open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barbara wa Matamba

**Barbara Mukambu Mbandi** (aliyefariki 1666) alikuwa malkia mtawala wa Ufalme wa Ndongo na Ufalme wa Matamba kuanzia mwaka 1663 hadi 1666. Pia anajulikana kama Kambu.

Alikuwa dada wa Nzinga wa Ndongo na Matamba,malkia Ana I Nzinga, ambaye aliuunganisha ufalme wa Ndongo na Matamba. Dada yake alipanga ndoa yake na jenerali wake João Guterres Ngola Kanini, na kumteua kuwa mrithi wake na kumrithi. Barbara alitekwa na Wareno, na kuwekwa mateka wakati wa mazungumzo kati yao na dada yake. Mwaka 1656, kuhusiana na kuachiwa huru kwa Barbara kutoka kwa Wareno kwa kubadilishana na mamia ya watumwa, Nzinga alisaini mkataba wa amani na Wareno na kurejea Ukristo. Baada ya kifo cha Nzinga, Barbara alimrithi kwenye kiti cha enzi. Yeye na mwenziwe walilazimika kupigana na *Njinga Mona* kwa kiti cha enzi katika vita vya wenyewe kwa wenyewe ambavyo vilimalizika baada ya mwana wao kurithi kiti cha enzi mwaka 1680.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1666
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:Wanasiasa wa Angola
Fatuma binti Yusuf al-Alawi

**Fatuma binti Yusuf al-Alawi** (takriban 1650 – 1715) alikuwa malkia wa Unguja katika Zanzibar ya kabla ya Sultaniya. Alikuwa mfuasi wa Wareno katika vita vyao dhidi ya Oman, na alituma misaada kwa Wazungu wakati wa Kuzingirwa kwa Ngome ya Yesu. Alikamatwa wakati wa uvamizi wa Oman uliofuata wa Zanzibar na kuhamishiwa Oman. Kuruhusiwa kurudi mwaka 1709, alitawala kisiwa hicho kama dola mdhamini wa Oman kwa muda wa maisha yake yote.

## Maisha 
Fatuma binti Yusuf al-Alawi (pia anaitwa Fatima) alizaliwa takriban mwaka 1650.

Fatuma aliolewa na binamu yake Abdullah, Mfalme wa Utondwe, ufalme wa Waswahili kwenye pwani ya Afrika kinyume na Zanzibar. Walikuwa na mwana, Hasan.

Malkia Fatuma alitawala katika kipindi cha mpito katika Afrika Mashariki kutoka kwa Wareno wakoloni hadi nguvu inayozidi kuongezeka ya Oman. Fatuma aliendelea kuwa mwaminifu kwa Wareno, akijaribu kurejesha ugavi wa Ngome ya Yesu, huko Mombasa (Kenya ya leo) kabla ya kuanguka kwa Omanis katika Uzingiraji wa Ngome ya Yesu 1696–98. Ripoti nyingine inasema kwamba alituma meli kupambana na meli za Oman. Pia ilisemekana kwamba Fatuma alisafiri hadi Goa ya Wareno kutafuta wapiganaji wa kujaza ngome iliyozingirwa. 

Baadaye, Zanzibar ilishambuliwa na Omanis ambao waliangamiza makazi ya Wareno huko na kujenga Ngome ya Kale ya Zanzibar katika eneo la kanisa la Kireno na nyumba ya mfanyabiashara. Waoman walikuwa na moja ya mizinga mitatu katika Ngome ya Kale iliyoelekezwa kwenye ikulu ya Fatuma ili kuhakikisha utii wake na kumzuia kuwasiliana na Wareno huko Msumbiji. Fatuma alifariki mwaka 1715 na kuzikwa katika eneo la familia lililokuwa moja kwa moja kusini mwa ngome. Fatuma alifuatiwa na Hasan. Mjukuu wake, mwana wa Hasan, alikuwa mtawala wa pili kutoka mwisho wa Zanzibar kabla ya kuundwa kwa Sultaniya ya Omani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1650
Jamii:Waliofariki 1715
Jamii:Wanawake wa Zanzibar
Jamii:Wanasiasa wa Zanzibar
Ana III wa Matamba

**Ana III Guterres** (aliyefariki 1767) alikuwa malkia mtawala wa Ufalme wa Ndongo na Ufalme wa Matamba (leo Angola) kuanzia mwaka 1758 hadi 1767.

Alikuwa binti wa malkia *Ana II Guterres* wa Matamba na dada wa malkia *Verónica II Guterres* wa Matamba. Alikuwa na watoto wawili, *Kamana* na *Murili*. Mwaka 1756, mama yake alifariki na kurithiwa na dada yake Verónica II, ambaye alikuwa mrithi na malkia mteule wa mama yao. Mwaka 1758, baada ya kuwa madarakani kwa takriban miaka miwili tu, Verónica II alipinduliwa kwa mapinduzi ya serikali na dada yake, ambaye alitwaa kiti cha enzi chini ya jina la Ana III na kumhukumu dada yake kuuawa kwa kukatwa kichwa. Ana III alitawala kwa takriban miaka kumi na miwili.
## Kuanguka kwake
Mwaka 1767, alipinduliwa na kuuawa na mpwa wake Francisco II Kalwete ka Mbandi (labda mwana wa Verónica II). Kifo chake kilisababisha mgogoro wa urithi uliokuwa ukiendelea kwa muda mrefu, ambapo watoto wake wawili waliondoka kwenda Kidona Kwanza, ambapo walitangaza Ufalme wa Jinga chini ya uongozi wa malkia Kamana, wakipinga haki ya Francisco II baada ya mama yao na kuanzisha Ufalme wa ushindani ndani ya mipaka ya Ufalme wake. Mgogoro huo ulidumu hadi mwaka 1800, ambapo Francisco II alitambua Ufalme wa Jinga na kumkubali Kamala kuwa na haki ya kutawala huko. Ufalme wa Ndongo na Matamba haukuungana hadi mwaka 1810, wakati Francisco II na Kamala walipofariki na Wareno wakamsaidia mwana wa Kamala Ndala Kamana (aliyefariki 1833), alipoweza kuunganisha Ufalme chini ya utawala wake mwenyewe.

;Mada:
* Kamana (d. 1810), Malkia mtawala wa Jinga 1767-1810. 
* Binti wa Kifalme Murili

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1767
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:Wanasiasa wa Angola
Dulce Braga

**Dulce Braga** (alizaliwa 16 Aprili 1958) ni mwandishi kutoka Angola na mwandishi wa riwaya ya wasifu ya *Sabor de Maboque*, iliyochapishwa mnamo 2009. Katika riwaya, Braga anasimulia uzoefu wake mnamo 1975, mwanzoni mwa Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Angola.

Akiwa na umri wa miaka 16, alikimbilia Brazil pamoja na familia yake kwa sababu ya vita. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Wanawake wa Angola
Jamii:Waandishi wa Angola
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Tebogo Tau

**Tebogo Tau** ni jaji wa Botswana kwa sasa anahudumu kama rais wa Mahakama ya Rufaa (Botswana).

Aliteuliwa tarehe 1 Desemba 2021 na Rais Mokgweetsi Masisi. Hapo awali, Tau aliwahi kuwa msajili msaidizi mwandamizi wa Mahakama Kuu ya Lobatse.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Nancy Agag

**Nancy Agag** (pia inaandikwa **Nancy Ajaj** , alizaliwa 2 Machi 1979) ni mwanamuziki wa kisasa na mwimbaji-mtunzi wa nyimbo wa Sudan na msanii wa kurekodi. Katika muziki wake, anachanganya nyimbo zote mbili za wanamuziki wakubwa wa Sudan pamoja na nyimbo zake mwenyewe. Nyimbo zake zina sifa ya mpangilio wa kisasa, zinazochezwa na bendi yake ya wanamuziki wa kitaalamu, na anafurahia umaarufu mkubwa nchini Sudan na nje ya nchi.

## Maisha binafsi na kazi ya kisanii
Nancy Agag alizaliwa Omdurman na kukulia Uholanzi, ambapo alisoma Historia ya Jamii na muziki. Baba yake, Badr al-Din Ajaj, pia mwanamuziki na mtunzi mashuhuri, aliuawa, aliporejea Sudan.

Kuanzia 2004 na kuendelea, Nancy Agag na bendi yake wametumbuiza matamasha mengi Sudan, Marekani, Uingereza, Kanada, Qatar na Uholanzi.
Nancy Agag alikuwa mmoja wa waimbaji wachache wa kike walioonekana wakiwa wamevalia mavazi ya kisasa ya Magharibi, hata bila hijabu ambayo ilikuwa lazima wakati wa serikali ya Omar al Bashir hadi 2019. Kabla ya kufutwa kwa *Umma. Sheria ya Amri*, mamlaka ilikuwa imeweka vizuizi vingi vya kuonekana kwa wanawake hadharani.

Wakati wa mapinduzi ya Sudan ya 2018/19, alichapisha wimbo unaoitwa *Kuzaliwa*, ambao kulingana na uteuzi wa nyimbo za Sudan *Sauti za Sudan*, unaelezea "hisia za Sudan. Mapinduzi ya Desemba".

## Marejeo
## Viungo vya nje vya video za muziki
* "Kuzaliwa" ("ميلاد") na Nancy Ajaj na tafsiri ya Kiingereza na maoni juu ya maandishi
*Ahibak kwenye Al Shoorok TV
* Ahibak kutoka vikao vya jikoni vya Goethe Institut
* Andarea
* Hanin
* Al shoog wa al raid
* Onyesha reel 2015 (dondoo za matamasha na mahojiano)

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Wanamuziki wa Sudan
Tibati Nkambule

**Tibati Madvolomafisha Nkambule** (aliyefariki 1895), alikuwa Mfalme Mdogo na *Indlovukati* wa Uswazi kutoka mwaka wa 1889 hadi 1894 wakati wa ukosefu wa utu uzima wa mjukuu wake mfalme Ngwane V.

Alikuwa ameolewa na Mswati II (aliyefariki 1868), na mama wa mfalme wake Mbandzeni (Dlamini IV) kati ya mwaka wa 1875-1889.

Tibati amekuwa aliitwa  mtu*imara, mwenye kufuata mila, na mwenye heshima miongoni mwa wenzake*. 
Aliiongoza nchi wakati wa kipindi cha machafuko kabla ya ufalme kuwekwa chini ya utawala wa Jamhuri ya Afrika Kusini mwaka 1894.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 1895
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Nancy Bates (mwanatakwimu)

**Nancy A. Bates** ni mwanatakwimu ambaye anafanya kazi kama mtafiti mkuu katika Ofisi ya Sensa ya Marekani. Bates alipata digrii za bachelor na masters kutoka Chuo Kikuu cha Oklahoma mnamo 1985 na 1987, na alianza kufanya kazi katika ofisi ya sensa mnamo 1988.

Mnamo 2013, Chuo Kikuu cha Oklahoma kilimtaja kama Mhitimu Mashuhuri. Bates ni rais wa zamani wa Washington katika chama cha takwimu na mwanzilishi wa sura ya Delta Mike ya timu ya wanawake ya takwimu. Mnamo 2019, Bates alitunukiwa Tuzo ya Utumishi wa Umma ya Utafiti wa Maoni ya Umma ya Marekani.

## marejeo
Mary Batcher

**Mary Katherine Batcher** ni mwanatakwimu wa Marekani ambaye ni mwenyekiti wa Taasisi ya Kitaifa ya Sayansi ya Takwimu.

## Elimu na taaluma 
Batcher alipata digrii ya bachelor, digrii ya masters, na udaktari katika Chuo Kikuu cha Maryland, College Park. Alifanya kazi kama mwanatakwimu katika Kituo cha Kitaifa cha Takwimu za Elimu, na akawa Mkuu wa Usaidizi wa Kitakwimu katika Idara ya Takwimu ya Mapato ya Huduma ya Mapato ya Ndani. Yeye pia ndiye mwanzilishi wa kampuni ya ushauri ya BDS Data Analytics [Uchanganuzi wa Data].

## Utambuzi 
Mnamo 2003, Batcher alichaguliwa kama Mshirika wa Chama cha Takwimu cha Marekani. Yeye pia ni Mwanachama Aliyechaguliwa wa Taasisi ya Kimataifa ya Takwimu. Mnamo 2012 alishinda Tuzo ya Waanzilishi wa Chama cha Kitakwimu cha Marekani.

Batcher alikuwa rais wa Caucus for Women in Statistics [kwa Wanawake katika Takwimu] kwa muhula wa 1995. Alikuwa rais wa Washington Statistical Society [chama cha takwimu wahington] kwa 1999-2000.

## Marejeo
Carmen Batanero

**Carmen Batanero** ni mwalimu wa takwimu wa Uhispania, na mhadhiri mwandamizi katika Idara ya Hisabati ya Chuo Kikuu cha Granada, Uhispania. Anajulikana kama mtetezi wa elimu ya takwimu. Batanero ni mwanachama wa kudumu wa Chama cha Kimataifa cha Elimu ya Kitakwimu, na aliwahi kuwa rais wa chama kuanzia 2001 hadi 2003. Ameandika kwa ushirikiano makala nyingi za kitaaluma katika nyanja za elimu ya hisabati na takwimu katika miongo miwili iliyopita, na amepewa sifa katika vitabu viwili vya kiada vya takwimu. Michango yake inamweka kama mmoja wa watafiti mashuhuri katika taasisi yake. Dk. Batanero alipata shahada yake ya udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Granada mwaka wa 1983, kwa tafiti [thesis] ya nadharia Modelos de choque ya exposición intermitente a riesgo de fallo.

## Marejeo 
Jamii:wanasayansi wa Hispania
M. J. Bayarri

**María Jesus (Susie) Bayarri García** (16 Septemba 1956 - 19 Agosti 2014) alikuwa mwanatakwimu wa Kihispania.

## Elimu na taaluma 
Baada ya kupata digrii ya bachelor mnamo 1976, digrii ya uzamili mnamo 1979, na udaktari mnamo 1984 (katika hisabati) kutoka Chuo Kikuu cha Valencia, Bayarri alibaki chuo kikuu kama mshiriki wa kitivo kwa kazi yake yote. Baada ya kifo cha mumewe mwaka wa 1984, alikua msomi wa Fulbright, na alitembelea Marekani mara kwa mara, na kuwa profesa msaidizi katika Chuo Kikuu cha Duke.

## Marejeo 
Jamii:wanasayansi wa Hispania
Dido

[thumb|right|Shujaa wa Trojan [Aeneas anamwambia Dido kuhusu Trojan War (Guérin, 1815). Katika *Aeneid* Dido anampenda Aenea na anavunjika moyo anapoondoka.]]
**Dido** (au Elissa, kwa lugha ya Kigiriki na Kilatini) alikuwa mwanzilishi na malkia wa kwanza wa mji-milki wa Kifinisia wa Karthago (uliyopo Tunisia), mwaka 814 KK. Kulingana na hadithi, yeye alikuwa malkia wa mji-milki wa Finisia wa Tiro uliyopo Lebanon) ambaye alikimbia utawala wa kikatili ili kuanzisha mji wake mwenyewe katika Afrika Kaskazini Magharibi. Taarifa kuhusu Dido inatokana na vyanzo vya Kigiriki na Kirumi vya zamani, vyote vikiandikwa baada ya kuanzishwa kwa Kartago, hivyo ukweli wake bado haujathibitishwa. Marejeo ya kale kuhusu Dido yanadaiwa kuwa ya Timaeus, aliyekuwa akifanya kazi karibu na mwaka 300 KK, takribani karne tano baada ya tarehe inayotolewa kwa kuanzishwa kwa Kartago.

Maelezo kuhusu tabia, maisha, na jukumu la Dido katika kuanzisha Kartago yanajulikana zaidi kupitia hadithi iliyotolewa katika mashairi ya Kiroma ya Aeneid, iliyoandikwa karibu mwaka wa 20 KK, ambayo inaeleza hadithi ya kihistoria ya shujaa wa Troia, Aeneas. Dido anaelezwa kama mwanamke mwerevu na mjasiriamali ambaye alikimbia ndugu yake mkatili na dikteta, Pygmalion, baada ya kugundua kwamba alikuwa na jukumu katika kifo cha mumewe. Kupitia busara na uongozi wake, mji wa Kartago ulianzishwa na kufanikiwa.

