open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Narwimba

**Narwimba** alikuwa mwanamke wa Wasafwa aliyeishi katikati hadi mwisho wa karne ya 19 katika eneo la Tanzania ya leo.

## Mazingira ya kihistoria 
Wangoni walikuwa wamehama kupitia Ufalme wa Gaza, kati ya Mto Limpopo na Mto Save, na kufika katika nchi iliyozunguka Ziwa Tanganyika, Mto Luangwa, na Ziwa Malawi. Wangoni walivamia nchi walizopitia, wakikusanya chakula, mifugo na watu waliofungwa.

Katika eneo ambalo baadaye likawa Tanzania, wasichana wangeweza kuwekwa katika korti ya mkuu wa kijiji kufanya kazi ikiwa baba yake hakuweza kumlisha, na ili baba yake amrudishe binti yake, angepaswa kulipa mkuu wa kijiji kwa mbuzi, na ikiwa baba yake hakuweza kulipa, binti yake angeendelea kuwa mtumwa. Aina nyingine za utumwa au utumishi wa wanawake zilikuwa kupitia ndoa, ambapo mwanamke angeuzwa kama mke bila haki kamili za mke ambaye mume wake alimlipa jamaa zake. Huko, kwa makubaliano na wazazi wake, alikutana na kuolewa na mwanaume aitwaye Sambi. Alikuwa na watoto sita naye, lakini ni binti yake Tjifuwa pekee aliyepona. Sambi aliuawa baadaye katika uvamizi wa Wangoni kwa Kondeland.

Baada ya Sambi kufa, mpwa wake Mirambo Muachiete alisafiri hadi Kondeland. Muachiete alikuwa mwana wa mkuu wa kijiji na Muachiete angerithi mjane wa Sambi kwa desturi, kwa hivyo Narwimba akaolewa naye na kuhamia nchi yake, eneo la Malawi linaloitwa Chiete. Safari ya Narwimba na Muachiete hadi Chiete iliachwa na uvamizi wa mara kwa mara wa Wangoni. Baba wa Muachiete alifariki muda mfupi baada ya Muachiete na Narwimba kufika, kwa hivyo Muachiete akawa mkuu mpya wa Chiete. Muachiete alikuwa na wake wengi kabla ya Narwimba na alimwoa mwingine alipokuwa mkuu wa kijiji. Alikuwa na watoto sita zaidi na Muachiete lakini wawili tu walinusurika: mwanaume aitwaye Ngwara, na binti asiyejulikana jina. Ndoa ya kulazimishwa ililinda kisheria wale waliopunja sheria za kukataza biashara ya watumwa. Wanaume wa kifahari walisafirisha wanawake kwa kuwapa askari waaminifu au ‘kuwavamia’ kutoka kwa uvamizi uliofanikiwa, huku wanawake wa kifahari na wanaume huru wasio wa kifahari wakiwapa wanawake kama fidia au hata kama sehemu ya mahari ya bibi halali. Uwepo wa wake wengi ulionyesha utajiri na ushawishi wa mwanaume. Familia za kifahari za Afrika Mashariki ziliwazoa wanawake waliofungwa kama wanyenyekevu na walidhani kuwa wanawake waliofungwa walijifunza kwa urahisi zaidi katika jamii mpya kuliko wanaume.

Watekao wa Narwimba walimpiga na kuanza kumsafirisha hadi Kiwere kumuuza kama mtumwa. Kabla ya safari kumalizika, Narwimba alitoroka na kukimbilia milimani usiku. Alipata hifadhi katika kijiji ambapo binti wa mkuu wa kijiji, Samuene, alimlinda asiuaw

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa karne ya 19
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Beatrice Kiraso

**Beatrice Birungi Kiraso** ni mwanasiasa wa Uganda anayejulikana kwa kushiriki katika mazingira ya kisiasa ya Uganda na Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Amekuwa akihudumu katika utumishi wa umma kwa zaidi ya miongo miwili kama mbunge wa Wilaya ya Kabarole, Katibu Mkuu Msaidizi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki, na kama mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Makerere.

## Maisha ya mapema na elimu
Kiraso alizaliwa katika kijiji cha Kiburara, Kata ya Hakibale, Wilaya ya Kabarole, Uganda. Yeye ni mtoto wa kwanza kati ya watoto kumi wa marehemu Edison Amooti Rusoke Kiraso. Safari yake ya elimu ilianza katika Shule ya Msingi ya Kiburara, kufuatiwa na Shule ya Nyakasura kwa O-Level na Shule ya Wasichana ya Kyebambe kwa A-Level. Mwaka 1981, alienda Chuo Kikuu cha Makerere, akihitimu na Shahada ya Sanaa katika Economics na Usimamizi wa Kijamii mwaka 1984. Pia ana Shahada ya Uzamili katika Usimamizi wa Umma na shahada ya uzamili katika Usimamizi wa Sera za Umma kutoka Chuo Kikuu cha Harvard.

## Kazi
Mwaka 1996, Kiraso alichaguliwa bila mpinzani kama Mbunge wa Wilaya ya Kabarole, nafasi aliyoihifadhi kwa sababu ya kazi yake kubwa ya jamii na mipango ya kuwawezesha wananchi. Alikuwa mwanachama wa Bunge la Kitaifa la Uganda na amehudumu katika Kamati ya Bajeti ya Bunge la Uganda. Baada ya mapumziko ya miaka tisa kutoka kwenye siasa za kuchaguliwa na kustaafu kwa muda mfupi, Kiraso alirudi kwenye siasa ili kusadia mgombea urais Gen Henry Tumukunde. Alichukua jukumu muhimu katika kampeni yake, akitetea "Uganda Iliyofanyiwa Upya" kwa kauli mbiu "Inawezekana".

## Mchango kwa Jumuiya ya Afrika Mashariki
Kiraso alihudumu kama Katibu Mkuu Msaidizi wa Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa Masuala ya Muungano wa Kisiasa. Wakati wa utumishi wake, alimaliza vipindi viwili vya miaka mitatu na alikuwa muhimu katika kuharakisha juhudi za kuunda Muungano wa Afrika Mashariki na kuendeleza muungano wa kisiasa wa nchi wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki.

## Urithi na ushawishi 
Kiraso aliongoza juhudi za kuleta viwango vya Jumuiya ya Afrika Mashariki na kuanzisha mchakato wa muungano wa kisiasa wa Afrika Mashariki, na hivyo kumpa jina la utani "Mama Federation". Mwaka 2016, aliwalikwa kugombea nafasi ya Katibu Mkuu wa Mkutano wa Kimataifa wa Maziwa Makuu kwa sababu ya uzoefu wake katika masuala ya kikanda na utatuzi wa migogoro.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Gertrude Njuba

**Gertrude Njuba** ni mwanasiasa wa Uganda ambaye alikuwa mtu muhimu katika Jeshi la Upinzani la Kitaifa (NRA) wakati wa Vita vya Msituni vya Uganda ambapo alikuwa na cheo cha Kapteni na alijulikana kwa ujasiri na uongozi wake kwenye uwanja wa vita. Baadaye alihudumu katika nafasi mbalimbali katika serikali ya Harakati za Upinzani za Kitaifa (NRM), ikiwa ni pamoja na kuwa mbunge na mshauri wa rais. Amepokea medali kadhaa za heshima za kitaifa kwa huduma yake kwa Uganda ikiwa ni pamoja na Nishani ya Nile, Nishani ya Lulu ya Afrika, na Medali za Miaka 50 ya Uhuru.

## Maisha ya mapema
Alizaliwa tarehe 26 Novemba 1944 Hata hivyo, alikuwa akipinga kuachwa kwa vijidudu wa nguruwe ndani ya ukumbi wa Bunge la Uganda na vijana wa Jobless Brotherhood.

Mwaka 2020, Gertrude ambaye wakati huo alikuwa akiwahi kuwa mshauri wa rais inasemekana kuwa alishirikiana na maafisa wa Wizara ya Nishati na Maendeleo ya Madini kuendelea na uchimbaji madini katika Wilaya ya Mubende, eneo ambalo serikali iliwaondoa wachimbaji madini haramu.

