open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Tharayil (askofu wa Kottayam)

**Thomas Tharayil** (5 Mei 1899 – 26 Julai 1975) alikuwa askofu wa Eparchia ya Kanisa Katoliki la Knanaya ya Kottayam, likiwa na utambulisho wa Kanisa Katoliki la Kisiria la Malabar. 

Alizaliwa Kaipuzha, India, na alihudumu kama askofu wa kanda hiyo. Thomas Tharayil alifariki mwaka 1975 na alizikwa katika kanisa kuu la Christ the King, Kottayam.

Jamii:Waliozaliwa 1899
Jamii:Waliofariki 1975
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Uhindi
Ed Hinton

**Edward Talmage Hinton** (21 Julai 1948 – 6 Februari 2025) alikuwa mwandishi wa michezo wa Marekani aliyebobea katika mashindano ya magari na aliandika kwa *ESPN.com*. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1948
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa habari
Jamii:Watu wa Marekani
Zeynep Korkmaz

**Zeynep Korkmaz** (5 Julai 1921 – 6 Februari 2025) alikuwa msomi na mtaalamu wa lahaja kutoka Uturuki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1921
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Watu wa Uturuki
Richard Meredith

**Richard Otis Meredith** (22 Desemba 1932 – 6 Februari 2025) alikuwa mchezaji wa hoki ya barafu kutoka Marekani.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Hoki
Paul-Louis Rossi

**Paul Louis Rossi** (4 Novemba 1933 – 6 Februari 2025) alikuwa mchambuzi wa sanaa na mshairi kutoka Ufaransa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Washairi wa Ufaransa
Ernie Walley

**Ernest Walley** (7 Aprili 1933 – Februari 2025) alikuwa mchezaji na kocha wa soka kutoka Wales.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1933
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Wales
Jamii:Makocha
Basima Abdulrahman

**Basima Abdulrahman** (alizaliwa 1986/1987) ni mhandisi wa miundo (structural engineer) wa Kikurdi kutoka Iraq na mwanzilishi wa KESK (linalomaanisha "Kijani" kwa Kikurdi), kampuni ya Iraq inayobobea katika usanifu wa majengo rafiki kwa mazingira. 

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Iraki
Jamii:wahandisi wa Iraki
Will Cagle

**C. William Cagle** (24 Machi 1938 – 5 Februari 2025) alikuwa mchezaji wa magari wa Kimarekani aliyejulikana kwa kuendesha magari ya modified stock. Alishinda zaidi ya matukio 415 na michuano 26 katika maeneo ya pwani ya mashariki kuanzia Florida hadi Canada. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1938
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Michezo ya magari
Vito Di Tano

**Vito Di Tano** (23 Septemba 1954 – 5 Februari 2025) alikuwa mchezaji wa baiskeli ya cyclo-cross kutoka Italia. Alishinda Kombe la Dunia la Cyclo-cross la UCI kwa wapenzi wa michezo wa amateurs mwaka 1979 na 1986. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waendeshabaiskeli wa Italia
Natacha Aguilar de Soto

**Natacha Aguilar de Soto** ni mtaalamu wa biolojia ya baharini kutoka Uhispania, anayefanya kazi katika Chuo Kikuu cha La Laguna (ULL), Tenerife, Visiwa vya Canary. Yeye ni mtafiti na mhadhiri wa mpango wa Ramón y Cajal katika Chuo Kikuu cha La Laguna (ULL)   na amewahi kuwa mtafiti wa Marie Skłodowska-Curie katika Chuo Kikuu cha La Laguna (ULL) na Kituo cha Utafiti wa Uundaji wa Miundo ya Kiekolojia (CREEM) cha Chuo Kikuu cha St. Andrews (SMRU).Yeye ni mkurugenzi wa utafiti wa pomboo na nyangumi katika **BIOECOMAC** (Grupo de Investigación en Biodiversidad, Ecología Marina y Conservación) cha Chuo Kikuu cha La Laguna (ULL).

## Tanbihi
Jamii:wanawake wa Hispania
Jamii:wanabiolojia wa Hispania
Emil Altobello

**Emil "Buddy" Altobello Jr.** (8 Julai 1949 – 6 Februari 2025) alikuwa mwanasiasa wa Kimarekani ambaye alihudumu katika Baraza la Wawakilishi la Connecticut kutoka wilaya ya 82 kuanzia 1995 hadi 2021. Alifariki dunia tarehe 6 Februari 2025 akiwa na umri wa miaka 75. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1949
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wanasiasa wa Marekani
Józef Stala

**Józef Stala** (6 Desemba 1966 – 6 Februari 2025) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Polandi, mtaalamu wa teolojia na falsafa. Alikabidhiwa huduma ya upadri tarehe 25 Mei 1991. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1966
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Mapadri
Jamii:Wanateolojia wa Polandi
Jamii:Wanafalsafa wa Polandi
Gordon Marshall

**Gordon Marshall** (2 Julai 1939 – Februari 2025) alikuwa kipa wa mpira wa miguu wa kitaalamu mwenye asili ya *Anglo-Scottish*. Aliichezea timu katika ligi za juu za Scotland na England katika kipindi cha miaka 22 ya taaluma yake ya soka.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wachezaji mpira wa Uingereza
James Joseph Sweeney

**James Joseph Sweeney** (19 Juni 1898 – 19 Juni 1968) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani. 

Alikuwa Askofu wa kwanza wa Honolulu, Hawaii, akihudumu kutoka mwaka 1941 hadi kifo chake mwaka 1968.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1968
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Edward Ernest Swanstrom

thumb|Ofisi ya CRS iliharibiwa katika ajali ya 1945 ya mshambuliaji kwenye Jengo la Jimbo la Empire huko Manhattan
thumb|Basilica ya Kanisa Kuu la St. James, Brooklyn, New York
**Edward E. Swanstrom** (20 Machi 1903 – 10 Agosti 1985) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani. Alihudumu kama askofu msaidizi wa Jimbo Kuu la New York kutoka 1960 hadi 1978.

Swanstrom pia alikuwa mkurugenzi wa kitaifa wa Huduma za Misaada za Kikatoliki (Catholic Relief Services) kutoka 1947 hadi 1976.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1903
Jamii:Waliofariki 1985
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Alojzij Šuštar

**Alojzij Šuštar** (14 Novemba 1920 – 29 Juni 2007) alikuwa Askofu Mkuu wa Lyublyana kutoka 1980 hadi 1997. 

Alizaliwa Grmada karibu na Trebnje na alifariki dunia mjini Ljubljana, ambako aliishi katika Taasisi ya Mtakatifu Stanislaus kwa miaka 10 ya mwisho ya maisha yake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Waliofariki 2007
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Slovenia
Daniel Stuyvenberg

**Daniel Willem Stuyvenberg** (14 Aprili 1909 – 17 Oktoba 1989) alikuwa Askofu Mkuu wa Honiara, Visiwa vya Solomon.

Stuyvenberg alipewa daraja ya upadre katika Jumuiya ya Maria (Society of Mary) na Askofu Mkuu Romolo Carboni tarehe 23 Februari 1936.

Mnamo 27 Novemba 1958, akiwa na umri wa miaka 49, aliteuliwa kuwa Vikari wa Kitume wa Kusini mwa Visiwa vya Solomon na kuwa Askofu wa jimbojina la Dionysias. Baada ya miezi mitatu, alitawazwa rasmi.

Mnamo 15 Novemba 1966, akiwa na umri wa miaka 57, aliteuliwa kuwa Askofu wa Honiara, Visiwa vya Solomon. Kisha, tarehe 15 Novemba 1978, akiwa na umri wa miaka 69, aliteuliwa kuwa Askofu Mkuu wa Honiara. Alistaafu tarehe 3 Desemba 1984.

Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Uholanzi
Gari mseto

**Gari mseto** ni gari ambalo hutumia vyanzo viwili au zaidi vya nishati ili kuongeza ufanisi wa mafuta na nishati. 

Kwa mfano, magari ya umeme ya mseto hutumia mota ya umeme kwa torque na injini ya mwako kwa kasi ya juu. Faida zake ni ufanisi bora, uchafuzi mdogo wa mazingira, na gharama ndogo za uendeshaji.

## Tanbihi
Jamii:magari
Demografia ya Mali

thumb|250x250px|Jedwali la idadi ya watu nchini Mali kama ilivyokadiriwa mnamo 2020.
**Demografia ya Mali** inajumuisha msongamano wa watu, makabila, kiwango cha elimu, afya ya wananchi, hali ya kiuchumi, imani za kidini, na vipengele vingine vya idadi ya watu.

## Idadi ya watu 
Mnamo mwaka wa 2021, idadi ya watu wa Mali ilikadiriwa kuwa milioni 21.9, na kiwango cha ukuaji wa kila mwaka kilikuwa 2.7%. Takwimu hii inaweza kulinganishwa na 4,638,000 mnamo 1950. Zaidi ya 90% ya watu wanaishi katika sehemu za kusini za nchi, hasa katika Bamako, ambayo ina wakazi zaidi ya milioni 1.

## Makabila
, Mali.]]
Makabila ni pamoja na:

33.3% Wabambara
13.3% Wafuula
9.8% Wasoninke
9.6% Wasenufo / Wabwa / Wamandinka
8.7% Wadogon
6.1% Wabobo
5.9% Wasongei
1.7% Watuareg
11.6% wengine

Idadi ya watu wa Mali inajumuisha makabila ya Sahara-Ndogo, ambayo yana tamaduni, historia, na dini zinazofanana. Hali ya kipekee ni kwa makundi mawili ya wahamaji wa kaskazini, Watuareg, watu wa Berber, na Maurs (au Maurs), wa asili ya Arabo-Berber. Nchini Mali na Niger, Maurs pia wanajulikana kama Waarabu wa Azawagh, wakitokana na jina la eneo la Azawagh katika Jangwa la Sahara. Waarabu wa Azawagh wanazungumza hasa Kiarabu cha Hassaniya ambacho ni mojawapo ya lahaja za Kiarabu.

## Marejeo
## Jisomee
*.

Jamii:Mali
Jamii:Demografia nchi kwa nchi
Rizaburo Toyoda

**Risaburo Toyoda** (Machi 5, 1884 – Juni 3, 1952) alikuwa mfanyabiashara wa Kijapani na mkwe wa mwanzilishi wa Toyota Industries, Sakichi Toyoda. Pia alikuwa shemeji wa mwanzilishi wa Toyota Motor Corporation, Kiichiro Toyoda.  

Awali, alikuwa na jina la ukoo Kodama. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Kobe na Hitotsubashi. Mwaka 1939, aliteuliwa kuwa rais wa kwanza wa Toyota Motor Corporation. Alifariki akiwa na umri wa miaka 68.

## Tanbihi
Jamii: Japani
Jamii:waliozaliwa 1884
Jamii:waliofariki 1952
Eiji Toyoda

**Eiji Toyoda** (Septemba 12, 1913 – Septemba 17, 2013) alikuwa mfanyabiashara wa Kijapani aliyesaidia kuifanya Toyota Motor Corporation kuwa yenye faida na kutambulika kimataifa. Alikuwa rais wa Toyota na baadaye mwenyekiti. Nafasi yake ya urais ilichukuliwa na Shoichiro Toyoda .

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 2013
Shoichiro Toyoda

**Shoichiro Toyoda** (Februari 27, 1925 – Februari 14, 2023) alikuwa mfanyabiashara wa Kijapani na mwenyekiti wa Toyota Motor Corporation (1992–1999) na Japan Business Federation (1994–1998). Chini ya uongozi wake, Toyota ilianza uzalishaji wa magari nje ya Japani na kuanzisha chapa ya Lexus. Alikuwa mjukuu wa mwanzilishi wa Toyoda Automatic Loom Works, Sakichi Toyoda, na mtoto wa mwanzilishi wa Toyota Motor, Kiichiro Toyoda.

## Tanbihi
Jamii:Japani
Jamii:Waliozaliwa 1925
Jamii:Waliofariki 2023
Kibozo

**Kibozo** ni lugha inayozungumzwa na Wabozo, kabila la Wamande linaloishi kandokando ya Mto Niger nchini Mali. Lugha hii ni sehemu ya tawi la Soninke-Bozo ndani ya kundi pana la lugha za Kimande, zinazopatikana Afrika ya Magharibi. Kibozo kinakadiriwa kuwa na wazungumzaji 230,000.  

Kwa muda mrefu, **Kibozo** kimekuwa na lahaja mbalimbali zinazotofautiana kulingana na maeneo tofauti ya Wabozo. Kuna angalau lahaja nne kuu, ambazo mara nyingi huonwa kama lugha tofauti lakini bado zina uhusiano wa karibu.  

Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2000, idadi ya wazungumzaji wa Kibozo nchini Mali ilikadiriwa kuwa takriban 132,100.  

Ingawa Kibambara na Kifaransa ni lugha zinazotumiwa kwa mawasiliano rasmi nchini Mali, Kibozo bado kina nafasi muhimu katika maisha ya kila siku ya Wabozo, hasa katika shughuli za kijamii, kitamaduni, na uvuvi. Kwa sababu Wabozo wanajulikana kama "mabwana wa mto", lugha yao imejaa msamiati mwingi unaohusiana na maji, uvuvi, na usafiri wa mtoni.  

Kama lugha nyingi za asili barani Afrika, Kibozo kinakabiliwa na hatari ya kupungua kwa wasemaji wa asili kutokana na athari za lugha kubwa kama Kibambara na Kifaransa. Hatua za kuhifadhi na kukuza lugha hii zinahitajika ili kuhakikisha kizazi kijacho cha Wabozo kinaendelea kuzungumza na kuendeleza lugha yao ya asili.  
## Marejeo
Jamii:Lugha za Mali
Hiroshi Okuda

**Hiroshi Okuda** (alizaliwa Desemba 29, 1932) ni mfanyabiashara wa Kijapani aliyekuwa rais wa Toyota Motor Corporation kutoka 1995 hadi 1999 na mwenyekiti wake kutoka 1999 hadi 2006.

## Tanbihi
Jamii:Japani
Jamii:Waliozaliwa 1932
Jamii:Watu walio hai
Fujio Cho

**Fujio Cho** (alizaliwa Februari 2, 1937) ni mfanyabiashara wa Kijapani aliyewahi kuwa mwenyekiti wa heshima wa Toyota Motor Corporation. Alikuwa mtu wa pili nje ya familia ya Toyoda kuongoza kampuni hiyo tangu familia hiyo ilipoachia uongozi mnamo 1995.

## Tanbihi
Jamii:Japani
Jamii:Waliozaliwa 1937
Takeshi Uchiyamada

**Takeshi Uchiyamada** (alizaliwa Agosti 17, 1946) ni mfanyabiashara wa Kijapani aliyekuwa mwenyekiti wa Toyota tangu 2013. Akiwa mhitimu wa Chuo Kikuu cha Nagoya, anajulikana kama "baba wa Prius" kutokana na uongozi wake katika maendeleo ya Toyota Prius, gari hybrid linalouzwa zaidi duniani.