Dido bado ni mtu maarufu katika tamaduni na sanaa za Magharibi tangu Renaissance mapema hadi karne ya 21. Katika karne ya 20, aliteuliwa pia kama alama ya kitaifa katika uzalendo wa Tunisia, hivyo wanawake wa Tunisia wanaweza kufafanuliwa kwa mfano wa kishairi kama "Watoto wa Dido".

Dido (Elissa) pia amewahi kuwakilishwa kwenye sarafu ya Tunisia mnamo mwaka wa 2006.

## Marejeo 
Jamii:wanasiasa wa Lebanoni
Jamii:wanasiasa wa Tunisia
Jamii:Wanawake wa Tunisia
Meriem Belmihoub

**Meriem Belmihoub-Zerdani** (1 Aprili 1935 – 27 Julai 2021 alikuwa mpigania uhuru wa Algeria, mwanasheria na mtetezi wa haki za wanawake.

## Maisha 
Kama mwanafunzi katika kitivo cha sheria, mnamo Mei 1956 Belmihoub alikua mmoja wa wanafunzi wa kwanza kuitikia wito wa National Liberation Front kuhudumu kama muuguzi pamoja na mapambano ya kutumia silaha kwa ajili ya uhuru wa Algeria. Akiwa amefungwa nchini Ufaransa kwa shughuli yake ya kutoa huduma za matibabu kwa wanajeshi wa Algeria, yeye na wafungwa wengine wanawake walipinga kufungwa kwao kwa barua ambazo zilichapishwa tena na shirika la kibinadamu la Ufaransa la Secours populaire français, na pia katika vijitabu vya Kamati ya Wanafunzi Wanawake yenye makao yake mjini Tunis. Algeria, Tunisia na Morocco

Belmihoub alikua naibu katika Bunge la Katiba la 1962-3. Alichangia katika mfululizo wa makala zilizochapishwa na gazeti la kila siku la Le Peuple mnamo Agosti 1963, aliuliza swali 'Je, kuna tatizo la wanawake wa Algeria?':

Hatuwezi kuzungumza juu ya ukombozi wa wanawake kwa kuzungumza juu ya pazia na mila, lakini kwa kumpa kazi.

Mnamo 1964 Belmihoub alikua mmoja wa wanawake wawili wa asili wa Algeria walioitwa kwenye Baa ya Algiers.

Amewahi kuwa Makamu Mwenyekiti wa Mkataba wa Kutokomeza Aina Zote za Ubaguzi Dhidi ya Wanawake (CEDAW).  Mnamo 2012 alipinga kutengwa kwa maveterani wa wanawake kutoka kwa ofisi ya Shirika la Kitaifa la Mashujaa wa Vita (ONM):

Miaka hamsini baada ya uhuru, inasikitisha kwamba maveterani wa kike hawajawakilishwa katika afisi hii. Tuliingia kwenye maquis, tukapigana sawa na wanaume. Tunaomba sehemu yetu. Katiba iliweka usawa wa kijinsia.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Algeria
Myriam Ben

**Myriam Ben** (10 Oktoba 1928 - 2001) alikuwa mwanaharakati, mwandishi wa riwaya, mshairi, na mchoraji wa Algeria.

## Maisha ya zamani
Marylise Ben Haïm alizaliwa Algiers mnamo Oktoba 10, 1928. Baba yake Moses Ben Haïm alikuwa wa Yudaized Berber na alikuwa mkomunisti ambaye alitumikia katika jeshi la Ufaransa wakati wa Mapinduzi ya Oktoba, na mama yake Sultana Stora, alikuwa mwanamuziki wa Kiyahudi wa Andalusi.

Mnamo 1952, Ben alipokea mgawo wake wa kwanza akiwa mwalimu katika shule katika kijiji cha Aboutville (sasa kinaitwa Aïn El Hadjar, Bouïra). Kilikuwa kijiji maskini na shule ilikuwa katika hali mbaya lakini alikuwa na shauku juu ya jukumu lake. Wazazi walipoona aibu kuwapeleka watoto wao shule kwa sababu hawakuwa na viatu, Ben alikuwa akienda kuwachukua. Kuanzia 1954, ahadi za kisiasa za Marylise zilimlazimisha kutembea ardhini na akaacha kuruka. Alichapisha idadi ya mikusanyo ya mashairi, mkusanyo wa hadithi fupi (Ainsi naquit un homme, 1982), na riwaya ya Sabrina (1986), kazi yake ndefu zaidi. 

Ben pia alisherehekewa kwa michoro yake ya kufikirika. 

## Kustaafu Ufaransa
Mnamo 1991, Algeria ilipoingia katika kipindi cha vita vya wenyewe kwa wenyewe, Ben alihamia Ufaransa. Katika riwaya ya Ben, Nora, anaandika kuhusu matumaini kwa Algeria ambapo wasichana wana "uwezo sawa wa kupata elimu". Alitamani kuwa na jamii ya baadaye ya Algeria ambayo ilikuwa jumuishi. 

Aliendelea kuandika na kupaka rangi hadi kifo chake mwaka wa 2001. 

## Machapisho
* *Le soleil assassiné*, L'Harmattan, Paris, 2002.  (poetry)
* *Au carrefour des sacrifices*, L'Harmattan, Paris, 2000. (poetry)
* *Quand les cartes sont truquées*, L'Harmattan, Paris, 2000.  (memoir)
* *Leïla: Les enfants du mendiant*, L'Harmattan, Paris, 1998.  (play)
* *Ainsi naquit un homme*, L'Harmattan, Paris, 1993. 
* ''Sabrina, ils t'ont volé ta vie'', L'Harmattan, Paris, 1992.  (novel)
* *Sur le chemin de nos pas*, L'Harmattan, Paris, 1984. (poetry)
* ''L'âme de Sabrina'', L'Harmattan, Paris, 2001. (short story)

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Algeria
Jamii:Wanawake wa Algeria
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Takahatenamun

thumb|Gebel Barkal, Hekalu la Mut: Taharqa, akifuatiwa na malkia Takahatamun anayetikisa sistrum na kutoa sadaka kwa Amun na Mut.
 alikuwa malkia wa Nubia aliyeishi wakati wa Dola la Misri katika Kipindi cha  karne ya 25.

## Familia 
Takahat(en)amun alikuwa binti wa Mfalme Piye na mke-ndugu wa Mfalme Taharqa. Aliheshimiwa na kupewa vyeo vingi: Mwanamke Mshindi (iryt p't), Mkuu wa Sifa (wrt hzwt), Mke wa Mfalme (hmt niswt), Mwanamke wa Wanawake Wote (hnwt hmwt nbwt), na Dada wa Mfalme (snt niswt).

## Uthibitisho 
Takahat(en)amun anajulikana kutokana na picha ya hekalu ya Mut huko Gebel Barkal ambapo anaonekana akisimama nyuma ya Taharqa ambaye anatoa sadaka kwa Amun-Re na Mut.
George Andrew Reisner alipendekeza kuwa Takatamun huenda alizikwa huko Nuri katika Kaburi namba 21. Hata hivyo, kaburi hilo lina tarehe ya enzi ya Mfalme Senkamanisken, maana malkia angekuwa lazima afariki akiwa na umri wa miaka sabini au zaidi ikiwa angezikwa hapo.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Sudan
Jamii:wanasiasa wa Sudan
Baya Jurquet

**Baya Jurquet** (Algiers, Algeria, 9 Aprili 1920 - Marseille, Ufaransa, 7 Julai 2007) alikuwa mwanamke mwanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi na ukoloni. 

Alifanya kazi kwa ajili ya kuwakomboa wanawake nchini Algeria. Alitetea utetezi na uendelezaji wa haki ya kujitawala na dhidi ya ukoloni nchini Algeria.

