open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ulric Cross

**Philip Louis Ulric Cross** DSO DFC (1 Mei 1917 – 4 Oktoba 2013) alikuwa mwanasheria, mwanadiplomasia na rubani wa Jeshi la Anga la Royal Air Force (RAF) kutoka Trinidad na Tobago, anayetambulika kama huenda ndiye M-West India aliyepambwa zaidi katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Anasifiwa kwa kusaidia kuzuia takriban ndege za mabomu mia mbili zisidunguliwe katika uvamizi juu ya anga la Ujerumani mnamo 1943. Alisoma sheria huko Middle Temple jijini London, na kuendelea kuwa na taaluma mashuhuri ya kimataifa kama mwanasheria barani Afrika na ndani ya Trinidad na Tobago. Pia alihudumu kama mwanadiplomasia wa Trinidad na Tobago nchini Uingereza.

## Maisha yake mwanzoni 
Ulric Cross alizaliwa Mei 1, 1917, huko Belmont, Port of Spain, Trinidad, kwa Reginald Rufus na Maud Iris Cross. Alikuwa mtoto wa pili katika familia ya watoto tisa. Akiwa na umri wa miaka 11, alishika nafasi ya kwanza katika Mtihani wa Scholarship wa Maonyesho ya Serikali ya Trinidad, hivyo kustahiki miaka mitano ya elimu ya sekondari ya bure, na akafaulu kujiunga katika Chuo cha St Mary's college.  Alifadhaika sana na kifo cha mama yake akiwa na umri wa miaka 13 tu.  Mwelekeo wake wa kitaaluma ulivurugika kabisa, na hivyo, baada ya kukamilisha miaka mitano ya elimu ya chuo kikuu, aliacha shule. Kazi yake ya kwanza ilikuwa  Trinidad Guardian kama mhariri wa nakala. Kisha alifanya kazi kwa takriban miaka minne kama karani wa Leo Pujadas, Wakili. Cross alipofikisha umri wa miaka 21, alijiunga na Utumishi wa Umma na kufanya kazi kwa muda na Shirika la Reli la Serikali ya Trinidad. Katika kazi hii, mfanyakazi mwenzake wa karibu alikuwa J. O'Neil "Scottie" Lewis.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Trinidad na Tobago
Jamii:waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 2013
Japhet Killewo

**Japhet Killewo** ni daktari na mtaalamu wa magonjwa ya mlipuko kutoka Tanzania, anayefanya kazi mkoani Kagera, Tanzania. Amewahi kuwa Mwenyekiti wa Chama cha Afya ya Umma Tanzania (TPHA) na kwa sasa ni profesa wa somo la Epidemiolojia katika Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS).

Utafiti wake unalenga sana katika epidemiolojia ya VVU/UKIMWI mkoani Kagera, Tanzania. Kama daktari, pia anajikita katika kudhibiti UKIMWI na kuzuia maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto nchini Tanzania.

Kama msomi, huchapisha kazi zake katika majarida ya kimataifa na ameshiriki katika miradi mbalimbali duniani kote, inayoratibiwa na kuungwa mkono na Umoja wa Ulaya (EU), Benki ya Dunia (World Bank), na Shirika la Maendeleo la Marekani (USAID).

## Marejeo 
Jamii:Madaktari wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Kuzuiwa kwa Twitter Nigeria

**Kuzuiwa kwa Twitter Nigeria** ilikuwa ni tukio ambapo mtandao wa X (zamani Twitter) ulizuiwa nchini Nigeria kuanzia tarehe 5 Juni 2021 hadi 13 Januari 2022. Serikali ilipiga marufuku mtandao huo wa kijamii baada ya kufuta ujunmbe uliyotolewa na kusimamishwa kwa muda, huku Rais wa Nigeria Muhammadu Buhari, akiwaonya watu wa Kusini Mashariki mwa Nigeria, wengi wao ni Waigbo, kuhusu uwezekano wa kurudia vita vya wenyewe kwa wenyewe kama vile vya 1967 vya Nigeria kutokana na uasi unaoendelea Kusini-mashariki mwa Nigeria  

## Marejeo
Jamii:Historia ya Nigeria
Wilbrod Humphreys Owor

**Wilbrod Humphreys Owor** (pia anajulikana kama Wilbrod Humphrey Owor) ni mfanyabiashara, mtendaji wa benki, na mshauri wa usimamizi nchini Uganda. Yeye ni katibu mtendaji wa Shirikisho la Benki za Uganda, ambayo ni taasisi inayoongoza benki 25 za kibiashara na benki moja ya maendeleo nchini Uganda. Alipewa wadhifa huo tarehe 8 Septemba 2016. Alimrithi Emmanuel Kikoni, ambaye alihudumu katika nafasi hiyo kuanzia mwaka 2000 hadi 2016.

## Marejeo 
* https://ugandabankers.org/uba-executive-committee/

Jamii:Wanauchumi wa Uganda
Gabriel Msipu Phiri

**Gabriel Msipu Phiri** (amezaliwa 13 Julai 1964) ni Askofu Mkatoliki wa Zambia ambaye anahudumu kama Askofu Msaidizi wa Chipata. Aliteuliwa na Papa Fransisko tarehe 10 Desemba 2022.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu wa Zambia
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Bal Karve

**Bal Karve** (Marathi: बाळ कर्वे; 25 Agosti 1930 – 28 Agosti 2025) alikuwa mwigizaji wa India maarufu kwa nafasi zake katika filamu, televisheni na jukwaa la Tamthilia kwa lugha ya Marathi.

## Jukwaa la Marathi 
Karve alikuwa sehemu ya tamthilia ya awali ya 1978 iitwayo *Suryachi Pille*, iliyokuwa chini ya uongozaji wa Kenkre, na kuhusisha wasanii wengine kama Madhav Vatve, Dilip Prabhavalkar, Mohan Gokhale, Sadashiv Amrapurkar na Shanta Jog.

## Kifo 
Karve alifariki dunia Mumbai tarehe 28 Agosti 2025, siku tatu baada ya kusherehekea siku yake ya kuzaliwa ya 95.

## Tuzo na Heshima 
Karve alipokea heshima ya *Jeevan Gaurav Puraskar* kwenye tuzo za *Zee Natya Gaurav* mwaka 2018.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waigizaji filamu wa Uhindi
Emusoi Centre

**Kituo cha Emusoi** ni kituo cha wasichana wa Kimasai kilichopo Arusha, Tanzania. Kimeanzishwa mwaka 1999 na kinaongozwa na Sr. Mary Vertucci, ambaye ni Mtawa wa Shirika la Maryknoll, pamoja na wafanyakazi kutoka Tanzania. Kufikia mwaka 2015, kituo hiki kilikuwa kinawahudumia wasichana 50 walioko kwenye programu ya maandalizi ya sekondari katika kituo, pamoja na wasichana wachache wengine wanaohudhuria masomo katika mji wa Arusha. Kituo pia kinawaunga mkono karibu wasichana wa Kimasai 300 walioko katika shule za bweni.

Kituo kinatoa malazi na chakula kwa wasichana, huduma za maktaba, usaidizi wa kitaaluma kupitia ushauri na masomo ya ziada, pamoja na ushauri wa kibinafsi na wa kitaaluma.

"Emusoi" ni neno la Kimasai lenye maana ya *"ugunduzi/uelewa/kutambua"*.

Lengo la kituo ni kuwasaidia wasichana hawa kutambua thamani ya elimu kwa ajili yao binafsi na kwa jamii yao kwa ujumla.

## Marejeo 
Jamii:Malezi
Jamii:Mkoa wa Arusha
Jamii:Wamasai
Oliver Chinganya

**Oliver Chinganya** ni mtaalamu wa takwimu aliyeidhinishwa kutoka Zambia (tangu 1999), mwanasayansi aliyeidhinishwa na mshirika wa Royal Statistical Society. Hivi sasa, anahudumu kama Mkurugenzi wa Kituo cha Takwimu cha Afrika katika Tume ya Uchumi ya Umoja wa Mataifa kwa Afrika (UNECA). Pia anahudumu kama Makamu wa Rais wa Taasisi ya Kimataifa ya Takwimu.