## Marejeo
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Josephine Kakooza

**Josephine Kakooza** (8 Juni 1955 – 9 Januari 2019) alikuwa afisa wa polisi wa nchini Uganda, kiongozi wa Bendera ya Polisi na mwanachama wa zamani wa Kamishna wa Polisi (CP). 

Mnamo Desemba 2011 aliteuliwa kuwa Mkurugenzi wa Muziki katika Jeshi la Polisi la Uganda na kumfanya kuwa mwanamke wa kwanza kushika nafasi hii. Alikuwa pia mtunzi wa nyimbo na aliicheza filimbi.

## Maisha ya awali na elimu
Kakooza alizaliwa mnamo 1955 katika Hospitali ya Villa Maria, Masaka, kwa Joseph Kakooza, afisa wa zamani wa wilaya ya Buganda, na Theodora Namutebi Kakooza.

Alisoma Shule ya Chekechea ya Ntinda, Shule ya Msingi ya Nabagereka na kisha St. Agnes Naggalama kati ya 1960 na 1966. Kati ya 1966 – 1968 alisoma Trinity College, Nabbingo kisha baadaye alijiunga na Jeshi la Polisi la Uganda mnamo 1970.

Akiwa katika Jeshi la Polisi la Uganda, alipata mafunzo ya silaha mnamo 1973 na kufanya Kozi ya Uongozi ya Vijana mnamo 1997 na kozi nyingine kadhaa ndani na nje ya nchi.

Katika jeshi kuu, Kakooza alianza kama Probation Police Constable (PPC), kisha akapandishwa cheo kuwa police constable na baadaye korporali mnamo 1982, kabla ya kuwa sajenti mnamo 1987.

Mnamo 1993, alipandishwa cheo kuwa Inspekta Msaidizi wa Polisi na mnamo Februari 2000 akawa Inspekta Kamili wa Polisi.

Kulingana na mazishi yake kutoka kwa Jeshi la Polisi la Uganda, alikuwa amepewa kazi katika Kitengo cha Bendera ya Polisi cha Nsambya ambapo alihudumu hadi kifo chake mnamo 2019.

## Tuzo na medali
* Medali ya Huduma Bora ya Jeshi la Polisi la Uganda (iliyotolewa kwa watu kwa huduma bora)
* Medali ya Huduma ya Muda Mrefu na Tabia Nzuri ya Jeshi la Polisi la Uganda (iliyotolewa kwa maafisa ambao wamehudumu kwa miaka 30 na zaidi)
* Medali ya Uhuru wa Kitaifa

## Maisha binafsi
Kakooza alianza kilimo katika miaka yake ya mwisho huko Mukono. Alikuwa na watoto wanne. Kakooza alizikwa huko Namumira katika Wilaya ya Mukono.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Uganda
Zeinabou Mindaoudou Souley

**Zeinabou Mindaoudou Souley** (alizaliwa 1964) ni mwanafizikia wa Niger. Yeye huongoza shirika linalokusanya data muhimu ili kuthibitisha kama kumefanywa majaribio ya mlipuko wa nyuklia kama sehemu ya uangalizi wa kuzuia kuenea kwa nyuklia kwa Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization huko Vienna.

## Maisha
Souley alipata shahada yake ya kwanza katika Chuo Kikuu cha Setif nchini Algeria. Alisoma kwa shahada ya uzamili katika mawasiliano ya optiki na microwave katika Chuo Kikuu cha Limoges na alipata udaktari wake wa fizikia ya kutumika kutoka Chuo Kikuu cha Paris13.

Mwaka wa 2011, alianza miongo miwili ya kufundisha katika Chuo Kikuu cha Abdou Moumouni huko Niamey. Mwaka wa 2014, akawa mwenyekiti wa Mamlaka ya Juu ya Nishati ya Atomia ya Niger. Shirika lake lilifanya kazi vituo vilivyogundua majaribio ya mlipuko wa nyuklia nchini Niger.

Mwaka wa 2018, ilitambulika kuwa Niger ilikuwa katika hatua za mwanzo za kuanza mpango wa nishati ya nyuklia, lakini kwa mwaliko wa serikali, Shirika la Kimataifa la Nishati ya Atomia lilitoa ripoti ikitathmini maendeleo ya Niger dhidi ya masuala 19 kwa Waziri wa Nishati Amina Moumouni. Souley alikuwepo kama Mwenyekiti wa Mamlaka ya Juu ya Nishati ya Atomia ya Niger.

Aliondoka Mamlaka ya Juu ya Nishati ya Atomia ya Niger mwaka wa 2021 na mnamo Machi 2021 akawa Mkurugenzi wa Kituo cha Data cha Kimataifa katika Shirika la Mkataba wa Kukataza Majaribio ya Nyuklia huko Vienna.

## Marejeo
Jamii:Wanafizikia wa Niger
Judith Suminwa

**Judith Suminwa Tuluka** (alizaliwa tarehe 19 Oktoba 1967) ni mwanasiasa ambaye anahudumu kama waziri mkuu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu 12 Juni 2024. Aliteuliwa kwa nafasi hiyo na Rais Félix Tshisekedi mnamo 1 Aprili 2024, akawa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo, na aliapishwa baada ya serikali yake kupitishwa na Bunge la Kitaifa.

## Maisha ya awali na Elimu
Suminwa anatokea Kimpese katika Kongo Central. Baba yake alikuwa balozi wa Zaire nchini Chad.

Suminwa alipata shahada ya uzamili katika uchumi wa kutumika katika Université libre de Bruxelles na diploma ya masomo ya ziada katika Kazi katika nchi zinazoendelea. 

## Kazi
Alifanya kazi katika sekta ya benki kabla ya kujiunga na mashirika ya Umoja wa Mataifa ikiwa ni pamoja na Programu ya Maendeleo ya Umoja wa Mataifa ambapo alikuwa mtaalam wa kitaifa katika mradi wa kusaidia jamii katika mashariki mwa nchi. Kisha akafanya kazi katika Wizara ya Bajeti kabla ya kuwa naibu mratibu wa Baraza la Kitaifa la Uangalizi wa Kimkakati (CPVS).

Aliteuliwa kuwa Waziri wa Mpango katika serikali ya Waziri Mkuu Sama Lukonde mnamo 24 Machi 2023. Serikali ya Suminwa ilitangazwa rasmi mnamo 29 Mei 2024. 

## Maisha binafsi
Suminwa ameolewa na Roger Tuluka, ambaye alikuwa mwanafunzi wa Rais Tshisekedi. Wanandoa hao walianza uhusiano wao wakati walikuwa Ubelgiji wakati wa miaka ya 1990.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Hawaa

**Hawaa** (kwa Kiarabu maana yake ni *Eva*) ni majarida ya kila wiki ya wanawake yanayochapishwa huko Kairo, Misri. Jarida hili limeigwa na majarida mengine ya wanawake katika nchi za Kiarabu.

## Historia na wasifu 
*Hawaa* lilichapishwa kwa mara ya kwanza mnamo mwaka 1954. Mchapishaji ni Dar Al Hilal.

*Hawaa* huchapishwa kila wiki  Katika miaka ya 1970 iliangazia hadithi fupi zilizoandikwa na waandishi wa Misri na Magharibi. Jarida hili haliwalengi wanawake pekee bali hata wanaume.

Amina Al Said, ambaye ni mwanzilishi, alikuwa mhariri mkuu wa kwanza wa jarida hili la kila wiki na alihudumu katika wadhifa huo tangu kuanzishwa kwake mwaka wa 1954 hadi 1969. na mwenyekiti wa kwanza mwanamke wa shirika la uchapishaji, linaloitwa, Dar Al Hilal, nchini Misri. Alitoa machapisho ya wiki katika jarida la *Hawaa* hadi kifo chake mnamo mwaka 1995.

