open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nyege

**Nyege** au **ashiki** ni uchu au hamu ya kujamiana ambayo hupatikana kwa wanaume na kwa wanawake. Neno hili la Kilatini hutumika hasa mtu alipo na kiwango kidogo cha nyege. Hapo ndipo utakaposikia kwamba fulani ana nyege kidogo ama mwanamume fulani amekosa nguvu za kiume. Hata hivyo, yafaa ijulikane kwamba kuna tofauti kati ya hamu ya ngono na nguvu za kiume. Mwanamume asiye na nguvu za kiume huenda akawa na kiasi cha nyege kinachofaa, lakini hawezi kujamiana na mwenziwe kwa njia inayofaa maana mwili wake hauitikii.

## Nyege husababishwa na nini
Nyege huathiriwa na sababu tofauti kama vile za biolojia, saikolojia na za kijamii. 

Nyege huathirika kibiolojia kwa maana homoni za mwili, kama vile tesistosteroni na dopamini, husababisha mtu awe na uchu wa ngono au akose. 

Unapokuwa na shida za kisaikolojia kama vile huzuni, wasiwasi au jambo linalokusumbua kiakili, basi uchu wako wa ngono pia utakwenda chini. 

Kijamii, huenda ikawa kwamba kazi unazozifanya ili kukidhi mahitaji ya kila siku zinakunyima wakati au hata uchu wa ngono. 

Nyege huenda ikaathirika iwapo u mgonjwa maana hutakuwa na uchu au hata fikra za ngono.

## Nyege na umri
Utafiti umeonyesha kwamba wanaume huwa na nyege ya kiwango cha juu wanapobalehe kati ya umri wa miaka kumi na tano hadi kumi na tisa. Kutoka hapo, nyege yao yaenda ikididimia maana homoni ya tesistosteroni pia yafifia. Hata hivyo inasemekana  kuna uwezekano mtu akawa na nyege hafifu akiwa na umri mdogo ikiwa homoni yake ya tesistosteroni imekwenda chini, jambo ambalo linaweza kusuluhishwa .

Kwa upande mwingine, wanawake hupata nyege ya kiwango cha juu zaidi wanapofikia umri wa miaka thelathini. Ijapokuwa wao huanza tamaa ya ngono wakibalehe, hamu yao huwa juu zaidi wakiwa wenye umri huo wa miaka thelathini.

## Dawa za kutitimua nyege
Kwa wanaume walio na nyege iliyo chini, kuna dawa ambazo waweza wakapewa na madaktari. Madawa haya, yanayotengenezwa kwa kemikali, au mata oganiki ikiwemo bidhaa zinazotolewa kwa mimea, wanyama na pia wadudu kama *Spanish Fly*, huwasaidia kuongezea kiwango cha homoni ya tesistosteroni testogen.

Kuna vyakula pia vinavyoongeza nyege kama vile ndizi, tini na parachichi. Matunda hayo hujulikana kama mkuyati (kwa Kiingereza *aphrodisiacs*). Mimea mingine mikuyati ni kama vile Muyohimbi (*Pausinystalia yohimbe*) wa Afrika Magharibi, Mkombelo (*Mondia whytei*) kutoka sehemu tofauti za Afrika na Muashwagandha kutoka Uhindi (*Withania somnifera*).

## Tazama pia 
*Ubaridi wa ashiki

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
Jamii:Afya
Jamii:Jinsia
Jamii:Saikolojia
Tezi za jasho

thumb|Picha kuonesha mikono ikiwa katika hali ya jasho
**Tezi za jasho** ni miundo midogo ya ngozi inayozalisha jasho katika mwili wa binadamu na wanyama wengi. 

Tezi za jasho ni aina ya tezi zinazohusiana na au kutaja tezi ambazo hutengeneza vitu vyake kwa njia ya mirija kufunguka kwenye epitheliamu badala ya moja kwa moja katika mkondo wa damu.

Jamii:Mwili
X (Twitter)

**Twitter** ilikuwa mtandao wa kijamii wa kutoa huduma ya kutuma vijiujumbe vidogo vinavyoitwa "Tweets" na kushea na watu wanaokufuata. Unamilikiwa na kampuni ya Marekani Twitter, Inc. Watumiaji wanatumia simu za mkononi au kompyuta kutuma na kusoma jumbe. Tweet zinaweza kuwa na maneno yenye urefu wa 140 tu. Hata hivyo mwaka 2017 kampuni hii ilitangaza kuongeza idadi ya urefu wa maneno hadi 280. Maneno haya au jumbe hizi zinaonekana katika ukurasa wa mtumiaji. Tweet hizi aghalabu zinaweza kusomwa na mtu yeyote, lakini mtumaji anaweza pia kuzifanya ziwe faragha. Tweet ambazo ni faragha zinaweza kuonekana kwa wale ambao wanakufuata tu. 

Watumiaji wanaweza kujiandikisha na kutweet kwa watu wengine. Mtindo huo unaitwa *following* au kufuata, na wanaojiandikisha wanaitwa *followers* au wafuasi. Mwishoni mwa mwaka wa 2009, watumiaji waliweza kufuata orodha za muumbaji.

Watumiaji wanaweza kupokea tweets kwa kutumia wavuti ya Twitter. Vilevile wanaweza kutumia programu pepe ambazo zinafanya kazi na Twitter kwenye simujanja. 

Twitter ilianzishwa na Jack Dorsey, Noah Glass, Biz Stone, na Evan Williams mnamo Machi 2006 na kuzinduliwa mnamo Julai mwaka huo huo. Twitter, Inc. ina makao yake makuu San Francisco, California na ina zaidi ya ofisi 25 duniani kote. Kufikia mwaka wa 2012, twitter ilikuwa na watumiaji zaidi ya milioni 100 na walituma tweets milioni 340 kwa siku. Mnamo mwaka wa 2013, ilikuwa mojawapo ya tovuti kumi zilizotembelewa zaidi. Kufikia mwanzoni mwa 2019, Twitter ilikuwa na zaidi ya watumiaji milioni 330. 

## Historia
Twitter ilianzishwa tarehe 21 Machi mwaka 2006, na Jack Dorsey, Biz Stone, na Evan Williams huko San Francisco, California, Marekani. Jukwaa hilo lilizinduliwa rasmi mwezi Julai mwaka huo huo. Twitter ilipata umaarufu haraka kutokana na muundo wake wa ujumbe mfupi, maarufu kama "tweets," ambayo awali ilikuwa na kikomo cha herufi 140. Kikomo hicho kiliondolewa mnamo Novemba 2017, likiruhusu watumiaji kutuma ujumbe wa herufi 280.

Twitter ilikuwa jukwaa la kwanza kuanzisha mfumo wa kufuatilia (follow) na kuwa na mtiririko wa wakati halisi wa matukio (timeline). Watumiaji wanaweza kutoa maoni kwa kutumia alama ya "@" kwa kumtaja mtumiaji mwingine, na pia kutumia alama ya "hashtag" (#) ili kuchangia katika mazungumzo yanayohusiana na mada fulani.

Tangu kuanzishwa kwake, Twitter imekuwa chombo muhimu cha mawasiliano, kutoa jukwaa la kutoa maoni, kushiriki habari, na kusambaza mazungumzo ya ulimwengu. Imetumika kwa kampeni za kisiasa, mawasiliano ya dharura, na kuleta pamoja watu kutoka maeneo mbalimbali duniani. Pia, imeshuhudia mabadiliko kadhaa kwenye jukwaa hilo, pamoja na marekebisho ya sera na kuboresha kwa vipengele vyake.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Twitter - Tovuti Ramsi
Jamii:Twitter
Jamii:Mitandao ya kijamii
Simujanja

.]]
 Desire Z, ikiwa na kioo kikubwa cha kugusa ikionesha baobonye ya QWERTY.]]
**Simujanja** ni aina ya rununu ambayo inafanya mambo mengi kuliko simu nyingine ya kawaida. Zinafanya kazi kama tarakilishi, lakini hiki ni chombo kinachobebeka na kidogo cha kutosha katika mkono wa mtumiaji.

Matumizi yake ni pamoja na:
* Kutuma na kupokea barua pepe, matini mafupi, picha na jumbe za media kadhaa
* Kuorodhesha mawasiliano
* Vifanyizi vya kikokotoo, fedha, king'ora, n.k. 
* Kuvinjari intaneti kwa kutumia kivinjari cha simu
* Kucheza michezo mbalimbali 
* Bluetooth
* GPS
* Wi-Fi

Kwa sababu simujanja ni kama tarakilishi ndogo, zinaweza kuendeshwa kwa kutumia mifumo ya uendeshaji kama vile Apple iOS na Android - itategemea na mahitaji ya chombo chenyewe. Lakini vilevile wengine wanatumia Windows Phone au BlackBerry OS. 

## Historia 
 (1994)]]
Simu ya kwanza kuuzwa ambayo inaweza kuitwa simujanja iliitwa "Angler": ilitengenezwa na Frank Canova mwaka 1992 wakati akifanya kazi IBM.

Toleo lililoimarishwa zaidi liliuzwa mwaka 1994 na kampuni ya BellSouth kwa jina la Simon Personal Communicator. Pamoja na kupia na kupokea simu, simu hii iliweza pia kutuma nukushi na barua pepe. Simu hii ilikuwa na ramani, kalenda, kitabu cha namba za simu, saa, n.k. 

Neno "simujanja" halikutumika hadi mwaka mmoja baada ya kutolewa kwa simu hiyo. 

## Tazama pia
* Simu ya mkononi
* Android
* Windows Phone
* BlackBerry
* Symbian
* iOS

## Marejeo
Huduma ya ujumbe mfupi

**Huduma ya ujumbe mfupi** au **huduma ya ujumbe mfupi wa maandishi** (kutoka Kiing. **SMS** kwa **short messaging service** ) ni aina ya mawasiliano yanayotumika katika simu za mikononi. Yanafahamika sana kwa kuitwa "arafa" au "ujumbe mfupi". Ukiwa na SMS, mtu mmoja anaweza kumtumia mtu mwingine ujumbe wa maandishi.

## Historia 
Utafiti kuhusu huduma ya ujumbe mfupi kwa simu ilianzia miaka ya 1980. Ilivumbuliwa na shirika la Franco German GSM chini ya uongozi wa Friedhelm Hillebrand na Bernard Ghillebaert. Ujumbe mfupi wa kwanza ulitumwa naye mtafiti Neil Papworth mnamo 3 Desemba 1992 kwa mwenzake Richard Jarvis huku akimtakia Krismasi yenye fanaka. Maneno ya huduma hii fupi ilikuwa 'Merry Christmas'.

Matumizi ya ujumbe mfupi yanakwenda pole mno, kwa kuwa kwa kawaida watu wengi hupenda kutumia njia ya kupiga simu ya sauti badala ya kutuma ujumbe mfupi. Vilevile kuna mipaka ya utumaji maandishi yasiyozidi 160. Ukituma ujumbe mrefu zaidi huhesabiwa kama jumbe zaidi ya moja, ambapo mtumiaji atatakiwa alipe zaidi ya ujumbe mmoja. 

Jumbe fupi hutumwa kwa simu nyingine iwapo simu ya kawaida haikubali au inatumika sana. Ijapokuwa kuna baadhi ya watu wao huwa mahodari wa kutuma jumbe za kawaida. Matumizi ya jumbe fupi, huenda mtu yupo sehemu yenye mkusanyiko mkubwa wa watu na hawezi kuongea mbele yao, basi atatumia huduma ya ujumbe mfupi kumfahamisha huyo mtumiaji mwenzake juu ya suala fulani nyeti kwa kutumia huduma hii. Gharama za jumbe itategemea na mtandao unaokupa huduma. Baadhi ya mitandao hutoa jumbe bila kikomo kwa kujiunga na baadhi ya vifurushi wanavyotoa huduma maalumu za jumbe bila kikomo kwa wateja wao.

## Maendeleo 
Hivi leo, huduma ya ujumbe mfupi umesambaa na kutandaa kote duniani. Kulingana na tovuti ya Forbes, huduma ya jumbe fupi imekuwa ikishamiri kutoka mwaka wa 2019 katika mauzo ya kidijtali hata kuliko matumizi ya barua pepe, Facebook na Twitter. Tovuti ya AXIS inadhihirisha kuwa kati ya wale wote waliotumiwa huduma fupi, asilimia tisini hufungua jumbe hizi ikilinganishwa na asilima ishirini ya waliotumiwa barua pepe.

## Tanbihi
## Marejeo 
* Hindi SMS
Simu za mikononi

upright|thumb|Siemens AX72
[upright|thumb|[Nokia 3310]]
thumb|upright|Ndani ya simu za mkononi.
**Simu ya mkononi** (lakabu **simu ya kiganjani**, **simu bila waya**, **simu-mnara**, **simu-selula**, **rununu**, **rukono**) ni simu ndogo inayobebeka.

Simu ya mkononi inaweza kutumika kwa mawasiliano ya mbali bila waya. Inafanya kazi kwa kuwasiliana na kituo cha mawasiliano kwa njia ya mnara (vilevile huita "mnarani") ambayo inaunganisha na mtandao mkuu wa simu. Ikiwa inatembea, kama simu inakuwa mbali sana na mnara iliyoungana nao awali, ule mnara unatuma ujumbe kwa mnara mwingine wa karibu kupokea mawasiliano. Utaratibu huu unasaidia simu isikatike, hivyo basi mawasiliano yanaendelea kwa kuunganishwa huko. Kupasiana huko kwa minara (lugha ya kitaalamu "hand-off"), kunatokea kiasi kwamba hata mtumiaji hawezi kujua kitu kama hicho kimetokea.

Teknolojia hii wakati ilipoanza ilikuwa ghali mno. Lakini kadiri inavyozidi kujulikana kutumika, ndivyo inavyozidi kuwa na gharama za chini, kiasi kwamba siku hizi karibu kila mtu anaweza kumudu gharama za matumizi ya simu ya mkononi.

Muundo mpya wa simu za mkononi unaitwa "simu janja" au "simu mtelezo". Muundo huu umekuwa maarufu ndani ya muda mfupi. Sehemu kubwa ya simu zilizotengenezwa kuanzia mwaka wa 2010 ni "simujanja". Zinaweza kutumika kama tarakilishi na vilevile kupiga simu.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
Jamii:Simu
Jamii:Teknolojia
Mto Usa

**Mto Usa** ni tawimto la mto Kikuletwa ambao ni kati ya vyanzo viwili vikuu vya mto Pangani ambao maji yake yanaishia katika bahari ya Hindi (mkoa wa Tanga, kaskazini mashariki mwa nchi Tanzania).

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Arusha

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Arusha
Mto Bubu

la ziwa Sulunga (kijani).]]
**Mto Bubu** ni jina la mito minne ya mkoa wa Dodoma (Tanzania ya kati). 

Mitatu inaelekeza maji yake kwenye bahari ya Hindi kupitia mto Rufiji.

Mwingine hauelekei bahari wala ziwa lolote la kudumu, ila unaunda madimbwi mengi ya kinamasi cha Bahi (ziwa Sulunga).