## Marejeo 
Jamii:wataalamu wa Zambia
Shakila Rahim Lamar

**Shakila Rahim Lamar** ni mfanyabiashara kutoka Uganda, mtaalamu wa uhusiano wa umma, na mtendaji mkuu wa kampuni ambaye aliteuliwa kuwa Mkuu wa Uhusiano wa Umma na Masuala ya Kampuni katika Uganda Airlines, shirika la ndege la taifa hilo, kuanzia Desemba 2021. Kabla ya kushika nafasi hii, alikuwa Mkuu wa Mawasiliano ya Kampuni ya Uganda Road Fund.

## Historia na Elimu 
Lamar ni raia wa Uganda. Ana Astashahada ya Sheria, aliyopewa na Kituo cha Maendeleo ya Sheria, kilichopo Kampala. Pia ana Shahada ya Uzamili katika Usimamizi wa Biashara (MBA), aliyopewa na Taasisi ya Usimamizi ya Afrika Mashariki na Kusini (EASAMI). Zaidi ya hayo, yeye ni Mwanachama wa Shirika la Uhusiano wa Umma la CIPR na inasemekana anasoma shahada ya Udaktari katika chuo kikuu kisichojulikana. Mbali na kazi yake katika Uganda Road Fund, alifanya kazi katika nafasi hiyo hiyo katika mojawapo ya mashirika ya Wizara ya Kilimo ya Uganda.

## Marejeo 

Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Wafanyabiashara wa Uganda
Taimo Toomast

thumb|Vilja Toomast, Taimo Toomast (2014)
Taimo Toomast (17 Mei 1962 – 29 Agosti 2025) alikuwa mwimbaji wa opera kutoka Estonia. Alitumbuiza katika majumba mengi ya opera barani Ulaya na alifanya ziara nchini Marekani. 

## Maisha ya awali na elimu 
Taimo Toomast alizaliwa huko Pärnu tarehe 17 Mei 1962. Alihitimu katika Chuo cha Muziki cha Tallinn mwaka 1989 katika darasa la uimbaji la Teo Maiste. Toomast alikamilisha masomo yake kupitia kozi za majira ya joto za Savonlinna (1987) na Kangasniemi (1988), Katika studio ya Vienna State Opera (1990–1991), Taimo Toomast alijifunza uimbaji wa opera kwa vitendo na kushiriki maonyesho madogo ya kiutendaji. Katika Konservatorium der Stadt Wien (darasa la Margarethe Bence na darasa la nyimbo za David Lutz 1990–1992), aliboresha mbinu za sauti, uelewa wa nyimbo za kisanaa na ufasaha wa uimbaji. Baadaye, nchini Ujerumani, aliendelea na mafunzo ya sauti chini ya Athe Pars na Georg Fortune, akipanua ujuzi wake wa uimbaji wa opera. Aliweza kucheza kama mhusika mkuu katika maonyesho kama vile *Das Donaugeschenk* ya Reiner Bischof, na *Così fan tutte* ya Mozart kupitia Vienna Chamber Opera. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waimbaji wa Estonia
Simon Nyakoro Sirro

**Simon Nyakoro Sirro** (alizaliwa Butiama, Mkoa wa Mara, 1963) ni mwanadiplomasia aliyewahi kuwa Mkuu wa Jeshi la Polisi Tanzania.

Mwaka 2022, aliteuliwa kuwa Balozi wa Tanzania nchini Zimbabwe na Rais Samia Suluhu Hassan.

## Marejeo 
Jamii:Wanadiplomasia wa Tanzania
Jamii:Wakuu wa Jeshi la Polisi Tanzania
Mohamed Raza Hassanali Dharamsi

**Mohamed Raza Hassanali Dharamsi** (aliyezaliwa 18 Julai 1962), almaarufu **Mohamed Raza**, alikuwa mfanyabiashara **Mzanzibar**i na mwanasiasa wa CCM aliyewakilisha jimbo la Uzini katika Baraza la Wawakilishi Zanzibar.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Christine Kitumba

**Christine Nakaseeta Binayisa Kitumba** ni wakili na jaji kutoka Uganda. Alihudumu kama Jaji wa Mahakama ya Juu ya Uganda (Supreme Court) kuanzia Julai 2009.  

Kipindi chake kilitarajiwa kuhitimishwa mwaka 2015, lakini mnamo Julai 2017, aliombwa kuendelea kuhudumu ili kusaidia kupunguza upungufu wa majaji katika mahakama hiyo kuu. Kufikia Septemba 2017, alikuwa bado anahudumu kwa mkataba wa nyongeza.  

Kabla ya kuteuliwa Mahakama ya Juu, alikuwa mwanachama wa Mahakama ya Rufani ya Uganda (Court of Appeal).

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Uganda
Donald Max

**Donald Kevin Max** (22 Mei 1957 – 23 Juni 2015) alikuwa mwanasiasa wa CCM kutoka Tanzania na Mbunge wa Jimbo la Geita kuanzia mwaka 2010 hadi alipofariki mwaka 2015.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1957
Jamii:Waliofariki 2015
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Elly Tumwine

**Jenerali Elly Tuhirirwe Tumwine** (12 Aprili 1954 – 25 Agosti 2022) alikuwa afisa wa jeshi la Uganda, mbunifu, msanii wa sanaa za kuona, na mwalimu. Alikuwa Waziri wa Usalama katika Baraza la Mawaziri la Uganda kuanzia Machi 2018 hadi 2021. Alistaafu kutoka kwenye utumishi wa kijeshi mwezi Julai 2022.Alihudumu kama kamanda wa Jeshi la National Resistance Army kuanzia mwaka 1984 hadi 1987. Alikuwa miongoni mwa maafisa wa ngazi za juu kabisa wa jeshi la Uganda ambaye hivi karibuni aliwataka polisi wawapige risasi waandamanaji. Pia aliagiza jeshi kuwateka nyara, kuwafungia kinyume cha sheria na kuwashtaki wanachama wa upinzani katika mahakama za kijeshi kwa mashtaka ya kutungwa, jambo lililosababisha wafuasi wa Bobi Wine kufungua kesi ya ukiukwaji wa haki za binadamu. Hali hii ilisababisha Marekani kuwawekea vikwazo majenerali wa Uganda kwa sababu ya ukiukaji wa haki za binadamu. Alikuwa pia Mbunge wa Bunge la Uganda, akiwakilisha Jeshi la Wananchi wa Uganda (UPDF).

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:Wanajeshi wa Uganda
Saleh Pamba

**Saleh Ahmed Pamba** (amezaliwa 16 Oktoba 1950) ni mwanasiasa wa CCM kutoka Tanzania na Mbunge wa Jimbo la Pangani tangu mwaka 2010.

## Marejeo 
Jamii:waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Birgit Brock-Utne

**Birgit Brock-Utne** (alizaliwa 4 Mei 1938) ni mlezi na mwanasiasa kutoka Norway.

## Maisha binafsi 
Brock-Utne alizaliwa mjini Oslo mnamo tarehe 4 Mei 1938, kwa wazazi Gerhard Brock-Utne na mtafsiri Gertrud Hessenberg. Kuanzia mwaka 1960 hadi 1973 alikuwa ameolewa na jaji Bård Gaarder, na mwaka 1973 aliolewa na mwanasiasa na mwanadiplomasia Gunnar Garbo (1924–2016).

