open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mbweha (kundinyota)

Kwa mnyama angalia hapa Mbweha

 (Anser) kwenye atlasi ya nyota ya Hevelius ya mwaka 1690]]

**Mbweha** (kwa Kilatini na Kiingereza *Vulpecula*)  ni jina la kundinyota ndogo kwenye angakaskazi.

## Mahali pake
Mbweha lipo kwenye Njia Nyeupe likipakana na kundinyota la Farasi (*Pegasus*), Dalufnin (*Delphinus*), Sagita (*Sagitta*), Rakisi (*Hercules*), Kinubi (*Lyra*) na Dajaja (*Cygnus*). 

Mbweha – Vulpecula lipo katikati ya nyota angavu za Vega, Dhanabu ya Ukabu (ing. *Deneb*) na Tairi (*Altair*) ambazo zinajulikana pia kama Pembetatu ya Kianganzi kwenye angakaskazi ya Dunia.

## Jina
Kundinyota hili halikujulikana kwa mabaharia Waswahili wa Kale wala kwa Waarabu au Wagiriki kwa sababu nyota zake ni hafifu sana. Katika enzi ya kale nyota hizi hazikupangwa kuwa sehemu ya makundinyota maalumu. Mbweha ni kati ya makundinyota yaliyoanzishwa na mwanaastronomia Johannes Hevelius wa Danzig (Gdansk) mnamo mwaka 1690 BK. Akiwa mpika pombe na mfanyabiashara tajiri aliyeshika kwa muda pia umeya wa mji wake alikuwa hasa maarufu kwa kuangalia, kupima na kuorodhesha nyota pamoja na mke wake Elisabeth Hevelius.

Hevelius aliyelenga kujaza mapengo kati ya kundinyota akiandika kwa Kilatini alichagua jina “Anser et Vulpecula” (bata bukini na mbweha akimaanisha mbweha mwekundu (Vulpes vulpes) wa Ulaya; wimbo maarufu wa Kijerumani unaimbia mbweha aliyeiba bata). 

Vulpecula - Mbweha iko kati ya makundinyota 88 yaliyoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Vulpecula. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Vul'.

## Nyota
Mbweha –Vulpecula  ina nyota hafifu tu. 
Nyota angavu zaidi ni Alfa Vulpeculae au Anser (bata bukini) ambayo ni nyota yenye  mag 4.4 ikiwa umbali wa miakanuru 497 kutoka Dunia..  

23 Vulpeculae ni nyota angavu ya pili ikiwa na mag 4.52 na umbali wa miaka nuru 339. Jina lake linafuata namba za Flamsteed.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide: Vulpecula constellation
* Star Tales – Vulpecula
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Vulpecula
* Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 473 ff (online kwenye archive.org)
Namba za Flamsteed

thumb| Namba za Flamsteed
**Namba za Flamsteed** (ing. *Flamsteed designation*) ni utaratibu wa kutaja nyota uliobuniwa na Mwingereza John Flamsteed aliyekuwa mkurugenzi wa kwanza wa paoneaanga pa Greenwich (*Royal Greenwich Observatory*).

Katika orodha yake nyota zinatajwa kwa namba na kundinyota. Kwa njia hii aliweza kutaja kwa namna ya pekee karibu kila nyota inayoonekana kwa macho matupu.

Mfumo wa Flamsteed unafanana na mfumo wa Bayer aliyetumia jina la kundinyota pamoja na alfabeti ya Kigiriki kwa mfano Alfa Centauri akipata matatizo katika makundinyota makubwa ambayo idadi ya nyota inazidi idadi ya herufi za Kigiriki. Hapo mfumo wa Flamsteed haukuwa na mipaka kutaja hata nyota nyingi.

Flamsteed alitumia uhusika milikishi *(:en:genitive)* wa jina la Kilatini ya kundinyota akiongeza namba (Mfano: Centaurus - uhusika milikishi "Centauri").

Siku hizi namba za Flamsteed zinatumiwa pamoja na majina ya Bayer hasa pale ambako zinahusu nyota ambazo Bayer hakutolea majina, kwa mfano kwa sababu Bayer aliorodhesha 1,564 nyota pekee zinazoonekana kwa macho matupu ilhali Flamsteed alitumia darubini na hivyo aliorodhesha nyota 2,554. Mara nyingi namba za Flamstee zimekuwa kawaida pale ambako Bayer alilazimishwa kuongeza herufi za Kilatini au namba kwa zile za Kigiriki kutokana na idadi ya nyota katika kundinyota fulani. Kwa mfano namba ya Flamsteed "55 Cancri" hupendelewa na jina la Bayer "Rho-1 Cancri".

## Marejeo
*Naming Stars
*Flamsted

Jamii:Aina za nyota
Simba (maana)

Simba inaweza kumaanisha

*Simba (jina la kisayansi: Panthera leo; kwa Kiingereza lion), mnyama mkubwa mla nyama (carnivore) wa familia ya felidae
*Simba kama jina la kisasa kwa kundinyota lililoitwa zamani Asadi (lat. Leo)
Mapacha (maana)

Mapacha inaweza kumaanisha

*Uwingi wa jina pacha ambaye ni mtu au mnyama aliyezaliwa pamoja na ndugu kutoka mimba moja
*Mapacha kama jina mbadala la kundinyota ya Jauza (ing. *Gemini*)
Ng‘ombe (maana)

Ng'ombe inaweza kumaanisha

*Ng'ombe, wanyama wakubwa wa kufugwa wanaokula nyasi. 
* Ng'ombe kama jina mbadala la kundinyota Tauri (ing. *Taurus*)
Mto Kerio

**Mto Kerio** ni jina la miwili kati ya mito ya Kenya (kaunti ya Turkana): 
* Kerio (mto)
* Kerio (korongo)
Shirakawa wa Japani

right|thumb|Mchoro wa Shirakawa
**Shirakawa** (7 Julai, 1053 &ndash; 24 Julai, 1129) alikuwa mfalme mkuu wa 72 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Sadahito*, na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Go-Sanjo. Mwaka wa 1073 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1087. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake, Horikawa.

## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 1053
Jamii:Waliofariki 1129
Jamii:Watawala wa Japani
Watora Mari

**"Watora Mari"** ni jina la wimbo ulitoka tarehe 12 Agosti 2016 ambao umetungwa na kuimbwa na mwimbaji wa Kizimbabwe, Jah Prayzah. Wimbo umemshirikisha msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania, Diamond Platnumz. Ni moja kati ya nyimbo za Jah Prayzah zilizopata mafanikio makubwa sana. Wimbo umepata kutazamwa mara milioni 1 ndani ya masaa 18 katika Youtube. Unaufanya kuwa wimbo wa pili kutazamwa sana kwa wasanii kutoka nchini Zimbabwe baada ya Hello (wimbo wa Adele ameuimba tena) ya Taps Mugadza. Vilvile unakuwa wimbo wa kwanza wa Diamond kuimba na watu wa Zimbabwe na vilevile wa kwanza kwa msanii yeyote kutoka Tanzania kushirikiana na watu wa Zimbabwe. Diamond humu anaimba baadhi ya maneno ya Kishona.
## Tazama pia
*Hallelujah
*Marry You
*Aje
*Nagharamia
*Bongo Bahati Mbaya
## Marejeo
## Viungo vya Nje
*
Jamii:Nyimbo za Jah Prayzah
Jamii:Nyimbo za Diamond Platnumz
Jamii:Nyimbo za 2016
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Laizer Classic
Tropical Teqniks

'''''' ni jina la albamu ya pili kutoka kwa kundi zima muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Kwanza Unit. Alabmu ilitoka mwaka 1996 chini ya lebo ya Madunia Foundation - Rumba Kali African Hip Hop (RAHH). Nyimbo kali kutoka katika albamu ni pamoja na Suckers, Nata, Play Ya Part na nyingine kibao.  Hii ndiyo albamu ya kwanza ya hip hip nchini Tanzania kutolewa katika CD. 

## Orodha ya nyimbo
Hii ni orodha ya nyimbo zinazopatikana katika albamu hii.
#A1 - Tekniqs     
#A2 - Zipi?     
#A3 - Suckers     
#A4 - Nata     
#A5 - One 4 Me     
#B1 - Randa     
#B2 - Dedication (4 A Late Homie)     
#B3 - Play Ya Part     
#B4 - Shout Out     
#B5 - Freestyle (Live August 1996)

## Marejeo
Jamii:Albamu za 1996
Jamii:Albamu za Kwanza Unit
Jamii:Albamu za hip hop za wasanii wa Tanzania
Go-Sanjo wa Japani

right|thumb|Mchoro wa Go-Sanjo
**Go-Sanjo** (3 Septemba, 1034 &ndash; 15 Juni, 1073) alikuwa mfalme mkuu wa 71 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Takahito*, na alikuwa mwana wa pili wa Tenno Go-Suzaku. Mwaka wa 1068 alimfuata kaka yake, Tenno Go-Reizei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1073, miezi michache kabla ya kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake, Shirakawa.

## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 1034
Jamii:Waliofariki 1073
Jamii:Watawala wa Japani
Go-Reizei wa Japani

**Go-Reizei** (28 Agosti, 1025 &ndash; 22 Mei, 1068) alikuwa mfalme mkuu wa 70 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Chikahito*, na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Go-Suzaku. Mwaka wa 1045 alimfuata babake, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mdogo wake, Go-Sanjo.
	thumb|Ishara za mapambo (kiri) za ukoo wa Hosokawa hupatikana huko Ryōan-ji. Horikawa ni miongoni mwa watawala wengine sita waliowekwa ndani karibu na ile iliyokuwa makazi ya Hosokawa Katsumoto kabla ya Vita vya Ōnin.
## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 1025
Jamii:Waliofariki 1068
Jamii:Watawala wa Japani
Entomolojia

wa oda ya Phasmatodea anayefanana na jani.]]
**Entomolojia** (kwa Kiingereza "entomology" kutoka maneno ya Kigiriki ἔντομον, entomon, "mdudu"; na -λογία, -logia, "elimu") ni sayansi ya wadudu. Watu ambao hujifunza wadudu wanaitwa wanaentomolojia. Wadudu wamekuwa wakisomwa tangu nyakati za awali, lakini haikuwa mapema kama karne ya 16 kwamba wadudu walisomwa kisayansi.

Wataalamu wengine wanajifunza jinsi wadudu wanavyohusiana. Wengine hujifunza jinsi wadudu wanavyoishi na kuzaa kwa sababu hatujui mengi kuhusu aina fulani za wadudu. Wataalamu wengine wanajifunza njia za kuweka wadudu mbali na mazao ambayo watu huyatumia kama chakula. Kuna mabilioni ya aina zisizojulikana ulimwenguni kote na wataalamu wa taksonomia au uainishaji wanajumuisha wapya waliopatikana.

Wanaentomolojia hukutana ili kuzungumza juu ya utafiti wao wa wadudu na kushiriki mawazo, kama wanasayansi wote wanavyofanya.

Jamii:mbegu za sayansi
Jamii:biolojia
Jamii:sayansi
Histolojia

**Histolojia** (kutoka maneno ya Kigiriki ἱστός, *histos*, "tishu", na -λογία, "elimu"; kwa Kiingereza "histology") ni utafiti wa seli na tishu ya mimea na wanyama, hasa tishu. Ni sehemu ya saitolojia, na chombo muhimu cha biolojia na elimu ya dawa.

Histolojia kwa kawaida hufanyika kwa kuangalia seli na tishu kwa darubini ya mwanga au darubini ya elektroni. 

## Viungo vya nje 
*HistoNet 2000 - Online Interactive Atlas
*Histoweb 
*SIU SOM Histology 
*Dr. Kasemἱστός|ἱστός] *histos*}}, "tissue", and , "study".}} is Histology Homepage]
*Visual Histology Atlas 
*Histology Photomicrographs 
*Histology-online
*Virtual Slidebox
*Blue Histology 
*Medical Histology Lecture Series by Dr. Krause, Department of Pathology and Anatomical Science, University of Missouri School of Medicine
Larry Page

alt=Larry Page|thumb|Larry Page
alt=Larry Page|thumb|Larry Page
**Lawrence "Larry" Page** (alizaliwa East Lansing, Michigan, 26 Machi 1973) ni mwanasayansi wa kompyuta wa Marekani. 

Yeye ni afisa mkuu na mtendaji mkuu wa Google. 

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Gary Cahill

thumb|Cahill (2016)
**Gary James Cahill** (/ keɪhɪl / alizaliwa 19 Desemba 1985) ni mchezaji wa kitaalamu wa Uingereza ambaye anacheza kama kituo cha klabu ya Ligi Kuu ya Chelsea na timu ya taifa ya Uingereza. Cahill ni nahodha wa Chelsea na makamu wa nahodha wa Uingereza.

Cahill alianza kazi yake kucheza kwa mfumo wa vijana wa AFR Dronfield huko Derbyshire. Mwaka 2000, alijiunga na Aston Villa Academy na kuendelea na maendeleo yake. Mwaka 2004, alijiunga na Burnley kwenye mkopo wa muda mrefu, ambapo alifanya vizuri kabla ya kurudi Aston Villa  mara yake ya kwanza. Baadaye, alijiunga na klabu ya mji wa Sheffield United kwa mpango wa mkopo wa miezi mitatu. 

Tarehe =30 Januari 2008, alijiunga na Bolton Wanderers kwa wastani wa =£ 5,000,000. Cahill alifanya vizuri kwa Bolton kupitia miaka hiyo, akiimarisha nafasi katika timu ya kwanza. Alifanya maonyesho ✓130 ya ligi na alifunga mabao {13} ya ligi ya Bolton. 

Mnamo Januari 2012, Cahill alisaini Chelsea kwa wastani wa £ 7 milioni. Cahill alishinda Ligi ya Mabingwa ya UEFA na Kombe la FA katika msimu wake wa kwanza huko Chelsea, na alishinda UEFAEuropa League, Kombe la Ligi Kuu.

Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
Nje ya Bongo

**Nje ya Bongo**, ni jina la albamu ya nne kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop wa Dar es Salaam, Tanzania maarufu kama II Proud.  Albamu imetoka mwaka 1999, mwaka mmoja tangu atoe albamu ya tatu. Nyimbo kali kutoka katika albamu ni pamoja na Deiwaka, Nje ya Bongo, Nipo Kwenye Microphone na Siku Yangu.  Albamu imefanywa kipindi ambacho 2 Proud ndiyo mara yake ya kwanza kufanya safari ya Ulaya na kurekodi nyimbo hizo akiwa hukohuko barani Ulaya. 

Albamu imetayarishwa na Mongo Star amemtaja katika wimbo wa Nje ya Bongo, vilevile II Proud nae katia mkono katika kutayarisha albamu hii. Kifupi hakuna albamu ambayo 2 Proud hajashiriki katika kutayarishaji kasoro Coming of Age-Ujio wa Umri tu. Zilizobakia zote katia mikono yake. DJ Jumanne alisaidia katika kutayarisha albamu hii. Halafu kipindi hiki si zamani sana tangu J4 afanye utafiti wake wa muziki wa hip hop wa Tanzania. 

## Orodha ya nyimbo
#A1 - Deiwaka     
#A2 - Busara     
#A3 - Niko Fresh     
#A4 - Dunia     
#A5 - Siku Yangu     
#B1 - Nje Ya Bongo     
#B2 - Stori     
#B3 - Ni Ndoto     
#B4 - Mwanamuziki     
#B5 - Nipo Kwenye Microphone     

## Tazama pia
*Ndani ya Bongo
*Mikosi
*Muziki na Maisha

## Marejeo
Jamii:Albamu za 1999
Jamii:Albamu za II Proud
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Mongo Star
Jamii:Albamu za hip hop za wasanii wa Tanzania
Cristian Rodriguez

alt=Rodríguez akiwa na Peñarol mwaka wa 2018|thumb|Rodríguez akiwa na Peñarol mwaka 2018
**Cristian Rodriguez** (alizaliwa Juan Lacez, Urugwai, 30 Septemba 1985) ni mchezaji wa soka.

Alianza kucheza mpira akiwa mdogo sana; jina lake la utani waliokuwa wanamuita ni Cebolla lilitoka huko penalo kwa baba yake na sababu ya kulipenda jina hilo lilikuwa na maana nzuri ni mtu mwenye kasi, uwezo na maarifa.

Katika kipindi chake alishawahi kucheza Ureno katika timu zinazoitwa Benfica na Porto; pia alishawahi kuchezea Atletico Madrid.

Rodriguez aliwakilisha timu ya taifa lake mwaka 2014 katika Kombe la Dunia la FIFA.

Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uruguay
Mohamed Salah

thumb|Mohammed Salah akionesha uwezo wake wa kumalizia akiwa golini na akiwa na kasi ya pekee (2018).
**Mohamed Salah Ghaly,** (kwa Kiarabu: محمد صلاح غالي; alizaliwa 15 Juni, 1992) ni mchezaji wa soka wa Misri, ambaye anacheza katika klabu ya Liverpool F.C. inayoshiriki ligi kuu ya Uingereza na timu ya taifa ya Misri kama mshambuliaji.

Kama vile anayewakilisha timu ya kitaifa ya Misri tangu mwaka 2011, pia alishiriki katika  michuano ya Kombe la Dunia ya Umoja wa Mataifa ya U201 na Ulimwengu wa Olimpiki ya 2012. Alishinda Ligi Kuu ya Uswisi katika msimu wake wa kwanza na Basel, na alitoa tuzo ya Kale ya Afrika ya Mwaka Mpya mwaka 2012. Mwaka 2013, alipewa tuzo ya SAFP Golden Player kwa kuwa mchezaji bora zaidi katika Shindano la Ligi ya Uswisi.

Kwa sasa ameshinda tuzo mbili ambazo ni mchezaji bora wa msimu, na mfungaji bora wa msimu kwa kushinda kiatu cha dhahabu mwaka 2018. 

Aliiwakilisha Misri katika mashindano ya vijana na kushinda medali ya kombe la mataifa chini ya miaka ishirini, na kushiriki kombe la dunia la FIFA chini ya miaka ishirini mwaka 2011 na ametwaa taji la ligi ya mabingwa Ulaya mwaka 2019 na aliisaidia timu yake ya Misri kutinga hatua ya robo fainali katika michuano ya AFCON 2019.

## Marejeo 
Bessam
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Misri
Jamii:Wachezaji wa Liverpool FC
Utungisho

ya shahawa ikiingilia kijiyai.]]
**Utungisho** (kwa Kiingerezaː *Fertilisation* au *fertilization*; pia *generative fertilisation*, *conception*, *fecundation*, *syngamy* na *impregnation*) ni muungano wa gameti ya kiume na ya kike ambao ni mwanzo wa kiumbehai mpya. 

Utungisho ni wakati muafaka katika mchakato mzima wa kuzaliana. Huanza pale mbegu ya manii inapokutana na sehemu ya nje ya kijiyai (*ovum*) na humalizikia pale kiini cha mbegu hiyo kinapoungana na kile cha yai kuaunda seli moja ambayo baadaye hukua na kufikia hali ya kiumbe kikubwa cha spishi yake.

Utungisho hutokea kwa wanyama hali kadhalika kwa mimea ambayo huzaliana kwa ogani zote za kike na kiume kuchangia katika kutengeneza kiumbe kipya. 

## Tazama pia
* Utungisho katika wanyama

## Tanbihi
Jamii:Biolojia
Jamii:Uzazi
Jamii:Jinsia
Robin van Persie

thumb|288x288px|Van Persie akiwa Arsenal
**Robin van Persie** (alizaliwa 6 Agosti 1983) alikuwa mchezaji wa soka wa Uholanzi ambaye alicheza namba 10.

Katika kipindi cha 2001-02 ndani ya UEFA Cup fainali timu yake ikiitwa dutch ya vipaji baada ya miaka (5) alienda kuichezea Arsenal ndani ya 2004 kwa E2.75 milioni alipokuwa katika klabu hiyo aliwahi kucheza kombe la FA Cup pia aliwahi kupewa ukiongozi wa timu au kapteni katika mwaka 2012 alihama Manchester United na ndio kipindi chake cka kwanza kumaliza msimu akiwa na magoli (26) na kuchukua mshindaji bora na kupewa zawadi ya Kiatu cha Dhahabu. Katika kipindi hicho alipata majeraha mawili na kuhama Manchester United na kwenda katika timu Fenerbahce ndani ya mwaka 2015 hadi 2020.

Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
Jeni

halisi ya padri Gregor Mendel, baba wa jenetikia.]]
**Jeni** (pia **kinasaba**; kwa Kiingereza "gene", kutoka Kigiriki γόνος, *gonos*, yaani uzao) ni sehemu kwenye DNA. DNA ni mkusanyiko  wa taarifa za kemikali ambazo hubeba maelekezo kwa ajili ya kutengeneza protini kwenye seli. Kila jeni au kinasaba hubeba habari zinazothibiti tabia za binadamu na kila kiumbehai (kama vile wanyama na mimea) zilizopokewa kutoka wazazi kama vile mwonekano, jinsia na maumbile yote.

Kila jeni ina seti moja ya maelekezo. Maelekezo hayo kawaida ni msimbo wa protini fulani. 

DNA ya binadamu huwa na jeni takribani 27,000. Nusu ya jeni ya mtu hutoka kwa mama. Nusu nyingine hutoka kwa baba.

## Tanbihi 
## Marejeo
* 
*  Google Book Search; first published 1976.
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Comparative Toxicogenomics Database
* DNA From The Beginning&nbsp;– a primer on genes and DNA
* Entrez Gene&nbsp;– a searchable database of genes
* IDconverter&nbsp;– converts gene IDs between public databases 
* iHOP&nbsp;– Information Hyperlinked over Proteins 
* TranscriptomeBrowser&nbsp;– Gene expression profile analysis 
* The Protein Naming Utility, a database to identify and correct deficient gene names 
* *Genes*&nbsp;– an Open Access journal
* IMPC (International Mouse Phenotyping Consortium)&nbsp;– Encyclopedia of mammalian gene function
* Global Genes Project&nbsp;– Leading non-profit organization supporting people living with genetic diseases
* ENCODE threads Explorer Characterization of intergenic regions and gene definition. *Nature*

Jamii:Jenetikia
Jamii:Uzazi
David de Gea

alt=degea|thumb|David de Gea
**David de Gea,** (amezaliwa 7 Novemba 1990) ni mchezaji mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Hispania; pia anachezea timu ya ligi kuu ya Uingereza.

Mchezaji huyu alichezea katika timu ya Barcelona akitokea Atletico Madrid na kisha kwenda Manchester United.

Kwa sasa mchezaji huyu anachezea nafasi ya golikipa na huvaa namba moja mgongoni.

Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Usingizi

[thumb|Mtu akiwa amelala usingizi huko [Ouagadougou, Burkina Faso.]]
**Usingizi** (kwa Kiingereza "sleep") ni hali ya binadamu na wanyama kupumzika kwa mwili na akili. 

