open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Priamu

**Priamu** (Kigiriki cha Kale: Πρίαμος) katika visasili vya Kigiriki, alikuwa mfalme wa mwisho wa Troia wakati wa Vita vya Trojan. Alikuwa mwana wa Laomedoni. Watoto wake wengi walijumuisha wahusika mashuhuri kama Hekta, Parisi, na Kasandra.

## Asili ya Jina 
Wanazuoni wengi wanakubali kuwa jina Priamu linatokana na lugha ya Kiluwi 𒉺𒊑𒀀𒈬𒀀 (Pa-ri-a-mu-a, ikimaanisha “mwenye ujasiri wa kipekee”), ambalo lilithibitishwa kama jina la mtu kutoka Zazlippa, huko Kizzuwatna. Kizzuwatna ulikuwa ni ufalme wa kale wa Anatolia. Aina kama hiyo inathibitishwa kuwa imenakiliwa kwa Kigiriki kama *Paramoas* karibu na Kaisareia huko Kapadokia.

## Ndoa na watoto 
Priamu alioa mara kadhaa na alikuwa na wana hamsini na mabinti wengi. Hekta alikuwa mwanawe mkubwa na mrithi wake, aliyezaliwa na mke wake mkuu Hekuba, ambaye pia alikuwa mama wa Parisi, na mapacha Heleno na Kasandra. Watoto wake wengine walikuwa ni Deifobo, Troilo, Laodike, Poliksena, Kreusa, na Polidoro. Priamu aliuawa akiwa na takriban miaka 80 na mwana wa Akilesi, Neoptolemo.
[thumb|Priamu akiuawa na [Neoptolemo, katika gudulia la kiatiki, takriban 520–510 KK]]

## Picha 

Faili:The Death of Priam (SM 1945).png|alt=|*Kifo cha Priamu,* Johann Andreas Herrlein
Faili:Vincenzo Camuccini & Tommaso Piroli - The Death of Priam, 1794-95.jpg|alt=|*Kifo cha Priamu,* Vincenzo Camuccini
Faili:Gavin Hamilton (1723-1798) - Priam Pleading with Achilles for the Body of Hector - T00864 - Tate.jpg|alt=|*Priamu Akimuomba Akilesi ampe mwili wa Hekta,* Gavin Hamilton (1775)
Faili:Alexandr Ivanov 005.jpg|alt=|*Priamu anamuomba Akilesi arudishe mwili wa Hekta,* Alexander Ivanov
Faili:Langlois Priam aux pieds d'Achille.JPG|alt=|*Priamu miguuni mwa Akilesi,* Jérôme-Martin Langlois
Faili:Eugène Carrière Priam.jpg|alt=|*Priamu miguuni mwa Akilesi,* Eugène Carrière (1876)
Faili:Lefebvre La mort de Priam.JPG|alt=|*Kifo cha Priamu,* Jules Lefebvre
Faili:Pierre Narcisse Guérin - The Death of Priam, 1817.jpg|alt=|*Kifo cha Priamu,* Pierre-Narcisse Guérin
Faili:Jean Baptiste Regnault - The Death of Priam, 1785.jpg|alt=|*Kifo cha Priamu,* Jean-Baptiste Regnault
Faili:Priam holding the golden urn with the remains of Hector MET 225139.jpg|alt=|*Priamu akishikilia chungu cha dhahabu kilicho na mabaki ya Hekta,* Giovanni Maria Benzoni
Faili:Priam Ransoming Hector's Body MET 225137.jpg|alt=|*Priamu akikomboa mwili wa Hekta,* Giovanni Maria Benzoni
Faili:Priam Supplicating Achilles for the Body of Hector MET SF40 20 40.jpg|alt=|*Priamu akimsihi Akilesi kwa ajili ya mwili wa Hekta,*  Giuseppe Girometti
Faili:Wencker Priam aux pieds d'Achille.JPG|alt=|*Priamu miguuni mwa Achilles,* Joseph Wencker
Faili:Firmin-Girard 1861.jpg|alt=|*Kifo cha Priamu,* François-Marie Firmin-Girard (1861)
Faili:Leloir, Mort de Priam, 1861.jpg|alt=|*Kifo cha Priamu,* Alexandre-Louis Leloir (1861)
Faili:Achilles and Priam, in conversation outside of Troy MET DP878758.jpg|alt=|*Akilesi na Priamu, wakiwa katika mazungumzo nje ya Troia,* Lucas Vorsterman II

## Marejeo 
Jamii:mitholojia ya Kigiriki
Bartolo Longo

**Bartolo Longo** (Latiano, Brindisi, 10 Februari 1841  – Pompei, Napoli, 5 Oktoba 1926) alikuwa mwanasheria wa Italia Kusini ambaye ujanani aliasi Kanisa Katoliki  akawa kuhani wa Shetani .

Kisha kurudia imani ya Kikristo, alijiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Dominiko akajitosa kumfanya Bikira Maria ajulikane, apendwe na kuheshimiwa hasa katika basilika alilolijenga huko Pompei , pamoja na kuhudumia watoto yatima na maskini .

Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II tarehe 26 Oktoba 1980 kuwa mwenye heri kama *mtume wa Rozari* . Hatimaye Papa Leo XIV alimtangaza tarehe 19 Oktoba 2025.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe aliyofariki dunia.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
## Viungo vya nje
*Pope John Paul II's Pastoral Visit to the Shrine of Our Lady of the Rosary of Pompei, 7 October 2003
*Biography of Blessed Bartolo Longo by Angelo Stagnaro
*From Satanist to Saint by Fr. Roger J. Landry, 31 October 2008
* Frisk, M. Jean. "Our Lady of Pompeii", Marian Library, University of Dayton

Jamii:Waliozaliwa 1841
Jamii:Waliofariki 1926
Jamii:Wadominiko
Jamii:wanasheria wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Italia
Maria Troncatti

**Maria Troncatti** (Corteno, Italia, 16 Februari 1883 – Sucua, Ekuador, 25 Agosti 1969) alikuwa bikira wa Lombardia, Italia Kaskazini, aliyejiunga na Mabinti wa Bikira Maria Msaada wa Wakristo akatumwa kama mmisionari kwa Waindio wa msituni tangu mwaka 1922 hadi kifo chake  .

Alitangazwa mwenye heri na Papa Benedikto XVI tarehe 24 Novemba 2012, halafu mtakatifu na Papa Leo XIV tarehe 19 Oktoba 2025.    

Sikukuu yake hufanyika tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle

Jamii:Waliozaliwa 1883

Jamii:Wamisionari
Jamii:Watakatifu wa Italia
Jamii:Watakatifu wa Ekwador
Dar City BC

**Klabu ya Mpira wa Kikapu ya Dar City** (maarufu kama **Dar City**) ni timu ya mpira wa kikapu nchini Tanzania iliyopo jijini Dar es Salaam . Inacheza Ligi ya Kikapu ya Kitaifa (NBL), na ilishinda ubingwa wao wa kwanza mnamo 2024. 

Mnamo Desemba 2024, Dar City ilicheza kwa mara ya kwanza kimataifa katika michuano ya Kombe la Mpira wa Kikapu la Afrika Mashariki .  Mnamo Oktoba 2025, walicheza mchezo wao wa kwanza katika michuano ya Road to BAL .

## Heshima 
### Ndani ya nchi 
Ligi ya Taifa ya Mpira wa Kikapu

* **Washindi (1):** 2024 

**Ligi ya Mkoa**

* **Washindi (1):** 2022

**Ligi ya Mpira wa Kikapu Dar es Salaam** 

* **Washindi (2):** 2023, 2025

### Kimataifa 
Kombe la Mpira wa Kikapu Afrika Mashariki
* Washindi wa pili (1): 2024

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Akaunti ya X
* Akaunti ya Instagram

Jamii:Michezo nchini Tanzania
Jamii:Mpira wa kikapu Afrika
Jamii:Mpira wa kikapu Tanzania
Jamii:Mpira wa kikapu Dar es Salaam
Visensya Maria Poloni

thumb|Mt. Visensya Maria alivyochorwa.
**Visensya Maria Poloni** (Verona, 26 Januari 1802 - Verona, 11 Novemba 1855) alikuwa mwanamke bikira wa Italia kaskazini ambaye, kwa msaada wa padri Carlo Steeb, alianzisha shirika la Masista wa Huruma ya Verona ambalo limeenea hata Tanzania.

Alitangazwa Mwenye heri na Papa Benedikto XVI tarehe 21 Septemba 2008, halafu mtakatifu na Papa Leo XIV tarehe 19 Oktoba 2025. 

Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Hagiography Circle
*Sisters Servants of Mercy of Verona

Jamii:Waliozaliwa 1802
Jamii:Waliofariki 1855
Jamii:Mabikira
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Italia
Mashindano ya Mataifa ya Afrika 2009

**Mashindano ya Mataifa ya Afrika 2009** (CHAN 2009) ilikuwa toleo la uzinduzi wa mashindano ya mpira wa miguu ya kila baada ya miaka miwili yaliyoandaliwa na CAF. 

Mashindano hayo yalishirikisha timu za Taifa zinazojumuisha wachezaji wanaocheza katika ligi zao za ndani. Yalifanyika nchini Ivory Coast kati ya 22 Februari hadi 8 Machi 2009.

## Kufuzu 
Nchi 30 zilishiriki katika kufuzu kwa mashindano hayo, huku jumla ya timu 8 zikifuzu kwa toleo hili la uzinduzi, wakiwemo wenyeji Ivory Coast.

## Vikosi 
Kila kikosi ambacho kilishiriki, kilikuwa na jumla ya wachezaji 28. 
## Droo 
Droo ya hatua ya makundi ilifanyika Abidjan siku ya Ijumaa tarehe 26 Desemba 2008. 

## Marejeo 
Jamii:michezo barani Afrika
Jamii:2009
Kombe la Dunia la FIFA la 1938

**Kombe la Dunia la FIFA 1938** lilifanyika nchini Ufaransa kuanzia tarehe 4 hadi 19 Juni 1938. Yalikuwa mashindano ya tatu ya Kombe la Dunia, na Italia iliibuka kama bingwa mara ya pili mfululizo baada ya kushinda pia mwaka wa 1934.

## Historia 
Mashindano ya 1938 yalihusisha timu 15, baada ya wawakilishi wa Autrichia kutoshiriki kutokana na kuunganishwa na Ujerumani. Huu ulikuwa Kombe la Dunia la mwisho kabla ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia, ikileta mzunguko wa mashindano mapya hadi 1950.

## Fainali 
Fainali ilichezwa kati ya Italia na Hungaria huko jijini Paris. Italia ilishinda 4–2 na hivyo kutwaa kombe la pili mfululizo.

## Matokeo ya jumla 
Timu zilizofika hatua za juu ni:

* Mshindi: Italia 
* Mshindi wa pili: Uhungary
* Mshindi wa tatu: Brazil

## Viwanja 
Mashindano yalifanyika kwenye viwanja sita miji ya Ufaransa, ikiwemo Paris, Marseille, na Lyon.

## Mchezaji bora 
Leônidas da Silva wa Brazil alijulikana kama mchezaji mmoja wa nyota wa mashindano haya kutokana na ufanisi wake wa kufunga mabao.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Jan Uixamab

**Jan Uixamab** alikuwa kiongozi wa kikabila wa kundi dogo la Wanama linaloitwa *Topnaar* katika eneo la Namibia ya sasa wakati wa ukoloni wa Kijerumani. Anajulikana hasa kwa nafasi yake kama mshirika wa mkataba wa utawala wa kikoloni wa Kijerumani.

## Historia 
Topnaar ni jamii ya Wanama waliokuwa wakiishi kiasili kando ya mto Kuiseb na katika maeneo ya karibu na Walvis Bay. Wakati wa uta-wala wa kikoloni wa Kijerumani katika Afrika ya Kusini-Magharibi ya Kijerumani (kuanzia 1884), wawakilishi wa serikali ya Kijerumani na kampuni za biashara walitafuta kuunda uhusiano wa kimkataba na viongozi wa kienyeji ili kuhalalisha madai yao ya ardhi na usha-wishi.

## Nafasi katika historia ya ukoloni 
Jan Uixamab alikuwa miongoni mwa waliotia saini *makubaliano ya ulinzi* yaliyofikiwa kati ya wawakilishi wa Kijerumani na viongozi wa kienyeji. Makubaliano haya yalitoa mamlaka rasmi kwa Dola la Kijerumani juu ya maeneo fulani. Katika nyaraka za kihistoria, Uixamab anatajwa miongoni mwa wengine kuhusiana na *tamko kuhusu shamba la kakao* alilolisaini pamoja na kiongozi wa Nama Cornelius Zwart-boy.

## Maana 
Utiaji saini wa makubaliano kama haya na Jan Uixamab pamoja na viongozi wengine wa kienyeji unaashiria awamu ya mwanzo ya sera ya ukoloni ya Kijerumani katika Afrika ya Kusini-Magharibi. Awamu hii baadaye iligeuka kuwa ukandamizaji wa kikatili dhidi ya watu wa asi-li.

## Vyanzo 
Taarifa kuhusu Jan Uixamab ni chache na zinatokana hasa na nyaraka za kikoloni, makusanyo ya kihistoria na miradi ya kidijitali kuhusu uchakataji wa historia ya ukoloni wa Kijeruma-ni.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Vertragstext von Jan Uixamab und Cornelius Zwartboy
* Kolonialdokumente im Internet Archive
* Schutzverträge – Deutsche Digitale Bibliothek
* LeMO – Kolonie Deutsch-Südwestafrika
Jamii:wanasiasa wa Namibia
Mauaji ya Mathira

**Mauaji ya Mathira** yalikuwa mfululizo wa matukio ya ghafla ya kupigwa mawe na kukatwa kwa mapanga yaliyotokea huko Karatina, kaunti ya Nyeri, nchini Kenya tarehe 21 Aprili 2009. Watu wasiopungua ishirini na tisa wanajulikana kuwa walifariki dunia, huku wengine watatu wakijeruhiwa, baada ya kuripotiwa mapigano kati ya wakazi wa mji huo na watu wanaodaiwa kuwa wanachama wa kundi haramu la Mungiki, ambalo lilielezewa kama toleo la Kenya la makundi ya kijamii ya kikabila.  Polisi walisema kuwa wengi wa waathiriwa walikuwa na uhusiano na kundi la Mungiki. 

## Usuli 
Ghasia hizo zilikuwa zimezuiliwa katika Wilaya ya Kirinyaga kwa kipindi cha wiki moja, lakini ghafla zilisambaa baada ya wanachama wa kundi la Mungiki kushambulia basi dogo ( *matatu* ), katika kizuizi cha barabarani kilichokuwa kimewekwa katika eneo la Kagio . Walikuwa wakitaka kulipiza kisasi kwa vifo vya wanachama wenzao wa dhehebu hilo waliouawa huko Kirinyaga, tukio ambalo ndilo lililoanzisha vurugu hizo hapo awali. Basi hilo dogo lilimilikiwa na mjasiriamali wa eneo hilo, na kwa kuwa ndiye aliyelengwa, baadhi ya watu walielekea Karatina kwenda kukabiliana na washambuliaji waliodhaniwa kuwa na hatia. 

Kundi hilo lilikuwa likikusanya fedha mara kwa mara kutoka kwa wakazi wa mji, jambo ambalo liliwachosha wananchi na kupelekea kuanza kupinga hali hiyo.  Wakiwa chini ya tishio la kufurushwa mjini na kundi la Mungiki, wakazi walianza kuwashambulia watu waliodhaniwa kuwa wanachama wa kundi hilo. Kwa kujibu mashambulizi hayo, Mungiki walijitokeza kupigana waziwazi katika vijiji vya eneo hilo.

