open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiwewe cha kichwa kutokana na unyanyasaji

**Kiwewe cha kichwa kutokana na unyanyasaji** (kwa Kiingereza: *Abusive head trauma*, kifupi: AHT: linajulikana pia kama **ugonjwa wa mtoto aliyetikiswa**, kifupi: **SBS**) ni kiwewe cha kichwa cha mtoto kinachosababishwa na mtu mwingine (kama vile mlezi)., na zinaweza kujumuisha kutapika au mtoto kutotulia. Utambuzi wake unaweza kuwa mgumu kwani dalili zinaweza kuwa si maalumu.

Kuelimisha wazazi wapya inaonekana kuwa na manufaa katika kupunguza viwango vya hali hiyo. Matibabu mara kwa mara huhitaji upasuaji, kama vile kuweka mrija wa kuondoa maji kwenye ubongo (cerebral shunt). AHT inakadiriwa kutokea kwa watoto 3 hadi 4 kwa kila watoto 10,000 kwa mwaka. Ugonjwa huu unatokea mara nyingi kwa wale walio chini ya miaka mitano. Hatari ya kifo ni karibu 25%. Utambuzi huo unaweza pia kuwa na matokeo ya kisheria kwa wazazi.

## Marejeo
Acalabrutinib

{{Drugbox|drug_name=|image=Acalabrutinib.svg|width=|alt=|caption=|type=

|pronounce=|tradename=Calquence|synonyms=ACP-196|INN=|IUPAC_name=*S*)-1-(2-butynoyl)-2-pyrrolidinyl]imidazo[1,5-a]pyrazin-1-yl}-*N*-(2-pyridinyl)benzamide

|class=Bruton's tyrosine kinase inhibitor|pregnancy_US=N|pregnancy_US_comment= Kwa CLL inaweza kutumika mwanzoni au kwa wale ambao wameshindwa matibabu mengine.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kuumwa na kichwa, kuhisi uchovu, chembechembe nyekundu za damu kupungua, chembechembe nyeupe za damu kidogo na chembechembe za kugandisha damu kidogo. Kiasi hiki nchini Marekani ni takriban dola 15,000 za Marekani.

## Marejeo
Gradi

thumb|250px|Duara 400ᵍ
**Gradi** (kutoka neno la Kifaransa) ni kizio cha kupimia pembe. Msingi wake ni mzunguko kamili wa duara unaogawiwa kwa sehemu 400ᵍ. Kwa kawaida gradi moja huandikwa kama **1ᵍ**.

Nusuduara ina 200ᵍ. Pembemraba ina 100ᵍ. Jumla ya pembe ndani ya pembetatu ni 200ᵍ, ndani ya mstatili ni 400ᵍ.

Gradi inaweza kugawiwa tena kwa sentigradi na sentisentigradi. Sentigradi **1ᶜ** ni sehemu ya 100 na sentisentigradi **1ᶜᶜ** ni sehemu ya 10000 ya gradi moja.

## Historia 
Asili ya hesabu hii huaminiwa kuwa katika Ufaransa.

## Tazama pia 
* Nyuzi (1/360 ya duara)

Jamii:Jiometria
Jamii:Vipimo
Chanjo ya ndui ya ACAM2000

**ACAM2000** ni chanjo ya ndui ya kulinda dhidi ya ndui na mpox (tumbilio). Dozi moja kwa ujumla hutumiwa tu kwa wale walio katika hatari kubwa ya ugonjwa. Chanjo mfano wake zimetumika katika vikundi vyote vya umri. Dozi ya nyongeza zinaweza kutolewa kila baada ya miaka mitatu hadi kumi kwa wale walio na hatari kubwa ya kuendelea. Kufikia mwaka wa 2008, ilingia mahali pa Dryvax, ambayo ilikuwa chanjo ya awali ya chaguo la kuzuia ugonjwa wa ndui. Inatengenezwa na Emergent Product Development Gaithersburg katika utamaduni wa seli. Mnamo mwaka wa 2008, serikali ziligharimika dola tano kwa kila dozi.

## Marejeleo
Acamprosate

**Acamprosate**, inayouzwa kwa jina la chapa **Campral** miongoni mwa mengine, ni dawa inayotumiwa pamoja na ushauri nasaha kutibu utegemezi wa pombe. Inapotumiwa peke yake, haina ufanisi kwa watu wengi; inafanya kazi vyema zaidi inapotumiwa pamoja na ushauri nasaha. Inachukuliwa kwa mdomo.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kuhara na udhaifu. Madhara yake makubwa yanaweza kujumuisha athari za mzio, mabadiliko ya hisia, mawazo ya kujiua na mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida. Kiwango cha chini kinapendekezwa kwa watu walio na matatizo madogo ya figo na matumizi yake hayapendekezi kwa watu wenye ugonjwa mkali wa figo. Acamprosate inadhaniwa kufanya kazi kwa kubadilisha ishara za kemikali kwenye ubongo.

Acamprosate iliidhinishwa kwa ajili ya matumizi ya kimatibabu nchini Marekani mwaka wa 2004 Inapatikana kama dawa ya kawaida nchini Uingereza ambapo mwezi mmoja wa matumizi yake uligharimu NHS kama pauni 30 kufikia mwaka wa 2020.

## Marejeo
Acarbose

{{Drugbox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477237664
| image = Haworth projection of acarbose.svg
| width = 300
| alt = Haworth projection of acarbose
| image2 = Acarbose-3D-balls.png
| width2 = 200
| alt2 = Ball-and-stick model of the acarbose molecule

| pronounce = 
| tradename = Glucobay, Precose, Prandase, mengineyo
| synonyms = (2*R*,3*R*,4*R*,5*S*,6*R*)-5-{[(2*R*,3*R*,4*R*,5*S*,6*R*)-5- {[(2*R*,3*R*,4*S*,5*S*,6*R*)-3,4-dihydroxy-6-methyl- 5-{[(1*S*,4*R*,5*S*,6*S*)-4,5,6-trihydroxy-3- (hydroxymethyl)cyclohex-2-en-1-yl]amino} tetrahydro-2*H*-pyran-2-yl]oxy}-3,4-dihydroxy- 6-(hydroxymethyl)tetrahydro-2*H*-pyran-2-yl]oxy}- 6-(hydroxymethyl)tetrahydro-2*H*-pyran-2,3,4-triol
| IUPAC_name = *O*-4,6-Dideoxy-4--α-D-glucopyranosyl-(1→4)-*O*-α-D-glucopyranosyl-(1→4)-D-glucopyranose

| class = 
| pregnancy_AU = B3
| pregnancy_US = B
| routes_of_administration = Kwa mdomo (vidonge)
| onset = 
| duration_of_action = 
| Drugs.com = 
| MedlinePlus = a696015

| legal_UK = POM
| legal_US = Rx-only
| DailyMedID = Acarbose
| licence_US = Precose

| bioavailability = Chini sana
| protein_bound = 
| metabolism = Njia ya utumbo
| elimination_half-life = Masaa mawili
| excretion = Figo (chini ya 2%)

| C = 25
| H = 43
| N = 1
| O = 18
| SMILES = O([C@H]1[C@H](O)[C@@H](O)[C@H](O)O[C@@H]1CO)[C@H]4O[C@@H]([C@@H](O[C@H]3O[C@H](C)[C@@H](N[C@H]2/C=C(/CO)[C@@H](O)[C@H](O)[C@H]2O)[C@H](O)[C@H]3O)[C@H](O)[C@H]4O)CO
| StdInChI = 1S/C25H43NO18/c1-6-11(26-8-2-7(3-27)12(30)15(33)13(8)31)14(32)19(37)24(40-6)43-22-10(5-29)42-25(20(38)17(22)35)44-21-9(4-28)41-23(39)18(36)16(21)34/h2,6,8-39H,3-5H2,1H3/t6-,8+,9-,10-,11-,12-,13+,14+,15+,16-,17-,18-,19-,20-,21-,22-,23-,24-,25-/m1/s1
| StdInChI_Ref = 
| StdInChIKey = XUFXOAAUWZOOIT-SXARVLRPSA-N
| StdInChIKey_Ref = 
}}
**Acarbose** ni dawa inayotumika kutibu kisukari cha aina ya 2, pamoja na lishe na mazoezi. Faida yake ni ndogo. Inachukuliwa kwa mdomo kwa kila mlo. Nchini Uingereza, kiasi hiki kinagharimu NHS takriban pauni 15.

