open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agata Yi

**Agata Yi** (alizaliwa Seoul, Korea Kusini, 1824 – Seoul, Korea Kusini, 9 Januari 1840), alikuwa msichana Mkristo wa Kanisa Katoliki aliyefia dini yake (pamoja na Teresa Kim) kwa kuchinjwa baada ya mateso mengi kuanzia alipokamatwa mwishoni mwa mwaka 1839. 

Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri mwaka 1925, halafu tarehe 6 Mei 1984 Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu pamoja na wafiadini wengine 102 wa Korea, wakiwemo Andrea Kim Taegon na Paulo Chong Hasang.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake, ila ile ya pamoja ni tarehe 20 Septemba.

## Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 327-329
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 282-283

## Marejeo ya lugha nyingine
**The Lives of the 103 Korean Martyr Saints (4): St. Chong Ha-sang Paul (1795-1839)* , Catholic Bishops' Conference of Korea Newsletter No. 29 (Winter 1999).==Marejeo ya Kiswahili==
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
*Dallet, Charles (1874). ''Histoire de l'Église de Corée*, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
*Dallet, Charles (1874). *Histoire de l'Église de Corée*, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
*Fathers of the London Oratory (1859). *The New Glories of the Catholic Church''. London: Richardson and Son.

## Viungo vya nje
*Andrew Kim Taegon, Paul Chong Hasang and Companions
Mdukuzi

[thumb|317x317px|[Uchoraji|Mchoro wa wadukuzi.]]
Katika utarakilishi, **mdukuzi** (kutoka kitenzi *kudukua*; kwa Kiingereza: *computer hacker*) ni mtu anayetumia maarifa yake ya kiufundi ili kuvunja na kudukua mifumo ya tarakilishi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Teknolojia
Jamii:Intaneti
Mkabidhi (utarakilishi)

[thumb|298x298px|[URL|Anuani mtandao.]]
Katika utarakilishi, **mkabidhi** au **mkabidhi mtandao** (kutoka kitenzi chenye asili ya Kiarabu: *kukabidhi*; kwa Kiingereza: *webmaster*) ni mtu mwenye jukumu la kudumisha tovuti moja au zaidi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Severino wa Noriko

**Severino wa Noriko** (410 hivi – Favianae, karibu na Mautern an der Donau, 8 Januari 482) alikuwa mmisionari katika eneo hilo la Ulaya ya Kati (leo Austria, Slovenia na Bavaria) aliyepewa jina la "Mtume wa Noriko". 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Maisha
Mwenyewe alikataa kueleza alitokea wapi kabla ya kutokea kwenye mto Danube miaka miwili baada ya kifo cha Atila kilichotokea mwaka 453. Imedhaniwa alitokea ama Italia Kusini ama Afrika Kaskazini kwa kuwa alionekana Mrumi. Hata hivyo, alitaja mahusiano na wamonaki wa Mashariki, na biografia yake  inamhusianisha na Antoni Mkuu wa Misri. Alishika maisha magumu ya kimonaki hata mwisho, akitembea bila viatu, akivaa kanzu moja tu, akifunga chakula karibu siku zote n.k.

Mwenyewe, hasa baada ya kupewa upadrisho, pamoja na kuinjilisha kwa uthibitisho wa miujiza mingi, kulisha wenye njaa, kukomboa watumwa na kuanzisha makimbilio katika vurugu iliyosababishwa na uhamiaji mkubwa wa makabila yasiyostaarabika, alianzisha pia monasteri huko Passau, Eiferingen  na Favianae, alipofariki huku akiimba Zaburi 150. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo 
* Giesriegl, K. (2013), *Severin* (Novel. BdP 2013)
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
* Brown, P. (1971), *The World of Late Antiquity* (New York: W. W. Norton & Co).
* *Eugippius und Severin: Der Author, der Text und der Heilige* (Vienna: Verlag der Osterreichischen Akademie Der Wissenschaften).
* Ward-Perkins, B. (2005), *The Fall of Rome and the End of Civilization* (Oxford: Oxford University Press).
* Adolph Spaeth, L.D. Reed, Henry Eyster Jacobs, et Al., Trans. & Eds. *Works of Martin Luther* (Philadelphia: A. J. Holman Company, 1915), Vol.1, pp.&nbsp;29–38.

## Viungo vya nje
* Eugippius, *The Life of St Severinus* 
* Святой Северин

Jamii:Wamonaki

Jamii:Mapadri
Josephine Dickinson

**Josephine Dickinson** (alizaliwa 9 Januari 1957) ni mshairi wa Kiingereza. 

Wakati Dickinson akiwa na umri wa miezi kumi na nane, alipata matatizo ya uti wa mgongo na alilazwa hospitalini kwa wiki mbili, na kupoteza uwezo wake wa kusikia baada ya miezi sita. 

Toleo lake la diwani ya mashairi iliyojulikana kama *Silence Fell*, lilichaguliwa na wahariri wa *New York Times* mwaka 2007, aliandika kuhusu ndoa yake ya miaka sita kwa mume wake, ambayo ilianza katika kipindi akiwa na umri wa miaka arobaini na moja. James Longenbach katika *New York Times* ilielezea mashairi yake kama yasiyo na adha, yaliyo maridadi na yasiyoweza kuepukika na yenye kuonyesha mapenzi imara katika lugha na ndiyo yaliyosababisha kutokea kwa mashairi ." Phoebe Pettingell alimuelezea Dickinson ameendelea katika kazi yake na mashairi yake ni yenye hisia na matumaini,mshairi mwingine *Amy Newman* alimuelezea Dickinson kama mtu mwenye kipaji.

## Kazi Zake
* *Scarberry Hill* (2001)
* *The Voice* (2003)
* *Silence Fell* (2007),
* *Night Journey* (2008)

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Washairi wa Uingereza
Amabilis Batamula

**Amabilis Batamula** ni Naibu Mkurugenzi wa shirika lisilo la kiserikali linaloshughulika na masuala ya vijana lijulikanalo kama Femina Hip. 

## Kazi 
Amabilis ni mwandishi wa habari na mpiga picha ambaye amebobea katika elimu burudishi (Entertainment Education) na mawasiliano ya kimkakati yanayolenga kuleta mabadiliko ya tabia (SBCC)

## Viungo vya nje 
* Mahojiano: Amabilis Batamula wa Femina kwenye Kumekucha ya ITV

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:WikiGap 2020 Tanzania
Sebastiani Nam Igwan

''''* (aliteswa kikatili na kukatwa kichwa Seoul, 26 Septemba 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000. 

