open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mataifa ya Kiturki

right|thumb| Nchi huru ambako mataifa ya Kiturki huwa na wakazi wengi
**Mataifa ya Kiturki** ni kundi la mataifa na makabila yanayotumia mojawapo ya lugha za Kiturki. Katika makala hii tunawaita "Waturki". Taifa kubwa katika kundi hilo ni Waturuki, raia wa nchi ya Uturuki.

Nchi nyingine ambako watu wengi ni kutoka mataifa ya Kiturki ni pamoja na Kazakhstan, Uzbekistan, Azerbaijan na Turkmenistan. 

Lakini wako pia katika Siberia (Urusi), katika milima ya Kaukazi, Iraki, Iran, Afghanistan, Kirgizia na China ya magharibi.

Wengi wao wanaweza kuwasiliana hata kama wanatoka nchi tofauti, kwa sababu lugha zao ni za karibu na kuna maneno mengi ya pamoja.

## Picha 

Picha:SB - Altai man in national suit on horse.jpg|Mwanamume wa Altai aliyevaa suti ya kitaifa akiwa amepanda farasi.
Picha:Azerigirls.JPG|Wasichana wa Azerbaijan katika mavazi ya jadi.
Picha:Young bashqorts.jpg|Wavulana wa Bashkortostan katika mavazi ya kitaifa.
Picha:Russian Winter Festival London 2007 115.jpg|Mcheza dansi wa Chuvashia akivaa mavazi ya kitamaduni.
Picha:Gagauz-children.jpg|Vijana na wazee wa Gagauzia .
Picha:Karachay patriarchs in the 19th century.jpg|Wazee wa Karachay katika karne ya 19.
Picha:Хакасы.JPG|Watu wa Khakasia na vyombo vya jadi.
Picha:SB - Inside a Kazakh yurt.jpg|Familia ya Kazakhstan ndani ya Yurti .
Picha:At the On-Archa village in Naryn district. Kyrgyzstan. 04.10.2012.jpg|Wazee wa Kirgizia 
Picha:Ногайцы 01.jpg|Mtu wa Dagestan katika vazi la taifa.
Picha:Dursunbey yerelkıyafeti.JPG|Wasichana wa Yoruk katika nguo zao za kitamaduni.
Picha:Turkman girl in national dress.jpg|Mabinti wa Turkmen katika mavazi ya kitaifa.
Picha:Мөгелер биле Даңгыналар2. 2016.jpg|Wanaume na wanawake huko Kyzyl, Tuva .
Picha:Uyghur_girl_in_Turpan,_Xinjiang,_China_-_20050712.jpg|Msichana wa Uyghur huko Xinjiang, China .
Picha:Uzbek Kids.JPG|Watoto wa Uzbekistan huko Samarkand .

## Marejeo 
Jamii:Lugha za Kiturki
Magofu ya Tongoni

[right|thumb|Magofu ya Tongoni [Wilaya ya Tanga|Wilayani Tanga.]]
**Magofu ya Tongoni** ni magofu ya Waswahili  yaliyorekodiwa karne ya 15. Magofu hayo ya msikiti na makaburi arobaini yako katika kata ya Tongoni, Wilaya ya Tanga, iliyomo ndani ya Mkoa wa Tanga, nchini Tanzania. 

Kinyume na uwepo wake ambao hauonekani leo, Tongoni ulikuwa mji na kitovu cha biashara cha Waswahili kilichostawi na kuheshimiwa sana katika karne ya 15. Mengi ya magofu ya Tongoni bado hayajafichuliwa. 

## Historia 
Mji mkongwe wa Tongoni ulianzishwa na Waswahili karibu na karne ya 11 kama sehemu ya majimbo ya miji mbalimbali ya Uswahilini iliyo kando ya pwani ya Afrika Mashariki.  

Vasco da Gama, baharia wa Ureno, alitembelea mji wa Tongoni kwa mara ya kwanza mnamo mwezi wa Aprili 1498. Alipata fursa ya kula machungwa ya kienyeji kwenye mji huo, ambayo alisema ni bora kuliko yale yanayopatikana kwao Ureno. Alifanya ziara ya pili mwaka uliofuata, 1499 na alikaa siku kumi na tano mjini Tongoni. 

## Usimamizi 
Magofu ya mji wa kale wa Tongoni yako chini ya Idara ya Mambo ya Kale ya Tanzania kwenye Wizara ya Maliasili na Utalii. Magofu yako wazi kwa umma, lakini hakujawa na uchimbaji wa awamu ya tatu. Kati ya miongo kadhaa iliyopita, uchunguzi kiasi wa majaribio ulifanyika na mpango wa eneo ulichorwa, lakini bado uchimbaji haujaanza. 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Usanifu wa Kiswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa nchini Tanzania

## Marejeo 
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Jamii:Wilaya ya Tanga
Wakhazari

thumb|350x350px|Milki ya Wakhazari mnamo 650 - 850
**Wakhazari** *(kwa Kiing. Khazars)* walikuwa kabila la wafugaji wa Kituruki lililofika katika maeneo ya Urusi ya kusini, upande wa kaskazini mwa Milima ya Kaukazi kati ya Bahari Nyeusi na Ziwa la Kaspi mnamo karne ya 6 BK. 

Hapa walianza kutawala milki kubwa iliyounganisha makabila na mataifa mbalimbali. Ilhali walidhibiti sehemu ya barabara ya hariri walishiriki katika biashara ya kimataifa kati ya Ulaya, Urusi, Mashariki ya Kati na China wakatajirika. Kwa takriban karne tatu (650–965 hivi) Wakhazari walitawala milki yao wakipakana na Bizanti kwenye kusini-magharibi, Urusi kwenye magharibi na kaskazini, Ukhalifa wa Waarabu kwenye kusini na makabila ya porini kwenye mashariki.

Mnamo mwaka 1000 milki yao iliporomoka kutokana na mashambulio kutoka Milki ya Urusi. Hakuna uhakika kuhusu mwisho wao lakini inawezekana maeneo madogo yaliendelea kuwa chini ya utawala wa Kikhazari hadi karne ya 12.

Milki ya Khazaria ilishirikiana mwanzoni na Bizanti dhidi ya Milki ya Wasasani ya Iran na baadaye dhidi ya Waarabu na wahamiaji wa pori. 

Mnamo mwaka 800 wafalme wa Khazaria waligeukia Uyahudi; wataalamu kadhaa wanaamini kwamba waliona wanadharauliwa na Wakristo na pia Waislamu wakiendelea kufuata dini zao za jadi, na kuwa Uyahudi unatambuliwa na pande zote mbili kwa namna fulani na hivyo waliweza kutunza uhuru wao bila kujiunga kabisa na upande mmoja. Inajulikana kwamba wafalme na wakubwa walikuwa Wayahudi lakini hakuna uhakika kiasi gani cha wakazi wa milki walijiunga pia na Uyahudi.

Haijulikani Wakhazari walienda wapi au waliingia katika makabila gani baada ya mwisho wa milki yao. Maana hawako tena na kuna nadharia mbalimbali kwamba waliendelea kwa majina tofauti katika kundi hilo au lingine lakini hakuna uhakika.

## Tanbihi 
## Kujisomea 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje 
* The Kievan Letter scan in the Cambridge University Library collection.
* Khazaria.com
* Resources – Medieval Jewish History – The Khazars The Jewish History Resource Center, Project of the Dinur Center for Research in Jewish History, The Hebrew University of Jerusalem
* 
* The Kitab al-Khazari of Judah Hallevi, full English translation at sacred-texts.com
* Ancient lost capital of the Khazar kingdom found

Jamii:Historia ya Urusi
Mnarani, Tanga

**Magofu ya Mnarani** ni magofu ya Waswahili yaliyoko Mkoa wa Tanga, Tanzania. 

Sehemu hiyo ni ya Zama za Kati lakini haijachimbuliwa. 