Jamii:Wanaharakati wa Algeria
Tabiry

**Tabiry** alikuwa malkia wa Nubia ambaye aliishi wakati wa Dola la Misri katika Kipindi cha karne ya  25.

## Wasifu 
Tabiry alikuwa binti wa Alara wa Nubia na mkewe Kasaqa na mke wa Mfalme Piye. Alitumia majina kadhaa ya kuvutia: Malkia Mkuu, wa kwanza wa ukuu wake (hmt niswt 'at tpit n hm.f) (malkia mwingine pekee kushikilia cheo cha Malkia Mkuu alikuwa Nefertiti) na "Mkuu wa Kigeni" (ta-aat-khesut). Pia alikuwa na majina ya kawaida kama Mke wa Mfalme (hmt niswt), Binti wa Mfalme (s3t niswt), na Dada wa Mfalme (snt niswt).

Tabiry alizikwa katika piramidi huko El-Kurru (K.53). Stela ya mazishi iliyochongwa kutoka kwa kaburi lake inamtaja kuwa binti wa Alara wa Nubia na mke wa Piye. Stela hiyo sasa iko Khartoum. Stela inampa Tabiry majina zaidi. Awali, Reisner alikuwa ametafsiri mojawapo ya majina yake kama 'mkuu mkuu wa Temehu' (Wa Libya wa kusini), na kuhitimisha kuwa nyumba ya kifalme ya Kush ilikuwa kwa namna fulani inahusiana na Wa Libya. Wengine wameonyesha kuwa jina lake linapaswa kusomwa kama "Mkuu (au 'Mkuu') wa Wakaazi wa Jangwani", ikionesha jinsi jina lake linavyomhusisha na Wa Nubia.

Ushabti wa bluu wa Tabiry sasa uko katika Makumbusho ya Petrie huko London.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Sudan
Jamii:Wanawake wa Sudan
Khensa

**Khensa** ( Khenensaiuw ) alikuwa malkia wa Nubia katika Kipindi cha 25 cha Dola la Misri.

Khensa anatajwa kama Mke wa Mfalme na Dada wa Mfalme pamoja na Mfalme Piye. Hii inaashiria kuwa alikuwa mke-ndugu wa Farao na hivyo labda alikuwa binti wa Kashta na Pebatjma.

Majina yake kamili ni pamoja na: Mwanamke Mshindi (iryt p't), Mkuu wa Sifa (wrt hzwt), Tamu ya Upendo (bnrt mrwt), Mpendwa wa Wadjet (mryt w3Dt), Bibi wa Neema (nbt im3t), Malkia wa Wanawake Wote (hnwt hmwt nbwt), Mke wa Mfalme (hmt niswt), Malkia Mkuu wa Mfalme (hmt niswt wrt), Bibi wa Misri ya Juu na Chini (hnwt Sm'w mhw), Bibi wa Ardhi Mbili (hnwt t3wy), Binti wa Mfalme (s3t niswt), Dada wa Mfalme (snt niswt), na yule anayempatanisha Mfalme kila siku (shtp niswt m hrt hrw).

Khensa ameandikwa kwenye sanamu Louvre E 3915 - pamoja na Piye - iliyotolewa kwa mungu Bastet. Alizikwa katika piramidi huko el-Kurru (Ku4). Kaburi lilikuwa bado na sehemu za vifaa vya mazishi kama meza ya sadaka, vyungu, vyombo vya kuhifadhia viungo vya mwili, n.k.

## Marejeo
Sindiswa Dlamini

thumb|Dlamini (2024)
**Sindiswa Dlamini** (alizaliwa 7 Januari 1995) ni mshindi wa mashindano ya urembo wa Eswatini. Mwaka wa 2016, alitawazwa kuwa Miss Cultural Heritage 2016–2017. Dlamini aliteuliwa kuwa mke wa Mswati III, na hivyo kuwa mwanachama wa familia ya kifalme ya Swazi. Yeye ni mke wa kumi na nne wa mfalme na anajulikana kwa jina la **Inkhosikati LaFogiyane**.

## Wasifu 
Sindiswa Dlamini alielimishwa katika Shule ya Upili ya St. Francis huko Mbabane, na akahitimu mwaka 2012. 

Alijitokeza katika Shindano la Urembo la Utamaduni wa Eswatini katika Hoteli ya George huko Manzini, na akafika hatua ya fainali ya mashindano.  Jukwaa lake kama Miss Utamaduni wa Kitamaduni lilikuwa kuhamasisha utamaduni wa Swazi kwa vijana na kuwatia moyo kuupa kipaumbele utamaduni wao. Timothy Mtetwa, Gavana wa Kijiji cha Kifalme cha Ludzidzini, alitangaza kwa vyombo vya habari kuwa mfalme alikuwa amemchukua *Liphovela* mpya (mchumba wa kifalme). Mswati III alimtambulisha Dlamini kwa umma wakati wa sherehe nyingine ya Umhlanga.  Yeye na Mswati III wana watoto wawili, Princess Ntsandvweni na Princess Nolikhwa.

Vyombo vya habari vya kimataifa, nje ya Eswatini, viliripoti kwamba Dlamini alikuwa katika mahusiano ya kimapenzi na wana wa mfalme, Prince Majahawonkhe Dlamini na Prince Bandzile Dlamini, kabla ya kujihusisha nao kimapenzi.

Amehusishwa kama mke wa kumi na nne na mke wa kumi na tano wa Mswati III, na rasmi anazingatiwa kuwa mke wake wa kumi na nne kwani mke mwingine aliondoka katika familia ya kifalme.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Wanawake wa Eswatini
Jamii:Wanasiasa wa Eswatini
Ranavalona II

**Ranavalona II** (1829 – 13 Julai 1883) alikuwa Mfalme wa kike wa Madagascar kutoka mwaka 1868 hadi 1883, akichukua nafasi ya Mfalme Rasoherina, ambaye alikuwa binamu yake wa karibu zaidi. Anakumbukwa zaidi kwa kuifanya mahakama ya kifalme kuwa ya Kikristo wakati wa utawala wake.

## Maisha ya zamani 
Ranavalona II alizaliwa akiwa Princess Ramoma mwaka 1829 huko Ambatomanoina, karibu na Antananarivo katika milima ya kati, kwa Prince Razakaratrimo na mkewe Princess Rafarasoa Ramasindrazana. Kama kijana, yeye, kama binamu yake Rasoherina, aliolewa na Mfalme Radama II na akawa mjane baada ya kuuawa kwake katika mapinduzi ya watawala wa kikabaila mwaka 1863. Waziri mkuu wakati huo, Rainivoninahitriniony, alicheza jukumu kuu katika njama ya mauaji na kulaaniwa kwa hadharani kulimfanya aondolewe kutoka kwenye wadhifa wake. Nafasi ya waziri mkuu ilijazwa na ndugu yake mdogo Rainilaiarivony, ambaye alioa Malkia Rasoherina na kisha, baada ya kifo chake, akasaidia kumtambulisha Ranavalona II kuwa malkia wa Madagascar na kwa kumwoa ili kudumisha nafasi yake.

Wakati wa miaka yake mahakamani, Ramoma mdogo alifundishwa na wamishonari wa Kiprotestanti ambao walimwathiri sana katika mitazamo yake ya kidini na kisiasa. Alianza kuwa na msimamo mzuri zaidi kuelekea imani za dini ya Kikristo.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1829
Jamii:Waliofariki 1883
Mercy Johnson

thumb|Mercy Johnson Mnamo 2018
**Mercy Johnson Okojie** (alizaliwa Agosti 28, 1984) ni mwigizaji, mkurugenzi na mtayarishaji wa filamu wa Nigeria. Alisoma elimu ya Sekondari katika shule iitwayo River state na pia akasoma shule ya sekondari ya Navy huko Port Harcout katika Jimbo la River, Nigeria. Baada ya kumaliza elimu yake ya Sekondari alienda kuigiza katika filamu inayoitwa "The Maid" na baadaye aliigiza katika filamu tofauti tofauti kama vile "Hustlers", "Baby Oku" huko Marekani na "War in the Palace"

## Maisha ya Zamani 
Mercy Johnson anatokea Okene katika Jimbo la Kogi, lililoko katika ukanda wa kati wa nchi ya  Nigeria. Alizaliwa katika mji wa Lagos, baba yake Daniel Johnson alikua ni afisa wa zamani wa Jeshi la Majini na mama yake alikua anaitwa Elizabeth, Mercy ni mtoto wa nne katika familia ya watoto saba. Alianza elimu ya shule ya msingi huko Calabar, katika Jimbo la Cross River lililopo kusini mwa Nigeria. Baba akiwa afisa wa Jeshi la Majini alihamishwa katika mji wa Lagos, Mercy aliendelea na elimu yake katika shule ya msingi ya Jeshi la wana maji la Nigeria. Na baada ya hapo alisoma shule ya sekondari Rivers State kwa elimu ya sekondari na akajiunga na mafunzo ya wanajeshi wa maji huko Port Harcourt, River State.

## Kazi 
Baada ya kumaliza elimu yake ya Sekondari alienda kuigiza katika filamu inayoitwa "The Maid" na baadaye aliigiza katika filamu tofauti kama vile "Hustlers", "Baby Oku" huko Marekani na War in the Palace. Mwaka 2009, alishinda tuzo ya mwigizaji bora katika sherehe za African Movie Awards kutokana na uigizaji wake katika filamu ya "Live to Remember". Na tuzo ya mwigizaji bora katika tuzo za Africa Magic Viewers Choice Awards za mwaka 2013 kupitia filamu ya vichekesho inayoitwa "Dumebi the Dirty Girl". Mnamo Desemba 2011, aliorodheshwa kama mtu maarufu wa Nigeria aliyetafutwa zaidi kwenye Google. Mnamo Aprili 1, 2017 alipata cheo ya kuwa Msaidizi Mwandamizi Maalum wa Gavana wa Jimbo la Kogi katika burudani, sanaa na utamaduni.

Mercy Johnson alipigwa marufuku kuigiza kutokana na kua ghali sana mnamo Novemba 3, 2013, watayarishaji wa filamu wa Nollywood walimtishia kumzuia kwasababu ya kua na mahitaji makubwa. Yeye na waigizaji wengine maarufu wa Nollywood kama vile Genevieve Nnaji, Omotola Jalade Ekeinde, Richard Mofe Damijo, Emeka Ike, Ramsey Nouah, Nkem Owoh, Stella Damasus na Jim Iyke walikatazwa kuigiza kwa madai ya kutaka kulipwa ela nyingi kwa kila filamu. Hata hivyo marufuku hiyo iliondolewa na watayarishaji na wauzaji wa filamu mnamo Machi 9, 2014 baada ya Mercy Johnson kuomba msamaha.

Alikua mutaarishaji na muandaaji wa filamu iitwayo *The Legend of Inikpi*.

## Maisha binafsi 
Mnamo Agosti 27, 2011, aliolewa na Prince Odianosen Okojie.

## Marejeo 
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:CWW24
Jamii:Waliozaliwa 1984
Abar (malkia)

**Abar** alikuwa malkia wa Nubia katika Ufalme wa Kush katika Kipindi cha karne ya 25 cha Dola la Misri. 

Anajulikana kupitia mfululizo wa stela zilizopatikana Sudan na Misri. Maonekano yake yanamthibitisha kuwa mpwa wa Mfalme Alara wa Nubia, aliyeolewa na Mfalme Piye na mama wa Mfalme Taharqa.

Jamii:wanasiasa wa Sudan
Jamii:wanawake wa Sudan
Ichika Egashira

thumb|right|Ichika Egashira
**Ichika Egashira** (alizaliwa 18 Juni 2002) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Japani.Ichika amecheza kama mshambuliaji wa klabu ya River plate.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Jamii:wanawake wa Japani
Lenrie Olatokunbo Aina

**Lenrie Olatokunbo Aina** (alizaliwa tarehe 20 Disemba 1950) ni Profesa wa Sayansi ya Maktaba na Habari, na alikuwa Mkurugenzi wa Maktaba ya Kitaifa ya Nigeria (NLN) Abuja.

## Elimuyake 
Profesa Aina alipata shahada ya kwanza katika kemia kutoka Chuo Kikuu cha Lagos, mwaka wa 1974; Cheti cha Shahada ya Uzamili katika Maktaba, kutoka Chuo Kikuu cha Ibadan, mwaka wa 1976 na M.Phil. Sayansi ya Habari, Chuo Kikuu cha Mji, London, 1980. Mwaka wa 1986, alipata Shahada ya Uzamili katika Masomo ya Maktaba, kutoka Chuo Kikuu cha Ibadan, Ibadan.

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Nigeria
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jun Endo

thumbnail|right|200px|Jun Endo
**Jun Endo** (alizaliwa 24 Mei 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Japani ambaye anacheza kama kiungo mshambuliaji wa klabu ya Angel City FC inayoshiriki ligi ya Wanawake (NWSL) pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Japan. Mwanzoni alichezea klabu ya wanawake ya Nippon TV Beleza huko Nadeshiko na ilishinda michuano ya Women's Club Championship (AFC) mnamo 2019.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Jamii:wanawake wa Japani
Eriko Goya

**Eriko Goya** ni mchezaji wa soka nchini Japani ambae anacheza kama beki wa klabu ya Sanfrecce Hiroshima Regina Fc inayoshiriki ligi kuu ya wanawake (WE league) nchini Japan..

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Jamii:wanawake wa Japani
Djoumbé Fatima

**Djoumbé Fatima** (pia anayejulikana kama *Djoumbé Soudi* au Malkia Jumbe-Souli, 1837 - 1878) alikuwa Sultani wa Mohéli huko Komori kuanzia mwaka 1842 hadi 1865, tena kuanzia mwaka 1874 hadi kifo chake mwaka 1878.

## Maisha ya awali 
Jumbe-Souli alirithi kiti cha enzi cha kisiwa cha Moheli (Mwali) baada ya kifo cha baba yake, Mfalme Ramanateka, anayejulikana pia kama Sultan Abderahmane. Ramanateka alikuwa mwana wa kifalme wa Malagasy ambaye alikimbia kutoka Madagascar baada ya kifo cha Mfalme Radama I. Pia alikuwa binamu wa Mfalme Radama II. Alikuwa na dada, Jumbe-Salama, ambaye alifariki akiwa mdogo.

Mama yake alikuwa Mmerina wa Madagascar. Baba yake, Jenerali Ramanataka, alikuwa ndugu mkwe wa Radama I, Mfalme wa Madagascar. Aliaga dunia mwaka 1842 na Djoumbé akapanda kwenye kiti cha enzi. Mama yake, Ravao, alitawala kama msimamizi kwa muda na baadaye aliolewa na mshauri wa zamani wa mumewe, Tsivandini, mwaka 1843. Aliyegeuka kuwa mwalimu wa Djoumbé na kuanza kutengeneza mipango kwa ajili ya ndoa yake na sultani wa Zanzibar.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
Jamii:Wanawake wa Komori
Jamii:Waliozaliwa 1837
Jamii:Waliofariki 1878
Tomomi Fujimura

**Tomomi Fujimura ** (alizaliwa 30 Mei 1978) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu nchini Japani. Aliwahi kuchezea timu ya taifa ya wanawake ya Japan.
## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Jamii:wanawake wa Japani
Aoba Fujino

**Aoba Fujino** (alizaliwa 27 Januari 2004) ni mchezaji wa soka nchini Japani ambae anacheza kama mshambuliaji wa timu ya taifa ya wanawake nchini Japan pamoja na klabu ya  Tokyo Verdy Beleza inayoshiriki ligi ya wanawake ya WE League.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2004
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Jamii:wanawake wa Japani
Riko Fujita

**Riko Fujita ** (alizaliwa 17 Mei 2000) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Japani ambae anacheza kama beki wa klabu ya wanawake ya  AC Nagano Parceiro Ladies inayoshiriki ligi ya  WE League huko Japani. Riko alicheza kwa mara ya kwanza kwenye Ligi ya WE League mnamo 12 Septemba 2021.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 2000
Jamii:Wachezaji mpira wa Japani
Jamii:wanawake wa Japani
Nouria Benghabrit-Remaoun

**Nouria Benghabrit-Remaoun** (amezaliwa 5 Machi 1952) ni Mwanamke mwanasosholojia na mtafiti wa Algeria. Hapo awali alikuwa amehudumu katika serikali ya Algeria kama Waziri wa Elimu ya Kitaifa.

Kazi yake ya awali ilikuwa mkurugenzi wa Kituo cha Kitaifa cha Utafiti katika Anthropolojia ya Kijamii na Kitamaduni. Alikuwa mwanachama wa Kamati ya Sera ya Maendeleo (CDP), bodi tanzu ya Baraza la Umoja wa Mataifa la Kiuchumi na Kijamii.
Kulingana na gazeti la The Economist,alipokuwa waziri wa elimu, alipendelea matumizi ya Darija kama lugha ya elimu nchini Algeria.Nouria ni mjukuu wa kaka yake Si Kaddour Benghabrit.

## Marajeo
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Wanawake wa Algeria
Jamii:wanasayansi wa Algeria
Nedret Billor

**Nedret Billor** ni mwanatakwimu wa Kituruki anayejulikana kwa kazi yake ya takwimu thabiti na utambuzi wa nje. Yeye ni profesa wa takwimu katika Chuo Kikuu cha Auburn.

## Elimu na taaluma 
Billor alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Ankara mnamo 1983, na kupata digrii ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Çukurova mnamo 1985.

Alirejea katika Chuo Kikuu cha Çukurova kama profesa msaidizi mwaka wa 1993 na akapandishwa cheo na kuwa profesa mshiriki mwaka wa 1997 na profesa mwaka wa 2003. Mnamo 2014, alihamia katika wadhifa wake wa sasa katika Chuo Kikuu cha Auburn.

## Utambuzi 
Billor alikua Mwanachama Aliyechaguliwa wa Taasisi ya Kimataifa ya Takwimu mwaka wa 2012.

## Marejeo 
Jamii:wanasayansi wa Uturuki
Meriem Benmouloud

**Meriem Benmouloud** (kwa Kiarabu: مريم بن مولود; amezaliwa 17 Julai 1980) ni Waziri wa Dijiti na Takwimu wa Algeria. Aliteuliwa kama waziri tarehe 16 Machi 2023. 

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Algeria
Rabea Mechernane

**Rabea Mechernane** (jina la kuzaliwa: Rabea Kerzabi) ni mwanaharakati wa haki za wanawake na mwanasiasa wa Algeria-Qatari. Alikuwa waziri wa mshikamano wa kitaifa na familia wa Algeria katika miaka ya 1990. 

Rabea Kerzabi alikuwa bintiye Mohamed Kerzabi, mwanaharakati wa mapinduzi. Kama waziri wa mshikamano wa kitaifa na familia, alianzisha Jumuiya ya Kusoma na Kuandika ya Algeian (IQRAA). Mnamo 2002 alijiunga na mahakama ya Hamad bin Khalifa Al Thani, Emir wa Qatar.

## Marejeo
Jamii:wanaharakati wa Algeria
Kizimbani

**Kizimbani** ni jina la kata mbili za Jamhuri ya Watu wa Zanzibar, Tanzania:
* Kizimbani (Unguja)
* Kizimbani (Wete)
Kinyasini (Wete)

Kwa kata nyingine yenye jina hili, tazama Kinyasini (Unguja).

**Kinyasini** ni kata ya Wilaya ya Wete katika Mkoa wa Kaskazini Pemba, Zanzibar, Tanzania.

Katika sensa iliyofanyika mwaka 2022 wakazi walihesabika kuwa 4,605 . 

## Marejeo
Jamii:kata za Mkoa wa Pemba Kaskazini
Jamii:Wilaya ya Wete
Arsinoe II

**Arsinoe II** (Kigiriki: Ἀρσινόη, takriban 316 KK - kati ya 270 na 268 KK) alikuwa malkia wa Milki ya Kiptolemaio na mshirikishi wa ufalme huo wa Misri ya Kale. Alipewa cheo cha Misri "Mfalme wa Misri wa Juu na Chini", hivyo kuwa Farao pia.

Arsinoe alikuwa Malkia wa Thrace, Anatolia, na Masedonia kupitia ndoa yake na Mfalme Lisimako. Alikuja kuwa mshirikishi wa ufalme wa Kiptolemaio baada ya ndoa yake na ndugu yake, Firauni Ptolemy II Philadelphus.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Mafarao wa Misri ya Kale
Yeni Kuti

'''Ọmọ́yẹni 'Yeni' Aníkúlápó Kútì''' (anajulikana kama YK, alizaliwa tarehe 24 Mei 1961, England, Ufalme wa Muungano) ni mwanamitindo, mwimbaji na mwamuzi wa Kiingereza mwenye asili ya Nigeria na mzao wa familia ya Ransome-Kuti. Bibi yake alikuwa mwanaharakati wa haki za wanawake nchini Nigeria, Funmilayo Ransome-Kuti. Anikulapo-Kuti aliibuka na wazo la Felabration, tamasha la muziki lililokusudiwa kusherehekea maisha na mchango wa marehemu baba yake Fela Kuti kwa jamii ya Nigeria.

Amezaliwa nchini England, Anikulapo-Kuti ni mtoto wa kwanza wa mwanzilishi wa afrobeat Fela Kuti na mama Mwingereza. Alipomaliza elimu yake ya msingi na sekondari nchini Nigeria baada ya kuondoka Uingereza akiwa na umri wa miaka miwili. Ana diploma katika uandishi wa habari baada ya kuhitimu kutoka Taasisi ya Uandishi wa Habari ya Nigeria. Mwaka 1986, alijiunga na bendi ya Femi kama mwimbaji na mwamuzi baada ya kuacha kazi yake kama mbuni wa mitindo. Kwa sasa anatumika kama msimamizi mwenza wa New Afrika Shrine pamoja na kaka yake Femi Kuti.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Chuo Kikuu cha Jimbo la Adamawa

**Chuo Kikuu cha Jimbo la Adamawa** kipo katika Mubi, katika Wilaya ya Seneti ya Kaskazini ya Jimbo la Adamawa, Nigeria. Kiliundwa mwaka wa 2002 kwa mujibu wa Sheria ya Chuo Kikuu cha Jimbo la Adamawa Na. 10 ya 2001. Kichwa rasmi cha chuo kikuu ni "Kuelekea kuhakikisha maendeleo ya haraka na mageuzi ya Jimbo".Makamu Mkuu wa sasa ni Dk. Stephen Lagu.

## Orodha ya kozi zinazotolewa katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Adamawa 
* Hesabu
* Uchumi wa Kilimo na Mpanuko
* Zoolojia
* Sayansi ya Kilimo na Elimu
* Utozwaji Kodi
* Kilimo
* Sosholojia
* Sayansi ya Kilimo
* Fizikia Safi na Mbadala
* Uzalishaji wa Wanyama
* Utawala wa Umma
* Benki na Fedha
* Masomo ya Elimu ya Msingi
* Kibaiokemia
* Sayansi ya Siasa
* Baiolojia
* Botania
* Fizikia
* Mikrobiolojia
* Utawala wa Biashara
* Hisabati
* Mawasiliano ya Umma
* Masoko
* Kemia
* Sayansi ya Kompyuta
* Sayansi ya Kompyuta na Hisabati
* Uzalishaji wa Mazao
* Elimu ya Mapema ya Utotoni
* Uchumi
* Elimu na Baiolojia
* Elimu na Kemia
* Elimu na Sayansi ya Kompyuta
* Elimu na Uchumi
* Elimu na Jiografia
* Elimu na Hisabati
* Elimu na Sayansi
* Lugha ya Kiingereza

## Ujenzi wa Jengo Jipya 
Tarehe 21 Machi, kulikuwa na idhini ya ujenzi wa jengo jipya la kitivo katika shule.

## Baraza la Uongozi 
Mwanzoni mwa Aprili 2024, serikali ya jimbo ilizindua baraza jipya la uongozi katika shule, ambalo linajumuisha mwenyekiti na wajumbe wa baraza la mawaziri na mwenyekiti.

## Marejeo 
Jamii:Vyuo vikuu vya Nigeria
Iseoluwa Abidemi

**Iseoluwa Abidemi** (alizaliwa tarehe 18 Desemba, 2004) ni mwimbaji wa injili wa nchini Nigeria, mwandishi wa nyimbo na mwandaji wa Matamasha ya Iseoluwa. 

