za upotoshwaji ambazo hufanyika kwa makusudi kwenye mitandao wa kijamii au katika magazeti.

## Marejeo 
* BBC Swahili. 2020. « Faini itapunguza uenezaji wa habari za uongo kuhusu Covid19 ? » *BBCNewsSwahili*, Machi 2020. .

Jamii:Kompyuta
Jamii:Habari
Jamii:Intaneti
Sulpisi Pius

[thumb|[Sanamu yenye masalia yake.]]
'''''' (alifariki Bourges, leo nchini Ufaransa, 17 Januari 647) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 624, baada ya kuishi ikulu. Alijali kuliko yote huduma kwa maskini na alikamilisha kazi ya kuinjilisha wakazi wa jimbo lake kwa kuwavuta Wayahudi na Wapagani wa mwisho katika Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 17 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Januari Sanchez Delgadillo

**Januari Sanchez Delgadillo** (kwa Kihispania **Jenaro Sánchez y Delgadillo**, Agualele, Zapopan, Jalisco, Mexico, 19 Septemba 1886 - La Loma, Tecolotlan, Jalisco, 17 Januari 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:

Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* San Jenaro Sánchex por la Archidiócesis de Puebla 
* San Jenaro por Misión Guadalupana
* San Jenaro por Aciprensa
* Homily of Pope John Paul II from Canonization Mass
Juliani Saba

**Juliani Saba** (yaani **Mzee**; 300 hivi - 377) alikuwa mkaapweke wa Osroene (leo kati ya Siria na Uturuki), ambaye tunamfahamu kupitia maisha yake yaliyoandikwa na Theodoreto wa Kuro.

Alihamia mlima Sinai alipojenga basilika ila aliacha upweke kwa muda kwenda Antiokia kupinga Uario.

Wafuasi wake maarufu zaidi ni Akasi, Yakobo na Asteri.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Januari . 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 300
Jamii:Waliofariki 377
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Siria
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Koskoni, Zenoni na Melanipo

**Koskoni, Zenoni na Melanipo** (walifariki Nisea, Bitinia, leo nchini Uturuki, karne ya 3) walikuwa Wakristo waliofia dini yao hiyo wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.  

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 18 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Volusiano wa Tours

.]]
**Volusiano wa Tours** (alifariki Foix, Galia, leo nchini Ufaransa, 498 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 491, lakini alipelekwa uhamishoni na Wavisigothi hadi kifo chake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 18 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**History of the Franks*, book X, by Gregory of Tours.

## Viungo vya nje
* Saint Volusien 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Priska wa Roma

**Priska wa Roma** (alifariki karne ya 3) alikuwa Mkristo wa jiji hilo anayeheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu mfiadini ingawa habari zake zinachanganya wanawake wa karne tofauti.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Acta SS., January, II, 184 sqq.; 
*DUFOURCQ, Les Gesta martyrum romains, I (Paris, 1900), 169 sq.; 
*GORRES, D. Martyrium d. hl. Prisca in Jahrbuch fur protest. Theologie (1892), 108 sq.; 
*CARINI, Sul titolo presbiterale di S. Prisca (Palermo, 1885); D
*E ROSSI, Della casa d'Aquila e Prisca sull' Aventino in Bull. d'arch. crist. (1867), 44 sq.; 
*IDEM, Aquila e Prisca e gli Acilii Glabriones, ibid. (1888-9), 128 sq.; 
*MARUCCHI, Les basiliques et eglises de Rome (2nd ed., Rome, 1909), 180 sq.; 
*BUTLER, Lives of the Saints, January, I, 83. 

