open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Kendrick

thumb|300px|Anna Kendrick mnamo 2016.
**Anna Cooke Kendrick** (amezaliwa Agosti 9, 1985) ni mwigizaji wa Marekani. Anajulikana kwa kuigiza wahusika wenye mvuto na wenye bidii katika filamu za vichekesho na muziki. Tuzo na uteuzi zake zinajumuisha uteuzi wa Academy Award, Primetime Emmy Award na Tony Award.

Kendrick alipata nafasi yake ya kwanza ya uigizaji mkuu katika tamthilia ya Broadway ya mwaka 1998, *High Society*, ambapo aliteuliwa kwa Tony Award kama mwigizaji bora katika kipengele cha filamu ya muziki. Aliigiza kwa mara ya kwanza katika filamu ya vichekesho ya muziki *Camp* (2003) na baadaye akapata nafasi ya msaidizi katika *The Twilight Saga* (2008–2011). Umaarufu wake uliongezeka zaidi kupitia filamu ya vichekesho na maigizo *Up in the Air* (2009), ambayo ilimletea uteuzi wa Academy Award kama Mwigizaji Bora Msaidizi, na kwa nafasi yake kama nyota katika mfululizo wa filamuza *Pitch Perfect* (2012–2017).

Aliigiza katika filamu za vichekesho *Scott Pilgrim vs. the World* (2010) na *50/50* (2011), filamu ya uhalifu *End of Watch* (2012), filamu ya muziki *Into the Woods* (2014), filamu za kusisimua *The Accountant* (2016) na *A Simple Favor* (2018), na filamu ya vichekesho ya fantasy *Noelle* (2019). Ameigiza sauti ya mhusika mkuu katika filamu za muziki wa katuni za *Trolls* tangu 2016. Pia aliigiza katika mfululizo wa vichekesho wa muda mfupi *Dummy* (2020), ambao ulimletea uteuzi wa Primetime Emmy Award for Outstanding Actress. Aliingia katika uongozaji wa filamu kwa mara ya kwanza kupitia filamu ya kusisimua *Woman of the Hour* (2023), ambayo pia aliigiza kama mhusika mkuu.

Kendrick ameimba kwenye albamu za filamu zake, ikiwa ni pamoja na wimbo "Cups" mwaka 2012, na katika matukio makubwa kama vile Kennedy Center Honors ya 2013 na Tuzo za Academy za 2015. Kitabu chake cha kumbukumbu, *Scrappy Little Nobody*, kilichapishwa mwaka 2016.
## Marejeo
## Viungo vya nje 
* 
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Paul Feig

**Paul Feig** (alizaliwa Septemba 17, 1962) ni mwongozaji wa filamu, mtayarishaji, mwandishi wa kiwambo cha uigizaji na mwigizaji kutoka nchini Marekani. Anajulikana sana kwa kuongoza filamu kama vile Bridesmaids (2011), The Heat (2013), Spy (2015), Ghostbusters (2016), A Simple Favor (2018), na Last Christmas (2019). Mara nyingi hufanya kazi kwa ushirikiano na mwigizaji Melissa McCarthy.

Feig alianzisha mfululizo wa vichekesho wa Freaks and Geeks (1999–2000) na Other Space (2015). Pia ameongoza vipindi kadhaa vya Arrested Development, Nurse Jackie, Mad Men, The Office, Parks and Recreation, 30 Rock, na Weeds. Alipokea nominisho mbili za Tuzo za Primetime Emmy kwa uandishi wake kwenye Freaks and Geeks, na mbili kwa utayarishaji na uongozaji wake kwenye The Office. Majukumu yake mashuhuri ya uigizaji yalikuwa kama Bobby Wynn katika sitcom ya The Jackie Thomas Show (1992–1993), Tim Mshauri wa Kambi katika filamu ya vichekesho ya Heavyweights (1995), na Bw. Eugene Pool kwenye sitcom ya Sabrina the Teenage Witch (1996–1997).

## Maisha ya awali
Feig alizaliwa Royal Oak, Michigan, mnamo Septemba 17, 1962, akiwa mwana wa Elaine Elizabeth (jina kabla ya ndoa Artingstall), ambaye alikuwa mtoa huduma wa simu, na Sanford William Feig, ambaye alikuwa mmiliki wa duka huko Gratiot Avenue. Alilelewa katika familia inayofuata dhehebu la Wanasayansi wa Kikristo huko Mount Clemens, Michigan. Sanford alizaliwa katika familia ya Kiyahudi, lakini alibadili dini na kuwa kufuata dhehebu la Wanasayansi wa Kikristo ili amuoe Elaine, ambaye alikutana naye katika hafla ya kijamii ya kanisani.

Feig alisoma katika Chippewa Valley High School iliyopo Clinton Township, Michigan.

## Filmografia
## Marejeo
## Viungo vya nje
* 
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Waongozaji filamu wa Marekani
Dana Walsh

**Dana Walsh** ni mhusika wa mfululizo wa televisheni wa Marekani uitwao *24*, unaochezwa na Katee Sackhoff katika msimu wa 8, ambapo anaonekana kuanzia sehemu ya kwanza hadi ya mwisho. Dana anafanya kazi kama mchambuzi mkuu wa data katika CTU (Counter Terrorist Unit) New York na ana uhusiano wa kimapenzi na afisa mwenzake, Cole Ortiz. Ingawa mwanzoni anaonekana kuwa mnyenyekevu, mwenye nidhamu na uaminifu, baadaye inafichuka kuwa jina lake halisi ni Jenny Scott, mhalifu wa zamani aliyelindwa na serikali kupitia mpango wa kulinda mashahidi. Kutokana na maisha ya zamani kumwandama, anashinikizwa kuingia tena kwenye mtandao wa kihalifu, jambo linalompelekea kufanya usaliti mkubwa dhidi ya CTU na Marekani. Sifa zake zinajumuisha kuwa na akili nyingi za kiteknolojia, uwezo mkubwa wa kuficha ukweli, lakini pia anaonekana kuwa na tabia ya unafiki na uongo. Mwisho wa msimu, Dana anafichuliwa kuwa alikuwa jasusi wa Urusi aliyeingia CTU kwa lengo la kuvuruga operesheni za Marekani, na anakamatwa na Jack Bauer ambaye anamtumia ili kufichua njama kubwa ya kisiasa iliyoihusisha Urusi na vifo vya viongozi wa juu.

## Viungo vya Nje
Brian Hastings

**Brian Hastings** ni mhusika wa mfululizo wa televisheni wa Marekani uitwao **24**, anayeonekana katika msimu wa 8 pekee wa mfululizo huu na kuchezwa na Mykelti Williamson. Hastings ni mkuu wa kitengo cha CTU New York na anaongoza operesheni za kiusalama dhidi ya tishio la ugaidi linalohusisha mazungumzo ya amani kati ya Marekani na nchi za Mashariki ya Kati. Anaonekana kwa mara ya kwanza katika sehemu ya kwanza (saa 4:00am–5:00am) na kwa mara ya mwisho katika sehemu ya 22 (saa 6:00am–7:00am). Ana sifa ya kuwa kiongozi mwenye misimamo mikali, mfuatiliaji wa taratibu za kitaasisi na mara nyingi huonyesha ugumu wa kumpa Jack Bauer nafasi ya kuchukua hatua zisizo rasmi. Hata hivyo, anapojikuta akikosa njia ya wazi ya kushughulikia tishio, anakubali kwa shingo upande kusaidiana na Jack. Mwishoni, baada ya kufichuliwa kuwa maamuzi yake kadhaa yalichangia katika kusambaratika kwa operesheni, Hastings analazimishwa kuachia madaraka na nafasi yake kuchukuliwa na Chloe O'Brian. Ingawa anaonekana mkaidi na mfuasi wa taratibu mwanzoni, Hastings anaonyesha kuwa na uwezo wa kubadilika, na tabia yake inawakilisha mvutano kati ya itifaki rasmi na hatua za dharura katika mapambano dhidi ya ugaidi.