## Marejeo
Kizuizi cha ACE

'''Vizuizi vya kimeng'enya cha kubadilisha Angiotensin (vizuizi vya ACE)''' ni kundi la dawa zinazotumiwa hasa kwa shinikizo la juu la damu, kushindwa kwa moyo, ugonjwa wa figo na ugonjwa wa moyo. Matumizi mengine yanaweza kujumuisha kipandauso na ugumu wa ngozi (scleroderma). Kawaida huchukuliwa kwa mdomo, ingawa zingine zinapatikana kwa sindano.

Vizuizi vya ACE kwa ujumla huvumiliwa vizuri. Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kikohozi, kizunguzungu, shinikizo la chini la damu, kupungua kwa utendaji wa figo na potasiamu nyingi. Zilitumika kwa kawaida kufikia mwaka wa 2021. Nyingi zake zinapatikana kama dawa za kawaida na sio ghali sana.

## Marejeo
Acebutolol

**Acebutolol**, inayouzwa kwa majina ya chapa **Sectral** na mengine, ni kizuizi cha beta kinachotumika kutibu shinikizo la juu la damu, maumivu ya kifua yanayohusiana na moyo na arrhythmias ya moyo. Kwa ujumla sio dawa zilizopendekezwa hapo awali za shinikizo la juu la damu. Haipendekezwi kutumiwa wakati wa kunyonyesha. Inapatikana kama dawa ya kawaida.

## Marejeo
Acetazolamide

**Acetazolamide**, inayouzwa kwa jina la kibiashara **la Diamox** miongoni mwa mengine, ni dawa inayotumika kutibu glakoma, kifafa, ugonjwa wa mwinuko, kupooza mara kwa mara, shinikizo la damu la ndani (shinikizo la ubongo lililoongezeka la sababu zisizoeleweka) na kushindwa kwa moyo. Inaweza kutumika kwa muda mrefu kwa matibabu ya glakoma ya pembe wazi na ya muda mfupi kwa glakoma ya kufungwa kwa pembe kali hadi upasuaji ufanyike. Inachukuliwa kwa mdomo au kwa kudungwa kwenye mshipa. na iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Acetazolamide inapatikana kama dawa ya kawaida. Nchini Marekani, gharama ya jumla ni kama dola 125.34 kwa mwezi.

## Marejeo
Amoxicillin

**Amoxicillin** ni antibiotiki inayotumika kutibu magonjwa kadhaa yanayotokana na bakteria.

Madhara ya kawaida ni pamoja na kichefuchefu na upele. Inaweza pia kuongeza hatari ya maambukizo ya chachu na, ikitumiwa pamoja na asidi ya clavulanic inasababisha kuhara. Haipaswi kutumiwa kwa wale ambao wana mzio wa penicillin. Iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Amoksilini ni moja ya dawa za antibiotiki zinazotolewa kwa watoto mara kwa mara. Amoksilini inapatikana kama dawa ya kawaida na ni ya bei nafuu. Mnamo mwaka wa 2017, ilikuwa dawa ya 18 inayoagizwa zaidi nchini Marekani, ikiwa na maagizo zaidi ya milioni 27.

## Marejeo 
Jamii:madawa
Asidi ya asetiki (matumizi ya kimatibabu)

**Asidi ya asetiki**, ambayo katika viwango vya chini hujulikana kama **siki**, ni asidi inayotumiwa kutibu magonjwa kadhaa. Kama dawa ya matone ya sikio hutumika kutibu maambukizi ya mfereji wa sikio. Inaweza kutumika kwa utambi wa sikio. Kama kimiminika, hutumika kusafisha kibofu cha mkojo kwa wale walio na mpira wa mkojo ili kuzuia maambukizi au kuziba. Kama jeli, inaweza kutumika kurekebisha pH ya uke. Inaweza pia kutumika kwa seviksi ili kusaidia kugundua saratani ya shingo ya kizazi wakati wa uchunguzi.

Madhara yake yanaweza kujumuisha kuchoma kwenye eneo la ambapo imepakwa. Haipendekezwi kutumia katika sikio kwa watu ambao wana shimo kwenye kiwambo cha sikio.

Asidi ya asetiki imekuwa ikitumika kimatibabu tangu wakati wa Misri ya Kale. Iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Asidi ya asetiki inapatikana kama dawa ya kawaida. 

## Marejeo
Acetylcysteine

**Acetylcysteine**, pia inajulikana kama '''*N*-acetylcysteine** (**NAC'''), ni dawa ambayo hutumiwa kutibu kuzidiwa na dozi ya paracetamol (acetaminophen), na kulegeza kamasi nene kwa watu walio na uvimbe wa fibrosisi au ugonjwa sugu wa mapafu. Inaweza kuchukuliwa kwa njia ya mshipa, kwa mdomo, au kwa kuvuta pumzi kama ukungu.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kichefuchefu na kutapika wakati inachukuliwa kwa mdomo.

Acetylcysteine ilipewa hati miliki awali katika mwaka wa 1960 na ikaanza kutumika kimatibabu katika mwaka wa 1968. Iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Inapatikana kama dawa ya kawaida na ni ya bei nafuu. Mwongozo juu ya matumizi yake hutofautiana kati ya nchi.

## Marejeo
Jean Bolikango

**Jean Bolikongo** (4 Februari 1909 – 17 Februari 1982) alikuwa mwalimu, mwandishi wa habari na mwanasiasa kutoka nchi ya Kongo. Alianza kazi ya kisiasa wakati wa kuingia kwa Kongo ya Kibelgiji kwa uhuru na kuchangia mafanikio ya uhuru.

Alishiriki katika serikali za Ileo, Ileo II na Mulamba.

## Wasifu 
Bolikango alizaliwa Februari 4, 1909 huko Kinshasa.

Alikuwa mwalimu katika Collège Saint-Joseph huko Saint-Anne huko Kinshasa kutoka 1926 hadi 1958[1] chini ya uongozi wa Raphaël de la Kethulle. Aliwakilisha elimu ya Kikatoliki katika Maonyesho ya Universal ya 1958 huko Brussels. Alikuwa Kamishna Mkuu wa kwanza wa Habari wa Kongo ya Ubelgiji na Rwanda-Urundi.

Mwaka 1959, alijiingiza katika siasa na kuongoza chama cha National Unity Party (PUNA) na alichaguliwa kuwa naibu wa kitaifa wa Mongala.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Abiraterone acetate

**Abiraterone acetate**, inayouzwa chini ya jina la chapa **Zytiga** miongoni mwa zingine, ni dawa inayotumika kutibu saratani ya kibofu. Hutumika hasa pamoja na kotikosteroidi kwa saratani ya tezi dume inayostahimili kuhasiwa (mCRPC) na saratani ya tezi dume yenye hatari kubwa ya kuhasiwa (mCSPC).  Inapaswa kutumiwa kufuatia kuondolewa kwa korodani au pamoja na analogi ya gonadotropini-itoayo homoni (GnRH). Nchini Uingereza, iligharimu NHS £2,700 kwa mwezi kufikia mwaka wa 2018. Nchini Marekani, kiasi hiki kiligharimu $3,300 kufikia mwaka wa 2019. Dawa hii inauzwa kote ulimwenguni.

## Marejeleo
Patrick Eshiba

**Patrick Eshiba Kasemuana** (amezaliwa Kabinda, mkoa wa Lomami, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 1 Januari 1992) ni mwanasiasa na mbunge wa Bunge la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC).

## Wasifu 
Patrick Eshiba Kasemuana alichaguliwa kuwa mbunge wa jimbo la Tshangu, lililoko katika mji mkuu wa Kinshasa. Kwa mafunzo na uzoefu katika usimamizi wa maliasili na siasa, anajihusisha kikamilifu katika maendeleo endelevu ya nchi yake, hasa katika uwanja wa mazingira. Ni mwanachama wa kundi la wabunge la Alliance for the Advent of a Prosperous and Great Congo and Allies (AACPG & Allies), kwa sasa anajihusisha na siasa za nchi yake. Anakaa kwenye Kamati ya Mazingira, Utalii, Maliasili na Maendeleo Endelevu, ambapo anafanya kazi katika masuala muhimu yanayohusiana na matumizi ya rasilimali za asili na uhifadhi wa mazingira.

## Kujitolea kisiasa 
Kama naibu wa kitaifa, Patrick Eshiba amefanya kazi kikamilifu kwa utekelezaji wa hatua za kuboresha hali ya maisha ya vijana wa Kongo, haswa kwa kushughulikia masuala yanayohusiana na elimu na uundaji wa kazi. Aliunga mkono pendekezo la kuanzisha shule za biashara nchini DRC, mpango ambao anaona ni muhimu katika kutatua tatizo la ukosefu wa ajira, ambalo linaathiri karibu asilimia 80 ya idadi ya watu wa Kongo, hasa vijana. Kwa mujibu wa Eshiba, shule hizi zitasaidia kutoa mafunzo kwa wabunifu wa kazi badala ya wanaotafuta kazi tu. Mnamo 12 Juni, 2024, Patrick Eshiba alikaribisha uamuzi wa serikali ya Suminwa kuzingatia suala hili kwa kuunda shule za biashara, akisema kuwa mpango huu utachangia kupunguza ukosefu wa ajira na kutojua kusoma na kuandika, majanga mawili makubwa kwa vijana wa Kongo. Kulingana naye, kipimo hiki pia kitafanya iwezekane kupigana dhidi ya udanganyifu, kwa kutoa njia mbadala za uvivu, ambazo yeye Inachukuliwa kuwa "mama wa maovu yote". Patrick Eshiba alisema: "Sio vijana wote wana nafasi ya kwenda chuo kikuu na sio wote wana njia sawa ya kukabiliana na vyuo vikuu vya Jamhuri, ndiyo maana tunaunga mkono wazo hili la kuunda shule za biashara kujaribu kuwachukua vijana hawa."

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Mabwawa ya Inga

thumb| Bwawa la Inga I mnamo Julai 2004.
**Mabwawa ya Inga** ni mabwawa mawili ya umeme wa maji yaliyoko kwenye Mto Kongo katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, karibu na mji wa Matadi (mkoa wa Kongo ya Chini).

## Historia 
Miradi ya ujenzi wa mabwawa hayo ilianza wakati wa ukoloni. Mnamo mwaka wa 1925, Kanali Pierre Van Deuren alimtolea Mfalme Albert I wa Ubelgiji mpango wenye malengo makubwa: ujenzi wa mabwawa saba ya kuzuia maji ili kufanya koloni kuwa nguvu ya kwanza ya nishati barani, inayoweza kuuza nje umeme wake. Lakini mgogoro wa 1929, Mshuko Mkubwa wa Kiuchumi na kisha Vita vya Kidunia vya pili vilihatarisha utekelezaji wake. Mradi huo ulianzishwa tena baada ya kipindi cha ukoloni kumalizika, mnamo 1958.
thumb| Inga I mnamo Oktoba 1973.
Baada ya uhuru wa Kongo na kumalizika kwa ukoloni wa Ubelgiji mwaka 1960, miradi hii haikutekelezwa. Hatimaye, mabwawa ya Inga I na II yalijengwa wakati wa utawala wa Rais Mobutu Sese Seko. Kusudi lilikuwa kutoa umeme kwa kiwanda kikubwa cha alumini na tasnia ya kemikali ya hali ya juu,[1] lakini pia kupeleka umeme kutoka Inga hadi kwenye migodi ya shaba na cobalt huko Katanga, ambayo ilihitaji kuhamishwa kwa jamii kutoka kwa tovuti ya Inga, ambayo Wabelgiji walikuwa tayari kulipa fidia.

Wakati huo, bei za bidhaa za msingi zilikuwa juu sana, nazo zilichangia sana uchumi wa koloni ya Ubelgiji. Hata hivyo, kuna shaka kuhusu nia ya Wabelgiji ya kuwalipa fidia wenyeji. Kwa sababu haikuwa desturi ya wakoloni wa Ubelgiji na kwa ujumla wa Ulaya, kulipa fidia watu wa eneo hilo waliokumbwa na sera ya ukoloni, haswa unyonyaji wa kulazimishwa. Jumuiya ya Amerika[1] ilitoa suluhisho la hatua tatu, kulingana na mpango ambao utachukuliwa baada ya uhuru, licha ya gharama ya mradi (dola milioni 320 kwa Inga I na bilioni 3 kwa jumla).

### Tanbihi 
## Marejeo
* Pierre van Deuren, *Mipango ya Bas-Congo : mradi*, Brussels, 1928
* Nicolas Tourot, *Miradi ya maendeleo ya umeme wa maji katika Afrika nyeusi*, nadharia ya bwana, Paris I, 2003
Jamii:malambo
Jamii:mto Kongo
Naura Bombolo Balongya

**Bombolo Balongya** (amezaliwa Kinshasa, 16 Novemba 1994) ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa Kongo(DRC).

## Kazi 
Alishiriki na timu ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo katika matoleo mawili ya Mashindano ya Mpira wa Kikapu ya Wanawake ya Afrika, akimaliza wa tisa mnamo mwaka 2017 na sita mnamo mwaka 2019

Anacheza katika klabu ya BC Vita Club.

## Marejeo
Jamii:wachezaji wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jean-Paul Boeka-Lisasi

**Jean-Paul Boeka-Lisasi** (alizaliwa Kinshasa, 6 Juni 1974) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye alicheza kama mshambuliaji. Amekuwa na kazi nzuri, akibadilisha vilabu mara kwa mara, alikuwa na 12 kati ya 1992 na 2006.

Boeka-Lisasi alicheza haswa huko Mechelen, na mnamo 2010 alikuwa bingwa wa mkoa na Saint-Josse.

## Marejeo
Jamii:wachezaji mpira wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
In Koli Jean Bofane

**In Koli Jean Bofane** (amezaliwa Mbandaka, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 24 Oktoba 1954) ni mwandishi wa Kongo (zamani Zaire).

## Wasifu 
Kama waandishi wengi katika nchi hiyo, In Koli Jean Bofane alichagua uhamishoni kufanya kazi yake na ilikuwa mwaka 1993 aliamua kuondoka Kongo yake ya asili kwenda Ubelgiji. Mnamo 1996, alichapisha Pourquoi le simba n'est plus le roi des animaux (Kwa nini Simba sio tena Mfalme wa Wanyama) na Gallimard Jeunesse, ambayo ilitafsiriwa katika lugha kadhaa na kushinda tuzo ya wakosoaji wa jamii ya Ufaransa nchini Ubelgiji. Mwaka 2000, alichapisha Bibi et les Canards, na mwaka 2008, Mathématiques congolaises (Congolese Hisabati) iliyochapishwa na Actes sud. Kazi ya mwisho ilimpa tuzo ya fasihi ya SCAM mnamo 2009 na pia Grand Prix littéraire d'Afrique noire mwaka huo huo.