## Angalia pia 
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania
* Usanifu majengo wa Waswahili

## Marejeo 
Jamii:Mkoa wa Tanga
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Christophe Madihano

**Christophe Madihano** (alizaliwa Goma, 10 Oktoba 1995) ni mpiga picha, mwandishi na msanii wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ndiye mwanzilishi wa Madi TV, chaneli ya televisheni ya binafsi huko Goma.

## Wasifu 
### Elimu 
Christophe Madihano alikuwa na shauku ya kupiga picha tangu akiwa na umri wa miaka 16, alisomea upigaji picha katika chuo kikuu nchini Kenya na kisha mwaka 2017 akasomea Uhuishaji wa 3D nchini Afrika Kusini.

### Kazi 
Madihano anajulikana kwa umma kwa ujumla na mradi wake "*mashujaa waliosahaulika*", jumba la sanaa linaloonyesha Vikosi vya Wanajeshi vya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ( *FARDC* ) vikitenda kwenye mvua na katika mazingira ya vumbi , vikiungwa mkono na serikali ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Madihano inavutia umakini wa kimataifa na mradi wake "*Ufalme wa Kongo*»Shukrani kwa kuhusika kwa msanii wa Kongo Mohombi ambaye alionekana kama mmoja wa watu muhimu wa Ufalme wa Kongo na anamuunga mkono kama msanii Gims.

## Kazi 
* *2021 : Havila*
* *2020 : Mashujaa waliosahaulika*
* *2017 : Ufalme wa Kongo*

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1995
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waandishi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Christophe Madihano
Noel Barrionuevo

alt=Noel Barrionuevo|thumb|Noel Barrionuevo (2009)
**María Noel Barrionuevo** (amezaliwa 16 Mei 1984) ni mchezaji wa mpira wa magongo wa Argentina. 

Alishinda medali ya shaba katika Michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 2008 huko Beijing na medali ya fedha katika Olimpiki ya majira ya joto ya 2012 huko London, na medali ya fedha katika Olimpiki ya majira ya joto ya 2020, na timu ya kitaifa ya argentina ya hockey.

## Marejeo
Jamii:USLWO
Jamii:Wanamichezo wa Argentina
Tom Barras

alt=Barras kwenye Ziara ya 2016 ya Uingereza|thumb|Barras kwenye Ziara ya 2016 ya Uingereza
**Thomas Barras** (amezaliwa 7 Januari 1994) ni mpiga makasia wa Uingereza. Alishinda medali ya shaba katika mechi moja katika Mashindano ya Dunia ya 2017 na medali ya fedha katika scull ya quadruple katika Michezo ya Olimpiki ya Tokyo 2020. Yeye pia ni mtaalamu wa physiotherapist aliyehitimu, baada ya kuhitimu shahada katika Physiotherapy kutoka Chuo Kikuu cha Cardiff.

## Marejeo
Jamii:USLWO
Jamii:Wanamichezo wa Uingereza
Jamii:USLW DOM
Elinor Barker

alt=Picha ya Elinor Jane Barker|thumb|Picha ya Elinor Jane Barker
**Elinor Jane Barker** MBE (amezaliwa 7 Septemba 1994) ni mwendesha baiskeli barabarani wa Welsh, ambaye mara ya mwisho alipanda kitaalamu barabarani kwa Timu ya Wanawake ya UCI kuwakilisha Welsh Cycling na Uingereza katika mashindano ya kimataifa, Barker ni Olimpiki, dunia ya mara mbili na bingwa mara sita wa Ulaya katika harakati za timu, pamoja na bingwa mara mbili wa dunia katika mbio za pointi na mbio za mwanzo. 

Barker aliteuliwa kuwa Mwanachama wa Amri ya Himaya ya Uingereza (MBE) katika Mwaka Mpya wa 2017 Kwa huduma za baiskeli.

## Marejeo
Jamii:USLWO
Jamii:Wanamichezo wa Welisi
Jamii:USLW DOM
Nindi

**Nindi** ni kijiji ambacho kinapatikata kata ya Lupingu, tarafa ya Mwambao, Wilaya ya Ludewa, mkoa wa Njombe, Tanzania. Ni kama km 20 toka yalipo makao makuu ya wilaya. 

Kina jumla ya vitongoji vinne ambavyo ni Nindi Juu, Nindi Kati, Ipombo/Chapwela, na Nindi Chini/Njelela/Mdoleke. 

Kijiji cha Nindi kina wakazi zaidi ya elfu mbili kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012, ambapo asilimia kubwa ni kutoka kabila la Wakisi, na makabila mengine ni wahamiaji na watumishi wa taasisi mbalimbali.

## Jiografia
Kijiji cha Nindi kimepakana na Ludewa/Mlima Ngiru kwa upande wa mashariki, upande wa magharibi imepakana na ziwa Nyasa/nchi ya Malawi, upande wa kaskazini kinapakana na kijiji cha Ntumbati na Lupingu, na upande wa kusini ni kata zaa Iwela na Mkomang'ombe kupitia Mto Ukenju.

## Shughuli za kijamii
Kwa kiasi kikubwa kijiji cha Nindi wananchi wake wanajishughulisha na kilimo na uvuvi na kiasi kidogo ni wafugaji. Wanakijiji wanategemea sana ziwa Nyasa ili kujipatia kipato chao, wakivua samaki wa aina mbalimbali ambao wanauzwa katika soko la wilaya ya Ludewa na kiasi kidogo hupelekwa kwenye masoko ya mbali kama Songea na Dar es Salaam. Mazao yanayolimwa ni mihogo ambayo ni chakula kikuu, mahindi, maharage, viazi vitamu, mbocho/choroko, magimbi, ulezi, mtama, mayautoli.

Jamii:Wilaya ya Ludewa
Ufisadi

cha mwaka 1902 kikionyesha afisa wa polisi ambaye macho yake yamefunikwa na kitambaa kilichoandikwa "rushwa".]]
**Ufisadi** ni upotoshaji au utumiaji mbaya wa mchakato au mwingiliano na mtu mmoja au zaidi kwa madhumuni ya kupata faida fulani kama vile upendeleo maalum au malipo badala ya kuridhika kwake. 

Kwa ujumla hupelekea kujitajirisha binafsi kwa wafisadi au kutajirisha shirika potovu (kundi la ugaidi, kampuni, klabu, n.k.). Hili ni zoea ambalo linaweza kuchukuliwa kuwa haramu kulingana na uwanja unaohusika (biashara, siasa, n.k.) lakini tabia yake haswa ni kutenda kwa njia ambayo haiwezekani kugundua au kushutumu.

Inaweza kumhusu mtu yeyote anayefurahia mamlaka ya kufanya maamuzi, awe mwanasiasa, afisa, mtendaji mkuu wa kampuni binafsi, daktari, msuluhishi au mwanariadha, mwanachama cha wafanyakazi au shirika analoshiriki.