Inadaiwa kwamba mauaji hayo yalipangwa na kutekelezwa ndani ya muda wa chini ya saa kumi na mbili. Washambuliaji wanadai kwamba walihudhuria mazishi katika kijiji cha Mûragara, na walipokutana na uhasama kutoka kwa wenyeji, walichokozwa na kulazimika kujihami. Baadhi ya wanachama wa dhehebu hilo walitambaa mmoja baada ya mwingine kupitia mashamba ya chai jirani, huku wengine wakihifadhiwa na mwanachama  (Gakono) ili wajifiche msituni kabla ya kujitokeza kushambulia. Wanasema kwamba walipata msaada kutoka kwa washirika wao. 

## Kukamatwa 
Polisi walijaribu kutuliza mvutano uliokuwa ukiongezeka. Watu thelathini na saba walikamatwa huku msako ukiendelea kuwatafuta wengine waliodaiwa kuhusika na tukio hilo. Polisi walipata silaha kama mapanga,   na pia kulikuwa na matumizi ya mashoka na marungu. Imeripotiwa kuwa mitaa ilibaki imefunikwa na damu kufuatia tukio hilo. 

## Marejeo 
Jamii:2009
Jamii:Historia ya Kenya
Ayisha Siddiqa

**Ayisha Siddiqa** (amezaliwa 8 Februari 1999) ni wakili wa haki ya tabianchi wa Marekani. Yeye ni mwanzilishi mwenza wa Chuo Huria cha Fossil na Polluters Out.

## Maisha yake na Elimu 
Siddiqa alizaliwa tarehe 8 Februari 1999, huko Jhang, Pakistani, mji ambao upo karibu na Mto Chenab. Aliishi kwenye shamba la babu yake karibu na mto huo akiwa mdogo.

Siddiqa baadae alihamia kisiwa cha Coney, Brooklyn alipokuwa bado mtoto. Alihitimu kutoka chuo cha Hunter na akapokea Shahada ya Sanaa katika Sayansi ya Siasa na Kiingereza mnamo mwaka 2021. Akiwa chuoni, alikuwa sehemu ya programu ya Thomas Hunter Honors.

## Kazi 
Siddiqa alifanya kazi katika Bunge la Jimbo la New York kama sehemu ya programu ya Edward T. Rogowsky internship mwaka 2019. Kuanzia mwaka 2021 hadi 2022, alikuwa mwanachama katika Kituo cha Uongozi cha Coro New York. Pia amekuwa mwanasheria Mwenza katika Kituo cha Munger, Tolles & Olso. Anaendelea na Kazi yake kama Mtetezi wa Hali ya Hewa pia akihudumu kama mwanachama katika Taasisi ya Climate Litigation Accelerator (CLX), ambayo ni sehemu ya Utetezi wa Haki za Dunia katika sheria ya NYU.

## Uanaharakati 
Siddiqa alianza kushiriki katika harakati za kuzuia mabadiliko ya Hali ya Tabianchi wakati alipoanzisha tawi chuoni kwake la shirika lililoitwa Extinction Rebellion mnamo mwezi Mei 2019. Ambapo shirika hilo lilifanya mgomo tarehe 7 oktoba 2019 katika eneo la Lower Manhattan, mjini New York. Mgomo huo Ulihudhuriwa na watu takriban 300,000. Kama sehemu ya maandamano hayo, waandamanaji wake walimwaga damu bandia juu ya sanamu ya *Charging Bull,* iliyopo Wall Street.

Kufuatia Kongamano la Umoja wa Mataifa la Mabadiliko ya Tabianchi la mwaka 2019, Siddiqa alianzisha shirika la *Polluters Out* akiwa na Isabella Fallahi na Helena Gualinga. Shirika hili liliundwa baada ya kutambua kwamba kampuni zinazochimba mafuta ya kisukuku zina ushawishi mkubwa katika mikutano ya COPs (*Conference of the Parties*). Na baadhi ya Makampuni hayo ni pamoja na Endesa, Iberdrola, Banco Santander na Acciona. Kutokana na kampeni hii, mkutano wa COP26 haukujumuisha makampuni makubwa ya mafuta kama wafadhili, na miongoni mwa kampuni zilizonyimwa Ufadhili ni pamoja na  British Petroleum (BP).

Ayisha Siddiqa alihudhuria mkutano wa mabadiliko ya Tabianchi wa Umoja wa Mataifa wa mwaka 2021, ambapo alikosoa uhafifu wa watu kutoka kusini mwa Dunia kushiriki mikutano hiyo. Mwaka 2022, alitoa hotuba katika jukwaa la watoto na Vijana kwenye mkutano huo. Mnamo mwezi machi 2023, alitajwa na jarida la *Time* kama mmoja wa wanawake wa mwaka. Na mwaka 2024, Ayisha aliingizwa kwenye orodha ya Climate 100 ambayo ilichapishwa na gazeti la The independent.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Pakistan
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Kombe la Dunia la FIFA la 1934

**Kombe la Dunia la FIFA la 1934** lilifanyika nchini Italia kuanzia tarehe 27 Mei hadi 10 Juni 1934. Haya yalikuwa mashindano ya pili ya Kombe la Dunia baada ya mwaka wa 1930. Kadhaalika ndiyo ulikuwa mchuano wa kwanza kuhitaji timu zote kushiriki katika mchujo wa awali kabla ya kufika mashindano makuu. 

## Historia 
Mashindano ya 1934 yalihusisha timu 16 zilizoshinda hatua za mchujo. Italia, kama mwenyeji, pia ilishiriki hatua ya mchujo, tofauti na mwelekeo wa baadaye wa mashindano ambapo mwenyeji hakuwa na mchujo wa awali. 

## Fainali 
Fainali ilichezwa kati ya Italia na Czechoslovakia katika jiji la Roma. Italia ilishinda 2–1 baada ya muda wa nyongeza na kutwaa kombe la kwanza la Dunia. 

## Matokeo ya jumla 
Timu zilizofika hatua za juu ni:

* Mshindi: Italia 
* Mshindi wa pili: Czechoslovakia
* Mshindi wa tatu: Ujerumani

## Viwanja 
Mashindano yalifanyika kwenye viwanja sita miji ya Italia, ikiwemo Rome na Milan. 

## Mchezaji bora 
Oldřich Nejedlý wa Czechoslovakia alikuwa mfungaji bora wa mashindano haya, akiwa na mabao 5. 

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Puleng LenkaBula

**Puleng LenkaBula** ni msomi na mtawala wa chuo kikuu nchini Afrika Kusini ambaye ndiye mwanamke wa kwanza kushika wadhifa wa Makamu Mkuu wa Chuo katika Chuo Kikuu cha Afrika Kusini (UNISA).

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Eso Ikoyi

**Eso Ikoyi** (pia huandikwa **Esho Ikoyi**) ni cheo cha fahari miongoni mwa Wayoruba kinachomaanisha shujaa mashuhuri. Kimekuwa kikitumiwa kama cheo cha uongozi wa jadi hadi kuwa sehemu ya ushairi wa sifa.

## Tanbihi
Jamii:cheo
Jamii:Wayoruba
Vuyolwethu Zungula

**Vuyolwethu Zungula** ni mwanasiasa wa Afrika Kusini ambaye alikuwa rais wa Chama cha Mabadiliko ya Kiafrika (*African Transformation Movement* – ATM) tangu kuanzishwa kwake hadi Juni 2025.

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Ali Wakrim

**Ali Wakrim** ni mfanyabiashara kutoka Moroko. Ali na mdogo wake Jamal Wakrim wanamiliki pamoja Akwa Group na Aziz Akhannouch pamoja na familia yake. Baba yao wawili waliungana kuanzisha kampuni hiyo pamoja na Afriqua Gaz, ambayo Ali Wakrim ndiye mwenyekiti wake pamoja na Maghreb Oxygene, huku Jamal Wakrim akiwa mwenyekiti wa Petrodis.