Usingizi hutokea wakati mapigo ya moyo na upumuaji hupungua kwa ngazi zao za chini. Misuli yako inatulia na inaweza kuwa vigumu kukuamsha. Huwa hujitambui wala hujitawali sawasawa.

## Tanbihi
### Vyanzo 
* 
* Parmeggiani, Pier Luigi, & Ricardo A. Velluti, eds. (2005). *The Physiologic Nature of Sleep*. London: Imperial College Press. .
* Parmeggiani, Pier Luigi (2011). *Systemic Homeostasis and Poikilostasis in Sleep: Is REM Sleep a Physiological Paradox?* London: Imperial College Press. 
* Turek, Fred W. & Phyllis C. Zee, eds. (1999). *Regulation of Sleep and Circadian Rhythms.* New York: Marcel Dekker, Inc. 

## Viungo vya nje
* Rethinking Sleep, David K. Randall, *New York Times,* September 2012
*How to Sleep, James Hamblin, *The Atlantic,* January 2017

Jamii:Biolojia
Jamii:Saikolojia
Ruba

**Ruba** ni aina za anelidi ambao hupatikana sehemu zilizo na majimaji na hung'ata ngozini na kufyonza damu ya mtu au mnyama. Ruba hung'ata kwa pande zote mbili (mkia na kichwa)

## Picha

Land leech (Haemadipsidae) (5795916009).jpg|Arhynchobdellida/Haemadipsidae (*Haemadipsa sylvestris*)
Helobdella europaea.jpg|Rhynchobdellida/Glossiphoniidae (*Helobdella europaea*)

Jamii:Ruba
Mtipitipi

**Mtipitipi** (pia **mturituri**, **mchechepwa**, **kikwajuzi**, **kitimutimu**, **sindamu** na **songu**; kwa lugha ya kisayansi *Abrus precatorius*) ni mmea mtambaa wa familia Fabaceae. Mbegu zake nyekundu na nyeusi huitwa matipitipi na hutumika kama shanga.

Matipitipi yana sumu ndani yao inayoitwa abrini na iliyo na mnasaba na risini, sumu ya mbegu za mbarika. Ganda la mbegu ni gumu sana. Kwa hivyo kumeza tipitipi lisilovunjika hakuleti shida, kwa sababu mbegu inanyewa bila badiliko. Lakini kutafuna na kumeza tipitipi moja tu kunaweza kumwua mtu mzima. Udungaji wa kiasi kidogo cha abrini unamwua mtu pia. Kwa hivyo kutoboa matipitipi na kuyatumia kama shanga ni hatari sana.

## Picha

Abrus precatorius 8354.jpg|Majani
Abrus precatorius W2 IMG 1578.jpg|Kishada cha maua
Abrus precatorius.JPG|Matumba, moja likionyesha matipitipi
Jequirity beads.JPG|Matipitipi
Jewelry Made With Poisonous Beans (FDA 084) (8250580238).jpg|Ukoja wa matipitipi

Jamii:Mharagwe na jamaa
Kipe Kitu

"**Kipe Kitu**" ni wimbo uliotungwa na kuimbwa na kundi zima la muziki wa hip hop kutoka nchini  Tanzania, G.W.M. Wimbo umetayarishwa na Bonny Luv ndani ya Mawingu Studio. Wimbo huu ulitoka mwaka 1996, wa pili kutolewa baada ya Cheza Mbali na Kasheshe. Moja kati ya nyimbo za miaka ya 1990 zilizobamba kupita maelezo. Hata kwa GWM walionekana tishio hasa kwa vijana kutoka Temeke.  Wimbo unatoka katika albamu ya Mikosi.

## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/GWM-Mikosi-Mazimwi/release/8488298 ] katika wavuti ya Discogs

Jamii:Nyimbo za 1996
Jamii:Nyimbo za G.W.M
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Bonny Luv
Go-Suzaku wa Japani

**Go-Suzaku** (14 Desemba, 1009 &ndash; 7 Februari, 1045) alikuwa mfalme mkuu wa 69 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Atsunaga*, na alikuwa mwana wa Tenno Ichijo. Mwaka wa 1036 alimfuata kaka yake, Tenno Go-Ichijo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1045, siku mbili tu kabla ya kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mwana wake, Go-Reizei.
	thumb|Ishara za mapambo (kiri) za ukoo wa Hosokawa hupatikana huko Ryōan-ji. Horikawa ni miongoni mwa watawala wengine sita waliowekwa ndani karibu na ile iliyokuwa makazi ya Hosokawa Katsumoto kabla ya Vita vya Ōnin.
## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 1009
Jamii:Waliofariki 1045
Jamii:Watawala wa Japani
Go-Ichijo wa Japani

**Go-Ichijo** (12 Oktoba, 1008 &ndash; 15 Mei, 1036) alikuwa mfalme mkuu wa 68 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Atsuhira*, na alikuwa mwana wa pili wa Tenno Ichijo. Mwaka wa 1016 alimfuata binamu yake, Tenno Sanjo, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni mdogo wake, Go-Suzaku.
	thumb|Kaburi la Mfalme Go-Ichijō na mmoja wa binti zake, Kyoto
## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 1008
Jamii:Waliofariki 1036
Jamii:Watawala wa Japani
Sanjo wa Japani

right|thumb|Mchoro wa Sanjo
**Sanjo** (5 Februari, 976 &ndash; 5 Juni, 1017) alikuwa mfalme mkuu wa 67 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Iyasada*, na alikuwa mwana wa pili wa Tenno Reizei. Mwaka wa 1011 alimfuata binamu yake, Tenno Ichijo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1016. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake, Go-Ichijo.

## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 976
Jamii:Waliofariki 1017
Jamii:Watawala wa Japani
Farasi (kundinyota)

Kwa habari kuhusu mnyama angalia Farasi

]]
 ya Kiroma huko Cordoba, Hispania]]

**Farasi** (**Pegasus** kwa Kilatini na Kiingereza)  ni jina la kundinyota kubwa kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

## Mahali pake
Farasi linapakana na makundinyota jirani ya  Mara *(Andromeda)*, Mjusi *(Lacerta)*, Dajaja   *(Cygnus)*, Mbweha   *(Vulpecula)*, Dalufnin   *(Delphinus)*, Kifarasi   *(Equuleus)*, Dalu *(Aquarius)*, Hutu *(Pisces)*

## Jina
Jina la Farasi linatokana na Kiarabu الفرس *al-faras* ambalo ni umbo la jina asilia la Kigiriki Ίππος *hippos* yaani farasi. Baadaye ilikuwa Πήγασος au Pegasus kwa tahajia ya Kilatini. Wagiriki wa Kale walitumia jina hili kwa kutaja farasi mwenye mabawa katika mitholojia yao.

Pegasus - Farasi ni kati ya makundinyota yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK.  Lipo pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia  kwa jina la Pegasus. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Peg'. 

## Nyota
Nyota tatu za Alfa, Beta na Gamma Pegasi pamoja na Alpheratz (Alfa Andromedae) zinafanya pembenne.

Nyota angavu zaidi ni au Epsilon Pegasi au Enif (ar. أنف  anif  kwa maana « pua ») yenye mwangaza unaoonekana wa mag 2.38. Ni nyotajitu yenye umbali wa miakanuru 670 kutoka Duniani. 

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Constellation Guide: Pegasus constellation
*Pegasus , « Stars », kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
* Star Tales – Pegasus
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Pegasus

## Marejeo
* Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Pegasus” ukurasa 321 ff (online hapa kwenye archive.org)
Ichijo wa Japani

right|thumb|Mchoro wa Ichijo
**Ichijo** (15 Julai, 980 &ndash; 25 Julai, 1011) alikuwa mfalme mkuu wa 66 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Kanehito*, na alikuwa mwana wa pekee wa Tenno En'yu. Mwaka wa 986 alimfuata binamu yake, Tenno Kazan, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 1011, siku chache tu kabla ya kifo chake. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake, Sanjo.

## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 980
Jamii:Waliofariki 1011
Jamii:Watawala wa Japani
Kazan wa Japani

right|thumb|Mchoro wa Kazan
**Kazan** (29 Novemba, 968 &ndash; 17 Machi, 1008) alikuwa mfalme mkuu wa 65 (*Tenno*) wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa *Morasada*, na alikuwa mwana wa kwanza wa Tenno Reizei. Mwaka wa 984 alimfuata mjomba wake, Tenno En'yu, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu mwaka wa 986. Aliyemfuata kama Tenno ni binamu yake, Ichijo. Baadaye mdogo wake, Sanjo, pia alikuwa Tenno.

## Angalia pia
*Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani

Jamii:Waliozaliwa 968
Jamii:Waliofariki 1008
Jamii:Watawala wa Japani
Msumenomashine wa kusukuma na kuvuta

]]

'*Msumenomashine wa kusukuma na kuvuta* (kutoka Kiingereza "push and pull"  au "reciprocating") ni kifaa chenye meno cha kukata vitu mbalimbali kama chuma, bomba, misumari, n.k. Meno yake hukata kwa mwendo wa kusukuma na kuvuta (kurudia). Kifaa hiki hutumiwa sana kwenye kazi za ujenzi, huduma za uokoaji na bomoabomoa. 

Meno yake ni ya aina mbalimbali kutokana na matumizi yake. Kwa mfano, kuna meno ya kukata chuma, meno ya kukata mbao, meno ya kukata kuta kavu, n.k. 

## Viungo vya Nje 
* Je ni nani aligundua msumeno huu?  
* Jinsi ya kupata msumenomashine wa kusukukama na kuvuta bora kwa mwaka 2017
Songu

**Songu** inaweza kutaja

* mimea ya Mtipitipii (pia mturituri, mchechepwa, kikwajuzi, kitimutimu na sindamu; kwa lugha ya kisayansi *Abrus precatorius*)

* Songu (Siha), kata ya Wilaya ya Siha, Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania
Horch

thumb|Horch Dienst.
**Horch** ilikuwa alama ya gari lililotengenezwa nchini Ujerumani na Agosti Horch akiwa na Cie, mwanzoni mwa karne ya 20.

Ni babu wa moja kwa moja wa kampuni ya leo ya Audi, ambayo kwa upande wake ilitoka kwa Auto Union, iliyoundwa mwaka wa 1932 wakati huo Horch ilijiunga na DKW, Wanderer na biashara ya kihistoria Audi ambayo Agosti Horch alianzisha mwaka 1910.

Jamii:Kampuni za Ujerumani
Jamii:Magari
Bentley

thumb|Bentley logo 2002-2016alt=|thumb|Bentley ArngaeMr987

**Bentley Motors Limited** (linalotamkwa/ bɛntli /) ni mtengenezaji wa Uingereza na muuzaji wa magari ya kifahari na suv-na kampuni tanzu ya Volkswagen AG tangu mwaka 1998. 

Makao makuu yako Crewe, England.

Kampuni hiyo ilianzishwa kama Bentley Motors Limited na WO Bentley mwaka wa 1919 huko Cricklewood, North London ikajulikana sana kwa kushinda tuzo ya 24 hours of Le Mans mwaka 1924, 1927, 1928, 1929, 1930, na 2003.

Jamii:Kampuni za Ufalme wa Muungano
Mto Ragati

**Mto Ragati** unapatikana katika kaunti ya Kirinyaga, katikati ya Kenya. 

Ni tawimto la mto Sagana, ambao unaingia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Kirinyaga

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kirinyaga
Jamii:Mto Tana
Jamii:Bahari ya Hindi
Dani Alves

**Dani Alves** (alizaliwa Juazeiro, Brazili, 6 Mei 1983) ni mchezaji wa soka, Taifa lake ni Brazili.

Alicheza beki wa kushoto katika klabu ya Sao Paolo na kwa timu ya taifa ya Brazili.

Kabla ya kucheza Barcellona ndani 2008 alves alishawahi kuichezea Sevilla na kuchukua makombe mawili UEFA cap na Copa de rey na alisajiliwa Bacelona ka £32.5 millioni na akiwa hapo alicheza makombe mawili ya Super copa Espana na FIFA ya klabu na kombe la dunia na misimu (5) ya laliga pia alicheza UEFA Championi ligi mara mbili, 12 Julai 2017 alienda kujiunga na Paris Saint-Germain na kusaini mkataba wa miaka (2).

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Brazil
BMW

thumb|BMW M3.
**BMW AG** ni kampuni ya Ujerumani inayozalisha magari na pikipiki, na ilikuwa ikizalisha injini za ndege mpaka mwaka 1945.

Kampuni hiyo ilianzishwa mwaka wa 1916 na makao makuu yake yako Munich, Bavaria. 

BMW inazalisha magari nchini Ujerumani, Brazil, China, India, Afrika Kusini na Marekani.

Mwaka 2015, BMW walikuwa watengenezaji wa magari namba kumi na mbili duniani, na walizalisha magari 2,279,503. Familia ya Quandt ni wahisa wa muda mrefu wa kampuni hiyo, na hisa zilizobaki zinazotokana na kuelea kwa umma.

Jamii:Kampuni za Ujerumani
Jamii:Magari
Nyota ya asubuhi

**Nyota ya asubuhi (morning star)** ni jina linalotumiwa sana na watu tofauti na kwa maana mbalimbali.

Kwa kawaida linataja sayari ya Zuhura (*Venus*) ambayo mara nyingi ni nyota ya mwisho inaoonekana angani kabla ya mapambazuko ya Jua kutokana na mwangaza wake mkubwa. Kwa sababu hiyohiyo Zuhura huitwa pia "nyota ya jioni“ ikionekana kabla ya kufika kwa giza jioni. 

Katika Kitabu cha Ufunuo imeandikwa kuwa Yesu alijitambulisha kwa jina hilo pia (22:16) na kwamba aliahidi nyota ya asubuhi kwa yule "atakayeshinda na kuendelea kufanya kazi zake (za Yesu) hadi mwisho" (2:28).

Katika Kurani, Sura 86 (at-Tariq) neno **الطارق** *al-tariq* linachukuliwa mara nyingi kwa maana ya "nyota ya asubuhi".

## Marejeo
Jamii:Makala zinazotofautisha maana
Jamii:Zuhura
Jamii:Yesu Kristo
Kaspersky Lab

thumbnail|right|200px|MaabŁara ya Kaspersky
[thumb|[Nembo ya Maabara ya Kaspersky.]]
**Kaspersky Lab** ni taasisi ya usalama wa mitandao ya kimataifa kuhusiana na virusi vinavyoishambulia kompyuta, na inatoa huduma ya kupambana na virusi hivyo vya kompyuta. Ina makao makuu mjini Moscow, Urusi na inaendeshwa na kampuni iliyomo nchini Uingereza. 

## Historia
Ilianzishwa mwaka 1997 na Eugene Kaspersky, ambaye sasa ni Mkurugenzi Mtendaji. Maabara ya Kaspersky inakua na kuuza vipambana virusi, usalama wa mtandao, usimamizi wa nenosiri, na bidhaa nyingine za huduma za usalama wa mitandao.

Jamii:Kampuni za Ufalme wa Muungano
Jamii:Kampuni za Urusi
Jamii:Kompyuta
Mfariji

**Mfariji** au **Mtetezi** au **Msaidizi** ni tafsiri ya neno la Kigiriki παράκλητος, parakletos (kwa Kiingereza "Paraclete" na kwa Kilatini *paracletus*) lililotumiwa na Yesu Kristo kadiri ya Injili ya Yohane (14:15-27).