## Tanbihi
Jamii:Japani
Jamii:Waliozaliwa 1946
Jamii:Watu walio hai
Tatsuro Toyoda

**Tatsuro Toyoda** (alizaliwa Juni 1, 1930 – alifariki Desemba 30, 2017) alikuwa kaka yake Shoichiro Toyoda na mwana wa mwanzilishi wa Toyota Motor Corporation, Kiichiro Toyoda.

## Tanbihi
Jamii:Japani
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2017
Katsuaki Watanabe

**Katsuaki Watanabe** (alizaliwa Februari 13, 1943) ni mshauri mwandamizi wa Toyota Motor Corporation. 

Alikuwa Rais na Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni hiyo kabla ya Akio Toyoda kuchukua nafasi hizo mnamo Juni 23, 2009.

## Tanbihi
Jamii:watu wa Japani
Jamii:Waliozaliwa 1943
Jamii:Watu walio hai
Akio Toyoda

**Akio Toyoda** (alizaliwa Mei 3, 1956) ni mfanyabiashara wa Kijapani ambaye ni mwenyekiti wa Toyota Motor Corporation. Alikuwa rais na Mkurugenzi Mtendaji (CEO) wa kampuni hiyo. Toyoda ni mtoto wa nne wa mjasiriamali Sakichi Toyoda, na mjukuu wa mwanzilishi wa Toyota Motors, Kiichiro Toyoda, na mwanzilishi wa kampuni ya maduka ya Takashimaya, Shinshichi Iida.

## Tanbihi
Jamii: Japani
Jamii: Waliozaliwa 1956
Jamii: Watu walio hai
Toyota Corolla

**Toyota Corolla** (**Kijapani: トヨタ・カローラ, Hepburn: Toyota Karōra)** ni mfululizo wa magari madogo (awali yalikuwa ya ukubwa mdogo) yanayotengenezwa na kuuza na kampuni ya Toyota Motor Corporation. Ilianzishwa mwaka 1966, Corolla ilikua gari linalouzwa zaidi duniani kufikia mwaka 1974 na imekuwa mojawapo ya magari yanayouzwa zaidi duniani tangu wakati huo. Mwaka 1997, Corolla ilifanyika kuwa jina linalouzwa zaidi duniani, ikizidi Volkswagen Beetle. Toyota ilifikia hatua ya kuuza milioni 50 za Corollas baada ya vizazi kumi na viwili mwaka 2021.

## Tanbihi
Jamii:Magari
Toyota Yaris

**Toyota Yaris** **(Kijapani: トヨタ・ヤリス, Hepburn: Toyota Yarisu)** ni gari dogo linalouzwa na Toyota tangu mwaka 1999, likichukua nafasi ya Starlet na Tercel.

## Tanbihi
Jamii:Magari
Toyota RAV4

**Toyota RAV4 (Kijapani: トヨタ・RAV4, Hepburn: Toyota Ravufō)** ni SUV ndogo la kuvuka linalotengenezwa na mtengenezaji wa magari wa Kijapani, Toyota. Inajulikana kwa kuanzisha mwelekeo wa SUVs ndogo. RAV4 ni mojawapo ya SUVs zinazouzwa zaidi za wakati wote. Kufikia Februari 2020, jumla ya RAV4 milioni 10 zilikuwa zimeuzwa duniani kote
.

## Tabnbihii
Jamii: Magari
Toyota Hilux

**Toyota Hilux (Kijapani: トヨタ・ハイラックス, Hepburn: Toyota Hairakkusu)**, inayojulikana kama HiLux na awali kama Hi-Lux, ni mfululizo wa magari ya pickup yanayotengenezwa na kuuzwa na mtengenezaji wa magari wa Kijapani, Toyota. Sehemu kubwa ya magari haya huuzwa kama pickup truck au cab chassis, ingawa yanaweza kubadilishwa kuwa mitindo mbalimbali ya kimuundo.

## Tanbihi
Jamii:Teknolojia
Toyota Camry

**Toyota Camry (/ˈkæmri/; Kijapani: トヨタ・カムリ, Toyota Kamuri)** ni gari linalouzwa kimataifa na mtengenezaji wa magari wa Kijapani, Toyota, tangu mwaka 1982, likiwa na vizazi vingi. Awali lilikuwa ni gari la ukubwa mdogo (narrow-body), lakini Camry limeongezeka ukubwa tangu miaka ya 1990 na kufikia hadhi ya ukubwa wa kati (wide-body)—ingawa aina hizi mbili zilikuwepo katika dekadi hiyo. Tangu kutolewa kwa matoleo ya miili ya pana, Camry imekuwa ikikuzwa na Toyota kama gari la pili la kimataifa la kampuni baada ya Corolla. Kufikia mwaka 2022, Camry imepangwa juu ya Corolla na chini ya Avalon au Crown katika masoko mbalimbali.

## Tanbihi
Jamii:Magari
Jamii:Uchumi wa Japani
Toyota Highlander

**Toyota Highlander**, pia inajulikana kama Toyota Kluger (Kijapani: トヨタ・クルーガー, Hepburn: Toyota Kurūgā), ni SUV ya ukubwa wa kati yenye viti vitatu vilivyopangwa mfululizo, inayozalishwa na Toyota tangu mwaka 2000.

## Tanbihi
Jamii:Magari
Jamii:Japani
Toyota Tacoma

**Toyota Tacoma** ni gari aina ya pickup linalozalishwa na mtengenezaji wa magari wa Kijapani, Toyota, tangu mwaka 1995. Tacoma ya kizazi cha kwanza (miaka ya modeli 1995 hadi 2004) ilichukuliwa kama pickup ya ukubwa mdogo; mifano inayofuata imeainishwa kama pickups za ukubwa wa kati. Tacoma ilichaguliwa kuwa Lori la Mwaka la Motor Trend mwaka 2005.

## Tanbihi
Jamii:Magari
Toyota Corolla (E210)

**Toyota Corolla (E210)** ni kizazi cha kumi na mbili cha Corolla, gari la ukubwa wa kati (C-segment) linalozalishwa na Toyota. Kizazi hiki kilianzishwa mwaka 2018, na kimeongezea pia muundo wa hatchback na estate (station wagon) pamoja na saloon (sedan).

## Tanbihi
Jamii:Magari
Toyota Avanza

**Toyota Avanza** na **Daihatsu Xenia** ni mfululizo wa magari ya multi-purpose vehicles (MPV) yaliyotengenezwa na Daihatsu na kusambazwa na Toyota na Daihatsu. Avanza na Xenia zilianzishwa kama MPV za kuanzia kwa soko la Indonesia na masoko mengine, na zinazozalishwa kwa wingi nchini Indonesia na Astra Daihatsu Motor. 

## Tanbihi
Jamii:Magari
Alvark Tokyo

**Alvark Tokyo** ni timu ya kikapu ya kitaalamu ya Japani, inayodhaminiwa na Toyota na inacheza B.League. Ilianzishwa mwaka 1948 kama Toyota Pacers na ilishinda mataji mawili ya JBL Super League mwaka 2006 na 2007.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Toyota Arena

**Toyota Arena** ni uwanja wa michezo wa kisasa huko Ontario, California, na unahudumia matukio ya mpira wa kikapu, hoki, masumbwi, na tamasha. Una uwezo wa kuchukua watazamaji 10,832 kwa mpira wa kikapu na 9,736 kwa hoki. Uwanja huo ulifunguliwa Oktoba 18, 2008, na ni mkubwa zaidi katika eneo la Inland Empire, Kusini mwa California.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Intercontinental Cup (1960–2004)

**Kombe la Intercontinental**, pia linajulikana kama Kombe la Ulaya/Latin Amerika, lilikuwa mashindano ya kimataifa ya soka yaliyoshirikisha vilabu vya ulaya na Amerika ya Kusini. Mashindano haya yalijumuisha mabingwa wa Ligi ya Mabingwa ya UEFA na Copa Libertadores ya Amerika Kusini. Kuanzia mwaka 1980, lilijulikana kama Kombe la Toyota kutokana na udhamini wake. Mashindano haya yalidumu kuanzia 1960 hadi 2004, wakati yalipochukuliwa na Kombe la Dunia la Vilabu la FIFA.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Toyota Center

**Toyota Center** ni uwanja wa ndani uliopo Houston, Texas, Marekani. Uwanja huu umepewa jina la mtengenezaji wa magari wa Japan, Toyota. Ni nyumbani kwa timu ya Houston Rockets ya Ligi Kuu ya Basketball ya Taifa (NBA), na hapo awali ilikuwa pia nyumbani kwa timu ya Houston Aeros ya Ligi ya Hockey ya Amerika (AHL) na Houston Comets ya Ligi ya Basketball ya Wanawake ya Taifa (WNBA).

