open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bahari ya Åland

'''''' ni bahari ya pembeni ya Atlantiki katika ghuba ya Botnia, kati ya Uswidi na visiwa vya Aland.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Uswidi
Jamii:jiografia ya Ufini
Bahari ya Kiselti

**Bahari ya Kiselti** ni sehemu ya Bahari ya Atlantiki iliyo nje ya pwani ya kusini mwa Eire, ikipakana na Kituo cha Saint George upande wa kaskazini. Mipaka mingine ni pamoja na Mfereji wa Bristol, Mfereji wa Kiingereza, na Ghuba ya Biscay, pamoja na maeneo jirani ya Wales, Cornwall, sehemu za Devon, na Brittany. Sakafu ya bara, inayoshuka kwa ghafla, inaweka mipaka ya kusini na magharibi. Bahari ya Iroise iliyo nje ya Brittany imo kikamilifu ndani yake. Visiwa vya Scilly ni mkusanyiko wa visiwa vidogo vilivyo ndani ya bahari hii.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Jamii:jiografia ya Welisi
Jamii:jiografia ya Eire
Bahari ya Thrakia

'''''' ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kwenye Mediteranea mashariki kaskazini, kati ya Ugiriki na Uturuki.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Bahari
Jamii:Mediteranea
Jamii:jiografia ya Ugiriki
Jamii:jiografia ya Uturuki
Hori ya Campeche

'''''' ni hori ya bahari ya Atlantiki katika eneo la Meksiko.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Meksiko
Hori ya Fundy

'''''' ni hori ya bahari ya Atlantiki karibu na Kanada na Marekani.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Ghuba
Jamii:Jiografia ya Kanada
Jamii:Jiografia ya Marekani
Hori ya James

'''''' ni hori ya bahari ya Atlantiki katika eneo la Kanada.

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:Ghuba
Jamii:jiografia ya Kanada
Kisigino

[thumb|Kisigino cha mguu wa [msichana.]]
**Kisigino** ni sehemu ya nyuma ya mguu wa mwanadamu iliyo nyuma ya upinde na chini ya kifundo cha mguu. Pia kisigino kinaweza kuwa cha kiatu.

Jamii:mguu
Melody

**Melody** (jina asili: Gabriella de Abreu Severino; amezaliwa São Paulo) ni mwigizaji na mwimbaji wa Brazili.

Mnamo 2022 Melody alikuwa msanii mchanga zaidi Amerika Kusini kufikia safu ya 200 bora ya Spotify kwa wimbo "Pipoco".

Jamii:Waigizaji filamu wa Brazil
Jamii:Waimbaji wa Brazil
Frank Chester Robertson

**Frank Chester Robertson** (azaliwa 12 Januari 1890 - alifariki 29 Julai 1969) ni mwandishi wa Marekani aliyejulikana kwa kazi za riwaya za magharibi zilizofanyika mwishoni mwa karne ya 18 na mwishoni mwa karne ya 19. Alichapisha makala za vitabu  zaidi ya 150 na makala nyingi za stori fupi fupi pamoja na  mfululizo wa makala za magazeti. Kwa miaka ya baadae aliweza kuandika kwa mpangilio katika gazeti la *Provo Herald* lililoitwa "The Chopping Block".

## Maisha ya Awali 
Robertson alizaliwa katika mji wa Idaho. Baba yake alikuwa ameokoka katika kanisa la Yesu kristo la watakatifu wa siku za mwisho (Wamormoni) na kuhamisha familia yake hadi Chesterfield, Idaho. Familia yake walikuwa wakulima ili kuisaidia familia yake alichunga kondoo na mama yake alihudumu kama mfanyakazi wa posta kwa muda kipindi baba yake akiwa kwenye misheni ya LDS Robertson . Mnamo mwaka 1914 aliweza kupata hekari 320 (kilomita za mraba 1.3) nyumbani karibu na vilima vilivyopo maili chache kutokea mashariki ya Chesterfied.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Waliofariki 1969
Jamii:Waandishi wa Marekani
Ali Azam

**Ali Azam** (kuzaliwa 8 Agosti 1972) ni mwanasiasa wa Bangladesh wa ligi ya Awami na Mbunge wa sasa kutoka Bhola.

Azam alihudumu kama mbunge wa kuchaguliwa mnamo 5 januari 2014 kutoka Awami nchini Bangladesh

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Wanasiasa wa Bangladesh
Abraham Calderón

**Abraham Calderón** (amezaliwa 25 Novemba 1988) ni raia wa Mexico na ni dereva wa mbio za magari kutoka Monterrey. Kwa sasa anaendesha gari namba 2 la ARRIS katika msururu wa NASCAR Mexico. Mwaka 2014 alikuwa bingwa katika mashindano ya Toyota Series; hapo awali alikuwa tayari ameshinda ubingwa wa 2006 NASCAR MexicoT4Series.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamichezo wa Meksiko
Jamii:Waliozaliwa 1988
Beseni la Foxe

'''''' linapatikana katika Atlantiki kwenye pwani ya Kanada (Amerika Kaskazini).

## Tanbihi
Jamii:Atlantiki
Jamii:jiografia ya Kanada
Augustino Erlandsson

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Augustino Erlandssön** (kwa Kinorwei *Øystein Erlendsson*; kwa Kilatini *Augustinus Nidrosiensis*; Verdal, Nord-Trøndelag, 1120 hivi - Trondheim, Norwei, 26 Januari 1188) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 1161; alitetea kwa bidii Kanisa lake dhidi ya watawala wa nchi, akalistawisha kwa juhudi kubwa. 

Kwa ajili hiyo alipelekwa uhamishoni Uingereza, lakini baadaye aliweza kurudi jimboni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Gunnes, Erik *Erkebiskop Øystein, statsmann og kirkebygger* (Oslo: 1996) ISBN|82-03-22144-0
* Vandvik, Eirik  *Erkebiskop Eystein som politikar* (Trondheim: 1961)
* Bagge, Sverre *Mennesket i middelalderens Norge* (forlaget Aschehoug, Oslo: 2005) ISBN|82-03-23282-5

## Viungo vya nje
* Den hellige Eystein Erlendson av Nidaros

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Norwei
Los Cascos Esco–AgroPlan

**Los Cascos Esco–AgroPlan** ni timu ya waendesha baiskeli ya UCI Continental ya Argentina iliyoanzishwa mnamo mwaka 2013. 

Timu ilisambaratika mwishoni mwa msimu wa 2017. 

## Marejeo 
Jamii:Wanamichezo wa Argentina
Daa-mboo

**Daa-mboo** (kutoka kwa Kiing. penis worm) ni wanyama wadogo wa bahari wa faila Priapulida wanaofanana na daa wa kawaida. Jina la kisayansi linatoka kwa Πριάπος – Priapos, mungu wa uzalishaji wa Wayunani, kwa sababu umbo wa daa hao ni kama mboo wa mtu. Huishi katika matope ya sakafu ya bahari mpaka kina cha m 90. Spishi fulani zina uvumilivu wa ajabu kwa sulfidi ya hidrojeni na kwa uhaba wa oksijeni. Wanaweza kuwa wengi sana katika baadhi ya maeneo. Katika Ghuba ya Alaska wapevu kama 85 wa *Priapulus caudatus* kwa mita ya mraba wamerekodiwa, huku idadi ya lava wake ikiweza kuwa hadi 58,000 kwa m2.

Wanyama hao wanaofanana na minyoo wana umbo la mcheduara na urefu wa sm 0.2-0.3 hadi 39. Wana mdomo kwenye ncha ya mbele usio na silaha yoyote au minyiri. Mwili umegawanywa katika kiwiliwili kikuu na sehemu ya mkonga iliyovimba kidogo na kupambwa kwa vituta vinavyopita kutoka mbele hadi nyuma. Mwili una miviringo na mara nyingi huwa na duara za miiba ambazo zinaendelea kwenye koromeo inayoweza kujitokeza kidogo. Spishi fulani zinaweza pia kuwa na mkia au jozi ya viambatisho kwenye ncha ya nyuma. Mwili una kutikulo ya khitini inayobambuliwa mnyama akikua.

## picha

Halicryptus spinulosus 1.JPEG|Halicryptus spinulosus

## Marejeo
Jamii:Daa-mboo
Daa-njugu

**Daa-njugu** (kutoka kwa Kiing. peanut worm) ni wanyama wadogo wa faila Sipuncula wanaofanana na daa wa kawaida. Jina linatoka kwa umbo lao la njugu wakiwa wamejifupisha.

Daa-njugu hutofautiana kwa ukubwa lakini spishi nyingi zina urefu wa chini ya sm 10. Mwili umegawanywa katika kiwiliwili kinene kisicho na pingili na sehemu nyembamba ya mbele ambayo inaweza kurudishwa ndani ya kiwiliwili. Mdomo uko kwenye ncha ya sehemu hii ya mbele na umezungukwa katika vikundi vingi kwa duara ya minyiri mifupi. Kwa sababu hauna sehemu ngumu, mwili ni kinamo. Ingawa hupatikana katika anuwai ya makazi katika bahari zote za dunia spishi nyingi huishi katika makazi ya kina kifupi, wakichimba chini ya uso wa sakafu za mchanga na matope. Nyingine zinaishi chini ya mawe, katika mianya ya miamba au katika maeneo mengine yaliyofichwa.

Daa-njugu wengi hujilisha kwa mabaki madogo wakirefusha mwili wa mbele ili kukusanya chembe za chakula na kuzivuta kinywani. Inarudishwa wakati hali ya kujilisha haifai au hatari inatishia. Isipokuwa spishi chache, uzazi ni wa kijinsia na unahusisha hatua ya lava wa kiplanktoni. Daa-njugu hutumiwa kama chakula katika baadhi ya nchi za Asia ya Kusini-Mashariki.

## picha

Golfingia.jpg|Daa-njugu akionyesha sehemu ya mbele ya mwili yenye minyiri mifupi

Jamii:Daa-njugu
Devota wa Mariana

thumb|Mt. Devota alivyochorwa.
**Devota wa Mariana** (Lucciana, Corsica, leo nchini Ufaransa, 283 - Mariana, Corsica, 304) alikuwa Mkristo bikira aliyefia imani yake katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Prince's Palace of Monaco
*Baring-Gould, Sabine. *The Lives of the Saints*, J. Hodges., 1877

## Viungo vya nje
*Monaco Revue video of Saint Devote celebrations 2008
*Monaco and the legend or passion of Saint Devote (11th century), by Claude Passet
* Santa Devota
* Santa Devota
*Church Sainte Devote

Jamii:Waliozaliwa 283
Jamii:Waliofariki 304
Jamii:Mabikira
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Theodoriko wa Orleans

**Theodoriko wa Orleans** (kwa Kifaransa: **Thierry**; alizaliwa Ufaransa, karne ya 10 - Tonnerre, Ufaransa, 27 Januari [[1023]) alikuwa askofu wa mji huo ambaye alifariki katika safari ya kwenda Roma kuhiji makaburi ya Mitume Petro na Paulo  na kukimbilia mamlaka ya Papa dhidi ya wapinzani wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Jacques Boussard, « Les évêques de Neustrie, avant la réforme grégorienne (950-1050 environ) », Journal des savants, vol. 3, no 3,‎ juillet-septembre 1970, p. 161-196. 
*Robert-Henri Bautier, « L'hérésie d'Orléans et le mouvement intellectuel au début du xie siècle. Documents et hypothèses », Actes du 95e congrès national des sociétés savantes. Reims 1970. Section philologie et histoire jusqu'à 1610. Tome I : Enseignement et vie intellectuelle, Paris,‎ 1975, p. 63-88.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 10
Jamii:Waliofariki 1023
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Gilduino

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Gilduino** (Combourg, Ille-et-Vilaine, Ufaransa, 1052 - San Piede in Vallèe, Ufaransa, 27 Januari 1077) alikuwa shemasi wa Dol ambaye alikataa uaskofu mbele ya Papa Gregori VII akijiona hastahili akafariki katika safari ya kurudi kutoka Roma.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Dictionnaire biographique sous la direction de Jean-Loup Avril 321 Malouins, Les portes du Large, 2004 (ISBN 291461215X) p. 116.

Jamii:Waliozaliwa 1052
Jamii:Waliofariki 1077
Jamii:Mashemasi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Senofonte, Maria na wanao

**Senofonte, Maria na wanao** Yohane na Arkadi (walifariki karne ya 6) walikuwa Wakristo wa Konstantinopoli ambao, kisha kujinyima hadhi ya kiseneta na mali nyingi, walishika maisha ya umonaki mjini Yerusalemu

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 26 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 6
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Palestina
Dragoni-matope

**Dragoni-matope** (kutoka kwa kiing. mud dragon) ni wanyama wadogo wa bahari wa faila Kinorhyncha walioenea sana kwenye matope na mchanga kwa vina vyote miongoni mwa wanyama wadogo wa sakafu. Spishi za kisasa ni mm 1 au chini, lakini zamani za kale walikuwa hadi sm 4.

Dragoni-matope ni wanyama wenye pingili wasio na miguu na huwa mwili unaojumuisha kichwa, shingo na kiwiliwili cha pingili kumi na moja. Tofauti na invertebrata sawa hawana silio ya nje, lakini badala yao wana idadi ya miiba kando ya mwili pamoja na duara hadi saba za miiba kuzunguka kichwa. Miiba hii hutumika kwa kusogea wakisukuma kichwa mbele na kisha kushika uso wa chini kwa miiba na kuvuta mwili.

Dragoni-matope hula diatoma au dutu ya kioganiki zinazopatikana kwenye matope kulingana na spishi. Mdomo uko katika muundo wa koni kwenye ncha ya kichwa na hujifungua kwenye koromeo na kisha umio, yote mbili zilizofunikwa kwa kutikulo. Jozi mbili za tezi za mate na jozi moja au zaidi ya "tezi za kongosho" huunganisha kwenye umio na zinaonekana kutoa vimeng'enya vya kumeng'enya chakula. Mbele ya umio kuna aina ya tumbo pana linalochanganya kazi za tumbo na utumbo na kunyonya virutubisho. Utumbo mfupi wa nyuma umefunikwa na kutikulo na kumwaga kupitia mkundu kwenye ncha ya nyuma ya kiwiliwili.

## Marejeo
Jamii:Dragoni-matope
Adelelmo

[thumb|200px|right|Mt. Adelelmo alivyochorwa katika [kanisa kuu la Burgos.]]
**Adelelmo, O.S.B.** (pia: **Elesmo**, **Aleaunie** au **Lesmes**; Loudun, Poitou, Ufaransa, 1035 hivi - Burgos, Hispania, 1097 hivi) alikuwa kwanza askari, baadaye mmonaki padri aliyehudumia kama abati kwanza nchini mwake, halafu huko Burgos kisha kugeuza kanisa na hosteli kuwa monasteri.

Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 30 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Patron Saints Index

Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
Jamii:Waliofariki 1097
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Gilda

yake.]]
**Gilda** (kwa Kibretoni: **Gweltaz**; Britania Kusini, karne ya 5 - Houat, Bretagne, leo nchini Ufaransa, 570 hivi) alikuwa mmonaki nchini kwake, halafu padri mmisionari katika sehemu mbalimbali za visiwa vya Britania na huko Bretagne alipoanzisha monasteri .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 36
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 30-31

## Marejeo ya lugha nyingine
* 
* — English translation
* — in Latin
* 
*
*
* Miller, Molly. "Bede's use of Gildas." *English Historical Review* (1975): 241–261. JSTOR
* 
*

### Marejeo mengine
* Luca Larpi, *Prolegomena to a New Edition of Gildas Sapiens «De Excidio Britanniae»*, Firenze, Sismel – Edizioni del Galluzzo, 2012 (:it:Società internazionale per lo studio del Medioevo latino)
* Winterbottom, Michael ed. and trans., (1978) *Gildas: The Ruin of Britain and Other Works*, Phillimore, Chichester

## Viungo vya nje
* 
**The Life of Gildas* by A Monk of Rhuys.
**The Life of Gildas* by Caradoc of Llancarfan.
*Gildas and *The History of the Britons* commentary from *The Cambridge History of English and American Literature*, Volume 1, 1907–21.
*Vortigernstudies: Gildas (sources)

Jamii:Waliozaliwa karne ya 5

Jamii:wakaapweke
Jamii:Wamisionari

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Aidani wa Ferns

[thumb|right|Mtakatifu Aidani katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
**Aidani wa Ferns** (pia: **Aedan, Aeddan, Aidanus, Edanus, Mo Aodh Og; Maedoc, Mogue**; Ziwa Templeport , Ireland, 558 hivi - Ferns, Ireland, 31 Januari 632) alikuwa askofu wa Ferns na kuanzisha huko monasteri, akishika maisha magumu sana .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 31 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *Templeport*: Rev. Daniel Gallogy (1979)
* *Bawnboy and Templeport*: Chris Maguire (1999)
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4
* McFall, T. H. C. "An Account of the History of Ferns Cathedral Church". Dublin: APCK, 1954 (Reprinted 1999 and 2000)

## Marejeo mengine
* 
* Doherty, Charles. "Leinster, saints of (act. *c*.550–*c*.800)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press, 2004. Accessed: 9 February 2009.
* Gillespie, Raymond. *A sixteenth century saint’s life: the second life of St Maedoc*, in Breifne Journal, Vol. X, No. 40 (2004), pp.&nbsp;147–155.
* Gillespie, Raymond. *Saints and Manuscripts in sixteenth century Breifne*, in Breifne Journal, Vol. XI, No. 44 (2008), pp.&nbsp;533–557. 

## Viungo vya nje
**Lives of the Cambro British Saints* 11th century Latin Life
**Bethada Náem nErenn = Lives of Irish Saints* 12th century Irish Life

Jamii:Waliozaliwa 558

Jamii:Watawa waanzilishi
Musiani Maria

thumb|Mt. Musiani Maria.
**Musiani Maria, F.S.C.** (jina la awali: **Louis Wiaux**; Mellet, Hainaut,20 Machi 1841 - Malonne, Namur, Ubelgiji, 30 Januari 1917) alikuwa bradha alitumia karibu maisha yake yote kulea kwa bidii vijana .

Alitangazwa mwenye heri na Papa Paulo VI tarehe 30 Oktoba 1977, halafu mtakatifu na Papa Yohane Paulo II tarehe 10 Desemba 1989.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Januari. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Mutien-Marie at Patron Saints Index
*Mutien-Marie at Catholic Online
*Saint of the Day, January 30: *Mucian Mary Wiaux*  at *SaintPatrickDC.org*
*Louis Wiaux in ODIS - Online Database for Intermediary Structures  

Jamii:mabradha wa Shule za Kikristo
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Mnyoo-unywele

**Minyoo-unywele** ni spishi za minyoo-kuru za faila Nematomorpha zilizo ni ndefu na nyembamba sana kama nywele nene. Wapevu huishi huru katika maji matamu au ya chumvi na kuonekana mara nyingi kwenye hori za kunywea maji, mabwawa ya kuogelea, matangi ya maji, vijito na madimbwi. Lava ni vidusia wa arithropodi kama mbawakawa, mende, vivunjajungu, panzi, nyenje na gegereka.

Takriban spishi zote zina urefu wa mm 50-100, lakini baadhi yao ni ndefu zaidi hadi m 2. Unene wao ni mm 1-3. Minyoo-unywele wana kutikulo ya nje bila silio. Ndani ya mwili wana misuli inayopita kutoka mbele mpaka nyuma tu na utumbo usiofanya kazi bila mifumo ya kinyesi, upumuaji na mzunguko wa damu. Mfumo wa neva huwa na duara ya neva karibu na ncha ya mbele na kamba ya neva chini inayoenda kupitia mwili.

Minyoo hawa wana jinsia mbili tofauti na utungisho wa ndani wa mayai ambayo hutagwa kwa nyuzi za rojorojo. Wapevu wana gonadi za umbo la mcheduara zinazojifungua kwenye kloaka. Lava wana duara za ndoano za kutikulo na sindano kwenye ncha ya nyuma ambazo inaaminika kutumiwa kuingia katika vidusiwa. Wakiwa ndani ya kidusiwa, lava huishi ndani ya hemoseli na kunyonya virutubisho moja kwa moja kupitia ngozi yao. Maendeleo mpaka maumbile ya mpevu huchukua wiki au miezi na lava hubambua mara kadhaa wakikua. *P. tricuspidatus* pia ana uwezo wa ajabu kustahimili kuliwa na mbuai kwa kidusiwa wao kwa kuwa na uwezo wa kunyanyuka kutoka kwa mbuai huyu. Kidusia huathiri macho ya *Hierodula patellifera*  ili huyu avutiwe na nuru yenye uelekeo hususa. Kwa hivyo kidusiwa huingia ndani ya maji na mzunguko wa maisha wa kidusia hukamilika.

## Picha

Paragordius tricuspidatus.jpeg|*Paragordius tricuspidatus*
Horsehair Worm (14629048952).jpg|Mnyoo-unywele asiyetambuliwa
Ammopelmatus with gordius 3.jpg|*Gordius* sp. akitoka katika *Stenopelmatus* sp.

## Kutazama
Minyoo-unywele katika nyenje

## Marejeo
Jamii:Minyoo-unywele
Eusebi wa Viktorsberg

**Eusebi wa Viktorsberg** (Ireland, karne ya 9 - Rankweil, Bavaria Kusini, leo nchini Austria, 31 Januari 884) alikuwa Mkristo aliyehama Ireland kwa ajili ya Yesu akaishi kwa kuhamahama kihija, halafu akawa mmonaki, na hatimaye mkaapweke .

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Ekkart Sauser: Eusebius v. Viktorsberg. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 16, Bautz, Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4, Sp. 471–471. 

Jamii:Wakaapweke

Jamii:Watakatifu wa Austria
Agripano

**Agripano** (pia: **Agrève**; alifariki karne ya 7) alikuwa askofu wa Puy-en-Velay (leo nchini Ufaransa) kuanzia mwaka 649 hivi . 

Mtu mwenye asili ya Hispania, baada ya juhudi nyingi za kichungaji, aliuawa na Wapagani akiwa njiani kurudi Velay kutoka Roma. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Hispania
Sigebati III

[thumb|Mt. Sigebati III katika [dirisha la kioo cha rangi huko Clichy.]]
**Sigebati III** (630 hivi - 1 Februari 656) alikuwa mfalme wa Austrasia kutoka katika familia ya Merovingian kuanzia mwaka 633 mpaka kifo chake kwenye 656. 

Alielezewa kama mfalme wa kwanza wa Wafaranki asiyeshughulikia siasa, akimuachia meya wa ikulu atawale wakati wote. Hata hivyo aliishi Kikristo na alijenga monasteri nyingi na kutoa misaada mikubwa kwa makanisa na kwa maskini.  

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu, sawa na mwanae Dagobati II. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Fainali ya Kombe la Kazakhstan ya 2015

**Fainali ya Kombe la Kazakhstan ya 2015** ilikuwa fainali ya 24 ya Kombe la Kazakhstan. Mechi hiyo ilichezwa kati ya Kairat na Astana katika uwanja wa Astana Arena huko Astana tarehe 21 Novemba 2015 na ilikuwa mechi ya mwisho ya mashindano hayo.

## Historia 
Kairat walikuwa wakicheza fainali ya tisa ya Kombe la Kazakhstan. Hapo awali walikuwa wameshinda 6, hapo awali katika fainali ya msimu uliopita dhidi ya Aktobe. Mechi yao ya karibuni kupoteza ilikuwa mwaka wa 2005, kwa kufungwa 2-1 na Zhenis .

Ilikuwa fainali ya tatu ya Astana. Walikuwa wameshinda fainali zote mbili zilizopita, karibuni zaidi mnamo 2012 kwa ushindi wa 2-0 dhidi ya Irtysh.

Kairat na Astana walikuwa wamecheza mara mbili wakati wa msimu wa ligi. Katika mchezo wa kwanza, Aprili 19, 2015 Astana ilishinda 4-3 katika uwanja wa Astana Arena. Georgy Zhukov, Nemanja Maksimovic, Bauyrzhan Dzholchiyev na Tanat Nusserbayev walifunga Astana, na Gerard Gohou alifunga mara mbili na Bauyrzhan Islamkhan alifunga moja kwa Kairat. Mnamo Juni 28, 2015, Kairat alishinda 2-0 kwa mabao ya Isael na Bauyrzhan Islamkhan mkwaju wa penalti .

## Takwimu 
## Marejeo 
Jamii:2015
Jamii:Michezo nchini Kazakhstan
Mahmudali Chehregani

**Mahmudali Chehregani** (kwa ; anajulikana pia kama Mahmudali Chohraganli) ni mwanaharakati wa kisiasa wa Azabajani, aliyezaliwa Shabestar, Mkoa wa Azarbaijan Mashariki, Iran, mnamo 1958. Baada ya kufukuzwa kwa (harakati ya Ukombozi wa Kitaifa wa Azerbaijan Kusini | SANLM) ( **CAMAH** ) na Piruz Dilenchi, alianzisha (1995)  Southern Azerbaijan National Awakening Movement (SANAM au GAMOH), kundi la kisiasa lenye kuwakilisha maslahi ya wa Iran 12 hadi milioni 18.5 wachache (takriban asilimia 16-25 ya idadi ya watu wote wa Iran).  Chehregani alikuwa profesa  wa lugha katika Chuo Kikuu cha Tabriz . 

Chehregani aliungwa mkono na Marekani katika utawala wa Bush kulingana na William O. Beeman.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Azabajani
Ramon wa Fitero

[thumb|250px|Mt. Ramon akipigana na [Waislamu vitani.]]
**Ramon wa Fitero** (pia: **Raimundo, Raymond**; karne ya 12 - 1163) alikuwa padri kanoni, halafu mmonaki na hatimaye abati wa monasteri ya mji huo, mwanzilishi wa shirika la kijeshi la Calatrava na mkombozi mkubwa wa Wakristo nchini Hispania.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Klementi XI mwaka 1719.

Sikukuu huadhimishwa tarehe 1 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Serafín Olcoz Yanguas (2012), "Una posible noticia acerca de Raymond de Saint Gaudens antes de ser el primer abad del primer monasterio cisterciense de la península ibérica", *Príncipe de Viana* **73**(255), pp. 133–138.
 
Jamii:waliozaliwa karne ya 12

Jamii:Watakatifu wa Hispania
Mimaland

**Mimaland** ilikuwa hifadhi ya mandhari ya maji ya burudani iliyoachwa huko Gombak, Selangor, Malaysia. Inachukuliwa kuwa hifadhi ya mandhari ya kwanza ya Malaysia, ilifunguliwa mwaka wa 1975 na kufungwa kabisa mnamo mwezi Mei mwaka1994, baada ya maporomoko ya ardhi kuiharibu hifadhi.

Lango la kuingilia na mabaki ya Mimaland bado yapo leo.

## Historia 
Mimaland ilianza kufanya kazi mwaka wa 1975. Jina *Mimaland* kwa kweli ni kifupi cha mchanganyiko wa neno Malaysia Katika Ardhi Ndogo. Mimaland ilijengwa katika eneo lenye vilima la ekta 300 huko Ulu Gombak karibu na Kuala Lumpur, linalohudumiwa na njia ya kutoka kuelekea barabara ya zamani ya Gombak-Bentong. Ilikuwa inamilikiwa na Mimaland Berhad, mwanachama wa *Magnum Group of Companies*'''''* (sasa *Magnum Corporation'').