Wakristo toka mwanzo wameona kuwa linamhusu Roho Mtakatifu kama njia ya Yesu kuendelea kuwepo kati ya wanafunzi wake baada ya kufa na kufufuka

Waislamu wengi wamejaribu kuonyesha kwamba Yesu alitabiri ujio wa Muhammad kama mbadala wake. 

Wakristo wanajibu kwamba Yesu alisema huyo Mfariji mwingine ataishi nao na kuwa "ndani" yao, kitu ambacho kinawezekana kwa roho (Roho Mtakatifu), lakini si kwa mtu (mwenye mwili kama Muhammad). 

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Catholic Encyclopedia: Paraclete
* Jewish Encyclopedia: Paraclete
Purifikatorio

**Purifikatorio** (kutoka Kiitalia *purificatorio* au *purificatoio* au *purifichino* kutokana na kitenzi "purificare", yaani kutakasa) ni kitambaa cha kitani kinachotumika katika liturujia ya Misa kusafishia patena na kalisi kabla na baada ya kuvitumia kwa ajili ya ekaristi (Mwili na Damu ya Kristo).

Umbo lake ni la pembenne na katikati yake msalaba mdogo mwekundu umehaririwa. 

## Tanbihi
Robert Lewandowski

thumb|Robert Lewandowski (2019)
**Robert Lewandowski** (alizaliwa Warsaw, Polandi, tarehe 21 Agosti 1988) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa klabu ya Bayern Munich na wa timu ya taifa ya Polandi. 

Timu ya kwanza kuichezea ni Znicz Pruszkow ya Polandi baada ya hapo alihamia klabu ya Borussia Dortmund ya Ujerumani akawa mfungaji bora wa ligi hiyo. 

Baada ya hapo alihamia Bayern Munich kwa uhamisho huru na akafanikiwa kushinda kombe la bundsiliga na kuwa mchezaji bora wa ligi hiyo na tarehe 22-9-2015 alifunga magolimatano ndani ya dakika tisa walipokuwa wakicheza dhidi ya klabu ya Wolfsburg.
Mti-kivuli

**Mti-kivuli** (*Acrocarpus fraxinifolius*) ni mti mkubwa wa familia Fabaceae. Umepata jina lake kwa sababu hupandwa kama mti wa kivuli kwa mashamba ya mibuni, huko Asia hasa. Asili yake ni Asia ya Kusini na ya Mashariki, lakini siku hizi hupandwa pia katika kanda za tropiki za Afrika na Amerika.

## Picha

Acrocarpus fraxinifolius leaves.jpg|Majani
Acrocarpus fraxinifolious 01.JPG|Maua
Acrocarpus fraxinifolious 03.JPG|Kishada cha maua
Acrocarpus fraxinifolius KR17 Bhowali Tree 3.png|Matumba mtini
Acrocarpus fraxinifolius KR17 Bhowali Tree 4.png|Tumba na mbegu ndani yake

Jamii:Mharagwe na jamaa
Christian Benteke

**Cristian Benteke** (alizaliwa tarehe 3 Desemba 1990) ni mchezaji wa soka wa Ubelgiji ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Uingereza Crystal Palace na timu ya taifa ya Ubelgiji.

Alianza kazi yake katika Standard Liege, akicheza sehemu yao ya ushindani wa 2008-09 wa Ubelgiji. Kufuatia msimu huko Genk alijiunga na Aston Villa kwa £ milioni 7. Alifunga mabao 49 katika mechi 100 kwa ajili ya mashindano yote ya Villa, ikiwa ni pamoja na malengo 19 ya Ligi Kuu ya kwanza katika msimu wake wa kwanza na kuwasaidia hadi mwisho wa Kombe la FA FA, kabla ya kuhamisha Liverpool mwaka 2015 kwa £ 32.5 milioni.

Benteke amepata kofia zaidi ya 20 kwa Ubelgiji tangu kuanza mwaka 2010. Alikosa Kombe la Dunia la FIFA ya 2014 kwa kuumia, lakini alikuwa sehemu ya timu yao ambayo ilifikia robo fainali za UEFA Euro 2016.

Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ubelgiji
Olivier Giroud

**Olivier Giroud** (matamshi ya Kifaransa: [ɔlivje ʒiʁu]; alizaliwa 30 Septemba 1986) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza mbele ya klabu ya Ligi Kuu Uingereza ya Arsenal na timu ya taifa ya Ufaransa.

Alianza kazi yake huko Grenoble katika Ligue 2 kabla ya kujiunga na Tours mwaka 2008. Katika msimu wake wa pili akiwa Tours, Giroud alikuwa tena mchezaji bora na mabao 21 katika msimu wa 2011-12, akiitoa klabu hiyo kwa mara ya kwanza  na kupeleka kombe la Ligue 1 kabla ya kuhamia Arsenal. Giroud alishinda Kombe la FA akiwa na Arsenal mwaka 2014, 2015 na 2017, na ni mmoja wa wachezaji saba tu wanaofunga mabao 50 ya Ligi Kuu ya klabu hiyo.
thumb|Giroud akichezea Ufaransa kwenye kombe la Dunia 2018
Giroud alifanya mafanikio yake ya kimataifa kwa Ufaransa mwaka 2011. Amepata makundi zaidi ya 50, na alikuwa sehemu ya timu zilizofikia robo fainali katika UEFA Euro 2012 na Kombe la Dunia la FIFA la 2014, na mwisho wa UEFA Euro 2016 , ambapo alimaliza kama mshindi wa pili wa ushindani, na alipewa Bronze Boot.

Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Ufugaji wa samaki

[thumb|[Mtu akiwa ndani ya bwawa lake la samaki.]]
[thumb|Huu ni mfano wa [samaki bora.]]
**Ufugaji** ni kitendo cha kufuga samaki, ndege au wanyama. Humu tutazungumzia kuhusu ufugaji wa samaki. Kwanza samaki wanapaswa kuwa bora na pia wana faida na hasara mbalimbali katika kufuga.

## Ubora wa samaki
Ukubwa, mwonekano na ladha ni muhimu vikazingatiwa pindi samaki wawapo bwawani hadi kuvuna. Wakati wa kuvuna hakikisha samaki wako hawapati majeraha na pia hawatumii nguvu nyingi ili wasiharibike mapema. 

## Faida za samaki
•Hutupatia fedha.

•Hutupatia kitoweo.

•Hutufanya kujuana na watu mbalimbali n.k.

## Changamoto zinazoathiri ufugaji wa samaki
• Ukosefu wa mbegu bora na za kutosha.

• Kukosekana kwa wataalamu wa kutosha katika kutoa huduma za ugani hasa vijijini. 

• Kukosekana kwa masoko ya uhakika (hasa kwa upande wa kambale).

## Magonjwa
Ufugaji wa samaki huusisha kutoa mbegu sehemu moja hadi nyingine hivyo kama hakutakuwa na umakini wa kutosha basi magonjwa yanaweza kuenezwa katika maji ya asili. Kwa maana hiyo, ni muhimu kuchunguza samaki wageni kabla ya kuwaweka bwawani.

## Maji
Kwa kawaida ufugaji unahitaji kubadilisha maji na pia hata kutoa maji yote bwawani wakati wa kuvuna samaki. Kwa maana hiyo, kama maji yataachiwa moja kwa moja kwenda kwenye mazingira au kwenda kwenye maji ya asili yatasababisha uharibifu.

Jamii:Ufugaji
Jamii:Samaki
Katografia

alt=Katografia|thumb|252x252px|Tunda la katografia.
**Katografia** (kwa Kiingereza "cartography") ni elimu ya kutengeneza ramani. Ni sehemu ya jiografia. Mtu ambaye hufanya ramani huitwa mchoraji wa ramani.

Jinsi watu wanavyotengeneza ramani inabadilika kila wakati. Huko nyuma, ramani ilikuwa inatolewa kwa mkono, lakini leo zaidi ramani inachapishwa kwa kutumia kompyuta. 

Kutengeneza ramani inaweza kuwa rahisi kama kuchora mwelekeo kwenye leso, au mgumu kama kuonyesha sensa ya nchi nzima. Mtu yeyote anaweza kutengeneza ramani, lakini kuna watu ambao hutumia maisha yao kujifunza jinsi ya kutengeneza ramani ngumu.

Kwa karne nyingi ramani zilikuwa zikitolewa  kwenye karatasi. Siku hizi ramani hufanywa katika  kompyuta ambayo huwafanya mwonekano wa ramani kuwa sahihi.

Jamii:Jiografia
Pesheni

**Pesheni** (kutoka Kiingereza passion fruit, kwa Kiswahili piaː **karakara**) ni tunda la mkarakara (au mpesheni), mmea unaotambaa ambalo ndani lina mbegu nyingi nyeusi na nyama ya nyuzinyuzi. Mara nyingi hutumiwa kutengenezea juisi. Pia pesheni ni chanzo cha carotene, vitamini C na chuma.

## Aina za pesheni
* Pesheni au karakara jeusi (*Passiflora edulis* forma *edulis*)
* Pesheni au karakara njano (*P. edulis* forma *flavicarpa*)
* Pesheni au karakara tamu (*P. ligularis*)
* Pesheni- au karakara-ndizi (*P. tarminiana*)
* Pesehni au karakara kubwa (*P. quadrangularis*)

## Picha

Passion fruits - whole and halved.jpg|Karakara jeusi
Maracuyá.jpg|Karakara njano
Sweet granadillas (Passiflora ligularis) - whole and cross section.jpg|Karakara tamu
Bananenmaracuja Madeira.jpg|Karakara-ndizi
Passiflora quadrangularis (4608753048).jpg|Karakara kubwa

Jamii:Matunda
James Rodriguez

thumb|269x269px|
James Rodriguez akishangilia katika moja ya mechi za timu ya taifa.
thumb|James Rodriguez akiwa Real Madrid
**James David Rodriguez Rubio** (amezaliwa 12 Julai 1991) ni mtaalamu wa mpira wa miguu ambaye anacheza kama kiungo na mshambuliaji au winga kwa klabu ya Ujerumani Bayern Munich kwa mkopo akitokea Real Madrid, Yeye kama mmoja ya wachezaji bora wa kizazi chake. Husifiwa kwa ujuzi wake mbinu, maono na kupanga mchezo, na mara nyingi hujulikana kama mrithi kamili wa Carlos Valderrama.

James akawa maalumu katika Ulaya wakati wake katika Porto, kushinda vikombe kadhaa na tuzo binafsi wakati wa miaka yake mitatu katika klabu. Mwaka 2014, james akinunuliwa kutoka AS Monaco na Real Madrid kwa ada ya uhamisho wa € milioni 80, na kumfanya kuwa  mmoja ya wachezaji ghali katika mpira wa miguu. 

Alianza kazi yake ya kimataifa na timu ya chini ya miaka 20 ya Colombia ambayo ilishinda mashindano ya Toulon ya 2011.na Yeye kuwa nahodha wa timu ya U-20 wakati wa Kombe la dunia 2011 FIFA U-20. Kutokana na utendaji wake katika mashindano, mara kwa mara aliitwa katika kikosi cha mwandamizi na umri wa miaka 20. Alicheza katika FIFA2014 Kombe la dunia ambapo alishinda kiatu cha dhahabu kama mfungaji bora na alikuwa sehemu ya timu ya nyota wote. Yeye pia aliwakilishwa taifa lake mwaka 2015 katika Sudamericana América,Sudamericana América Centenario katika 2016, kushinda medali ya nafasi ya tatu katika mashindano ya mwisho.

Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Kolombia
Denis Suarez

thumbnail|right|250px|Denis Suarez akiichezea Villarreal mwaka 2015 
**Denis Suarez Fernandez** (alizaliwa 6 Januari 1994) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza kama kiungo wa kati wa FC Barcelona.

Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Taka

[thumb|235x235px|Taka zikiwa kwenye [shimo.]]
**Taka** au **takataka** (kwa Kiingereza: *waste, trash, garbage, rubbish, junk*) ni mabaki ya vitu, pia yale yanayobaki baada ya kuzalisha vitu, pamoja na yale yaliyotumiwa tayari na ambayo hayana matumizi tena. 

Takataka ni kila dutu inayotupwa baada ya matumizi yake, au yenye kasoro na kwa hiyo haiwezi kutumika tena. Takataka hutupwa. 

## Neno
Taka au takataka inamaanisha kiasili uchafu, kinachotupwa, kinachofagiwa, au pia vitu vidogo vya shamba visivyo na thamani kubwa.

## Aina za takataka
thumb|Chuchoma taka
Takataka inaweza kutokea kwa hali mango au kiowevu. Gesi chafu kwa kawaida haihesabiki kati ya takataka, isipokuwa gesi iliyobaki katika vyombo pamoja na vyombo vile.
*Taka ogania
*Taka metali
*Taka za plastiki
*Taka kemia
*Taka nyuklia

## Hasara za taka
Taka zina athari nyingi katika jamii. Athari hizo niː
*1. Taka husababisha magonjwa mbalimbali ikiwemo homa ya manjano, minyoo, kansa n.k.  hasa zikitokea karibu na makazi ya watu. 
*2. Husababisha uharibifu wa mazingira: hufanya mazingira kuwa machafu. 
*3. Taka husababisha uharibifu wa maji, misitu n.k. 
*4. Taka zikichomwa hutoa moshi ambao husababisha uharibifu wa tabaka la ozoni ambalo ni muhimu kwa kupunguza mwanga wa jua kufikia kwenye ardhi ya dunia. 

Hivyo tunashauriwa kutupa taka kwenye mashimo na kisha kuzichoma moto ili zisije zikaleta madhara kwenye jamii.

## Tanbihi
Jamii:Ekolojia
Jamii:Takataka
Dusty Rhodes

alt=Rhodes mnamo 1982|thumb|upright|Rhodes mnamo 1982
**Virgil Riley Runnels Jr** (anajulikana zaidi kama **Dusty Rhodes**; 12 Oktoba 1945 - 11 Juni 2015) alikuwa mchezaji wa mieleka. 

Jina lake la utani ni "**American Dream**". Yeye ni baba ya Dustin Rhodes na Cody Rhodes ambao pia ni wapambanaji wa mieleka. Yeye alikuwa mwanachama wa WWE *Hall of Fame* wakati alipojiunga mwaka 2006.

Rhodes alifariki kutokana na kushindwa kwa figo katika hospitali ya Orlando, Florida, akiwa na umri wa miaka 69.

Jamii:Waliozaliwa 1945
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Wanamichezo wa Marekani
Hennessey Venom GT

alt=Hennessey Venom GT|thumb|242x242px|Hennessey Venom GT
**Hennessey Venom GT** ni gari lenye utendaji wa juu lililoundwa na *Texas-Based Hennessey Performance Engineering*. Hili gari ni toleo la marekebisho ya gari la michezo la Uingereza, Lotus Exige.

## Kumbukumbu za kasi 
Mnamo Januari 21, 2013,Venom GT  iliweka Rekodi ya Dunia ya *Guinness* kwa gari la lenye kasi kubwa kutoka maili 0-186 kwa saa (0-300 km / h) kwa wastani wa kasi ya sekunde 13.63. Kwa kuongeza, gari limeweka rekodi isiyo rasmi ya 0-20022 km / h) kuongeza kasi kwa sekunde 14.51, kupiga muda wa Koenigsegg Agera R ya sekunde 17.68, na kuifanya kuwa kasi ya haraka ya kuongeza kasi ya gari la uzalishaji ulimwenguni.