Kazi yake ya kubuni inahusu, miongoni mwa mambo mengine, na utandawazi, mtandaoni , kuwepo kwa mtu binafsi, kumbukumbu na kijamii na vurugu za kisiasa katika jamii za Kiafrika baada ya ukoloni - hasa Afrika ya Kati . Afrika inafafanuliwa kama maabara ya ulimwengu na nafasi ya saruji ya pembezoni ambayo tunafuata shukrani kwa wahusika tofauti wa pembezoni (sarakasi, mhalifu mdogo, mwanasiasa fisadi, n.k.). Wanadhihirisha na kuashiria vurugu mbalimbali za jiografia yao na hali yao ya kuwepo kama watu binafsi, mara nyingi.

## Inafanya kazi 
# Kwa nini Simba sio Mfalme wa Wanyama tena, Ed. Gallimard, 1996
# Mia & the Ducks, 2000
# Mathématiques congolaises: roman, Actes sud, coll. "Aventure", 2008 (, soma mtandaoni)
# Kongo Inc. Le Testament de Bismarck, Ed. Actes Sud, 2014, Grand Prix du roman métis; Prix des cinq continents de la Francophonie
# Ubakaji, silaha ya ugaidi, na Colette Braeckman, Guy-Bernard Cadière, Simon Gasibirege, Michèle Hirsch, Nathalie Kumps, Jean-Paul Marthoz, Thierry Michel, Hélène Morvan, Simone Reumont, Isabelle Seret, Maddy Tiembe na Damien Vandermeersch, Mardaga, 2015
# La Belle de Casa, Ed. Actes Sud, 2018

## Tuzo 
* Tuzo la Ukosoaji la Jumuiya ya Wafaransa ya Ubelgiji 1997 
* Tuzo la Jean-Muno 2008 
* SCAM Literary Prize 2009 
* Black African Literary Grand Prize ( ADELF ) 2009 
* Tuzo kuu la riwaya ya jamii-mseto ya Jiji la Saint-Denis kwenye Reunion 2014 
* Tuzo la Mwani wa Dhahabu 2015
* Tuzo la Maktaba za Jiji la Brussels 2015
* Bei" Kipendwa » *Defector 2015*
* Tuzo la mabara matano ya Francophonie 2015 
* Tuzo ya Heshima ya Makomi 2019 na Tamasha la Vitabu la Kinshasa.

## Marejeo
Jamii:Waandishi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Ampicillin

**Ampicillin** ni antibiotiki inayotumika kuzuia na kutibu idadi ya maambukizo ya bakteria, kama vile maambukizo ya njia ya upumuaji, maambukizi ya mfumo wa mkojo, uti wa mgongo, maambukizi ya njia ya chakula yanaosababishwa na bakteria aina ya Salmonella (salmonellosis), na maambukizi ya utando wa ndani wa moyo (endocarditis). Kama viua vijasumu vyote, haina ufanisi kwa matibabu ya maambukizo ya virusi.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na upele, kichefuchefu na kuhara.

Ampicillin iligunduliwa mwaka wa 1958 na ilianza kufanyiwa biashara mwaka wa 1961. Iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Gharama yake ya jumla katika nchi zinazoendelea ilikuwa kati ya Dola za Marekani 0.13 na 1.20 kwa chupa ya myeyusho wa mishipani kufikia mwaka wa 2014. Nchini Marekani, inapatikana kama dawa ya kawaida na gharama ya matibabu ya siku 10 ni takriban $13.

## Marejeo
Jiwe la Livingstone na Stanley

thumb|300x300px
thumb|300x300px
**Jiwe la Livingston na Stanley** ni jiwe lililowekwa mnamo Novemba 25, 1871 huko Mugere, kilomita kumi kusini mwa Bujumbura kwenye ukingo wa mashariki wa Ziwa Tanganyika. 

Jiwe hilo lilihamishwa na kuwekwa mahali hapo ili kukumbuka kukutana kati ya mwanachuo David Livingstone na ripota kijana Henry Morton Stanley, aliyekwenda kumtafuta.

Mkutano huo ulifanyika siku chache mapema, Novemba 10, huko Ujiji, Tanzania ya leo. Mahali palipotajwa kwenye jiwe hilo ni mahali ambapo wavumbuzi hao wawili walitia nanga kuanzia Novemba 25 hadi 27, 1871.
Jamii:1871
Jamii:Ziwa Tanganyika
Franck Diongo

**Franck Diongo Shamba** (alizaliwa Ovungu, Disemba 24, 1964) ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC).

## Historia 
Franck Diongo Shamballa alishiriki kama Kiongozi wa Ujumbe na mwakilishi wa Harakati ya Lumumbisti ya Maendeleo, MLP kwa kifupi, katika Mazungumzo ya Kimkakati ya Kongo huko Sun-City kutoka 2002 hadi 2003:
*ni Msaini mwenza wa Mkataba wa Kimataifa na Ujumuishaji wa Pretoria wa 2003;
*yeye ni Mhariri mwenza wa Katiba ya mpito, mtangulizi wa Katiba ya sasa ya DRC.

Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Chuo Kikuu cha Biashara cha Bukavu

**Taasisi ya Juu ya Biashara ya Bukavu (ISC/Bukavu)** ni taasisi ya umma ya elimu ya juu, chuo kikuu na kiufundi, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, iliyoko katika manispaa ya Ibanda huko Bukavu.

## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Vyuo vikuu vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Bukavu
Bunge la Mkoa wa Kasai Mashariki

**Bunge la Mkoa wa Kasai Mashariki** ni baraza la kuamua la Mkoa wa Kasai Mashariki, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Baraza hilo lina jukumu muhimu katika utawala wa mkoa, sheria za mitaa, na kusimamia utendaji wa serikali.

## Historia 
Mkutano wa Mkoa wa Kasai Mashariki ulioanzishwa kufuatia kutekelezwa kwa Katiba ya mwaka 2006, ni mfano wa utaratibu wa kuhamisha madaraka uliotekelezwa na mageuzi ya taasisi nchini DRC. Inachukua nafasi ya miundo ya zamani ya kimkakati, ikiruhusu uwakilishi wa moja kwa moja wa raia katika ngazi ya mkoa.
Jamii:Siasa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:mkoa wa Kasai Mashariki
Uvimbe wa kidole tumbo

**Uvimbe wa kidole tumbo** (kwa Kiingereza: *Appendicitis*) ni kuvimba kwa kidole tumbo. Matatizo makubwa ya kidole tumbo kilichopasuka ni pamoja na kuenea, kuvimba kwa uchungu kwa kitambaa cha ndani cha ukuta wa tumbo na sumu ya damu (Sepsisi).

Uvimbe wa kidole tumbo husababishwa na kuziba kwa sehemu yenye shimo ya kiambatisho. Hii kwa kawaida hutokana na "jiwe" linalojumuisha kinyesi lililojaa madini. Uzuiaji huu husababisha kuongezeka kwa shinikizo kwenye kiambatisho, kupungua kwa mtiririko wa damu kwenye tishu za kiambatisho, na ukuaji wa bakteria ndani ya kiambatisho na kusababisha kuvimba. Mchanganyiko wa kuvimba, kupungua kwa mtiririko wa damu kwenye kiambatisho na kuenea kwa kiambatisho husababisha kuumia kwa tishu na kifo cha tishu. Ikiwa mchakato huu haujatibiwa, kiambatisho kinaweza kupasuka, kikitoa bakteria kwenye utupu wa tumbo, na kusababisha matatizo yaliyoongezeka.

