open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hifadhi ya Taifa ya Kyabobo

[thumb| [Maporomoko ya maji katika Hifadhi ya Kitaifa ya Kyabobo]]
**Hifadhi ya Taifa ya Kyabobo** (inatamkwa kama CHAY-a-bobo) ni kilomita za mraba 360 za mbuga ya taifa nchini Ghana .  

Kyabobo iko katika Mkoa wa Oti kwenye mpaka na Togo . Mji wa karibu na hifadhi ni Nkwanta . 

Hifadhi hiyo ilianzishwa mwaka 1993 lakini mipaka yake ilirekebishwa mara kadhaa hadi Septemba 1999 wakati mpaka wa sasa na wa mwisho ulipowekwa.  Mlima wa pili kwa urefu nchini Ghana, Mlima Dzebobo unapatikana ndani ya hifadhi hiyo na unawapa wageni mtazamo wa kuvutia wa Ziwa Volta .

Hifadhi hiyo iko katika eneo la mpito kati ya msitu wa mvua wa kitropiki na savanna ya miti. Wanyamapori wa Hifadhi hii ni pamoja na tembo wa Kiafrika, chui wa Kiafrika, nyati wa Kiafrika, na spishi kadhaa za nyani.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi

Jamii:Mkoa wa Oti
Hifadhi ya Taifa ya Kakum

alt=matembezi ya dari ya kakum|thumb|matembezi ya dari ya kakum
**Hifadhi ya Taifa ya Kakum,** iko katika mazingira ya pwani ya Mkoa wa Kati   ya Ghana,  ina ukubwa wa eneo la kilomita za mraba 375. Ilianzishwa mwaka 1931 kama hifadhi, ilitangazwa kwenye gazeti la serikali kama hifadhi ya taifa mwaka 1992  baada ya uchunguzi wa awali wa avifauna kufanywa.

Eneo hilo limefunikwa na misitu ya kitropiki .    Upekee wa mbuga hii unatokana na ukweli kwamba ilianzishwa kwa mpango wa wenyeji na sio na Idara ya Jimbo la wanyamapori ambao wana jukumu la kuhifadhi wanyamapori nchini Ghana. Ni moja wapo ya maeneo 3 pekee barani Afrika yenye njia ya dari,  ambayo ni mita 350 kwa urefu na inaunganisha vilele saba vya miti ambayo hutoa ufikiaji wa msitu. 

Spishi maarufu zaidi za wanyama walio katika hatari ya kutoweka katika mbuga hiyo ni tumbili Diana,  swala,  duiker  na tembo wa Afrika .  Pia ni Eneo muhimu la Ndege  linalotambuliwa na Bird Life International  huku eneo la ndege likipishana kikamilifu eneo la hifadhi. Hesabu ya ndege ilithibitisha spishi 266 katika mbuga hiyo, ikiwa ni pamoja na aina nane za wasiwasi wa uhifadhi wa kimataifa. Mojawapo ya aina hizi za wasiwasi ni guineafowl wenye matiti meupe .  Aina tisa za hornbill  na kasuku wa kijivu  zimerekodiwa. Ina vipepeo vingi sana, na aina mpya iligunduliwa mwaka 1993. Kufikia 2012, idadi kubwa zaidi ya tembo wa msituni nchini Ghana iko katika hifadhi ya Kakum. 

Bodi ya Makumbusho na Makaburi ya Jamhuri ya Ghana imependekeza kwamba UNESCO  itangaze mbuga hiyo kuwa Eneo la Urithi wa Dunia wa asili  chini ya vigezo vii na x. Mawasilisho yaliyotolewa mwaka wa 2000 yameorodheshwa chini ya Orodha ya majaribio ya Maeneo ya Urithi wa Dunia.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Mkoa wa Kati, Ghana
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Bui

alt=Sehemu ya Mto unaopatikana katika Hifadhi ya Taifa ya Bui|thumb|Sehemu ya Mto unaopatikana katika Hifadhi ya Taifa ya Bui
**Hifadhi ya Taifa ya Bui**, inapatikana nchini Ghana ilianzishwa mnamo 1971. Eneo ni kilomita za mraba 1821.  Iko katika eneo la savana ya misitu.  

Hifadhi hiyo inajulikana kwa idadi kubwa ya viboko katika Volta Nyeusi. Tumbili aina ya colobus weusi na weupe na aina mbalimbali za swala na ndege wapo pia .  Sehemu ya hifadhi hiyo imefunikwa na hifadhi ya Bwawa la Bui, ambalo lilijengwa mnamo 2007 hadi 2013. 

## Mahali 
Mbuga ya Taifa ya Bui imegawanywa na Mto Volta ; sehemu ya Magharibi ya mto ni sehemu ya eneo la Bono na sehemu ya Mashariki ya mto ni sehemu ya Mkoa wa Savannah wa Ghana . Hifadhi hiyo inapakana na Ivory Coast upande wa Magharibi. Miji ya karibu zaidi na hifadhi ni Nsawkaw, Wenchi na Techiman .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:IUCN Jamii II
Lasary

**Lazari** ni aina ya saladi ya Kimalagasi.  Inaaminika kwamba ni chakula kinachotokea kaskazini Madagaska.  Chakula hicho pia kinaitwa Antsary au Ansary katika baadhi ya maeneo. 

Milimani, inatengenezwa na maharagwe ya kijani, kabichi, karoti na vitunguu katika mchuzi wa vinaigrette.  Katika maeneo ya mijini, inatengenezwa na kachumbari ya maembe na malimao.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Taifa ya Mto Gambia

thumb|Hifadhi ya Taifa ya Mto Gambia.
thumb|Mamba nchini Gambia.
**Hifadhi ya Taifa ya Mto Gambia** ni hifadhi ya taifa nchini Gambia. Ilianzishwa mwaka wa 1978, 

## Topografia 
Hifadhi ya Kitaifa ya Mto Gambia iko katika wilaya ya Niamina Mashariki ya Kitengo cha Mto wa Kati . Iko kwenye ukingo wa kushoto wa Mto Gambia . Hifadhi hiyo inajumuisha  Visiwa vya Baboon Visiwa vya Baboon, ambavyo vinajumuisha visiwa vinne vidogo. Hifadhi ya kitaifa haijafunguliwa kwa umma.

Mbuga ya Kitaifa ya Mto Gambia iko karibu na Mbuga ya Msitu ya Nyassang . Katika baadhi ya ramani, mbuga hizo mbili zinawakilishwa pamoja kama eneo moja.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Hifadhi za Taifa za Gambia
Hifadhi ya Taifa ya Digya

**Hifadhi ya Taifa ya Digya** ni mbuga ya hifahi ya pili kwa ukubwa na eneo kongwe zaidi lililohifadhiwa nchini Ghana . Iko katika mkoa wa Bono Mashariki .  Iliundwa mnamo 1900 na kupewa hadhi ya mbuga ya Taifa mnamo 1971. Hifadhi hiyo ndiyo eneo pekee la wanyamapori nchini Ghana kuwa na Ziwa Volta kwenye mipaka yake.