## Kazi 
Brock-Utne alikuwa profesa katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kuanzia 1987 hadi 1992, na profesa katika Chuo Kikuu cha Oslo kuanzia 1995. Miongoni mwa vitabu alivyoandika ni *Kunnskap uten makt* kutoka mwaka 1980 (akiwa na Runa Haukaa), *Educating for Peace: A Feminist Perspective* kutoka mwaka 1985, na *En mors tåre. Vi som mister våre barn på veiene* kutoka mwaka 1986.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanasiasa wa Norwei
Sebastian Kolowa Memorial University

**Chuo Kikuu cha Kumbukumbu ya Sebastian Kolowa (SEKOMU**) ni chuo kikuu cha binafsi huko Lushoto, Tanzania.  Kina vitivo vitatu: Elimu, Sayansi, na Sheria.

Mbali na kufundisha katika kampasi kuu, chuo kikuu kinatoa kozi katika Kituo cha Mafunzo cha Tanga (TC) na Kituo cha Mafunzo cha Afisa Kliniki cha Bumbuli (COTC).

## Marejeo 
Jamii:Vyuo vikuu vya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Lushoto
Fidel Castro Secondary School

**Shule ya Sekondari ya Fidel Castro** ni shule ya sekondari iliyopo katika kijiji cha Wawi, wilaya ya Chake-Chake, katika Kisiwa cha Pemba, Tanzania.  

Ilijengwa mwaka 1963 wakati wa utawala wa Usultani wa Zanzibar  na wakati huo iliitwa  Shule ya Sekondari ya Sayyid Khalifa kwa heshima ya Sultani wa 9 wa Zanzibar, Sir Seyyid Khalifa bin Haroub Al-Busaidy.

Baada ya Mapinduzi ya Zanzibar yaliyomuondoa sultani madarakani na kuanzisha . Jamhuri ya Watu wa Zanzibar jina la shule lilibadilishwa na kuwa *Fidel Castro Secondary School.

## Marejeo 
Jamii:Wilaya ya Chake Chake
Jamii:Elimu ya Tanzania
Modest Jonathan

**Modest Jonathan Mero** ni mwanadiplomasia wa Kitanzania. Amewahi kuwa Mwakilishi wa Kudumu wa Tanzania katika Ofisi ya Umoja wa Mataifa mjini Geneva kuanzia mwaka 2013 hadi 2015.

## Marejeo 
Jamii:Wanadiplomasia wa Tanzania
Saidi Bwanamdogo

**Saidi Ramadhani Bwanamdogo** (15 Desemba 1968 – 22 Januari 2014) alikuwa mwanasiasa wa CCM kutoka Tanzania na Mbunge wa jimbo la Chalinze kuanzia 2010 hadi kifo chake akiwa na umri wa miaka 45 Januari 2014. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Waliozaliwa 1968
Felix Mkosamali

**Felix Francis Mkosamali** (alizaliwa 4 Juni 1986) ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa NCCR–Mageuzi na Mbunge wa eneo la Muhambwe tangu 2010. 

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1986
Bud Brocken

**Budde Jan Peter Maria "Bud" Brocken** (12 Septemba 1957 – 30 Agosti 2025) alikuwa mchezaji wa soka kutoka Uholanzi. Aliichezea vilabu kama Willem II, Birmingham City, FC Groningen na FC Den Bosch, pamoja na timu ya taifa ya Uholanzi, akicheza kama winga.

## Kazi ya Kimataifa 
Brocken alianza kucheza katika timu ya taifa ya Uholanzi mwezi Septemba 1983 katika mechi ya kufuzu Euro dhidi ya Isilandi. Alicheza jumla ya mechi 5 za kimataifa (caps) bila kufunga goli lolote. Mechi yake ya mwisho ya kimataifa ilikuwa Desemba 1983, katika mechi ya kufuzu Euro 1984 dhidi ya Malta. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1957
Jamii:Wachezaji mpira wa Uholanzi
Jamii:Waliofariki 2025
Neil de Beer

**Neil de Beer** (27 Oktoba 1968 – 30 Agosti 2025) alikuwa mwanasiasa, mfanyabiashara, na mshauri wa usalama kutoka Afrika Kusini. 

## Kazi 
1987, De Beer aliteuliwa  kujiunga na Jeshi la Ulinzi la Afrika Kusini na kutumwa Angola. Baadaye alihamia uMkhonto weSizwe, akifanya kazi kama mpelelezi. Aliwahi kuwa mshauri wa usalama wa kitaifa kwa Raisi Nelson Mandela. Mwaka 2020, aliunda chama cha United Independent Movement (UIM) na kuwa rais hadi kifo chake 2025. UIM ilijiunga na Multi-Party Charter kabla ya uchaguzi mkuu wa 2024.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Jamii:Wafanyabiashara wa Afrika Kusini
Andriy Parubiy

**Andriy Volodymyrovych Parubiy** (Ukraini: Андрій Володимирович Парубій; 31 Januari 1971 – 30 Agosti 2025) alikuwa mwanasiasa wa Ukraine. Aliwahi kuwa Spika wa Bunge wa Verkhovna Rada (bunge la Ukraine) kuanzia 14 Aprili 2016 hadi 29 Agosti 2019. Kabla ya hapo, alihudumu kama Katibu wa Baraza la Usalama na Ulinzi la Kitaifa wa Ukraine baada ya maandamano ya Euromaidan mwaka 2014 hadi alipojiuzulu 7 Agosti 2014.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1971
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Ukraine
Learnit Institute of Business and Technology

**Learnit Institute of Business and Technology** ni taasisi ya biashara, fedha, kompyuta na teknolojia ya habari iliyoko Dar es Salaam, Tanzania, ikiwa na ushirikiano na taasisi na vyuo vikuu maarufu nchini Uingereza. Taasisi hiyo hufundisha zaidi ya wanafunzi 1000 kila mwaka na imetoa wahitimu zaidi ya 8000 tangu mwaka 1993.

## Historia na Eneo 
Chuo hiki kilianza shughuli zake nchini Tanzania mwaka 1993 chini ya kampuni ya Soft-Tech Consultants Ltd kama waanzilishi katika fani ya *teknolojia ya habari na mawasiliano* (Tehama). Dhamira yake leo ni kuwezesha jamii kupitia Tehama. Kimesajiliwa na kutambuliwa kikamilifu na Baraza la Taifa la Elimu ya Ufundi. Chuo hiki kipo katika jengo la *Oasis Office Park*, lililoko maeneo ya Oysterbay.

## Marejeo 
Jamii:Taasisi za elimu
Jamii:Elimu ya Tanzania
Jamii:Dar es Salaam
James Breeden

**James Pleasant Breeden** (14 Oktoba 1934 – 20 Septemba 2020) alikuwa mhamasishaji wa haki za raia kutoka Marekani, shujaa wa Uhuru, na kuhani wa Kanisa la Episcopal. Mnamo mwaka 1961, alikamatwa pamoja na wenzake 14 wa Freedom Riders huko Jackson, Mississippi kwa kuingia kwenye mgahawa uliotengwa kwa rangi katika kituo cha mabasi. Baadaye alishiriki katika kuanzisha Shule za Uhuru wakati wa harakati za "Stay Out for Freedom" huko Boston, Massachusetts.

## Maisha ya Awali na Elimu 
James alizaliwa huko Minneapolis, Minnesota tarehe 14 Oktoba 1934, kama mtoto pekee wa Florence Beatrice Thomas na Pleasant George Breeden. Mama yake alifanya kazi kama katibu na baba yake alikuwa mhudumu wa chakula kwenye treni. James alilelewa na mama yake na baba mlezi, Noah Smith. Katika utoto wake, James alikuwa mjumbe wa Boy Scouts na alifikia cheo cha Eagle Scout. Alisoma Shule ya Msingi ya Harrison na Shule ya Sekondari ya Lincoln, na alihitimu kutoka Shule ya Upili ya North mwaka 1952 kama mwanafunzi wa pili bora wa darasa lake, ambapo alitoa hotuba ya ufunguzi wakati wa mahafali.

