open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Louis XIV wa Ufaransa

thumb|Louis XIV
**Louis XIV** (5 Septemba 1638- 1 Septemba 1715) alikuwa mfalme wa Ufaransa tangu 14 Mei 1643 hadi kifo chake.

Alikuwa mfalme kwa umri wa miaka minne akakabidhiwa madaraka alipotimiza miaka 21.

Louis alilenga kuunganisha mamlaka yote mkononi mwake. Alisimamia shughuli za serikali na mawaziri wote walitakiwa kutoa ripoti moja kwa moja kwake. Alitumia mapato yote ya taifa kama mapato yake mwenyewe akiamua peke yake. Alivunja upinzani wa waungwana na kuimarisha utawala wa serikali kuu katika milki yake. Alijenga uchumi wa nchi na kuendesha siasa ya nje iliyofanya Ufaransa kuwa taifa kiongozi katika Ulaya.

Katika siasa ya ndani alimaliza Sheria ya Nantes ulioruhusu uhuru wa kidini akapiga Uprotestanti marufuku na kudai watu wote wasali katika kanisa katoliki. Waprotestanti Wafaransa 200,000 waliondoka katika nchi wakikimbia Ujerumani hasa Prussia na Uingereza.

Alitumia pesa nyingi kwa ujenzi ya majumba ya kifalme hasa jumba kubwa la Versailles. Alianzisha pia taasisi za sayansi na sanaa. Utamaduni wa Ufaransa ulikuwa kielelezo kwa nchi za Ulaya. 

Katika vita zake alipanusha milki yake kwa kutwaa maeneo yaliyokuwa chini ya Hispania, Ujerumani na Uholanzi. 

Aliacha urithi wa muundo wa utawala ambako mfalme alikuwa sawa na dola na serikali. 

Jamii:Watawala wa Ufaransa
Jamii:Waliozaliwa 1638
Jamii:Waliofariki 1715
Vita ya wenyewe kwa wenyewe

[thumbnail|right|350px|Mapigano ya Franklin wakati wa [vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Marekani.]]
**Vita vya wenyewe kwa wenyewe** ni vita vinayopigwa ndani ya nchi kati ya vikundi vya taifa moja, tofauti na vita vya kimataifa. 

Kuna aina nyingi jinsi vita vya wenyewe kwa wenyewe zinavyoweza kutokea:
* kati ya serikali na wapinzani wake wakiamua kutumia silaha 
* kati ya vikundi visivyo vya serikali 
* kama watu wa sehemu ya nchi wanataka kujitenga na taifa dhidi ya mapenzi ya serikali.

Vita vya aina hiyo huwa na ukali, vifo na uharibifu mwingi. Mara nyingi kanuni za vita haziangaliwi na raia wa kawaida huteseka.

Mifano ya nchi zenye vita za wenyewe kwa wenyewe ni:
* Afghanistan (tangu 1978)
* Lybia (tangu 2011)
* Kongo (tena tangu 2007)
* Somalia (tangu 1988/1991)
* Syria (tangu 2013)

## Viungo ya nje 
* Royal Air Force Doctrine – The Nature of War and Armed Conflict
* "What makes a civil war?", BBC News, 20 April 2006

Jamii:Vita
Mamie Eisenhower

.]]

**Mamie Geneva Doud Eisenhower** (14 Novemba 1896 - 1 Novemba 1979) alikuwa mke wa Rais-Jenerali wa zamani wa Marekani Bw. Dwight D. Eisenhower. Alianza kuwa Mwanamke wa Kwanza wa Marekani kuanzia mwaka 1953 hadi 1961. Mamie na Eisenhower walioana mnamo mwezi Julai ya mwaka wa 1916.

Mamie alizaliwa mjini Boone, Iowa. Alikuwa mtoto wa mzee John Sheldon Doud. Babake na Mamie alikuwa tajiri wa kutosha, kwakuwa alikuwa anamiliki kiwanda cha kusindika nyama za kopo. Kuna kipindi, familia ya mzee  Doud iliishi kidogo mjini Pueblo, Colorado.

Kisha Familia ikahamia na kuweka makazi yake rasmi katika mji wa Denver, Colorado. Wakiwa huko, Mamie  na ndugu zake wengine wa kike watatu walikulia huko wakiwa katika mazingira ya mjumba mkubwa kabisa usio na kifani. Na nyumba ilikuwa na wahudumu wengi kupita kiasi.

Ilipofika mnamo mwaka wa 1915 Mamie alkakutana na Bw. Dwight D. Eisenhower. Na kwa kipindi hicho Bw. Eisenhower alikuwa na cheo cha Luteni masaidizi katika Jeshi. Mwaka uliofuatia katika siku ya wapendanao duniani, wawili hao wakavishana pete ya uchumba. Na ilivyofika tar. 1 Julai ya mwaka wa 1916 wakajaaliwa kuoana.

## Viungo vya nje
* 
* Mamie Eisenhower Letters at Gettysburg College
Edmund Barton

thumb|right|250px|Edmund Barton.

**Sir Edmund Barton** (18 Januari 1849 – 7 Januari 1920) alikuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Australia. Yeye ndiye alichukua sehemu kubwa ya kuijenga na kuuiboresha Australia ya leo. Wakati wa uongozi wake katika serikali hiyo, ilipitisha sheria ya mtu asiye mweupe kuingia nchini humo na hata kutowataka wakina mama kushiriki kupiga kura katika uchaguzi wowote utakaofanyika nchini humo. Baada ya kuwa Waziri Mkuu, akaja kuwa jaji mkuu wa nchi katika mahakama kuu. Mwaka wa 1902, Barton alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza baada ya kukataa cheo hicho miaka ya 1887, 1891 na 1899.

Jamii:Mawaziri Wakuu wa Australia
Jamii:Waliozaliwa 1849
Jamii:Waliofariki 1920
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Salvador Dali

thumb|Salvador Dali 1965
thumb|
**Salvador Dalí** (11 Mei 1904 - 23 Januari 1989) aliitwa kwa jina la kiraia **Salvador Felipe Jacinto Dalí Domènech** alikuwa mchoraji mashuhuri wa Hispania katika karne ya 20. Alifahamika zaidi kwa taswira zake katika mtindo wa usurealisti lakini alikuwa pia mwandishi, mchongaji na mwigaji wa maigizo.

Picha zake zilionyesha mara nyingi ndoto, malevi, homa na maono. Mara kwa mara alimwingiza mke wake Gala ndani ya taswira. 

Kati ya wasanii muhimu wa Hispania wa karne ya 20 alikuwa mmoja wa wachache waliompenda dikteta Jenerali Francisco Franco. Alipingwa mara nyingi kwa msimmao huu wa kisiasa.

Jamii:Wasanii wa Hispania
Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 1989
Francisco de Goya

[thumb|275px|*[Mei tatu 1808: Mauaji ya Watetezi wa Madrid*, 1814, 266 х 345 cm. Museo del Prado, Madrid.]]
**Francisco de Goya y Lucentes** (30 Machi 1746 - 30 Aprili 1828) alikuwa mchoraji nchini Hispania. Aliweza kuchora kwa mitindo mbalimbali akisifiwa kwa kuwa kati ya wachoraji wakubwa wa mtindo wa kale lakini pia kuwako kati ya wachoraji wa kwanza wa wakati wa kisasa.

## Mifano ya taswira zake 

Image:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|Picha ya Goya na Vicente López y Portaña
Image:La familia de Carlos IV, Francisco de Goya.jpg|*Familia ya mfalme Carlos IV* mnamo 1802
Image:Goya Maja naga2.jpg|*Maja uchi*, mn. 1800
Image:Goya Maja ubrana2.jpg|*Maja mwenye nguo*, mn. 1803

Jamii:Wasanii wa Hispania
Jamii:Waliozaliwa 1746
Jamii:Waliofariki 1828
Diego Velázquez

thumb|right|Velasquez alivyojichora mwenyewe mnamo 1630
**Diego Velázquez** (Juni 1599 - 6 Agosti 1660) alikuwa mchoraji mashuhuri wa Hispania wakati wa karne ya 17.

