open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serena de la Hey

(2001)]]
**Serena de la Hey** (alizaliwa Eldoret, Kenya, 1967) ni Mkenya mwenye asili ya Kibritania, mchonga sanamu ambaye alikuwa akisafiri sana na makazi yake ya   kudumu yalikuwa huko Somerset tangu miaka ya 1990. Alijulikana vyema kwa sanamu yenye urefu wa futi 40 kwenda juu Willow Man karibu na Bridgwater ambayo alimaliza  majira ya vuli mwaka 2001.

## Wasifu
Akiwa bado mdogo alitumia muda wake mwingi katika mashamba ya  Australia. Baada ya kuhitimu chuo cha Falmouth Art College, aliweka makazi ya kudumu Somerset ambapo alianza kazi yake ya kwanza ya uchongaji wa sanamu kwa kutumia mierebi kutoka Somerset Levels.  Tangu mwanzoni mwa miaka ya 1990, amekuwa akitengeneza takwimu za wicker juu ya Watu na Wanyama kwenye studio yake iliyopo Stoke Gregory mkabala na Taunton. Anachukulia mierebi kama “njia rahisi zaidi ya kulifanyia kazi wazo”. Amezalisha takwimu kadhaa kwa wateja binafsi,nyingi zikiwa kama mapambo ya nyumbani na  za bustani..

Mnamo mwaka 2000, South West Arts walimlipa amtengeneze mtu kutokana na mierebi, sanamu ya urefu wa futi 40 kwenda juu ikikaribiana na  M5 Motorway karibu na  Bridgwater. Ilimchukua wiki nne kukamilisha uchongeshaji wa sanamu hiyo,kwa kutumia mierebi ya kawaida iliyotiwa nguvu na mnara wa chuma. Ilikamilika mwezi wa tisa 2000.Japokuwa mwanzoni iliundwa iweze kudumu kwa miaka mitatu tu , sanamu ya mtu wa mierebi imekuwa ikifanyiwa marekebisho mara kwa mara ndani ya mwaka na  de la Hey na bado inaonekana vyema.Marekebisho yamekuwa ya gharama sana ikimfanya de la Hey kufikiria kama sanamu hiyo angeweza kuichonga upya. 

## Marejeo
Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Kawira Mwirichia

**Kawira Mwiricha** (1986 - 2020)  alikuwa msanii mwenye ujuzi mbalimbali, mtunzaji wa kazi za sanaa na mtetezi wa ushoga aliyeishi Athi River nchini Kenya. Ni msanii aliyefahamika kimataifa kwa kuchora kanga pamoja, uchoraji na uchongaji.

## Maisha ya awali na elimu
Kawira Mwiricha alipokea shahada yake ya uhandisi wa majengo kutoka Chuo kikuu cha Nairobi (Agosti 2007 – Desemba 2012). 

Kupitia Astraea Commslab, Mwirichia alisoma kozi ya mtandaoni ya uanaharakati wa ushoga. Mafunzo yake rasmi ya sanaa yalitoka kwa kozi za  grafiki & uundaji wa mtandao katika Taasisi ya Teknolojia ya Juu pamoja na Taasisi ya Mafunzo ya Biashara ya Nairobi.

Alifariki nyumbani kwake na maiti yake ilikutwa tarehe 3 Novemba 2020 katika hali ya kuoza, ilhali aliripotiwa kupotea siku kadhaa kabla ya kukutwa.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Wasanii wa Kenya
Jamii:Arts and Feminism 2023
Varsha Nair

**Varsha Nair** (alizaliwa Kampala, Uganda, 1957) ni msanii mwenye asili ya Uhindi. Ni maarufu kwa hisia za kuhama. Alipata mafunzo kutoka chuo kikuu cha *Baroda* na kuhamia Bangkok mwaka 1995 na baadae kuhamia Uingereza akitoka India na kurudi. Saikolojia ya hisia za kuhama iliyotengenezwa wakati wake wa kuhamahama zimewekwa katika kazi zake. kazi hizi zimeelezewa kishahiri katika kwa aina yake kama mahusiana na nafasi huishi.

Ameonyesha pia katika makumbusho mbalimbali na vinchanja kikiwemo Kichanja cha *Guild* cha sanaa cha Mumbai

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai

Jamii:Wasanii wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wasanii wa Uhindi
Billie Zangewa

**Billie Zangewa** (alizaliwa Blantyre, Malawi, 1973) ni mwanasanaa ambaye ana asili ya watu wa Malawi na Afrika Kusini. Anaishi katika mji wa Johannesburg. 

Tangu mwaka 2004, kazi yake ya sanaa ilishirikishwa katika maonyesho ya kimataifa, ikiwemo *Paris Art Fair* katika *Grand Palais* katika jiji la Paris.

## Wasifu
Alihitimu katika Sanaa ya uchoraji kutoka chuo kikuu cha *Rhodes*, Afrika Kusini. Mama yake alifanya kazi katika kiwanda cha kutengeneza nguo. Katika mafunzo yake ya Sanaa, alijaribu muonekano tofauti tofauti, lakini mwishoni  alipenda kazi yake ya Uhariri, yote ni kwasababu ya mapenzi ya kitambaa. Alionesha kuwa hariri ni imara Zaidi kuakisi lakini vile vile, nafikiri ni ya kisasa Zaidi. 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Malawi
Jamii:Wasanii wa Malawi
Zarina Bhimji

**Zarina Bhimji** (alizaliwa Mbarara, Uganda, 1963) ni mpiga picha wa Uganda mwenye asili ya bara la Asia, kazi zake anazifanyia jijini London. 

Mwaka 2007 aliteuliwa kushiriki katika tuzo za Turner Prize, zilifanyika huko Documenta 11 mnamo 2002, na kuwakilishwa katika makusanyo kwa ajili ya uma kwenye jumba la makumbusho la Tate Britain mahususi kwa ajili ya maonyesho na Sanaa huko Chicago na jumba la makumbusho la Moderna Museet jijini Stockholm.

## Maisha na Kazi
Bhimji alipata elimu yake katika shule ya Leicester Polytechnic 1982–1983  katika chuo cha Goldsmiths 1983–1986 na [Slade School of Fine Art,  chuo kikuu cha London University College London [1987–1989.  kazi yake ilionekana katika *Kamera ya Ubunifu* mwezi Aprili1990, and in a landmark issue of *Ten.8* magazine as early as 1992.

Mnamo mwaka 2001, Bhimji alifanya maonyesho yake ya kwanza kwa jina la *Cleaning the Garden*, katika jumba la Sanaa la Talwar Gallery, huko New York, Marekani.

Alishishiriki kwenye maonyesho ya documenta  11 yaliyofanyika Juni hadi Septemba 2002 akiwa na filamu yake ya 16&nbsp;mm.

Kuanzia 2003 mpaka 2007, alisafiri sana maeneo ya India, Afrika Mashariki na Zanzibar, akisoma kuhusu utawala wa waingereza katika nchi hizo, akifanya mahojiano na kupiga picha.

Mwaka 2003 Bhimji alipata tuzo kutoka Shirika kuu la kimataifa la upigaji picha ‘’International Center for Photography’’.