Mnamo Aprili 3, 2013, Hennessey Venom GT ilianzisha 265.7 mph (kilomita 427.6 / h) kwa kipindi cha kilomita 3.2 wakati wa kupima katika Kituo cha *Airways* cha Marekani cha  Lemoore, California. Hennessey ilitumia mifumo miwili ya VBOX 3i kuweka batli mifumo ili kuandika kukimbia na kuwa na viongozi wa VBOX kwa mkono ili kuthibitisha idadi.

Jamii:Magari
Ritriti

mmonaki wa Kibuddha katika chumba cha ritriti, Yerpa, Tibet mwaka 1993.]]
 akisali peke yake kanisani, Weston, Massachusetts, Marekani.]]
**Ritriti** (kutoka Kiingereza "Retreat") ni kipindi cha kujishughulisha na maisha ya Kiroho kwa kujitenga na kazi na mazingira ya kawaida.

Mara nyingi ritriti inaendana na kimya na saumu, ndiyo sababu inaitwa pia "mafungo". 

Vipindi vya namna hiyo vinahimizwa katika dini mbalimbali, kama vile Uhindu, Ubuddha, Ukristo na Uislamu.

## Katika Ukristo
Kama nafasi ya kukutana na Mungu kwa urahisi na undani zaidi, ya kutafakari neno lake, ya kutulia pengine mbele ya tabenakulo, na hatimaye kuweka maazimio ya kuongoka na kufanya utume, ritriti inaagizwa na Kanisa Katoliki kwa mapadri na watawa, mbali ya kushauriwa kwa walei pia, walau mara kadhaa maishani, kiasi kwamba kuna rehema ya pekee kwa wanaoifanya kila mwezi.

Ritriti ikidumu muda mrefu zaidi inaweza kuitwa mazoezi ya kiroho, hasa ikifuata utaratibu maalumu wa Wajesuiti ulioanzisha na Ignas wa Loyola.

## Marejeo
*
*Merianne Liteman, Sheila Campbell, Jeffrey Liteman, *Retreats that Work: Everything You Need to Know About Planning and Leading Great Offsites, Expanded Edition*, ISBN 0-7879-8275-X
*Stafford Whiteaker, *The Good Retreat Guide*, ISBN 1-84413-228-5
*

## Viungo vya nje
*Ignatian Spirituality - Prayer, Spiritual Direction, Retreats, and Good Decisions 

Jamii:Dini
Jamii:Maisha ya kiroho
Paulo Dybala

thumbnail|right|200px|Paulo Dybala
**Paulo Dybala** (alizaliwa Laguna Larga, Cordoba, Arjentina, 15 Novemba 1993) ni mchezaji wa soka na anacheza kama namba (10). 

Anachezea klabu ya Juventus na timu ya taifa ya Arjentina, lakini familia yake asili yake ni Italia. 

Ndani ya 2012 alijiunga na Palmone huko Italia alicheza katika kiwango kizuri na kupelekwa kundi A ndani ya 2015 alisajiliwa kwenda Juventus.

Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji Mpira wa Argentina
Saplisi

amevaa saplisi na kushika chetezo.]]
**Saplisi** (kutoka neno la Kiingereza *surplice* ambalo limetokana na Kilatini *superpelliceum*, ambamo *super* inamaanisha "juu" na *pellicia* inamaanisha "vazi la ngozi") ni vazi la liturujia ya Ukristo wa Magharibi (Wakatoliki, Wakatoliki wa Kale, Waanglikana, Walutheri n.k.). 

Ni kama alba fupi yenye mikono mipana. 

Kwa kawaida inatumika juu ya kanzu ya kipadri au ya kitawa pale ambapo ibada haidai alba, kwa mfano katika kuadhimisha ubatizo.

## Tanbihi
ḅ
## Marejeo
*
Jerry Sadowitz

alt=Jerry Sadowitz|thumb|234x234px|Jerry Sadowitz.
**Jerry Sadowitz** (alizaliwa 4 Juni 1961) ni Mskoti mwenye asili ya Marekani anayefanya mazingaombwe ya jukwaani na ya karata.

## Maisha ya awali 
Sadowitz alizaliwa New Jersey na baba Myahudi wa Marekani aliyefanya kazi kama mfanyabiashara wa vyuma chakavu na mama yake Mskoti, Roslyn. 

Wazazi wake waliachana wakati alipokuwa na umri wa miaka mitatu (3), na akiongozwa na mama yake kurudi Glasgow, asili yake, wakati alikuwa na umri wa miaka 7.  

Sadowitz alisoma Calderwood Lodge Primary na kisha Shawlands Academy. Alivutiwa na mazingaombwe akiwa na umri wa miaka 9, na kwa umri wa miaka 11 aliamua kuwa mfanyamazingaombwe, kupata vitabu kutoka kwa ''Tam Shepherd's Magic na Joke Shop''. Sadowitz alihimizwa na mama yake kufanya utafiti wa mazingaombwe kwenye maktaba yake. Sadowitz alikuwa akisumbuliwa na vidonda vya utumbo mpana toka utotoni.

Jamii:Waliozaliwa 1961
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Uskoti
Chanjo

thumb|233x233px|Mtu akipewa na daktari chanjo ya ndui.
**Chanjo** (kutoka kitenzi "kuchanja"; kwa Kiingereza "vaccine") ni dawa ya kibiolojia ambayo inajenga kingamwili dhidi ya ugonjwa fulani. 

Dawa ya chanjo huwa na sehemu za vidubini vinavyosababisha ugonjwa fulani. Dawa hutolewa kutoka katika kidubini kilicho hai au kilichokuwa hai. Sehemu zinazotumiwa kwa dawa haziwezi kusababisha ugonjwa lakini zinatambuliwa na mmfumo wa kinga mwilini. 

Mara dawa ya chanjo inaingizwa katika mwili, mfumo wa kinga unaanza kutegeneza fingomwili dhidi ya ugojwa huo.

Chanjo ni njia bora zaidi kuzuia magonjwa ya kuambukiza. Kinga inayoenea kutokana na chanjo kwa kiasi kikubwa inawezesha kuepukana na kifua kikuu duniani na kizuizi cha magonjwa kama vile polio,pepopunda, tetekuwanga kutoka duniani kote. Hata hivi karibuni kumekuwa na mlipuko wa ugonjwa wa COVID-19 kuna chanjo zilitengenezwa na kuukabili 

Tunashauriwa na wataalamu wa afya na wanasayansi wa kimataifa kuwapa watoto wadogo chanjo ili iwakinge dhidi ya magonjwa na maradhi mabaya. Kinga ni bora kuliko tiba.

## Tazama pia
*Chanjo ya kipindupindu
*Chanjo ya ukambi

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* 
* WHO Vaccine preventable diseases and immunization
* World Health Organization position papers on vaccines
* The History of Vaccines, from the College of Physicians of Philadelphia
* University of Oxford Vaccinology Programme: a series of short courses in vaccinology 

Jamii:Afya
Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Kevin De Bruyne

thumb|Mchezaji wa timu ya Taifa ya Ubelgiji (2018)

thumbnail|right|260px|De Bruyne akiichezea timu ya Taifa ya Ubelgiji katika mashindano ya kombe la Dunia mwaka 2018 
**Kevin De Bruyne** (alizaliwa 28 Juni 1991) ni mwana soka anayecheza katika kilabu ya  Manchester City. Taifa lake ni Ubelgiji na anacheza timu yake ya taifa kama mshambuliaji.

Ni mchezaji mwenye ujuzi wa kulenga na kupiga mashuti.

Alianza kucheza soka huko Genk mwaka 2010-11 na mwaka 2012 alisajiliwa na Chelsea kwa £ 18 milioni na alicheza 2014-2015 na 2014 alicheza Kombe la Dunia na UEFA Euro 2016 na 2016 alisajiliwa kwenda Manchester City.

Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ubelgiji