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Ignatius Jerome Strecker

**Ignatius Jerome Strecker** (23 Novemba 1917 – 16 Oktoba 2003) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani.

Alihudumu kama Askofu Mkuu wa Jimbo Kuu la Kansas City, Kansas, kuanzia 1969 hadi 1993. Kabla ya hapo, alihudumu kama Askofu wa Jimbo la Springfield-Cape Girardeau, Missouri, kutoka 1962 hadi 1969.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Toyota Center (Kennewick, Washington)

**Toyota Center** ni uwanja wa matumizi mbalimbali uliopo kaskazini-magharibi mwa Marekani, katika mji wa Kennewick, Washington.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Toyota Field

**Toyota Field** ni uwanja wa soka ulio San Antonio, Texas, Marekani, uliofunguliwa tarehe 13 Aprili 2013. Ni nyumbani kwa San Antonio FC, na una uwezo wa kuchukua watazamaji 8,296 kwa soka na 13,000 kwa tamasha. Uwanja huu pia ulitumika kwa San Antonio Scorpions hadi 2015. Unaweza kupanuliwa hadi viti 18,500 na Toyota Motor Corporation ina haki ya kudhamini jina lake.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Uwanja wa michezo wa SeatGeek

**SeatGeek Stadium** ni uwanja wa soka ulio Bridgeview, Illinois, takriban maili 12 magharibi mwa katikati ya mji wa Chicago.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Josef Stangl

**Josef Stangl** (12 Machi 1907 – 8 Aprili 1979) alikuwa Askofu wa Kanisa Katoliki wa Würzburg, Ujerumani.

Alizaliwa Kronach, Bavaria, na akapadrishwa tarehe 16 Machi 1930. Mnamo 27 Juni 1957, Papa Pius XII alimteua kuwa Askofu wa Würzburg.

Mnamo 1975 na 1976, aliidhinisha tendo la utoaji pepo kwa Anneliese Michel, akiamuru usiri kamili, baada ya "kutafakari kwa kina na kupata taarifa sahihi" kutoka kwa Padre Arnold Renz. Michel alifariki kutokana na utapiamlo baada ya karibu mwaka mzima wa njaa ya kiasi wakati wa utekelezaji wa ibada hiyo.

Mnamo 28 Mei 1977, Stangl alimweka wakfu Padre Joseph Ratzinger — aliyekuwa baadaye Papa Benedikto XVI — kuwa askofu.

Mnamo 8 Januari 1979, alistaafu kama Askofu wa Würzburg na alifariki dunia huko Schweinfurt mnamo Aprili 1979.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1907
Jamii:Waliofariki 1979
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ujerumani
Kituo cha Utendaji cha Michezo cha Toyota

**Kituo cha Utendaji cha Michezo cha Toyota** ni kituo cha mazoezi cha timu za Los Angeles Kings na Ontario Reign, kilichopo El Segundo, California. Kituo hiki chenye ukubwa wa futi mraba 135,000 (12,500 m²) kilijengwa kwa gharama ya dola milioni 24, kilianza kujengwa tarehe 28 Aprili 1999, na kilifunguliwa rasmi tarehe 5 Machi 2000.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Uwanja wa Toyota (Kentucky)

**Uwanja wa Toyota (Kentucky)** ni uwanja ulio Georgetown, Kentucky, Marekani. Ni uwanja wa nyumbani kwa timu za mpira wa miguu, mpira wa Amerika, na lacrosse za Georgetown College. 

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Dino Staffa

**Dino Staffa** (14 Agosti 1906 – 7 Agosti 1977) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Italia.

Alihudumu kama msimamizi wa Mahakama Kuu ya Kitume (Apostolic Signatura) kuanzia 1967 hadi kifo chake na alipewa hadhi ya kardinali mwaka huohuo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Uwanja wa Toyota (Texas)

**Uwanja wa Toyota (Texas)** ni uwanja wa mpira wa miguu ulio Frisco, Texas, wenye viti 20,500. Umejengwa kwa msaada wa jiji la Frisco na hutumiwa na klabu ya FC Dallas. Uwanja huu pia hutoa mashindano ya NCAA Division I Football Championship na Frisco Bowl, na ni nyumbani kwa National Soccer Hall of Fame.

## Tanbihi
Jamii:Michezo
Carl Maria Splett

**Carl Maria Splett** (17 Januari 1898 – 5 Machi 1964) alikuwa kasisi wa Kanisa Katoliki wa Ujerumani na Askofu wa Danzig (Gdańsk).

Jukumu lake wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, hasa kama msimamizi wa kitume wa Dayosisi ya Culm, linabaki kuwa na utata. Baada ya vita, alifunguliwa mashtaka na kufungwa nchini Poland kwa madai ya kushirikiana na utawala wa Nazi, kisha akafukuzwa kwenda Ujerumani Magharibi.
thumb|Plaque katika Oliwa Cathedral

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1898
Jamii:Waliofariki 1964
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ujerumani
José de Jesús Sahagún de la Parra

**José de Jesús Sahagún de la Parra** (alizaliwa 1 Januari 1922) ni kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Meksiko.

Alihudumu kama Askofu wa Ciudad Lázaro Cárdenas kutoka 1985 hadi alipostaafu mwaka 1993.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Meksiko
Andreas Peter Cornelius Sol

**Andreas Peter Cornelius Sol**, M.S.C. (19 Oktoba 1915 – 26 Machi 2016) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Uholanzi. Akiwa na umri wa miaka 100, alikuwa miongoni mwa maaskofu wakongwe zaidi wa Kanisa Katoliki. Mpaka kifo chake, aliishi Ambon, Maluku, katika mojawapo ya visiwa vya Maluku nchini Indonesia.

Sol alizaliwa Sloten, kijiji cha kilimo karibu na Amsterdam, Uholanzi, na akapadrishwa tarehe 10 Agosti 1940 katika shirika la Wamisionari wa Moyo Mtakatifu wa Yesu (Missionaries of the Sacred Heart of Jesus - MSC).

Alipewa dhamana ya Jimbo la Amboina, Indonesia, tarehe 10 Desemba 1963, na tarehe 15 Januari 1965, akamrithi Askofu Jacques Grent kama Askofu wa jimbo hilo. Alihudumu katika nafasi hiyo hadi alipostaafu tarehe 10 Juni 1994, ambapo alimwekea wakfu mrithi wake, Askofu P.C. Mandagi MSC.

Sol pia alikuwa Askofu wa jimbojina la Regiana kuanzia 1963 hadi 1965.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1915
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Uholanzi
Henry Joseph Soenneker

**Henry Joseph Soenneker** (27 Mei 1907 – 24 Septemba 1987) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani.

Alihudumu kama askofu wa pili wa Jimbo la Owensboro, Kentucky, kuanzia 1961 hadi alipostaafu mwaka 1982.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1907
Jamii:Waliofariki 1987
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Manuel C. Sobreviñas

**Manuel Cruz Sobreviñas** (7 Aprili 1924 – 18 Julai 2020) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Ufilipino.

Alihudumu kama Askofu wa tatu wa Jimbo la Imus kutoka 1993 hadi alipostaafu mwaka 2001.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1924
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ufilipino
Owen Snedden

**Owen Noel Snedden**, MBE (15 Desemba 1917 – 17 Aprili 1981) alikuwa Askofu Msaidizi wa Kanisa Katoliki katika Jimbo Kuu la Wellington, New Zealand, kutoka 1962 hadi kifo chake mwaka 1981.

Alikuwa kasisi wa kwanza aliyezaliwa Auckland kupata kuwekwa wakfu kama askofu wa Kanisa Katoliki.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa New Zealand
Michael Smith (askofu)

**Michael Smith** KC*HS (alizaliwa 6 Juni 1940) ni Askofu Mstaafu wa Kanisa Katoliki wa Jimbo la Meath, Ireland.

Alipadrishwa tarehe 9 Machi 1963 katika Kanisa Kuu la Roma la Mtakatifu Yohane huko Laterani na Kardinali Luigi Traglia, Kardinali-Askofu wa Albano. Siku iliyofuata, tarehe 10 Machi 1963, aliongoza misa yake ya kwanza katika Kanisa la Clementine, lililo chini ya Altare Kuu katika Basilika la Mt. Petro.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ireland
Leo Richard Smith

**Leo Richard Smith** (31 Agosti 1905 – 9 Oktoba 1963) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani.

Alihudumu kama askofu wa Jimbo la Ogdensburg, New York, kwa miezi mitano mwaka 1963. 

Kabla ya hapo, alihudumu kama askofu msaidizi wa Jimbo la Buffalo, New York, kuanzia 1952 hadi 1963.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Giuseppe Siri

right|thumb|200x200px|Kaburi la Siri katika Kanisa Kuu la Genova
**Giuseppe Siri** (20 Mei 1906 – 2 Mei 1989) alikuwa kardinali wa Italia wa Kanisa Katoliki ambaye alihudumu kama Askofu Mkuu wa Genova kuanzia mwaka 1946 hadi 1987, na alipandishwa cheo kuwa kardinali mwaka 1953.

Alikuwa mfuasi wa Papa Pius XII na alishiriki katika Mtaguso wa pili wa Vatikani. Wakati mmoja, alichukuliwa kama mmoja wa wanaopendekezwa kwa nafasi ya Papa (papabile).

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Makardinali
Aurelio Sabattani

**Aurelio Sabattani** JUD (18 Oktoba 1912 – 19 Aprili 2003) alikuwa kardinali wa Italia wa Kanisa Katoliki.

Alihudumu kama Msimamizi wa Mahakama Kuu ya Kitume (Apostolic Signatura) kuanzia 1967 hadi kifo chake na alipandishwa cheo kuwa kardinali mwaka 1983.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1912
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:makardinali
Mary Luke Tobin

**Mary Luke Tobin** SL (16 Mei 1908 – 24 Agosti 2006) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki kutoka Marekani, na mmoja tu kati ya wanawake 15 waliokuwa waalikwa kuwa waangalizi katika Mtaguso wa pili wa Vatikani. Alikuwa pia miongoni mwa wanawake watatu pekee wa kitawa walioruhusiwa kushiriki katika kamati za upangaji za Mkutano huo.

Alijiunga na Hall of Fame ya Wanawake wa Colorado mwaka 1997.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1908
Jamii:Waliofariki 2006
Jamii:Wanawake wa Marekani
Ceslaus Sipovich

**Ceslaus Sipovich** (8 Desemba 1914 – 4 Oktoba 1981) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki la Kigiriki la Belarus, askofu wa jimbojina la Mariamme, na kiongozi mashuhuri wa kijamii na kidini mhamiaji kutoka Belarus.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Belarus
Francisco Maria da Silva

right|thumb|300x300px|Sanamu ya Francisco Maria da Silva huko Braga, Ureno, kazi ya Rogério de Azevedo
**Francisco Maria da Silva** (15 Machi 1910 – 14 Aprili 1977) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Ureno.

Alihudumu kama Askofu Mkuu na Primate wa Braga kuanzia 1963 hadi kifo chake.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1910
Jamii:Waliofariki 1977
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ureno
Geraldo de Proença Sigaud

**Geraldo de Proença Sigaud**, S.V.D. (26 Septemba 1909 – 5 Septemba 1999) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Brazil.

Alihudumu kama Askofu wa Jacarezinho kuanzia 1947 hadi 1960, na kama Askofu Mkuu wa Diamantina kuanzia 1960 hadi 1980.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1999
Jamii:Waverbiti
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Brazil
Kansela ya Maagizo ya Kitaifa

**Kansela ya Daraja za Kitaifa** ni taasisi rasmi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) chini ya mamlaka ya moja kwa moja ya Rais wa Jamhuri. Ni wajibu wa usimamizi, shirika na tuzo ya heshima ya kitaifa. Jukumu lake ni kuwatia moyo na kuwapa thawabu wananchi na taasisi ambazo zinatambulika kwa sifa zao na huduma zao kwa taifa.

## Shirika na utendaji wake 
Rais wa Jamhuri ni chansela mkuu wa amri za kitaifa. Yeye huongoza madhehebu yote na ana mamlaka ya kutoa tuzo za kitaifa. Ili kumsaidia katika kazi hii, Kansela wa Amri za Kitaifa huteuliwa na kupewa jukumu la kusimamia tuzo.

Taasisi hiyo imepangwa katika maeneo kadhaa:
* Idara ya Huduma za Jumla: usimamizi wa kiutawala na kifedha.
* Usimamizi wa utafiti na upangaji: utengenezaji wa mikakati na maendeleo ya tofauti.
* Idara ya Maandishi na Sheria: mfumo wa kisheria wa maagizo ya kitaifa.
* Usimamizi wa pongezi: ufuatiliaji na utoaji wa heshima.

Katibu-Mkuu anaongoza shughuli mbalimbali chini ya uongozi wa Kansela.

## Heshima za heshima 
Tuzo za heshima zinazotolewa na Chancery of the National Orders of the Democratic Republic of the Congo huko Kinshasa

Chancery inasimamia tuzo kadhaa, ikiwa ni pamoja na:

* The National Order (Kabila-Lumumba National Heroes): ni tuzo ya juu zaidi ya heshima ya DRC.
* Medali ya Ushindi wa Raia: hupewa kwa utumishi wa pekee kwa taifa.
* Sherehe nyingine za kitaifa: hupewa raia, wanajeshi, maofisa wa umma, au wageni wanaostahili kwa ajili ya nchi yao.

Tuzo hizi hutolewa katika sherehe rasmi, kwa kutambua michango ya ajabu kwa jamii ya Kongo.

## Kazi na wajibu 
Ofisi ya Chansela huangalia kudumishwa kwa heshima na thamani ya mfano ya tuzo za heshima. Mnamo 2023, ilianzisha mageuzi ya kudhibiti uuzaji wa alama na alama za enzi kuu ili kupambana na utoaji wa udanganyifu wa vyeo na medali.

Pia, inashiriki kikamilifu katika matukio ya umuhimu wa kitaifa, kama vile kuapishwa kwa rais au heshima kwa watu mashuhuri katika historia ya nchi.

## Marejeo
Daniel E. Sheehan

**Daniel Eugene Sheehan** (14 Mei 1917 – 24 Oktoba 2000) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani. 

Alihudumu kama Askofu Mkuu wa Jimbo Kuu la Omaha kutoka mwaka 1969 hadi 1993. Kabla ya hapo, alihudumu kama askofu msaidizi wa jimbo hilo kuanzia 1964 hadi 1969.

## Wasifu 
Daniel Sheehan alizaliwa Mei 14, 1917, huko Emerson, Nebraska. Alisoma teolojia katika Seminari ya Kenrick huko St. Louis, Missouri, na alihitimu kwa heshima mnamo 1942.

Sheehan alipadrishwa kwa ajili ya Jimbo Kuu la Omaha na Askofu Mkuu James Hugh Ryan mnamo Mei 23, 1942. Baada ya kuwekwa wakfu, alitoa huduma katika Kanisa Kuu la Mtakatifu Cecilia huko Omaha. 

Aliendelea na masomo katika Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Amerika huko Washington, D.C., ambako alipata shahada ya sheria za Kanisa. Aliporudi Omaha, alihudumu kama chansela na jaji wa mahakama ya Kanisa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 2000
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Wabozo

**Wabozo** (Kibambara: ߓߏ߬ߛߏ, kwa mwandiko wa Kirumi: Boso) ni kundi la watu wa Kimande linalopatikana hasa kandokando ya Mto Niger nchini Mali. 

Jina la Wabozo linadhaniwa kutoka katika neno la Kibambara ߓߐ߬ ߛߏ bɔ-so, linalomaanisha "nyumba ya mianzi". Ingawa watu wa jamii hii wanakubali jina hilo kwa kundi lote la kabila, wao wenyewe hutumia majina mahususi ya koo kama Sorogoye, Hain, na Tieye. Wabozo wanajulikana sana kwa uvuvi wao na mara nyingine huitwa "mabwana wa mto".

Lugha ya Kibozo, ambayo ni sehemu ya tawi la Kisoninke-Bozo la Kaskazini Magharibi mwa Mande, kwa muda mrefu imechukuliwa kama lahaja za lugha moja, ingawa kuna lahaja nne tofauti.

Vipengele vya utamaduni wa Kibozo vilichukua sura wakati wa Dola ya Ghana katika karne ya 10, ambapo Wabozo walichukua maeneo ya ukingo wa Mto Niger. Wao ndio waasisi wa miji ya Mali kama Djenné na Mopti.

Ingawa Wabozo ni Waislamu kwa kiasi kikubwa, bado wanadumisha desturi kadhaa za kiimani za jadi. Mnyama wao wa totemu ni fahali, ambaye mwili wake unawakilisha Mto Niger, huku pembe zake zikiwakilisha pirogi (mitumbwi) za uvuvi za Kibozo.

Sensa ya mwaka 2000 ilihesabu idadi ya wabozo nchini Mali na kuwa 132,100.

## Bibliografia
* 
* in : Geo Special Westafrika, Article: Sexualkunde am Fluss

## Marejeo
## Viungo vya nje
James Patrick Shannon

**James Patrick Shannon** (16 Februari 1921 – 28 Agosti 2003) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Marekani ambaye baadaye aliachana na uaskofu. Pia alikuwa mwalimu mashuhuri.

## Wasifu 
James Patrick Shannon alizaliwa tarehe 16 Februari, 1921, huko South St. Paul, Minnesota, kutoka kwa Patrick Joseph Shannon na Mary Alice McAuliff Foxley Shannon. Alikuwa mtoto mdogo kati ya watoto sita katika familia kubwa ya Kikatoliki. Baba yake, Joseph Shannon, alizaliwa nchini Eire na alikuwa mmiliki wa kampuni ya mifugo ya Shannon Cattle Company huko South St. Paul. Mama yake, Mary Alice, aliolewa kwanza na Fred Foxley, na alifiwa na mumewe akiwa na watoto wanne wadogo kabla ya kuolewa tena na Joseph Shannon na kupata watoto wawili pamoja naye, James na dada yake mkubwa Mary.

Shannon alianza masomo yake katika Shule ya Katoliki ya St. Augustine huko South St. Paul na alihitimu mwaka 1934. Kisha alijiunga na Shule ya Upili ya Cretin kuanzia mwaka 1934 hadi 1936 na baadaye alihamia Shule ya Kijeshi ya St. Thomas, ambapo alihitimu mwaka 1938 kama kiongozi wa darasa na alikabidhiwa tuzo ya Summa Cum Laude. 

Aliendelea na masomo yake katika Chuo cha St. Thomas kilichopo St. Paul kuanzia mwaka 1938 hadi 1941, ambapo tena alihitimu akiwa na tuzo ya Summa Cum Laude na kuwa kiongozi wa darasa lake, na alikamilisha shahada ya kwanza akichukua masomo ya Klasiki na Historia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1921
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
José Trinidad Sepúlveda Ruiz-Velasco

**José Trinidad Sepúlveda Ruiz-Velasco** (30 Machi 1921 – 4 Septemba 2017) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki  nchini Meksiko.

Alizaliwa huko Atotonilco El Alto, Meksiko, akapadrishwa tarehe 27 Machi 1948. Sepúlveda Ruiz-Velasco aliteuliwa kuwa Askofu Mkuu wa Jimbo Kuu la [Tuxtla Gutiérrez\\ mnamo Mei 20, 1965, na akapewa daraja la uaskofu tarehe 25 Julai 1965. Mnamo Februari 12, 1988, alihamishiwa kuwa [Askofu wa Jimbo la San Juan de los Lagos, ambapo alihudumu hadi alipostaafu tarehe 20 Januari 1999.

Alifariki dunia tarehe 4 Septemba 2017 kutokana na matatizo ya kupumua akiwa na umri wa miaka 96.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1921
Jamii:Waliofariki 2017
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Meksiko
Satoru Abe

**Satoru Abe** (13 Juni 1926 – 5 Februari 2025) alikuwa mchongaji sanamu na mchoraji wa Kimarekani. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wasanii wa Marekani
Jamii:Wachoraji wa Marekani
Franjo Šeper

**Franjo Šeper** (2 Oktoba 1905 – 30 Desemba 1981) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki kutoka Kroatia.

Alihudumu kama Mkuu wa Idara ya Mafundisho ya Imani kutoka 1968 hadi 1981 na alipewa hadhi ya kardinali mwaka 1965. Kabla ya hapo, alikuwa Askofu Mkuu wa Zagreb kuanzia 1960 hadi 1969.

## Wasifu 
Julius (Franjo) Šeper alizaliwa huko Osijek, katika Ufalme wa Austria-Hungaria wa Kroatia-Slavonia (sasa Kroatia). Mnamo 1910, familia yake ilihamia Zagreb; baba yake alikuwa fundi cherehani na mama yake mshonaji. Alianza masomo yake ya seminari huko Zagreb na baadaye akaendelea katika Chuo Kikuu cha Kipapa cha Gregorian huko Roma.

Alipadrishwa na Askofu Mkuu Giuseppe Palica mnamo Oktoba 26, 1930. Kazi yake ya kichungaji ilianza katika Jimbo Kuu la Zagreb, na mnamo 1934 aliteuliwa kuwa katibu binafsi wa Askofu Mkuu. Mnamo 1941, Padre Šeper aliteuliwa kuwa mkuu wa seminari ya jimbo kuu, wadhifa aliouhudumu kwa miaka kumi.

Mnamo Julai 22, 1954, aliteuliwa kuwa Askofu Mkuu Msaidizi wa Zagreb na Askofu Mkuu wa jimbojina la Philippopolis. Alipokea daraja ya uaskofu mnamo Septemba 21 mwaka huo kutoka kwa Askofu Mkuu Josip Ujčić wa Belgrade.

Alimrithi Kardinali Aloysius Stepinac kama Askofu Mkuu wa Zagreb mnamo Machi 5, 1960, na baadaye aliteuliwa kuwa Kardinali-Padre wa Ss. Pietro e Paolo a Via Ostiense na Papa Paulo VI katika konsistori ya Februari 22, 1965.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1905
Jamii:Waliofariki 1981
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Makardinali
Jamii:watu wa Kroatia
Ambrose Senyshyn

**Ambrose Senyshyn**, O.S.B.M (23 Februari 1903 – 11 Septemba 1976) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina.

Alianza kuhudumu kama Eparki wa Stamford mnamo 1958. Baadaye, tarehe 14 Agosti 1961, aliteuliwa kuwa Askofu Mkuu wa Archieparkia ya Philadelphia.

## Viungo vya nje 
* http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsenyshyn.html
* https://web.archive.org/web/20110210013928/http://www.stamforddio.org/formerbishops.htm
* http://www.ukrarcheparchy.us/index.php?categoryid=80

Jamii:Waliozaliwa 1903
Jamii:Waliofariki 1976
Jamii:wamonaki
Jamii:Wabazili
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ukraine
Waldo Díaz-Balart

**Waldo Díaz-Balart y Gutiérrez** (10 Februari 1931 – 5 Februari 2025) alikuwa mchoraji na mchongaji sanamu kutoka Cuba ambaye baadaye aliishi Madrid, Hispania

## **Maisha na Kazi** 
Alizaliwa Banes, Cuba, Díaz-Balart alikuwa mtoto wa meya wa Banes, Rafael José Díaz-Balart. Alisomea uhasibu, sayansi ya siasa, na uchumi huko Havana kabla ya kuhamia New York City mnamo 1959 ili kusomea sanaa.

Kuanzia 1959 hadi 1962, alisoma sanaa katika Jumba la Makumbusho la Sanaa ya Kisasa (Museum of Modern Art), New York. Mnamo 1967, alikua mhadhiri katika vituo vingi vya kitamaduni na vyuo vikuu nchini Marekani, Poland, Uhispania, Ujerumani, na Uholanzi.

Díaz-Balart alishiriki kama mwigizaji katika filamu mbili za Andy Warhol, *The Life of Juanita Castro* (1965) na *The Loves of Ondine* (1968). Alikuwa rafiki wa msanii Andy Warhol na mwigizaji *Louis Waldon.*

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1931
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wasanii
Jamii:Watu wa Kuba
Giuseppe Sensi

**Giuseppe Maria Sensi** (27 Mei 1907 – 26 Julai 2001) alikuwa Kardinali wa Italia katika Kanisa Katoliki ambaye alihudumu kwa muda mrefu kama mwanadiplomasia wa Vatikani.

## Wasifu 
Sensi alizaliwa Cosenza, Italia, tarehe 27 Mei 1907, akiwa mtoto wa sita kati ya watoto kumi wa mwanasiasa maarufu wa eneo hilo. Alifanywa kuwa padri mwezi Desemba 1929 akiwa na umri wa miaka 22.

Ili kujiandaa kwa kazi ya kidiplomasia, alikamilisha masomo yake katika Chuo cha Kidiplomasia cha Kitume cha Kiaskofu mwaka 1931.

Kutoka mwaka 1934, alianza kufanya kazi katika huduma ya kidiplomasia ya Vatikani, akifanya kazi katika nafasi ndogo katika balozi nyingi. Papa Pius XII alimteua kuwa Mangalizi wa Kudumu wa Vatikani kwa UNESCO tarehe 21 Mei 1953.

Tarehe 21 Mei 1955, Papa Pius XII alimteua kuwa Askofu Mkuu wa Sardes na Balozi wa Papa kwa Costa Rica. Aliwekwa wakfu kuwa askofu tarehe 24 Julai mwaka huo.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1907
Jamii:Waliofariki 2001
Jamii:Makardinali
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Paul Seitz

**Paul-Léon Seitz** (22 Desemba 1906 - 23 Februari 1984) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki kutoka Ufaransa. 

Alipewa daraja ya askofu mwaka 1952 na kuwa askofu wa jimbojina la Catula. Kuanzia 1960 hadi 1975, alihudumu kama Askofu wa Kontum, eneo la Milima ya Kati la Vietnam linalojulikana kwa makabila ya milimani.

Seitz alijitolea kwa huduma za matibabu na ustawi wa kijamii kwa watu hao. Alihusika katika jitihada za kukusanya fedha kwa ajili ya watu wa makabila hayo, akipata michango kutoka Uingereza na Marekani.

Wakati wa Vita vya Vietnam, Seitz alijitahidi kutoa msaada kwa maelfu ya wakimbizi ambao walikuwa wameathirika na vita, hasa wale waliokuwa wakikimbia mashambulizi ya Viet Cong.

Jamii:Waliozaliwa 1906
Jamii:Waliofariki 1984
Jamii:wamisionari
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ufaransa
Joakim Segedi

**Joakim Segedi** (27 Oktoba 1904 – 20 Machi 2004) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki la Kigiriki la Kiruteni kutoka kwa watu wa Ruthenia na Kroatia. 

Alikuwa askofu msaidizi wa Eparkia ya Križevci ya Kanisa hilo la Mashariki kama askofu wa jimbojina la Gypsaria kutoka mwaka 1963 hadi 1984. 

Tarehe 17 Machi 2004, siku tatu kabla ya kifo chake, alipewa hadhi ya kuwa askofu mkuu.

## Wasifu 
Alizaliwa katika Ruski Krstur, Austria-Hungaria (ambayo sasa ni sehemu ya Serbia) mwaka 1904, alifanywa kuwa padri tarehe 4 Septemba 1927 na Askofu Dionisije Njaradi kwa ajili ya Jimbo la Križevci. Padre Segedi alikuwa mkurugenzi wa kiroho wa Seminari ya Kanisa Katoliki la Kigiriki huko Zagreb kutoka mwaka 1930 hadi 1936 na msaidizi binafsi wa Askofu kutoka mwaka 1936 hadi 1940.

Aliteuliwa na Papa Yohane XXIII kuwa Askofu Msaidizi tarehe 24 Februari 1963. Aliwekwa wakfu kuwa Askofu tarehe 28 Julai 1963. Mwekaji wakfu mkuu alikuwa Metropolitan Yosyf Slipyi, na washiriki wa msaidizi katika uwekaji wakfu walikuwa Askofu Mkuu Gabrijel Bukatko na Askofu Augustine Hornyak huko Roma.

Askofu Segedi alistaafu kama Askofu Msaidizi tarehe 27 Oktoba 1984 akiwa na umri wa miaka 80.

Alishiriki katika Mtaguso wa pili wa Vatikani katika miaka ya 1960. Alifariki dunia huko Križevci tarehe 20 Machi 2004.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1904
Jamii:Waliofariki 2004
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Kroatia
Philip Brady

**Philip Stuart Brady OAM** (16 Juni 1939 – 11 Februari 2025) alikuwa mtu mashuhuri wa vyombo vya habari nchini Australia, mtangazaji wa redio na televisheni, na msanii wa sauti.  