Utambuzi wa uvimbe wa kidole tumbo kwa kiasi kikubwa yanategemea ishara na dalili za mtu. Uchunguzi wa CT umeonyeshwa kuwa sahihi zaidi kuliko ultrasound katika kugundua uvimbe wa kidole tumbo mkali. Hata hivyo, uchunguzi wa ultrasound unaweza kupendekezwa kuwa kipimo cha kwanza cha kupiga picha kwa watoto na wanawake wajawazito kwa sababu ya hatari zinazohusiana na mionzi ya jua kutoka kwa tomografia ya kompyuta (CT scans). Ni moja ya sababu za kawaida na muhimu za maumivu makali ya tumbo ambayo huja haraka. Mwaka wa 2015 takriban visa milioni 11.6 vya ugonjwa wa uvimbe wa kidole tumbo vilitokea ambavyo vilisababisha vifo vipatavyo 50,100. Nchini Marekani, uvimbe wa kidole tumbo ndio sababu ya kawaida ya maumivu ya tumbo ya ghafla yanayohitaji upasuaji. Reginald Fitz anahesabiwa kuwa mtu wa kwanza kuelezea hali hiyo katika mwaka wa 1886.
 )]]

## Marejeo
Faouzia

thumb|Faouzia Ouihya
**Faouzia Ouihya** (anajulikana kwa jina la kisanii Faouzia, alizaliwa Moroko, 5 Julai 2000) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, na mwanamuziki wa asili ya Moroko ambaye alihamia Kanada akiwa na umri mdogo pamoja na familia yake. 

Wakati huo, alijifunza kucheza ala mbalimbali za muziki na kuanza kuandika nyimbo zake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wanawake wa Moroko
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanamuziki wa Moroko
Jamii:wanamuziki wa Kanada
Pierre Akono

**Pierre Ramses Pe Akono** (alizaliwa 29 Juni 2000) ni mchezaji wa soka wa kimataifa kutoka Kameruni ambaye anachezea klabu ya Al Bidda kama kiungo wa kati.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wachezaji mpira wa Kamerun
Cyrill Akono

**Cyrill Akono** (alizaliwa 29 Februari 2000) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani anayeshiriki kama mshambuliaji wa klabu ya Hallescher FC.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Jamii:Watu walio hai
Leonardo Sandri

thumb|Leonardo Sandri
**Leonardo Sandri** (alizaliwa 18 Novemba 1943) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Argentina ambaye amekuwa kardinali tangu Novemba 2007 na makamu mkuu wa Rika la Makardinali tangu Januari 2020.  

Alikuwa msimamizi wa Idara ya Makanisa ya Mashariki kuanzia 2007 hadi 2022. Sandri alidumu katika huduma za kidiplomasia za Ukulu mtakatifu kuanzia 1974 hadi 1991 katika nafasi mbalimbali, ikiwemo mwakilishi wa kudumu wa Makao Makuu ya Kitume mbele ya Shirika la Nchi za Amerika (OAS) kutoka 1989 hadi 1991, na pia akiwa Substitute for General Affairs katika Sekretarieti ya Jimbo (Secretariat of State) mjini Roma kuanzia 1999 hadi 2007.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Watu wa Argentina
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Ángel Sixto Rossi

thumb|Ángel Sixto Rossi
**Ángel Sixto Rossi S.J.** (alizaliwa 11 Agosti 1958) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Argentina ambaye amekuwa askofu mkuu wa Córdoba tangu mwaka 2021. Rossi ni mwanachama wa Shirika la Yesu (Wajesuiti) tangu mwaka 1976.

Papa Fransisko alimteua kuwa kardinali tarehe 30 Septemba 2023.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu wa Argentina
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Antonio Quarracino

**Antonio Quarracino** (8 Agosti 1923 – 28 Februari 1998) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Argentina na kardinali. Alitumikia kama askofu mkuu wa Buenos Aires kuanzia mwaka 1990 hadi kifo chake mwaka 1998.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 1998
Jamii:Watu wa Argentina
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Raúl Francisco Primatesta

thumb|Raúl Francisco Primatesta
**Raúl Francisco Primatesta** (14 Aprili 1919 – 1 Mei 2006) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki nchini Argentina na askofu mkuu wa Córdoba, Argentina.

Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Makardinali
Jamii:Watu wa Argentina
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Sumu ya methanoli

**Sumu ya methanoli** ni sumu kutoka kwa methanoli. Kupungua kwa uwezo wa kuona kunaweza kuanza mapema kama saa kumi na mbili baada ya kuambukizwa.

Sumu hii mara nyingi hutokea kufuatia unywaji wa kioevu cha kuosha kioo. Sumu hii ya methanoli imeelezewa mapema kama mwaka wa 1856.

## Marejeo
Córdoba, Argentina

thumbnail|280px|Córdoba, Argentina
**Córdoba** ni mji ulioko nchini Argentina na ambao ni makao makuu ya mkoa wa Cordoba. 

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Argentina

## Viungo vya nje 
*  Tovuti rasmi ya mkoa wake 

Jamii:Miji ya Argentina
Evariste Boshab

**Evariste Boshab** (**Mabudj-ma-Bilenge**, alizaliwa Tete-Kalamba, eneo la Mweka huko Kasai Magharibi, 12 Januari 1956) ni Mwanasheria wa Mahakama ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, msomi na mwanasiasa. 

Profesa wa Sheria ya Katiba katika Chuo Kikuu Chuo Kikuu cha Kinshasa (UNIKIN), anahudumu kama mkuu wa idara ya ndani ya sheria ya umma. Alikuwa mkuu wa wafanyikazi wa Rais Joseph Kabila wakati wa kipindi cha mpito katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kuanzia 2009 hadi 2012, aliwahi kuwa rais wa Bunge la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Alikuwa Naibu Waziri Mkuu wa Mambo ya Ndani na Usalama kuanzia 7 Disemba 2014 hadi 14 Novemba 2016.

## Wasifu 
Boshab ni wa asili ya Kuba.

Alipata shahada yake ya udaktari wa sheria kutoka Chuo Kikuu cha Katoliki cha Louvain nchini Ubelgiji, na utaalam katika haki ya kikatiba.

Baada ya suala la madeni ya SNEL, upinzani ulimtaka ajiuzulu. Joseph Kabila alilazimika kukubali ombi hili, licha ya msaada uliotolewa kwa Boshab na familia ya kisiasa ya mkuu wa nchi. Kwa sasa ni katibu mkuu wa PPRD, chama cha siasa kilicho wengi katika muungano unaoongozwa na Joseph Kabila Kabange.

Mnamo Disemba 2016, Evariste Boshab aliidhinishwa na Marekani na, Mai 2017, na Umoja wa Ulaya kwa jukumu lake katika ukiukaji wa haki za binadamu katika ya Kongo.

## Machapisho 
* *Uwekaji mikataba wa sheria ya utumishi wa umma: utafiti wa kulinganisha sheria ya Ubelgiji-Kongo*, Louvain-la-Neuve, Academia Bruylant, 2001, 310 p. (ISBN2-87209-623-X)

Dondoo kutoka katika tasnifu ya sheria iliyotetewa mnamo 12 novembre 1996 katika Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Louvain.
* *Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo: kati ya njiwa na mwewe: vyama vya siasa vinakwenda wapi?*, Kinshasa, Presse Universitaire du Congo, 2001, 133 p.
* *Nguvu ya kimila na sheria: mtihani wa wakati*, Louvain-La-Neuve, Academia Bruylant, 2007, 332 p. (ISBN978-2-87209-873-6)
* *Kati ya marekebisho ya Katiba na njaa ya Taifa*, Larcier, Juni 2013, 444 p., toleo 1 (ISBN 978-2-80446-463-9)

## Marejeo 
* Watu 50 wanaounda Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo: Evariste Boshab, rais wa Bunge la Kitaifa, umri wa miaka 54, katika *Jeune Afrique*, n zetu 2572-2573, kutoka 25 Aprili hadi 8 mai 2010, p. 30.

Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Barthélemy Botswali Lengomo

**Barthélemy Botswali Lengomo** (alizaliwa Tshumbiri, eneo la Bandundu, 21 Juni 1946) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

## Wasifu 
Kuhitimu katika sheria katika Chuo Kikuu cha Kinshasa, Alianza kazi yake katika utawala wa umma katika Wizara ya Elimu ya Taifa kama mkuu wa ofisi. Alihamishiwa Wizara ya Mipango, alipanda ngazi zote hadi cheo cha katibu mkuu.