Mwaka 2007, alipenya na kuteuliwa katika tuzo za upigaji picha kwa jina la ‘’Turner Prize’’ za nchini Uganda. Dhima ilikua visa vya Idi Amin kufukuza wakazi wa bara la  Asia na hasara zilizotokea baada. Picha zake zilionyeshwa katika jumba la Sanaa la ‘’Haunch of Venison’’ jijini London na huko Zurich. Maonyesho yake katika tuzo za ‘’Turner Prize’’ ilihusisha filamu ya jina la *Waiting*, iliyokua na mandhari ya kiwanda cha katani.

historia kwani huwa kumbukumbu kwa wale waliojenga, wakaishi humo na baadae kuhama. Ingawa hapakuwa na kielelezo cha mwili, picha zilitoa mwanga wa uwepo wa mwanadamu. Marejeo kwa wakati mwingine huwa wazi-safu za bunduki zipo zinasubiri matumizi wakati wa ‘’usingizi haramu’’, na bado wakati mwingine ilimaanisha– waya wa umeme, iliyoninginia, pasipo kuunganishwa *choma moyo wangu* ...
Bhimji alipiga picha mandhari yake, akiwa na lengo la kuonyesha sifa na hisia za mwanadamu wa kawaida na uwepo, sononeko, uwepo, upendo na matumaini. Sehemu halisi hugeuka kuwa muhtasari wa hisia na midundo halisia ya mandhari na usanifu huwa saikolojia.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Waigizaji Filamu wa Uganda
Jamii:Arts and Feminism 2023
Theresa Musoke

**Theresa Musoke** (alizaliwa Kampala, Uganda, 1945) ni msanii wa Uganda na Kenya anayejulikana kwa maonyesho yake ya majaribio na maonyesho ya wanyamapori wa Kenya na uzoefu wa wanawake katika Afrika. Anajulikana sana kwa kazi yake ya uchoraji na uchapishaji, lakini pia hutumia batik, kitambaa cha gome, akriliki, na rangi, kati ya vifaa vingine katika kazi zake, hata akijaribu sanamu wakati mwingine.  

Musoke anaelezea kazi zake kama "semi-abstract" na inajumuisha mada kama vile urithi wake wa kimataifa, kitambulisho cha Kiafrika kwa ujumla, na mada za kike ikiwa ni pamoja na majukumu ya nyumbani, uzazi na uzazi wa mpango katika vipande vyake.  Sanaa ya Musoke inaonyesha mzozo wa kisiasa ambao alikulia, akiwakilisha mchanganyiko anuwai wa mifumo, media, na mitindo, ya jadi na ya kisasa, kwa kuongeza hadi "miongo kadhaa ya mabadiliko kutoka kwa mila ya kufundisha kwa kibinafsi hadi mafunzo ya shule ya sanaa ya magharibi, ikiibuka kama aina ya sanaa ambayo inasherehekea urithi tajiri wa kihistoria na kitamaduni ambao hauwezi kueleweka tu kwa hali na kanuni za sanaa na muundo". 

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wasanii wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:wasanii wa Kenya
Jamii:Arts and Feminism 2023
Lilian Mary Nabulime

**Lilian Mary Nabulime** (alizaliwa 22 Desemba 1963) ni mhadhiri wa sanaa na mchongaji wa sanamu nchini Uganda. Ni mhandisi wa chuo cha uundaji, sanaa na teknolojia (CEDAT) na amefanya maonyesho ya kazi zake ndani na nje ya nchi yake.

## Wasifu
Nabulime alizaliwa wilaya ya Kampala nchini Uganda mwaka 1963 na kusoma shule ya msingi ya wasichana Nkoni. Alisoma shule ya Makerere kwa elimu ya sekondari na baadae kupata shahada ya Sanaa kutoka Chuo kikuu cha Makerere mwaka 1987. Alipata shahada ya uzamili katika chuo kikuu cha Makerere na shahada ya uzamivu katika chuo kikuu cha Newcastle mwaka 2007. 

## Kazi yake 
Nabulime ni mhadhiri na pia alishawahi kuwa kiongozi wa idara ya viwanda, Sanaa, chuo cha uhandisi, uundaji, na teknolojia (CEDAT) katika chuo kikuu cha makerere. Kazi yake hutumia vitu vya kawaida kama vile sabuni, chujio, nguo, chupa za chuma na sehemu za magari katika kutengeza taswira na ajenda zinazohusu magonjwa, jinsia na mazingira kwa lengo la kuongeza utambuzi na kuikuza sanaa.

## Tuzo zake 
* Commonwealth Fellowship Award UK (2012) 
* Robert Sterling Fellowship, Vermont Studio Center, USA (2011) 
* African Stones Talk Sculpture Symposium (AST), Kenya (2011); 
* British Academy International Visiting Fellowship 2009; 
* ROLS UK (2009 and 2008) and; Commonwealth Fellowship Award, UK (1997).

## Marejeo 
Jamii:Arts and Feminism 2023
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Sarah Waiswa

**Sarah Waiswa** ni mpiga picha wa maandishi na picha aliyezaliwa Uganda na anayeishi Nairobi, Kenya. Alishinda tuzo ya Ugunduzi ya mwaka 2016 Rencontres d'Arles kwa safu ambayo ilichunguza Ualbino kwa wanadamu. Mateso ya Albino katika Afrika Kusini kwa Sahara. Alitambuliwa pia na Tuzo za Picha za Wanahabari za Uganda za 2015.

## Maisha binafsi na kazi 
Sarah Waiswa alizaliwa Uganda na anakaa Nairobi, Kenya. Alisoma sosholojia na saikolojia, na ni mtu aliyejifunza mwenyewe kupiga picha.

Mradi wake wa picha, "Mgeni katika Ardhi inayojulikana", inachunguza mateso ya Ualbino kwa binadamu wanaowindwa sehemu zao za mwili sehemu za miili yao kutokana na imani za kishirikina.Mfululizo humuweka mwanamke albino dhidi ya historia ya makazi duni ya Nairobian ya Kibera, ambayo yanawakilisha dhoruba nje ya ulimwengu.Mtazamo wa mfano wa ndoto katika kutengwa kwa jamii unaonyesha kutengwa kwa mwanamitindo na kusita kwa mpiga picha kwa jamii yake.Waiswa aliendeleza mradi huo kuongeza uelewa baada ya kusoma nakala ya gazeti kuhusu matibabu ya albino nchini Tanzania. Sehemu ya picha zao zilijumuisha kujibu umati wa watu waliokuwa wakifanya kejeli.Aida Muluneh, mpiga picha aliyekabidhi tuzo hiyo, alielezea upigaji picha wa Waiswa kama unaonyesha ugumu wa mazingira yake.  Wakati Sarah Moroz walisifu uwazi ambao Waiswa aliwasilisha kutengwa kwa kitambulisho cha albino, kwani vifaa vya mioyo nyepesi vilipinga hali ya kukataa isiyoweza kushindwa, mwandishi wa habari) | Sean O'Hagan]] wa *The Guardian* alichukulia juhudi "shupavu" nyingine "isiyo ya kawaida".  

Kazi ya Waiswa inachunguza kile anachokiita "Kitambulisho kipya cha Kiafrika": jinsi vizazi vipya vya Waafrika vinavyojisikia zaidi kuelezea na kuzuiliwa na jadi kuliko watangulizi wao. Alitafuta pia kukabiliana na maonyesho ya dhana ya Afrika, mara nyingi matokeo ya wapiga picha wa kigeni badala ya wenyeji. Kwa kuongezea, masomo yake mengi ni wanawake. 