## Tanbihi
Jamii:Wafanyabiashara wa Moroko
Mohamed Idir Hadid

**Mohamed Idir Hadid** (kwa Kiarabu: محمد إيدير حديد; kwa Tamazight: ⵎⵓⵀⴰⵎⴻⴷ ⵉⴷⵉⵔ ⵀⴰⴷⵉⴷ; alizaliwa 26 Aprili 2002) ni mchezaji wa soka]] wa kitaalamu kutoka Aljeria ambaye anacheza kama golikipa wa klabu ya JS Kabylie.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 2002
Jamii:Watu walio hai
JAmii:Wachezaji mpira wa Algeria
Nicole Flint

**Nicole Flint** (alizaliwa 15 Mei, 1988) ni mtangazaji wa televisheni, mwanamitindo, mtaalamu wa mahusiano ya umma na mshindi wa taji la urembo kutoka Afrika Kusini, aliyetwaa taji la *Miss South Africa 2009*. 

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanamitindo wa Afrika Kusini
Sarwe Iyasus

**Sarwe Lyasus** alikuwa mfalme wa Ethiopia mwaka 1433, na alikuwa mwanachama wa Nasaba ya Solomoni. Alikuwa mwana mkubwa wa Takla Maryam.

Kulingana na E.A.Wallis Budge, Sarwe Iyasus alitawala kwa miezi minne au nane, na alifariki kutokana na tauni.  Kulingana na James Bruce, baadhi ya  orodha ya wafalme wa Ethiopia hazijuimuishi jina lake. 

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa mwaka usiojulikana
Jamii:Waliofariki 1433
Jamii:wafalme wa Ethiopia
Dirk Uys

**Dirk Cornelis "Dirkie" Uys** (3 Machi 1823-9 Aprili 1838) alkuwa Voortrekker wakati wa Safari kuu (Great Trek).

Uys alizaliwa Swellendam mwaka 1823, akiwa mwana wa Petrus Lafras Uys na Alida Maria Uys.

## Vyanzo 
* Ian S. Uys, "The Battle of Italeni", South African Military History Society.
Jamii:Waliofariki 1838
Jamii:Waliozaliwa 1823
Jamii:Makaburu
Megan Coleman

**Megan Kate Coleman** ni mfanyabiashara na mshindi wa taji la urembo kutoka Afrika Kusini. Aliiwakilisha Afrika Kusini katika mashindano ya Miss Universe 2007 yaliyofanyika Mexico na Miss World 2007 yaliyofanyika Uchina. Alitawazwa kuwa Miss South Africa 2006.

## Tanbihi
Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini
Jamii:wanamitindo wa Afrika Kusini
Yemane Gebreab

**Yemane Gebreab** (amezaliwa 1954) ni Mkuu wa Masuala ya Kisiasa na Mshauri wa Rais wa Eritrea. Pia ni mwanachama wa ''People's Front for Democracy and Justice'' (PFDJ), chama pekee na tawala nchini humo. 

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1954
Jamii:Watu walio hai
Jamii:wanasiasa wa Eritrea
James Kanyotu

**James Kanyotu** (1936–2008) alikuwa mkuu wa waziri wa ujasusi nchini Kenya. Aliongoza *Directorate of Security Intelligence* (‘Special Branch’) kwa miaka 27, kuanzia 1965 hadi alipostaafu mwaka 1991. 

Alizaliwa mwaka 1936 katika kaunti ya Kirinyaga, akasoma *Alliance High School (Kenya)* na Makerere University ambapo alipata diploma ya ufundishaji.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1936
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Wanaume wa Kenya
Kwaku Dua II

**Kwaku Dua II Kumaa** (pia huitwa **Kwaku Dwa II Kumaa**) alikuwa Asantehene (mtawala wa Ufalme wa Ashanti) kuanzia tarehe 28 Aprili 1884 hadi 11 Juni 1884 katika eneo ambalo leo ni Ghana.

Utawala wake haukudumu hata robo mwaka kwani alifariki kwa ugonjwa wa ndui. Kifo chake cha ghafla kilisababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kwa miaka kadhaa, ambavyo vilimalizika mwaka 1888 wakati mrithi wake Agyeman Prempeh alipochukua madaraka.

## Tanbihi
Jamii:Wanasiasa wa Ghana
Jamii:waliofariki 1884
Jonavi Raisa Quiray

**Jonavi Raisa Bernas Quiray** ni msanifu majengo wa Ufilipino, mwanamazingira na mshindi wa mashindano ya urembo ambaye alishinda taji la Miss Philippines Air 2011, Miss ASEAN TV Charm 2010, Mutya ng Pilipinas International 2008, na Mutya ng Palawan 2005.

## Wasifu 
Quiray alizaliwa Puerto Princesa, Palawan, nchini Ufilipino. Alisomea Shahada ya Sayansi katika Usanifu Majengo kwenye Idara ya Ubunifu wa Majengo, Chuo Kikuu cha Jimbo la Palawan.

## Miss Philippines Earth 2011 
Quiray aliwakilisha Jiji la Puerto Princesa katika mashindano ya Miss Philippines Earth 2011 na kushinda taji la Miss Philippines Air 2011, ambalo lilifanyika Puerto Princesa Coliseum huko Palawan, Ufilipino  tarehe 5 Juni 2011.Pia alishinda tuzo za Mrembo Bora katika Mavazi ya Kuogelea na Mrembo Bora katika Mavazi ya Cocktail katika mashindano ya pembeni.

Mnamo Juni 2011, Quiray pamoja na washindi wenzake wa Miss Philippines Earth 2011 walifanya ziara ya heshima kwa Rais wa Ufilipino Benigno Aquino III kwenye ikulu ya Malacañan kuonyesha uungaji mkono wao kwa kampeni ya serikali ya kuhamasisha Hifadhi ya Taifa ya Mto wa Chini ya Puerto Princesa.

Mnamo Februari 2012, alijiunga na Benki ya Biashara ya Rizal kwenye shughuli ya upandaji miti kando ya eneo la River Park huko Marikina kama sehemu ya mpango wa kuwafikia jamii. Pia aliongoza kipindi cha kujifunza kwa wanafunzi wa shule ya msingi ya Industrial Valley Elementary School, ambapo alifundisha kuhusu umuhimu wa kuokoa fedha na kushiriki hadithi na vidokezo vya jinsi ya kutunza mazingira.

## Mutya ng Pilipinas 2008 
Quiray alishiriki katika shindano la kitaifa la urembo Mutya ng Pilipinas na kushinda taji kuu la Mutya ng Pilipinas International 2008, lililofanyika tarehe 7 Desemba 2008 kwenye Jiji la Coliseum huko Puerto Princesa, Palawan. Kupitia ushindi huo, alipata heshima ya kuwa Mpalawan wa kwanza kushinda taji kubwa katika shindano la kitaifa la urembo. Pia aliwahi kushinda taji la Mutya ng Palawan mwaka 2005.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamitindo wa Ufilipino
Jamii:wasanifu majengo wa Ufilipino
Kanijeli Siyavuş Pasha

**Kanijeli Siyavuş Pasha** (Kituruki cha Kiosmani: کانیجلی سیاوش پاشا; Kiserbokroatia: Sijavuš-paša Kanjižanin; alifariki Istanbul, 1602) alikuwa mwanasiasa wa Milki ya Osmani aliyezaliwa katika Sanjak ya Bosnia. 
 
Alikuwa Waziri Mkuu (Grand Vizier) kati ya tarehe 24 Desemba 1582 hadi 28 Julai 1584, tena kati ya tarehe 15 Aprili 1586 hadi 2 Aprili 1589, na mara ya mwisho kati ya tarehe 4 Aprili 1592 hadi 28 Januari 1593.