Iqbal Baraka alikuwa mhariri mkuu wa muda mrefu wa jarida hili ambaye aliteuliwa kushika wadhifa huo Julai, 1993. Mnano tarehe 28 Juni 2014 Magda Mahmoud akawa mhariri mkuu wa jarida hili.

Msomi wa Kimisri Latifa al-Zayyat alikuwa mchangiaji wa jarida la *Hawaa* kuanzia 1965 hadi 1968.

## Mzunguko 
*Hawaa* iliuza nakala 175,000 mnamo mwaka 1954. 

Pia, jarida hili lilifurahia viwango vya juu vya usambazaji nje ya nchi na lilikuwa na usambazaji mkubwa zaidi wa kigeni katika mwaka 1989.

## Marejeo 
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Magazeti ya Misri
Claire Atangana Bikouna

**Claire Atangana Bikouna** ni wakili wa Kamerun, mtaalamu katika sheria ya biashara. Aliteuliwa kama Rais Msaidizi wa Baraza la Wakili wa Kamerun mnamo Oktoba 2020.

## Maisha ya awali na elimu 
Claire Atangana Bikouna alizaliwa na kukulia Kamerun. Alipata shahada yake ya baccalaureate mwaka 1980 katika *Shule ya Chevreul De La Blancarde* huko Marseille, Ufaransa. Ana shahada ya uzamili katika sheria ya biashara, chaguo la sheria ya bima na pia ana shahada ya sheria na uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Aix-Marseille III huko Ufaransa.

## Kazi 
Claire Atangana Bikouna alikuwa mwanachama wa Baraza la Baraza la Wakili mara mbili, kwanza kutoka 2008 hadi 2012 na mara ya pili mwaka 2015. Yeye ndiye mwenye jukumu la kufundisha wakili wanaofanya mafunzo na mwakilishi wa rais wa baraza katika mikoa ya Kati, Kusini na Mashariki.

Wakati wa muda huu wa kuwa msaidizi, akawa mratibu mkuu wa mradi wa “*kujenga baraja bora*” uliowasilishwa Aprili 29, 2022, katika Msingi wa Salomon Tandeng Muna huko Yaoundé.

Mwaka 2022, Yeye ni miongoni mwa wagombea 50 wanaoshindania uchaguzi wa Rais mpya wa Baraza la Wakili wa Cameroon,

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Kamerun
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Sangie

**Angel Mbekeani** (anajulikana zaidi kama **Sangie**; alizaliwa Septemba 24, 1995) ni msanii wa reggae na mtunzi wa nyimbo kutoka Malawi. Mwaka 2015, alishinda kama msanii wa kike bora wa mwaka katika Tuzo za UMP. Mwaka 2016 na 2019, aliteuliwa katika tuzo hizo kama Msanii wa Kike Bora wa Mwaka. Mwaka 2017, alishinda katika tuzo hizo kama Msanii wa Kike Bora.

Mwaka 2018, aliteuliwa kama msanii bora wa reggae, msanii wa kike bora na albamu yake yenye kichwa 'painless' iliteuliwa kama albamu bora ya mwaka katika Tuzo za Nyasa Music.

Mbekeani ni UNICEF Champion For Children huko Malawi na ni msanii wa kike wa kwanza wa Malawi kuwa balozi wa UNICEF na pia msanii wa pili kuchukua jukumu hilo nchini baada ya rapa Fredokiss.

## Maisha 
### Maisha ya utotoni 
Mbekeani alizaliwa 24 Septemba 1995, huko Ndirande, Blantyre na kukulia Lilongwe. Alimaliza masomo yake ya shule ya msingi huko Blantyre na pia masomo yake ya sekondari.

### Kazi ya muziki 
Mbekeani alianza kazi yake ya muziki kwa kuimba katika kwaya ya kanisani mwanzoni mwa miaka ya 2000. Alijitokeza mwaka 2014 aliporekodi single yake ya kwanza. Mbekeani amekuwa akishiriki katika kampeni mbalimbali dhidi ya ukatili wa kijinsia dhidi ya wanawake na wasichana.

Mwaka 2018, Mbekeani alishiriki jukwaa pamoja na wasanii mashuhuri wa Malawi kama vile Dan Lu na Fredokiss wakati wa Carlsberg Urban Music Legacy huko Malawi. Tarehe 14 Julai 2020, Mbekeani na Piksy walifanya kazi pamoja kwenye Extended Play yao.

Tarehe 3 Januari 2022, alishirikiana na mwandishi wa hadithi za kubuniwa, mtaalamu wa mawasiliano, na mwandishi wa habari wa Malawi, Dyson Mthawanji, kwenye single yake ya kwanza yenye kichwa 'tiye' (tueni).

## Maisha binafsi 
Mbekeani anaripotiwa kuwa amekuwa katika uhusiano na msanii wa dancehall, Malinga Mafia.

## Mafanikio 
### Tuzo za UMP 
|-
|2019
|Yeye mwenyewe
|Msanii wa Kike wa Mwaka
| 
|-
|2020
|Yeye mwenyewe
| Msanii wa Kike wa Mwaka
| 
|-
|2017
|Yeye mwenyewe
|Msanii wa Kike Bora
| 
|-
|2015
|Yeye mwenyewe
|Msanii wa Kike Bora wa Mwaka
| 

### Tuzo za Nyasa Music 
|-
|2018
|painless
| Albamu ya Mwaka
| 
|-
|2018
|Yeye mwenyewe
| Msanii wa Kike Bora wa Mwaka
| 
|-
|2018
|Yeye mwenyewe
| Msanii Bora wa Reggae
| 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Wanamuziki wa Malawi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Regina Khayatt

**Regina Khayatt** (nee **Wissa**; 1881-1942) alikuwa mwalimu, mfadhili, mwanaharakati wa haki za wanawake, mwanaharakati wa kupiga kura na mfanyakazi wa kuzuia matumizi ya vileo kutoka Misri. Alikuwa mwanzilishi na rais wa Kituo cha Mafunzo ya Kikristo cha Wanawake cha Kitaifa, mwanzilishi wa YWCA ya Misri, na mwanachama mwanzilishi wa Umoja wa Wanawake wa Misri (EFU).

## Maisha
Regina Wissa alizaliwa Assiout, Misri ya Juu, Oktoba 11, 1881. Alikuwa mwanachama wa familia ya Wissa, ambayo ilikuwa na ardhi nyingi katika Bonde la Nile's Faiyum Oasis. Mnamo 1926, alianzisha YWCA ya Misri. Na pia Binti yake, Dora Khayatt, alikuwa mchoraji maarufu.

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Misri
Jamii:Wakopti
Jamii:wanaharakati wa Misri
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Efua Baker

**Efua Baker** (alizaliwa Ghana mnamo mwaka 1967) ni mtaalamu na mkufunzi wa mazoezi ya mwili kutoka Uingereza, ambaye pia aliwahi kuwa mwanamuziki katika miaka ya 1990.

## Kazi 
Mnamo mwaka 1993, Baker, ambaye wakati huo alijulikana kwa jina la Efua, alitoa nyimbo tatu: "*Down Is the Drop*", "*Strawberry Boy*", na "*Somewhere*". Wimbo wake maarufu zaidi ulikuwa "*Somewhere*", ambao uliingia katika orodha ya 50 bora nchini Uingereza, na 20 bora nchini Australia. Wimbo wa "Strawberry Boy" uliorodheshwa katika chati ya *Billboard* nchini Marekani kwenye Chati ya Nyimbo za R&B/Hip-Hop. Albamu yake, *Dream Juice*, ilitolewa mnamo Juni 1993 nchini Marekani, na mnamo Novemba 1993 nchini Australia.

Kabla ya kuanza kutoa muziki wake binafsi, Efua alifanya kazi kama mwanamitindo na mcheza dansi, na alionekana kwenye video kadhaa za muziki za wasanii wengine, zikiwemo "*The Way We Touch*" ya Clive Griffin, "''Don't Make Me Wait*" na "*I Called U*" za Lil Louis, "*A Dreams a Dream*" ya Soul II Soul, pamoja na mojawapo ya video mbili za wimbo wa Maxi Priest "*Close to You*". Mnamo mwaka 1996, alionekana kwenye video ya muziki ya Yazz, "*Good Thing Going*". Mwaka 2019, Baker alionekana kwenye video ya muziki ya FKA Twigs inayoitwa "*Cellophane*".

