open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ellene Mocria

**Woizero Elleni Mekuria** (1941–2021) alikuwa mwandishi wa habari wa redio na televisheni kutoka Ethiopia. Baada ya kujiunga na Idara ya Huduma za Nje ya Sauti ya Ethiopia (Voice of Ethiopia) mwaka 1962, alikua mwanamke wa kwanza nchini Ethiopia kuwa mtangazaji na mtayarishaji wa habari za redio. Mwaka 1964, wakati Televisheni ya Ethiopia ilipoanza kurusha matangazo, alikua mwanamke wa kwanza nchini humo kuwa mwandishi wa habari wa televisheni.
## Maisha
Ellene Mocria alizaliwa Addis Ababa tarehe 10 Oktoba 1941. Baba yake, Mocria Wolde Selassie, alikuwa mtaalamu wa kilimo (agronomia). Mama yake, Suzi Workneh, alikuwa binti wa daktari na mwanadiplomasia Workneh Eshete. Baada ya kusoma katika Sandford English School, Ellene alipata ufadhili wa masomo kusomea uuguzi katika American University of Beirut, lakini aliondolewa kwenye kozi hiyo baada ya kufanya kosa la kutoa dawa kimakosa. Alikusudia kujiunga na Addis Ababa University ili kuwa mfanyakazi wa kijamii, lakini kwa wakati huo aliomba kazi kupitia tangazo la kazi la mtangazaji wa redio ya Kiingereza na msomaji wa habari katika Huduma ya Nje ya Radio Ethiopia.

Aliajiriwa kama mtayarishaji wa vipindi na msomaji wa habari wa Kiingereza katika Huduma ya Nje mnamo Septemba 1962, ambapo aliwasilisha taarifa za habari pamoja na vipindi vya muziki kama *Music to Remember* na *Lie Back and Listen*. Akiwa anahifadhi kumbukumbu za maktaba ya muziki ya kituo hicho, baadaye alipandishwa cheo kuwa mkuu wa Maktaba ya Nakala (Transcription Library). Pia aliongeza mkusanyiko wa muziki wa kituo hicho kwa kutumia mkusanyiko wake binafsi wa 78 rpm records, ukijumuisha kazi za Negatwa Kelkye na mume wake Ferede Golla, Etagennho Haile, Bafana Gobaze, Bogalech Yimer, Abebech Azene, Beyene Omardin, na Mesganaw Adugna. Mwaka 1964, televisheni ya Ethiopia ilipoanzishwa, Ellene pamoja na Samuel Ferenji wakawa waandishi wa kwanza wa habari za televisheni nchini humo. Akiendelea na kazi ya redio, pia aliwasilisha kipindi cha *TV Mag* na kufanya mahojiano katika kipindi cha *Guest of the Week*.

Ellene Mocria alifariki kwa ugonjwa wa saratani huko Addis Ababa tarehe 21 Julai 2021. Alikuwa ameolewa na mpenzi wake wa ujana, mhandisi Seyfu Lemma, kwa zaidi ya miaka 50, na walikuwa na watoto wa kike wanne (mmoja wa kuasili) pamoja na wajukuu saba.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1941
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:watu wa Ethiopia
Marie Cardinal

**Marie Cardinal** (jina asili: **Simone Odette Marie-Thérèse Cardinal**; 9 Machi 1929 - 9 Mei 2001) alikuwa mwandishi na mwigizaji wa mara chache 
## Maisha na kazi
Cardinal alizaliwa katika French Algeria na alikuwa dada wa mwongozaji wa filamu Pierre Cardinal. Alihitimu shahada ya falsafa kutoka Sorbonne na mwaka 1953 aliolewa na mwandishi wa tamthilia, mwigizaji na mwongozaji wa Kifaransa Jean-Pierre Ronfard. Walipata watoto watatu: Alice, Benoit, na Benedict. Kuanzia mwaka 1953 hadi 1960, Cardinal alifundisha falsafa katika shule zilizoko Salonica, Lisbon, Vienna na Montreal.

Mnamo waka 1972, Cardinal alichapisha *La Clé Sur La Porte* (*Ufunguo wa Mlango*), ikifuatiwa na *Les Mots Pour Le Dire* (*Maneno ya Kusema*) mwaka 1975; riwaya hizi mbili zilikuwa maarufu sana na zilimjengea sifa kubwa. kupitia tafsiri ya Pat Goodheart iliyochapishwa nchini Marekani mwaka 1983 na nchini Uingereza mwaka uliofuata.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*

Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waliofariki 2001
Jamii:waandishi wa Ufaransa
Etsubdink Legesse

**Etsubdink Legesse** (alizaliwa karne ya 20) ni msanii kutoka Ethiopia, anayejulikana kwa michoro yake ya jadi inayochorwa kwenye ngozi (parchment). Kazi zake mara nyingi huonyesha simulizi, historia na wahusika mbalimbali wa utamaduni wa Ethiopia.
## Maisha ya awali
Alizaliwa Addis Ababa, Ethiopia, Etsubdink Legesse alikamilisha masomo yake katika uhasibu na awali alianza kazi katika taaluma hiyo. Hata hivyo, Legesse alianza kumsaidia baba yake, Aba Legesse Mengistu, msanii maarufu wa uchoraji wa jadi, huku akiendelea na taaluma yake ya uhasibu.

## Mtindo wa kisanii
Michoro ya Legesse inatambulika kwa matumizi ya rangi ang’avu na uhusiano wake na urithi wa kitamaduni wa Ethiopia. Pia ameshiriki katika maonesho ya sanaa, na kazi zake zimeonyeshwa katika taasisi za kitamaduni, kumbi za sanaa, makanisa, na hoteli nchini Ethiopia.

## Marejeo 
Jamii:Wachoraji wa Ethiopia
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Bola Ikulayo

**Bola Philomena Ikulayo** (2 Juni 1948 – 24 Machi 2016) alikuwa profesa wa kwanza wa kike nchini Nigeria katika fani ya Saikolojia ya Michezo na mwanzilishi wa Chama cha Saikolojia ya Michezo nchini Nigeria (SPAN).

## Marejeo
Conrad Brann

**Conrad Max Benedict Brann** (20 Julai 1925, huko Rostock, Ujerumani – 23 Juni 2014) alikuwa mwanaisimu raia wa Ujerumani na Uingereza, na profesa katika Chuo Kikuu cha Maiduguri nchini Nigeria. Brann alianzisha maktaba binafsi katika eneo lake la makazi ambayo ilileta athari kubwa katika maisha ya wanafunzi wa lugha, isimu, na lugha ya Kiingereza.

## Marejeo
Maaza Mengiste

**Maaza Mengiste** (alizaliwa 1974) ni mwandishi wa vitabu mwenye asili ya Ethiopia na uraia wa Marekani. Riwaya zake ni pamoja na *Beneath the Lion’s Gaze* (2010) na *The Shadow King* (2019), ambayo iliorodheshwa katika orodha fupi ya Tuzo ya Booker mwaka 2020.
## Maisha ya awali
Alizaliwa Addis Ababa, Ethiopia, Mengiste aliacha nchi hiyo akiwa na umri wa miaka minne wakati familia yake ilipokimbia Mapinduzi ya Ethiopia. Alitumia sehemu iliyobaki ya utoto wake katika Nigeria, Kenya, na Marekani. Baadaye alisoma nchini Italia kama msomi wa Fulbright na alipata shahada ya uzamili ya sanaa (MFA) katika uandishi wa ubunifu kutoka New York University.

## Kazi
Mengiste amechapisha kazi za kubuni na zisizo za kubuni zinazohusu uhamiaji, mapinduzi ya Ethiopia, na changamoto za wahamiaji kutoka Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara wanaofika Ulaya. Kazi zake zimechapishwa katika *The New York Times*, *The New Yorker*, *Granta*, *Lettre Internationale*, *Enkare Review*, *Callaloo*, *The Granta Anthology of the African Short Story* (imehaririwa na Helon Habila), na *New Daughters of Africa* (imehaririwa na Margaret Busby), Kireno, Kijerumani, Kiitaliano, Kiholanzi na Kiswidi. Alishika nafasi ya pili katika tuzo ya Dayton Literary Peace Prize ya mwaka 2011, na pia alikuwa fainali wa tuzo ya Flaherty-Dunnan First Novel Prize, NAACP Image Awards, na Indies Choice Book Awards.