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
SO - Swahili Bongo Movie

**SO - Swahili Bongo Movie** ni filamu ya kiTanzania inayoonyesha safari ya kusisimua katika maisha ya kila siku kwa vijana huku wakikabiliana na changamoto za ulimwengu.

## Washiriki 
* Khalfani Rukamba
* Nakiya Bakari
* Dollar Chief Lossa

## Marejeo 
Jamii:Filamu za 2024
Jamii:Filamu za Tanzania
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Luis Fernando Verissimo

**Luís Fernando Verissimo** (26 Septemba 1936 – 30 Agosti 2025) alikuwa mwandishi maarufu kutoka Brazil. Alikuwa mtoto wa mwandishi Érico Verissimo na aliishi na baba yake huko Marekani tangu akiwa mtoto. Verissimo alijulikana kwa crônicas na maandiko ya vichekesho, hasa dhihaka za tabia fulani za jamii, yaliyotolewa kila siku katika magazeti kadhaa ya Brazil. Pia alikuwa mchoraji wa katuni, mtafsiri, mwandishi, mwigizaji wa tamthilia na riwaya, na alifanya kazi  katika matangazo ya redio na magazeti. Pia alikuwa mwanamuziki, akicheza saxophone katika baadhi ya bendi. Kwa zaidi ya vitabu 60 vilivyochapishwa, alikuwa mmoja wa waandishi  wa Brazil waliopendwa zaidi.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Brazil
Taswira (filamu)

**Taswira** ni filamu inayoonyesha safari ya muziki ya msanii anayeitwa kwa jina Belle 9, anapopambana na changamoto za maisha yake binafsi na tasnia ya muziki.

## Washiriki 
* Mariam Swaibu
* Ussi Haji
* Fanueli Phabiani

## Marejeo 
Jamii:filamu za Tanzania
Jamii:Filamu za 2025
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Vacation

**Vacation** ni filamu ya kiTanzania inayooneshwa kwenye Azam TV. Filamu hii inaanza wakati wa likizo za shule, kikundi cha wanafunzi matajiri hujiandikisha katika kambi ya mafunzo ya kujenga tabia amabapo walitarajia kustarehe, badala yake wanakabiliwa na sheria kali, masomo magumu ya maisha, na kuangalia hali halisi.

## Washiriki 
* Jacob Stephene
* Vannesa Kashera
* Mariam Ismail
* Mariam Ferej

## Marejeo 
Jamii:Filamu za 2025
Jamii:Filamu za Tanzania
Jamii:ACWP+ film in Tanzania
Fredrick Mugisha

**Fredrick Mugisha** ni afisa mwandamizi wa jeshi katika Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Uganda (UPDF) na alichukua uongozi wa AMISOM kama kamanda wa nne mnamo tarehe 15 Juni, 2011.

## Wasifu
Mugisha alizaliwa mwaka 1963 huko Kanda ya Magharibi, Uganda. Katika ujana wake, alijiunga na Jeshi la Ukombozi la Taifa (NRA), ambacho kilikuwa mkono wa kijeshi wa harakati ya waasi ya Chama cha Upinzani cha Kitaifa (NRM), ambayo ilishiriki katika Vita vya Msituni vya Uganda. Aliendelea kupanda vyeo na kuwa afisa katika Kikosi cha Haraka cha NRA, akihudumu chini ya Salim Saleh. Mnamo 1985, Mugisha alipigana katika Vita vya Kembogo.

## Marejeo 
Jamii:Wanajeshi wa Uganda
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Omafume Onoge

**Omafume Friday Onoge** (21 Oktoba 1938 – 12 Julai 2009) alikuwa profesa wa Nigeria wa taaluma ya sosholojia na antropolojia ya kijamii pamoja na mwanaharakati.

## Maisha ya awali 
Onoge alizaliwa tarehe 21 Oktoba 1938 huko Uvwie, eneo la serikali ya mitaa katika Jimbo la Delta, kusini mwa Nigeria. Alisoma katika Shule ya St. Andrew’s C.M.S. mjini Warri na mnamo mwaka 1952 alijiunga na Chuo cha Urhobo kilichopo Effurun, ambako alipata Cheti cha Shule ya Afrika Magharibi mwaka 1957. Baadaye alihudhuria Moore Plantation mjini Ibadan kwa kozi ya miaka mitatu ya usimamizi wa kilimo, na mwaka 1961 alipata ufadhili wa masomo ya shahada ya kwanza kutoka Mpango wa Ufadhili wa Afrika wa Vyuo Vikuu vya Marekani (ASPAU). Onoge alikubaliwa na kujiunga na Chuo cha Macalester, St. Paul, Minnesota, ambako alikamilisha masomo yake ya shahada ya kwanza ndani ya miaka miwili, kati ya 1961 na 1963. Alipata Shahada ya Sanaa (B.A.) katika sosholojia na aliwekwa kwenye orodha ya heshima katika kipindi chote cha masomo yake ya shahada ya kwanza chuoni hapo.

Mwaka 1963, alikubaliwa kujiunga na Chuo Kikuu cha Harvard, ambako alipata Shahada ya Uzamili ya Sanaa (M.A.) na baadaye akatunukiwa Shahada ya Uzamivu (Ph.D) katika antropolojia mwaka 1970.

## Marejeo 
Jamii:Wanasosholojia wa Nigeria
Jerry Silaa

**Jerry William Silaa** (amezaliwa 9 Februari 1982) ni mwanasiasa wa Tanzania ambaye kwa sasa ni Waziri wa Teknolojia ya habari na Mawasiliano (TEHAMA).

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Mtutura A. Mtutura

**Mtutura Abdallah Mtutura** (amezaliwa 6 Mei 1961) ni mwanasiasa wa Chama cha Mapinduzi nchini Tanzania na Mbunge wa jimbo la Tunduru Kusini tangu mwaka 2005.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Joseph Ndunguru

**Joseph Ndunguru** ni mtaalamu wa Virusi vya Mimea (Molecular Plant Virologist), anayefanya kazi kwa Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi nchini Tanzania katika Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Mikocheni (MARI) iliyopo Mikocheni, akiwa Mkuu wa Kituo kuanzia mwaka 2012 hadi sasa.  Pia ni Mratibu wa Kitaifa wa Utafiti wa Bioteknolojia nchini Tanzania.  

Shauku yake ya utafiti ni kuelewa virusi vya mimea katika ngazi ya molekuli, kubuni zana za utambuzi, na kuandaa mikakati ya kudhibiti virusi vya mimea vinavyoathiri mazao yenye umuhimu wa kiuchumi barani Afrika. 

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasayansi wa Tanzania
Joannah Stutchbury

thumb|Joannah Stutchbury
**Joannah Stutchbury** (1954 - 2021) alikuwa mwanaharakati wa haki za ardhi na mazingira nchini Kenya. Alikuwa mmoja wa watetezi wakuu wa uhifadhi wa mazingira ya misitu ya Kenya, ambaye anakumbukwa kwa kujaribu kulinda msitu wa Kiambu dhidi ya uvamizi. Alisaidia Huduma ya Misitu ya Kenya. Alipigwa risasi na kuuawa tarehe 15 Julai 2021   akiwa na umri wa miaka 67.  Joannah alikuwa mpwa wa Jim Corbett . 

## Maisha 
Stutchbury alizaliwa karibu mwaka wa 1954 na aliishi Kiambu, ambao uko karibu kilomita ishirini kutoka katikati ya jiji la Nairobi. 

Alikuwa akiendesha kampeni dhidi ya waendelezaji wanaovamia Msitu wa Kiambu karibu na Nairobi. Asilimia 16 ya Kaunti ya Kiambu, ambayo ni hekta 40,000 imefunikwa na misitu. Miti hiyo hutumika kama kuni kwa sababu kuna mahitaji makubwa ya mkaa na kuni. Miradi ya upandaji miti inaendelea kwani miti inakabiliwa na joto linalozidi kuongezeka kutokana na mabadiliko ya hali ya hewa. 