Anahudumu kama katibu katika wizara mbalimbali, hususan katika Wizara ya Bajeti, Biashara Ndogo na za Kati, Uchukuzi na Mawasiliano. Alikuwa sehemu ya chuo cha makatibu wakuu kilichoanzishwa na Mobutu ili kuhakikisha serikali ya mpito mwaka 1993.

Mnamo 2006, alikua naibu wa kitaifa wa eneo bunge la Bolobo na rais wa chama chake cha kisiasa, CODELI. Mnamo 2008, aliteuliwa kuwa Waziri wa Masuala ya Kijamii, Hatua za Kibinadamu na Mshikamano wa Kitaifa na, mwaka wa 2010, alifukuzwa kazi.

Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Dieudonne Bolengetenge Balela

**Dieudonne Bolengetenge Balea** (alizaliwa Tolawini, 30 Juni 1960) ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Alishika nafasi ya Waziri wa Masuala ya Ardhi katika serikali ya Matata II kuanzia 8 Disemba 2014 hadi 25 Septemba 2015.

Dieudonne Bolengetenge Balea amekuwa mjumbe wa Bunge la Kitaifa tangu 2006: alichaguliwa kuwa naibu wa Tshopo (eneo bunge la Isangi) wakati wa chaguzi za 2006, 2011 na 2018.

Mnamo Aprili 2021, Dieudonne Bolengetenge Balea aliteuliwa kuwa katibu mkuu wa chama cha Pamoja kwa Jamhuri, kilichoongozwa na Moïse Katumbi.

Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Adam Bombole Intole

**Adam Bombole Intole** (alizaliwa Mbandaka, mkoa wa Équateur, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, 18 Machi 1957) ni mfanyabiashara na mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Kwa sasa ni rais wa kitaifa wa chama cha siasa cha Ensemble Changeons le Congo (ECCO) na mkurugenzi wa kampuni.

## Wasifu 
Adam Bombole ana shahada ya kwanza katika uchumi, iliyopatikana mwaka wa 1982 katika Chuo Kikuu cha Taifa cha Zaire.

### Mfumo wa Vuguvugu la Ukombozi wa Kongo 
Kwa miaka kadhaa, alikuwa mwanachama na mtendaji wa Movement for the Liberation of Congo, hasa akichukua nafasi ya kimkakati ya rais wa chama katika mji mkuu wa nchi.

Katika uchaguzi wa bunge wa 2006, alichaguliwa kuwa naibu wa kitaifa katika jimbo la Lukunga na kama naibu wa mkoa wa jiji la Kinshasa. Kwa nguvu ya matokeo yake ya uchaguzi, aliteuliwa kama mgombea wa gavana wa Kinshasa kwa niaba ya kikundi cha Umoja wa Mataifa (UN) katika uchaguzi wa Januari 2007.

Licha ya idadi kubwa ya wabunge 22 kati ya 48 katika bunge la jimbo, matukio makubwa yalitokea na Adam Bombole alishindwa na André Kimbuta, mgombea wa Alliance for the Presidential Majority kwa kura 22 dhidi ya 26.

### Mgombea uchaguzi wa urais wa 2011 
alt=|left|thumb|240x240px| Kura kutoka kwa uchaguzi wa urais wa 2011.
Mwaka 2011, aligombea urais kwa kudai kuwa na ridhaa ya rais wa chama hicho, Jean-Pierre Bemba, ambaye alikamatwa mjini The Hague. Kwa kutokubaliana na uongozi wa chama juu ya suala hili, alifukuzwa kutoka kwa Movement for the Liberation of the Congo na akagombea kama mtu huru.

Alipendekeza utaratibu wa kuruhusu idadi kubwa ya Wakongo kuingia katika biashara kama yeye kwa kutoa usambazaji wa haki wa utajiri wa kitaifa. Aliendeleza mradi wa kijamii kwa lengo la kubadilisha usimamizi wa nchi kwa kupiga marufuku mafia, ukabila, rushwa, udanganyifu na mgawanyiko wa Mashariki-Magharibi. Akizungumzia hali ya kijamii, Bombole aliahidi kubuni ajira, uboreshaji wa maji na umeme na elimu ya msingi bure. Aliingia katika nafasi ya 8 katika uchaguzi huu na kuomba kufutwa kwa uchaguzi na wagombea wengine 3 (Vital Kamerhe, Léon Kengo na Antipas Mbusa), akikemea mapungufu makubwa na dosari wakati wa uendeshaji wa kura.

### Kuanzia 2014 hadi sasa 
Mwaka 2014, alianzisha Ensemble Changeons le Congo, chama cha kisiasa cha upinzani na itikadi ya kiliberali. Baadaye, chama chake cha kisiasa kilijiunga na vikundi kadhaa vinavyounga mkono mgombea wa Moïse Katumbi katika uchaguzi wa rais wa 2018.

Kwa kuwa hakuweza kuwasilisha ugombeaji wake , Adam Bombole anaunga mkono ugombeaji wa Félix Tshisekedi.

Mwanzoni mwa 2019, aliondoka kwenye majukwaa yaliyomhusisha na Moïse Katumbi kutokana na kutofautiana kwa maoni tangu kuteuliwa kwa mgombeaji wa muungano wa Lamuka.

Alijiondoa katika uchaguzi wa useneta wa 2019 akishutumu ufisadi ambao baadhi ya manaibu wa majimbo wanajitolea.

Adam Bombole anajiunga na Muungano Mtakatifu wa Kitaifa ulioanzishwa na Félix Tshisekedi kufuatia mashauriano ya kitaifa yaliyozinduliwa tarehe 23 Oktoba 2020.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Justin Bitakwira

**Justin Bitakwira Bihona-Hayi** (alizaliwa Lemera, Mkoa wa Kivu Kusini, 5 Disemba 1960) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mwanachama wa Bunge la Kitaifa tangu 2006.

## Wasifu 
Justin Bitakwira Bihona-Hayi alizaliwa katika kijiji cha Katala, si mbali na Mulenge, Kivu Kusini. Ni mtoto wa Mzee Somora Mugambire na Ritha Kyabatima. Akiwa mtoto, alimpoteza babake, aliyeuawa na vikundi vya nyumbu katika uwanda wa Ruzizi.

Baada ya elimu yake ya msingi katika Shule ya Msingi ya Katala, alipata diploma yake ya serikali mwaka 1978 katika Instiitut Mwanga huko Uvira (wakati huo ikiitwa Chuo cha Stella Maris).

## Kazi ya siasa 
### Mwanzo 
Mwanzoni mwa miaka ya 1980, Bitakwira alijihusisha na siasa na kuwa mkuu wa Muungano wa Demokrasia na Maendeleo ya Kijamii (UDPS) huko Uvira mnamo 1984. Baadaye aliandaa mkutano akizitaka jamii za Vira na Fuliru kumpinga mwakilishi rasmi wa Ngala wa Shirika la Kitaifa la Kuhifadhi Nyaraka, huduma ya kijasusi ya Zaire.

Kisha alikamatwa na kufungwa kwa siku 15. Mnamo Agosti 5, 1987, Bitakwira aliongoza kikundi cha vijana wanaotaka kutoka Uvira katika kuandika barua ya wazi iliyoelekezwa kwa Rais Mobutu Sese Seko, akinuia kuiwasilisha kwa ubalozi wa Zaire huko Bujumbura. Alifungwa mfululizo nchini Burundi, huko Uvira kisha Bukavu kabla ya kwenda uhamishoni, baada ya kuachiliwa, nchini Kenya na Afrika Magharibi, nchini Cameroon ambako alikaa kwa miaka minane. Alirejea nchini baada ya kuanguka kwa utawala wa Mobutu mwaka wa 1998.

Mapambano yake ya awali yalimfanya, aliporejea, kuwasilishwa na masahaba wake wa zamani kutoka Uvira kwa Laurent-Désiré Kabila, mkuu mpya wa nchi. Mnamo mwaka wa 2000, alichochea kikundi cha 15 000 jeunes mbele ya ubalozi wa Ubelgiji huko Kinshasa kupinga vikali amri ya kukamatwa iliyotolewa dhidi ya Abdoulaye Yerodia Ndombas.

### Mbunge 
Mwaka 2006, wakati wa uchaguzi wa kwanza wa kidemokrasia, chini ya lebo ya Chama cha Kongo cha Utawala Bora, alikuwa mgombea katika uchaguzi wa bunge la kitaifa katika jimbo la Uvira na alichaguliwa kama naibu wa kitaifa. Mwaka 2008, alitetea serikali kuu kuanzisha mamlaka ya serikali kote nchini na kukemea unyanyasaji wa kimfumo uliofanywa dhidi ya wakulima huko Fuliru

Ni yeye pekee aliyechaguliwa tena mwaka wa 2011 katika eneo bunge lake, akiwa amejiwasilisha chini ya rangi za Muungano wa Taifa la Kongo na kushika nyadhifa za ripota wa tume ya kijamii na kitamaduni na rais wa kundi la wabunge la UBNC. na washirika. Mnamo 2016, alizindua rasmi chama chake cha kisiasa : Muungano wa Jamhuri na Dhamiri ya Kitaifa (ARCN).

Mnamo 2018, Bitakwira hakuchaguliwa katika Uchaguzi wa ubunge katika eneo bunge lake. Baada ya mgombea wake kukataliwa na kisha kukubaliwa, pia alishindwa katika wadhifa wa ugavana wa Kivu Kusini kwa kura sifuri kati ya manaibu 48 waliopiga kura.

Alichaguliwa tena kuwa naibu wa kitaifa katika Uchaguzi wa Bunge WA 2023 baada ya kuchapishwa kwa matokeo ya muda.

Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Martin Bitijula Mahimba

**Martin Bitijula Mahimba** ni mwanasiasa kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mwanachama wa Vuguvugu la Kijamii la Upyaji.

Tangu tarehe 6 Februari 2007, amekuwa Waziri wa Masuala ya Jamii na Mshikamano wa Kitaifa katika serikali ya Antoine Gizenga.

Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Pascal Betika

**Pascal Omana Bitika** ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, naibu waziri wa mipango katika serikali ya Lukonde II.

Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Immaculée Birhaheka

**Immaculée Birhaheka** (alizaliwa Mkoa wa Kivu Kusini, 1959) ni mwanaharakati wa haki za binadamu, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Anawajibika kwa shirika la haki za wanawake la Promotion et Appui aux Initiatives Féminines (PAIF) ambalo linafanya kazi ya kupambana na unyanyasaji wa kijinsia na kuongeza ushiriki wa wanawake katika maisha ya kiraia.

## Wasifu 
Immaculée Birhaheka alisoma maendeleo ya vijijini huko Bukavu. Nia yake ya kuboresha maisha ya wanawake ilianza wakati akifanya utafiti wa lishe akiangalia aina za kazi zinazofanywa na wanawake wa vijijini. Eneo hili la masomo lingekuwa somo la tasnifu yake ya chuo.

### Kazi 
Immaculée Birhaheka anaanza kufanya kazi katika shirika lisilo la kiserikali baada ya kumaliza masomo yake ya chuo kikuu. Ameajiriwa kufanya kazi kuhusu masuala ya jinsia kama sehemu ya idara ya wanawake, lakini anakumbana na utamaduni huo wa mfumo dume ndani ya PAIF (Ukuzaji na Usaidizi kwa Mipango ya Wanawake) ilianzishwa huko Goma mwaka wa 1992.
Jamii:Waliozaliwa 1959
Jamii:wanaharakati wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Boomplay

thumb|Boomplay Music
**Boomplay** ni huduma ya usikilizaji na upakuaji wa muziki inayolenga Afrika, ilizinduliwa nchini Nigeria mwaka 2015 na TECNO Mobile. 

Inatoa huduma za bure na za kulipia, ambapo vipengele vya bure vina matangazo au vikwazo, na vipengele vya kulipia vinajumuisha kupakua muziki na kusikiliza bila matangazo. 

Huduma hii inapatikana kwa majukwaa ya Web, Android na iOS. Kufikia Agosti 2018, Boomplay ilikuwa na upakuaji milioni 10, na sasa ina zaidi ya watumiaji milioni 75 kila mwezi na orodha ya nyimbo zaidi ya milioni 100 kutoka kwa wasanii milioni 7.5.

## Tanbihi
Jamii:Mitandao ya kijamii
Ufalme wa Kush

**Ufalme wa Kush** ulikuwa dola ambalo kuanzia mwaka 780 KK hivi lilienea kutoka Sudan hata kutawala Misri likaja kwisha mwaka 330 BK hivi liliposhindwa na ufalme wa Aksum.

## Tazama pia
* Meroë

## Tanbihi 
## Vyanzo 
* 
*
* 
*
*
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
* 

## Marejeo mengine 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Dan Morrison, "Ancient Gold Center Discovered on the Nile", National Geographic News
* "Civilizations in Africa: Kush", Washington State University 
*"Remembering the Remarkable Queens Who Ruled Ancient Nubia" at Atlas Obscura, December 15, 2021
* African Kingdoms  Kush
* Joseph Poplicha, "The Biblical Nimrod and the Kingdom of Eanna", *Journal of the American Oriental Society*, Vol. 49, (1929), pp. 303–317
* Kerma website Official website of the Swiss archeological mission to Sudan.
* Josefine Kuckertz: *Meroe and Egypt.* In Wolfram Grajetzki, Solange Ashby, Willeke Wendrich (eds.): *UCLA Encyclopedia of Egyptology.* Los Angeles 2021, ISSN|2693-7425 (online).

Jamii:Madola
Charles Bofossa Wambea Nkosso

**Charles Bofossa Wambea Nkosso** (alizaliwa Kinshasa, 24 Juni 1938) ni mwanauchumi wa wa Kongo (DRC) na gavana wa zamani wa Benki Kuu ya Zaire (BCZ) kwa sasa Banque centrale du Congo (BCC).

## Wasifu 
Charles Bofossa alifanya masomo yake ya sekondari katika Taasisi ya Mtakatifu Joseph huko Limete; Mwaka 1963, alipata shahada yake ya kwanza ya uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Louvain, sasa Chuo Kikuu cha Kinshasa Unikin.

## Kozi 
Kuanzia 1963 hadi 1965 alikuwa mkuu wa ofisi katika Wizara ya Mipango; kuanzia 1965 hadi 1966 mkuu wa wafanyakazi wa Waziri wa Uchumi wa Taifa; baadaye kutoka 1967 hadi 1968 mkurugenzi katika Wizara ya Fedha; kuanzia 1968 hadi 1974 katibu mkuu ndani ya wizara hiyo hiyo; mnamo 1975 alikua Kamishna wa Fedha wa Jimbo, gavana wa muda wa Benki na mwishowe, gavana wa Benki Kuu kutoka 1975 hadi 1979. Alichukua majukumu kadhaa wakati wa Jamuhuri ya Zaire.

## Marejeo
Jamii:Wanauchumi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jérôme Anany

**Jérôme Anany** ni mwanasiasa wa Kongo na mwanachama wa chama cha National Progress Party. Alikuwa Waziri wa Ulinzi katika Serikali ya Adoula kuanzia mwezi Mei 1962 hadi Juni 1964.

Alikuwa mmoja wa mashahidi wanne wa Pentekoste waliouawa kwa kunyongwa Juni 1, 1966 mjini Kinshasa chini ya utawala wa Joseph-Désiré Mobutu.