Mnamo mwaka wa 2016, Waiswa alikuwa akifanya kazi na mpiga picha Joel Lukhovi kwenye "African Cityzens", ambayo inarekodi maisha ya kila siku katika miji mingi ya Afrika.Walishiriki katika kitabu cha 2017 ambacho kinaonyesha  Jamii ya Wamasai katika ukweli, muktadha wa maoni, badala ya kuwa mashujaa wa kimapokeo. Obiero 2017 Kwa Waiswa, mradi huo ulikamilisha utaftaji wa habari juu ya mungu wa kike wa zamani aliyeandikwa vibaya. 

## Tuzo 
* 2015: Tuzo bora ya ubunifu wa Picha ya Uganda Press na ilikuwa mshindi wa pili katika picha zake na aina ya maisha ya kila siku  CNN Uganda Press 2015 | OA 2017 kutazama
* 2016: Rencontres d'Arles Tuzo ya Ugunduzi  Guardian Arles 2016
* 2017: '' OkayAfrica "alimtaja miongoni mwa wasanii bora wanaoibuka nchini Uganda.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Arts and Feminism 2023
Rose Kirumira

**Namubiru Rose Kirumira** (alizaliwa 28 Oktoba 1962) ni mchongaji wa sanamu na mhadhiri mkuu katika shule ya Margaret Trowell School of Industrial and Fine Arts (MTSIFA), katika chuo cha Chuo kikuu cha Makerere. Amejikita zaidi katika sanamu zenye  maumbo ya kibinadamu, kuni zilizochongwa, udongo pamoja na saruji. 

Kazi zake zinajumuisha sanamu ya *King Ronald Mwenda Mutebi* akiwa pamoja na mchonga sanamu na profesa Francis Nnaggenda eneo la Bulange Mengo, na familia yake Mulago Hospital jijini Kampala.

## Elimu 
Alichukua shahada na kuhitimu masomo yake katika chuo kikuu cha Makerere University ambapo pia alipata uzamivu. Tasnifu yake ilipewa jina la *The Formation of Contemporary Visual Arts in Africa; Revisiting Residency Programmes.*

## Kazi 
### Utafiti 
Mnamo mwaka 2010 Rose Kirumira alichukua kazi ya utafiti, *Visual Art Skills and Activities Towards Enhancing Teaching How to Begin Reading and Writing of Early Childhood Education in Uganda* katika chuo kikuu cha  Nkumba University. Pia alikuwa sehemu ya utafiti wa *Write a Story* kwa ajili ya Rockefeller Foundation na the Makerere Institute of Social Research. ''35 illustrated Children's Stories* huu pia ulikuwa utafiti wa mwaka 2005 ya Makerere University/Rockefeller Foundation kwa ajili ya shule za msingi 450 nchini  Uganda ambayo ilikuwa miongoni mwa  kazi za Rose Kirumira *A Model for an Indigenous Ceramic Ware Cottage Industry'', utafiti wa mwaka  2003 katika shule ya Margaret Trowell school of Industrial and Fine Arts, a Makerere University/Japan AICAD project.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1952
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Uganda
Jamii:Wasanii wa Uganda
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Arts and Feminism 2023
Nguvu

thumb|Miundombinu ya kupitisha Nguvu ya umeme
**Nguvu** ni uwezo wa kusababisha jambo fulani. 

Kwa mfano, 
*katika kiumbehai ni uwezo wa kosogea, kuinua vitu n.k.
*katika jinsia mara nyingi ni sifa inayopatikana zaidi katika ile ya kiume kuliko ile ya kike
*katika siasa ni mamlaka ya kuamua na kuagiza
*katika fizikia ni msukumo au mgongano wa vitu ambao unatoa nishati na unaitwa kani
*katika uchumi ni rasilimali au fedha za mtu
*katika elimu jamii ni tunda la mshikamano wa watu au taasisi
*katika maadili ni mojawapo ya maadili bawaba
*katika dini ni hasa uweza wa Mungu ambao unasisitizwa kwa kumuita Mwenyezi Mungu, yaani Mweza yote.

Jamii:Sayansi
Jamii:Falsafa
Jamii:Uchumi
Jamii:Elimu jamii
Jamii:Maadili
Jamii:Dini
Rasilimali

**Rasilimali** (kutoka Kiarabu رأس المال ''ra's almal'') ni vitu vyote vinavyotumika kuzalisha bidhaa au huduma, na vinaweza kuwa vya asili, vya binadamu, au vya kiteknolojia. Katika sayansi ya uchumi, rasilimali huainishwa kama moja ya nguzo kuu za uzalishaji, pamoja na ardhi, kazi, mtaji na ujasiriamali. Rasilimali zinaweza kuwa nadra au kupatikana kwa wingi, na thamani yake huamuliwa na matumizi na upatikanaji wake.

Rasilimali zina umuhimu mkubwa katika maendeleo ya kiuchumi na kijamii. Nchi zenye rasilimali nyingi za asili kama vile madini, mafuta, maji, na ardhi yenye rutuba huwa na uwezo mkubwa wa kujitegemea kiuchumi endapo zitasimamiwa vyema. Hata hivyo, upatikanaji wa rasilimali hauhakikishi mafanikio; usimamizi bora na matumizi ya busara ni muhimu.

## Aina za Rasilimali
Rasilimali hugawanywa katika makundi yafuatayo:
* **Rasilimali za asili**: Hizi ni kama misitu, madini, maji, ardhi, na wanyama pori—ambazo hutolewa moja kwa moja kutoka mazingira.
***Rasilimali watu:** Ni nguvu kazi, ujuzi, na maarifa ya watu wanaoshiriki katika uzalishaji.
* **Rasilimali mtaji**: Ni vifaa, mashine, na majengo yanayowezesha uzalishaji.
* **Rasilimali za kiteknolojia**: Zinahusisha maarifa ya kisayansi na uvumbuzi unaorahisisha kazi na kuongeza tija.

## Tazama pia
* Mtaji

## Marejeo
Jamii:Uchumi
Oda

right|thumb|150px|Ngazi za uainishaji katika biolojia; ngazi ndogo za kati hazionyeshwi.
**Oda** ni ngazi katika uainishaji wa kisayansi wa viumbehai. Oda ya wanyama au mimea hujumlisha familia mbalimbali zilizo karibu. 

Kwa mfano familia ya Felidae (wanyama wanaofana na paka) ni sehemu ya oda ya Carnivora yaani wanyama walanyama. 

Jamii:Uainishaji
Ushindi

: *Mfano wa Ushindi*.]]
, 1460]]
**Ushindi** (kutoka kitenzi *kushinda*, yaani *kubaki*; kwa Kiingereza: *victory*) ni neno linalomaanisha kufanikiwa au kufaulu katika matukio kama vile majaribu, mitihani, kesi, mapigano au mechi.

## Katika Ukristo
Katika Ukristo ushindi mkuu ni ule alioupata Yesu kwa ajili ya watu wote dhidi ya mauti kwa kufufuka kwake.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Jamii:Dini
Mammito Eunice

**Eunice Wanjiru Njoki** (anajulikanaa kwa jina la **Mammito**; alizaliwa Nairobi, 18 Septemba 1993) ni Mkenya anayejihusisha na shughuli za uigizaji, uandishi, utangazaji na uchekeshaji. 

## Maisha ya awali na Elimu
Mammito hakuwahi kupata nafasi ya kumfahamu baba yake mzazi wala hakuwahi kujua hisia azipatazo mtu anapokua na baba.
Mama yake, Nancy Njoki, alimlea na kumkuza peke yake. Alikulia katika makazi duni ya Kibera.. Alipata elimu yake ya msingi kutoka shule ya Laini Saba. Kupata mlo mmoja pekee ndani ya Kibera ililazimu kupambana. Kwasababu Maisha katika makazi haya yalikua na changamoto nyingi, mama yake alikuwa mkali sana na hakumruhusu acheze na watoto wa majirani.Alimaliza elimu yakw mwaka 2016.

Alipata jina la Mammito, kutoka kwa marafiki zake ambao walikuwa wanaitana Mammito.

## Kazi 
### 2015 mpaka sasa 
Baada ya chuo, Mammito alianza kutafuta kazi kama mtumishi wa uma, lakini hakufanikiwa kupata. Hakuwahi kufikiria kufanya uchekeshaji kama kazi yake. Lakini alipokosa kazi kabisa, aliomba nafasi kutoeza katika vipindi vya *Churchill Show*.

Mwaka 2018 Mammito alishiriki katika onyesho la *Anthony Bourdain* maelezo ya Maisha yake. Mnamo Juni 2018, alitumbuiza katika *Seka Festival Season 4* huko Kigali. Rwanda. Hiyo hiyo Juni 2018, alifanya maonyesho katika tamasha la *East Africa Comedy Show* lililofanyika Kenyatta International Convention Centre (KICC). Disemba 2018, alirudi tena Rwanda kufanya maonyesho wakati wa *Evening of Laugh Comedy Show* Mammito alitumbuiza katika maonyesho ya 2019 *Laugh Festival* yaliyofanyika KICC. Agosti 2, alishiriki katika maonyesho ya *Queens of Comedy* nchini Botswana.

## Maisha binafsi 
Mammito ana ndugu wawili. Kukanusha uvumi huo, alisema kwamba walipiga picha hiyo baada ya kutoka kupata mlo wa mchana. 

Mammito ni Mkristo.

## Filamu
### Televisheni 
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Kenya
Jamii:Waigizaji filamu wa Kenya
Jamii:watu kutoka Nairobi
Jamii:Art and Feminism 2023
Sofroni wa Yerusalemu

**Sofroni wa Yerusalemu** (Damasko, Syria, 560 hivi - Yerusalemu, Israeli/Palestina, 11 Machi 638) alikuwa askofu wa Yerusalemu kuanzia mwaka 634 hadi kifo chake. Wakati huo Yerusalemu ulitekwa na Waarabu Waislamu naye alitetea imani na haki za wananchi dhidi ya wavamizi.

Kabla ya hapo alikuwa mwanafunzi wa Yohane Mosko akaongozana naye kutembelea monasteri nyingi, akawa mwalimu, halafu mmonaki mwanateolojia aliyetetea vizuri imani sahihi kuhusu Yesu Kristo kuwa na utashi wa kibinadamu chini ya ule wa Kimungu.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo
* D. Woods, 'The 60 Martyrs of Gaza and the Martyrdom of Bishop Sophronius of Jerusalem’, *ARAM Periodical* 15 (2003), 129–50. Reprinted in M. Bonner (ed.), *Arab-Byzantine Relations in Early Islamic Times* (Aldershot, 2005), 429–50.

## Viungo vya nje
* St Sophronius the Patriarch of Jerusalem Orthodox icon and synaxarion
* References by Sophronius to Islam

Jamii:Waliozaliwa 560

Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabazili

Jamii:Watakatifu wa Siria

Jamii:Mababu wa Kanisa
Wavinsenti

**Wavinsenti** ni Wakristo wa Kanisa Katoliki na wa Ushirika wa Anglikana wanaofuata karama, mafundisho na mfano vya Vinsenti wa Paulo, padri wa karne ya 17 aliyebadili sura ya nchi yake, Ufaransa, hasa kwa kuhudumia kwa upendo watu fukara.

Ni kati ya familia za kiroho kubwa zaidi duniani.

## Tazama pia
* Orodha ya Watakatifu Wavinsenti

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* St Vincent de Paul Society Wellington
* Vincentian Marian Youth International 
* AIC International
* Congregation of the Mission
* Vincentian Academy -- International Baccalaureate Programme 
* Daughters of Charity
* Vincentian Family News
* Vincentian Lay Missionaries 
* Vincentian Mission Corps


Jamii:Mashirika ya kitawa
Maria Eujenia wa Yesu

halisi ya Mt. Maria Eujenia ya mwaka 1880 hivi.]]
**Maria Eujenia wa Yesu** (jina la awali kwa Kifaransa **Anne-Eugénie Milleret de Brou**; Metz, Moselle, 25 Agosti 1817 – Auteuil, Paris, Île-de-France, 10 Machi 1898) alikuwa bikira Mfaransa aliyeanzisha shirika la Masista wa Kupalizwa Mbinguni kwa ajili ya kulea wasichana. 

Shirika hilo limeenea hata Tanzania (Arusha).

Alitangazwa mwenye heri na Papa Paulo VI tarehe 9 Februari 1975, halafu mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 3 Juni 2007.

Sikukuu yake huadhimishwa na Kanisa Katoliki tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Religious of the Assumption
* The Wanderer 
* Asia News
* Butler's *Lives of the Saints*

Jamii:Watawa waanzilishi
Luigi Orione

ya Mt. Luigi Orione.]]
**Luigi Orione** (Pontecurone, Piemonte, 23 Juni 1872 – Sanremo, Liguria, 12 Machi 1940) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia Kaskazini. 

Alianzisha shirika la kitawa la Wana wa Maongozi ya Mungu limsaidie kukabili matatizo ya jamii hasa upande wa vijana . 

Yote hayo yalitokana na huruma yake kubwa kwa maskini, ili kuwatimizia mahitaji yao duniani kote. 

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kwanza mwenye heri tarehe 26 Oktoba 1990, halafu mtakatifu tarehe 16 Mei 2004. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* The Sons of Divine Providence
* Presence Don Orione in Venezuela

Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Makari wa Yerusalemu

kuhusu Mt. Makari na Ushindi wa Msalaba.]]
**Makari wa Yerusalemu** (alifariki 335 hivi) alikuwa askofu wa Yerusalemu kuanzia mwaka 312 hadi kifo chake. 

Alishiriki Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) na kupinga Uario. Kwa hiyo alisifiwa sana na Atanasi wa Aleksandria.

Pia alihimiza kaisari Konstantino Mkuu na mama yake Helena kuchimbua mahali patakatifu mjini Yerusalemu hata ukapatikana msalaba wa Yesu na baada ya hapo waliagiza mabasilika mahali pake (hasa Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu).