## Viungo vya nje 
* Santa Prisca
* St. Prisca at the Catholic Encyclopedia

Jamii:Watu wa Roma ya Kale
Fermi

**Fermi** *(Fermium)* ni elementi sintetiki yenye alama **Fm** na namba atomia 100. Katika jedwali la elementi hupangwa katika kundi la aktinidi. Kati ya elementi sintetiki ni elementi nzito zaidi, inaweza kupatikana kwa njia ya kufyatulia nyutroni dhidi ya elementi nyepesi. Ni elementi ya kimetali ingawa metali safi ya Fermi haijatengenezwa bado.  Kwa jumla kuna isotopi zake 19 zinazojulikana, ikiwa 257Fm ni isotopi yenye nusumaisha ndefu zaidi iliyo na siku 100.5. Kwa sababu ya kiwango kidogo cha fermi iliyozalishwa na nusumaisha fupi ya isotopi zake zote, kwa sasa hakuna matumizi yoyote nje ya utafiti wa msingi wa kisayansi. 

Fermi iligunduliwa katika taka ya mlipuko wa bomu la hidrojeni la kwanza mnamo 1952. Ilipokea jina lake kwa kumbukumbu ya Enrico Fermi, mmoja wa waanzilishi wa fizikia ya nyuklia. 
left|thumb|Fermium ilionekana kwa mara ya kwanza katika majaribio ya nyuklia ya *Ivy Mike*.
[left|thumb|Elementi hiyo ilipewa jina la [Enrico Fermi.]]

## Marejeo 
## Kujisomea 
** Robert J. Silva: Fermium, Mendelevium, Nobelium, and Lawrencium, in: Lester R. Morss, Norman M. Edelstein, Jean Fuger (Hrsg.): *The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements*, Springer, Dordrecht 2006; ISBN 1-4020-3555-1, p.&nbsp;1621–1651; .
** Seaborg, Glenn T. (ed.) (1978) *Proceedings of the Symposium Commemorating the 25th Anniversary of Elements 99 and 100*, 23 January 1978, Report LBL-7701
** *Gmelins Handbuch der anorganischen Chemie*, System Nr. 71, Transurane: Teil A 1 II, p.&nbsp;19–20; Teil A 2, p.&nbsp;47; Teil B 1, p.&nbsp;84.

## Viungo vya nje 
* Fermium katika *Jedwali La* Purela *la Video* (Chuo Kikuu cha Nottingham) 

Jamii:Elementi sintetiki
Jamii:Aktinidi
Jamii:Metali
Samari

**Samari** *(Samarium)* ni elementi ya kikemia yenye alama **Sm** na namba atomia 62, maana yake kuna protoni 62 katika atomu. Ni elementi ya kimetali yenye rangi nyeupe-kifedha inayooksidika hewani. Kwenye mfumo radidia inahesabiwa kati ya lanthanidi.      

Samari iligunduliwa mnamo 1879 na Mfaransa Paul-Emile Lecoq de Boisbaudran. Ilipokea jina lake kutokana na madini Samarskiti ya madini ambayo ilitengwa. Madini yenyewe ilipata jina lake kwa heshima ya afisa wa migodi wa eneo la Urusi ambako madini yalitambuliwa mara ya kwanza. 

Madini hayo hupatikana zaidi nchini Uchina, Marekani, Brazil, India, Sri Lanka na Australia; Uchina unaongoza ulimwenguni katika uchimbaji wa madini ya samari. 

Samari haipatikani katika hali safi ila iko ndani ya madini mengi. Akiba za duniani kote za samari zinakadiriwa kuwa tani milioni mbili; Uzalishaji wa kila mwaka ni karibu tani 700.   China ina uzalishaji mkubwa zaidi na tani 120,000 zilizochimbwa kwa mwaka; inafuatwa na Marekani (kama tani 5,000)  na India (t 2,700).  Samari kwa kawaida huuzwa kama oksidi. 

## Tabia  
Samari ni metali ya ardhi adhimu yenye ugumu na densiti ya kufanana na zinki. Ugumu na wiani sawa na ile ya zinki. Kiwango cha kuchemsha ni °C 1794. 

## Matumizi 
Matumizi ya kibiashara ya samari yapo hasa kwenye sumaku za samari-kobalti ambazo ni sumaku za kudumu. Zina faida ya kuvumilia halijoto hadi nyuzijoto °C 700 bila kupoteza tabia zake za kisumaku.  

