open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mtumbwi wa Dufuna

, ukiwa ni mashua ya pili kongwe duniani.]]
**Mtumbwi wa Dufuna** ni mtumbwi uliogunduliwa mwaka 1987 na mchungaji wa ng'ombe wa Wafulani kilomita chache kutoka kijiji cha Dufuna katika eneo la serikali ya mtaa wa Fune, karibu na mto Komadugu Gana, katika Jimbo la Yobe, Nigeria.

## Marejeo
Mapango ya Rop

**Mapango ya Rop** ni eneo la kiakiolojia lililopo katika uwanda wa Jos huko Nigeria, likiwa na tabaka mbili zilizo na mabaki. Tabaka la kwanza lenye vichaka vikubwa na zana za mawe zenye umbo la mpevu. Tabaka la pili (la juu) lenye umri wa takriban miaka 2000, likiwa lina vifaa vya mikrolitiki na ufinyanzi wa mkono.

## Marejeo
Opi (eneo la akiolojia)

**Opi** ni jumuiya ya kusini mashariki katika jimbo la Enugu, Nigeria. Opi inakaliwa na Waigbo na iko katika eneo la Nsukka. Ni eneo la kiakiolojia lenye historia ya tanuru za kuyeyusha chuma na mabaki ya slag miaka ya 750 KK.

Madini ya chuma yaliyeyushwa katika matanuru ya rasimu asilia, na slag iliyoyeyuka ilitiririka kupitia mifereji midogo hadi kwenye mashimo ya kukusanyia, na kutengeneza mabaki makubwa ya slag yenye uzito wa hadi kilo 47. Joto la uendeshaji linakadiriwa kuwa kati ya 1,155 na 1,450 °C.

Opi inajulikana zaidi kwa kugawanywa kwake katika jamii tatu zinazojitawala na kujumuishwa kwa kata mbili za serikali za mitaa, jambo linaloongeza umuhimu wake wa kitamaduni na kiutawala ndani ya eneo hilo.

## Angalia pia 
* Lejja

## Marejeo
## Kusoma zaidi 
* IRON_TECHNOLOGY_AND_POLITICAL_POWER.pdf IRON TECHNOLOGY AND POLITICAL POWER: EXAMPLES FROM THE IRON SMELTING BELT OF NSUKKA AREA, ENUGU STATE, SOUTH-EASTERN NIGERIA by CHIDOZIE S. AGU and CHUKWUMA, C. OPATA, UNIVERSITY OF NIGERIA, NSUKKA
* The Archaeology of Africa: Food, Metals and Towns BY Thurstan Shaw, pp. 437–441
Old Oyo

**Old Oyo** (pia inajulikana kama Oyo-Ile, Oyo Katunga, Oyo-Oro, na Eyo) ni eneo la mji mkuu (1400–1835) wa Dola la Oyo, ambalo mara kwa mara huitwa Dola la Zamani la Oyo, ikijulikana sasa kama Nigeria.

## Marejeo
Eredo ya Sungbo

**Sungbo Eredo** ni mfumo wa kuta na mitaro ya ulinzi ambayo iko kusini-magharibi mwa mji wa Yoruba huko Ijebu Ode katika Jimbo la Ogun, kusini-magharibi mwa Nigeria (6.78700°N 3.87488°E). 
## Marejeo
Makumbusho ya Kitaifa ya Bardo

**Makumbusho ya Kitaifa ya Historia na Ethnografia ya Bardo** (Kiarabu: المتحف الوطني باردو, El-mathaf El-ouatani Bardo , Kifaransa: Musée National de Préhistoire et d'Ethnographie du Bardo) ni makumbusho ya kitaifa yaliyoko Algiers, Algeria. ilifunguliwa kama makumbusho mwaka 1927.

## Marejeoo
Jamii:Algiers
Kitumbako

**Kitumbako**  (Kitumbako/Kitumbaku au Milima ya Kitundu) ni bonde dogo la kinamasi lililo karibu na milima ya Uluguru nchini Tanzania, ambalo huvutia zaidi uchunguzi wa paleoekolojia na akiolojia licha ya kutoweza kufikiwa na binadamu.

## Marejeo
Jamii:mkoa wa Morogoro
Pango la Kuumbi

**Pango la Kuumbi** ni eneo la kiakiolojia lililo katika Wilaya ya Kusini, Mkoa wa Kusini Unguja nchini Tanzania. 

Pango hilo limekuwa muhimu katika kuamua mifumo ya kazi ya binadamu tangu kuanzishwa kwake zaidi ya miaka 20,000 iliyopita.

## Mahali 
Pango la Kuumbi linapatikana karibu na pwani ya kusini-mashariki ya Kisiwa cha Unguja, kilicho katika Bahari ya Hindi kwenye pwani ya mashariki ya Afrika. Topografia ya eneo hilo inaonyesha kwamba, licha ya mabadiliko ya usawa wa bahari, Pango la Kuumbi daima limekuwa ndani ya kilomita chache kutoka ufuo kwa muda wa ukaaji wake binadamu.

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:akiolojia
Jamii:Wilaya ya Kusini, Unguja
Jamii:WLMGWEI24
Maeneo ya Zama za Chuma ya Kemondo

**Maeneo ya Zama za Chuma ya Kemondo** au KM2 na KM3 ni maeneo ya akiolojia ya viwanda vya zama za chuma katika kata ya Kemondo, Wilaya ya Bukoba Vijijini, Mkoa wa Kagera, Tanzania. Maeneo haya yalichimbwa na timu iliyoongozwa na mtaalamu wa akiolojia Peter Schmid katika miaka ya 1970 na 1980.

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:akiolojia
Jamii:wilaya ya Bukoba Vijijini
Mauaji ya Ramka

**Mauaji ya Wilaya ya Relizane ya tarehe 4 Januari 1998** yalifanyika katika vijiji vitatu karibu na Oued Rhiou takriban maili 150 (kilomita 240) magharibi mwa Algiers, wakati wa mzozo wa Algeria wa miaka ya 1990. Takriban wanakijiji 172 waliuawa katika siku moja ya Ramadhani.
## Viungo Vya Nje
* BBC
* CNN
Shambulio la kwanza la Dellys

**Shambulio la kwanza la Dellys** lilitokea mnamo Mei 1837, wakati wa uvamizi wa Ufaransa kwa Algeria, lilipinga makundi ya wakoloni chini ya nahodha wa Corvette Félix-Ariel d'Assigny (1794-1846) dhidi ya wapiganaji wa upinzani wa mji wa Dellys huko Kabylia, Igawawen.

## Marejeo
Ufalme wa Benin

mnamo 1625]]
**Ufalme wa Benin**, unaojulikana pia kama Ufalme wa Edo (Bini: Arriọba ẹdo), ulikuwa ufalme ndani ya eneo la kusini mwa Nigeria ya leo.

## Marejeo
Jamii:jimbo la Edo
Michoro ya mwambani ya Bahi

**Michoro ya mwambani ya Bahi** ni michoro ya miambani ya Bahi ni sanaa ya miambani inayopatikana katika maeneo matatu ya mkoa wa Dodoma nchini Tanzania. 

Michoro hii yenye rangi nyeupe inaaminika kuwa ni bidhaa za watu wa Wamia, ambao walimiliki mkoa huo kabla ya Wagogo (wakazi wa sasa).

## Tazama pia
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Marejeo
Jamii:mkoa wa Dodoma
Jamii:akiolojia
Cactus Keck

**Frank Joseph "Cactus" Keck** (Januari 13, 1899 - 6 Februari 1981) alikuwa mchezaji katika Ligi Kuu ya Baseball, akichezea Cincinnati Reds. 

## Marejeo
Lynne Muthoni Wanyeki

**Lynne Muthoni Wanyeki** (alizaliwa 1972) ni mwanasayansi, mwanaharakati wa haki za binadamu, mwandishi wa habari wa Kenya. Ndiye Mkurugenzi wa sasa wa kanda wa Ofisi ya Kanda ya Afrika ya *Open Society Foundation*. Wanyeki ni Mkurugenzi wa Kanda wa zamani wa Ofisi ya Kanda ya *Amnesty International* kwa Afrika Mashariki, Pembe ya Afrika, na Maziwa Makuu. Yeye pia ni Mkurugenzi Mtendaji wa zamani wa Tume ya Haki za Binadamu ya Kenya na Mtandao wa Maendeleo ya Wanawake na Mawasiliano wa Afrika. 

## Maisha ya awali na elimu
Wanyeki alizaliwa na mama mwenye asili ya Kanada na baba Mkenya, kabila la Kikuyu, na alikulia nchini Kenya. Baba yake alikufa mnamo 1991.

Ana shahada ya sanaa katika Sayansi ya Siasa (mahusiano ya kimataifa) na Kifaransa (fasihi) kutoka Chuo Kikuu cha New Brunswick na Chuo Kikuu cha Simon Fraser mtawalia. Wanyeki pia ana shahada ya uzamili katika masuala ya utawala wa umma kutoka ''L'Institut d'études politiques* huko Paris na kwa sasa anaendeleza masomo yake ya udaktari katika Idara ya Siasa na Mafunzo ya Kimataifa katika Shule ya  *School of Oriental and African Studies (SOAS)*.

## Kazi
Wanyeki alianza kazi yake kama mwanaharakati aliyelenga haki za wanawake mwaka wa 1988, alipokuwa akisomea shahada yake ya kwanza nchini Kanada. Nchini Kanada pia alianza katika vyombo vya habari, akifanya kazi na magazeti ya ndani na vituo vya redio kuhusu masuala yanayohusiana na wahamiaji na wanawake wakimbizi.

Aliporejea Kenya baada ya chuo kikuu, mojawapo ya kazi za kwanza za Wanyeki zilihusisha kazi ya maendeleo katika maeneo ya Ukambani, ambako alifanya kazi ya kujitolea katika shirika la *Oxfam* na Mpango wa Mazingira wa Umoja wa Mataifa. Mwishoni mwa miaka ya 1990, alifanya kazi Nairobi kama wakala wa shirika la habari la utetezi*Inter Press Services* la nchini Italia. Akiwa na umri wa miaka thelathini alichukua nafasi ya Njoki Wainaina kama mkurugenzi mkuu wa Mtandao wa Maendeleo ya Wanawake wa Afrika na Mawasiliano yaani *African Women's Development and Communication Network(FEMNET),*. Mwanzoni, aliliona shirika hilo kuwa lenye kutawaliwa na baraza la wanawake wazee wenye msimamo mkali. Baadaye aligundua kuwa nafasi yake ilimpa uaminifu kama mzungumzaji anayetafutwa sana juu ya haki za binadamu, usawa wa kijinsia na maendeleo. Pia alianza kuandika makala ya kila wiki katika gazeti la Afrika Mashariki.

Mnamo Machi 2018, Wanyeki alikuwa mmoja wa waandishi wanane waliojiondoa kwenye *Nation Media Group'' wakipinga kile walichokiona kuwa uingiliaji mwingi wa serikali ya Kenya na ukiukaji wa uhuru wa vyombo vya habari.

## Marejeo
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:watu walio hai

Jamii:wanawake wa Kenya
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Piramidi za Nsude

thumb|301x301px|Piramidi ya Nsude iliyochukuliwa na G.I Jones 1935
**Piramidi za Nsude** ni eneo la akiolojia lililopo katika kijiji cha Nsude, kusini-mashariki mwa Nigeria katika jimbo la kisasa la Enugu. Piramidi hizi zenye umbo la piramidi zilijengwa na watu wa kabila la Igbo. Katika miaka ya 1930, mtaalamu wa anthropolojia na msimamizi wa kikoloni katika eneo hilo, G.I. Jones, alipiga picha za piramidi hizo.

## Hesabu za mashahidi 
Kenneth Murray alitoa makala kuhusu piramidi hizi katika jarida la "The Nigerian Field", ambalo ni jarida la Jumuiya ya Uwanja wa Nigeria. Katika makala hiyo, alizungumzia kugundua piramidi kumi za udongo thabiti umbali wa maili 1.25 kutoka Nsude lakini kwenye ardhi wazi ambayo haikuonekana kutoka Nsude. Piramidi hizi zilikuwa na umbo la mviringo na zilikadiriwa kuwa na kipenyo cha futi ishirini na saba, na urefu wa futi 18-19. Zilikuwa zimepangwa katika mistari miwili iliyokuwa umbali wa pauni ishirini kati yake na urefu wa futi sabini. Kila piramidi ilikuwa umbali wa futi kumi na mbili katika safu moja.

Murray alihoji wenyeji kuhusu piramidi hizo na aliarifiwa kwamba "fetishi ya kijiji cha Nsude inayoitwa Uto ina sifa maalum ya kuua wezi."

George Basden aliandika masomo mawili ya ethnographia kuhusu watu wa Igbo. Katika moja ya masomo hayo, aliandika kuhusu ziara yake kwenye piramidi kumi karibu na Nsude. Miaka miwili kabla ya ziara ya Basden, padri wa Uto aliarifiwa na Dibla wa eneo, mchawi au mganga, kwamba Uto alitaka kujengewa Nkpura kumi kubwa (piramidi) kwa heshima yake kama ishara ya ukuu wake. Basden anasema kwamba kulikuwa na mipango ya kuwa na piramidi kumi kwa sababu "kuna sehemu kumi au familia zilizongeza katika kijiji na kila moja ilihitajika kujenga Nkpuru moja." Udongo wa laterite wa eneo ulikuwa haukufaa hivyo piramidi hizo ziliwekwa kwenye udongo laini karibu na eneo hilo.

## Nyenzo 
left|thumb|270x270px|Mapiramidi matatu ya Nsude
thumb|348x348px|Piramidi nyingi za Nsude
Piramidi za Nsude zilijengwa kwa kutumia udongo na udongo wa mfinyanzi, na zilikuwa na safu za terraces zilizopangwa kama ngazi ambazo ziliumba umbo la piramidi. Sehemu ya kwanza ya msingi ilikuwa na mzingo wa futi 60 (mita 18) na urefu wa futi 3 (mita 0.91). Staki inayofuata ilikuwa na mzingo wa futi 45 (mita 14). Safu za mviringo ziliendelea hadi kufikia sehemu ya juu. Madhumuni ya piramidi hizi yanadhaniwa kuwa hasa ya kidini na ya ibada. Inaaminiwa kwamba zilitumika kama majukwaa kwa ajili ya ibada na shughuli za kidini.

Piramidi hizi zina umuhimu wa kiroho na kitamaduni kwa watu wa Igbo. Zinahusishwa na mila za kidini na ibada za wakati huo. Terraces za ngazi za piramidi zingeweza kutumiwa kwa shughuli mbalimbali za kidini, ikiwa ni pamoja na kutoa sadaka, dhabihu, na sherehe zinazohusiana na heshima ya kilimo au ya mababu. Kwa muda, piramidi za Nsude zimepitia uharibifu na kuharibika kutokana na ujenzi wao wa udongo na kuwa wazi kwa mazingira. Leo hii, zimebaki mabaki tu ya piramidi hizo.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Nigeria
Jamii:jimbo la Enugu
Bender tent

**Hema la bender** ni kibanda rahisi. Hema la bender hujengwa kwa kutumia matawi laini au vijiti, kama vile vya mzabibu au mwisho. Viti hivi huingizwa ardhini, kisha kubonyezwa na kushonwa pamoja ili kutoa umbo imara la duara. Baadaye, duara hilo hufunikwa kutumia kifuniko cha plastiki au kitambaa kingine chochote kinachopatikana. Hema hizi zinaweza kupashwa moto wakati wa majira ya baridi kwa kutumia jiko la kuni, na zinaweza kuhimili upepo mkali ikiwa tu kifuniko chake kimebeba uzito vizuri.
thumb|Picha hii inaonyesha daktari akimchunguza msichana Msafiri wa Kiingereza ndani ya hema la bender (Swain baada ya W. Small, 1898).