## Tazama pia
* Mito ya Tanzania
* Orodha ya mito ya mkoa wa Dodoma

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* www.fao.org/docrep/005/t0473e/T0473E09.htm Uvuvi wa maji baridi nchini Tanzania
* https://books.google.com/books?isbn=9251029830 Uvuvi wa maji baridi nchini Tanzania
* https://books.google.com/books?isbn=2831701856 Semina kuhusu vinamasi nchini Tanzania
* http://www.geonames.org Geonames.org

Jamii:Mito ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Dodoma
Ziwa Amboseli

**Ziwa Amboseli** ni kati ya maziwa madogo ya Kenya (kaunti ya Kajiado) na Tanzania (mkoa wa Arusha).

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Kenya 
*Orodha ya maziwa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:Kaunti ya Kajiado
Jamii:Mkoa wa Arusha
Ziwa Basuto

**Ziwa Basuto** ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

## Tazama pia
* Maziwa ya Tanzania

Jamii:Maziwa ya Tanzania
Ziwa Bisongo

**Ziwa Bisongo** (au Ziwa Bisongu au **Ziwa Ngoma**) ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

Linapatikana katika mkoa wa Kagera.

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania 

Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Google Play

**Google Play** ni jukwaa la kujipatia programu au apps za mfumo wa uendeshaji wa  Google Android. Ni duka la mtandaoni kwa ajili ya muziki, vitabu, filamu na progamu zote za Android.

## Historia
Kabla kuanzishwa kwa Google Play, kulikuwa na  maduka ma-4 tofauti ya Google. Kwa leo maduka haya yote yamefungamishwa:
* Google Music--kipengele hiki huwa na muziki. Huweza ukapata kwamba kina zaidi ya miziki milioni arobainne.
* Google Books--kipengele hiki huwa na vitabu dijitali yaani ebooks.
* Google Movies-- hiki huwa na sinema na pia programu za runinga zinazopendwa sana na zilizo za kuuzwa au kukodishwa.
* Android Market--huwa na programu za android
*Google News--Kipengele hiki huwa na majalada na magazeti ya habari

## Historia ya Google Play 
Mnamo tarehe 7 Machi, 2012, Google walitangaza ya kwamba wataziweka huduma hizi zote 4 katika sehemu moja, Google Play.

Programu zilizoko katika Google play huwa za kulipa ama za kuchukua bure. Programu hizi huweza kupakuliwa kwa simu au kifaa kinachotumia mfumo wa Android kama vile Tablet.

## Android Market
Android Market ilianzishwa punde baada ya Apple App Store mnamo tarehe 22 Oktoba 2008.

## Njia za kulipa katika Google Play 
Kupata programu au vipengele vilivyotajwa hapo juu, mtumiaji afaa kulipa kwa kutumia njia zifuatazo:

# Paypal au malipo kwa kutumia kadi ya debit au ya mikopo (credit card)
# Gift cards: Kutoka mwaka wa 2012 kulikokuwa na fununu kuwa kuna Google play gift cards, kampuni ya Google iliamua kuweka hizi gift cards kirasmi. Kwa sasa, waweza kupata gift cards kwa zaidi ya nchi 20.
# Subscriptions: Pia kuna kulipa kwa subscriptions ambapo mtumiaji apata kutumia programu kwa mwezi au wakati fulani hadi wakati ule uishe alipe tena
Ziwa Ikimba

thumb|Ziwa Ikimba likiwa upanda wa kusini-magharibi ya Bukoba mjini
**Ziwa Ikimba** ni kati ya maziwa makubwa kiasi ya Tanzania.

Linapatikana katika Wilaya ya Bukoba Vijijini, Mkoa wa Kagera. 

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* www.geonames.org 

Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Ziwa Kitangiri

**Ziwa Kitangiri** ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

Linapatikana katika mkoa wa Singida, wilaya ya Iramba, tarafa za Shelui na Kisiriri. Shughuli zifanywazo katika ziwa hili ni uvuvi wa samaki wa aina mbalimbali kama vile: kambale, kamongo, perege, nembe na ningu. Ziwa Kitangiri limekuwa chanzo kikubwa cha uchumi katika wilaya ya Iramba.

Kuna wanyama wengine waishio humo kama vile kiboko n.k. 

Pia kuna ndege wengi wa aina mbalimbali wazuri wa kuvutia; ndege hao ni: flamingo, korongo, ndegemwambu (bwana usafi), fongafonga, batamaji, batamzinga n.k. 

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Singida
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:wilaya ya Iramba
Ziwa Mansi

**Ziwa Mansi** ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania. Liko katika Mkoa wa Pwani, katika sehemu ya mashariki ya nchi, kilomita 400 mashariki mwa Dodoma, mji mkuu na kilomita 59 kutokea Dar es Salaam.

Hali ya hewa ya savanna .  Wastani wa halijoto ni 24 °C . Mwezi moto zaidi ni Desemba, ambapo juto hufika nyuzijoto 26&nbsp;°C, na baridi zaidi Juni, ambapo hufikia nyuzijoto 21&nbsp;°C.  Wastani wa mvua kwa mwaka 1,222 (inchi 48.6). Mwezi wa mvua zaidi ni Aprili, na mvua ya milimita 346 (inchi 13.7), na ukame zaidi ni Julai, na milimita 10 (inchi 0.4). 

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Pwani
Ziwa Mdutu

**Ziwa Mdutu** (au **Ndutu**) ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

Linapatikana katika mkoa wa Arusha.

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania
*Fuvu la kichwa la Ndutu

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Arusha
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Ziwa Kingili

**Ziwa Kingili** ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.

Linapatikana katika mkoa wa Mbeya, mpakani mwa Busokelo na Kyela, likizungukwa na vijiji vya Ntaba kwa upande wa kaskazini na kijiji cha Kingili kwa upande wa kusini.

Lina uzuri wa aina yake kutokana na mandhari iliyo nalo ikiwa ni pamoja na uzuri wa maji yake meupe na samaki safi waliomo ndani yake. 

Ziwa Kingili linasifika kwa kuwa na maji safi na salama kwa shughuli zote za binadamu kama kunywa, kuoga, kupikia pamoja na shughuli za ufugaji.

Ziwa Kingili ni moja kati ya maziwa yenye samaki wengi na safi kwa ajili ya kula kama kitoweo pamoja na shughuli za biashara: samaki hao ni pamoja na kambale, perege (tilapia), dagaa (usipa), chilingali (rhamphochromis) na wengine wengi.

Ziwa Kingili ni ziwa la pekee sana kutokana na kutokuwa na mto hata mmoja unaoingiza maji ndani yake (tributaries/inlets) pamoja na kukosa mto unaotoa maji kwenye ziwa hili (distributaries/outlets). Ziwa Kingili hutegemea sana maji ya mvua kwa kiasi kikubwa, hii ni kwa sababu ziwa hili kina chake hupungua sana wakati wa kiangazi kutokana na jua kali la kuanzia mwezi Agosti hadi Desemba, na wakati huohuo kina chake huongezeka maradufu zaidi ya kiangazi wakati wa masika au kipindi cha mvua za mwezi Februari hadi Mei na kutengeneza mlango wa kutolea maji kutoka kwenye ziwa hilo kwenda kwenye mashamba ya mpunga yaliyoko upande wa mashariki wa ziwa hilo.

Mifereji hiyo hukauka pindi tu mvua za masika zinapokatika. Ziwa Kingili ni ziwa lililozungukwa na vilima vidogovidogo vilivyofunikwa na misitu myepesimyepesi ambayo ni hifadhi ya wanyamapori aina ya ngedere au tumbili.

Ziwa Kingili ni ziwa lenye mawe mengi makubwa kwa madogo ndani ya maji na kando yake ambayo yamekuwa kivutio kwa wageni na wenyeji wa eneo hilo, hasa lile jiwe kubwa lenye rangi ya chungwa (orange au nkesela kama wenyeji waiitavyo) lililopo upande wa kusini magharibi mwa ziwa hilo, pamoja na mchanga kwa kiasi kikubwa.

Ziwa Kingili lina sifa ya kuwa na maji ya moto au uvuguuvugu wakati wa asubuhi na maji ya baridi wakati wa mchana.

Ziwa Kingili ni moja kati ya maziwa yanayopokea watalii wengi mkoani Mbeya. Ziwa Kingili huzungukwa na vijiji vya Kingili (Kyela) pamoja na Ntaba (Busokelo) na wakazi wake ni Wanyakyusa.

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mkoa wa Mbeya
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Kasumba

kulikuwa na kasumba ya watu weupe kuamini watu weusi wanapenda sana matikiti maji. Picha hii ilikuwa katika moja ya kadi zao za posta mnamo 1911.]]
**Kasumba** ni wazo au fikra/imani ya watu wengine kuhusu kitu au kundi la watu ya kwamba wana tabia fulani hasa kwa kumwonekano wao wa nje, ambapo kiasi fulani inaweza kuwa kweli au sio kweli. Watu wenye kasumba ni aina fulani ya wale wanaopenda kuhukumu au kuchukia wenzao kwa sehemu fulani ya utu wao. Kasumba inaweza kutumiwa kwa sababu za kibaguzi dhidi ya mtu mwingine, au wakati mwingine hata uchale wa katika vipindi mbalimbali vya televisheni. 

Huko Tanzania kuna kasumba ya watu wengi kuamini Wazaramo wanapenda ngoma kuliko kitu chochote, ilhali kila kabila nchini humo lina ngoma zao za asili, ila tu, ikiwa zamu ya Mzaramo maneno, tena mji mzima utajua. Kuna kasumba ya kuamini simu za Kichina ni mbovu, kasumba ya kuamini Wachagga ni wezi, Wahaya wanajidai na kadhalika. Hali kadhalika huko Ulaya na Marekani kuna baadhi ya Wazungu wanaoamini Waafrika hawawezi kupata maendeleo. 

## Marejeo
Kasumba ya tikitimaji

, kadi kadhaa za posta zilitengenezwa kuonesha kasumba ya tikitimaji; hii ni moja wapo.|379x379px]]
**Kasumba ya tikitikimaji** ni mtazamo wa kikasumba ambao watu weupe wa Marekani] wa wakati huo walikuwa wanaamini ya kwamba watu weusi wanaweza kufurahishwa kiubwete kabisa; wanahitaji tikitimaji na mapumziko kidogo basi hiyo ni furaha yao tosha kabisa. Kasumba ilidumisha kiasi kwamba Wamarekani Weusi walikuwa wanachukuliwa kama mabwege na mafala tu katika jamii yao na wapenda kazi bure, wakawatungia hadi wimbo wakati huo kwa kupenda tikitimaji.  Kasumba hii Marekani ndiyo inatamba sana, na inarudi tangu zama zile za utumwa, watu ambao walikuwa wanaendekeza biashara ya utumwa walionesha ya kwamba watu weusi walikuwa watu wenye akili za kawaida na wanahitaji vitu vichache tu ili wawe na furaha.
## Marejeo
Antifona

cha viitikio, ikionyesha kwanza antifona za wimbo wa Noeli.]]
**Antifona** (kwa Kiingereza "antiphon", kutoka Kigiriki ἀντίφωνον, ambamo mna: ἀντί "kinyume" na φωνή "sauti") ni aya inayotumika mwanzoni, lakini pia mwishoni na pengine hata mara kadhaa katikati ya Zaburi au wimbo mwingine katika ibada za Ukristo.

Mara nyingi antifona inakaririwa na kwaya au mkusanyiko wote wakati beti zinaimbwa na mwimbaji pekee.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* 
* 
* 

Jamii:Liturujia
Jamii:Muziki
Areopago

.]]
 ulioandikwa hotuba ya Mtume Paulo katika Areopago (Mdo 17).]]
**Areopago**(kutoka Kigiriki Ἄρειος Πάγος) ni mwamba uliotokeza juu ya Akropoli ya Athens, mji mkuu wa Ugiriki. 

Ilitumika kama mahakama na kama mahali pa midahalo ya kifalsafa.

Kwa sababu hiyo Mtume Paulo alipotaka kuhubiri Ukristo alialikwa kwenye Areopago. Hotuba hiyo maarufu inapatikana katika Mdo 17.

"Areopago mamboleo" inamaanisha mitandao na vyombo vya habari ambavyo ni uwanja mpya wa kuwasiliana na kueneza mawazo kati ya watu wa nyakati hizi.

## Tanbihi
Jamii:Athens
Jamii:Mtume Paulo
Jamii:Mahali pa Biblia
Gentile wa Fabriano

**Gentile wa Fabriano** (1370 hivi – 1427) alikuwa mchoraji wa Italia aliyefanya kazi hasa katika mkoa wa Toscana. 

Michoro yake maarufu zaidi inawahusu Yesu na Bikira Maria, nayo ni *Ibada ya Mamajusi* (1423) na *Kukimbilia Misri*.

## Maisha
Gentile alizaliwa Fabriano, katika dola la Papa, (leo mkoa wa Marche). 

Kabla ya mwaka 1380 mama yake alifariki, na hapo baba yake, Niccolò di Giovanni Massi, alijiunga na monasteri, alipofariki mwaka 1385. Hakuna habari zaidi kuhusu malezi yake.

Mwaka 1405 hivi, Gentile alikuwa akifanya kazi huko Venice, halafu akachora huko Fabriano, Foligno, Brescia, halafu tena Fabriano.

Tarehe 6 Agosti 1420 alikuwa Florence, halafu Siena, Orvieto na hatimaye mwaka 1427 alifika Roma, alipopata agizo la Papa Martin V, lakini hakumaliza kulitekeleza kwa sababu alifariki kabla ya tarehe 14 Oktoba. 

## Tanbihi
## Marejeo
* Mack, Rosamond E. *Bazaar to Piazza: Islamic Trade and Italian Art, 1300–1600*, University of California Press, 2001, ISBN 0-520-22131-1
*''Gentile da Fabriano e l'altro Rinascimento, catalogo della mostra* (Fabriano, 21 aprile-23 luglio 2006), Electa, 2006.
*Fabio Marcelli, *Gentile da Fabriano*, Silvana, 2005.
*Andrea De Marchi, *Gentile da Fabriano. Un viaggio nella pittura italiana alla fine del gotico*, Federico Motta, 2006 (I ed. 1992).

## Viungo vya nje
* Gentile da Fabriano biography-paintings-curiosity-publications
* *Italian Paintings: Sienese and Central Italian Schools'', a collection catalog containing information about Fabriano and his works (see index; plates 34-35).
* 5 paintings of Gentile da Fabriano
Zipora

wa Pietro Perugino, 1482 hivi. Zipora amevaa nguo ya rangi ya buluu.]]
**Zipora** (kwa Kiebrania צִפוֹרָה, Tsippora au Ṣippôrā, yaani *ndege*; kwa Kigiriki Σεπφώρα, Sepphōra; kwa Kiarabu صفورة, Ṣaffūrah) anatajwa katika kitabu cha Kutoka kama mke wa Mose, na binti Yetro, kuhani wa Midiani. 

Alimzalia Mose watoto wawili wa kiume: Gershom na Eliezer.

Kitabu cha kwanza cha Mambo ya Nyakati  kinataja wajukuu wake wawili: Shebueli, mwana wa Gershom, na Rehabia, mwana wa Eliezer.

## Tanbihi
## Marejeo
* Pardes, Ilana (1992). "Zipporah and the Struggle for Deliverance" in *Countertraditions in the Bible: A Feminist Approach*. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 9780674175426
*
Gershomu

**Gershomu** alikuwa mtoto wa kiume wa kwanza wa Musa na Zipora kadiri ya Biblia (Kutoka 2:22).

Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Musa
Mtandao wa kijamii

**Mtandao wa kijamii** au **mitandao ya kijamii** ni wavuti au huduma ambapo watu huongea, au hujumuishwa pamoja na watu wengine aidha ndani ya nchi au ulimwenguni kote.
Huduma ya mitandao ya kijamii inaweza kuunganisha watu wenye shauku/mapenzi ya aina moja (kama vile mpira wa miguu, shule, ndondi, vyakula vya aina mbalimbali, filamu, dini na kadhalika) pamoja na urafiki.

Sehemu kubwa ya mitandao ya kijamii inakupa fursa ya kutengeneza taarifa zako katika ukurasa wako ikiwa ni pamoja na picha na maelezo kiasi kuhusu wewe mwenyewe, hasa yale ya msingi: unaishi wapi, una asili ya wapi, elimu, unapenda nini na kadhalika.

Mitandao ya kijamii ilianza kupendekeza tangu hatua za awali za uvumbuzi wa wavuti wa Walimwengu kwenye mwaka 1993. Baadhi ya mitandao ya kijamii ambayo ni maarufu sana ni pamoja na Facebook, Instagram, Twitter na JamiiTalk kwa Tanzania inasaidia kuongeza kasi ya mawasiliano ulimwenguni. Hata matumizi ya simu za mkononi zimeanza kupungua umaarufu wake hasa kwa mtindo wa uharaka wake wa kupeana jumbe kupitia mitandao hiyo.

Mitandao ya kijamii inatumika kuwaleta watu pamoja na kujenga urafiki miongoni mwao. Mitandao ya kijamii inatumika kupeana taarifa na watu wengine. Matumizi zaidi ya mitandao ya kijamii yanaendelea kuvumbuliwa katika nyanja tofauti ikiwemo elimu, biashara, matangazo ya kibiashara, siasa, ajira, afya na matibabu, utawala na kadhalika. 

Mitandao mingi ya kijamii inapatikana katika simu za mikononi hasa zile simujanja. Kuna baadhi ya makampuni yanafungia uwezo wa kuingia katika mitandao ya kijamii hasa kwa malalamiko ya kwamba waajiriwa wanapoteza muda mwingi katika mitandao hiyo.

## Oroha ya mitandao ya kijamii 
*Facebook
*Google+ 
*JamiiTalk
*LinkedIn
*MySpace
*Twitter kwa sasa inaitwa X
*Pinterest
*Tumblr
*Youtube
*Instagram
*Musical.ly
*Kik
*Snapchat
*Wattpad
*Whatsapp
*TikTok

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*Mawaidha jinsi ya kunufaika na mitandao ya kijamii unapotafuta kazi na kushiriki mahojiano ya kazi
Uapolinari

**Uapolinari** ni fundisho la Apolinari wa Laodikea (alifariki mwaka 390) kwamba Yesu hakuwa na akili ya kibinadamu; badala yake alisema Yesu Kristo alikuwa na mwili na upande wa chini tu wa roho (zinapotokea hisia) lakini akili yake ilikuwa ya Kimungu. 

Inaonekana alifundisha hivyo katika juhudi za kupinga Uario uliokanusha umungu wa Yesu.

Baada ya kupingwa na Theodoreto wa Kuro na Basili Mkuu, fundisho hilo lililaaniwa na Sinodi ya Aleksandria ya mwaka 362, iliyoongozwa na Atanasi wa Aleksandria, na hatimaye kutajwa kama uzushi na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli (381), uliosisitiza kwamba Kristo ni Mungu kamili na mtu kamili. 

## Tanbihi
## Marejeo
*Catholic Encyclopedia entry
*Artemi, E., «Mia physis of God Logos sesarkomeni» a)The analysis of this phrase according to  Cyril of Alexandria b)The analysis of this phrase according to Apollinaris of Laodicea»,Ecclesiastic Faros t. ΟΔ (2003), 293 – 304.
*McGrath, Alister. 1998. *Historical Theology, An Introduction to the History of Christian Thought.* Oxford: Blackwell Publishers. Chapter 1.
*
Theodoreto wa Kuro

**Theodoreto wa Kuro** (kwa Kigiriki Θεοδώρητος Κύρρου; 393 hivi - 458/466) alikuwa mwanateolojia muhimu wa Shule ya Antiokia aliyefafanua Biblia ya Kikristo akawa askofu wa Kuro nchini Siria (423–457). 

Alichangia sana mabishano katika Kanisa la karne ya 5 yaliyosababisha matamko mbalimbali na pia mafarakano. Alikuwa rafiki wa Nestori lakini hakumuunga mkono katika yote, ila alishindana na Sirili wa Aleksandria aliyekuwa na msimamo mkali dhidi ya Nestori.

Waorthodoksi wa mashariki wanamheshimu kama mwenye heri au kama mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tafsiri za maandishi yake
* Translations of some of Theodoret's writings can be found in Nicene and Post-Nicene Fathers.
*A bilingual edition of the *Eranistes* was published by Oxford University Press in 1974.
* Ettlinger, GH, 2003. *Theodoret: Eranistes, FC*, Washington, DC: Catholic University of America Press.
* Petruccione, John F and RC Hill, 2007. *Theodoret of Cyrus. The Questions on the Octateuch*, Greek text and English translation, Washington, DC, Catholic University of America Press
* RC Hill has published translations into English of the *Commentary on the Psalms* (2000, 2001), the *Commentary on the Songs of Songs*(2001), and the *Commentary on the Letters of St Paul* (2001)
*István Pásztori-Kupán, *Theodoret of Cyrus*, (Routledge, 2006), includes full translations of *On the Trinity*, *On the Incarnation*, and excerpts from *A Cure of Greek Maladies* and *A Compendium of Heretical Mythification*.
*An English translation of the *Ecclesiastical History* is available as an e-book from Munseys.com .
*Bilingual editions (Greek text with parallel French translation) of several of the texts mentioned above have been published in recent years in *Sources Chrétiennes*.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*
*Theodoret's works at CCEL
*Greek Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca, with analytical indexes and concordances made on the whole writings
*István Pásztori-Kupán: Theodoret of Cyrus’s Double Treatise On the Trinity and On the Incarnation: The Antiochene Pathway to Chalcedon (PhD thesis) 

Jamii:Waliozaliwa 393
Jamii:Waliofariki 460
Jamii:Wanateolojia wa Siria
Jamii:Wanahistoria wa Siria
Jamii:Maaskofu
Jamii:Mababu wa Kanisa
Jamii:Watakatifu wa Siria
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Shule ya Antiokia

**Shule ya Antiokia** ilikuwa kimojawapo kati ya vituo vikuu viwili vya teolojia na ufafanuzi wa Biblia ya Kikristo wakati wa Mababu wa Kanisa; kingine kilikuwa Shule ya Aleksandria. Majina ya vituo vyote viwili yalitokana na majiji vilipostawi katika Ukristo. 

Wakati wanateolojia wa Aleksandria (Misri) walipenda zaidi kufafanua Biblia kiroho, wale wa Antiokia ya Siria (leo nchini Uturuki) walifuata zaidi maneno yenyewe. Matokeo ya tofauti hizo yalijitokeza katika teolojia kuhusu fumbo la Yesu Kristo yakasababisha mafarakano makubwa ya karne ya 5.

Historia ya shule ya Antiokia inaweza kugawiwa katika vipindi vitatu: 
* 170-mwanzo wa karne ya 4: Theofilo wa Antiokia, Eusebi wa Emesa, Akasio wa Kaesarea na Theodoro wa Heraklea.
* 350-433: Diodoro wa Tarso, Yohane Krisostomo, Theodoro wa Mopsuestia, Nestori.
* baada ya 433: Basili wa Seleukia na Genadio wa Konstantinopoli.

## Tazama pia
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
Jamii:Mababu wa Kanisa
Ukoko

**Ukoko** ni mabaki magumu ya chakula yanayobaki kwenye sufuria ambapo chakula, kwa mfano wali ukipikwa na kupakuliwa chote hutokea hubaki yale mabaki ya wali.