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* Butscher, Anke. "Corruption" (2012). University Bielefeld – Center for InterAmerican Studies.
* Cohen, Nissim (2012). Informal payments for healthcare – The phenomenon and its context. *Journal of Health Economics, Policy and Law*, 7 (3): 285–308.
* Garifullin Ramil Ramzievich Bribe-taking mania as one of the causes of bribery. The concept of psychological and psychotherapeutic approaches to the problem of bribery and bribe-taking mania. J. Aktualnye Problemy Ekonomiki i Prava" ("Current Problems in Economics and Law"), no. 4(24), 2012, pp. 9–15
* Heidenheimer, Arnold J. and Michael Johnston, eds. *Political corruption: Concepts and contexts* (2011).
* Heywood, Paul M.  ed. *Routledge Handbook of Political Corruption* (2014)
*Johnston, Michael *Syndromes of Corruption* (2006).
* Li, Ling. "Politics of Anticorruption in China: Paradigm Change of the Party’s Disciplinary Regime 2012–2017," *Journal of Contemporary China*, 28:115, 47–63, DOI: 10.1080/10670564.2018.1497911
* McCormick, Richard L. "The discovery that business corrupts politics: A reappraisal of the origins of Progressivism" *American Historical Review* 86 (1981): 247–74.
* Mantzaris, E., Tsekeris, C. and Tsekeris, T. (2014). Interrogating Corruption: Lessons from South Africa. *International Journal of Social Inquiry*, 7 (1): 1–17.
*Rajan, Sudhir Chella *A Social Theory of Corruption* (2020).
* Sharma, Vivek Swaroop. "Give Corruption a Chance" in The National Interest 128, November/December 2013: 38–45. Full text available at: https://www.researchgate.net/publication/279587155_Give_Corruption_a_Chance.
* Wallis, John Joseph. "The concept of systematic corruption in American history." in ''Corruption and Reform: Lessons from America's economic history'' (U of Chicago Press, 2006). 23–62.  online

Jamii:Sheria
Jamii:Maadili
Spider-Man: No Way Home

**Spider-Man: No Way Home** ni filamu iliyotolewa mwaka 2021 na kampuni ya kutengeneza filamu ya nchini Marekani iitwayo Marvel studios.

Ni mwendelezo wa *Spider-man: Homecoming* (2017) na *Spider-Man: Far From Home* (2019), ikiwa filamu ya 27 katika Marvel Cinematic Universe (MCU). 

Filamu iliongozwa na Jon Watts na kuandikwa na Chris McKenna na Erik Sommers. Ni nyota Tom Holland kama Peter Parker / Spider-Man pamoja na Zendaya, Benedict Cumberbatch, Jacob Batalon, Jon Favreau, Jamie Foxx, Willem Dafoe, Alfred Molina, Benedict Wong, Tony Revolori, Marisa Tomei, Andrew Garfield, na Tobey Maguire. Katika filamu hiyo, Parker anamwomba Dk. Stephen Strange (Cumberbatch) kutumia uchawi kufanya utambulisho wake kama Spider-Man kuwa siri tena kufuatia kufichuliwa kwake hadharani mwishoni mwa *Far Kutoka Nyumbani*. Tahadhari inapotokea, multiverse hufunguka na kuwaruhusu wageni kutoka hali halisi mbadala kuingia katika ulimwengu wa Parker.

Jamii:Filamu za 2021
Jamii:Filamu za Marekani
Jamii:Filamu za Columbia Pictures
Kelsey-Lee Barber

alt=Kelsey-Lee Barber huko Busto Arsizio mnamo 2017|thumb|Kelsey-Lee Barber huko Busto Arsizio mnamo 2017
**Kelsey-Lee Barber** (née Roberts; alizaliwa 20 Septemba 1991) ni mwanariadha wa uwanjani wa Australia ambaye anashindana katika kutupa javelin.  

Alishinda dhahabu katika Mashindano ya Dunia ya 2019, na ka ubora binafsi wa m 67.70; safu yake ya 13 katika orodha ya jumla. 

## Marejeo
Jamii:USLWO
Jamii:Wanariadha wa Australia
Jamii:USLW DOM
Selemon Barega

alt=Selemon kwenye Mashindano ya Dunia ya U20 ya 2016 huko Bydgoszcz|thumb|Selemon kwenye Mashindano ya Dunia ya U20 ya 2016 huko Bydgoszcz
**Selemon Barega Shirtaga** (alizaliwa 20 Januari 2000) ni mkimbiaji wa umbali mrefu wa Ethiopia ambaye anashindana hasa katika mita 5,000 na mita 10,000. 

Alishinda medali ya dhahabu katika mbio za mita 10,000 katika michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya Tokyo 2020. Aliiwakilisha nchi yake katika mashindano ya dunia ya mwaka 2017 akimaliza wa tano katika fainali. Pia alishinda medali za dhahabu katika Mashindano ya Dunia ya U20 ya 2016 na Mashindano ya Dunia ya U18 ya 2017. Alishinda medali ya fedha katika mbio za mita 5000 katika mashindano ya riadha ya dunia ya mwaka 2019 mjini Doha, Qatar.

## Marejeo
Jamii:USLWO
Jamii:Wanariadha wa Ethiopia
Jamii:USLW DOM
Katerini

[thumb|150px|[jengo|Majengo huko Katerini.]]
**Katerini** (kwa Kigiriki: Κατερίνη) ni mji wa huko Masedonia (Ugiriki Kaskazini).

Iko kwenye uwanda wa Pierian, kati ya Mlima Olimpos na Ghuba ya Thermaikos, kwenye mwinuko wa mita 14. Sehemu ya manispaa ya Katerini ina idadi ya watu 85,851 (kulingana na sensa ya mwaka 2014) na ni eneo la pili la mijini lenye watu wengi katika Mkoa wa Makedonia baada ya Thesalonike.

Jamii:Miji ya Ugiriki
Mtoto Yesu kupatikana hekaluni

, *Mwokozi Kupatikana Hekaluni*]]

**Mtoto Yesu kupatikana hekaluni** ni tukio la maisha ya Yesu lililosimuliwa na Mwinjili Luka katika Injili yake, 2:41-52. 

Ni tukio pekee la namna hiyo katika Agano Jipya lote na linaripoti maneno ya kwanza ya Yesu yanayojulikana. Humo anaonyesha kujitambua kama Mwana wa Mungu, si mtoto wa Yosefu

Tukio hilo limekuwa fumbo la tano katika ya yale ya furaha ya Rozari.

Pia limechorwa mara nyingi na wasanii Wakristo hadi karne ya 19.

## Habari yenyewe
Lk 2:41 Basi, wazee wake huenda Yerusalemu kila mwaka, wakati wa sikukuu ya Pasaka. 42 Na alipopata umri wake miaka kumi na miwili, walipanda kama ilivyokuwa desturi ya sikukuu; 43 na walipokwisha kuzitimiza siku, wakati wa kurudi kwao, yule mtoto Yesu alibaki nyuma huko Yerusalemu, na wazee wake walikuwa hawana habari. 44 Nao wakadhani ya kuwa yumo katika msafara; wakaenenda mwendo wa kutwa, wakawa wakimtafuta katika jamaa zao na wenzao; 45 na walipomkosa, wakarejea Yerusalemu, huku wakimtafuta. 46 Ikawa baada ya siku tatu wakamwona hekaluni, ameketi katikati ya waalimu, akiwasikiliza na kuwauliza maswali. 47 Nao wote waliomsikia walistaajabia fahamu zake na majibu yake. 48 Na walipomwona walishangaa, na mama yake akamwambia, Mwanangu, mbona umetutenda hivi? Tazama, baba yako na mimi tulikuwa tukikutafuta kwa huzuni. 49 Akawaambia, Kwani kunitafuta? Hamkujua ya kuwa imenipasa kuwamo katika nyumba ya Baba yangu? 50 Nao hawakuelewa na neno hilo alilowaambia. 51 Akashuka pamoja nao mpaka Nazareti, naye alikuwa akiwatii; na mamaye aliyaweka hayo yote moyoni mwake.

