open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yasser Arafat

thumb|Yasser Arafat
**Yasser Arafat** (Agosti 24 1929 - 11 Novemba 2004) alikuwa mwanasiasa kutoka mamlaka ya Palestina. Alizaliwa mjini Cairo, Misri. Jina lake kamili lilikuwa ni Mohammed Abdel-Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini. Arafat alitoka katika familia ya wapalestina wenye asili ya kifalme, na alikuwa mmoja wa watoto saba. Baba yake alikuwa mfanyabiashara na mama yake alifariki alipokuwa na umri wa miaka mitano. Baada ya kifo cha mama yake, Arafat alihamia kwa mama yake mdogo katika mji wa Jerusalem. 

Arafat alipokuwa kijana alirudi Cairo kuishi na baba yake, na baadaye alijiunga na Chuo Kikuu cha King Fuad I (sasa Chuo Kikuu cha Cairo) ambapo alisomea uhandisi wa umma. Wakati wa masomo yake ya chuo kikuu, alihusishwa sana na siasa na harakati za ukombozi wa Palestina. Alishiriki katika vita vya mwaka 1948 vya Waarabu na Israeli kama askari wa kujitolea.

Arafat alianzisha kundi la Fatah (Harakati ya Ukombozi wa Palestina) mwaka 1959 pamoja na wanaharakati wengine wa Kipalestina. Fatah ililenga kupambana na utawala wa Israeli na kuunda taifa huru la Palestina. Mnamo mwaka 1969, alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa Shirika la Ukombozi wa Palestina (PLO). Chini ya uongozi wake, PLO ilianzisha mashambulizi kadhaa dhidi ya malengo ya Israeli na ikawa sauti muhimu katika siasa za Kipalestina.

Katika maisha yake binafsi, Arafat alimuowa Suha Tawil mwaka 1990, na walipata mtoto mmoja, Zahwa. Arafat aliishi maisha ya kujitolea kwa ajili ya harakati za Kipalestina, na mara nyingi alihamia kutoka nchi moja kwenda nyingine kutokana na hali ya kisiasa.

Kiongozi huyu wa Palestina alikumbana na matatizo mengi, ikiwa ni pamoja na kuzingirwa na majeshi ya Israeli katika makao yake ya Ramallah mwaka 2002, na afya yake kuanza kudhoofika. Tarehe 11 Novemba 2004, Yasser Arafat alifariki dunia akiwa katika hospitali ya kijeshi mjini Paris, Ufaransa. Kifo chake kilizusha maswali mengi kuhusu chanzo chake, lakini mpaka sasa bado haijathibitishwa rasmi.

## Marejeo
*Arafat, Y. (1993). The Palestine Liberation Organization's Journey.
*Said, E. W. (1992). The Question of Palestine.
*Quandt, W. B. (2005). Peace Process: American Diplomacy and the Arab-Israeli Conflict Since 1967.
*Abu Sharif, B. (1995). Arafat and the Dream of Palestine.
*Rubenberg, C. (1989). The Palestinians: In Search of a Just Peace.
*Hirst, D. (1977). The Gun and the Olive Branch: The Roots of Violence in the Middle East.
*Schiff, Z., & Ya'ari, E. (1984). Israel's Lebanon War.
*Hart, A. (1984). Arafat: Terrorist or Peacemaker?.
*Cobban, H. (1984). The Palestinian Liberation Organisation: People, Power and Politics.
*Aburish, S. K. (1998). Arafat: From Defender to Dictator.

Jamii:Wanasiasa wa Palestina
Jamii:Marais wa Palestina
Erica Parsons

**Erica Lynn Parsons** (24 Februari 1998 - takriban 17 Desemba 2011) alikuwa msichana mwenye umri wa miaka 13 kutoka Salisbury, North Carolina, ambaye alitoweka kwa njia ya ajabu mwaka wa 2011.
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Waliofariki 2011
Jamii:wanawake wa Marekani
Diana, Binti Mfalme wa Wales

thumb|Diana, Malkia mdogo wa Wales (1997).
**Diana Frances Spencer** (almaarufu kama Diana, Malkia mdogo wa Wales; Park House, Sandringham, Uingereza, Julai 1, 1961 - Paris, Ufaransa, Agosti 31, 1997) alikuwa mtoto wa tatu wa John Spencer, Earl Spencer wa Nane, na Frances Shand Kydd. Diana alikulia katika familia ya kikabaila, na wazazi wake walitalikiana alipokuwa na umri wa miaka saba, jambo lililoathiri sana maisha yake ya utotoni.

Diana alisoma katika shule za binafsi nchini Uingereza na Uswizi. Alijulikana kwa urafiki wake na watoto wengine na alikuwa na kipaji cha michezo, hasa kuogelea na kupiga kinanda. Baada ya kuhitimu shule, alifanya kazi kama mwalimu wa chekechea na pia alifanya kazi kama msaidizi katika shule ya watoto wadogo.

Mnamo 1980, Diana alikutana na Charles, Prince of Wales, na baada ya kipindi kifupi cha uchumba, walifunga ndoa tarehe 29 Julai 1981 katika Kanisa la St. Paul Cathedral, sherehe iliyotazamwa na mamilioni ya watu duniani kote. Walijaliwa watoto wawili, Prince William alizaliwa mwaka 1982 na Prince Harry alizaliwa mwaka 1984.

Kama Princess of Wales, Diana alijitolea kwa shughuli nyingi za kijamii na za hisani. Alikuwa mstari wa mbele katika kampeni za kuongeza ufahamu kuhusu UKIMWI, ugonjwa wa ukoma, na afya ya akili. Aliwasaidia sana watu waliokuwa wakiishi na virusi vya HIV/AIDS, akijaribu kuondoa unyanyapaa uliokuwa umezunguka ugonjwa huo. Diana pia alijulikana kwa kazi yake katika kampeni ya kupinga mabomu ya ardhini, na alitembelea maeneo yenye mabomu ya ardhini kama Angola na Bosnia.

Mbali na kazi zake za hisani, Diana pia alikumbukwa kwa mtindo wake wa kipekee na uhusiano wake na vyombo vya habari. Alipendwa na umma kwa urembo wake, utu wake, na uwezo wake wa kuwasiliana kwa urahisi na watu wa kawaida. Hata hivyo, ndoa yake na Prince Charles haikuwa na furaha, na walitangaza kutengana mwaka 1992 na hatimaye kuachana mwaka 1996.

Diana alifariki kwa ajali ya gari pamoja na mpenzi wake, Dodi Fayed, na dereva wao, Henri Paul. Kifo chake kilisababisha majonzi makubwa duniani kote, na mamilioni ya watu walikusanyika kumpa heshima zao za mwisho.

Diana anakumbukwa kwa moyo wake wa huruma na kazi yake ya hisani ambayo ilibadilisha maisha ya watu wengi. Alileta mwanga na matumaini kwa wale waliokuwa wakiteseka, na urithi wake unaendelea kuishi kupitia kazi za hisani zinazofanywa na watoto wake, Prince William na Prince Harry.

## Marejeo
*Morton, A. (1992). *Diana: Her True Story*. Michael O'Mara Books.
*Brown, T. (2007). *The Diana Chronicles.* Random House.
*Smith, S. (1999). *Diana: The Life of a Troubled Princess*. HarperCollins.
*Bradford, S. (2006). *Diana*. Viking.
*Penny Junor (1998). *Charles: Victim or Villain?* HarperCollins.
*Tina Brown (2011). *The Diana Chronicles*. Doubleday.
*Andrew Morton (2010). *Diana: In Pursuit of Love*. Michael O'Mara Books.
*Paul Burrell (2003). *A Royal Duty*. HarperCollins.
*Monckton, C. (2005). *Diana: A Princess Remembered*. Pavilion Books.
*Kelley, K. (1997). *The Royals*. Warner Books.

