open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niamey

thumb|350px|Niamey wakati wa usiku
**Niamey** ni mji mkuu wa Niger. Uko mwambaoni mwa mto Niger. Ukiwa na wakazi 1,803,000 hivi (2018) Niamey ni mji mkubwa wa Niger na kitovu cha kiutawala, kiuchumi na kiutamaduni.

Kilimo katika mazingira ya mji kina karanga kama mazao ya sokoni; kuna viwanda vya matofali, saruji na nguo.

## Historia
Niamey ilikuwa kijiji kikaanza kukua tangu Ufaransa ulipojenga huko kituo cha kijeshi miaka ya 1890 BK. Mwaka 1926 ikawa mji mkuu wa koloni la Niger. 

Mwaka 1930 ulikuwa na wakazi 3,000, wakati wa uhuru mwaka 1960 na wakazi 30,000 na mnamo 1980 na wakazi 250,000.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Niger

## Viungo vya Nje 
* Satellite picture by Google Maps

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Niger
Jamii:Mto Niger
Bamako

[thumbnail|260px|Bamako na [mto Niger]]
|thumbnail|left|260px|Bamako nchini Mali
right|thumb|260px|Bamako kutoka mlimani
thumb|260px|Watu huchunguza takataka shambani Bamako
[right|thumb|250px|[Matatu au daladala za Bamako huitwa "sotruma".]]
**Bamako** ni mji mkuu wa Mali pamoja na kuwa mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi 4,227,569 mwaka 2022. Uko mwambaoni mwa mto Niger kusini mwa nchi. 

## Historia 
Bamako ilianzishwa kama mji katika karne ya 17 BK na machifu wa kabila la Niare Seribadian Niaré na Soumba Coulibaly. Jina la asili lilikuwa "Bammako" (Kibambara: *"bwawa la mamba"*). Bamako ilikuwa soko muhimu pamoja na mji wa elimu ya Kiislamu katika Dola la Mali. Wakati wa karne ya 19 sifa zake zilikuwa zimepungua. Mwaka 1883 Wafaransa walikuta kijiji kikubwa cha watu 600 chenye kuta za ulinzi. 

Wakati wa ukoloni Bamako ikawa makao makuu ya koloni la Senegal ya Juu-Niger mwaka 1899 halafu mji mkuu wa Sudan ya Kifaransa mwaka 1920. Ikulu ya Koulouba ilijengwa 1907 kama makao makuu ya gavana ikawa ikulu ya rais baada ya uhuru.

Mwaka 1904 Bamako iliunganishwa na reli ya Dakar - Niger. Majengo mengine ya siku zile yalikuwa kanisa kuu la katoliki mwaka 1927, daraja la kwanza juu ya mto Niger 1947 na misikiti mkuu mwaka 1948.

Mwaka 1955 Bamako ilipewa cheo cha mji kufuatana na sheria ya kifaransa. Meya mwafrika wa kwanza alikuwa Modibo Keïta mwaka 1956.

Tarehe 22 Septemba 1960 Mali ikapata uhuru wake Bamako ikawa mji mkuu wa jamhuri.

## Majengo 
Majengo mazuri mjini ni maktaba ya kitaifa, mnara ya Tour BCEAO, msikiti kuu na daraja la mfalme Fahd (Pont du Roi Fahd). Hata makumbusho ya kitaifa, makumbusho ya Muso Kunda, makumbusho ya mkoa wa Bamako, zoo ya Bamako na kilima cha "Point G" chenye uchoraji wa mwambani zinapendeza vilevile.

Kuna uwanja wa ndege cha kimataifa na reli ya kwenda Koulikoro katika mashariki ya Mali na Dakar (Senegal). 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Mali

## Viungo vya Nje 
* Bamako-culture.org (Kifaransa) 
* Bamako at *Cités du Monde* (Kifaransa) 
* The Bamako Appeal 
* Makala kuhusu muziki wa Mali toka New York Times
* Makala zinazohusu muziki toka New York times

Jamii:Mali
Jamii:Miji ya Mali
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Mto Niger

Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Matatu

**Matatu** ni neno la kawaida nchini Kenya na Uganda la kutaja gari aina ya daladala linalotumika kama usafiri wa umma. 

Jina "matatu" labda lilitokana na nauli ya sarafu tatu iliyokuwa kawaida kwa safari moja matatu yalipoanza.

Matatu huhudumia njia maalumu yenye namba yake. 

Dereva anafanya kazi yake pamoja na msaidizi anayeitwa "manamba" mwenye kazi ya kukusanya pesa na kufungua au kufunga mlango. 

Mara nyingi ni magari ya Kijapan yenye ruhusa ya kubeba abiria 14. 
Hadi mwaka 2003 matatu hayakufuata utaratibu huu wala taratibu nyingine. Ilikuwa kawaida kuingiza zaidi ya watu 20 katika gari moja lenye viti 15. Maafisa wa polisi ya barabarani (trafiki) walizoea kupokea rushwa za matatu kila siku, hivyo walishindwa kuwaambia neno.

Serikali mpya ya Rais Mwai Kibaki iliweza kubadilisha hali hiyo tangu mwaka 2003, hasa waziri wa usafiri John Michuki aliyelazimisha wenye matatu kukubali utaratibu ambao haukuwa mpya lakini ulipuuzwa miaka mingi hadi kusahauliwa isipokuwa wazee walikumbuka siku za kale.

Tangu mwanzo wa mwaka 2004 matatu yanatakiwa kuonyesha nje kanda ya rangi ya njano; dereva na manamba wawe na sare, kila kiti kinapaswa kuwa na kanda, na matatu kama mabasi yanatakiwa kuwa na "spidigavana" yaani chombo cha kukata mkasi wa gari likipita 80&nbsp;km/h.

Utaratibu huu umeanza kuvurugika tena, lakini bado hali ni afadhali kuliko zamani, hasa idadi ya vifo imepungua.

Jamii:Usafiri wa Kenya
Kiafrikana

**Kiafrikana** au **Kiafrikaans** ni lugha ya Afrika Kusini iliyotokea katika karne nne zilizopita kwenye msingi wa Kiholanzi pamoja na athari za lugha mbalimbali. Hata kama ni lugha iliyozaliwa Afrika na kujadiliwa hapa, kitaalamu ni kati ya lugha za Kijerumaniki.

Imekuwa lugha rasmi katika Afrika Kusini tangu mwaka 1925 badala ya Kiholanzi. Hadi sasa ni lugha rasmi mojawapo Afrika Kusini pamoja na lugha 9 nyingine. Ni pia kati ya lugha za taifa huko Namibia.
thumb|Colins kutoka Cape Town anaongea Kiafrikana.
Kiafrikana kina wasemaji wa lugha ya kwanza milioni saba ambao ni sawa na 13.5% za raia wa Afrika Kusini, ambako ni lugha ya tatu wenye wasemaji wengi baada ya Kizulu na Kixhosa. Wasemaji wote hukadiriwa kuwa kati ya milioni 15 hadi 23. 

Ni lugha kuu kwenye nusu ya magharibi ya Afrika Kusini yaani kwnye majimbo ya Rasi ya Kaskazini na Rasi ya Magharibi. Kufuatana na sensa ya 2011 wasemaji wa Kiafrikana ni Machotara wa Afrika Kusini milioni 4.8, Wazungu wa Afrika Kusini milioni 2.7, Waafrika Weusi 600,000 na Wahindi wa Afrika Kusini 58,000.

Kiasili kilianzisha kutokana na Kiholanzi cha makaburu wa kwanza kikapokea asilimia 5-10 za msamiati kutoka lugha za Khoikhoi, Wareno, Wabantu, Wajerumani, Wafaransa na Waingereza, ya Afrika Kusini lakini imekuwa pia lugha ya wakazi chotara katika jimbo la Rasi Magharibi ("Cape Coloureds"). Leo hii wasemaji wa asili ya Ulaya ni chini ya nusu ya wasemaji wote wa Kiafrikana.