52 Naye Yesu akazidi kuendelea katika hekima na kimo, akimpendeza Mungu na wanadamu.
 
## Picha

File:Enkhuisen Book of Hours (folio 39v).jpg|Mchoro mdogo katika Breviari ya karne ya 15
File:Albrecht Dürer - Jesus among the Doctors - Google Art Project.jpg|Mchoro wa Albrecht Dürer, 1506 
File:Brooklyn Museum - Jesus Found in the Temple (Jesus retrouvé dans le temple) - James Tissot - overall.jpg|Mchoro wa James Tissot, Brooklyn Museum
File:Jesus in the Temple stained glass window.jpg|Dirisha la kioo cha rangi la mwaka 1896 jivi, Rosemont, Pennsylvania
File:Duccio di Buoninsegna - Disputation with the Doctors - WGA06768.jpg|Mchoro wa Duccio di Buoninsegna, 1308 - 1311 
File:Jesus unter den Schriftgelehrten von Han van Meegeren.jpg|Mchoro wa Han Van Meegeren

## Tanbihi 
## Marejeo 
* G. Schiller, *Iconography of Christian Art, Vol. I*, 1971 (English translation from German), Lund Humphries, London, pp.&nbsp;124–5 & figs, ISBN|0-85331-270-2
Rock Dog

thumb
***Rock Dog*** ni filamu ya katuni iliyotolewa mwaka wa 2016. Filamu ilitayarishwa na Mandoo Pictures, na kutolewa kwenye makumbi tarehe 8 Julai 2016 na Summit Premiere.

Katika filamu hiyo walioingiza sauti ni:

* Luke Wilson kama Bodi
* J. K. Simmons kama Khampa
* Eddie Izzard kama Angus Scattergood
* Lewis Black kama Linnux
* Sam Elliott kama Fleetwood Yak
* Kenan Thompson kama Riff
* Mae Whitman kama Darma
* Jorge Garcia kama Germur
* Matt Dillon kama Trey

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Filamu za 2016
Jamii:Katuni
Jamii:Filamu za China
Jamii:Filamu za Marekani
Mzio

thumbnail|right|200px|Mzio

**Mzio** (kwa Kiingereza: *allergy*) hutokea pindi mwili wa mwathirika unapokumbana na vitu hewani ambavyo haviwadhuru walio wengi. Vitu hivyo vinahusisha chavua, au chakula fulani ambacho kwa watu wengine hakileti madhara yoyote. Mfumo wa kinga mwilini mwako huzalisha kingamwili. 

Ikiwa mzio utazuka, mfumo wa kinga mwilini mwako huutengeneza kingamwili ambazo kazi yake ni kubaini vizio vyote hata kama si hatarishi. Ikiwa utakaribiana na vizio, mfumo wa kinga utafanya mwili wako kuwasha, pua kuchochota, njia ya hewa na mfumo wa mmeng’enyo kuashiriria hitilafu katika mwili.

Jamii:Magonjwa
Hugo Boucheron

alt=Hugo Boucheron|thumb|Hugo Boucheron (2018)
**Hugo Boucheron** (alizaliwa 30 Mei 1993) ni mpiga makasia mwakilishi wa Ufaransa, mshindi mara mbili kwenye Michezo ya Olimpiki na mashindano ya kidunia. Alishinda Tuzo mara mbili kwenye tukio la kushindana kupiga makasia ya mabingwa mwaka 2018 huko Plovdiv. Alishindana kwenye Tuzo ya wanaume wawiliwawili kwenye Olimpiki ya majira ya joto. Akiwa pamoja na Matthieu Androdias alishinda medali ya dhahabu kwenye hayo mashindano huko Tokyo mwaka 2020.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Ufaransa
Jamii:USLWO
Jamii:USLW DOM
Kanisa kuu la Santiago de Compostela

350px|thumb|Kanisa kuu kwa nje.
**Kanisa kuu la Santiago de Compostela** ni kanisa mashuhuri lililoko Santiago de Compostela, huko Galicia nchini Hispania. Umaarufu wake umetokana kwanza na imani kwamba hapa lina kaburi la Mtakatifu Yakobo Mkubwa aliyekuwa labda mdogo wa Yesu na mmoja wa mitume wake. 

Jina la Kihispania "Santiago" ni kifupi cha "Mtakatifu Yakobo" (Tiago = Yakobo).

## Historia
Mahali palianza kutambuliwa kama kaburi la mtume huyo mnamo mwaka 814. Mwaka 829 kanisa la kwanza lilijengwa hUKO. 

Mnamo mwaka 997 kanisa hilo liliharibiwa katika mashambulio ya jeshi la Waarabu na baada ya hao kufukuzwa katika sehemu hiyo ya Hispania, kanisa lilijengwa upya miaka ya 1075 hadi 1211. 

Jengo hilo liliendelea kuwa shabaha ya wahiji Wakristo kutoka pande zote za Ulaya.

Kanisa lilipanuliwa na kupambwa kwenye karne za 16, 17 na 18.

Jengo ni muundo wa Mtindo wa Kiroma na nyongeza za Mtindo wa Kigothi na wa Baroko baadaye.

Kanisa limepokewa na UNESCO katika orodha ya Urithi wa Dunia.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
** 
** Reconstruction of the swinging motion of the Botafumeiro 
** Photographs of the Cathedral of Santiago de Compostela, Galicia, Spain 
** Pictures of Cathedral of Santiago de Compostela 
** HyperSculpture - Pórtico de la Gloria 
** The Art of medieval Spain, A.D. 500-1200, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Santiago de Compostela Cathedral (p.&nbsp;175-183)
** Video clip in Youtube
Jamii:Galicia
Jamii:Makanisa nchini Hispania
Jamii:Urithi wa Dunia
Kidhibitimbali

thumb|Kidhibitimbali
**Kidhibitimbali** (pia: **kiungambali, kitenzambali na rimoti** kutoka *Kiing. remote control)* ni kifaa kinachotumiwa kudhibiti kutoka mbali vifaa vya kielektroniki kama vile televisheni, santuri ya sidii, projekta na kadhalika. Inaweza kuwasha injini inayofungua au kufunga mlango. Katika tasnia hutumiwa kudhibiti vituo na mashine zinazoendeshwa pasipo mfanyakazi.

Kidhibitimbali hutumiwa pia kuendesha mashine au vifaa katika mazingira ya hatari kwa binadamu, kama vile roboti zimamoto au za kusafishia mazingira yenye sumu au mnururisho.

Kitenzambali hutumia mawimbi ya infraredi au mawimbiredio kuwasiliana na vifaa lengwa. Kwa kawaida hutumia betri kama chanzo cha nishati.

Vidhibitimbali hutumiwa kwa kulenga silaha na kurusha vilipukaji katika mabomu. 

Kwa hiyo haihitaji waya kuwasilisha amri zake. Hushikwa kwa mkono na mara nyingi huwa na vitufe kadhaa kwa kudhibiti sauti na marudio yanayoweza kuteua kituo cha runinga au redio.   

## Marejeo 
Jamii:Elektroniki
Jamii:vifaa
Mariamu katika Kurani

[thumb|Jina la Mariamu kwa [alfabeti ya Kiarabu|mwandiko wa Kiarabu.]]
**Mariamu katika Kurani** ni mwanamke pekee kutajwa kwa jina, tena mara 34.

Anatajwa kama mama wa nabii Isa, akichanganywa na dada wa Haruni na Musa, aliyekuwa na jina hilohilo, hivyo anatajwa kama binti Imrani. Pia habari nyingine kadhaa zinapishana na zile za Injili.

Hata hivyo anapewa heshima ya pekee, kama inavyoonekana katika sura ya 3:43: “Na kumbukeni malaika waliposema, ‘Ewe Mariamu, kwa hakika Mwenyezi Mungu amekuchagua na kukutakasa na kukutukuza kuliko wanawake wa walimwengu”. Tena katika aya 3:46: “Na kumbukeni waliposema malaika: ‘Ewe Mariamu, bila shaka Mwenyezi Mungu anakupa habari njema za Neno litokalo kwake, jina lake Masihi Isa mwana wa Mariamu, mwenye heshima katika dunia na ahera, na yu miongoni mwa waliokaribishwa’”.