## Viungo vya nje
Jamii:Wahusika wa 24
Jamii:Maafisa wa CTU
Mojave, California

**Mojave** (zamani **Mohave**) kwa mwinuko wa .

Idadi ya wakazi ilikuwa 4,238 katika sensa ya 2010, ikiongezeka kutoka 3,836 katika sensa ya 2000. Namba za simu za Mojave zinafuata muundo (661) 824-xxxx na eneo linajumuisha ZIP Codes tatu za posta.

## Historia
Mji wa Mojave ulianzishwa mnamo 1876 kama kambi ya ujenzi kwenye Reli ya Southern Pacific. Kuanzia 1884 hadi 1889, mji huu ulikuwa kituo cha magharibi cha , msafara wa punda ishirini katika Harmony Borax Works ndani ya Death Valley. Baadaye, Mojave ilitumika kama makao makuu ya ujenzi wa Mfereji wa Maji wa Los Angeles. 
## Marejeo
Jamii:Miji ya Marekani
Jangwa la Mojave

**Jangwa la Mojave** ni mojawapo ya majangwa makuu ya Amerika Kaskazini, likipatikana katika sehemu ya kusini-mashariki ya jimbo la California na pia kuenea katika sehemu za Nevada, Arizona, na Utah. Lina ukubwa wa takribani kilomita za mraba 124,000 (sawa na maili za mraba 48,000) na linajulikana kwa kuwa na hali ya hewa ya joto kali na ukame mkubwa. Mojave linatambulika hasa kwa uwepo wa Mti wa Joshua (*Yucca brevifolia*), ambao ni alama ya kipekee ya eneo hili.

Jangwa hili liko kati ya Jangwa la Sonora upande wa kusini na Jangwa la Great Basin upande wa kaskazini. Linasemekana kupata jina kutoka kwa Wamojave (au *Mohave*), jamii ya asili ya eneo hilo. Eneo hili lina miinuko mbalimbali, kuanzia chini ya usawa wa bahari katika Bonde la Kifo (*Death Valley*) – sehemu ya chini kabisa Amerika ya Kaskazini – hadi maeneo ya milima kama Milima ya Providence. Hali ya hewa katika Mojave ni ya jangwa la chini (*low desert*), ambapo mvua ya mwaka ni chini ya milimita 330, huku joto la majira ya kiangazi likifikia zaidi ya nyuzi joto 45°C.

Mojave pia ni eneo lenye urithi wa kipekee wa kijiografia na kiasili. Mbali na Hifadhi ya Taifa ya Joshua Tree, jangwa hili lina maeneo ya hifadhi kama Mojave National Preserve, ambayo ni hifadhi kubwa ya serikali kuu. Viumbe hai waliozoea hali kali za joto na ukame hukaa hapa, kama vile mijusi, nyoka, mbweha wa jangwa, na mimea kama kaktasi na misitu ya Joshua.

Uchumi wa jangwa hili umekuwa ukibadilika kutokana na maendeleo ya miji kama Las Vegas na Lancaster, pamoja na uwekezaji katika nishati jadidifu kama vile mashamba ya sola. Hata hivyo, maendeleo haya yamesababisha changamoto za kimazingira, ikiwa ni pamoja na kuongezeka kwa matumizi ya maji na uharibifu wa makazi asilia ya viumbe wa jangwani.

Ingawa hali yake ni ngumu, jangwa la Mojave lina mvuto wa kipekee kwa watalii, wanasayansi wa mazingira, na wapiga picha. Uzuri wa mandhari ya milima, mabonde, na usiku wenye anga la nyota usio na uchafuzi wa mwanga huvutia watu wengi kila mwaka.

## Marejeo
* United States Geological Survey (USGS): Mojave Desert
* National Park Service: Mojave National Preserve
* Encyclopedia Britannica: Mojave Desert

## Viungo vya nje
* Joshua Tree National Park
* Mojave National Preserve
* Desert Research Institute

Jamii:Marekani
Umaskini nchini Kenya

thumb|200px|Kaunti za Kenya kulingana na Viwango vya Umaskini
Kenya ni nchi ya kipato cha kati ya chini ikiwa na Pato la Taifa kwa kila mtu la dola 2,200 za Marekani kufikia mwaka wa 2024.Licha ya mafanikio fulani ya kiuchumi, ukosefu wa usawa na hali ya dhiki bado ni ya kawaida. Kwa mujibu wa Taasisi ya Kitaifa ya Takwimu ya Kenya (KNBS), kiwango cha umaskini kilikuwa asilimia 39.8% mnamo 2022, sawa na watu takriban milioni 15.9 wanaoishi chini ya mstari wa umaskini wa taifa huku 36.1% wakiwa chini ya mstari wa umaskini wa kitaifa. Maeneo ya ukame na nusu-kame (ASALs) yanaonyesha hali mbaya zaidi ya umaskini kutokana na changamoto za miundombinu, hali ya hewa, na kijamii.

Kaunti kama Turkana (82.7%), Mandera (72.9%), na Samburu (71.9%) zina viwango vya juu zaidi vya umaskini, huku Nairobi na Kiambu zikionesha viwango vya chini. Tofauti za kipato ni za kiwango cha kati, ambapo Kiashiria cha gini ilikuwa 38 mwaka 2022, ikionyesha pengo kubwa katika upatikanaji wa mali na huduma.

## Sababu 
Sababu mbalimbali huchangia kuendelea kwa umaskini nchini Kenya. Hizi ni pamoja na ukosefu wa ajira, hasa miongoni mwa vijana, ajira duni, mabadiliko ya tabianchi (ukame na mafuriko), na ukosefu wa huduma bora za elimu na afya. Ukosefu wa ajira kwa vijana ulikuwa asilimia 13.4 mwaka 2022, ambapo vijana wengi wanafanya kazi za mtaani zisizo na uhakika.

Jamii za vijijini huathirika zaidi, huku umaskini vijijini ukiwa asilimia 40.1%, ikilinganishwa na 29.4% katika maeneo ya mijini. Kaya zinazoongozwa na wanawake, watu wenye ulemavu, na jamii za wafugaji ni miongoni mwa makundi yaliyo hatarini zaidi. Upatikanaji wa huduma za msingi kama maji safi, umeme, na huduma bora za afya ni finyu katika kaunti nyingi, na kuchangia mzunguko wa umaskini.

## Tazama pia 
* Orodha ya Kaunti za Kenya kulingana na Viwango vya Umaskini
* Uchumi wa Kenya

## Marejeo
Jamii:Umaskini nchi kwa nchi
Jamii:Uchumi wa Kenya
Chuo Kikuu cha Goma

**Chuo Kikuu cha Goma** (**UNIGOM**) ni chuo kikuu cha umma katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, iliyoko Goma, mkoa wa Kivu Kaskazini. Lugha za kufundishia ni Kifaransa na Kiingereza

## Kihistoria 
Chuo kikuu kilianzishwa kutokana na sera ya kuunganisha taasisi za elimu ya juu na chuo kikuu iliyopendekezwa na serikali ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Inatokana na kuwepo kwake na utendaji wake kutoka kwa amri ya mawaziri Nambari ESU/CABMIN/066/93 ya 17/06/1993 ya kuanzisha vituo vya chuo kikuu ikiwa ni pamoja na ile ya Kivu Kaskazini huko Goma, Nambari ESU/227/1996 ya 18/12/1996 na Nambari ESU/002/1997 ya 04/10/1997 ambayo hufungua upanuzi wa chuo kikuu katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kituo cha Chuo Kikuu cha Kivu Kaskazini kilifanya kazi chini ya usimamizi wa Chuo Kikuu cha Kisangani .

Inakuwa huru mnamo 2005: ilianzishwa na Amri ya Waziri No 055/MINESU/CABMIN/RS/2005 ya Oktoba 5, 2005 na Amri No 055/ MINSU/RS/2005 ya 05/10/2005 inayohusu uhuru wa kupanua taasisi ya umma ya elimu ya juu na ya chuo kikuu inayoitwa Chuo Kikuu cha Goma, UNIGOM kwa kifupi. Iko chini ya uangalizi wa Wizara ya Elimu ya Juu na Chuo Kikuu.

## Vyuo vilivyoanzishwa 
Unigom huandaa vyuo vifuatavyo:

* Tiba
* Shule ya Afya ya Umma
* Sheria
* Sayansi ya Uchumi na Usimamizi
* Sayansi ya Habari na Mawasiliano (SIC)
* Sayansi ya Kijamii, Kiutawala na Kisiasa (FSSAP)
* Sayansi ya Jiolojia
* Sayansi ya Kilimo na Mazingira
* Sayansi za Sheria

Jamii:Vyuo vikuu vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Kivu Kaskazini
William Marrion Branham

**William Marrion Branham** (Kentucky, Aprili 6, 1909 - Texas, Desemba 24, 1965) alikuwa mchungaji wa kiinjilisti wa Marekani ambaye alikuwa na ushawishi mkubwa ndani ya makanisa ya Kipentekoste ya Marekani, ingawa alikataa kuwa mshiriki wa mashirika haya. Wakati mwingine anachukuliwa kuwa mwanzilishi wa harakati ya "Latter Rain" na "La Pluie de l’Arrière Saison". Wafuasi wake wanaona ndani yake ujio wa nabii mkuu. Eliya alitangazwa na nabii Malaki katika Agano la Kale. Huduma yake iliongoza miito ya wainjilisti kadhaa. Kama Tommy Osborn na wengine. William Branham alisafiri katika Asia Afrika, Ulaya kule Ujerumani alipo kutana na Ewald Frank na wengine.

Rev. William M. Branham in Kansas City, 1947.jpg|William Marrion Branham mnamo 1947
Photo of the grave of William M. Branham.jpg|Kaburi ya William Marrion Branham tangu 1966

## Wasifu 
William Branham ao Bill Branham alizaliwa tarehe Aprili 6, 1909 katika jumba la kifahari huko Kentucky, mwana mkubwa wa Charles Harvey na Ella Harvey, na alikulia karibu na Jeffersonville, Indiana. Na alikufa tarehe Desemba 24, 1965 pale Texas amezikwa kule Jeffersonville.

## Maono 
William Branham anadai kupokea maono kadhaa wakati wa maisha yake baada ya kutawazwa na Roy Davis. 
* Maono ya Bwana Yesu 
* Maono ya msichanana pale mdogo mwenye polio
* Maono katika mgohana huko Ohio
* Maono ya wa Uhindu 300.000

## Maono Saba 
Mnamo Juni 1933 alipokuwa a kiendesha ibada katika ukumbi wa "Old Masonic" huko Meiggs huko Jeffersonville, William Branham alidai kwamba Bwana Yesu alimwonyesha matukio saba ya umuhimu mkuu ambayo yangetukia kabla ya kurudi kwake.
* Benito Mussolini ingevamia Ethiopia
* Adolf Hitler angesimama kuwa dikteta wa Ujerumani, na kuwa n'a mwisho wa ajabu
* "-ismi" Tatu kuu : ufashismi, unazismi, ukomunismi; "-ismi" ya mwisho ingechukua mbili za kwanza
* Maendeleo makubwa ya kisayansi baada ya vita vya kidunia vya pili
* Haki ya wanawake kupiga kura
* Mwanamke mkatili wa uzuri mkubwa angetokea Marekani
* Marekani katika majivu

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Marekani
Jamii:wachungaji
Mti wa Joshua

thumb|right|300px|Mti wa Joshua katika Hifadhi huko California nchini Marekani
**Mti wa Joshua** (*Yucca brevifolia*) ni aina ya mmea wa jangwani kutoka familia ya Asparagaceae, unaopatikana zaidi katika Jangwa la Mojave huko Amerika Kaskazini. Ingawa huitwa "mti", kiasili si mti wa kweli bali ni aina ya Yucca kubwa inayokuwa hadi urefu wa mita 15. Mti huu ni nembo ya kiasili ya Jangwa la Mojave na mara nyingi hutajwa kama ishara ya aina yake ya mazingira ya jangwani katika maeneo ya California, Nevada, Arizona, na Utah.

Mti wa Joshua huishi katika maeneo ya juu ya jangwa (kuanzia mita 400 hadi 1,800 kutoka usawa wa bahari) yenye hali ya hewa ya ukame na tofauti kubwa ya joto kati ya mchana na usiku. Unakua polepole sana, mara nyingi chini ya sentimita 10 kwa mwaka, lakini unaweza kuishi kwa zaidi ya miaka 150. Ujenzi wake wa matawi mengi na miundo ya majani marefu, meupe au ya kijani kibichi, yenye ncha kali na umbo la sindano, humpa mwonekano wa pekee unaoweza kutambulika kwa urahisi.

Katika utamaduni wa Kimarekani, jina la mti huu linasemekana kutolewa na wakoloni wa Kikriso wa karne ya 19 waliopita jangwani, ambao waliufananisha na mtazamo wa kiongozi wa Biblia Yoshua akiwa ameinua mikono yake kuelekea mbinguni akiwaombea watu. Leo hii, mti wa Joshua ni kivutio kikubwa katika Hifadhi ya Taifa ya Mti wa Joshua, ambayo ilipewa jina lake kutokana na mmea huu.

## Marejeo
* Smith, C.I., et al. (2011). "The Joshua Tree and its moth: an ancient symbiosis in peril." *Ecology Letters*, 14(10): 1015–1023.

## Viungo vya nje
* National Park Service – Joshua Tree National Park: The Joshua Tree
* Encyclopedia Britannica – Joshua Tree (Yucca brevifolia)
* Joshua Tree National Park
* Jepson eFlora – Yucca brevifolia
* USDA Plant of the Week: Joshua Tree

Jamii:Asparagaceae
Bulldog wa Kifaransa

thumb|Kitoto cha Bulldog wa Kifaransa
**Bulldog wa Kifaransa** ni aina ya mbwa wa kufugwa anayejulikana kwa umbile lake dogo, masikio makubwa yaliyosimama kama ya popo, na tabia yake ya kirafiki na upole. Asili ya mbwa huyu inatokana na karne ya 19 wakati wafanyakazi wa viwandani kutoka Uingereza walipopelekwa Ufaransa wakifuatana na mbwa aina ya *Bulldog* wa Kiingereza mwenye umbo dogo. Huko, mbwa hao walivuka na aina nyingine za mbwa wa kienyeji wa Ufaransa na hatimaye kuzaliwa kwa spishi hii mpya iitwayo *Bouledogue Français* kwa Kifaransa.

Bulldog wa Kifaransa ana mwili mfupi na mzito, kifua kipana, na kichwa kikubwa kilichopinda chenye pua iliyopungua sana (*brachycephalic*), jambo linalowafanya wapate shida ya kupumua katika hali ya joto au wanapofanya mazoezi ya kupita kiasi. Masikio yao makubwa yaliyosimama wima ni sifa kuu inayowatofautisha na mbwa wengine wa familia ya bulldog. Uzito wa kawaida wa mbwa hawa ni kati ya kilo 8 hadi 14.

## Marejeo
* American Kennel Club – Bulldog wa Kifaransa
* Encyclopedia Britannica – Bulldog wa Kifaransa
* Gough, A., Thomas, A., & O'Neill, D. (2018). *Breed Predispositions to Disease in Dogs and Cats*. Wiley-Blackwell.

## Viungo vya nje
* Bulldog wa Kifaransa Rescue Network
* VCA Animal Hospitals – Bulldog wa Kifaransa

Jamii:Mbwa na jamaa
Bulldog

duara|240px|thumb|Bulldog wa Kiingereza – mfano maarufu wa spishi ya Bulldog

**Bulldog** ni aina ya mbwa wa kufugwa anayejulikana kwa umbo lake pana, kichwa kikubwa, pua fupi na uso wenye mikunjo mingi. Mbwa huyu ana historia ndefu inayohusiana na michezo ya kale ya kupigana na mafahali (*bull-baiting*) huko Uingereza katika karne ya 13 hadi 19, ambapo alitumika kwa ajili ya kumshambulia fahali kwa uimara na uthubutu wake. Hata hivyo, baada ya mchezo huo kupigwa marufuku mwaka 1835, Bulldog alianza kufugwa kwa ajili ya kuambatana na binadamu badala ya matumizi ya kikatili.

Bulldog wa kisasa ni tofauti sana na yule wa zamani, akiwa na tabia ya upole, uaminifu na uvumilivu mkubwa. Ni mbwa anayependwa sana kwa ajili ya maisha ya ndani ya nyumba kwa sababu si mchangamfu sana na hapendi mazoezi ya nguvu. Aina hii pia ni maarufu kama nembo ya ujasiri na ushupavu, ikiashiria tabia ya kutokata tamaa, na mara nyingi hutumika kama ishara ya mashujaa au timu za michezo.

Muonekano wa Bulldog unajumuisha mwili mfupi lakini mzito, miguu mifupi, na kifua kipana. Wanaweza kuwa na uzito wa kati ya kilo 18 hadi 25. Wana tabia ya kupumua kwa shida kutokana na sura yao ya uso iliyopungua (*brachycephalic*), na mara nyingi hulia kwa sauti au kuhema sana. Hali hii ya anatomia pia huwafanya wawe hatarini kwa matatizo ya joto, na hivyo hawafai kuachwa kwenye mazingira yenye joto kali.

Bulldogs wanaweza kuwa wagumu kufundishwa kwa sababu ya ukaidi wao wa asili, lakini wakifundishwa kwa uvumilivu na upole, huwa watiifu sana. 

Leo hii kuna aina mbalimbali za Bulldogs ikiwa ni pamoja na Bulldog wa Kiingereza, Bulldog wa Kifaransa, na Bulldog wa Kimarekani, kila moja ikiwa na sifa zake maalum lakini zote zikitokana na aina ya asili kutoka Uingereza. Kwa ujumla, Bulldog ni mfano wa mbwa aliyebadilika kutoka kwenye matumizi ya ukatili hadi kuwa mnyama wa kufugwa na kupendwa duniani kote.

## Marejeo
* American Kennel Club – Bulldog
* Encyclopedia Britannica – Bulldog
* Hancock, D. (2012). *The Heritage of the Dog*. The Crowood Press.

## Viungo vya nje
* Bulldog Club of America 
* VCA Animal Hospitals – Bulldog
* United Kennel Club – American Bulldog

Jamii:Mbwa na jamaa
Jangwa la Sonora

thumb|Mandhari ya Jangwa la Sonora.
**Jangwa la Sonora** ni mojawapo ya majangwa makubwa huko Amerika Kaskazini, likienea kaskazini-magharibi mwa Meksiko —hasa katika majimbo ya Sonora, Baja California, na Baja California Sur— na pia kusini mwa Arizona na kusini-magharibi mwa California nchini Marekani. Lina ukubwa wa takriban kilomita za mraba 260,000, na ni jangwa lenye bioanuwai kubwa zaidi kati ya majangwa yote ya Amerika Kaskazini.

Sonora lina hali ya hewa ya joto kali na mvua mbili kwa mwaka, ambayo ni nadra kwa majangwa: mvua ya Majira ya kuchipua (spring) na ile ya majira ya joto (summer monsoon). Jambo hili huwezesha kuendelea kwa maisha ya aina nyingi za mimea na wanyama. Miongoni mwa mimea maarufu inayopatikana hapa ni kaktasi mkubwa anayejulikana kama Saguaro (*Carnegiea gigantea*), ambao ni alama ya jangwa hili na unapatikana kiasili tu huko.

Jangwa hilo linajulikana kwa kuwa na viumbehai wengi waliobobea kustahimili ukame, joto, na tofauti za halijoto kati ya mchana na usiku. Wanyama kama kojote, fundi mchanga, mijusi wa aina mbalimbali, nyoka, pamoja na ndege kama kekeo-mbio (roadrunner) hupatikana huko. Mimea ya jangwa hili, kama vile mesquite, palo verde, ocotillo, na aina mbalimbali za kaktasi, imeweza kuhimili mazingira ya ukame kwa njia ya mifumo maalum ya kuhifadhi maji.

Kwa upande wa binadamu, jamii za asili kama WaTohono O’odham na WaSeri waliishi hapa kwa maelfu ya miaka, wakitumia maarifa ya asili ya kuishi jangwani kwa kuzingatia maji, mimea, na wanyama waliopo. Maendeleo ya kisasa katika maeneo ya jangwa hili, kama miji ya Tucson na Phoenix, yameleta changamoto mpya katika usimamizi wa rasilimali asilia, hasa kuhusu matumizi ya maji na uharibifu wa makazi ya viumbe wa jangwani.

## Viungo vya nje
* National Park Service: Organ Pipe Cactus National Monument
* Arizona-Sonora Desert Museum: Sonoran Desert
* Encyclopedia Britannica: Sonoran Desert
* Saguaro National Park
* Arizona-Sonora Desert Museum

Jamii:Jiografia ya Marekani
Jamii:Jiografia ya Meksiko
Jamii:Jangwa
Bulldog wa Uingereza ya Kale

duara|240px|thumb|Bulldog wa Uingereza ya Kale (Olde English Bulldogge) – aina ya kisasa iliyoanzishwa kurejesha maumbile ya kihistoria

**Bulldog wa Uingereza ya Kale** ni aina ya mbwa wa kufugwa inayodhaniwa kufanana na mbwa waliotumika huko Uingereza katika karne ya 17 hadi ya 19 kwa ajili ya mchezo wa kupigana na fahali (*bull-baiting*) na ulinzi. Aina hii ya mbwa ilijulikana kwa nguvu kubwa, ustahimilivu wa maumivu, na ujasiri wa kushambulia wanyama wakubwa kama fahali au dubu katika mapambano ya kihistoria. Kwa sasa, aina hii haipo tena katika hali yake ya asili, lakini jitihada zimefanywa kuifufua kupitia uzao mpya unaoitwa **Olde English Bulldogge**.

Bulldog wa kale alikuwa mrefu zaidi, mwenye misuli iliyojengeka vyema, pua iliyo mbele zaidi (siyo fupi kama ya Bulldog wa kisasa), na uwezo mkubwa wa kukimbia na kushambulia. Tofauti na Bulldog wa Kiingereza wa leo ambaye ni mfupi na mzito, Bulldog wa kale alikuwa na mwili wa uwiano mzuri uliomwezesha kushiriki katika shughuli ngumu. Tabia yake ilikuwa ya ujasiri wa hali ya juu na mara nyingine ya uchokozi, hususan kwa sababu alifugwa kwa ajili ya mapambano.

Baada ya michezo ya kikatili kupigwa marufuku mnamo mwaka 1835, uzao huu ulianza kutoweka, na wafugaji walianza kuchagua mbwa wapole zaidi kwa ajili ya maisha ya ndani. Hii ilisababisha maendeleo ya Bulldog wa Kiingereza, ambaye ni tofauti kabisa kwa sura na tabia. Katika miaka ya 1970, mfugaji David Leavitt wa Marekani alianza mradi wa kuzalisha mbwa aliyeitwa **Olde English Bulldogge**, akitumia Bulldog wa Kiingereza, Bullmastiff, American Bulldog na Pit Bull Terrier ili kurejesha muonekano na uwezo wa Bulldog wa kale lakini kwa tabia laini zaidi.

Mbwa huyu bado si maarufu sana nje ya Marekani, lakini anazidi kutambulika kama mbwa wa familia mwenye nguvu, uaminifu, na tabia ya ulinzi bila kuwa na uchokozi wa kupindukia.

## Marejeo
* United Kennel Club – Olde English Bulldogge
* Hancock, D. (2004). *Dogs of the Shepherds: A Review of the Pastoral Breeds*. Crowood Press.

## Viungo vya nje
* International Olde English Bulldogge Association
* VCA Animal Hospitals – Olde English Bulldogge 

Jamii:Mbwa na jamaa
Poodle

duara|240px|thumb|Poodle wa ukubwa wa kawaida (Standard Poodle)
240px
**Poodle** ni aina ya mbwa wa kufugwa maarufu duniani kwa akili, ufanisi wa mafunzo, na mwonekano mzuri wa manyoya yake. Asili ya jina "Poodle" inatokana na neno la Kijerumani *Pudel* linalomaanisha "kuogelea", jambo linaloashiria historia ya mbwa huyu kama msaidizi wa kuwinda majini. Ingawa mara nyingi huhusishwa na Ufaransa, ambapo anaitwa *Caniche*, Poodle anaaminiwa kuwa na asili kutoka Ujerumani.

Poodle ni mmoja wa mbwa werevu zaidi, akiwa nafasi ya pili baada ya Border Collie katika kiwango cha uelewa na utiifu. Ana uwezo mkubwa wa kujifunza amri mpya na kuitekeleza kwa ufanisi, jambo linalomfanya kuwa maarufu katika maonyesho ya mbwa, michezo ya wanyama, na hata kazi kama mbwa wa tiba au huduma za kibinadamu.

Kuna aina kuu tatu za Poodle zinazotambulika rasmi:  
* **Standard Poodle** – wa ukubwa wa kawaida, ambaye alitumika awali katika uwindaji wa maji  
* **Miniature Poodle** – mdogo kiasi, anayefaa kwa maisha ya ndani  
* **Toy Poodle** – mdogo kabisa, anayefugwa hasa kama mnyama wa mapenzi

Mbwa hawa wana manyoya yenye mvuto yanayopendelewa kwa mitindo mbalimbali ya ususi. Nywele zao si za kuanguka kwa wingi kama mbwa wengine, na hivyo huwafaa watu wenye mzio wa manyoya. Hata hivyo, wanahitaji utunzaji wa mara kwa mara ikiwa ni pamoja na kusafishwa, kuchanwa na kukatwa kwa mitindo maalum.

Poodle ni mbwa mwenye uchangamfu, anayependa kucheza, kuambatana na familia, na mara nyingi huonesha tabia ya kuvutia sana kwa watoto na wanyama wengine. Kwa sababu ya akili yake ya juu, huweza kuchoshwa haraka ikiwa hatapewa shughuli za akili au mazoezi ya kimwili.

Pamoja na sifa nyingi nzuri, Poodle anaweza kuwa na matatizo ya kiafya kama vile matatizo ya macho, maungio ya nyonga (hip dysplasia), na matatizo ya ngozi. Wafugaji bora hufanya uchunguzi wa kiafya kabla ya kuzalisha ili kupunguza hatari hizi.

## Marejeo
* American Kennel Club – Poodle
* Encyclopedia Britannica – Poodle
* Coren, S. (2006). *The Intelligence of Dogs*. Free Press.

## Viungo vya nje
* United Kennel Club – Poodle
* VCA Animal Hospitals – Poodle
* Wiktionary – Etymology of “Poodle”

Jamii:Mbwa na jamaa
Beagle

**Beagle** ni aina ya mbwa wa kufugwa wa ukubwa wa kati anayejulikana kwa uwezo wake mkubwa wa kunusa. Ni miongoni mwa mbwa wanaotumika sana kwa kazi ya ufuatiliaji wa harufu, na mara nyingi huajiriwa katika viwanja vya ndege kwa ajili ya kugundua bidhaa haramu kama vile chakula kisichoruhusiwa, dawa za kulevya au viumbe hai vilivyopigwa marufuku. Asili ya Beagle ni Uingereza, na historia yake ya kufugwa inarudi nyuma hadi karne ya 14 au hata mapema zaidi.

Beagle ana mwonekano wa kupendeza – mwenye masikio marefu yanayoning’inia, macho ya duara yenye hisia, na mwili wa wastani wenye umbo la mstatili kidogo. Rangi yake maarufu ni mchanganyiko wa nyeupe, kahawia na nyeusi (*tri-color*), lakini pia huweza kuwa wa rangi mbili au hata mwekundu na mweupe. Urefu wake kwa wastani ni kati ya sentimita 33–41, na uzito wake huanzia kilo 9 hadi 14.

Mbwa hawa ni wachangamfu, wachezaji, na wenye nguvu nyingi. Hupenda kuwa sehemu ya kundi na wanaweza kupata mfadhaiko wa upweke iwapo wataachwa peke yao kwa muda mrefu. Kwa sababu hiyo, ni muhimu wawe na mwingiliano wa kijamii, ama na binadamu au mbwa wengine. Uerevu wao na pua yao nyeti huwafanya wawe na msukumo mkubwa wa kufuata harufu, jambo linaloweza kuwafanya kuwa wagumu kuwaita wanapoanza kunusa – wanahitaji mafunzo ya mapema na thabiti.

## Marejeo
* American Kennel Club – Beagle
* Encyclopedia Britannica – Beagle
* Fogle, B. (2009). *The Dog's Mind: Understanding Your Dog's Behavior*. Howell Book House.

## Viungo vya nje
* United Kennel Club – Beagle
* VCA Animal Hospitals – Beagle

Jamii:Mbwa na jamaa
Rottweiler

duara|240px|thumb|Rottweiler akiwa macho katika mkao wa ulinzi

**Rottweiler** ni aina ya mbwa wa kufugwa mwenye nguvu, uaminifu, na uwezo mkubwa wa kulinda. Asili ya Rottweiler ni nchini Ujerumani, katika mji wa Rottweil ambako waliotumika awali kama mbwa wa kuchunga ng'ombe na kulinda mali ya wafanyabiashara. Mbwa hawa walijulikana kama "mbwa wa kasuku wa Rottweil" (*Rottweiler Metzgerhund*) kwa sababu ya kazi yao ya kuwasindikiza wachinjaji (butchers) waliokuwa wakiuza nyama kwenye masoko.

Rottweiler ana mwili mkubwa, uliopinda vizuri kwa misuli, na kichwa kikubwa chenye taya imara. Rangi yake ya kawaida ni nyeusi yenye alama za kahawia au kijivu hafifu sehemu za mashavu, kifua, miguu na chini ya mkia. Mbwa dume anaweza kufikia uzito wa kilo 50 hadi 60, na jike kilo 35 hadi 48. Tabia yao ya kiasili ni ya utulivu lakini makini, ujasiri bila woga, na uaminifu mkubwa kwa familia.

Kwa sababu ya ujasiri na uwezo wa kujifunza, Rottweiler hutumiwa mara kwa mara katika kazi za ulinzi, kama mbwa wa polisi, mbwa wa jeshi, au mbwa wa uokoaji. Hata hivyo, wanahitaji mafunzo sahihi, usoshalishaji wa mapema, na mmiliki mwenye uzoefu, kwa kuwa tabia yao ya kujitegemea na nguvu inaweza kuwa changamoto kwa wafugaji wasio na uzoefu.

Kiafya, Rottweiler anaweza kukumbwa na matatizo kama vile *hip dysplasia* (maungio ya nyonga), matatizo ya macho, saratani ya mifupa, na matatizo ya moyo kama vile *aortic stenosis*. Wastani wa maisha yao ni miaka 8 hadi 10, lakini baadhi hufikia miaka 12 au zaidi kwa utunzaji mzuri.

## Marejeo
* American Kennel Club – Rottweiler
* United Kennel Club – Rottweiler
* Willis, M. B. (1991). *The Rottweiler: A Complete and Reliable Handbook*. Howell Book House.

