Achola Pala

**Achola Pala** ni mwanaanthropolojia, mwanasosholojia, na mtaalamu wa sera kuhusu wanawake kutoka Kenya. Kisha kuhitimu masomo yake katika Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki na baadaye katika Chuo Kikuu cha Harvard, alianza kazi yake kama mtafiti katika Chuo Kikuu cha Nairobi, kisha akateuliwa kuwa mkuu wa kitengo cha utafiti wa sayansi ya jamii katika Kituo cha Kimataifa cha Fizikia ya Wadudu na Ikolojia (ICIPE).

Akiwa na msukumo wa kuendeleza uwezeshaji wa wanawake na kutathmini athari za sera za umma kwa wanawake, alifanya kazi na mashirika mbalimbali ya Umoja wa Mataifa, ikiwa ni pamoja na UNESCO, UNICEF, Chuo Kikuu cha Umoja wa Mataifa, na Baraza la Chakula Duniani. Hatimaye, aliteuliwa kuwa mkuu wa Sehemu ya Afrika ya UNIFEM (Mfuko wa Maendeleo kwa Wanawake wa Umoja wa Mataifa).

Achola Pala alishiriki katika Mikutano ya Dunia kuhusu Wanawake ya mwaka 1980, 1985, na 1995. Katika maandalizi ya mkutano wa mwaka 1985 uliofanyika Nairobi, alishirikiana na Esther Jonathan Wandeka kushawishi uungwaji mkono wa kiserikali. Vilevile, alihusika katika kuanzisha na kutambulisha mwenge wa amani wakati wa mkutano wa mwaka 1995 huko Beijing.

Mnamo mwaka 1977, alikuwa miongoni mwa wasomi wa kwanza waliounda Chama cha Wanawake wa Afrika kwa Utafiti na Maendeleo (AAWORD), shirika lililolenga kukuza tafiti kuhusu wanawake wa Kiafrika, zilizofanywa na wanawake wa Afrika wenyewe. Pia alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Mibadala ya Maendeleo na Wanawake kwa Enzi Mpya (DAWN) mwaka 1984, shirika lililolenga kukuza ushirikiano kati ya wasomi wanawake kutoka nchi za Ulimwengu wa Kusini.

Achola Pala anatambuliwa kama mmoja wa wanawake wa kiakili waliotoa mchango mkubwa katika kuendeleza usomi wa Kiafrika. Utafiti wake umeangazia hasa madhara hasi ya sera za umma kwa wanawake, akisisitiza umuhimu wa kuwapa wanawake nafasi ya kubuni na kuongoza sera zinazoendana na vipaumbele vyao pamoja na mila na desturi zao za kitamaduni.

Wakati wa uongozi wake katika UNIFEM, alifanikiwa kutekeleza sera muhimu iliyoweka bayana kuwa programu zote katika ofisi ya shirika hilo nchini Kenya zilipaswa kuongozwa na wanawake wa Kiafrika.

## Maisha ya awali na elimu 
Achola Pala alizaliwa katika mji mdogo ulioko katika Kaunti ya Kisumu, magharibi mwa Kenya, kwa Agnes (née Bolo) na Hosea Pala. Wazazi wake wote walikuwa miongoni mwa wahitimu wa Shule ya Jeanes iliyoko Kabete, Nairobi. Baba yake alikuwa mwalimu, huku mama yake akijihusisha na programu za maendeleo. Wote wawili walikuwa watetezi wa haki za wanawake na walijitolea kuanzisha shule na kutoa mafunzo ya kiufundi ili kuinua maendeleo ya jamii yao.

Wazazi wa Pala waliwahimiza watoto wao wote wa kiume na wa kike kupata elimu. Akiwa mmoja wa watoto tisa katika familia, kaka yake mkubwa, Francis Otieno Pala, alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Huduma ya Kitaifa ya Maktaba ya Kenya.

Pala alianza masomo yake katika Shule ya Diemo, lakini baada ya miaka miwili alihamishiwa shule ya Butere, ambako dada yake mkubwa, Patricia Anyango Oloo, alikuwa mwalimu. Patricia alimfundisha Pala nyumbani kwa kipindi cha miaka miwili kabla ya Pala kurejea Diemo kukamilisha elimu yake ya shule ya msingi. Familia yao ilikuwa ikiishi katika Eneo Bunge la Seme, Kaunti ya Kisumu.

Katika miaka ya 1960, alihitimu kutoka Shule ya Upili ya Wasichana ya Butere, ambapo alikuwa mmoja wa wanafunzi wawili pekee waliopata daraja la Kwanza katika Mtihani wa Shule ya Cambridge. Aliendelea kusomea Mitihani ya Kiwango cha A katika Shule ya Upili ya Wasichana ya Limuru, na baadaye akachaguliwa kujiunga na Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki (sasa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam).

Wakati wa masomo yake ya shahada ya kwanza mwishoni mwa miaka ya 1960, Pala alifanya kazi kama mwanafunzi wa mafunzo kwa ajili ya mpango wa maendeleo ya watoto nchini Kenya.

Baada ya kuhitimu mwaka wa 1970, Pala aliendelea na masomo ya juu na kupata shahada ya uzamili katika elimu kutoka Chuo Kikuu cha Harvard. Alirejea Kenya manamo mwaka 1973 na kuanza kazi kama mtafiti mdogo katika Taasisi ya Mafunzo ya Maendeleo ya Chuo Kikuu cha Nairobi. Kupitia ruzuku kutoka Wakfu wa Rockefeller, alirudi tena Harvard na kupata Shahada ya Uzamivu (PhD) katika anthropolojia.

Tasnifu yake iliyoitwa Mabadiliko katika Uchumi na Itikadi: Utafiti wa Joluo wa Kenya, Ukiwa na Rejea Maalum kwa Wanawake (1977), ilichunguza jinsi marekebisho ya sheria za ardhi hasa yanayohusisha usajili wa mali ya mtu binafsi yalivyopunguza uwezo wa wanawake wa jamii ya Luo kufanya maamuzi juu ya urithi wa ng'ombe na ardhi.

Kwa mujibu wa wasomi Wanjiku Mukabi Kabira, Elizabeth Auma, na Brender Akoth, Pala anahesabiwa miongoni mwa waanzilishi wa kundi la “wasomi wanawake wa Kenya”.

Mnamo mwaka 1977, Pala alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Chama cha Wanawake wa Kiafrika kwa Utafiti na Maendeleo (AAWORD), shirika lililolenga kukuza tafiti kuhusu wanawake wa Afrika, zinazofanywa na wanawake wa Kiafrika. Kupitia harakati zake, alianzisha mijadala ya kisera kuhusu kuwawezesha wanawake, akileta mtazamo wa vuguvugu la ukombozi wa wanawake unaotegemea maarifa ya Kiafrika na miundo ya kijamii ya ndani, badala ya kutumia mitazamo ya kigeni au lenzi za Kizungu (Eurocentric).

Wakati huo huo, aliolewa na Michael G. Okeyo, mwanadiplomasia ambaye alikuwa mjumbe wa ujumbe wa Kenya katika Umoja wa Mataifa.

## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wanasosholojia wa Kenya
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania