Kaswende

.]]

**Kaswende** (ing. *syphilis*) ni mojawapo kati ya maradhi ya zinaa ambayo inasababishwa na bakteria inayofahamika kama *Treponema pallidum*.

Katika hatua za mwanzo, vipele katika sehemu za uzazi huanza kujitokeza muda mfupi baada ya maambukizi ambavyo baadaye hupotea vyenyewe.  

Kama ugonjwa hautatibiwa, maambukizi huendelea kwa miaka, yakishambulia mifupa, ubongo na moyo na kusababisha madhara mengine yanayotokana na matatizo katika mfumo wa fahamu kama vile homa ya uti wa mgongo na magonjwa ya moyo na kiharusi.
 
Kaswende wakati wa ujauzito unaweza kuwa hatari kubwa kwa kiumbe tumboni, kama vile kusababisha kutoumbika vizuri (*deformity*) na kifo. 

Wanawake wengi wajawazito katika nchi zilizoendelea huchunguzwa kwa uwepo wa ugonjwa huu katika majuma ya kwanza ya mimba ili kutibu ugonjwa kabla kitoto hakijaathirika. 

Siku hizi kaswende inaweza kutibika kwa urahisi fulani kwa penicillin.

## Maelezo zaidi ya msingi
Kaswende inasababishwa na bakteria ya spirochete *Treponema pallidum* baadhi ya spishi *pallidum*. Njia ya kawaida zaidi ya kuambukizwa ni kupitia ngono; hata hivyo, kaswende pia inaweza kuambukizwa kutoka kwa mama hadi kwa mimba wakati wa ujauzito au wakati wa kuzaliwa kwa mtoto, na kusababisha kuzaliwa na kaswende. Magonjwa mengine ya binadamu yanayohusiana ni*Treponema pallidum*bakteria inajumusiha buba (baadhi ya spishi *pertenue*), pinta (baadhi ya spishi *carateum*) na bejel (baadhi ya spishi *endemicum*).

Dalili na ishara za kaswende hutofautiana kulingana na hatua iliyoko kati ya hatua nne. Hatua ni ya kwanza, ya pili, fiche, na ya mwisho. Hatua ya kwanza kawaida inajitokeza kimoja na shanka utokeaji wa kidonda kwa ngozi isiyowasha, ngumu, isiyokuwa na uchungu). Hatua ya pili ya kaswende hujitokeza na upele ambayo mara kwa mara inahusisha viganja vya mikono na nyayo za miguu. Hatua fiche ya kaswende hujitokeza na dalili kiasi au hata bila. Hatua ya mwisho ya kaswende hujitokeza na guma, dalili zinazohusiana na mfumo wa neva, au zinazohusiana na moyo. 

Hata hivyo, kaswende imeitwa "mwiigaji mkuu" sababu mara nyingi hujitokeza kwa njia isiyo ya kawaida. 

Kwa kawaida kaswende hutambulika kwa uchunguzi wa damu;hata hivyo, bakteria inaweza kuonekana kwa kutumia hadubini. Kaswende inaweza kutibiwa kwa njia inayofaa kwa kutumia antibiotiki, haswa ndani ya misuli penisilini G. Hii inapendekezwa kwa watu walio na aleji ya penisilini, seftriaksoni.

Inaaminika kwamba kufikia mwaka wa 1999 watu milioni 12 walikuwa wameambukizwa kaswende ulimwenguni na zaidi ya asilimia 90 ya hali hizi kutoka kwa nchi zinazoendelea. Hali za kaswende zilipungua kwa kasi baada ya penisilini kupatikana kwa urahisi katika miaka ya 1940, lakini viwango vya maambukizi vimeongezeka tangu mwaka 2000 katika nchi nyingi. Mara nyingi kaswende hupatikana pamoja na virusi vinavyosababisha UKIMWI (VVU). Hii imehusishwa na sehemu ya matendo ya ngono yasiyokuwa salama kati ya wanaume wanaofanya ngono na wanaume wengine;Ongezeka la uasherati; ukahaba; na kupungua kwa matumizi ya kondomu. 

## Dalili na ishara
Kaswende inaweza kuwa katika hatua moja kati ya hatua nne tofauti: ya kwanza, ya pili, fiche, na ya mwisho, na pia inaweza kujitokeza wakati wa kuzaliwa.Takriban siku 3 hadi 90 baada ya kuathiriwa hapo awali ( wastani ya siku 21&nbsp;) kidonda kwa ngozi, iitwayo shanka, hutokea mahali palipogusana. Katika viwango, hugeuka kutokamacule hadi kipelena kisha kwa uyeyukaji au donda. Vipele vinaweza kuwa makulopapula au yenye pustuli. inaweza kutengeneza chunjua kama vidonda iliyopana, nyeupe na sawa sawa inayojulikana kama kondiloma latum kwa membreni yenye utes. Vidonda hivi vyote vinamaambukizi na yanahifadhi bakteria. Dalili zingine inaweza ni pamoja na homa, uchungu wa koo, hitilafu ya mwili,kupunguza uzito, kutokwa na nywele, na maumivu ya kichwa.

### Hatua fiche
Hatua fiche ya kaswende imefafanuliwa kama kuwa na serologic utambuzi wa maambukizi bila dalili ya magonjwa. Wanadamu tu ndio wanaojulikana kuwa na hifadhi asili kwa kundi la spishi *pallidum*. na hivyo husambazwa kwakubusu, pia mdomo kwa, uke, na tupu ya nyuma wakati wa ngono. Maambukizi ya kaswende imefananishwa na ukweli kwamba mtu ambaye amechanjwa na mshushio 57 pekee  ana nafasi 50% ya kuambukizwa.

## Utambuzi
thumb|Bango ya kupima kaswende, inaonyesha mwanamke na mwanaume wakiinamisha vichwa vyao kwa aibu (ca. 1936)
Ni vigumu kutambua kaswende kwa kliniki mapema katika uwasilishaji wake. Muungano wa Wahudumu wa kutoa udhibiti Merikani inapendekeza sana uchunguzi kwa wanawake wote wajawazito, Shirika la Afya Duniani inapendekeza wanawake wote kupimwa mara ya kwanza wakitembelea kliniki(kabla ya kujifungua)na tena katikakipindi cha tatu cha ujauzito.. Kaswende ya kuzaliwa nayo, hata hivyo, bado iko kawaida katika inch zinazoendelea, kwa kuwa wanawake wengi hawapati huduma ya kliniki ya wajauzito > kabisa, na wengine huduma ya kliniki ya wajawazito wanayopata haijumulishi uchunguzi wa kaswende. Umoja wa Ulaya, na Marikani. Hii inamaanisha kuwa wahuduma wa Afya wanatakiwa kutoa taarifa kwawizara ya Afya ambayo itatoa taarifa kwa washirika hadi kwa washirika wa watu.  Madaktari pia wanaweza kuhimiza wagonjwa kutumia washirika wao kupata huduma. Kituo cha kudhibiti na kuzuia magonjwa kinapendekeza kwamba wanaume wanaoshiriki ngono na wanaume wengine lazima wapimwe angalau kila mwaka.

## Matibabu
### Maambukizi ya mapema
Chaguo la kwanza kwa matibabu ya kaswende isiyo na tatizo bado tu ni dosi kimoja ya shindano kwa misulipenisilini G au dosi moja ya dawa ya kumezaazithromycin.Doksiklini na tetrasaiklini ni chaguo mbadala; hata hivyo, hazitumiki kwa akina mama wajawazito. Pingamizi kwa antibiotikiimetokezea kwa baadhi ya maajenti, ikiwa ni pamoja na makrolidi, klindamisini, na rifampini.

## Epidemiolojia
 death from syphilis per 100,000&nbsp;inhabitants in 2004

]]
Inaaminiwa kuwa kaswende iliathiri watu milioni 12 mwaka wa 1999, 90% ya maambukizi yakiwa kwa nchi zinazoendelea. Nchini Marekani viwango vya kaswende mno mwaka wa 2007 vilikuwa mara sita zaidi kwa wanaume kuliko ya Wanawake, hata ingawa viwango hivi vilikuwa karibu sawa mwaka wa 1997. Wafrika Wamarika walichangia kwa takriban nusu ya walioambukizwa mwaka wa 2010.

Kaswende ilikuwa ni kawaida nchini Ulaya wakati wa karne ya 18 na 19. -!>. Katika nchi zilizoendelea mwanzo wa karne ya 20, maambukizi yalipungua kwa haraka kwa sababu ya ongezeko la matumizi ya antibiotiki, hadi miaka ya 1980 na 1990. Ongezeko kwa viwango miongoni mwa wapenzi wa jinsia tofauti ilitokea China na Urusi tangu miaka ya 1990.]]

Mwanzo halisi wa kaswende haijulikani  Nadharia ya Columbia inathibitiswa na ushahidi uliopo. Taarifa ya kwanza iliyoandikwa kuhusu mlipuko wa kaswende katika Ulaya iliyotokea katika mwaka wa 1494/1495 katikaNaples, Italia, wakati waliingiliwa na Ufaransa. Kaswende pia ilijulikana kihistoria kama "Poksi Kuu".

Viumbe vinavyosababishi, *Treponema pallidumu*, vilitambuliwa kwa mara ya kwanza na Fritz Schaudinn na Erich Hoffmann mwaka wa 1905.  waliaminika kuwa walikuwa na ugonjwa huo.

## Jamii na Utamaduni
### Sanaa na Fasihi
thumb|The earliest known medical illustration of patients suffering from syphilis, Vienna, 1498
Sanamu ya kwanza Ulaya iliyoonyesha kaswende ni yaAlbrecht Dürer *Mtu aliye kuwa na Kaswende*, sanamu ilioyo katwa kutoka kwa mti aliaminika kuonyeza Landsknecht, mtu wa kutoka Ulaya kaskazinikufanya kwa lengo la pesa. kisasili cha*femme fatale* au "Wanawake sumu" wa karne ya 19 inaaminika kuwa ilitokana na uharibifu wa kaswende, ikiwa na mifano maarufu katika maelezo pamoja na John Keats' La Belle Dame sans Merci.

Msanii Jan van der Straet alichora mtu tajiri akipokea matibabu ya kaswende kwenye mti wa tropiki guaiacum hapo karibu mwaka wa 1580. Kichwa cha kazi hiyo ni "Maandalizi na Matumizi ya Guayaco kwa Kutibu Kaswende".Kwa kuwa msanii alichagua kuweka picha hii kwa kazi zilizofuatana za kuadhimisha Dunia mpya inayoonyesha umuhimu wa matibabu ya kaswende, hata ingawa yasiofaa, ya kaswende ulivyokuwa kwa wasomi wa Ulaya wakati huo. Mchoro uliyokuwa na rangi nyingi na tondoti inaonyesha wafanyi kazi wanne wakiandaa mchanganyiko huo wakati daktari akiangalia, akiwa ameficha kitu nyuma wakati mgonjwa hasio bahatika anakunywa.

### Utafita wa Tuskegee na Guatemala
Moja ya hali iliyokuwa na sifa mbaya Merikani kuhusumaadili ya kimatibabu katika karne ya 20&nbsp;ilikuwa niUtafiti wa kaswende ya Tuskegee. Utafiti ulifanywaTuskegee, Alabama, ili fadhiliwa naHuduma ya afya ya umma Marikani (PHS) ikisaidiana naTaasisi ya Tuskegee. Utafiti huu ulianza mwaka wa 1932, wakati kaswende ilikuwa tatizo sana na hakukuwa na matibabu yaliyofaa na salama. Utafiti huo ulinia kupima Maendeleo ya kaswende bila matibabu. Kufikia 1947, penisilini ilikuwa imekubaliwa kuwa ndio tiba sahihi kwa matibabu yaliofaa kwa kaswende na ilikuwa ikitumika sana kwa kutibu ugonjwa huo. Wakurugenzi wa utafiti huu, hata hivyo, waliendelea na utafiti na hawakuwapa washiriki matibabu na penisilini. 

## Tanbihi
Jamii:Maradhi ya zinaa
Jamii:Maradhi ya ngozi