Ujenzi wa Mimaland ulifanyika kwa awamu na bustani ya mandhari ilifunguliwa kwa hatua. Awamu ya kwanza ya Mimaland ilikamilishwa mwaka wa 1970, na ilikuwa na moteli 24, chaleti 5 na bwawa la kuogelea.

## Marejeo 
Jamii:Mazingira
Jamii:Wiki4HumanRights USW
Yohane wa Saint-Malo

[thumb|250px|Mt. Yohane katika [maandamano ya watakatifu wa Bretagne.]]
**Yohane wa Saint-Malo, O.Cist.** (pia: **wa Chatillon**; Bretagne, leo nchini Ufaransa, 1098 - Saint-Malo, Bretagne 1 Februari 1163) alikuwa mmonaki wa urekebisho wa Citeaux, halafu abati wa monasteri mpya na hatimaye askofu mtenda haki na mwenye kiasi, ambaye alihimizwa na Bernardo wa Clairvaux kuishi kifukara, kuwa rafiki wa fukara na kupenda ufukara . Alihamisha makao makuu ya jimbo lake huko Bretagne kutoka Aleth hadi Saint-Malo, alipofariki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Leo X mwaka 1517.

Sikukuu huadhimishwa siku ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*(en) Catholic Hierarchy.org Bishop: Jean de Châtillon (de la Grille) [archive].
*Sous la direction de Jean-Luc Blaise, Jean de Chatillon second fondateur de Saint-Malo, Saint-Malo, éditions Cristel, coll. « Les Dossiers de la Société d'Histoire », 2014, 187 p. (ISBN 9782844211118).
*(fr) André Chédeville & Noël-Yves Tonnerre, La Bretagne féodale xie – xiiie siècle, Rennes, Ouest-France Université, 1987, 427 p. (ISBN 9782737300141), p. 233,237,238,259,278
*(la) Jean-Barthélemy Hauréau, Gallia Christiana, vol. XIV Provincia Turonensi, Paris, Firmin-Didot, 1856, 1142 p., p. 1001-1002 Ecclesia Macloviensis XXI Johannes
*(fr) Abbé Manet, Biographie des Malouins célèbres, Saint-Malo et Marseille, Lafitte reprints, 1824 & 1977, 387 p. (ISBN 9781160047074), p. 359-360.
*(fr) François Tuloup Saint-Malo Histoire Religieuse éditions Klinckieck, Paris 1975.
*(fr) François Tuloup De virus illustribus urbis macloviencis Les Nouvelles de Bretagne, Rennes 1966 p. 9-10.
 
Jamii:Waliozaliwa 1098

Jamii:Wasitoo

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Valdo wa Evreux

[thumb|right|[Kaburi lake.]]
**Valdo wa Evreux** (pia: **Gaud**; 400 hivi - 491 hivi) alikuwa askofu wa pili wa Evreux, leo nchini Ufaransa miaka 440-480, akijitahidi kufufua Ukristo katika eneo lake. Miaka yake ya mwisho aliishi kama mkaapweke msituni.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 31 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Hippolyte Gancel, Les saints qui guérissent en Normandie, 2006

Jamii:Waliozaliwa 400

Jamii:Wakaapweke
Maisha ya Weusi ni muhimu

thumb|Nembo mara nyingi hutumika katika harakati za Black Lives Matter
**Black Lives Matter** (kifupi: BLM) ni vuguvugu la kisiasa na la kijamii ambalo linalenga kuangazia ubaguzi wa rangi, ubaguzi, na ukosefu wa usawa wa rangi unaowapata Watu Weusi Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:USLW Iringa
Verdiana wa Castelfiorentino

thumb|250px|Mt. Verdiana alivyochorwa.
**Verdiana wa Castelfiorentino** (pia: **Viridiana Attavanti**; 1182 - 1242) alikuwa bikira aliyepokewa na Fransisko wa Asizi katika Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko ambaye tangu ujanani hadi uzeeni aliishi kama mkaapweke akiwa amejifungia ndani.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Klementi VII mwaka 1533.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Allegri, Francesca. Sante donne prime libere , Carmignani editrice , 2021
*Biagio. Biblioteca Medicea Laurenziana. Plut. 20.6, 41v-44r. “Vita sanctae viridianae” (c. 1340)
*Giacomini, Lorenzo. Acta Sanctorum. Feb. I, pp. 257–61. “Verdiana.” (c. 1420)
*Benvenuti, Anna. “Capi d’aglio e serpenti: Aspetti civici del culto di santa Verdiana di Castelfiorentino,” La Toscane et les Toscans autour de la Renaissance: cadres de vie, société, croyances: mélanges offerts à Charles-M. de La Roncière. Aix-en-Provence: Publications de l'Université de Provence, 1999. pp. 313–349.
*Benvenuti, Anna. “Mendicant Friars and Female Pinzochere in Tuscany: From Social Marginality to Models of Sanctity.” Women and Religion in Medieval and Renaissance Italy. Ed. *Daniel Bornstein and Roberto Rusconi. Trans. Margery J. Schneider. Chicago: University of Chicago Press, 1996. pp. 84–103.
*Del Re, Niccolò. “Verdiana.” Bibliotheca sanctorum. 12 vols., Rome: 1961-9., XIII, col. 1023-1027.
*Improta, Maria Cristina. La Chiesa di Santa Verdiana a Castelfiorentino. Castelfiorentino: Comune di Castelfiorentino, 1986.
*Wieben, Corinne. "Foster-Mother of Vipers: Episcopal Conflict and the Cult of Verdiana da Castelfiorentino." Languages of Power in Italy (1300–1600). Ed. Daniel Bornstein, Laura *Gaffuri, and Brian J. Maxson. Turnhout, Belgium: Brepols, 2017. pp. 143–160.
 
Jamii:waliozaliwa 1182

Jamii:wakaapweke

Jamii:Watakatifu wa Italia
Dari

[thumb| Dari ya [Kikanisa cha Sisto IV inaonyesha hadithi ya uumbaji.]]
[thumb| Dari ya [ubao katika hekalu la Japani.]]
**Dari** (kwa Kiing. *ceiling*) ni sehemu inayofunika kikomo cha juu cha chumba . 

Inaficha tu paa juu yake au sehemu ya chini ya sakafu ya ghorofa ya juu.

Kuna aina nyingi tofauti za dari katika usanifu majengo. 

Kuna dari tambarare na kuna dari yenye umbo la kuba. Katika majengo ya kisasa, mara nyingi dari ni uso wa chini wa sakafu ya ghorofa ya juu.

Katika majengo ya kidini, dari mara nyingi hupambwa kwa michoro au mozaiki. Mfano maarufu ni dari ya Kikanisa cha Sisto IV iliyochorwa na Michelangelo.

