Vijana na ulemavu

**Vijana na ulemavu** ni mada muhimu kwa sababu ulimwenguni kote, kuna vijana kati ya milioni 180 na 220 wenye ulemavu. Asilimia 80 wanaishi katika nchi zinazoendelea, na kwa hiyo wanaofikiwa na elimu, huduma za afya, kazi na haki za jumla ni wachache Ulemavu unajumuisha ulemavu wa kimwili, kiakili au ugonjwa wa akili. Vijana wengi wanaishi maisha ya kawaida na yenye utulivu, hata hivyo wale wenye ulemavu wanaweza kupata vikwazo zaidi kuliko wale wasio na ulemavu kutokana na vikwazo vinavyowezekana, vinavyotokana na mapungufu ya kimwili na mapungufu ya kijamii.

## Ulemavu na Elimu 
### Kanuni za kisheria nchini Marekani 
Kabla ya miaka ya 1970, hakukuwa na sheria kuu za shirikisho ambazo zililinda haki za kiraia au za kikatiba za Wamarekani wenye ulemavu. Harakati za haki za kiraia zilianzisha "harakati za haki za walemavu", ambalo lililenga huduma za kijamii na matibabu kwa wale wenye ulemavu, na mnamo 1975 Sheria ya Elimu ya Watu Wenye Ulemavu (IDEA) iliundwa. Sheria hii inaweka haki za watoto wenye ulemavu kuhudhuria shule za umma, kupokea huduma iliyoundwa kukidhi mahitaji yao bila malipo, na kupokea mafundisho katika madarasa ya elimu ya kawaida pamoja na watoto wasio na ulemavu. IDEA pia iliidhinisha ruzuku za serikali kwa majimbo kulipia baadhi ya gharama za huduma za elimu maalum kwa vijana wenye umri wa miaka mitatu hadi ishirini na moja. Nyongeza kwenye sheria ililenga katika kuboresha upatikanaji wa elimu ya jumla na mtaala (programu-jumuishi), kuandaa tathmini zinazofaa, kutekeleza taratibu zinazofaa za kinidhamu na upangaji mbadala, na kuunda huduma za mpito kwa vijana wanaoacha mfumo wa elimu. Mpito huu unaweza kuwa mgumu kwa vijana wenye ulemavu ikiwa ni ghafla sana- wengi wa vijana hawa wanang'ang'ana na uhuru ambao kuhitimu kunaruhusu. Mnamo 2004, nyongeza zilifanywa ili kukuza uwajibikaji bora kwa matokeo, kuimarisha ushirikishwaji wa wazazi, kuhimiza matumizi ya mbinu na nyenzo zilizothibitishwa (kuongeza utafiti juu ya mbinu za sasa), na kupunguza mizigo ya usimamizi kwa walimu, majimbo na wilaya za shule za mitaa. Kabla ya 1975, ni mtoto mmoja tu kati ya watano wenye ulemavu waliotambuliwa alihudhuria shule ya umma, na majimbo mengi yaliwatenga kwa uwazi watoto wenye aina fulani za ulemavu shuleni; hawa ni pamoja na watoto ambao walikuwa vipofu au viziwi, na watoto walioitwa "waliochanganyikiwa kihisia" au "waliopungua kiakili". Familia zilizo na vijana walemavu hutumia pesa kwenye huduma za afya, matibabu, kitabia, au huduma za elimu; usafiri; walezi; na huduma zingine za mahitaji maalum. Gharama zisizo za moja kwa moja zinajumuisha kupunguzwa kwa uwezo wa wazazi kufanya kazi kwa sababu ya muda wa ziada unaohitajika kumtunza mtoto mwenye ulemavu pamoja na gharama kubwa au kutopatikana kwa malezi ya kutosha ya mtoto. Hili ni tatizo sawa na ambalo familia nyingi hukabili, lakini vijana walemavu wanaweza kuishi nyumbani kwa muda mrefu au kuhitaji uangalifu zaidi. Gharama hizi pekee zinaweza kupunguza utulivu wa kifedha wa familia. Kuwa na mtoto mwenye ulemavu huongeza uwezekano kwamba mama (au mara chache zaidi baba) atapunguza saa za kazi au kuacha kufanya kazi kabisa. Utafiti mmoja ulionyesha kuwa kupungua kwa ajira kwa 9% kwa akina mama walio na mtoto mlemavu ikilinganishwa na akina mama wote, na matokeo ya makadirio ya takriban $3,150 katika malipo yaliyopotea. Isitoshe, akina mama wanaoendelea kufanya kazi wanakadiriwa kupunguza muda wa kufanya kazi kwa karibu saa mbili kwa juma, kwa muda wa kati ya nusu saa na saa tano kwa juma.[3] Familia zilizo na rasilimali zaidi zinaweza kudumisha utulivu wa kifedha, hata kwa shida ya kifedha ya kuwa na kijana mwenye ulemavu. Rasilimali hizi zinaweza kutoa matibabu, makazi ya gharama nafuu, tiba, n.k. kwa kijana aliye na mahitaji maalum. Kama hitimisho kutoka kwa utafiti ulioorodheshwa hapo juu, watoto hawa wana uwezekano mkubwa wa kuwa na uwezo wa kufanya kazi kwa kujitegemea kutoka kwa familia zao, na kuishi peke yao katika umri wa mapema, kuliko wale wanaotoka katika familia ambazo haziwezi kumudu rasilimali hizi za ziada.

### Umaskini 
Asilimia 80 ya watu wenye ulemavu wanaishi katika jamii zisizo na rasilimali. Mara nyingi huchukuliwa kama mzigo, na wananyanyaswa vibaya katika jamii. Wengi hawawezi kuchangia jamii, kuhudhuria shule, au kupata kazi.

Vijana wenye ulemavu katika mfumo wa haki

Katika mfumo wa haki, vijana si wanaume, maskini na wana ulemavu mkubwa wa kujifunza au kitabia kiasi kwamba wanahitaji huduma zilizoorodheshwa chini ya IDEA.  Kuna vijana 1345,000 waliofungwa katika mfumo wa Marekani, na 30% -70% ya watu hawa ni vijana wenye ulemavu. Ugonjwa wa akili hutokea mara nyingi zaidi kati ya wafungwa kuliko wale walio nje ya jela. Magonjwa kama hayo yanahusiana na angalau baadhi ya matatizo ambayo wafungwa wa zamani hupitia baada ya kuachiliwa.[6] Wale ambao waligunduliwa na ulemavu wa akili wanaweza kuwa na wakati mgumu wa kurekebisha maisha nje ya jela baada ya kuachiliwa; hii mara nyingi hujumuisha kurudiwa kwa uhalifu, au ugumu wa kudumisha utulivu wa kujitegemea kifedha au kihisia.

## Marejeo 
Jamii:ujana
Jamii:elimu jamii