## Jiografia 
Inachukua eneo la kilomita za mraba 3,743, mbuga hii ni mbuga ya pili kwa ukubwa nchini Ghana. Iko katika eneo la Bono Mashariki na imepakana na Ziwa Volta kaskazini, kusini na mashariki.  Iko kwenye peninsula ya nyanda za chini, ina eneo lisilo na maji.  Iko katika eneo la mpito kati ya msitu na savanna . 

## Historia 
Hifadhi ya Taifa ya Digya iliundwa mnamo 1900 kama eneo lililohifadhiwa, la kwanza nchini Ghana.  na kutangazwa katika gazeti la serikali kama mbuga ya wanyama mwaka wa 1971.  na tembo walio wa baadhi ya jamii ambazo hazijachunguzwa sana barani Afrika . Idadi ya tembo katika mbuga hiyo ni ya pili kwa ukubwa nchini Ghana.  Aina za swala anaweza kupata kwenye bustani hiyo pia. Pia kuna nyangumi na nyangumi wasio na makucha mikononi mwa Ziwa Volta wanaoenea hadi Hifadhi ya Kitaifa ya Digya . Zaidi ya aina 236 za ndege huishi katika mbuga hiyo.  Mbuga hii ndiyo eneo pekee la wanyamapori nchini Ghana kupakana na Ziwa Volta, eneo kubwa zaidi la maji linalotengenezwa na binadamu nchini humo.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Mazalika

**Mazalika** (kwa Kiarabu cha Misri: مزاليكا) ni chakula cha Kimisri kinachotengenezwa kwa maini ya kuku na firigisi.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:utamaduni wa Misri
Pate acha

**Pate acha** inajulikana kama **pete acha, tere, gote** au **gwete** ni chakula cha Nigeria kutokea ukanda wa juu wa Nchi hiyo. Kinaandaliwa na acha, mchele na mahindi.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Mala mogodu

**Mogodu** ni chakula Kusini mwa Afrika.  Mogodu ni mchanganyiko wa serobe iliyokatwakatwa (utumbo) na mala (utumbo) inayotolewa kama supu mara nyingi na papa moto.  Mala (kwa Kitswana/Kisotho) ni utumbo wa kawaida kama vile ng'ombe au kondoo.
center|thumb|Mala Mogodu
center|thumb|Mala Mogodu

## Marejeo 
## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Mchawcha

thumb|Keki iliyotiwa safu, na nafasi za unganishi zinazopishana zilizojaa jamu ya raspberry na uji wa limau, iliyokamilishwa na kuganda kwa siagi.
Mchawcha ni kabyle keki ya kitamaduni ya Aljeria ambayo mara nyingi hutiwa asali.

Mchawcha ni keki tamu nene ambayo asili yake ni Algeria.  mapishi yake ni rahisi na yanafanyika kwa haraka, mara nyingi hutiwa na asali.

Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Mhadjeb

alt=Picha ya Mhadjeb iliyopo na chai ya asili ya mint|thumb|Picha ya Mhadjeb iliyopo na chai ya asili ya mint
Mhadjeb ni mkate mwembamba unaofanana na chapati unaotokea Algeria.

Mhadjeb ni chakula cha kitamaduni cha Kialgeria, ni mkate mwembamba unaofanana na chapati ulio na mchanganyiko wa vitunguu, vitunguu saumu, nyanya, pilipili na viungo.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Uwanja wa ndege wa Albano Machado

thumb|Ramani ya Angola
**Uwanja wa ndege wa Albano Machado** ni uwanja wa ndege wa umma kusini mashariki mwa Huambo, mji mkuu wa Mkoa wa Huambo, Angola. Hapo awali uliitwa **Uwanja wa Ndege wa Nova Lisboa**, kwa kuwa wakati wa ukoloni jiji hilo liliitwa Nova Lisboa, au Lisbon Mpya.

Nuru ya Huambo isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **HU** ) iko  . magharibi mwa kizingiti cha 29 cha Runway. Huambo VOR-DME (Kitambulisho: **VHU** ) iko kwenye uwanja.  

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Huambo (mkoa)
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Mpoto mpoto

Mpoto Mpoto ni chakula cha Ghana kinachotengenezwa kwa cocoyam au magimbi.  Pia kinajulikana kama Yam Pottage na Asaro (lugha ya Kiyoruba) na Wanaigeria.  Kimetengenezwa kutokana na viungo kadhaa kama samaki na kitunguu. 

center|thumb|mpoto mpoto

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Ambriz

**Uwanja wa ndege wa Ambriz** ni uwanja wa ndege unaohudumia Ambriz, Angola.

Nuru ya Ambriz isiyo ya mwelekeo iko kaskazini mwa uwanja wa ndege. 

## Angalia pia 
* Orodha ya viwanja vya ndege nchini Angola
* Usafiri nchini Angola

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Angola

**Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Angola** ( *Aeroporto Internacional de Angola* kwa Kireno )  ni uwanja mkubwa wa ndege unaoendelea kujengwa karibu na mji mkuu wa Angola wa Luanda . Sehemu hii ilichaguliwa mnamo 2004. Iko 40kilomita kusini mashariki mwa katikati mwa jiji katika eneo la Bom Jesus . Itakuwa mbadala wa Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Quatro de Fevereiro. Makampuni ya China na kampuni ya Odebrecht na ya Brazil yanajenga uwanja wa ndege huu. Awamu ya kwanza ilikamilika mwaka wa 2012.  Ufunguzi uliokuwa umeratibiwa mwaka 2015/2016 ulicheleweshwa hadi 2022. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Uwanja wa ndege wa Benguela

**Uwanja wa ndege wa Benguela** (kwa ) ni uwanja wa ndege unaohudumia Benguela, mji mkuu wa Mkoa wa Benguela nchini Angola.

Mwangaza usio wa mwelekeo wa Benguela (Kitambulisho: **BG** ) uko kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Hifadhi ya Kalakpa

alt=Ramani ya hifadhi ya kalakpa|thumb|Ramani ya hifadhi ya kalakpa
**Hifadhi ya Kalakpa**,  ni hifadhi ya msitu wa hekta 32,020 nchini Ghana .   

## Mahali 
Hifadhi hiyo iko katika sehemu ya kusini mashariki mwa Nchi, takribani kilomita 120 kaskazini mashariki mwa mji mkuu wa Accra na takribani kilomita 30 kusini kutoka mji mkuu wa Mkoa wa Volta, Ho .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Tano Nimri

**Hifadhi ya Tano Nimri,** inapatikana nchini Ghana . Ilianzishwa mnamo 1935. Ina ukubwa wa kilomita za marba 206.  Inadhaniwa kuwa uwepo wa spishi aina ya Magnuson et al unathibitishwa ndani ya hifadhi hii mnamo 2003.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Msitu ya Boin Tano

**Hifadhi ya Msitu ya Boin Tano** ni hifadhi ya asili inayopatikana katika Mkoa wa Magharibi wa Ghana . Ilianzishwa mnamo 1968.Hifadhi hii, ambayo ina ukubwa wa kilomita za mraba 129, ni tajiri kwa spishi za wanyama na maua. 