Isotopi ya samari-149 ina uwezo wa kufyonza nyutroni na kwa hiyo inatumiwa kudhibiti mchakato ndani ya matanuri ya nyuklia.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* It's Elemental&nbsp;– Samarium 
* Reducing Agents > Samarium low valent

Jamii:Lanthanidi
Jamii:Elementi
Jamii:Metali
Deikolo

thumb|Mt. Deikolo.
**Deikolo abati** (pia: *Deicolus, Déicol, Deel, Deille, Delle, Desle, Dichul, Domgall, Deicola, Day, Dye au Dichuil*; Leinster, Ireland, 530 hivi - Lure, Burgundy, leo nchini Ufaransa, 18 Januari 625) alikuwa mmonaki wa Ukristo wa Kiselti, mwanafunzi wa Kolumbani na kaka wa Gall.

Alifanya nao kazi kubwa ya kueneza imani na umonaki huko Britania, halafu zaidi Ufaransa alipoendelea kuinjilisha hadi kifo chake katika monasteri aliyoianzisha.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Saint of the Day, January 18: *Deicolus*  at *SaintPatrickDC.org*
*Hall, Grace. "St. Deicolus and the Wild Boar", *Stories of the Saints*, The Baldwin Project 
*St. Deicolus

Jamii:Waliozaliwa 530

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Wamisionari

Jamii:watakatifu wa Ufaransa
Jermaniko wa Filadelfia

**Jermaniko wa Filadelfia** (alifariki Smirna, leo nchini Uturuki, 155) alikuwa kijana Mkristo aliyefia dini yake hiyo wakati wa dhuluma ya kaisari Antoninus Pius.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini, pia kwa sababu ushujaa wake wa kumchochea hayawani aliyetumwa dhidi yake  ulisifiwa katika kitabu "Kifodini cha Polikarpo", askofu wake.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2

Jamii:Wafiadini Wakristo
Ponsyano wa Spoleto

wa Spinello Aretino, 1383 hivi ulioko Hermitage Museum, St.Petersburg, Russia.]]
**Ponsyano wa Spoleto** (kwa Kilatini: **Pontianus**; 156 - Spoleto, Umbria, Italia, 14 Januari 175) alikuwa kijana Mkristo aliyefia dini yake hiyo kwa kupigwa kikatili na hatimaye kuchomwa kwa upanga wakati wa dhuluma ya kaisari Antoninus Pius (au Marcus Aurelius).

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 156

Jamii:Wafiadini Wakristo
Mario, Martha, Audifas na Abako

yao.]]
''''* (walifariki karibu na Roma, Italia, mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa familia ya Wakristo, baba, mama na watoto, waliofia dini yao hiyo kwa pamoja wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 19 Januari
.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G., *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder, 1924.

## Viungo vya nje
**Catholic Encyclopedia'' entry on the family
*Entry in "Lives of the Saints" by Father Alben Butler
*Santi Mario, Marta, Abaco e Audiface

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3

Jamii:Wafiadini Wakristo
Basiano wa Lodi

**Basiano wa Lodi** (kwa Kilatini: **Bassianus**; 310 hivi - Siracusa, Sicilia, Italia, 19 Januari 409) alikuwa askofu wa mji huo wa Italia Kaskazini kuanzia mwaka 373 hadi kifo chake.

Kama kijana alikwenda Roma kwa masomo, na huko aliongokea dini ya Ukristo. Baba yake alitaka aasi na kurudi nyumbani, lakini yeye alikataa na kukimbilia Ravenna.

Baada ya kuchaguliwa askofu, alishiriki mtaguso wa Akwileia (381) na labda hata mtaguso wa Milano (390). Ili kulinda kundi lake dhidi ya uzushi wa Ario, uliokuwa bado na nguvu katika eneo hilo, alipambana kwa bidii pamoja na rafiki yake askofu Ambrosi wa Milano. Pamoja naye alisaini barua kwa Papa Sirisi.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*San Bassiano 

Jamii:Waliozaliwa 310

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Liberata na Faustina

katika kanisa la Capo di Ponte.]]
**Liberata na Faustina** (walifariki Como, Lombardia, 580 hivi) walikuwa dada wawili mabikira Wakristo walioishi pamoja kitawa na kuanzisha monasteri ya Mt. Margerita huko Como, Italia Kaskazini baada ya kukataa kuolewa.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Watawa waanzilishi
Yohane wa Ravenna

**Yohane wa Ravenna** (karne ya 6 - Ravenna, Emilia-Romagna, Italia, 19 Januari 595) alikuwa askofu wa mji huo wa Italia Kaskazini wakati wa vurugu zilizotokana na uvamizi wa Walombardi.