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Maandishi yake
* Maandishi

## Viungo vya nje
* Catholic Encyclopedia: *St. Macarius*
* Henry Wace, *A Dictionary of Christian Biography*: St. Macarius
* An image of Saint Macarius in the context of the Feast of the Exultation of the Holy Cross

Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Teofane muungamadini

[thumb|[Picha takatifu ya Mt. Teofane kadiri ya mtindo wa Ukristo wa mashariki.]]
**Teofane Muungamadini** (Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 758/760 - Samotrake, leo nchini Ugiriki, 12 Machi 817/818) alikuwa mwandishi maarufu na tajiri sana ambaye alijifanya mmonaki tena fukara akateswa kwa kutetea heshima kwa picha takatifu dhidi ya kaisari Leo V wa Bizanti.

Jina la pili aliongezewa kutokana na mateso yaliyompata gerezani kwa ajili ya imani sahihi: alipopelekwa uhamishoni aliweza kuishi siku 17 tu akafa.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na wengineo kama mtakatifu.

Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 12 Machi.
 
## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 73

## Marejeo ya lugha nyingine
*
*Editions of the *Chronicle*:
***Editio princeps*, Jacques Goar (Paris, 1655)
**J. P. Migne, *Patrologia Graeca*, cviii (vol.108, col.55-1009).
**J. Classen in *Bonn Corpus Scriptorum Hist. Byzantinae* (1839–1841);
**C. de Boor (1883–85), with an exhaustive treatise on the MS. and an elaborate index, [and an edition of the Latin version by Anastasius Bibliothecarius]
*see also the monograph by Jules Pargoire, Saint Theophane le Chronographe et ses rapports avec saint Theodore studite," in VizVrem, ix. (St Petersburg, 1902).
*Editions of the *Continuation* in
**J. P. Migne, *Pair. Gr.*, cix.
**I. Bekker, *Bonn Corpus Scriptorum Hist. Byz.* (1838)
*On both works and Theophanes generally, see:
** C. Krumbacher, Geschichte der byzantinischen Litleratur (1897);
**Ein Dithyrambus auf Theophanes Confessor (a panegyric on Theophanes by a certain proto-asecretis, or chief secretary, under Constantine Porphyrogenitus), Eine neue Vita des Theophanes Confessor (anonymous), both edited by the same writer in *Sitzungsbertchte der philos.-philol. und der hist. CI. der k. bayer. Akad. der Wissenschaften* (1896, pp.&nbsp;583– 625; and 1897, pp.&nbsp;371–399);
**Gibbon's *Decline and Fall of the Roman Empire*, (ed. Bury), v. p.&nbsp;500.
* — republished in id., Byzantium and its Image, London 1984.
* — An editions of the *Chronicle*  with annotations and corrections.
*  — a translations of the *Chronicle*
* Chronographia. Bilingual document in Latin and Greek, in Spanish National Library (BN), 2 parts DOI: 10.13140/RG.2.2.34638.20802 and DOI: 10.13140/RG.2.2.36368.35840

## Viungo vya nje
*Greek Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with analytical indexes
* http://www.santiebeati.it/dettaglio/44860
* http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=815

Jamii:Waliozaliwa 760
Jamii:Waliofariki 817
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wanateolojia
Jamii:Waandishi wa Kigiriki
Jamii:Wanahistoria wa Uturuki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Mbunda Msokile

**Mbunda Msokile** ni Mtanzania mwandishi wa vitabu vya fasihi ya Kiswahili ambaye aliandika riwaya ya *Usiku Utakapokwisha*.

Jamii:Waandishi wa Tanzania
Ben Hanson

**Ben John Hanson** ni mwandishi wa vitabu vya fasihi. 

Aliandika riwaya ya Takadini katika fasihi ya Kiingereza inayohusu utamaduni wa maisha ya watu wa Zimbabwe ambao walikuwa wanaua walemavu wa viungo pamoja na walemavu wa ngozi, ili watu waweze kupata busara na mafunzo yaliyomo katika kitabu chake.

Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Kayo na Aleksanda

**Kayo na Aleksanda** (Eumeni, Frigia, katika Uturuki ya leo, karne ya 2 - Hisarlik, Frigia, 171 hivi) ni Wakristo waliouawa katika dhuluma ya Dola la Roma wakati wa makaisari Marcus Aurelius na Lukio Vero..

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 2
Jamii:Waliofariki 171
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Panka

thumb|Panka inayozunguka
**Panka **(pia: **pangaboi, feni**) ni kifaa kinachosababisha mwendo wa hewa, kwa kawaida kwa kusudi la kuipoza. Huwa na mikono kadhaa inayozunguka. Mwendo husababishwa na mota ya umeme.

Panka hutumiwa kupunguza hisia ya joto. Hali halisi panka haipozi hewa, kinyume chake mota ya umeme unatoa joto kidogo wakati wa kufanya kazi. Lakini mwendo wa hewa kutokana na mzunguko wa panka unasababisha uvukizaji wa jasho kwenye ngozi ya watu na hivyo hisia za baridi au angalau hisia ya kupungukiwa joto.

## Mifano ya panka

Ceiling fan with lamp.jpg
Fan at the Tsim Sha Tsui Star Ferry Pier.jpg
Quat.JPG
Kipanya-miiba

**Vipanya-miiba** ni wanyama wagugunaji  wa jenasi *Acomys* katika nusufamilia Deomyinae ya familia Muridae walio na manyoya magumu kama miiba. Wanatokea katika Afrika na Mashariki ya Kati kwenye majangwa na maeneo mengine makavu, pengine misitu mikavu na mara nyingi maeneo yenye mawe na miamba.

## Maelezo
Vipanya-miiba hufanana sana na vipanya wa kawaida wa jenasi *Mus*, lakini hutofautiana kwa kuwa na manyoya magumu sana, kama miiba, na mkia mfupi zaidi ambao wanaweza kumwaga ili kuchopoka. Wana urefu wa sm 8-17.5 na mkia wa sm 4-12 na uzani wa g 18-90, yote kulingana na spishi. Kwa kawaida manyoya huwa kahawia au kijivu au yenye rangi ya nyekundu/machungwa kidogo, mara chache nyeupe au nyeusi; upande wa chini ni mweupe. Huwa na masikio makubwa na pua iliyoelekezwa zaidi kuliko vipanya wa kawaida.

## Chakula
Vipanya hao hula mbegu, maua, mimea ya jangwani, konokono, wadudu na mizoga, lakini spishi kadhaa hula wadudu hasa. Kwa kawaida hawakunywi na hupata maji kutoka kwa chakula chao. Wanatoa mkojo uliokolea ili kuzuia upoteaji wa maji.

## Makazi
Makazi ya vipanya-miiba ni maeneo makavu, kama majangwa, savana na vichaka na misitu mikavu, mara nyingi yenye miamba. Hukiakia usiku au alasiri na alfajiri sana. Spishi kadhaa zinaweza kukiakia mchana.
Kwa asilia huishi miaka mitatu kwa wastani, lakini kifungoni wanaweza kuishi zaida ya miaka mitano.

## Uzazi
Kipindi cha ujauzito ni wiki 3-5. Majike huzaa wachanga 2-5 ambao wana manyoya mafupi tayari na macho yaliyofunguka. Majike wanaweza kupandana tena mara tu baada ya kuzaa.

## Spishi za Afrika
* *Acomys airensis*, Kipanya-miiba wa Sahara Magharibi
* *Acomys cahirinus*, Kipanya-miiba Kaskazi
* *Acomys chudeaui*, Kipanya-miiba wa Chudeau
* *Acomys cineraceus*, Kipanya-miiba Kijivu (Kenya, Uganda)
* *Acomys ignitus*, Kipanya-miiba Mchomaji (Kenya, Tanzania)
* *Acomys johannis*, Kipanya-miiba wa Johan
* *Acomys kempi*, Kipanya-miiba wa Kemp (Kenya, Tanzania)
* *Acomys louisae*, Kipanya-miiba wa Louise (Kenya)
* *Acomys mullah*, Kipanya-miiba Mullah
* *Acomys muzei*, Kipanya-miiba wa Muze (Tanzania)
* *Acomys ngurui*, Kipanya-miiba wa Nguru (Tanzania)
* *Acomys percivali*, Kipanya-miiba wa Percival (Kenya, Uganda)
* *Acomys seurati*, Kipanya-miiba wa Tibesti
* *Acomys spinosissimus*, Kipanya-miiba Kusi
* *Acomys subspinosus*, Kipanya-miiba wa Rasi
* *Acomys wilsoni*, Kipanya-miiba wa Wilson (Kenya, Tanzania, Uganda)

## Spishi za Asia
* *Acomys cilicicus*
* *Acomys dimidiatus*
* *Acomys minous*
* *Acomys nesiotes*
* *Acomys russatus*

## Picha

Common spiny mouse cropped.jpg|Kipanya-miiba kaskazi
Tibesti-Stachelmaus Frankfurt Zoo.jpg|Kipanya-miiba wa Tibesti

Golden Spiny Mouse (Acomys russatus).JPG|Golden spiny mouse
Acomys.cilicicus.7029.jpg|Asia Minor spiny mouse
Иглистая мышь. Работа Орешниковой В.С..jpg|Arabian spiny mouse

Jamii:Panya na jamaa
David Diop

thumbnail|right|200px|David Diop

**David Mandessi Diop** (mnamo 9 Julai 1927 - 29 Agosti 1960) alikuwa mshairi wa Kifaransa mwenye asili ya  Afrika Magharibi.

Alianza kuandika mashairi akiwa bado mwanafunzi wa shule.

## Marejeo 
Jamii:Washairi wa Ufaransa
Jamii:Washairi wa Senegal
Eulogi wa Cordoba

[thumb|Kifodini chake kilivyochorwa katika [kanisa kuu la Cordoba.]]
**Eulogi wa Cordoba** (800 hivi -Cordoba, Hispania, 11 Machi 859) alikuwa padri aliyekatwa kichwa na Waislamu waliotawala nchi hiyo kwa sababu aliungama hadharani imani yake ya Kikristo na alimficha Leokrisya, binti aliyeacha Uislamu ajiunge na Kanisa.

Kabla ya hapo aliandika taarifa mbalimbali, kama zile za kifodini cha Flora na Maria.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Maandishi
*Latin writings of Eulogius pdf downloads at documentacatholicaomnia.eu
** Complete Works of Eulogius of Cordoba * English translations of Eulogius' writings.

## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 88-89
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 72-73

## Marejeo ya lugha nyingine
*Tolan, John, *Medieval Christian Perceptions of Islam*, New York: Routledge, 2000. ISBN|0-8153-1426-4

## Viungo vya nje
** San Eulogio de Córdoba Arzobispo (año 859)* 

Jamii:Waliozaliwa 800
Jamii:Waliofariki 859
Jamii:Mapadri
Droktovei

**Droktovei** (pia: **Droctoveus, Droctonius, Droctovée, Droctovius, Drote, Drottoveo, Drotté**; 530 hivi - 580 hivi) alikuwa mmonaki nchini Ufaransa anayetajwa kama mfuasi wa Jermano wa Paris ambaye, baada ya kuchaguliwa kuwa askofu, alimchukua naye, halafu akamweka kuongoza monasteri mpya mjini Paris ambayo chini yake ilistawi sana.

Venansi Fortunati alimsifu sana katika kitabu chake "Carmina". 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 530

Jamii:Mapadri
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Atala wa Bobbio

thumb|Mt. Atala.
**Atala wa Bobbio** (Burgundy, karne ya 6 - Bobbio, Italia, 10 Machi 627) alikuwa mmonaki kutoka Ufaransa wa leo anayejulikana hasa kama mfuasi wa Kolumbani huko Luxeuil, alipohamia kutoka monasteri ya Lerins ili kupata maisha magumu zaidi. 

Baada ya kufukuzwa nchini (612), walianzisha monasteri mpya huko Bobbio (614) ambayo baada ya mwaka mmoja ilibaki chini yake kutokana na kifo cha Kolumbani (615). 

Aliongoza kwa ari na utambuzi hivi kwamba chini yake monasteri hiyo ikastawi sana pamoja na kuvuta Walombardi Waario katika Kanisa Katoliki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Yona wa Bobbio, *Vita Sancti Columbani et discipulorum eius*, Ufaransa, 642 hivi.
* *Dio è corazza dei forti. Testi del cristianesimo celtico (VI-X sec.)*, Rimini, Il Cerchio, 1998.
* *Archivum Bobiense*, Rivista annuale degli Archivi storici Bobiensi (1979-2008), Bobbio

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Wakolumbani
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Italia
Trofimo na Talo

thumb|Mt. Trofimo.
**Trofimo na Talo** (walifariki Laodikea, Syria, karne ya 4 mwanzoni) ni Wakristo waliouawa baada ya kuteswa sana katika dhuluma ya Dola la Roma wakati wa kaisari Dioklesyano .

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Siria
Benedikto wa Milano

thumb|Mt. Benedikto wa Milano.
**Benedikto wa Milano** (kwa Kiitalia: **Benedetto Crispo**; alifariki Milano, Italia, 725) alikuwa askofu wa 41 wa mji huo kuanzia mwaka 681

.

Sifa ya uadilifu wake ilikwisha kuenea kote Italia wakati wa uhai wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Pioni wa Smirna

[thumb|Mt. Pioni katika [mozaiki.]]
**Pioni wa Smirna** (alifariki Smirna, leo nchini Uturuki, 250 hivi) alikuwa padri aliyefia dini ya Ukristo wakati wa dhuluma ya kaisari Decius.

Kwa kuwa alitoa hadharani hotuba ya kutetea imani ya Kikristo, baada ya kuonja uchungu wa gereza, alipoweza kufariji na kutia moyo ndugu wengi wakubali kufia dini, akateswa kikatili na hatimaye akachomwa moto.

Hati za kifodini chake zimetunzwa hadi leo.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Machi.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 250
Jamii:Mapadri
Jamii:Wafiadini Wakristo
Alkibiades

thumb|Alkibiades akifundishwa na Sokrates (taswira ya François-André Vincent (1746–1816))
**Alkibiades, mwana wa Kleinias** (Ἀλκιβιάδης, mnamo 450 KK - 404 KK)  alikuwa mwanasiasa, mhutubu na mwanajeshi mashuhuri kutoka mjini Athini katika Ugiriki ya Kale. Alikuwa na majukumu muhimu wakati wa Vita ya Peloponesi kati ya Sparta na Athini. 

## Maisha
Alizaliwa katika familia tajiri. Mwanafalsafa Sokrates alikuwa mwalimu wake.

Wakati wa vita ya Peloponesi Alkibiades alibadilisha utii wake wa kisiasa mara kadhaa. Kwake nyumbani Atheni alipigania sera za kigeni Zza kushambulia pamoja na kampeni dhidi ya miji ya Sisilia mnamo 415 KK. Alipokosolewa na kushtakiwa baada ya kampeni hiyo akakimbilia Sparta alipokuwa mshauri wa maadui wa Athini. Baada ya kupata maadui Sparta pia aliendelea kukimbia hadi Milki ya Uajemi. Baadaye marafiki zake wa Athini waliomba arudi, hivyo akarudi akaongoza tena jeshi la Athini katika mapigano dhidi ya Sparta. 

Baada ya kushinda, wapinzani waliogopa atapata mamlaka kubwa mno akaamriwa kuondoka mjini Athini. Alikimbilia tena Milki ya Uajemi. Huko aliuawa mwaka 404 KK na askari Waajemi, wengine wanasema kufuatana na maombi ya viongozi wa Sparta.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 

Jamii:Watu wa Ugiriki ya Kale
Peloponesi

thumb|300px|Peloponesi katika Ugiriki
**Peloponesi** (Kigiriki Πελοπόννησος *peloponesos*) ni rasi ya kusini mwa Ugiriki. Imeunganika na sehemu ya bara ya nchi kwa shingo la nchi kwenye mji wa Korintho.  

Jina la kihistoria la rasi lilikuwa Morea (Μωριάς *morias*). 

Eneo lote la Peloponesi ni kilomita za mraba 21,549. Kuna watu 1,155,000 walioishi huko mwaka 2011.

Peninsula imegawanywa kati ya mikoa mitatu ya kiutawala: sehemu kubwa ni ya mkoa wa Peloponesi, na sehemu ndogo ni za mkoa wa Ugiriki Magharibi na wa Attica.

## Jiografia 
thumb|300px|Shingo la nchi la Korintho, mji wa Korintho ukiwa upande wa kushoto, mstari nyoofu wa Mfereji wa Korintho katikati ya picha
Ghuba ya Korintho inatenganisha Peloponesi na Ugiriki bara.

Rasi hiyo ina milima mingi na pwani yenye hori ndefu zinazoingia ndani ya nchi. Mlima mrefu ni Taygetos unaofikia mita 2,407 juu ya UB. Rasi yote inakabiliwa na mitetemeko ya ardhi ya mara kwa mara.

Mji mkubwa zaidi ni Patras yenye wakazi 170,000.

### Miji 
Miji mikubwa zaidi ya kisasa kwenye Peloponesi ni (sensa ya 2011):

* Patras - wenyeji 170,896
* Kalamata - wenyeji 62,409
* Korintho - wenyeji 38,132
* Tripoli - wenyeji 30,912
* Aigio - wenyeji 26,523
* Pyrgos - wenyeji 25,180
* Argos - wenyeji 24,700
* Sparta - wenyeji 19,854
* Nafplio - wenyeji 18,910

## Historia 
thumb|Lango la Simba huko Mikene *(Mycenae)*.
thumb|Hekalu la Hera, Olimpia.
Rasi hii iliona vipindi na watendaji muhimu katika historia ya Ugiriki ya Kale. 
* Ustaarabu wa Mikene ulistawi mnamo 1600 KK - 1100 KK ulikuwa eneo la maendeleo ya tekinolojia ya zama za bronzi katika Ulaya. Mikene ilikuwa mji kaskazini mwa Peloponesi.
* Tangu mwaka 776 KK Michezo ya Olimpiki ilifanyika Olimpia magharibi mwa Peloponesi.
* Miji mikubwa ya kale Sparta, Korintho, Argos na Megalopolis yote ilikuwa kwenye Peloponesi na kwa muda mrefu ilishirikiana katika Shirikisho la Peloponesi. 
* Kwenye miaka 431 KK - 404 KK vita ya Peloponesi iliona mapigano makali kati ya Sparta na Atheni.
* Tangu mwaka 146 KK Peloponesi pamoja na Ugiriki yote ilikuja chini ya utawala wa Dola la Roma. Pamoja na sehemu nyingine za Roma ya Kale hata hapa watu wengi walipokea dini mpya ya Ukristo.
* Baada ya kuporomoka kwa Dola la Roma makabila ya Waslavi walianza kuhamia Peloponesi; baada ya karne kadhaa Waslavi hao walikuwa wameshapokea Ukristo na kutumia lugha ya Kigiriki
* Katika karne ya 15 Milki ya Osmani ilianza kuvamia Ugiriki na hadi mwaka 1532 hivi Ugiriki yote pamoja na Peloponesi ilikuwa chini ya Milki ya Osmani.
* Mwaka 1821 Vita ya Uhuru wa Ugiriki ilianza Kalamata kwenye Peloponesi  ikaendelea hadi kutambuliwa kwa Ugiriki kuwa nchi huru mnamo 1830. 

## Marejeo 
 

## Viungo vya nje 
* Britannica.com
* Official Regional Government Website
* Greek Fire Survivors Mourn Amid Devastation in Peloponnese.
* 

Jamii:Jiografia ya Ugiriki
Ada Dietz

alt=Ada Dietz |thumb|Ada Dietz
**Ada K. Dietz** (16 Juni 1882 - 13 Mei 1950) alikuwa mfumaji kutoka Amerika anayejulikana sana kwa Maneno yake ya *Algebraic ya 1949 katika Vitambaa vya Handwoven*, ambayo inafafanua njia mpya ya kutengeneza mifumo ya kufuma vitambaa kulingana na mifumo ya Aljebra. Njia yake hutumia upanuzi wa kimahesabu ujulikanao kwa kiingereza kama (*polynomial expansion*) kuunda mpango wa kufuma. Kazi ya Dietz bado inazingatiwa vizuri mpaka sasa na wafumaji pamoja na wataalam wa hesabu, Griswold (2001) anataja nakala kadhaa za ziada juu ya kazi yake.

## Mifumo ya algebra 
Ada Dietz aliendeleza njia yake ya aljebra mnamo 1946 wakati akiishi Long Beach, California. Dietz alitumia uzoefu wake kama mwalimu wa zamani wa hesabu kubuni muundo wa utepe kulingana na upanuzi wa ujazo. Anaelezea wazo lake kama ifuatavyo:

: "Kuchukua mchemraba wa binomial  ( *x* + *y* ) 3 ,   kwa njia ambayo inatatua matatizo kwa algebra zinatumiwa - kwa kuruhusu *x* sawa na moja haijulikani na *y* sawa na nyingine haijulikani.
: hii humaanisha thamani ya moja inajulikana na nyingine haijulikanni.

: "Katika kesi hii, *x* ililinganisha thamani ya kwanza na ya pili, na *y* ililinganisha nyuzi za tatu na nne. Halafu ilikuwa tu suala la kupanua mchemraba wa binomial na kubadilisha maadili ya *x* na *y* kuandika rasimu ya nyuzi. " (Dietz, 1949)

Kipande kilhusisha fomula ( *a* + *b* + *c* + *d* + *e* + *f* ) 2, iliyowasilishwa kwenye Maonesho ya Nchi ya Little Loomhouse huko Louisville, Kentucky ilipokea majibu mazuri, ambayo yalisababisha ushirikiano kati ya Dietz na mwanzilishi wa Little Loomhouse, Lou Tate. Matunda ya ushirikiano huo ni pamoja na kitabu kidogo cha  *Algebraic Expressions in Handwoven Textiles* na maonyesho ya kusafiri ambayo yaliendelea kwa miaka yote ya 1950.