## Mimea na wanyama 
Msitu wa Hifadhi wa Boin Tano unapatikana kaskazini mwa Ikweta na karibu kilomita 50 kaskazini mwa Ghuba ya Guinea katika Bahari ya Atlantiki, kwa hivyo kuipa hali ya hewa ya joto na unyevunyevu . Nyasi zilizochanganyika na vichaka na misitu hutawala hifadhi hiyo. Mamia ya spishi tofauti huishi ndani ya eneo hili lililohifadhiwa na mipaka yake. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Uwanja wa ndege wa Cabinda

**Uwanja wa ndege wa Cabinda** ( ) ni uwanja wa ndege unaohudumia Cabinda, mji katika Mkoa wa Cabinda, kabila la Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Msitu wa Hifadhi ya Mamiri

**Msitu wa Hifadhi ya Mamiri** unapatikana nchini Ghana. Ulianzishwa mnamo 1949, na una  ukubwa wa kilomita za mraba 45. 

Mamiri iko kwenye mpaka kati ya maeneo ya misitu yenye unyevunyevu (Hall na Swaine, 1981).

Mandhari ni ya vilima ambavyo vimegawanywa kwa nguvu na mabonde yenye kina kirefu. Mabonde hayo huwa na mafuriko wakati wa msimu wa mvua, na kuunda makazi yenye maji. 

Makadirio ya mwinuko wa ardhi ya eneo juu ya usawa wa bahari ni mita 128. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Ghana
Hifadhi ya Msitu wa Milima ya Krokosua

[thumb|300x300px| [Milima ya Krokosua]]
**Hifadhi ya Msitu wa Milima ya Krokosua**, yenye ukubwa wa kilomita za mraba 481, ilianzishwa mwaka 1935 nchini Ghana.

## Hali ya sokwe 
Makadirio ya mwisho ya wingi wa sokwe nchini Ghana yalifanywa na Teleki mwaka 1989, ambayo ilikadiria kati ya sokwe 300 na 500 waliopo. 

Hakuna ushahidi wa kuwepo kwa sokwe ulipatikana kwenye hifadhi wakati wa uchunguzi wa uga, hata hivyo uwepo wao uliripotiwa na wawindaji (Magnuson, 2002, Oates, 2006).

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Ghana
Kituo cha Rasilimali cha Gbele

**Kituo cha Rasilimali cha Gbele** au **Hifadhi ya Uzalishaji ya Gbele** ni mojawapo ya hifadhi zisizojulikana sana nchini Ghana . Iko katika Sissala Magharibi, Manispaa ya Sissala Mashariki na wilaya za Daffiama Bussie Issa za mkoa wa Juu Magharibi Hifadhi hiyo ni ya nne kwa ukubwa nchini Ghana.  

Mji wa karibu na hifadhi ni Tumu, mji mkuu wa Wilaya ya Manispaa ya Sissala Mashariki ambayo iko kilomita 17 kaskazini.  Jumla ya aina 176 za ndege zimerekodiwa katika hifadhi hiyo. Wafanyakazi katika hifadhi wanafahamu aina 18 za ziada.  

Hifadhi hii ina swala, nyuki, bushbuck, nguruwe, savannah duiker na warthogs, nyani, patas, tumbili wa kijani miongoni mwa wengine. Kuna takribani aina 190 za ndege pia. Kuna safari za asili zinazotolewa pia. Takriban kilomita 30 kaskazini mwa kituo hicho kuna Ukuta wa Ulinzi wa Gwollu .  

## Mahali 
Kituo cha Rasilimali cha Gbele kiko kaskazini mashariki mwa Ghana, mji mkuu wa Mkoa wa Juu Magharibi. Upande wa magharibi ni Nadowli, Jirapa na Lawra . Upande wa kaskazini ni Nandom na Hamile . Kuna kijiji kinaitwa Gbele kilichopo ndani ya hifadhi.

## Picha katika hifadhi 

Faili:Baobab and elephant, Tanzania.jpg|Mbuyu wa Kiafrika *(Adansonia digitata)*
Faili:Faidherbia albida.JPG|Faidherbia albida *(Acacia albida)*
Faili:Sycomore in Ethiopia.jpg|Mkuyu *(Ficus sycomorus)*
Faili:Violet Turaco RWD3.jpg| Violet turaco *(Musophaga violacea)*
Faili:Flickr - Rainbirder - Yellow-billed Oxpecker (Buphagus africanus).jpg|Oxpecker yenye bili ya *manjano (Buphagus africanus)*
Faili:Roan antelope (Hippotragus equinus koba).jpg|Swala aina ya Roan *(Hippotragus equinus koba)*
Faili:AlaudaErythropygiaWolf.jpg|*Mawawa yenye rufous (Pinarocory erythropygia)* #
Faili:Ugandan defassa waterbuck (Kobus ellipsiprymnus defassa) male.jpg|*Kubwa maji (Kobus ellipsiprymnus defassa)*

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Mkoa wa Magharibi ya Juu
Hifadhi ya Msitu wa Draw

**Hifadhi ya Msitu wa Draw** inapatikana nchini Ghana. Ilianzishwa mnamo 1937, na ina ukubwa wa kilomita za mraba 235.

Mto Draw unapita sehemu ya mashariki ya hifadhi. 

Iko katika mita 75 juu ya usawa wa bahari. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Ghana
Hifadhi ya Msitu wa Ayum

**Hifadhi ya Msitu wa Ayum** inapatikana nchini Ghana. Ilianzishwa mnamo 1940. Ina ukubwa wa kilomita za mraba 112.

Hifadhi ya Misitu ya Aium iko katika eneo la Brong-Ahafo. Imeunganishwa na Hifadhi ya Suim na Hifadhi ya Bonsampepo, na kwa pamoja inashughulikia takriban kilomita za mraba 488.

Inachukua jukumu muhimu katika kuhifadhi bayoanuwai katika Eneo la Eco-Region ya Msitu Unyevu wa Guinea. Eneo hilo lina idadi ndogo ya sokwe, tembo na viumbe vingine vilivyo hatarini kutoweka. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Ghana
Eneo la Hifadhi ya Ankasa

[thumb|317x317px| Muonekano wa angani wa [Msitu wa Ankasa]]
thumb|Msitu wa Ankasa
**Eneo la Hifadhi ya Ankasa** ni eneo lililo kusini magharibi mwa Ghana, katika mkoa wa Magharibi wa Ghana, kama kilomita 365 magharibi mwa Accra karibu na mpaka na Côte d'Ivoire. Inajumuisha Mbuga ya Taifa ya Nini Suhien  Kaskazini, na Hifadhi ya Misitu ya Ankasa Kusini. 
Jamii:Mkoa wa Magharibi, Ghana

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Assin-Attandanso

**Hifadhi ya Assin-Attandanso** ni eneo lililohifadhiwa nchini Ghana ambalo liko katika kitengo cha VI cha IUCN. Ilianzishwa mwaka 1991. Eneo lina ukubwa wa kilomita za mraba 139.86. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Ghana
Uwanja wa ndege wa Cafunfo

**Uwanja wa ndege wa Cafunfo** ni uwanja wa ndege unaohudumia Cafunfo, katika Mkoa wa Lunda Kaskazini, Angola.

Beakoni isiyo ya mwelekeo ya Cafunfo (Kitambulisho: **CF** ) iko kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:lunda Kaskazini
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Camabatela

**Uwanja wa ndege wa Camabatela**    ni uwanja wa ndege wa matumizi ya umma unaohudumia Camabatela, Mkoa wa Cuanza Norte, Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022

Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Uwanja wa ndege wa Camaxilo

**Uwanja wa ndege wa Camaxilo**  ni uwanja wa ndege unaohudumia Camaxilo katika Mkoa wa Lunda Kaskazini, Angola . Njia ya ndege ni  kusini mwa kijiji.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022

Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Thiakry

**Thiakry** au **Degue** (pia huandikwa thiacry au chakery) ni chakula kitamu cha mtama kinacholiwa katika Afrika Magharibi.  Chembechembe za ngano au mtama huchanganywa na maziwa, maziwa yaliyokolea au mtindi, pamoja na matunda yaliyokaushwa kama vile zabibu, nazi iliyokatwa na viungo kama vile nutmeg.center|thumb|Thiakry kutoka Senegal
center|thumb|Thiakry kutoka Gambia

Thiakry or Degue (also spelled thiacry or chakery) is a sweet millet couscous dish eaten in West Africa.[1][2] The wheat or millet granules are mixed with milk, sweetened condensed milk, or yogurt, as well as dried fruit such as raisins, desiccated coconut, and spices such as nutmeg.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Uwanja wa ndege wa Cacolo

**Uwanja wa ndege wa Cacolo** ni uwanja wa ndege wa matumizi ya umma  kaskazini mwa Cacolo, katika Mkoa wa Lunda Sul, Angola .

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Lunda Kusini
Hifadhi ya Msitu wa Asubima

**Hifadhi ya Msitu wa Asubima** ni eneo lililohifadhiwa lenye hektari 7,870 karibu na Akumadan, nchini Ghana na ilianzishwa mwaka 1945. FORM Ghana, kampuni ya maendeleo ya mashamba, inasimamia hektari 1,729.9 za sehemu ya kusini ya hifadhi ili kurejesha misitu katika hifadhi ambayo imeharibiwa sana kutokana na ukataji miti, moto wa nyika na kilimo haramu. 

Hifadhi hiyo iko kwenye ukingo wa kaskazini wa ukanda wa ikolojia wa misitu yenye misimu mirefu, ambayo ina sifa ya kupishana kwa misimu ya mvua na ukame katika hali ya hewa ya kitropiki ya monsuni .     

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Uwanja wa ndege wa Cazombo

**Uwanja wa ndege wa Cazombo** (ni uwanja wa ndege unaohudumia mji wa Cazombo katika Mkoa wa Moxico nchini Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Uwanja wa ndege wa Chitato

**Uwanja wa ndege wa Chitato** ni uwanja wa ndege unaohudumia Dundo, Angola . Njia ya kuruka na ndege ni  kaskazini magharibi mwa jiji.

Miale ya Chitato (Kitambulisho: **CH** ) na Dundo (Kitambulisho: **DU** ) isiyo ya mwelekeo iko kusini mwa uwanja. 

Dundo pia inahudumiwa na Uwanja wa Ndege mkubwa wa Dundo, ambao uko kusini magharibi mwa jiji.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Uwanja wa ndege wa Cuango-Luzamba

**Uwanja wa ndege wa Cuango-Luzamba** (    (ni uwanja wa ndege unaohudumia Cuango-Luzamba, katika Mkoa wa Lunda Kaskazini nchini Angola . Uwanja wa ndege unajulikana kwa ajali zake ambazo hazijapatikana.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Cuito Cuanavale

**Uwanja wa ndege wa Cuito Cuanavale** ni uwanja wa ndege unaohudumia Cuito Cuanavale katika Mkoa wa Cuando Cubango, Angola.

Nuru ya Cuito Cuanavale isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **CV** ) iko kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Yassa (chakula)

right|thumb|kuku Yassa
**Yassa** ni chakula kinachotengenezwa na pilipili kinachotayarishwa na vitunguu,haradali au limao.Asili yake ni Senegal, Yassa imekuwa maarufu kote Afrika Magharibi.  Kuku yassa (inayojulikana kama yassa au poulet), iliyotayarishwa kwa vitunguu, limau au haradali ni ya kipekee kutoka eneo la Casamance kusini mwa Senegali.  Nyama nyingine zinazotumiwa kwa yassa ni kondoo na samaki.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Tubaani

Tubaani pia inajulikana kama mbaazi zenye macho meusi ni chakula maarufu cha Ghana ambacho huliwa sana katika mikoa ya kaskazini na jumuiya za Zongo ya Ghana.  Chakula iko kinajumuisha paste iliotengenezwa kwa unga wa mbaazi zenye macho meusi na maji ambayo hupikwa baada ya kuvikwa kwa mara ya kwanza kwenye majani matamu na yenye kunukia ya mimea ya Marantaceous Thaumatococcus daniellii na kutumiwa pamoja na mchuzi au pilipili na vitunguu vilivyokatwa na mafuta ya moto mboga.
center|thumb|Tuubani

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Afram

alt=Mto Afram unaonganika na Ziwa la Volta|thumb|Mto Afram unaonganika na Ziwa la Volta
alt=kusini mwa Ghan na Afram(kati)|thumb|kusini mwa Ghan na Afram(kati)
**Mto Afram** ni mto wa nchini Ghana wenye urefu wa kilomita 100. Kabla ya ujenzi wa bwawa la Akosombo katika miaka ya 1960, Afram ilikua ni kijito kikuu cha Mto Volta na leo ni mkondo muhimu sawa na Ziwa Volta . 

Mto unapita katika mwelekeo wa kusini magharibi. Unakusanya mifereji yote ya maji ya Uwanda wa Kwahu . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Mito ya Ghana
Hifadhi ya Taifa ya Assagny

**Hifadhi ya Taifa ya Assagny**, ni mbuga ya Taifa kusini mwa Ivory Coast . 

Iko kwenye pwani kama  magharibi mwa Abidjan, katikati ya mlango wa Mto Bandama na Lagoon ya Ébrié, na inachukuwa eneo la takribani hektari 17,000 . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Mkoa wa Grands-Ponts
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Kitoweo cha Kontomire

**Kitoweo cha Kontomire** ni chakula kinachopikwa na majani ya magimbi na (kinajulikana kama "kontomire" na watu wa lugha ya Akan), Huandaliwa manyumbani na ni maarufu sana Nchini Ghana. Kontomire huliwa na vyakula mbalimbali ikiwemoWali, magimbi, na ndizi. Kwa Jina linguine huitwa Palama sauce kutokea kwa watu wa Elmina.
right|thumb|kontomire, mayai ya kuchemsha na ndizi

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Hifadhi ya Taifa ya Banco

[thumb|400x400px| [Msitu unaoonekana kutoka kwa shamba la samaki, Côte d'Ivoire .]]
**Hifadhi ya Taifa ya Banco** ni mbuga ya taifa nchini Côte d'Ivoire iliyoko kando ya barabara kuu ya Kaskazini katika wilaya ya Attécoubé ( Abidjan ). 

Hifadhi ya taifa ya Banco ina ukubwa wa kilomita za mraba 30 na ni mfano wa msitu wa msingi, pamoja na spishi kuwa miti adimu ( mahogany, avodirés, . . . ) Nyimbo za watembea kwa miguu zimeboreshwa na hoteli nyingi za kategoria zote zitaruhusu malazi rahisi.

## Viungo vya nje 
* APES MAPPER  Archived  
* Hifadhidata ya Ulimwenguni ya Maeneo Yanayolindwa

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Abidjan
Jamii:Hifadhi za Taifa za Cote d'Ivoire
Jamii:IUCN Jamii II
Ukodo

**Ukodo** ni chakula cha magimbi na ndizi changa cha watu wa Urhobo wa Nigeria.  Watu wa Itsekiri wa Niger Delta pia hupika chakula kama hiki na wanakiita Epuru.  Kimsingi ni mtori, mchuzi wa nyama na mboga na asili yake kama supu ya pilipili ya Nigeria.  Kawaida hutumiwa kwa sherehe za ndoa na mazishi au kama kifungua kinywa, haswa wakati wa msimu wa baridi.
center|thumb|ukodo

Wakati mwingine hupikwa kwa limau na magadi. Shairi la Mnigeria Chovwe Inisiagho-Ogbe linaeleza viungo na jinsi ya kuupika Ukodo kwa njia nyepesi. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Mukimo

**Mukimo** au **Mokimo** (IRIO) ni chakula cha Kenya (haswa kutoka kwa jamii zinazoishi karibu na Mlima Kenya) kilichoandaliwa na viazi vilivyopondwapondwa na mboga za majani.   Inaweza pia kujumuisha mahindi na maharage.  Mukimo mara nyingi huandaliwa kama kiambatanisho cha nyama iliochemshwa na nyama choma.  Ingawa asili yake imetokea sehemu ya kati ya Kenya, Mukimo sasa inatumika miongoni mwa jamii mbalimbali nchini Kenya.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Kuku paka

**Kuku** wakupaka ni kuku aliepakwa viungo na kukangwa na pia huitwa “kuku wakupaka”.  kina athari za Kiarabu, Kihindi na Kiafrika. Chicken kwa Kiswahili inamaanisha kuku.  Chakula hiki ni maarufu sana katika pwani ya Afrika Mashariki na miongoni mwa jumuiya za Wahindi wanaoishi Kenya, Tanzania na Uganda.smear kwa kiswahili inamaanisha kupaka.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Odkac

**Muqmad** au **odkac** ni cha Kisomali kinachojumuisha nyama iliyohifadhiwa.  Neno muqmad linatumika katika maeneo ya kaskazini mwa Somalia kama vile Puntland, Djibouti na kote Somaliland;  neno odkac ni maarufu zaidi kusini mwa Somalia.

Kwa kawaida huliwa na canjeero, lakini wakati mwingine peke yake.  Ingawa ni kawaida zaidi kwa kuliwa kama kifungua kinywa ama chakula cha mchana, pia wakati mwingine huliwa kwa chakula cha jioni.

Muqmad hutengenezwa kwa kuiacha nyama iive na kulowekwa kwenye siagi iliyoyeyuka.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Omo tuo

**Omo tuo** (Twi: ɛmo tuo; "mipira ya mchele") ni chakula kikuu  cha Ghana kilichotengenezwa na mchele.  Mara nyingi, "mchele uliovunjika" au mchele wakawaida uliovunjwa vipande vidogovidogo.Wali utapikwa na maji mengi kuliko kawaida[ufafanuzi ili kuufanya uwe mlaini.Kisha utapondwapondwa ili kuufanya uwe mlaini, na kisha inafanywa kuwa mipira.  Nchini Ghana, kwa kawaida huandaliwa kwa supu iliyotengenezwa kwa palmnut au groundnut.  Nchini Nigeria, inaweza kuandamana miyan kuka (supu ya bamia).

center|thumb|Mpira wa Omo Tuo
center|thumb|Omo tuo na mchuzi wanyama wenye nazi

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Volta Nyeupe

alt=Volta Nyeupe wakati wa kiangazi huko Ghana|thumb|Volta Nyeupe wakati wa kiangazi huko Ghana
**Volta Nyeupe** au **Nakambé** ni mkondo wa Mto Volta, njia kuu ya maji nchini Ghana .    White Volta unaanzia kaskazini mwa Burkina Faso, unatiririka kupitia Kaskazini mwa Ghana na kumwaga maji kwenye Ziwa Volta nchini Ghana.  kwa jamii nyingi kando ya kingo zake.

## Mareje 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Mito ya Burkina Faso
Jamii:Mito ya Ghana
Volta Nyeusi

alt=Volta Nyeusi iliyopo Mouhoun karibu na Dédougou nchini Burkina Faso|thumb|Volta Nyeusi iliyopo Mouhoun karibu na Dédougou nchini Burkina Faso
**Black Volta** au **Mouhoun**  ni mto unaopitia Burkina Faso kwa takribani kilomita 1,352 (mile 840) hadi  White Volta  huko Dagbon, Ghana, sehemu ya juu ya Ziwa Volta.  

Chanzo cha  black Volta kiko katika mkoa wa Cascades wa Burkina Faso, karibu na Mlima Tenakourou, sehemu ya juu kabisa ya nchi. Mto huu kwa chini zaidi unakua ni sehemu ya mpaka kati ya Ghana na Burkina Faso, na baadaye kati ya Côte d'Ivoire na Ghana. Ndani ya Ghana, inaunda mpaka kati ya Savannah na mikoa ya Bono .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Mito ya Cote d'Ivoire
Jamii:Mito ya Burkina Faso
Jamii:Mito ya Ghana
Uwanja wa ndege wa Damba

**Uwanja wa ndege wa Damba** (ni uwanja wa ndege unaotumiwa na umma unaohudumia mji wa Damba, katika Mkoa wa Uíge nchini Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Dirico

alt=Mahali palipo Uwanja wa Ndege wa Dirico nchini Angola|thumb|Mahali palipo Uwanja wa Ndege wa Dirico nchini Angola
**Uwanja wa ndege wa Dirico**(ni uwanja wa ndege karibu na Dirico, mji katika Mkoa wa Cuando Cubango, Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii
Mrouzia

**Mrouzia** (kwa Kiarabu: المروزية) ni mojawapo ya vyakula muhimu zaidi Moroko. Pia inatayarishwa nchini Tunisia, lakini kwa njia tofauti.

Ni nyama tamu, ikichanganywa na mchanganyiko wa ras el hanout wa asali, mdalasini na mlozi. 
thumb|Mrouzia
Nchini Moroko, chakula hicho ni mojawapo ya vyakula vya kitamaduni vya sikukuu kubwa ya Waislamu Eid al-Adha (Sikukuu ya sadaka). Mara nyingi kwa wanyama wanaotolewa sadaka wakati wa sherehe ni kondoo.

## Marejeo 
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Jamii:Utamaduni wa Moroko
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Uwanja wa ndege wa Huambo

**Uwanja wa ndege wa Huambo** ni uwanja wa ndege unaotumiwa na umma karibu na ukingo wa mashariki wa mji wa Huambo katika Mkoa wa Huambo, Angola .

Katika picha ya angani ya Mei 2016,  viwianishi vinaonyesha barabara nyembamba ya uchafu iliyoimarishwa katika maeneo kadhaa na miti.

Huduma kamili ya Uwanja wa Ndege wa Albano Machado (ni  kusini mwa eneo la FNNL.

## Ajali na matukio 
Tarehe 19 Januari 2008, ndege ya Gira Globo Aeronautica Beechcraft B200 Super King Air iliyokuwa inakaribia Uwanja wa Ndege wa Huambo ilianguka kwenye mlima karibu na Bailundo, na kuua watu wote 13 waliokuwa ndani. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Hifadhi ya Taifa ya Sehlabathebe

alt=Picha ya mwonekano wa nyasi za Hifadhi ya Taifa ya Sehlabathebe|thumb|Picha ya mwonekano wa nyasi za Hifadhi ya Taifa ya Sehlabathebe
**Hifadhi ya Taifa ya Sehlabathebe** iko katika milima ya Maloti katika wilaya ya Qacha's Nek, Lesotho na ni sehemu ya Eneo kubwa la Urithi wa Dunia wa Maloti-Drakensberg. 

Mbuga hii ilianzishwa kwa mara ya kwanza mnamo Mei 08, 1969. Ina mandhari ya nyasi za aina mbalimbali. Mfumo mkubwa wa ikolojia kwa ujumla hufanya kazi muhimu sana ikiwa ni pamoja na kutoa maji safi kwa Lesotho, Afrika Kusini, na Namibia . 

## Mahali 
Iko katika kona ya kusini mashariki ya Lesotho katika mwinuko wa wastani wa mita 2.400 juu ya usawa wa bahari. 

## Vidokezo 
## Marejeo 
* Hifadhi ya taifa ya Sehlabathebe - Kituo cha Urithi wa Dunia cha UNESCO Kimetolewa 2009-03-02.
* Ramutsindela, M. (2007), *Transfrontier Conservation in Africa: At the Confluence of Capital, Politics, and Nature*, CABI. ISBN&nbsp;1-84593-221-8

Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Uwanja wa ndege wa Joaquim

**Uwanja wa ndege wa Joaquim Kapango** (  , au **Uwanja wa Ndege wa Cuíto**,) ni uwanja wa ndege unaohudumia Cuíto (unaojulikana kama Silva Porto kabla ya 1975), mji katika Mkoa wa Bié nchini Angola.

Taa ya Joaquim Kapango usio wa mwelekeo (Kitambulisho: **KU** ) iko kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa Ndege wa Kapanda

**Uwanja wa Ndege wa Kapanda** (ni uwanja wa ndege unaohudumia mradi wa Bwawa la Capanda karibu na Kapanda, kijiji katika Mkoa wa Malanje, Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Lobito

**Uwanja wa ndege wa Lobito** ( ) ni uwanja wa ndege unaohudumu katika Lobito, mji na manispaa katika Mkoa wa Benguela nchini Angola .

## Ajali na matukio 
Mnamo tarehe 15 Desemba 1994, Basler BT-67 N96BF ya SL Aviation Services iliharibika zaidi na kurekebishwa, katika ajali ya kuondoka wakati safari ya ndege ilipojaribiwa kwenye mwendo mfupi wa anga. Wafanyakazi wote wawili waliuawa. 

Mnamo tarehe 15 Desemba 1994, Basler BT-67 N96BF ya SL Aviation Services iliharibika zaidi na kurekebishwa, katika ajali ya kuondoka wakati safari ya ndege ilipojaribiwa kwenye mwendo mfupi wa anga. Wafanyakazi wote wawili waliuawa. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Quatro de Fevereiro

thumb|**Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Quatro de Fevereiro**
**Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Quatro de Fevereiro** (    ), ni uwanja wa ndege mkuu wa kimataifa wa Angola . upo katika sehemu ya kusini ya mji mkuu Luanda, uliyopo katika Mkoa wa Luanda . *Quatro de Fevereiro* inamaanisha tarehe 4 Februari, ambayo ni sikukuu muhimu ya kitaifa nchini Angola, kuashiria kuanza kwa mapambano ya silaha dhidi ya utawala wa kikoloni wa Ureno tarehe 4 Februari 1961. Mnamo 2009, takriban abiria milioni 1.8 walihesabiwa. 

## Historia 
Ujenzi wa uwanja wa ndege ulianza mnamo 1951, ili kutumikia mji mkuu wa Jimbo la Ng'ambo la Ureno la Angola. ulizinduliwa mwaka wa 1954, na Rais wa Ureno Craveiro Lopes, ambapo kwa heshima yake, uwanja wa ndege uliitwa *Aeroporto Presidente Craveiro Lopes* (Uwanja wa ndege wa Rais Craveiro Lopes).

Mnamo Agosti, Septemba, na Oktoba 1975 uwanja wa ndege uliwakaribisha makumi kwa maelfu ya Waangola wengi  wakiwa Wareno weupe waliokuwa wakikimbilia Lisbon (wakati *wa Operesheni ya Daraja la Anga* ) ambapo waliweka kambi wakati wakingojea safari za ndege za uokoaji wakati wa wiki kabla ya Uhuru wa Angola.  

Kufuatia uhuru wa Angola kutoka kwa Ureno (mnamo Novemba 1975), uwanja wa ndege ulipewa jina *Aeroporto Quatro de Fevereiro Internacional* (Uwanja wa Ndege wa Kimataifa Februari nne ) ili kuadhimisha matukio yaliyoongoza kwa uhuru wa serikali.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Luau

**Uwanja wa ndege wa Luau** (    ) ni uwanja wa ndege unaohudumia Luau, manispaa katika Mkoa wa Moxico nchini Angola . Upo karibu na mpaka kati ya Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo .

Mnamo Februari, 2015, Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Luau ulifunguliwa na Rais wa Angola, José Eduardo dos Santos .  Uwanja wa ndege mpya ni  magharibi mwa Uwanja wa Ndege wa Luau.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022

Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Uwanja wa ndege wa Dundo

**Uwanja wa ndege wa Dundo** ni uwanja wa ndege unaohudumia mji wa Dundo, mji mkuu wa Mkoa wa Lunda Kaskazini nchini Angola .

Nuru ya Dundo (Kitambulisho: **DU** ) isiyo ya mwelekeo iko kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022

Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Luau

**Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Luau** (ni uwanja wa ndege unaohudumia Luau, manispaa katika Mkoa wa Moxico nchini Angola . Ni  magharibi mwa jiji, na unaweza kuchukua nafasi ya Uwanja wa Ndege wa Villa Teixeira de Sousa , uwanja wa ndege ambao haujawekwa lami ulio ndani ya jiji.

Mji wa Luau uko kwenye mpaka wa Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na uko mkabala na mji wa Dilolo wa DRC. Uwanja wa ndege ni sehemu ya mpango wa usafiri unaojumuisha kurejesha uhusiano wa reli na barabara na Mkoa wa Katanga nchini DRC.  Uwanja wa ndege ulifunguliwa Februari, 2015, na Rais wa Angola, José Eduardo dos Santos . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Lubango Mukanka

thumb|**Uwanja wa ndege wa Lubango Mukanka**
**Uwanja wa ndege wa Lubango Mukanka** ( ) ni uwanja wa ndege unaohudumia Lubango, mji mkuu wa Mkoa wa Huíla nchini Angola . Nuru ya Lubango isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **SB** ) ipo  mashariki-kaskazini  mwa kizingiti cha Rwy 28. 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Lucapa

**Uwanja wa ndege wa Lucapa** (ni uwanja wa ndege unaohudumia Lucapa (pia huandikwa Lukapa), mji mkuu wa Mkoa wa Lunda Kaskazini kaskazini mashariki mwa Angola .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Luena

**Uwanja wa ndege wa Luena** (  ) ni uwanja wa ndege unaohudumia Luena, mji mkuu wa Mkoa wa Moxico nchini Angola .

Luena VOR-DME (Kitambulisho: **VUE** ) na taa ya Luena isiyo ya mwelekeo (Kitambulisho: **UE** ) zipo uwanjani. 

## Vifaa 
Uwanja wa ndege una jengo dogo na la kisasa la terminal lililojengwa kuchukua nafasi na terminal ya zamani. Mnara wa kudhibiti sasa uko karibu na terminal (mnara wa zamani ulikuwa juu ya jengo la zamani la terminal). Hangars na majengo mengine ya uwanja wa ndege yapo karibu na jengo kuu la terminal.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii
Uwanja wa ndege wa Maquela

**Uwanja wa ndege wa Maquela** (ni uwanja wa ndege unaohudumia Maquela do Zombo, mji katika Mkoa wa Uíge, Angola .

Wakati wa Vita vya Uhuru wa Angola, uwanja wa ndege wa sasa ulitumika kama **Maneuver Aerodrome 31** ya Jeshi la Anga la Ureno, uwanja wa ndege wa kijeshi wa satelaiti wa Base-Aerodrome 3 huko Negage .

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa Ndege wa Mbanza Kongo

**Uwanja wa Ndege wa Mbanza Kongo** (ni uwanja wa ndege unaohudumia M'banza Kongo, mji mkuu wa Mkoa wa Zaire kaskazini-magharibi mwa Angola . Safari za ndege za abiria zilianza tena Agosti 2017 kufuatia pengo la miaka minane, ambapo uwanja wa ndege ulifungwa kwa kazi za ujenzi.

Mwangaza wa Mbanza Kongo usio wa mwelekeo (Kitambulisho: **SS** ) unapatikana kaskazini-mashariki mwa uwanja. 

## Historia 
Uwanja wa ndege ulifungwa mnamo 2009 kwa mradi wa urekebishaji na haukufunguliwa tena kwa trafiki ya anga ya kibiashara  Agosti 2017, wakati Sonair alianzisha safari za ndege za ndani.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa N'dalatando

'''Uwanja wa ndege wa N'dalatando''' (ni uwanja wa ndege unaohudumia jiji la N'dalatando, katika Mkoa wa Cuanza Kaskazini, Angola . Njia ya ndege ni kilometa 6 mashariki mwa jiji.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Uwanja wa ndege wa N'zeto

**Uwanja** wa ndege wa N'zeto (ni uwanja wa ndege unaohudumia N'zeto, mji katika Mkoa wa Zaire, Angola . Njia ya kuruka  ndege ni 2.5 kilomita kusini mwa mji, kando ya pwani ya Atlantiki .
## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Uwanja wa ndege wa Negage

**Uwanja wa ndege wa Negage**  ni uwanja wa ndege unaohudumia Negage, mji na manispaa katika Mkoa wa Uíge nchini Angola. Hapo awali ilikuwa kambi ya jeshi la jeshi la Ureno .

Nuru ya Negage isiyo ya mwelekeo (Ident **NG** ) inaripotiwa kuwa kwenye uwanja wa ndege. 

## Historia 
Uwanja wa ndege wa sasa ulijengwa na Jeshi la Wanahewa la Ureno, ulizinduliwa tarehe 7 Februari 1961, kama Aerodrome-Base nº 3 (AB3, *Aeródromo-Base nº 3* ). Msingi ulikuwa na jukumu muhimu wakati wa Vita vya Uhuru wa Angola . Kando na uwanja mkuu wa ndege huko Negage, AB3 pia ilidhibiti viwanja viwili vya runinga vya satelaiti, kimoja kikiwa Maquela do Zombo (AM31) na kingine huko Toto (AM32).
## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii
Hifadhi ya Taifa ya Bonde la Kidepo

**Hifadhi ya Taifa ya Bonde la Kidepo**, Ina eneo la kilomita za mraba 1,442, ni mbuga ya wanyama katika eneo la Karamoja kaskazini mashariki mwa Uganda . 

## Wanyamapori 
[thumb| Aina ya [Punda milia|pundamilia tambarare]]
Sehemu kubwa ya hifadhi ni savanna ya miti ya wazi. Katika bonde la Kidepo idadi ya mimea na wanyama inatofautiana kati ya mabonde hayo mawili. 

## Bonde la Kidepo 
Vijito katika Bonde la Kidepo vina mitende. Maeneo ya juu yana vichaka vya miiba ya mshita . 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Wilaya ya Kaabong
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Msitu wa Day

**Hifadhi ya Taifa ya Msitu wa Day**,(Pia huitwa Hifadhi ya taifa ya Forêt du Day ) ni mbuga ya taifa katika milima ya Goda katika mkoa wa Tadjourah nchini Djibouti . 

## Mimea 
left|thumb|143x143px| Mimea ya Hifadhi ya taifa ya Msitu wa Day.
Pamoja na Mlima Mabla, Mbuga ya taifa ya Forêt du Day ni mojawapo ya maeneo mawili ya Djibouti ya misitu inayolindwa.  Inalinda kisiwa muhimu cha msitu katika bahari ya nusu jangwa.

## Wanyama 
Wanyama wanaopatikana katika hifadhi ni pamoja na spurfowl wa Djibouti ( Pternistis ochropectus ), idadi kubwa ya  pytilia wenye mabawa ya kijani pamoja na ndege wa ajabu wa Tôha sunbird

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Hifadhi ya Taifa ya Milima ya Rwenzori

alt=Picha ya Milima Rwenzori|thumb|Picha ya Milima Rwenzori
**Hifadhi ya Taifa ya Milima ya Rwenzori** ni mbuga ya taifa ya nchini Uganda na moja ya hifadhi ya Urithi wa Dunia wa UNESCO inayopatikana katika Milima ya Rwenzori . 

Ina takribani eneo la kilomita za mraba 1,000 kwa ukubwa, mbuga hii ina kilele cha tatu kwa urefu barani Afrika na maporomoko mengi ya maji, maziwa na barafu. Hifadhi hiyo inajulikana kwa mimea yake mizuri.

## Historia 
Hifadhi ya taifa ya Milima ya Rwenzori ilianzishwa mnamo 1991. Iliteuliwa kuwa hifadhi ya Urithi wa Dunia wa UNESCO mnamo 1994 kwa sababu ya uzuri wake wa asili.  

Wanamgambo waasi waliteka Milima ya Rwenzori mnamo 1997 hadi Juni 2001.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Urithi wa Dunia
Jamii:Utalii wa Uganda
Jamii:Wilaya ya Kasese
Jamii:Wilaya ya Kabarole
Jamii:Wilaya ya Bundibugyo
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Malkia Elizabeth

**Hifadhi ya Taifa ya Malkia Elizabeth** ni mbuga ya taifa nchini Uganda . 

## Historia 
Mnamo mwaka 1921, kulitokea janga la magonjwa kama ugonjwa wa usingizi kati ya wakazi wa asili wa eneo hilo, wafugaji wa Basongora ,janga hilo lilisababisha vifo vingi na na wakazi kuhama kutoka eneo hilo.

Ugonjwa huo uliaminika kusababishwa na serikali ya kikoloni chini ya kivuli cha kampeni ya chanjo ya mifugo. Mchezo uliongezeka, na serikali ya kikoloni ya Uingereza iliamua kuwaondoa watu waliosalia kutoka na kuchukua karibu 90% ya ardhi yao ili kutengeneza hifadhi. Nyumba zao zilichomwa moto na mifugo yao kuchinjwa, na kuwafanya kukimbia kuvuka mpaka na kutafuta hifadhi katika nchi ambayo sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo .   

## Marejeo 
Jamii:Wilaya ya Rukungiri
Jamii:Wilaya ya Rubirizi
Jamii:Wilaya ya Kamwenge
Jamii:Wilaya ya Kasese
Jamii:Wilaya ya Bushenyi
Jamii:Ziwa Dweru
Jamii:Ziwa Edward
Jamii:Mkoa wa Magharibi (Uganda)
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Wanyamapori ya Msitu wa Otze

**Hifadhi ya Wanyamapori ya Msitu wa Otze** ni hifadhi ya wanyamapori inayosimamiwa na serikali  nchini Uganda .  Ina eneo la kilomita za mraba 0.39.

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii wa Uganda
Uwanja wa ndege wa Menongue

**Uwanja wa ndege wa Menongue** (kwa    )  ni uwanja wa ndege unaohudumia Menongue, mji na manispaa katika Mkoa wa Cuando Cubango nchini Angola .

Mwangaza usio wa mwelekeo wa Menongue (Kitambulisho: **ME** ) upo kwenye uwanja. 

## Marejeo 
Jamii:Viwanja vya ndege nchini Angola
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Cuando Cubango
Kisyeri Chambiri

**Kisyeri Werema Chambiri** (alizaliwa  1 Januari 1954) ni Mtanzania, na mwanachama wa CCM, Mwanasiasa na  mbunge wa Babati mjini  tangu 2010.

## Marejeo
Hifadhi ya Taifa ya Gorilla Mgahinga

**Hifadhi ya Taifa ya Gorilla Mgahinga,** ni mbuga ya taifa iliyopo kusini magharibi mwa Uganda . Ilianzishwa mnamo 1991 na ina eneo la kilomita za mraba 33.9. 

### Hali ya hewa 
Eneo hili hupitia misimu miwili ya mvua, Februari hadi Mei, na Septemba hadi Desemba. Wastani wa mvua kwa mwezi hutofautiana kutoka  mnamo Oktoba hadi  mwezi Julai.

## Wanyamapori 
Nyani waliopo katika hifadhi ya taifa ni pamoja na sokwe wa mlimani ( *Gorilla beringei beringei* ) na tumbili wa dhahabu ( *Cercopithecus kandti* ).   

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Wilaya ya Kisoro
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Mburo

**Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Mburo** ni mbuga ya taifa inayopatikana katika Kaunti ya Nyabushozi, Wilaya ya Kiruhura karibu na Mbarara nchini Uganda .

## Historia 
Ziwa Mburo awali lilitangazwa kwenye gazeti la serikali mwaka 1933 kama eneo linalodhibitiwa kwa uwindaji na kupandishwa hadhi kuwa hifadhi ya wanyamapori mwaka 1963.  

Eneo hili lilikaliwa na wafugaji wa Banyankole Bahima ambao kwa jadi wanachunga ng'ombe wa Ankole, na bado wanachunga.  Wakazi hao waliendelea kuchunga ng’ombe wao katika hifadhi hiyo, hali iliyolalamikiwa na wahifadhi wa nchi za Magharibi, waliowaita “wavamizi” mwaka 1981, lakini walifukuzwa katika maeneo yao baada ya kupandishwa hadhi na kuwa hifadhi ya taifa mwaka 1983, kama ilivyotarajiwa na baadhi ya wakazi wa eneo hilo.  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Wilaya ya Mbarara
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Taifa ya Kibale

**Hifadhi ya Taifa ya Kibale** ni mbuga ya taifa iliyopo magharibi mwa Uganda, inayolinda msitu wa mvua wenye unyevunyevu na kijani kibichi. Ina eneo la kilomita za mraba 766  kwa ukubwa na ni kati ya mita 1,100 na mita 1,600 katika mwinuko. 

Licha ya kuwa na msitu wenye unyevunyevu na kijani kibichi, una mandhari ya mazuri.  Kibale ni mojawapo ya maeneo ya mwisho yaliyosalia kuwa na misitu ya nyanda za chini na milima  katika Afrika mashariki 

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Wilaya ya Kibaale
Jamii:Wilaya ya Kabarole
Jamii:IUCN Jamii II
Hifadhi ya Wanyamapori ya Katonga

**Hifadhi ya Wanyamapori ya Katonga** ni hifadhi ya wanyamapori iliyopo magharibi mwa Uganda, kando ya Mto Katonga . Hifadhi hiyo ilianzishwa mwaka 1998 na ina takribani kilomita za mraba 211. Aina nyingi za mimea na wanyama katika hifadhi ni ya kipekee kwa mazingira yake ya ardhioevu.

## Mimea 
Mimea ya hifadhi ni savanna iliyochanganyikana na maeneo ya miti ya mshita au misitu. Sehemu kubwa ya hifadhi ni ardhi oevu ya kudumu au ya msimu. Pia kuna ya misitu ya mito ya kitropiki. 

## Wanyamapori 
Kuna zaidi ya spishi arobaini za wanyama na zaidi ya aina 150 za ndege ndani ya hifadhi.  Aina za wanyamapori ndani ya hifadhi ni pamoja na:

* Sitatunga
* Reedbuck
* Warthog
* Tumbili wa Colobus
* Tembo
* Otter

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Wilaya ya Kamwenge
Jamii:Wilaya ya Ibanda
Hifadhi ya Taifa ya Bwindi

alt=Sokwe wa mlima katika Msitu wa Hifadhi ya Bwindi|thumb|Sokwe wa mlima katika Msitu wa Hifadhi ya Bwindi
**Hifadhi ya Taifa ya Bwindi** (BINP) iko kusini magharibi mwa Uganda . Mbuga hii ni sehemu ya Msitu wa Bwindi na iko kando ya mpaka wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) karibu na Hifadhi ya taifa ya Virunga na ukingo wa Ufa wa Albertine.

Inajumuisha eneo la ukubwa wa kilomita za mraba 321 za misitu ya milima na nyanda za chini, inaruhusiwa kupita kwa miguu tu. BNP ni moja ya hifadhi ya Urithi wa Dunia wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Elimu, Sayansi na Utamaduni .  

## Marejeo 
Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022
Jamii:Utalii
Jamii:Utalii wa Afrika
Jamii:Utalii nchi kwa nchi
Jamii:Wilaya ya Kisoro
Jamii:Wilaya ya Kanungu
Jamii:IUCN Jamii II