Stutchbury alikuwa ametangaza wazi upinzani wake dhidi ya wavamizi wa ardhi na waendelezaji binafsi waliotajwa. Mwaka wa 2018, aliingiya kwenye vichwa vya habari alipowakabili binafsi waendelezaji hao. Waendelezaji hao walikuwa wakikata miti katika Misitu ya Kiambu. Aliambiwa na watu wasiojulikana kwamba wangemuua ikiwa angeendelea kuingilia mpango wao wa kujenga barabara kupitia msitu huoi. 

Mnamo tarehe 15 Julai 2021, Joannah Stutchbury alipgwa risasi na kuuawa karibu na nyumba yake, ikisemekana ni kwa sababu ya kampeni yake dhidi ya uendelezaji ya maeneo wa ardhi oevu ndani ya mbuga ya kitaifa. Alisimamisha gari lake ili kuondoa matawi yaliyokua yameziba barabara ya kuingia nyumbani kwake ndipo aliposhambuliwa kwa kupigwa risasi mara kadhaa. Baadaye, majirani wake walipata mwili wake ndani ya gari. Injini ya gari bado ilikua ikiendelea kufanya kazi. Vitu vyake vya thamani vilikuwa bado ndani ya gari. Kutokana na kitendo hilo, ilihisiwa kuwa shambulio hilo halikuwa wizi. Stutchbury alikuwa amepaza sauti yake dhidi ya uvamizi na ujenzi wa miundombinu katika Msitu wa  Kiambu uliokuwa karibu. Kabla ya tukio hilo, alikuwa amepokea vitisho vya kifo mara kadhaa, lakini aliendelea kusimama kidete kulinda mazingira hadi kifo chake.    Alikua na ardhi ambayo aliilinda kwa nguvu kwani alikataa kuiuza. alikua amezungumza kuhusu kuhamia kwingine kutokana na shinikizo alizokua akikumbana nazo. 

Hiki ilikua kifo cha kwanza cha mwanaharakati wa mazingira nchini Kenya kwa kipindi cha mwaka mmoja, ingawa wanaharakati wanane walikuwa wamefariki barani Afrika.  Hakukua na kukamatwa kwa haraka kwa waliohusika.  Shirika la dunia la Misitu (The World Forest Organisation)  liliwasilisha ombi kwa rais wa Kenya, likimtaka alinda eneo la msitu huo katika ngazi ya kitaifa, kwa heshima ya Joannah. 

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wanawake wa Kenya
Barnabas A. Samatta

**Barnabas Albert Samatta** (amezaliwa Ng'ombo, Wilaya ya Mbinga, 20 Julai, 1940) ni wakili na jaji mstaafu wa Tanzania ambaye aliwahi kuwa Jaji Mkuu wa Tanzania kuanzia mwaka 2000 hadi 2007.

## Miaka ya awali (1940–1966)
Wazazi wake walikuwa Mwalimu Cuthbert Samatta, mwalimu, na Mary Julia Kayuza.

Alikuwa mtoto wa mwisho katika familia ya watoto watano.

Baba yake alifariki alipokuwa na umri wa miaka tisa, na mjomba wake wa upande wa mama, ambaye pia alikuwa mwalimu, alichukua jukumu la kumlea.

Alijiunga na darasa la kwanza katika Shule ya Msingi Ng'ombo, karibu na Mbamba Bay, akiwa na umri wa miaka kumi, na baada ya miezi miwili alipelekwa moja kwa moja darasa la tatu.

## Marejeo 
Jamii:Majaji wa Tanzania
Geophrey Mizengo Pinda

**Geophrey Mizengo Pinda** (alizaliwa 26 Januari 1963) ni mwanasiasa wa Tanzania na waziri msaidizi wa Ardhi, Makazi na Maendeleo ya Makazi ya Binadamu, na kwa sasa ni Mbunge wa Chama Cha Mapinduzi kwa jimbo la Kavuu katika Mkoa wa Katavi tangu Novemba 2020. Awali alikuwa waziri msaidizi wa Katiba na Masuala ya Kisheria.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Fenella Mukangara

**Fenella Ephraim Mukangara** (alizaliwa 13 Desemba 1955) ni mwanasiasa wa Tanzania wa Chama Cha Mapinduzi CCM na ni mbunge wa viti maalum tangu 2010. Kwa sasa ni Waziri wa Habari, Utamaduni na Michezo.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
John Mwakangale

**John Benedict Mugogo Mwakangale** (amezaliwa 13 Novemba, 1923 – amefariki Januari, 2002) alikuwa shujaa wa ukombozi na mwanasiasa wa Tanzania, ambaye alikuwa Kamishna wa Kanda wa kwanza Dodoma (1962–1967), Mbeya (1964–1965), Tabora (1967–1968), na Iringa (1968–1970). Alikuwa mmoja wa viongozi wakuu katika harakati za uhuru wa Tanganyika (1961–1964) sasa sehemu ya Tanzania wakati wa utawala wa kikoloni wa Uingereza. Baada ya nchi kupata uhuru, Mwakangale aliingia katika baraza la mawaziri la kwanza la Julius Nyerere, Rais wa kwanza wa Tanzania kama Waziri wa Kazi. Mwakangale pia anachukuliwa kuwa mfuatiliaji wa Pan-Afrika na shabiki makini wa utaifa wa Kiafrika. Pia alikuwa kiongozi wa kwanza aliyekutana na Nelson Mandela mwaka 1962 alipokimbia gerezani akitafuta msaada kutoka kwa viongozi wengine wa Kiafrika. Mandela alielezea kwa undani tukio hilo katika kitabu chake *Long Walk to Freedom*.

## Kazi
Wakati Tanganyika African National Union (TANU) ilipoanzishwa huko Dar es Salaam mnamo Julai 1954 chini ya uongozi wa Julius Nyerere — ili kuongoza harakati za uhuru, Mwakangale alikua mmoja wa viongozi wake mashuhuri zaidi nchini na katika Mkoa wa Southern Highlands.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Gerald Misinzo

**Gerald Misinzo** (amezaliwa 1975) ni daktari wa mifugo. Yeye ni profesa wa virolojia na Mwenyekiti wa Utafiti wa Afrika wa Oliver R. Tambo kuhusu milipuko ya virusi katika Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine. Anaongoza Benki ya Dunia-iliyoteua SACIDS Kituo cha Umahiri cha Afrika cha Magonjwa ya Maambukizi kwa Binadamu na Wanyama katika Afrika Mashariki na Kusini. Misinzo pia alikuwa mjumbe wa Kamati Maalum ya COVID-19 iliyopewa jukumu na Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

## Maisha ya Awali na Elimu
Gerald Misinzo alizaliwa Sengerema, mji uliopo kusini mwa Ziwa Viktoria tarehe 2 Januari, 1975. Baada ya kusoma shule za msingi za eneo hilo la Nyanzumla, Bulyaheke na Kanyelele na shule za sekondari kidato cha kwanza hadi cha nne katika Kilosa Agricultural Secondary School kati ya 1988 na 1991, na kidato cha tano na sita katika Kibaha Secondary School kati ya 1992 na 1994), alijiunga mnamo 1995 na Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine, kilichopo Morogoro, Tanzania, na kuhitimu mwaka 2000 akiwa na shahada ya Utabibu wa Mifugo (Bachelor of Veterinary Medicine).

## Marejeo 
Jamii:Wanasayansi wa Tanzania
Joseph Obgeb Jimmy

**Joseph Obgeb Jimmy** (1951 – 2 Februari 2004) alikuwa mwanadiplomasia kutoka Namibia. Jimmy alizaliwa katika Windhoek katika eneo la Makazi ya Kale mwaka 1951 na alishuhudia kufukuzwa kwa wakazi kwa lazima mnamo Desemba 1959 kwenda kitongoji kipya cha Katutura.

Jimmy alisoma katika Shule ya Msingi ya St. Peters huko Lüderitz na akakamilisha elimu ya msingi katika Shule ya Upili ya Damara - Nama mjini Windhoek. Alihitimu kutoka Augustineum High School mjini Windhoek. Baadaye alienda uhamishoni kujiunga na Vita ya Uhuru wa Namibia. Alipata mafunzo ya kijeshi huko Oshatotwa magharibi mwa Zambia, akafanya kazi katika kipindi cha redio cha SWAPO, *Voice of Namibia*, mjini Lusaka, na kisha kusomea Sheria ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam nchini Tanzania.

## Marejeo 
Jamii:Wanajeshi wa Namibia
Jamii:Wanadiplomasia wa Namibia
Rehema Chachage

**Rehema Chachage** ni msanii wa kisasa wa vyombo vya habari mchanganyiko, mwandishi, na mtafiti kutoka nchini Tanzania. 

Anajulikana zaidi kwa kutumia vyombo visivyo vya kawaida kuunda upya hadithi za Kiafrika, mila, na desturi zinazohusu uzoefu wa asili ya kike. Kwa ajili ya hili, anatumia aina za sanaa kama vile maonyesho, upigaji picha, video, maandishi, na usanifu wa kimwili unaohusiana na wanawake katika kanda ya Waswahili.

## Maisha na kazi 
Chachage anatoka katika familia ya wanataaluma na wanaharakati. Alizaliwa Dar es Salaam kwa waziri marehemu profesa Chachage Seithy Loth Chachage na mke wake Demere Kitunga kama mtoto mmoja kati ya wanne. Baba yake alikuwa mwanafunzi wa chuo kikuu, mchanganuzi wa kisiasa, na mwandishi.

## Maonyesho yaliyochaguliwa 
### Maonyesho ya Solo 
* *Nitakujengea kinyumba, na vikuta vya kupitia* (A Home for You I will Create, with Exit Pathways – A Gut Feeling), Vienna, Austria, 2023
* *Mlango wa Navushiku* (Navushiku’s Lineage), Circle Art Gallery, Nairobi, 2017
* *Mshanga*, Nafasi Art Space, Dar es Salaam, 2013
* *Orupa Mchikirwa/Mshanga*, Akiyoshidai International Art Village, Yamaguchi, Japan, 2012
* ''Chipuza ('Germinate')*, Taasisi ya Goethe Tanzania, Dar es Salaam, 2010
* *Haba na Haba,* Michaelis School of Fine Art, London, U.K. 2009

### Maonyesho ya kikundi 
* *AMANI kukita | kung'oa (iliyopandwa | kung'olewa)*, Stade, Ujerumani, 2025
* *The Journey*, Grassi Museum, Leipzig, Germany, 2022
* *The Land Remembers*, Ethnological Museum Hamburg, Germany, (2019)
* *WomanISM*, Ostrale Dresden, Ujerumani (2019)

* *Hicho, ambacho Ulimwengu Unazunguka*, Düsseldorf, Ujerumani, 2017
* *Uroho wa Kiafrika*,  Calabar Gallery, New York, 2017
* *'Kututumia'', Maonyesho ya Sanaa ya Cape Town, Afrika Kusini, 2016
* TUPO TULIPO! Sauti Nyingine Kuhusu Jinsia, Brussels, Ubelgiji, 2014

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:WikiGap JWK 2026
Nishati mbadala nchini Kenya

alt=Olkaria V Geothermal Power Station located within Hell's Gate National Park|thumb|Kituo cha Umeme cha Jotoardhi cha Olkaria V
Sehemu kubwa ya umeme nchini Kenya huzalishwa kutokana na vyanzo vya nishati mbadala.  Upatikanaji wa nishati ya kuaminika, nafuu, na endelevu ni mojawapo ya malengo 17 ya Maendeleo Endelevu ya Umoja wa Mataifa.  Maendeleo ya sekta ya nishati pia ni muhimu ili kusaidia Kenya kufikia malengo ya Dira ya Maendeleo ya Kenya 2030 ya kuwa nchi ya viwanda yenye kipato cha kati.

Kwa uwezo wa jumla wa kuzalisha umeme wa megawati 2,819 (MW), kwa sasa Kenya huzalisha MW 826 za umeme wa maji, MW 828 za nishati ya jotoardhi, MW 749 za nishati ya mafuta, MW 331 za nishati ya upepo, na kiasi kilichobaki kutoka kwa jua na vyanzo vya biomasi.  Kenya ni nchi inayoongoza kwa uzalishaji wa nishati ya jotoardhi barani Afrika na pia ina shamba kubwa zaidi la upepo barani (Mradi wa Nishati ya Upepo wa Ziwa Turkana).   Mnamo Machi 2011, Kenya ilifungua soko la kwanza la kaboni barani Afrika ili kukuza uwekezaji katika miradi ya nishati mbadala.  Kenya pia imechaguliwa kuwa nchi ya majaribio chini ya Mpango wa Kupanua Matumizi ya Nishati Mbadala kwa Nchi zenye Kipato cha Chini, ili kuongeza usambazaji wa suluhisho za nishati mbadala katika nchi hizo.  Licha ya hatua kubwa zilizopigwa katika maendeleo ya nishati mbadala, takriban robo ya wananchi wa Kenya bado hawana umeme, jambo linalohitaji mabadiliko ya sera ili kuongeza mchanganyiko wa uzalishaji wa nishati na kukuza ushirikiano kati ya sekta ya umma na binafsi kwa ajili ya kufadhili miradi ya nishati mbadala..  

## Vyanzo vya nishati mbadala 
thumb|333x333px|Mfanyakazi katika Kiwanda cha Jotoardhi cha Olkaria

Jamii:Uchumi wa Kenya
Teofilus Shaende

**Teofilus Shaende** ni afisa wa kijeshi wa Namibia ambaye amekuwa kamanda wa Namibian Air Force tangu mwaka 2020.

## Kazi ya kiraia
Baada ya kumaliza shule katika Shule ya Upili ya Dr. Lemmer huko Rehoboth, Namibia, Shaende alipata ajira katika Wizara ya Fedha kama afisa wa kodi. Alijiuzulu ili kujiunga na jeshi mwaka 1999 kama mfundishaji.

## Kazi ya kijeshi
Shaende alijiunga na Namibian Defence Force mwaka 1999 na akapitia mafunzo ya kijeshi ya msingi ya miezi sita katika Osona Military School. Baada ya kumaliza, alifanya mafunzo ya leseni ya rubani binafsi katika kituo cha mafunzo ya ndege cha Westair Aviation na akapokea mabawa ya rubani mwaka huo huo. Mwaka 2001 alifanya kozi ya mafunzo kwa maafisa wachanga katika Okahandja shuleni hapo. Mwaka 2003 alikwenda Zambia ambapo alifanya kozi ya uongofu na operesheni ya kurusha ndege na Zambian Air Force. Mwaka 2004 alifanya kozi ya Qualified Flying Instructor (QFI) na Jeshi la Anga la Zambia.

## Marejeo 
Jamii:Wanajeshi wa Namibia
Agnes Tibayeita Isharaza

**Agnes Tibayeita Isharaza** ni wakili wa Uganda na meneja wa kampuni, ambaye ni Katibu wa Kampuni na Kiongozi wa Masuala ya Kisheria katika Mfuko wa Taifa wa Hifadhi ya Jamii (Uganda), kuanzia 1 Aprili, 2019.

## Maisha ya Awali na Elimu
Alizaliwa Uganda na kupata Elimu yake ya msingi na sekondari nchini humo. Shahada yake ya kwanza, Bachelor of Laws, alipata kutoka Makerere University, chuo kikuu cha umma kikubwa zaidi na cha zamani zaidi nchini Uganda. Baadaye alipata  Diploma in Legal Practice kutoka Law Development Centre iliyoko Kampala, mji mkuu na mkubwa zaidi nchini. Shahada yake ya pili, katika masuala ya Utawala wa Biashara (Business Administration), ilitolewa na Eastern and Southern African Management Institute.

## Kazi
Ana uzoefu wa miaka 16 katika masuala ya utawala wa kampuni, kuanzia Machi 2019. Kabla ya nafasi yake ya sasa, alikuwa Katibu wa Kampuni na kiongozi wa masuala ya kisheria katika DFCU Benki.

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Uganda
Deo Filikunjombe

**Deo Haule Filikunjombe** (4 Machi 1972 – 15 Oktoba 2015) alikuwa mwanasiasa wa Chama Cha Mapinduzi CCM wa Tanzania na Mbunge wa jimbo la Ludewa kuanzia 2010 hadi 2015.

Alifariki dunia tarehe 15 Oktoba 2015 katika ajali ya helikopta.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Amina Clement

**Amina Andrew Clement** (alizaliwa 3 Machi 1963) ni mwanasiasa wa CCM Tanzania na Mbunge wa jimbo la Koani tangu mwaka 2005.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Silas Lwakabamba

**Silas Stanislaus Bernard Lwakabamba** au kwa kifupi **Silas Lwakabamba** (alizaliwa 1947), ni mhandisi, mwanafalsafa wa elimu na mwanasiasa wa Tanzania. Tangu Mei 2021, amekuwa akiitumikia kama Mkurugenzi wa Kikanda wa Coventry University African Hub, aliyejikita Kigali, Rwanda. Lwakabamba ana PhD katika Uhandisi wa Mitambo kutoka University of Leeds nchini Uingereza tangu 1975. Tangu 1997, alihudumu kama Mkurugenzi Mwanzilishi wa Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Kigali nchini Rwanda. Mnamo 2006, aliteuliwa kuwa Mkurugenzi wa Chuo Kikuu cha Taifa cha Rwanda hadi 2013. Lwakabamba alihudumu kama Waziri wa Miundombinu wa Rwanda kati ya Februari 2013 na Julai 2014, na baadaye kama Waziri wa Elimu wa Rwanda kuanzia Julai 2014 hadi Juni 2015.

## Maisha ya awali na elimu 
Silas Lwakabamba alizaliwa mwaka 1947, alikulia na kupata elimu ya msingi na sekondari nchini Tanzania. Alisoma Chuo Kikuu cha Leeds nchini Uingereza ambapo alisomea Uhandisi wa Mitambo, akihitimu na Shahada ya Sayansi mwaka 1971, PhD mwaka 1975, na kupatiwa Uprofesa mwaka 1981 kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Victoria Katamba

**Victoria Nakintu Nkwanga Katamba**, anayejulikana zaidi kama *Victoria Katamba*, ni wakili na Jaji wa Mahakama Kuu ya Uganda, alipoapishwa rasmi siku ya Ijumaa, 5 Oktoba, 2019. Anahudumu kama Jaji Mkuu wa mzunguko wa Mahakama Kuu ya Masaka tangu Oktoba 2021.

## Historia na elimu
Nakintu alizaliwa katika Mkoa wa Kati, wa Uganda karibu mwaka 1972. Baada ya kuhudhuria shule za msingi na sekondari za mtaa, alikubaliwa katika Chuo Kikuu cha Makerere mwaka 1992.

## Marejeo 
Jamii:Majaji wa Uganda
Kombo Khamis Kombo

**Kombo Khamis Kombo** (alizaliwa 15 Februari 1963) ni mwanasiasa wa Civic United Front CUF kutoka Tanzania na Mbunge wa jimbo la Mgogoni tangu mwaka 2010.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Osmund Mwandemele

**Osmund Damian Mwandemele** (alizaliwa Wilaya ya Mbinga, Tanzania, 2 Mei 1950) ni profesa wa Namibia na makamu wa raisi wa Chuo Kikuu cha Usimamizi Kimataifa tangu tarehe 1 Agosti 2023. Awali alikuwa makamu wa rais wa masuala ya kitaaluma na utafiti katika Chuo Kikuu cha Namibia kuanzia 1 Januari 2007 hadi 31 Desemba 2015.

## Maisha ya awali na elimu 
Mwandemele alipata shahada ya heshima ya Sayansi mwaka 1976, pamoja na Shahada ya Uzamili katika Uzalishaji wa Mimea mwaka 1978, zote kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania. Baadaye alisoma katika University of Sydney nchini Australia na kupata Shahada ya Uzamivu (PhD) katika jenetiki ya kilimo na uzalishaji mimea mwaka 1983.

## Kazi ya kitaaluma 
Mwandemele aliwahi kuwa makamu wa dekano wa Chuo cha Sayansi katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kutoka 1988 hadi 1990. Kuanzia 1990 hadi 1995 alihudumu katika Egerton University huko Njoro, Kenya, kama profesa na mkurugenzi wa shule ya wahitimu. Mwandemele alijiunga na Chuo Kikuu cha Namibia na alikuwa dekan mwanzilishi wa Chuo cha Kilimo na Rasilimali Asili kutoka 1995 hadi 2004. Pia ni mkurugenzi mwanzilishi wa Kituo cha Utafiti wa Rasilimali za Baharini na Pwani cha Sam Nujoma katika Henties Bay.

## Marejeo 
Jamii:Wanabiolojia wa Namibia
Moses Machali

**Moses Joseph Machali** (alizaliwa 9 Agosti 1981) ni mwanasiasa wa Chama cha Kitaifa cha Ujenzi na Mageuzi NCCR–Mageuzi nchini Tanzania na ni Mbunge wa jimbo la Kasulu Mjini kuanzia 2010 hadi 2015.

Mnamo Julai 2015, alihama kutoka chama cha NCCR–Mageuzi kwenda kwenye Umoja wa Mageuzi na Uwajibikaji.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Saidi Mtanda

**Saidi Mohamed Mtanda** (alizaliwa 19 Septemba 1980) ni mwanasiasa wa CCM Tanzania na Mbunge wa kata ya Mchinga kuanzia 2010 hadi 2020.
.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Patricia Ojangole

**Patricia Adong Ojangole** ni mhasibu na mtendaji wa benki kutoka nchini Uganda. Pia yeye ni mkurugenzi mkuu katika Benki ya Maendeleo ya Uganda Limited (UDBL), taasisi pekee ya kitaifa ya fedha za maendeleo nchini Uganda.

## Elimu
Ana Shahada ya awali ya Biashara iliyotolewa na Chuo Kikuu cha Makerere, jijini Kampala, mji mkuu wa Uganda. Shahada yake ya Master of Business Administration alipata kutoka taasisi ya elimu ya juu inayojumuisha nchi za Afrika Mashariki na Kusini jijini Arusha, Tanzania. Yeye ni Fellow wa Association of Chartered Certified Accountants wa Uingereza. Pia ni mwanachama wa Institute of Certified Public Accountants of Uganda na Institute of Internal Auditors.

## Kazi
Ojangole amefanya kazi kwa miaka 13 katika nchi mbalimbali za Afrika ikiwemo Kenya, Tanzania, Uganda, Namibia, Swaziland, Lesotho na Botswana. Kazi yake ilihusisha nyanja mbalimbali za biashara ikiwemo mikopo, usimamizi wa hatari na fedha. Baadaye alijiunga na Benki ya Maendeleo ya Uganda (Uganda Development Bank Limited) kama Kiongozi wa Ukaguzi wa Ndani.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Uganda
Damas Ndumbaro

**Damas Daniel Ndumbaro** (alizaliwa 14 Juni 1971) ni mwanasiasa, wakili na Waziri wa Utamaduni, Sanaa na Michezo wa Tanzania.

Awali alikuwa Waziri wa Rasilimali za Asili na Utalii na ni mwanasiasa ambaye kwa sasa anahudumu kama Mbunge wa Chama Cha Mapinduzi (CCM) wa Jimbo la Songea Mjini kwa muhula wa pili tangu 2015. Pia, alikuwa Mkurugenzi Mtendaji Mwenza wa Mamlaka ya Reli ya Tanzania-Zambia TAZARA tangu Machi 2013. Awali alikuwa Wakili na Mhadhiri wa Sheria katika Open University of Tanzania kabla ya kujiunga na siasa na alishinda uchaguzi wa ubunge kwa wingi wa kura katika jimbo la Songea Mjini chini ya chama tawala CCM.

## Kazi ya kisiasa
Mnamo 2018, aliteuliwa na Rais John Magufuli kuwa Waziri Msaidizi wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki. Mnamo Desemba 2020, baada ya uchaguzi mkuu wa 2020, katika baraza la mawaziri la pili la Magufuli, aliteuliwa kuwa Waziri wa Rasilimali za Asili na Utalii.
Aliendelea kushikilia wizara hiyo baada ya kifo cha Magufuli. Hata hivyo, mnamo Aprili 2022 aliteuliwa kuwa Waziri wa Katiba na Sheria katika baraza la mawaziri la Samia Suluhu. Mnamo 1 Septemba 2023, kufuatia mabadiliko ya baraza la mawaziri la Samia Suluhu, alichukua wadhifa mpya kama Waziri wa Utamaduni, Sanaa na Michezo.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Philip Kiptoo Tunoi

**Philip Kiptoo Tunoi** ni wakili wa Kenya na Jaji mstaafu wa Mahakama ya Juu ya Kenya. Pia aliwahi kuhudumu kama Jaji wa Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki.

## Kazi
Jaji Tunoi ana shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, na shahada ya uzamili ya falsafa kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi. Alitunukiwa Shahada ya Uzamivu (PhD) ya falsafa kutoka \[\[Chuo Kikuu cha Nairobi]] mwezi Desemba 2013. 

Jaji Tunoi alifanya kazi kama Wakili wa Serikali wa Mikoa ya Nyanza na Magharibi kuanzia mwaka 1970 hadi 1973 kabla ya kuingia katika mazoezi binafsi ya sheria hadi mwaka 1987. Alihudumu kama Jaji wa Mahakama Kuu ya Kenya kati ya mwaka 1987–1993 na baadaye kama Jaji wa Mahakama ya Rufaa ya Kenya kati ya mwaka 1993–2011. Jaji Tunoi pia ameshikilia nyadhifa mbalimbali ndani ya mahakama ya Kenya na Mahakama ya Haki ya Afrika Mashariki.

## Marejeo 
Jamii:Wanasheria wa Kenya
Mustapha Akunaay

**Mustapha Boay Akunaay** (amezaliwa 15 Agosti 1952) ni mwanasiasa wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo CHADEMA na Mbunge wa jimbo la Mbulu tangu mwaka 2010.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Tanzania
Katumba Wamala

**Edward Katumba Wamala** (anajulikana sana kama **Katumba Wamala**; amezaliwa Bweeza, Wilaya ya Kalangala, Visiwa vya Ssese, Buganda nchini Uganda.19 Novemba 1956) ni afisa wa jeshi na mwanasiasa wa Uganda ambaye anahudumu kama Waziri wa Ujenzi na Uchukuzi katika Baraza la Mawaziri la Uganda, tangu 14 Desemba, 2019.

Kabla ya wadhifa wake wa sasa, kuanzia 17 Januari 2017 hadi 14 Desemba 2019, alihudumu kama Naibu Waziri wa Ujenzi katika baraza la mawaziri la Uganda. Pia alihudumu kama mkuu wa watendaji wa Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Uganda (UPDF), kuanzia mwaka 2013 hadi 2017, na alikuwa kamanda wa vikosi vya ardhini vya UPDF kuanzia mwaka 2005 hadi 2013. Aidha, alihudumu kama Inspekta Jenerali wa Polisi (IGP) wa Jeshi la polisi la Uganda (UPF), cheo cha juu kabisa katika tawi hilo la serikali ya Uganda, kuanzia 2001 hadi 2005. Wamala alikuwa askari wa kwanza wa UPDF aliye katika utumishi wa kikazi kuongoza UPF. Mnamo 1 Juni, 2021, Katumba alinusurika jaribio la mauaji huko Kisaasi, kitongoji cha Kampala, wakati watu wenye bunduki walipomshambulia na kumjeruhi Jenerali, wakimuua binti yake na dereva wake, na kumwacha na majeraha ya risasi kwenye mabega yote mawili.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Nightjet

**Nightjet**, fupi: **NJ** ni treni za masafa marefu ya reli ya jamuhuri ya Austria (ÖBB).

, mji mkuu wa Uswisi]]

Nightjet ni treni za masafa marefu ya kimataifa. Kuna base mbili ya Nightjet, Kituo kikuu cha reli Vienna (Kijerumani: Wien Hauptbahnhof, Wien Hauptbahnhof na Innsbruck Hauptbahnhof. Nightjet ni jamii ya treni kwenye ratiba za ÖBB pia.

## Huduma 
Kuna miji mikubwa mingi na miji dogo chache zina huduma za treni za Nightjet kwenye nchi za Austria, Hungaria, Italia, Ufaransa, Ucheki, Ujerumani, Ubelgiji na Uholanzi.

## Jamii ya usafiri 
Ndani za treni kuna jamii cha usafiri tatu:

* Kabini ya viti
* Kabini ya kusheti 
* Kabini ya vitanda

Kabini ya viti na ya vitanda inafunikwa na tiketi ya daraja ya pili, kabini ya vitanda kuna daraja ya pili na ya kwanza pia. Kabini ya viti zina viti sita, kabini ya kusheti kuna na kusheti nne au sita. Kabini cha vitanda kuna na vitanda moja, mbili au tatu. Kwenye kabini cha vitanda kuna sinki pia ya daraja ya pili, kabini ya kwanza kuna choo na bafu ndani za kabini pia. Daraja ya pili ya kabini ya vitanda kuna bafu kwenye koridori pia. Kwenye kabini ya vitanda na ya kusheti pia chakula cha asubuhi / chai ni bure.

## Baiskeli na pikipiki / gari 
Kila treni ina sehemu ya kubeba baiskeli.

Kuna treni chache pia zina karti ya kubeba vehikeli ya motori (Kujerumani: Autotransportwagen) kwa kubeba magari na pikipiki.

Kuna terminali ya karti ya magari na pikipiki pia, kwa mfano kituoni kikuu cha Vienna.

## Viungo vya nje 
* Tovuti ya Nightjet 
* Tovuti ya Austrian Federal Railways
Solomon Arase

**Solomon Ehigiator Arase** (21 Juni 1956 – 31 Agosti 2025) alikuwa afisa wa polisi wa Nigeria. Pia alikuwa Mwenyekiti wa Tume ya Huduma ya Polisi ya Nigeria. Aliteuliwa kuwa Mwenyekiti mnamo Januari 2023 na  hayati Muhammadu Buhari. Arase pia aliwahi kuhudumu kama Mkuu wa 18 wa Polisi wa Nigeria (IGP) baada  kuondolewa kwa Suleiman Abba . Kabla ya kuteuliwa kuwa IGP, Arase alikuwa mkuu wa kitengo cha juu zaidi cha ukusanyaji wa taarifa za kijasusi cha polisi wa Nigeria yaani, Idara ya Ujasusi na Upelelezi wa Makosa ya Jinai. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Watu wa Nigeria
Bálint Dömölki

**Bálint Dömölki** (11 Julai 1935 – 31 Agosti 2025) alikuwa mwanahisabati kutoka Hungaria. Alikuwa mwanachama wa Chuo cha Sayansi cha Hungaria, na mnamo mwaka 2003 alitunukiwa Tuzo ya John von Neumann.

Dömölki alifariki tarehe 31 Agosti 2025, huko Budapest, akiwa na umri wa miaka 90. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1935
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanahisabati wa Hungaria