open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fire

**"Fire"** ni jina la wimbo uliotoka tarehe 21 Juni, 2017 kutoka kwa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania - Diamond Platnumz akimshirikisha  Tiwa Savage kutoka nchini Nigeria. Wimbo unatoka katika albamu ya A Boy From Tandale na wa tano kutolewa kama single kutoka katika albamu hiyo. Wimbo umetayarishwa na Laizer Classic kupitia studio za Wasafi Records. Video imetengenezwa huko jijini Johannesburg, Afrika Kusini chini ya uongozi  wake NIC, ambaye ametengeneza video nyingi za Wasafi. 

## Tazama pia
*A Boy from Tandale
## Marejeo
Jamii:Nyimbo za 2017
Jamii:Nyimbo za Diamond Platnumz
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na Laizer Classic
Morne Diablotins

thumbnail|right|200px|Mlima Morne Diablotins
'''''' ni mlima mrefu zaidi katika kisiwa cha Dominica (Karibi). 

Una asili ya volikano na kimo cha mita 1,447 juu ya UB.

## Tazama pia
* Orodha ya milima

Jamii:Milima ya Dominika
Jamii:Volkeno
Milima Ahmar

[thumb|[Maporomoko ya maji.]]
'''''' ni safu ya milima ya Ethiopia (Afrika Mashariki).

Urefu wake unafikia hadi mita 2,965 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Ethiopia
Jamii:Milima ya Afrika
Nyanda za Juu za Mashariki

400px|thumb|
thumb|Mlima Mozi
'''''' ni safu ya milima ya Msumbiji na Zimbabwe.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Msumbiji
Jamii:Milima ya Zimbabwe
Jamii:Milima ya Afrika
Milima Cal Madow

thumb|Mahali pa Cal Madow kwenye ramani

 ya Lamadaya]]
 cha mnyama mmojawapo.]]
**Milima ya Cal Madow** ni safu ya milima ya Somaliland (Somalia, Pembe ya Afrika) ambapo wanyama wengi wa pekee wa Afrika na dunia kwa jumla wanaishi.

Milima hii ni kati ya maeneo machache ya Somliland na Somalia kwa jumla penye misitu.
Kimo chake kinafikia hadi mita 2,410 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Somalia
Jamii:Milima ya Afrika
Milima Ogo

thumb|Mandhari ya Almadow.
'*** (pia **Galgodon*') ni safu ya milima ya Somalia (Pembe ya Afrika).

Urefu wake unafikia hadi mita 2,450 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Somalia
Jamii:Milima ya Afrika
Milima Swartberg

'''''' ni safu ya milima ya Afrika ya Kusini.

Urefu wake unafikia hadi mita 2,325 juu ya usawa wa bahari.

## Picha ya Swartberg Pass

Swartberg Pass 01.jpg|Swartberg Pass
Image:SwartbergP1020155.JPG|Mlima Swartberg
Image:SwartbergP1020181.JPG|
Image:Top of the Swartberg Pass.JPG|
Image:SwartbergP1020186.JPG|Mlima Swatberg
Image:SwartbergPICT3193.JPG|Malezi ya mwamba  
Image:RoadThroughMeiringspoort.jpg|Meiringspoort

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Afrika Kusini
Jamii:Milima ya Afrika
Bishop's Mitre

'''''' ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 1,113 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Kanada

Jamii:Milima ya Kanada
Mlima Alyeska

thumbnail|right|200px|Mlima Alyeska
'''''' ni mlima wa Alaska (Marekani).

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Marekani

Jamii:Milima ya Marekani
Piton des Neiges

'''''' ni volikano na safu ya milima ya kisiwa cha Reunion, katika bahari Hindi.
thumb|left|1330px
Urefu wake unafikia hadi mita 3,069 juu ya usawa wa bahari.
thumb|Piton des Neiges
## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Ufaransa
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Volkeno
Beerenberg

thumbnail|right|200px|Mlima Beerenberg

'''''' ni mlima wa volikano uliopo katika nchi ya Norwei, kisiwa cha Jan Mayen, wenye kimo cha mita 2,277. 

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Milima ya Ulaya

Jamii:volkeno
Mlima Karthala

400px|thumb|
'''''' ni mlima mrefu zaidi uliopo katika nchi ya Komori, wenye kimo cha mita 2,362. 

Ni volikano hai.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:volkeno
Mlima Olympus (Kupro)

right|thumb|Mlima wa Olympus kisiwani Kupro
**Mlima Olympus** (au **Kionistra**) ni mlima wa nchi ya Kupro.

Urefu wake ni mita 1,952 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Ulaya
* Orodha ya milima ya Asia

Jamii:Milima ya Kupro
Jamii:Milima ya Ulaya
Jamii:Milima ya Asia
Orodha ya milima ya Balkani

Hii **Orodha ya milima ya Balkani** inataja baadhi yake tu.

* Ainos (m 1,628), Ugiriki
* Athos (m 2,033), Ugiriki
* Mlima Baba (Pelister, m 2,601), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini
* Milima ya Balkani (Botev, m 2,376), Bulgaria, Serbia
* Belasica (Radomir, m 2,029), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini, Bulgaria na Ugiriki
* Bistra (Medenica, m 2,163), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini
* Celoica (Dobra Voda, m 2,062), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini
* Čvrsnica (m 2,238), Dinaridi, Bosnia na Herzegovina
* Deshat (Velivar, m 2,375), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Albania
* Dinara (Troglav, m 1,913; Dinara, m 1,831), Dinaridi, Kroatia - Bosnia na Herzegovina
* Galičica (Magaro, m 2,254), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Albania
* Hymettus (m 1,026), mashariki kwa Athens, Ugiriki
* Jakupica (Solunska Glava, m 2,540), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini
* Jablanica (Black Stone, m 2,257), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Albania
* Kopaonik (Pančićev vrh, m 2,017), Serbia
* Kozuf (Zelenbeg, m 2,171), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Ugiriki
* Mlima Korab (Golem Korab / Maja e Korabit, m 2,764), wa juu katika Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Albania
* Parnassus (m 2,460), Ugiriki
* Olympus (m 2,919), wa juu katika Ugiriki - makao ya miungu kadiri ya hadithi za Wagiriki  
* Nidze (m 2,521), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Ugiriki
* Orjen (m 1,894), wa juu katika Montenegro
* Osogovo (Ruen, m 2,251), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini na Bulgaria
* Panakaiko (m 1,926), Peloponnese, mashariki kwa Patras, Ugiriki
* Pirin (Vihren, m 2,915), Bulgaria - wa tatu katika Balkani, baada ya Musala katika Bulgaria na Olympus katika Ugiriki
* Prokletije (m 2,694), Dinaridi, Albania, Montenegro
* Rodopi (Golyam Perelik, m 2,191), Bulgaria, Ugiriki
* Rila (Musala, m 2,925), wa juu katika Bulgaria na Balkani kwa jumla
* Sakar (Vishegrad, m 895), Bulgaria
* Stogovo (Golem Rid, m 2,278), Jamhuri ya Masedonia Kaskazini
* Mlima Sar (m 2,747), Serbia na Albania na Jamhuri ya Masedonia Kaskazini
* Smolikas (m 2,640), Ugiriki
* Vitosha (Cherni vrah, m 2,290) Bulgaria
* Zlatibor (Tornik, m 1,496; Čigota, m 1,422), Serbia

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Milima ya Ulaya
Jamii:Balkani
Orodha ya milima ya Karpati

Hii **Orodha ya milima ya Karpati** inataja baadhi yake tu.

* Gerlachovský štít (m 2,655) - kilele cha juu kabisa katika milima ya Tatra Slovakia 
* Vârful Moldoveanu (m 2,544) - kilele cha juu kabisa katika Milima Făgăraş Kusini mwa Karpati, Romania 
* Hoverla (m 2,061) - kilele cha juu Chornohora, katika Karpati ya Mashariki, Ukraine 
* Kékes (m 1,014) - kilele cha juu Mátra, Hungaria

Jamii:Karpati
Jamii:Milima ya Ulaya
Jamii:Orodha za kijiografia
Orodha ya milima ya Kaukazi

Hii orodha ya milima ya Kaukazi inataja baadhi yake tu.