Kazi ya Baker inayotambulika zaidi kama mtaalamu wa mazoezi ya mwili ilikuwa katika kipindi cha BBC One kilichoitwa *Fat Nation - The Big Challenge'' mwishoni mwa mwaka 2004.

## Maisha binafsi 
Efua ameolewa na mtayarishaji wa muziki na kiongozi wa kundi la Soul II Soul, Jazzie B, na ni mama wa mwigizaji Jessye Romeo pamoja na mwanasoka Mahlon Romeo.

## Marejeo 
Jamii:wanamuziki wa Uingereza
Jamii:Watu walio hai
Jamii:WikiMalkia 2025 in Kilimanjaro
Sheria ya Uingereza

**Sheria ya Uingereza** (pia huitwa **common law**) ni mfumo wa sheria wa Uingereza na Wales. Kwa kawaida hugawanywa katika sheria ya jinai na sheria ya kiraia. Mfumo huo ulienea katika sehemu nyingi za zamani za Milki ya Britania ikiwa ni pamoja na Australia, Kanada (isipokuwa Quebec ambayo hutumia sheria ya kiraia), Marekani (isipokuwa Louisiana ambayo hutumia sheria ya kiraia) na New Zealand, pamoja na nchi nyingine nyingi. Kuna takribani nchi 80 duniani zinazotumia mifumo ya sheria ya common law kwa kiasi kikubwa. Takribani nchi 150 hutumia mfumo wa sheria ya kiraia.

Sheria ya Uingereza ni ya pekee kwa kuwa inategemea matumizi ya kesi zilizopita katika kufanya maamuzi ya sasa na yajayo. Hata hivyo, kuna  yanayotoa orodha zilizopangwa za sheria za sasa. au ya sheria katika lugha yoyote ya Kijerumaniki. Sheria za Kianglo-Saksoni zilitegemea sheria za kale za Kijerumani ambazo zilikuwa mfumo wa sheria uliotegemea undugu wa damu. Kundi la undugu lilikuwa na jukumu la matendo ya wanachama wake na pia ulinzi wao. Mdhulumu alitakiwa kulipa Weregild, thamani iliyowekwa kwa kila mtu na mali. Ingawa sehemu kubwa ya sheria za Anglo-Saxon zilibaki, sheria mpya ziliongezwa na Wanormani. Mahakama za kifalme ziliingizwa, kusahihisha mipaka ya ardhi au kuamuru mtu afanye jambo ili kuzuia madhara.

Karne ya 18 mtaalamu wa sheria William Blackstone aliandika kazi ya juzuu nne iitwayo *Commentaries on the Laws of England* ambayo kwa mara ya kwanza ilitoa muhtasari wa sheria ya Kiingereza. Ilichapishwa kati ya 1765–1769, na imeshachapishwa tena mara nyingi.

### Mfumo wa majaji wa wazee (jury system) 
Mfumo wa majaji huenda uliingia Uingereza baada tu ya uvamizi wa Norman. Kwanza, wajumbe walikuwa mashahidi wa mahakama, lakini baadaye, hadi kipindi cha Henry II wa Uingereza, waligeuka kuwa wapambanuzi wa hoja kwenye kesi.. Kuanzia 1746 hadi 1967, sheria yoyote inayotaja England ilihusisha pia Wales hadi Sheria ya Lugha ya Kiwalesi ya 1967. Sasa huitwa "Uingereza na Wales". Ingawa Wales ina uhuru wa kisiasa kiasi, haikuweza kutunga sheria hadi Sheria ya Serikali ya Wales ya 2006. Hata hivyo, mfumo wa sheria bado ni common law ya Kiingereza. Tofauti kubwa pia ni matumizi ya lugha ya Kiwalesi, ambapo sheria zake zinahusu Wales pekee. Sheria ya Lugha ya Kiwalesi ya 1993 iliweka lugha ya Kiwalesi kuwa sawa na Kiingereza kwa huduma za umma. Kiwalesi pia kinaweza kutumika mahakamani nchini Wales.

## Vyanzo vya sheria ya Uingereza 
Katika Uingereza, kuna mpangilio wa vyanzo vya sheria kama ifuatavyo:
* Sheria za Bunge (kuu na za chini)
* Kanuni za kesi za common law na equity
* Mikataba ya Bunge
* Mila za kijumla
* Vitabu vya mamlaka

## Kurasa zinazohusiana 
* Sheria ya kimataifa

## Marejeo
Hannah Karema Tumukunde

**Hannah Karema Tumukunde** ni mwanamitindo na mshindi wa shindano la urembo wa Uganda ambaye alitawazwa kuwa Miss Uganda msimu wa 2023–2024. Aliwakilisha Uganda katika shindano la Miss World lililofanyika India kuanzia Februari 18 hadi Machi 9, 2023. Alitokea kama mshindi wa pili wa Miss World Africa katika hafla ya 71 ya Miss World ambayo ilikuwa karibu na Quiin Abenakyo na pia aliorodheshwa kati ya malkia 10 bora wenye mradi bora wa "beauty with purpose".

## Wasifu na elimu 
Hannah Karema Tumukunde alizaliwa mwaka 1998 katika Wilaya ya Nakaseke, Mkoa wa Kati, Uganda. Alisoma katika Shule ya Upili ya Seroma Christian na Shule ya Kimataifa ya Hana kabla ya kujiunga na Chuo Kikuu cha Makerere. Kwa sasa anaishi Kisasi, Kampala na ni balozi wa bidhaa wa StarTimes nchini Uganda.

## Shindano la Miss Uganda 2023 
Wakati wa shindano la Miss Uganda 2023, Karema alimshinda washiriki wengine 20 kushinda taji la Miss Uganda katika ukumbi wa matumizi mbalimbali wa UMA huko Kampala. Alitunukiwa Toyota Wish na pasi ya moja kwa moja kuwakilisha Uganda katika shindano la Miss World.

## Miss World 2024 
Karema aliwakilisha Uganda katika shindano la 71 la Miss World ambapo alitokea wa 7 kwa mradi wake wa Beauty With A Purpose, unaolenga kuwasaidia wasichana kukaa shuleni na kuwapa watoto ujuzi wa usimamizi wa usafi wa hedhi. baada ya kushindwa na Miss Botswana, Lesego Chombo.

## Marejeo 
Jamii:Wanamitindo wa Uganda
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Ivone Gebara

**Ivone Gebara** (alizaliwa São Paulo, 9 Desemba 1944 ) ni mtawa Mkatoliki, mwanafalsafa, na mwanateolojia wa kike kutoka Brazil. Anajulikana kwa uandishi wake juu ya *ecofeminism*.

## Wasifu 
Ivone Gebara alizaliwa katika familia yenye asili ya Syria-Lebanoni. Baada ya kupokea shahada ya falsafa, alijiunga na *Augustinian Congregation of the Sisters of Our Lady* mnamo mwaka 1967 akiwa na umri wa miaka 22. Ana shahada mbili za udaktari, moja aliipata kutoka *Pontifical Catholic University of São Paulo* katika falsafa mwaka 1975 na nyingine kutoka Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Louvain nchini Ubelgiji katika sayansi ya dini mwaka 1998.

Gebara alifundisha katika *Instituto Teológico do Recife (ITER)* kwa karibu miaka 17 pamoja na mwanzilishi Hélder Câmara. AIihusishwa na theolojia ya ukombozi, taasisi hii ilikuwepo tangu mwaka 1968 hadi ilipofungwa kwa amri ya Vatikani mwaka 1989. Tangu wakati huo amejitolea muda wake kuandika na kutoa kozi na mihadhara kote ulimwenguni, kwa misingi ya mijadala ya dini.