Alikuwa mchoraji aliyependwa na mfalme Filipo IV wa Hispania akachora watu wengi wa familia ya mfalme na waungwana waliokaa kwenye jumba la kifalme. Mweyewe alioa akazaa mabinti wawili.

Alisafiri pia hadi Italia alikopokea athira mbalimbali kwa kazi yake.

## Mifano ya taswira zake 

Image:Retrato_de_Juan_Pareja,_by_Diego_Velázquez.jpg|*Juan de Pareja* (1650)
Image:DiegoVelazquez MeninasDetail.jpg|Sehemu ya *Las Meninas* (Velázquez mwenyewe)
Image:Diego Velazquez - An Old Woman Cooking Eggs - Google Art Project.jpg|Mama Mzee akichoma mayai ; 1618
Image:Retrato del Papa Inocencio X. Roma, by Diego Velázquez.jpg|Papa Innocent X
Image:Felipe_IV_de_castaño_y_plata,_by_Diego_Velázquez.jpg|Mfalme Filipo IV
Image:Las_Meninas,_by_Diego_Velázquez,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|*Las Meninas*, 1656
Image:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|Mji wa Breda wajisalimisha kwa jeshi la Hispania
Image:La adoración de los Reyes Magos, 1619, Velázquez.jpg|Wafalme au mamajusi wa Mashariki wamwabudu mtoto Yesu

Jamii:Wasanii wa Hispania
Jamii:Waliozaliwa 1599
Jamii:Waliofariki 1660
Peter I wa Urusi

thumb|right|200px|Tsar Peter I wa Urusi
**Peter I wa Urusi** (au **Petro Mkuu**) alikuwa Tsar yaani Kaisari wa Urusi. Jina lake la Kirusi lilikuwa **Пётр Алексеевич Романов**, **Pyotr Alekseyevitch Romanov**. Alizaliwa tarehe 9 Juni 1672 na kufariki tarehe 8 Februari 1725. Ndiye mtawala aliyeingiza Urusi, iliyokuwa na historia ya Kiasia zaidi, katika siasa na utamaduni wa Ulaya.

Petro Mkuu alianza utawala wake mwaka 1689 akiwa na umri wa miaka 17. Mwanzoni alilenga kuimarisha jeshi la Urusi na hasa wanamaji. Akiona ya kwamba mafundi wote wa kujenga meli walitoka Ulaya, hasa Uholanzi, alifunga safari akakaa Uholanzi na kuwa mfanyakazi wa kujenga jahazi kwa miezi minne.

Aliporudi kutoka safari hii alikuwa na wazo la kwamba nchi yake Urusi ilikuwa nyuma sana kulingana na nchi za Ulaya, hivyo alianza mipango mingi ya kuleta maendeleo Urusi. Aliamuru waungwana wote kwenye jumba la kifalme kukata ndevu zao na kuvaa nguo za Kizungu. Alialika mafundi na wataalamu wengi kutoka Ulaya.

Hasa alianza kujenga mji mkuu mpya kwenye mwambao wa Baltiki, yaani katika pembe la magharibi kabisa la milki yake. Mji huo uliitwa Sankt Peterburg ukachukua nafasi ya Moskva kuanzia mwaka 1712 hadi 1918.

Katika vita mbalimbali alivunja nguvu ya Uswidi na kutwaa majimbo mapya ya Estonia na Latvia.

Alibadilisha pia mfumo wa utawala wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi. Aliondoa cheo cha Patriarka (Askofu Mkuu Kabisa) na badala yake aliunda ofisi ya Sinodi Kuu iliyokuwa mkono wa serikali yake.

Jamii:Waliozaliwa 1672
Jamii:Waliofariki 1725
Jamii:Makaizari wa Urusi
Ujaini

[thumb|100px|[Nembo ya Ujaini.]]
[thumb|[Sanamu ya Thirtankara hekaluni.]]
**Ujaini** au **Jina Dharma** ni dini yenye asili ya Uhindi na wafuasi wake huitwa Wajaini. Ilianzishwa mnamo mwaka 500 KK. Kuna waumini milioni 6 duniani ambao zaidi ya nusu wako Uhindi.

Wajaini hukumbuka walimu 24 wa dini yao wanaoitwa "thirtankara". Thirtankara wa 24 alikuwa Mahavira wakati wa karne ya 6 KK anayetajwa mara nyingi kama mwanzilishi wa dini hiyo, ingawa wenyewe husema hakuna aliyeianzisha hasa.

Kama Ubuddha, hii ni dini isiyo na mafundisho kuhusu Mungu au miungu. Vilevile kama Ubuddha ilianzishwa katika mazingira ya Uhindu wa kale ikikataa matabaka ya kidini jinsi ilivyo katika Uhindu.

Ujaini unalenga ukombozi wa nafsi ya binadamu. Kwa ukombozi huu ni muhimu mtu ajifunze kujitawala kwa sababu kila tendo linafuatwa na matokeo yake yanayoitwa Karma.

Roho katika imani ya Kijaini huzaliwa tena na tena katika mwili mpya, kumbe shabaha ni kutozaliwa tena, bali kupata ukombozi na starehe ya milele. 

Nafsi au roho hazimo ndani ya watu pekee, lakini pia ndani ya wanyama.

Kila tendo linalosababisha mateso kwa kiumbehai mwingine linarudisha nafsi katika mzunguko wa kuzaliwa tena. Matendo yanayoharibu karma ya mtu ni hasa mauaji ya viumbe wenye nafsi.

Kwa hiyo Ujaini hufundisha kuepukana na uhasama na kutomtenda yeyote kwa mabavu. Kwa sababu hiyo Wajaini hukataa kula nyama, kwa kuwa nyama inapatikana kwa njia ya kuua na kutesa wanyama ambao nao ni makazi ya nafsi sawa na wanadamu.

Jamii:Dini
Jamii:Ujaini
Shinto

[thumb|300px|Geti la [torii kwenye hekalu la Kishinto. Katika Shinto, *torii* inaashiria kifungu kutoka kwa ulimwengu wa kimwili hadi ulimwengu wa kiroho na wa kimungu.]]
**Shinto** au **Ushinto** ni dini ya jadi nchini Japani. Hadi Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilikuwa dini rasmi ya serikali na ya Kaisari wa Japani. 

Imani ya Shinto ni katika miungu au pepo wengi wanaoitwa "kami". Wengine wao ni kama miungu, wengine ni roho za miti, mito au milima, wengine tena ni mizimu. Kati ya kami muhimu zaidi kuna amaterasu (jua), dunia, mbingu.

Kuna makuhani wanaotunza hekalu ambako sadaka hutolewa kwa kami hizi. Wajapani wengi hushiriki katika ibada za kami, wakikumbuka mababu na marehemu wengine, hata wakifuata dini nyingine kama Ubuddha au Ukristo.

## Viungo vya Nje 
* Kokugakuin University Encylopedia of Shinto 

Jamii:Dini
Jamii:Japani
Vasco da Gama

thumb|Vasco da Gama
**Vasco da Gama** (1460 au 1469- 24 Desemba 1524) alikuwa baharia na mpelelezi kutoka Ureno. 

Alikuwa Mzungu wa kwanza aliyefika Uhindi kwa kuzunguka Rasi ya Tumaini Jema kusini mwa Afrika.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

## Utangulizi 
Vasco alikamilisha mradi uliofuatwa nchini Ureno tangu siku za mfalme Henrique baharia baada ya mwaka 1400. Henrique alianza kutuma jahazi zilizopeleleza pwani ya Afrika na kuelekea kusini zaidi na zaidi.