Mwaka 2013 alikuwa mshirika wa Puterbaugh wa *World Literature Today*. Miongoni mwa waandishi waliomshawishi ni E. L. Doctorow, Toni Morrison, James Baldwin na Edith Wharton.

Riwaya yake ya pili, *The Shadow King* (2019), imewekwa katika kipindi cha uvamizi wa Ethiopia wa mwaka 1935 na Benito Mussolini wakati wa Second Italo-Ethiopian War, na inaangazia mchango wa wanawake wanajeshi ambao mara nyingi hupuuzwa katika historia ya Afrika.

Mengiste pia amejihusisha na kazi za haki za binadamu. Yupo katika bodi ya ushauri ya *Warscapes*, jarida huru la mtandaoni linaloangazia migogoro ya dunia, na anahusishwa na kituo cha Young Center for Immigrant Children's Rights. Pia ni mjumbe wa bodi ya wakurugenzi ya Words Without Borders.

Pamoja na Edwidge Danticat na Mona Eltahawy, alichangia sehemu katika filamu ya kumbukumbu ya mwaka 2013 *Girl Rising* iliyoongozwa na Richard E. Robbins, kuhusu elimu ya wasichana duniani, ikiwa na usimulizi kutoka kwa Meryl Streep, Anne Hathaway, Alicia Keys na Cate Blanchett.

Kwa sasa, Mengiste ni profesa wa Kiingereza katika Wesleyan University. Hapo awali alifundisha katika programu ya MFA ya uandishi wa ubunifu katika Queens College, City University of New York, na pia katika Princeton University.

Kuanzia Januari hadi Juni 2020, alikuwa mwandishi mkazi katika Literaturhaus Zurich na Stiftung PWG huko Zurich.

Riwaya yake *The Shadow King* iliorodheshwa katika orodha fupi ya Booker Prize mwaka 2020.

Mnamo Januari 2021, Otosirieze Obi-Young alimwandikia wasifu katika *Open Country Magazine* katika makala ya jalada yenye kichwa “Maaza Mengiste is Reframing Ethiopian History”.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Waandishi wa Ethiopia
Jamii:Waandishi wa Marekani
Kenneth Dike

**Kenneth Onwuka Dike** (17 Desemba 1917 – 26 Oktoba 1983 ) alikuwa mtaalamu wa elimu wa Nigeria, mwanahistoria, na raia wa kwanza wa Nigeria kuwa Makamu Mkuu wa Chuo cha Ibadan. 
## Marejeo
Jibril Isa Diso

**Jibril Isa Diso** (22 Aprili 1955 – 12 Julai 2024) alikuwa msomi wa Nigeria kutoka Jimbo la Kano. Diso alikuwa profesa wa kwanza asiyeona nchini humo, na alihudumu kama mshauri wa Gavana wa Jimbo la Kano, Ibrahim Shekarau.

## Marejeo
Haruna Dantoro Dlakwa

**Haruna Dantoro Dlakwa** ni profesa na Kaimu Makamu Mkuu wa Chuo wa sasa wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Borno (BOSU) kilichopo Maiduguri, Nigeria. Dlakwa aliteuliwa na Gavana wa Borno, Babagana Umara Zulum, kufuatia mapendekezo ya baraza la uongozi la chuo hicho katika mkutano wake wa 10 uliofanyika tarehe 15 Aprili, 2024.
## Marejeo
ThankGod Echezona Ebenezer

**ThankGod Echezona Ebenezer** ni mtaalamu wa data za kibiolojia kwa kompyuta kutoka Nigeria.

## Kazi
Ebenezer anatokea kusini-magharibi mwa Nigeria allipata Shahada ya Uzamivu (Ph.D.) kutoka Chuo cha Churchill katika Chuo Kikuu cha Cambridge. Alifanya kazi kama mtafiti wa ngazi ya uzamivu chini ya Wilfried Haerty katika Taasisi ya Earlham, na baadaye alihamia Taasisi ya data za kibiolojia kwa kompyuta ya Ulaya (EBI).

## Marejeo
Shedrack Best

**Shedrack Best** ni profesa wa Nigeria wa Uhusiano wa Kimataifa na Ujenzi wa Amani, pia ni Makamu Mkuu wa Chuo wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Plateau, Bokkos. Best aliteuliwa kushika wadhifa huo tarehe 8 Februari 2024.

Mnamo mwaka 2019,Best aliwania kiti cha ugavana wa Jimbo la Plateau kupitia chama cha PDP, na hapo awali alihudumu kama Katibu wa Serikali ya Jimbo la Plateau (SSG).

## Marejeo
Donald E U Ekong

**Donald Efiong Udo Ekong** (31 Desemba 1933 – 2005) alikuwa profesa wa Kemia kutoka Nigeria na Makamu Mkuu wa Chuo mwanzilishi wa Chuo Kikuu cha Gambia. Pia, Ekong alihudumu kama Makamu Mkuu wa Chuo cha Chuo Kikuu cha Port Harcourt kuanzia mwaka 1977 hadi 1982.

 
## Marejeo
Comfort Ekpo

**Comfort Memfin Ekpo** (alizaliwa 12 Novemba 1954, Mjini Uyo) alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Uyo nchini Nigeria.

## Maisha
Comfort Wazazi wake walikuwa ni Etim Udoh Isok na Nyong Sam Akpan. Comfort alianza safari yake ya kazi kuanzia ngazi ya chini kama mwalimu wa Shule ya Jumapili na baadaye akahudumu kama Msaidizi wa Kufundisha katika Chuo Kikuu cha Cross River kuanzia mwaka 1983 hadi 1991. 
## Marejeo
Bella Forsgrén

[thumb|Forsgrén mwaka [2020]]
**Bella Asha Maria Belaynesh Forsgrén** (alizaliwa Februari 10, 1992 huko Addis Ababa) ni mwanasiasa wa nchini Ufini anayehusiana na chama cha Green League. Amekuwa mwanachama wa Bunge la Ufini tangu mwaka 2019. 

## Maisha ya awali 
Forsgrén aliasiliwa kutoka Ethiopia hadi Finland alipokuwa na umri wa miaka mitatu.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jamii:Wanasiasa wa Ufini
Fariyal Abdullahi

[thumb|Faryal mnamo [2023]]
**Fariyal Abdullahi** (alizaliwa 27 Septemba 1986) ni mpishi, mmiliki wa migahawa, na mhusika wa televisheni raia wa Marekani. Anatambulika kwa kazi yake katika upishi wa kisasa wa Marekani na kwa kuonekana kwake katika vipindi vya upishi. 

Mbali na uwepo wake kwenye vyombo vya habari, ameingiza mikahawa kadhaa yenye mafanikio, akichanganya mbinu za upishi za kisasa na kuzingatia matumizi ya viambato vilivyopatikana karibu. 

## Maisha ya utotoni 
Fariyal Abdullahi alizaliwa katika Addis Ababa, Ethiopia, akiwa mtoto wa mwisho katika familia yake. Anaeleza kwamba mama yake alikuwa mpishi hodari na mhamasishaji mkubwa kwake.

Akiwa kijana, Fariyal alihamia Marekani. Awali alipata Shahada ya Kwanza katika Saikolojia kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la California, Long Beach, kabla ya kuhamia katika masomo ya upishi. Baadaye alisoma katika Taasisi ya Upishi ya Amerika na akafanya kazi katika mgahawa wa *Noma* huko Denmark.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Marekani
Girum Ermias

**Girum Ermias** (alizaliwa 16 Machi 1978) ni mwigizaji, mkurugenzi na mwandishi wa maandishi wa filamu kutoka nchini Ethiopia. Amekuwa na ushawishi mkubwa katika tasnia ya filamu ya Ethiopia kwa kuigiza katika filamu zaidi ya kumi na tano.

Anajulikana sana kutokana na filamu mashuhuri kama Hermela (2005), Siryet (2007), Moriam Meder (2008), na Lamba (2015).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1978
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Jamii:Waigizaji filamu wa Ethiopia
Alberto Frezza

**Alberto Frezza** (alizaliwa 23 Mei 1989) ni mwigizaji na mkurugenzi wa filamu mwenye asili ya Italia na uraia wa Marekani. 

## Maisha ya awali na elimu 
Alberto Frezza alizaliwa Milan, Italia, na kukulia Addis Ababa, Ethiopia. Akiwa na umri wa miaka 15, alirudi Italia kuhudhuria shule ya upili.

Alihitimu kutoka kwa programu ya Uigizaji wa Filamu katika Chuo cha Filamu cha New York. 

## Kazi 
Mnamo 2008, aliigiza kwa mara ya kwanza katika filamu fupi ya *Pills*. Mnamo 2011, alionekana katika kipindi cha tano cha ''Charlie's Angels*, kama Wyatt Rice. Mnamo 2016, alionekana kama Naibu Garrett Sykes katika mfululizo wa tamthilia wa Freeform *Dead of Summer*. Mnamo 2017, Frezza aliigizwa kama mhusika mkuu katika mfululizo wa televisheni wa *Grey's Anatomy'' 'Kituo cha 19*. Pia alionekana katika* Mhudumu wa Ndege *kama Enrico.* 

## Maisha ya kibinafsi 
Frezza anazungumza Kiamhariki, Kiitaliano na Kiingereza,  Yeye ni mfuasi wa timu ya kandanda ya Italia Juventus F.C.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:waigizaji filamu wa Italia
Jamii:waigizaji filamu wa Marekani
Seble Tefera

**Seble Tefera** (24 Agosti 1976 – 12 Septemba 2015) alikuwa mwigizaji wa Ethiopia. Alifanya kazi zaidi katika filamu za vichekesho na vibonzo vya ucheshi. Seble alijulikana sana kwa kuigiza nafasi ya “Terfe” katika kipindi cha vichekesho cha televisheni Betoch cha mwaka 2013. 

## Maisha na kazi 
Seble Tefera alizaliwa tarehe 24 Agosti 1976 huko Addis Ababa, Ethiopia. Alimaliza shule ya upili katika Shule ya Upili ya Nefas Silk Comprehensive na baadaye alihudhuria Chuo Kikuu cha Addis Ababa, Idara ya Sanaa ya Maigizo.

Seble alijulikana kwa kazi yake kwenye redio na televisheni. Kutoka 2009 hadi 2014, alicheza kama "Emama Chebe" katika kipindi cha redio cha *Tininish Tsehayoch* kilichotangazwa na Fana Broadcasting Corporate. Alijitokeza pia katika filamu za vichekesho, hasa *Yarefede Arada* (2014), akicheza pamoja na Shewaferaw Desalegn.

Mnamo 2013, alipata umaarufu mkubwa alipocheza "Terfe" katika sitcom ya *Betoch*, akionyesha ustadi wake kama mfanyakazi wa nyumbani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Waliozaliwa 2015
Jamii:Waigizaji filamu wa Ethiopia
Samia Gutu

**Samia Zekaria Gutu** ni mwanadiplomasia wa Ethiopia. Anahudumu kama Mkurugenzi Mkuu wa Wakala wa Takwimu za Kitaifa wa Ethiopia (Central Statistical Agency of Ethiopia) na aliwahi kuwa mwenyekiti wa Bodi ya Taifa ya Uchaguzi ya Ethiopia hadi mwaka 2018. 

## Maisha ya awali 
Samia alizaliwa Harar na kukulia Dire Dawa. Anamsifu sana mama yake, ambaye alikuwa Rais wa Chama cha Jumuiya cha Harari (Afocha), kwa kumfundisha ujuzi wa uongozi akiwa bado mdogo. Samia ana Shahada ya Kwanza ya Uchumi wa Kilimo kutoka Chuo Kikuu cha Texas Tech, pamoja na Shahada ya Uzamili katika Uchumi na Takwimu za Uchumi kutoka chuo hicho hicho.

## Kazi 
Samia alikuwa Mwenyekiti wa Bodi ya Kitaifa ya Uchaguzi ya Ethiopia (NEBE) hadi nafasi yake kuchukuliwa na Birtukan Mideksa. 

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Nassise Chali

**Nassise Chal**i  ni mtumishi wa umma, mwanadiplomasia na mhadhiri wa Ethiopia. Alihudumu kama Waziri wa Utalii kuanzia tarehe 6 Oktoba 2021 hadi 8 Oktoba 2024. Kabla ya hapo, alikuwa Balozi wa Ethiopia nchini Kanada kati ya mwaka 2018 na 2021.

Kabla ya kuingia katika kazi ya diplomasia, Nassise Chali alikuwa mhandisi wa usalama wa mtandao (cybersecurity engineer) katika kampuni ya Boeing. 

## Nafasi za awali 
Nassise ana shahada ya Sanaa katika Lugha za Kigeni na Fasihi na shahada ya Uzamili ya Sanaa katika Kufundisha Kiingereza kama Lugha ya Kigeni kutoka Chuo Kikuu cha Addis Ababa. Zaidi ya hayo, amewahi kuhudumu kama mhadhiri katika vyuo vikuu mbalimbali, ikiwemo Chuo Kikuu cha Jimma, Chuo Kikuu cha St. Mary's, na Chuo Kikuu cha Adams.

Baadaye, aliongoza Ofisi ya Itifaki na Mahusiano ya Umma katika Ofisi ya Rais wa Mkoa wa Oromia. Nassise pia amehudumu kama Balozi wa Ethiopia nchini Kanada.

Mnamo Desemba 2019, alizungumza na wabunge wa Kanada kuhusu masuala ya kidiplomasia na ushirikiano wa kimataifa. Baadae, mnamo Oktoba 6, 2021, aliteuliwa kuwa Waziri wa Utamaduni na Utalii wa Ethiopia, akihusisha taasisi 20, ikiwemo NISS, INSA, na mashirika yanayohusiana na uwekezaji na usalama wa kifedha chini ya jukumu la ofisi yake.

## Marejeo 
Jamii:Watu wa Ethiopia
Billene Seyoum

**Billene Seyoum Woldeyes** (alizaliwa 1982) ni mwanasiasa, mshairi na mwandishi wa Ethiopia ambaye anateuliwa kuwa Katibu wa Habari za Kigeni katika Ofisi ya Waziri Mkuu wa Ethiopia tangu 5 Novemba 2018. 

Billene hutoa taarifa kwa vyombo vya habari vya kigeni kama msemaji rasmi wa Waziri Mkuu kwa lugha ya Kiingereza. 

## Maisha ya awali 
Billene alizaliwa huko Addis Ababa, Ethiopia. Yeye ndiye mtoto wa mwisho kati ya watatu na ana kaka wawili. Alihamia Harare, Zimbabwe akiwa na umri mdogo kabla ya kuhamia Kanada na kisha kurudi Ethiopia.

Katika kitabu chake, Billene anaandika kuhusu malezi haya ya kimataifa, "Nimetumia nusu ya maisha yangu nje ya nchi yangu ya kuzaliwa Ethiopia. Hata hivyo, baadhi ya kanuni za *Ethiopiawinet* (Ethiopia) zilizoingizwa ndani yangu kupitia ujamaa zimejiendeleza kwa miaka mingi."

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1982
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Eliane Ubalijoro

**Eliane Ubalijoro** (alizaliwa Rwanda, 1972) ni mwanasayansi na mtendaji wa mwenye asili ya Rwanda na Kanada. Pia ni mtaalamu wa maendeleo endelevu na mipango ya afya duniani.

## Elimu
Ubalijoro alipata shahada yake ya Uzamivu(PHD) katika masuala ya Molekula na Jenetiki kutoka chuo kikuu cha McGill. Pia ni mtaalamu wa masuala ya Kilimo.

## Kazi
Ubalijoro anahudumu kama Afisa Mkuu Mtendaji(CEO) wa Kituo cha Utafiti wa Misitu wa Kimataifa na Kilimo Mseto Duniani(CIFOR-ICRAF), akishughulikia changamoto za mazingira, usalama wa chakula duniani kote na Ustahimilivu wa Hali ya Hewa. Alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Uendelevu katika Enzi ya Kidijitali na Mkurugenzi wa Kituo cha Kanada cha Dunia ya Baadaye kuanzia mwaka 2021 hadi Machi 2023.

Katika kampuni ya bioteknolojia yenye makao yake makuu Montreal, Canada, alikuwa mkurugenzi wa kisayansi. Ubalijoro pia alifanya kazi ya ushauri nchini Haiti na Afrika kuhusiana na ukuaji endelevu wa uchumi unaostahimili mabadiliko ya tabianchi.

Eliane Ubalijoro amekuwa Profesa wa Utendaji wa Ushirikiano wa Sekta ya Umma na Binafsi katika Taasisi ya Utafiti wa Maendeleo ya Kimataifa ya Chuo Kikuu cha McGill tangu mwaka 2008. Anahudumu katika mradi wa "Gates Foundation Grand Challenges" katika "Global Health" awamu ya pili kama Meneja wa Mradi. Hapo awali alikuwa Profesa Msaidizi katika Kitivo cha Kilimo na Sayansi ya Mazingira katika chuo hicho.

## Uanachama mashuhuri
*Muungano wa Kimataifa wa Sayari Endelevu (Mwanachama wa Bodi ya Ushauri wa Athari)
*Baraza la Kitaifa la Sayansi na Teknolojia la Rwanda (mwanachama)

## Marejeo
Jamii:Wanabiolojia wa Rwanda
Jamii:Wanabiolojia wa Kanada
Alfred N'Diaye

'''Alfred John Momar N'Diaye''' (alizaliwa 6 Machi, 1990) ni mwanasoka wa kulipwa ambaye hivi karibuni zaidi alichezea FC Noah kama kiungo wa ulinzi, na pia anacheza kama beki wa kati. Alizaliwa Ufaransa, na aliichezea timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu
### Kazi ya awali
Alizaliwa Paris, Ufaransa, N'Diaye alianza kazi yake ya soka katika US Vandœuvre huko Vandœuvre-lès-Nancy. Akiwa na umri wa miaka 14, alihamia katika Wilaya ya Nancy hiyo hiyo kujiunga na klabu kubwa zaidi katika eneo hilo, AS Nancy. Alipowasili, Alfred alipitia changamoto za awali, lakini alipata umaarufu haraka baada ya msimu wake wa pili katika akademi. Mwaka 2006, alisaini mkataba wake wa kwanza wa kulipwa.

### Nancy
N'Diaye alifanya debut yake katika kikosi wakati wa msimu wa 2007–08 katika Kombe la Ligi la Ufaransa, akiwa na umri wa miaka 17, alipoingia kama mchezaji wa akiba wakati wa mapumziko ya kati na kuchukua nafasi ya Frédéric Biancalani katika kipigo cha mabao 3–0 dhidi ya Lens.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Sinknesh Ejigu

**Sinknesh Ejigu Wolde-Mariam** (alizaliwa 1956) ni mwanasiasa, mwanakemia, mfanyabiashara na mwanadiplomasia wa Ethiopia. 

## Wasifu 
Ejigu Wolde-Mariam (alizaliwa 1956, Ambo, Ethiopia) ni mwanasayansi wa kemia na mwanasiasa wa Ethiopia. Alikulia katika familia ya watu wanane. Baba yake, Ejigu Wolde-Mariam, alikuwa afisa wa kijeshi, jambo lililosababisha familia kuhamia sehemu mbalimbali za Ethiopia. Wazazi wake walikuwa na elimu ya chini, lakini walimtia moyo kutafuta elimu na maendeleo.

Ejigu alihudhuria shule kadhaa za msingi na kujiunga na Shule ya Upili ya Princess Tenagnework Comprehensive, ambapo mwalimu mmoja alimtia moyo kuendeleza ujuzi wake katika sayansi na kemia. Mnamo 1973, alijiunga na Chuo Kikuu cha Addis Ababa, akipewa kazi katika idara ya hisabati na baadaye kuhamishwa katika idara ya kemia.

Baada ya mapinduzi ya mwaka 1974, alitumwa shambani kufanya kazi na wakulima. Kutokana na hali ngumu, aliacha chuo na kufanya kazi ya kufundisha sayansi ya fizikia. Baadaye, alipata kazi katika Kiwanda cha Dawa cha Ethiopia kama mchambuzi wa kemikali. Mnamo 1980, alipata Shahada ya Sayansi katika Kemia kutoka Chuo Kikuu cha Addis Ababa. Alifanya kazi kama mchambuzi mdogo wa jiosayansi katika Maabara ya Utafiti wa Jiolojia ya Ethiopia.

Mnamo 1988, alikamilisha shahada ya uzamili katika Kemia ya Uchambuzi kutoka Chuo Kikuu cha East Anglia. Baada ya hapo, alijiunga na Idara ya Uchambuzi wa Maji na Jotoardhi katika Wizara ya Madini, akapandishwa cheo kuwa mkuu wa idara. Mnamo Juni 1998, aliteuliwa kuwa Naibu Waziri wa Wizara ya Madini na Nishati.

Ejigu ni mwanachama wa Shirika la Kidemokrasia la Watu wa Oromo na alikuwa mwanachama wa Baraza la Wawakilishi wa Watu, akiwakilisha Dendi, Shewa ya Magharibi, Oromia. Mnamo 2010, aliteuliwa kuwa Waziri wa Madini katika Baraza la Mawaziri la Ethiopia. Jukumu lake lilihusisha kugundua data ya msingi ya jiosayansi, kukuza utafiti wa madini na mafuta, na kutoa vibali kwa wawekezaji. Historia yake ya kisayansi ilimuwezesha kusimamia miradi ya kisayansi moja kwa moja.

Mnamo 2012, Ejigu alihusiana na mgogoro na kampuni ya PetroTrans yenye makao yake Hong Kong baada ya kufutwa kwa leseni yao kwa sababu ya ucheleweshaji katika mradi. 

Mnamo 2014, akawa Balozi wa Ethiopia nchini Brazil, Argentina na Chile. Ejignu pia ni Mkurugenzi wa Shirika la Umeme la Ethiopia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Birtukan Ayano Dadi

**Birtukan Ayano Dadi** (alizaliwa 12 Novemba 1975) ni jaji na mwanadiplomasia wa Ethiopia. Kuanzia mwaka 2013 hadi 2017 aliwahi kuwa Balozi wa Ethiopia nchini Kanada. Tangu mwaka 2018, amehudumu kama Naibu Waziri katika Wizara ya Mambo ya Nje. 

## Maisha 
thumb|Naibu Waziri Mkuu Michael Martin akiwa na Waziri wa Mambo ya Nje wa Nchi Birtukan Ayano
Birtukan Ayano Dadi (alizaliwa 12 Novemba 1975, Mkoa wa Arsi, Ethiopia) ni mwanasheria na mwanadiplomasia wa Ethiopia. Alisomea katika Shule ya Upili ya Bale Robe na alifundishwa kuwa mwalimu katika Taasisi ya Mafunzo ya Walimu ya Bale, akifanya kazi kama mwalimu wa shule ya msingi na shule ya upili ya junior.

Mnamo 2003, alipata shahada ya LL.B. kutoka Chuo Kikuu cha Huduma za Umma cha Ethiopia. Kuanzia 2003 hadi 2006, alihudumu kama jaji wa Mahakama Kuu ya Marekani.

Mnamo Januari 2006, alijiunga na Wizara ya Mambo ya Nje ya Ethiopia, akishika nafasi za katibu na mshauri katika Ubalozi wa Ethiopia Ottawa na Ubalozi Mkuu wa Ethiopia Toronto. Kuanzia Julai 2011 hadi Mei 2013, aliteuliwa kuwa Mshauri Mkuu wa Kurugenzi Kuu ya Mikataba ya Kimataifa na Masuala ya Kisheria. Kuanzia Mei 2013 hadi Novemba 2017, alihudumu kama Balozi wa Ethiopia nchini Kanada. Mnamo Novemba 2014, alipokea Tuzo ya Peace Dreamers kutoka Wakfu wa Sri Chinmoy.

Mnamo Desemba 2017, aliteuliwa Mkurugenzi Mkuu wa Masuala ya Marekani. Mnamo Mei 2018, aliteuliwa kuwa Waziri wa Nchi wa Mambo ya Nje, Rasilimali Watu na Masuala ya Utawala.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Aster Mamo

**Aster Mamo** ni mwanadiplomasia wa Ethiopia ambaye amehudumu kama Balozi wa Ethiopia nchini Kanada tangu Januari 2018. 

## Kazi 
Hapo awali, aliwahi kuwa Kinara Mkuu wa Serikali ya Ethiopia kuanzia 2014 hadi 2015 Pia alihudumu katika nafasi ya Waziri wa Vijana na Michezo wa Ethiopia kutoka mwaka 2005 hadi 2014.

Mnamo tarehe 8 Aprili 2014, aliteuliwa kuwa Naibu Waziri Mkuu wa Ethiopia, akimrithi Muktar Kedir. Mnamo Oktoba 2016, alijiuzulu kutokana na wadhifa wake wa Utumishi wa Kiraia.

Tangu Januari 17, 2018, amehudumu kama Balozi wa Ethiopia nchini Kanada.

## Marejeo 
Jamii:Wanawake wa Ethiopia
Ergoge Tesfaye

**Ergoge Tesfaye**  ni mwanasiasa wa Ethiopia ambaye kwa sasa anahudumu kama Waziri wa Wanawake, Watoto na Vijana tangu tarehe 6 Oktoba 2021. Kabla ya hapo, alihudumu kama Waziri wa Kazi na Maendeleo ya Ujuzi kuanzia mwaka 2018 hadi 2021.

## Marejeo 
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Jamii:Watu walio hai
Moussa N'Daw

'''Moussa N'Daw''' (alizaliwa 15 Julai 1968) alikuwa mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal ambaye alicheza kama mshambuliaji. Alianza kazi yake ya soka katika ligi ya Morocco, akiichezea Wydad Casablanca kuanzia mwaka 1991 hadi 1992, na katika Ligi Kuu ya Soka ya Saudi Arabia kuanzia 1992 hadi 1994 akiwa na Al-Hilal FC na kati ya 1999 hadi 2000 akiwa na Al-Ettifaq. Kwa sasa ni kocha nchini Senegal katika klabu ya ASC Jeanne d'Arc|Jeanne d'Arc ya Dakar.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Samuel Monin

**Samuel Monin** (alizaliwa 3 Novemba 1979 nchini Senegal) alikuwa mchezaji wa soka raia wa Senegal. Kwa sasa ni bingwa wa dunia mara kadhaa wa jiu-jitsu na mpiganaji wa kulipwa wa MMA. Pia amefanya kazi kama kocha wa wapiganaji kadhaa, akiwemo aliyewahi kushikilia mkanda wa muda wa UFC, Cyril Gane.

## Kazi
Baada ya kushindwa kupata nafasi ya kucheza katika klabu ya Ligue 1 ya Ufaransa AS Monaco, Monin alisaini mkataba na Raith Rovers ya daraja la pili la soka nchini Uskochi. Akiwa anachezea klabu hiyo mwaka 2001, alihusishwa na klabu ya Celtic—moja ya timu zilizofanikiwa zaidi nchini Uskochi—pamoja na klabu za Uingereza Liverpool, Leicester City, Blackburn Rovers, na Bradford City. Hata hivyo, hakuwahi kusaini mkataba na klabu yoyote kati ya hizo.

Mwaka 2001, Monin alicheza mechi yake pekee kwa timu ya taifa ya Senegal, katika kipigo cha mabao 4–2 dhidi ya Burkina Faso.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Roger Mendy

**Roger Mendy** (alizaliwa 8 Februari 1960) alikuwa mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal ambaye alicheza kama beki. Alitumia miaka mitatu katika timu ya AS Monaco FC, ambako aliifikisha klabu hiyo kwenye fainali ya Kombe la Washindi wa Kombe la UEFA la 1992. Kabla ya hapo aliwahi kuichezea ASC Jeanne d'Arc na Sporting Club Toulon. Alimaliza kazi yake ya soka nchini Italia akiwa na Pescara Calcio.

## Heshima
**Monaco**
*Kombe la Ufaransa: 1990–91 Kombe la Ufaransa

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Amadou Dia N'Diaye

'''Amadou Dia N'Diaye''' (alizaliwa 2 Januari 2000) ni mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal anayekipiga kama mshambuliaji katika timu Union de Touarga. Ameiwakilisha timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu
Tarehe 1 Februari 2023, N'Diaye alisaini mkataba na Neuchâtel Xamax FCS|Xamax nchini Uswisi. Tarehe 22 Januari, 2024, mkataba wake na Xamax ulivunjwa kwa makubaliano ya pande zote mbili.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Nestor Mendy

**Nestor Pamipi Mendy** (alizaliwa 26 Februari 1995) ni mwanasoka anayechezaa kama beki wa kulia au kiungo wa ulinzi kwa timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu
Mendy alifundishwa na klabu ya kitaalamu ya Afrika Kusini Bidvest Wits F.C.|Bidvest Wits mnamo Julai 2016, lakini hakufanikisha kupata mkataba.

Mnamo Julai 2017, Mendy alisaini mkataba wa miaka mitatu na klabu ya Ureno C.F. União|União Madeira.

## Kazi ya kimataifa
Mendy aliteuliwa kuwakilisha timu ya taifa ya Senegal chini ya umri wa miaka 23 katika Michuano ya Afrika 2015 iliyofanyika Brazzaville mnamo Septemba.Alicheza mechi moja pekee, katika nusu fainali dhidi ya Timu ya taifa ya Congo chini ya umri wa miaka 23.
## Heshima
### Klabu
;Douanes

* Ligi Kuu ya Senegal (1): 2014–15 Ligi 1 (Senegal)|2014–15

### Kimataifa
;Senegal

* Michuano ya Afrika|Michuano ya Afrika (1): Michuano ya Soka ya Wanaume katika Michuano ya Afrika 2015

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Joseph Thlama Dawha

**Joseph Thlama Dawha** (29 Machi 1954 – 4 Agosti 2020) alikuwa msimamizi wa serikali nchini Nigeria aliyeteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Shirika la Kitaifa la Petroli nchini Nigeria (NNPC) na Rais Goodluck Jonathan, akihudumu kuanzia Agosti 2014 hadi tarehe 1 Agosti 2015. Akichukua nafasi ya Dkt. Andrew Yakubu. Kabla ya uteuzi wake, alikuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Kikundi kinachohusika na Utafiti na Uzalishaji katika shirika hilo la NNPC.
## Marejeo
Zemi Yenus

**Zemi Yenus** (1960–2021) alikuwa mfanyabiashara na mwanaharakati wa Ethiopia aliyepigania haki na uelewa wa watoto wenye tawahudi (autism). Baada ya mwanawe kugunduliwa kuwa na tawahudi, alianzisha Joy Center, shule kwa ajili ya watoto wenye tawahudi jijini Addis Ababa. Kupitia taasisi. 

## Maisha ya awali na uhamiaji 
Zemi Yenus alizaliwa  1960 huko Addis Ababa, Ethiopia. Kutokana na machafuko nchini, alikimbilia Italia alipokuwa na umri wa miaka 17. Alisoma Kiitaliano na kuchukua kozi ya usimamizi wa hoteli. Alipokuwa na umri wa miaka 19 alifanya kazi na shirika la huduma kwa wakimbizi la UCEI, akiwasaidia wahamiaji. Alishutumiwa na serikali ya kijeshi ya Ethiopia kwa kusaidia kutoroka kwa wahalifu.

Yenus alihamia Marekani karibu mwaka wa 1982 na kumaliza kozi ya vipodozi. Alifanya kazi kama fundi wa urembo huko Beverly Hills na Hollywood kabla ya kuanzisha salon yake ya urembo huko Los Angeles. Alikuwa na watoto wawili. Yenus alirudi Addis Ababa mwaka wa 1996. Alianzisha Shule ya Urembo ya Niana, ambayo ilikuwa shule ya kwanza ya urembo yenye leseni nchini Ethiopia na hatimaye alifundisha wanafunzi 6,000. Pia alifanya kazi na mashirika yasiyo ya kiserikali kuwasaidia wafanyabiashara ya ngono kubadilisha taaluma yao.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:wanaharakati wa Ethiopia
Jackson Mendy

**Jackson Mendy** (alizaliwa Mont-Saint-Aignan, Ufaransa, 25 Mei 1987) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa anayecheza kama beki mwenye asili ya Ufaransa na Senegal. Anaiwawakilisha timu ya taifa ya Senegal kimataifa.

## Kazi ya klabu
Mendy alianza kazi yake katika kituo cha mafunzo cha AJ Auxerre|Auxerre, kisha akahamia US Quevilly|Quevilly, kabla ya kusaini mkataba wa mafunzo ya kitaalamu wa msimu mmoja na Rennes mnamo Juni 2006. Mwaka mmoja baadaye, baada ya kushindwa kujitengenezea nafasi, aliondoka Rennes kwenda Paris FC.

Baada ya msimu mmoja katika Paris FC, Mendy alihamia Ujerumani, kwanza akiwa na F.C. Hansa Rostock, ambapo alicheza kwa timu B, kisha akajiunga na SC Freiburg. Aliondoka katika klabu hiyo mnamo Julai 2010, akifanya majaribio katika timu ya Ligi ya Pili ya Uingereza Middlesbrough F.C. kabla ya kusaini mkataba wa miaka miwili na klabu ya Ufaransa Grenoble Foot 38. Alikaa klabu hiyo msimu mmoja tu, kutokana na Grenoble kuomba kuingia katika utekelezaji wa deni mwishoni mwa kampeni ya 2010–11 Ligi 2. Tarehe 31 Julai 2011, alisaini mkataba wa mwaka mmoja na klabu ya Ligi 1 AC Ajaccio.

## Kazi ya kimataifa
Tarehe 11 Mei 2010, Mendy alipata wito wake wa kwanza kujiunga na Timu ya taifa ya Senegal kwa mechi ya kirafiki dhidi ya Denmark iliyochezwa tarehe 27 Mei 2010. Katika mechi hiyo, Denmark ilishinda 2–0.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Formose Mendy

**Formose Mendy** (alizaliwa tarehe 2 Januari, 2001) ni mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal anayecheza kama beki kwa klabu ya Watford F.C.|Watford ya Uingereza kwa mkopo kutoka klabu ya Ufaransa FC Lorient|Lorient, na pia ni sehemu ya timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu
Tarehe 1 Septemba, 2025, Mendy alijiunga na Watford F.C.|Watford katika EFL Championship ya Uingereza kwa mkopo wa msimu mmoja, ikiwa na chaguo la kumnunua.

## Kazi ya kimataifa
Mendy alifanya debut yake kwa Timu ya taifa ya Senegal dhidi ya Bolivia mnamo Septemba 2022. Alikuwa mwanachama asiyecheza katika kikosi cha Senegal cha Kombe la Dunia la FIFA 2022 kilichoshiriki Qatar.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Jennifer Uchendu

**Jennifer Olachi Uchendu** (alizaliwa Lagos, Nigeria, 10 Agosti 1992) ni mtetezi wa hali ya hewa wa Nigeria, mtaalamu wa uendelevu, na muundaji wa SustyVibes, mpango unaoendeshwa na vijana unaolenga kufanya uendelevu ueleweke na uweze kufikiwa kwa vijana wengi wa Nigeria.

## Elimu
Uchendu alipata shahada yake ya Biochemistry kutoka chuo kikuu cha Covenant maeneo ya Ota, katika state ya Ogun, na alipata shahada ya Uzamili katika masuala ya maendeleo kutoka katika Taasisi ya Masomo ya Maendeleo ambayo ni sehemu ya chuo kikuu cha Sussex chini ya ufadhili wa Chevening,  ameajiriwa na chuo kikuu cha Utrecht kama mchunguzi wa masuala ya eco-anxiety.

## Kazi
Hamasa ya Uchendu katika kuunganisha vijana na wanawake na kuchukua hatua katika mabadiliko ya hali ya hewa ilianza alipokuwa akichukua masomo ya shahada yake ya pili, ndipo aliogundua haki ya hali ya hewa, Sanaa, vijana na masuala ya eco-anxiety. Na hapa ndipo alianza kufanya Kazi na ONCA.

Utafiti wake kuhusu athari za mabadiliko ya tabianchi kwa afya ya akili ulivutia watu wengi kwa kazi yake. Ndani ya nchi yake kuna wasiwasi kuhusu athari kama vile mafuriko, ingawa Uchendu amebainisha kuwa lugha kadhaa za wenyeji hazina maneno ya kuelezea mabadiliko ya hali ya hewa. Kazi yake inaangazia umuhimu wa mabadiliko ya tabianchi na athari zake kwa afya. Alikuwa mmoja wa wanaharakati wachache wa Kiafrika waliohudhuria mkutano wa COP26 huko Scotland mnamo mwaka 2021. Alilalamika kwamba si wanaharakati wengi wa Kiafrika wanaoweza kuhudhuria matukio ya COP.

## Marejeo
Jamii:wanasayansi wa Nigeria
Édouard Mendy

**Édouard Osoque Mendy** (alizaliwa 1 Machi, 1992) ni mwanasoka wa kulipwa aliyecheza kama mlinda mlango na pia kapteni wa kikosi cha klabu ya Saudi Pro Ligi Al-Ahli Saudi FC. Alizaliwa Ufaransa, na anaichezea kimataifa timu ya taifa ya Senegal.

Alianza kazi yake ya soka nchini Ufaransa, Mendy alicheza katika akademi ya Le Havre AC kabla ya kusaini mkataba wa kitaalamu na klabu ya daraja la tatu AS Cherbourg Football mwaka 2011. Mendy aliachiliwa mwaka 2014, na karibu kuacha soka, kabla ya kupata nafasi katika timu ya akiba ya Olympique de Marseille. Alijitengenezea nafasi ya kuanza mara kwa mara katika misimu iliyofuata akiwa na Reims na Stade Rennais FC.

Mwaka 2020, Mendy alisaini na klabu ya Ligi Kuu ya Uingereza Chelsea F.C. kwa ada inayoripotiwa ya £22 milioni. Katika msimu wake wa kwanza, aliingia moja kwa moja kwenye kikosi cha kuanza, akawa mlinda mlango wa kwanza wa Kiafrika kucheza kwa timu ya wazee ya Chelsea, na kushika mabao 16 bila kupigwa katika Premier League. Mendy pia alifanana na rekodi ya kushika mabao bila kupigwa katika msimu wa UEFA Champions League kwa mara tisa, na kushika bao moja zaidi bila kupigwa katika Fainali ya UEFA Champions League 2021 kusaidia Chelsea kushinda taji lao la pili. Alipata tuzo za Mlinda Mlango Bora wa Ulaya na Mlinda Mlango Bora wa FIFA mwaka 2021, akiwa mlinda mlango wa kwanza wa Kiafrika kushinda tuzo zote mbili. Aliendelea kuwa mlinda mlango wa chaguo la kwanza katika msimu wa 2021–22, kabla ya kupoteza nafasi yake katika 2022–23. Mwaka 2023, Mendy alisaini na klabu ya Saudi Pro League Al-Ahli kwa ada ya karibu £16 milioni.

Mendy ana uwezo wa kucheza kwa Guinea-Bissau na Senegal kupitia asili yake, na kwa Ufaransa kupitia kuzaliwa. Awali alijiunga na Guinea-Bissau kwa heshima ya baba yake, lakini baadaye alibadilisha taifa na kujiunga na Senegal, ambapo alikua mlinda mlango wa chaguo la kwanza katika 2019 Africa Cup of Nations, akisaidia Senegal kuwa wa pili. Alisaidia taifa lake kushinda 2021 Africa Cup of Nations, na pia kuteuliwa kuwa mlinda mlango bora wa mashindano, akishika bao bila kupigwa katika 2021 Africa Cup of Nations final|fainali. Alishinda taji la pili la AFCON mwaka 2025 Africa Cup of Nations|2025.

## Maisha ya awali
Édouard Osoque Mendy…

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Arial Mendy

**Arial Benabent Mendy** (alizaliwa 7 Novemba, 1994) ni mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal anayekipiga kama beki wa kushoto kwa klabu ya Ligi Kuu ya Soka ya Israeli Beitar Jerusalem F.C..

## Kazi
Mnamo 2017, akiwa anachezea Diambars FC, Mendy alipata wito kuichezea timu ya taifa ya Senegal]]. Alifanya debut yake ya kitaalamu akiwa na RC Lens katika ushindi wa 2–0 dhidi ya US Orléans mnamo 27 Julai, 2018 katika Ligi 2.

Tarehe 7 Agosti, 2020, Mendy alijiunga na klabu ya Swiss Super League Servette FC.

Alijiunga na klabu ya Ufaransa Clermont Foot mnamo Julai 2021.

Mnamo Januari 2023, Mendy alijiunga na Grenoble Foot 38|Grenoble kwa mkataba wa mwaka miwili na nusu baada ya kufanikisha makubaliano ya kutatua mkataba wake na Clermont.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Antoine Mendy

**Antoine Mendy** (alizaliwa 27 Mei 2004) ni mwanasoka wa kulipwa anayekipiga kama beki wa kulia na beki wa kati kwa klabu ya OGC Nice ya Ufaransa. Alizaliwa Ufaransa, na anaichezea kimataifa timu ya taifa ya Senegal.

## Kazi ya klabu
Mendy ni mzaliwa wa akademi ya vijana ya OGC Nice tangu akiwa na umri wa miaka 10, na alipanda hatua kwa hatua katika makundi ya vijana. Alianza kazi yake ya senior na timu ya akiba ya klabu hiyo mwaka 2021, na kusaini mkataba wake wa kwanza wa kitaalamu na klabu tarehe 29 Septemba, 2022.

Alifanya debut yake ya kitaalamu na katika Ligue 1 akiwa na Nice kama mchezaji wa kuingilia mwishoni mwa mechi katika ushindi wa 1–1 dhidi ya AJ Auxerre tarehe 16 Oktoba, 2022.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Binta Jammeh-Sidibe

**Aja Binta Jammeh-Sidibe** (alizaliwa miaka ya 1950) ni mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka Gambia. Anajulikana sana kama mpiganiaji wa kukomesha ukeketaji wa wanawake na kama mtetezi wa afya ya kiuchumi na kimwili ya wanawake kupitia shirika lake lisilo la kiserikali, Association for Promoting Girls and Women’s Advancement (APGWA). 

## Wasifu 
### Maisha ya awali na kazi 
Aja Binta Jammeh alizaliwa huko Banjul, Gambia, kwa wazazi Natoma Marong Jammeh na Alhagie Karamo Jammeh. Familia yake ilitoka kijijini Illiassa, kilichopo katika Halmashauri ya Kerewan, Wilaya ya Lower Baddibu. Akiwa mwanafunzi, Jammeh alijitokeza kitaaluma; alipata alama ya juu zaidi katika shule yake ya msingi na alama ya tatu ya juu kitaifa. Kuanzia mwaka 1967 hadi 1974, alihudhuria Shule ya Sekondari ya Gambia, akishika nafasi katika theluthi ya juu ya wanafunzi wote na kupata udhamini wa serikali wa kusoma nje ya nchi.

Mnamo 1975, alisafiri hadi Marekani kusoma shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu cha Indiana, akichagua historia ya Afrika kama somo lake kuu na sosholojia kama somo dogo. Alipofanikisha masomo yake mnamo 1978, alirudi Gambia.

Baada ya kurudi, Jammeh alifanya kazi katika Ubalozi wa Marekani huko Banjul, kisha kuwa afisa wa mafunzo katika Shirika la Maendeleo ya Kimataifa la Marekani (USAID), ambapo alifanya kazi hadi mwaka 1988.

Mnamo 1987, aliteuliwa kwa mara ya kwanza kuwa mjumbe wa Baraza la Kitaifa la Wanawake, ambapo alianza kupata umaarufu kutokana na kazi yake ya kukuza haki za wanawake. 

### Uwezeshaji wa Wanawake 
Katika kazi yake, Jammeh-Sidibe anajulikana kwa kutetea haki za wanawake, kupinga ukeketaji na ukatili dhidi ya wanawake, na kukuza uwezeshaji wa wanawake kupitia maendeleo ya ujuzi. Mnamo 1992, alianzisha Chama cha Kukuza Wasichana na Maendeleo ya Wanawake (APGWA), shirika lisilo la faida lililojitolea kuondoa pengo la kijinsia nchini Gambia. Shirika hili linawezazesha wanawake na wasichana kuendeleza miradi inayozalisha mapato, kutoa ufadhili mdogo, na kutoa rasilimali za elimu ya awali.

Sambamba na APGWA, Jammeh-Sidibe alianzisha Kituo cha Mafunzo ya Ujuzi cha Sobeya, ambacho hufundisha wanawake na wasichana ujuzi wa vitendo unaowawezesha kushiriki kikamilifu katika soko la ajira.

Jammeh-Sidibe pia ameendeleza desturi ya kafoolu nchini Gambia, ambapo mashirika ya pamoja hutengenezwa ili kufanikisha malengo maalum. Utaratibu huu umewezesha mashirika ya haki za wanawake kuleta mabadiliko ya kisheria na kijamii.

Baadaye, aliteuliwa kuwa Mkurugenzi Mtendaji wa Ofisi ya Wanawake ya Gambia, ambapo alishirikiana na Wizara ya Sheria kuunda marekebisho ya Sheria ya Wanawake ya 2010, ambayo yalifanya ukeketaji wa wanawake kuwa kosa la jinai. Marekebisho hayo yalipitishwa na bunge mnamo 2015, na juhudi za kuyafutwa zikipingwa na bunge mnamo 2024.

Baada ya kustaafu mwaka 2019, Jammeh-Sidibe anaendelea kutetea afya na uwezeshaji wa wanawake kupitia APGWA na Kituo cha Mafunzo cha Sobeya Stadi, ambapo anahudumu kama Mkurugenzi Mtendaji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanaharakati wa Gambia
Adolphe Mendy

**Adolphe Mendy** (alizaliwa 16 Januari, 1960) ni mwanasoka wa zamani wa Senegal. Alicheza mechi 21 kwa ajili ya timu ya taifa ya Senegal kuanzia mwaka 1985 hadi 1997. Pia aliteuliwa katika kikosi cha Senegal kwa ajili ya mashindano ya Kombe la Mataifa la Afrika 1990.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Adama Mbengue

**Adama Mbengue** (alizaliwa 1 Desemba, 1993) ni mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal aliyecheza kama beki wa kushoto kwa klabu ya FC Dieppe.

## Kazi ya klabu
Baada ya kugunduliwa nchini Senegal wakati wa kipindi chake akiwa na Orlando City Academy Affiliate, Sport Galaxy, Mbengue alicheza na Orlando City SC (2010–14) katika Mashindano ya Soka ya Pro ya Walt Disney World 2012 akiwa na umri wa miaka 19, na baadaye alijiunga na klabu ya USL Premier Development League Orlando City U-23, ambapo alicheza mechi 10 mwaka 2012.

## Kazi ya kimataifa
Tarehe 16 Machi, 2017, Adama Mbengue alipata wito wa kwanza kujiunga na timu ya taifa ya Senegal na kocha Aliou Cissé, kwa ajili ya mechi za kirafiki dhidi ya Nigeria na [Ivory Coast national football team. Alifanikisha debuti yake rasmi dhidi ya Nigeria tarehe [23 Machi, mechi ilimalizika kwa sare ya 1–1.

Tarehe 17 Juni, 2018, Mbengue alipewa wito kujiunga na kikosi cha Senegal kwa ajili ya 2018 FIFA World Cup ili kuchukua nafasi ya Saliou Ciss aliyejjeruhiwa wakati wa mazoezi.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Malick Mbaye

**Malick Mbaye** (alizaliwa 6 Aprili, 2004) ni mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal anayekipiga kama mshambuliaji wa klabu ya Belgian Pro League SV Zulte Waregem.

## Kazi ya klabu
Mnamo Februari 2023, Mbaye alisaini na klabu ya Ufaransa FC Metz.Baada ya kuhamia, aliripotiwa akisema kwamba alikuwa "na furaha kujiunga na klabu hii kubwa". Alifanya debut yake isiyo rasmi kwa klabu hiyo, akifunga bao pekee la timu yake katika sare ya 1–1 kwenye mechi ya kirafiki dhidi ya R.F.C. Seraing (1922).

## Kazi ya kimataifa
Mbaye aliwakilisha Senegal katika 2022 African Nations Championship, ambapo alionyesha ubora mkubwa huku Senegal ikishinda mashindano hayo kwa mara ya kwanza.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Pascal Mendy

**Pascal Mendy** (alizaliwa 11 Januari, 1979) ni mwanasoka raia wa Senegal.

## Kazi
Mwendeshaji wa zamani wa FC Dynamo Moscow, Mendy alisaini mkataba na Kaunas Februari 2007. Baada ya Kaunas kushushwa madaraja kutoka A Lyga, Mendy alijiunga na klabu ya Ligi Kuu ya Belarus ya FC Partizan Minsk, klabu nyingine iliyomilikiwa na Romanov.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Mame Birame Mangane

**Mame Birame Mangane** (alizaliwa 19 Novemba, 1969) ni mwanasoka wa zamani wa kulipwa raia wa Senegal aliyekuwa akicheza kama kiungo. Alicheza mechi saba katika timu ya taifa ya Senegal kati ya mwaka 1993 na 1994. Pia alijumuishwa katika kikosi cha Senegal kwa mashindano ya Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 1994.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Ikram Adjabi

**Aja Binta Jammeh-Sidibe** (alizaliwa Algiers, miaka ya 1950) ni mwanaharakati wa haki za wanawake kutoka Gambia. Anajulikana sana kama mpiganiaji wa kukomesha ukeketaji na kama mtetezi wa afya ya kiuchumi na kimwili ya wanawake kupitia shirika lake lisilo la kiserikali, Association for Promoting Girls and Women’s Advancement (APGWA).

## Kazi ya klabu 
Adjabi alianza kucheza mpira wa miguu akiwa na Tremblay FC. Baada ya misimu miwili, alihamia Orléans.

Baada ya misimu miwili huko, alijiunga na GPSO 92 Issy katika Divisheni ya 2 Féminine.

Mnamo Septemba 2024, baada ya kipindi cha kutokuwa na klabu kutokana na ujauzito, Adjabi alirudi Le Havre AC katika Premier Ligue.

## Kazi ya kimataifa 
Adjabi alipokea wito wake wa kwanza kujiunga na timu ya taifa ya wanawake ya Algeria mnamo Machi 2020, kushiriki katika kambi ya maandalizi kabla ya raundi za kufuzu Kombe la Mataifa ya Wanawake la Afrika 2020.

Mnamo 2021, ingawa aliitwa timu, hakupata nafasi ya kucheza mechi yake ya kwanza dhidi ya Sudan, na mechi ya pili ikafutwa. Hatimaye, Adjabi alicheza mechi yake ya kimataifa ya kwanza mnamo Novemba 2021 katika michezo ya kirafiki dhidi ya Tunisia. Alianza kwa ushindi wa 1-0 dhidi ya wenyeji, kisha akafunga bao lake la kwanza la kimataifa katika ushindi wa 4-2 katika mchezo wa pili.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1950
Jamii:Wanaharakati wa Gambia
Jamii:Wanawake wa Gambia
Jamii:wachezaji mpira wa Gambia
Jamii:wachezaji mpira wa Algeria
Houria Affak

**Houria Affak** (alizaliwa 11 Julai 1988) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Algeria anayekipiga katika nafasi ya mshambuliaji. Anachezea klabu ya Phoenix inayoshiriki ligi nchini Saudi Arabia. 

## Kazi ya Kimataifa 
Affak alifunga bao pekee katika ushindi wa 1-0 wa timu ya taifa ya wanawake ya Algeria dhidi ya Ghana, katika mashindano ya Afrika ya mwaka 2014.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Algeria
Ibrahima Mbaye

**Ibrahima Mbaye** (alizaliwa 19 Novemba, 1994) ni mwanasoka wa kulipwa raia wa Senegal anayekipiga kama beki wa kulia kwa klabu ya Italia timu ya Altamura.

## Kazi ya klabu
Mbaye alizaliwa katika Guédiawaye, kando ya Dakar, Senegal. Alijiunga na akademi ya vijana ya soka Étoile Lusitana kabla ya kusainiwa na klabu ya Italia F.C. Internazionale Milano katika majira ya joto ya 2010. Mbaye rasmi alijiunga na Inter mnamo Januari 2011 baada ya kufikisha miaka 16, na akaingizwa kwenye kikosi cha vijana cha F.C. Internazionale Milano Primavera. Mnamo msimu wa 2011–12, Mbaye alipandishwa daraja hadi F.C. Internazionale Milano Primaver, timu ya akiba ya klabu iliyofundishwa na Andrea Stramaccioni. Timu ya Primavera ilishinda 2011–12 NextGen Series chini ya Stramaccioni na Campionato Nazionale Primavera|liga chini ya Daniele Bernazzani, baada ya Stramaccioni kupandishwa kuwa kocha wa kikosi cha kwanza. Stramaccioni alibadilisha Mbaye kuwa sehemu ya kikosi cha kwanza tarehe 28 Aprili, 2012.

## Kazi ya kimataifa
Mbaye alifanya debuti yake ya kimataifa mnamo Oktoba 2014 wakati wa kikundi cha kufuzu kwa Kombe la Mataifa la Afrika 2015. Alipata wito kutoka kwa kocha mkuu Alain Giresse kwa mechi dhidi ya Tunisia mjini Dakar. Baadaye alirejea kwa wito wa mechi ya marudufu huko Tunis, ambapo Senegal ilipoteza 1–0 licha ya kudhibiti mechi. Mbaye alipata kikombe chake cha tatu cha kimataifa wiki chache baadaye wakati Senegal ilikabiliana na Timu ya taifa ya Misri mjini Cairo. Senegal ilishinda mechi hiyo 1–0 na kufuzu kwa 2015 Africa Cup of Nations huku ikiwa na mechi moja dhidi ya timu ya taifa ya Malawi iliyosalia, ambapo Mbaye pia alicheza. Jumla, amepata mechi nne za kimataifa na Lions de la Teranga, na ni mchezaji mdogo zaidi wa Senegal aliyevalia jezi ya taifa.

## Maisha binafsi
Alizaliwa Senegal, Mbaye alifika Italia akiwa kijana, na kisha alikubaliwa rasmi kama mtoto wa kiume mnamo 2015 na wakili wake Giuseppe Accardi.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal