open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sagittarius A*

thumb|Picha ya kwanza ya **Sagitarius A*** iliotolewa Mei, 2022.
**Sagittarius A***, kwa ufupi **Sgr A*** ni shimo jeusi katika kiini cha galaksi ya Njia nyeupe, lenye tungamo wa takriban milioni 4.3 wa Jua. Iko karibu na mpaka wa makundinyota ya Mshale na Nge, karibu 5.6° kusini mwa njia ya Jua, karibu na Fungu la Kipepeo (M6) na Shaula (λ Scorpii).

Kitu hicho ni chenye kung'aa sana, na chanzo cha redio za angani na chenye mchanganyiko mkubwa wa mahala pamoja. Jina Sagittarius A* linafuata kutokana na sababu za kihistoria. Mwaka 1954 John D. Kraus, Hsien-Ching Ko, na Sean Matt waliorodhesha vyanzo vya redio walivyovitambulika kwa darubini ya redio ya Chuo Kikuu cha Ohio State katika 250 MHz (mawimbi ya redio). Vyanzo hivyo vilipangwa na kundi la nyota na barua waliyopewa ilikuwa haielewwki, huku A ikiashiria chanzo cha redio angavu zaidi ndani ya kundi hilo. Asterisk ni kwa sababu ugunduzi wake ulichukuliwa kuwa "wa kusisimua", sambamba na nomenclature kwa atomi za hali ya kusisimua ambazo zinaonyeshwa na asterisk (kwa mfano hali ya kusisimua ya Helium ingekuwa He*). Asterisk ilipewa (andikwa na_) na Robert L. Brown, mwaka 1982, ambaye alielewa kuwa uzalishaji mkubwa wa mawimbi redio kutoka katikati ya galaksi ulionekana ni kutokana na compact nonthermal radio object (kitu chenye mgandamizo mkubwa ya mawimbi redio).

## Marejeo 
Jamii:Mashimo meusi
Jamii:African Youth Month 2022
Mkoa wa Masvingo

[thumb| na [mikoa ya Zimbabwe|mikoa mingine ya Zimbabwe.]]'''''' ni mkoa wa Zimbabwe upande wa kusini mashariki wa nchi. 

Una eneo la kilometa mraba 56,566 na wakazi 1,639,000 (2022).

Makao makuu yako Masvingo.

## Tanbihi
Jamii:Mikoa ya Zimbabwe
Jamii:Masvingo
Mkoa wa Harare

'''''' ni mkoa wa Zimbabwe unaoundwa na mji wa Harare. 

Una eneo la kilometa mraba 872 na wakazi 2,123,000 (2012).

Makao makuu yako Harare.

Jamii:Mikoa ya Zimbabwe
Jamii:Harare
Mkoa wa Bulawayo

'''''' ni mkoa wa Zimbabwe unaoundwa na mji wa Bulawayo. 

Una eneo la kilometa mraba 900 na wakazi 1,200,000 (2012).

Makao makuu yako Bulawayo.

Jamii:Mikoa ya Zimbabwe
Jamii:Bulawayo
Adenike Oladosu

thumbnail|right|200px|Adenike Oladosu (2020)

**Adenike Oladosu** (alizaliwa mwaka 1994 ) ni mwanaharakati wa hali ya hewa kutoka nchini Nigeria na mwanzilishi wa mgomo wa shule kuhusu hali ya hewa nchini Nigeria    . Ameonyesha hatua yake kuhusiana na hali ya hewa katika mikutano ya kimataifa ikijumuisha Umoja wa Mataifa kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi. Mkutano, Kongamano la Kiuchumi Duniani, na tamasha la Kuinua sherehe huko Graz-Austria. 

Mnamo Desemba 2019, Oladosu alihudhuria mkutano wa COP25 nchini Uhispania kama mjumbe wa vijana wa Nigeria ambapo alitoa "anwani inayosonga" kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa barani Afrika na jinsi inavyoathiri maisha.  

## Wasifu 
Oladosu anatoka mji wa Ogbomoso katika Jimbo la Oyo, Nigeria.  Alipata elimu ya awali katika Shule ya Sekondari ya Serikali, Gwagwalada, Abuja. Aliendelea na masomo katika Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Kilimo, Markurdi ambapo alipata digrii ya daraja la kwanza katika Uchumi wa Kilimo.  

Mwaka wa 2019, alichaguliwa kuhudhuria Mkutano wa kwanza wa Umoja wa Mataifa wa Hali ya Hewa wa Vijana huko New York. Anatambulika na UNICEF Nigeria kama mleta mabadiliko kijana, anayeongoza vuguvugu la watu wa mashinani liitwalo ILeadClimate, linalotetea kurejeshwa kwa Ziwa Chad na ushiriki wa vijana katika haki ya hali ya hewa kupitia Elimu. Ametambuliwa na Taasisi ya Human Impact (USA) kama mmoja wa wanawake 12 wanaochukua hatua za hali ya hewa katika jamii za vijijini.

## Tuzo na kutambuliwa 
* Imetajwa mojawapo ya "sauti 22 tofauti za kufuata kwenye Twitter Siku hii ya Dunia" na Amnesty International. 
* 15 balozi wa kituo cha hali ya hewa cha vijana wa Afrika. 
* Ametunukiwa tuzo la juu zaidi ya haki za binadamu na Amnesty Nigeria kwa kupigania haki ya hali ya hewa. 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waliozaliwa 1994
Jamii:wanaharakati wa Nigeria
Akinbode Oluwafemi

**Akinbode Oluwafemi** ni mwanaharakati wa mazingira na wa haki za kijamii na mtetezi wa udhibiti wa tumbaku kutoka nchini Nigeria. 

Alikuwa Naibu Mkurugenzi wa Kitendo cha Haki za Mazingira/Marafiki wa Dunia Nigeria (ERA/FoEN).  Yeye ni mpokeaji wa Tuzo la Bloomberg la 2009 la Udhibiti wa Tumbaku Ulimwenguni. Sherehe ya tuzo ilifanyika katika Kongamano la 14 la Dunia kuhusu Tumbaku au Afya  lililofanyika Mumbai, India .  Yeye ni Mkurugenzi Mtendaji katika Uwajibikaji wa Biashara na Ushiriki wa Umma Afrika (CAPPA) CAPPA, ambapo ana tajriba ya zaidi ya miongo miwili katika kuandaa mashina, utetezi wa sera na kujenga miungano imara.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanaharakati wa Nigeria
Masvingo

**Masvingo** (mpaka mwaka 1982 **Fort Victoria**) ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya Mkoa wa Masvingo.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 90,286.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Masvingo
Bindura

'''''' ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Mashonaland ya Kati.

Katika sensa ya mwaka 2012 wakazi walihesabiwa kuwa 46,000.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Mashonaland ya Kati
Miaka kumi ya mtoto wa Afrika(1990 - 2000)

Zaidi ya miaka kumi viongozi wakubwa wa Dunia walikusanyika katika mkutano Mkuu wa watoto mwaka 1990 ili kuweka malengo ya kuboresha afya ya mtoto na maisha kwa ujumla, maisha mengi ya Watoto wengi Afrika yako hatarini na kuwa magumu, hatarishi na mafupi. Licha ya ukuaji wa dunia miaka ya 1990, na baadhi ya sehemu za Afrika kuwa na maisha bora kwa Watoto, watoto wengi wanaoishi ukanda wa jangwa la Sahara bado wako hatarini kukumbwa na magonjwa, kukosa elimu na hata kufariki kabla ya kufikia miaka Mitano. Wakizungukwa na majanga ya vita, magonjwa na umaskini, watoto wengi wa Afrika na wazazi wao walikuwa na hali ngumu mwisho wa miaka kumi ya mawazo. 

Watoto wa Kiafrika wana nafasi mbaya zaidi za maisha duniani," alibainisha Katibu Mkuu wa Umoja wa Afrika Salim Ahmed Salim katika Kongamano la Pan-Afrika la Watoto Mei 2001. "Na pengo kati ya viwango vya maisha, elimu na  maendeleo ya watoto wa Afrika na watoto wa mabara mengine yanaongezeka." Kupunguza pengo hilo kutakuwa kwenye ajenda ya dunia tena mwezi huu wa Mei, wakati wakuu wa nchi na serikali watakapokutana kwenye makao makuu ya Umoja wa Mataifa kwa ajili ya Kikao Maalumu cha Baraza Kuu la Watoto ili kutathmini maendeleo kuelekea  malengo yaliyowekwa katika mkutano wa kilele wa 1990. Viongozi hao wataahidi kujenga "dunia inayofaa watoto" katika milenia mpya, lakini hakuna mahali ambapo hilo litakuwa gumu zaidi kuliko Afrika.

## Marejeo 
Jamii:Uangalizi
Jamii:African Youth Month 2022
Kwekwe

'''''' ni mji wa Zimbabwe katika mkoa wa Midlands.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 120,000.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Midlands, Zimbabwe
Zimbabwe Kuu

ya Zimbabwe Kuu.]]
**Zimbabwe Kuu** (kwa Kiingereza: **Great Zimbabwe** ulikuwa mji wa Karne za Kati katika vilima vya kusini-mashariki mwa Zimbabwe karibu na Ziwa Mutirikwi na mji wa Masvingo. Inafikiriwa ulikuwa mji mkuu wa dola kubwa lisilojulikana sana.  

Majengo yake ya mawe ni ya kuanzia karne ya 9 hadi karne ya 15, mji ulipoachwa. Inasadikiwa kwamba wakazi bwake waliweza kufikia 18,000 na kuwa mababu wa Washona wa leo. 

Magofu yake yameorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.

## Picha

File:Great Zimbabwe (Donjon).jpg|Mnara
File:Zimbabwe wall.jpg|Ngome
File:Wall of the great enclosure, Great Zimbabwe.JPG|Ngome kutoka jirani
File:Wall of the great enclosure (far), Great Zimbabwe.JPG|Ngome kutoka mbali
File:Great-Zimbabwe-3.jpg|Mandhari kutoka bondeni
File:Zimbabwe wooden lintel.jpg|Linta ya mbao

## Tazama pia 
*Magofu mengine nchini Zimbabwe
**Bumbusi
**Danangombe
**Naletale
**Khami
**Ziwa, Zimbabwe
**Leopard's Kopje
*Magofu mengine nje ya Zimbabwe
**Manyikeni huko Msumbiji
**Blaauboschkraal stone ruins huko Mpumalanga, Afrika Kusini
**BaKoni ruins huko Mpumalanga, Afrika Kusini
**Engaruka huko Mkoa wa Arusha, Tanzania
**Kweneng' Ruins huko Gauteng, Afrika Kusini
**Mapungubwe huko Limpopo, Afrika Kusini
**Thimlich Ohinga stone ruins huko Kaunti ya Migori, Kenya
*Megaliths

## Tanbihi
## Vyanzo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* Great Zimbabwe Ruins
* Great Zimbabwe entry on the UNESCO World Heritage site
Dawa za kuzuia ubalehe

**Dawa za kuzuia ubalehe** ni homoni zinazotolewa kwa watoto ili kuchelewesha ubalehe wao.

Dawa hizo zilianza kutumika katika miaka ya 1980 kwa watoto walioanza mapema mno kubalehe, lakini baadaye zilianza kutumika kwa wale wasiojisikia vizuri katika jinsi yao ya kuzaliwa, kwa kawaida ili kurahisisha baadaye upasuaji wa kuwalinganisha na jinsia waliojichagulia.

Kadiri kesi hizo zinavyoongezeka, wanazidi kupatikana wanaojuta hatua walizochukua kujibadilisha na wanaolaumu waliowashauri vibaya .

Wanafanya hivyo hasa wale waliopewa haraka  dawa hizo  na hatimaye kufanyiwa upasuaji  kabla hajaweza kuelewa matokeo yake  bila kuzingatia njia mbadala.

Baadhi ya waliojuta wamefungua kesi dhidi ya waliowaelekeza , hasa baada ya kuona ugumu mkubwa wa kurudia hali asili (jambo ambalo pengine haliwezekani kabisa, hasa upande wa uzazi).

Baadhi wanafikia hatua ya kujiua .

Hatua zao hizo, pamoja na hoja za wataalamu mbalimbali zinazoeleza madhara ya dawa hizo, zimelazimisha wenye mamlaka katika nchi mbalimbali kuchukua uamuzi wa kusimamisha mchakato wa namna hiyo . 

Kati ya utafiti uliofanywa kuhusu taratibu zilizotumika miaka ya mwisho, ripoti ya Uingereza maarufu kama  imefanya serikali yake isimamishe matumizi ya dawa hizo kwa watoto ikifuata zile za Uswidi na Ujerumani.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Hati ya Idara ya Malezi ya Kikatoliki kuhusu Jinsia
* Keria Bell akieleza alivyojuta kujaribu kuwa mwanamume
* Madaktari wasenge wanatoa angalisho kuhusu dawa za kuzuia watoto wasibalehe
* Mwanasaikolojia msenge anachunguza sababu za mlipuko wa watoto na vijana wanaoomba msaada wa kujibadilisha
* Walioghairi kutaka kujibadilisha jinsia wanajieleza

## Tanbihi
Jamii:Jinsia
Jamii:Saikolojia
Jamii:Afya
Ronak R Bafna

**Ronak R Bafna** (amezaliwa 19 Januari 1994) ni mjasiriamali wa Kihindi.

## Maisha ya Awali
Ronak R Bafna alizaliwa Bhinmal, mji katika Wilaya ya Jalore ya Rajasthan, India, kwa Ramesh Ji Bafna na Sushila R Bafna. Anaona Uhindu kama imani yake.

## Elimu 
Ronak R Bafna alimaliza elimu yake ya maandalizi katika Adarsh ​​Vidya Mandir, Bhinmal, Rajasthan. Bafna alihitimu na shahada ya biashara kutoka Jai Narain Vyas University, Jodhpur.

## Marejeo
Kwekwe (maana)

**Kwekwe** linaweza kumaanisha:

* Aina ya nyasi fupi na ngumu
* Mmea usiohitajika
* Mji katika Zimbabwe
Pupa

[thumb|Pupa za [mbawakawa aina ya 'Cetonia aurata*.]]
[thumb|Pupa ya [mbu. Tofauti na pupa wengine, puoa za mbu wanaweza kuogelea kwenye maji.]]
**Pupa** ni hatua ya maisha ya baadhi ya wadudu wanaopitia mabadiliko kati ya hatua za kukomaa na ukomavu wake. Katika mabadiliko ya maumbile au metamofosisi wadudu hao wanapitia hatua nne ambapo wanaonekana tofauti kabisa ambazo ni lava, pupa, na mdudu kamili (kwa lugha ya kitaalamu *imago''). 

Mabadiliko hayo yote yanadhibitiwa na homoni mbalimbali.

## Marejeo
Mwogeleaji-juuchini kibete

**Waogeleaji-juuchini vibete** ni wadudu wadogo sana wa maji wa familia Helotrephidae na Pleidae katika oda ya chini Nepomorpha ya oda Hemiptera wanaoogelea mgongo ukiwa chini. Pleidaei ina spishi 41, ambazo 3 zinatokea katika Afrika, na Helotrephidae ina spishi nyingi, nyingi sana katika Asia ya Kusini na Kusini-mashariki na 23 katika Afrika. Wadudu hawa ni mbuai.

## Maelezo
Wadudu hawa wana ukubwa wa mm 1.5-3.5. Mwili wao una umbo la duaradufu na mgongo wa mbenuko wa juu, unaofanana na mbawakawa wadogo sana. Miguu ya nyuma si mirefu sana, haina nywele na haifai sana kuogelea, ikitumiwa zaidi kwa kusota kati ya mimea ya maji. Spishi kadhaa zina mabawa yaliyopunguka na kwa hivyo haziwezi kuruka. Walakini, spishi nyingi zina mabawa yaliyokua kikamilifu, lakini hata hivyo haziruki vizuri sana. Katika Helotrephidae, kichwa na pronoto zimeunganishwa.

## Biolojia
Waogeleaji-juuchini vibete wakiogelea, hutumia miguu yao ya nyuma. Ingawa hiyo haina umbo kama ile ya waogeleaji-juuchini wakubwa zaidi, inafanya kazi vizuri kwa sababu ya udogo wa wadudu hawa. Hata hivyo, mara nyingi sana, hutambaa kati ya uoto wa majini au kwenye miamba iliyo chini ya maji. Ili kupumua, hukusanya hewa kutoka kwenye uso wa maji, ambayo huhifadhiwa kati ya nywele fupi kwenye upande wao wa tumbo (Pleidae) au chini ya mabawa ya mbele (Helotrephidae). Hutokea katika maji matamu tulivu yenye mimea, ingawa baadhi ya Helotrephidae huishi kwenye miamba chini ya maporomoko ya maji. Chakula chao ni gegereka wadogo, viluwiluwi wa mbu na invertebrata wengine wadogo, hata wadudu mkia-fyatuo wa maji ambao huwanyakua usoni kwa maji. Kama vile kunguni-maji wengine, huingiza mate ndani ya mbuawa wao ili kuyeyusha tishu, ambazo kisha hufyonza. Waogeleaji-juuchini vibete hawashiki mbuawa wadogo kuliko wao, kama vidudu-gurudumu, kwa sababu miguu yao mifupi ya mbele haiwezi kuwashughulikia..

## Spishi za Afrika
**Helotrephidae**
* *Esakiella acuminata*
* *Esakiella buea*
* *Esakiella chinai*
* *Esakiella didyi*
* *Esakiella eremita*
* *Esakiella gereckei*
* *Esakiella goldenschmidti*
* *Esakiella hancocki*
* *Esakiella hungerfordi*
* *Esakiella hutchinsoni*
* *Esakiella madli*
* *Esakiella marlieri*
* *Esakiella milloti*
* *Esakiella mutsoriai*
* *Esakiella nairobi*
* *Esakiella nimbae*
* *Esakiella rivularius*
* *Esakiella starmuehlneri*
* *Esakiella wenchiana*
* *Idiocoris lithophilus*
* *Paralimnotrephes villiersi*
* *Paskia minutissima*
* *Pseudohydrotrephes moramongae*
**Pleidae**
* *Paraplea piccanina*
* *Paraplea pullula*
* *Plea minutissima*

## Picha

Helotrephes indicus FBI.jpg|*Helotrephes indicus*

## Marejeo
Jamii:Wadudu mabawa-nusu
Chimanimani

'''''' ni mji wa Zimbabwe, katika mkoa wa Manicaland.

Katika sensa ya mwaka 2012 wakazi walihesabiwa kuwa 6,815.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Manicaland
Centenary, Zimbabwe

'''''' ni mji wa Zimbabwe, katika mkoa wa Mashonaland ya Kati.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Mashonaland ya Kati
Munyati

'''''' ni mji wa Zimbabwe katika mkoa wa Midlands.

Wakazi wamehesabiwa kuwa 2,000.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Midlands, Zimbabwe
Hwali (kijiji)

**Hwali** ni kijiji cha Zimbabwe katika mkoa wa Matabeleland Kusini.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Zimbabwe

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Zimbabwe
Jamii:Matabeleland Kusini
Ettadhamen

**Ettadhamen** ni mji wa Tunisia katika wilaya ya Ariana. 

Mwaka 2014 ulikuwa na idadi ya wakazi takribani 196,298 pamoja na mji wa Mnihla. Hivyo ulikuwa mji wa nne kwa ukubwa nchini Tunisia.

Kabla ya kugawanywa kwa Ettadhamen-Mnihla katika manispaa mbili tofauti mnamo 2016, nzima ilikaliwa na karibu watu 142,953 (2014).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ariana
Jamii:Miji ya Tunisia
Orodha ya miji ya Tunisia

ya Tunisia.]]
, mji mkuu.]]
.]]
.]]
.]]
Hii **orodha ya miji ya Tunisia** inaitaja 350.

## Miji mikubwa zaidi
## Miji katika mikoa

## Tanbihi
Bizerte

**Bizerte** ni mji mkuu wa wilaya ya Bizerte huko Tunisia. 

Mwaka 2014 ulikuwa na idadi ya wakazi takribani 142,966. Hivyo ni mji wa saba kwa ukubwa nchini Tunisia.
## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Bizerte
Jamii:Miji ya Tunisia
El Mourouj

**El Mourouj** ni mji mkubwa zaidi wa wilaya ya Ben Arous huko Tunisia. 

Mwaka 2020 ulikuwa na idadi ya wakazi takribani 118,316. Hivyo ni mji wa kumi kwa ukubwa nchini Tunisia, na upo karibu na mji mkuu Tunisi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ben Arous
Jamii:Miji ya Tunisia
Bazili wa Pario

**Bazili wa Pario** (karne ya 7 - 735 hivi) alikuwa askofu wa Pario (leo Kemer, nchini Uturuki) aliyedhulumiwa na serikali ya Dola la Roma Mashariki hata kufungwa na kupelekwa uhamishoni kwa sababu ya kutetea heshima kwa picha takatifu. Ndipo alipofariki.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Basil el Confesor (Basil the Confessor
* http://www.zeno.org/
* Basil el Confesor, obispo de Pario(st basil the confessor, the bishop of parium)

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 735
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Chama cha Conservative (Uingereza)

**Chama cha Conservative**  ni mojawapo ya vyama viwili vikuu vya kisiasa nchini Uingereza, pamoja na Chama cha Labour. Ni chama tawala cha sasa, baada ya kushinda uchaguzi mkuu wa mwaka 2019. Kimekuwa chama kikuu tawala nchini Uingereza tangu mwaka 2010. 

Chama hicho kiko katika mrengo wa kulia wa wigo wa kisiasa, na kinajumuisha mirengo mbalimbali ya kiitikadi ikiwa ni pamoja na wahafidhina wa taifa moja, Thatcherite, na wahafidhina wa jadi. 

Kwa sasa chama hicho kina Wabunge 356, wajumbe 264 wa House of Lords, wabunge 9 wa Bunge la London, wabunge 31 wa Bunge la Scotland, wabunge 16 wa Bunge la Wales, mameya 2 waliochaguliwa moja kwa moja, polisi 30 na makamishna wa uhalifu, na karibu madiwani 6,683 wa eneo hilo. Karibu kila mwaka chama hicho hufanya kongamano lao.

## Historia
Chama cha Conservative kilianzishwa mnamo mwaka 1834 kutoka Chama cha Tory na kilikuwa moja ya vyama viwili vikubwa vya kisiasa katika karne ya 19, pamoja na Chama cha Kiliberali. Chini ya Benjamin Disraeli, ilichukua nafasi kubwa katika siasa, hasa katika kilele cha Dola la Uingereza. Mnamo mwaka 1912, Chama cha Liberal Unionist kiliungana na chama hiki na kuunda Chama cha Conservative na Unionist. Katika miaka ya 1920, Chama cha Labour kikawa mpinzani mkuu wa Conservatives.

Jamii:Ufalme wa Muungano
Juliana Azumah-Mensah

**Juliana Jocelyn Azumah Mensah** (alizaliwa Koforidua, mji mkuu wa Mkoa wa Mashariki wa Ghana 15 Juni, 1950) ni mwanasiasa wa nchini Ghana. Alikuwa waziri wa masuala ya wanawake na watoto; pia ni mbunge wa bunge la HO mashariki.

## Maisha ya awali na elimu 
Juliana Azumah Mensah alisoma shule ya msingi huko Argotime-Kpetoe, mkoa wa Volta. Alipata elimu ya sekondari katika shule ya wasichana OLA huko HO mji mkuu wa mkoa wa Volta ambapo alipata kiwango cha kawaida cha GCE mnamo 1969.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake in Wiki Moshi
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:Arts and Feminism 2023
Ekembodo

[thumb|[Sanamu yake katika kanisa kuu la Saint-Omer.]]
'''''' (alifariki Therouanne, Ufaransa wa leo, 742) alikuwa mmonaki, labda kutoka Ireland, aliyejiunga na monasteri ya Sithiu chini ya Bertino wa Sithieu akawa abati wake miaka 10 baadaye. Halafu alichaguliwa kuwa askofu wa Therouanne huo akaongoza jimbo hilo pana kwa miaka 26 bila kuacha uabati. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 12 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* La tombe de saint Erkembode dans la cathédrale Notre-Dame de Saint-Omer 
* Le site officiel de la ville de Saint-Omer
* Saint Erkembode sur le site de la Médiathèque chrétienne, historique de la région depuis la période celtique, hymnographie orthodoxe
* Quelques saints du diocèse d'Arras dont saint Erkembode 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7
Jamii:Waliofariki 742
Jamii:wamonaki
Jamii:Wakolumbani
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Nabii Oded

**Nabii Oded** (jina la Kiebrania עוֹדֵד, *‘Ōḏêḏ*; alizaliwa karne ya 8 KK) alikuwa nabii wa Israeli ya Kale ambaye habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati sura ya 28.

Humo tunasoma kwamba, wakati wa mfalme Ahazi, mtu huyo wa Samaria, alikwenda kukutana na jeshi la ufalme wa Israeli likirudi na mateka wengi baada ya kushinda watu wa Yuda vitani akadai warudishwe kwao salama. Kwa kuungwa mkono na viongozi mbalimbali, alifaulu kuwafanya washindi wawatendee kwa wema hao mateka na kuwafikisha Yeriko.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 8 KK
Nabii Hulda

la Hulda.]]
**Nabii Hulda** (jina la Kiebrania: חֻלְדָּה, *Ḥuldā*; alizaliwa karne ya 7 KK) alikuwa nabii wa Israeli ya Kale ambaye habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 22:14-20 na katika Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati 34:22-28.

Humo tunasoma kwamba, wakati wa mfalme Yosia, walipokuwa wanarekebisha na kutakasa hekalu la Yerusalemu, waliokota kitabu cha Sheria ya Mungu wakakipeleka kwa mfalme aliyeagiza kazi hizo, naye akatuma Hilkia, Ahikam, Akbor, Shafan na Asaia kwa Hulda ili kujua Bwana anataka wafanye nini. Hivyo mwanamke huyo akawa mtu wa kwanza kutambua maandishi kuwa Neno la Mungu.

Alikuwa mke wa stookipa Shallum bin Tokhath (au Tikvah) na alikuwa anaishi Yerusalemu.

## Tanbihi
## Marejeo
* Reti, Irene Helen. *The Kabbalah of Stone*. 
* Kavanagh, Preston *Huldah – The Prophet Who Wrote Hebrew Scripture.* Pickwick Publications, Eugene, OR, 2012. 

## Viungo vya nje
* "Huldah", *The Jewish Encyclopedia* (article in 1903 public domain *Jewish Encyclopedia*).

Jamii:Waliozaliwa karne ya 7 KK
Karadoki

**Karadoki** (pia: **Karadawc, Caradog, Caratacus, Caractacus**; alizaliwa Brycheiniog, Wales, karne ya 11 - Haroldston, 1124) alikuwa mwanamuziki aliyekuwa anapiga kinubi katika ikulu wa mfalme Rhys ap Tewdwr (1077-1093). 

Kisha kuachana naye, kwa kuona mbwa wanatiwa maanani kuliko binadamu, alijiunga na Kleri ila baada ya miaka michache akawa mkaapweke, halafu padri na mmonaki .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu, hasa tarehe 13 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:wakaapweke
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Wales
Müller (disambiguation)

**Müller** ni jina la:
*Müller
*Thomas Müller
*Herta Müller
*Paul Hermann Müller
*Karl Alexander Müller

Jamii:Majina ya ukoo
Nabii Azaria

akivunja sanamu kwa kuhimizwa na nabii Azaria.]]
**Nabii Azaria** (jina la Kiebrania עֲזַרְיָה, ‘Ǎzaryā, lina maana ya "YHWH amesaidia"; alizaliwa karne ya 10 KK) alikuwa nabii wa Israeli ya Kale ambaye habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati sura ya 15.

Humo tunasoma kwamba, baada ya kushukiwa na Roho Mtakatifu, alikwenda kwa mfalme Asa wa Yuda kumhimiza afanye urekebisho wa kidini. 