Jamii:wanawake wa Uingereza
Garrincha

thumb|Garrincha
**Garrincha** (Oktoba 28 1933 - Januari 20 1983) alikuwa mchezaji mpira wa miguu kutoka nchini Brazili. Jina lake halisi lilikuwa Manuel Francisco dos Santos, ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka mji wa Pau Grande, Brazil. Alizaliwa na familia maskini na alikuwa na matatizo ya kiafya tangu utotoni, ikiwa ni pamoja na miguu iliyopinda, hali ambayo ilimfanya kutembea kwa shida. Licha ya changamoto hizi, Garrincha alikua na kipaji kikubwa katika mchezo wa soka, na alianza kucheza mpira akiwa kijana mdogo.

Alianza kucheza soka katika timu ya watoto ya Pau Grande, na baadaye alijiunga na klabu ya Botafogo mwaka 1953. Huko, aliweza kudhihirisha kipaji chake cha kipekee cha kupiga chenga, na kuwapumbaza wapinzani kwa mbwembwe zake za ajabu. Mwaka 1955, Garrincha alicheza mechi yake ya kwanza kwa timu ya taifa ya Brazil na akawa mchezaji muhimu kwa timu hiyo.

Mafanikio ya Garrincha yalikolea zaidi katika kombe la dunia la mwaka 1958 na 1962. Katika Kombe la Dunia la mwaka 1958 lililofanyika nchini Sweden, Garrincha alikuwa miongoni mwa wachezaji waliowasaidia Brazil kutwaa taji lao la kwanza la Kombe la Dunia. Mwaka 1962, akiwa nchini Chile, Garrincha alichukua jukumu kubwa zaidi kufuatia kuumia kwa mchezaji mwenzake Pele. Katika mashindano hayo, alicheza kwa kiwango cha juu na kuisaidia Brazil kutwaa taji la pili mfululizo la Kombe la Dunia. Aliweza kutajwa kama mchezaji bora wa mashindano hayo.

Licha ya mafanikio yake uwanjani, maisha ya Garrincha nje ya uwanja hayakuwa na utulivu. Alikuwa na matatizo ya unywaji wa pombe na mahusiano yake ya kimapenzi yalikuwa na misukosuko mingi. Alikuwa na watoto wengi kutoka kwa wanawake tofauti. Moja ya ndoa zake ilikuwa na mwanamuziki maarufu wa Brazil, Elza Soares, lakini ndoa hiyo haikudumu muda mrefu.

Garrincha alistaafu kucheza soka mwaka 1972, baada ya kushindwa kudumisha kiwango chake kutokana na majeraha na matatizo ya afya yaliyosababishwa na unywaji wa pombe. Maisha yake baada ya soka yalikuwa magumu, na alikumbwa na matatizo ya kifedha. Alifariki dunia tarehe 20 Januari 1983 kutokana na ugonjwa wa ini uliosababishwa na matumizi mabaya ya pombe. Kifo chake kilisikitisha wengi na alikumbukwa kama mmoja wa wachezaji bora zaidi katika historia ya soka duniani.

## Marejeo
**Ruy Castro, Estrela Solitária: Um Brasileiro Chamado Garrincha (1995).*
**Alex Bellos, Futebol: The Brazilian Way of Life (2002).*
**Andrew Downie, Doctor Socrates: Footballer, Philosopher, Legend (2017).*
**Jonathan Wilson, Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics (2008).*
**Brian Glanville, The Story of the World Cup (2005).*
**Eduardo Galeano, Soccer in Sun and Shadow (1998).*
**David Goldblatt, The Ball is Round: A Global History of Football (2006).*
**Roberto Assaf & Clovis Martins, Campeoníssimo: O Futebol Brasileiro nos Anos 50 e 60 (2003).*
**Richard Hoffer, Something in the Air: American Passion and Defiance in the 1968 Mexico City Olympics (2009).*
**Pelé, Pelé: The Autobiography (2006).

*

Jamii:wachezaji mpira wa Brazil
Kwintini wa Tours

**Kwintini wa Tours** (karne ya 6 - 570 hivi) alikuwa Mkristo wa Ufaransa aliyeuawa karibu na mto Indre kwa sababu ya kukataa kuzini na mke wa mwajiri wake kwa kusema dini yake inakataza uzinifu .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake ni tarehe 4 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 6
Jamii:Waliofariki 570

Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Ovidia Yu

**Ovidia Yu** (alizaliwa mwaka 1961) ni mwandishi kutoka Singapore ambaye ameandika tamthilia na hadithi fupi zilizoshinda tuzo. Amejishindia tuzo kadhaa, ikiwa ni pamoja na Tuzo ya Utamaduni ya Shirika la Biashara la Japan na Msingi wa Viwanda Singapore (1996), Tuzo la Msanii Chipukizi wa Baraza la Sanaa la Taifa (NAC) (1996), na Tuzo la Vijana la Singapore (1997). Ameandika zaidi ya tamthilia thelathini ambazo zimetayarishwa, na anachukuliwa kama mmoja wa waandishi maarufu zaidi nchini Singapore, kulingana na HarperCollins Publishers.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu wa Singapuri
Jamii:AWC GWEI
Halima Xudoyberdiyeva

**Halima Xudoyberdiyeva** alizaliwa 17 Mei 1947 – 17 Agosti 2018) alikuwa mshairi kutoka Uzbekistan ambaye mada zake katika nyakati tofauti za kazi yake zilijikita katika utaifa na historia ya Uzbek, harakati za ukombozi, na harakati za wanawake. Alitunukiwa cheo cha Mshairi wa Watu wa Uzbekistan.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Waliofariki 2018
Jamii:Wanawake wa Uzbekistan
Monique Wittig

**Monique Wittig** alizaliwa 13 Julai 1935 – 3 Januari 2003) alikuwa mwandishi, mwanafalsafa, na mwana nadharia wa kike kutoka Ufaransa, ambaye aliandika kuhusu kufutwa kwa mfumo wa madaraja ya kijinsia na kuunda msemo “mkataba wa heteroseksuali.” Kazi yake bunifu inayojulikana sana ni The Straight Mind and Other Essays. Alichapisha riwaya yake ya kwanza, ''L'Opoponax*, mwaka 1964. Riwaya yake ya pili, *Les Guérillères'' (1969), ilikuwa ya kihistoria katika harakati za ushawishi wa kimapenzi ya jinsia moja kwa wanawake.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:AWC GWEI
Gloria Wekker

**Gloria Daisy Wekker** (aliyezaliwa Juni 13, 1950) ni Profesa Mstaafu wa asili ya Afro-Surinamese na Kiholanzi (Chuo Kikuu cha Utrecht) na mwandishi ambaye ameangazia masomo ya jinsia na masuala ya uasherati katika eneo la Afro-Caribbean na diaspora. Alishinda Tuzo ya Ruth Benedict kutoka kwa Chama cha Wataalamu wa Anthropolojia cha Marekani mnamo 2007.

## Marejeo 
Jamii:Paramaribo
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:AWC GWEI
Razia Sajjad Zaheer

**Razia Sajjad Zaheer** (15 Oktoba 1918 – 18 Desemba 1979) alikuwa mwandishi wa lugha ya Urdu kutoka India, mtandazaji, na mshiriki mashuhuri wa Jumuiya ya Waandishi wa Maendeleo. Aliweza kushinda Tuzo ya Sahitya Akademi ya Uttar Pradesh pamoja na Tuzo ya Soviet Land Nehru.
## Maisha ya awali 
Razia Dilshad alizaliwa Ajmer, Rajasthan tarehe 15 Oktoba 1918 katika familia ya wanataaluma. Baba yake alikuwa mkuu wa Chuo cha Ajmer Islamia. Alipata shahada ya kwanza huko Ajmer.

Aliolewa na Sajjad Zaheer, mshairi na mwanaharakati wa Kikomunisti, alipokuwa na umri wa miaka 20. Yeye alikuwa miongoni mwa waanzilishi wa Progressive Writers Association (PWA) na hakuwa na shauku ya kufuata taaluma ya sheria aliyosomea. Muda mfupi baada ya ndoa yao, alikamatwa na Waingereza kwa shughuli zake za kimapinduzi na kufungwa kwa miaka miwili.