Kila mahali kuna watu wanaopenda sana kula ukoko, ingawa pengine wanajizuia kwa sababu ya aibu.

Jamii:Chakula
Sufuria

kisichopatwa na kutu.]]
thumb|Chakula kikipikwa kwenye sufuria
**Sufuria** ni chombo ambacho kinatumika kupikia vyakula mbalimbali kama maharage, wali na vinginevyo moja kwa moja katika moto.

Sufuria ni chungu chenye msingi bapa, chenye ubavu, chenye midomo na kisicho na mpini. Inapatikana kila mahali nchini Kenya, Tanzania na mataifa mengine ya Maziwa Makuu. Badala ya vyombo zaidi vya jadi (ek fara), hutumika katika kaya nyingi za Kenya kupika, kuhudumia na kuhifadhi chakula.  Mifuko mingi leo imetengenezwa kwa alumini, na inazalishwa na kununuliwa ndani ya nchi katika sekta isiyo rasmi.  Sufuria ilitumiwa kwa jadi kupika juu ya moto wazi, brazier ya mkaa (jiko), au makaa ya mawe, na hununuliwa kwa ukubwa tofauti, na bila vifuniko.

Sufuria ni chombo cha kupikia kinachohimili kila aina ya moto kama moto wa kuni, gesi, pamoja na mkaa. Na pia chombo hiki cha kupikia huja kwa kila aina ya saizi kwaajili ya kuikimu mahitaji ya ipishi kwa kila aina ya saizi ya watu waliopo.

Inaweza kuwa na ukubwa na ujazo mbalimbali. 

## Marejeo 
Jamii:Vifaa
Jamii:Mapishi
Ujanja

**Ujanja** ni hali au kitendo cha kujiona kuwa na akili au ujuzi kuliko wengine. Ujuzi huo unaweza kuwa mzuri au mbaya na unaweza kupelekea matokeo chanya au hasi, kwa mfano ujanja wa kuwa unaingiza masomo kwa haraka kichwani na ujanja wa kuwa mwizi na muhuni. 

Watu wengi wanapenda wajanja hata kama wanaleta matokeo na kuwaona wale wajanja wa mambo ambayo ni chanya kuwa washamba.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Elimu jamii
Haja

**Haja** ni kuwa na hitaji ambayo ni muhimu na inatakiwa kutekelezwa au kutakiwa kwa muda mfupi au moja kwa moja.

Kuna haja za mwili na nyingine za nafsi, kwa mfano kupenda na kupendwa.

Jamii:Saikolojia
Adhabu

**Adhabu** ni malipizi ambayo mtu hupewa kutokana na kosa alilofanya kwa makusudi au kwa bahati mbaya. 

Kadhalika  kuna adhabu za aina nyingi, kama vile adhabu kubwa na adhabu ndogo. Katika nchi kadhaa kuna hata adhabu ya kifo.

Jamii:Sheria
ENIAC

**ENIAC** (kifupisho cha Electronic Numerical Integrator and Computer) ni tarakilishi au kompyuta za kwanza katika historia ya kompyuta. 

Ilikuwa na uwezo wa kufanya mahesabu na ilikuwa na kasi ndogo sana. Kwa mara ya kwanza ilitengenezwa katika chuo cha Pennsylvania tarehe 15 Februari 1946.

Matengenezo ya ENIAC yalidhaminiwa na jeshi la Marekani Likiongozwa na meja jenerali Gladeon M. Barnes. Matengenezo haya yaligharimu takribani dola za Kimarekani 487,000, ambazo ni sawa na dola 6,740,000 za mwaka 2016. 

Mkataba wa kazi hiyo ulitiwa sahihi tarehe 5 Juni 1943. Kazi hii ilianzishwa kwa siri katika chuo cha Pennsylvania, idara ya uhandisi wa umeme.

Jamii:Kompyuta
Dhoruba

**Dhoruba** (kutoka neno la Kiarabu) ina maana ya hali ya hewa yenye ghasia, kwa kawaida huambatana na mvua kubwa na upepo.

Vimbunga vya bara la Amerika (kwa Kiingereza *hurricane*), vimbunga vya bara la Asia (kwa Kiingereza *typhoon*) na vimbunga vya bara la Afrika (kwa Kiingereza *cyclone*), mara nyingi, huitwa dhoruba pia, lakini vina majina maalumu kwa sababu vina nguvu sana. 

Dhoruba inachunguzwa na wanasayansi wanaoitwa wapimaji wa hali ya hewa. Dhana ya utabiri wa ubaharia ilianza kwa wasiwasi wa kuokoa meli kutokana na dhoruba zisizotarajiwa katika Atlantiki ya Kaskazini. 

Dhoruba inahusishwa na hali ya hewa yenye ghasia na inaweza kuwa na upepo mkali, ngurumo, radi na mvua kubwa kama vile ya barafu. Kwa hiyo, ujuzi wa hali ya hewa ni muhimu sana.

Kuna aina nyingi na majina ya dhoruba: *dhoruba ya barafu*, *dhoruba ya theluji*, *dhoruba baharini*, moto, n.k. Dhoruba ziitwazo dhoruba za ngurumo zinakua katika maeneo yenye joto na unyevunyevu, kama ya India. Joto la kupanda linazalisha upepo wenye nguvu ya uelekeo wa juu. Upepo huu hubeba matone ya maji juu, ambapo hufungia, na kuanguka tena. Katika harakati ya kuanguka, matone ya maji pamoja na kupanda juu kwa hewa kuunda mwanga na sauti.

Jamii:Metorolojia
Nestori

(1688)]]
**Nestori** (kwa Kigiriki Νεστόριος, Nestorios; Germanicia, (leo nchini Uturuki) 386 hivi – al-Khargah, Misri, 450) alikuwa mmonaki na mwanateolojia aliyefikia kuwa Patriarki wa Konstantinopoli (leo Istanbul) tangu tarehe 10 Aprili 428 hadi Agosti 431, ambapo kaisari Theodosius II alithibitisha uamuzi dhidi yake uliopitishwa na Mtaguso wa Efeso tarehe 22 Juni.

Kwa kukataa jina lililozoeleka la Θεοτόκος, Theotokos, "Mama wa Mungu", kwa Bikira Maria, alisababisha mabishano makubwa na hatimaye mafarakano kuhusu fumbo la Yesu Kristo. 

Hasa Sirili wa Aleksandria alimpinga vikali kwa kudai haamini umungu wa Yesu, ingawa mwenyewe alizidi kujitetea hadi kifo chake kwamba anashika imani sahihi.

Anaheshimiwa na Kanisa la Asiria kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* 
* Artemi, Eirini,«Τό μυστήριο της Ενανθρωπήσεως στούς δύο διαλόγους «ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΑΝΘΡΩΠΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΜΟΝΟΓΕΝΟΥΣ» και «ΟΤΙ ΕΙΣ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ» του Αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας», in Εκκλησιαστικός Φάρος, ΟΕ (2004), 145–277.
**St. Cyril of Alexandria: The Christological Controversy*  by John Anthony McGuckin—includes a history of the Council of Ephesus and an analysis of Nestorius' Christology.
* Edward Walford, translator, *The Ecclesiastical History of Evagrius: A History of the Church from AD 431 to AD 594*, 1846. Reprinted 2008. Evolution Publishing, . http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE5(http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE5) —includes an account of the exile and death of Nestorius, along with correspondence purportedly written by Nestorius to Theodosius II.
* Bishoy Youssef (2011). "Lecture II: The Nature of Our Lord Jesus Christ." http://www.suscopts.org/messages/lectures/christlecture2.pdf
* Seleznyov, Nikolai N., "Nestorius of Constantinople: Condemnation, Suppression, Veneration, with special reference to the role of his name in East-Syriac Christianity" in: Journal of Eastern Christian Studies  62:3–4 (2010): 165–190.
* 

## Viungo vya nje
* From Orthodoxwiki.org
* Dialogue between the Syrian and Assyrian Churches from the Coptic Church 
* The Coptic Church's View Concerning Nestorius 
* English translation of the *Bazaar of Heracleides*.
* Writing of Nestorius 
* "The lynching of Nestorius"  by Stephen M. Ulrich, concentrates on the political pressures around the Council of Ephesus and analyzes the rediscovered *Bazaar* of Nestorius.
* The Person and Teachings of Nestorius of Constantinople  by Mar Bawai Soro.

Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Bajeti

[thumb|"Kama Sisifo", [mchoro wa Honoré Daumier, Brooklyn Museum, Marekani.]]
**Bajeti** ni mpango wa kifedha unaoandaliwa kwa lengo la kutathmini mapato na matumizi ya mtu binafsi, familia, shirika au serikali kwa kipindi fulani kijacho, mara nyingi huwa ni mwaka mmoja. Bajeti hutumika kupanga jinsi rasilimali zitakavyotumika ili kufikia malengo yaliyowekwa, kuhakikisha matumizi hayazidi mapato na kusaidia katika kufanya maamuzi sahihi ya kifedha. Kwa serikali, bajeti ni nyenzo muhimu ya kupanga miradi ya maendeleo, kutoa huduma za umma, na kusimamia madeni.

Katika sekta ya umma, bajeti hutungwa na serikali na kuwasilishwa kwa bunge au baraza husika kwa ajili ya kujadiliwa na kupitishwa. Bajeti ya taifa huonyesha vyanzo vya mapato kama vile kodi, tozo na misaada, na inaonyesha matumizi yaliyopangwa kwa sekta mbalimbali kama afya, elimu, miundombinu na ulinzi. Bajeti nzuri huongeza uwazi, uwajibikaji, na ufanisi katika matumizi ya fedha za umma.

## Serikali
Serikali ina jukumu kuu katika kupanga na kutekeleza bajeti ya taifa kama chombo cha msingi cha usimamizi wa rasilimali za umma. Kupitia bajeti, serikali huonyesha vipaumbele vyake vya maendeleo na huduma za kijamii kwa wananchi, kama vile elimu, afya, ulinzi, na miundombinu. Bajeti hutayarishwa na wizara ya fedha kwa ushirikiano na wizara nyingine na taasisi za umma, kisha kuwasilishwa bungeni kwa mjadala na kupitishwa kisheria. Hii huifanya bajeti kuwa si tu nyenzo ya kifedha, bali pia chombo cha kisiasa na kiutawala kinachowakilisha matarajio ya wananchi.

Katika utekelezaji wa bajeti, serikali hutumia taasisi mbalimbali za kiutendaji na usimamizi ili kuhakikisha fedha zinatumika kwa mujibu wa makadirio yaliyoidhinishwa. Mchakato wa bajeti huhusisha tathmini ya mapato ya ndani kama vile kodi, ushuru na tozo, pamoja na misaada ya kimataifa. Pia kuna umuhimu wa kufuatilia utekelezaji wa bajeti kwa kutumia taarifa za ukaguzi na ripoti za matumizi ili kuhakikisha uwajibikaji, kupambana na ufisadi na kuhakikisha thamani halisi ya fedha za umma inapatikana. Serikali bora huweka bajeti kama kiini cha maendeleo endelevu ya taifa.

## Marejeo
Jamii:Uchumi
Balozi wa Papa

alipokuwa balozi nchini Ubelgiji na Luxembourg.]]

**Balozi wa Papa** ni askofu mkuu ambaye anamwakilisha Ukulu mtakatifu katika nchi fulani au nchi kadhaa au muundo wa kimataifa kuhusu mambo ya ndani ya Kanisa Katoliki lakini pia ushirikiano na serikali na jamii nzima.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*List of all Apostolic Nunciatures and Apostolic Delegations by Giga-Catholic Information
*Nuncio from the Catholic Encyclopedia and elsewhere
*CatholicHierarchy

Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Misuli ya moyo

thumb|Misuli ya moyo
**Misuli ya moyo** ni misuli ambayo inapatikana kwenye kuta za moyo ambapo misuli hiyo ni laini na pia huzuia kupasuka kwa moyo. 

Kuna sehemu tatu za misuli ya moyo ambayo ni: epikardiamu, myokardiamu na endokardiamu.

Jamii:Misuli
Jamii:Moyo
Bangili

.]]

**Bangili** ni pambo la mviringo linalovaliwa mkononi.

Linaweza kuwa la kawaida au la thamani sana.

Kuna ushahidi kwamba lilitumika tangu zama za shaba (kabla ya mwaka 5000 KK).

## Viungo vya nje
Jamii:Mavazi
Taji

na la Ufalme wa Italia.]]
thumb|Taji la mfalme wa Bavaria.
.]]
**Taji** (kwa Kiingereza "crown") ni mfano wa bangili ambalo linavaliwa kichwani na baadhi ya viongozi wa siasa na pengine wa dini, kama vile mfalme na askofu katika matukio fulani muhimu.

Linamaanisha mamlaka yake.

Kadiri ya Injili, kwa dhihaka Yesu alivikwa taji la miba ambalo lilimtia uchungu na maumivu makali siku ya Ijumaa kuu.

Pengine watawa wa kike wanavalishwa taji la nadhiri katika sikukuu zao.

Jamii:Mavazi
Mlipuko

**Mlipuko** ni tukio la kuachishwa kwa ghafla kwa kiwango kikubwa cha nishati ya joto, shinikizo au mwendo na kuongezeka kwa mjao. Tukio hili linaweza kusababishwa na mchakato wa kikemia (kama kuwaka kwa kipulikaji au mchanganyiko wa hewa na mafuta), wa kifizikia (kama ongezeko wa halijoto ya gesi ndani ya chombo kilichofungwa hadi kupasua kwa chombo).  

Matukio mengi ya asili yanaweza kufanya milipuko, kama vile ongezeko la ghafla la nishati sehemu inayopigwa na radi , mlipuko wa volkano, mlipuko wa kimondo n.k. 

Watu hufanya mlipuko kwa kutumia vifaa vya kikemikali kama vile mafuta na petroli katika injini ya mwako ndani au kwa kutumia vilipukaji kwa kusudi za kubomoa (katika ujenzi) au kama silaha (k.m. bomu) n.k.

## Sababu 
### Asili 
Mlipuko unaweza kutokea kwa asili. Milipuko mingi ya asili hutokea kwa michakato ya volkano ya aina mbalimbali. Mlipuko wa volkano hutokea wakati magma ikitoka kutoka chini na gesi iliyoharibika sana ndani yake; kupunguzwa kwa shinikizo kama magma inapoongezeka husababisha gesi kuondokana na suluhisho, na kusababisha ongezeko la haraka kwa kiasi. Mlipuko pia hutokea kama matokeo ya matukio ya athari na katika matukio kama vile mlipuko wa *hydrothermal* (pia kutokana na michakato ya volkano). Mlipuko pia unaweza kutokea nje ya Dunia katika ulimwengu katika matukio kama vile *supernova*.

### Uchunguzi wa anga 
Miongoni mwa milipuko inayojulikana zaidi katika ulimwengu ni *supernovae*, ambayo asili yake bado ipo katika mgogoro fulani. *Flares* ya jua ni mfano wa mlipuko wa kawaida kwenye jua, na labda nyota nyingine pia. Chanzo cha nishati ya shughuli za jua na moto hutokea kwenye mstari wa *magnetic* unaotokana na mzunguko wa plazma ya conductive ya jua. Aina nyingine ya mlipuko mkubwa wa nyota hutokea wakati *meteoroid* kubwa sana au *asteroid* inathiri uso wa kitu kingine, kama sayari n.k.