Mama yake aligundua vipaji vyake vya muziki akiwa na umri wa miaka mitano na kumweka katika kwaya ya shule yake, ambapo alitoa msaada wa sauti na kuchukua majukumu ya kuongoza.

Alitoa wimbo wake wa kwanza, Iseoluwa, mnamo mwaka wa 2017 na albamu yake ya kwanza, Yes I Can, mnamo mwaka wa 2019. Alikuwa amepewa tuzo ya "Mtu Maarufu wa Muziki wa Kiafrika wa Mwaka" (2019) na Mkutano na Tuzo za Watoto wa Bara la Kiafrika.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2004
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Lindsey Abudei

**Lindsey Chukwufumnanya Abudei**,  ni mwimbaji na mwandishi wa nyimbo kutoka nchini Nigeria. 

Alikuwa akirekodi muziki na kufanya mizunguko ya muziki na wanamuziki wa rap M.I Abaga na Jesse Jagz wakati bado ni mwanafunzi wa sheria mwaka wa 2014. 

Abudei ametoa miradi binafsi kama vile Brown: The EP (2013), ...And the Bass Is Queen (2016), na Kaleidoscope (2023).

## Maisha ya awali na elimu 
Mzaliwa wa eneo linaloongea Kigbo jimbo la Delta, Nigeria, Abudei alizaliwa na kukulia Jos. Alipata shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Jos lakini aliamua kufuata kazi katika muziki baada ya kuhitimu. 

Abudei alizaliwa na wazazi waliohusika katika muziki katika miaka yao ya awali.Alichagua kufanya muziki wa neo-soul na R&B baada ya kusikiliza wasanii kama Stevie Wonder, Roberta Flack, Sade, Prince, Nat King Cole, R.E.M. Skeeter Davis, Andy Williams, The Beach Boys na Omar Lye-Fook.

## Marejeo 
Jamii:1987
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Abiodun Koya

**Abiodun (Abi) Orinayo Koya** (alizaliwa 22 Desemba 1980) ni mwimbaji wa classical na operatic aliyezaliwa nchini Nigeria na kwa sasa anaishi nchini Marekani.

## Wasifu 
Abiodun (Abi) Orinayo Koya alizaliwa katika familia yenye vipaji vya muziki huko Ijebu-Ode, katika Jimbo la Ogun nchini Nigeria, akiwa mtoto wa mwisho kati ya watoto watano. Baba yake alimtambulisha kwa muziki wa classical akiwa na umri wa miaka mitatu. Ndani ya miaka michache, Koya alianza kucheza kinubi na kuimba. 

Mnamo mwaka wa 2001, Koya aliondoka Nigeria na kwenda Marekani, ambapo alisomea Usimamizi wa Biashara katika Chuo Kikuu cha Wilaya ya Columbia. Baadaye, aliendelea kufuatia shahada ya uzamifu katika muziki katika Chuo Kikuu cha Katoliki, mjini Washington D.C. 

Koya anazungumza na kufahamu lugha ya Yoruba kwa ufasaha.

Kama moja ya waimbaji wachache wa opera wenye mafunzo ya kitaalamu kutoka asili ya Kiafrika, Koya anaitwa mwimbaji wa Marais na Wafalme: amewahi kutumbuiza kwa Marais na Makamu wa Marais wa Marekani, Nigeria, Senegal, Ghana, Liberia, na Côte d'Ivoire, na katika maeneo kama vile Ikulu ya White House, sherehe za kuapishwa kwa Rais wa Marekani, na Mkutano Mkuu wa Kitaifa wa Chama cha Demokrasia. Mnamo mwaka wa 2021, Koya aliandika kitabu chenye mashairi 30 yake, kilichoitwa, "The Moods of a Goddess."

Koya alikuwa Mwafrika pekee na mwimbaji wa opera aliyeonekana katika kipindi cha injili cha BET, Bobby Jones Gospel.

Shirika lisilo la kibiashara la Koya, The Abiodun Koya Foundation, linashiriki katika shughuli za uongozi wa kimaadili kwa watoto walio katika hatari nchini Nigeria na Marekani kupitia Mpango wake wa Kuhamasisha Muziki. Shirika lake la hisani pia linatoa masomo kwa wasichana wadogo katika nchi nyingi za Afrika kusini mwa Sahara na kuwasaidia wanawake walio gerezani kote Nigeria.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Zahia Mentouri

**Zahia Mentouri-Chentouf** (Kiarabu: زهية منتوري, aliyeandikwa kwa romanized: Zahiyya Mantūrī; 1947 - 12 Julai 2022) alikuwa daktari wa Algeria na afisa wa serikali ambaye aliwahi kuwa Waziri wa Afya na Masuala ya Kijamii wa Algeria mnamo 1992.

## Maisha ya zamani
Mentouri alizaliwa mnamo 1947 huko Algeria ya Ufaransa. Mnamo 1952, wazazi wake walihamia Ufaransa pamoja na kaka na dada yake, lakini Mentouri aliachwa huko Constantine chini ya uangalizi wa shangazi na mjomba wake. Baadhi ya familia ya Mentouri walipigana na majeshi ya Ufaransa wakati wa Vita vya Uhuru wa Algeria; mjomba na binamu wawili waliuawa na vikosi vya Ufaransa. Wakati akikua, marafiki wengi wa Mentouri walikuwa Pied-Noirs, watu wa kabila la Wafaransa ambao walizaliwa Algeria. Lugha yake kuu ilikuwa Kifaransa, na hakuwa na ujuzi mdogo wa Kiarabu.

## Kazi
Kufuatia uhuru wa Algeria mwaka 1962, Mentouri alikuwa na matumaini kuhusu mustakabali wa Algeria kama taifa la kisoshalisti, akisomea udaktari na kujitolea katika huduma za afya katika sehemu za mashambani za Algeria. Pia alianzisha vyumba vya wagonjwa mahututi vya watoto katika miji kadhaa ya Algeria. Mentouri baadaye aliteuliwa kuwa mkuu wa Chuo Kikuu cha Annaba, ambapo alianzisha shule ya udaktari. 

Tarehe 22 Februari 1992, Mentouri aliteuliwa kuwa Waziri wa Afya na Masuala ya Kijamii katika serikali ya Waziri Mkuu Sid Ahmed Ghozali. Wakati wake kama waziri, Mentouri alisaidia kutunga sheria mpya ambayo ingeteua afya ya umma kama kipaumbele cha kitaifa.  Hata hivyo, wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Algeria, Rais Mohamed Boudiaf aliuawa tarehe 29 Juni 1992; kama matokeo, serikali ya Ghozali ilivunjwa, na Mentouri alijiuzulu kama waziri wa afya tarehe 19 Julai 1992, kabla ya kukamilisha azma yake ya kuanzisha huduma ya afya bila malipo nchini Algeria.  

Baada ya Mentouri kukataa kuanzisha chuo kikuu cha Kiislamu, alianza kupokea vitisho vya kuuawa, na kumlazimisha kukimbia kutoka Algiers; baadaye alibadilisha jina lake na kuishi katika mji mdogo, ambako alifanya kazi katika hospitali ya eneo hilo. Wakati fulani katika miaka ya 1990, msichana mwenye umri wa miaka 7 ambaye koo lake lilikatwa aliletwa katika chumba cha wagonjwa mahututi cha Mentouri; familia yake ilikuwa imeuawa na wanamgambo wa Islamic Salvation Front, lakini alinusurika. Baada ya kukaa kwa miezi 8 katika ICU ya Mentouri, alichukuliwa na Mentouri na mumewe..

Baada ya kumalizika kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe, Mentouri alihamia Oran, ambako alikua profesa wa ganzi na ufufuo katika Chuo Kikuu cha Oran. Mentouri pia alikuwa mtafiti wa Shirika la Kitaifa la Maendeleo ya Utafiti wa Afya, aliandaa Mkutano wa Afrika wa Utafiti wa Afya, na aliwahi kuwa mkurugenzi wa Shirika la Mada ya Utafiti na Sayansi ya Afya. Mentouri anasifika kwa "kuwafunza madaktari wa ganzi wa watoto wote magharibi mwa nchi".

Mentouri alifariki tarehe 12 Julai 2022. 

## Marejeo
Fatric Bewong

**Fatric Bewong** ni msanii na mwalimu kutoka nchini Ghana.    

## Maisha ya awali na elimu 
Alisoma na kupata Shahada ya Sanaa ya Uchoraji (BFA) katika Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah na ana Shahada ya uzamili katika Sanaa ya Uchoraji kutoka Chuo Kikuu cha Hartford.    

Katika kazi yake, anachunguza uhusiano kati ya ukoloni, matumizi ya bidhaa, taka, uchafuzi wa mazingira, na zaidi. 

## Marejeo 
Jamii:Wasanii wa Ghana
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Wanawake wa Kiafrika kwenye Wikipedia
Njia ya Machozi

**Njia ya Machozi** ilikuwa tukio la kihistoria lililotokea kati ya mwaka 1830 na 1850. Tukio hili lilisababisha ununuzi wa jimbo la Louisiana na kufanya wananchi wa Marekani wahisu haki ya kupanua eneo lao. Katika mwaka elfu moja mia nane thelathini, rais wa Marekani, Andrew Jackson, aliunda Sheria ya Uondoaji wa India, ambayo iliwalazimisha Wahindi wa Marekani waliohamishwa walipatea na magonjwa wa wengine walikufa kwa sababu ya hali mbaya. Njia ya Machozi inahusishwa na uangamizaji wa Wahindi wa Marekani.

## Usuli 
thumb|Ardhi ilinunua wakati wa ununuzi wa Louisiana
Kufikia mwaka elfu moja mia saba na sabini na sita, Marekani haikudhibiti eneo lake kabisa. Eneo lake lilinyooka kutoka Pwani ya Atlantiki Kaskazini hadi jimbo la Illinois na kutoka Bahari ya Pasifiki Kaskazini hadi Mto Mississippi. Eneo hilo awali lilikuwa chini ya Ufaransa, ambao walikuwa katika vita na Uhispania na hawakuweza kulilinda. Ufransa walikubali kuachia eneo hilo kwa Marekani, ambali lilikuwa ununuzi wa jimbo la Louisiana. Hii ilikuwa tatizo kwa Wahindi wa Marekani ambao tayari walikuwa wanaishi kwenya eneo hilo, na hii iliitwa Tatizo la India. Marekani ilihitaji mpango wa kuwaondoa Wahindi wa Marekani kutoka kwenye ardhi hiyo mpya. Baadhi ya majimbo hayakuruhusu Wahindi wa Marekani kubaki. Kabila moja jama vile kabila Cherokee, walipeleka kesi mahakamani wakidai kuwa majimbo hayp hayakuwa na haki ya kuwalazimsha kuondoka. Maharaja ilifuta kesi hizo.

## Jibu la Andrew Jackson 
thumb|Makabila Wenyeji wa Marekani  nani ondoa mahili pake karibu Sheria ya Uodoaji wa India
Kisha, mwaka elfu moja mia nane na thelathini, rais wa Marekani, Andrew Jackson, alichukua hatua za kijeshi. Jackson alikuwa dhidi ya Wahindi wa Merikani wanaotaka kubaki kwenye ardhi yao. Katika mwaka elfu moja mia nane thelathini, yeye alisaini Sheria ya Uondoaji wa India, ambayo ilwapa serikali uwezo wa kuwaondoa Wahindi wa Marekani kutoka kwenya makazi yao na kuwahamisha mahali serikali inavyoona inafaa. Makabila yaliyolazimsha kuondoka ni mapomja na Cherokee, Muscogee, Seminole, Chicksaw, na Choctaw, ambapo jumla ya Wahindi wa Marekani elfu sitini na watu wengi walikufa kabla hawajafika kwenye ardhi mpya. Serikali ya Marekani iliadhidi kuingilia kati kusaidia Wahindi wa Merikani kwenye safari yao, lakini ahadi hiyo haikutekelezwa. Kwa muda wote huo, serikali ya Marekani ilijaribu kupata njia ya kupunguza eneo lao Wahindi wa Marekani walioruhusiwa kuishi.

## Vyanzo 
1. Editors of Encyclopaedia Britannica (Ed.). (2024, March 29). *Louisiana Purchase*. Encyclopædia Britannica. 

2. National Geographic Society. (2024, January 29). *The Indian Removal Act and the Trail of Tears*. Education. 

3. History.com editors. (2009). *Trail of Tears: Definition, date & cherokee nation*. History.com. 

4. Umasy, N. (2023, October 2). *Njia Ya Machozi*. HistoryMaps. 
Jamii:Historia ya Marekani
Solána Imani Rowe

thumb|Ziara ya Solána Imani Rowe CTRL Toronto 2017
**Solána Imani Rowe** (anajulikana kama SZA: hutamkwa /sɪzə/; alizaliwa St. Louis, Missouri, 8 Novemba 1989) ni mwimbaji wa R&B na mtunzi wa nyimbo kutoka Marekani.

Alipata umaarufu kutokana na albamu zake ndogo, See.SZA.Run(2012) na S(2013). Baada ya kutoa albamu hizi ndogo, alisaini mkataba wa rekodi na Top Dawg Entertainment. Albamu yake ndogo ya tatu Z (2014). 

Solána Imani Rowe alitoa albamu yake ya kwanza ya studio CTRL (2017) baada ya kusaini mkataba wa pamoja wa rekodi na RCA records. Solána Imani Rowe albamu ya pili ilitumia wiki kumi kwenye ubao wa matangazo 200 na alipata mafanikio mengi. Nyimbo kumi bora “Good Days”, “I Hate U”, “Nobody Gets Me” na “Snooze”. Solána Imani Rowe alipata wimbo wake wa kwanza kwenye ubao moto 100 na “Kill Bill”. 

Solána Imani Rowe amepokea sifa nyingi katika kazi yake kama Tuzo ya Grammy nne, Tuzo ya Brit, Tuzo ya Muziki ya Marekani, Tuzo ya ubao wa matangazo ya wanamke mbilli na mwanamke wa mwaka. Kama mtunzi wa nyimbo, ameandika nyimbo na Nicki Minaj, Travis Scott na Rihanna. 

## Maisha ya awali na elimu 
Solána Imani Rowe alilelewa mji wa Maplewood, New Jersey. Baba yake alikuwa mtayarishaji mkuu wa CNN na Mama yake kufanya kazi katika AT&T. Rowe ana dada. Dada yake anaitwa Panya Jamila. Mama yake ni mkristo na Baba yake ni muislamu. Rowe alilelewa muislamu na anaendelea mazoezi uislamu.  

Akiwa mtoto, alisoma shule ya msingi ya Kiislamu. Rowe alihudhuria Columbia High School katika mji wa Maplewood na Jimbo la New Jersey, ambapo alicheza michezo kama mazoezi ya viungo na ushangiliaji. Rowe alihudhuria Chuo Kikuu cha Jimbo la delaware kusoma biolojia ya baharini. 

Rowe alipata jina lake la jukwaa toka rapa RZA wa Wu tang Clan. S maana yake ni mwokozi, Z maane yake ni Zig Zag na A maane yake ni Allah.

## Kazi Safi 
Tarehe 9 Juni, 2017 Solána Imani Rowe alitoa albamu yake ya kwanza ya studio *Ctrl*, Ctrl ilipata nafasi ya tatu kwenye Billboard 200 ya Marekani. Wimbo wake “Love Galore” ulifikia kilele cha 40 bora kwenye Billboard Hot 100 chati. *Ctrl* iliorodheshwa kama albamu bora zaidi ya 2017. Kutoka Agosti 2017 hadi Februari 2018 Solána Imani Rowe alikwenda kutangaza albamu na maonyesho kote Marekani. Tarehe 9 Desemba, 2022 Solána Imani Rowe alitoa albamu yake ya pili ya studio *SOS,* albamu ilikaa wiki zake saba za kwanza juu ya Billboard 200. Solána Imani Rowe ameigiza katika onyesho “Insecure” kama Latoya kwa sehemu moja  

## Diskografia 
* CTRL (2017)
* SOS (2022)

## Ziara 
**Mtumbuizaji mkuu**
* CTRL the Tour (2017-2018)
* SOS Tour (2023-2024)

## Marejeo 
Jamii:waimbaji wa Marekani