Kweli mfalme huyo alivunja sanamu za miungu na kujenga upya altare ya YHWH katika hekalu la Yerusalemu.

Baada ya hapo kulitokea kipindi cha amani kwa miaka 35.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 10 KK
Wilaya za Tunisia

**Wilaya za Tunisia** ni 24 nazo zinagawanyika katika tarafa 264 (*mutamadiyat*), ambazo tena zimegawanyika katika miji (*baladiyat*), na mitaa (*imadats*). 

Katika ngazi ya kwanza ya ugatuzi Tunisia imegawanyikakatika mikoa 6. 

## Tanbihi
Wilaya ya Ariana

**Wilaya ya Ariana** ni kati ya wilaya 24 za Tunisia.

Inapatikana katika mkoa wa Kaskazini Mashariki ukiwa na wakazi 576,088 (2014) katika eneo la kilomita mraba 482, msongamano ukiwa wa watu 1,195.20 kwa kilomita mraba.

## Tazama pia
* Wilaya za Tunisia

## Tanbihi
Jamii:wilaya za Tunisia
Jamii:Wilaya ya Ariana
Alferi

[thumb|250px|Mt. Alferi akipata [njozi ya Utatu Mtakatifu.]]
**Alferi, O.S.B.** (kwa Kiitalia: **Alferio**; Salerno, 930 - Cava de' Tirreni, Salerno, 12 Aprili 1050) aliacha  mwaka 1002 maisha ya ikulu akawa mmonaki huko Cluny nchini Ufaransa chini ya Odilo. 

Baada ya kupata upadirisho huko aliitwa na mtemi wa Salerno akarekebishe monasteri nyingi za huko. Kumbe, baada ya muda alijitenga upwekeni pamoja na wenzake wawili na mwaka 1011 hivi kuanzisha ile maarufu ya Cava akawa abati wake wa kwanza hadi alipofariki dunia akiwa na umri wa miaka 120.

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Leo XIII tarehe 21 Desemba 1893.

Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 12 Aprili. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Hugone abbate Venusino, *Vitae quatuor priorum abbatum cavensium Alferii, Leonis, Petri et Costabilis*  edizioni Leone Mattei Cerasoli, in *Rerum Italicarum scriptores* – Bologna 1941
* Paul Guillaume, ''Vita di Sant'Alferio, fondatore e primo abbate del cenobio della SS. Trinità di Cava de' Tirreni, 931-1050*, 1875
* Paul Guillaume, *Essai historique sur l'abbaye de Cava, d'après des documents inédits*, Abbaye des RR. Péres bénédictins, Cava dei Tirreni, 1877 (pp.&nbsp;15–28)
* Simeone Leone, *Dalla fondazione del cenobio al secolo XVI*, in *La badia di Cava'', edizioni Di Mauro&nbsp;–Cava de' Tirreni, 1985
* Joseph Ratzinger, *Santi. Gli autentici apologeti della Chiesa*, Lindau Edizioni, Torino 2007 ISBN 978-88-7180-706-5

Jamii:Waliozaliwa 930
Jamii:Waliofariki 1050
Jamii:Wamonaki
Jamii:Wabenedikto
Jamii:Mapadri
Jamii:wakaapweke
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Zuberi

**Zuberi** ni jina la:
*Abbas Zuberi Mtemvu
*Kabwe Zuberi Zitto
*Zuberi Mohamedi Kuchauka
*Zuberi Mtemvu

Jamii:Majina ya watu
La Soukra

'''''' ni mji wa wilaya ya Ariana huko Tunisia. 

Mwaka 2014 ulikuwa na idadi ya wakazi takribani 129,693 na upo karibu na mji mkuu Tunisi.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ariana
Jamii:Miji ya Tunisia
Omari

**Omari** ni jina la:
*Mzeru Omari Nibuka
*Omari Sheha Mussa
*Hassan bin Omari
*Omari Mohamed Kigua
*Shabani Omari Shekilindi
*Omari Kungubaya
*Abdulrahman Omari Kinana

Jamii:Majina ya watu
Adebayo

**Adebayo** ni jina la:
*Bam Adebayo
*Joseph Adebayo Adelakun

Jamii:Majina ya watu
Jamii:Majina ya ukoo
Nabii Yehu

**Nabii Yehu** (kwa Kiebrania יֵהוּא, Yēhû, maana yake: "YHWH ni mwenyewe"; alizaliwa karne ya 10 KK) alikuwa nabii nchini Israeli katika karne ya 9 KK.

Alikuwa mwana wa Hanani, ambaye pia alikuwa nabii.

Chanzo kikuu cha historia yake ni Kitabu cha kwanza cha Wafalme, sura ya 16 na Kitabu cha pili cha Mambo ya Nyakati, sura ya 19. 

Kadiri ya kitabu cha kwanza, alimlaumu mfalme wa Israeli Baasha kwa kufuata sera ya kidini ya Yeroboamu I akamtabiria mwisho wa ukoo wake, kama ilivyotokea wakati wa mwanae Ela.

Kadiri ya kitabu cha pili, alimlaumu pia mfalme wa Yuda Yosafati kwa kufanya agano na mfalme wa Israeli Ahabu.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 10 KK
Jamii:Waliofariki karne ya 9 KK
Y
Y
Y
Lima (disambiguation)

**Lima** ni jina la:
*Lima
*André Lima (mwanamazingira)
*Rosa wa Lima
*Belinda Lima
*Mto Lima
*Francisco Ernandi Lima da Silva

Jamii:Majina ya ukoo
Hanani

**Hanani** (kwa Kiebrania חנני, *Ḥănānî*, maana yake: "YHWH amefadhili"; alizaliwa karne ya 10 KK) alikuwa nabii nchini Israeli katika karne ya 9 KK.

Alikuwa baba wa nabii Yehu na inafikiriwa kwamba waliishi kusini .

Chanzo kikuu cha historia yake ni Kitabu cha pili cha Mambo ya Nyakati, sura ya 16 . 

Kadiri ya kitabu hicho, alimlaumu mfalme wa Yuda Asa kwa kufanya agano na mfalme wa Shamu Ben-Hadad I. Kwa ajili hiyo alifungwa na Asa bila kujali malalamiko ya wafuasi wa nabii huyo.

## Wengineo
Katika Biblia ya Kiebrania kuna watu wengine watatu wenye jina hilohilo:
* Mmoja kati ya wana wa Heman (1 Nya 25:4, 25).
* Kuhani wa familia ya Immer aliyeoa mwanamke wa mataifa (Ezr 10:20).
* Ndugu wa Nehemia ambaye alimuarifu kuhusu hali mbaya ya Yerusalemu akakabidhiwa naye malango ya mji huo (Neh 1:2; 7:2).

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hanani – WebBible Encyclopedia

Jamii:waliozaliwa karne ya 10 KK
Jamii:Waliofariki karne ya 9 KK
Jamii:Watu wa Biblia
Jamii:Manabii wa Agano la Kale
Jamii:manabii katika Uislamu
Unyonyeshaji

thumb|Mtoto akinyonya
[thumbtime=2:03|thumb|Muhtasari wa video ya makala na [Video:Breastfeeding|chapisho.]]
**Kunyonyesha** ni ulishaji wa watoto wachanga na wadogo kwa maziwa kutoka kwenye titi la mwanamke. 

Wataalamu wa afya wanapendekeza kunyonyesha kuanzia saa ya kwanza ya maisha ya mtoto na kuendelea mara nyingi na kwa kadiri mtoto anavyotaka. Katika wiki chache za kwanza za maisha watoto wanaweza kunyonya takriban kila masaa mawili hadi matatu, na muda wa unyonyaji kwa kawaida ni dakika kumi hadi kumi na tano kwa kila titi. Watoto wakubwa hula kidogo mara nyingi. 

Akina mama wanaweza kukamua maziwa ili yaweze kutumika baadaye wakati ambapo unyonyeshaji hauwezekani.

Vifo vya takriban watoto 820,000 walio chini ya umri wa miaka mitano vinaweza kuzuilika duniani kila mwaka kutokana na kuongezeka kwa unyonyeshaji.  Kunyonyesha kunapunguza hatari ya maambukizi ya mfumo wa upumuaji na kuhara kwa mtoto, katika nchi zinazoendelea na zilizoendelea. 

Manufaa kwa mama ni pamoja na kupoteza damu kidogo baada ya kujifungua, usinyaaji bora wa uterasi, na kupungua kwa mfadhaiko baada ya kujifungua.  

Mashirika ya afya, yakiwa ni pamoja na Shirika la Afya Duniani (WHO), yanapendekeza kunyonyesha pekee kwa miezi sita.  Hii ina maana kwamba hakuna vyakula au vinywaji vingine, isipokuwa ikiwezekana vitamini D, ambavyo vitolewe kwa kawaida.  Baada ya kuanzishiwa vyakula katika umri wa miezi sita, mapendekezo mengine ni pamoja na kuendelea kunyonyesha hadi umri wa mwaka mmoja hadi miwili au zaidi.  

Hali za tiba ambazo haziruhusu kunyonyesha ni chache.   Kuvuta tumbaku na kutumia kiasi kidogo cha pombe na/au kahawa si sababu za kuepuka kunyonyesha.   

## Marejeo 
Jamii:Afya
Duccio di Buoninsegna

**Duccio di Buoninsegna** (kifupi: **Duccio** tu; 1255 hivi - 1318 hivi) alikuwa mchoraji wa Italia aliyeathiri sana waliomfuata katika sanaa hiyo.

## Baadhi ya michoro yake

File:Duccio di Buoninsegna - Annunciation - WGA06752.jpg|Kupashwa habari
File:Duccio di Buoninsegna - Flight into Egypt - WGA06766.jpg|Kukimbilia Misri
File:Duccio di Buoninsegna - Disputation with the Doctors - WGA06768.jpg|Mtoto Yesu hekaluni
File:Duccio di Buoninsegna - Christ and the Samaritan Woman - Google Art Project.jpg|Kristo na Mwanamke Msamaria
File:Duccio di Buoninsegna - Transfiguration - WGA06780.jpg|Kugeuka sura
File:Duccio di Buoninsegna - The Raising of Lazarus - Google Art Project.jpg|Kumfufua Lazaro
File:Duccio di Buoninsegna - Christ Before Caiaphas - WGA06797.jpg|Kristo mbele ya Kayafa 
File:Duccio - Triptych- Crucifixion and other Scenes - Google Art Project.jpg|Yesu msalabani
File:Madonna em Majestade dita Rucellai - Duccio.jpg|Bikira Maria katika utukufu

## Tanbihi
Jamii:wachoraji wa Italia
Nabii Shemaya

[thumb|[Picha takatifu ya Kiorthodoksi ya Ugiriki ya Nabii Shemaya.]]
 ya Shemaia katika Chuo Kikuu cha Liverpool.]]
**Nabii Shemaya** (kwa Kiebrania שְׁמַעְיָה, *Šəmaʿyā*, maana yake: "YHWH amesikia"; alikuwa nabii nchini Israeli katika karne ya 10 KK.

Chanzo kikuu cha historia yake ni Kitabu cha Kwanza cha Wafalme (12:22-24) pamoja na Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati (11:2-4; 12:5-7). 

Kadiri ya vitabu hivyo, alimzuia mfalme Rehoboamu asipigane vita na Yeroboamu I ili kujirudishia mamlaka juu ya makabila ya kaskazini yaliyoasi. 

Pia alimtabiria Rehoboamu adhabu ya Mungu kumpitia farao Shishak wa Misri kwa makosa yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 8 Januari. 

## Mengineyo
Katika Biblia ya Kiebrania kuna watu wengine kumi na saba wenye jina hilohilo, tena inataja Kitabu cha nabii Shemaya kama chanzo cha habari kadhaa, lakini kitabu hicho kimepotea hata leo.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
S
S
S
Ayra Starr

[thumb|337x337px|Ayra Starr akiimba kwenye tamasha la Shoke Shoke mnamo [2023.]]

**Oyinkansola Sarah Aderibigbe** (akijulikana kama **Ayra Starr**; alizaliwa Cotonou, Benin, 14 Juni 2002) ni mwimbaji wa Nigeria. 

Ayra Starr alianza kazi ya mitindo akiwa na umri wa miaka 16 akiwa chini ya uongozi wa Quove Model kabla ya kuamua kuendeleza taaluma yake ya muziki ipasavyo. Baada ya kuangazia nyimbo kadhaa za wasanii maarufu kwenye mtandao  wa kijamii Instagram, alichapisha wimbo wake wa kwanza wa asili kwenye ukurasa wake mnamo Desemba 2019. Hii ilimleta kwa mtendaji mkuu wa rekodi Don Jazzy, na kumfanya saini kwa Mavin Records.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamuziki wa Nigeria
Kunguni-maji mkubwa

**Kunguni-maji wakubwa**, **wauma kidole** au **mende-maji** ni wadudu wadogo hadi wakubwa sana wa maji wa familia Belostomatidae katika oda ya chini Nepomorpha ya oda Hemiptera ambao madume wa spishi nyingi (isipokuwa zile za Lethocerinae) hubeba mayai mgongoni. Spishi za *Lethocerus* zinaweza kufikia zaidi ya sm 10 na ni miongoni mwa wadudu wakubwa kabisa duniani. Wadudu hawa wanatokea maeneo yote yenye maji ya tropiki na nusutropiki, spishi nyingi sana huko Amerika ya Kusini na 26 tu hapa Afrika.

## Maelezo
Kunguni-maji wakubwa wana urefu wa sm 1-12. Mwili wao ni bapa na una umbo la duaradufu. Miguu yao ya mbele ni imara sana na ina ukucha mmoja tu na hutumiwa kukamata mbuawa. Walakini, spishi za *Limnogeton* zina miguu ya mbele ya kawaida, kwa sababu zinakula konokono tu. Miguu ya kati na ya nyuma hutumiwa kwa kuogelea, ingawa haijatoholewa sana kwa hiyo. Sehemu za kinywa ni imara na kama sindano. Spishi nyingi zina mabawa yaliyokuzwa vizuri na huruka vizuri, lakini nyingine haiwezi kuruka kwa sababu mabawa yao yamepunguka. Kama nge-maji wana mrija wa kupumua mwishoni mwa fumbatio yao, lakini ni fupi zaidi. Kwa kawaida hauonekani, kwa sababu umerudishwa ndani wakati hawapumui.

## Biolojia
Wadudu hao huwa wanakaa kwenye sakafu ya maji au kati ya uoto wa maji. Wengi sana hutokea katika maji yasiyotiririka, lakini wengine hutokea kwenye vijito na mito yenye mimea. Wanaogelea kwa shida na ili kukimbia tu au kwenda kwa uso wa maji ili kupumua kwa mrija wao wa kupumulia. Mbuawa anapokaribia wanamshika kwa miguu yao imara ya mbele. Kisha wanamtoboa kwa kinywa chao na kuingiza mate ambayo hufanya tishu kuwa kiowevu. Baada ya hayo wanafyonza yaliyomo. Mbuawa ni pamoja na wadudu wakubwa, samaki wadogo, ndubwi, vyura wadogo, salamanda na nyoka wachanga wa maji. Spishi kubwa zaidi zinaweza hata kukamata ndege wadogo.

Kunguni wakubwa wa maji wanajulikana sana kunyakua vidole vya miguu vya watu. Ikiwa mguu haujaondolewa haraka vya kutosha, kinywa kinaweza kutoboa kidole, ambacho ni chungu sana. Kwa watu wengine inaweza kusababisha uvimbe, homa na ugumu wa kupumua.

Miongoni mwa wadudu hao, madume hutunza mayai, wakati mwingine wale wa majike kadhaa. Majike wa Lethocerinae hutaga mayai yao kati ya mimea, lakini wale wa jamii nyingine hubandika mayai yao kwenye migongo ya madume, ambao huyabeba mpaka yanapoanguliwa.

Spishi zinazoweza kuruka mara nyingi huonekana usiku karibu na taa za umeme. Kwa watu wengi, ni fursa pekee ya kuona wadudu hao.

## Kama chakula
Katika Asia ya Kusini na ya Kusini-Mashariki kunguni-maji wakubwa huliwa sana, hasa *Lethocerus indicus*. Watu huwavutia usiku kwa taa katika mitego. Hukaangwa kabla ya kuliwa.

## Spishi za Afrika
## Picha

Hydrocyrius columbiae MC Algérie.jpg|*Hydrocyrius colombiae*
Limnogeton fieberi Gorongosa, SO, MZ.jpg|*Limnogeton fieberi*

## Marejeo
Jamii:Wadudu mabawa-nusu
Tasak

[thumb|Mt. Tasak katika [dirisha la kioo cha rangi.]]
[thumb|Mt. Tasak akimfanyia [ibada Mt. Patrick kufani.]]
**Tasak** (kwa Kilatini: **Assicus**; Ireland, karne ya 6 - Racoon, Ireland, 590 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa Elphin, anaposemekana aliwekwa na Patrick aliyemuongoa kumuamini Yesu .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu, heshima iliyothibitishwa na Papa Leo XIII tarehe 19 Juni 1902.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* "St. Assicus - Drumholm", Parish of Drumholm
* Kelly, J.J., "St. Assicus", *The Irish Ecclesiastical Record*, 1902

Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Yohane wa Montemarano

'''''' (Montemarano, Avellino, karne ya 11 - Montemarano, 14 Aprili 1095) alikuwa askofu wa kwanza wa Montemarano, Italia Kusini, kuanzia mwaka 1084. Anasifiwa kwa ukarimu wake kwa maskini na kwa juhudi za kurekebisha maadili ya wakleri wa jimbo lake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Pius X mwaka 1906.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 11
Jamii:Waliofariki 1095
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Watakatifu wa Italia
Sayada, Tunisia

**Sayada** ni mji wa wilaya ya Monastir huko Tunisia. 

Mwaka 2014 ulikuwa na idadi ya wakazi takribani 12,962 .

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Tunisia

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Monastir
Jamii:Miji ya Tunisia
Benedikto wa Avignon

yake katika kanisa kuu la Avignon.]]
**Benedikto wa Avignon** (pia: *Bénézet, Benedict, Benezet, Benet, Benoît*; Hermillon, Savoy, 1163 hivi - 1184) alikuwa mvulana aliyefanya kazi ya kuchunga katika maeneo ya Ufaransa Kusini Mashariki wa leo.

Kwa msaada wa Mungu aliwezesha ujenzi wa daraja muhimu juu ya mto Rhone huko Avignon. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 129-130

## Marejeo ya lugha nyingine
* Pierre Péano, in G. Pelliccia e G, Rocca (curr.), *Dizionario degli Istituti di Perfezione* (DIP), vol. IV (1977), coll. 1359-1360.

## Viungo vya nje 
* Saints of April 14: Bénézet 
* Bénézet
* L'histoire du Pont St Bénezet 

## Tanbihi
Kanuni ya Peter

**Kanuni ya Peter** (kwa Kiing. *Peter Principle*) ni dhana iliyoanzishwa na Laurence J. Peter, ambayo inasema kwamba katika mfumo wa kiutawala, mfanyakazi hupandishwa ngazi za juu zaidi kutokana na mafanikio kwenye ngazi zilizotangulia, hadi kufikia ngazi inayomshinda ambako anaonekana hawezi kutekeleza wajibu wake tena.

Dhana hiyo ilielezwa na Laurence Peter na Raymond Hull katika kitabu cha mwaka 1969 *The Peter Principle*.  Peter na Hull walikusudia kitabu hicho kiwe kejeli,  lakini kikawa maarufu kwani kilionekana kutoa hoja nzito kuhusu mapungufu ya mfumo wa kuwapandisha watumishi ngazi. 

Kanuni ya Peter tangu wakati huo imekuwa mada ya ufafanuzi na utafiti mwingi.

Kanuni ya Peter inasema kwamba mtu ambaye ana uwezo katika kazi yake atapandishwa cheo hadi kufika nafasi ambayo inahitaji uwezo tofauti na ile alipotangulia kama mtumishi. 

Mtu aliyepandishwa cheo anakosa ujuzi unaohitajika kwa jukumu jipya, atakuwa hana uwezo katika ngazi mpya, na hatapandishwa cheo tena.  Ikiwa mtu huyo ana uwezo katika jukumu jipya, atapandishwa tena na ataendelea kupandishwa hadi kufikia kiwango ambacho hana uwezo. Kwa kuwa hana uwezo, mtu huyo hatahitimu kupandishwa cheo tena, na kwa hubaki kukwama katika nafasi hiyo. 

## Marejeo
Jamii:elimu jamii
Bernardo wa Tiron

[thumb|[Sanamu yake.]]
**Bernardo wa Tiron** (pia: wa Ponthieu; Abbeville, 1046 - Thiron-Gardais, 14 Aprili 1117) alikuwa mmonaki Mbenedikto nchini Ufaransa, ambaye alipendelea kuishi kama mkaapweke katika misitu na visiwa, lakini alipata pia kuwa abati na kuongoza kwenye ukamilifu wa Kiinjili wanafunzi wengi waliomtafuta; kwa ajili hiyo alianzisha monasteri na urekebisho wa shirika ili kufuata zaidi kanuni ya Mt. Benedikto .

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Aprili. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  Alphonse-Victor Angot, Ferdinand Gaugain, *Bernard de Tiron*, dans *Dictionnaire historique, topographique et biographique de la Mayenne*, Goupil, 1900-1910
*  Geoffrey Grossus *The Life of Blessed Bernard of Tiron* The Catholic University of America Press (2009)

## Viungo vya nje
*Map of France showing places Bernard visited 

Jamii:Wamonaki

Jamii:mapadri
Jamii:wakaapweke
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Orodha ya miji ya Libya

ya Libya.]]
**Orodha ya miji ya Libya** inataja ile yenye wakazi zaidi ya 10,000 tu tarehe 1 Januari 2010.

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
* Geografia 
* GeoHive 

!
Libya
Tobruk

'''''' ni mji wa Libya wenye wakazi 133,301 mwaka 2010.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Libya

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Libya
Ortari

yake.]]
**Ortari** (kwa Kifaransa: Ortaire ; Le Dezert, Manche, 482 - karibu na Bayeux, Normandy, Ufaransa, 15 Aprili, 580 hivi) alikuwa mmonaki, halafu abati wa monasteri ya Landelles maarufu kwa sala na ugumu wa maisha, lakini pia kwa huduma kwa wagonjwa na huruma kwa fukara. 

Aliinjilisha maeneo ya Cotentin na Aron (Mayenne)

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Jean Fournée et Pierre Courcelle, *Saint Ortaire, sa vie, son culte, son iconographie*, Société parisienne d'histoire et d'archéologie normandes, 1989, 52 p. 
* F.L.B.,*Saint Ortaire, abbé de Landelles et apôtre de la Basse-Normandie*, Paris, 1880.

Jamii:waliozaliwa 482

Jamii:wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Ufaransa
Magnus wa Orkney

yake.]]
**Magnus wa Orkney** (kwa Kinorwe: *Magnus Erlendsson*; 1080 – 16 Aprili 1115) alikuwa mtemi wa visiwa vya Orkney, Uskoti, kuanzia mwaka 1106 hadi kifodini chake. 

Baada ya kuongokea Ukristo, alitetea wananchi dhidi ya maonevu ya Wanorwe wenzake na kwa ajili hiyo alikataliwa na mfalme wa Norwei.

Hatimaye aliuawa vibaya akiwa njiani kwenda kwa amani kujadili na ndugu yake kuhusu umiliki wa visiwa hivyo .

Mwaka 1136 alitangazwa na askofu mkuu Wiliamu wa Orkney kuwa mtakatifu. 

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*Orkneyinga Saga, Íslensk fornrit nr. 34, Hið íslenska fornritafélag, Reykjavik, 1965.
*
*
*
*

## Viungo vya nje
*Orkneyjar - St Magnus of Orkney

Jamii:Wafiadini Wakristo
Kontardo wa Este

**Kontardo wa Este** (Ferrara, Italia, 1216 - Broni, Pavia, Italia, 16 Aprili 1249) alikuwa mwana wa mtemi wa Ferrara. Dada yake, Beatrice, alikuwa malkia wa Hungaria. Hata hivyo Kontardo alijinyima cheo na mali akaishi miaka mingi kwa ufukara mkubwa bila makao maalumu akatembelea patakatifu pa Yerusalemu, Palestina. 

Baadaye, akielekea patakatifu pa Santiago de Compostela, Hispania, aliugua njiani na kufariki amelala juu ya nyasi nyumbani mwa mkulima akatambuliwa baadaye tu, kutokana na miujiza kadhaa iliyotokea .

Tangu kale anaheshimiwa kama watakatifu. Papa Paulo V alithibitisha heshima hiyo tarehe 27 Septemba 1628.

Sikukuu yake ni tarehe 16 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Gianna Vancini, Contardo d'Este: pellegrino da Ferrara a Broni, Ferrara, Este Edition, 2015, ISBN 9788867041626, OCLC 971545562.
*Gianna Vancini, Contardo, il santo estense, Ferrara, Este Edition, 2003, OCLC 955375370.
*Gianna Vancini, Inedita et rara: Contardo d'Este, santo pellegrino, patrono di Broni, Ferrara, Centro stampa Comune di Ferrara, 2001, OCLC 955374333.
*Gianna Vancini e Giuseppe Sarina, Vita, miracoli, morte e gloria di S. Contardo protettore di Broni: spettacolo diviso in 5 atti, Azzano San Paolo, Junior, 2007, OCLC 955972521.
*Luigi Ughi, Dizionario storico degli uomini illustri ferraresi, Ferrara, 1804.
*Pompeo Litta, Famiglie celebri d'Italia. D'Este, Torino, 1835, ISBN non esistente.
*Cristina Siccardi, San Contardo d'Este Palmiere protettore dell'Oltrepo, Torino 2019

Jamii:Watakatifu wa Italia
Donani

**Donani** (labda Ireland, karne ya 6 - Eigg, Uskoti, 17 Aprili 617) alikuwa abati mmisionari kwenye visiwa vya Uskoti aliyeuawa na maharamia pamoja na wamonaki wenzake 52 katika kuadhimisha sherehe ya Pasaka.

Tangu kale yeye na wenzake wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama watakatifu.

Sikukuu yao ni tarehe ya kifodini chao.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Cogan, Anthony. *The Diocese Of Meath*. (Vol.1). Dublin:, 1862.
*Farmer, David Hugh. *The Oxford Dictionary of Saints*. Oxford: Oxford University Press, 1992. 
*Smyth, Alfred P. *Warlords and Holy Men, Scotland AD 80-1000*. : Edward Arnold, 1984. 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Wamisionari
Jamii:wafiadini Wakristo

Jamii:Watakatifu wa Uskoti
Kisranan

**Kisranan** (**Sranan Tongo**, yaani **Suriname Tongue** kwa Kiingereza) ni krioli ya Kiingereza inayotumika nchini Surinam na watu 520,000 hivi (2018).

## Viungo vya nje
* Kamusi
** SIL International “Sranan wortubuku, Sranan-Nederlands interaktief woordenboek” (Sranan-Dutch interactive dictionary)
** Sranan Tongo Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh list appendix)
** Webster's Sranan-English Online Dictionary
** SIL International “Sranan Tongo – English Dictionary”  (PDF format)
* Sarufi
** Conjugate Sranantongo verbs (Verbix)
* Mengineyo
** "Sranan Tongo Interactive Library": Sranan texts with a bilingual interactive dictionary
** How Transparent is Creole Morphology? A Study of Early Sranan Word Formation (30 p., Braun & Plag, 2002) (PDF format)
** Syntactic Developments in Sranan (408 p., Arends, 1989) (PDF format)
* Kujifunza
** Words of Life: Sranang Tongo talk (audio) (YouTube)
** “Mama Sranan” - *Mother Suriname*, a song in Sranantongo (with subtitled translation) by Steven Akkrum & Da Originals (YouTube)
* The New Testament in Sranan for iTunes

Jamii:Lugha za Surinam
Jamii:Krioli
Jamii:Lugha za Kihindi-Kiulaya