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Watangazaji wa Australia
Raosaheb Rangnath Borade

**Raosaheb Rangnath Borade** (1940 – Februari 2025) alikuwa mwandishi wa Kihindi anayezungumza Kimarathi. Akiwa mwandishi anayejulikana zaidi kwa mandhari yake ya vijijini, alijipatia umaarufu kwa riwaya yake ya kwanza *Pachola* (Majani yaliyoanguka). Iliyochapishwa katika miaka ya 1970, *Pachola* ilitafsiriwa kwa Kiingereza na *Kihindi*. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Waandishi wa Uhindi
Margarita Forés

**Margarita Araneta Forés** (Machi 23, 1959 – Februari 11, 2025) alikuwa mpishi kutoka Ufilipino, aliyemiliki migahawa iliyohudumu vyakula mbalimbali vya Kiitaliano. Mnamo 2016, alitangazwa kuwa Mpishi Bora wa Kike wa Asia. Forés alianza kazi yake katika huduma ya upishi kabla ya kuzindua mnyororo wa migahawa wa *Cibo* pamoja na migahawa mingine kadhaa ya kujitegemea. 

## Marejeo 
Jamii:Waliofariki 2025
Jamii:Wapishi wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1959
John Joyce Russell

**John Joyce Russell** (1 Desemba 1897 – 17 Machi 1993) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki kutoka Marekani, ambaye alihudumu kama askofu wa Dayosisi ya Richmond, Virginia, kuanzia mwaka 1958 hadi 1973. 

Kabla ya hapo, alihudumu kama askofu wa Dayosisi ya Charleston, South Carolina, kutoka mwaka 1950 hadi 1958.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1897
Jamii:Waliofariki 1993
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Venmani S. Selvanather

thumb|Kaburi la Mg. Venmani S. Selvanather
**Venmani S. Selvanather** (6 Julai 1913 – 14 Oktoba 1993) alikuwa askofu mkuu wa India katika Kanisa Katoliki. 

Alihudumu kama Askofu Mkuu wa Jimbo Kuu la Pondicherry na Cuddalore kuanzia 1973 hadi 1992, akichukua nafasi ya Ambrose Rayappan. Alianzisha mipango kadhaa katika sekta ya elimu na huduma za kijamii.

## Kazi 
Selvanather alizaliwa Tiruchengode, Tamil Nadu. Alifanywa kuwa padri kwa ajili ya Dayosisi ya Salem tarehe 26 Oktoba 1941. Aliteuliwa kuwa Askofu wa Salem tarehe 3 Machi 1949. Aliwekwa wakfu na Askofu Henri-Aimé-Anatole Prunier tarehe 1 Mei 1949. Alihudumu kama Askofu wa Salem kutoka 1949 hadi 1973 na alishiriki katika Mtaguso wa pili wa Vatikani.

Alipewa cheo cha Askofu Mkuu mwaka 1973 na alistaafu tarehe 24 Juni 1992. Alipewa nafasi ya Askofu Mkuu wa Pondicherry na Cuddalore na alifariki tarehe 14 Oktoba 1993.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1913
Jamii:Waliofariki 1993
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Uhindi
Ugo Poletti

**Ugo Poletti** (19 Aprili 1914 – 25 Februari 1997) alikuwa kardinali wa Kanisa Katoliki kutoka Italia, ambaye alihudumu kama Makamu wa Papa kwa Jimbo la Roma kuanzia mwaka 1973 hadi 1991. 

Alipandishwa cheo kuwa kardinali mwaka 1973.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1997
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Jamii:Makardinali
Álvaro del Portillo

thumb|185x185px|Kutangazwa mwenye heri kwa del Portillo.
**Álvaro del Portillo y Diez de Sollano** (1 Machi 1914 – 23 Machi 1994) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki na mhandisi kutoka Uhispania, ambaye alihudumu kama kiongozi wa Opus Dei kuanzia mwaka 1982 hadi 1994.

Viongozi wa Kanisa, akiwemo Papa Yohane Paulo II na Kardinali Carlo Caffarra, walimsifu Portillo kama mtumishi mwaminifu wa Mungu. Papa Yohane Paulo II alimrejelea kama "mtumishi mwema na mwaminifu," huku Caffarra akimuita "mwanafunzi wa Kristo.

Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 27 Septemba 2014.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Mei.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 1994
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wahandisi wa Hispania
Jamii:wenye heri wa Hispania
William Edward Power

**William Edward Power** (27 Septemba 1915 – 29 Novemba 2003) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Kanada. 

Alitawazwa kuwa Askofu wa Jimbo la Antigonish tarehe 20 Julai 1960 na kuwekwa rasmi tarehe 10 Agosti 1960. Alijiuzulu tarehe 17 Desemba 1986. Power alifariki mwaka 2003.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1915
Jamii:Waliofariki 2003
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Kanada
Ivan Prasko

**Ivan Prasko**, MBE (1 Mei 1914 – 28 Januari 2001) alikuwa askofu wa Australia, New Zealand, na Oceania katika Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina.

Alizaliwa Zbarazh, Ternopil, Ukraine. Alisomea katika Chuo cha Theolojia huko Lviv, kisha akaendelea na masomo yake mjini Roma katika Chuo cha Kipapa cha Damascenum na Chuo Kikuu cha Kipapa cha Urbanianum. Alitawazwa kuwa kasisi tarehe 2 Aprili 1939 mjini Roma. Aliendelea na masomo katika Chuo Kikuu cha Kipapa cha Gregoriana na Taasisi ya Kipapa ya Masomo ya Kimashariki, ambako alipata shahada ya udaktari mnamo mwaka 1943.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1914
Jamii:Waliofariki 2001
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ukraine
Jamii:watu wa Australia
Redmond Prendiville

**Redmond Garrett Prendiville** (11 Septemba 1900 – 28 Juni 1968) alikuwa askofu mkuu wa zamani wa Australia. Alikuwa askofu wa tano na Askofu Mkuu wa pili wa Kanisa Katoliki kwa Jimbo Kuu la Perth.

Mnamo mwaka 1933, wakati wa kuwekwa wakfu kwake, akiwa na umri wa miaka 32, Prendiville alitajwa kuwa Askofu Mkuu wa Kikatoliki mwenye umri mdogo zaidi kuwahi kuteuliwa.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1968
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Australia
Ernest John Primeau

**Ernest John Primeau** (alizaliwa 17 Septemba 1909 – 6 Juni 1989) alikuwa kiongozi wa Kanisa Katoliki nchini Marekani. Alihudumu kama askofu wa Jimbo Katoliki la Manchester, New Hampshire, kuanzia mwaka 1960 hadi 1974.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1909
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Venediktos Printesis

**Venediktos Printesis** (10 Februari 1917 – 21 Oktoba 2008) alikuwa Askofu wa Ugiriki wa Kanisa Katoliki.

## Wasifu 
Venediktos Printesis alizaliwa Manna, Syros mnamo Februari 1917 akapadrishwa tarehe 23 Machi 1940. Alifanya kazi kama kasisi wa parokia hadi alipoteuliwa kuwa Askofu Mkuu wa Jimbo Kuu la Athens mnamo 15 Mei 1959. Alipokea daraja ya uaskofu tarehe 21 Juni 1959. Venediktos alijiuzulu kama Askofu Mkuu tarehe 17 Novemba 1972.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1917
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Ugiriki
Santo Bartolomeo Quadri

**Santo Bartolomeo Quadri** (2 Desemba 1919 – 17 Oktoba 2008) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Italia.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Maaskofu Wakatoliki wa Italia
Leo Aloysius Pursley

**Leo Aloysius Pursley** (12 Machi 1902 – 15 Novemba 1998) alikuwa kasisi wa Marekani katika Kanisa Katoliki. 

Alihudumu kama askofu wa Jimbo la Fort Wayne-South Bend, Indiana, kutoka 1956 hadi 1976.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1902
Jamii:Waliozaliwa 1998
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watu wa Marekani
Austin Quinn

**Austin Quinn** (1892 – 1974) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki kutoka Eire aliyekuwa Askofu wa Kilmore kuanzia mwaka 1950 hadi 1972.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1892
Jamii:Waliofariki 1974
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:watu wa Ireland