Aliambiwa amefanywa “ishara” pamoja na mwanae, ingawa haisemwi ni ishara ya nini.
Sura ya 19, yenye jina lake, inaeleza kwamba Malaika Jibrili akimpasha habari ya mimba alisema, ‘Hakika mimi ni mjumbe wa Mola wako ili nikupe mwana mtakatifu’. Akasema, ‘Ninawezaje kupata mtoto hali hajanigusa mwanamume yeyote, wala mimi si mwasherati?’ Akasema, ‘Ni kama hivyo; Mola wako amesema: Haya ni rahisi kwangu, na ili tukufanya ishara kwa mwanadamu na rehema itokayo kwetu, na ni jambo lililokwisha hukumiwa’ ” (19:19-21). “Na mwanamke yule aliyejilinda tupu yake na tukampulizia roho yetu na tukamfanya yeye na mwanawe ishara kwa walimwengu” (21:91).

Pamoja na kusifiwa kwa usafi wake, anaongezewa sifa za imani na unyenyekevu: “Na Mariamu binti Imrani aliyejilinda uchi wake, na tukampulizia humo Roho yetu na kuyasadikisha maneno ya Mola wake, na vitabu vyake; na alikuwa miongoni mwa wanyenyekevu” (66:12).

Jamii:Bikira Maria
Jamii:Watu wa Kurani
Jamii:Manabii katika Uislamu
Memorare

''.]]
**Memorare** ("Kumbuka") ni sala ya Wakatoliki kwa Bikira Maria ili kupata maombezi yake. 

Ingawa mara nyingi Bernardo wa Clairvaux alitajwa kama mtunzi wake, kwa mara ya kwanza ilipatikana katika sala ndefu zaidi ya karne ya 15, "Ad sanctitatis tuae pedes, dulcissima Virgo Maria." 

## Sala ilivyo sasa kwa Kilatini

Memorare, O piissima Virgo Maria,
a saeculo non esse auditum, quemquam ad tua currentem praesidia,
tua implorantem auxilia, tua petentem suffragia,
esse derelictum.
Ego tali animatus confidentia,
ad te, Virgo Virginum, Mater, curro,
ad te venio, coram te gemens peccator assisto.
Noli, Mater Verbi,
verba mea despicere;
sed audi propitia et exaudi.
Amen.

## Tafsiri ya Kiswahili

Kumbuka, ee Bikira Maria mwenye rehema,
haijasikika kamwe kwamba ulimwacha mtu aliyekimbilia ulinzi wako,
akiomba shime kwako, akitaka umwombee.
Nami kwa matumaini hayo,
nakukimbilia, ee Mama, mkuu wa mabikira;
ninakuja kwako, nasimama mbele yako
nikilalamika mimi mkosefu,
ewe Mama wa Neno wa Mungu,
usiyakatae maneno yangu,
bali uyasikilize kwa wema, na unitumizie.
Amina.

## Tazama pia 
* Sub tuum praesidium
* Angelus

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*History of the prayer
Mariolojia

* ni mtindo wa picha takatifu maarufu hasa kutokana na ile ya Bikira Maria wa Vladimir; inamuonyesha Maria akimpakata mtoto Yesu, nyuso zao zikigusana.]]
**Mariolojia** ni tawi la teolojia linalomchunguza Bikira Maria, mama wa Yesu, kadiri ya ufunuo wa Mungu. 

Wakristo wa madhehebu mbalimbali wanafanya uchunguzi huo katika Biblia, lakini pengine pia katika mapokeo na kuhusiana na dogma za Kanisa juu ya Yesu Kristo, ukombozi, neema n.k. 
 
## Tanbihi
## Marejeo
* Konrad Algermissen, *Lexikon der Marienkunde, Regensburg*, 1967 (*Roman Catholic mariological Encyclopedia)*
* Remigius Bäumer, *Marienlexikon, Eos, St. Ottilien*, 1992 *(Roman Catholic mariological Encyclopedia)*
* W Beinert, *Lexikon der katholischen Dogmatik*, Herder Freiburg, 1988 *(Roman Catholic theological Encyclopedia)*
* Heinrich Kihn *Encyklopaedie und Methodologie der Theologie*, Freiburg, Herder, 1892*(Roman Catholic theological Encyclopedia)*
* Joseph Ratzinger *Introduction to Christianity'', 1968 (Papa Benedikto XVI)

## Viungo vya nje 
* All About Mary: An encyclopedic tool for information on Mary, the Mother of Christ, compiled by the University of Dayton's Marian Library/International Marian Research Institute, the world's largest repository of books, artwork and artifacts devoted to Mary and a pontifical center of research and scholarship.
* Pontifical Marian International Academy
* University of Dayton- Guide to the Madonna: Mary in the Catholic Tradition course materials
Eleusa

ya karne ya 13 aina ya Eleusa, Athens, Ugiriki.]]
**Eleusa** (kwa Kigiriki: Ἐλεούσα – *hisani*) ni mtindo wa picha takatifu unaomuonyesha Bikira Maria akimpakata mtoto Yesu, nyuso zao zikigusana. 

Kati ya picha takatifu za aina hiyo, maarufu zaidi ni ile ya Bikira Maria wa Vladimir kutoka Urusi. 

Aina hiyo ya michoro inapatikana hata katika Ukristo wa Magharibi
 
## Tanbihi
## Viungo vya nje 
*Byzantium: faith and power (1261–1557), an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Eleusa icons
Mama wa Mungu wa Vladimir

**Mama wa Mungu wa Vladimir** ni picha takatifu maarufu ya mtindo wa Eleusa; inamuonyesha Bikira Maria akimpakata mtoto Yesu, nyuso zao zikigusana..

Mchoro asili ulifanywa na msanii asiyejulikana katika karne ya 12, labda Konstantinopoli mwaka 1131. Kutokana na vituko vya historia ulitengenezwa upya mara tano.

Kwa sasa unatunzwa katika Tretyakov Gallery, Moscow, Urusi.
 
## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine
* 
* 

## Viungo vya nje 
* Vladimir Icon of the Mother of God at *Orthodox Encyclopedia*
Kiinterlingue

197px|right
**Kiinterlingue** (awali: **Occidental**) ni lugha ya kupangwa iliyoanzishwa na Edgar de Wahl mwaka 1922 kwa kutegemea zaidi lugha za Kihindi-Kiulaya , hasa lugha za Kirumi.

## Fasihi 
* Kajš, Jan Amos (1938) *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*.
* Podobský, Jaroslav (1935/1947) *Li astres del Verne*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*.
* Costalago, Vicente (2021) *Antologie hispan*.
* Costalago, Vicente (2021) *Fabules, racontas e mites*.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Occidental: The International Auxiliary Language

Jamii:Lugha
Jamii:Lugha saidizi ya kimataifa
Jamii:Kiinterlingue
Calulo

'''''' ni mji uliopo magharibi mwa nchi ya Angola katika jimbo la Cuanza Sul. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikuwa 5,656.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Cuanza Kusini
Caungula

'''''' ni mji uliopo mashariki mwa nchi ya Angola katika mkoa wa Lunda Kaskazini. 

Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 28,164.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Lunda Kaskazini
Funda, Cacuaco

**Funda** ni mji uliopo kaskazini magharibi mwa nchi ya Angola katika mkoa wa Bengo. 

Mwaka 2009 idadi ya wakazi ilikuwa 3,479.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Bengo
Lambo la Hale

**Lambo la Hale** limeunda bwawa la kufua umeme, linalopatikana katika Mkoa wa Tanga nchini Tanzania. Uwezo wake wa kuzalisha umeme ni megawati 21 (28,000 hp). Maelfu ya watu walihama makazi yao ili kujenga lambo hilo.

Kiwanda cha Nishati ya Umeme cha Hale kinatumia anguko la asili la mita 70. Iko katika mji wa Hale kwenye barabara kuu ya Segera-Tanga, kilomita 6 kutoka makutano ya Tanga - Moshi huko Segera.

## Historia
Bwawa la Hale ndilo bwawa kongwe zaidi nchini. Bonde la mto Pangani limekuwa chanzo cha nguvu tangu enzi za ukoloni wa Tanganyika. Kiwanda cha chini cha kuzalisha umeme cha Pangani kilianzishwa huko katika maporomoko ya Pangani na kampuni ya Ujerumani mapema mwaka wa 1936. Kwa mkoa wa Tanga unaokuwa karibu na Mombasa, serikali iliamua kujenga kituo kipya cha kuzalisha umeme kwa kutumia maji huko Hale

Kiwanda kilianza kujengwa mwaka wa 1961 na kiligharimu karibu £ 5,000,000, ambayo ilikuwa uwekezaji mkubwa zaidi nchini tangu mpango wa karanga uliofeli. Kiwanda cha kuzalisha umeme kilianza kufanya kazi mnamo Novemba 1964.

Maji kutoka kwenye mito jirani hupitishwa na kushuka mita 70 chini ya uso wa ardhi. Kiwanda cha nguvu kinategemea mita 76 chini ya uso. Kituo cha umeme cha chini ya ardhi kinazalisha nguvu kwa vitengo viwili vya wima vinavyojumuisha turbines za Francis na jenereta za pole kali. Na kina uwezo wa kusakinisha wa MW 21 (28,000 hp). Kiwanda hiki kimefanyiwa ukarabati mkubwa mara mbili tangu kuanzishwa kwake, mwaka wa 1987 na 2009. 

Ujenzi wa bwawa hilo katika miaka ya 1960 ulisababisha watu wapatao 12,000 kuhama makazi yao. Hata hivyo, baada ya kuanzishwa kwa bwawa hilo, lenye usambazaji mkubwa wa maji na samaki, lilivutia idadi kubwa ya wahamiaji kutoka jamii za wavuvi. Hii pia imesababisha kuanzishwa kwa makazi makubwa ya mijini yaitwayo Nyumba ya Mungu, yenye wastani wa watu 20,000 mwaka wa 2002. Kuongezeka kwa idadi ya watu kulisababisha migogoro mingi ya maji.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Tovuti ya Tanesco 

Jamii:Malambo
Jamii:Mkoa wa Tanga
Panagia

, karne ya 13.]]
**Panagia** (kutoka Kigiriki: Παναγία, *Mtakatifu kabisa*) ni jina la heshima kwa Bikira Maria, mama wa Yesu, linalotumika hasa katika Ukristo wa Mashariki. Linasisitiza utakatifu wake uliozidi ule wa binadamu wengine wote, isipokuwa Mwanae.

Jina hilo linatumika pia kwa aina maalumu ya picha takatifu za Mama wa Mungu zinazomuonyesha akisali huko akimuelekea mtazamaji kama uso kwa uso na kuwa na Mwanae amechorwa katika duara kifuani mwake.

## Tanbihi
## Marejeo
**The Blackwell Dictionary of Eastern Christianity*, p.&nbsp;368 (ISBN|0-631-23203-6)

Jamii:Bikira Maria
Jamii:teolojia
Jamii:Sanaa
Eva mpya

**Eva mpya** (kwa Kilatini: *Nuova Eva*) ni jina linalotumiwa tangu karne ya 2 katika teolojia ya Mababu wa Kanisa, kama vile Yustino na Irenei, kwa Bikira Maria kama mwenzi wa Adamu mpya, Yesu (1Kor 15:45). 

Tangu karne za kwanza za Kanisa, wanateolojia hao waliona nafasi ya pekee ya Maria katika mpango mzima wa wokovu wa binadamu ulioandaliwa na Mungu Baba, ulioahidiwa mara baada ya dhambi ya asili (Mwa 3:15) na uliotekelezwa katika utimilifu wa nyakati (Gal 4:4-5).

Kama vile Eva kwa uasi wake alivyochangia dhambi ya Adamu kwa hasara ya wazao wao wote, Maria kwa imani yake (Lk 1:45) alichangia kazi ya Mwanae kwanza kwa kumzaa (Mk 6:3), halafu kwa kumfuata hadi Kalivari aliposimama chini ya msalaba wa Yesu na kupokea kutoka kwake mwanafunzi wake mpendwa (Yoh 19:25-27). 

## Tazama pia
* Adamu mpya

## Tanbihi 
## Marejeo
* Gambero, Luigi. *Mary and the Fathers of the Church: The Blessed Virgin Mary in Patristic Thought*, trans. Thomas Buffer (San Francisco: Ignatius Press, 1999).

Jamii:Yesu Kristo
South Park

thumb
***South Park*** ni katuni ya televisheni ya vichekesho kutoka Marekani ambayo imeundwa na Trey Parker na Matt Stone kwa ajili ya ViacomCBS Domestic Media Networks.

## Wahusika 
* Stan Marsh
* Kyle Broflovski
* Eric Cartman
* Kenny McCormick
* Butters Stotch
* Randy na Sharon Marsh
* Mr. Garrison
* Gerald na Sheila Broflovski
* Jimmy Valmer
* Wendy Testaburger

## Viungo vya nje 
* 
* 
* *South Park* katika Metacritic
* *South Park* katika Rotten Tomatoes
**South Park* katika Fandom
* *South Park* katika Don Markstein's Toonopedia. Archived from the original on July 23, 2017.
* 

Jamii:Katuni
Jamii:Vipindi vya televisheni
Aaron Brown (mwanariadha)

alt=Aaron Brown|thumb|Aaron Brown
**Aaron Brown** (alizaliwa 27 Mei 1992) ni mwanariadha Mkanada aliyebobea katika mbio za mita 100 na mita 200. Ni mshindi mara mbili wa medali za Michezo ya Olimpiki kama sehemu ya timu ya watu wanne kwa mita 100 mwaka 2016 na 2020 katika michezo ya olimpiki majira ya joto. 

Brown alishinda medali ya shaba kama sehemu ya timu hiyo mwaka 2013 na mwaka 2015 ubingwa wa riadha duniani. Binafsi  ni mshindi wa medali ya fedha katika jumuia ya watu mwaka 2018 kwenye mbizo za mita 200. Pia ameshinda tuzo mbali mbali akiwa mdogo kwenye kazi hiyo.

## Marejeo 
Jamii:Wanariadha wa Kanada

Jamii:Wiki4HumanRights 2024
Lambo la Hombolo

**Lambo la Hombolo** lilijengwa ili kuunda bwawa lililopo katika kijiji cha Hombolo Bwawani, Dodoma Mjini, nchini Tanzania. 

## Historia
Bwawa hilo lilijengwa na serikali ya kikoloni mwaka 1957 kwa ajili ya umwagiliaji, usambazaji wa maji ya nyumbani, na maji kwa mifugo.

Bwawa hilo linahudumia vijiji vifuatavyo: Hombolo Bwawani, Zepisa, Mahomanyika, Chanzaga, Ngaegae, Mleche, Ghambala, na Ipala; neno bwawani katika Kiswahili maana yake halisi ni "kwenye bwawa" au "ndani ya bwawa." Wakati wa ujenzi wake kijiji cha karibu chenye ofisi za serikali, ikiwa ni pamoja na zahanati, kilikuwa Hombolo, kwa hiyo jina la bwawa la Hombolo likapatikana. 

Wananchi katika vijiji vingi vya jirani walikimbia makazi yao na kuhamia vijiji vingine wakati wa ujenzi wa bwawa hilo, ikiwa ni pamoja na Zepisa, wakati wa zoezi la vijiji vya ujamaa hivyo kukaribia kutoweka kwa vijiji hivyo, lakini wakazi wengi wa vijiji hivyo wamerudi nyuma.

Jamii:Malambo
Jamii:Wilaya ya Dodoma Mjini
Lambo la Manchira

**Lambo la Manchira** limeunda bwawa katika Wilaya ya Serengeti, Mkoa wa Mara, Tanzania. Bwawa hili lilijengwa kwa madhumuni ya kusambaza maji safi na salama ya kutosha kwa wakazi wa mji wa Mugumu na vijiji jirani vya Kebosongo, Rwamchanga, Morotonga, Bwitengi, Kisangura na Matare.

## Historia
Ujenzi wa lambo la Manchira ulianza mnamo 1980. Mradi huo mwanzoni ulikadiriwa kugharimu TZS 32m/-.  

Tarehe 2 Julai 2010, rais wa Tanzania, Jakaya Kikwete alizindua rasmi bwawa hilo. Mradi huo ulichukua miaka 30 kukamilika na uligharimu taifa zaidi ya TZS 10bn.

Jamii:Malambo
Jamii:Wilaya ya Serengeti
Menongue

'''''' ni mji uliopo kusini mashariki mwa nchi ya Angola katika mkoa wa Cuando Cubango. Ndio makao makuu ya mkoa huo.

Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 320,914.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Cuando Cubango
James Webb (darubini ya anga-nje)

thumb|350px| Darubini ya Webb  jinsi inavyokaa angani baada kukunjuliwa.
right|thumb| Darubini ya Webb jinsi ilivyokunjwa siku chache kabla ya kurushwa mnamo Desemba 2021

**Darubini ya Anga-Nje ya James Webb** (kwa Kiingereza: James Webb Space Telescope; kifupi: **JWST**) ni darubini ya anga-nje iliyorushwa angani tarehe 25 Desemba 2021. Imepangwa kuchukua nafasi ya Darubini ya Anga ya Hubble ambayo ilizinduliwa mwaka wa 1990. 

Darubini hiyo imepewa jina la James E. Webb, ambaye alikuwa mkurugenzi katika NASA akaunda programu ya Apollo iliyofikisha wanaanga kwenye mwezi.

Inakusudiwa kufanya upimaji hasa kwenye nuru ya infraredi. Hapo inatumia kiakisi kikuu chenye kipenyo cha mita 6.5. Kiakisi hicho kimeundwa na vipande 18 vyenye pembe sita ambavyo vimeundwa kwa berili iliyopakwa dhahabu. Ilhali kiakisi chote kingekuwa kikubwa mno wakati wa kurusha chombo angani, kilikunjwa katika nafasi ndogo. Kupakwa kwa dhahabu ni kwa sababu dhahabu inakisi vizuri nuru ya infraredi. Tabaka la dhahabu kwenye kiakisi ni kidogo ni gramu 48 pekee lakini inatosha kupata uso wa dhahabu.

Ilhali chombo chote kinalenga kupima mnururisho hafifu wa infraredi ambayo ni mnururisho wa joto, ni muhimu darubini iwe baridi iwezekanavyo. Hivyo muundo wake ni pamoja na mwavuli mkubwa wa kinga dhidi ya Jua. Mwavuli huo unafunika takriban mita 14 x 21 umetengezwa na matabaka matano karatasi ya plastiki nyembamba sana yatakayoakisi nuru yote ya Jua pamoja na joto kutoka sehemu ya beteri, kompyuta na redio ya darubini.

Katika uzinduzi wa Darubini ya Webb kulikuwa na changamoto mbalimbali. Moja ni kufika kweli mahali panapotakiwa jinsi ilivyokadiriwa. Kubwa zaidi ni changamoto ya kufungua mwavuli wa kinga dhidi ya Jua halafu kukunjua "jicho" la darubini, ambayo ni kiakisi chake chenye kipenyo cha mita 6.5, kinachofanywa na vipande 18. Ilhali nafasi ndani ya chombo kilichofungwa juu ya roketi ilikuwa ndogo, vifaa hivi vyote vilipaswa kukunjwa mara kadhaa. Kwa kuvikunjua kuna vifaa vingi vidogo (injini ya umeme, magurudumu ya roda, nyaya...)  na hapo kulikuwa hatari kwamba kimoja kinaweza kukwama. Maana huko kwenye umbali huo mkubwa hakuna njia ya kukitengezea.

## Obiti 
thumb| Obiti ya JWST (L 1,2,3,4,5 ni nukta za Lagrange)
JWST itakuwa katika obiti kilomita 1,500,000 mbali na Dunia, ili kuepuka joto kutoka Dunia. Hivyo umbali wake kutoka Dunia ni kama mara 5 umbali wa Mwezi kutoka duniani.

Darubini ya Webb itakaa sehemu inayoitwa nukta msawazo au nukta ya Lagrange. Huko iko sehemu kwenye anga-nje ambako nguvu za mvutano wa Jua na Dunia zinalingana kabisa na nguvu-nje ya mwendo wake wa obiti. Kwa wataalamu kwenye kituo cha mawasiliano duniani, darubini ya Webb itapatikana kila wakati palepale angani, hali inayorahisisha mawasiliano na kurusha kwa data za vipimo.

Hivyo haizunguki Dunia, bali huzunguka Jua kwa kasi sawa na Dunia. 

## Marejeo 
 
Jamii:Darubini ya anga-nje
Mungo, Angola

'''''' ni mji uliopo magharibi mwa nchi ya Angola katika mkoa wa Huambo. 

Mwaka 2009 idadi ya watu ilikuwa 6,643.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Huambo (mkoa)
Shushani

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Destruction_of_the_Elamite_city_of_Hamanu_645-635_BCE.jpg/220px-Destruction_of_the_Elamite_city_of_Hamanu_645-635_BCE.jpg|right|thumb| Kibao kinachoonyesha kuharibiwa kwa Susa na Ashurbanipal mwaka wa 647 KK
**Shushani** (kwa  **Susa**, leo شوش *Shush* kwa Kiajemi)  ni mji wa kale kusini mwa Iran. 

Uko upande wa kusini mwa Milima ya Zagros, takriban kilomita 250 mashariki mwa Mto Hidekeli na iko kati ya mito Karkheh na Dez. 

Ni mmoja kati ya miji ya kale sana. Kuanzia milenia ya tatu hadi milenia ya kwanza kabla ya Kristo Shushani ulikuwa mji mkuu wa milki ya Elamu. 

Katika Karne ya 6 KK ulikuwa sehemu ya milki ya Waakhameni (Uajemi). Hapo ilikuwa mmoja kati ya miji mikuu minne ya wafalme wa Uajemi. Unatajwa vile katika Kitabu cha Esta cha Biblia.

Baada ya uvamizi wa Aleksanda Mkuu, Shushani iliona arusi iliyoamriwa ya maafisa wakuu Wagiriki 80 na wanawake Waajemi. 

Chini ya watawala Waparthi na Wasasani, Shushani haukuwa mji mkuu tena lakini iliendelea kuwa kitovu cha biashara na uchumi.

Hata baada ya uvamizi wa Waarabu walioleta utawala wa Kiislamu mji ulikuwa muhimu. Lakini wakati wa uvamizi wa Wamongolia kwenye mwaka 1218 mji uliharibika na wakazi wengi kuuawa. Leo hii mji unaitwa Shush ukiwa na wakazi 64,960.

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Uajemi
Jamii:Uajemi ya Kale
Björn Stenvers

, Tatarstan]]
**Björn Stenvers** (alizaliwa Arnhem, Mei 25 1972) ni Mkurugenzi Mtendaji wa Eye Care Foundation na mwanzilishi wa akademia za makumbusho.

## Maisha 
Hapo awali, alikuwa mkurugenzi wa Fonds de dotation des Idara ya Kimataifa ya Makumbusho UNESCO. Hadi 2016 alikuwa mkurugenzi wa Msingi wa Makumbusho ya Amsterdam, ambayo pia alianzisha. Björn ndiye mshiriki pekee wa kimataifa katika mpango wa urais wa mawaziri wa Chuo cha Uchumi na Utumishi wa Umma cha Urusi chini ya Rais wa Shirikisho la Urusi (RANEPA, Gaidar Forum) ambako pia hufundisha.

Mnamo 2014 Stenvers alianzisha "Rostov Kremlin Academy", mwaka wa 2015 alianzisha "Amsterdam Museum Academy", 2017 the * Aruba Museum Academy *, the * Jamhuri ya Altai Museum Academy * na * Moscow Zoo Academy *  kwa mafunzo ya wafanyakazi wa makumbusho. 

Anashikilia idadi ya nyadhifa za bodi ya kimataifa; Mwenyekiti wa *Chuo Kikuu cha Watu cha Amsterdam*, mwenyekiti wa Makumbusho ya Almasi huko Amsterdam, Tamasha la Mwanga la Amsterdam na mdhamini wa urithi wa kitamaduni wa ulimwengu wa Brest Fortress, Belarus. Björn Stenvers ameolewa na mwimbaji Tamara Hoekwater. 

Ana digrii nyingi katika historia ya sanaa, uuzaji na mawasiliano. Björn ni mjukuu wa binti wa pekee wa mtunzi wa Austria Franz R. Friedl.

## Tuzo na heshima
 Knight Grand Cross katika Agizo la Kifalme la Cambodia
 Vuka kwa Maandamano ya Siku Nne
 Kamanda wa Knight katika Agizo la Kifalme la Monisaraphon

## Kazi 
* *Siku katika maisha ya Leyla & Ray.* ECF: Dar Es Salaam, 2021, ISBN 978-9090-355048
* *Siku katika maisha ya Hy & Ry.* ECF: Saigon, 2021, ISBN 978-9090-355047
* *Wageni wa makumbusho wenye Ulemavu wa Kusikia* Nyumba ya Uchapishaji Pero: Moscow, 2017, ISBN 978-5-906988-71-3
* *Amsterdam Museum Monitor* Boekmanstichting, Amsterdam, 2016, ISBN 978-90-826597-0-2
* '' Uuzaji kutoka kwa Papagajnika: tatu "P" 's juu ya uuzaji wa makumbusho kwa miji* Moscow, 2017, ISBN 978-5-7749-1249-0
* *Makumbusho ya Amsterdam: kurudi bora kupitia ushirikiano* Ne-Mo: Berlin, 2017. 
* *Majumba ya makumbusho katika miji yanayofanya kazi pamoja: ushirikiano zaidi: faida bora zaidi* ICOM Russia: Murmansk, 2015.
* *Kitabu cha Kuchorea Watoto, Makumbusho ya Amsterdam* Bekking & Blitz Publishing: Amersfoort, 2015, ISBN 978-906109-50-71
* *Amsterdam Museum Monitor* Boekmanstichting, Amsterdam, 2015, ISBN 978-90-826597-0-2
* *Je, hali ya Maktaba barani Ulaya ikoje ndani ya miaka 7 kupitia P saba'' Amersfoort, 2014.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Chuo cha Rais wa Urusi
* Wakfu wa Utunzaji wa Macho
Jamii:Watu wa Uholanzi
Jamii:Waliozaliwa 1972
Tamara Hoekwater

**Tamara Tessa Eleonora Hoekwater** (alizaliwa Heerlen, Mei 1 1972) ni mwimbaji wa jazz na Pop kutoka Uholanzi.

## Maisha 
Tamara Hoekwatere alisoma katika Maastricht Academy of Music. Kuanzia 1992 hadi 2002 alikuwa mwimbaji mkuu wa bendi ya pop Volumia! [http://www.dichtbij.nl/t-gooi/regionaal-nieuws/artikel/3527225/doek-valt-al-voor-de-pianobar.aspx ]

Baada ya Volumia! aliimba katika bendi kubwa * Swing Design *. Kuanzia 2002 aliimba katika "The Jack Million Big-Band", pia alikuwa meneja wao na aliigiza mara kadhaa huko USA. Katika mojawapo ya ziara hizi walishiriki katika Tamasha la Glenn-Miller huko Clarinda, Iowa. Katika New York City alicheza na Greg Walker (Santana). Katika mtangazaji wa TV L1 alisimamia programu kadhaa kama vile "Valuation on Location" na "Tamara & Birgit".

Leo anaishi na mume wake Björn Stenvers huko Amsterdam, ambapo anashiriki katika kazi yake ya jazz na Cees Hamelink na *Bourgondisch Combo* (bendi ya nyumba ya Chuo Kikuu cha Amsterdam) Kufanya kazi ndani na nje ya nchi. Mnamo tarehe 3 Oktoba 2014 walitoa CD yao * Ik zei ja *katika Amsterdams Jazz Café ya Klabu ya Amsterdamse Academische. Tangu 2015 alizuru Maynu mara kadhaa *Maynugin Quartett*Urusi. Pia anafanya kazi pamoja na mchezaji wa kengele na mpiga fidla Frank Steijns na pia kikundi chake cha nne. . Kando na Museum Het Rembrandthuis huko Amsterdam, pia atakuwa akiendesha duka maalum la chai na kahawa kuanzia 2016.

## Diskografia 
### Pamoja na bendi Volumia! 
* 2001: *Puur*
* 1999: *Wakker*
* 1998: *Volumia!*
* 1995: *Mooi, Mooi, Mooi !!! (Ishi)*

### Albamu na wasanii wengine 
* 2019: *Sharing Shearing* (Professor & Friends; I Say Music, pamoja na Cees Hamelink, Jean Louis van Dam, Daniël Mathot, Daniel van Huffelen, Jeroen de Rijk, Nathaly Masclé, Rebecca Lobry)
* 2014: *Ik zei ja* (Bourgondisch Combo UvA, pamoja na Cees Hamelink, Jacques Schols)
* 2005: *Die Zomeravond [Deej Zomeraovend]* (pamoja na Frans Theunisz)

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* Tovuti Rasmi (Sony BMG)

Jamii:Jazz
Jamii:Waimbaji wa Uholanzi
Jamii:Waliozaliwa 1972
Jamii:Wanawake wa Uholanzi
Chuo cha Uchumi na Utumishi wa Umma cha Urusi chini ya Rais wa Shirikisho la Urusi

**RANEPA** (kwa Kirusi: Российская академия народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации, Chuo cha Rais wa Serikali ya Urusi na Chuo cha Kitaifa cha Utawala cha Urusi) ndiyo taasisi kubwa zaidi ya elimu ya juu inayofadhiliwa na serikali yenye makao yake makuu Moscow.

Mnamo 2010, ANE, RAPA na akademi nyingine kumi na mbili za kikanda za huduma kwa raia ziliunganishwa. Hivyo, Chuo cha Urais cha Urusi kiliundwa na kuwa chuo kikuu kikubwa zaidi cha kijamii, cha kiuchumi na cha kibinadamu nchini Urusi.

Chuo hiki kina vitivo 22, kina wanafunzi 207,000 (2016) na kinaongozwa na Rector Vladimir Mau.

## Viungo vya nje 
* tovuti ya RANEPA

Jamii:Vyuo vikuu vya Urusi
Jamii:Moscow