Yeye na wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984. 

Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba, lakini ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.

Waliouawa pamoja naye ni: Magdalena Ho Kyeim, Julita Kim, Agata Chon Kyonghyob, Charles Cho Shinchol, Ignas Kim Chejun, Magdalena Pak Pongson, Perpetua Hong Kimju, Kolumba Kim Hyoim. 

## Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
*Dallet, Charles (1874). *Histoire de l'Église de Corée*, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
*Dallet, Charles (1874). *Histoire de l'Église de Corée*, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
*Fathers of the London Oratory (1859). *The New Glories of the Catholic Church''. London: Richardson and Son.

## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II given for the Mass for the canonization of the Korean martyrs
* List and brief description of martyrs
* History of the Missions Etrangeres de Paris MEP
Kisiwa Jeju

thumbnail|right|280px|Kisiwa Jeju
**Kisiwa Jeju** ni kisiwa kinachopatikana kusini kwa peninsula ya Korea, katika mlangobahari wa Korea.

Ndani yake mna volkeno iliyo mahali pa urithi wa dunia palipoorodheshwa na UNESCO.

## Marejeo
Jamii:Visiwa vya Korea Kusini
Jamii:urithi wa Dunia
Wikimedia Community User Group Tanzania

**Kikundi cha Watumiaji cha Jamii cha Wikimedia Tanzania** ni kikundi cha watumiaji wanaotambuliwa rasmi wa miradi ya Wikimedia ambao wamekuwa wakikutana jijini Dar es Salaam tangu Januari 2016 wakihudumia kupanua ufikiaji wa shughuli za Wikimedia nchini.  Kusudi la kikundi hiki ni kuanzisha uwepo wa Harakati ya Wikimedia nchini Tanzania na pia kujenga uhamasishaji wa miradi ya Wikimedia kwa watanzania, kuhariri na kuongeza yaliyomo kwenye miradi ya Wikimedia kwenye SwahiliWiki (swwiki) na KiingerezaWiki (enwiki).  

Pia kikundi hufanya kazi ya kuajiri na kuwapa mafunzo watu jinsi ya kuwa sehemu ya Wikimedia kupitia uhariri na kuongeza yaliyomo kwenye Wikipedia na miradi ya dada yake.  Kikundi kinashughulika na wikis wa Kiswahili na Kiingereza kwa kuzingatia sana Wiki ya Kiswahili.  Kikundi pia kinachukua jukumu la kukaribisha hafla tofauti kama vile Hackathons na Warsha ambazo zinatafuta kupanua na kuboresha ufikiaji wa miradi ya Wikimedia kwa watanzania na mahali pengine inapohitajika.

Jamii:Wikipedia
Jamii:Tanzania
Sabra Issa Salim Machano

**Sabra Issa Salim Machano** ni Mkurugenzi Mwendeshaji wa mfuko wa jamii wa Zanzibar - ZSSF (*Zanzibar Social Security Fund*) nchini Tanzania.

## Familia
Ni mama wa watoto wawili.

## Uraia
Ni Mtanzania wa Zanzibar.

## Kazi
Ni Mkurugenzi Mwendeshaji wa mfuko wa jamii wa Zanzibar - ZSSF (*Zanzibar Social Security Fund*).

## Tanbihi
## Viungo vya Nje 
* Kutana na  Mkurugenzi mdogo kuliko wote/ ZSSF Zanzibar (YouTube)
* Tovuti ya ZSSF 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Zanzibar
Mimi Mars

**Marianne Namshali Mdee** (maarufu kwa jina la kisanii kama **Mimi Mars**, **Triple Threat** au **Chugga Queen** alizaliwa Paris nchini Ufaransa, 21 Juni 1992) ni msanii wa Bongo Flava, R&B na Pop kutoka Tanzania. Mimi Mars pia ni muigizaji, mshawishi (influencer), mshereheshaji na mtangazaji wa vipindi vya televisheni. Anajulikana kwa sauti yake kwenye uimbaji na uchezaji (dansi). 

## Maisha ya awali
Mimi Mars alizaliwa jijini Paris nchini Ufaransa akakulia Arusha, Tanzania. Amesoma shule ya msingi Arusha Modern School na sekondari St. Catherine’s Mountain View iliyopo jijini Nairobi, Kenya . 

Ni mzaliwa wa mwisho kwenye familia yao, ndugu zake wengine wakiwa ni waimbaji wa nyimbo za Injili, Nancy Hebron na mwanamuziki wa Pop Vanessa Mdee.

Alizaliwa kwenye familia ya wanamuziki, hivyo yeye na ndugu zake waliomtangulia walionyesha kupenda muziki tangu utotoni na walitumbuiza kwenye matukio mbalimbali ya kifamilia. Mwaka 2018 Mimi Mars alishirikiana na dada zake kutoa kibao kiitwacho “Beautiful Jesus” .

## Kazi na muziki
Akiwa na umri wa miaka 11, Mimi Mars alishirikishwa kwenye tangazo la kampuni ya Tan Foam akiwa na baba yake. Inasemekana alianzia fani ya sanaa kwenye kutokea YouTube kabla ya kuingia rasmi kwenye muziki.

Mimi Mars ameanza rasmi muziki tarehe 22 Februari 2017 na kibao cha "shuga" ambacho kiliweza kushika chati za juu. Baadhi ya nyimbo zake ni "Niguse", "One Night" aliyomshirikisha mwanamuziki Kagwe Mungai, "Ringtone", "Mua", "Niache" na "Mdogo mdogo" aliyomshirikisha Nikki wa Pili. Nyimbo nyingine maarufu ni kama “Kodoo”, “Sitamani”, “Papara”, “Dedee” na “Down” aliyotoa kushirikiana na Quick Rocka. . 

Pia, mwaka 2019 alishiriki Coke Studio . Mwaka huo huo alishirikiana na shirika la kimataifa la watoto kwenye kampeni ya kuwalinda watoto na vijana ambapo alitoa kibao kiitwacho "Watoto tuwalinde".

Pia anajishughulisha na kazi za sanaa ya uigizaji akishiriki kwenye tamthilia mbalimbali ikiwemo Jua kali na Jiya

## Tazama pia 
* Vanessa Mdee

## Kazi za nje ya muziki
Mbali na muziki, Mimi Mars ni mtangazaji wa televisheni na ameshiriki kwenye vipindi vya burudani na mitindo.
Pia ni mjasiriamali mwenye chapa ya bidhaa za urembo na mitindo.