Tangu mwaka 1973, Gebara ameishi katika Mkoa wa Kaskazini-Mashariki, Brazil. Kwa sasa anaishi mji masikini wa Camaragibe, katika eneo la mji mkuu wa Recife, kilomita 25 kutoka Recife.

## Maisha ya awali
Mnamo mwaka 1962, alipokuwa na umri wa miaka 18 tu, Gebara alianza kufundisha falsafa katika chuo cha umma wakati pia akifanya kazi kama katibu. Mnamo mwaka 1966, alipata shahada yake ya falsafa huko São Paulo na mwaka huo huo alisafiri hadi Louvain nchini Ubelgiji ili kusoma theolojia. Hata hivyo mwaka 1973, masomo yake yakakatizwa mara moja alipoombwa kurudi Brazil kuchukua nafasi ya José Comblin, ambaye alikuwa amefukuzwa kwa sababu ya theolojia yake ya kimapinduzi. Alifundisha theolojia na falsafa katika ITER (*Institute of Theology in Recife*) ambapo alikutana na Hélder Câmara, mwanatheolojia mwingine wa ukombozi ambaye alikuwa askofu mkuu wa Recife wakati huo. Pia iliashiria mwanzo wa kujitolea kwake kwa maandishi kwa misingi ya kitheolojia ya miradi ya maendeleo ya jamii ambayo ililenga kukuza mabadiliko ya kijamii kupitia programu za elimu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanafalsafa wa Brazil
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Association for Women's Sanctuary and Development

'''Association for Women's Sanctuary and Development** (**AWSAD''') ni kituo cha kukimbilia kwa wanawake nchini Ethiopia. Ni kituo cha kwanza cha aina yake kuanzishwa nchini na kilianza kufanya kazi mwaka 2003. AWSAD kwa sasa ina matawi mbalimbali katika miji kadhaa ikiwa ni pamoja na Addis Ababa na Adama. 

## Historia 
AWSAD ilianzishwa na Maria Yusuf mwaka 2003, ambaye kwa sasa pia ni mkurugenzi wake. Shirika hilo pia lina jarida ambalo Billene Seyoum alikuwa mhariri.

UN Women kwa kushirikiana na serikali za Denmark na Ireland zilisaidia AWSAD kuzindua kituo kikubwa cha wanawake nchini mwaka 2015.

Mwaka 2019, United Nations Development Programme ilisaidia AWSAD kufungua vituo vya kukimbilia kwa waathirika wa unyanyasaji wa kijinsia katika maeneo yaliyotokana na vita kaskazini mwa Ethiopia.

## Lengo 
Shirika hilo lina lengo la kukuza maendeleo ya kijamii na kiuchumi kwa wanawake huku likitoa msaada kwa wanawake na wasichana wanaokabiliwa na madhara ya kimwili na ya kisaikolojia.

Maria Yusuf, mkurugenzi, anadai kuwa kuna janga la ukosefu wa makao mjini mkuu wa Ethiopia ambalo linahitaji tahadhari na ufumbuzi wa haraka:

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Fahima Hashim

**Fahima Hashim**  ni mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka Sudan, akilenga zaidi masuala ya wanawake. Alianzisha  Kituo cha Rasilimali za Wanawake cha *Salmmah* na kuhudumu kama mkurugenzi  kuanzia 2005 hadi 2014. Baada ya Serikali ya Sudan kukifungia kituo hicho, ameendelea na kazi yake ya uanaharakati huko Kanada, ambapo alikimbilia mnamo 2014.

## Maisha binafsi 
Hashim alisoma Saikolojia katika Chuo Kikuu cha Wanawake cha Ahfad huko Omdurman, Sudan, kisha akapata shahada ya uzamili katika Masomo ya Hati na Maktaba katika Chuo Kikuu cha Bayero, Kano, Nigeria, akihitimu mwaka 1994.

Mnamo 2014, Hashim alikimbia Sudan pamoja na binti yake na kuomba hifadhi nchini Kanada, ambapo aliishi Ottawa. Alirudi Sudan mnamo 2022, lakini aliondoka tena mwaka 2023 baada ya kuzuka kwa vita kati ya Jeshi la Sudan na Vikosi vya Msaada wa Haraka. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Sudan
Jamii:Wanawake wa Sudan
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Rashid Mohamed Mbaraka Fatma

**Rashid Mohamed Mbaraka Fatma** ni daktari na mwanasiasa wa Komoro, ambaye aliteuliwa kuwa Waziri wa Afya, Umoja, Ulinzi wa Kijamii na Kuendeleza Jinsia kutoka 2017 hadi 2019 katika serikali ya Azali Assoumani.

## Wasifu 
Fatma alipata shahada ya udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Cocody mwaka wa 1989. Alikuwa mwanamke wa pili kufanikisha hilo. Kisha akafanya kazi kama daktari wa watoto kuanzia 1989 hadi 2000, kisha akawa daktari wa dharura kuanzia 2000 hadi 2017 katika Kituo cha Hospitali ya Taifa ya El-Maarouf huko Moroni. Aliteuliwa kuwa Waziri wa Afya, Umoja, Ulinzi wa Kijamii na Kuendeleza Jinsia na Azali Assoumani mwaka wa 2017. Wakati wa ujumbe wake, alikuwa mwanamke pekee katika baraza la mawaziri. Pia alizindua mpango wa kuondoa malaria, uliofadhiliwa na China. Pia alizungumza juu ya umuhimu wa mpango wa familia kwa maendeleo. Mnamo Machi 2019 alikuwa mwenye bendera ya Komoro na Afrika katika kikao cha 62 cha Tume ya Umoja wa Mataifa ya Hali ya Wanawake (CSW62). Alibadilishwa na Loub Yacout Zaïdou mnamo Juni 2019.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Komori
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Isca!

mnamo mwaka 2009.]]
**Isca!** ni shirika la vijana wa Galicia ambalo linakuza uhuru wa Galicia, pamoja na itikadi za kupinga ubepari na ufeministi. Wanahusishwa na *Galician Movement for Socialism*, chama cha kisoshalisti na kinachounga mkono uhuru ambacho ni sehemu ya *Galician Nationalist Bloc* (BNG).

## Historia 
Ilianzishwa tarehe 16 Julai 2006 huko Santiago de Compostela, ambapo Isca! iliundwa na kikundi cha wapiganaji wa kundi la vijana la UPG mnamo Januari mwaka huo, pamoja na wakosoaji wengine wa mrengo wa kushoto wa shirika la vijana la Galiza Nova la Galician Nationalist Bloc. Mnamo tarehe 25 Julai 2006, Isca! walionekana hadharani kwa mara ya kwanza, katika matendo ya Siku ya Kitaifa ya Galicia, kwenye maandamano yaliyoitishwa na BNG.

Katika mwanzo wake, Isca! alishiriki ndani ya Galiza Nova kama mkondo wa ndani, lakini ilijitoa katika shirika kwa sababu ya tofauti za kiitikadi na mvutano na mrengo wa vijana wa UPG, UMG. Mgawanyiko wa Galiza Nova ulifuatiwa na kupasuka kwa umoja wa wanafunzi, *Comités*. Mnamo mwaka wa 2011, wanachama wa Isca! waliondoka Comités.   Wao, pamoja na wanachama wengine 150 wa zamani wa Comités waliunda *Galician Student League* (LEG), ambayo ilipata mafanikio makubwa katika uchaguzi wa Chuo Kikuu cha Santiago de Compostela 2012, ambapo LEG  ilikuwa shirika la wanafunzi lililopigiwa kura nyingi na kupata wawakilishi 20 wa wanafunzi.

Miongoni mwa wanachama wake mashuhuri ni Xosé Emilio Vicente Caneda, ambaye alikuwa katibu mkuu wa Galiza Nova wakati wa kuundwa kwa shirika hilo.

