Uchambuzi wa kiganja

**Uchambuzi wa kiganja** (kwa Kiingereza: palmistry, chiromancy, chirology au cheiromancy) ni aina ya utabiri unaohusisha kuchunguza kiganja cha mkono ili kufasiri maisha ya zamani, ya sasa, na yajayo ya mtu, pamoja na tabia na mielekeo ya asili. Mazoezi haya hutumia mfumo wa alama ulio na kanuni za kitabia, ambapo alama za mkono, mistari, maumbo, na alama ndogo huchambuliwa kulingana na maagizo yaliyoandikwa katika maandiko ya uchambuzi wa kiganja.

Uchambuzi wa kiganja una historia inayoshirikiana na mifumo mingine ya kitamaduni ya kutafsiri alama, ikiwemo unajimu (astrology), physiognomy (uchambuzi wa sura na maumbo ya mwili), na mfumo wa kitabibu wa hali nne za mwili (four temperaments) uliokuwa maarufu katika tiba ya Kigaleniki.

Mazoezi ya uchambuzi wa kiganja yamepatikana katika tamaduni mbalimbali kwa maelfu ya miaka, kuanzia India na China, hadi Ulaya ya Kati na Mapema, ambapo yalionekana kuibuka kwa uhuru kulingana na alama na imani za kitamaduni za maeneo husika. Katika enzi ya kisasa, uchambuzi wa kiganja mara nyingi huonekana kama aina ya utabiri wa baadaye unaopatikana ndani ya imani za kiroho.

Wanafanya uchambuzi wa kiganja hujulikana kwa majina kama wapiga ramli za kiganja, waangalizi wa mikono, wanafalsafa wa kiganja, au wanachirologia.

## Asili ya Neno
Neno la Kiingereza palmistry linatokana na Middle English palmestrie, ambalo lilichukuliwa kutoka Kifaransa cha Kale palme maistre (“usalama wa kiganja”).

Katika Ulaya ya karne ya 6, mazoezi haya yalijulikana kama cheiroscopy, kutoka Kigiriki χειροσχόπος (cheiroscopos) ikimaanisha "uchunguzi wa mkono". Marejeo ya mwanzo yanajulikana kutoka kwa Pseudo-Nonnus, mfasiri wa Gregory of Nazianzus, ambaye alitaja cheiroscopy kuhusiana na mtazamaji wa Kigiriki, Helenus. Neno hili pia linapatikana katika Suda, kamusi ya Byzantine ya karne ya 10.

Kufikia karne ya 12, sanaa hii mara nyingi ilijulikana kama chiromancy, kutoka Kigiriki χειρομαντεία (chiromantia) ikimaanisha "utabiri wa mkono". Katika maandiko ya John of Salisbury na Dominicus Gundissalinus, mara nyingi walitumia neno hili kurejelea maandiko ya kati na mapema ya chiromancy.

Katika karne ya 17, mwanahistoria wa Kijerumani Johannes Praetorius (1630–1680) alianzisha maneno mapya yaliyochochewa na Kigiriki: chirosophy (“hekima ya mkono”) na chirologia (“elimu ya mkono”), katika kazi yake Ludicrum Chiromanticum (1661).

Katika karne ya 19, mpiga ramli wa Kifaransa Casimir Stanislas d’Arpentigny alianzisha neno chirognomy katika kitabu chake La Chirognomonie (1843), kilichoundwa kwa mfano wa physiognomy. Maneno chirology na cheirology yalipata umaarufu kupitia Cheirological Society of Great Britain (1889–takribani 1939, na tena 1975–1999) na kitabu cha Ina Oxenford, The New Chirology (1896).

Tofauti na chiromancy ya enzi za kati, iliyosisitiza zaidi juu ya hatima, chirology ilijitokeza kama mfumo wa kuchambua tabia za mtu kupitia uchunguzi wa mikono.

## Historia
**Asili katika Enzi za Kale**
Asili ya uchambuzi wa kiganja ni ngumu kufuatilia kwa usahihi, lakini mifumo ya awali imeonekana katika tamaduni za India, China, na Ugiriki–Roma.
Katika maandiko ya Kisanskriti kama Hasta Samudrika Shastra kuna maelezo ya mifumo ya kusoma mikono. Katika Ugiriki ya kale, Aristotle anasemekana kurejelea mafundisho ya chiromancy, na vyanzo vya Kirumi vinathibitisha kuenea kwake sambamba na unajimu (astrology) na physiognomy .

**Kuingia katika Enzi za Kati**
Uchambuzi wa kiganja uliingia katika Ukristo wa Kilatini kupitia tafsiri za Kiarabu na Kigiriki katika karne ya 12. Maandiko yalienea sana, mara nyingi yakihusishwa na unajimu na physiognomy. Kufikia karne ya 13, maandiko ya Kilatini yaliyodhaniwa kuhusishwa na Aristotle na Hippocrates yaliuweka uchambuzi wa kiganja ndani ya mfumo wa kifalsafa na kitaaluma 

Kazi ya zamani kabisa ya magharibi inayojulikana kuhusu chiromancy ni Chiromancy of the Eadwine Psalter (karne ya 12) .
. Kazi nyingine mashuhuri za enzi za kati ni:

Dextra Viri, Sinistra Mulieris (karne ya 13)

Chiromantia Parva (karne ya 13)

Summa Cyromanciae (karne ya 14, John the Philosopher)

Tractatus Ciromanciae (karne ya 14, Master Rodriguez wa Mallorca)

Cyromancia Aristotilis cum Figuris (nakala ya juzuu mbili, Ulm, 1490)

## Muktadha wa Tiba na Falsafa
Madaktari wa enzi za kati wakati mwingine waliunganisha uchambuzi wa kiganja katika mbinu za utabiri wa kiafya, wakiliona mkono kama mfano mdogo wa mwili mzima.
Hata hivyo, wanazuoni walijadili uhalali wake. Thomas Aquinas alilishutumu kama ushirikina endapo lingetumika kwa utabiri, lakini alikubali kwamba alama za mwili zinaweza kuakisi sababu za kiasili.

## Kuenea katika Enzi ya Uamsho
Waandishi wa Renaissance kama Bartholomeus Cocles na Johannes de Indagine waliendeleza maandiko ya enzi za kati kuhusu chiromancy. Kazi mashuhuri ni pamoja na Die Kunst Ciromantia (karne ya 15), Introductiones Apotelesmatics, na De Chiromantiae Tres Libri (1494) ya Antiochus Tibertus.

Wanahumanisti kama Giovanni Battista della Porta walitaja chiromancy katika maandiko ya physiognomy. Hata hivyo, Kanisa Katoliki lilikemea mazoezi haya na kuweka vitabu kadhaa vya palmistry katika Index Librorum Prohibitorum (Orodha ya vitabu vilivyopigwa marufuku).

Katika uchawi wa Renaissance, uchambuzi wa kiganja ilihesabiwa miongoni mwa “sanaa saba zilizopigwa marufuku”: necromancy, geomancy, aeromancy, pyromancy, hydromancy, na spatulamancy. Katika karne ya 16, Kanisa Katoliki lilikandamiza sanaa hii, na Papa Paul IV pamoja na Papa Sixtus V walitoa amri za kipapa dhidi ya aina mbalimbali za utabiri, ikiwemo uchambuzi wa kiganja.

## Uchambuzi wa kiganja wa Kisasa
Uchambuzi wa kiganja ulifufuka katika zama za kisasa kuanzia na kuchapishwa kwa kitabu La Chirognomie cha Casimir Stanislas D'Arpentigny mwaka 1839.
Mnamo 1889, Katharine St. Hill alianzisha Chirological Society of Great Britain mjini London kwa lengo la kuendeleza na kuainisha sanaa ya uchambuzi wa kiganja na kuzuia udanganyifu. Mnamo 1897, Edgar de Valcourt-Vermont (Comte C. de Saint-Germain) alianzisha American Chirological Society.

Mhusika muhimu katika harakati za kisasa alikuwa Mwaairishi William John Warner, maarufu kama Cheiro. Baada ya kujifunza chini ya maguru nchini India, alifungua ofisi ya palmistry mjini London na akapata wafuasi wengi mashuhuri duniani, wakiwemo Mark Twain, Sarah Bernhardt, Mata Hari, Oscar Wilde, Thomas Edison, Prince of Wales, na William Gladstone. Umaarufu wake ulikuwa mkubwa kiasi kwamba hata wale waliokuwa wakipinga mambo ya kiroho walipenda kusoma mikono kwake. Mark Twain, licha ya mashaka yake, aliandika kwamba Cheiro “amefunua tabia yangu kwangu kwa usahihi wa kushangaza.”

Edward Heron-Allen, msomi wa Kiingereza, alichapisha vitabu vingi, kikiwemo Palmistry: A Manual of Cheirosophy (1883), ambacho bado kinapatikana. Jaribio la kuweka msingi wa kisayansi lilionekana katika The Laws of Scientific Hand Reading (1900) cha William Gurney Benham.

Katika karne ya 20, palmistry hata iliingia katika michezo ya kibiashara, mfano Parker Brothers walitoa mchezo Touch-Game of Palmistry (1970).

## Uhusiano na Dermatoglafiki (Sayansi ya michoro ya viganja na nyayo)
Dermatoglafiki na uchambuzi wa kiganja vyote vinachunguza mikono ya binadamu mifumo ya alama, mikunjo, umbo, na sehemu zilizoinuka lakini malengo yake yanatofautiana:

Dermatoglafiki ni sayansi inayochunguza mifumo ya viganja na alama za vidole kwa madhumuni ya kijeni na kitabibu.

Uchunguzi wa viganja hutumia alama hizo kufasiri tabia za mtu na kutabiri maisha yajayo.

Ya kwanza hutegemea ushahidi wa kisayansi, ilhali ya pili inatokana na maandiko ya kale ya Samudrika Shastra. Uhusiano kati ya njia hizi mbili bado unahitaji utafiti zaidi.

## Ukosoaji
Kuna tafsiri nyingi zinazokinzana kuhusu mistari na alama za viganja, jambo linaloifanya palmistry kuonekana kama sayansi bandia (pseudoscience).
Watafiti na wanasaikolojia wamesema kwamba mafanikio ya wapiga ramli hutokana zaidi na mbinu za cold reading (kujua tabia kupitia dalili za mtu) badala ya mistari yenyewe.

Mwanasaikolojia na msomi mashuhuri wa kuskeptiki Ray Hyman aliandika kwamba alipokuwa akifanya majaribio, hata alipotoa tafsiri kinyume na mistari, bado wateja waliona usahihi wake. Hii ilionyesha kwamba imani katika palmistry mara nyingi hutokana na nguvu za kisaikolojia na matarajio ya mteja kuliko ushahidi wa kweli.

Kanisa Katoliki, hasa katika karne ya 16, lilikemea palmistry kama aina ya utabiri uliopigwa marufuku. Hata hivyo, ndani ya baadhi ya mapokeo ya Kiyahudi na Kikristo, palmistry iliendelea kutumika kama sehemu ya mafundisho ya kifumbo.

## Marejeo