Inatumika pia Botswana, Eswatini na Zimbabwe.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
*makala za OLAC kuhusu Kiafrikana  
*lugha ya Kiafrikana katika Glottolog 
* 
 

Kiafrikana
Jamii:Lugha za Kijerumaniki
Jamii:Lugha za Afrika Kusini
Jamii:Lugha za Botswana
Jamii:Lugha za Eswatini
Jamii:Lugha za Namibia
Jamii:Lugha za Zimbabwe
Tunis

thumb|260px|right|Place de la Victoire (Uwanja wa ushindi) mjini Tunis
thumb|260px|right|Picha ya Tunis kutoka angani

**Tunis** (kwa Kiarabu: **تونس **) ni mji mkuu wa Tunisia na mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi 602,560 (mwaka 2022) ambao pamoja na wakazi wa mitaa ya nje wanafikia jumla ya milioni 2.7.

Mji uko ufukoni mwa Mediteranea, karibu na Karthago ya Kale. 

Mji wa kale (Medina ya Tunis) umeorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

## Viungo vya nje 
* Lexicorient 
* Video tour  ya makumbusho ya Bardo 
* Video of Tunis Medina 

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Tunisia
Jamii:Miji ya pwani ya Mediteranea
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika
Jamii:Tunisia
Rabat

thumb|300px|Picha ya angani ya Rabat
**Rabat** (Kiarabu **الرباط** *Ar-Ribat*) ni mji mkuu wa Moroko na mji mkubwa wa pili nchini baada ya Casablanca ikiwa na wakazi 1,622,860 (2004) pamoja na Sale. Jina lenyewe la "ribat" linadokeza kwa asili ya mji kuwa boma la kijeshi.

Rabat iko mwambanoni wa Atlantiki kwenye mdomo wa mto Bou Regreg. Ng'ambo ya mto iko Sale ambayo ni mji pacha.
Miji yote miwili ina viwanda vya nguo, vyakula na za ujenzi. Utalii pamoja na mabalozi ya nchi nyingi walioko Rabat kwa mfalme wanaongeza misingi ya uchimu wa mji.

## Historia 
Mji wa kwanza katika eneo la Rabat ya leo ulikuwa Chellah. Maghofu yake ni kando la mji wa kisasa ufukoni wa mto Bou Regreg. Mwaka 40 KK Waroma wakauvamia na kkufanya mji wa Kiroma wa Sala Colonia. Kuanzia mnamo mwaka 250 BK mji ulikuwa chini ya watawala wa Kiberber. 

Hadi mwaka 1146 mji wa kale ulikuwa umeshapungua sana labda hata bila watu kwa sababu mwaka ule mtawala wa Wamuwahid Abd al-Mu'min alijenga "ribat" yaani boma la mpakani kilomita kadhaa kutoka majengo ya Chellah yaliyotumika kama machimbo ya mawe ya kujengea.

thumb|Mnara wa Hassan

Mjukuu wake Ya'qub al-Mansur alihamisha mji mkuu wake hapa. Alianzisha majengo makubwa lakini alikufa labla ya kuyatimiza. Mnara wa Hassan umebaki hadi leo. Baada ya kifo chake makao ya mfalme yalihamishwa kwenda Fez mji ulipungua hadi kuwa na nyumba pekee yenye watu 100 mwaka 1515 BK.

Katika karne ya 17 BK miji ya Rabat na Sale ilijitegemea kuwa pamoja dola ndogo la Jamhuri ya Bou Regreg 1627 hadi 1818. Maisha ya wenyeji ilikuwa hasa uharamia baharini wakishambulia hasa jahazi za Wakristo hadi kuingizwa kwa eneo katika Ufalme wa Moroko.

Wafaransa walipovamia Moroko 1912 na kuifanya nchi lindwa wakapeleka makao makuu tena Rabat kwa sanbabu za usalama. Sultani Moulay Yusef aliwafuata na kuhamisha ikulu yake Rabat vilevile. 

Wakati wa uhuru mwaka 1956 Mfalme Mohammed V aliamua Rabat iwe mji mkuu wa kudumu.

## Wenyeji wa Rabat 
* Younes El Aynaoui (* 12.09. 1971), mcheza tennis
* Dominique de Villepin (* 14.11. 1953), Waziri Mkuu wa Ufaransa (2005/6)

## Marejeo 
* Travel in Rabat-History 

## Viungo vya Nje 
* Entry in Lexicorient 
* rabatcit  for more information

Jamii:Moroko
Jamii:Miji ya Moroko
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Mlima wa Meza

[thumb|400px|Mlima wa Meza huko [Cape Town]]
thumb|400px|Mlima wa Meza huko
thumb
Mlima wa Meza (kwa Kiingereza: Table Mountain) ni mlima wenye sehemu ya tambarare juu na mtelemko mkali upande. 

Mlima wa Meza unaojulikana zaidi ni ule wa Cape Town (Afrika Kusini), ambao urefu wake unafikia mita 1,085 juu ya usawa wa bahari. Lakini umbo hili linapatikana sehemu nyingi duniani. 

Asili yake ni volkeno iliyojitokeza chini ya barafuto. Kama kutokea kwa volkeno kunaendelea bila shindikizo mno yaani bila mlipuko, basi zaha (lava) yake huyeyusha barafu ya barafuto kuwa maji. Maji yapoza zaha haraka na kusababisha umbo la pekee la mlima unaokua.

## Picha

File:Cape Town City DSC 3641.jpg
File:View from Signal Hill.jpg
File:Cape Town, Table Mountain, Table Cloth.jpg
File:Table Mountain, Cape Town (P1050222).jpg
File:P1000266 Upper cable station.jpg
File:Table mountain cable car 2006-01.JPG
File:Lion's Head view as seen from Table Mountain cable car.jpg
File:Cape Town and Robben Island seen from Table Mountain.jpg
File:Table Mountain Cape Town Mountain Biking Jeep Tracks.jpg
File:Bridle Path Table Mountain.jpg
File:Time is a Gift.jpg
File:Warning sign, India Venster, Contour Path, Table Mountain (01).jpg
File:Obchod na Stolové hoře - Table Mountain, Kapské Město, Jihoafrická republika - panoramio.jpg
File:Big-Bay-view.jpg
File:Table mountain and the ocean cape town.JPG
File:SM 20120719 4561 WLM 2014 Table Mountain, Cape Town.jpg
File:SM 20111013 2629 WLM 2014 Table Mountain, Cape Town.jpg
File:BRENDON WAINWRIGHT - Table Mountain 2.jpg

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Afrika Kusini
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Volkeno
Bou Regreg

**Bouregreg** (Kiarabu أبورقراق ou **abou rāqrāq**) ni mto wa Moroko mwenye urefu wa 240 km. Chanzo chake ni katika milima ya Atlas karibu na mlima wa Jebel Mtourzgane kwenye kimo cha 1627 m juu ya UB. Mdomo uko kati ya mji ya Rabat na Sale. Pande zote mbili za mdomo wa mto palikuwa eneo la Jamhuri ya Bou Regreg iliyojumlisha mjiji ya Rabat na Sale.

Bouregreg ni kati ya mito mikubwa wa Moroko.

Jamii:Mito ya Moroko
Sale (mji)

thumb|350px|Picha ya angani ya Salé pamoja Rabat mtoni Bou Regreg; Salé iko kaskazini na Rabat kusini mto

**Salé** ni mji wa Moroko.

Uko ufukoni wa Atlantiki kwenye mdomo wa mto Bou Regreg ng'ambo ya Rabat mji mkuu.

Salé ilianzishwa katika karne ya 11 BK.

Mwaka 1162 Jamhuri ya Kiitalia ya Genua ilijenga hapa bandari na kituo cha kijeshi. Mji ulivamiwa na mfalme wa Wamuwahid Abd al-Mu'min. Katika karne ya 17 BK Salé ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Bou Regreg.

Jamii:Miji ya Moroko
Jamhuri ya Bou Regreg

thumb|Eneo la mdomo wa mto Bou Regreg
thumb|Boma la Oudaias lilikuwa makao makuu ya maharamia wa Bou Regreg
**Jamhuri ya Bou Regreg** (pia **Jamhuri ya Sale**) ilikuwa dola dogo katika eneo la miji Rabat na Sale, mdomoni mwa mto Bou Regreg, lililoanzishwa mwaka 1627.

Watawala walikuwa maharamia waliounda serikali baada ya mwisho wa utawala wa ufalme wa Wasaadi.

Halmashauri ya wawakilishi ilimteua nahodha mkuu wa jahazi za haramia na pia magavana wa Rabat na Sale. 

Maharamia walishambulia hasa jahazi za nchi za Wakristo. Miji yote miwili ikatajirika. Majengo mengi ya kitovu cha kihistoria ya Rabat yalijengwa wakati ule.
 
Mwaka 1668 wenyeji walipaswa kukubali utawala wa wafalme Waalawi lakini hali halisi waliendelea kujitegemea hadi mwaka 1818.
Gaborone

thumb| Mji wa Gaborone
**Gaborone** ni mji mkuu wa Botswana ikiwa na wakazi 186,000 (mwaka 2001). Iko kusini-mashariki ya nchi.

Mji huu ulianzishwa kwenye makao ya chifu Kgosi Gaborone wa BaTlokwa. Waingereza walijenga kituo kidogo cha kiutawala kando ya kijiji cha chifu. Makao haya madogo yalikua ghafla wakati wa uhuru wa Botswana ilipoamuliwa kujenga mji mkuu mpya. Botswana iliwahi kuwa na mji wake mkuu wa kikoloni ndani ya eneo la Afrika Kusini katika mji wa Mafeking ilitawaliwa na Uingereza kwa jina la "Bechuanaland Protectorate."

Uhuru ulipokaribia viongozi waliona haja ya kuwa na mji mkuu ndani ya Botswana wakaamua kupanua Gaborone.

Katika muda mfupi wa miaka mitatu mnamo 1965 - 1967 pekee mji mpya ukajengwa mwenye majengo ya bunge, serikali, kituo cha umeme, shule, hospitali, polisi, posta, benki, maduka, kanisa, hoteli, kiwanda cha bia, uwanja wa michezo na nyumba 1000.

Leo hii Gaborone ni mji wa kisasa kabisa inayoonyesha maendeleo ya kiuchumi wa Botswana.
Jumuiya ya Maendeleo ya Afrika Kusini (Southern African Development Community (SADC)) ina makao makuu yake Gaborone. Kuna pia Chuo Kikuu cha Botswana.

## Marejeo 
* Bruce Bennett, "A note on place names, historical terms, etc.", http://ubh.tripod.com/bw/plnam.htm#Gaberones

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Botswana
Jamii:Botswana
Chitungwiza

thumb|Kituo cha manunuzi Chitungwiza.
**Chitungwiza** ni mji wa Zimbabwe, kilometa 9 upande wa kusini wa mji mkuu Harare. Mwaka 2022 ulikuwa na wakazi 371,000. Walio wengi wanafanya kazi Harare kwa sababu kuna nafasi chache tu za ajira.

Chitungwiza ilipata hadhi ya manispaa mwaka 1981 na ni wilaya mojawapo kati ya tatu za mkoa wa Harare. Asili yake ni mitaa mitatu ya Seke, Zengeza na St Marys iliyojengwa wakati wa ubaguzi wa rangi kama makazi ya Waafrika wasioruhusiwa kukaa Harare penyewe.

Siku hizi Chitungizwa ni mji wa kukua haraka Zimbabwe. Kiwanja cha ndege cha Harare kipo karibu. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Chitungwiza (Zimbabwe)

C
Jamii:Mkoa wa Harare
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Wilaya ya Chitungwiza
Lome

thumb|
**Lomé** ni mji mkuu wa Togo katika Afrika ya Magharibi pia mji mkubwa wa nchi hiyo pamoja na kuwa kitovu chake cha kiutawala na kiuchumi ukiwa na wakazi wanaokadiriwa kuwa 796,000 (mwaka 2006). Iko mwambaoni mwa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki kwenye pwani fupi ya Togo yenye upana wa km 52 pekee. Mji uko karibu na mpaka wa Ghana. 

## Historia ya Lome 
Wakazi wa eneo la Lome walikuwa Waewe tangu karne ya 18 BK. Jina la Lome limetokana na neno la Kiewe la "alos" linalomaanisha mti mdogo unaokua katika misitu ya pwani. Kabla ya kukua kwa Lome kitovu cha biashara ilikuwapo mji wa Aneho. 

Mwisho wa karne ya 19 wafanyabiashara walianzisha soko kwenye pwani la kupokea bidhaa kutoka meli bila kulipa ushuru kwa Waingereza katika Ghana ("Koloni ya Pwani la Dhahabu") jirani. Mwaka 1880 Waafrika Chico na Octaviano Olympio walifika kama wawakilishi wa kampuni ya biashara ya Kiingereza "A. and F. Swanzy" na kujenga ghala. Misafara ya Wahausa iliingia kutoka kaskazini kubeba bidhaa kwao wakajenga kambi la kudumu. Wafanyabiashara waliendelea kujenga makao yao hapa hivyo kuanzisha mji mwambaoni kati yao pia makampuni ya Kijerumani.

Serikali ya koloni la Ghana ya Kiingereza haikupendezwa na mashindano ya kiuchumi. Waewe walijisikia hatarini kuvamiwa na Waingereza jirani. Baada ya jaribio la Waingereza kuvamia Aneho kutoka Kitta (Ghana) chifu Mlapa tar. 5.07. 1884 alifanya mkataba wa ulinzi na konsuli Mjerumani Gustav Nachtigal. Mkataba huu ulukiwa mwanzo wa koloni ya Togo ya Kijerumani. 

Baada ya kuimarika kwa ukoloni wao Wajerumani walipeleka makao makuu ya utawala wao Lome tarehe 6.03.1897. Wakati ule mji ulikuwa na wakazi 2,000. Tangu 1904 bandari ilipatikana iliyofuatwa na reli kwenda Aneho (1905), Kpalime (1907) na Atakpame (1909).

Hadi mwaka 1914 mji ulikuwa na wakazi 8,000 tayari wakati wa mwanzo wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.

Wajerumani hawakuwa na uwezo kutetea koloni yao wakaikabidhi kwa Uingereza tar. 27. Agosti 1914 waliogawana eneo na Ufaransa mwaka 1916. Sehemu kubwa pamoja na Lome ikawa chini ya Ufaransa kama eneo la kukabidhiwa kwa amri ya Shirikisho la Mataifa. Mji uliendelea kukua haraka, ukawa na wakazi 15,000 mwaka 1930 na 30,000 mwaka 1950.

Wakati wa uhuru mwaka 1960 Lome ikawa mji mkuu wa nchi huru ya Togo ikiwa na wakazi 80,000 walioongezeka kuwa 200,000 hadi 1970.

## Uchumi 
Biashara ya nje ni hasa kahawa, kokoa, kopra na mawese. Kuna kiwanda cha petroli. Msingi wa biashara ni bandari. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Togo

## Viungo vya nje 
* The Olympio family
* Map of Lomé

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Togo
Jamii:Togo
Ghuba ya Guinea

[thumb|right|350px|[Ramani ya Ghuba ya Guinea.]]
**Ghuba ya Guinea** ni kidaka kikubwa cha bahari ya Atlantiki kwenye pwani ya magharibi mwa Afrika. 

Eneo lake linahesabiwa kuanza nchini Liberia kwenye rasi ya Palmas na kwisha kwenye rasi Lopez nchini Gabon.

Jina la "Guinea" limetokana na jina la kale la sehemu kubwa ya upande wa kusini wa Afrika ya Magharibi kati ya jangwa la Sahara na Atlantiki likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya Kiberber. 

Kati ya mito mikubwa inayoishia kwenye ghuba hiyo ni Niger, Volta na Kongo. 

Mwambao wa ghuba una vidaka viwili vidogo ambavyo ni hori ya Benin na hori ya Biafra (Nigeria imebadilisha jina hili kuwa hori ya Bonny baada ya vita vya Biafra).

*
Jamii:Jiografia ya Afrika
Jamii:Atlantiki
Guinea (kanda)

***--Kwa maana mbalimbali za neno Guinea angalia Guinea (maana)--***
thumb|400px|Ramani ya Kiingereza ya Afrika ya Magharibi, mnamo mwaka 1736
**Guinea** ni jina la kihistoria kwa ajili ya kanda ya kusini ya Afrika ya Magharibi kati ya jangwa Sahara na Atlantiki. Nchi zote kuanzia Senegal hadi kaskazini ya Angola zilihesabiwa kuwa "Guinea". Waandishi wa Ulaya walitofautisha "Guinea ya Juu" (Senegal hadi Kamerun) na "Guinea ya Chini" (Kamerun hadi Angola).

## Majina ya kihistoria kwa Afrika ya Magharibi 
Lugha za Ulaya zilikuwa na majina ya kihistoria kwa ajili ya sehemu mbalimbali za pwani la Guinea ya Juu: Pwani la Pilipili (ing. "Pepper Coast"), Pwani la Meno ya Ndovu (ing. *Ivory Coast*), Pwani la Dhahabu (ing. Gold Coast) na Pwani la Watumwa (ing. *Slave Coast*). Majina haya yametokana na biashara kuu katika sehemu zile. Jina la "Pwani la Meno ya Ndovu"  linaendelea kutumika katika nchi ya Cote d'Ivoire (Ivory Coast). Ghana lilitwa "Gold Coast" (Pwani la Dhahabu) hadi uhuru.

## Asili ya jina "Guinea" 
Jina la "Guinea" limetokana na jina la kale kwa ajili ya sehemu kubwa ya upande wa kusini ya Afrika ya Magharibi likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya kiberber. Maelezo mengine yasema ni umbo la jina "Ghana" kutokana na ufalme wa kale.

## Historia ya pamoja 
Nchi za eneo hili zilishiriki katika biashara ya kimataifa kwa kuwasiliana na Afrika ya Kaskazini na dunia ya Kiislamu kwa biashara ya misafara ya Sahara lakini pia kwa kuwasiliana na Ulaya kupitia Atlantiki.

Biashara ya meno ya ndovu, dhahabu na watumwa ilitajirisha falme za pwani zilizopata nafasi ya kujenga enzi yao. Nchi hizi karibu na pwani zilikuwa ndogo kuliko falme kubwa za Sahel lakini zilikuwa na watu wengi na nguvu ya kisiasa pia kijeshi.

Vituo vya nchi za Ulaya kwa muda mrefu zilikuwa ndogo tu za kusaidia biashara kwanza ya watumwa baadaye ya mawese kwa mahitaji ya mapinduzi ya viwanda Ulaya. Mwisho wa karne ya 19 BK eneo lote liliingia katika kipindi cha ukoloni ya Kiulaya.

## Jina la Guinea leo 
Jina la Guinea linatumika leo kwa ajili ya nchi tatu za Guinea, Guinea-Bisau na Guinea ya Ikweta barani Afrika. Linatokea tena katika kawaida ya lugha mbalimbali kama majina ya kijiografia ya kutaja "ghuba ya Guinea", "misitu ya Guinea", "nyanda za juu za Guinea" na kadhalika.

Kisiwa kikubwa cha Guinea Mpya karibu na Australia pamoja na nchi ya Papua Guinea Mpya ndani yake vimepokea jina kutokana na ile "Guinea ya awali" barani Afrika.

## Nchi za Kanda la Guinea ya Juu 
* Senegal 
* Gambia
* Guinea-Bisau 
* Guinea 
* Sierra Leone 
* Liberia
* Côte d'Ivoire
* Ghana
* Togo
* Benin 
* Nigeria
* Kamerun

## Nchi za Kanda la Guinea ya Chini 
* Kamerun
* Guinea ya Ikweta
* Gabon
* Jamhuri ya Kongo
* Cabinda (Angola)
* Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
* Angola

## Mito 
Kati ya mito mikubwa ya kanda Guinea kuna Niger na Kongo.

## Tazama pia 
* Ghuba ya Guinea
* Afrika ya Magharibi

Jamii:Afrika
Yaunde

300px|right|thumb|Mahali pa Yaoundé katika Kamerun
300px|thumb|Yaoundé
**Yaoundé** ni mji mkuu na mji mkubwa wa pili nchini Kamerun baada ya Douala. Ina wakazi 1,299,369 (2021

## Jiografia 
Mji uko kwenye kimo cha 730 m juu ya UB katika vilima vya Kamerun ya magharibi takriban 160 km kutoka mwambao wa Atlantiki. 
Hali ya hewa ni ya kitropiki; halijoto ina wastani ya 23.3 C°. Mvua hunyesha Septemba / Oktoba na Aprili / Mei.

## Historia 
Yaounde ilianzishwa mwaka 1888 BK na wanfanya biashara Wajerumani. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na mgawanyo wa nchi ikawa sehemu ya Kamerun ya Kifaransa na mji mkuu wa koloni kuanzia mwaka 1922. Wakati wa uhuru mwaka 1961 ilikuwa mji kuu wa Kamerun yote pamoja na sehemu zilizokuwa chini ya Uingereza. 

## Uchumi 
Yaounde ni kitovu cha usafiri na mawasiliano ya nchi. Kuna viwanda vya tumbako, vyakula, vioo na ubao. Yaounde ni kitovu cha biashara kwa ajili ya kilimo cha kahawa, kakao, nguta na raba katika mazingira ya mji. Kuna pia migodi ya dhahabu na metali ya titani. 

## Waliozaliwa Yaounde 
* Roger Milla (20 Februari 1952) mchezaji mpira wa miguu
* Franck Songo'o (14 Mei 1987) mchezaji mpira wa miguu

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kamerun

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Chuo Kikuu cha Yaounde 

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Kamerun
Jamii:Kamerun
Mbabane

300px|right
thumb|Mbabane, mji mkuu wa Eswatini
**Mbabane** ni mji mkuu wa Eswatini ikiwa na wakazi 76,218 (2005). Ofisi za serikali ziko huko lakini bunge na jumba la mfalme yako mjini Lobamba.

Mji uko kwenye milima ya Mdimba kwenye kimo cha mita 1200 juu ya UB. 

## Historia 
Mji ulianzishwa na Waingereza mwaka 1902 BK baada ya vita dhidi ya makaburu ukawa makao makuu ya kiutawala ya eneo la Uswazi. 

Jina limetokana na chifu Mbabane Kunene aliyekuwa mkuu wa sehemu ile wakati wa kuunda mji.

## Uchumi 
Nguvu ya kiuchumi ya Mbabane ni migodi ya karibu ya bati na dhahabu.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Eswatini

## Viungo vya nje
* Maelezo kuhusu Mbabane (Kiing.) 

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Eswatini
Douala

[thumb|300px|[Sanamu ya Uhuru jijini Douala.]]
[thumb|300px|Douala katika [ramani ya Kamerun.]]
**Douala** ni mji mkubwa wa Kamerun ukiwa na wakazi 1,338,082 (2021). 

Uko kilometa 24 kutoka bahari kwenye mdomo mpana wa mto Wouri unaokomea kwenye Ghuba ya Guinea ya Atlantiki. Bandari yake inaifanya kuwa kitovu cha uchumi wa Kamerun.

Wakati wa ukoloni wa Kijerumani ulikuwa mji mkuu wa Kamerun hadi mwaka 1907.

## Mto Wouri 
Douala ina mto Wouri.

Pont sur le Wouri de Douala.JPG
Pont sur le Wouri Douala.JPG
Canoe riding on the Wouri river 2.jpg

## Usafiri 
Unafanyika kwa:
* teksi ya pikipiki,
* teksi ya gari,
* treni.

Gare de Bessengue1.jpg
GARE DE BESSENGUE ..JPG
LT11 (5) Gare de bisengue.JPG

## Dini 
Ni hasa:
* Ukristo,
* Uislamu.

LT 43 Mosqué central de new-bell.jpg|Msikiti wa New-Bell
TEMPLE DU CENTENAIRE.JPG|Hekalu
Cathédrale Saint Pierre & Paul par SM.jpg|Kanisa kuu

## Bandari huru 
Douala ina bandari.

Port Autonome de Douala.jpg
LT10 (14) Port autonome de Douala.jpg

## Sanaa 
Kazi za sanaa zinapatikana jijini.

Nouvelle Liberté 01.JPG
Nouvelle liberté 2.JPG
LT9 (2).jpg

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Kamerun

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Kamerun
Bendera ya Gambia

right|250px|thumb|Bendera ya Gambia
**Bendera ya Gambia** ni ya milia mitatu sambamba ya nyekundu, buluu ny kijani kibichi inyotenganishwa na kanda nyembamba za nyeupe.

Mlia wa nyekundu juu humaanisha nchi ya mbuga. Buluu chini yake ni alama ya mto Gambia unaopita nchi yote, na mlia wa kijani-kibichi ni ya misitu. Kanda nyembamba nyeupe humaanisha amani.

Gambia
Jamii:Gambia
Bendera ya Eswatini

thumb|250px|right|Bendera ya Eswatini

**Bendera ya Eswatini** ina milia ya rangi za buluu, njano na nyekundu. Katikati iko ngao ya kijeshi ya Kiafrika yenye rangi nyeusi na nyeupe pamoja na mikuki ya njano.

Upana wa milia ni katika uhusiano wa 3:1:8:1:3. Rangi zina maana ifuatayo:
* Nyekundu hukumusha damu iliyomwagika katika vita za nyakati zilizopita
* Njano hudokeza utajiri wa madini ya nchi
* Buluu iwee rangi ya amani

Ngao ni ile ya kikosi cha jeshi cha Emasotsha inayopatikana pia ndani ya nembo ya nchi. Rangi za ngao zinasomwa kukumbusha ya kwamba watu weusi na weupe huishi pamoja kwa amani. 

Bendera hii ilianzishwa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia kama alama ya kikosi cha Waswazi waliopigania vita upande wa Uingereza. 

Eswatini
Jamii:Eswatini
Bendera ya Senegal

thumbnail|Bendera ya Senegal.

**Bendera ya Senegal** ina milia tatu za wima pamoja na nyota ya pembetatu katikati.

Milia ni za rangi nyekundu, njano na kijani kibichi. Nyota ni ya kijani.

Maana ya rangi ni kama zifuatazo:
* Nyekundu hudokeza mapambano ya uhuru, damu iliyomwagika na matumaini ya ujamaa
* Njano ni rangi ya dhahabu na utajiri unaotokana na kazi ya pamoja
* kijani ni rangi ya tumaini na maendeleo, pia hukumbusha dini ya raia wengi ambayo ni Uislamu.

Asili ni bendera ya Shirikisho la Mali ya mwaka 1959. Wakati ule Senegal na Sudan ya Kifaransa zilikuwa pamoja katika Shirikisho hadi mwaka 1960. Bendera ya shirikisho ilikuwa ileile, isipokuwa ilionyesha umbo jeusi la mwanadamu katikati. Senegal iliendelea na bendera lakini umbo la mtu lilibadilishwa kuwa nyota.

Rangi ni zilezile zinazopatikana katika bendera nyingi za kiafrika kutokana na athari ya Ethiopia kama nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya majaribio ya kuitawala kikoloni.

Jamii:Senegal
Senegal
Graca Machel

right|thumb|300px|Graça Machel mwaka 2010

**Graça Simbine Machel** alikuwa mke wa marehemu Rais wa Msumbiji Samora Machel na tangu 1998 mke wa Nelson Mandela.

Alizaliwa tarehe 17 Oktoba 1946 nchini Msumbiji. Akiwa ni mtoto wa mwisho kati ya watoto sita wa mzee Simbine na bibi Nelly. Baba yake alifariki majuma matatu baada ya Graça kuzaliwa.

Graça alianza kujihusisha na siasa baada ya kwenda masomoni Lisbon, Ureno. Akiwa Lisbon alikutana na watu wengi wenye fikra za kimapinduzi waliokuwa wakijihusisha na harakati za ukombozi wa Msumbiji kupitia chama cha FRELIMO. Serikali ya Msumbiji ilipopata taarifa za kujiunga kwake kwa siri na FRELIMO ilijiandaa kumtia jela mara tu atakaporudi nchini Msumbiji. Graça alipopata habari hizo alikimbilia nchini Uswisi. Mwaka 1973 akiwa bado Ulaya aliamua kujihusisha wazi wazi na harakati za ukombozi za FRELIMO. Chama cha FRELIMO kilikuwa na shule za sekondari katika nchi mbalimbali za Afrika zilizokuwa zikitoa elimu kwa wananchama wa chama hicho. Mwaka 1974 chama hicho kilimpeleka nchini Tanzania kuwa mwalimu wa shule ya sekondari ya FRELIMO iliyoko Bagamoyo.

Akiwa Tanzania alijifunza mafunzo ya kijeshi ya kujilinda na ni katika kipindi hiki ndipo alipoweza kukutana na Samora Machel ambaye baadaye alikuja kuwa mume wake na pia rais wa Msumbiji. Walifunga ndoa mwaka 1975 baada ya Msumbiji kupata uhuru wake toka kwa Wareno. Waliishi kama mume na mke hadi pale Samora Machel alipofariki kutokana na ajali ya ndege inayosadikiwa kuwa ilitunguliwa na makaburu wa Afika Kusini mwaka 1989. Kwa miaka mitano mfululizo tangu Samora Macheli afariki, Graça alivaa nguo nyeusi peke yake. Na ilipofika mwaka 1989 alistaafu wadhifa wake wa uwaziri na kujishughulisha na shughuli za maendeleo ya jamii hasa hasa watoto.

Mwaka 1998 Graça alifunga pingu za maisha kwa mara ya pili na rais wa kwanza wa Afrika Kusini huru, Nelson Mandela.

Jamii:Watu wa Msumbiji

## Maisha ya awali na Elimu  
, mwaka 1979]]
Graça Simbine alizaliwa siku 17 baada ya kifo cha baba yake, ni wa mwisho kati ya watoto sita, katika kijiji cha Incadine, Mkoa wa Gaza, Afrika Mashariki ya Ureno ( Msumbiji ya kisasa). Alihudhuria shule za kimisionari za Methodisti kabla ya kupata ufadhili wa masomo katika Chuo Kikuu cha Lisbon nchini Ureno, ambapo alisoma Kijerumani na kwa mara ya kwanza akaanza kujihusisha na masuala ya uhuru.

Machel pia anazungumza Kifaransa, Kihispania, Kiitaliano, Kireno na Kiingereza, pamoja na lugha yake ya asili ya Xitsonga

## Marejeo
Jamii:WikiGap JWK 2026
Bendera ya Ethiopia

right|thumb|250px|Bendera ya kitaifa ya Ethiopia
right|thumb|250px|Bendera ya serikali ya mapinduzi ya DERG iliyotumika 1975 hadi 1996
[right|thumb|250px|Bendera ya Ufalme wa Ethiopia ionyeshayo [Simba wa Yuda. Bado inapendwa na watu wanaosimama upande wa marehemu Haile Selassie na hasa waumini wa imani ya Rastafari]]

**Bendera ya Ethiopia** mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.

Bendera ya rangi tatu ilitumika Ethiopia tangu karne ya 19 BK. Wakati wa serikali ya kifalme ilikuwa na nembo ya simba ya Yuda. Serikali ya mapinduzi ya DERG ilifuta simba na kubadilishabadilisha nembo za katikati. Tangu 1996 bendera imekuwa na nyota ya pembetatu. 

Kama sifa hiyo ya kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika ni kweli inategemea na namna ya kuangalia Afrika. Kwenye Afrika ya kijiografia jinsi inavyotajwa leo dola za Afrika ya Kaskazini ziliwahi bila shaka kutumia bendera tangu karne nyingi yaani muda mrefu kabla ya karne ya 19.

 
## Nchi za Afrika zinazotumia rangi tatu za Ethiopia ndani ya bendera zao 
### Nchi zenye bendera ya milia mlalo (kuanzia mlia wa juu) 
* Ethiopia : kijani-njano-nyekundu 
* Ghana: nyekundu-njano-kijani

### Nchi zenye bendera ya milia ya wima (kuanzia mlia wa kushoto) 
* Guinea: nyekundu-njano-kijani
* Kamerun: kijani-nyekundu-njano
* Mali: kijani-njano-nyekundu 
* Senegal: kijani-njano-nyekundu Big Cartoon Database entry

### Mpangilio tofauti za rangi tatu za Ethiopia 
* Jamhuri ya Kongo: milia tatu ya ulalo kijani-njano-nyekundu
* Benin: theluthi ya kushoto: kijani, halafu milia mbili za kulala njano-nyekundu 
* Guinea Bisau: theluthi ya kushoto:nyekundu, halafu milia mbili za kulala njano-kijani
* Togo: pembe ya juu-kushoto ina mraba nyekundu, halafu milia minne ya kulala ya kijani na njano kwa kubadilishana

## Bendera za kiafrika zinazotumia rangi tatu za Ethiopia pamoja na rangi mbalimbali 
* Jamhuri ya Afrika ya Kati
* Komori
* Mauriti
* Sao Tome na Principe
* Shelisheli
* Zambia
* Zimbabwe Big Cartoon Database entry

## Viungo vya Nje 
* http://www.ethioworld.com/CountryInformation/ethiopianflag.htm 
* http://www.worldstatesmen.org/Ethiopia.html

Ethiopia
Jamii:Ethiopia
Yamoussoukro (mji)

[thumb|260px|Yamoussoukro katika [Côte d'Ivoire]]
thumb|260px|right|Kituo cha mabasi Yamoussoukro, kanisa kuu nyuma
**Yamoussoukro** ni mji mkuu rasmi wa Cote d'Ivoire tangu 1983 ilipochukua nafasi hii kutoka Abidjan inayoendelea kuwa mji mkubwa na kitovu cha kiuchumi pia kiutamaduni na makao ya ofisi nyingi za serikali. Iko takriban 230&nbsp;km kutoka pwani karibu na kitovu cha nchi. Kuna wakazi 355,573 (mwaka 2014). 

## Historia ya mji 
Chanzo cha Yamoussoukro ni kijiji kidogo kilichoitwa N'Gokro. Imeteuliwa kuwa mji mkuu na kukua kwa sababu ni mahali pa kuzaliwa kwa rais wa kwanza wa nchi Félix Houphouët-Boigny. Mwanzo wa ukoloni wa Kifaransa kijiji cha N'Gokro ilikuwa chini ya chifu wa kike Yamousso. Mwaka 1909 kabila la eneo hili liliasi dhidi ya Wafaransa lakini sehemu ya machifu pamoja na Yamousso waliwashauri wenzao kupatana na Wafaransa tena. Tendo hili lilisababishwa Wafaransa kuhamisha kituo chao cha kiutawala wa eneo kwenda N'Gokro wakiita Yamoussoukro kwa heshima ya chifu yake.

Aliyekuwa rais baadaye Félix Houphouët-Boigny alizaliwa Yamoussoukro mwaka 1905. 1939 akawa chifu wa mahali akaendelea kujishughulisha na siasa na kuita mikutano wa machifu akiwaalika kwake kijijini. Baada ya kuwa rais wa Cote d'Ivoire mwaka 1960 aliamuru tangu mwaka 1964 kazi nyingi zifanywe kwake nyumbani kama ujenzi wa ikulu yake ya pili, majengo mengine ya umma, barabara, kituo cha umeme, viwanda, uwanja wa michezo na mengi mengine. Kelele ya ujenzi ilikuwa Kanisa Kuu la Yamoussoukro lililojengwa kwa mfano wa Kanisa la Mt. Petro huko Roma lakini kubwa kuliko kanisa lile linalotumikwa na Papa mwenyewe.

Mwaka 1983 ilitangazwa rasmi kuwa mji mkuu lakini ofisi nyingi za serikali na wizara bado zimebaki Abidjan.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Cote d'Ivoire

## Viungo vya nje
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Cote d'Ivoire
Conakry

thumb|right|250px|Conakry katika Guinea.
thumb|250x250px|Jumba la Watu mjini Conakry
**Conakry** (pia: Konakry) ni mji mkuu wa Guinea wenye wakazi 1,660,973 (mwaka 2014). Mji una bandari mwambaoni mwa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki. 

## Historia 
Chanzo cha Conakry ni kwenye kisiwa cha Tombo kilicho karibu sana na rasi ya Kaloum. Mji ulianzishwa baada ya kisiwa hicho kuhamishwa kutoka utawala wa Uingereza kwenda chini ya Ufaransa. Wafaransa waliunganisha mwaka 1887 vijiji vinne vya Conakry, Boulbinet, Krutown na Tombo. Mwaka 1889 Conakry ilikuwa makao makuu ya utawala wa koloni ya « Mito ya Kusini (Rivières du Sud) » na tangu 1891 ya Guinea ya Kifaransa ikakua kwa sababu ya bandari yake hasa baada ya kujengwa kwa reli kwenda Kankan.

## Conakry leo 
Leo kisiwa cha Tumbo kimeunganishwa na rasi ya Kaloum kwa barabara. Mji umeenea kufunika rasi yote. Kuna beledi tano mjini ambayo ni Kaloum (kitovu cha mji), Dixinn (penye chuo kikuu na balozi nyingi), Ratoma (penye vilabu na mabaa), Matam na Matoto penye uwanja wa ndege wa Gbessia.

Mahali pa kuangaliwa ni makumbusho ya kitaifa, masoko, jengo la Jumba la Watu, msikiti mkuu na visiwa vya Los.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Guinea

Jamii:Miji ya Guinea
Jamii:Guinea
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Bendera ya Guinea

**Bendera ya Guinea** ina milia mitatu ya kusimama yenye rangi za nyekundu, njano na kijani - kibichi. Rangi hizi ziko pia kwenye bendera ya Ethiopia na ya Ghana zinaonyesha athira za Ethiopia (nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya ukoloni) na pia Ghana (nchi ya kwanza ya Afrika ya kupata uhuru baada ya ukoloni). 

Mara nyingi rangi hizi huelezwa kuwa na maana kama ifuatayo:
* nyekundu kuwa rangi ya damu iliyomwagika katika mapambano ya kufikia uhuru
* njano ni jua, mwanga wa juu na pia utajiri wa dhahabu ya Guinea
* kijani ni rangi ya nchi, ya kilimo na mimea na ya maendeleo kwa kazi ya wakulima

Waguinea wamependa kuzilinganisha na maneno ya wito la tauifa: Travail, Justice, Solidarité (kazi, haki, kushikamana)
Bangui

thumb|Mji wa Bangui, Afrika ya kati
thumbnail|260px|right|Bangui katika Jamhuri ya Afrika ya Kati
thumbnail|260px|right|Bangui inavyoonekana kutoka angani
**Bangui** ni mji mkuu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati. Mji uko mwambaoni mwa mto Ubangi; ng'ambo ya mto uko mji wa Zongo katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Una wakazi 531,763  

Kuna viwanda vya nguo, vyakula, bira, viatu na sabuni. BiAshara ya nje inalenga wateja wa pamba, ubao, kahawa na katani.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Afrika ya Kati

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Chuo Kikuu cha Bangui  

Jamii:Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Jamhuri ya Afrika ya Kati
Buganda

thumb|right|150px|Bendera ya Buganda.
thumb|right|350px|Eneo la Buganda kati ya ziwa Viktoria, mto Nile na ziwa Kyoga.
**Buganda** ni ufalme ndani ya jamhuri ya Uganda. Mfalme wa Buganda anatumia cheo cha Kabaka. Jina la nchi Uganda ni umbo la Kiswahili la neno Buganda. 

Tangu karne ya 18 BK hadi karne ya 20 Buganda ilikuwa dola lenye enzi katika eneo la Ziwa Viktoria. 

Leo hii ni sehemu ya Uganda yenye madaraka ya kiutamaduni pamoja na kuwa na bunge lake, lakini si kitengo cha kiutawala ndani ya Uganda. 

## Eneo na watu 
Eneo la Buganda liko kaskazini na magharibi kwa Ziwa Viktoria hadi mto Nile upande wa mashariki na ziwa Kyoga kaskazini. 

Watu wake huitwa Waganda (kwa Kiganda: *"Baganda"*) wanotumia lugha ya Kibantu. Wako takriban milioni tatu ambao ni kabila kubwa la Uganda lenye 16.7% ya wakazi wote wa nchi. Kuna koo 52 kati ya Waganda. 

Makaburi ya kihistoria ya wafalme wa Buganda huko Kasubi (Kampala) imeorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia. 

## Historia 
Mwisho wa karne ya 19 Buganda ilikuwa lengo la majaribio ya nchi mbalimbali ya nje ambazo zilitaka kuwa na athari hapa. Wamisionari Wakatoliki kutoka Ufaransa na Waanglikana kutoka Uingereza walishindana na Waislamu kwenye ikulu ya Kabaka Mutesa I (1856–1884) kati yao na dhidi ya wafuasi wa dini za jadi. Mashindano hayo yalisababisha kutokea kwa vyama mbalimbali vilivyoleta nchi katika hali ya vurugu. 

Mnamo 1890 Mjerumani Karl Peters alifaulu kupata mkataba wa ushirikiano na Kabaka lakini serikali za Ujerumani na Uingereza zilipatana katika mkataba wa Helgoland-Zanzibar nchi iwe eneo la athari ya Uingereza. Mwakilishi Mwingereza Frederick Lugard aliingilia kijeshi kati ya mapigano ya vikundi ndani ya Buganda na kuhakikisha utawala wa Kabaka Mwanga II aliyehesabiwa kuwa upande wa Waanglikana, hivyo karibu na Uingereza. Mwaka 1894 Kabaka alikubali mkataba wa ushirikiano na Uingereza ambao machoni mwake ulikuwa mapatano ya hiari lakini hali halisi Buganda ikawa Nchi lindwa chini ya Uingereza.

Polepole utawala wa Kiingereza ilibadilisha hali ya Buganda hadi kuwa sehemu tu ya Uganda yote. 

Wakati wa uhuru Waganda walishindwa kupata hali ya ufalme kuwa sehemu ya nchi inayojitawala lakini Kabaka Sir Edward Mutesa II alikuwa Rais wa Taifa pamoja na waziri mkuu Milton Obote. 

Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini. Kwa muda wa miaka 30 ufalme wa Buganda ulifutwa kisheria. Kabaka Edward Mutesa II alikufa ng'ambo Uingereza.

Mwaka 1986 serikali mpya ya Yoweri Museveni ilimkaribisha Ronald Muwenda Mutebi, mtoto wa Kabaka marehemu, arudi Kampala. Baada ya Bunge la Uganda kurudisha falme za kihistoria ndani ya Uganda za Banyoro, Ankole na Toro pamoja na Buganda, Mutebi alifanywa Kabaka mpya mwaka 1993.

## Viungo vya nje 
* Brief description of Buganda at www.myuganda.co.ug 
* Buganda.com

Jamii:Uganda
Jamii:Buganda
Jamii:Historia ya Uganda
Orchestra Baobab

**Orchestra Baobab** ni bendi maarufu ya muziki wa dansi toka nchini Senegal. Bendi hii imekuwepo katika ramani ya muziki wa Afrika toka ilipoanzishwa mwaka 1970. 

Orchestra Baobab inapiga muziki ambao ni mchanganyiko wa vionjo vya muziki toka Cuba, Visiwa vya Karibiani na Afrika. Baada ya kupata mafanikio makubwa na kuweza kurekodi albamu 20 toka mwaka 1970 hadi 1985, bendi hii ilivunjika mwaka 1987. Hata hivyo mwaka 2001 Orchestra Baobab iliibuka upya na kurekodi vibao vyao vya zamani na kufanya ziara katika nchi kadhaa za Ulaya. Pamoja na kutoa vibao vyao vya zamani, walirekodi nyimbo mpya wakisindikizwa na mwanamuziki maarufu wa Senegal, Youssou N'dour na Ibrahim Ferrer, mwanamuziki maarufu toka Cuba. 

Mwaka 2003 Orchestra Baobab ilipata nafasi ya kuweko kwenye filamu iliyotengenezwa na wanamuziki Dave Matthews na Trey Anastasio iitwayo Trey and Dave Go to Africa. Katika filamu hiyo wanamuziki hao walifanya onyesho pamoja na Orchestra Baobab. 

## Viungo vya Nje 
* Tovuti ya Orchestra Baobab 
* Historia ya Orchestra Baobab 

Jamii:Wanamuziki wa Senegal
Nouakchott

thumb|250px|Mahali pa Nouakchott nchini Mauretania.
[thumb|250px|[Matuta ya mchanga kando ya Nouakchott.]]
**Nouakchott** (Kiarabu: **نواكشوط**) ni mji mkuu wa Mauritania. Uko mwambaoni mwa Atlantiki magharibi mwa nchi. Idadi ya wakazi imekadiriwa kupita milioni moja.

## Historia 
Hadi 1958 Nouakchott ilikuwa kijiji kidogo cha wavuvi. Imekua tangu uhuru. Wakati wa ukoloni Mauritania haikuhesabiwa kama eneo la pekee: ilikuwa sehemu tu ya Afrika ya Magharibi ya Kifaransa yenye mji mkuu wa Saint-Louis huko Senegal.

Baada ya azimio la kugawa eneo la Kifaransa katika Afrika ya Magharibi Nouakchott ikateuliwa kuwa mji mkuu ujao na mradi wa ujenzi ulilenga kuongeza idadi ya wakazi hadi kufikia watu 15,000. Baada ya uhuru mwaka 1962 mji ukawa mji mkuu wa Mauritania. 

Katika miaka ya 1970 idadi ya wakazi iliongezeka sana kutokana na ukame uliofukuza watu wengi mashambani, kati ya miaka 1969 na 1980 kutoka wakazi 20,000 kufikia 150,000.

Siku hizi mju una tatizo zito la uhaba wa maji kwa wakazi wake wengi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Mauritania

## Tanbihi
Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Mauritania

Jamii:Mauritania
Maseru

thumb|300px|Barabara kuu ya kuelekea kusini ya Maseru
thumb|260px|Maseru katika Lesotho
**Maseru** ni mji mkuu wa Lesotho na mji mkubwa ukiwa na wakazi 330,760 (2016). Maseru iko kwa mto Caledon (Mohokare). 
Chuo Kikuu cha Lesotho na kiwanja cha kimataifa cha ndege ni karibu na mji. 

## Historia 
Ilikuwa kituo kidogo cha biashara ilipoteuliwa na chifu Moshoeshoe I wa Wasotho kuwa mji mkuu wake mwaka 1869.

Tangu mwaka 1884 hadi 1966 ilikuwa mji mkuu wa nchi lindwa ya "Basutoland" chini ya Uingereza. Mwaka 1966 ikawa mji mkuu wa Lesotho huru.

## Uchumi 
Kuna viwanda vya kutengenezea mishumaa na matandiko ya zulia. Kuna pia viwanda vya vitambaa kwa ajili ya soko la Marekani.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Lesotho

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Lesotho
Jamii:Lesotho
Majiji yasiyoonekana

**Majiji yasiyoonekana** (kwa Kiitalia "Le città invisibili", na kwa Kiingereza "Invisible Cities") ni kitabu cha hadithi kilichoandikwa na mwandishi toka Italia, Italo Calvino.  

Kitabu hiki kinaelezea mazungumzo kati ya msafiri Marco Polo kutoka mji wa Venice, Italia, na mfalme wa Mongolia, Kublai Khan.  

Kitabu kimeandikwa kwa mtindo wa pekee kwani hakina mfumo uliozoeleka wa vitabu vya fasihi: mwanzo, katikati, mwisho. Ndani ya kitabu hiki wahusika wanaotambulika ni wawili tu, Kublai Khan na Marco Polo. 

Kublai Khan alikuwa akifurahi sana kusikia visa toka kwa Marco Polo. Visa toka kwa wakazi wa ufalme wake vilikuwa vinamchosha. Khan alitaka sana Marco Polo aongelee juu ya mji alikozaliwa, Venice, lakini Marco Polo alipendelea kuongelea miji ya kufikirika na kusadikika. 

Kitabu hiki kina visa 55 vinavyoelezea miji hiyo ya kufikirika na kusadikika pamoja na mazungumzo ya kifalsafa kati ya Khan na Polo. 

Moja ya mazungumzo yanayojulikana sana ni lile kuhusu jiwe na daraja. Marco Polo alimpa Kublai Khan uchambuzi wa daraja ni nini akielezea jiwe hata jiwe. Kublai Khan akauliza, "Je ni jiwe lipi linaloshikilia daraja?" Marco Polo akajibu, "Hakuna jiwe moja linaloshikilia daraja, si jiwe hili wala lile bali mhimili ambao mawe hayo yameujenga kwa pamoja."

Kublai akakaa kimya kwa muda akifikiri, kisha akasema, "Basi sitaki kusikia kuhusu mawe, nataka uniambie kuhusu huo mhimili." Marco Polo akajibu, "Bila mawe hakuna mhimili."

Kati ya miji ya kufikirika na kusadikika iliyoelezewa ndani ya kitabu hiki baadhi ni: mji ambao wakazi wake wanatupa vitu vyao vyote kila siku na kununua vitu vipya, mji wa wafu ulio chini ya ardhi, na mji uliojengwa na watu waliomuona mwanamke uchi ndotoni kisha akatokomea (watu hawa waliamua kujenga mji ambao barabara zake zinaelekea kule alikoelekea huyo mwanamke waliyemuona ndotoni na wakajenga kuta ili kumzuia asiweze kutoroka akitokea tena.)

## Majiji makubwa ya dunia 
Leo hii kuna majiji 20 yenye wakazi zaidi ya milioni 10:

* Tokyo, Japani - wakazi milioni 28 
* Mexico City, Mexico - wakazi milioni 18 
* Mumbai, Uhindi - wakazi milioni 18 
* São Paulo, Brazil - wakazi milioni 18 
* New York City, Marekani - wakazi milioni 17 
* Shanghai, China - wakazi milioni 14 
* Lagos, Nigeria - wakazi milioni 13 
* Los Angeles, Marekani - wakazi milioni 13 
* Kalkutta, Uhindi - wakazi milioni 13 
* Buenos Aires, Argentina - wakazi milioni 12 
* Seoul, Korea ya Kusini - wakazi milioni 12 
* Beijing, China - wakazi milioni 12 
* Karachi, Pakistan - wakazi milioni 11 
* New Delhi, Uhindi - wakazi milioni 11 
* Dhaka, Bangladesh - wakazi milioni 11 
* Manila, Ufilipino - wakazi milioni 11 
* Cairo, Misri - wakazi milioni 11 
* Osaka, Japani - wakazi milioni 11 
* Rio de Janeiro, Brazil - wakazi milioni 11 
* Toronto, Kanada - wakazi milioni 8 
* Johannesburg, Afrika Kusini - wakazi milioni 7
* Kinshasa, Congo Zaire - wakazi milioni 5

## Viungo vya Nje
* Italo Calvino

Jamii:Fasihi ya Kiitalia
Dakar

250px|thumb|right|Jengo la Bunge (Assemblée Nationale)
280px|right|Ramani ya mitaa ya Dakar

**Dakar** ni mji mkuu wa Senegal ikiwa na wakazi 2,352,000. Iko kwenye rasi la Verde ambalo ni pembe la magharibi ya Afrika. Bandari yake ina nafasi nzuri kwa biashara na Ulaya na Amerika.

Mji ulianzishwa na Wafaransa mwaka 1857 walipoondoka kisiwa cha Goree kuhamia bara. Ukapata bandari ya biashara na pia bandari ya kijeshi halafu ukawa mwanzo wa reli katika Senegal. Mwaka 1902 Dakar ilikuwa mji mkuu wa Afrika ya Magharibi ya Kifaransa badala ya Saint-Louis. Kati 1959 hadi 1960 ilikuwa mji mkuu wa Shirikisho la Mali, baadaye mji mkuu wa Senegal.

Kisiwa cha Goree ambacho sasa ni sehemu ya mji kilikuwa kati ya vituo muhimu vya biashara ya watumwa. Boma la Fort D'Estrees Gorée kisiwani humo lilikuwa gereza la watumwa kabla ya kupelekwa kwenye meli na leo ni makumbusho.

## Walizaliwa Dakar 
* Youssou N'Dour, mwimbaji ya mwanamuziki
* Patrick Vieira, mchezaji mpira wa miguu Mfaransa

Jamii:Miji Mikuu Afrika
Jamii:Miji ya Senegal
Jamii:Senegal
Gorée

**Gorée** (kwa Kifaransa: *Île de Gorée*) ni kisiwa cha Atlantiki mbele ya pwani ya Senegal na sehemu ya manisipaa ya Dakar. Ilijulikana kama kituo cha biashara ya watumwa. Hadi kukomeshwa kwa biashara hiyo mwaka 1848 watumwa walipelekwa kisiwani kutoka bara, kufungwa katika jela, kuuzwa kwenye minada na kusombwa hadi Amerika kwa jahazi.

## Jiografia 
Kisiwa kina urefu wa m 1000 na upana wa m 300, eneo lake ni ha 36.

## Historia 
Kisiwa kiliingia chini ya utawala wa Ureno mwaka 1444 BK. Uholanzi ilivamia Goree mwaka 1588. Katika karne zilizofuata Ufaransa na Uingereza zilishindana juu ya utawala wa kisiwa. 

Tangu mwaka 1815 kilikuwa chini ya Ufaransa. Mwaka 1879 idadi ya wakazi ilikuwa 2,956 (Wazungu 50, Machotara 750 na wengine wote Waafrika).

Makumbusho ya Gereza la Watumwa yamekuwa mahali pa utalii. Waamerika weusi walianza kufika kisiwani kutafuta nyayo za mababu waliosombwa kutoka huko wamefungwa kama watumwa. 

Mwaka wa 1978, kisiwa cha Goree kiliingizwa na UNESCO katika orodha ya Urithi wa Dunia.

## Tazama pia
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika

## Viungo vya Nje 
* webworld.unesco.org/goree/ , Ukurasa wa UNESCO kuhusu Goree 
* Ile de la Goree , Picha za kisiwa disemba 2005