## Dari kwenye chombo cha majini
Kwenye meli au chombo kingine cha majini dari ni sehemu ambako watu hukaa na chini yake mizigo huwekwa. Inaweza kuitwa pia sitaha.

## Tafsiri
## Viungo vya Nje 
* Maelezo juu ya ujenzi wa dari  Archived  
Jamii:Usanifu majengo
Maria Dominika Mantovani

**Maria Dominika Mantovani** (Brenzone sul Garda, Italia, 12 Novemba 1862 – Brenzone sul Garda, 2 Februari 1934) alikuwa bikira aliyeanzisha shirika la Masista Wadogo wa Familia Takatifu lililokubaliwa na Papa Pius XI tarehe 3 Juni 1932.

Tarehe 27 Aprili 2003 alitangazwa mwenye heri na Papa Yohane Paulo II, halafu tarehe 15 Mei 2022 alitangazwa mtakatifu na Papa Fransisko.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www.santiebeati.it/dettaglio/91254 Maria Domenica Mantovani
* http://www.causesanti.va/it/santi-e-beati/maria-domenica-mantovani.html Maria Domenica Mantovani
Usayaria

[thumb|Usayaria mjini [Dhaka, Bangla Desh]]
[thumb|Ndani ya usayaria mjini [Belgrad, wakati projekta inatupisha anga la usiku]]
thumb|Usayaria mdogo wa kubeba, ndani ya hema
**Usayaria** (kwa Kiing. *planetarium*) ni jengo au chumba chenye kusudi la kuonyesha picha kamili ya anga la usiku na nyota zake. Usayaria ni tofauti na paoneaanga ambako nyota halisi zinatazamwa. 

Ukumbi au chumba cha usayaria huwa na umbo la kuba, kama nusu-tufe.

Picha zinarushwa hapo kwa njia ya projekta.

Projekta za kisasa zinaweza kuonyesha anga la usiku jinsi linavyoonekana mahali popote duniani na pia wakati wowote ama wakati uliopita au wakati ujao. 

Projekta za usayaria za kwanza zilitengenezwa na kampuni ya Zeiss huko Ujerumani baada ya Vita Kuu ya Kwanza.   

Sayaria zinapatikana karibu kote duniani; usayaria kubwa zaidi uko Sankt Peterburg (Urusi) wenye ukumbi ulio na kipenyo cha mita 37. Ziko pia sayaria ndogo za plastiki zinazofunguliwa kwa kujaza hewa ndani yake. Usayaria mdogo vile hutumiwa kufundisha shuleni ukiweza kuhamishwa kirahisi.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje 
* WPD (Worldwide Planetariums Database) Hifadhidata ya Sayaria za Ulimwenguni Pote
* IPS (Jumuiya ya Kimataifa ya Sayaria)
* Sayaria za Uswizi

Jamii:Sayaria
Chris Wetherell

**Chris Wetherell** ni mtengenezaji wa mifumo laini na pia Mwana muziki mahiri mwenye asili ya Marekani anayejulikana kama mwanzilishi wa Google Reader na mhamasishaji wa "ex-Googler" tangu kuondoka kutoka kwenye Kampuni.

Akiwa anafanya kazi kwenye Google mwaka 2005, Alikuwa ndiye kiongozi wa juu Mhandisi wa mifumo laini kwenye kuendeleza kuwa mjumbe mlishi wa Google Reader.

Baada ya kuondoka Google, Wetherell alifanya kazi Twitter kama Mshauri wa mradi mpya wa sifa ya "Retweet",Alianzisha Maabara ya vitu na kufanya kazi kwenye Brizzly ya kubashiri michezo, Kabla ya kuanzisha  Avocado ili kuzalisha Matumizi ya urafiki wa jina la kufanana na mfanano wa taarifa za kijamii zinazoitwa mapacha (Avocado ilifungwa mnamo mwezi wa pili 2017). 

Avocado iliwekeza kwenye kichocheo Kikuu na ushirika wa ubia wenye kasi ndogo kati ya wengine.

Wetherell pia ni mwana muziki, anapiga ngoma na kuimba kwa kurapu kwenye bendi ya Rock ya marekani Ufanya biasharana Uraia wa hapa na nchi zingine.

Wetherell ni mzaliwa wa Beaverton huko Oregon.

## Tanbihi 
Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Lauren Weinstein (mhandisi)

**Lauren Weinstein**,  ni mwanaharakati na mwanahabari wa nchini Marekani anayehusika na mambo ya tekinolojia ya mtandao tangu siku zake za kwanza.

Alitajwa na media mbalimbali kama mtaalamu wa maswala ya mtandao na tekinolojia.

Alianza kujihusisha na tekinolojia ya mtandao aliposhiriki kwenye ARPANET iliyopatikana UCLA na kuwa kitangulizi cha intaneti. Alikuwa mmoja wa waanzilishi wa *People For Internet Responsibility (PFIR)* na kati ya waanzilishi wa U*RIICA — the Union for Representative International Internet Cooperation and Analysis.*

Weinstein ameandika maoni yake kwa ajili ya jarida la *Wired News* akiwa pia mchambuzi wa *NPR (National Public Radio)* katika kipindi cha "Morning Edition". Anachangia pia kwenye sehemu ya "Inside Risks" ya jarida la *Communications of the ACM*. Anaandika pia blogu yake. .

## Marejeo 
Jamii:Mabingwa wa kompyuta wa Marekani
James E. Lyons

thumbnail|right|200px|James E. Lyons
**James E. Lyons, Sr.** (alizaliwa 1943 hivi) ni msimamizi wa kitaaluma wa Marekani ambaye amehudumu kama rais wa vyuo na vyuo vikuu kadhaa vya watu weusi katika historia. 

Yeye ni rais wa zamani wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Bowie, Chuo Kikuu cha Jimbo la Jackson, na Chuo Kikuu cha Jimbo la California, Dominguez Hills. 

Pia alikuwa rais wa mpito wa Chuo Kikuu cha Dillard, Chuo Kikuu cha Wilaya ya Columbia, na Chuo cha Concordia Alabama. 

Alikuwa katibu wa Tume ya Elimu ya Juu ya Maryland.

## Maisha ya awali na elimu 
Lyons alizaliwa na kukua katika mji uliopo pwani uliojulikana kwa jina la New Haven, Connecticut  huko Marekani. Shahada zake zote alizipata katika chuo kikuu cha Connecticut. 

## Tanbihi
Jamii:Wamarekani Weusi
Margarita McCoy

**Margarita Piel McCoy** (25 Mei 1923 – 31 Machi 2016) alikuwa mwalimu na mpanga miji wa Marekani. McCoy alikuwa miongoni mwa wanawake wa kwanza nchini Marekani kufikia umiliki wa kitaaluma kama profesa wa mipango miji, na wa kwanza kuwa mwenyekiti wa idara ya mipango miji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wiki4HumanRights USW
Ashar Aziz

**Ashar Aziz** (alizaliwa 1959) ni mhandisi wa umeme raia wa Pakistani na Marekani, mfanyabiashara na mhisani wa mambo ya jamii.

Anafahimika kama mvumbuzi wa kampuni ya usalama wa mtandao FireEye huko bonde la silikoni.

Bilionea huyo  alikadiriwa kuwa na utajiri wa dola zaidi ya milioni 233 mwaka 2015.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Pakistan
Baruch Awerbuch

**Baruch Awerbuch** (alizaliwa 1958) ni mwanasayansi wa kompyuta na profesa wa sayansi ya kompyuta katika chuo cha Johns Hopkins mwenye uraia wa Israeli na Marekani.

Anafahamika kwa tafiti zake za uchakataji mifumo ya kompyuta 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Jamii:Wahandisi wa Israeli
Borussia Dortmund

right|thumb|180x180px|Nembo ya Borussia Dortmund 
**Borussia Dortmund** ni klabu ya mpira wa miguu ya nchini Ujerumani. Ni klabu ya michezo ya kitaalamu ya Ujerumani iliyoko jiji la Dortmund. Inajulikana zaidi kwa timu yake ya mpira wa miguu ya wanaume, ambayo inacheza katika Bundesliga. Klabu hiyo imeshinda michuano minane ya ligi, makombe matano ya DFB-Pokal, kombe moja la Ligi ya mabingwa barani Ulaya UEFA, Kombe moja la mabara(International club cup), na Kombe la Washindi wa UEFA Cup. Rangi za Borussia Dortmund ni nyeusi na njano.

## Marejeo 
Jamii:Mpira wa Miguu
Jamii:Vilabu Mpira vya Ujerumani
Jamii:Mbegu za michezo
Armenia ya Kale

.]]
**Armenia ya Kale** ilikuwa nchi muhimu ya Asia Magharibi. Polepole ilirudi nyuma na wakazi wake waliangamizwa au kuhama.

Katika nchi ndogo ya Kaukazi inayoitwa Armenia leo, wako watu milioni 3, kumbe milioni 8 wanaishi kwingine.

## Tazama pia
* Historia ya Armenia

Jamii:Nchi za kihistoria za Asia
Jamii:Armenia
Leonio wa Poitiers

[thumb|[Chapeli|Kikanisa chake huko La Roche-sur-Yon.]]
**Leonio wa Poitiers** (pia: **Leonius, Lienne**; aliishi nchini Ufaransa, karne ya 4) alikuwa padri rafiki wa Hilari wa Poitiers aliyemfuata uhamishoni huko Frigia (leo nchini Uturuki). 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki karne ya 4

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Henriette Avram

**Henriette Davidson Avram** (Oktoba 7, 1919 -Aprili 22, 2006) alikuwa mchunguza mifumo na programu za kompyuta aliyetengenza mpangilio wa mashine kusoma katalogi, ni mfumo wa kimataifa wa kuhifadhi data na bibliografia na taarifa zilizoshikiliwa na maktaba.

Maendeleo ya mpangilio wa katalogi ulibadilisha kabisa mfumo wa  utunzaji wa kumbukumbu na taarifa kwenye maktaba ya kongresi kati ya mwaka 1960 hadi miaka ya 1970.

## Marejeo 
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:waliofariki 2006
Adelino wa Celles

la kioo cha rangi huko huko Visé.]]
**Adelino wa Celles** (pia: **Hadelinus**; alifariki 690 hivi) kwanza alifanya kazi ikulu , halafu akawa mmonaki, padri, mmisionari, mwanzilishi wa monasteri na hatimaye mkaapweke.

Alifanya kazi ya kueneza Injili hasa Ubelgiji, akishirikiana na mwalimu wake, askofu Remakli .

Tangu kale ameheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. 

Sikukuu yake ni tarehe 3 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 690
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wamisionari
Jamii:Mapadri
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Martín Abadi

**Martín Abadi** (alizaliwa 1963) ni mwanasayansi wa kompyuta mwenye asili ya Argentina, aliyefanya kazi Google mwaka wa 2021. Aliweza kupata kuwa Dactari wa Filosofi (PhD) kwenye sayansi ya kompyuta kutoka chuo kikuu cha Stanford mwaka 1987 kama mwanafunzi wa Zohar Manna.

Aliweza kujulikana kwa kazi ya ulinzi wa kompyuta na programu ya lugha za kikompyuta, ukijumlisha na karatasi yake (akiwa na Michael Burrows na Roger Needham) kwenye *Burrows–Abadi–Needham yenye mantiki ya kuchambua* njia za utambulishaji, na kitabu chake (akiwa na Luca Cardelli) Vipengele vya nadharia, kuweka nje calculi rasmi kwa ajili ya muundo wa programu ya lugha ya kikompyuta ya vipengele zaidi.

Mwaka 1993, alityangaza lugha ya kikompyuta Baby Modula-3, iliyokuwa salama na ndogo au lugha ndogo ya Modula-3, iliyojikita kwenye programu ya kazi na kuweka nadharia mbalimbali. 

Alikuwa ni mshiliki wa Muungano wa mashine za kompyuta mwaka 2008. Mwaka 2011, alikuwa profesa wa muda kwenye chuo cha de France ndani ya Paris, akifundisha ulinzi wa kompyuuta. Alichaguliwa kuwa mhusika wa Taaluma ya Taifa ya uhandisi mwaka 2018 kwa kutoa mchango wa nadharia halali ya ulinzi wa kompyuta.

## Tanbihi
Jamii:Wanasayansi wa Argentina
Kidudu-deraya

**Vidudu-deraya** ni wanyama wa bahari wadogo sana wa oda Nanaloricida, oda pekee ya faila Loricifera wanaofunikwa na mabamba kama deraya. Wana urefu wa mm 0.1-1. Huishi katika masimbi ya sakafu ya bahari kwa vina vyote, aina zote za masimbi na latitudo zote.

Wanyama hao wamejulikana hivi karibuni kiasi. Faila yao imeelezewa mwaka 1983 na Kristensen. Mnamo 2021 spishi 43 zilikuwa zimeelezewa, lakini spishi nyingine 100 zinasalia kuelezewa.

Wana kiwiliwili kikubwa kilichozungukwa na mabamba sita ya deraya. Kichwa, ambacho hubeba miiba mingi iliyopinidika nyuma, huunganishwa na kiwiliwili kupitia shingo yenye pingili ambayo inaweza kurudishwa ndani ya deraya. Mdomo unaoweza kubenuliwa uko ncha ya mbele na umezungukwa na sindano nane. Ubongo umesitawi vizuri na umeunganishwa moja kwa moja na kila mwiba. Kamba ya neva hupita upande wa chini kuelekea ncha ya nyuma. Mfumo wa mmeng'enyo wa chakula huanza na mfereji wa mdomo ambao unaweza kutolewa. Kisha hufuata koromeo ya umbo la tufe iliyo na misuli yenye nguvu na hatimaye utumbo ulionyooka ambao hufunguka katika mkundu mwishoni kabisa.

## Picha

Pliciloricus enigmatus.jpg|*Pliciloricus enigmaticus*

## Marejeo
Jamii:Vidudu-deraya
Berlinda

la kioo cha rangi huko Meerbeke.]]
**Berlinda** (pia: **Berlindis, Berlenda, Berelenda, Bellaude**; alifariki 702) alikuwa binti mtemi aliyepata kuwa mmonaki Mbenedikto na hatimaye mkaapweke akiishi mjini Meerbeke (leo nchini Ubelgiji) kwa ufukara na upendo .

Tangu kale ameheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake ni tarehe 3 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Van Droogenbroeck, F. J., 'Paltsgraaf Wigerik van Lotharingen, inspiratiebron voor de legendarische graaf Witger in de Vita Gudilae', *Eigen Schoon en De Brabander* 93 (2010) 113–136.
* Van Droogenbroeck, F. J., 'Hugo van Lobbes (1033-1053), auteur van de Vita Amalbergae viduae, Vita S. Reinildis en Vita S. Berlendis', *Eigen Schoon en De Brabander* 94 (2011) 367–402.

## Viungo vya nje
* Berlinda at Saints.SQPN.com

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 702
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:wakaapweke
Jamii:Watakatifu wa Ubelgiji
Marc Auslander

**Marc Auslander** ni mtaalamu wa kompyuta kutoka nchi ya Marekani aliyeshiriki kubuni lugha ya kompyuta "PL/8 compiler". Alitumia maisha yote ya kazi kwenye kituo cha Thomas J. Watson cha kampuni ya IBM kilichoko Yorktown Heights, New York.

Alipokea shahada ya awali ya hisabati kutoka chuo kikuu cha Princeton mwaka 1963. Alijiunga na IBM mwaka huo huo. Mwaka 1991 alitajwa kama IBM-Fellow. Alistaafu mwaka 2004 lakini aliendelea na kujishughulisha na kampuni ya IBM.

Auslander alitunga insha za kisayansi 19 akishika hataza 14.

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Donna Auguste

**Donna Auguste** (alizaliwa 1958) ni mfanyabiashara, mjasiriamali na mhisani wa mambo ya jamii wa Marekani mwenye asili ya Afrika. 

Akishirikiana na mwenzake John Meier alikuwa mkurugenzi mtendaji wa kampuni ya Freshwater Software kati ya mwaka 1996 mpaka 2000. Kabla ya kuanzisha Freshwater, alikuwa mhandisi katika kampuni ya kompyuta ya Apple alikuwa anasaidia na kusimamia uundaji wa kifaa cha usaidizi wa kidigitali cha Newton.

Baada ya kuuza hisa zake za Freshwater Software kwa dolar miioni 147, Auguste alianzisha taasisi ya Leave a Little Room Foundation, LLC inayolenga kuwasaidia watu maskini wenye mahitaji kupata makazi, umeme na chanjo katika nchi mbalimbali. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Pep Guardiola

right|thumb|214x214px|Pep Guardiola akiwa na Manchester City mnamo 2023
**Josep** "**Pep**" **Guardiola Sala** (amezaliwa 18 Januari 1971 ) ni meneja wa soka la kulipwa, raia wa Uhispania na mchezaji wa mpira wa miguu wa zamani, ambaye ni meneja wa klabu ya Manchester City tangu 2016. Anachukuliwa kuwa mmoja wa wasimamizi muhimu katika historia ya soka.  Na anashikilia rekodi za mechi nyingi mfululizo za ligi alizoshinda kwenye La Liga akiwa na klabu ya Barcelona F.C.

Guardiola alikuwa kiungo mkabaji. Alitumia muda mwingi wa maisha yake akiwa na Barcelona,Pia alikuwa sehemu ya timu ya Johan Cruyff iliyoshinda kombe la kwanza la klabu bingwa Ulaya mwaka 1992 . na kushinda makombe manne mfululizo katika ligi kuu ya Uhispania (1991-1994).Alikuwa nahodha wa timu kutoka mwaka 1997 hadi 2001 alipoondoka katika klabu hiyo.Guardiola aliwahi kucheza Brescia na Roma nchini Italia, Al-Ahli ya Qatar, na Dorados de Sinaloa ya Mexico.Alicheza mara 47 akiwa kama nahodha wa timu ya taifa ya Uhispania , na alicheza  kwenye Kombe la Dunia la FIFA la mwaka 1994, na vile vile kwenye UEFA Euro ya mwaka 2000.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Isaac L. Auerbach

**Isaac L. Auerbach** (Oktoba 9, 1921- Disemba 24, 1992) alikuwa miongoni wa waanzilishi na watetezi wa teknolojia za kompyuta anayeshikilia hataza 15. Alikuwa rais mwanzilishi wa Shirikisho la Kimataifa la Uchakataji wa Habari (IFIP) kuanzia mwaka 1960 hadi 1965, mwanachama wa National Academy of Sciences, mkurugenzi kwenye shirika la Burroughs na mvumbuzi wa kompyuta za awali za Sperry Univac. IFIP lilianzisha tuzo kwa jina lake.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1992
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1921
Mikhail Atallah

**Mikhail Jibrayil (Mike) Atallah** ni mwanasayansi wa kompyuta wa Marekani mwenye asili ya Lebanoni, profesa wa kipekee wa sayansi ya kompyuta katika chuo kikuu cha Purdue.

## Marejeo 
Jamii:Wahandisi wa Marekani
Machafuko ya Cincinnati ya 2001

Machafuko ya 2001 ya Cincinnati yalikuwa mfululizo wa machafuko ya kiraia ambayo yalifanyika ndani na karibu na kitongoji cha Over-the-Rhine katikati mwa jiji la Cincinnati, Ohio kuanzia Aprili 9 hadi 13, 2001. Walianza maandamano ya amani katikati mwa jiji Fountain Square kuhusu jibu la polisi lisilotosheleza kupigwa risasi na polisi kwa kijana Mwafrika mwenye umri wa miaka 19, Timothy Thomas. Maandamano hayo ya amani hivi karibuni yaligeuka kuwa maandamano ambayo yalikwenda katika kitongoji cha nyumbani cha mwathiriwa cha Over-the-Rhine.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2001
Vurugu za bunduki

**Vurugu za bunduki** ni vurugu zinazofanywa kwa kutumia bunduki. Zinaweza kuchukuliwa kuwa za uhalifu au siyo. 

Vurugu ya uhalifu ni pamoja na mauaji (isipokuwa wakati na mahali panapokubalika), shambulio la kutumia silaha mbaya, kujiua, au kujaribu kujiua, kulingana na mamlaka. 

Vurugu zisizo za uhalifu hujumuisha jeraha na kifo cha bahati mbaya au bila kukusudia (isipokuwa labda katika visa vya uzembe wa uhalifu). Pia kwa ujumla hujumuishwa katika takwimu za unyanyasaji wa bunduki ni shughuli za kijeshi.

## Marejeo 
Jamii:Sheria