## Malengo 
Lengo lake ni "kuleta pamoja sekta mbalimbali za vijana wa Galicia ambao wana mtazamo mkali wa ukosoaji kuhusu mwelekeo wa sera za kitaasisi." uchaguzi na masoko ya kisiasa ambayo, kulingana na Isca! , makundi mengine ya wanaharakati wa utaifa, kama vile UPG wamefanya katika miaka ya hivi karibuni. Wanaelewa kwamba kuna mfumo wa mapambano ya kitabaka huko Galicia, ambayo inakataa uwezekano wa sera ya *interclassistic*. Wanakanusha kile wanachokiita "mitazamo ya kukata tamaa juu ya jamii ya Galicia" wanajitolea kwa uhusiano wa usawa kati ya BNG na harakati za kijamii na wanadai haki ya kujitawala kama "isiyoweza kubatilishwa ya watu wa Galicia."

## Harakati za kijamii 
Isca! inatoa umuhimu mkubwa kwa harakati za kijamii na maandamano mitaani. Mbali na kazi ndani ya BNG, wanachama wa Isca! hushiriki katika makundi ya kijamii kama vile *Confederación Intersindical Galega* au Galician Student League. Pia wanashiriki katika mashirika ya ufeministi, mazingira na kitamaduni, pamoja na vituo vya kijamii vya mrengo wa kushoto vinavyounga mkono uhuru.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 

Jamii:Mashirika ya Hispania
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Caritina Piña

**Caritina Piña** (1895–1981) Alikuwa mwanaharakati wa Kianarkisti na Kifeministi kutoka Mexico. Alishirikiana kwa karibu na Librado Rivera na anachukuliwa kama mmoja wa waanzilishi wa harakati za kijinsia nchini humo. Alitetea haki za wafanyakazi, usawa wa kijinsia na kupinga mamlaka kandamizi, akichangia pakubwa katika mapambano ya ukombozi wa wanawake na haki za wafanyakazi.

## Wasifu 
Caritina Piña Montalvo alizaliwa mwaka 1895 mjini Ocampo, Tamaulipas. Baba yake alikuwa jenerali wa jeshi la Mexico aliyehudumu chini ya Porfirio Díaz (alikuwa kiongozi wa kijeshi na mwanasiasa wa Mexico). Kuanzia mwishoni mwa miaka ya 1910, alijulikana kama mtetezi wa wafungwa akiikumbatia itikadi ya Kianarkisti-Sindikalisiti, ambayo ilihimiza mshikamano wa wafanyakazi na mapambano ya kuondoa mfumo wa unyonyaji.

Alikuwa miongoni mwa wanawake wa kwanza kushiriki katika harakati za kifeministi na kianarkisti nchini Mexico. Katika miaka ya 1920 na 1930, aliongoza harakati hizo na kushirikiana na wanaharakati maarufu kama Librado Rivera.

Ingawa mchango wake ulisahaulika baada ya kifo chake, karne ya 21 imeuleta upya kupitia utafiti wa mwanahistoria Sonia Hernandez.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1895
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Wanaharakati wa Mexiko
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Rosie Bistoquet

**Rosie Bistoquet** (26 Julai 1961 – 21 Desemba 2023) alikuwa mkunga na mwanasiasa wa Shelisheli ambaye alihudumu kama mjumbe wa Bunge la 7 la Bunge la Kitaifa la Seychelles kutoka eneo la uchaguzi la Pointe Larue kwa tiketi ya Linyon Demokratik Seselwa (LDS). Alikuwa mkurugenzi wa afya ya familia na lishe na alijulikana kuwa mtaalamu wa kwanza wa afya kukuza Uchunguzi wa Ufuatiliaji wa Kitabia na Kikaboni wa VVU miongoni mwa wanawake waajiriwa wa ngono nchini Seychelles, Angola na Mauritius.

## Afya 
Rosie Bistoquet alianza kazi yake kama muuguzi na mkunga mwaka wa 1981 na akapanda ngazi hadi kufikia nafasi ya mkurugenzi wa afya ya familia na lishe. Wakati wa kipindi chake, alishauri Wizara ya Afya njia za kuzuia magonjwa na kuboresha afya ya watoto na akina mama, pamoja na afya ya uzazi na uzazi wa mpango, na kuongoza programu za chanjo za kupanuliwa dhidi ya kisukari. Hii ilimfanya apate umaarufu kwa mashirika ya kimataifa kama vile Shirika la Afya Duniani (WHO), Mpango wa Umoja wa Mataifa wa VVU/UKIMWI (UNAIDS), Mpango wa Wakazi wa Umoja wa Mataifa (UNFPA), na Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika (SADC). Alitambuliwa kama mtaalamu wa kwanza wa afya kukuza njia ya Uchunguzi wa Ufuatiliaji wa Kitabia na Kikaboni wa VVU miongoni mwa wanawake waajiriwa wa ngono nchini Seychelles, Angola na Mauritius. Bistoquet alikuwa mwanachama wa hiari wa bodi ya vyama vya Msalaba Mwekundu wa Seychelles kwa miaka saba. Pia alifanya kazi kama mkurugenzi katika Wizara ya Afya.

## Tuzo na Kutambuliwa 
Mwaka wa 2019, Bistoquet alipokea Tuzo ya CEO Global kwa mchango wake katika maendeleo ya jamii ya Shelisheli. Alikuwa na watoto wawili.

## Kifo na Uchunguzi 
Bistoquet alipatikana akiwa amefariki nyumbani kwake mnamo 21 Desemba 2023. Mazishi yake yalifanyika katika Kanisa Kuu la Immaculate Conception huko Victoria, na alizikwa katika Makaburi ya Mont Fleuri. 

Baada ya kifo cha Bistoquet, Polisi wa Seychelles walitangaza kuwa wanachukua tukio hilo kama mauaji. Binti yake mwenye umri wa miaka 37 alikamatwa kama mtuhumiwa.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Shelisheli
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Marguerite Pétro-Koni-Zezé

**Marguerite Pétro-Koni-Zezé** (aliitwa zamani **Balenguélé-Zarambaud**; alizaliwa 19 Julai 1948) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati ambaye alihudumu kama meya wa kwanza wa kike wa Bangui kuanzia 1989 hadi 1992.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Marguerite Zarambaud alizaliwa huko Mobaye tarehe 19 Julai 1948. Miaka ya 1970, alisoma sheria katika Chuo Kikuu cha Caen na akafunga ndoa na Abel Balenguélé. Baadaye, akabadilisha jina lake kuwa Marguerite Balenguélé-Zarambaud.

## Kazi 
Zarambaud alirudi Bangui na akajihusisha na siasa. Tarehe 22 Agosti 1977, alikamatwa kwa kusambaza vibendera vya Chama cha Wanafunzi wa Afrika ya Kati ambavyo viliita nchi hiyo kuwa jamhuri badala ya himaya. Alihukumiwa kifungo cha miaka 10 jela na kuwekwa chini ya kizuizi cha nyumbani kwa sababu ya ujauzito wa miezi mitano. Tarehe 29 Mei 2003, alichaguliwa kuwa mjumbe wa Baraza la Mpito la Kitaifa kutoka ofisi ya forodha na akashiriki katika Mjadala wa Kitaifa huko Bangui. Katika uchaguzi wa 2005, alichaguliwa tena kuwa mbunge kutoka Wilaya ya Kwanza ya Mobaye.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Afrika ya Kati
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Nana Wanjau

**Nana Wanjau** ni mfadhili kutoka Kenya anayejulikana kwa kazi yake kama Rais wa Rotary Club ya Nairobi Mashariki na kwa kuanzisha shirika lisilo la kiserikali la *Power Woman International*, linalofanya kazi ya kusaidia wajane nchini Kenya.

## Maisha ya Awali na Elimu 
Wanjau alizaliwa tarehe 26 Oktoba 1979, baba yake ana asili ya Kenya na mama Mtanzania. Akiwa bado mdogo, alilelewa na bibi yake huko Bukoba, Tanzania. Baada ya kifo cha babu yake, jamii ilimlazimisha bibi yake kuondoka kutokana na hali yake ya ujane.

Baada ya kumaliza shule ya upili, Wanjau alihamia Lusaka, Zambia, kuishi na mama yake. Mama yake, ambaye alikuwa daktari wa magonjwa, alimshawishi kujiunga na chuo cha matibabu kusomea udaktari. Hata hivyo, alihudhuria programu hiyo kwa mwaka mmoja tu kabla ya kuacha masomo.

Baadaye alihamia Ivory Coast, ambako baba yake alikuwa amehamia. Akiwa na umri wa miaka 21, kazi ya baba yake ilimrudisha nyumbani, na ndipo Nana alihamia Kenya na kuanza kuishi huko.

## Kazi 
Wanjau awali alifanya kazi katika teknolojia ya habari, lakini baadaye akawa mama wa nyumbani. Alipendezwa na kazi za hisani baada ya kumwona mama yake akiendesha kliniki ya matibabu huko Zambia. Alijiunga na Rotary Club mnamo 2005, na alihudumu kama rais wa Rotary Club ya Nairobi Mashariki, Kenya kwa mwaka mmoja, kutoka 2015 hadi 2016. Katika kipindi hiki alifanya kazi kupanua maktaba huko Korogocho, na alijiunga na kikundi cha watu walioinuka Mlima Kilimanjaro ili kukusanya fedha kwa hisani.

Mnamo Januari 2023, aliteuliwa kuwa mwenyekiti wa Commonwealth Business Women Africa, na katika jukumu hili alifanya kazi kuongeza ujuzi wa kidijitali kwa wasichana. Mnamo 2022 Wanjau alizungumza juu ya jukumu la shirika hilo katika kukuza usawa wa kijinsia kwa wanawake barani Afrika. Kufikia 2023, alikuwa afisa mkuu wa jinsia katika Pan African Chamber of Commerce.

Baada ya kumaliza muda wake kama rais wa Rotary Club, alianzisha Power Women International, shirika lisilo la kiserikali ambalo husaidia wajane nchini Kenya. Shirika hili husaidia wajane kukaa katika jamii zao kwa kujenga nyumba na kutoa mafunzo, hitaji ambalo Wanjau alilitambua kutokana na uzoefu wake akiwa mtoto na kukuzwa zaidi katika mazungumzo ya Wanjau na wajane.

## Tuzo na Heshima 
Wanjau ni mshindi wa Tuzo ya Uongozi wa Wanawake wa Afrika Mashariki ya 2019.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Kenya
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Ethel Ekpe

**Ethel Aderemi** (30 Novemba 1963 – 5 Februari 2024) alikuwa mwigizaji wa Nigeria.

## Kazi 
Aderemi alizaliwa mnamo tarehe 30 Novemba 1963 jijini Lagos akiwa mtoto wa mwisho kati ya watoto watano kwa wazazi wake waliokuwa watumishi wa umma. Alisomea katika Chuo Kikuu cha Calabar. Alikuwa msanii wa pili kuigiza nafasi ya Segi kwenye kipindi cha televisheni cha *Basi and Company*, na alionekana akiwa na Patrick Doyle katika video ya wimbo wa Lorrine Okotie *Love Medicine*. Pia alishiriki katika tamthilia ya *Forever* iliyoandikwa na Amaka Igwe na *Sons of the Caliphate*, pamoja na *Heartbeats* ya Aguila Njamah, *Speak the Word* ya Tchidi Chikere na *Traumatised* ya Lancelot Oduwa Imasuen.

## Maisha binafsi na kifo 
Alitoka katika kabila la Wayoruba na alikuwa Mkristo. Mwishoni mwa mwaka 2023 aligundulika kuwa na saratani, na tarehe 5 Februari 2024 alifariki dunia kutokana na ugonjwa huo huko Sacramento, California ambako alikuwa akiishi, akiwa na umri wa miaka 60.

## Filamu zilizochaguliwa 
**Basi And Company* kama Segi
**Forever*
**Sons of The Caliphate* kama Dk. Philomena Lot
**Heartbeats* kama Bi. Momoh
**Speak the Word* kama Alice
**Traumatised* kama Bi. Bassey
**Speak the Word 2*
**Forever 2*

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Wayoruba
Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Refilwe Moreetsi

**Refilwe Moreetsi** ni rubani wa usafiri wa ndege wa Afrika Kusini, ambaye anahudumu kama *Afisa Mwandamizi wa Kwanza* katika South African Airways (SAA), kampuni ya ndege ya kitaifa ya Afrika Kusini. Kuanzia Juni 2022, pia anahudumu kama *Mtaalamu wa Usimamizi wa Hatari ya Uchovu* (FRMS) katika SAA, baada ya kuhudumu kama Naibu FRMS hapo awali; akiwa ni rubani wa kike wa kwanza mweusi kuhudumu katika majukumu hayo katika historia ya zaidi ya miaka 90 ya kampuni hiyo ya ndege.

## Wasifu na Elimu 
Alizaliwa katika mji wa Tzaneen, katika Wilaya ya Mopani, Limpopo, Afrika Kusini, mnamo mwaka wa 1987. Yeye ni mtoto wa mwisho kati ya watoto wanne.

Alisoma katika Shule ya Upili ya Merensky, huko Tzaneen. Akiwa huko, akiwa na umri wa miaka 15, baba yake alifariki. Baada ya kupata diploma ya shule ya upili, alikataa udhamini kamili wa kusoma uhandisi wa madini katika Chuo Kikuu cha Pretoria na chaguo lingine la kusoma uhandisi wa anga katika Wits. Badala yake, alijiunga na Jeshi la Anga la Afrika Kusini (SAAF), ili kufuata masomo ya rubani.

Baadaye zaidi, mnamo 2010 alihudhuria Starlight Aviation Group na kupata Leseni ya Rubani wa Kibinafsi na kuhudhuria Shule ya Uendeshaji wa Helikopta kwa vyeti zaidi. Mnamo 2020, alihitimu kutoka Taasisi ya DaVinci kwa Shahada ya Biashara katika Usimamizi wa Biashara, akijishughulisha na usimamizi wa usafiri wa anga.

## Maisha ya Kibinafsi 
Afisa Mwandamizi wa Kwanza Refilwe Moreetsi ni mama aliyeolewa na ana watoto wawili.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Afrika Kusini
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Esme Chombo

**Esme Jynet Chombo** ni Hakimu wa Mahakama Kuu ya Malawi na Balozi wa sasa wa Malawi nchini Marekani. Yeye ni mtetezi wa haki za wanawake na haki za binadamu. Alipata umaarufu kimataifa kwa kutoa hukumu dhidi ya uchumbaaji wa pili wa Madonna, ambayo ilizindua mjadala wa kimataifa kuhusu haki za watoto, uchumbaaji wa watu mashuhuri na unyonyaji wa watoto katika uchumbaaji wa kimataifa.

Jaji Chombo aliongoza kesi kadhaa zenye umaarufu nchini humo. Alikuwa jaji msimamizi wa kesi ya uchumbaaji wa pili wa nyota wa muziki Madonna kwa ajili ya binti yake Chifundo. Chombo alimkataza Madonna haki ya kumchumba mtoto kwa kuzingatia masharti ya makazi katika sheria za uchumbaaji za Malawi. Hukumu yake ilisababisha mjadala wa kimataifa kuhusu haki za watoto. Baadaye alihudumu kama Mwenyekiti wa Tume Maalum ya Sheria ya Tume ya Sheria ya Malawi juu ya Uhakiki wa Sheria ya Uchumbaaji wa Watoto kuanzia 2009 hadi 2012.

Alikuwa Rais mwanzilishi wa Chama cha Wanawake Wajaji wa Malawi, Chama cha Wanawake Wajaji wa Malawi mwaka wa 2011. Ameshiriki katika bodi za mashirika kadhaa. Alifanya kazi kama Jaji wa Mahakama Kuu hadi alipoteuliwa kuwa balozi wa Malawi nchini Marekani mwaka wa 2021.

## Maisha binafsi 
Ana watoto sita.

## Ufadhili 
Ni mwanachama wa heshima wa bodi ya kikundi kisicho cha kiserikali Age Africa.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Malawi
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
DJ Ira

**Iradukunda Grace Divine**, anayejulikana kwa kawaida kama **DJ Ira** alizaliwa  huko Gitega, Burundi ni Burundian disc jockey, mfanyabiashara na mwanamitindo aliye makao yake huko Rwanda.