Vasco alitanguliwa na mpelelezi Mreno Bartolomeo Dias aliyewahi kuzunguka Rasi ya Tumaini Njema hadi mto wa samaki mwaka 1488 akitambua ya kwamba njia ya kuendelea mpaka Uhindi ilikuwa wazi mbele yake. Diaz alirudi wakati ule kwa sababu mabaharia wake walikuwa wagonjwa, hivyo hawakuwa tayari kuendelea tena.

thumb|250px|Safari ya Vasco da Gama

## Safari ya kwanza ya Uhindi 
Da Gama aliondoka kwa amri ya mfalme wa Ureno tarehe 8 Julai 1497 kwa jahazi nne na watu 170. Wakati wa Krismasi walikuwa wakizunguka rasi hiyo tayari na kupita kwenye pwani ya mashariki ya Afrika Kusini wakaiita pwani hii "Natal" kutokana na sikukuu ya Krismasi.

### Bandari za Afrika ya Mashariki 
Mwezi wa Januari walifika Kisiwa cha Msumbiji (kwa Kireno: Ilha de Moçambique) walipokutana mara ya kwanza na Waislamu waliosema lugha ya Kiarabu. Wakaelekea Kenya wakafika kwanza Mombasa wasipopokewa vema wakaendelea hadi Malindi. Huko walijenga uhusiano mwema na sultani wa mji wakaona Wahindi wa kwanza. 

### Kufika Uhindi 
Walifaulu kumuajiri nahodha aliyewaongoza kuvukia Bahari Hindi hadi kufika Calicut, Uhindi, tarehe 20 Mei 1498. Wareno walipeleleza pwani na kununua bidhaa mbalimbali. 

### Kurudi Ureno 
Tarehe 29 Agosti 1498 da Gama aliondoka tena lakini aliacha Wareno wachache nyuma kwa amri ya kuanzisha kituo cha biashara. 

Safari ya kurudi ilikuwa ngumu ikachukua muda mrefu kutokana na mwelekeo wa upepo. Nusu ya watu wake walikufa baharini kabla hawajafika Malindi. Jahazi mbili zilifaulu kurudi hadi Ureno zilipofika mnamo Julai na Agosti 1499.

## Safari ya pili na ya tatu 
Mfalme wa Ureno alituma wapelelezi na maafisa wengine Uhindi walioanzisha koloni na vituo vya Kireno.
 
Vasco da Gama alirudi Uhindi mara mbili. Safari iliyofuata ilifanywa mwaka 1502 na safari ya tatu mwaka 1524. Baada ya kufika Uhindi mara ya tatu aliambukizwa malaria akaaga dunia huko Cochin tarehe 24 Desemba 1524.

Gama da, Vasco
Gama da, Vasco
Gama da, Vasco
Gama da, Vasco
Jamii:Wapelelezi wa Uhindi
Jamii:Wafransisko
69 KK

Makala hii inahusu mwaka **69 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* Kleopatra atakayekuwa malkia wa mwisho wa Misri

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 1 KK
Henrik Ibsen

thumb|Ibsen mzee
**Henrik Johan Ibsen** (*20 Machi 1828 - 23 Mei 1906) alikuwa mwandishi wa Norwei. Aliandika hasa maigizo amesifiwa kimataifa kama "baba wa igizo la kisasa".

Ibsen aheshimiwa kuwa mkubwa kati ya waandishi wote wa Norwei. 

Jamii:Waandishi wa Norwei
Johannes Brahms

thumb|right|**Johannes Brahms**

**Johannes Brahms** (7 Mei, 1833 – 3 Aprili, 1897) alikuwa mtunzi wa Kijerumani, mpiga piano mahiri, na kondakta katika kipindi cha katikati ya Nyakati za Kimapenzi. Muziki wake unajulikana kwa nguvu za midundo na uhuru wa matibabu ya sauti, mara nyingi ukiweka ndani ya miundo ya kisayansi yenye hisia zenye mvuto. Alibadilisha miundo na mbinu za kitamaduni kutoka kwa anuwai ya kihistoria ya watunzi wa awali. Kazi zake zinajumuisha symphonies nne, konsati nne, Requiem, muziki wa chumba, na mamia ya nyimbo za kitamaduni na Lieder, pamoja na kazi nyingine za okestra, piano, organi, na kwaya.

Amezaliwa katika familia yenye asili ya muziki huko Hamburg, Brahms alianza kutunga na kuandaa konsati za ndani akiwa bado kijana. Alisafiri katika Ulaya ya Kati kama mpiga piano, akionesha kazi zake na kukutana na Franz Liszt huko Weimar. Brahms alifanya kazi na Ede Reményi na Joseph Joachim, akitafuta idhini ya Robert Schumann kupitia wa mwisho. Alipokea usaidizi na mwongozo mkubwa kutoka kwa Robert na Clara Schumann, na akaendelea kuishi karibu na Clara huko Düsseldorf, akijitolea kwa kazi yake kama mwanamuziki na msomi. Wawili hao walibaki marafiki wa karibu hadi kifo cha Robert. Brahms hakuoa kamwe, labda kwa kujitolea kikamilifu kwa kazi yake. Alikuwa mtunzi anayejitambua, mara nyingine akijikosoa sana.

Ingawa alikuwa mbunifu, muziki wake mara nyingi ulizingatiwa kuwa wa kihafidhina katika muktadha wa Vita vya Wapenzi, jambo ambalo Brahms alijutia kuhusika kwake hadharani. Nyimbo zake zilipokelewa vyema, zikivutia wafuasi wengi, marafiki, na wanamuziki. Eduard Hanslick alimsherehekea kwa kejeli kama muziki kamili, na Hans von Bülow akamtaja Brahms kama mrithi wa Johann Sebastian Bach na Ludwig van Beethoven, jambo ambalo Richard Wagner alidhihaki.

Akiwa Vienna, Brahms aliendesha Singakademie na Gesellschaft der Musikfreunde, akipanga muziki wa mapema na mara nyingi wenye urefu na uzito wa masomo yake binafsi. Alifikiria kustaafu kutoka kwa utunzi wa muda mrefu maishani mwake, lakini aliendelea kuandika muziki wa chumba, hasa kwa Richard Mühlfeld.

Michango na ufundi wa Brahms ulipendwa na watunzi wa wakati wake kama Antonín Dvořák, ambaye alifurahia sana kazi yake. Watunzi wa baadaye kama Max Reger na Alexander Zemlinsky waliunganisha mitindo ya Brahms na Wagner. Vivyo hivyo, Arnold Schoenberg alisisitiza umuhimu wa maendeleo ya Brahms. Yeye na Anton Webern waliongozwa na mitindo tata ya kimuundo wa muziki wa Brahms, ambayo Schoenberg aliiita "tofauti inayoendelea." Muziki wa Brahms unabaki kuwa msingi mkubwa wa repertoire ya tamasha, ukiendelea kuwahamasisha watunzi hadi karne ya 21.

## Marejeo
Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Jamii:Waliozaliwa 1833
Jamii:Waliofariki 1897
Membe

Kwa matumizi mengine za jina hili angalia Membe (maana)

**Membe** ni ndege wa jenasi *Numenius* katika familia ya Scolopacidae. *Bartramia longicauda* ana mnasaba sana na membe. Ndege hawa ni wakubwa kabisa katika familia hii. Wana miguu mirefu na mdomo mrefu unaopingwa chini (isipokuwa *Bartramia*). Wana rangi kahawia na madoa na michirizi nyeupe mwaka mzima. Hutafuta chakula kwa matope wakiingiza mdomo mrefu wao, na hula nyungunyungu, daa, wadudu na gegereka. Hutaga mayai 3-6 ardhini kwa manyasi.

## Spishi za Afrika
* *Numenius arquata* Membe Sululu au Kipila (Eurasian Curlew)
* *Numenius phaeopus* Membe Sautisaba au Membe kioga (Whimbrel)
* *Numenius tenuirostris* Membe Domo-jembamba (Slender-billed Curlew) **ni karibu kuisha sasa**

## Spishi za mabara mengine
* *Bartramia longicauda* (Upland Sandpiper)
* *Numenius americanus* (Long-billed Curlew)
* *Numenius borealis* (Eskimo Curlew) **labda imekwisha sasa** (mwanzo wa miaka 2000)
* *Numenius madagascariensis* (Far Eastern Curlew)
* *Numenius minutus* (Little Curlew)
* *Numenius tahitiensis* (Bristle-thighed Curlew)

## Picha

Image:Numenius arquata flying.jpg|Membe sululu
Image:Whimbrel, Popenguine, Senegal 2.jpg|Membe sautisaba

Image:UplandSandpiper23.jpg|Upland sandpiper
Image:Long-billed Curlew Morro Bay.jpg|Long-billed curlew
File:Eastern curlew inskip.JPG|Far eastern curlew
File:Numenius minutus.jpg|Little curlew
Image:Bristle-thighed Curlew.jpg|Bristle-thighed curlew

Jamii:Vitwitwi na jamaa
Elton John

**Sir Elton Hercules John** (jina la kuzaliwa: **Reginald Kenneth Dwight**; 25 Machi 1947) ni mwimbaji wa muziki wa pop-rock, mtunzi na mpigaji kinanda kutoka nchini Uingereza. Alianza kuwa maarufu kunako miaka ya 1970, pale yeye na mtunzi mwingine wa nyimbo ajulikanae kwa jina la Bernie Taupin kuandika nyimbo nyingi walizokuwa wakiimba katika kumbi mbalimbali na hata nyingine kuzikurekodi. 

John ameanza kuwa nyota maarufu, si kwa uwezo wake tu wa kimuziki tu, bali hata akiwa ukumbini huwa na yeye anaruka majoka (kucheza). John pia alitunga nyimbo nyingi kwa ajili ya filamu: filamu hizo ni kama vile ya The Lion King (1994) na The Road to El Dorado (2000) na pia huwa anafanya kazi za kujitolea.

Katika kumbukumbu ya Princess Diana, Elton alitoa tena kile kibao chake cha Candle in the Wind mnamo mwaka 1997, lakini wimbo halisi ulitungwa kwa ajili ya Marilyn Monroe. Wimbo huo ulitamba sana ukawa miongoni mwa nyimbo maarufu na zenye mauzo ya juu kwa muda wote (kuuzwa kwa muda miaka 100).
John vilevile ni shoga na alijitangaza kama anafanya mambo hayo kunako mwaka 1976. 

Ilivyofika mwaka 1984, John akamwoa mtayarishaji muziki wa Kijerumani Renate Blauel katika sikukuu ya wapendanao, mjini Sydney, lakini walitalikiana baada ya miaka minne. Baadaye John alitangaza tena ule mchezo wake wa ulawiti, ila amekuja vingine, safari hii yeye ndiye analawitiwa (msenge) badala ya yeye kulawiti wenziye.

Mwaka wa 1998 Elton John alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.

## Viungo vya nje 
* 
* Elton John's official website
* Elton John AIDS Foundation (EJAF) 
* 
* Official Elton John MySpace
* Disney Legends profile
* Cornflakes & Classics--A Musical History of Elton John 
* Elton John at Live 8 
* [Larry King Live: Transcript of Elton John Interview on 25 January(https://sw.wikipedia.org/wiki/25_January) 2002]
* Spots related to Elton John's childhood and career
* Eltonography The online illustrated Elton John discography
* Elton John's Photo Acceptable After All - Javno News 
* Photo Owned By Elton John Isn't Indecent - AP 

Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Salah ad-Din

right|thumb|Salah ad-Din, picha katika kitabu cha Kiarabu cha karne ya 12
**Salah ad-Din al-Ayubi** (pia: **Saladin**: 1138 – 4 Machi 1193) alikuwa mtawala wa Misri na Syria wakati wa karne ya 12. Anakumbukwa hasa kwa ushindi wake juu ya Wamisalaba na ufalme wao wa Yerusalemu. 

Aliunda nasaba ya Waayubi walioendelea kutawala Misri pamoja na Yemeni, Shamu, Iraq na Hijaz.

## Kupanda ngazi kama mwanajeshi 
Alizaliwa katika familia ya Wakurdi; babake alikuwa mwanajeshi katika utumishi wa Sultani wa Dameski. Alipokuwa na umri wa miaka 25 alitumwa Misri kwa vita dhidi ya Khalifa wa Wafatima. Huko Misri alipanda ngazi akawa waziri au mkuu wa serikali ya Misri. 

## Sultani wa Misri 
Baada ya kifo cha khalifa wa mwisho, Salah ad-Din alitwaa mamlaka akajipa cheo cha Sultani na kutawala Misri. 

## Kutwaa Shamu na Yerusalemu 
Mwaka 1174 alivamia Shamu na kuunganisha Syria na milki yake akaipanua hadi Aleppo (1183) na Mosul (1186) akaendelea kushambulia ufalme wa Yerusalemu wa Wamisalaba. 

Tarehe 4 Julai 1187 alishinda jeshi lao na kutwaa mji wa Yerusalemu akimaliza utawala wa Wakristo uliowahi kudumu miaka 88.
thumb|200px|Mapigano ya Hattin 1191 wakati wa Vita ya tatu ya misalaba
## Vita ya tatu ya Wamisalaba 
Mataifa ya Ulaya yalikusanya jeshi jipya dhidi yake na kwenda kwa vita ya tatu ya misalaba. Mwaka 1191 Mfalme Richard I wa Uingereza alimshinda Salah ad-Din na pande zote mbili walipatana kupumzisha silaha. Walipatana ya kwamba Yerusalemu itabaki mikononi mwa Waislamu lakini Wakristo watakuwa huru kuhiji huko na kutembelea mji pamoja na mahali pa kumbukumbu ya Yesu. Ufalme wa Wamisalaba uliendelea kushika kanda la pwani la Palestina.

## Kifo mjini Dameski 
Tarehe 3 Machi 1193 Salah ad-Din aliaga Dunia mjini Dameski akiwa na umri wa miaka 55. Kaburi lake limetunzwa hadi leo: liko kando ya msikiti wa Umawiya.

Jamii:Waislamu
Jamii:Watawala wa Misri
Jamii:Wanasiasa wa Syria
Jamii:Waliozaliwa 1138
Jamii:Waliofariki 1193
Msikiti wa Umawiya

thumb|Uwanja wa msikiti wa Umawiya.
thumb|Kaburi la kichwa cha Yohane Mbatizaji ndani ya msikiti.
**Msikiti wa Umawiya** (Kiarabu: **جامع بني أمية** jami'a bani umaya) ni msikiti mkuu mjini Dameski katika Syria. Ni moja kati ya misikiti ya kale kabisa: ilijengwa kati ya mwaka 695 hadi 705 BK. Kabla ya ujenzi wa msikiti mahali palikuwa na kanisa la Mt. Yohane Mbatizaji lililobomolewa kwa amri ya Al-Walid aliyekuwa khalifa wa sita katika nasaba ya Waumawiya.

## Mabaki ya kanisa na hekalu ndani ya msikiti 
Ndani ya msikiti kuna kaburi la kichwa cha Yohane Mbatizaji kilichotunzwa hata baada ya kubomolewa kwa kanisa. Kanisa hilo liliwahi kujengwa juu ya hekalu kubwa la Jupiter na hadi leo sehemu ya kuta za nje ni zilezile za hekalu lile la kale.

## Picha za msikiti 
Uwanja ndani ya msikiti umepambwa kwa picha za mosaiki zinazoonyesha miti, majani na majengo kufuatana na mtindo wa Kibizanti na wasanii walikuwa wataalamu Wakristo walioajiriwa kwa kazi hiyo. Lakini hakuna picha za watu au wanyama kulingana na kanuni za Kiislamu ingawa hata picha jinsi zilivyo hapa hazikuwekwa katika misikiti ya baadaye.