Razia alipata shahada ya uzamili kutoka Chuo Kikuu cha Allahabad. Katika miaka ya 1940, Razia na mumewe waliishi Bombay, ambako walikuwa hai katika safu ya utamaduni, wakiandaa mikusanyiko ya kila wiki ya PWA. Alikiri mchango wa PWA katika kuifanya siasa zake ziwe za kimapinduzi zaidi, na alikuwa miongoni mwa wanawake wanaharakati waliokuwa wanaanza kuhoji "*mitazamo ya Kigandhi kuhusu asili ya mwanamke na nafasi yake*."

Ifikapo mwaka 1948, Razia alikuwa na mabinti wanne, na mumewe alikuwa Pakistan kwa mwaliko wa Communist Party of India, ambayo ilikuwa imeunga mkono Mgao wa India. Alihamia Lucknow pamoja na binti zake.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uhindi
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 1979
Jamii:AWC GWEI
Shule ya Kanisa Kuu la Katoliki ya Lideta

**Shule ya Kanisa Kuu la Katoliki ya Lideta** (Shule ya Wavulana ya Kuzaliwa kwa Yesu) ni moja ya shule binafsi za msingi na sekondari za kipekee huko Addis Ababa, Ethiopia. Inahusishwa na Kanisa Katoliki la Ethiopia. Ilianzishwa mwaka 1954. Umiliki wa Shule ya Kanisa Kuu la Katoliki ya Lideta umeorodheshwa kama Kanisa na ni mojawapo ya taasisi nyingi za elimu zilizoanzishwa na Kanisa Katoliki la Ethiopia pamoja na Shule ya Mtakatifu Joseph na Shule ya Wasichana ya ya Kuzaliwa kwa Yesu. Shule hii ya sekondari nchini Ethiopia ina wanafunzi 3,500 waliojiandikisha na jumla ya walimu 150. Shule ina wanafunzi kutoka darasa la 9 hadi 12. Anwani ya Shule ni PO BOX 22896 na namba yao ya simu ni 111572240, http://www.lidetacatholiccathedral.com/

## Marejeo 
Jamii:Elimu
Jamii:Elimu Afrika
Jamii:Shule
Jamii:Dini barani Afrika
Jamii:AWC GWEI
Lycée Guebre-Mariam

**Shule ya sekondari ya Kifaransa ya Gebre-Mariam**, inayojulikana kama **Lycée Guébré-Mariam (LGM)** (Kiamhari: ገብረ ማርያም ትምህርት ቤት) ni shule ya kimataifa ya Kifaransa huko Addis Ababa, Ethiopia. Ilianzishwa mwaka 1947 na katika mwaka huo huo iliungana na Misheni ya laïque française. Inatoa elimu kutoka chekechea hadi mwaka wa mwisho wa lycée (shule ya upili). Inajumuisha elimu ya lugha nyingi kwa Kifaransa, Kiingereza na Kiamhari kuanzia chekechea kwa wanafunzi wote. Kufikia mwaka 2017, shule hiyo ina takriban wanafunzi 1,800, wenye umri wa miaka 3 hadi 18.

Serikali ya Ufaransa hutumia takriban €4 milioni kila mwaka kwa LGM, ambayo ni takriban €2,500 kwa kila mwanafunzi.

## Marejeo 
Jamii:Elimu
Jamii:Elimu Afrika
Jamii:Shule
Jamii:AWC GWEI
Martin Scorsese

thumb|Martin Scosese (2023)
**Martin Scorsese** (alizaliwa Queens, New York, 17 Novemba 1942) ni mmoja wa watengeneza filamu mashuhuri na wenye ushawishi mkubwa duniani. 

## Maisha
Alizaliwa Marekani katika familia ya wahamiaji kutoka Italia. Scorsese alikulia katika mazingira ya Kikatoliki na hii ilijidhihirisha sana katika kazi zake za baadaye ambapo mara nyingi alijadili masuala ya dhambi, wokovu, na hatia.

Scorsese alianza kuvutiwa na filamu akiwa mdogo kutokana na matatizo ya pumu ambayo yalimzuia kushiriki michezo ya nje. Badala yake, alitumia muda wake mwingi akitazama sinema. Aliendelea na elimu yake katika chuo kikuu cha New York (NYU), ambako alisomea uigizaji na utengenezaji wa filamu. Hapa ndipo alipoanza kuonyesha kipaji chake na kupata sifa nyingi kutoka kwa walimu na wanafunzi wenzake.

Kazi ya Scorsese katika sanaa ilianza rasmi katika miaka ya 1960, lakini ni katika miaka ya 1970 alipata umaarufu mkubwa kupitia filamu kama "Mean Streets" (1973) na "Taxi Driver" (1976). "Taxi Driver" ilimuinua Scorsese katika daraja la juu la utengenezaji filamu na ilimpatia tuzo nyingi sana. Filamu hii ilimshirikisha Robert De Niro, ambaye amekuwa mshirika wa karibu wa Scorsese katika kazi nyingi za baadaye.

Katika maisha yake binafsi, Scorsese amekuwa na changamoto mbalimbali. Ameoa mara tano na ana watoto kadhaa. Pamoja na changamoto hizo, ameweza kudumisha umahiri wake katika utengenezaji wa filamu. Amejulikana pia kwa harakati zake za kuhifadhi filamu za kale na historia ya sinema, akianzisha mashirika kama The Film Foundation ili kusaidia juhudi hizo.

Scorsese amekuwa na ushawishi mkubwa katika tasnia ya filamu duniani, akiwasaidia watengenezaji filamu wachanga na kuwa mfano wa kuigwa. Amepokea tuzo nyingi, ikiwa ni pamoja na Academy Award ya Best Director kwa filamu "The Departed" (2006).

Scorsese ameacha alama isiyofutika katika tasnia ya filamu, akiwaonyesha watengenezaji wa filamu jinsi ya kuchanganya hadithi za kina na ubunifu wa hali ya juu. Kazi zake zinaendelea kuwa na ushawishi mkubwa kwa kizazi kipya cha watengenezaji filamu na watazamaji wa sinema duniani kote.

## Marejeo
* Martin Scorsese - Biography (https://www.biography.com/filmmaker/martin-scorsese)
* Martin Scorsese's Film Foundation (https://www.film-foundation.org/)
* Influence and Style of Martin Scorsese (https://www.criterion.com/current/posts/1040-the-influence-of-martin-scorsese)
* The Making of Taxi Driver (https://www.theguardian.com/film/2021/mar/14/martin-scorsese-robert-de-niro-taxi-driver)
* The Importance of Faith in Scorsese's Work (https://www.catholicherald.co.uk/magazine/post/interview-martin-scorsese)
* Scorsese's Personal Life and Marriages (https://www.hollywoodreporter.com/features/martin-scorsese-his-wives-daughters-1008487)
* Martin Scorsese's Oscar Journey (https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007)
* Scorsese's Preservation Efforts (https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/martin-scorsese-film-preservation-180969006/)
* The Career of Martin Scorsese (https://www.tcm.com/tcmdb/person/176466%7C107517/Martin-Scorsese/#biography)

Jamii:watengenezaji filamu wa Marekani
Jamii:watengenezaji filamu wa Italia
Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Tshwane

thumb|Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Tshwane.
**Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Tshwane** ni taasisi ya elimu ya juu nchini Afrika Kusini ambayo ilianzishwa kupitia kuunganishwa kwa vyuo vikuu vya teknolojia vitatu — Technikon Northern Gauteng, Technikon North-West na Technikon Pretoria.

Idadi ya wanafunzi wanaojiandikisha kila mwaka ikiongezeka kwa kasi, rekodi zinaonyesha kuwa Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Tshwane kinahudumia takriban zaidi ya wanafunzi 60,000 na kimekuwa taasisi kubwa zaidi ya elimu ya juu ya malazi nchini Afrika Kusini.

## Kampasi 
Chuo kikuu kina kampasi tisa: kampasi kuu ya Pretoria, kampasi ya Arcadia, kampasi ya Sanaa, kampasi ya Soshanguve Kusini na kampasi ya Soshanguve Kaskazini, kampasi ya Ga-Rankuwa, kampasi ya Witbank (eMalahleni), kampasi ya Mbombela (Nelspruit), na kampasi ya Polokwane. Vitivo viwili, yaani Kitivo cha Sayansi na Kitivo cha Sanaa, vina kampasi maalum katikati ya jiji la Pretoria.

## Tanbihi
Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Aaron Sorkin

thumb|Aaron Sorkin (2008)
**Aaron Sorkin** (Juni 9 1961) alizaliwa huko New York City. Sorkin ni mmoja wa waandishi, watayarishaji, na waongozaji maarufu wa filamu na televisheni wa Marekani, anayejulikana kwa uandishi wake wa kina, mazungumzo yenye nguvu, na uwezo wa kusimulia hadithi zenye mvuto wa kipekee. Alikulia katika mji wa Scarsdale, New York, ambapo alionyesha mapenzi kwenye kazi za  sanaa za uigizaji tangu akiwa mdogo.

Sorkin alisoma katika chuo kikuu cha Syracuse, ambapo alihitimu na shahada ya sanaa za mawasiliano mnamo mwaka 1983. Baada ya kuhitimu, alihamia New York City akiwa na ndoto ya kuwa mwigizaji, lakini alikumbana na changamoto nyingi za kupata nafasi za kazi. Hata hivyo, hali hii ilimfanya kugeukia uandishi, ambapo alifanikiwa kuandika igizo la jukwaani lilioitwa "A Few Good Men" ambalo lilipokelewa vyema na baadaye kufanywa kuwa filamu maarufu mnamo mwaka 1992.

Umaarufu wa Sorkin uliongezeka alipotunga na kuandika tamthilia maarufu "The West Wing," iliyoanza kurushwa hewani mwaka 1999. Tamthilia hii  ilihusu maisha na kazi za wafanyakazi wa Ikulu ya Marekani, na ilipata sifa kubwa kwa uandishi wake wa hali ya juu na uwezo wake wa kuchambua masuala ya kisiasa na kijamii kwa undani. "The West Wing" ilishinda tuzo nyingi, ikiwemo Tuzo za Emmy, na ilimfanya Sorkin kuwa jina maarufu katika tasnia ya televisheni.

Sorkin pia amefanikiwa sana katika ulimwengu wa filamu. Miongoni mwa kazi zake maarufu ni pamoja na "The Social Network" (2010), ambayo ilielezea kuanzishwa kwa mtandao wa kijamii wa Facebook na ilimletea tuzo ya Academy Award kwa uandishi bora. Filamu nyingine maarufu ni "Moneyball" (2011), "Steve Jobs" (2015), na "Molly's Game" (2017), ambayo pia ilikuwa ni kazi yake ya kwanza ya kuongoza.

Nje ya kazi yake ya sanaa, Sorkin ameonekana kuwa na maisha yenye changamoto na mafanikio. Amepambana na matatizo ya uraibu wa dawa za kulevya, lakini alifanikiwa kupata msaada na kurejea katika hali ya kawaida. Amemuoa Julia Bingham na wana mtoto mmoja wa kike, Roxy. Hata hivyo, ndoa yao ilivunjika mwaka 2005.

Kwa sasa, Sorkin anaendelea kuchangia sana katika tasnia ya filamu na televisheni, akiandika na kuongoza kazi mpya ambazo zinaendelea kupokelewa vyema na wachambuzi na watazamaji. Uwezo wake wa kusimulia hadithi kwa njia ya kipekee na yenye kuvutia unaendelea kumweka katika nafasi ya juu miongoni mwa waandishi na watayarishaji bora zaidi duniani.
Chuo Kikuu Cha Fort Hare

Chuo Kikuu cha Fort Hare (Afrikaans: Universiteit van Fort Hare) ni chuo kikuu cha umma kilichopo Alice, Eastern Cape, Afrika Kusini.

Kilikuwa taasisi muhimu ya elimu ya juu kwa Waafrika kuanzia mwaka wa 1916 hadi mwaka wa 1959 wakati kilitoa elimu ya kitaaluma ya mtindo wa Magharibi kwa wanafunzi kutoka sehemu zote za  sub-Saharan Africa, na kuunda tabaka la juu la Waafrika. Wahitimu wa Fort Hare walikuwa sehemu ya harakati nyingi za uhuru na serikali za nchi za Afrika zilizokuwa huru hivi karibuni.

Mnamo mwaka wa 1959, chuo kikuu kilikuwa sehemu ya mfumo wa ubaguzi wa rangi, lakini sasa ni sehemu ya mfumo wa elimu ya juu wa umma wa Afrika Kusini baada ya ubaguzi. Ni alma mater ya watu maarufu ikiwa ni pamoja na Nelson Mandela, Desmond Tutu, Robert Sobukwe, Oliver Tambo, na wengine.
Faili:FortHareUniversity Library.JPG|Chuo Kikuu Cha Fort Hare

## HISTORIA 
Mwanzo, Fort Hare ilikuwa ngome ya Uingereza katika vita kati ya wakoloni wa Uingereza na Wakhosa wa karne ya 19. Baadhi ya mabaki ya ngome hiyo bado yanaonekana leo, pamoja na makaburi ya baadhi ya askari wa Kiengereza waliokufa wakiwa kazini huko.

Katika miaka ya 1830, Taasisi ya Wamisheni ya Lovedale ilijengwa karibu na Fort Hare. James Stewart, mmoja wa wakuu wa wamisheni wa taasisi hiyo, alipendekeza mnamo mwaka wa 1878 kwamba taasisi kwa ajili ya elimu ya juu kwa wanafunzi weusi inahitaji kuanzishwa. Hata hivyo, hakushuhudia wazo lake likitekelezwa wakati Fort Hare ilipoanzishwa mnamo mwaka wa 1916, ikiwa na Alexander Kerr kama mkuu wake wa kwanza. D. D. T. Jabavu alikuwa mfanyakazi wa kwanza mweusi ambaye alifundisha lugha za Kilatini na lugha za Kiafrika. Kulingana na kanuni zake za Kikristo, ada zilikuwa chini sana na zilibadilishwa kwa kiasi kikubwa. Scholarships kadhaa pia zilikuwa zinapatikana kwa wanafunzi maskini.

Fort Hare ilihusishwa na vyuo vingi kwa miaka kabla ya kuwa chuo kikuu kwa haki yake mwenyewe. Mwanzoni ilijulikana kama Chuo cha Kiasili cha Afrika Kusini au Chuo cha Kiasili cha Fort Hare na kikiwa kimeunganishwa na Chuo Kikuu cha Afrika Kusini. Halafu ikawa Chuo Kikuu cha Fort Hare na kuunganishwa na Chuo Kikuu cha Rhodes. Pamoja na kuanzishwa kwa ubaguzi wa rangi, vyuo vikuu vya elimu ya juu Afrika Kusini vilitengwa kwa makali kulingana na mipaka ya rangi; waafrika walikuwa wakienda darasani pamoja na Wahindi, watu wa rangi mchanganyiko na wanafunzi wachache wa kizungu. Kuanzia mwaka wa 1953, shule hiyo ilikua sehemu ya mfumo wa elimu ya Bantu, na kwa kupitishwa kwa Sheria ya Kuendeleza Utawala wa Bantu mnamo mwaka wa 1959, ilitunza umiliki wa kitaifa na kutengwa kulingana na mipaka ya rangi na kikabila, na kufundisha kwa lugha za Kiafrika badala ya Kingereza kulihimizwa. Fort Hare ilikua chuo kikuu cha waafrika kwa haki yake mwenyewe mnamo mwaka wa 1970, ikidhibitiwa kwa makali na serikali ya jimbo.
Jamii:AWC GWEI
Jamii:Mbegu
Chuo Kikuu cha KwaZulu-Natal

**Chuo Kikuu cha KwaZulu-Natal** (UKZN; kwa Kizulu: INyuvesi yakwaZulu-Natali, kwa Kiafrikaans: Universiteit van KwaZulu-Natal) ni chuo kikuu kilicho na kampasi tano katika jimbo la KwaZulu-Natal nchini Afrika Kusini. Kilianzishwa tarehe 1 Januari 2004 baada ya kuunganishwa kwa Chuo Kikuu cha Natal na Chuo Kikuu cha Durban-Westville.

## Historia 
Chuo kikuu kilianzishwa kwa kuunganishwa kwa Chuo Kikuu cha Natal na Chuo Kikuu cha Durban-Westville mnamo mwaka wa 2004.

Baraza la Chuo Kikuu cha Natal lilipiga kura mnamo tarehe 31 Mei 2002 kutoa wadhifa wa Makamu Mkuu wa Chuo na Mkuu wa Chuo kwa mwana sayansi maarufu wa matibabu na Rais wa zamani wa Baraza la Utafiti wa Matibabu – Profesa Malegapuru Makgoba, ambaye alichukua ofisi mnamo tarehe 1 Septemba 2002. Alikuwa na jukumu la kuongoza Chuo Kikuu cha Natal katika kuunganishwa na Chuo Kikuu cha Durban-Westville. Hivyo alikua Makamu Mkuu wa mwisho wa Chuo Kikuu cha Natal. Profesa Makgoba alichukua nafasi ya Profesa Brenda Gourley kama Makamu Mkuu.

Baada ya kutumikia kipindi kifupi kama Makamu Mkuu wa muda mnamo mwaka wa 2004, aliteuliwa rasmi kama Makamu Mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu cha KwaZulu-Natal kilichounganishwa. Aliwekwa madarakani katika hafla mnamo tarehe 30 Septemba 2005.

Profesa Makgoba alihudumu kwa mihula miwili ya miaka mitano na alistaafu mnamo mwaka wa 2015. Hata hivyo, kipindi chake kilikuwa na migogoro. Inasemekana kwamba Makgoba alianzisha "utamaduni wa uadui" katika chuo kikuu ambao ulisababisha kuondoka kwa wanataaluma wa daraja la kimataifa. Alifuatiliwa na Dkt. Albert van Jaarsveld.

Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Jamii:KwaZulu-Natal
Quentin Tarantino

thumb|Quentin Tarantino (2015)
**Quentin Jerome Tarantino** (Machi 27 1963) alizaliwa huko Knoxville, Tennessee, Marekani. Ni mtoto wa Connie McHugh na Tony Tarantino, mwigizaji na mwanamuziki. Utoto wake ulikuwa umejaa mapenzi makubwa kwa filamu na televisheni. Akiwa na umri wa miaka 14, alijiandikisha kwenye darasa la kuandika hadithi ambapo aliandika tamthilia yake ya kwanza, "Captain Peachfuzz and the Anchovy Bandit."

Mnamo mwaka 1992, Tarantino alikubaliana na kampuni ya Miramax kwa ajili ya kutengeneza filamu yake ya kwanza, "Reservoir Dogs," ambayo ilifanikiwa sana na kupata umaarufu mkubwa. Filamu hii ilifuatiwa na "Pulp Fiction" mwaka 1994, filamu ambayo ilileta mapinduzi katika uandishi na utengenezaji wa filamu. "Pulp Fiction" ilipokea tuzo ya Palme d'Or katika tamasha la filamu la Cannes na kumfanya Tarantino kuwa jina kubwa katika ulimwengu wa filamu.

Mbali na kazi zake za filamu, Tarantino pia amejihusisha na mambo mengine ya sanaa. Ameandika vitabu, kuigiza katika filamu, na pia kuzalisha kazi za wasanii wengine kupitia kampuni yake ya utayarishaji wa filamu, A Band Apart. Pia ameonekana kwenye televisheni na michezo ya kuigiza.

Maisha binafsi ya Tarantino yamekuwa yakizungumzwa sana. Mnamo Novemba 2018, alimuoa Daniella Pick, mwimbaji na mwigizaji kutoka Israeli, na mwezi Februari 2020 walipata mtoto wao wa kwanza.

Tarantino amekuwa na ushawishi mkubwa katika tasnia ya filamu, akijulikana kwa mtindo wake wa kipekee wa kusimulia hadithi, matumizi ya ghasia za kikatili, na mazungumzo yenye nguvu. Kazi zake zimeathiri kwa kiasi kubwa wasanii na watayarishaji wa filamu kote ulimwenguni.

**Baadhi ya kazi za Quentin Tarantino**

## Marejeo
* Tarantino, Q. (2006). "Quentin Tarantino: Interviews."
* Polan, D. (2000). "Pulp Fiction."
* Dawson, J. (1995). "Quentin Tarantino: The Cinema of Cool."
* Waxman, S. (1997). "Rebels on the Backlot: Six Maverick Directors and How They Conquered the Hollywood Studio System."
* Fraga, R. (2009). "Quentin Tarantino: Life at the Extremes."
* Peary, D. (1998). "Quentin Tarantino: Interviews."
* Shone, T. (2004). "Blockbuster: How Hollywood Learned to Stop Worrying and Love the Summer."
* Biskind, P. (2004). "Down and Dirty Pictures: Miramax, Sundance, and the Rise of Independent Film."
* White, M. (2005). "Quentin Tarantino: The Man and His Movies."
* Conard, M. T. (2006). "The Philosophy of Film Noir."
* Helgeland, B. (1999). "Making Reservoir Dogs."
* Smith, J. (2004). "Neo-Noir: The New Film Noir Style from Psycho to Collateral."
Olaf Hassel

**Olaf Hassel** (12 Mei 1898 – 22 Agosti 1972) alikuwa mwanaastronomia mahiri kutoka Norway. Alizaliwa huko Øvre Sandsvær. Anajulikana kwa uvumbuzi wake wa nyota inayotambulika kama *Jurlov-Achmarof-Hassel* mnamo Aprili 1939 na *nova V446 Herculis* tarehe 7 Machi 1960. Hassel alizaliwa akiwa na ulemavu wa ukiziwi.

## Marejeo
Jamii: waliozaliwa 1898
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Jamii: astronomia

## Viungo vya nje
* "Comet Discovered by Amateur Astronomers." *Popular Science*, September 1939, p.&nbsp;113.
Konstantin Tsiolkovsky

**Konstantin Eduardovich Tsiolkovsky** (alizaliwa 17 Septemba [O.S. 5 Septemba] 1857 – 19 Septemba 1935) alikuwa mwanasayansi wa roketi kutoka Urusi ambaye alianzisha utafiti wa anga. Pamoja na Hermann Oberth na Robert H. Goddard, yeye ni mmoja wa waanzilishi wa safari za anga na sayansi ya roketi ya kisasa na anga. Kazi zake baadaye zilihamasisha Wernher von Braun na wahandisi wa roketi wa Kisosieti Sergei Korolev na Valentin Glushko, ambao walichangia katika mafanikio ya mpango wa anga wa Kisosieti.

Tsiolkovsky alitumia sehemu kubwa ya maisha yake katika nyumba ya miti pembezoni mwa Kaluga, karibu kilomita 200 (maili 120) kusini-magharibi mwa Moscow. Akiwa na tabia ya kujitenga, tabia zake zisizo za kawaida ziliwafanya watu wa mtaa wake kumchukulia kama mtu wa ajabu.
left|thumb|Konstantin Tsiolkovsky na vifaa vyake vya chuma kwenye bustani yake, 1913

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Urusi
Jamii:Wanasayansi wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1857
Jamii:Waliofariki 1935
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Will J. Quinlan

**Will J. Quinlan** (William James Quinlan, 1877-1963), ni msanii ambaye alizaliwa Brooklyn mnamo Juni 27, 1877. Alipoteza uwezo wake wa kusikia akiwa mtoto. Alikuwa na shauku ya sanaa na alisoma Chuo cha Kitaifa cha Usanifu, *Taasisi ya Pratt* na Chuo cha Adelphi huko Brooklyn. Alikuwa mchoraji aliyekamilika, haswa wa picha za usanifu wa jiji. Alitunukiwa Tuzo ya Nyeusi na Nyeupe mnamo 1913 na Tuzo iliyoitwa Shaw Etching, zote kutoka Klabu ya Salmagundi huko New York City kwa miaka miwili mfululizo, 1913 na 1914.