Alitoka Kanizsa katika eneo ambalo kwa sasa ni Hungaria, lililokuwa sehemu ya kwanza ya Sanjak kisha likawa Eyalet ya Bosnia.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 16
Jamii:Waliofariki 1602
Jamii:Wanasiasa wa Hungaria
Jamii:Wanasiasa wa Uturuki
Dorothy Amenuke

**Dorothy Akpene Amenuke** (alizaliwa mwaka 1968) ni msanii wa vinyago, msanii wa nyuzi, na mwalimu kutoka Ghana. Hivi sasa ni mhadhiri katika idara ya uchoraji na uchongaji katika Fakulteti ya Sanaa Nzuri, Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah (KNUST).

## Maisha ya awali 
Amenuke alizaliwa mwaka wa 1968 na anatoka Adokoe-Peki, katika Mkoa wa Volta nchini Ghana.  Alisomea uchongaji katika Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah cha Ghana (KNUST) kama mwanafunzi wa shahada ya kwanza. Aliendelea kusoma KNUST kwa shahada yake katika elimu ya sanaa, shahada ya uzamili katika uchongaji, na shahada ya uzamivu katika uchongaji.

## Kazi 
Alifanya kazi kama mwalimu wa sanaa katika darasa la msingi na la sekondari kutoka 1987 hadi 2004.  Kazi ya Amenuke iko katika ukusanyaji wa Stedelijk Museum Amsterdam. 

Kazi ya Dorothy inategemea nguo na nyuzi, kwasababu nguo na nyuzi inazungumzia kile kilicho karibu, kibinafsi, na mara nyingi kinahusiana na mwili. 
## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1968
Jamii:wasanii wa Ghana
Mustafa al-Maraghi

**Muhammad Mustafa al-Maraghi** OBE (; 5 Machi 1881 – 22 Agosti 1945) alikuwa mwanamageuzi wa Misri na mkuu wa Chuo Kikuu cha Al-Azhar kutoka El Maragha, Mkoa wa Sohag.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1945
Jamii:watu wa Misri
Ahmed el Inglizi

**Ahmed el Inglizi** (kwa Kiarabu: أحمد الإنجليزي, maana yake ‘Ahmed Mwingereza’), pia anajulikana kama **Ahmed El Alj** au **Ahmed Laalaj** (kwa Kiarabu: أحمد العلج, maana yake ‘Ahmed Murtadhi’), alikuwa mbunifu majengo na mhandisi Mwingereza aliyeasi dini ya Ukristo na kuingia Uislamu. Alifanya kazi kwa Sultani wa Moroko Mohammed ben Abdallah katika karne ya 18. Kama jina lake la ukoo "El Alj" linavyomaanisha, Ahmed el Inglizi alikuwa "murtadhi", yaani mtu aliyeacha Ukristo na kuingia katika Uislamu.

## Tanbihi
Jamii:wahandisi wa Uingereza
Abdirahman Mahdi

**Abdirahman Mahdi** ni mmoja wa waanzilishi wa Harakati ya Ukombozi wa Kitaifa ya Ogaden (ONLF), ambayo ni harakati ya kisiasa inayolenga kuruhusu watu wa Ogaden watumie haki yao ya kujitawala katika eneo la Pembe ya Afrika. Tangu tarehe 12 Novemba 2019, amekuwa Mwenyekiti wa sasa wa ONLF. Serikali ya Ethiopia inaitambua ONLF kama shirika la kigaidi.

## Tanbihi
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Ethiopia
Henrique I wa Kongo

**Henrique I Nerika a Mpudi** alikuwa mtawala wa Ufalme wa Kongo kuanzia mwaka 1567 hadi 1568, na alikuwa mfalme wa mwisho kutoka ukoo wa kifalme wa **Lukeni kanda**. Kama mtangulizi wake, Bernardo I wa Kongo, Henrique alifariki wakati akiwa vitani katika mipaka ya ufalme huo. Alipoteza maisha yake akipigana dhidi ya watu wa BaTeke kutoka Ufalme wa Anziku.

## Marejeo
Jamii:wanasiasa wa Angola
Jamii:Waliofariki 1568
Brighton Mhlongo

**Brighton Mhlongo** (amezaliwa 12 Januari 1991) ni mchezaji wa soka na mwigizaji kutoka Afrika Kusini. Anacheza katika nafasi ya kipa katika klabu ya Chippa United inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Soka ya Afrika Kusini (''Premier Soccer Leagu.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Wachezaji mpira wa Afrika Kusini
Bohari ya Dawa

**Bohari ya Dawa** (kwa Kiingereza: *Medical Store Department*) nchini Tanzania ilianzishwa kwa Sheria ya Bunge Na.13 ya mwaka 1993 kama idara inayojiendesha chini ya Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto yenye jukumu la kuendeleza, kudumisha na kusimamia mfumo wa manunuzi, uhifadhi na usambazaji wa dawa na vifaa tiba vilivyoidhinishwa vinavyohitajika kutumika na huduma za afya ya umma kama Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Jinsia, Watoto, kuanzia muda itakavyoweza kuidhinisha.

## Mambo ya Ushirika 
### Umiliki 
Bohari ya Dawa ni wakala wa serikali inayomilikiwa kikamilifu na Serikali ya Tanzania.

### Utawala 
Taasisi hiyo inajiendesha chini ya Wizara ya Afya na inasimamiwa na bodi ya wadhamini. Bodi ina wajumbe tisa walioteuliwa kila baada ya miaka mitatu. Mwenyekiti aliyeteuliwa na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, wajumbe wanane wanateuliwa na Waziri mwenye dhamana ya afya. Bodi inakasimu usimamizi wa kila siku wa shughuli za idara kwa Mkurugenzi Mkuu ambaye anateuliwa na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

### Mtandao na matawi 
Idara inaendesha shughuli zake kupitia kanda 10 za Dar-es-salaam, Mwanza, Iringa, Moshi, Mbeya, Tabora, Dodoma, Kilimanjaro, Kagera na Mtwara yakisaidiwa na vituo viwili vya mauzo vya Tanga na Muleba. MSD hukaguliwa kila mwaka na ofisi ya mkaguzi mkuu wa seriakli na ina Kitengo chenye uwezo kamili cha ukaguzi wa ndani ambacho kinasimamia ufanisi wa udhibiti wa ndani wa kila duka moja na mnyororo wake wa ugavi.

## Marejeo 
Jamii:Mashirika ya Tanzania
Jamii:Afya ya umma
Scarlett Westbrook

**Scarlett Westbrook** (alizaliwa Julai 2004) ni mwanaharakati wa hali ya hewa na mwandishi wa habari nchini Uingereza.

Anajulikana kwa kazi yake katika sera ya hali ya hewa na elimu, na alikuwa mwandishi mdogo zaidi wa sera za kawaida katika historia ya bunge. Yeye ni msemaji na mratibu wa mtandao wa hali ya hewa wa wanafunzi nchini Uingereza, mkuu wa ushiriki wa kisiasa katika Teach the Future, mtu mashuhuri katika vuguvugu la Fridays for Future, na msemaji wa chama cha kazi kwa mpango mpya wa kijani.

Kama mwandishi wa habari, Westbrook ameandika kwenye jarida ya The Independent, gal-dem, the Metro na i-D.

## Maisha ya Awali 
Westbrook alikulia mjini Birmingham. Alikuwa mtu mdogo zaidi duniani kupata Kiwango cha daraja la A katika somo la serikali na siasa, ambacho alijifunza mwenyewe mwaka 2018 katika umri wa miaka 13. Westbrook alipata umaarufu kwa uandishi wa habari unaojadili kuhusu Brexit na ushiriki wa kisiasa wa vijana, kuanzia mwezi Desemba mwaka 2018 na makala iliyoshughulikia uwakilishi mdogo wa vijana katika siasa za Uingereza. kabla ya kujiunga na mtandao wa hali ya hewa ya wanafunzi nchini Uingereza kama mratibu wa ushiriki wa jamii, mawasiliano ya kisiasa na kuandaa kuhusu mpango mpya wa kijani. Alisaidia kuandaa migomo ya hali ya hewa mjini Birmingham mwezi machi na mwezi mei mwaka 2019, akiandika kuhusu maandamano katika gazeti la The Independent kabla ya mgomo wa hali ya hewa duniani wa mwezi mei. Aliendelea kupanga maandamano ya mgomo wa hali ya hewa huko Birmingham, London na kote Uingereza.