## historia 
Asili ya hema la bender haiwezi kuhusishwa moja kwa moja na kundi au kabila fulani. Hema za mata ni sawa sana na zile zinazotumiwa na nomadi wa Tuareg, na miundo kama hiyo ni ya kawaida katika sehemu mbalimbali za Afrika kusini mwa jangwa la Sahara. Zilitumiwa na Waroma huko Ulaya hadi karibuni sana, na nchini Uingereza ziliimarishwa kwa muda na wasafiri wa kipindi kipya.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Images of Travellers' lifestyle - Building a Bender tent Devon County Council.
* Image "Family living in a bender circa 1930" p30 'The Forest Bus Mobile Project'.
* Sketches from book *Gypsy witchcraft and magic* 
* POLE TENTS VS. FRAME TENTS: A QUICK GUIDE TO TYPES OF TENTS

Jamii:Utamaduni wa Afrika
Usanifu majengo wa Waigbo

thumb|255x255px|Nyumba ya mikutano ya Ekpe (jamii ya chui).
**Usanifu majengo wa Waigbo** ni mitindo iliyoendelezwa na Waigbo. Mimaridi ya Igbo, hususan katika kipindi cha kabla ya ukoloni, ilikuwa imefungamana sana na utamaduni, mazingira, na rasilimali za ndani zilizopatikana. Ingawa kulikuwa na tofauti kulingana na jamii na mikoa tofauti ndani ya eneo la Igbo, hapa kuna baadhi ya sifa za kina za usanifu wa jadi au usanifu wa kabla ya ukoloni wa Igbo.

## Usanifu wa jadi wa Igbo 
Usanifu majengo wa jadi wa Igbo unajumuisha maeneo ya makazi, kuta/uzio na mabwawa, majengo yenye paa za majani, veranda, nyua za ndani, na motif za mapambo nk.

Usanifu wa jadi wa Igbo unatambulika kwa sifa kadhaa za kawaida na muundo wenye kanuni ambao unaakisi mahitaji ya kitamaduni, mazingira, na mahitaji ya vitendo ya watu wa Igbo. Kama matokeo, kuna mitindo mbalimbali ya usanifu wa Igbo kutoka kwa wasemaji wa Igbo magharibi hadi mitindo ya usanifu ya Igbo kaskazini, nk.

## Makusanyo ya picha 

Faili:Igbo_Pre-Colonial_Architecture,_House_&_Tower_Behind.png|Usanifu wa Igbo Kabla ya Ukoloni, Nyumba na Mnara wa Nyuma
Faili:Traditional_Igbo_high_building_house.png|Traditional Igbo Thatched Architecture
Faili:Ekpe_(leopard_society)_meeting_house.jpg|Nyumba ya mikutano ya Ekpe (jamii ya chui).
Faili:An_Igbo_compound_entrance,_in_or_near_Önïcha._Photographed_by_Herbert_Wimberley,_c._1903-18._Cambridge_University_Library.jpg|Lango la kiwanja cha Igbo, ndani au karibu na Önïcha. Picha imechangiwa na Herbert Wimberley, c. 1903-18. Chuo Kikuu cha Cambridge
Faili:Igbo_PreColonial_Architecture_by_Northcote_Thomas_and_assistants,_c._1912.png|Kiwanja na Jengo la Igbo kabla ya Ukoloni
Faili:Igbo_Architecture_Exterior.png|Igbo Thatched Architecture Exterior
Faili:An_entrance_to_a_compound_in_Agukwu_Nri_(Anambra)._Photographed_by_Northcote_Thomas.jpg|Mlango wa kuingilia katika eneo la Agukwu Nri (Anambra). Picha imechangiwa na Northcote Thomas
Faili:An_entrance_to_a_compound_at_Agukwu_Nri1.jpg|Lango la kiwanja cha Igbo, ndani au karibu na Önïcha. Picha imechangiwa na Herbert Wimberley
Faili:A_decorated_wall_(of_a_house%3F)_at_Ila_(Illah),_in_the_western_Igbo_area,_photographed_by_British_colonial_government_anthropologist_Northcote_Thomas,_October-November_1912._MAA,_Cambridge.jpg|Ukuta uliopambwa, labda wa nyumba
Faili:Onicha_Olona_house,_Enuani_Igbo,_photographed_by_British_colonial_government_anthropologist_Northcote_Thomas,_c._1912._MAA_Cambridge.png|Ubunifu wa Usanifu wa nje wa Igbo
Faili:Okoli_ijeoma_ada_war_tower.png|Okoli ijeoma ada war tower
Faili:Awka_watch_tower_1909.png|Awka tazama towe
Faili:Architectural_design_of_igbo_multi-storey_buildings.jpg|Muundo wa usanifu wa igbo Vita-minara, majengo ya ghorofa nyingi
Faili:Nsude_pyramids.jpg|Nsude Pyramid

## Marejeo 
Jamii:Utamaduni wa Nigeria
Jamii:Waigbo
ArchiAfrika

**ArchiAfrika** ni shirika lisilo la faida linalojishughulisha na usanifu wa Afrika.

## Historia 
ArchiAfrika iliundwa mwaka 2001 na kikundi cha wahandisi wa Kiholanzi, ikiwemo Antoni Folkers, ambao walitumia miaka mingi barani Afrika. Waliporudi Uholanzi, waligundua kuwa usanifu wa Kiafrika ulikuwa haujulikani sana ulimwenguni Magharibi na walitaka kubadili hali hiyo. Baada ya uzoefu wao Afrika, walikuwa na hakika kwamba usanifu wa Kiafrika na historia ya usanifu wa Kiafrika ni tajiri kwa kina na aina mbalimbali, na kwamba ulimwengu mzima unaweza kunufaika sana kutokana na uwepo imara wa wahandisi wa Kiafrika katika mjadala wa usanifu wa kimataifa na maarifa zaidi ya Usanifu wa Kiafrika kwa ujumla.

## Misheni 
Lengo la ArchiAfrika ni kuweka usanifu wa Kiafrika katika ramani ya dunia, kuhakikisha kwamba Usanifu wa Kiafrika unawakilishwa katika mjadala wa usanifu wa kimataifa, kuchangia katika uelewa na maendeleo ya usanifu wa Kiafrika kwa kutoa jukwaa la kubadilishana maarifa na habari kuhusu shughuli, watu, na miradi inayohusiana na usanifu barani Afrika, na kuchochea mazungumzo kati ya Afrika na ulimwengu kuhusu usanifu wa Kiafrika.

## Walengwa 
Kikundi cha lengo la ArchiAfrika kinajumuisha wahandisi wa usanifu, wapangaji miji, walimu, wanafunzi, na wataalamu wanaohusika katika usanifu na taasisi za kitamaduni, serikali, na makazi.

## Mkakati 
ArchiAfrika inalenga kufikia malengo yaliyotajwa hapo juu kwa:

* Kukusanya data kuhusu usanifu wa Kiafrika na kufanya data hii ipatikane kwa kikundi cha lengo kupitia:

  - Tovuti

   - Injini ya utafutaji kuhusu usanifu wa Kiafrika

   -Barua pepe ya habari kuhusu usanifu wa Kiafrika

* Kuandaa mikutano na makongamano kuhusu mada mbalimbali zinazohusiana na usanifu wa Kiafrika.

* Kuchochea utafiti kuhusu usanifu wa Kiafrika.

* Kufanya kazi katika miradi ambayo inaleta usanifu wa Kiafrika wa kisasa katika mjadala na mazoezi ya Usanifu wa Magharibi.

Kupitia njia hizi, ArchiAfrika inalenga kukuza uelewa na maendeleo ya usanifu wa Kiafrika na kuhakikisha kwamba usanifu wa Kiafrika unapata nafasi muhimu katika mazungumzo ya kimataifa ya usanifu.

## Miradi 
* African Perspectives
** Julai 2005 – Dar es Salaam, Tanzania: Usanifu wa Kisasa katika Afrika Mashariki Karibu na Uhuru
** Juni 2007 - Kumasi, Ghana: Usanifu wa Afrika Leo
** Desemba 2007 – Delft, Uholanzi: Mitazamo ya Kiafrika 2007 – Mazungumzo juu ya Mipangomiji na Usanifu
** Septemba 2009 – Pretoria/Tshwane, Afrika Kusini: Mitazamo ya Kiafrika 2009 – Kituo cha Jiji la Kiafrika: (ku)rejelea rasilimali
* The African House - Past, Present and Future
* Documentation centre on African Architecture
* Mtoni Palace Publication
* Searching African Architecture 

## Marejeo 
* ArchiAfrika Policy Plan 2009-2012
* ArchiAfrika Annual Report 2007

## Viungo vya nje 
* ArchiAfrika Website
* Searching African Architecture: Online portal to documents on African Architecture 
* African Perspectives: A series of conferences on Urbanism and Architecture in Africa
* Film Many Words for Modern: Survey of Modern Architecture in Tanzania

Jamii:Mashirika
John Paul Oulu

**John Paul Oulu** (aliyejulikana kama *Oulu GPO*; alifariki Nairobi, Machi 5, 2009) alikuwa mwanaharakati wa haki za binadamu wa Kenya na Makamu Mwenyekiti wa zamani wa Shirika la Wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Nairobi, baraza wakilishi la wanafunzi katika Chuo Kikuu cha Nairobi. 

Mauti yake yanahusishwa sana na kazi yake ya kuandika juu ya mauaji ya polisi. 

## Kazi kuhusiana haki za binadamu
*Oulu* alisifiwa kwa jukumu muhimu katika kazi ya uchunguzi kuhusiana na mauaji ya polisi nchini Kenya, 

## Mauaji yake
Oulu alipigwa risasi na kuuawa akiwa katika msongamano wa magari jijini mnamo Machi 5, 2009, pamoja na wakili Oscar Kamau Kingara. Kufuatia mauaji hayo, WikiLeaks iliitisha ripoti za mashahidi na kuwaelezea Kingara na Oulu kama*wanaharakati wakuu wa haki za binadamu wanaohusiana na Wikileaks*.

## Marejeo
Jamii:Wanaharakati wa Kenya
Jamii:waliofariki 2009
Jamii:Mashindano ya uandishi wa makala za haki za binadamu
Usanifu wa Afrika

[thumb|[Piramidi Kuu za Giza zinachukuliwa kuwa mojawapo ya mafanikio makubwa zaidi ya usanifu wa nyakati zote na ni mojawapo ya Maajabu Saba ya Dunia ya Kale.]]
**Usanifu wa Afrika** ni tofauti sana, Kama ilivyo kwa nyanja nyingine za utamaduni wa Afrika. Katika historia ya Afrika, Waafrika wameendeleza tamaduni zao za usanifu majengo. Katika baadhi ya matukio, mitindo mikubwa ya kieneo inaweza kutambulika, kama vile usanifu wa Sudano-Sahelia wa Afrika Magharibi. Mada ya kawaida katika usanifu wa jadi wa Kiafrika ni matumizi ya viwango vya fractal: sehemu ndogo za muundo huwa zinaonekana kufanana na sehemu kubwa, kama vile kijiji cha mviringo kilichojengwa kwa nyumba za mviringo.

Usanifu wa Kiafrika katika baadhi ya maeneo umeathiriwa na tamaduni za nje kwa karne nyingi, kulingana na ushahidi uliopo. Usanifu wa Magharibi umeathiri maeneo ya pwani tangu mwishoni mwa karne ya 15 na sasa ni chanzo muhimu cha msukumo kwa majengo mengi makubwa, hasa katika miji mikubwa.

Usanifu wa Kiafrika hutumia aina mbalimbali za vifaa, ikiwa ni pamoja na majani, vijiti/mbao, matope, matofali ya matope, ardhi iliyosukumwa, na mawe. Mapendeleo ya vifaa haya yanatofautiana kulingana na eneo: Afrika Kaskazini kwa mawe na ardhi iliyosukumwa, Pembe ya Afrika kwa mawe na chokaa, Afrika Magharibi kwa matope/adobe, Afrika ya Kati kwa majani/mbao na vifaa vinavyoharibika kwa urahisi, Afrika ya Kusini Mashariki na Kusini kwa mawe na majani/mbao.

## Marejeo 
Jamii:Utamaduni wa Afrika
Jamii:Usanifu majengo
Amy Robbins Ware

thumb|Amy Robbins Ware, A.R.C., A.E.F., 1918. 
**Amy Robbins Ware** (7 Septemba 1877 – 5 Mei 1929) alikuwa mwandishi, mfanyakazi wa mahakama ya kimataifa, mwanaharakati wa amani, na mwanachama wa klabu wa Marekani. Wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia, alihudumu katika nafasi mbalimbali kwa Msalaba Mwekundu wa Marekani na Vikosi vya Kipekee vya Marekani huko Ufaransa. Kama mwanachama wa Msalaba Mwekundu, alifanya kazi katika kantini karibu na mstari wa mbele katika siku za juhudi za mwisho kabla ya kusainiwa kwa mkataba wa kusitisha vita wa tarehe 11 Novemba 1918. Alikuwa pia na uhusiano na chuo cha jeshi huko Savenay. Ware aliandika kuhusu uzoefu wake wa vita, kwa nathari na mashairi, katika Echoes of France (1920). Mnamo 1925, kama mwenyekiti wa idara ya ushirikiano wa kimataifa kwa Shirikisho la Klabu za Wanawake la Minnesota, Ware alianzisha juhudi za wanawake wa klabu 50,000 wa jimbo hilo kuzingatia suala la ushirikiano wa kimataifa, akiwa na matumaini kwamba wanawake watabaki wakifahamishwa kuhusu hali zinavyobadilika haraka ulimwenguni na kuwa tayari kutoa msaada ili kuendeleza aina ya ushirikiano wa kimataifa utakaosababisha amani ya kudumu duniani.

Jamii:wanaharakati wa Marekani
Vita ya wenyewe kwa wenyewe vya Libya

, Waasi wa Libya wakiwa kwenye tanki ya T-55 lililotekwa.]]
**Vita ya wenyewe kwa wenyewe vya Libya** au mapinduzi ya Libya ya mwaka 2011,  vilijulikana kama vita vya kwanza vya wenyewe kwa wenyewe vya Libya,  vikuwa ni vita vya kijeshi mwaka wa 2011 katika nchi ya Afrika Kaskazini ya Libya ambavyo vilipiganwa kati ya vikosi vinavyomtii Kanali Muammar Gaddafi baina ya waasi. 

## Marejeo
Jamii:2011
Historia ya Libya chini ya Muammar Gaddafi

Muammar Gaddafi alipata kuwa kiongozi mkuu wa Libya tarehe 1 Septemba 1969 baada ya kuongoza kundi la maofisa vijana wa jeshi la Libya dhidi ya mfalme Idris I katika mapinduzi yasiyo ya umwagaji damu. Baada ya mfalme huyo kukimbia nchi, baraza la mapinduzi (RCC) lililoongozwa na Gaddafi lilifuta utawala wa kifalme na katiba ya zamani na kuanzisha Jamhuri ya Kiarabu ya Libya, yenye kauli mbiu “uhuru, ujamaa na umoja”. 
, 2 Februari 2009 ]]
## Marejeo
Tamko la Kuanzishwa kwa Mamlaka ya Wananchi

**Tamko la Kuanzishwa kwa Mamlaka ya Wananchi** lilitangazwa kuwa sheria tarehe 2 Machi 1977 na Mkutano Mkuu wa Wananchi, chini ya uongozi wa Muammar al-Gaddafi, kwa niaba ya watu wa Kiarabu wa Jamahiriya ya Kiarabu ya Libya. Azimio hili lilianzisha mfumo wa kikatiba wa Jamahiriya ya Kiarabu ya Libya, na kilichukuliwa kuwa sehemu ya katiba yake pamoja na Hati Kubwa ya Haki za Binadamu ya Kijani iliyotolewa mwaka 1988. Marekebisho haya ya tamko la kikatiba la mwaka 1969 yalibakia kuwa halali hadi kupitishwa kwa tamko la muda la kikatiba tarehe 3 Agosti 2011.

## Masharti 
Kulingana na tafsiri moja, Azimio linatambua Quran Takatifu kama katiba ya Jamhuri ya Watu ya Kiarabu ya Libya (angalia chini). Hata hivyo, kulingana na tafsiri nyingine, Azimio linasema kwamba Quran ni Sharia ya jamii katika Jamhuri ya Watu.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Libya
Jamii:1977
Taasisi ya Watu kwa Uchapishaji, Usambazaji na Utangazaji

**Establishment ya Watu kwa Uchapishaji, Usambazaji, na Matangazo** ilikuwa taasisi ya serikali ya Jamhuri ya Watu ya Kiarabu ya Libya ya Kisoshalisti Kubwa iliyohusika na uchapishaji na usambazaji wa Kitabu cha Kijani na machapisho mengine yanayosambaza Nadharia ya Tatu ya Kimataifa ya Muammar Gaddafi, iliyoanzishwa mwaka 1975. Establishment ya Watu ilikuwa sehemu ya Kamati Kuu ya Watu.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Libya
Baraza la Msingi la Watu (Libya)

**Baraza la Msingi la Watu** (kwa Kiarabu: مؤتمر شعبي أساسي, Mu'tamar shaʿbi asāsi) lilikuwa kiwango cha chini kabisa cha utawala nchini Libya chini ya Jamahiriya ya Kiislamu ya Watu ya Libya ya Kisoshalisti Kubwa kutoka mwaka 1977 hadi 2011. Kijiografia, kiliendana kwa kiasi na kiwango cha mtaa au wilaya ndogo.

Wakati wa utawala wa Muammar Gaddafi, mikutano ya kisiasa na kamati za Kongamano la Watu Msingi zilifanya kazi katika kiwango hiki. Wawakilishi kutoka Kongamano la Watu Msingi walihusika katika kusimamia shughuli za kiutawala katika kiwango cha juu cha shabiyah (wilaya) za Libya.  Representatives from the Basic People's Congresses regulated operations at the higher shabiyah (district) level. kuu za kiutawala za kwanza zinazofikia themanini na tisa.

## Tanbihi 
## Marejeo 
* Law, Gwillim (1999) "Libya" *Administrative subdivisions of countries* McFarland, Jefferson, North Carolina, p.&nbsp;219, 

Jamii:Historia ya Libya
Bendera ya Shirikisho la Jamhuri za Kiarabu (FAR)

**Bendera ya Shirikisho la Jamhuri za Kiarabu (FAR)** ilikuwa bendera iliyotumiwa na Misri, Libya, na Syria kuanzia mwaka 1972 hadi 1977. Ilifanyika kama tricolor ya usawa yenye rangi nyekundu, nyeupe, na nyeusi, na ilikuwa na tai ya dhahabu ya Quraish iliyowekwa katikati ya mstari wa rangi nyeupe.

Libya iliondoa bendera hiyo mwaka 1977 baada ya Muammar Gaddafi kuasisi Jamhuri ya Kisoshalisti ya Watu ya Libya Arabu ya Jamahiriya na kuamua kutumia bendera ya kijani tu.

Misri na Syria ziliendelea kutumia bendera ya FAR hadi mwanzoni mwa miaka ya 1980. Syria ilichukua bendera mpya mwaka 1980, na Misri ilifuata mwaka 1984.

## Picha 

Flag of the United Arab Republic (1958–1971).svg|Bendera ya Misri kabla ya 1972
Flag of Libya (1969–1972).svg|Bendera ya Libya kabla ya 1972
Flag of Syria (1963–1972).svg|Bendera ya Syria kabla ya 1972

Flag of Egypt.svg|Bendera ya Misri baada ya 1984
Flag of Libya (1977–2011).svg|Bendera ya Libya baada ya 1977
Flag of Syria.svg|Bendera ya Syria baada ya 1980

Jamii:Bendera
Jamii:Historia ya Misri
Jamii:Historia ya Libya
Jamii:Historia ya Syria
Xelhua

**Xelhua** ni mmoja wa majitu saba katika hadithi za Waazteki ambaye alinusurika mafuriko kwa kupanda mlima wa Tlaloc katika paradiso ya dunia na baadaye kujenga piramidi Kuu ya Cholula.

## Marejeo
Wakabile

**Wakabile**  ni kundi la kabila la Waberberi wenye asili ya Kabylia, Algeria, kikienea katika milima ya Atlas, kilomita 160 (maili 100) mashariki mwa Algiers. wanawakilisha idadi kubwa zaidi ya watu wa berberi nchini Algeria na ya pili kwa ukubwa katika Afrika ya Kaskazini.

## Marejeo
Jamii:Waberberi
Vita ya Algeria

huko Algeria]]
**Vita ya Algeria** (pia ikijulikana kama mapinduzi ya Algeria au vita ya uhuru wa Algeria) vilikuwa vita kati ya Ufaransa na Umoja wa kitaifa wa ukombozi wa Algeria (FLN) kutoka mwaka 1954 hadi 1962, ambayo iliwezesha Algeria kupata uhuru wake kutoka Ufaransa.

## Marejeo
Jamii:historia ya Ufaransa
Ezrun

**Ezrun** (kwa Kiebrania עזרון) alikuwa kiongozi wa Gaonate ya Palestina katika karne ya 10.

## Marejeo
Regina Kihwele

**Regina Kihwele** (pia anajulikana kama Gynah) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo, mwigizaji na mwanamitindo wa Tanzania.

## Historia
Regina alipata mafanikio yake ya kwanza mwaka 2016 kwenye kipindi cha Broadway ambacho kilitayarishwa na *Lady Toussaint Duchess* nchini Marekani ambapo alipata nafasi ya kuimba jukwaani.
Baada ya kumaliza shule, elimu ya upili mnamo mwaka 2017 alianza kuwachora watoto kama majaribio pia mwaka huohuo mwezi Oktoba alianza mafunzo ya kazi kampuni inayoitwa Focus Production kama mkurugenzi msaidizi na akacheza filamu yake ya kwanza mwaka uliofuata.. Baade mwaka 2018 alishiriki kama mgombea mashindano ya *Miss Kinondoni*.

Gynah pia ni mmoja wa waanzilishi wa *Nafasi Film Club* iliyoanzishwa mwanzoni mwa mwaka 2022 ambayo inasimamiwa na Walt Mzengi na True Hinds.

## Tuzo
## Filamu alizoshiriki
#Kidoti
#Mulasi
#Binti

## Marejeo
Jamii:Wanawake wa Tanzania
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Afrocreatives edit-a-thon 2024 in Tanzania
Bendera ya Libya (1977-2011)

thumb|Bendera ya Libya (1969-1972)
thumb|Bendera ya Libya (1972-1977)
**Bendera ya Libya kutoka mwaka 1977 hadi 2011** ilikuwa bendera ya Jamhuri ya Watu ya Kisoshalisti ya Libya Arabu ya Jamahiriya kutoka mwaka 1977 hadi 1986[a] na baadaye bendera ya Jamhuri ya Watu ya Kisoshalisti Kubwa ya Libya Arabu ya Jamahiriya hadi mwaka 2011. Ubunifu wake ulikuwa uwanja wa kijani wa moja kwa mbili na ilikuwa bendera pekee duniani yenye rangi moja wakati huo.

Mwaka 2011, baada ya kuporomoka kwa serikali ya Gaddafi, bendera ya mwaka 1951-1969 kutoka Ufalme wa Libya iliwekwa tena, lakini bendera iliyoanzishwa na Gaddafi iliendelea kutumiwa na wafuasi wake na watiifu wake. Kabla ya mwaka 1977, nchi ilijulikana kama Jamhuri ya Libya Arabu kutoka mwaka 1969 hadi 1977 na ilikuwa na bendera ya rangi nyekundu-nyeupe-nyeusi, kama bendera nyingi za kitaifa za Kiarabu zinazofanana na bendera za kisasa za Misri, Iraq, Sudan, Syria, na Yemen. Mwaka 1977, baada ya Vita vya Misri-Libya, bendera ya kijani safi ilianzishwa kuchukua nafasi ya bendera ya rangi nyekundu-nyeupe-nyeusi, ili kuepuka kufanana na Misri.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Libya
Siku ya Kisasi

**Siku ya Kisasii** (kwa Kiarabu: يوم الانتقام Yūm al-Intiqāmi) ilikuwa sikukuu nchini Libya iliyokuwa ikisherehekea kufukuzwa kwa Watalia kutoka ardhi ya Libya mwaka 1970. Baadhi ya vyanzo vinadai kwamba kuondoka kwa Wayahudi wa Libya kati ya mwaka 1948 na 1967 pia ilisherehekewa.

Siku hii ilifutwa mwaka 2004 baada ya Silvio Berlusconi kuomba msamaha kwa ukoloni wa Italia nchini Libya, lakini ikarejeshwa mwaka uliofuata. Baadaye, jina lake lilibadilishwa na kuwa Siku ya Urafiki kutokana na maboresho katika uhusiano kati ya Italia na Libya.

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Libya
Jamii:1970
Juba II

]]
**Juba II** au **Juba wa Mauretania** (Kilatini: Gaius Iulius Iuba; Kigiriki cha Kale: Ἰóβας, Ἰóβα au Ἰούβας;  48 KK – 23 BK) alikuwa mwana wa Juba I na mfalme kibaraka wa Numidia (30 KK–25 KK) na Mauretania (25 KK – 23 BK). 

Kando na utawala wake uliofanikiwa sana, alikuwa msomi na mwandishi anayeheshimika sana. 

Mke wake wa kwanza alikuwa Kleopatra Selene II, binti wa malkia Kleopatra VII wa Misri ya Milki ya Kiptolemaio na Marko Antonio mwanachama wa utatu wa viongozi wa Roma ya Kale.
 
## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Moroko
Jamii:Waberberi
Ndau

**Ndau** ni jina la visiwa vitatu:
*Ndau (Indonesia)
*kisiwa cha Ndau, Kenya
*Kisiwa cha Ndau Pate, Kenya

Pia kuna lugha ya Kindau
Makumbusho ya Sanaa za Kiafrika ya Théodore Monod

'''Makumbusho ya Sanaa za Kiafrika ya Théodore Monod (Musée Théodore Monod d'Art africain) huko Dakar, Senegal''' ni moja ya makumbusho ya sanaa za zamani zaidi katika Afrika Magharibi. Ilianzishwa na Léopold Senghor, Rais wa kwanza wa nchi hiyo.

Awali iliitwa Le Musée d'Art africain de l'Institut fondamental d'Afrique noire Cheikh Anta Diop IFAN/CAD na baadaye ikabadilishwa jina kuwa Musée de l'Institut Fondamental d'Afrique Noire au IFAN Museum of African Arts. Mnamo Desemba 2007, jina lake rasmi lilibadilishwa kuwa Makumbusho ya Sanaa za Kiafrika ya Théodore Monod ("Musée Théodore Monod d'Art africain"), baada ya mtaalamu wa asili wa Kifaransa Théodore André Monod, mkurugenzi wa zamani wa IFAN.

Makumbusho ni sehemu ya taasisi ya Institut Fondamental d'Afrique Noire (IFAN), iliyoanzishwa mwaka 1936 chini ya serikali ya Popular Front nchini Ufaransa. Wakati IFAN ilipohamishwa kwenda Chuo Kikuu cha Cheikh Anta Diop mwaka 1960, jengo lililoko Place Soweto karibu na Bunge la Kitaifa la Senegal liligeuzwa kuwa makumbusho. Leo ni mojawapo ya vituo vya kifahari zaidi vya utafiti wa utamaduni wa Kiafrika na sehemu ya Chuo Kikuu cha Cheikh Anta Diop. Kama kituo kikuu cha utafiti wa kitamaduni cha makoloni ya Afrika Magharibi ya Kifaransa, kina makusanyo muhimu kutoka Afrika nzima ya Francophone.

Makumbusho ni moja ya maeneo ya kawaida yanayotumika katika maonyesho ya Biennale ya Dakar, ikionyesha sanaa ya wasanii wa kisasa wa Afrika na diaspora.

## Marejeo 
Jamii:Makumbusho
Makumbusho ya Blackitude

**Makumbusho ya Blackitude** ni makumbusho ya ethnografia iliyoko Yaoundé, Cameroon. Mradi wa makumbusho ulianza mwezi Machi 1998 kwa jitihada za Rais wake mwanzilishi, Mfalme Ngo Nab. Fo I NANA Agnes Sunjio kwa lengo lake kubwa la kuokoa kile kilichobaki katika urithi wa sanaa ya Cameroon. Akiwa mwanachama wa familia ya kifalme Bahouoc (Wilaya ya Nde katika mkoa wa magharibi wa Cameroon), alihifadhi na kutunza kwa uangalifu makusanyo ya vitu vya sanaa yaliyokuwa yameachiwa na baba yake na wafalme wa makabila mengine, kama vile eneo la Bamileke Plateau magharibi mwa Cameroon.

## Historia 
thumb|Alama ya makumbusho
Makumbusho ya Blackitude ni makumbusho binafsi iliyoanzishwa mwaka 2000 na Malkia Nana Agnes baada ya kupokea sehemu muhimu za mkusanyo kutoka kwa baba yake, ambaye alikuwa kiongozi wa jadi katika Mkoa wa Magharibi wa Cameroon (Grass Field). Sehemu nyingine ya makusanyo imeundwa kupitia michango na ununuzi. Vyombo vya zana za mawe za kale vilikusanywa katika miaka 2009, 2010, 2011, na 2012 wakati wa utafiti wa uwanja katika Mkoa wa Magharibi wa Cameroon. Baadhi yao, kama visuguli na vifimbi vya mishale, ni nakala za zana za mawe asili zilizokusanywa kutoka maabara ya archeological huko Ureno na mkurugenzi Apollinaire Kaji mwaka 2012.

## Mkusanyiko 
thumb|Maonyesho
Mbali na makusanyo ya hazina ya kifalme aliyoyapokea mwaka 1982 baada ya kifo cha baba yake, Fo Nab Ngo I ameongeza makusanyo hayo hadi kufikia zaidi ya kazi za sanaa 2,070. Kukusanya na kudokumenti kazi hizi kumekuwa na msaada mkubwa katika kuunda mfumo wa ulinzi na usambazaji wa sanaa ya Cameroon. Kuna mada kadhaa tofauti zinazopatikana katika maonyesho ya kudumu ya makumbusho.

## Utawala 
thumb|Maonyesho ya Muda
Makumbusho inaendeshwa na bodi ya wadhamini ambayo inajumuisha watu saba.

## Jengo 
Makumbusho iko katikati ya mji wa Yaoundé, mji mkuu wa kisiasa wa Cameroon. Makumbusho imehifadhiwa katika jengo la zamani ambalo limebadilishwa ili kuunda nafasi kwa maonyesho na huduma nyingine. Kwa sasa, jengo hilo bado lipo chini ya ukarabati ili kukidhi viwango vya makumbusho.

## Marejeo 
Jamii:Makumbusho ya Kamerun
Jamii:Yaounde
Jamii:Makumbusho
Kinuni

**Kinuni** ni jina la:
* Kinuni (Kenya)
* Kinuni (Unguja)
* Kinuni (lugha)
* Kinuni-Kaskazini
* Kinuni-Kusini
Galeria ya Duggan-Cronin

thumb|Matunzio ya Duggan-Cronin
Galeria ya Duggan-Cronin, ambayo ni matawi ya Makumbusho ya McGregor huko Kimberley, Afrika Kusini, inahifadhi sehemu ya urithi wa picha na vitu vya ethnografia vya mpiga picha Alfred Martin Duggan-Cronin. Iko katika jengo la zamani linalojulikana kama The Lodge, ambalo lilijengwa mwaka 1889 kwa muundo ulioundwa na msanifu majengo Sydney Stent. The Lodge ilikuwa makazi ya John Blades Currey, ambaye alikuwa meneja wa kampuni ya London & S.A. Exploration Co. Mwaka 1899, De Beers Consolidated Mines Ltd ilinunua mali kubwa ya kampuni ya London & S.A. Exploration Co, ikiwemo The Lodge. Ingawa ilinunuliwa, The Lodge iliendelea kutumiwa kama makazi.

## Duggan-Cronin 
Mwishoni mwa miaka ya 1930, De Beers ilifanya The Lodge ipatikane kwa A.M. Duggan-Cronin ili kuanzisha alivyoviita (kwa hatua kwa wakati huo) 'Bantu Gallery'. Maonyesho yalipangwa kwa makabila katika vyumba mbalimbali vya nyumba hiyo. Katika miaka ya 1980, maonyesho haya yalirekebishwa ili kuingiza hadithi zaidi za kihistoria, huku kazi zaidi ikifanyika kwenye makusanyo ya Duggan-Cronin ambayo yalisababisha mabadiliko makubwa zaidi ya maonyesho mapema miaka ya 2000.

## Marejeo
Makumbusho ya Amani ya Jamii ya Abasuba

**Makumbusho ya Amani ya Jamii ya Abasuba** ilianzishwa mwaka 2000, na iko katika eneo la Ramba, Waware, Wilaya ya Suba Kaskazini, Kaunti ya Homa Bay, Kenya. Ni moja ya makumbusho ya amani kadhaa nchini Kenya.

Makumbusho ya Amani ya Jamii ya Abasuba ina wafanyakazi ndani ya maeneo ya sanaa za miamba. Makumbusho pia ni kituo cha utafiti kwa wanafunzi, madaktari, maprofesa na wasomi wengine wanaotaka kusoma maeneo ya archaeological katika eneo la Ziwa Victoria.

Urithi wa sanaa za miamba umekuwa na changamoto maalum katika kuvutia tahadhari na wageni. Changamoto hizi ni pamoja na maeneo ambayo hayawezi kufikiwa na yasiyosajiliwa, utafiti mdogo au habari, na ukosefu wa ulinzi dhidi ya uharibifu na utalii usio na udhibiti. Utalii uliyoandaliwa vizuri katika Wilaya ya Suba una uwezo wa kuunda ajira na kuwa na athari chanya kwa uchumi wa eneo hilo. Hii husaidia kuongeza fahari na urithi wa kipekee uliopo katika eneo hilo.

Mwaka 2007, TARA ilipokea ruzuku kutoka kwa Mfuko wa Uaminifu wa Utalii wa Kenya (TTF) ili kuongeza ufahamu wa sanaa za miamba, kukuza sanaa za miamba kwa utalii, na kuhifadhi na kuendeleza maeneo kwa njia itakayosababisha kuboresha ubora wa maisha katika Wilaya ya Suba na kueneza wigo wa makumbusho. Kama matokeo, makumbusho makubwa zaidi yalifunguliwa mwaka 2008.

## Muundo wa utawala 
Makumbusho ya Amani ya Jamii ya Abasuba inasimamiwa na Mkurugenzi wa Makumbusho, na usimamizi wake unafuatiliwa na wajumbe wa bodi wanaowakilisha jamii mbalimbali katika Wilaya ya Suba.

## Marejeo
El Biar

**El Biar** (kwa kiarabu "الأبيار", maana yake "visima") ni kitongoji cha Algiers, Algeria. kipo katika eneo la kiutawala la Bouzaréah katika mkoa wa Algiers. Kufikia sensa ya 1998, biar ilikuwa na idadi ya wakazi 52,582. Msimbo wa posta wa kitongoji hicho ni 16030 na msimbo wake wa manispaa ni 1610.
## Marejeo
Makumbusho ya Etnolojia, Addis Ababa, nchini Ethiopia

**Makumbusho ya Etnolojia, Addis Ababa**, nchini Ethiopia, ni taasisi ya umma inayojitolea kwa etnolojia na utamaduni. Makumbusho ya Etnolojia ina nyumba za vitu vya anthropolojia, muziki, na utamaduni. Makumbusho ya Etnolojia ni makumbusho ya kwanza ya chuo kikuu nchini Ethiopia. Makumbusho iko katika uwanja mkuu wa Chuo Kikuu cha Addis Ababa ambapo pia kuna Taasisi ya Masomo ya Ethiopia.

## Kuanzishwa 
Makumbusho ya Etnolojia huko Addis Ababa ilianzishwa mwaka 1950, ikitegemea kwa kiasi kikubwa makusanyo ya spishi za zamani za kizoolojia na vitu vya ethnografia kutoka kwa kundi la kwanza la wahitimu wa Chuo Kikuu. Wazo la kuanzisha makumbusho lilianzishwa na Stanislaw Chojnaki, ambaye alikuwa mkuu wa zamani wa maktaba ya Chuo Kikuu cha Addis Ababa.

## Sehemu za makumbusho 
* **Makusanyo ya Anthropolojia**
* **Makusanyo ya Ethno-Musicological**
* **Galeria ya Sanaa**
* **Makusanyo ya Filateli**
* **Makusanyo ya Numanisti**

## Matunzio 
; *Jengo*

Faili:Addis_abeba,_museo_etnografico,_nel_palazzo_di_haile_selassie_04_cancello.jpg
Faili:Addis_abeba,_museo_etnografico,_nel_palazzo_di_haile_selassie,_interno_01.jpg
Faili:Interior_of_Institute_of_Ethiopian_Studies_(Ethnographic_Museum_-_Former_Imperial_Palace)_-_Addis_Ababa_University_-_Addis_Ababa_-_Ethiopia_(8667491659).jpg
Faili:Addis_abeba,_museo_etnografico,_nel_palazzo_di_haile_selassie,_interno_03.jpg|Mambo ya ndani ya jumba la Haile Selassie
Faili:Addis_abeba,_museo_etnografico,_nel_palazzo_di_haile_selassie,_interno,_biblioteca_dell'istituto_di_studi_di_lingue_straniere_01.jpg|Maktaba

; *Mabaki ya Mfalme Haile Selassie*

Faili:Bedroom_of_Emperor_Haile_Selassie_at_Ethnographic_Museum_(2)_(29091717556).jpg|Kitanda cha Mfalme Haile Selassie
Faili:Bedroom_of_Emperor_Haile_Selassie_at_Ethnographic_Museum_(1)_(28837841790).jpg|Simba wa Yuda (ishara ya ufalme wa Ethiopia)
Faili:Veste_cerimoniale_di_ras_bitwoded_endalkachew_mekonnen_(anni_'50-60_circa).jpg
Faili:Vesti_cerimoniali_di_liqe_mequas_e_di_alti_dignitari_per_le_cerimonie_di_stato_al_tempo_di_haile_selassie,_01.jpg
Faili:Addis_abeba,_museo_etnografico,_nel_palazzo_di_haile_selassie,_interno,_stanza_dei_regali_di_stato.jpg|Nguo za sherehe kwa sherehe za serikali

## Marejeo 
Jamii:Historia ya Ethiopia
Jamii:Utamaduni wa Ethiopia
Vugha

**Vugha au Vuga** ni kijiji cha kihistoria kilichopo ndani ya wilaya ya Bumbuli katika mkoa wa Tanga nchini Tanzania. Makazi hayo yalianzishwa kama mji mkuu wa nasaba ya Kilindi.

## Marejeo
Peninj

**Peninj** ni eneo la kihistoria katika kata ya Pinyinyi, wilaya ya Ngorongoro katika mkoa wa Arusha, Tanzania. Hili ni eneo ambapo taya la chini liligunduliwa mwaka 1964. 

## Marejeo
Staouéli

**Staouéli** (Berber: ⵚⵟⴰⵡⴰⵍⵉ) ni manispaa iliyoko katika Mkoa wa Algiers, Algeria. Iko katika wilaya ya Zéralda, kwenye Rasi karibu na Bahari ya Mediterania, ikihusisha mji wa mapumziko wa Sidi Fredj. Kulikuwa na mzunguko wa Grand Prix uliokuwa Staouéli. Mashindano ya Grand Prix yalifanyika huko kuanzia 1928 hadi 1930, lakini mzunguko huo haujaendelea kutumika .

Mnamo 1843, Watrappisti walipata ekari 2500 za ardhi kwenye eneo la Vita ya Staouéli (ilivyopiganwa Juni 19, 1830, wakati wa uvamizi wa Ufaransa wa Algeria). Hapa walijenga monasteri ambapo takriban watawa 100 waliishi na kufanya kazi. Kwenye ukuta wa monasteri kuna maandishi: S'il est triste de vivre à la Trappe, qu'il est doux d'y mourir (Ingawa ni huzuni kuishi hapa, ni tamu kufa hapa).

## Marejeo 
Jamii:Algeria
Lucía Abello

**Lucía Abello**, ni mwanasayansi wa mimea na mmaktaba wa nchini Chile. Amekuwa akisimamia uchunguzi na utafiti wa kuweka kumbukumbu za kusambaza mimea asilia katika nchi yake. Pia amekuwa na jukumu la kukuza usomaji katika maktaba ya umma kwa kuheshimu utunzaji wa mazingira.

## Marejeo
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Aïn Bénian, Algiers

**Aïn Benian** (Kiarabu: عين البنيان) ni wilaya katika Mkoa wa Algiers na kitongoji cha jiji la Algiers kaskazini mwa Algeria. Kwa mujibu wa sensa ya 2008, wilaya hiyo ilikuwa na idadi ya watu 68,354.

El-Benian ni mji wa pwani ulioko katika eneo la Algiers, Algeria.
thumb|Aïn Bénian, Algiers

## Watu mashuhuri 
Makala kuu: Orodha ya watu kutoka Mkoa wa Algiers

## Michezo 
* USMA Stadium

## Marejeo 
Jamii:Algeria
Ruth Yeoh

**Ruth Yeoh Pei Cheen** ni mfanyabiashara mwanamke wa nchini Malaysia, mfadhili na mwanamazingira. Kwa sasa ni Mkurugenzi Mtendaji katika kampuni ya YTL Singapore pia Mkurugenzi wa kampuni ya YTL Corporation ya kutoa ushauri kuhusu mikopo ya kaboni na utaratibu safi wa maendeleo.

## Maisha ya awali na familia 
Ruth Yeoh ndiye mtoto mkubwa zaidi wa bilionea wa Malaysia Tan Sri Dato' Francis Yeoh na Puan Sri Datin Paduka Rosaline Yeoh. Baba yake mzazi alikuwa Tan Sri Dato' Seri Yeoh Tiong Lay, mwanzilishi wa kampuni ya YTL Corporation . Pia ni dada mkubwa wa Rebeka Yeoh na binamu wa kwanza wa Rachel Yeoh na Michelle Yeoh.

## Marejeo
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Bordj El Kiffan

thumbnail|right|200px|Moja ya maeneo ya Bordj El Kiffan
**Bordj El Kiffan** (Arabic 'برج الكيفان') ni kitongoji cha jiji la Algiers kaskazini mwa Algeria. Kipo katika sehemu ya mashariki ya jiji, karibu na Matares Beach.

Awali kilijulikana kama Fort de l'Eau (Kifaransa 'Water Fortress') wakati wa utawala wa Kifaransa kabla ya mwaka 1962, na kilikuwa marudio maarufu ya mapumziko kwenye Bahari ya Algiers, kilichokuwa na hoteli za kifahari na kasino.

Uchafuzi kutokana na ujenzi wa miji, viwanda vilivyoko karibu, na maji taka ambayo hayakusindikwa vizuri yalichangia kupungua kwa umaarufu wa eneo hilo, na tangu miaka ya 1970, ufukwe huo haukupendwa tena sana. Hata hivyo, eneo hili lipo katika mji, na linahifadhi baadhi ya hadhi yake ya awali ya burudani.

Leo hii, Bordj El Kiffan iko moja kwa moja kaskazini (yaani kuelekea Bahari ya Mediterania) ya uwanja wa ndege wa kimataifa wa Houari Boumedienne wa Algiers, na inaunganishwa moja kwa moja na barabara kuu kutoka mji mkuu.

Jamii:Algeria
Bologhine

**Bologhine** ni kitongoji cha jiji la Algiers kaskazini mwa Algeria. Kimepewa jina lake kwa heshima ya Bologhine ibn Ziri, ambaye alianzisha mji huo mwaka 944.
[thumb|[Bologhine]]

Jamii:Algeria
Birtouta

**Birtouta** (Arabic: بئر توتة) ni mji na manispaa katika Mkoa wa Algiers, Algeria. Kufikia mwaka 2008, manispaa hiyo ilikuwa na idadi ya watu jumla ya 30,575.

## Marejeo
Tahir Qureshi

**Tahir Qureshi** Mtu wa Mikoko au Shujaa wa Mikoko wa Pakistan (1946-2020 Urdu بابائے مینگروز پاکستان )  alikuwa mwanamazingira mkubwa wa Pakistani na mtaalam wa mfumo wa ikolojia ya pwani katika Umoja wa Kimataifa wa Uhifadhi wa Mazingira wa IUCN ambaye alijitolea maisha yake yote kwa uhifadhi wa mikoko huko Pakistani na maeneo mengine ya pwani.

Pia Tahir alihusika katika ukarabati wa zaidi ya hekta 30,000 za misitu ya mikoko huko Sindh na Baluchistan.

## Marejeo
Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Jamii:Watu wa Pakistan
Birkhadem

Birkhadem au Bir Khadem (Kiarabu: بئر خادم) ni manispaa katika Mkoa wa Algiers na kitongoji cha jiji la Algiers kaskazini mwa Algeria. Kufikia sensa ya mwaka 2008, ilikuwa na idadi ya watu ya 77,749.
thumb|Birkhadem

## Marejeo 
Jamii:Algeria
Bir Mourad Raïs

thumbnail|right|200px|Moja ya maeneo ya  Bir Mourad Raïs
**Bir Mourad Raïs** (Arabic: بئر مراد رايس), zamani Birmendreïs, ni mji katika Mkoa wa Algiers, Algeria. Mji huu umepewa jina lake kwa heshima ya amirali maarufu wa Ottoman, Murat Raïs. Ni mahali alipozaliwa mwanafalsafa Mfaransa wa Marxist Louis Althusser. Kufikia mwaka 2008, idadi ya watu ilikuwa 45,345.

## Marejeo
Bouzaréah

[right|thumb|Nembo ya zamani wakati wa ukoloni wa [Ufaransa]]
**Bouzareah** au **Bouzaréah** (Kiarabu: بوزريعة, romanized: būzareah) ni kitongoji cha Algiers, Algeria. Kilikuwa na idadi ya watu 69,200 mwaka 1998 na kina urefu wa zaidi ya mita 300 juu ya usawa wa bahari. Jina la mji huu linatokana na Kiarabu na linamaanisha "ya nafaka" au "kutoka kwa nafaka". Ubalozi wa Niger, Oman, na Mauritania vipo huko.

## Taasisi 
Mji huu ni makazi ya taasisi kadhaa muhimu:

* Shirika la Anga la Algeria (The Algerian Space Agency)

* Kituo cha Utafiti wa Unajimu, Astrofizikia na Jiografia (CRAAG, zamani ilijulikana kama Observatori ya Algiers)

* Shule ya Kawaida ya Walimu ya Algiers-Bouzaréah, iliyoanzishwa kwa amri ya kifalme mnamo Machi 4, 1865

* Shirika la Tele Algerian Diffusion

* Kituo cha utangazaji cha opereta wa simu za mkononi Djezzy, tanzu ya Orascom Télécom Algeria, ambayo ni opereta mkubwa zaidi wa simu nchini Algeria

* Idara ya Sayansi ya Elimu - Chuo Kikuu cha Bouzaréah

* Shule Kuu ya Benki (The Superior School of Bank)

* Basilika ya Notre Dame d'Afrique

* Msitu wa Baïnem

## Chapisho 
Frédéric Sy alikuwa mnajimu wa Ufaransa ambaye alichapisha makala za kisayansi kutoka 1894 hadi 1918 kuhusu vimondo na asteroidi. Alifanya kazi katika kituo cha utafiti wa unajimu, astrofizikia na jiografia (CRAAG, zamani Observatori ya Algiers) na alikuwa mwenzake wa François Gonnessiat. Aligundua asteroidi mbili, ambazo aliziita:

* "858 El Djezaïr" (Kiarabu kwa Algeria na Algiers) mnamo Mei 26, 1916.

* "859 Bouzaréah" pia mnamo 1916.

## Idadi ya watu wa kihistoria 
## Kanzu ya zamani ya silaha 
Robo ya kwanza ni nyekundu, rangi ya kiheraldiki ya Afrika, ikiwa na mnara kuwakilisha ngome iliyoko katika mji. Robo ya pili ni kijani, ya sinople, ikiwa na kouba kuonyesha koubbas za Sidi-Nouman miongoni mwa nyingine. Robo ya tatu, sinople ikiwa na miti ya misonobari kuonyesha msitu mnene ambao zamani ulifunika eneo lote la "Bouzaréah". Katika robo ya nne, mwezi mwandamo wa Uislamu na nyota zinazorejelea Observatori ya Kijiji cha Anga juu ya bluu ya Ufaransa.

Nembo hii iliundwa na Théo Bruand d' Uzelle mwaka 1993.

## Elimu 
Shule ya El Kalimat, shule ya kimataifa inayotumia lugha ya Kiingereza, ipo katika wilaya hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Algeria
Bourouba

thumb|Bourouba
**Bourouba** ni kitongoji cha jiji la Algiers kaskazini mwa Algeria.

## Marejeo 
Jamii:Algeria
Kirsty Gogan

**Kirsty Gogan Alexander** (alizaliwa 11 Julai 1975 huko Dublin ) ni mjasiriamali na mwanamazingira anayetetea matumizi ya vyanzo vyote vya nishati safi na kutatua mabadiliko ya hali ya hewa.Mnamo mwaka 2021, Kirsty aliteuliwa kama mwanachama wa Kundi la Ushauri wa Kudumu la Maombi ya Nyuklia ya IAEA (SAGNA). 

Alitunukiwa Tuzo Maalum ya "Global Women In Nuclear Special for Work On Climate Change" (2016) , na Tuzo ya Trailblazer ya Baraza la Sekta ya Nyuklia (2019). .

## Marejeo
Jamii:Wiki4HumanRights 2024