Kazi za Quinlan zinaweza kupatikana katika mikusanyo ya kudumu ya Maktaba ya Umma ya New York, Jumuiya ya Kihistoria ya New York, Makumbusho ya Oakland huko California, Jumba la Makumbusho la Hudson River huko Yonkers, New York, na Jumba la Sanaa la John H. Vanderpoel la Chicago. Michoro yake miwili ya mafuta, kwa mkopo kutoka Jumba la Makumbusho la Hudson River, inaonyeshwa kwenye Ukumbi wa Jiji la Yonkers. Jumuiya ya Kihistoria ya New York ina uteuzi mpana wa maandishi yake ya Jiji la New York katika Mkusanyiko wake wa Machapisho.

Quinlan alikufa huko Seattle, Washington mnamo Aprili 21, 1963.

## Marejeo
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania		
Jamii:Waliozaliwa 1877
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii: wasanii
Chuo Kikuu cha Askofu Grosseteste

right|thumb|Robert Grosseteste, Askofu wa Lincoln na msomi

**Chuo Kikuu cha Bishop Grosseteste (BGU)** ni mojawapo ya vyuo vikuu viwili vya umma katika jiji la Lincoln, Uingereza (kingine kikiwa Chuo Kikuu cha Lincoln). BGU kilianzishwa kama chuo cha mafunzo ya walimu kwa ajili ya Jimbo la Lincoln mnamo mwaka 1862. Kilipata mamlaka ya kutoa shahada za kufundisha mwaka 2012, kiliomba hali ya kuwa chuo kikuu kamili, na kilipatiwa hadhi hiyo mnamo tarehe 3 Desemba 2012. Kwa sasa kina wanafunzi wapatao 2,300 wa muda wote wakijiandikisha kwenye programu na kozi mbalimbali.
## marejeo 
Jamii:Vyuo vikuu vya Uingereza
Jamii:AWC GWEI
Alexandria Wailes

**Alexandria Jane Krystel Wailes** (alizaliwa 26 Desemba, 1975) ni mwigizaji kiziwi, dansi, mkurugenzi, na mwalimu huko Amerika. Anatumia lugha za Kiingereza na Lugha ya Ishara ya Marekani na anajulikana kwa kazi yake katika ukumbi wa michezo wa Viziwi wa Magharibi. Yeye ni mteule wa LA Oover na mpokeaji wa tuzo ya Tony kwa kazi yake katika ukumbi wa muziki.

## Taaluma
Mnamo 2018, Alexandria aliimba Wimbo wa taifa na Marekani ni nzuri yaan *"America the Beautiful"* katika Super Bowl LII katika Lugha ya Ishara ya Marekani pamoja na waimbaji Pink na Leslie Odom Jr.

## Marejeo
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania		
Jamii: Wasanii

Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Wasanii wa Marekani
Annie Jump Cannon

**Annie Jump Cannon** (Alizaliwa 11 Desemba 1863 – 13 Aprili 1941) alikuwa mwanaastronomia wa Marekani ambaye kazi yake ya kuorodhesha nyota ilihusishwa na maendeleo ya upainia wa sasa wa nyota. Pamoja na Edward C. Pickering, anachukuliwa kuwa mmoja wa waanzilishi wa Mpango wa Uainishaji wa Harvard, ambao ulikuwa jaribio la kwanza la kuandaa na kupanga nyota kulingana na joto lao na aina za spectrum. Alikuwa karibu kuwa bubu kwa kipindi chote cha kazi yake baada ya mwaka 1893, kutokana na homa ya scarlet. Alikuwa mpenzi wa haki za wanawake na mwanachama wa Chama cha Kitaifa cha Wanawake.
right|thumb|Cannon na Henrietta Swan Leavitt, 1913

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanasaikolojia wa Marekani
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1863
Jamii:Waliofariki 1941
Chuck Baird

**Chuck Baird** (Februari 22, 1947 - Februari 10, 2012)   alikuwa msanii wa marekani asiyeweza kusikia, mmoja wa waanzilishi mashuhuri wa harakati ya sanaa ya De'VIA,  ikijumuisha mbinu ya utamaduni na mtazamo wa viziwi. Kazi yake ilidumu kwa zaidi ya miaka 35 na ilijumuisha uchoraji, uchongaji, uigizaji, simulizi za hadithi, na kufundisha.
## Marejeo
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Bernard Bragg

**Bernard Bragg** (27 Septemba 1928 - 29 Oktoba 2018) alikuwa mwigizaji, mtayarishaji, mkurugenzi, mwandishi wa tamthilia, msanii, mwanzilishi mwenza wa ukumbi wa kitaifa wa viziwi anayekumbukwa kwa michango yake katika utamaduni wa maonyesho ya viziwi wenzake. Kulingana na gazeti la New York, Bragg alitambulika na wengi kama mwigizaji kiziwi maarufu zaidi kitaaluma nchini.

## Marejeo
Jamii:waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
John Brewster Jr.

**John Brewster Jr.** (Mei 30, 1766 - 13 Agosti 1854)   alikuwa mchoraji kiziwi na mwenye shughuli mbalimbali za sanaa ya uchoraji wa picha nyingi za kupendeza za familia tajiri huko New England, hasa watoto wao. Aliishi sehemu kubwa ya maisha yake huko Buxton, Maine, Marekani, akirekodi nyuso za sehemu kubwa ya jamii ya wasomi ya Maine ya wakati wake.
## Marejeo
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
David Hockney

**David Hockney**  (9 Julai 1937) ni mchoraji wa michoro, mtayarishaji wa chapa, mbunifu wa jukwaa, na mpiga picha kutoka Uingereza. Akiwa mchangiaji muhimu wa harakati za sanaa ya pop za miaka ya 1960, anachukuliwa kuwa mmoja wa wasanii wa Uingereza wenye ushawishi mkubwa katika karne ya 20 na 21.

## Marejeo
Jamii:Wiki4Inclusion Campaign in Tanzania
Chuo Kikuu cha Limpopo

**Chuo Kikuu cha Limpopo** (Afrikaans: Universiteit van Limpopo) ni chuo kikuu cha umma katika Mkoa wa Limpopo, Afrika Kusini. Kiliundwa tarehe 1 Januari 2005, kwa kuunganishwa kwa Chuo Kikuu cha Kaskazini na Chuo Kikuu cha Tiba cha Afrika Kusini (MEDUNSA). Taasisi hizi zilizopita ziliunda kampasi za Turfloop na MEDUNSA za chuo kikuu, mtawalia. Mnamo mwaka wa 2015, kampasi ya MEDUNSA ilijitenga na kuwa Chuo Kikuu cha Sayansi ya Afya cha Sefako Makgatho.

## Historia 
Chuo Kikuu cha Kaskazini, kinachoitwa "Turfloop" kwa jina la eneo lake, kilianzishwa mnamo mwaka wa 1959 chini ya sera ya utawala wa ubaguzi wa rangi ya kuanzisha taasisi za elimu ya juu kulingana na makabila tofauti. Chuo kikuu kilijengwa katika shamba la Turfloop takriban kilomita 40 (maili 25) mashariki mwa Pietersburg. Mji uliozunguka chuo kikuu uliitwa Sovenga, kwa ajili ya makabila matatu (Sotho, Venda, Tsonga) ambayo sera ya ubaguzi wa rangi ilikusudia kusoma hapo. Kwa kweli, wakazi wengi hurejelea mji huo kama Mankweng, jina la mmoja wa machifu wa eneo hilo. Chini ya utawala wa baadaye wa ubaguzi wa rangi, Chuo Kikuu cha Kaskazini kilitumika kama chuo kikuu "kielelezo" ambapo viongozi waliletwa kuonyesha "uwezekano" wa taasisi tofauti. Kwa hivyo, kilipokea ruzuku kubwa kutoka serikalini, lakini tatizo halisi lilikuwa kwamba wanafunzi ambao chuo hicho kilikusudiwa kuwahudumia walikuwa na rasilimali chache sana katika elimu yao ya kawaida kiasi kwamba ubora wa ufundishaji uliwekwa chini ya mahitaji makubwa sana.

## Tanbihi
Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Jamii:Limpopo
Chuo Kikuu cha Mpumalanga

**Chuo Kikuu cha Mpumalanga** kiko Mbombela na Siyabuswa, Afrika Kusini. Kilianzishwa mwaka 2014, awali kikihudumia wanafunzi mia moja na arobaini tu.

Kinajumuisha miundombinu ya taasisi tatu zilizokuwepo – Chuo cha Kilimo cha Lowveld, shule ya ukarimu huko KaNyamazane na Kampasi ya Elimu ya Siyabuswa. Kwa sasa kinatoa Shahada ya Elimu na Shahada ya Kilimo, pamoja na Diploma katika Usimamizi wa Ukarimu. Mkuu wa Baraza la Muda ni Dkt. Ramaranka A Mogotlane, FRCPS (Glas), FRCS (Edin), ambaye hapo awali alikuwa Mkuu wa Idara ya Anatomy katika Chuo Kikuu cha Natal na MEDUNSA.

Ni moja ya vyuo vikuu viwili vipya nchini Afrika Kusini, kingine kikiwa ni Chuo Kikuu cha Sol Plaatje (ambacho hapo awali kilijulikana kama Chuo Kikuu cha Northern Cape) huko Kimberley.
Faili:Univeristy of Mpumalanga 2.jpg|Lango kuu la Chuo Kikuu cha Mpumalanga, Kampasi ya Siyabuswa.

## Historia 
Mnamo mwaka 1996, Kamati ya Elimu ya Chuo Kikuu na Kamati ya Ushirikiano wa Elimu ya Technikon ya Chuo Kikuu ziliungana na kupewa jukumu la kufuatilia uanzishwaji wa chuo kikuu katika Jimbo hilo na Waziri wa zamani wa Elimu, Bw. D. D. Mabuza. Taasisi ya Kitaifa ya Elimu ya Juu (Mpumalanga), iliyoanzishwa mwaka 2006, chini ya uongozi wa marehemu Prof. C. C. Mokadi, iliratibu utoaji wa Elimu ya Juu katika jimbo hilo. Hatua muhimu ilikuwa uamuzi uliopitishwa katika mkutano wa Baraza Kuu la Kitaifa la African National Congress uliofanyika eThekwini (Durban) mwaka 2010 ambao uliamua kuanzisha vyuo vikuu viwili vipya. Uamuzi huu ulikuwa muhimu katika kuwezesha kuanzishwa kwa chuo kikuu katika Jimbo la Mpumalanga.

Mnamo mwaka 2010, Waziri wa Elimu ya Juu na Mafunzo, Dkt. B. E. Nzimande, aliteua timu mbili za kazi kuchunguza uwezekano wa kuanzisha vyuo vikuu vipya Mpumalanga na Northern Cape. Timu ya kazi ya Mpumalanga ambayo iliwasilisha ripoti nzuri mnamo Septemba 2011, ikipendekeza kuanzishwa kwa chuo kikuu kipya Mpumalanga, iliongozwa na Prof. T. Z. Mthembu.

Mnamo Julai 2013, Rais wa Nchi, Bw. Jacob Zuma, alitangaza jina la chuo kikuu kipya kama Chuo Kikuu cha Mpumalanga pamoja na majina ya wajumbe wa Baraza la Muda la kusimamia uanzishwaji wake rasmi. Chuo Kikuu cha Mpumalanga, chuo kikuu kamilifu, kilitangazwa rasmi na kisheria kupitia kuchapishwa kwa Tangazo la Serikali (Na. 36772) mnamo tarehe 22 Agosti 2013 na kuzinduliwa rasmi tarehe 31 Oktoba 2013. Baraza la Muda liliteua Timu ya Usimamizi wa Mkakati ambayo ilisababisha shughuli za kila siku za chuo kikuu.
Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Jamii:Mpumalanga
Chuo Kikuu cha Pretoria

**Chuo Kikuu cha Pretoria** (Afrikaans: Universiteit van Pretoria, Northern Sotho: Yunibesithi ya Pretoria) ni chuo kikuu cha utafiti cha umma chenye kampasi nyingi kilichopo Pretoria, mji mkuu wa kiutawala na de facto wa Afrika Kusini. Chuo kikuu kilianzishwa mwaka 1908 kama kampasi ya Pretoria ya Chuo cha Chuo Kikuu cha Transvaal cha Johannesburg na ni taasisi ya nne nchini Afrika Kusini iliyoendelea kufanya kazi kwa mfululizo na kupewa hadhi ya chuo kikuu. Chuo kikuu kimekua kutoka wanafunzi 32 wa awali katika nyumba moja ya Victoria ya marehemu hadi takriban 53,000 mwaka 2019. Chuo kikuu kilijengwa kwenye kampasi saba za miji yenye hekta 1,190 (ekari 2,900).

Chuo kikuu kimepangwa katika vitivo tisa na shule ya biashara. Kilianzishwa mwaka 1920, Kitivo cha Sayansi ya Mifugo cha Chuo Kikuu cha Pretoria ni shule ya pili kongwe ya mifugo barani Afrika na shule pekee ya mifugo nchini Afrika Kusini. Mnamo mwaka 1949, chuo kikuu kilizindua programu ya kwanza ya MBA nje ya Amerika Kaskazini, na Taasisi ya Gordon ya Sayansi ya Biashara (GIBS) ya chuo kikuu hicho imekuwa ikiorodheshwa kama shule ya biashara bora zaidi barani Afrika kwa elimu ya watendaji, pamoja na kuwa katika nafasi ya juu 50 duniani. Mnamo mwaka 2012, Financial Times iliweka GIBS Executive MBA ya kwanza barani Afrika na ya 60 duniani.

Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Jamii:Pretoria
Chuo Kikuu cha Venda

**Chuo Kikuu cha Venda** (Univen; Venda: Yunivesithi ya Venḓa, Afrikaans: Universiteit van Venda) ni taasisi ya kina yenye makao yake vijijini nchini Afrika Kusini, iliyopo Thohoyandou katika jimbo la Limpopo. Kilianzishwa mwaka 1981 chini ya serikali ya Jamhuri ya Venda wakati huo.

## Historia 
Chuo kikuu kilianzishwa mwaka 1981 ili kuhudumia wakazi wa Bantustan ya Venda; hata hivyo, wanafunzi wa Univen hawakuwahi kuwa Wavenda pekee kwani wanafunzi kutoka sehemu mbalimbali za Transvaal Kaskazini walihudhuria taasisi hiyo. Baada ya kumalizika kwa utawala wa ubaguzi wa rangi na kuunganishwa tena kwa mabantustan katika Afrika Kusini, wanafunzi wa Univen walitoka sehemu mbalimbali za Afrika Kusini. Kwa mpango wa serikali ya Afrika Kusini wa mageuzi ya elimu ya juu katika milenia mpya, Univen ikawa "chuo kikuu kamilifu", ikitoa kozi zinazolenga nadharia na kozi zinazolenga vitendo.
Jamii:AWC GWEI
Jamii:Venda
Jamii:Vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Chuo Kikuu cha Zululand

**Chuo Kikuu cha Zululand** au UniZulu ni taasisi ya elimu ya juu kamili kaskazini mwa Mto wa uThukela katika KwaZulu-Natal, Afrika Kusini. 