Mnamo mwezi Novemba mwaka 2021, mswada wa Dharura ya Elimu ya Hali ya Hewa ya Uiingereza uliwasilishwa bungeni na mbunge anayaeitwa Nadia Whittome. Westbrook alihojiwa kuhusu usomaji huu wa kwanza wa mswada na Jarida linaloitwa  i-D, akisema "Kwa kuanza na elimu ya hali ya hewa, na kwa kuanza na shule za kuondoa kaboni, tunaunda urithi wa haki ya hali ya hewa. Hiyo ina maana kwamba tunaweza kuendelea na hatua, na ni endelevu, na endelevu, na, kwa matumaini, bora kwa elimu." Muswada huo umewekwa kuwa usomaji wake wa pili tarehe 2 Mei 2022.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Uingereza
Jamii:Waliozaliwa 2004
Jamii:Wanawake wa Uingereza
Michael Masutha

**Tshililo Michael Masutha** (alizaliwa Valdezia, Transvaal ya Kaskazini, ambayo sasa ni mkoa wa Limpopo, Afrika Kusini, 1965) ni wakili na mwanasiasa mstaafu wa Afrika Kusini. Pia alikuwa Waziri wa Haki na Huduma za Marekebisho.

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1965
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini
Abu Sa'id Qansuh

'''Abu Sa'id Qansuh** (pia anajulikana kama **Qansuh Al-Ashrafi**, **Qansuh I** au **Al-Zahir Qansuh''') alikuwa Sultani wa ishirini na tatu wa Misri kutoka nasaba ya Wamamluki wa Burji. Alitawala kati ya mwaka 1498 hadi 1500.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa karne ya 15
Jamii:wanasiasa wa Misri
Pablo Solón Romero

**Pablo Solón Romero** alihudumu kama balozi wa Jimbo la Plurinational nchini Bolivia katika Umoja wa Mataifa kuanzia Februari mwaka 2009 hadi Julai mwaka 2011. Yeye ni mtoto wa msanii maarufu wa ukutani nchini Bolivia anayeitwa Walter Solón Romero Gonzáles. Alihudumu kama mkurugenzi mtendaji wa Focus on the Global South, shirika la wanaharakati lenye makao yake makuu katika mji wa Bangkok kuanzia mwaka 2012 hadi 2015.

## Kazi 
Kabla ya kuwa balozi wa Umoja wa Mataifa, Pablo Solón Romero alifanya kazi kama mwanaharakati kwa miaka mingi na mashirika tofauti ya kijamii, harakati za wenyeji, vyama vya wafanyakazi, vyama vya wanafunzi, mashirika ya haki za binadamu na tamaduni nchini Bolivia.

Akiwa Balozi wa Umoja wa Mataifa, Solón aliongoza kupitishwa  kwa maazimio yaliyofanikiwa kuhusu haki ya binadamu za maji, siku ya kimataifa ya Mama Duniani, maelewano na asili, na haki za watu wa asili. Alikuwa mshiriki mkubwa katika mazungumzo kuhusu mabadiliko ya tabianchi chini ya UNFCCC, na pia alisaidia kuandaa mkutano wa watu duniani kuhusu mabadiliko ya tabianchi uliofanyika mji wa Cochabamba nchini Bolivia mwaka 2010.

Katika mkutano wa COP16 wa UNFCCC uliofanyika mji wa Cancun, alitetea msimamo imara wa Bolivia.

Mnamo Desemba mwaka 2011, alishiriki katika COP17 ya Durban na aliunga mkono wazo la  kwamba ni wakati wa kubadilisha jinsi tunavyohusiana na asili na kurejesha maelewano nayo. Akikosoa mipaka ya kile kinachoitwa "uchumi wa kijani" alitangaza: "Uhusiano wa sasa na asili ni kupitia soko. Lazima ulinunue. Tatizo la uchumi wa kijani ni kwamba wanasema ubepari umeshindwa kwa sababu hatukuweka bei kwenye asili. Mantiki ni kwamba hujali kile ambacho hakina bei. Lazima tubadilishe dhana ya jinsi tunavyohusiana na mama dunia. Sio tatizo la fidia bali ni la urejeshaji. Uchumi wa kijani utajumuisha bima ili ikiwa mali yako ya mazingira itaharibiwa utalipwa fidia. Tunahitaji mahakama ya raia kwa ajili ya mazingira”. 

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanaume wa Bolivia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wa Bolivia
Cheikh Bouamama

'''Cheikh Bouamama au Shaykh Bu 'Amamah Al Bousheikhi Al Bakri''' aliongoza upinzani maarufu dhidi ya uvamizi wa Wafaransa nchini Algeria kuanzia mwaka 1881 hadi 1908.

## Marejeo
Fainali ya Kombe la Dunia la 1954

**Fainali ya Kombe la Dunia ya FIFA 1954** lilifanyika mnamo Julai 4, 1954, katika Uwanja wa Wankdorf, Bern, Uswisi. Mechi hii ilikutanisha timu ya Ujerumani Magharibi na hungary na kuibuka Ujerumani Magharibi kama mabingwa wa dunia kwa mara ya kwanza.

## Fainali 
Timu ya Hungary ilikuwa ikitekwa na ushindi wa rekodi zote za mashindano ya awali, ikijulikana kama "Mighty Magyars". Ujerumani Magharibi, iliyoingia kama mpinzani mdogo, ilipata ushindi wa kushangaza 3-2. Mechi hii imekuwa ikitajwa kama “The Miracle of Bern” kwa sababu ya urejeshaji wa muda wa mwisho na mbinu za kijiometri zilizotumika na Ujerumani.

## Matukio 
*Goli la kwanza liliwekwa na Hungary katika dakika za mwanzo, likiashiria ufanisi wao wa kawaida.
*Ujerumani Magharibi ilirekebisha mbinu zao na kupata goli la ushindi kupitia Helmut Rahn.
*Mechi hii ilibadilisha historia ya soka kwa kuonyesha kwamba mpinzani aliyeonekana dhaifu anaweza kushinda kwa mbinu na nidhamu.

## Athari 
Ushindi wa Ujerumani Magharibi ulisababisha sherehe kubwa ndani ya nchi na kuathiri kimichezo na kijamii, ukionyesha uwezekano wa soka kama chombo cha utambulisho wa kitaifa. Mechi hii pia imechukuliwa kuwa mwanzo wa ujio wa soka kisasa wa kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la 1958

**Fainali ya Kombe la Dunia ya FIFA 1958** lilifanyika mnamo 29 Juni 1958 katika Uwanja wa Råsunda, Stockholm, Sweden. Mechi hii ilikuwa kati ya Brazil na Sweden, na Brazil ikishinda kwa matokeo ya 5–2, ikipata taji lake la kwanza la dunia.

## Fainali 
Brazil ilifuzu kwa kushinda timu mbalimbali za Ulaya na Amerika Kusini, huku Sweden ilipata nafasi ya fainali kama nchi mwenyeji. Pele, mchezaji mdogo mwenye umri wa miaka 17, alikua nyota wa mechi hiyo, akifunga mabao mawili ya awali na kutoa michango muhimu kwa ushindi wa Brazil.

## Muhtasari 
Sweden ilifungua mabao mapema, lakini Brazil ilirekebisha hali hiyo mwanzoni mwa kipindi cha pili. Mabao ya Garrincha, Vavá, na Pele yalihakikisha ushindi mkubwa wa Brazil. Mechi hii ilionyesha kuibuka kwa Brazil kama nguvu mpya katika soka la kimataifa.

## Matokeo 
Ushindi huu uliunda historia kwa Brazil kuwa taifa la kwanza kutoka Amerika Kusini kushinda Kombe la Dunia huko Ulaya. Pia, fainali hii ilianzisha umaarufu wa Pele kama mmoja wa wachezaji bora wa soka duniani.

## Athari 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la 1962

**Fainali ya Kombe la Dunia ya FIFA 1962** ilichezwa kwenye mji wa Santiago, Chile, mnamo tarehe 17 Juni 1962, ikiakilisha hatua ya mwisho ya mashindano hayo yaliyofanyika nchini Chile. Hii ilikuwa fainali ya saba ya Kombe la Dunia, na ilihusisha timu za Brazil na Czechoslovakia.

## Fainali 
Brazil ilifikia fainali baada ya kushinda Argentina kwa mabao 3-1 katika robo fainali na Marekani ya Kati kwa mabao 4-2 katika nusu fainali. Czechoslovakia ilivuka mipaka ya mashindano kwa kushinda Yugoslavia kwa mabao 3-1 kwenye robo fainali na Chile kwa mabao 2-1 katika nusu fainali.

## Matokeo 
Brazil iliibuka mabingwa baada ya kushinda Czechoslovakia kwa mabao 3-1. Garrincha alicheza kwa kiwango cha juu, akichangia moja ya mabao ya Brazil, huku Amarildo akifunga bao la pili. Hii ilikuwa mara ya pili mfululizo Brazil kushinda Kombe la Dunia, ikithibitisha umahiri wao katika soka la kimataifa.

## Matukio Muhimu 
Fainali ya 1962 ilijulikana kwa ulinganifu wa kimfumo na mchezo mkali. Hii ilikuwa fainali ya kwanza kwa Brazil kutimiza ushindi wao bila Pelé, ambaye aliumia katika hatua za mapema ya mashindano. Shindano hili pia lilionyesha ukuaji wa soka la Amerika Kusini na uwezo wa timu ndogo lakini zenye ubora wa kimataifa.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la 1966

**Fainali ya Kombe la Dunia ya FIFA 1966** ilifanyika tarehe 30 Julai 1966 katika Uwanja wa Wembley, London, Uingereza. Mechi hiyo ilikutanisha Uingereza dhidi ya Ujerumani Magharibi, na kuashiria tukio muhimu katika historia ya soka ya kimataifa. Uingereza ilishinda 4-2 baada ya muda wa nyongeza, ikipata ubingwa wake wa kwanza wa Dunia.

## Matukio Muhimu 
Mechi ilijulikana kwa ushindi wa Uingereza kwa mabao mawili ya muda wa nyongeza yaliyoandikwa na Geoff Hurst, ikiwa mojawapo ikichukuliwa kuwa mojawapo ya matukio ya soka yenye utata kutokana na shaka kuhusu moja ya mabao (Hurst’s “Wembley Goal”).

## Athari 
Ushindi huu ulithibitisha Uingereza kama taifa lenye nguvu kwenye soka na uliathiri maendeleo ya mashindano ya kimataifa. Pia, fainali hii iliweka kiwango cha mashindano ya kimataifa na teknolojia ya mwamuzi, ikichochea mjadala juu ya matumizi ya VAR miaka mingi baadaye.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Paula Caballero

**Paula Caballero** ni mwanaharakati na mwanadiplomasia wa hali ya hewa wa nchi ya Kolombia. Tangu COP1 mwaka1995, amekuwa akishiriki katika mazungumzo ya hali ya hewa kama mkuu wa ujumbe wa nchi ya Kolombia. Kufikia Aprili mwaka 2023, anahudumu kama mkurugenzi mkuu wa kikanda wa Amerika Kusini katika shirika la Uhifadhi wa Asili.

## Maisha ya Awali 
Paula Caballero ni mjukuu wa Helena Laverde de Gomez. Paula Caballero alisoma katika Chuo Kikuu cha Brown ambapo alikamilisha shahada ya kwanza katika historia na shahada ya uzamili katika mahusiano ya kimataifa. Baada ya kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Brown, alirudi mji wa Bogota nchini Kolombia, na kufanya kazi kama mtafiti katika Kituo cha Maendeleo ya Kimataifa katika Universidad de los Andes. Kwa miaka mingi, alifanya kazi mbalimbali duniani kote katika maeneo kama vile mji wa Bogota, London na New York.

## Malengo 17 ya Maendeleo Endelevu 
Paula Caballero alidhani Malengo 17 ya Maendeleo Endelevu kama malengo ambayo yangechukua nafasi ya Malengo ya Maendeleo ya Milenia yaliyopendekezwa mwaka 2000. Aliyawasilisha kwa Umoja wa Mataifa kwa mara ya kwanza huko mji wa Solo nchini Indonesia lakini hayakujadiliwa. Kamati hiyo ilikutana tena huko mji wa Rio de Janeiro mwaka 2012, lakini ni nchi ya Guatemala pekee ndio iliyotia saini. Mada muhimu ya mjadala ilikuwa ni kama malengo mengi sana yalijumuishwa au la. Pendekezo la SDG lilikuwa karibu kusitishwa katika G77, lakini mjumbe Vivek Wadekar kutoka nchi ya India alikumbusha mkutano huo kwamba maandishi hayo yalikuwa tayari yamethibitishwa. Kwa miaka michache, maandishi ya malengo hayo yaliendelezwa zaidi kupitia kikundi cha kazi kilicho wazi. Mnamo mwaka 2015, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa lilipitisha Malengo ya Maendeleo Endelevu. Mnamo mwaka 2022, alitoa hotuba ya ufunguzi wa masomo kwa darasa la wahitimu wa Chuo Kikuu cha Andes.

## Uhifadhi wa Asili 
Caballero anaendelea kufanya kazi kuhusu matatizo ya kijamii na hali ya hewa kupitia shirika la  Uhifadhi wa Mazingira. Katika nafasi yake, anafanya kazi katika kubadilisha sera za umma na pia katika sekta binafsi kuhusu mtiririko wa fedha.

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Wanaharakati wa Kolombia
Jamii:Wanawake wa Kolombia
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanaharakati wanawake
Fainali ya Kombe la Dunia la 1970

**Fainali ya Kombe la Dunia ya 1970** ilifanyika tarehe 21 Juni 1970 katika Uwanja wa Azteca, Mexico City, ambapo timu ya taifa ya Brazil ilikabiliana na Italia. Mechi hii ni maarufu kwa ushindi wa Brazil wa 4-1 na kwa kuonesha kiwango cha juu cha soka cha kimataifa.

## Fainali 
Brazil iliongozwa na kapteni Pele, huku Italia ikiwa na wachezaji kama Giacinto Facchetti na Luigi Riva. Brazil ilianza kwa shambulio la haraka, na Pele aliwahi kuonyesha ujuzi wa kipekee na kumsaidia Jairzinho kufunga. I talia ilijaribu kurudisha mwendo, lakini Brazil iliweka wazi mapambano yao.

## Matokeo 
Brazil ilishinda kwa 4-1, ikipata Kombe la Dunia mara ya tatu, na kuwa timu ya kwanza kushinda mara tatu, jambo lililoipa haki ya kudumu kombe hilo. Ushindi huu ulithibitisha Brazil kama nguvu kubwa ya soka duniani na kuunda mifano ya uchezaji ya shambulio linalovutia.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Dominique Browning

**Dominique Browning** ni mwanaharakati wa hali ya hewa, mwandishi, na mhariri kutoka nchi ya Marekani ambaye alianzisha shirika lisilo la kiserikali la mazingira linaloitwa Moms Clean Air Force, mradi maalum wa Mfuko wa Ulinzi wa Mazingira. Kuanzia mwaka 1995 hadi 2007 alikuwa mhariri mkuu wa chapisho la jarida la House & Garden chini ya kampuni ya Conde Nast. Kabla ya kufanya kazi ya jarida la House & Garden alifanya kazi ya jarida la Savvy, American Photographer, Esquire, Newsweek, na Mirabella. Akiwa mhariri mkuu wa toleo jipya la jarida la House & Garden, alisema alianzisha masuala ya mazingira ya kimataifa kwenye jarida hilo, na akatafuta kutafuta maadili yenye maana zaidi nyuma ya matumizi ya machapisho ya Condé Nast.

## Maisha 
Browning alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Wesleyan mwaka 1977 akiwa amesomea falsafa, fasihi, na historia, na ni mpiga piano aliyepata mafunzo ya kitamaduni. Yeye ndiye mwanzilishi wa Moms Clean Air Force, shirika la ulinzi wa mazingira lililojitolea kuboresha viwango vya ubora wa hewa, anaendesha tovuti yake binafsi inayoitwa 'Slow Love Life', na uandishi wake huangaziwa mara kwa mara katika magazeti ya The New York Times and Time. Kwa sasa anachangia magazeti na majarida mengi, na ana safu ya kila mwezi kwenye tovuti ya Mfuko wa Ulinzi wa Mazingira.[6]

## Harakati za Mazingira 
Browning alianzisha shirka la Moms Clean Air Force mwaka 2010 akilenga mabadiliko ya hali ya hewa. Shirika hilo la kitaifa sasa lina wanachama wapatao milioni 1.5 na zaidi ya matawi kumi na mawili katika majimbo mbalimbali. Mwaka 2016 Alitunukiwa Tuzo ya Rachel Carson iliyotolewa na Jumuiya ya Kitaifa ya Audubon.[13]

## Marejeo 
Jamii:Wiki4HumanRights 2025
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanawake wa Marekani
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Fainali ya Kombe la Dunia la 1978

**Fainali ya Kombe la Dunia la 1978** ilifanyika mnamo 25 Juni 1978 katika Uwanja wa Monumental, Buenos Aires, Argentina. Mchezo huu uliwaunganisha timu za taifa la Argentina na Uholanzi, ukimalizika kwa ushindi wa Argentina 3–1 baada ya muda wa nyongeza.

## Fainali 
Argentina iliongoza kwa goli la Mario Kempes dakika ya 38, na Uholanzi kuifuatia kupitia goli la Dick Nanninga dakika ya 82, kusababisha muda wa nyongeza. Argentina iliibuka na ushindi kutokana na goolu la Kempes tena na Daniel Bertoni.

## Mchezaji Bora 
Mario Kempes alichaguliwa mchezaji bora wa fainali kutokana na mchango wake wa magoli mbili muhimu, akichangia moja kwa moja ushindi wa nyumbani wa Argentina.

## Matokeo 
Ushindi huu wa Argentina ulikuwa wa kwanza katika historia yao ya Kombe la Dunia na uliimarisha soka nchini humo kuwa taifa lenye nguvu duniani. Sherehe za ushindi zilikuwa za taifa zima, zikithibitisha nguvu ya soka kama kitambulisho cha kitaifa.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la 1982

**Fainali ya Kombe la Dunia la 1982** ilifanyika nchini Uhispania mnamo Julai 11, 1982, katika Uwanja wa Santiago Bernabéu, Madrid. Mechi hii ilichukua nafasi muhimu katika historia ya soka, ikiwakutanisha timu za Italia na Magharibi Ujerumani.

## Timu 
Italia na Magharibi Ujerumani zilipitia raundi za makundi na mechi za nusu-fainali kwa ushindi wa kushangaza, zikionyesha mbinu za kisasa za soka na mvuto mkubwa wa mashabiki. Italia ilijulikana kwa ulinzi wake wa makini na ufanisi wa mashambulizi ya haraka, huku Ujerumani wakitumia mfumo thabiti wa mashambulizi ya mipira ya mbali.

## Mechi 
Mechi ya fainali ilikuwa ya ushindani mkubwa na ilimalizika kwa ushindi wa Italia 3–1. Paolo Rossi alichangia kwa bao muhimu lililozua matumaini mapya baada ya hatua ya kwanza. Lengo la kulipiza la Ujerumani lilijitokeza mapema, lakini Italia ilirekebisha mbinu zao na kudumisha udhibiti wa mchezo.

## Matukio Muhimu 
Fainali hii ilibadilisha taswira ya soka la kimataifa kwa kuonyesha faida za mbinu za kuzingatia ulinzi kwa pamoja na mashambulizi ya kikundi. Pia, mechi hii iliadhimisha uhusiano mzuri wa kimataifa kati ya mashabiki wa soka na kuendeleza umahiri wa wanachezaji wa Italia katika mashindano ya baadaye.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la 1986

**Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA 1986** ilikuwa moja ya mechi maarufu zaidi katika historia ya soka. Mchezo huu ulifanyika tarehe 29 Juni 1986 katika Estadio Azteca, mjini Mexico City, Mexico. Timu ya taifa ya Argentina ilikutana na Ujerumani Magharibi, katika pambano lililovutia mashabiki zaidi ya 114,000 uwanjani.

## Timu 
Argentina, ikiongozwa na nahodha Diego Maradona, ilikuwa katika ubora wa hali ya juu wakati wa mashindano. Waliishinda Uingereza kwenye robo fainali katika mechi iliyojulikana kwa bao la “Hand of God” na lile la “Goal of the Century”. Ujerumani Magharibi, chini ya kocha Franz Beckenbauer, ilipenya kupitia mechi ngumu za mtoano kwa nidhamu na uzoefu wa wachezaji wake wakuu.

## Fainali 
Mchezo ulimalizika kwa ushindi wa Argentina 3–2 dhidi ya Ujerumani Magharibi. Mabao ya Argentina yalifungwa na José Luis Brown, Jorge Valdano, na Jorge Burruchaga, huku Ujerumani ikijibu kupitia Karl-Heinz Rummenigge na Rudi Völler. Ushindi huo uliipa Argentina taji lake la pili la Kombe la Dunia baada ya lile la 1978.

## Umuhimu 
Fainali hii ilionekana kama uthibitisho wa enzi ya Maradona kama mmoja wa wachezaji bora zaidi katika historia ya mchezo. Ushawishi wake ulifanya Argentina kuwa kitovu cha hadithi za soka duniani.

## Marejeo 
Jamii:Wiki Loves Sports 2025
Fainali ya Kombe la Dunia la 1990

**Fainali ya Kombe la Dunia la FIFA ya mwaka 1990** ilifanyika tarehe 8 Julai 1990 katika Stadio Olimpico, mjini Roma, Italia. Mchezo huu uliwakutanisha timu ya taifa ya Ujerumani Magharibi na Argentina, ambapo Ujerumani Magharibi ilishinda kwa bao 1–0, likifungwa na Andreas Brehme kupitia mkwaju wa penalti katika dakika ya 85.

## Safari ya Timu 
Ujerumani Magharibi ilionesha ubora mkubwa katika hatua za awali, ikiongozwa na nahodha Lothar Matthäus, huku Argentina ikitegemea uongozi wa Diego Maradona, ambaye aliongoza taifa lake hadi kufika fainali kwa mara ya pili mfululizo baada ya kushinda mwaka 1986.

## Fainali 
Mchezo ulitawaliwa na mbinu na nidhamu ya ulinzi, ambapo timu zote mbili zilicheza kwa tahadhari kubwa. Argentina ilipoteza mchezaji mwanzoni mwa kipindi cha pili baada ya mchezaji wao Pedro Monzón kupewa kadi nyekundu, na hali hiyo kuathiri uimara wa timu yao.

## Matokeo 
Ushindi huu uliipa Ujerumani Magharibi taji lake la tatu la dunia kabla ya kuungana tena na Ujerumani Mashariki mwaka uliofuata. Fainali hii ilihesabiwa kama moja ya michezo yenye nidhamu kali zaidi, na kuashiria mwisho wa enzi ya kandanda la ulinzi na kuanza kwa kipindi kipya cha kimkakati.

## Marejeo 
Jamii:1990
Jamii:Wiki Loves Sports 2025