## Marejeo 
* 
* 
* 
* 
Jamii:Waliofariki 1950
Jamii:Waliozaliwa 1882
Jamii:Feminism and Folklore 2021 in Tanzania
Jamii:Wanawake wa Amerika
Jamii:Arts and Feminism 2023
Clara Sherman

**Clara Nezbah Sherman** (18 Februari 1914 - 31 Julai 2010)   alikuwa msanii wa kabila la Wanavajo nchini Marekani anayejulikana kwa vitambaa vyake vya Kinavajo. 

Alizaliwa Nezbah Gould, mama yake alikuwa wa ukoo wa Hashtłʼishnii, na baba yake alikuwa wa Naashashí Dineʼé. Alikuwa wa mwisho kati ya ndugu kumi ikiwa ni pamoja na dada aliyechukuliwa. Sherman na ndugu zake walijifunza kusuka kama watoto kutoka kwa familia yake, ambaye alikuwa mtaalamu wa ufundi.  Clara alikuwa na watoto kadhaa na mumewe, John Sherman. Binti zake na wajukuu pia walijifunza kusuka. 

Alicheza harmonica, na angeweza "kuweka sauti na nzito  kwa wakati mmoja." 

Mnamo 2006, alipewa Tuzo ya Gavana ya Ubora katika Sanaa kutoka kwa gavana wa New Mexico kwa kushirikiana na Uwezo wa Kitaifa wa Sanaa. Yeye ni mmoja wa wasanii ambao kazi inapatikana katika historia TOADLENA Trading Post katika New Mexico Arts ' Fiber Arts Trail. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje
* Video ya Clara Sherman kuorodhesha kadi na kuzunguka sufu
* Picha za Clara Sherman
* Picha ya rug ya kusuka ya Clara akicheza harmonica yake

Jamii:Wasanii wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Feminism and Folklore 2021 in Tanzania
Poppet

right|thumb| Wanapapa
**Poppet** (pia inajulikana kama **poppit,** **Moppet,** **mommet** au **pippy)** ni midoli ambayo hufanywa kama kuwakilisha mtu, lengo likiwa kusaidia kwa mambo ya kichawi.  Mara kwa mara hupatikana ndani ya moshi.  Wanasesere hawa wanaweza kutengenezwa kutokana na vifaa kama vile mzizi wa kuchonga, nafaka au miti ya mahindi (mabua), matunda, karatasi, nta, viazi, udongo, matawi, au kitambaa kilichosheheni mimea kwa nia ya kuwa vitendo vyovyote vimefanya sanamu itahamishiwa kwa somo kulingana na uchawi wa huruma. 

## Etimolojia 
Neno *poppet* ni tahajia ya zamani ya *karagosi*, ikimaanisha mtoto mdogo au doli. Katika Kiingereza cha Uingereza inaendelea kushikilia maana hii.

## Marejeo 
 

Jamii:Utamaduni
Jamii:Feminism and Folklore 2021 in Tanzania
Admerali

thumb|Kola, bega, na nembo ya alama kwa Admiral katika Jeshi la Wanamaji la Merika
**Admerali** (pia: **admeri, admirali**) ni cheo cha kiongozi mkuu wa kijeshi wa wanamaji. Cheo hicho kinalingana na jenerali katika matawi mengine ya jeshi.

Neno linatokana na Kiarabu أمير البحر *amir-al-bahr* yaani "mwenye mamlaka baharini". Iliingia katika lugha za Ulaya kama "admiral".

Cheo hicho si kawaida katika jeshi la majini la Tanzania wala Kenya, lakini hutumiwa kutafsiri vyeo vya kigeni.

## Marejeo
Guinea Mpya ya Kiholanzi

thumb|Ramani ya Guinea Mpya ya Kiholanzi
thumb|Bendera ya Guines Mpya ya Kiholanzi
**Guinea Mpya ya Kiholanzi** ilikuwa koloni la Uholanzi kwenye sehemu ya magharibi ya kisiwa cha Guinea Mpya kutoka mwaka 1949 hadi 1962. Leo hii ni sehemu ya Indonesia ikiwa ni majimbo ya Papua na Papua Magharibi.

Ilikaliwa tangu milenia kadhaa na Wapapua ambao ni jina la kutaja jumla la wenyeji ikitawaliwa kama sehemu ya koloni la Uhindi wa Kiholanzi (leo Indonesia) tangu 1828; Waholanzi walianza kueneza utawala wao kisiwani katika karne ya 20 tu.

Baada ya vita ya uhuru wa Indonesia Waholanzi walikubali kuondoka Indonesia lakini walipatana kuangalia suala la Guinea Mpya baadaye. Katika mwaka uliofuata, Uholanzi lilipeleka suala hilo mbele ya Umoja wa Mataifa ikaeleza kwamba wenyeji Wapapua ni tofauti kabisa na watu wa Indonesia, hivyo wanastahili kujitawala tena pamoja na Wapapua wenzao katika sehemu ya mashariki ya kisiwa. 

Katika miaka ya 1950 Uholanzi ilichukua hatua ya kuandaa koloni kwa uhuru; walimu 5,000 walitumwa kutoka Uholanzi kuboresha elimu na vikosi vya kwanza vya jeshi la kieneo vilanzishwa.

Mwaka 1957 Indonesia ilishindwa kupewa kibali cha Umoja wa Mataifa kuwa kisiwa kiwe chini yake. Waholanzi waliendelea kuandaa uchaguzi na bunge la kwanza lilitokea mwaka 1961.

Katika Indonesia rais Suharto aliwahutubia wananchi kujiandaa kwa mapambano makali ya kutwaa Guinea Mpya. Kwenye Januari 1962 Indonesia ilivamia koloni. Waholanzi hawakuwa tayari kupiga vita tena, na Marekani iliwashawishi kuacha eneo hilo kwa Indonesia.

Katika mapatano ya 15 Agosti 1962 yaliyotiwa sahihi kwenye makao makuu ya UM mjini New York, eneo liliwekwa kwa muda chini ya mamlaka ya Umoja wa Mataifa kuanzia Oktoba 1961, na kwenye Mei 1961 ilikabidhiwa kwa Indonesia. Katika mapatano Indonesia ilikubali kuwapa watu wa eneo nafasi ya kupiga kura juu ya uhuru au kubaki katika Indonesia hadi mwaka 1969.

Mwaka 1969, Indonesia haikutekeleza masharti, badala ya kura ya watu wote jeshi lake liliteua watu 1,025 ambao walipiga kura ya wazi; wote walikubali kubaki Indonesia. Watazamaji walisikia kutoka kwa wajumbe kwamba walitishiwa kabla ya kura wakaogopa usalama wao wenyewe na usalama wa familia zao.

Katika miaka iliyofuata, kulikuwa na upinzani dhidi ya utawala wa Indonesia iliyogandamizwa mara kwa mara na jeshi la Indonesia. Kampeni ya Free West Papua Campaign inajaribu kutafuta msaada wa kitaifa kwa jitihada za uhuru.

## Marejeo
## Viungo vya Nje
* The Dutch New Guinea Dispute – Operation Trikora 1961–1962
* Dutch New Guinea in HD Color 1949–1962
* Dutch New Guinea Dispute 1949–1962
* Profile at World Statesman