Chuo kikuu hiki kimeanzisha ushirikiano na shule nchini Marekani na Ulaya kama vile Chuo Kikuu cha Mississippi, Chuo cha Radford, Chuo cha Kilimo na Mitambo cha Florida, na Chuo Kikuu cha Chicago State. UniZulu kilianzishwa kwa msaada wa Kiongozi wa Phindangene, Mangosuthu Buthelezi, ambaye pia alikuwa chansela wa taasisi hiyo wakati ilipoanzishwa.
Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
Jamii:KwaZulu-Natal
Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Vaal

**Chuo Kikuu cha Teknolojia cha Vaal** (VUT) ni taasisi ya elimu ya juu nchini Afrika Kusini. Kinavuta wanafunzi kutoka sehemu zote za nchi. Ni moja ya vyuo vikuu vya teknolojia vya makazi vikubwa zaidi, ikiwa na wanafunzi wapatao 20,000, programu 40, zote zikifundishwa hasa kwa Kiingereza. Kampasi na miundombinu yake inafaa kwa ajili ya kujifunza, utafiti, burudani na michezo, sanaa na utamaduni, pamoja na huduma kwa jamii. Kampasi zina madarasa, maabara, majumba kadhaa ya mkutano, na ofisi zilizopo kwenye eneo la mita za mraba 46,000 (sq ft 500,000).
Jamii:AWC GWEI
Jamii:vyuo vikuu vya Afrika Kusini
James Cameron

**James Francis Cameron** (Agosti 16 1954) ni mmoja wa watengenezaji filamu maarufu na wenye ushawishi mkubwa katika historia ya sinema aliyezaliwa huko Kapuskasing, Ontario, Canada. Alionyesha mapenzi kwa sayansi na hadithi za kubuni tangu utotoni. Familia yake ilihamia Brea, California alipokuwa na miaka 17, ambapo alihitimu kutoka shule ya upili ya Brea Olinda mnamo 1973.
thumb|237x237px|James Cameron (2012)
Cameron alijiunga na chuo kikuu cha Fullerton, lakini aliacha masomo baada ya mwaka mmoja tu. Aliendelea kujifunza kuhusu filamu kupitia vitabu na kuanza kufanya kazi mbalimbali, ikiwa ni pamoja na kuwa dereva wa lori. Mwaka 1977, baada ya kuangalia filamu ya "Star Wars," Cameron aliamua kuingia katika tasnia ya filamu kwa dhati. Alianza kama mchoraji wa mandhari ya nyuma (backgrounds) na baadaye akawa mwongoza filamu za bajeti ndogo kama vile "Piranha II: The Spawning" (1982).

Kazi yake ilianza kung'aa mwaka 1984 alipoandika na kuongoza filamu "The Terminator," ambayo ilimletea umaarufu wa kimataifa. Filamu hiyo ilimletea sifa nyingi na ilimfungulia milango zaidi katika tasnia ya filamu. Alifuatia na kazi nyingine kama vile "Aliens" (1986), "The Abyss" (1989), na "Terminator 2: Judgment Day" (1991), ambazo zilimfanya kuwa mmoja wa watengenezaji filamu wa daraja la juu wa wakati huo.

Cameron alijulikana kwa kutumia teknolojia za kisasa na uvumbuzi katika uundaji wa filamu. Filamu yake "Titanic" (1997) ni mojawapo ya kazi zake maarufu sana, ambayo ilishinda tuzo za Academy 11, ikiwa ni pamoja na picha bora na mwongozaji bora. "Titanic" pia ilivunja rekodi ya mapato ya filamu duniani.

Mwaka 2009, Cameron alitoa filamu ya "Avatar," ambayo ilibadilisha kabisa jinsi filamu za 3D zinavyotengenezwa na kutazamwa. "Avatar" ilishinda tuzo nyingi na kuwa filamu yenye mapato makubwa zaidi katika historia, rekodi iliyoshikilia kwa miaka mingi.

Nje ya sanaa, Cameron ni mtafiti na mpiga mbizi wa kina kirefu. Ameweka rekodi ya kwenda kina kirefu zaidi cha bahari na amekuwa na mchango mkubwa katika utafiti wa bahari. Anaipenda sana sayansi na teknolojia, na anafanya kazi na makampuni mbalimbali yanayojihusisha na utafiti na uvumbuzi wa kisayansi.

## Baadhi ya kazi bora za James Cameron 
## Marejeo
* Cameron, J. (2012). "The Abyss." In McFarlane, B. (Ed.), The Cinema of James Cameron. University of Texas Press.
* Ebert, R. (1997). "Titanic." Chicago Sun-Times.
* Cameron, J. (2003). "Exploring the Abyss: Journey to the Deep." National Geographic.
* McClintock, P. (2009). "Avatar: The Making of the Movie." Hollywood Reporter.
* Robinson, T. (2010). "James Cameron: A Biography." HarperCollins.
* Brode, D. (2016). "The Films of James Cameron: Critical Essays." McFarland & Company.
* Berardinelli, J. (1997). "Titanic Review." ReelViews.
* Horn, J. (2012). "James Cameron and the Challenge of the Deep." Los Angeles Times.
* Smith, G. (2008). "Cinematic Innovator: James Cameron's Contributions to Film." Film Quarterly.
* Cameron, J. (2020). "Into the Abyss: My Journey to the Deepest Point on Earth." Oceanographic Magazine.

Jamii:Waliozaliwa 1954
Chuo Kikuu cha Walter Sisulu

**Chuo Kikuu cha Walter Sisulu** (WSU) ni chuo kikuu cha teknolojia na sayansi kilichopo Mthatha, East London (Buffalo City), Butterworth na Komani (Queenstown) katika Jimbo la Mashariki la Cape, Afrika Kusini, kilichoanzishwa mnamo tarehe 1 Julai 2005 kutokana na kuunganishwa kwa Border Technikon, Eastern Cape Technikon, na Chuo Kikuu cha Transkei. Chuo kikuu kimepewa jina la Walter Sisulu, mtu mashuhuri katika mapambano dhidi ya ubaguzi wa rangi.

## Historia 
Chuo Kikuu cha Transkei kilianzishwa katika eneo la nyumbani lenye jina hilo mnamo mwaka 1976, awali kama tawi la Chuo Kikuu cha Fort Hare kwa ombi la serikali ya eneo hilo. Border Technikon na Eastern Cape Technikon vilianzishwa mwishoni mwa miaka ya 1980 na mwanzoni mwa miaka ya 1990.
Faili:ETH-BIB-Transkei, Umtata, University of Transkei (Unitra)-Dia 298-05971 (cropped).jpg|Kampasi ya Mthatha 

Jamii:AWC GWEI
Jamii:Mbegu
Chuo Kikuu cha Copperbelt

**Chuo Kikuu cha Copperbelt** ni chuo kikuu cha umma kilichopo Kitwe, Zambia. Ni chuo kikuu cha umma cha pili kwa ukubwa nchini Zambia. Lugha ya kufundishia katika chuo kikuu hiki ni Kingereza.

## Muonekano wa Jumla 
Chuo Kikuu cha Copperbelt ni chuo kikuu cha umma kilichoanzishwa kupitia Sheria ya Bunge Na. 19 ya mwaka 1987. Hivi sasa kinafanya kazi kutoka katika kampasi tano: Kampasi Kuu ya Jambo Drive, Kampasi ya Parklands, Kampasi ya Ndola, Kampasi ya Kapasa Makasa, na Kampasi ya TAZARA. Kampasi ya TAZARA kwa sasa inatoa kozi za Uhandisi wa Reli, Uhandisi wa Mitambo, na Uhandisi wa Electromechanical pekee. Kampasi hizi ziko katika maeneo ya miji katika majiji ya Lusaka, Kitwe, Ndola, na Chinsali katika Jimbo la Copperbelt na Muchinga nchini Zambia.

Chuo Kikuu cha Copperbelt kina shule kubwa zaidi ya uhandisi nchini, kinachotoa kozi mbalimbali za uhandisi kama shahada za kwanza zenye heshima. Ni taasisi ya kwanza katika Kusini mwa Afrika kutoa mechatronics, kama mafanikio.

Chuo Kikuu cha Copperbelt pia kina shule kubwa zaidi ya mazingira ya ujenzi, kinachotoa programu kama vile Usanifu wa Majengo, Mali za Kiwanja, Mipango ya Miji na Mikoa, na Usimamizi wa Uchumi wa Ujenzi (ambayo pia inajishughulisha na Upimaji wa Kiasi).
Jamii:AWC GWEI
Jamii:Mbegu