## Viungo vya nje
* VCA Animal Hospitals – Rottweiler
* The American Rottweiler Club 
* FCI Breed Standard – Rottweiler

Jamii:Mbwa na jamaa
Yorkshire Terrier

duara|240px|thumb|Yorkshire Terrier
**Yorkshire Terrier**, au kwa kifupi **Yorkie**, ni aina ya mbwa wa kufugwa wa saizi ndogo maarufu duniani kwa sura yake ya kupendeza, manyoya marefu na tabia ya kujiamini. Asili yake ni katika Yorkshire, Uingereza, ambapo alifugwa katika karne ya 19 ili kuwinda panya viwandani. Ingawa leo hii ni mbwa wa mapambo na mwenza, historia yake inaonyesha kuwa alikuwa na ujasiri wa kushangaza kwa mbwa wa saizi yake.

Yorkshire Terrier ana mwili mdogo lakini wenye muundo thabiti. Uzito wake wa kawaida hauzidi kilo 3.2, na ana manyoya marefu, laini na yenye mwangaza, mara nyingi yenye mchanganyiko wa rangi ya buluu chuma (steel blue) na tan (kahawia ya dhahabu). Nywele hizi huhitaji utunzaji wa hali ya juu ikiwemo kusafishwa kila siku na kukatwa mara kwa mara au kusukwa kwa mitindo ya maonyesho.

Tabia yake inaelezewa kuwa jasiri, mwenye kujiamini kupita kiasi, mchangamfu na mwenye uaminifu kwa mmiliki wake. Yorkie anaweza kuwa mkali kwa wageni au wanyama wengine ikiwa hajafunzwa mapema, lakini pia ni mbwa anayependa sana kuambatana na watu na kuwa sehemu ya familia. Wanaweza kuwa sauti sana, hasa wakihisi kuna mgeni au harufu isiyo ya kawaida.

Yorkshire Terriers wanafaa sana kwa maisha ya mijini au vyumba vidogo, lakini bado wanahitaji matembezi na mazoezi madogo kila siku. Uerevu wao huwafanya wajifunze haraka, lakini pia wanaweza kuwa na msimamo mkali, hivyo mafunzo yanahitaji subira.

Kiafya, wanaweza kuwa na changamoto kama vile matatizo ya meno, hypoglycemia (kupungua kwa sukari mwilini), na matatizo ya kupumua kutokana na koo nyembamba. Wanahitaji uangalizi wa karibu hasa katika miaka yao ya mwanzo. Muda wao wa kuishi ni kati ya miaka 12 hadi 15.

## Marejeo
* American Kennel Club – Yorkshire Terrier
* Encyclopedia Britannica – Yorkshire Terrier
* Fogle, B. (2010). *The Dog Encyclopedia*. DK Publishing.

## Viungo vya nje
* Yorkshire Terrier Club of America
* VCA Animal Hospitals – Yorkshire Terrier
* United Kennel Club – Yorkshire Terrier

Jamii:Mbwa na jamaa
Bulldog wa Kimarekani

240px|thumb|Bulldog wa Kimarekani akiwa ameketi

**Bulldog wa Kimarekani** ni aina ya mbwa wa kufugwa wa ukubwa wa kati hadi mkubwa zaidi, anayejulikana kwa nguvu, ustahimilivu, na uaminifu kwa familia yake. Asili ya mbwa huyu ni kutoka Marekani na aliendelezwa kutoka kwa mbwa wa aina ya Bulldog wa Uingereza ya Kale waliokuja na wahamiaji wa Ulaya katika karne ya 17 na 18. Tofauti na Bulldog wa Kiingereza ambaye aliboreshwa kwa ajili ya kuishi ndani, Bulldog wa Kimarekani aliendelea kutumika kama mbwa wa kazi mashambani – akitumika kwa kuchunga mifugo, kulinda mali, na hata kuwinda.

Bulldog wa Kimarekani ana mwonekano wa kimichezo zaidi kuliko jamaa zake wa Kiingereza au Kifaransa. Ana mwili uliojengeka vizuri, misuli mingi, kichwa kikubwa, na miguu mirefu kiasi. Uzito wa mbwa dume unaweza kufika hadi kilo 50, huku jike likiwa na wastani wa kilo 30–40. Kuna mistari mikuu miwili ya ukoo wa mbwa hawa: aina ya "Scott" (au Standard) ambayo ina mwili mrefu zaidi na nyepesi, na aina ya "Johnson" ambayo ni pana zaidi na nzito.

Bulldog wa Kimarekani ana afya nzuri ukilinganisha na jamaa zake wa brachycephalic kama Bulldog wa Kiingereza, lakini bado anaweza kupata matatizo ya maungio (kama vile *hip dysplasia*), matatizo ya macho, na baadhi ya matatizo ya ngozi. Ni muhimu afanyiwe uchunguzi wa afya wa mara kwa mara na apewe lishe bora pamoja na mazoezi ya kutosha.

## Marejeo
* United Kennel Club – American Bulldog
* Hancock, D. (2012). *The Heritage of the Dog*. The Crowood Press.

## Viungo vya nje
* United Kennel Club – American Bulldog

Jamii:Mbwa na jamaa
Kilobaiti

**Kilobaiti** (kifupi: **KB**) ni kipimo cha data kinachotumiwa katika teknolojia ya habari na kompyuta ili kuelezea kiasi cha habari au kumbukumbu kilichohifadhiwa au kuhamishwa. Kwa muktadha wa kimataifa (SI – Mfumo wa Vipimo wa Kimataifa), kilobaiti moja ni sawa na 1000 baiti (bytes). Hata hivyo, katika matumizi ya kawaida ya kompyuta, hasa kabla ya miaka ya 2000, kilobaiti moja mara nyingi ilichukuliwa kuwa sawa na 1024 baiti, kutokana na msingi wa bainari (yaani, 2¹⁰).

Kutofautisho hili lilisababisha mkanganyiko katika sekta ya teknolojia kwa miongo kadhaa. Ili kusuluhisha hilo, IEC (International Electrotechnical Commission) ilipendekeza matumizi ya istilahi mpya, ambapo kilobaiti inayojumuisha 1024 baiti iitwe **kibibaiti** (KiB), na kilobaiti halisi ya 1000 baiti iendelee kuitwa **kB** kulingana na SI.

Mfano wa matumizi ya kilobaiti ni kama ifuatavyo: faili la maandishi lisilo na picha linaweza kuwa na ukubwa wa kilobaiti chache tu, wakati picha ndogo inaweza kuwa na mamia ya kilobaiti.

Katika mfumo wa vipimo wa data:
* 1 kB = 1000 B (kulingana na SI)
* 1 KiB = 1024 B (kulingana na IEC)

Tofauti hii ni muhimu kueleweka hasa wakati wa kununua vifaa vya kuhifadhi kama vile diski kuu, kadi za kumbukumbu au flash drive, kwani wazalishaji mara nyingi hutumia vipimo vya SI (yaani, 1 kilobaiti = 1000 baiti), wakati mifumo ya kompyuta inaweza kuonyesha thamani kwa msingi wa 1024.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo
* IEC – SI units and binary prefixes 
* NIST – Binary Prefixes 
* Kurose, J. F. & Ross, K. W. (2017). "Computer Networking: A Top-Down Approach." Pearson. 

## Viungo vya nje
* Whatabyte – Data size comparison  

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Megabaiti

**Megabaiti** (kwa kifupi: **MB**) ni kipimo cha data kinachotumiwa katika kompyuta na teknolojia nyingine za habari. Katika mfumo wa SI (Mfumo wa Vipimo wa Kimataifa), megabaiti moja ni sawa na 1000 kilobaiti (kB), au 1,000,000 baiti (B). Hata hivyo, katika matumizi ya kawaida ya kompyuta, megabaiti mara nyingi ilieleweka kuwa ni sawa na 1024 kilobaiti, yaani 1,048,576 baiti, kutokana na msingi wa binari unaotumika sana katika kompyuta.