* Mlima Elbrus (m 5,642), Urusi  - mlima wa juu kabisa katika Ulaya
* Dykh-Tau (m 5,205), Urusi - mlima mkubwa wa pili katika Kaukazi
* Shkhara (m 5,201), Georgia - mlima mkubwa wa tatu katika Kaukazi
* Koshtan-Tau (m 5,152), Urusi
* Janga (Jangi-Tau) (m 5,059), Georgia
* Mlima Kazbek (m 5,033) - mlima mkubwa wa tatu katika Georgia
* Ushba (m 4,710), Georgia - kilele mashuhuri
* Bazardüzü (m 4,485), kilele cha juu katika Azerbaijan

## Tanbihi
Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Milima ya Ulaya
Jamii:Milima ya Asia
Jamii:Kaukazi
Mlima Ventoux

right|thumb|Mlima Ventoux upande wa Kaskazini
'''''' ni mlima ulioko Ufaransa, wenye kimo cha mita 1,909. 

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Ulaya
Orodha ya waigizaji wa filamu

Hii **orodha ya waigizaji maarufu** inataja baadhi yao tu.

## Wanaume 
* Humphrey Bogart
* Marlon Brando
* Jim Carrey
* Charlie Chaplin
* Robert De Niro
* Johnny Depp
* Eddie Murphy
* Christopher Walken
* Tom Hanks
* Dustin Hoffman
* John Travolta
* Orlando Bloom
* Paul Newman
* Jack Nicholson
* Al Pacino
* Sylvester Stallone
* Robin Williams
* John Wayne
* Will Smith

## Wanawake 
* Kathy Bates
* Doris Day
* Judi Dench
* Dakota Fanning
* Jodie Foster
* Audrey Hepburn
* Keira Knightley
* Katharine Hepburn
* Angelina Jolie
* Nicole Kidman
* Vivien Leigh
* Marilyn Monroe
* AnnaSophia Robb
* Julia Roberts
* Meryl Streep
* Reese Witherspoon
* Renée Zellweger

Jamii:Orodha za watu
Jamii:Filamu
Mapokeo ya Mitume

**Mapokeo ya Mitume** ndiyo yale yote ambayo Yesu aliwakabidhi Mitume wake, na kwa uwezo wa Roho Mtakatifu yatadumu hata mwisho wa dunia katika mafundisho, liturujia na maisha ya Kanisa. 

## Msingi katika Agano Jipya
“Nawasifu, kwa sababu mmenikumbuka katika mambo yote, nanyi mmeyashika yale mapokeo vilevile kama nilivyowatolea… Kwa maana naliwatolea ninyi hapo mwanzo yale niliyoyapokea mimi mwenyewe” (1Kor 11:2; 15:3). 

“Ilinde ile amana nzuri kwa Roho Mtakatifu akaaye ndani yetu… Mambo yale uliyoyasikia kwangu mbele ya mashahidi wengi, hayo uwakabidhi watu waaminifu watakaofaa kuwafundisha na wengine” (2Tim 1:14; 2:2). Tukikata huo mnyororo wa mapokeo, hata kama ni kwa kisingizio cha kushikilia Biblia, tunaachana na asili ya Kanisa. “Basi, ndugu, simameni imara, mkayashike mapokeo mliyofundishwa, ama kwa maneno, ama kwa waraka wetu… Ndugu, twawaagiza katika jina la Bwana Yesu Kristo, jitengeni nafsi zenu na kila ndugu aendaye bila utaratibu, wala si kwa kufuata mapokeo mliyoyapokea kwetu” (2Thes 2:15; 3:6).

Jamii:Teolojia
Orodha ya milima ya Meksiko

Hii **orodha ya milima ya Meksiko** inataja baadhi yake tu.

* Pico de Orizaba au "Citlaltépetl" (m 5,636) - Puebla (jimbo) / Veracruz (jimbo), wa juu katika Meksiko
* Popocatepetl (m 5,465) - Mexico (jimbo) 
* Iztaccíhuatl au "White Mama" au "Sleeping Woman" (m 5,286) - México (jimbo) / Puebla (jimbo) 
* Sierra Negra (m 4,640) - Puebla (jimbo)
* Nevado de Toluca au "Xinantecatl" (m 4,577) - Mexico (jimbo) 
* La Malinche au "Matlalcueitl" (m 4,462) - Tlaxcala (jimbo) / Puebla (jimbo) 
* Naupa-Tecutépetl au "Nauhcampatépetl" (m 4,282) - Veracruz (jimbo)
* Tlalocatepetl au "Mlima Tlaloc" (m 4,151) - Mexico (jimbo) 
* Tacana (m 4,110) - Chiapas / Guatemala
* Telapon (m 4,081) - Mexico  (jimbo) 
* La Cruz del Cerro Marques (m 3,931) - Mexico City
* Holotepec (m 3,930) - Mexico (jimbo)
* Yeloxochtl (m 3,919) - Mexico (jimbo) 
* Pico del Águila (m 3,894) - Mexico City
* Volcán de Fuego de Colima au "Nevado de Colima" (m 3,820) - Jalisco / Colima (jimbo)
* La Martha (m 3,706) - Coahuila / Nuevo León 
* Cerro del Potosí (m 3,700) - Nuevo León
* La Viga (m 3,600) - Coahuila
* El Coahuilón (m 3,500) - Coahuila / Nuevo León 
* Chichinautzin (m 3,450) - México (jimbo) / Morelos
* Cerro Las Nieves (m 3,360) - Coahuila
* Parícutin au "Parangaricutirimicuaro" (m 3,170) - Michoacán
* Los Humeros (m 3,150) - Puebla (jimbo)
* Ololica (m 3,120) - Morelos
* Amealco (m 3,040) - Querétaro (jimbo)
* La Primavera (m 3,030) - Jalisco
* Cerro del Garbanzo (m 3,000) - Durango (jimbo)
* Volcán de Tequila (m 3,000) - Jalisco
* La Calle (m 2,905) - Nuevo León
* Tetlalmanche (m 2,700) - Mexico City
* Cerro de la Estrella (m 2,613) - Mexico City
* Pena de Bernal (m 2,515) - Querétaro (jimbo)
* Sangagüey (m 2,353) - Nayarit
* Ceboruco au "Volcan de Ahuacatlán" (m 2,280) - Nayarit
* Tres Virgenes (m 2,054) - Baja California Sur
* Pico Cuauhtémoc (m 2,020) - Nuevo León
* Tepetiltic (m 2,020) - Nayarit
* Jahuey (m 2,000) - Durango (jimbo)
* Pico Perico (m 1,980) - Nuevo León
* Pico Piramide (m 1,960) - Nuevo León
* Pico Everest (m 1,960) - Nuevo León
* La Grande Mota (m 1,880) - Nuevo León
* El Jorullo (m 1,820) - Michoacán
* Matacanes (m 1,800) - Nuevo León
* Volcan San Martín Tuxtla (m 1,650 - 1,700) - Veracruz (jimbo)
* Sierra Pinacate (m 1,200) - Sonora (jimbo)
* Volcan de San Quintín (m 1,200) - Baja California (jimbo)
* El Chichón (m 1,150) - Chiapas
* Evermann (m 1,050) - Islas Revillagigedo

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Milima ya Mexiko
Jamii:Milima
Viza

[300px|thumb|Viza ya [Marekani.]]
**Viza** (kutoka Kiingereza "visa") ni kibali cha kumruhusu mwenye pasipoti kuingia na kukaa katika nchi geni kwa muda maalum.

## Jina
Asili ya neno iko katika lugha ya Kilatini ambapo "visum" inamaanisha "imeangaliwa" kwa maana ya kwamba afisa wa serikali ya nchi geni aliona kitambulisho cha mtu na amekubali safari yake. Kiingereza "visa" ni umbo tofauti la Kilatini hiki.

## Umbo la viza
Kwa kawaida viza ni mhuri maalum uliogongwa katika pasipoti. Siku hizi nchi mbalimbali hutumia karatasi za kubandikia katika pasipoti kwa gundi zikilenga kuepukana na mihuri bandia. Nchi chache hutumia viza elektroniki ambako kibali kipo kwenye kompyuta tu, hakionekani tena katika pasipoti.

Viza hutolewa na ubalozi wa nchi kwa kawaida pamoja na malipo ya ada. Inataja aina ya ziara kama ni ya kitalii, ya kibiashara au kwa madhumuni maalum pamoja na muda. Nchi nyingi hutoa vibali kwa miezi mitatu.

## Marejeo 
Jamii:mahusiano ya kimataifa

Jamii:sheria
Ommy Dimpoz

**Ommy Dimpoz** (jina la kuzaliwa: **Omary Faraji Nyembo**; amezaliwa 12 Septemba 1987) ni mwimbaji wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania. Ommy alianza kuvuma kwa wimbo wake wa Nai Nai aliomshirikisha Ali Kiba, Baadaye, Mama alioshirikishwa na Christian Bella, Me and You alioshirikishwa na Vanessa Mdee, Utamu alioshirikishwa na Dully Sykes, Hello Baby alioshirikishwa na Avril kutoka Kenya, Cheche, Achia Body, Tupogo, Ndagushima, Wanjera na Kajiandae. Ommy Dimpoz ni msanii mwenye masihara na maneno mengi ya kuchekesha. Sawa na Rayvanny wa WCB. Ommy ni moja kati ya wasanii ambao wanajali sana faragha za maisha yao. 

Awali mwaka 2016 kulikuwa na gumzo kubwa baada ya Nay wa Mitego kumwimba vibaya Ommy kwenye wimbo wake na kumshutumu kama shoga. Baadaye Ommy akajibu kwa kuonesha picha ya demu wake na ikaja kugundulika kuwa Nay wa Mitego ana kibamia. Ommy ni Afisa Mtendaji Mkuu wa Pozi kwa Pozi Entertainment ambayo meneja wake (Mubenga) aliachia ngazi mwaka wa 2016. Tangu wimbo wa Cheche (2017), amekuwa chini ya lebo ya Rockstar4000 ambayo iko chini ya Ali Kiba.

Mwaka wa 2018, ulikuwa mgumu sana kwa Ommy Dimpoz. Afya yake ilitetereka sana baada ya kufanyiwa vipimo Tanzania na kuonekana ana kansa. Lakini baada ya kwenda Kenya kwa moja ya marafiki zake wanaofanya kazi pamoja katika muziki ili kufanyiwa uchunguzi zaidi, napo daktari wa huko alipendekeza apelekwe Afrika Kusini kwa uchunguzi zaidi. Akiwa Afrika Kusini aligundulika kama ana tatizo katika njia kuu ya kupitishia chakula. Daktari wa Afrika Kusini walitengeneza njia mpya ya kupitishia chakula badala ya ile njia ya asili. Ili kufanikisha hili, ilibidi utumbo uvutwe juu. Hivyo kina cha tumbo kimepungua kutoka hali ya umbo halisi. Hata uwezo wa kula umepungua, akila anashiba mapema sana tofauti na watu ambao hawajafanyiwa upasuaji huu. Kabla ya upasuaji, Ommy alilamikia sana kukosa pumzi, sauti kuwa chini na kadhalika. Hali halisi alifanyiwa upasuaji wa koromeo. Hali ambayo ilisababishwa na sumu iliyowekwa kwenye chakula. Ommy hajui ni wapi alifanyiwa hivyo. 

## Mafanikio
Mwaka 2014, Ommy Dimpoz aliachia wimbo *Me and You* ambao ulimpa mafanikio makubwa na kumtambulisha zaidi katika tasnia ya muziki. Wimbo huo ulimshirikisha Vanessa Mdee, ambaye pia alijulikana zaidi kupitia kazi hiyo.

Katika harakati zake za kimuziki, Ommy Dimpoz amefanikiwa kufanya matamasha na kushirikiana na wasanii wakubwa, na hivyo kujijengea jina kubwa katika muziki wa Bongo Flava. Pia, amekuwa akihudhuria matukio makubwa ya kimataifa, kama vile michezo ya NBA All-Star, ambayo alialikwa rasmi kuhudhuria mjini Chicago, Marekani. 

Mafanikio yake yamechangiwa na kujituma, kutumia fursa zilizopo, na kushirikiana na wasanii wengine katika tasnia ya muziki.

Kwa mfano, alizindua albamu yake mbele ya Rais mstaafu Jakaya Kikwete, ambaye alimsifia kwa mafanikio yake katika muziki. 

Hivi karibuni, Ommy Dimpoz amekuwa akitoa nyimbo mpya na kuendelea kujitokeza katika matukio mbalimbali ya muziki, akionyesha kuwa bado ana nafasi kubwa katika tasnia ya muziki wa Tanzania.

## Marejeo
Jamii:Muziki wa kizazi kipya
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jux

**Juma Mussa** (anajulikana kwa jina la kisanii **Jux**; amezaliwa 1 Septemba, 1989) ni mwimbaji wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania. Ana asili mchanganyiko kutoka Lindi na Morogoro.

Jux alianza kuvuma kwa nyimbo zake za Nimedata, Mwambie, Uzuri Wako, Nitasubiri, Sisikii, Juu na Utaniua. 

Jux ni msanii wa R&B aliyefanya video zake nyingi nchi za nje kushinda wasanii wengi wa R&B nchini Tanzania. 

Aliwahi kuwa na mahusiano ya kimapenzi na Vanessa Mdee uliodumu kwa miaka takribani 7. Kwa sasa mwanamuziki Jux ana mahusinano na Priscilla Ojo ambaye ni mwanamitindo, mwigizaji na msawishi maarufu kutoka Nigeria.

## Mafanikio
Tuzo ya Best collaboration Of The Year Akiwa Amshirikisha Msanii Diamond Platnumz kupitia nyimbo ya Enjoy.

## Marejeo
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Pasipoti

**Pasipoti** (kwa Kiingereza *passport*) ni hati rasmi ambayo kwa kawaida inatolewa na serikali ya nchi na kumtambulisha mtu kama raia anayeruhusiwa kutoka na kurudi nchini. Ni hati muhimu kwa watu wanaovuka mipaka ya nchi.

Pasipoti ni mali ya nchi inayoitoa. Huwa na picha, jina na sahihi ya mtu aliyetolewa, pamoja na tarehe na mahali pa kuzaliwa kwake. Kuna nchi zinazoingiza pia habari za kimaumbile zinazofichwa kielektroniki.

Kati ya aina mbalimbali za pasipoti kuna
*pasipoti ya kawaida
*pasipoti ya kidiplomasia, inayotolewa hasa kwa watumishi waliopo kwenye balozi za nchi
*pasipoti rasmi inayotolewa kwa watu wengine waliotumwa na serikali au kwa niaba ya serikali ya nchi yao bila ya kuwa na hali ya kidiplomasia.
Jamii:mahusiano ya kimataifa
Bafu

thumb|Bafu ya kisasa iliyo na choo.
**Bafu** (pia **maliwato**) ni chumba kilichotengwa cha kuogea ambacho walau huwa na beseni au karai la kuogea. Huenda bafu ikawa ndani ya nyumba kunakokaa watu au hata nje kando ya nyumba ile. Katika nyumba za kisasa, bafu huambatanishwa na choo. Katika jamii ya Kiamerika, neno bafu huashiria mahala pa kukogea na pia kutabawali. Kwa hivyo, mabafu yao huwa na choo ndani.

Neno hili, pamoja na neno hamamu, linaweza kutaja pia jengo lenye beseni kubwa la kuogelea kwa umma wa watu wengi au watu kuoga. Kihistoria kuwepo kwa bafu au hamamu za kijamii kulikuwa taasisi muhimu kwa afya ya umma. Katika mazingira ambako teknolojia haikuwa bado na uwezo ya kupeleka maji na nishati katika kila nyumba, bafu au hamamu za umma ziliwapa watu wengi nafasi ya kujisafisha na hivyo kupunguza nafasi za kusambaa kwa magonjwa yanayotegemea uchafu. 

## Historia ya bafu 
Katika historia za jamii nyingi, kukoga hakukufanywa na mtu akiwa peke yake. Watu walioga wakiwa pamoja. Hata leo, tendo la kukoga kwa pamoja bado lafanywa katika nchi kama Japani na Uturuki ambako bafu huwa kubwa na watu huingia kukoga wote pamoja. Bafu la kwanzal ilionekana miaka ya 3000 kabla ya ujio wa Yesu Kristo. 

Bafu lilikuwa na umuhimu sana katika dini maana ukienda kukoga, ilikuwa na maana kwamba umeoga mwili na pia roho yako kwa ndani .

## Vifaa vya bafuni 
thumb
Ndani ya bafu utapata taulo ya kujipangusia baada ya kukoga. Pia utapata sabuni ya kuogea, mafuta ya kujipaka na pia katika mabafu mengine kuna pahala pa kuning'iniza nguo za ndani ili zikauke baada ya kuzifua.

Kuna beseni au karai la kuogea, mifereji ya maji. Mabafu ya leo huwa na mfereji ulio juu, hivi kwamba mtu anaweza kuoga kwa maji yanayunyuka kutoka juu.

Bafu pia huwa na stima ili kwamba uweze kutumia maji moto unapokoga.

## Shawa za juu na zinazobebwa 
Hivi majuzi, kumekuwa na mifereji inayokuwa juu hivi kwamba unapokoga, maji yatiririka kutoka juu. Shawa nyingi kama hizi hutumia kawi ya stima. 

Kwa wanaopenda kukita kambi maeneo mbali mbali, kuna shawa zinazoweza kubebwa kutoka mahali pamoja hadi kwingine

## Samani katika bafu 
thumb
Bafu za kisasa huwa na samani kama vile kabineti za kuwekea vitu vya kukoga, nyembe za kunyoa nywele pamoja na dawa. Utapata kuwa kuna rafu za kuwekea tauli baada ya kuzifunga vizuri. Kuna nyinginezo zenye wadirobu ya kuwekea nguo.

## Shawa ya bideti kwa Waislamu 
Bafu za Waislamu huwa na kifereji kinachoitwa bideti ambacho humwezesha Mwislamu kukoga na kusafisha makalio baada ya kutumia choo kwa haja kubwa. Bideti ni kifereji hiki ambacho huweza kushikwa kwa mkono kama tu kile kinyunyizi cha jikoni cha kusafisha vyombo. Bideti hii hushikwa kwa mkono na kuelekezwa kwa makalio haswa mtu asipotumia kijikaratasi chepesi (tishu) kujifutia. Bafu zilizo na bideti zimeshamiri katika mataifa kama Misri, Uchina, Pakistani, Uarabuni, Malaysia na Vietinamu.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
Jamii:Utamaduni
Jamii:Usafi
Jamii:Majengo
Uislamu nchini Azerbaijan

'''''' ni moja ya dini zinazofuatwa nchini humo. Idadi ya wafuasi wake ni zaidi ya asimilia 96 ya idadi ya wakazi wote nchini humo.
## Marejeo
Jamii:Uislamu nchini Azerbaijan
Azerbaijan
Azerbaijan
Uislamu nchini Bangladesh

'''''' ni dini kubwa na rasmi nchini Bangladesh. Ina Waislamu wapatao milioni 146, inaifanya kuwa nchi ya nne duniani kwa wingi wa Waislamu baada ya  Indonesia, Pakistan, na India.

## Marejeo
Jamii:Uislamu nchini Bangladesh
Bangladesh
Bangladesh
Uislamu nchini Bhutan

'''''' ni dini ndogo mno nchini Bhutan. Imekadiriwa kuwa ni asilimia 0.2 ya Waislamu wote wanaoishi nchini humo. Dini kuu ni Ubudha.
## Marejeo
Jamii:Uislamu nchini Bhutan
Bhutan
Bhutan
Uislamu nchini Eritrea

**Uislamu nchini Eritrea** ni dini ya pili kwa wingi wa waumini ambayo inafuatwa sana baada ya Ukristo ikiwa na asilimia 36-48 za wakazi wote. 

## Historia 
Imani hiyo iliwasili nchini Eritrea mapema sana, muda mfupi baada ya Hijira.

## Tazama pia 
*Uislamu kwa nchi

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* The Muslim-Christian War (1528-1560) 
* Ethiopian History and Civilization 

## Jisomee 
* Jon Abbink, "An Historical-Anthropological Approach to Islam in Ethiopia: Issues of Identity and Politics", *Journal of African Cultural Studies*http://www.jstor.org/stable/1771876, 11 (1998), pp.&nbsp;109–124
* Dickson, David, "Political Islam in Sub-Saharan Africa: The Need for a new Research and Diplomatic Agenda" , United States Institute of Peace, Special Report 140, May 2005.

Jamii:Dini nchini Eritrea
Antonio Meucci

**Antonio Meucci** (Firenze, Italia, 13 Aprili 1808 – New York, Marekani, 18 Oktoba 1889) alikuwa Mwitalia aliyeanzisha matumizi ya simu toka mwaka 1871 huko Marekani, kabla ya Alexander Graham Bell kujitambulisha serikalini mwaka 1876 kamwa mgunduzi wa njia hiyo ya mawasilianoanga.

Jamii:Wanafizikia wa Italia
Jamii:Wavumbuzi
Namba za simu Tanzania

**Namba za simu nchini Tanzania** zinatolewa chini ya kanuni za Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania (Tanzania Communication Regulatory Authority - TCRA).  

Mamlaka hii inatoa laiseni kwa ajili ya makampuni ya huduma za mawasiliano pamoja na simu na intaneti. Kanuni zake zinatawala fomati za namba za simu.

## Fomati za namba
Simu ya waya (ya kawaida) ndani ya mtandao wa kieneo hupigwa kwa namba yake pekee. Kama iko katika eneo tofauti ni lazima kutangulia namba ya eneo, mfano kwa Dar es Salaam 022 au kwa Dodoma 026. Mfano simu namba 667788  ya Dar es Salaam inafikiwa kutoka mikoani kwa 022 667788.

Simu za mkononi hupatikana kila wakati kupitia namba za mitandao ya makampuni kwa namba kama 0624112233. 

Kupiga namba nje ya nchi inahitaji namba ya kimataifa. Namba za kimataifa hutanguliwa kwa 00 au alama ya +. Ile sifuri ya namba ya eneo inaachwa hapa. Kupiga namba ya Tanzania kutoka nje inatanguliwa kwa 00255 inayofuatwa na namba ya eneo au mtandao bila sifuri. 
*Kupiga namba ya kawaida ya juu kutoka ng'ambo ni +255 (sawa na 00255) 22 667788.
*Kupiga namba ya juu kutoka ng'ambo ni lazima kutumia +255 (sawa na 00255) 624 11 22 33.

## Namba za kieneo katika Tanzania
Kwa mawasiliano ndani ya Tanzania namba za kieneo hutanguliwa na "0". Kufikia simu kutoka nje ya nchi kuna namba ya kimataifa 00255 (sawa na +255) inayofuatiliwa na namba ya kieneo bila 0 na namba ya simu.

## Namba za simu za mkononi
Namba hizi huanza kwa 6 au 7 na kuwa na tarakimu 9 (bila sifuri). 

## Historia
Tanzania, Kenya na Uganda zilirithi mtandao wa simu wa pamoja kutoka enzi za ukoloni. Kwa hiyo mawasiliano kati ya Dar es Salaam na Nairobi au Kampala hazikuwa simu za kimataifa. Kulikuwa na mfumo na namba za kieneo kwa Afrika ya Mashariki yote iliyotawaliwa na huduma ya posta ya pamoja iliyoitwa East African Posts and Telecommunications Administration. Mtandao huu wa pamoja uliendelea hata baada ya kuporomoka kwa Jumuiya ya Afrika Mashariki lakini baadaye shirika za posta zilianza na mipango ya pekee katika kila nchi. Tanzania ilitoka katika mfumo wa pamoja mwaka 1999. Lakini hadi sasa si lazima kutumia namba ya kimataifa inatosha kutumia namba za pekee za kikanda: kupiga simu Kenya ni 005 badala ya 00254, kupiga simu Uganda ni 006 badala ya 00256. Tanzania inafikiwa kwa 007 si lazima kutumia 00255.

## Tanbihi
Jamii:Mawasiliano
Jamii:Mawasiliano Tanzania
Uislamu nchini Brunei

'''''' ni dini rasmi nchini  Brunei. Takriban asilimia 67 ya jumla ya wakazi ni Waislamu wanaofuata  Sunni. 
## Marejeo
Jamii:Uislamu nchini Brunei
Brunei
Brunei
Karakana

thumb|Karakana ya gari
**Karakana** ni chumba cha kuweka magari wakati hayatumiki. Neno hili pia laweza kutumika kumaanisha mahala magari hutengenezewa wakati yana shida fulani. Neno la Kiingereza la karakana ni garage.

Karakana za nyumbani huenda zikawa zimeambatanishwa na chumba cha kukaa au kikawa ni chumba kilicho kando ya chumba kinachoishiwa na watu. Kwa kawaida, karakana huwa na lango kubwa ili kuwezesha gari kuingia au hata kutoka kwa urahisi. Lango hili kwa kawaida hufunguka kwa juu.

Kwa kawaida, karakana huwa na nafasi ya kuhifadhi gari moja, mbili au hata tatu kulingana na zile alizonazo mwenye karakana. Karakana husaidia kwa kuhifadhi gari lisiharibike kwa kunyeshewa, kupatwa na jua kali na pia kuibwa.

Kufuli za karakana huweza kufunguliwa bila kutumia ufunguo wa kawaida. Kufuli hizi hufunguliwa kwa kubofya nambari kwa kibodi au hata kwa kutumia rimoti. Nambari hizi huwa kama nywila ambazo mwenye karakana huhakikisha hazijulikani na wengine. Maana ya kutokuwa na ufunguo wa kawaida ni kwamba mwenyewe aweze kuingia kwa urahisi bila hata kutoka katika gari lenyewe.

Jamii:Majengo
Vladimir Mkuu

wa Viktor Vasnetsov.]]
 inayoonyesha hali ilivyokuwa mwaka 1015 hivi.]]
**Vladimir Mkuu** (958 hivi – 15 Julai 1015) alikuwa mtemi wa Kiev na Novgorod kuanzia mwaka 980 hadi kifo chake.

Mwaka 988 alipokea ubatizo kutoka kwa mapadre wa Kanisa la Bizanti uliofuatwa na ubatizo wa familia na wananchi wa utemi wake aliojitahidi kwa nguvu zote kuwaleta kwenye imani ya Kikristo . 

Tukio hilo liliathiri moja kwa moja utamaduni wa Urusi, Ukraina na Belarus pamoja na historia yote iliyofuata, kwa kuwa Kanisa la Kiorthodoksi liliendelea kuwa dini rasmi katika milki za Kirusi hadi Mapinduzi ya Urusi ya 1917. 

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Velychenko, Stephen, How Valdamarr Sveinaldsson got to Moscow (krytyka.com), 9 November 2015.

Jamii:Watawala wa Urusi
Jamii:Watakatifu wa Ukraine
Jamii:Watakatifu wa Urusi
Nyumbanitu

**Nyumbanitu** na msitu unaopatikana katika kijiji cha Mlevela, kata ya Mdandu, Wilaya ya Wanging'ombe, ni Km 15 kutoka Njombe mjini. 

Jina "Nyumbanitu" ni muunganiko wa maneno mawili; nyumba na nitu. Neno "Nitu" manaa yake ni Giza au Nyeusi. Hivyo Nyumbanitu maana yake ni nyumba yenye giza au nyumba nyeusi.

Nyumbanitu si nyumba, kama lilivyo neno lenyewe, bali ni *msitu mdogo*, wenye ukubwa wa hekta mbili na nusu (2.5) tu, lakini una mambo ya kustaajabisha. Kuna watu ambao huenda Nyumbanitu kuomba mizimu iwape baraka katika mambo yao. Kuna ambao huenda kuchuma dawa, wengine huenda kujifunza mila na desturi za mahali hapo ambazo pengine zinahusiana na ushirikina n.k. 

Vivutio vingine ni kama vile makaburi ya mashujaa wa Kibena, mawe ya ajabu, majengo ya kale ya Wajerumani, maporomoko ya maji ya Luhaji, mashamba makubwa ya chai n.k.

## Marejeo ya Nje
*Msitu wa Nyumbanitu wenye simulizi za Maajabu, Tumaini Msowoya in Mwananchi newspaper, 29 August 2016, lookup April 2018
*Xenoperdix udzungwensis, IUCN redlist, lookup April 2018]
* Stanley Elias, Inside Nyumbanitu: Reinterpretation of forest embedded folklores of Wabena in Njombe; published in: Journal of humanities and cultures studies, Vol.3, No.1, 22 January 2018 (NYUMBANITU TRADITIONAL FOREST REINTERPRETATION OF FOREST EMBEDDED FOLKLORES OF WABENA IN NJOMBE)

## Tovuti za nje
Filamu kuhusu Nyumbanitu kwenye Youtube,imeangaliwa April 2018

Jamii:Wilaya ya Wanging'ombe
Toharani

na purgatorio ya moto. Mchoro wa Hannibal Carracci.]]
**Toharani** (pia **Purgatorio**) kadiri ya imani ya Kanisa Katoliki ni hali ya muda ambayo huruma ya Mungu inawatakasa marehemu waliofariki dunia katika urafiki naye lakini bila usafi kamili unaotakiwa kwa kuingia mbinguni. 

Sisi tuliobaki duniani tunaweza kuharakisha utakaso wao kwa kumtolea Mungu sala na sadaka, hasa ekaristi. Yuda Mmakabayo “alichanga fedha kwa kila mtu jumla drakma elfu mbili, akazipeleka Yerusalemu kutoa sadaka ya dhambi. Kwa kufanya hivi alitenda vema na kwa haki, kwa kuwa aliukumbuka ufufuo wa wafu. Maana kama asingalitumaini ya kuwa wale waliokufa watafufuka, ingalikuwa kazi bure isiyo na maana kuwaombea wafu. Lakini kwa kuwa aliufikiri utukufu wa thawabu waliowekewa wale wafao katika utauwa, wazo lake lilikuwa takatifu na la kicho. Ndiyo sababu alifanya upatanisho kwa wafu ili wafunguliwe dhambi zao” (2Mak 12:43-46). 

Imani hiyohiyo iliongoza Wakristo wa kwanza kuwafanyia marehemu ibada ambayo haieleweki vizuri, lakini hailaumiwi na Mtume Paulo: “Kama wafu hawafufuliwi kamwe, kwa nini kubatizwa kwa ajili yao?” (1Kor 15:29).

Jamii:Ukristo
Piton de la Fournaise

400px|thumb
'''''' ni volikano hai na safu ya milima ya kisiwa cha Reunion, katika bahari Hindi.

Urefu wake unafikia hadi mita 2,632 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Afrika

Jamii:Milima ya Ufaransa
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Bahari ya Hindi
Jamii:Volkeno
Milima Kaumajet

thumbnail|right|200px|Milima Kaumajet
'''''' ni safu ya milima ya Kanada.

Urefu wake katika mlima Brave unafikia hadi mita 4,265 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Kanada

Jamii:Milima ya Kanada
Jamii:Milima ya Amerika
Al-Shabaab

Kuhusu Al-Shabaab nchini Msumbiji tazama Ansar al-Sunna Msumbiji

 ya Al-Shabaab.]]
**Al-Shabaab** (kwa Kiarabu: **الشباب**, "Vijana"; kirefu: **حركة الشباب المجاهدين**, Ḥarakat ash-Shabāb al-Mujāhidīn; kifupisho: **HSM**; kwa Kisomali: Xarakada Mujaahidiinta Alshabaab; maana yake "Tapo la Vijana wa Jihad") ni kundi la Waislamu wenye itikadi kali lililoanzishwa nchini Somalia mwaka 2006 kutokana na Islamic Courts Union (ICU). 

Mwaka 2012 lilijiunga na Al-Qaeda..

Wanamgambo wa Al-Shabaab walikadiriwa kuwa 7,000 - 9,000 mwaka 2014, wakiwemo wageni wengi, hasa kutoka Yemen, Sudan, Kenya, Tanzania, Afghanistan, Saudi Arabia, Malaysia, Pakistan na Bangladesh.

Mwaka 2015 waliacha miji yote muhimu na kuendelea kutawala maneno machache ya vijijini tu.

Hata hivyo wanaendelea kupigana na wanaotazamwa nao kama maadui wa Uislamu hasa nchini Somalia, Kenya na Yemen. Kundi linaloitwa Al-Shabaab nchini Msumbiji lilianzishwa kwa njia tofauti, si tawi la Al-Shabaab wa Somalia.

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* Al-Shabab, Counter Extremism Project profile
* Al-Shabaab: How Great a Threat?: Hearing before the Committee on Foreign Affairs, House of Representatives, One Hundred Thirteenth Congress, First Session, October 3, 2013
Kisiwa cha Baffin

, Sam Ford Fjord]]

]]
]]
]]
**Kisiwa cha Baffin** (pia: **ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ**, **Qikiqtaaluk**) kiko Kanada, katika eneo la Nunavut.

Ndicho kisiwa kikubwa kuliko vyote vya nchi hiyo na cha tano duniani, ukiwa na km2 507,451.

Wakazi ni 11,000 hivi (2007).  

## Tazama pia
* Funguvisiwa la Aktiki

## Tanbihi
## Marejeo 
* Boas, Franz, and Ludger Müller-Wille. *Franz Boas Among the Inuit of Baffin Island, 1883–1884 Journals and Letters*. Toronto: University of Toronto Press, 1998. 
*Lee, Alastair. *Baffin Island: the Ascent of Mount Asgard*. London: Frances Lincoln, 2011. 
* Kuhnlein HV, R Soueida, and O Receveur. 1996. "Dietary Nutrient Profiles of Canadian Baffin Island Inuit Differ by Food Source, Season, and Age". *Journal of the American Dietetic Association*. 96, no. 2: 155–62.
* Matthiasson, John S. *Living on the Land Change Among the Inuit of Baffin Island*. Peterborough, Canada: Broadview Press, 1992. 
* Maxwell, Moreau S. *Archaeology of the Lake Harbour District, Baffin Island*. Mercury series. Ottawa: Archaeological Survey of Canada, National Museum of Man, National Museums of Canada, 1973.
* Sabo, George. *Long Term Adaptations Among Arctic Hunter-Gatherers A Case Study from Southern Baffin Island*. The Evolution of North American Indians. New York: Garland Pub, 1991. 
* Sergy, Gary A. *The Baffin Island Oil Spill Project*. Edmonton, Alta: Environment Canada, 1986.
* Stirling, Ian, Wendy Calvert, and Dennis Andriashek. *Population Ecology Studies of the Polar Bear in the Area of Southeastern Baffin Island*. [Ottawa]: Canadian Wildlife Service, 1980. 
* Utting, D. J. Report on ice-flow history, deglacial chronology, and surficial geology, Foxe Peninsula, southwest Baffin Island, Nunavut. [Ottawa]: Geological Survey of Canada, 2007. http://dsp-psd.pwgsc.gc.ca/collection%5F2007/nrcan-rncan/M44-2007-C2E.pdf . 

* Statistics Canada. 2017. Census Profile. 2016 Census. Statistics Canada Catalogue no. 98-316-X2016001. Ottawa. Released August 2, 2017. Retrieved on August 21, 2017. URL: http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E

## Viungo vya nje 
* Nunavut Tourism

Jamii:Nunavut

B
Kisiwa Vancouver

ya kisiwa.]]

**Kisiwa Vancouver** (kwa Kiingereza: **Vancouver Island**) kiko katika bahari ya Pasifiki, karibu sana na pwani ya Kanada. Ni sehemu ya British Columbia. Urefu unafikia km 460 na upana km 100,. Eneo lake lote ni km2 32134. 

Kilele cha juu ni mlima Golden Hinde wenye kimo cha m 2,195 juu ya usawa wa bahari.

Mwaka 2016 wakazi walikuwa 775,347. 

## Tanbihi
## Marejeo
* 

## Viungo vya nje
* Birds of Vancouver Island
* Great Seal of the crown colony of Vancouver Island
* Measuring crustal motions in coastal British Columbia with continuous GPS 
* BC Ministry of Transportation – Report on Fixed Link 
*Qualicum Beach Airport  on COPA's *Places to Fly* airport directory

V
Marashi

.]]
**Marashi** (kutoka kitenzi chenye asili ya Kiarabu "kurasha"; kwa Kiingereza "perfume") ni mchanganyiko wa mafuta na manukato yanayonukia vizuri ambayo hupulizwa au kupakwa katika mwili, nguo, viatu au hata nyumba. Marashi hufanya kunukia vizuri hata pahala palipokuwa pakinuka vibaya. 

Maandishi ya kale na yaliyovumbuliwa na wasomi wa akiolojia yaonyesha kwamba utumiaji wa marashi umekuwako kwa muda mrefu sana. 

Utumiaji wa marashi ya kisasa ulianza katika karne ya 19 baada ya kutengenezwa kwa vitu kama vanilin na coumarin.

## Historia ya marashi 
Utengenezaji wa marashi ulianzia nchini Mesopotamia na Misri na baadaye kuboreshwa katika nchi za Warumi na Persia. 

Mtengenezaji wa kwanza wa marashi yaaminika alikuwa mwanamke aliyebobea katika somo la Kemia. Kwa jina aliitwa Tapputi. Ametajwa katika maandishi ya kale ya Mesopotamia. Alitengeneza marashi kwa kuchanganya maua yaliyopondwapondwa, mafuta, calamus na manukato mengine. Mchanganyiko huo aliuchunga na kuuweka kwa muda.

## Utumizi wa marashi leo 
Marashi ya leo hutengenezwa kwa kutumia maua, asali, ngozi za miti pamoja na kemikali zilizotengenezwa katika maabara. 

Marashi hutumiwa kwa kupuliza miili kuondokana na harufu mbaya, kupuliza viatu shoe deodorizers ili yaache kunuka, pamoja na kupuliza kwa nyumba kama air fresheners.

## Tanbihi
## Marejeo
*Burr, Chandler (2004). "The Emperor of Scent: A True Story of Perfume and Obsession" *Random House Publishing*. 
*Edwards, Michael (1997). "Perfume Legends: French Feminine Fragrances". *Crescent House Publishing*. .
*Moran, Jan (2000). "Fabulous Fragrances II: A Guide to Prestige Perfumes for Women and Men". *Crescent House Publishing*. .
*Turin, Luca (2006). "The Secret of Scent". *Faber & Faber*. .
*Stamelman, Richard: "Perfume – Joy, Obsession, Scandal, Sin". *Rizzoli*. . A cultural history of fragrance from 1750 to the present day.
*Süskind, Patrick (2006). "Perfume: The Story of a Murderer". *Vintage Publishing* (English edition). . A novel of perfume, obsession and serial murder. Also released as a movie with same name in 2006.

## Viungo vya nje
* Synthetic No. 5 on natural and synthetic components
* Natural Perfumers Guild
* IFRA: International Fragrance Association
* The Fragrance Foundation "FiFi"
* The British Society of Perfumers 
* Perfume formulations 
* Institute for Art and Olfaction
* Scent Culture Institute 

Jamii:Utamaduni
Jamii:Kemia
Sawatch Range

thumbnail|right|200px|Mlima Sawatch Range 

'''''' ni safu ya milima ya Colorado (Marekani).

Urefu wake katika mlima Elbert unafikia hadi mita 4,401 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Marekani

Jamii:Milima ya Marekani
Jamii:Milima ya Amerika
Jamii:Colorado
Tupa (nyoka)

**Tupa** ni spishi za nyoka za jenasi *Gonionotophis* katika familia Lamprophiidae. Wamepewa jina hili kwa sababu mwili wao una umbo wa tupa yenye pande tatu.

Nyoka hawa ni wafupi hadi warefu kiasi, kati ya sm 30 na 160. Kichwa cha spishi ndefu kinafanana na kile cha kambare. Kwa kawaida rangi yao ni nyeusi, kijivu au kahawia. Tupa kusi anaweza kuwa na mlia mweupe mgongoni.

Tupa huenda polepole na kuwinda usiku. Hula amfibia na watambaachi, ikijumuisha hata nyoka wengine.

Nyoka hawa hawana sumu na kwa kawaida hawang'ati wakishikwa na watu.

## Spishi
* *Gonionotophis brussauxi*, Tupa Mdogo wa Mocquard (Mocquard's lesser file snake)
* *Gonionotophis capensis*, Tupa Kusi (Cape file snake)
* *Gonionotophis chanleri*, Tupa Kahawia (Unicolor file snake)
* *Gonionotophis crossi*, Tupa Magharibi (Crosse's file snake)
* *Gonionotophis egbensis*, Tupa wa Nijeria (Dunger's file snake)
* *Gonionotophis gabouensis*, Tupa wa Senegali (Gabou file snake)
* *Gonionotophis grantii*, Tupa Mdogo wa Grant (Savanna lesser file snake)
* *Gonionotophis guirali*, Tupa wa Mocquard (Mocquard's file snake)
* *Gonionotophis klingi*, Tupa wa Matchie (Matchie's African ground snake)
* *Gonionotophis laurenti*, Tupa wa Kongo (Laurent's file snake)
* *Gonionotophis nyassae*, Tupa Mdogo Mweusi (Black file snake)
* *Gonionotophis poensis*, Tupa-misitu Magharibi (Western forest file snake)
* *Gonionotophis savorgnani*, Tupa wa Gaboni (Congo file snake)
* *Gonionotophis stenophthalmus*, Tupa Macho-madogo (Small-eyed file snake)
* *Gonionotophis vernayi*, Tupa wa Angola (Angola file snake)

## Picha

Cape File Snake (Mehelya capensis) (7652075260).jpg|Tupa kusi

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Mlima Nebo (Utah)

'''''' ni mlima wa jimbo la Utah (Marekani).

## Tazama pia
* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Marekani

Jamii:Milima ya Amerika
Jamii:Milima ya Marekani
Jamii:Utah
Revillagigedo

ya funguvisiwa.]]

 za kisiwa San Benedicto.]]
**Revillagigedo** ni funguvisiwa lenye asili ya volikano katika bahari ya Pasifiki maarufu katika biolojia na ekolojia. 

Ni sehemu ya jimbo la Colima, lakini chini ya serikali kuu ya Meksiko.

Mnamo Julai 2016 Revillagigedo imeorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia, na mnamo Novemba 2017 imefanywa hifadhi ya taifa.

Eneo lote ni km2 157.81. Wakazi ni 50 hivi.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Contemporary report of José Camacho's sighting of Roca Partida and Clarion
Chakonokono

**Chakonokono** ni spishi za nyoka za jenasi *Duberria* katika familia Lamprophiidae. Wamepewa jina hili kwa sababu hula konokono.

Nyoka hawa ni wafupi. Majike yanaweza kufika sm 45 lakini urefu wa wastani ni sm 25 na 35. Kichwa ni kifupi sana na hata mkia ni mfupi wenye ncha kali. Kwa kawaida rangi yao ni kahawia na pengine wana mlia mweusi mbavuni. Kuna wengine weusi kabisa.

Chakonokono hukiakia mchana wakitafuta konokono. Konokono uchi huakiwa tu lakini wale wenye koa huvutwa kutoka koa ile kwanza.

Nyoka hawa hawana sumu na hawaihitaji kwa sababu wanakula konokono tu. Na hawang'ati wakishikwa na watu.

## Spishi
* *Duberria lutrix*, Chakonokono wa Kawaida (Common slug eater)
* *Duberria rhodesiana*, Chakonokono wa Zimbabwe (Zimbabwean slug eater)
* *Duberria shirana*, Chakonokono wa Shire (Shire slug eater)
* *Duberria variegata*, Chakonokono Madoa (Spotted slug eater)

## Picha

1 Slugeater - duberria lutrix - Cape Town 4.jpg|Chakonokono wa kawaida

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Chapanya

**Chapanya** ni spishi ya nyoka pekee ya jenasi *Pseudaspis* katika familia Lamprophiidae. Anaitwa jina hili kwa sababu hula panya.

Spishi hii ni mrefu kiasi, kwa wastani m 1-1.3 lakini hadi m 1.8. Kichwa ni kidogo chenye pua fupi na bapa. Waliokomaa wana rangi moja tu: machungwa, kahawia, kijivu au nyeusi. Wachanga wana rangi zilizoiva na mabaka meusi au kahawia.

Chapanya huwinda wagugunaji katika vishimo vyao. Kinyume na jina lake hukamata mafuko hasa. Lakini wachanga hula mijusi.

Nyoka huyu hana sumu. Akitishwa anatoa sauti ya kuchata na kududia mwili na kupiga mdomo ukifunguliwa kabisa. Lakini hang'ati sana.

## Picha

Juvenile Mole Snake (Pseudaspis cana) (6880943452).jpg|Chapanya mchanga

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Kayimit

'''''' ni visiwa pacha vya bahari ya Karibi karibu na Haiti.

Kisiwa kina eneo la kilometa mraba 45 na wakazi 18,000.

## Tanbihi
Jamii:Haiti

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Lilavach

'''''' ni kisiwa cha bahari ya Karibi karibu na Haiti.

Kisiwa kina eneo la kilometa mraba 52 na wakazi 15,000.

## Tanbihi
Jamii:Haiti

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Pedro Cays

'''''' ni visiwa vinne vidogo vya bahari ya Karibi karibu na Jamaika.

## Tanbihi
Jamii:Jamaika

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Jardines de la Reina

'''''' ni funguvisiwa la bahari ya Karibi kusini kwa Kuba.

## Tanbihi
Jamii:Kuba

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Canarreos

'''''' ni funguvisiwa la bahari ya Karibi kusini kwa Kuba.

Visiwa vyote ni kama 350 ambavyo kati yake kikubwa kabisa ni Isla de la Juventud.

## Tanbihi
Jamii:Kuba

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Isla de la Juventud

thumbnail|right|280px|Kisiwa cha Isla de la Juventud
'*** (zamani **Isla de Pinos*') ni kisiwa kikubwa kuliko vyote vya karibu na Kuba.

Kina eneo la kilometa mraba 2,419 na wakazi 86,420.

## Tanbihi
Jamii:Kuba

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Cayos Siete Hermanos

'''''' ni funguvisiwa la bahari ya Karibi karibu na Hispaniola. Ni sehemu ya Jamhuri ya Dominikana.

Visiwa vyote ni 7 na ndiyo maana ya jina "Ndugu Saba".