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Mimi Mars - YouTube channel 

Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:WikiGap 2020 Tanzania
Jamii:Wiki Loves Women Tanzania
Jamii:ACWP + film in Tanzania
Tartu

**Tartu** ni mji nchini Estonia; kwa ukubwa ni mji wa pili ukiwa na wakazi 96,736 kwenye mwaka 2017. 

Tartu ilianzishwa katika karne ya 11 kilijulikana kwa jina la Tharbata. Kaika historia yake ilijulikana pia kama Dorpat au Derpt. 

Chuo Kikuu cha Dorpat / Tartu kilianzishwa mwaka 1632 ni chuo kikuu cha kwanza cha Estonia.   

## Picha 

Puitelamu Tartus Oa 1.jpg||
Tartu Ülikooli peahoone 2012.jpg|
Tartu Peetri kirik 2012.jpg||
Tartu Raekoda 2012.jpg||
Tartu Raekoja plats 6, 8 ja 10.jpg||
Tartu Raekoja plats 18 ja 20.jpg||
Tartu Toomkiriku varemed 2012.jpg||
Raudteetööliste elamu Tartus Vaksali 4.jpg||

## Marejeo 
## Viungo vya Nje
* Tourism website
* University of Tartu
* Maps of Tartu (in Estonian) 
* Interactive map of modern architecture in Tartu (in Estonian) 
* Live webcameras overlooking Town Hall Square 
* Weather in Tartu
* Educational portal of Tartu in Russian 

Jamii:Miji ya Estonia
Dafrosa Itemba

**Dafrosa Kokulingilila Itemba** ni mtafiti katika masuala ya jamii, mazingira na afya, akilenga hasa katika ugonjwa wa UKIMWI.

## Kazi
Dafrosa ni Mkurugenzi mkuu  wa TAWREF (*Tanzania Women Research Foundation*)
nchini Tanzania.
Mnamo mwaka 2019, Dafrosa chini ya TAWREF walifikia kilele cha ujenzi wa nyumba 116 za bei ya nafuu kwa yatima na watoto waishio katika mazingira magumu, mradi ulioanza tangu 2012. 
Dafrosa amechapisha makala mbalimbali juu ya ugonjwa wa UKIMWI,mojawapo ya makala zake ni
* Ufanisi wa gharama ya ushauri wa bure wa VVU na upimaji hiari kupitia Mashirika ya kijamii ya huduma za UKIMWI katika jamii za Kaskazini mwa Tanzania.
* Historia ya Kiwewe na Unyogovu wa Kutabiri Kukamilika kwa Utiifu wa Matibabu ya Ukingaji Katika Nchi zenye kipato duni
Makala nyingine ziko katika kiungo hiki

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Mbegu za watu
Jamii:WikiGap 2020 Tanzania
Yohane II wa Yerusalemu

**Yohane II wa Yerusalemu** (356 hivi &ndash; 10 Januari 417) alikuwa Patriarki wa Yerusalemu kuanzia mwaka 387 hadi kifo chake. Alishika nafasi ya Sirili aliyefariki 386 (au 387). 

Uzushi ulipoenea, alitetea imani sahihi na kupigania amani ndani ya Kanisa.

Wataalamu wanazidi kukubali kwamba *Katekesi za Mafumbo* zilizosemekana kuwa za Sirili, kumbe ni za kwake.. Vilevile maandishi yake mengine yametunzwa kwa jina la mtu tofauti kwa kuhofia yatachomwa kutokana na wasiwasi uliojitokeza juu ya usahihi wa imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Machi au 10 Januari .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* M. van Esbrœck, *Jean II de Jérusalem*, in *Analecta Bollandiana*, Tome 102, Fasc.1-2 (1984), p.&nbsp;99-134 (includes also the text of John's homily on the *Dedication of the Church of Holy Zion*, in French)
* A. Piédagnel - P. Paris, *Cyrille de Jérusalem, Catéchèses mystagogiques*, SC 126 (1966) et 126bis (1980)
* P. Nautin, *La lettre de Théophile d’Alexandrie à l’Église de Jérusalem et la réponse de Jean de Jérusalem (juin-juillet 396)*, ''Revue d'histoire ecclésiastique*, 96 (1974), p.&nbsp;365-394
* F.J. Leroy, *Pseudo-chrysostomica: Jean de Jérusalem. Vers une résurrection littéraire ?*, dans *Studia patristica*, 10 (*TU'' 107), Berlin, 1970, p.&nbsp;131-136

Jamii:Waliozaliwa 356
Machano wa Konstantinopoli

**Machano wa Konstantinopoli** (kwa Kilatini: *Marcianus*; alifariki 471) alikuwa padri katika mji huo (katika Uturuki wa leo)-

Alitumia utajiri alioachiwa na wazazi wake kujenga na kupamba makanisa pamoja na kusaidia maskini, hivi kwamba aliishi kifukara.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 5
Jamii:Waliofariki 471
Petro Orseolo

ya Mt. Petro Orseolo, Venezia, Italia.]]
**Petro I Orseolo, O.S.B. Cam.** (928–987) alikuwa mtawala wa Venice, Italia, tangu mwaka 976 hadi 978. 

Hapo alijiuzulu na kwenda kujiunga na monasteri kwenye milima ya Pirenei. Baadaye aliishi kama mkaapweke sehemu ya jirani.

Askofu Arnulfo wa Vic alimtangaza mwenye heri mwaka 1027, halafu Papa Klementi XII alimtangaza mtakatifu mwaka 1731. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Peter Urseolus at the Catholic Encyclopedia
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.

Jamii:Wabenedikto
Uhifadhi wa fasihi simulizi

wa Kyrgyzia akisimulia Utendi wa Manas huko Karakol.]]
**Uhifadhi wa fasihi simulizi** ni juhudi zinazofanywa kwa makusudi ya kuhakikisha kazi za fasihi simulizi zisisahaulike na hatimaye kupotea kabisa.

Kazi hizo zimeanza tangu binadamu walipoanza kupambana na mazingira yao ya kuishi pamoja. Kazi hizo zilisimuliwa na kuakisi shughuli zilizokuwa zikifanywa na watu katika mazingira ya wakati huo. Kadiri mazingira yalivyobadilika hali kadhalika mambo yaliyokuwa yakisimuliwa ndivyo yalivyokuwa yakibadilika. Hivyo, kulikuwepo na haja ya kuhifadhi kazi hizo kwa faida ya vizazi vipya. 

Katika kuhifadhi kazi hizo, kuna njia mbalimbali zilizotumika tangu kale na nyingine zinazotumika leo kwa kufaidika na maendeleo ya teknolojia. Njia hizo ni:

(a) Kichwani / Akilini

(b) Kwa maandishi

(c) Kwa vinasa sauti

(d) Kwa kanda za video, runinga na tarakilishi

## (a) Kichwani
Kazi ya fasihi simulizi huwa katika hali ya masimulizi, hivyo mara nyingi huhifadhiwa katika akili ya mtu. Fasihi simulizi ikihifadhiwa kichwani huendelea kuwa hai kwani hadhira na fanani huweza kuwasiliana ana kwa ana. Hadhira huweza kumpongeza au kumhoji fanani papo kwa papo.

### Udhaifu wa njia hii
*Kusahau
*Kufa kwa fanani au msimuliaji
*Msimuliaji anaweza kuacha mambo muhimu.

## (b) Maandishi
Fasihi simulizi huweza kuhifadhiwa katika maandishi. Mfano kwenye vitabu, vijarida na kadhalika. Fasihi simulizi ikihifadhiwa k2a njia hii haiwezi kupotea wala kubadilika. Njia hii inaweza kutunza kumbukumbu ya kudumu.

### Udhaifu wa njia hii
*Gharama
*Hubagua (wale wanaojua kusoma tu)
*Haipokei mabadiliko ya papo kwa papo
*Baadhi ya vitendo havionekani.

## (c) Vinasa sauti
Hizi ni zana zinazotumika katika kurekodi sauti. Mfano wa zana hizo ni tepurekoda au santuri. Katika njia hii, ukweli wa sanaa ya kazi haitabadilika, sauti halisi ya wahusika itaendelea kusikika kama ilivotolewa. Hivyo, fasihi simulizi haipotei wala kubadilikabadilika.

### Udhaifu wa njia hii
*Gharama
*Kutobadilika kulingana na mazingira na wakati.
*Utendaji wa wahusika hauonekani.
*Zana hizo zinaweza kuharibika au kupotea

## (d) Kanda za video/Runinga/Tarakilishi
Njia hii huweza kutumika katika kurekodi picha pamoja na sauti kisha kuzionyesha katika runinga au tarakilishi.

### Udhaifu wa njia hii
*Gharama
*Kutobadilika kulingana na mazingira na wakati.
*Zana hizo zinaweza kupotea au kuharibika.

## Umuhimu wa kuhifadhi kazi za fasihi simulizi
Fasihi simulizi ikihifadhiwa kuna faida mbalimbali zinazojitokeza. Miongoni mwa faida hizo ni:

i) *Kutopotea kwa kazi hizo:* Fasihi simulizi ikihifadhiwa uwezekano wa kupotea huwa haupo. Kitendo hiki husababisha kazi hiyo iendelee kutumika katika jamii husika.

ii) *Kutunza amali ya jamii:* Mambo yanayojadiliwa katika fasihi simulizi ni mambo mbalimbali ambayo ni desturi ya jamii husika. Kitendo cha kuhifadhi kazi za fasihi simulizi husaidia kutunza amali za jamii ili ziweze kutumika kwa vizazi vijavyo.

iii) ili kurithisha vizazi

## Tanbihi
Jamii:Fasihi
Wiliamu wa Bourges

thumb|Wiliamu wa Bourges.
**Wiliamu wa Bourges** (pia: **Guillaume de Donjeon**; 1140 hivi – 10 Januari 1209) alikuwa padri ambaye alijiunga na umonaki wa Citeaux na baadaye alipata kuwa abati na hatimaye askofu mkuu wa Bourges kuanzia mwaka 1200 hadi kifo chake. 

Alijulikana kwa kuwa na maisha magumu, kwa kuheshimu sana Ekaristi kwa kuwatendea huruma wakleri, wafungwa na fukara, tena kwa kuongoa wakosefu wengi, mbali ya miujiza iliyosemekana kutokea akiwa hai na kaburini mwake. 

Alitangazwa na Papa Honori III kuwa mtakatifu tarehe 17 Mei 1218.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 16
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 12

## Viungo vya nje
* Santi e Beati
Taswira katika fasihi

**Taswira katika fasihi** ni maneno ambayo hujenga hali au picha fulani kwenye akili ya hadhira. 

Taswira hutokana na matumizi ya lugha anayotumia msanii wa kazi ya fasihi. Matumizi hayo ni kama vile, methali, nahau na tamathali mbalimbali za semi. Wasanii wa fasihi hutumia taswira kama njia mojawapo ya kuficha kile kinachozungumzwa kwa hadhira, yaani hadhira itahitaji kutumia akili ili kuweza kubaini nini msanii huyo amekisema. Lengo kuu la msanii kufanya hivyo ni kuficha maneno ambayo yanaweza kuwa matusi kwa hadhira au kuepusha mgogoro na tabaka analolijadili, hasa akiwa analisema kwa ubaya. Na wakati mwingine taswira hutumika ili kupamba kazi hiyo.

Kwa mfano Said Mohamed katika kitabu *Kivuli Kinaishi*, jina la kitabu hicho ni taswira tosha inayoonesha jinsi uongozi mbaya unavyoendelea katika nchi za Afrika. Mwandishi amemtumia mhusika Bi Kilembwe kama kiongozi anayeendesha nchi yake kwa kutumia mabavu bila kusikiliza anaowaongoza. Waandishi wengine kama Mohammed Seif Khatib wa kitabu *Wasakatonge* ametumia taswira mbalimbali katika kazi yake ili kufikisha ujumbe wake kwa hadhira. Taswira hizo ni kama vile, Jiwe si mchi, Wasakatonge na kadhalika.

## Aina za taswira
Taswira zinaweza kugawanyika katika aina mbalimbali. Aina hizo ni:

### (i) Taswira hisi
Hii ni taswira ambayo huhusika na hisi ya ndani. Taswira hii huweza kumfanya msomaji au msikilizaji awe na wasiwasi, aone woga, apandwe na hasira au asikie kinyaa. Taswira hii huwa na nguvu kubwa ya kuganda akilini.

Kwa mfano: Akaniambia, “siwezi kula chakula hicho rojorojo mfano wa kohozi lenye sumu”.

Angazia taswira hizi: taswira muonjo na taswira mguso.

### (ii) Taswira ya mawazo / kufikirika
Ni taswira inayotokana na mawazo. Mawazo hayo ni yale yanayohusu mambo yasiyoweza kuthibitika. Mambo hayo ni kama vile:
*Kifo
*Njaa
*Uchungu
*Raha na kadhalika.

Kwa mfano: Kifo! Kifo! Umetufanya nini sasa, mpaka unaamua kutuchukulia ndugu yetu?

### (iii) Taswira zionekanazo
Hii ni taswira ambayo hujengwa kwa kutumia vielezo tunavyovijua au vile vinavofahamika katika maisha ya kila siku.

Kwa mfano: “Haikupita dakika mijusi miwili ilipita mbele yetu. Midomo yao ilikuwa myekundu, ghafla walikutana na nyoka aliyeonekana mnene tumboni. Hapana shaka alikuwa amekula mnyama”.

Jamii:Fasihi
Yosefu Cho Yunho

''''* (Sinchang, 1848 - Tiyen-Tiyon, 23 Desemba 1866) alikuwa kijana mwenye ndoa wa Korea aliyeuawa kwa ajili ya imani ya Kikristo kama baba yake, Petro Cho Hwaso na babu yake, ila kwa kupigwa fimbo nyingi.

Ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000. 

Huyo na wafiadini wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984. 

Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 23 Desemba.

## Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society). 

Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 327-329
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 282-283

## Marejeo ya lugha nyingine
**The Lives of the 103 Korean Martyr Saints (4): St. Chong Ha-sang Paul (1795-1839)'' , Catholic Bishops' Conference of Korea Newsletter No. 29 (Winter 1999).==Marejeo ya Kiswahili==
*Attwater, Donald and Catherine Rachel John (1993). *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books. ISBN|0-14-051312-4.
*Dallet, Charles (1874). ''Histoire de l'Église de Corée*, Volume 1. Paris: Librairie Victor Palmé.
*Dallet, Charles (1874). *Histoire de l'Église de Corée*, Volume 2. Paris: Librairie Victor Palmé. 
*Fathers of the London Oratory (1859). *The New Glories of the Catholic Church''. London: Richardson and Son.

## Viungo vya nje
* Homily of Pope John Paul II given for the Mass for the canonization of the Korean martyrs
* List and brief description of martyrs
* History of the Missions Etrangeres de Paris MEP
Fransiska wa Sales Aviat

**Fransiska wa Sales Aviat** (jina la kuzaliwa: **Léonie Aviat**; Sézanne, Marne, Ufaransa, 16 Septemba 1844 – Perugia, Italia, 10 Januari 1914) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki ambaye pamoja na Louis Brisson alianzisha shirika la Masista Waoblati wa Mt. Fransisko wa Sales. Alilea wasichana kwa upendo wa kimama.

Aliongoza shirika kwa awamu mbili, huku katikati likiwa chini ya wakuu wawili waliompinga 

Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 27 Septemba 1992 halafu mtakatifu tarehe 25 Novemba 2001.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
.]]

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* 

## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Soueurs Oblates de Saint François de Sales
* Oblate Sisters of Saint Francis de Sales (United States)
* The Salesian Center 
* "Léonie Françoise De Sales Aviat", Vatican News Service
Ukatili

ya zamani ikionyesha aina mbalimbali za ukatili kwa watumwa huko Aljeria.]]
**Ukatili** (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya kusababisha kwa makusudi mateso na kukosesha raha dhidi ya mtu mwingine, ilihali suluhisho la wazi linapatikana kwa urahisi.

Ukatili unaweza kutokana na matatizo ya kisaikolojia yenye mizizi utotoni, lakini pia ni tabia ambayo mtu anaweza kujijengea kinyume cha maadili.

Ukatili unaweza kujitokeza hata katika namna ya kufanya ngono.

## Matumizi katika sheria
Neno ukatili mara nyingi hutumika katika sheria kuhusu matendo dhidi ya watoto, wenzi wa ndoa, na wafungwa lakini pia dhidi ya wanyama. Ukatili kwa wanyama unapojadiliwa, mara nyingi humaanisha mateso yasiyofaa, yaani yasiyo na sababu ya kutosha, si yale yanayotakiwa na ulaji wa nyama yake. 

Katika sheria ya jinai, inamaanisha mateso, unyanyasaji na adhabu kali na isiyo ya kawaida. Katika visa vya talaka, mamlaka nyingi huiruhusu kwa ajili ya matendo ya kikatili na ya kinyama. Katika sheria, ukatili ni "usumbufu wa kimwili au kiakili, haswa inapofikiriwa kwa uamuzi wa kutoa talaka." 

## Tanbihi
## Marejeo
*  Simon Baron-Cohen, *The Science of Evil: On Empathy and the Origins of Cruelty*, Basic Books, 2011. Reviewed in The Montreal Review
* Susan Sontag, *Regarding the Pain of Others*, 2003.

Jamii:Saikolojia
Jamii:Maadili
Petrider Paul

**Petrider Paul** ni mwanamke Mtanzania aliye mtetezi wa haki za wasichana na wanawake kwa ujumla.. Ni mwanzilishi mwenza wa shirika la *Youth for Change Tanzania* (kwa kiswahili - Vijana Kwa Mabadiliko Tanzania. 

Tarehe 31 Oktoba 2018, akiwa na umri wa miaka 24, Kamishna ya Umoja wa Afrika ilimteua kuwa mwanachama wa Bodi ya Ushauri ya Vijana wa Afrika katika masuala ya maendeleo ya vijana.
## Harakati tangu miaka 15
Petrider akiwa na umri wa miaka 15 alianza kufanya kazi zake za harakati za kumtetea msichana dhidi ya ukatili pale alipotambua kwamba haki za watoto wengi hasa wasichana zinakiukwa katika jamii yake.. Alikuwa miongoni mwa wanachama wa kwanza katika jopo la ushauri la vijana la Idara ya Serikali ya Uingereza.

## Shauku katika Elimu
Petrider Paul ana shauku katika elimu na anaamini kuwa wasichana hawathaminiki au wanapewa thamani ya chini tangu kuzaliwa kwao, mila katika nchi mara nyingi zikiwa zinachangia katika hilo. Hajawahi kupendezwa kuona msichana akitendwa vibaya. 
## Wasifu Kielimu
Petrider Paul ana Stashahada ya Uzamili katika Uchumi wa Diplomasia kutoka katika Chuo cha Diplomasia kilichopo Tanzania. Pia ana Shahada ya Sanaa katika Mahusiano ya Kimataifa kutoka Chuo Kikuu cha Dodoma. . 
## Kazi
Anafanya kazi na Umoja wa Afrika kama mwanachama katika bodi ya Ushauri ya Vijana wa Afrika katika masuala ya maendeleo ya vijana. Pia ni mwakilishi wa Tanzania katika bunge la vijana 
## Mikutano ya Kimataifa aliyohudhuria
The Afican Girls' Summit ( Mkutano wa Wasichana wa Kiafrika) - wa kupinga ndoa za utotoni, The One Young World Summit ( Mkutano wa Mmoja Mchanga Duniani), na The Girls Not Brides  global meeting ( Mkutano wa dunia wa Wasichana sio Wanamwali) - wa kupinga ndoa za utotoni..
## Tuzo
Queen's Young Leaders Award - 2016.

## Viungo vya Nje 
* Petrider Paul - YouTube Channel
* Petrider Paul   Tovuti rasmi

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Petro Apselamo

**Petro Apselamo** (pia: **Petrus Abselamus**, **Petrus Absalon**, **Petrus Balsamus** na **Petro wa Atroa**; Anea, karibu na Eleutheropolis, leo nchini Israeli, karne ya 3 - Kaisarea Baharini, Israeli, 11 Januari 309) alikuwa Mkristo aliyefia imani yake kwa kuchomwa moto wakati wa dhuluma ya kaisari Masimino baada ya kukataa mashauri mengi ya kumtaka aokoe ujana wake. 

Alijulikana kwa nguvu yake kubwa, lakini pia kwa huruma na moyo wa ibada .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari  au 14 Oktoba. .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Onorata wa Pavia

**Onorata wa Pavia** (alifariki Pavia, Lombardia, Italia, 11 Januari 500) alikuwa dada wa askofu Epifanio wa Pavia aliyemweka wakfu kama mtawa wa Kanisa Katoliki.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake pamoja na mabikira wengine watatu wa mji huo: Luminosa, aliyemlea , Speciosa  na Liberata .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Onorata di Pavia
Ujumbe kosa

[thumb|409x409px|Ujumbe kosa wa [Windows XP unaitwa "skrini samawati"]]
Katika utarakilishi, **ujumbe kosa** (kwa Kiingereza: *error message*) ni taarifa, inaoonyeshwa katika skrini ya tarakilishi au vifaa vingine, ikithibitisha kosa moja lililotokea.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Teodosi abati

ya Mt. Teodosi.]]
 yake.]]
**Teodosi abati** (Mogarissos, Kapadokia, leo nchini Uturuki, 423 hivi &ndash; Yerusalemu, Israeli, 529), rafiki wa abati Saba, alikuwa mmonaki aliyeanzisha na kuratibu maisha ya kijumuia katika monasteri kadhaa huko Palestina. Kabla ya hapo aliiishi muda mrefu kama mkaapweke.

Pia alishika sana imani sahihi ilivyofundishwa na Mtaguso wa Kalsedonia na kwa ajili hiyo aliwahi kudhulumiwa sana na serikali ya Dola la Roma Mashariki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 16-17 
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 12-13

## Marejeo ya lugha nyingine
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN|0-14-051312-4.
* St. Demetrius of Rostov, Marretta, Fr. Thomas (Translator). *The Great Collection of The Lives of the Saints, Vol V: January*.  Chrysostom Press, 2002. ISBN|1-889814-04-0
* Papadopulos, Leo (Translator). *Four Great Fathers: Saint Paisius the Great, Saint Pachomius the Great, Saint Euthymius the Great, and Saint Theodosius*.  Holy Trinity Monastery, 2007. ISBN|0-88465-139-8
* St. Nikolai Velimirović, Tepsić, Fr. T. Timothy (Translator). *The Prologue of Ohrid: Lives of Saints, Hymns, Reflections and Homilies for Every Day of the Year, Vol. 1*. Serbian Orthodox Diocese of Western America, 2002. ISBN|0-9719505-0-4
* Great Synaxaristes: *Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος ὁ Κοινοβιάρχης καὶ Καθηγητὴς τῆς Ἐρήμου.* 11 Ιανουαρίου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.

## Viungo vya nje
*Greek Orthodox Patriarchate of Jerusalem: The Holy Monastery of Saint Theodosius the Cenobiarch (the saint's *vita* and the story of his monastery)
*Orthodox Church of America (OCA): St Theodosius the Cenobiarch; Orthodox Icon and Synaxarion (January 11)
*Holy Trinity Russian Orthodox Church of Baltimore: The Monk Theodosios the Great
*Santibeati.com: Theodosius the Cenobiarch (in Italian)
*CatholicSaints.Info: Saint Theodosius the Cenobiarch 
*Catholic Online: Theodosius the Cenobiarch
Nadharia ya njama

[thumb|Picha hii kwenye noti ya dolar 1 ya Marekani imesababisha nadharia ya kuwa kuundwa kwa Marekani ilikuwa mpango wa siri wa shirika la [Illuminati|Illiuminati au Wamasoni.]]
**Nadharia ya njama** *(kwa Kiingereza: conspiration theory)* ni masimulizi yanayodai kwamba kundi la watu ("wala njama") wamepatana kwa siri ("kula njama") kufanya mambo haramu au mabaya na kuyaficha mbele ya umma. 

Nadharia za njama kwa kawaida zina ushahidi mdogo au zinakosa ushahidi wowote. Kuna pia nadharia za njama zinazorejelea matukio halisi lakini kuzieleza kutokana na njama isiyojulikana na watu wengi.  

Nadharia nyingi za njama zinadai kwamba matukio fulani ya kihistoria hayakutokea jinsi yanavyoelezwa katika vitabu vya historia bali kufuatana na njama fulani. 

## Mifano 
Nadharia za njama zilizokuwa maarufu katika miaka iliyopita ni pamoja na

*kwamba kutua mwezini kwa Apollo 11 hakukutokea, picha zote zilipigwa duniani tu
*Shambulio la 11 Septemba 2001 lilitekelezwa na serikali ya Marekani ili kupata sababu ya kufanya vita katika nchi za Waislamu 
* rais John F. Kennedy wa Marekani aliuawa na polisi yake ya siri
* Wamasoni wana mpango wa kutawala dunia yote

## Nadharia za njama zilizosababisha majanga
Wakati nadharia za njama zilipolengwa dhidi ya kundi fulani katika jamii ziliweza kusababisha majanga kama mauaji ya kimbari au ya kidini.
*Mashtaka kuwa Wayahudi wa Ulaya walisababisha vifo vya miaka ya tauni kwa kutia sumu kwenye visima vilisababisha mashambulio dhidi ya jumuiya za Wayahudi na maelfu ya vifo
*Mashtaka dhidi ya Waarmenia kuwa walitaka kubomoa milki ya Osmani yalikuwa msingi kwa Maangamizi ya Waarmenia ya miaka 1915-1918
*Mashtaka dhidi ya Wayahudi wa karne za 19 na 20 kuwa walilenga kutawala Dunia waliweka msingi kwa itikadi ya Adolf Hitler na maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya
*Ubaguzi wa Wabahai nchini Iran umehalalishwa kwa imani kuwa hao ni mawakala wa polisi za siri za Uingereza, Marekani au Israeli.

## Marejeo 
## Viungo vya Nje
* State Department's Todd Leventhal Discusses Conspiracy Theories , 2009, U.S. Department of State's Bureau of International Information Programs usembassy.gov
* September 11 Conspiracy Theories: Confused stories continue , 2006, usembassy.gov
* Why Rational People Buy Into Conspiracy Theories, Maggie Koerth-Baker, 21 May 2013, NYT.
* 
* 
* Conspiracism, Political Research Associates
Msimbo chanzo

[thumb|264x264px|Msimbo chanzo kwa kuchapa "Jambo ulimwengu" kwenye [Python (Lugha ya programu)|Python.]]
Katika utarakilishi, **msimbo chanzo** (kwa Kiingereza: *source code* au *source file*) ni waraka unamoandikwa msimbo wa programu kwenye lugha ya programu. Msimbo chanzo unatumiwa na wanaprogramu ili kuumba programu ya tarakilishi.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Uchanguaji

[thumb|325x325px|Uchanguaji wa [chuma.]]
**Uchanguaji** (kwa Kiingereza: *sorting*) ni mfumo unaotumiwa ili kupanga vitu kwa utaratibu.

Katika utarakilishi, uchanguaji ni kupanga data ili kupata taarifa mtandaoni, kwa mfano. Wanaprogramu hutumia kanuni ya programu ili kufanya uchanguaji.

## Marejeo 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Intaneti
Tigri na Eutropi

**Tigri na Eutropi** (walifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 404 hivi) walikuwa wafuasi wa askofu Yohane Krisostomo ambao, baada ya huyo kufukuzwa kutoka jimbo lake, waliuawa kwa kusingiziwa kwamba kwa hasira na kisasi walichoma kanisa na ofisi ya serikali. Tigri alikuwa padri.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.  

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*

Jamii:Wafiadini Wakristo
Margarita Bourgeoys

]] 
**Margarita Bourgeoys, CND** (17 Aprili 1620 - 12 Januari 1700), alikuwa mtawa wa Ufaransa na mwanzilishi wa Shirika La Notre Dame wa Montreal katika koloni la New France, ambayo sasa ni sehemu ya Québec, Kanada. 

Alitangazwa rasmi mwenyeheri na Papa Pius XII tarehe 12 Novemba 1950, halafu mtakatifu na Papa Yohane Paulo II 31 Oktoba 1982. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

## Maisha
Mzaliwa wa Troyes, alisafiri kwenda Fort Ville-Marie (sasa Montreal) mwaka 1653, ambapo aliendeleza kwa bidii kubwa mabinti wa wasomi, maskini, na Waindio hadi muda mfupi kabla ya kifo chake . 

Kabla Bourgeoys hajapata kutambuliwa mnamo 1982 kama mtakatifu katika Kanisa Katoliki, watu wengi tayari waliamini kuwa alikuwa na sifa hiyo kwa jinsi alivyosaidia kwa kila njia wahamiaji. Siku iliyofuatia kifo chake, kuhani aliandika, "Ikiwa watakatifu wangetangazwa kama zamani na sauti ya watu na ya wachungaji, kesho tungekuwa tunasema Misa ya Mtakatifu Margarita wa Kanada." Helene Bernier aliandika, "Pongezi zake mara nyingi zilikuwa zimeshatangazwa miaka 250 kabla ya kutangazwa kwake mtakatifu."  

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 25-26
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 19-20

Jamii:Waliofariki 1700
Jamii:Waliozaliwa 1620
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamisionari
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Jamii:Watakatifu wa Kanada
Antonio Maria Pucci

**Antonio Maria Pucci, O.S.M.** (Poggiole di Vernio, Toscana, 16 Aprili 1810 – Viareggio, Italia, 12 Januari 1892), alikuwa padri mtawa wa Kanisa Katoliki aliyefanya uchungaji kama paroko sehemu ileile kwa miaka 48, akiwajibika sana katika malezi, katekesi na huduma kwa wahitaji .

Papa Pius XII alimtangaza mwenye heri tarehe 12 Juni 1952, halafu Papa Yohane XXIII alimtangaza mtakatifu tarehe 9 Desemba 1962.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* Calabuig I. M. (editor), ''Sant'Antonio Maria Pucci*, Facoltà Teologica Marianum, 2004
* Antonio Maria Pucci, *Epistolario di s. Antonio M. Pucci osm (1847-1891), Vol. 1: 1847-1883*, Facoltà Teologica Marianum, 2001
* Antonio Maria Pucci, *Epistolario di s. Antonio M. Pucci osm, Vol. 2: 1883-1891, Facoltà Teologica Marianum, 2006
* Peretto E. (editor), *Storia e profezia nella memoria di un frate santo. Atti del Convegno di studio nel primo centenario della morte di s. Antonio Pucci (Roma, 14-16 ottobre 1992)*, Facoltà Teologica Marianum, 1994

## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Saints SQPN

Jamii:Watumishi wa Maria
Ermili na Stratoni

ya kifodini chao.]]
**Ermili na Stratoni** (kwa Kigiriki: ῞Ερμυλος na Στρατόνικος, kwa Kiserbia: Свети мученици, Eрмил и Cтратоник беогрaдски; walifariki Singidunum, leo Belgrade, nchini Serbia, 303) walikuwa Wakristo waliofia dini yao chini ya kaisari Lisini kwa kuzamishwa katika mto Danube baada ya kuteswa vikali. Ermili alikuwa shemasi.

Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.  

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo
Petro wa Kapitolias

**Petro wa Kapitolias** (alifariki Capitolias, katika Batanea, leo nchini Yordani, 715) alikuwa padri aliyefia dini ya Ukristo mwanzoni mwa utawala wa Waislamu sehemu za Syria. 

Kwa kuwa alitangaza Injili barabarani, alikatwa ulimi, mikono na miguu, na hatimaye alisulubiwa  kama alivyotamani sana .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari  au 4 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Gumesindi na Servidi

[thumb|Panapotunzwa [masalia yao.]]
**Gumesindi na Servidi** (walifariki Cordoba, leo nchini Hispania, 852) walikuwa Wakristo waliofia imani yao chini ya utawala wa Waislamu. Gumesindi alikuwa padri na Servidi mmonaki .

Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Januari .

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wamonaki
Hatua za ukuaji wa mtoto

**Hatua za ukuaji wa mtoto** ni hatua za kinadharia za ukuaji wa mtoto, ambazo nyingine zinasemekana katika nadharia za kuzaliwa. Makala hii inazungumzia hatua zinazokubalika zaidi za maendeleo ya mtoto. 

Ukuaji wa jumla wa mtoto humuangalia pande zote, kama mtu mzima - kimwili, kimhemko, kiakili, kijamii, kimadili, kitamaduni na kiroho. Kujifunza juu ya ukuaji wa mtoto ni pamoja na kusoma mifumo ya ukuzaji na ukuaji. Tabia za maendeleo wakati mwingine huitwa hatua muhimu - zinazoelezea muundo unaotambuliwa wa maendeleo ambao watoto wanategemewa kufuata. Kila mtoto hukua kwa njia ya pekee; Walakini, kutumia kanuni husaidia katika kuelewa mifumo hii ya jumla ya maendeleo wakati wa kugundua tofauti kati ya watu.

Njia mojawapo ya kugundua shida zinazoenea za maendeleo ni ikiwa watoto wachanga wanashindwa kufikia hatua muhimu za maendeleo kwa wakati au wakati wote.

## Tazama pia
* Ukuaji wa binadamu

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* Doherty, J. and Hughes, M. (2009) *Child development theory and practice 0-11*. Essex: Pearson. Chapter 6 and 7.

## Viungo vya nje
*CDC's "Learn the Signs. Act Early" campaign – information for parents on early childhood development and developmental disabilities
*Developmental Milestones, National Dissemination Center for Children with Disabilities, NICHCY
*YourChild: Developmental Milestones , University of Michigan Health System

Jamii:Saikolojia
Jamii:Malezi
Jamii:Biolojia
Agrisi wa Trier

thumb|Mt. Agrisi.
**Agrisi wa Trier** (kwa Kilatini: **Agricius** au **Agritius**; 260 hivi - Trier, leo nchini Ujerumani, 329/335) alikuwa askofu wa kwanza kujulikana kwa hakika wa mji huo kwa kuwa alishiriki Mtaguso wa Arles mwaka 314.

Aligeuza ikulu, iliyotolewa na malkia Helena, kuwa kanisa .

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari au 19 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Berkeli

thumbnail|right|200px|Berkeli

**Berkeli** *(Berkelium)* ni elementi ya kikemia yenye alama **Bk** na namba atomia 97. Ni  metali nururifu iliyopangwa katika kundi la aktinidi kwenye mfumo radidia. 

Berkeli haipatikani kiasili, ni elementi sintetiki. Ilitengenezwa mara ya kwanza kwenye mwaka 1949 na wanasayansi katika maabara ya Chuo Kikuu cha Kalifornia mjini Berkeley na kupokea jina la mji huo. Ilipatikana baada ya kufyatulia chembe alfa kwa atomi za Ameriki.  

Berkeli ni haba sana, kiasi chote kilichotengenezwa tangu mwaka 1949 ni kama gramu 1. Haina matumizi nje ya utafiti wa kisayansi. 

## Marejeo 
* Maabara ya Kitaifa ya Los Alamos - Berkelium  
* Ni ya kwanza - Berkelium  

## Tovuti nyingine 
* WebElements.com - Berkelium 

Jamii:Aktinidi
Jamii:Elementi sintetiki
Kaliforni

thumbnail|right|200px|Kaliforni

**Kaliforni** (*Californium*) ni elementi ya kikemia yenye alama **Cf** na namba atomia 98. Ni metali nururifu iliyopangwa katika kundi la aktinidi kwenye jedwali la elementi. Isotopi kadhaa huwa na nusumaisha ya miaka mamia hadi 13,000 lakini isotopi nyingi hudumu dakika chache tu.  

Kaliforni haipatikani kiasili, ni elementi sintetiki. Ilitengenezwa mara ya kwanza kwenye mwaka 1950 na wanasayansi katika maabara ya Chuo Kikuu cha Kalifornia mjini Berkeley na kupokea jina la jimbo hilo. Ilipatikana baada ya kufyatulia chembe alfa kwa atomi za Curi.   

Kaliforni ni kati ya elementi sintetiki chache zinazotumiwa lakini kwa tahadhari kubwa kwa sababu ya unururifu wake ulio hatari kiafya. Kaliforni hutumiwa hasa kama chanzo cha nyutroni
* katika tiba ya saratani  
* katika tasnia ya uchunguzi wa vifaa na dutu mbalimbali 
* kwa kupima unyevu katika uchimbaji wa petroliamu (kutambua tofauti kati ya maji na matabaka yanayozaa mafuta) 
* kwa kutambua vilipukaji vilivyofichwa 
* kama chanzo cha kuwasha mchakato ndani ya tanuri nyuklia   

## Marejeo 
Jamii:Elementi sintetiki
Jamii:Aktinidi
Jamii:Metali
Potito wa Sardica

ya Mt. Potito'' iliyochongwa na Paolo Guidotti, kanisa kuu la Pisa.]]
**Potito wa Sardica** (alifariki Sardica, leo Sofia, Bulgaria, 160 hivi) alikuwa mvulana wa mji huo aliyeongokea Ukristo na kufia dini yake hiyo hukohuko kwa kuchomwa kwa upanga baada ya mateso mengi wakati wa dhuluma ya kaisari Antoninus Pius.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.  

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Wafiadini Wakristo