Kando ya msikiti kuna kaburi la Sultani Salah ad-Din.

Jamii:Msikiti
Jamii:Dameski
Nasaba

**Nasaba** ikitumiwa kwenye masomo ya historia au siasa inataja ufuatano wa watawala hasa wafalme katika familia moja. Mtoto wa mfalme huwa mfalme tena na kadhalika. 

Neno laweza kutaja pia kipindi cha historia ambako familia fulani ilitawala.

Kati ya nasaba za kifalme za leo ni hasa nasaba ya Matenno wa Japani iliyodumu muda mrefu. Tangu Tenno wa kwanza ni watawala 125 wanaohesabiwa katika familia hiyohiyo hadi Kaisari au Tenno Akihito wa leo.

Nasaba nyingine inyojulikana duniani ni Windsor na malkia Elizabeth II wa Uingereza ni wa nne katika nasaba hii nchini Uingereza. 

Katika Afrika familia ya wafalme wa Eswatini iko kati ya nasaba za kale zinazoendelea kutawala. 
Nasaba ya Suleimani iliyotawala Ethiopia tangu 1270 BK ilipinduliwa katika mapinduzi ya 1974. 

Historia ya Misri ya Kale hupangwa kufuatana na nasaba 33 za mafarao wake hadi malkia Kleopatra.

Jamii:Historia
Jupiter

Ukitafuta sayari inayoitwa Jupiter kwa lugha ya Kiingereza tazama **Mshtarii**
thumb|Sanamu ya Jupiter
thumb|Mkono wa sanamu ya Kiroma ya Jupiter unayoshika alama ya radi
**Jupiter** (pia: **Iuppiter, Iovis**) ni mkuu wa miungu katika dini ya Roma ya Kale. Analingana na Zeu katika dini ya Ugiriki ya Kale.

Kiasili Jupiter aliabudiwa kama mungu wa hali ya hewa aliyetawala radi na ngurumo. Baadaye alipewa nafasi ya baba wa miungu na pia wa wanadamu. Nembo yake ni radi anayoishika mkononi kwa sababu aliaminiwa ni mwenye uwezo wa kuzirusha. 

Jupiter alikuwa na hekalu kubwa kabisa kwenye kilima cha Kapitoli mjini Roma penye mahekalu muhimu.

Katika utamaduni wa Kiroma sayari Mshtarii ilitazamiwa kama alama ya mungu huyu angani na sayari aliitwa kwa jina la Jupiter. Lugha nyingi za Kiulaya zinaendelea kutumia jina kwa sayari hii. 

## Tazama pia 
* Odin - mungu wa kulingana na Jupiter katika Mitholojia ya Kinorsi.
* Tinia - mungu wa kulingana na Jupiter katika Mitholojia ya Kietruski.
* Zeu - mungu wa kulingana na Jupiter katika Mitholojia ya Kigiriki.

Jamii:Dini ya Roma ya Kale
Hippokrates

thumb|right|Hipokrate.
**Hipokrate** (kwa Kigiriki Ἱπποκράτης; kisiwani Kos, mnamo 460 KK; Larisa, Ugiriki, mnamo 370 KK) alikuwa mganga mashuhuri wa Ugiriki ya Kale. Hadi leo waganga hufuata kiapo kinachosemekana kilitungwa na Hipokrate.

Hipokrate huitwa "baba wa uganga". Anafahamika kwa mtindo wake wa kuangalia magonjwa uliokuwa mpya wakati ule. Hakuamini tena ya kwamba ugonjwa unasababishwa na pepo, uchawi au ulozi. Alifanya utafiti wa kila mgonjwa, akifundisha magonjwa husababishwa na matatizo ndani ya mwili. Hakuelewa bado ya kwamba kuna vijidudu vinavyosababisha magonjwa. Hata hivyo alikuwa na maarifa mengi yanayokumbukwa na madaktari hadi leo.

Kati ya mawazo yake ya kudumu ni masharti kwa kazi ya daktari yaliyomo katika kiapo cha Hipokrate:
* daktari anapaswa kutunza siri ya wagonjwa, haruhusiwi kuongea na mtu mwingine juu ya hali yake.
* daktari anapaswa kutunza uhai, hatakiwi kufanya lolote linaloleta hasara.

Jamii:Tiba
Jamii:Wataalamu wa Ugiriki ya Kale
Stevie Wonder

**Stevie Wonder** (amezaliwa Saginaw, Michigan, 13 Mei 1950). Jina lake halisi ni Steveland Hardaway Judkins lakini alibadili jina lake la mwisho na kuliweka jina la ndoa la mama yake, **Morris**.

Ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mtayarishaji, mwanamuziki na mwanaharakati wa haki za binadamu wa Marekani. Amekuwa kipofu tangu kuzaliwa kwake. Wonder amekuwa miongoni mwa wasanii walio wakubwa na wenye mafanikio kujulikana katika studio ya kurekodia ya Motown.

Amerekodi zaidi ya albamu 23 na kutoa vibao vingi vilivyo maarufu kabisa. Alitunga na kuzirekodi mwenye baadhi ya nyimbo zake na za watu wengine vilevile. Wonder vilevile ni mpigaji wa ngoma, gitaa, sinthesaiza, congas, na pia almaarufu kwa kupiga kinanda na harmonica.

## Diskografia 
### Singles 
### U.S. na UK Albamu 
## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*  Official website 
*  Stevie Wonder at The Songwriters Hall of Fame website 
*  Fan-website

Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Kichina

thumb|upright=1.5|Eneo la lugha za Kichina
**Kichina** ni lugha za Wachina nchini China na kote duniani wanapoishi. Ni tawi kubwa la kundi la lugha za Kichina-Kitibet.

## Kundi ya lugha na lahaja 
Hali halisi ni zaidi ya lugha moja bali ni kundi ya lugha na lahaja mbalimbali. Wakisema kikwao hawaelewani kati yao lakini tangu miaka 1000 wote walitumia mwandiko mmoja mwenye alama hizihizi. Mwandiko wa Kichina hutumia alama moja kwa neno lote kwa hiyo kila mtu anaelewa mwandiko hata akisoma na kutamka tofauti. 

## Wasemaji 
Idadi ya wasemaji wa lugha za Kichina ni takriban 1,200,000,000 au zaidi ya watu bilioni moja. Hadi mwanzo wa karne ya 20 tofauti kati ya lugha na lahaja illikuwa kubwa sana. Tangu mapinduzi ya China ya 1911 aina ya lugha rasmi imejengwa inayoitwa Kimandarini. Siku hizi inajadiliwa au angalau kueleweka kati ya idadi kubwa ya Wachina wote. Bado wasemaji wa lugha zote za Kichina huelewana kupitia mwandiko - kama ni wasomi.

## Lugha na lahaja kuu za Kichina 
Wataalamu huhesabu kundi nne za lahaja ndani ya Kichina kwa jumla pamoja na idadi ya wasemaji:

* Guan (Mandarin) 北方話/北方话 or 官話/官话, (mnamo milioni 850)， 
* Wu 吳/吴 (pamoja na Shanghai) (manmo milioni 90)， 
* Yue (Cantonese) 粵/粤, (mnamo milioni 80)， 
* Min 閩/闽, which includes Taiwanese, (mnamo milioni 50), 
* Xiang 湘, (mnamo milioni 35), 
* Hakka 客家 or 客, (mnamo milioni 35)， 
* Gan 贛/赣, (mnamo milioni 20) 
thumb|300px|Mwandiko wa Kichina
## Mwandiko 
Kichina huandikwa kwa alama zinazomaanisha neno moja si sillabi au herufi tu. Lakini maneno mengi ya Kichina yana silabi moja tu. Kamusi kubwa ya lugha ina alama zaidi ya 40,000- Wachina wasomi wenye elimu nzuri hujua takriban alama 6,000 hadi 7,000. Gazeti la kawaida hutumia alama 3,000. Serikali inasema mtu ajua kuandika na kusoma kama ameshika angalau alama 2,000.

Tangu mapinduzi ya Kichina ya 1949 serikali imesambaza alama zilizorahisishwa. Kuna pia mipango ya kulatinishi lugha yaani kuendeleza namna ya kuandika lugha kwa alfabeti ya Kilatini.

Kichina ilikuwa pia msingi wa mwandiko wa Korea na Japani.

## Viungo vya nje 
*makala za OLAC kuhusu Kichina 
*lugha ya Kichina katika Glottolog
*http://www.ethnologue.com/language/cmn
* I Love Chinese Learning Chinese Magazine
* Learn Chinese  Free Chinese Learning Lessons and mp3
* Free Chinese Character Input Software  Google Pinyin Input Software
* Chinese Pinyin  a brief introduction to standard Chinese phonetic system

Jamii:Lugha za Kichina-Kitibet
Neil Armstrong

thumb|right|Neil Armstrong (1969)

**Neil Armstrong** (5 Agosti 1930 — 25 Agosti 2012) alikuwa rubani mwanaanga wa Marekani aliyeshuka mwezini mwaka 1969, wa kwanza kabisa kati ya wanadamu wote.

## Mwanaanga 
Alizaliwa katika familia ya wakulima kwenye jimbo la Ohio tarehe 5 Agosti 1930. 

Baada ya kumaliza shule alijiunga na jeshi ambako alipata mafunzo ya uhandisi na kuwa rubani. Mwaka 1952 alishiriki katika vita vya Korea.

## Rubani wa majaribio 
Mnamo mwaka 1955 aliajiriwa na taasisi kitangulizi ya NASA kama rubani wa majaribio kwa aina mpya za ndege. 

Mnamo mwaka 1958 alikuwa mmojawapo katika kundi la marubani waliotayarishwa kupelekwa kwenye anga-nje.

## Mwanaanga 
Baada ya kuundwa kwa NASA aliingia katika kundi la wanaanga. Safari yake ya kwanza ilikuwa 16 Machi 1966 kama mwanaanga kiongozi wa Gemini 8. Kilele cha safari hii ilikuwa kukutana kwa Gemini 8 na satelaiti nyingine na kuunganisha vyombo vyote viwili kwa muda wa masaa kadhaa.
thumb|330px|Armstrong akiangalia chombo cha angani mwezini

## Safari ya kwenda mwezini 
Baadaye aliteuliwa kuwa makamu wa kikundi cha wanaanga waliokwenda mwezini kwa kutumia chombo kilichoitwa Apollo 11. Ajali ya Apollo 1 iliyosababisha kifo cha mwenzake hapo kabla, ndiyo iliyompelekea kujiunga kwake na kundi la Apollo 11. 

Tarehe 20 Julai 1969 Neil Armstrong pamoja na Edwin Aldrin waliukanyaga uso wa mwezi wakiwa wanadamu wa kwanza mwezini. Walitoka katika chombo cha angani na kutembea mwezini kwa mara ya kwanza. Picha hizo zilionyeshwa kote duniani kwa wakati huohuo. Akiwa katika hali hiyo, Armstrong alitamka maneno yafuatayo: "Hii ni hatua ndogo kwa mtu lakini hatua kubwa kwa ubinadamu."

Baada ya kurudi salama, Armstrong aliacha kazi katika NASA na badala yake akawa profesa wa uanaanga kwenye chuo kikuu cha Cincinnati katika mwaka 1971 hadi alipostaafu na kujishugulisha na biashara zake.

Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wanaanga wa Marekani
Jamii:Ohio
Missouri (mto)

thumbnail|right|280px|Mto Missouri
200px|thumb|Ramani ya beseni ya Missouri

**Mto Missouri** ni mto mkubwa wa Marekani na tawimto muhimu zaidi la Mississippi. Ni mto mrefu kushinda ule wa Missisippi na ni mto mrefu katika Amerika ya Kaskazini.

Chanzo cha mto kipo kwenye milima ya Rocky Mountains katika jimbo la Montana. Missouri inaendelea kupita majimbo ya North Dakota, South Dakota, Iowa, Nebraska, Missouri na Kansas.

Inaishia katika Missisippi karibu na mji wa Saint Louis, Missouri.

Jamii:Mito ya Marekani
Jamii:Mto Mississippi
Jamii:Mto Missouri
Eminem

**Marshall Bruce Mathers III** (anafahamika zaidi kama **Eminem** na **Slim Shady**; amezaliwa 17 Oktoba 1972) ni mshindi wa tuzo ya Academy na tuzo nyinginyingi za Grammy-msanii bora wa muziki wa rap wa Kimarekani. Amewahi kuuza albamu zake zaidi ya milioni sabini kwa hesabu ya dunia nzima.

Pia ni miongoni mwa wanamuziki waliokuwa na mauzo ya juu kabisa katika kipindi cha miaka ya 2000. Kuimba kwake kisela-sela na kuihusia jamii ya watu wa chini kumemfanya pia awe na mauzo ya juu na kuwa kama msanii bora wa muda wote. Eminem aligunduliwa na rappa vilevile mtayarishaji wa muziki wa Kimarekani Bw. Dr. Dre, ambaye baadaye alimwingiza Eminem katika studio yake ya kurekodia muziki-Aftermath Entertainment.

## Albamu zake 
Eminem ana albamu 7 ambazo ziko chini yake na zilitolewa dunia nzima. Albamu hizo ni:

* *Infinite*
* *The Slim Shady LP*
* *The Marshall Mathers LP*
* *The Eminem Show*
* *Encore*
* *Curtain Call: The Hits*
* *Eminem Presents the Re-Up*
* *Relapse*
* *Recovery*
* *The Marshall Mathers LP 2*
* *Revival*
* *Kamikaze*
* *Music to Be Murdered By*
* *The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)*

Kwa sasa anafanyia kazi albamu mpya iitwayo:
* *King Mathers*

Vilevile alitoa albamu mbili alizoshrikiana na kikundi chake cha muziki cha D12:

* ''Devil's Night*
* *D12 World*
* *Haijapewa jina bado inakuja''

## Viungo vya nje 
* 
* Official website
* Official Aftermath Entertainment website
* Official Shady Records website 
* Eminem's official MySpace


Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Watayarishaji muziki wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wasanii wa Aftermath Entertainment
Bruce Springsteen

thumb|right|195px|Bruce Springsteen (2005).
**Bruce Frederick Joseph Springsteen** (amezaliwa 23 Septemba 1949) ni mtunzi wa nyimbo, mwimbaji na mpigaji gitaa wa Marekani. Amefanya rekodi nyingi tu, na huwa anafanya safari za kimuziki akiwa pamoja na bendi yake ya muziki iitwayo E Street Band.

## Muziki 
Albamu na chati iliyoshika (US Billboard 200):
* 1973: *Greetings from Asbury Park, N.J.* (#60)
* 1973: *The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle* (#59)
* 1975: *Born to Run* (#3) (#1 in Record World)
* 1978: *Darkness on the Edge of Town* (#5)
* 1980: *The River* (#1)
* 1982: *Nebraska* (#3)
* 1984: *Born in the U.S.A.* (#1)
* 1987: *Tunnel of Love* (#1)
* 1992: *Human Touch* (#2)
* 1992: *Lucky Town* (#3)
* 1995: *The Ghost of Tom Joad* (#11)
* 2002: *The Rising* (#1)
* 2005: *Devils & Dust* (#1)
* 2006: *We Shall Overcome: The Seeger Sessions* (#3)
* 2007: *Magic* (#1)
* 2009: *Working on a Dream* (#1)
* 2012: *Wrecking Ball*
* 2014: *High Hopes*
* 2019: *Western Stars*
* 2020: *Letter to You*
* 2022: *Only the Strong Survive*

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Bruce Springsteen - official website
* Backstreets.com - semi-official fan site
* Brucebase  - Online reference about live performances and studio sessions
* Springsteen Lyrics - large archive of Springsteen compositions and covers: several versions and detailed info for each song
* The Killing Floor database - Setlists, lyrics, band histories, and collecting guide
* 
* Bruce Springsteen at the Notable Names Database
* Bruce Springsteen  official Shore Fire Media publicity site
* Bruce Springsteen  at *Rolling Stone*
* Bruce Springsteen  at MTV
* 

Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Watu walio hai
Tracy Chapman

thumb|right|320px|Tracy Chapman, 2009
**Tracy Chapman** (amezaliwa tar. 30 Machi 1964) ni mtunzi-mwimbaji wa muziki wa Kiamerika. Anafahamika zaidi nyimbo zake zilizomaarufu, "Fast Car", "Talkin' 'bout a Revolution", "Baby Can I Hold You" na "Give Me One Reason". Pia ni mshindi wa tuzo nyinginyingi za muziki-Grammy kama msanii bora.

## Viungo vya nje 
* Official website
* Tracy Chapman unofficial website
* Tracy Chapman Fansite 
* Tracy Chapman Artist pages on Atlantic Records site. 
* Fan Channel on YouTube

Jamii:Wanamuziki wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Lokua Kanza

alt=Lokua Kanza, Innsbruck, 2010|thumb|Lokua Kanza, Innsbruck, 2010
**Lokua Kanza** (amezaliwa Aprili, 1958) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

## Viungo vya nje
*Lokua Kanza Official Website 
*Forum 
*BBC World Music Review of *Toyebi Te* 

Jamii:Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai
Sarah Wayne Callies

**Sarah Wayne Callies** (**Sarah Anne Callies** amezaliwa tar. 1 Juni 1977 huko La Grange Illinois) ni mwigizaji filamu na tamthiliya wa Kimarekani, anayejulikana vizuri baada ya kuigiza kama Dr. Sara Tancredi katika misimu miwili ya kwanza ya tamthilia ya Kimarekani *Prison Break*.

## Wasifu 
### Miasha ya Awali 
Callies na familia yake walihamia Honolulu, Hawaii. Kipindi hicho alikuwa na umri wa mwaka mmoja. Alianza kujionyesha mapema kuwa mapenzi yake ni kuigiza kwa kushiriki katika maigizo kadha wa kadha ya shuleni hapo *Punahou School*.

Wazazi wake wakiwa ni maprofesakatika chuo cha Hawaii kilichopo Manoa, Callies hakufuata nyayo zao kabisa. Badala yake, alichagua kujiingiza moja kwa moja kwenye Uigizaji. Alipohitimu elimu ya sekondari, alijiunga na chuo cha Dartmouth kilichopo Hanover, New Hampshire. Pamoja na kuwa na masomo, aliendelea kujihusisha kwenye maigizo. Aliendeleza elimu yake hapo Denver's National Theatre Conservatory alipojipatia Shahada ya Sanaa ya Maigizo hapo 2002.

## Maigizo 
### Filamu 
### Tamthilia 
## Marejeo 
## Viungo Vya Nje 
* www.Save-Sara-Tancredi.org 
* 
* 
* Sarah Wayne Callies' biography  at ''Prison Break's'' official site

Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Rho

**Rho** ni herufi ya kumi na saba katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa kama P (herufi kubwa) au ρ (herufi ndogo ya kawaida). Rho ni asili ya herufi R katika alfabeti ya Kilatini. Kuhusu mabadiliko ya umbo tazama huko. Sauti ya "r" katika alfabeti ya Kisirili huandikwa kama rho.

Katika Ugiriki ya Kale ilihesabiwa pia kama tarakimu kwa maana ya namba "100".

Jinsi ilivyo kawaida kwa herufi mbalimbali za Kigiriki, rho inatumiwa kama kifupisho kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fizikia. Imejulikana hasa kama alama ya densiti na pia kwa ukinzani wa umeme.

Jamii:Alfabeti ya Kigiriki
Wentworth Miller

**Wentworth Earl Miller III** (amezaliwa tar. 2 Juni 1972)  ni mwigizaji wa filamu wa Kimarekani-Kiingereza, aliyetunukiwa tuzo ya Golden Globe akiwa kama mwigizaji bora wa filamu na tamthiliya. Amejizolea umaarufu mkubwa baada ya kucheza kama *Michael Scofield* kutoka katika tamthilia ya *Prison Break* iliyokuwa inarushwa hewani na televisheni ya FOX Network.

## Maisha yake na wasifu
### Maisha ya awali
Miller alizaliwa Chipping Norton, Oxfordshire, Uingereza, ambapo baba yake alikuwa akiishi huku akisoma katika chuo cha Oxford. Familia yake baadae ilihamia Park Slope, Brooklyn, New York, kipindi ana mwaka mmoja. Ana madada wawili, Leigh na Gillian. Alipata elimu yake pale Midwood High School iliyopo Brooklyn, New York USA. Alihitimu masomo yake katika Chuo cha Princeton akiwa na shahada ya Fasihi ya Kiingereza.

Katika mahojiano, Miller alibainisha kuwa asili yake ni mchanganyiko. Akimaanisha kuwa baba yake ni Mmarekani-Mwafrika, Muingereza, Muitalia, Mjerumani na nusu Mcherokee na mama yake ni Mrusi, Mfaransa, Mdachi na Msyria.

### Maisha ya Uigizaji
Miller kwa mara ya kwanza aliigiza nafasi ya nyota kama David katika tamthilia fupi *Dinotopia* ya ABC. Baada ya kuonekana katika maigizo tofauti tofauti ya kwenye runinga, alihamia kwenye filamu ya mwaka 2003 The Human Stain akicheza nafasi ya nyota msaidizi. Aliigiza kama Anthony Hopkins kijana. Miller alianza kuonekana kwenye runinga kwenye tamthilia ya *Buffy the Vampire Slayer* (*Go Fish* 1998).

Mwaka 2005, Miller alicheza kama Michael Scofield kwenye tamthilia ya *Prison Break* ya FOX Network. Amigiza kama kaka anayemjali nduguye kwa kuandaa na kufanikisha mpango mzima wa kumtorosha jela kaka yake *Lincoln Burrows* ili kumuepusha na adhabu ya kifo aliyohukumiwa kimakosa. Umahiri aliouonyesha kwenye tamthilia hiyo ulipelekea kujipatia tuzo ya *Golden Globe 2005* kwa kuchaguliwa kuwa *Muigizaji Bora wa Kiume Kwenye Tamthilia*.
Miller ameonekana kwenye video mbili za muziki za mwanadada Mariah Carey na alipata mchango mkubwa kutoka kwa Carey kutokana na video ya nyimbo We Belong Together. Miller anadai kuwa umahiri wa video hiyo umechangia kwa kiasi kikubwa kuwashawishi waandaaji kumpa nafasi ya nyota kwenye tamthilia iliyojizolea umaarufu ya *Prison Break*. Anasema, "Mariah ni maarufu kimataifa. Siku mbili nilizokuwa naigiza kwenye video zake zimenisaidia sana kisanaa, zimenitangaza zaidi kuliko jambo lolote nililowahi kulifanaya kabla ya Prison Break. Ninashukuru sana kwa nafasi ile."

## Filamu
## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* 
* Wentworth Miller's biography  at ''Prison Break's'' official website
* Interview with Wentworth on WHO.com 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Watu walio hai
Asilimia

**Asilimia** (kutoka maneno mawili ya Kiarabu اصل *asl* yaani asili, chanzo na مئوية *mia* 100 ) ni njia ya kutaja uhusiano kati ya idadi mbili tofauti. Alama yake ni **%**. Kiasi kimoja huteuliwa kuwa ni namba ya 100 ya kiasi kingine. Sehemu yake ya mia ni 1 %.

Sasa inawezekana kugawa kiasi kingine kwa ile 1% na kuona inashika asilimia ngapi za kiasi husianifu.

## Mfano
Mfano: Jumla ya maksi kwenye mtihani ni 250. Sheria inasema ya kwamba 65 % ni sharti kwa kupita. Je, maksi ngapi zinahitajika ila kupita mtihani huu? 

Jibu: Jumla ni 250, hivyo 250 zachukuliwa kama asilimia mia moja. Sehemu ya mia moja yaani 1 % ni 2.5. Asilimia 65 ni 2.5, zidisha 65 jumla 162.5. Maana yake kuanzia maksi zisizopungua 163 mwanafunzi amepita.

## Sehemu na asilimia
Kuna viwango kadhaa za sehemu zinazokumbukwa kirahisi kwa asilimia:

Sehemu kama sudusi haifai vizuri kwa sababu asilimia yake ni 16.66 %.
Ingmar Bergman

**Ernst Ingmar Bergman** (14 Julai 1918 – 30 Julai 2007) alikuwa mwigizaji na mwongozaji wa filamu wa Kiswidi. Yasemekana kwamba Bergman ndiye mwanzilishi na mjuzi zaidi wa kutengeneza filamu za kisasa.

Watengenezaji wengi wa filamu duniani wamekiri kwamba kazi zao zimeathiriwa na kazi za Bergman, baadhi yao Wamarekani Woody Allen na Robert Altman, mwongozaji filamu wa Urusi Andrei Tarkovsky na mwongozaji filamu wa Japani Akira Kurosawa.

## Viungo vya nje 
* 
* 
* Ingmar Bergman Face to Face
* The Ingmar Bergman Foundation 
* A presentation of Ingmar Bergman  from the website Sweden.se.
* Bergmanorama: The magic works of Ingmar Bergman 
* The Religious Affiliation of Ingmar Bergman 
* Senses of Cinema: Great Directors Critical Database
* Wings Of Desire Bergman site
* Brief biography at Kirjasto (Pegasos) 
* Ingmar Bergman Swedish Posters 

Jamii:Waongozaji filamu wa Uswidi
Jamii:Waigizaji filamu wa Uswidi
Jamii:Waliozaliwa 1918
Jamii:Waliofariki 2007
Iowa

thumb|Muhuri wa jimbo la Iowa	
|jina_rasmi               = Iowa
|picha_ya_satelite        = Map of USA highlighting Iowa.png
|maelezo_ya_picha         = Mahali pa Iowa katika Marekani
|picha_ya_bendera         = Flag of Iowa.svg 
|ukubwa_ya_bendera        = 100px
|picha_ya_nembo           = Iowa-StateSeal.svg
|ukubwa_ya_nembo          = 80px
|settlement_type          = Jimbo
|native_name              =
|nickname                 = 
|subdivision_type         = Nchi
|subdivision_name         = 
|subdivision_type1        = 
|subdivision_name1        = 
|subdivision_type2        = Mji mkuu
|subdivision_name2        = Des Moines
|area_total_km2           = 145743
|area_land_km2            = 144701
|area_water_km2           = 1042
|idadi_ya_wakazi_kwa_mwaka_wa = 
|population_note          = 
|wakazi_kwa_ujumla        =  
|website                  = http://www.iowa.gov/
}}
**Iowa** ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika magharibi ya kati ya Marekani bara. Imepakana na Minnesota, Nebraska, South Dakota, Missouri na Illinois. Mto Missisippi ni mpaka wake upande wa mashariki kutazama Wisconsin na Illinois; mto Missouri ni mpapa wake upande magharibi kutazama Nebraska. Imekuwa jimbo la Marekani tangu 1846.

Mji mkuu wa jimbo na pia mji mkubwa ni Des Moines. Idadi ya wakazi wa jimbo lote hufikia watu 2,926,324 wanaokalia eneo la 145,743 km² ambalo ni hasa tambarare lenye rutba. 

## Economy 
thumb|left|200px|Shamba la Iowa
Kilimo ni uti wa mgongo wa uchumi na kuna mashamba makubwa Iowa. Mahindi yanayolimwa hasa pamoja na soya yanalisha nguruwe na ng'ombe. Sehemu ya mazao hutumiwa kwa kutengeneza petroli ya ethanol.

*
Iowa
Yen

thumb|Sarafu ya yen 10
thumb|250px|Yen 1000
**Yen** ni pesa nchini Japani. Alama yake ya kimataifa ni **¥** lakini Japani penyewe huandikwa **円**. Yen imekuwa pesa inayotumiwa sana duniani baada ya dolar na euro.

Pesa hii ilianzishwa mwaka 1871 na serikali ya Meiji ikifuata mifano ya pesa za Ulaya. Mwanzoni ililinganishwa na gramu 1.5 za dhahabu.

Thamani ya pesa ilishuka wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia na baada ya vita kiwango chake kwa dollar ya Marekani kiliweka kwa ¥360 kwa US$1. Mwaka 2008 ilikuwa ¥104 kwa US$1.

Tangu kuimarika kwa uchumi wa Japani Yen imekuwa pesa muhimu duniani.

Kuna noti za Yen 1,000, 2,000, 5,000 na 10,000.

Jamii:Pesa
Jamii:Japani
Brigitte Bardot

thumb|right|250px|Brigitte Bardot, 1968. 
**Brigitte Bardot** (28 Septemba 1934 - 28 Desemba 2025) alikuwa mwigizaji wa filamu, mwanamitindo, mwimbaji na mwanaharakati wa haki za wanyama wa Ufaransa. Ni miongoni mwa waigizaji-waimbaji waliokuwa na wapenzi zaidi katika miaka ya 1950 na 1960. Ni mmoja kati waigizaji wachache wa kutoka Ulaya ambao vyombo vya habari vya Marekani vimempa heshima kubwa: yeye alibahatika kuwa na sifa kubwa kabisa katika Amerika.

Kunako miaka ya 1970 hivi, baada ya kustaafu shughuli zake za utoaji wa burudani, Bardot akaamua kuwa mwanaharakati wa haki za wanyama, ambayo shughuli hiyo mpaka kifo chake aliiendeleza.

Kunako miaka ya 1990 alizungumza mengi kuhusiana na mtazamo wake wa kisiasa juu ya masuala ya uhamiaji, Uislamu kuingia nchini Ufaransa na masuala ya kujamiiana waume kwa waume, yaani, mashoga-wasenge. Aliponda sana vitu hivyo hata kuchukiwa na watu waliopo katika jamii hizo.

## Viungo vya nje 
* 
* Brigitte Bardot Foundation  for the welfare and protection of animals
* 

Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa
Jamii:Wanamitindo wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Wanaharakati wa Ufaransa
Jamii:Watu walio hai
Marlon Brando

**Marlon Brando** (3 Aprili 1924 – 1 Julai 2004) alikuwa mwigizaji wa filamu maarufu wa Kimarekani. Anafahamika zaidi kwa kuwa mhusika mkuu katika baadhi ya filamu zilizotamba sana miaka ya nyuma kama vile; A Streetcar Named Desire (1951), The Wild One (1953), The Godfather (1972), Superman (1978), Apocalypse Now (1979), na The Island of Dr. Moreau (1996).

## Viungo vya nje 
* 
* 
* 
* Official Website of Marlon Brando 
* The Oddfather , *Rolling Stone*, Jod Kaftan, 25 Aprili 2002
* Marlon Brando: The Actor's Actor 
* Quotes from an interview with Newsweek March 13,1972 
* Court TV: Christian Brando: A Hollywood Family Tragedy 
* Premiere: Remembering Brando 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:Waliofariki 2004