Maadili ya utafiti

**Maadili ya utafiti** yanahusu msingi wa kanuni za kimaadili kwa mada mbalimbali yanayohusiana na utafiti wa kisayansi, hivyo matumizi ya kanuni adilifu katika mada mbalimbali zinazohusu binadamu. Hizi ni pamoja na kubuni na kutekeleza utafiti juu ya binadamu na wanyama, nyanja mbalimbali za kashfa za kielimu pamoja na makosa ya kisayansi (kama udanganyifu, upotoshaji wa data na wizi (kunakili na kutangaza kazi za wengine), kujulisha makosa; udhibiti wa utafiti, nk. 

Maadili ya utafiti yaliendelea pakubwa kama dhana katika utafiti wa tiba. Mkataba muhimu hapa ni Tamko la 1974 la Helsinki. Nurenberg Code ni mkataba wa awali, lakini bado una mipasho ya maana. Utafiti katika sayansi ya jamii unawakilisha masuala kadhaa tofauti na yale ya utafiti wa matibabu.

Nyanja ya utafiti wote wa kisayansi umejengwa kwenye msingi wa uaminifu. Wanasayansi huwa na imani kuwa matokeo yaliyoripotiwa na wengine ni halali. Jamii huamini kwamba matokeo ya utafiti huonyesha jaribio lenye uaminifu la wanasayansi kueleza dunia kwa usahihi na bila upendeleo. Lakini uaminifu huu utaendelea tu kama jamii ya kisayansi itajitolea yenyewe kueneza maadili ya kisayansi yanayohusiana na vitendo vya kimaadili. 

Kuna masuala mengi ya kimaadili ambayo yanafaa yatiliwe maanani kwa utafiti. Wasomi wa jamii wanahitaji kufahamu kuwa wana jukumu la kulinda usalama wa kupatiana ruhusa halisi na kujua malengo ya wale wote wanaoshiriki katika utafiti. Hawapaswi kutumia vibaya taarifa wanazopata, na kunafaa kuwe na jukumu la kimaadili fulani linalofaa kuchukuliwa kwa washiriki. Kuna wajibu wa kulinda haki za watu katika masomo hayo na vilevile siri na usikivu. Usiri wa wale wanaohusika katika uchunguzi lazima ufanyike, kuweka siri zao na kutokujulikana salama. Kama inavyodokezwa katika BSA for Sociology, maadili haya yote lazima yaheshimiwe isipokuwa kama kuna sababu nyingine kuu za kutofanya hivyo - kwa mfano, shughuli za kigaidi au zilizopigwa marufuku.

Maadili ya utafiti katika muktadha wa matibabu yamejaa principalism, mbinu ambayo imekosolewa kuwa nje ya muktadha. 

## Masuala muhimu
Matokeo ya utafiti katika machapisho, idadi ya masuala muhimu ni pamoja na: 

* Uaminifu. Uaminifu na uadilifu ni wajibu wa kila mwandishi na mtu, mtaalam na mwanachama wa bodi la kuhariri.
* Mchakato wa Mapitio. Mapitio ya mchakato  huchangia kudhibiti ubora na ni hatua muhimu kujua uhalali wa utafiti 
* Viwango vya kimaadili. Majarida ya karibuni ya  tahariri  yaliashiria  uzoefu wa shughuli zisizofaa.  
* Uandishi. Nani anaweza kudai haki ya uandishi?  Ni mpangilio upi unafaa  waandishi kutajwa?

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*TRREE-kwa Afrika inapatia rasilimali kwa lugha kadhaa na mpango wa mafunzo ya bure kuhusu maadili ya utafiti na kanuni ikilenga sana Afrika Kusini kwa Sahara.
*Mitaala ya mafunzo kuhusu Maadili ya utafiti  umeandaliwa na, Family Health International (FHI), ikilenga majaribio kutumiabinadamu
*Scientists Global Responsibility (UK)
*INES Global 
*Tamko la Sera la Tri-Council (Kanada) 
*UNESCO - Maadili ya Sayansi na Teknolojia
*Shughuli za Kimaadili: Kanuni na Miongozo ya Utafiti na Watu walio hatarini na Familia  Itifaki yenye maadili kwa utafiti wa sayansi ya jamii iliyotengenezwa na na Kituo cha Watoto na Familia katika Mfumo System
*The Hinxton Group: Kongamano la kimataifa kuhusu seli za Stem, Maadili & Sheria
*Johns Hopkins Program katika maadili ya Utafiti 
* Mkusanyiko wa majarida yaliyopitiwa upya na walio kwenye taaluma moja kuhusu historia ya matumizi ya udanganyifu katika utafiti, vilevile juu ya historia ya majaribio ya maadili.
* http://icmr.nic.in/ethical.pdf 
* http://www.researchethics.ca ResearchEthics.ca
* http://www.asanet.org/cs/root/leftnav/ethics/cope_policies_and_procedures 

Jamii:Maadili