### Kikemikali 
Mabomu ya bandia kwa kawaida ni mabomu ya kikemikali, kwa kawaida yanahusisha majibu ya oksidi ya haraka na ya vurugu yanayotokana na kiasi kikubwa cha gesi ya moto. Maendeleo mengine mapema katika teknolojia ya kulipuka kemikali yalikuwa maendeleo ya Frederick Augustus Abel mwaka 1800 na uvumbuzi wa Alfred Nobel ya nguvu katika mwaka 1866. Mlipuko wa kikemikali mara nyingi huanzishwa na cheche, umeme au moto. Milipuko ya ajali inaweza kutokea katika mizinga ya mafuta, injini za roketi, n.k.

### Umeme na mvutano 
Kosa kubwa sasa katika umeme linaweza kuunda **mlipuko**, kwa kutengeneza *arc* ya nishati ya umeme ambayo inapunguza kasi ya chuma na vifaa vya *insulation*.

Jamii:Nishati
Khanga

[thumb|Khanga [Duka|dukani.]]
**Khanga** (au **kanga**) ni vazi au nguo nyepesi pia ndefu ya rangi ambayo hupendwa kuvaliwa na wanawake, hasa nchi za Afrika Mashariki na Afrika Magharibi. Kanga inafanana na kikoi ambacho kawaida huvaliwa na wanaume. 

Kwa kawaida kanga huwa na upana wa sentimita 150 na urefu wa sentimita 110. Kanga huweza kutumiwa kama vazi rasmi, kitambaa cha kichwani, taulo, kitambaa cha mezani na kwa shughuli mbalimbali kama kubeba watoto au kubeba mizigo kichwani. 

Hutumiwa pia kama zawadi kwenye sherehe za kuzaliwa, harusi, sikukuku kama vile Eid n.k. Hutolewa pia kwa familia iliyofiwa na ndugu yao nchini Tanzania na hata Kenya.  

Mwanzoni kanga ilikuwa ikirembwa kwa vitone vidogo ambavyo vilionekana na manyonya ya ndege aina ya kanga. Ndiyo sababu ilipewa jina hili, kwa sasa Kanga inarembeshwa kwa  chapa za maua, majani na hata matunda.

Kanga huwa na sehemu tatu: *pindo*, *mji* (sehemu ya kati),  na *ujumbe*. Ujumbe mara nyingi huwa ni kitendawili au fumbo. 

Ujumbe huo kwenye kanga hutumika kupitisha ujumbe au fumbo kwa mtu, mfano mke kwa mumewe au swahiba kwa swahibae au kwa swahiba/marafiki, ujumbe unaweza kuwa kwa nia ya kumshukuru, kumkanya, kutoa hongera au kwa ajili ya mapenzi. 

Hii ni mifano ya ujumbe wa kwenye kanga. 
**Majivuno hayafai*f
**Mkipendana mambo huwa sawa*
**Japo sipati tamaa sikati* 
**Mwanamke mazingira tunataka, usawa, amani, maendeleo*
**Naogopa simba na meno yake siogopi mtu kwa maneno yake*.
**Leo ni siku ya shangwe na vigelegele*
*Subira huvuta kheri.
*Wawili wakipenda adui hana nafasi.
*Hakuna kama mama.

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Picha za kanga
*Ujumbe wa kanga

Jamii:Mavazi
Jamii:Utamaduni wa Afrika
Shule ya Aleksandria

**Shule ya Aleksandria** ni jina lenye maana pana likihusu maelekeo maalumu katika falsafa, fasihi, tiba na sayansi kwa jumla ambayo yalistawi katika mji wa Aleksandria nchini Misri wakati wa utawala wa Wagiriki na Waroma wa kale. 

Kabla ya Misri kutwaliwa na Dola la Roma wafalme Watolemayo wa Misri waliwahi kuunda maktaba maarufu ambayo huaminiwa kuwa wakati wake ilikuwa maktaba kubwa zaidi duniani yenye vitabu 700,000. Kwa hakika ilikuwa maktaba kubwa kote Afrika, Ulaya na Asia ya Magharibi. Hii ilikuwa na thamani kubwa kupita kiasi wakati ambako vitabu viliandikwa na kunakiliwa kwa mkono tu, na hivyo kuwa haba. Aleksandria ilikuwa kitovu cha elimu na uchunguzi wa kitaalamu duniani.

## Chuo cha Katekesi cha Aleksandria
Jina hilohilo linatumika pia kutaja *Chuo cha Kikristo cha Aleksandria* (au *Shule ya Elimu ya Kikristo ya Aleksandria*) ambacho wakati wa karne za kwanza BK kilikuwa kimojawapo kati ya vituo vikuu viwili vya elimu ya Kikristo na kati ya vyuo vya kwanza vilivyofundisha imani ya Kikristo kwa namna ya kitaalamu. Wakati wa Mababu wa Kanisa teolojia na ufafanuzi wa Biblia ya Kikristo vilivyotolewa huko vilitofautiana na Shule ya Antiokia. Majina ya vituo vyote viwili yalitokana na majiji vilipostawi katika Ukristo. 

Wakati wanateolojia wa Antiokia ya Siria (leo nchini Uturuki) walifuata zaidi maneno yenyewe ya Biblia, wale wa Aleksandria (Misri) walipenda zaidi kuifafanua kiroho. Matokeo ya tofauti hizo yalijitokeza katika teolojia kuhusu fumbo la Yesu Kristo yakasababisha mafarakano makubwa ya karne ya 5.

Kadiri ya Jeromu shule ya Aleksandria ilianzishwa na Mwinjili Marko. Baadaye anatajwa Athenagora wa Athene (176), lakini kwa hakika zaidi Panteno 181, aliyeacha uongozi kwa mwanafunzi wake bora, Klementi wa Aleksandria mwaka 190.Huyo alifuatwa na Origene na wataalamu wengine wanaoheshimiwa kama watakatifu katika Kanisa la Kiorthodoksi na Kanisa Katoliki kama Gregori Mtendamiujiza, Heraklas, Dionisi wa Aleksandria na Didimo Kipofu. 

Ilipoanzishwa kusudi lake lilikuwa kuwaelimisha Wapagani waliotafuta habari za imani mpya ya Kikristo kabla ya ubatizo. Chuo cha Aleksandria kikaendelea haraka kuwa kitovu cha elimu ya Kikristo na majadiliano kati ya imani ya Kikristo na falsafa ya Kigiriki iliyostawi sana Aleksandria, mji mkuu wa Misri wakati huo. 

Chuo kikastawi mwanzoni katika vipindi ambako Wakristo hawakuteswa katika Misri kikaona matatizo mazito wakati wa madhulumu. Tangu mwaka 311 uhuru wa dini ulitangazwa na Kaisari Konstantino Mkuu katika Dola la Roma na mateso ya Wakristo yalikwisha. Chuo cha Aleksandria kikaendelea kutembelewa na wataalamu Wakristo kutoka pande zote za nchi za kandokando ya Mediteranea, kwa mfano Basili na Jeromu. 

Kilibomolewa katika fujo zilizofuata Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli (381).

## Tanbihi
Jamii:Mababu wa Kanisa

Jamii:Falsafa
Jamii:Aleksandria
Uislamu nchini Bahrain

**Uislamu nchini Bahrain** ni dini kubwa nchini Bahrain. Asilimia 70 ya wakazi wa nchini humo ni Waislamu.

## Tazama pia
* Uislamu kwa nchi

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Conspiring Against the Shia of Bahrain , Bahrain Center for Human Rights, October 2006
* Discrimination in Bahrain: The Unwritten Law , Bahrain Center for Human Rights, September 2003
* Video: Political Naturalization in Bahrain (2002) 
* At least Bahrain is trying to address Sunni-Shiite divisions, Daily Star editorial, 12 May 2006 (from Bahraini.tv website)