Ili kupunguza mkanganyiko huu, IEC ilipendekeza kutumia istilahi ya **mebibaiti** (**MiB**) kwa maana ya 1024² baiti, wakati megabaiti (MB) ibaki kuwa 10⁶ baiti. Hata hivyo, katika matumizi ya kila siku na katika maelezo ya vifaa vya kuhifadhi data, kama vile diski kuu au kadi ya kumbukumbu, wazalishaji hutumia maana ya SI – yaani MB = 1,000,000 B – huku mifumo ya kompyuta bado ikionesha thamani kwa msingi wa 1024.

Megabaiti ni kipimo kinachotumiwa kueleza ukubwa wa faili kama vile picha, nyaraka, programu ndogo, au hata sehemu ya kumbukumbu ya mfumo wa uendeshaji. Kwa mfano, picha ya ubora wa kati inaweza kuwa na ukubwa wa takriban 2 MB.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo
* NIST – Binary vs Decimal Prefixes 
* IEC – SI Units and Binary Prefixes 
* F. Halsall (2005). "Computer Networking and the Internet." Pearson Education. 

## Viungo vya nje
* Whatabyte – Data Units Comparison  

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Kadi ya kumbukumbu

duara|thumb|Kadi ya SD, mojawapo ya kadi za kumbukumbu zinazotumika sana

**Kadi ya kumbukumbu** ni kifaa kidogo cha hifadhi ya data kinachotumika kuhifadhi taarifa za kidijitali katika vifaa mbalimbali kama vile kamera, Simu za mikononi, vicheza muziki (MP3 players), vidude vya GPS, kompyuta kibao na hata baadhi ya kompyuta mpakato.

Kadi hizi hutegemea teknolojia ya kumbukumbu ya flashi, ambayo ina uwezo wa kuhifadhi data bila kuhitaji umeme wa kudumu. Faida kuu ya kadi za kumbukumbu ni kuwa ndogo kwa ukubwa, nyepesi, zisizo na sehemu zinazosogea, na zinadumu kwa muda mrefu. Zinapatikana kwa uwezo mbalimbali wa kuhifadhi data, kutoka megabaiti chache hadi mamia ya gigabaiti au hata terabaiti.

Kuna aina nyingi za kadi za kumbukumbu, ikiwemo:
* **SD (Secure Digital)**
* **microSD** – ndogo zaidi, hutumika zaidi kwenye simu na kamera ndogo
* **CF (CompactFlash)**
* **Memory Stick** – ya kampuni ya Sony
* **xD-Picture Card** – iliyotumika zaidi na kamera za Olympus na Fujifilm

Viwango na kasi ya kadi za kumbukumbu pia hutofautiana. Kadi za kisasa huainishwa kwa kasi ya kusoma na kuandika data, ambayo ni muhimu katika matumizi ya picha za azimio la juu au video ya ubora wa juu (HD/4K).

Kadi hizi mara nyingi hutumia vifaa vya kusomea kadi (*card reader*) ili kuwasiliana na kompyuta au vifaa vingine. Kwa sababu ya matumizi yake mapana, kadi ya kumbukumbu imekuwa mojawapo ya njia maarufu za kuhamisha data kutoka kifaa kimoja hadi kingine.

## Marejeo
* SD Association – Overview of SD Cards 
* Kingston – Guide to Memory Cards 
* Tanenbaum, A. S. (2016). "Modern Operating Systems." Pearson. 

## Viungo vya nje
* SD vs microSD – Differences and Usage 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Terabaiti

[thumb|250px|Diski kuu ya [Toshiba yenye ukubwa wa 1TB.]]
**Terabaiti** (kifupi: **TB**) ni kipimo cha hifadhi ya data kinachotumiwa katika kompyuta na teknolojia ya habari. Kwa mujibu wa mfumo wa SI (Mfumo wa Vipimo wa Kimataifa), terabaiti moja ni sawa na 1000 gigabaiti (GB), au 1,000,000,000,000 baiti (B). Katika matumizi ya kihistoria ya kompyuta, terabaiti mara nyingine ilitafsiriwa kuwa ni sawa na 1024 GB, yaani 1,099,511,627,776 baiti, lakini matumizi haya si rasmi na huleta mkanganyiko.

Ili kuondoa mkanganyiko huu, IEC ilipendekeza kutumia istilahi tofauti: **tebibaiti** (mfupi: **TiB**) kwa maana ya 1024³ baiti, wakati **terabaiti** (TB) ibaki kuwa 10¹² baiti. Katika bidhaa za kibiashara kama vile diski kuu au diski ya hali imara (SSD), wazalishaji hutumia maana ya SI kwa kuonyesha uwezo wa kifaa, yaani 1 TB = 1,000,000,000,000 B. Hata hivyo, mifumo ya kompyuta kama vile Windows mara nyingi huonyesha thamani hiyo kwa msingi wa 1024, jambo ambalo hufanya uwezo kuonekana kuwa mdogo kidogo kuliko ulivyoainishwa na mtengenezaji.

Kwa mfano, diski yenye "1 TB" inaweza kuonekana kuwa na takribani 931 GB kwenye mfumo wa Windows. Terabaiti hutumiwa sana kupima ukubwa wa diski kuu, chelezo (backups), na data kubwa kama video za ubora wa juu (HD/4K), hifadhidata (databases), au seva za kuhifadhi mafaili.

## Tazama pia
* Data
* Kituo cha data

## Marejeo
* NIST – Binary vs Decimal Prefixes 
* IEC – SI Units and Binary Prefixes 
* Stallings, W. (2018). "Computer Organization and Architecture." Pearson. 

## Viungo vya nje
* Terabyte vs Tebibyte – Explained 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Jamii:Vipimo vya data
Jamii:Intaneti
Diski ya hali imara

[thumb|Mfano wa diski ya hali imara (SSD) ya 2.5 [SATA.]]
**Diski ya hali imara** (kwa Kiingereza: *Solid-State Drive* au **SSD**) ni kifaa cha hifadhi ya data kinachotumia kumbukumbu ya flashi au aina nyingine ya kumbukumbu isiyo na sehemu zinazosogea ili kuhifadhi taarifa za kidijitali. Tofauti na diski kuu (HDD) za kawaida ambazo hutumia sahani zinazozunguka na kichwa cha kusoma/kuandika, diski ya hali imara hufanya kazi kwa haraka zaidi, haina kelele, na hudumu kwa muda mrefu zaidi katika mazingira ya mtikisiko au mshituko.

SSD hujulikana kwa kasi kubwa ya upatikanaji wa data na kuanzisha kompyuta. Hii hufanya iwe chaguo bora kwa matumizi ya programu nzito, michezo ya video, na mfumo wa uendeshaji. Pia hutumia umeme kwa kiwango kidogo ikilinganishwa na HDD.

Teknolojia ya SSD imekuwa ikiboreka kwa kasi, huku gharama zake zikipungua na uwezo wake kuongezeka. Aina mbalimbali za SSD zinapatikana sokoni, ikiwemo:
* SATA SSD – inayotumia kiolesura cha SATA, sawa na diski kuu nyingi za kawaida
* NVMe SSD – yenye kasi ya juu inayotumia kiolesura cha PCIe
* M.2 na U.2 – aina za kimaumbo zinazotumika hasa kwenye kompyuta mpya na kompyuta za mezani

Ingawa SSD ni ghali zaidi kwa kila GB ikilinganishwa na HDD, faida zake nyingi zimeifanya kuwa chaguo maarufu kwa hifadhi ya ndani kwenye kompyuta za kisasa.

## Marejeo
* Crucial – What is an SSD?  
* Tanenbaum, A. S. (2016). "Modern Operating Systems". Pearson. 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Kompyuta
Vicheza muziki

thumb|duara|Kifaa cha kucheza CD za MP3 (Philips Expanium)

**Vicheza muziki** ni kifaa cha kielektroniki kinachotumika kupiga muziki uliohifadhiwa katika miundo ya kidijitali kama vile MP3, AAC, WAV, au FLAC. Vifaa hivi vina uwezo wa kuhifadhi, kupanga na kucheza nyimbo moja kwa moja kupitia vichwa vya sauti au spika ya ndani, na wakati mwingine huweza kuunganishwa na mifumo mingine ya sauti.

Vicheza muziki vya kisasa vimekuwa vidogo kwa ukubwa, vyenye kumbukumbu ya ndani au vinavyotumia kadi ya kumbukumbu kuongeza nafasi ya kuhifadhi. Baadhi vina skrini ya kugusa, uwezo wa kuonyesha picha au video, na vinaweza kuunganishwa na kompyuta kupitia USB kwa ajili ya kusambaza muziki.

Kuna aina mbalimbali za vicheza muziki:
* Vicheza muziki vya kubebeka (portable), kama vile iPod, Sony Walkman ya dijitali, na vifaa vya MP3
* Vicheza muziki vilivyoko kwenye simu za kisasa, ambavyo mara nyingi hutumia programu kama Spotify, Apple Music au Boomplay
* Vicheza muziki vya mezani, ambavyo hujumuisha vifaa vya stereo vinavyopiga CD au faili za kidijitali kutoka kwa hifadhi ya nje

Kabla ya ujio wa vicheza muziki vya dijitali, vifaa kama kanda za kaseti, kanda za CD, na vinil vilitumika kwa ajili ya kusikiliza muziki. Vicheza muziki vya kisasa vimeleta mapinduzi makubwa katika namna watu wanavyofikia, kuhifadhi na kufurahia muziki binafsi.

## Marejeo
* Britannica – MP3 player 
* Kurose, J. F. & Ross, K. W. (2021). "Computer Networking: A Top-Down Approach". Pearson. 

## Viungo vya nje
Jamii:Vifaa
Jamii:Muziki
MP3

thumb|Nembo ya faili la MP3
**MP3** ni kifupi cha **MPEG-1 Audio Layer III** au **MPEG-2 Audio Layer III**, ambayo ni fomati ya faili ya sauti inayotumia usimbaji wa data ili kupunguza ukubwa wa faili bila kupunguza sana ubora wa sauti. Teknolojia hii hutumia mbinu ya *lossy compression*, yaani hupunguza baadhi ya taarifa ambazo hazisikiki kwa urahisi na binadamu, ili kuwezesha uhifadhi wa muziki kwa nafasi ndogo ya kumbukumbu.

Fomati ya MP3 ilitengenezwa miaka ya 1990 na watafiti kutoka Fraunhofer Society nchini Ujerumani, kwa kushirikiana na taasisi nyingine chini ya mfumo wa MPEG (Moving Picture Experts Group). MP3 iliwezesha mapinduzi makubwa katika usambazaji wa muziki, kwa kuwa nyimbo sasa zingeweza kupakuliwa au kusambazwa kupitia mtandao kwa urahisi zaidi kutokana na ukubwa mdogo wa faili.

Faili ya MP3 inaweza kuwa na ukubwa wa kati ya kilobaiti chache hadi megabaiti kadhaa, kulingana na muda wa muziki na kiwango cha ubora (bitrate) kilichotumika. Bitrate ya kawaida ni 128 kbps, lakini huweza kufikia hadi 320 kbps kwa ubora wa juu zaidi.

Fomati hii imekuwa maarufu sana na inatumika katika vicheza muziki (MP3 player), simujanja, na programu mbalimbali za kompyuta. Ingawa fomati mpya kama AAC na OGG Vorbis zimekuja baadaye, MP3 bado inasalia kuwa mojawapo ya fomati za sauti zinazotumika sana duniani.

## Marejeo
* Britannica – MP3 
* Brandenburg, K. (1999). MP3 and AAC Explained. "IEEE Multimedia". 

## Viungo vya nje
* Fraunhofer IIS – MP3 Official Site 

Jamii:Teknolojia
Jamii:Muziki
Jamii:Faili za sauti
Usimbaji wa data

[thumb|399x399px|Msimbo wa [Morse.]]
**Usimbaji wa data** ni mchakato wa kubadilisha taarifa kutoka muundo mmoja wa uwakilishi hadi mwingine, mara nyingi kwa lengo la kuwezesha uhifadhi, uwasilishaji, au usindikaji bora wa taarifa hizo. Usimbaji hutumika katika kompyuta, mawasiliano ya kidijitali, faili za sauti, picha, na video.

Kuna aina mbalimbali za usimbaji wa data kulingana na madhumuni yake:
* **Usimbaji wa herufi (character encoding)**: Hubadilisha herufi kuwa namba zinazoeleweka na mashine. Mfano ni ASCII, UTF-8, na Unicode.
* **Usimbaji wa maudhui (content encoding)**: Hutumika kubana au kulinda data. Mfano ni Base64, au gzip.
* **Usimbaji wa sauti au picha (media encoding)**: Hutumika kubadilisha sauti au video kuwa muundo wa kidijitali kama MP3, JPEG, MPEG-4, n.k.
* **Usimbaji wa ishara (line encoding)**: Hutumika katika mawasiliano ya data ili kuwakilisha biti kwenye njia za mawasiliano, kama vile NRZ, Manchester encoding, au 4B/5B.

Usimbaji wa data ni muhimu kwa usalama, ufanisi, na uoanifu wa mifumo ya habari. Kwa mfano, kutuma barua pepe yenye picha au faili hutegemea usimbaji wa data ili kuhakikisha kuwa faili inaweza kusomwa kwa usahihi na mpokeaji hata ikiwa anatumiwa mfumo tofauti.

## Marejeo
* IBM – Character Encoding 
* Tanenbaum, A. S. & Wetherall, D. J. (2010). "Computer Networks". Pearson. 
* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha* 

## Viungo vya nje
Jamii:Kompyuta
Jamii:Mawasiliano
Jamii:Teknolojia
Faili za sauti

thumb|duara|Aina mbalimbali za faili za sauti
**Faili za sauti** ni aina ya faili ya kidijitali inayohifadhi taarifa za sauti kwa kutumia muundo (fomati) maalumu unaoeleweka na kompyuta au vifaa vya kielektroniki. Faili hizi zinaweza kuwa za sauti ghafi (raw audio), zilizowekwa msimbo (encoded), au zilizobanwa (compressed).

Faili za sauti hutumiwa katika matumizi mbalimbali kama vile muziki, sauti za filamu, redio ya mtandaoni, mazungumzo ya simu, na mifumo ya kutambua sauti. Aina tofauti za faili hutofautiana kwa ukubwa, ubora wa sauti, na jinsi zinavyosindikwa na vifaa au programu.

Baadhi ya fomati maarufu za faili za sauti ni:
* **WAV (.wav)** – Fomati ya sauti ghafi isiyobanwa (compressed), hutumika mara nyingi katika kurekodi sauti kwa ubora wa juu.
* **MP3 (.mp3)** – Fomati ya sauti iliyobana kwa kutumia compression ya lossy, hupunguza ukubwa wa faili kwa kupoteza baadhi ya taarifa zisizosikika kirahisi.
* **AAC (.m4a)** – Kama MP3 lakini yenye ufanisi bora zaidi wa compression na ubora wa sauti.
* **FLAC (.flac)** – Fomati ya sauti ya lossless compression, hufanya faili kuwa dogo lakini bila kupoteza ubora wowote wa sauti.
* **OGG Vorbis (.ogg)** – Fomati huria ya lossy compression inayoendana na programu nyingi huria.
* **AIFF (.aiff)** – Fomati ya Apple sawa na WAV, isiyo na compression, yenye ubora wa sauti wa hali ya juu.

Faili hizi huweza pia kuwa sehemu ya video, kama katika MP4 au MKV, ambapo sauti na picha huunganishwa pamoja. Wakati mwingine, metadata kama jina la msanii, kichwa cha wimbo, au jalada la albamu huwekwa ndani ya faili ya sauti kupitia mfumo wa "ID3 tags".

## Marejeo
* Britannica – Digital audio 
* Tanenbaum, A. S. (2015). "Modern Operating Systems". Pearson Education. 

## Viungo vya nje
Jamii:Teknolojia
Jamii:Faili za sauti
Jamii:Kompyuta
Jamii:Muziki