## Tanbihi
Jamii:Jamhuri ya Dominika

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Isla Beata

thumbnail|right|280px|Kisiwa cha Isla Beata
'''''' ni kisiwa cha bahari ya Karibi karibu na Hispaniola. Ni sehemu ya Jamhuri ya Dominikana.

Kina eneo la kilometa mraba 27 ila hakina wakazi.

## Tanbihi
Jamii:Jamhuri ya Dominika

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Sabana-Camaguey

'''''' ni funguvisiwa la bahari ya Karibi karibu na Kuba.

Visiwa vyote ni kama 2,517 vilivyozagaa katika eneo la kilometa mraba 75,000.

## Orodha
### Upande wa Sabana
*Cayo Piedras
*Cayo Cruz del Padre
*Cayo Blanco
*Cayo Cinco Leguas
*Cayo Ingles
*Cayo Falcones
*Cayo Megano
*Cayo Blanquizal
*Cayo Sotaviento
*Cayo Verde
*Cayo Hicacal
*Cayo La Vela
*Cayos de Pajonal
*Cayo Fragoso

### Upande wa Camagüey
*Cayo Frances
*Cayo Santa Maria
*Cayo Caiman Grande
*Jardines del Rey
**Cayo Guillermo
**Cayo Coco
**Cayo Judas
**Cayo Romano
**Cayo Paredon Grande
**Cayo Megano Grande
**Cayo Eusebio
**Cayo Cruz
**Cayo Guajaba
**Cayo Sabinal

## Tanbihi
Jamii:Kuba

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Monito

thumbnail|right|280px|Kisiwa cha Monito
'''''' ni kisiwa cha bahari ya Karibi karibu na Puerto Rico. Ni mali ya Marekani.

Kina eneo la kilometa mraba 0,147 na hakina wakazi.

## Tanbihi
Jamii:Puerto Rico

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Jardines del Rey

thumbnail|right|280px|Kisiwa cha Jardines del Rey
'''''' ni funguvisiwa la bahari ya Karibi karibu na Kuba.

## Tanbihi
Jamii:Kuba

Jamii:Amerika ya Kaskazini
Bujumbura Mjini

**Bujumbura Mjini** (kwa Kifaransa: **Bujumbura Mairie**) ni kati ya mikoa 18 ya Burundi. Inaundwa na uliokuwa mji mkuu wa nchi, Bujumbura. Wakazi ni 500,000 hivi.

## Historia
Iliundwa kwa kugawa Mkoa wa Bujumbura kati ya Bujumbura Mjini na Bujumbura Vijijini.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Burundi

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Map of Bujumbura in 2009, showing 13 communes

!

Jamii:Mkoa wa Bujumbura Mjini
Mkoa wa Kusini (Rwanda)

**Mkoa wa Kusini** (kwa Kinyarwanda: Intara y'amajyepfo) ni kati ya mikoa mitano ya Rwanda tangu mwaka 2006, ambapo ulianzishwa kwa kuunganisha mikoa ya Butare, Gikongoro na Gitarama. 

Kwa sasa linaundwa na wilaya 8: 
* Muhanga
* Kamonyi
* Nyanza
* Gisagara
* Huye
* Nyaruguru 
* Ruhango
* Nyamagabe

Makao makuu yako Busasamana, katika wilaya ya Nyanza, lakini miji mikubwa zaidi ni:
* Butare 
* Gitarama 
* Gikongoro

Wakazi ni 2,266,000.

Jamii:Mikoa ya Rwanda
Mkoa wa Kaskazini (Rwanda)

**Mkoa wa Kaskazini** (kwa Kinyarwanda: Intara y'Amajyaruguru) ni kati ya mikoa mitano ya Rwanda tangu mwaka 2006, ambapo ulianzishwa kwa kuunganisha mikoa ya Ruhengeri, Byumba na sehemu ya Kigali Vijijini. 

Kwa sasa linaundwa na wilaya 5: 
* Musanze
* Burera
* Gicumbi
* Rulindo
* Gakenke

Makao makuu yako Kinihira, katika wilaya ya Rulindo, lakini miji mikubwa zaidi ni:
* Byumba 
* Ruhengeri 

Wakazi ni 1,651,000.

Jamii:Mikoa ya Rwanda
Mkoa wa Mashariki (Rwanda)

**Mkoa wa Mashariki** (kwa Kinyarwanda: Intara y'Iburasirazuba) ni kati ya mikoa mitano ya Rwanda tangu mwaka 2006, ambapo ulianzishwa kwa kuunganisha mikoa ya Umutara, Kibungo na sehemu ya Kigali Vijijini na Byumba. 

Kwa sasa linaundwa na wilaya 7: 
* Nyagatare
* Gatsibo
* Kayonza
* Rwamagana
* Kirehe
* Ngoma
* Bugesera

Makao makuu yako Kigabiro, katika wilaya ya Rwamagana, lakini miji mikubwa zaidi ni:
* Kibungo 
* Nyamata 

Wakazi ni 2,141,000.

Jamii:Mikoa ya Rwanda
Mkoa wa Magharibi (Rwanda)

**Mkoa wa Magharibi** (kwa Kinyarwanda: Intara y'Iburengerazuba) ni kati ya mikoa mitano ya Rwanda tangu mwaka 2006, ambapo ulianzishwa kwa kuunganisha mikoa ya Cyangugu, Kibuye na Gisenyi.

Kwa sasa linaundwa na wilaya 7: 
* Rusizi
* Nyamasheke
* Karongi
* Rutsiro
* Ngororero
* Rubavu 
* Nyabihu

Makao makuu yako Bwishyura, katika wilaya ya Karongi, lakini miji mikubwa zaidi ni:
* Cyangugu
* Kibuye
* Gisenyi

Wakazi ni 2,008,000.

Jamii:Mikoa ya Rwanda
Mkoa wa Kati (Uganda)

[thumb|[Ramani.]]
**Mkoa wa Kati** (kwa Kiingereza: **Central Region**) ni kati ya mikoa minne ya Uganda na eneo lake ni sawa na Ufalme wa Buganda. 

Kwa sasa unaundwa na wilaya 24.

Makao makuu yako Kampala.

Wakazi ni 9,529,227.

## Wilaya 
; mkoa wa Kati una rangi nyekundu.]]

## Tanbihi
Jamii:Mikoa ya Uganda
Mkoa wa Mashariki (Uganda)

[thumb|[Ramani.]]
; mkoa wa Mashariki una rangi ya kijani.]]
**Mkoa wa Mashariki** (kwa Kiingereza: Eastern Region) ni kati ya mikoa minne ya Uganda. 

Kwa sasa linaundwa na wilaya 32.

Makao makuu yako Jinja.

Wakazi ni 9,042,422.

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Uganda
Mkoa wa Magharibi (Uganda)

[thumb|[Ramani.]]
; mkoa wa Magharibi una rangi ya buluu.]]
**Mkoa wa Magharibi** (kwa Kiingereza: Western Region) ni kati ya mikoa minne ya Uganda. 

Kwa sasa linaundwa na wilaya 26.

Makao makuu yako Mbarara.

Wakazi ni 8,874,862.

## Marejeo 
Jamii:Mikoa ya Uganda
Bujumbura Vijijini

**Bujumbura Vijijini** (kwa Kifaransa: **Bujumbura Rural**) ni kati ya mikoa 18 ya Burundi. 

Eneo lake linazunguka mkoa wa uliokuwa mji mkuu wa nchi, Bujumbura. Wakazi wamezidi 550,000.

## Historia
Iliundwa kwa kugawa Mkoa wa Bujumbura kati ya Bujumbura Mjini na Bujumbura Vijijini.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Burundi

## Tanbihi
!

Jamii:Mkoa wa Bujumbura Vijijini
Mkoa wa Kigali

**Wilaya ya Kigali** (kwa Kinyarwanda "ciɡɑlí") ni wilaya ya mji mkuu wa Rwanda
thumb|Kigali
thumb|Kigali
## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Official Website of Kigali City
*Satellite Image of Kigali from Google Earth.
*Living in Kigali