Wakati Italia nzima ilikuwa inaharibiwa na vita dhidi yao, alishughulikia kwa ufanisi mahitaji ya Kanisa alivyoshuhudia Papa Gregori I. 

Alijitahidi kusaidia wananchi kama alivyofanya mjini Roma Papa huyo aliyemuandikia kitabu "Regula Pastoralis" (yaani “Kanuni ya Kichungaji”).

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Upauzana

[thumb|789x789px|Upauzana wa Gnome2 kwenye [Linux.]]
Katika utarakilishi, **upauzana** (kwa Kiingereza: *taskbar*) ni elementi ya kiolesura michoro cha mtumiaji inayoonyesha programu zinazotumika kwenye tarakilishi husika.

Upauzana unaweza kuwa **upauzana unaoelea** (kwa Kiingereza: *floating toolbar*) au **upauzana egeshi** (kwa Kiingereza : *docked toolbar*).

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Kiolesura michoro cha mtumiaji

[thumb|419x419px|Kiolesura michoro cha mtumiaji cha [Ubuntu kwenye Linux.]]
Katika utarakilishi, **kiolesura michoro cha mtumiaji** (kwa Kiingereza: *graphic user interface*) ni nafasi ambapo mtumiaji anaweza kuingilia tarakilishi yake kwa kipanya na skrini. 

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Neofito wa Nisea

**Neofito wa Nisea** (Nisea, Bitinia, leo nchini Uturuki, 294 hivi - Nisea, 310) alikuwa kijana Mkristo ambaye, baada ya kuishi kama mkaapweke, alifia dini yake hiyo wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 294

Jamii:Wafiadini Wakristo
Eutimi abati

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Eutimi.]] 
**Eutimi abati** (pia: **Eutimi mkuu**; Melitene, Armenia, leo nchini Uturuki, 377 - 20 Januari 473) alikuwa mmonaki tangu utotoni, halafu padri na hatimaye abati nchini Palestina, alipokwenda kwa siri akiwa na umri wa miaka 30.

Hadi kifo chake alikuwa na unyenyekevu na upendo mkubwa, pamoja na kufuata nidhamu . Kutokana na umaarufu wake, alihamahama sehemu mbalimbali za nchi hiyo ili kukwepa umati uliomtafuta upwekeni.

Alipinga uzushi wa Eutike uliolaaniwa na mtaguso wa Kalsedonia (451) akafanya wamonaki wengi na hata malkia wamfuate katika imani sahihi.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 20 Januari . 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*St Euthymius the Great Orthodox Icon and Synaxarion (January 20)

Jamii:Waliozaliwa 377
Jamii:Waliofariki 473
Jamii:Wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Armenia
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Palestina
Vulfustani

[thumb|Mt. Vulfustani katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
**Vulfustani** (Long Itchington, Warwickshire, leo nchini Ufalme wa Muungano, 1008 hivi - 20 Januari 1095) alikuwa abati na baadaye askofu wa Worcester kuanzia mwaka 1062 hadi kifo chake.

Pamoja na kuendelea kushika maadili ya umonaki, alifanya uchungaji mkubwa kwa kutembelea parokia za jimbo lake, kujenga makanisa na kuhamasisha elimu na kupinga uroho .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 20 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
* British History Online Bishops of Worcester  accessed on 3 November 2007
* 
* 
* 
* 
* Walsh, Michael *A New Dictionary of Saints: East and West* London: Burns & Oates 2007 ISBN|0-86012-438-X
* William of Malmesbury. *The Life of St Wulstan*
* 

## Viungo vya nje
* Catholic Encyclopedia Online: St. Wolstan
* Claines Church, Worcester, built by Wulfstan

Jamii:Waliozaliwa 1008

Jamii:Wamonaki

Jamii:Watakatifu wa Uingereza
Adelaide Brando

**Adelaide Brando** (jina la kitawa kwa Kiitalia: '''Maria Cristina dell'Immacolata Concezione'''; Napoli, 1 Mei 1856 – Casoria, 20 Januari 1906) alikuwa bikira wa Italia aliyeanzisha shirika la Masista Wahanga wa Malipizi wa Yesu Ekaristi kwa ajili ya kuhamasisha ibada kwa sakramenti kuu hiyo.

Bikira huyo alijitolea maisha yake pamoja na shirika lake hilo kwa malezi ya Kikristo ya watoto .

Alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II tarehe 2 Julai 2003, halafu mtakatifu na Papa Fransisko tarehe 17 Mei 2015.    

Sikukuu yake hufanyika tarehe 20 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle
*Saints SQPN

Jamii:Waliozaliwa 1856

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Mmenyuko wa kikemia

**Mmenyuko wa kikemia,** (pia **utendanaji wa kikemia**; kwa Kiingereza: *chemical reaction)* ni mchakato ambao unasababisha mabadiliko ya dutu ya kikemia kuwa dutu tofauti.  

Mfano mmojawapo ni moto (mmenyuko kati ya oksijeni hewani na kampaundi za kaboni). 

Kimsingi katika mimenyuko hiyo elektroni za dutu zinazotendana zinahama na kuunda au kuondoa muungo kemia kati ya atomu husika. Mchakato ama unahitaji nishati au unaachana na nishati. Viini vya atomu havibadiliki isipokuwa kama elementi zinazoshiriki ni nururifu na nzito sana na hivyo si thabiti.  
[thumb|450x450px|Kama inavyoonekana kutoka mlinganyo CH  CH + 2 O  O → CO  CO + 2 H  H O, mgawo wa 2 lazima uwekwe mbele ya gesi ya [oksijeni upande wa wahasibu na mbele ya maji upande wa bidhaa ili, kwa mujibu wa sheria ya utunzaji wa wingi, idadi ya kila kitu haibadiliki wakati wa athari.]]

## Marejeo 
## Marejeo zaidi 
* 
* 
* 
* 
* "Chemical Action" . Encyclopædia Britannica. 6 (11th ed.). 1911. pp. 26–33.

Jamii:Kemia
Europi

**Europi** *(Europium)* ni elementi ya kikemia yenye alama **Eu** na namba atomia 63, maana yake kuna protoni 63 katika atomu. Europi imepangwa kwenye jedwali la elementi katika kundi la lanthanidi. Ni elementi inayotendana haraka sana na hewa au unyevu, hivyo inahitaji kutunzwa ndani ya viowevu visivyotendana nayo.  

Europi ni metali laini sana: inaweza kukatwa kwa kisu. Kama haikuoksidika rangi yake ni nyeupe ya kung'aa.  

Ilisafishwa mara ya kwanza kwenye mwaka 1901 ikapewa jina la bara la Ulaya (Europa).   

Matumizi ya europi hutumia tabia ya mmemetuko *(phosphorescence)* wa kampaundi zake. Ni elementi adimu. 

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* It's Elemental – Europium 

Jamii:Lanthanidi
Jamii:Elementi
Gadolini

**Gadolini** *(Gadolinium)* ni elementi ya kikemia yenye alama **Gd** na namba atomia 64. Gadolini ni metali yenye rangi nyeupe-ya kifedha wakati haijaoksidika bado. Gadolini humenyuka na oksijeni ya hewani au unyevu polepole ikiunda mpako mweusi. Chini ya °C 20 ina tabia za kisumaku.   

Kiasili hupatikana hasa kwa umbo la oksidi.  

Jina lake limetokana na madini ya gadoliniti inamopatikana; madini yalipewa jina kwa heshima ya moja ya madini ambayo gadolinium hupatikana, yenye jina kwa mwanakemia Johan Gadolin kutoka Uswidi.  

Gadolinium ina tabia kadhaa zisizo kawaida. Katika kampaundi za feleji nyongeza ndogo ya Gadolini hupunguza hupunguza utendanaji wake na oksijeni katika hali ya joto.&#x5B; '''' &#x5D;
 
Kampaundi za gadolini hutumiwa katika mikrowevu, uzalishaji wa diski za kompyuta na pia kwa skrini za rada. 

left|thumb|Sampuli ya madini ya gadolini.
Upatikanaji katika ganda la Dunia ni takribani miligramu 6.2 kwa kila kilogramu. Huchimbwa hasa China, Marekani, Brazil, Sri Lanka, Uhindi na Australia. Uzalishaji wa gadolini safi duniani ni karibu tani 400 kwa mwaka.   

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Mfumo wa Nephrojeni Fibrosis - Ugumu wa Gadolinium MR Tofauti (safu ya picha kwenye wavuti ya MedPix) 
* Ni ya kwanza - Gadolinium  
* Jokofu hutumia madini ya gadolinium ambayo huwaka inapofunuliwa na shamba la sumaku 
* Ushauri wa FDA juu ya tofauti ya msingi wa gadolinium 
* Kufikiria Mdom ya tumbo: mazingatio muhimu kwa tathmini ya uimarishaji wa Gadolinium  Rafael OP de Campos, Vasco Herédia, Ersan Altun, Richard C. Semelka, Idara ya Chuo Kikuu cha Radiology Hospitali ya North Carolina Chapel Hill 
* Ndani ya safari ya Kijapani ya Super Kamiokande digrii digrii 34 pamoja na maelezo juu ya kuongeza Gadolinium kwa maji safi kusaidia katika kusoma neutrinos 

## Marejeo
Jamii:Lanthanidi
Jamii:Elementi
Jamii:Metali
Ken Walibora

**Ken Walibora** (6 Januari 1965 - 10 Aprili 2020) alikuwa mwandishi kutoka Kenya. 

## Maisha
Ken Walibora alizaliwa Baraki, Bungoma, Kenya mwaka wa 1965. Jina la mama yake lilikuwa Ruth Makali. 

Alihudhuria shule hizi:
* Shule ya msingi ya St. Joseph
* Shule ya sekondari ya Teremi Suremi
* Shule ya upili ya Ole Kajiado
* Koelel
* Chuo Kikuu cha Nairobi
* Chuo Kikuu cha Ohio

Aliaga dunia baada ya kugongwa na gari tarehe 10 Aprili 2020.

## Vitabu
* Ken Walibora: *Siku Njema*. Longhorn Publ., 1996. ISBN 996-64-9744-7
* Ken Walibora: *Kidagaa Kimemwozea*. Target Publ., 2012. ISBN 996-60-0286-3
* Ken Walibora: *Kufa Kuzikana*. Longhorn Publ., 2003. ISBN 9966-49-754-4
* Ken Walibora: *Ndoto ya Almasi*. Moran Publishers and Worldreader, ASIN B01JMHLGCW
* Ken Walibora na Said Mohamed: *Damu Nyeusi na Hadithi Nyingine*. Moran Publishers and Worldreader, 2016. ASIN B01CLHF3ME
* Ken Walibora: *Ndoto ya Amerika*. Longhorn Publ. and Worldreader, 2016. ASIN B06VWP4TX5

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Ken Walibora Life and times of renowned author, tovuti ya gazeti la Star (Nairobi). 15-04-2020 
* Celebrating Ken Walibora and other Kiswahili literary scholars in EAC, tovuti ya gazeti la The Citizen, 26-04-2020 
* Grades did not deter Walibora's path to success tovuti ya gazeti la The Standard, 17-04-2020 

Jamii:Waandishi wa Kenya
Duckie Thot

**Nyadak "Duckie” Thot** (alizaliwa Melbourne, Australia, 23 Oktoba 1995) ni mwanamitindo Mwaustralia aliyefikia nafasi ya tatu katika mashindano ya Australia's Next Top Model akiendelea na kazi ya mwanamitindo nchini Marekani.   

Wazazi wake walihamia Australia mwaka 1994 kutoka Sudan Kusini wakati wa vita. Baba yake ni tabibu wa mifugo na mama yake anafanya kazi katika utunzaji wa watoto. Alikuwa na kaka na dada sita. Dada yake Nikki Thot ni mwanamitindo pia. 

Wakati akiwa mdogo, Duckie alikabiliwa na masuala mengi kama vile kudharauliwa kwa sababu ya ngozi yake nyeusi na jina. Aliamua kujipa jina la kisanii "Duckie" kwa sababu lilikuwa rahisi kutamkwa na wanafunzi wenzake na walimu vilevile. Duckie pia anaitwa “Black Barbie” kwa sababu ni mrembo sana.

## Maisha 
Duckie ana ndugu zake sita wanaishi Melbourne, Australia. Katika Machi 2018, Duckie na Kofi Siriboe walitangaza kwamba walikuwa kwenye uhusiano. Kofi Siriboe ni mchezaji kutoka Ghana lakini alizaliwa Marekani. Katika Januari 2019, Duckie na Kofi walimaliza uhusiano wao. Yeye ni mtu wa kibinafsi na anajihusisha na mashabiki wake haswa kupitia Instagram yake.

## Kazi 
Alipokuwa na umri wa miaka 17, Duckie aliwania taji la *Australia’s Next Top Model*. Akiwa katika mashindano, Duckie alikabiliwa na ukosoaji huo huo ambao aliokabiliana nao alipokuwa anakua. Wanamitindo wenzake walimwonea wivu sana kwa sababu ufuasi mkubwa aliokuwa nao. Katika mashindano, Duckie alijisuka nywele yake kwa sababu hapakuwa na msusi yeyote. Wasusi hawakuwa na ujuzi wowote wa kushughulikia nywele zake za asili za Kiafrika. Kwa sababu ya rangi yake ya ngozi, wasanii wa kiufundi walikuwa na ufahamu mdogo wa jinsi ya kumrembesha kwa kutumia *foundation*. Mwisho wa mashindano, alimaliza katika nafasi ya tatu. Baada ya mashindano, alihamia mjini Brooklyn katika jimbo la New York, nchini Marekani ili kuendeleza kazi yake. Yeye alipata umaarufu baada ya kushirikiana na Rihanna, mwanamuziki Mbarbados. Rihanna alimuajiri katika *Savage x Fenty*, kampuni ya mitindo. Baadaye, Kanye West alimuajiri katika *Yeezy*, kampuni ya mitindo pia. Duckie alifanya kazi kwa *Victoria’s Secret* pia.

## Utetezi 
Duckie amekuwa akizungumza sana juu ya maswala ambayo wanawake weusi wanakabiliana nayo katika ulimwengu wa mfano, haswa wale walio na ngozi nyeusi kama yake. Katika mahojiano ya hivi karibuni alipoulizwa juu ya ubaguzi wa rangi katika tasnia ya kuigwa, alijibu, “Ubaguzi uko kila mahali. Lazima ujua jinsi ya kuupuuza.” Alifanya kazi kama Balozi wa L'Oréal, kampuni ya mrembo. Wakati wa Machafuko ya Sudani Kusini mwaka 2019, Duckie aliongea kwenye ukurasa wake wa Instagram, akiuliza kuongezeka kwa ushiriki kwani Sudani Kusini ilikuwa kwenye mkutano wa vyombo vya habari wakati huo.

## Marejeo 
* https://www.vogue.co.uk/article/victorias-secret-fashion-show-2018
* https://www.instagram.com/duckieofficial/

Jamii:Wanamitindo wa Australia
Fasihi ya Kiswahili

[thumb|[Kitabu kiliandikwa na Shaaban Robert aliyekuwa "baba wa fasihi ya Kiswahili".]]
**Fasihi ya Kiswahili** ni fasihi ambayo huandikwa kwa lugha ya Kiswahili, hasa na watu wa Afrika Mashariki. Fasihi ya Kiswahili ni sehemu ya fasihi ya Kiafrika na fasihi ya Kibantu.

Mwandishi wa kwanza wa Kiswahili alikuwa Fumo Liyongo kutoka kisiwa cha Lamu (leo nchini Kenya) kati ya karne ya 9 na karne ya 10. Fumo Liyongo aliandika kwa Kingozi kilicho lahaja ya Kiswahili. Fumo Liyongo aliandika mashairi mengi kama "Sifa la Uta", "Utungo wa Ndoto" au "Wimbo wa Mapenzi".

Kitabu cha kwanza kilichogundulika kilikuwa Hamziya kwa mujibu wa Jan Knappert.

## Historia 
Fasihi ya Kiswahili inagawanyika katika sehemu nne: ushairi, hadithi, tamthilia na methali. 

## Waandishi wakuu wa fasihi wa Kiswahili 
* Shaaban Robert, Tanzania
* Mwalimu Sikujua, Mombasa
* Abu Bakari, Pate
* Fumo Liyongo, Lamu
* Ahmad Basheikh Husein, Mombasa
* Ahmed Al-Mambasi, Mombasa
* Bwana Mwengo, Pate
* Muyaka bin Hajji, Mombasa
* Farouk Topan, Zanzibar
* Christopher Mwashinga (1965-), Tanzania
* Ebrahim Hussein (1943- ), Tanzania
* Muhammed Said Abdulla (1918-1991), Tanzania
* Fadhy Mtanga (1981 -), Tanzania
* Pera Ridhiwani (1917–1997 ), Tanzania
* May M Balisidya (?- 1987), Tanzania
* Mzee Hamis Akida (22 Novemba 1914 - 13 Februari 2007), Tanzania
* Said Khamis (12 December 1947-), Zanzibar
* Abdilatif Abdalla (14 April 1946-), Kenya
* Adam Shafi Adam (1940-), Zanzibar
* Mohamed Suleiman Mohamed (1945-), Zanzibar
* Professor Ali Alamin Mazrui (1933-2014), Kenya
* Katama Mkangi (1945-2004), Kenya
* Said Ahmed Mohamed
* Kyallo Wadi Wamitilla, Kenya
* John Hamu Habwe, Kenya
* Mwenda Mbatih, Kenya
* Ken Walibora, Kenya

## Marejeo 
* Knappert, Jan (1982) 'Swahili oral traditions', in V. Görög-Karady (ed.) *Genres, forms, meanings: essays in African oral literature*, 22-30.
* Knappert, Jan (1983) *Epic poetry in Swahili and other African languages*. Leiden: Brill.
* Knappert, Jan (1990) *A grammar of literary Swahili*. (Working papers on Swahili, 10). Gent: Seminarie voor Swahili en de Taalproblematiek van de Ontwikkelingsgebieden.
* Nagy, Géza Füssi, *The rise of Swahili literature and the œuvre of Shaaban bin Robert* (Academic journal)
* Topan, Farouk, *Why Does a Swahili Writer Write? Euphoria, Pain, and Popular Aspirations in Swahili Literature* (Academic journal)
* Lodhi, Abdulaziz Y. and Lars Ahrenberg (1985) *Swahililitteratur - en kort šversikt*. (Swahili literature: a short overview.) In: Nytt från Nordiska Afrikainstitutet, no 16, pp 18–21. Uppsala. (Reprinted in Habari, vol 18(3), 198-.)
* The Political Culture of Language: Swahili, Society and the State (Studies on Global Africa)by Ali A. Mazrui, Alamin M. Mazrui

Jamii:Fasihi
Jamii:Fasihi ya Afrika
Jamii:Ushairi
Jamii:Kiswahili
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Kimulikaji

thumbnail|right|200px|Mfano wa Kimulikaji
**Kimulikaji** (kwa Kiingereza: *phosphor*) ni dutu inayong'aa na kutoa nuru ikiathiriwa na mwanga wa masafa tofauti.

Vimulikaji hutumiwa katika aina mbalimbali za taa.