## Marejeo
Jamii:waliofariki 1966
Jamii:wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Julien Andavo Mbia

**Julien Andavo Mbia** (Liago, Mkoa wa Uele Juu, 5 Septemba 1950 - Durba, 14 Julai 2024) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki, Jimbo Katoliki la Isiro-Niangara katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Alisomea Teolojia huko Kinshasa na Fribourg. 

Tarehe 1 Februari 2003, aliteuliwa kuwa askofu wa Isiro-Niangara na Papa Yohane Paulo II.

## Marejeo
Jamii:maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Andrew I wa Kongo

**Andrew I wa Kongo** (**Mvizi a Nkanga** kwa Kikongo na D. **Andre I** kwa Kireno; alifariki 1685/1690) alikuwa Mfalme katika Kibangu mwaka 1685 au 1689/1690 akidai cheo cha Manikongo wa Ufalme wa Kongo 

André I, kutoka Kanda Kinlaza, alikuwa mrithi wa Kibangu wa Garcia III wa Kongo mwaka 1685 au 1689. Utawala wake ulikuwa mfupi, chini ya mwaka mmoja, lakini mashahidi wanabainisha kwamba alikufa kifo cha asili, ambacho kilikuwa cha nadra katika ufalme wa Kongo wakati huo. "Kiti" cha Kibangu ilidaiwa na Manuel I.

## Tanbihi 
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Uchafuzi wa mazingira

**Uchafuzi wa mazingira** unajumuisha:
* uchafuzi wa ardhi
* uchafuzi wa bahari
* uchafuzi wa hewa
* uchafuzi wa kilimo
* uchafuzi wa maji
* uchafuzi wa plastiki
Kobbie Mainoo

**Kobbie Boateng Mainoo** (amezaliwa 19 Aprili 2005) ni mchezaji wa kandanda wa Uingereza ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Manchester United na timu ya taifa ya Uingereza. Anajulikana kwa chenga, utulivu, na uwezo wa kiufundi anaokuwa nao pindi akiwa dimbani, anachukuliwa kuwa mmoja wa wachezaji chipukizi bora zaidi duniani.

Mainoo ni mhitimu wa kikosi cha vijana wa Manchester United na alishinda tuzo ya Jimmy Murphy mchezaji bora chipukizi wa mwaka mnamo 2023. Alicheza kwa mara ya kwanza katika kikosi cha kwanza katika mechi ya kombe la EFL Januari 2023. Mainoo aliichezea Uingereza kutoka ngazi ya vijana chini ya umri wa miaka 17, kabla ya kukipiga mechi yake ya kwanza katika timu ya wakubwa mnamo Machi 2024.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2005
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Jamii:Wachezaji wa Manchester United FC
Edith Nawakwi

**Edith Zewelani Nawakwi** (1959 - 7 Aprili 2025) alikuwa mwanasiasa na mtaalam wa uchumi kutoka nchini Zambia. 

Edith ndiye mwanamke wa kwanza nchini Zambia kushika wadhifa wa Waziri wa Fedha baada ya kuteuliwa mwaka 1998, miaka 33 baada ya Zambia kupata uhuru. 

Pia alikuwa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo katika ukanda wa SADC. Pia alikuwa rais wa chama cha *Forum for Democracy and Development*, ambacho alikitumia kugombea urais katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2016.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Zambia 
Jamii:Wanasiasa wa Zambia
Beata Habyarimana

**Beata Uwamaliza Habyarimana** (alizaliwa Septemba 1975) ni mtaalam wa uchumi na mshauri wa masuala ya kifedha kutoka nchini Rwanda. Wadhifa ambao anautumikia kwa zaidi ya miaka 16 ya uzoefu katika sekta ya fedha na taasisi za ndani ya Afrika na kimataifa. Eneo lake la umahiri linahusisha kubadilisha biashara na mabadiliko ya shirika.

Hivi sasa ni Mkurugenzi Mtendaji Mkuu wa Bank of Kigali Group, taasisi kubwa ya kifedha nchini Rwanda yenye kampuni tanzu tano: huduma za Benki, Bima, Usimamizi wa Mali, Suluhisho za Kidijitali kupitia Techouse, na shughuli za Kifilantropia kupitia Asasi yao ya kiraia.

## Maisha ya awali na elimu 
Beata alizaliwa mnamo Septemba 1975. Alipata shahada ya kwanza (Bachelor’s Degree) katika Fedha katika University of Rwanda kuanzia mwaka 1996 hadi 2000, na ana shahada ya uzamili katika Usimamizi wa Uchumi kutoka Maastricht University nchini Netherlands mwaka 2011.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Rwanda
Diane Karusisi

**Diane Karusisi** ni mwanahisabati, mtaalam wa uchumi, mtendaji wa benki na msomi kutoka nchini Rwanda.

Karusisi ni Mkurugenzi Mtendaji wa Benki ya Kigali, benki kubwa zaidi ya kibiashara nchini Rwanda. Kabla ya wadhifa wake wa sasa, aliwahi kuwa mchumi mkuu na mkuu wa mkakati na sera katika Ofisi ya Rais wa Rwanda.

## Historia ya maisha na elimu
Dkt. Karusisi alisoma katika Chuo Kikuu cha Freiburg nchini Uswisi, na kufuzu na Shahada ya Uzamili katika Uchumi na PhD katika Uchumi wa Kihisabati. Tasnifu yake ya udaktari, iliyochapishwa mwaka 2009, ina kichwa "Dependency in credit portfolios: Modeling with copula functions". Mwezi Februari 2016, Karusisi aliteuliwa kuwa mkurugenzi mtendaji mkuu wa Bank of Kigali. Alimrithi James Gatera, ambaye alijiuzulu baada ya takriban miaka tisa akiwa katika uongozi wa benki hiyo kubwa zaidi ya kibiashara nchini Rwanda. Pia ni mjumbe wa bodi ya Rwanda Development Board.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Rwanda
Victoria Kwakwa

thumb|Picha ya Victoria Kwakwa.
**Victoria Kwakwa** ni mchumi kutoka nchini Ghana ambaye kwa sasa anahudumu kama Makamu wa Rais wa Benki ya Dunia kwa eneo la Afrika Mashariki na Kusini. Awali aliwahi kuwa Makamu wa Rais wa Benki ya Dunia wa Mpango wa Kimkakati wa shirika kuanzia Septemba 2021 hadi 1 Julai 2022.

Aliwahi pia kuhudumu kama Makamu wa Rais wa Benki ya Dunia kwa eneo la Asia ya Mashariki na Pasifiki kati ya Aprili 2016 na Agosti 2021. Kabla ya hapo, alikuwa Mkurugenzi wa nchi wa Benki ya Dunia nchini Vietnam.

## Maisha ya awali na elimu
Alipata Shahada ya Kwanza katika Sanaa (B.A.) katika uchumi na takwimu kutoka Chuo Kikuu cha Ghana, Legon. Baadaye alisomea Shahada ya uzamili (M.A.) na Shahada ya Uzamivu (PhD) katika Uchumi, akibobea katika Biashara na Fedha za Kimataifa na Nadharia ya Fedha kutoka katika Chuo Kikuu cha Queen's huko Kingston nchini Kanada.

## Kazi
Alianza kazi yake kama mchumi kijana katika Benki ya Dunia mnamo mwaka 1989. Akiwa Rais wa Kanda ya Asia ya Mashariki na Pasifiki, Kwakwa alikuwa msimamizi wa moja kwa moja wa Rodrigo Chaves, ambaye mwishowe alilazimika kujiuzulu kutoka Benki ya Dunia mwishoni mwa mwaka 2019 baada ya malalamiko mengi ya unyanyasaji wa kijinsia na shambulio. Uchunguzi wa ndani ulisababisha kurejeshwa kwake Washington na kushushwa cheo. Chaves baadaye akawa Waziri wa Fedha wa Costa Rica.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Ghana 
Jamii:Wanauchumi wa Ghana