DJ Ira amecheza katika matamasha mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Basketball Africa League, 2023 FIBA Basketball World Cup qualification, Trace Awards & Festival 2023, na Giants of Africa.

## Maisha ya mapema na elimu 
DJ Ira alizaliwa huko Gitega. Alijiunga na chuo kikuu mwaka 2017, ambapo alisoma teknolojia ya habari. Alicheza wakati wa fainali ya Miss Rwanda 2017, na akarudi kwenye mashindano hayo mwaka 2022, ambapo alicheza wakati wa uchaguzi wa awali wa hafla hiyo. 

### Matukio 
*Primus Guma Guma miaka 3
*Miss Rwanda (Miaka 6).
*Intsinzi Concert(RPF) 2017.
*BAL(Basketball Africa League) Miaka 3.
*BAL for Her Miaka 2. 
*Afrobasket 2020. 
*Hanga pitchfest 2022. 
*Youth Connect 2022
*Fiba World Cup qualifiers 2022. 
*Pele Stadium Inauguration 2023.
*Afrobasket Women 2023.
*Fiba Africa U16 Qualifiers 2023.
*Giants of Africa 2023. 
*Trace Awards 2023.
*Fiba Africa women Basket Ball League 2023. 
*Time 100. 
*FLL&AI Hackathon 2024.
*Amahoro Stadium Inauguration 2024. 
*Presidential Campaign 2024. 
*Intsinzi Concert(RPF) 2024.
*RPF Cocktail Party 2024. 
*Presidential Inauguration 2024. 
*FIBA WWC Pré qualifying 2024. 
*Youth Connekt Africa Summit 2024. 
*OTP End of Year Party Miaka 4 
*6th Africa’s Business Heroes Summit &Grand Final 2025

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1997
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:watu wa Burundi
Abigail Marshall Katung

**Abigail Wok Marshall Katung** (alizaliwa 7 Desemba 1975) ni mwanasiasa wa Nigeria na mke wa seneta anayewakilisha Kaduna State, Nigeria, Sunday Marshall Katung. Alizaliwa na kukulia Nigeria, lakini alihamia Uingereza kusoma katika Chuo Kikuu cha Leeds na ilipofika Januari 2024 akawa mkuu katika chuo kikuu cha Leeds City College. Mnamo Mei 2024, alichukua nafasi ya Lord Mayor wa chuo kikuu cha Leeds,

## Kazi 
Mnamo mwaka 2008, alianzisha shirika la David Oluwale Memorial Association (DOMA) kwa ajili ya kumuenzi David Oluwale,
Aidha, yeye ni mwenyekiti mwenza wa shirika la DOMA (David Oluwale Memorial Association).

Mnamo Mei 2019, baada ya uchaguzi wa Baraza la Jiji la Leeds, Katung alichaguliwa kuwa mwakilishi wa eneo la Little London na Woodhouse.

Manmo mwaka 2020, alikuwa mwanachama waandamizi katika mtandao wa BAME na pia mshindi wa tuzo ya mtandao bora wa wafanyakazi wa BAME katika Jiji la Leeds.

Mnamo mwaka 2022, alihudumu kama mwenyekiti mwenza wa mpango wa *Food Champion* wa Baraza la Jiji la Leeds, kwa kushirikiana na Gareth Batty MBE FRSA, Mkurugenzi Mtendaji wa FareShare Yorkshire.

Vilevile, alihudhuria kama mgeni maalum katika hafla ya Tuzo za Kumbukumbu ya Jordan Sinnott iliyofanyika St. Mary’s, Meston.

Baada ya kumaliza kipindi chake cha kwanza, aligombea tena na kuchaguliwa kwa mara ya pili katika uchaguzi wa eneo la Little London na Woodhouse mwezi Mei 2023.

Mnamo Januari 2024, aliteuliwa kuwa Meya Mkuu (Lord Mayor) wa Jiji la Leeds chini ya Chama cha Labour na Co-operative, akichukua nafasi ya Al Garthwaite.

Uchaguzi wake ni kwa muhula wa mwaka 2024/2025.

Katung pia anatajwa kuwa Mwafrika wa kwanza kuwahi kuchaguliwa kuwa Meya katika Baraza la Jiji la Leeds.

## Maisha binafsi 
Katung ameolewa na Sunday Marshall Katung, ambaye ni wakili na mwanasiasa kutoka Nigeria. Kufikia mwaka 2023, wanandoa hao walikuwa na wana wa mapacha wenye umri wa miaka 19, ambao aliamua kuwalea jijini Leeds.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria

## Viungo vya nje
* Diwani Abigail Marshall Katung katika democracy.leeds.gov.uk
* Abigail Wok Marshall Katung katika GOV·UK
* Abigail Marshall Katung katika chama cha ushirika 
* Mrs. Abigail Marshall Katung: Kuvunja Mipaka ya Kawaida katika gazeti la duke Ilichapishwa Juni 2023
* Abigail Marshall Katung katika Kazi na Ushirika
* Msajili ya Maslahi (Mwakilishi wa Halmashauri Abigail Marshall Katung)". Ilichapishwa tarehe 11 Agosti 2023
Abisola Omolade

**Abisola Abolaji Omolade** ni mkosoaji wa mitindo, mwandishi wa habari wa mitindo, mkurugenzi wa sanaa, mbunifu wa uzalishaji wa filamu, malkia wa urembo, na mhasibu wa zamani.

## Maisha na kazi 
Abisola Abolaji Omolade alizaliwa katika familia ya Oluseyi Rasheed Omolade na Omonike Sabinah Omolade jijini Ado Ekiti, katika Jimbo la Ekiti. Ana shahada ya Uhasibu kutoka Chuo Kikuu cha Olabisi Onabanjo aliyoipata mwaka 2010, shahada ya Uandishi wa Maonyesho kutoka Met Film School mwaka 2012, pamoja na shahada ya Biashara na Sanaa ya Televisheni kutoka London Film School.

Mwaka 2008, Omolade alishiriki mashindano ya urembo ya Sisi Oge, na baadaye akashindania taji la Miss Nigeria mwaka 2011. Pia ni mwanzilishi wa Gabrielle Chase Media Limited na Meraki Projects, na pia mwanzilishi mwenza wa The Sabinah Foundation pamoja na The Sabinah Preparatory School.

Omolade alianza taaluma yake katika kampuni ya Ark Resources Entertainment, ambako alifanya kazi kama msaidizi wa sanaa, msaidizi wa studio, na afisa wa programu.

Omolade ndiye mbunifu wa uzalishaji wa filamu We Don't Live Here Anymore, ambayo ilimletea uteuzi katika kipengele cha Ubunifu Bora wa Uzalishaji (Best Production Design) katika Tuzo za Best of Nollywood za mwaka 2018, pamoja na filamu maarufu King of Boys.

Omolade amehudumu kama mkurugenzi wa sanaa wa filamu na vipindi mbalimbali ikiwemo: The Wait, Blood Sisters, Far From Home (vyote vya Netflix), Eyimofe (ya HBO), na La Femme Anjola (ya Amazon Prime). Pia alikuwa mtangazaji wa mfululizo wa vipindi 104 vya Living Luxury vilivyorushwa kupitia DSTV.

Mwaka 2023, alikuwa mkurugenzi wa sanaa wa filamu ya Orah, ambayo iliwasilishwa katika Tamasha la Filamu la Kimataifa la Toronto (TIFF) 2023.

Mwaka 2024, alishinda Tuzo ya Ubunifu Bora wa Sanaa (Best Art Direction) katika Africa Magic Viewers’ Choice Awards (AMVCA) kupitia filamu Over The Bridge.

## Maisha binafsi 
Omolade ameolewa na Olanrewaju Peter Effiong, na pamoja wamejaliwa watoto wawili.

## Marejeo 
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania