open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olena Rozvadovska

**Olena Petrivna "Lena" Rozvadovska**  ni mtetezi wa haki za watoto kutoka nchini Ukraini.

## Maisha ya awali na kazi 
Rozvadovska alikulia magharibi mwa Ukraini.

Hadi mwaka 2015, Rozvadovska alifanya kazi Kyiv kama mshauri wa UNICEF na katika Ofisi ya Rais wa Ukraini kama mtetezi wa umma wa haki za watoto.

## Uanaharakati 
Mwaka 2015, baada ya Urusi kuitwaa Crimea, Rozvadovska aliacha kazi zake, akahamia Slovyansk,

Mwaka 2019, Rozvadovska alianzisha shirika la  sauti ya watoto  (Voices of Children) pamoja na mtengenezaji filamu Azad Safarov yenye malengo ya kusiliza ,kuunga mkono na kutetea haki za watoto. na kuendesha programu za ubunifu zinazowawezesha watoto kueleza na kushughulikia hisia zao. Kufikia 2023, Voices of Children ilikuwa na takriban wanasaikolojia 100 katika vituo 14 kote Ukraini.

Mwaka 2023, Rozvadovska alichapisha kitabu *War through the Voices of Children*. Alikuwa mmoja wa wanawake watatu kutoka Ukraini waliopatikana kwenye orodha hiyo pamoja na mwandishi Oksana Zabuzhko na mwanaharakati wa hali ya hewa Iryna Stavchuk.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Ukraine
Jamii:WikiGap JWK 2026
Lazare Kaptué

**Lazare Kaptué** (1939 – 12 Aprili 2021) alikuwa msomi kutoka Kamerun. Kaptué alikuwa mtaalamu mahiri wa virusi na alifanya utafiti mwingi kuhusu UKIMWI (HIV/AIDS).

## Wasifu
Kaptué alizaliwa mjini Mbanga mwaka 1939, na alihudumu kama Meya wa Demding magharibi mwa nchi ya Kamerun.

## Marejeo
Jamii:wanabiolojia wa Kamerun
Sadulla Karjiker

**Sadulla Karjiker** (alizaliwa 6 Januari 1970) ni msomi wa sheria wa Afrika Kusini na Profesa anayeshikilia kiti cha Anton Mostert katika Sheria ya Umiliki wa Ubunifu katika Chuo Kikuu cha Stellenbosch. Karjiker anajulikana kwa kazi zake kuhusu sheria ya makampuni na miliki ubunifu.

## Marejeo
Heidi Holland

**Heidi Holland** (6 Oktoba 1947 – 11 Agosti 2012) alikuwa mwandishi wa habari na mwandishi wa vitabu mwandamizi mwenye asili ya Zimbabwe na Afrika Kusini. 

Ingawa alizaliwa mjini Johannesburg, Afrika Kusini, alikuja kufahamika sana kama mwanahabari wa Zimbabwe ambako alihamia akiwa na umri wa miaka mitatu na kukulia kwenye shamba la tumbaku nchini humo. Anafahamika zaidi kwa kitabu chake maarufu cha *Dinner with Mugabe* (2008), ambacho kinachambua kwa kina maisha ya Robert Mugabe.

## Maisha na elimu 
Heidi alizaliwa na baba mwenye asili ya Uingereza na mama wa Uswisi. Baada ya familia yake kuhamia Rhodesia (sasa Zimbabwe), alipata elimu yake katika shule za Ellis Robins na Lord Malvern mjini Salisbury (sasa Harare). 

Maisha yake ya utotoni nchini Zimbabwe yalimpa mtazamo wa kipekee kuhusu siasa za ubaguzi wa rangi na harakati za ukombozi ambazo baadaye aliziripoti kwa miaka mingi.

## Kazi 
Holland alianza kazi ya uandishi wa habari nchini Zimbabwe akifanyia kazi jarida la *Illustrated Life Rhodesia*. Katika kipindi cha miongo mitatu ya taaluma yake, alijipatia sifa kama mwandishi wa habari wa kujitegemea kwa vyombo vya kimataifa kama vile *The Guardian*, *The Sunday Times*, na *The New York Times*. Alikuwa na uwezo wa kipekee wa kuwafikia viongozi wa kisiasa, akiwemo Robert Mugabe, ambaye alimfahamu tangu miaka ya 1970 kabla ya kuwa rais.

Mbali na uandishi, Heidi Holland aliandika vitabu kadhaa vinavyoheshimika kuhusu siasa za Kusini mwa Afrika. Kitabu chake *Dinner with Mugabe* kilitokana na utafiti wa miaka mingi na mahojiano ya kina, kikielezea jinsi kiongozi huyo alivyobadilika kutoka shujaa wa ukombozi hadi kuwa kiongozi wa kiimla. Baadaye alirejea Afrika Kusini na kuanzisha nyumba ya wageni (bed and breakfast) mjini Johannesburg iliyokuwa kituo maarufu kwa waandishi wa habari na wanazuoni.

## Vitabu na machapisho 
Heidi Holland aliandika vitabu kadhaa muhimu, vikiwemo:
* *The Struggle: A History of the African National Congress* (1989).
* *Born in Soweto: Inside the Heart of South Africa* (1994).
* *African Magic: Traditional Ideas That Heal a Continent* (2001).
* *Dinner with Mugabe: The Untold Story of a Freedom Fighter Who Became a Tyrant* (2008).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1947
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Maximiliano Estévez

**Carlos Maximiliano Estévez** (alizaliwa 9 Juni 1977) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina anayejulikana kwa jina la utani “Chanchi”. Alicheza kama mshambuliaji / striker na aliacha alama kubwa hasa akiwa na Racing Club de Avellaneda, ambapo alikuwa sehemu muhimu ya timu ilipotwaa Torneo Apertura 2001, ikivunja kipindi cha miaka 35 bila ubingwa wa ligi ndani ya Argentina.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1977
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
American Bitcoin

**American Bitcoin Corp** ni kampuni ya Marekani ya uchimbaji na usimamizi wa hazina ya bitcoin ambayo inamilikiwa na kampuni  ya kidijitali ya Hut 8.  Imesajiliwa Delaware na makao yake makuu yako Miami, Florida . 

## Historia 
Kampuni hii ilianzishwa Machi 2025 na Eric Trump, Donald Trump Jr., na wanahisa wa mradi wao wa zamani wa vituo vya data vya Marekani.  Mipango ya mradi huo iliibuka mwishoni mwa 2024 wakati watendaji wakuu wa Hut 8 walipokutana na Eric Trump katika Klabu ya Gofu ya Kitaifa ya Trump huko Jupiter, Florida .  Kati ya Aprili na Mei 31, 2025, kampuni hiyo ilichimba bitcoin 215 na kuripoti kuwa ilikuwa imekusanya dola milioni 220 kufikia Julai 1, 2025 kufadhili vifaa vya uchimbaji na akiba ya kimkakati ya bitcoin. Matt Prusak aliteuliwa kuwa Rais wa kwanza wa kampuni hiyo mnamo 2025. 

Mnamo Mei 12 2025, ilitangazwa kuwa Gryphon ataungana na shirika hili katika shughuli zake zote za hisa.  Septemba 3, 2025, American Bitcoin ilianza biashara katika soko la Nasdaq baada ya muungano huo.

## Operesheni 
American Bitcoin inaendesha vituo vya uchimbaji bitcoin vinavyotolewa na Hut 8 huko Niagara Falls, Medicine Hat, Alberta na Orla, Texas .  Kufikia Mei 31, 2025, kampuni hiyo iliendesha zaidi ya kompyuta elfu sitini za ASIC zinazofanya kazi hio tu ya uchimbaji bitcoin na ilikuwa na haki za kimkataba za kununua mashine 17,280 za ziada za Bitmain . 

Katika jalada la SEC la Septemba 2025, kampuni hiyo iliripoti kuwa na bitcoin 2,443, zenye thamani ya takriban dola milioni 269. Kulingana na uwasilishaji wa mwekezaji, American Bitcoin inafuata mikakati mitatu: kuendesha vituo vya uchimbaji bitcoin, kukusanya bitcoin kupitia uchimbaji na ununuzi wa bitcoin katika soko huria. 

## Umiliki 
Wakati wa uzinduzi, Hut 8 ilimiliki asilimia themanini ya hisa huku familia ya Trump na wanahisa wa vituo vya data vya Marekani wakishikilia asilimia ishirini iliyobaki.  

## Marejeo 
Jamii:Bitcoin
Jamii:Uchimbaji bitcoin
Jamii:Makampuni ya Marekani
Jamii:Pesa
Alexis Mac Allister

**Alexis Mac Allister** (matamshi ya Kihispania: [a'leksis ma'kalisteɾ]; alizaliwa 24 Desemba 1998) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga kama kiungo kwa klabu ya Ligi Kuu ya England, Liverpool, pamoja na timu ya taifa ya Argentina. Anachukuliwa kuwa mmoja wa viungo bora zaidi duniani, na anajulikana kwa uwezo wake wa kupiga pasi, kufunga mabao, na uwezo wa kucheza nafasi mbalimbali.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Rodrigo Espíndola

**Rodrigo Federico Espíndola** (29 Julai 1989 – 13 Mei 2016) alikuwa mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina aliyekuwa akicheza nafasi ya beki.

Alichezea klabu za Chacarita Juniors, Racing Club, na Nueva Chicago nchini Argentina. Alifariki tarehe 13 Mei 2016 baada ya kupigwa risasi wakati wa tukio la uporaji.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Lisandro Magallán

**Lisandro Magallán** (alizaliwa 27 Septemba 1993) ni mchezaji wa soka wa kitaaluma kutoka Argentina anayekipiga kama beki wa kati kwa klabu ya Vélez Sarsfield. 

Alishiriki pia na timu ya taifa ya Argentina katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto mwaka 2016.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1993
Jamii:Wachezaji wa Argentina
Facundo Espíndola

**Facundo Julián Espíndola** (alizaliwa 26 Desemba 1992 – 22 Julai 2018) alikuwa mchezaji wa soka kutoka Argentina.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Waliofariki 2018
José Malleo

**José Malleo** (alizaliwa 29 Januari 1944) ni mchezaji wa zamani wa soka wa Argentina aliyeshiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1964.

Jamii:Waliozaliwa 1944
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Osvaldo Escudero

**Osvaldo Salvador Escudero** (alizaliwa 15 Oktoba 1960, huko Paso de los Libres, Corrientes) ni mchezaji wa zamani wa soka wa kulipwa kutoka Argentina. Alikuwa sehemu ya timu ya Argentina ya vijana chini ya miaka 20 iliyoshinda Kombe la Dunia la Vijana la FIFA mwaka 1979 lililofanyika Japani.

Escudero alianza taaluma yake ya soka na klabu ya Chacarita Juniors mwaka 1978. Baadaye aliichezea Boca Juniors, ambako alishinda ubingwa wa Metropolitano mwaka 1981, na Rosario Central ambako alitwaa ubingwa wa msimu wa 1986–1987. Pia aliwahi kucheza soka nje ya Argentina kwa klabu ya Barcelona SC ya Ecuador na Mitsubishi Motors ya Japani.

Klabu nyingine alizowahi kuzichezea ni Vélez Sársfield, Unión de Santa Fe, Independiente, Racing Club, Platense na Chaco For Ever.

Ndugu yake mdogo, Sergio Escudero, naye pia ni mchezaji wa soka.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Florencia Mandrile

**Florencia Mandrile Núñez** (alizaliwa 10 Februari 1988) ni mchezaji wa zamani wa soka wa Argentina aliyekuwa akicheza kama kiungo. Alikuwa sehemu ya timu ya taifa ya Argentina katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 2008.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Oscar Espínola

**Luka Romero Bezzana** (alizaliwa tarehe 18 Novemba 2004) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu anayekichezea klabu ya Cruz Azul katika Liga MX, akiwa kiungo wa kushambulia na winger. Alizaliwa Mexico, lakini aliwahi kumwakilisha Argentina kwenye ngazi ya vijana.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2004
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Meksiko
Ian Escobar

**Ian Eduardo Escobar Ibáñez** (alizaliwa tarehe 29 Mei 1996) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina. Anacheza nafasi ya beki wa kushoto (left-back) kwa klabu ya Patronato.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Ludmila Manicler

**Ludmila Manicler** (alizaliwa 6 Julai 1987) ni mchezaji wa soka na futsal kutoka Argentina anayekipiga kama mshambuliaji. Hapo awali alikuwa mwanachama wa timu ya taifa ya wanawake wa Argentina.

Ana urefu wa sentimita 163 na uzito wa kilo 48.40. Awali aliwahi kuchezea FC Barcelona katika Ligi Kuu ya Hispania (Primera División).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1987
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Sebastián Ereros

**Sebastián Adolfo Ereros** (aliyezaliwa 14 Aprili 1985, Caseros, Argentina) ni mchezaji wa soka wa Argentina aliyekuwa akicheza kama mshambuliaji (forward). Anajulikana kwa uzoefu wake mwingi ndani na nje ya nchi, na alicheza katika ngazi ya juu ya ligi za Argentina na timu mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Vélez Sársfield, Tigre, Gimnasia de La Plata, All Boys, Chacarita Juniors, Instituto de Córdoba, Gimnasia de Jujuy, na Talleres de Córdoba katika Torneo Federal A.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Stefan Abadzhiev

**Stefan Atanasov Abadzhiev** (Kibulgaria: Стефан Атанасов Абаджиев; 3 Julai 1934 – 13 Machi 2024) alikuwa mshambuliaji wa soka wa Bulgaria aliyewakilisha Bulgaria katika Kombe la Dunia la FIFA mwaka 1966. Abadzhiev alicheza sehemu kubwa ya maisha yake ya klabu kwa ajili ya Levski Sofia, akiwa na miaka kumi na tano katika klabu hiyo. Pamoja na Levski, alishinda mataji matatu ya ligi na Kombe la Bulgaria mara nne. Pia alishiriki katika mashindano ya wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1960.
## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 2024
Jamii:Wachezaji wa Bulgaria
Cristian Erbes

**Cristian Damián Erbes** (alizaliwa tarehe 6 Januari 1990 mjini Buenos Aires) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekichezea klabu ya Club Atlético San Miguel katika nafasi ya kiungo (midfielder).

Alifanya debuti yake ya soka la kulipwa katika msimu wa 2009–2010 akiwa na Boca Juniors, ambako alianza kujitambulisha kama kiungo mwenye uwezo wa kuzuia na kudhibiti mchezo katikati ya uwanja.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Boris Apostolov

**Boris Apostolov** (Kibulgaria: Борис Апостолов; 20 Januari 1925 – 15 Januari 2009) alikuwa mchezaji wa soka wa Bulgaria. Alishiriki katika mashindano ya wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1952 na alicheza kwa klabu ya Levski Sofia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Juan Carlos Ecomba

**Juan Carlos Machín Dikombo** (aliyezaliwa tarehe 6 Julai 1967), anayejulikana kama Juan Carlos Ecomba, ni kocha wa soka, refa na mchezaji wa zamani wa soka kutoka Guinea ya Ikweta aliyekuwa akicheza katika nafasi ya winga wa kulia. Pia aliwahi kuhudumu kama refa katika mechi za vijana zilizosajiliwa na shirikisho huko Catalonia.

Kutokana na vita vya wenyewe kwa wenyewe katika nchi yake ya asili, alilazimika kwenda uhamishoni nchini Argentina, alikowasili mwaka 1979. Akiwa huko Amerika Kusini, aliichezea klabu kadhaa za Argentina zikiwemo Nueva Chicago, Deportivo Riestra, JJ Urquiza, Chacarita Juniors, na Lugano.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1967
Jamii:Watu walio hai
Elise Blenker

**Elise Blenker** (1824 - 1908) alikuwa mke wa Louis Blenker, afisa wa mapinduzi wa Kijerumani wa miaka ya 1848/1849. Elise pia alishiriki kikamilifu katika matukio  mbalimbali ya Mapinduzi ya Kijerumani ya 1848–49 katika maeneo ya Palatinate na Baden.

## Maisha nchini Ujerumani
Elise Blenker alizaliwa katika mji wa Aue katika jimbo la Saxony mashariki mwa nchi ya Ujerumani. Alikuwa binti wa mchungaji wa Kiinjili, Johann Christian. Mwaka 1843 aliolewa na aliyekuwa afisa wa Uhlan, Louis Blenker, katika Worms ndani ya Hesse. Wakati huo Louis alikuwa akiendesha biashara ya kuuza divai mjini Worms. Mwaka 1848 alikua kanali katika wanamgambo wa Worms. Wakati mapinduzi ya 1848 yalipozuka Baden, Elise aliungana na mume wake katika kampeni zake,huku  wakati mwingine akiwa amevaa sare za kijeshi . Wakati huu Elise alikutana na wanawake wengine wa kimapinduzi, wakiwemo Kathinka Zitz-Halein, Emma Herwegh, Amalie Struve na Mathilde Franziska Anneke. Tarehe 20–21 Mei Elise na mume wake walishiriki katika shambulio lisilofanikiwa dhidi ya Landau. Pia alicheza jukumu muhimu katika uporaji wa Ngome ya Eberstein huko Baden.

## Maisha nchini Marekani
Baada ya mapinduzi kuzimwa, Elise alilazimika kukimbia pamoja na mume wake, kwanza kwenda Uswisi, na kisha mwaka 1850 kwenda Marekani. Kwa msaada wa baba yake, Elise na Louis walijenga maisha mapya katika Kaunti ya Rockland, ambako waliendesha shamba la maziwa. Kwa pamoja Elise na Louis walikuwa na watoto wanne (binti watatu na mvulana mmoja).

Baada ya kuanza kwa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani mwaka 1861, Louis aliunganisha kikosi cha wanajeshi  wa kujitolea jijini New York , ambamo alikuwa kanali. Baadaye pensheni yake ya ujane iliongezwa kutoka dola 30 hadi dola 50 za Marekani kwa mwezi.

Elise Blenker alifariki tarehe 15 Mei 1908 katika nyumba ya binti yake huko Mount Vernon (New York).

## Marejeo
Jamii:wanawake wa Ujerumani
Jamii: WikiGap JWK 2026
Mariano Echeverría

**Mariano Raúl Echeverría** (aliyezaliwa tarehe 27 Mei 1981) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina. Hivi sasa ni kocha mkuu wa klabu ya Johor Darul Ta'zim II inayoshiriki katika Ligi ya Nusu-Professional ya A1 nchini Malaysia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1981
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Stefan Bozhkov

**Stefan Bozhilov Stefanov** (20 Septemba 1923 – 1 Februari 2014) alikuwa mchezaji na kocha wa soka kutoka Bulgaria. Kwa kawaida alicheza katika nafasi ya kiungo katikati. Alijenga jina lake hasa akicheza kwa klabu ya CSKA Sofia, na pia aliwahi kuwa kocha baada ya kuachia uwanjani. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1923
Jamii:Waliofariki 2014
Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Spiro Debarski

**Spiro Debarski** (Kibulgaria: Спиро Николов Дебърски; 8 Desemba 1933 – 31 Januari 2026) alikuwa mchezaji wa soka wa Bulgaria aliyekuwa mshambuliaji. Alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1960. Debarski alifariki dunia tarehe 31 Januari 2026 akiwa na umri wa miaka 92.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2026
Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Ernesto Duchini

**Ernesto Emilio Duchini** (alizaliwa 10 Novemba 1910 – 19 Machi 2006) alikuwa mchezaji wa soka na baadaye kocha wa soka kutoka Argentina. Alikuwa sehemu ya timu ya makocha iliyoipeleka Argentina kushinda Kombe la Dunia la Vijana la FIFA mwaka 1979.

Duchini alizaliwa katika eneo la Barrio Norte mjini Buenos Aires tarehe 10 Novemba 1910. Wakati akiwa mdogo, familia yake ilihamia Chacarita, ambapo alijiunga na timu ya vijana ya Chacarita Juniors mwaka 1922. Alifanya debuti yake mwaka 1928 na kuendelea kucheza klabu hiyo hadi alipojistaafu mwaka 1938.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1910
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Todor Diev

**Todor Nedyalkov Diev** (Kibulgaria: Тодор Недялков Диев; 28 Januari 1934 – 6 Januari 1995) alikuwa mchezaji wa soka wa Bulgaria, na alikuwa sehemu ya kikosi cha Bulgaria kilichoshinda medali ya shaba katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1956 huko Melbourne.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1934
Jamii:Waliofariki 1955
Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Jorge Drovandi

**Jorge Alberto Drovandi** (aliyezaliwa 5 Novemba 1985 mjini Rosario) ni mchezaji wa soka kutoka Argentina anayekichezea klabu ya Sportivo Barracas katika nafasi ya mshambuliaji wa kushoto. Jina lake la utani kwa Kihispania ni "El Mono", ambalo linamaanisha “Nyani”.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1985
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Georgi Eftimov

**Georgi Eftimov** (24 Machi 1931 – 14 Mei 1990) alikuwa mchezaji wa soka wa Bulgaria. Alishiriki katika mashindano ya wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1952.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Boris Bonov

**Boris Bonov** (Kibulgaria: Борис Бонов; 20 Oktoba 1900 – 22 Desemba 1972) alikuwa mchezaji wa soka wa Bulgaria. Alishiriki katika mashindano ya wanaume katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1924.

Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1972
Franco Dolci

**Pablo Franco Dolci** (aliyezaliwa 1 Januari 1984) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu kutoka Argentina anayekichezea kama kiungo (midfielder) kwa klabu ya Deportivo Maipú inayoshiriki katika Torneo Federal A, daraja la tatu la soka la klabu nchini Argentina. 

Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Milko Gaydarski

**Milko Trilov Gaydarski** (Kibulgaria: Милко Трилов Гайдарски; 18 Machi 1946 – 23 Desemba 1989) alikuwa beki wa soka wa Bulgaria aliyecheza kwa Bulgaria katika Kombe la Dunia la FIFA mwaka 1970 na katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1968 mjini Mexico City ambapo Bulgaria ilishinda medali ya fedha.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Wachezaji mpira wa Bulgaria
Juan Carlos Docabo

**Juan Carlos Docabo** (aliyezaliwa 14 Desemba 1970) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina aliyekuwa akicheza katika nafasi ya mlinda mlango (goalkeeper).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Fernando Della Sala

Fernando Della Sala (alizaliwa 10 Juni 1976) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Argentina ambaye alicheza mwisho kwa klabu ya **Club Náutico Rumipal** nchini kwake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Yaco Danón

**Jacobo Danón** alikuwa mchezaji wa soka kutoka Uturuki ambaye sehemu kubwa ya taaluma yake alicheza kama mshambuliaji (striker) kwa klabu ya Argentina ya All Boys.

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Uturuki
Jamii:Watu walio hai
Hernán Da Campo

**Hernán Nicolás Da Campo** (alizaliwa 6 Agosti 1994) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu kutoka Argentina anayekichezea klabu ya Sport Boys katika nafasi ya kiungo wa kulia (right midfielder).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Armenia
José D'Angelo

'''José Ezequiel D'Angelo''' (aliyezaliwa 5 Aprili 1989) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu kutoka Argentina anayekichezea nafasi ya kiungo (midfielder). Mara ya mwisho alicheza na klabu ya Sportivo Italiano.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1989
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Edna Machirori

**Edna Machirori** ni mwandishi wa habari mkongwe na mhariri kutoka nchini Zimbabwe. 

Anafahamika zaidi kwa kuweka historia kama mwanamke wa kwanza mweusi nchini Zimbabwe kuteuliwa kuwa mhariri wa gazeti la kitaifa. Katika maisha yake yote ya kikazi, amekuwa mtetezi wa uhuru wa kutoa maoni na weledi wa uandishi wa habari, akifanya kazi katika mazingira magumu ya kisiasa.

## Maisha ya awali na elimu 
Edna Machirori alizaliwa nchini Zimbabwe na kupata elimu yake ya uandishi wa habari wakati wa kipindi cha ukoloni. Alianza safari yake ya kikazi mwanzoni mwa miaka ya 1960, kipindi ambacho kilikuwa na changamoto kubwa kwa wanawake weusi kuingia katika tasnia ya habari. 

Elimu na ujasiri wake vilimwezesha kupenya katika mfumo huo na kuwa mmoja wa wanahabari wa kwanza wa kike nchini humo.

## Kazi 
Machirori amefanya kazi katika vyombo mbalimbali vya habari nchini Zimbabwe, vikiwemo magazeti ya serikali na yale ya binafsi. Alihudumu kama mhariri wa gazeti la *The Chronicle* na baadaye akashika nafasi za juu za uhariri katika magazeti ya *The Financial Gazette* na *Daily News*. Akiwa mhariri, alijulikana kwa ujasiri wake wa kukosoa serikali na kupaza sauti kuhusu ufisadi na ukiukwaji wa haki za binadamu.

Licha ya vitisho na shinikizo la kisiasa, Machirori alidumisha msimamo wake wa kutoegemea upande wowote. Amekuwa mshauri na mwalimu kwa vizazi vingi vya waandishi wa habari nchini Zimbabwe, hususan wanawake, akihimiza umuhimu wa uandishi wenye ushahidi na usio na woga. Mchango wake umechochea mabadiliko makubwa katika namna habari zinavyoandikwa na kusimamiwa nchini Zimbabwe.

## Tuzo na heshima 
Edna Machirori ametambuliwa kimataifa na kitaifa kwa mchango wake katika tasnia ya habari:
* Tuzo ya Ujasiri katika Uandishi wa Habari (Lifetime Achievement Award) kutoka Shirika la Kimataifa la Wanawake katika Vyombo vya Habari (IWMF).
* Tuzo ya Uandishi wa Habari ya *MISA Zimbabwe* kwa mchango wake wa kudumu katika tasnia.
* Kutambuliwa kama mwanamke painia katika uongozi wa vyombo vya habari nchini Zimbabwe.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Mavis Moyo

**Mavis Moyo** (alizaliwa 17 Julai, 1929) ni mwandishi wa habari mkongwe na mtangazaji wa redio kutoka nchini Zimbabwe. 

Anafahamika kama mmoja wa wanawake wa kwanza nchini humo kufanya kazi katika shirika la utangazaji la taifa (wakati huo likijulikana kama RBC na baadaye ZBC). Moyo ni mwanzilishi mwenza wa Shirikisho la Wanawake katika Vyombo vya Habari nchini Zimbabwe (FAMWZ) na amekuwa mstari wa mbele kutumia redio kama chombo cha maendeleo kwa wanawake wa vijijini.

## Maisha ya awali na elimu 
Mavis Moyo alizaliwa nchini Zimbabwe na kupata elimu yake ya awali wakati wa utawala wa kikoloni. Alianza taaluma yake kama mwalimu kabla ya kuhamia katika utangazaji mwaka 1954. 

Katika kipindi hicho, ilikuwa nadra kwa wanawake wa kiafrika kuonekana au kusikika katika vyombo vya habari, lakini uwezo wake wa kuzungumza na kuelimisha ulimfanya kuwa mmoja wa sauti zinazoheshimika katika redio.

## Kazi 
Katika maisha yake ya kikazi, Moyo alihudumu kwa miongo mingi katika Shirika la Utangazaji la Zimbabwe (ZBC). Moja ya mafanikio yake makubwa ni kuanzishwa kwa mradi wa "Development Through Radio" (DTR) mwaka 1988. Mradi huu uliwawezesha wanawake wa vijijini nchini Zimbabwe kuunda vilabu vya wasikilizaji ambapo walirekodi maoni na mahitaji yao, kisha sauti hizo zilirushwa hewani ili kuifikia serikali na wadau wa maendeleo. Mfumo huu wa mawasiliano ya pande mbili ulileta mageuzi makubwa katika utangazaji wa kijamii barani Afrika.

Mavis Moyo pia alishiriki katika kuanzisha shirikisho la FAMWZ (Federation of African Media Women Zimbabwe) kwa lengo la kupigania usawa wa kijinsia ndani ya vyumba vya habari na kuhakikisha wanawake wanapata nafasi za uongozi katika vyombo vya habari. Hata baada ya kustaafu, ameendelea kuwa mshauri wa masuala ya habari na maendeleo ya kijamii, akisisitiza kuwa habari ni haki ya msingi kwa kila raia, bila kujali jinsia au eneo analoishi.

## Tuzo na heshima 
Kutokana na mchango wake uliotukuka katika tasnia ya habari na maendeleo, Mavis Moyo amepokea heshima mbalimbali:
* Tuzo ya Mafanikio ya Maisha (Lifetime Achievement Award) kutoka kwa Media Institute of Southern Africa (MISA).
* Kutambuliwa kama painia wa utangazaji wa redio za kijamii barani Afrika.
* Tuzo ya heshima kutoka kwa Chama cha Waandishi wa Habari nchini Zimbabwe kwa mchango wake katika kutetea haki za wanawake.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1929
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Sandra Nyaira

**Sandra Nyaira** (1974 – 13 Julai 2021) alikuwa mwandishi wa habari mwandamizi na mhariri kutoka nchini Zimbabwe. 

Anafahamika zaidi kwa ujasiri wake wa kuripoti habari za uchunguzi na kisiasa nchini Zimbabwe, na alikuwa mwanamke wa kwanza kuteuliwa kuwa mhariri wa habari za kisiasa katika gazeti la *The Daily News*. Katika maisha yake, alijitolea kupigania uhuru wa vyombo vya habari na haki za binadamu.

## Maisha ya awali na elimu 
Sandra Nyaira alizaliwa nchini Zimbabwe mwaka 1974. Alipata elimu yake ya uandishi wa habari nchini humo na kuanza kazi yake katika tasnia ya habari mwanzoni mwa miaka ya 1990. 

Baadaye, alijiendeleza kimasomo na kupata Shahada ya uzamili katika fani ya habari na mawasiliano nchini Uingereza, jambo lililompa uwezo mkubwa wa kuchambua masuala ya kimataifa na athari zake kwa nchi za Afrika.

## Kazi 
Safari ya kikazi ya Nyaira ilianzia katika shirika la habari la serikali, Ziana, kabla ya kujiunga na gazeti huru la *The Daily News* mwaka 1999. Akiwa hapo, alijipatia sifa kwa kuandika habari za uchunguzi zilizofichua ufisadi na ukiukwaji wa haki za binadamu serikalini. Kutokana na kazi zake, alikumbana na vitisho vingi, ikiwa ni pamoja na kukamatwa na kufikishwa mahakamani na utawala wa Robert Mugabe.

Baada ya kuishi ughaibuni kwa muda, Nyaira alifanya kazi na shirika la utangazaji la Sauti ya Amerika (*Voice of America - VOA*) katika kitengo cha Studio 7, ambapo alikuwa sauti muhimu kwa watu wa Zimbabwe waliokuwa wakitafuta habari mbadala na za kweli. 

Kabla ya kifo chake mwaka 2021, alikuwa akifanya kazi katika Tume ya Umoja wa Mataifa ya Kiuchumi kwa ajili ya Afrika (UNECA) mjini Addis Ababa, Ethiopia, kama mtaalamu wa mawasiliano.

## Tuzo na heshima 
Sandra Nyaira alipokea tuzo kadhaa kutokana na mchango wake katika tasnia ya habari, zikiwemo:
* Tuzo ya Ujasiri katika Uandishi wa Habari (Courage in Journalism Award) kutoka Shirika la Kimataifa la Wanawake katika Vyombo vya Habari (IWMF) mwaka 2002.
* Kutambuliwa kama mmoja wa waandishi wa habari wanawake wenye ushawishi mkubwa nchini Zimbabwe.
* Tuzo mbalimbali za uandishi bora nchini Zimbabwe kwa kuripoti masuala ya kijamii na kisiasa.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1974
Jamii:Waliofariki 2021
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Chipo Sabeta

**Chipo Sabeta** ni mwandishi wa habari za michezo na mtaalamu wa mawasiliano kutoka nchini Zimbabwe. 

Anafahamika zaidi kwa kuwa mmoja wa wanawake waanzilishi katika uandishi wa habari za michezo nchini humo, akijizolea sifa kwa ujasiri wake wa kuripoti na kuchambua matukio ya michezo ya kitaifa na kimataifa. Amewahi kuhudumu kama mhariri wa michezo katika gazeti la *H-Metro*, ambalo ni miongoni mwa magazeti yanayomilikiwa na kampuni ya Zimpapers.

## Maisha ya awali na elimu 
Chipo Sabeta alizaliwa na kukulia nchini Zimbabwe. Alipata elimu yake ya uandishi wa habari nchini humo, akijikita katika mawasiliano ya umma. Mapenzi yake kwa michezo, hasa mpira wa miguu, yalianza tangu akiwa mdogo, jambo lililomfanya achague kufuata mkondo wa habari za michezo wakati ambapo wanawake wachache walithubutu kuingia katika nyanja hiyo nchini Zimbabwe.

## Kazi 
Safari ya kikazi ya Sabeta ilianza katika kampuni ya Zimpapers, ambapo alifanya kazi katika gazeti la *H-Metro*. Akiwa hapo, alipanda vyeo hadi kuwa mhariri wa michezo, nafasi ambayo ilimfanya kuwa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo ndani ya kampuni hiyo kubwa ya habari. Sabeta anajulikana kwa uwezo wake wa kufanya mahojiano ya kina na wachezaji, makocha, na viongozi wa michezo, huku akitoa uchambuzi usio na upendeleo.

## Tuzo na heshima 
Katika kutambua mchango wake, Chipo Sabeta amepokea tuzo mbalimbali zikiwemo:
* Tuzo ya Mwandishi wa Habari wa Mwaka wa Michezo nchini Zimbabwe (kwa nyakati tofauti).
* Tuzo ya *Women in Sport* kwa kukuza ushiriki wa wanawake katika tasnia ya michezo.
* Kutambuliwa kama mmoja wa wanawake wenye ushawishi mkubwa katika tasnia ya habari nchini Zimbabwe.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Sebastián Cuerdo

**Sebastián Leonel Cuerdo** (aliyezaliwa 16 Julai 1986) ni mchezaji wa soka kutoka Argentina ambaye anacheza katika nafasi ya mlinda mlango (goalkeeper).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1986
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Arnold Cruz

**Arnold Javier Cruz Argueta** (alizaliwa 22 Desemba 1970) ni mchezaji wa zamani wa soka kutoka Honduras aliyekuwa akicheza katika nafasi ya defenda. Alikuwa mchezaji wa kimataifa wa timu ya taifa ya Honduras na amecheza klabu kadhaa ikiwa ni pamoja na Olimpia (Honduras), UA Tamaulipas, Toluca na Atlético Morelia (Mexico), D.C. United na San Jose Clash (MLS, Marekani), pamoja na Chacarita Juniors (Argentina), Cartaginés (Costa Rica) na Águila (El Salvador) wakati wa taaluma yake ya uwanjani. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1970
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Honduras
Juan Cruz González

**Juan Cruz González** (alizaliwa 2 Desemba 1996) ni mchezaji wa soka wa kulipwa kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya beki wa kulia, na kwa sasa anachezea klabu ya Chacarita Juniors.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1996
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Fernando Crosa

**Fernando Javier Crosa** (aliyezaliwa 28 Februari 1979 mjini Rosario) ni mchezaji wa soka kutoka Argentina anayekipiga katika nafasi ya beki. Alikuwa sehemu ya timu ya taifa ya Argentina ya vijana chini ya miaka 20, iliyoshinda Mashindano ya Vijana ya Amerika Kusini mwaka 1999.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Mahmud Kati

**Al Hajj Mahmud Kati** (akijulikana pia kama **Mahmoud Kati**; 1468 – 1552) alikuwa msomi wa Kiislamu wa Kiafrika kutoka himaya ya Songhai. Kati anachukuliwa kuwa mwandishi wa kitabu cha kumbukumbu za kihistoria cha Afrika Magharibi kinachoitwa Tarikh al-fattash, ingawa suala la uandishi huo linabishaniwa na wataalamu.

## Marejeo
Walter Coyette

**Walter Gastón Coyette** (alizaliwa 28 Januari 1976 huko Avellaneda, Argentina) ni kocha wa soka na mchezaji wa zamani wa kitaalamu aliyewahi kucheza kama kiungo (midfielder). Katika kiwango chake cha uwanjani alicheza kwa vilabu mbalimbali nchini Argentina, Hispania, Mexico na Ecuador, na pia alikuwa sehemu ya timu ya vijana ya Argentina U-20 iliyoshinda Kombe la Dunia la Vijana la FIFA 1995.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Watu walio hai
Hubert Kessels

**Hubert C. Kessels** alikuwa mwanauchumi na mkuu wa Benki ya Ghana akihudumu kama mkuu wa benki hiyo kuanzia tarehe 21 Agosti 1959 hadi tarehe 8 Septemba 1962.

## Marejeo
Jean-Baptiste Kiéthéga

**Jean-Baptiste Kiéthéga** (alizaliwa Yako, 10 Mei 1947) ni mwanaakiolojia na mwanahistoria kutoka Upper Volta, ambayo sasa hivi inajulikana kama Burkina Faso. 

## Marejeo
Agustín Cousillas

**Agustín Sebastián Cousillas** (aliyezaliwa 19 Aprili 1990) ni mchezaji wa soka wa Argentina anayekipiga katika nafasi ya mlinda mlango (golikipa). Kwa sasa anachezea klabu ya Chacarita Juniors.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
Danie G. Krige

**Danie Gerhardus Krige** (26 Agosti 1919 – 3 Machi 2013) alikuwa mwanatakwimu na mhandisi wa madini wa Afrika Kusini ambaye alianzisha fani ya takwimu za kijiografia.Krige pia likuwa profesa katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Jamhuri ya Afrika Kusini.
 
## Marejeo
Jerry Kuma

**Jerry Samuel Yao-Kuma** ni Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Madini na Teknolojia (UMaT) kilichopo Tarkwa, Ghana.

## Maisha ya Awali na Elimu
Yao-Kuma alizaliwa Dzolo-Kpuita, kijiji kilichopo karibu na mji wa Ho katika Mkoa wa Volta, nchini Ghana.
## Marejeo
Daniel Kunene

**Daniel Pule Kunene** (1923–2016) alikuwa msomi wa fasihi, mtafsiri, na mwandishi wa Afrika Kusini.Kunene pia likuwa Profesa Mstaafu wa Lugha za Kiafrika na Fasihi katika Chuo Kikuu cha Wisconsin-Madison, nchini Marekani.
## Marejeo
Leandro Coronel

**Leandro Gastón Coronel** (aliyezaliwa 10 Februari 1988) ni mchezaji wa soka wa zamani wa kitaalamu kutoka Argentina aliyekuwa akicheza katika nafasi ya kiungo (midfielder).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina
D.D. Kuupole

**Profesa Domwini Dabire Kuupole** (alizaliwa 1956) ni Makamu Mkuu wa zamani wa Chuo Kikuu cha Cape Coast (UCC) nchini Ghana pia alikuwa Naibu Makamu Mkuu wa chuo hicho kabla ya kusimikwa rasmi kama Makamu Mkuu wa tisa (VC) wa chuo hicho.
Profesa Kuupole alichukua nafasi hiyo kutoka kwa Profesa Naana Jane Opoku-Agyemang, ambaye alikuwa Makamu Mkuu wa kwanza mwanamke kuwahi kutokea nchini humo, baada ya profesa huyo kustaafu mnamo Jumapili, tarehe 30 Septemba, 2012.

## Marejeo
Alexander Kwapong

**Alexander Adum Kwapong**, FGA (8 Machi 1927 – 9 Agosti 2014) alikuwa mtaalamu wa lugha na fasihi za kale kutoka Ghana, Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Ghana kuanzia mwaka 1966 hadi 1975, wadhifa ambao alikuwa Mghana wa kwanza kuushika.

Sehemu kubwa ya utafiti wa Kwapong ilijikita katika historia ya Afrika wakati wa zama za Ugiriki na Roma ya kale, ikiwa ni pamoja na tasnifu yake ya udaktari katika Chuo Kikuu cha Cambridge kuhusu uhusiano kati ya wenyeji na wakoloni katika nchi ya kale ya Libya.
 
## Marejeo
Claudius Labib

**Claudius Iohannes Labib** (6 Januari 1868 – 9 Mei 1918) alikuwa mtaalamu wa mambo ya kale ya Misri wa asili ya Kikopti.Labib familia yake ilijulikana kwa kazi ya kunakili vitabu vya kanisa pia Labib likuwa akisafiri na baba yake kwenda katika monasteri ya el-Muharraq ili kujifunza Kikopti pamoja na watawa.
## Marejeo
Mohamed Kamel Leilah

**Dkt. Mohamed Kamel Leilah** (30 Januari 1923 – 30 Agosti 1987) alikuwa profesa wa sheria wa Misri, ambaye alihudumu kama Spika wa saba wa Bunge la Umma la Misri kuanzia mwaka 1983 hadi 1984.

## Marejeo
Pape Matar Sarr

**Pape Matar Sarr** (alizaliwa 14 Septemba 2002) ni mwanakandanda wa kulipwa raia na mchezaji wa timu ya taifa ya Senegal akicheza nafasi ya kiungo katika timu ya Tottenham Hotspur F.C. inayoshiriki Ligi Kuu Uingereza (EPL).

## Marejeo 
Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal
Jamii:Waliozaliwa 2002
Negeri Lencho

**Negeri Lencho** ni msomi na mwanasiasa wa Ethiopia ambaye alihudumu kama Waziri wa Masuala ya Mawasiliano katika baraza la mawaziri la Hailemariam Dessalegn kuanzia mwaka 2016 hadi 2018, akichukua nafasi ya Getachew Reda.
## Marejeo
Niall Livingstone

**Niall Livingston** (1966–2019) alikuwa msomi wa lugha na fasihi za kale wa Uingereza na Afrika Kusini, na Mhadhiri Mwandamizi wa masuala ya kale katika Chuo Kikuu cha Birmingham akishinda Tuzo ya Gaisford kwa ajili ya nathari ya Kigiriki mwaka 1987.

## Marejeo
Sizwe Mabizela

**Sizwe Mabizela** ni mwanahisabati wa Afrika Kusini ambaye alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Rhodes mwaka 2014 kabla ya hapo, alihudumu kama Naibu Makamu Mkuu anayeshughulikia masuala ya taaluma na wanafunzi.
 He previously served as deputy vice-chancellor: academic and student affairs.

## Marejeo
Muhammad Bayyumi Mahran

**Muhammad Bayyumi Mahran** alikuwa msomi wa Misri na profesa wa historia katika Chuo Kikuu cha Alexandria akishinda Tuzo ya Kitabu ya Mwaka nchini Iran kwa kitabu chake kiitwacho Tafiti za kihistoria kutoka ndani ya Qur'an.

## Marejeo
Abdarrahman al-Makudi

**Abu Zaid Abd-Arrahman Ibn Ali Salih al-Makkudi** (alifariki mjini Fes, mwaka 1405) alikuwa mtaalamu wa sarufi ya lugha kutoka nchini Morocco.

## Marejeo
D. McK Malcolm

**Daniel McK Malcolm** (alifariki 1962) alikuwa mkaguzi mkuu wa elimu ya "Bantu" na baadaye mhadhiri wa kwanza wa Chuo Kikuu cha Natal katika fani ya Kizulu.

## Marejeo
Z. D. Mangoaela

**Zakea Dolphin Mangoaela** (Februari 1883 huko Hohobeng, Cape Colony – 25 Oktoba 1963) alikuwa mtaalamu wa mwanafolklorist za kale na mwandishi.

Mangoaela alilelewa nchini Lesotho (wakati huo ikiitwa Basutoland) na alisoma katika chuo cha ualimu cha Basutoland.

## Marejeo
Mohamed Lakhdar Maougal

**Mohamed Lakhdar Maougal** ni mwanafalsafa kutoka Algeria akiwa mtaalamu wa falsafa ya lugha na isimu-jamii, akiwa ni mwandishi wa vitabu kadhaa, vikiwemo tafiti kuhusu waandishi Kateb Yacine na Albert Camus.

## Marejeo
Afaf Lutfi al-Sayyid-Marsot

**Afaf Lutfi al-Sayyid-Marsot** (alizaliwa mwaka 1933) ni mwanahistoria mzaliwa wa Misri na profesa wa historia katika Chuo Kikuu cha California, Los Angeles (UCLA).al-Sayyid-Marsot ameandika vitabu vingi kuhusu historia ya Misri kuanzia karne ya kumi na nane hadi sasa.

## Marejeo
Ntongela Masilela

**Ntongela Masilela** (1948 - 2020 alikuwa profesa wa asili ya Afrika Kusini aliyefundisha Kingereza na Fasihi ya Dunia (na baada ya kustaafu, akawa Profesa Mstaafu wa Masomo ya Ubunifu) katika Chuo cha Pitzer. Masilela pia alikuwa profesa mshiriki wa Masomo ya Mwafrika-Mmarekani katika Chuo Kikuu cha California (kampasi za Irvine na Los Angeles).
## Marejeo
Jawhar Ben Mbarek

**Jawhar Ben Mbarek** ni msomi na mwanaharakati wa kisiasa kutoka Tunisia.

Mnamo Februari 2023,Mbarek alikamatwa na mamlaka za Tunisia. Kukamatwa na kufungwa kwake kumekuwa na utata, huku wakosoaji wakiishutumu serikali ya Tunisia kwa mateso ya kisiasa.

## Marejeo
Mekki Abbas

**Sayed Mekki Abbas** (alizaliwa 1 Januari 1911) alikuwa mtumishi wa umma na mwanauchumi wa Sudan ambaye alihudumu kama Katibu Mtendaji wa Tume ya Umoja wa Mataifa ya Uchumi kwa ajili ya Afrika (UNECA) kuanzia Januari 1959 hadi Oktoba 1961. Mwaka 1963, alikuwa Mkurugenzi Mkuu wa Idara ya Masuala ya Kiuchumi na Kijamii katika Shirika la Chakula na Kilimo (FAO).

## Marejeo
H. W. van der Merwe

**Hendrik W. van der Merwe** (24 Juni 1929 – 5 Machi 2001) alikuwa msomi wa Afrika Kusini, mfuasi wa dhehebu la Quaker, na mwanzilishi wa fani ya utatuzi wa migogoro. Mwaka 1968, alianzisha Taasisi ya Abe Bailey kwa ajili ya Masomo ya Maingiliano ya Rangi (sasa ikijulikana kama Kituo cha Masomo ya Makundi) katika Chuo Kikuu cha Cape Town.

## Marejeo
Veli Mitova

**Veli Mitova** ni mwanafalsafa wa Afrika Kusini, profesa na mkurugenzi wa Kituo cha Afrika cha Epistimolojia na Falsafa ya Sayansi (ACEPS) katika Chuo Kikuu cha Johannesburg. Mitova anajulikana kwa kazi zake kuhusu upuuzaji wa ukoloni katika maarifa na sababu za kuamini, ikiwemo nadharia ya kisaikolojia ya ukweli.
## Marejeo
Edwina Spicer

**Edwina Spicer** (alizaliwa 1948) ni mwandishi wa habari wa kujitegemea na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Zimbabwe. 

Ni mwanzilishi wa kampuni ya *Edwina Spicer Productions*, ambayo ilijikita katika kutengeneza makala za video zilizofichua ukiukwaji wa haki za binadamu na kukuza elimu ya mpiga kura nchini Zimbabwe wakati wa miaka ya 1980 na 1990.

## Maisha ya awali na elimu 
Edwina Spicer alizaliwa na kukulia nchini Zimbabwe. Alianza safari yake ya kitaaluma katika uandishi wa habari, akifanya kazi katika magazeti na majarida kabla ya kuhamia katika utayarishaji wa picha za video. 

Akiwa mmoja wa waandishi wa habari wanawake waanzilishi katika utayarishaji wa filamu za kijamii, Spicer alitumia elimu na uzoefu wake kuangazia masuala ambayo yalikuwa yakipuuzwa na vyombo vya habari vya mfumo rasmi.

## Kazi 
Spicer alijizolea umaarufu kupitia filamu zake za kijasiri zilizozungumzia siasa za Zimbabwe. Moja ya kazi zake maarufu ni filamu ya *Biko: Breaking the Silence* (1987), na makala nyingine zilizohusu harakati za kidemokrasia nchini humo. Wakati wa mivutano ya kisiasa, kampuni yake ilikuwa chanzo muhimu cha habari kwa wananchi na mashirika ya kimataifa, ikitoa picha halisi ya hali ya demokrasia na haki za binadamu.

Kazi zake mara nyingi zilikumbana na upinzani mkali kutoka kwa mamlaka. Ofisi zake zilivamiwa na vifaa vyake kutaifishwa mara kadhaa, na hata mwanawe, Peter Spicer, alikumbana na misukosuko kwa sababu ya kazi za mama yake. Licha ya changamoto hizo, Edwina aliendelea kutengeneza maudhui yaliyolenga kuelimisha jamii kuhusu haki zao za msingi na umuhimu wa uwazi katika uongozi.

## Filamu 
* *Biko, Breaking the Silence*, 1987
* *No Need to Blame*, 1993
* *A Place for Everybody*, 1993
* *Keeping a Live Voice: 15 Years of Democracy in Zimbabwe*, 1995
* *Dancing out of Tune: a History of the Media in Zimbabwe*, 1999
* ''Never the Same Again: Zimbabwe's Growth Towards Democracy 1980-2000*, 2000

## Tuzo na heshima 
Mchango wa Edwina Spicer katika uandishi wa habari na haki za binadamu umetambuliwa kimataifa kupitia:
* Tuzo ya *International Press Freedom Award'' kwa ujasiri wake wa kuripoti katika mazingira hatarishi.
* Kazi zake kuonyeshwa katika matamasha makubwa ya filamu duniani kama sehemu ya kuelimisha kuhusu siasa za Kusini mwa Afrika.
* Kutambuliwa kama mmoja wa wanawake wapainia katika tasnia ya filamu za kwaraka nchini Zimbabwe.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Nazli Moawad

**Nazli Moawad**  ni profesa wa sayansi ya siasa katika Kitivo cha Sayansi ya Siasa katika Chuo Kikuu cha Cairo, Moawad alitunukiwa nishani ya Legion of Honour (Chevalier d’honneur), ambayo ni heshima ya juu zaidi ya kitaifa nchini Ufaransa, iliyotolewa na Rais wa Ufaransa.

## Marejeo
Mabogo P. More

**Mabogo P. More** ni mwanafalsafa wa Afrika Kusini anayefanya kazi katika uwanja wa existentialism ya Watu Weusi, ikijumuisha uchambuzi wa kifalsafa wa maisha na kazi za Steve Biko na mawazo ya Jean-Paul Sartre.
  

## Marejeo
Moteane Melamu

**Moteane John Melamu** ni mwandishi kutoka Botswana, mwandishi wa hadithi fupi, na msomi akiwa ni profesa katika Chuo Kikuu cha Botswana, akibobea katika fasihi na uandishi wa ubunifu.

## Maisha ya Awali na Elimu
Melamu alionyesha nia mapema katika fasihi na usimulizi wa hadithi, jambo lililopelekea kuanza taaluma yake katika uandishi wa ubunifu na elimu ya juu.
## Marejeo
Rumbidzai Takawira

**Rumbidzai Takawira** (alizaliwa 13 Januari, 1990) ni mwandishi wa habari, mtangazaji wa televisheni na redio, na mtaalamu wa mahusiano ya umma kutoka nchini Zimbabwe. 

Alipata umaarufu mkubwa nchini humo akiwa mtangazaji wa habari katika shirika la utangazaji la taifa (ZBC), ambapo alipewa jina la utani *"News Bae*" na mashabiki wake kutokana na mvuto na weledi wake wakati wa kurusha habari za usiku.

## Maisha ya awali na elimu 
Rumbidzai Takawira alizaliwa mjini Harare, Zimbabwe. Alipata elimu yake ya msingi na sekondari nchini humo kabla ya kujiunga na chuo kikuu ambapo alihitimu shahada ya awali katika fani ya mawasiliano na mahusiano ya umma. 

Mapenzi yake katika masuala ya habari yalianza tangu akiwa mdogo, na alionyesha kipaji cha pekee katika kusema mbele ya hadhara.

## Kazi 
Alianza safari yake ya kitaaluma katika shirika la ZBC, ambapo alifanya kazi kwa takriban miaka saba. Akiwa ZBC, Takawira alihudumu kama mtangazaji mkuu wa habari na mtayarishaji wa programu mbalimbali. Uwezo wake wa kuwasiliana kwa ufasaha ulimfanya kuwa mmoja wa nyuso zinazopendwa zaidi kwenye televisheni nchini Zimbabwe.

Mnamo mwaka 2021, aliamua kuacha kazi katika vyombo vya habari vya serikali na kujiingiza katika sekta ya binafsi na harakati za kijamii. Amekuwa akifanya kazi kama mshauri wa mawasiliano na msemaji wa mashirika mbalimbali, ikiwa ni pamoja na kujihusisha na masuala ya uhifadhi wa wanyamapori na mazingira nchini Zimbabwe. Rumbidzai pia ni balozi wa kampeni mbalimbali zinazohusu afya na ustawi wa wanawake na watoto.

## Tuzo na heshima 
Kutokana na mchango wake katika tasnia ya habari na ushawishi wake katika jamii, amepokea utambuzi ufuatao:
* Tuzo ya Mtangazaji Bora wa Habari wa Televisheni (kwa nyakati tofauti nchini Zimbabwe).
* Kutambuliwa kama mmoja wa vijana wenye ushawishi mkubwa nchini Zimbabwe (Top 100 Most Influential Young Zimbabweans).
* Heshima ya kuteuliwa kuwa balozi wa uhifadhi wa mazingira na wanyamapori.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1990
Jamii:Waandishi wa Zimbabwe
Jamii:Wanawake wa Zimbabwe
Amina J. Mohammed

**Amina Jane Mohammed**  (27 Juni 1961) ni mwanadiplomasia na mwanasiasa wa Nigeria na Uingereza ambaye kwa sasa anahudumu kama Naibu Katibu Mkuu wa 5 wa Umoja wa Mataifa. 

Awali, alikuwa Waziri wa Mazingira wa Nigeria kuanzia mwaka 2015 hadi 2016, na alikuwa mshiriki muhimu katika mchakato wa *Post-2015 Development Agenda*. Pia ni Mwenyekiti wa Kundi la Maendeleo Endelevu la Umoja wa Mataifa.

## Tanbihi
Jamii: Waliozaliwa 1961
Jamii: Watu walio hai
Jamii: Wanasiasa wa Nigeria
Jamii:Wanawake wa Nigeria
Jamii:WikiGap JWK 2026
Abdessalem Mseddi

**Abdessalem Mseddi** (26 Januari 1945) ni mtaalamu wa isimu wa Tunisia, mwanadiplomasia, mwandishi, mkosoaji wa fasihi, na aliyekuwa waziri. alizaliwa.

Mseddi alikuwa Waziri wa Elimu ya Juu kuanzia mwaka 1988 hadi 1989. Baadaye aliteuliwa kuwa balozi katika Umoja wa Nchi za Kiarabu (1989–1990), kisha nchini Saudi Arabia (1990–1991), ambapo baada ya hapo alirejea kufundisha katika Chuo Kikuu cha Tunis.
 
## Marejeo
Al-Mufaddal ibn Abi al-Fada'il

'''Al-Mufaddal ibn Abi al-Fada'il'''  alikuwa mwanahistoria wa Misri wa karne ya 14 na pia alikuwa Mkristo wa Kikopti.
Al-Mufaddal aliandika kitabu kuhusu historia ya Mamluk wa Bahriyya, kilichoitwa al-Nahdj al-sadîd wa-l-durr al-farîd fimâ ba'd Ta'rîkh Ibn al'Amîd, kikihusia kipindi cha kuanzia mwaka 1260 hadi 1340.

## Marejeo
Rebecca Kadaga

**Rebecca Alitwala Kadaga** (alizaliwa 24 Mei 1956) ni mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchini Uganda aliyewahi kuhudumu kama Spika wa Bunge la Uganda kuanzia tarehe 19 Mei 2011 hadi 21 Mei 2021. 

Kwa sasa ni Naibu Waziri Mkuu wa Kwanza wa Uganda na Waziri wa Masuala ya Jumuiya ya Afrika Mashariki katika Baraza la Mawaziri la Uganda.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Wanawake wa Uganda
Jamii:Wanasiasa wa Uganda
Jamii:WikiGap JWK 2026