open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manchester City

thumbnail|right|280px|timu ya Manchester City
**Manchester City**  ni klabu ya mpira wa miguu iliyoko katika jiji la Manchester, Uingereza, ambayo inashiriki katika Ligi Kuu ya Uingereza. 

Ulianzishwa mwaka 1880 kama St Mark's (West Gorton), ikawa Ardwick Association Football Club mwaka wa 1887 na Manchester City mnamo mwaka wa 1894. 

Uwanja wa nyumbani wa klabu ni Manchester Stadium huko Mashariki mwa Manchester, ambalo lilihamia mwaka 2003, Maine Road tangu 1923.

Manchester City kwanza ilicheza katika mechi ya juu ya Ligi ya Soka mwaka 1899 na kushinda heshima ya kwanza na Kombe la FA mnamo mwaka 1904. 

Kipindi cha mafanikio zaidi cha klabu kilikuwa cha 1968 hadi 1970, ambapo ilishinda michuano ya Ligi, FA Cup, League Kombe la Kombe la Washindi wa Kombe la Ulaya, chini ya usimamizi wa Joe Mercer na Malcolm Allison. 

Baada ya kupoteza Kombe la FA la 1981, klabu hiyo ilipungua wakati wa kushuka, na kukamilisha kushindwa kwa kiwango cha tatu cha soka ya Kiingereza kwa muda pekee katika historia yake mwaka 1998. 

Baada ya kupata tena hali yake ya Ligi Kuu katika miaka ya 2000, Manchester City ilinunuliwa na Abu Dhabi United Group mnamo Septemba 2008 kwa £ 210,000,000, na kupata uwekezaji mkubwa. 

Klabu hiyo ilishinda Ligi Kuu ya mwaka 2012, 2014 na 2018, wakati wao wakawa timu ya kwanza ya Ligi Kuu kufikia pointi 100 katika msimu. 
## Historia 
**Manchester City Football Club** ilianzishwa mwaka 1880 kama *"St. Mark’s (West Gorton)"* huko Manchester, Uingereza. Baadaye ilibadilishwa jina kuwa Ardwick A.F.C. mwaka 1887 kabla ya kupokea jina lake la sasa, Manchester City F.C., mwaka 1894. Klabu ilipata mafanikio yake ya kwanza makubwa kwa kushinda Kombe la FA mwaka 1904, ikawa klabu ya kwanza kutoka Manchester kushinda taji kubwa la kitaifa. Katika miaka ya mwanzo, City ilipata mafanikio ya mseto, ikipanda na kushuka kati ya Ligi ya Kwanza na ya Pili. Ubingwa wake wa kwanza wa Ligi Kuu ya Uingereza (First Division) ulipatikana mwaka 1937, lakini kushushwa daraja msimu uliofuata kulifanya kuwa moja ya matukio ya kushangaza katika historia ya soka ya England.

Enzi ya dhahabu ya Manchester City ilikuja mwishoni mwa miaka ya 1960 na mapema 1970, chini ya usimamizi wa Joe Mercer na Malcolm Allison. Katika kipindi hiki, klabu ilishinda Ligi Kuu ya Uingereza (1967–68), Kombe la FA (1969), Kombe la Ligi (1970), na Kombe la Washindi wa Ulaya (1970). Hata hivyo, City ilikumbwa na changamoto katika miongo iliyofuata, ikiwa ni pamoja na kushushwa daraja mara kadhaa, hadi kufikia ligi ya tatu mwaka 1998. Bahati ya klabu ilibadilika sana mwaka 2008 baada ya kununuliwa na Sheikh Mansour bin Zayed Al Nahyan, ambaye aliwekeza kwa kiasi kikubwa. Chini ya makocha kama Roberto Mancini, Manuel Pellegrini, na Pep Guardiola, City imekuwa moja ya timu zinazotawala soka la Uingereza na Ulaya, ikishinda mataji mengi ya Ligi Kuu ya England, vikombe vya ndani, na hatimaye UEFA Champions League mwaka 2023, ikiwa ni ushindi wao wa kwanza wa Kombe la Ulaya.

## Marejeo
Jamii:Vilabu Mpira vya Uingereza
Ethelbert wa Kent

ya Mt. Æthelberht katika kanisa kuu la Rochester.]]

**Ethelbert** (kwa Kiingereza cha Kale: Æðelberht, matamshi: ˈæðelberxt; 560 hivi – 24 Februari 616) alikuwa mfalme wa Kent (Uingereza) kuanzia mwaka 589 hivi hadi kifo chake. Ni mfalme wa kwanza wa nchi hiyo kuongokea Ukristo alipomfuata mke wake Bertha kwa mahubiri ya Augustino wa Canterbury .

Baada ya hapo makanisa yakajengwa sehemu mbalimbali na dini hiyo mpya ilienea kati ya Waangli na Wasaksoni.

Kwa sababu hiyo tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Kanisa Katoliki tarehe 25 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
**Vyanzo vikuu**
* 
* 
* Law-code of Æthelberht, ed. and tr. F. Liebermann, *Die Gesetze der Angelsachsen*. 3 vols. Halle, 1898–1916: 3–8 (vol 1); ed. and tr. L. Oliver, *The Beginnings of English Law*. Toronto Medieval Texts and Translations. Toronto, 2002.
* Letters of Gregory the Great, ed. D. Norberg, *S. Gregorii magni registrum epistularum*. 2 vols. Turnhout, 1982; tr. J.R.C. Martyn, *The letters of Gregory the Great*. 3 vols. Toronto, 2004.
* Earliest *vita* of Gregory the Great, ed. and tr. Bertram Colgrave, *The earliest life of Gregory the Great by an anonymous monk of Whitby*. Lawrence, 1968.
* Gregory of Tours, *Libri Historiarum*.

**Vyanzo vingine**
* Blackburn, Mark & Grierson, Philip, *Medieval European Coinage.* Cambridge: Cambridge University Press, reprinted with corrections 2006. ISBN 0-521-03177-X
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Viungo vya nje
* The Laws of Æthelberht, at Mediaeval Sourcebook
Le Rendez-Vous Des Stades

**"Le Rendez-Vous Des Stades"** ni jina la albamu kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Albamu imetoka mwaka wa 1993. Nyimbo kali zilizotamba kutoka katika albamu ni pamoja na Bili, Sana, Muchata na Yonde. 
## Orodha ya nyimbo
## Tazama pia
*Isambe Monie
*Zing Zong
## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/Kanda-Bongo-Man-Le-Rendez-Vous-Des-Stades/master/1096702 ] katika wavuti ya Discogs

Jamii:Albamu za 1993
Jamii:Albamu za Kanda Bongo Man
Daladala

Dar es Salaam, 2008.]]
**Daladala** ni neno la kawaida nchini Tanzania la kutaja gari dogo linalotumika kwa usafiri wa umma likifuata njia maalumu yenye namba yake. 

Dereva anafanya kazi yake pamoja na msaidizi anayeitwa "konda" au "manamba" mwenye kazi ya kukusanya pesa na kufungua au kufunga mlango. 

Nchini Kenya magari hayo yanaitwa matatu.

Kwa muda mrefu sasa daladala zimekuwa ni mkombozi wa watu wengi katika kurahisisha shughuli nzima ya usafirishaji. Mwanzoni mabasi yaliyotumika zaidi yalikuwa ni Hiace ambapo Watanzania wakatohoa na kuyaita mabasi hayo "Vihaisi" au "Vipanya". Muda ulivyozidi kwenda hali ikabadilika kwani miji ilikua na kutanuka na watu kuongezeka, hivyo usafiri huo ukawa wa kwenda barabara za ndani huku barabara kubwa zikitawaliwa na mabasi makubwa, haswa mabasi aina ya Costa na Toyota DCM au Dyna Clipper.

## Tanbihi
Jamii:Usafiri wa Tanzania
Carlos Henrique Casimiro

**Carlos Henrique Casimiro** (anajulikana kama **Casemiro**; alizaliwa 23 Februari 1992) ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza kama kiungo mkabaji katika klabu ya Hispania ya Real Madrid na timu ya taifa ya Brazil.

Ametokea huko São Paulo, ambapo alifunga mabao 11 katika michezo 112 rasmi, alihamia Real Madrid mwaka 2013, na pia alitumia msimu alikokwenda kwa mkopo huko Porto. Alikuwa kwenye kikosi cha Real Madrid kikosi kilichoshinda Ligi ya Mabingwa mara tatu, kutoka 2013-2014 hadi 2016-2018.

Upande wa kitaifa, alianza kuichezea timu ya Brazil toka mwaka 2011,akishiriki michuano ya Copa America miaka ya 2015 na 2016 na pia kwenye michuano ya kombe la dunia mwaka 2018.

## Ngazi ya klabu 
### São Paulo 
Alizaliwa São José dos Campos, São Paulo, Casemiro alikuwa ni matunda ya akademi ya São Paulo FC.Akiwa na umri wa maka 11 na zaidi alikuwa kama nahodha wa timu.Alijulikana kama "Carlão" ambayo ni moja ya matamshi ya jina lake la kwanza kwa kireno.

Casemiro aliisaidia timu yake ilipoelemewa kwa kufunga goli lake la kwanza na kuisaidia timu yake kusuluhu 2-2 dhidi ya Cruzeiro Esporte Clube.
Tarehe 7 Aprili 2012, Casemiro alifunga goli lake la kwanza la ushindi wa 2-1 kwenye uwanja wa Arena Barueri dhidi ya Mogi Mirim Esporte Clube alipocheza nafasi ya Fabrício aliyeumia.

### Real Madrid 
Januari 2013,Casemiro alipelekwa kwa mkopo kwenda Real Madrid Hispania alipojiunga na timu 'B'.Alicheza mechi yake ya kwanza 16 Februari walipopigwa 3-1 na CE Sabadell FC.

Casemiro alianza mafanikio yake Real Madrid alipocheza dakika 90 ambapo walishinda 3-1 dhidi ya Real Betis.Juni 2 alishinda goli lake la kwa nza akiwa Ulaya,siku nane baadaye alinunuliwa jumla kwa mkataba wa miaka minne R$18.738 milioni.

Jamii:Waliozaliwa 1992
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Brazil
Samoa Joe

[thumb|Samoa Joe [mwaka 2015.]]
**Nuufolau Joel Seanoa** (anajulikana zaidi kwa jina la Samoa Joe; alizaliwa 17 Machi 1979), ni mchezaji wa kulipwa wa Marekani aliyesainiwa katika kampuni ya mchezo wa mieleka ya WWE na kufanya kwenye brand Raw. 
Mwaka 2002 alijiunga RHO katika mwanzo wa promosheni hiyo,Akishikilia tuzo ya mchezaji bora wa RHO duniani

Jamii:Waliozaliwa 1979
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Filomena wa Roma

la Montauban.]]
 ya Mt. Filomena, kazi ya Johann Dominik Mahlknecht, Museum Gherdëina, huko Urtijëi, Italia.]]
**Filomena wa Roma** (10 Januari 291 - 10 Agosti 304) alikuwa bikira wa ukoo tawala wa Corfu (Ugiriki) ambaye alianza kuheshimika kama mtakatifu mfiadini baada ya masalia kupatikana mnamo Mei 1802 katika katakombu ya Priscilla, Roma, Italia. Paliandikwa *Pax Tecum Filumena* (yaani "Amani kwako, Filomena"). Kabla ya hapo hakujulikana, lakini baadaye heshima ya Wakatoliki na Waorthodoksi wengi kwake imestawi sana hadi leo sehemu nyingi za dunia ikisaidiwa na njozi na miujiza iliyotokea kwa kuomba sala zake.

Kati ya miaka 1837 na 1961 Kanisa Katoliki liliruhusu heshima hiyo katika liturujia pia. Lakini wasiwasi wa wanahistoria umefanya jina lake liondolewe katika kalenda zote za watakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Sister Marie Helene Mohr, S.C., *Saint Philomena, Powerful with God*, Rockford, IL: TAN Books and Publishers, Inc, 1988.
*"Philomena," in David Hugh Farmer, *The Oxford Dictionary of Saints*, (Oxford University Press, 2004) 
*Dr Mark Miravalle, *Present Ecclesial Status of Devotion to St. Philomena *, (Queenship Publishing, 2002)  (also on Internet: see below)
*Cecily Hallack. *Saint Philomena : Virgin martyr and wonder worker*. Dublin, Ireland; Anthonian Press, 1936

## Viungo vya nje
*Johann Peter Kirsch, "St. Philomena" in *Catholic Encyclopedia* (New York 1911)
*David Farmer, "Philomena" in *The Oxford Dictionary of Saints*, Fifth Revised Edition (Oxford University Press 2011 )
*Dr Mark Miravalle, *Present Ecclesial Status of Devotion to St. Philomena* , 2002, Retrieved March 12, 2013
*[*Sanctuary of St. Philomena* in Mugnano del Cardinale(https://sw.wikipedia.org/wiki/Mugnano_del_Cardinale), Italy]
*''St. Philomena the Wonderworker by Father Paul O’Sullivan, O.P. (E.D.M) 
*Litany to Saint Philomena 
*Catholic Tradition Saint Philomena
*List of Places Devoted to Saint Philomena
Ethelreda wa Ely

wa karne ya 10, British Library.]]
**Ethelreda** (pia: **Ediltrudis, Editrudis, Audrey**; jina asili: **Æthelthryth** au **Æðelþryð** au **Æþelðryþe**; Exning, Suffolk, 636 – Ely, Cambridgeshire, 23 Juni 679) alikuwa mwanamke wa ukoo tawala wa sehemu ya Uingereza aliyeolewa mara mbili na wafalme wa huko kwa sharti la kuachwa bikira.

Hatimaye akawa mmonaki na abesi wa monasteri aliyoianzisha huko Ely, alipolea wanawake wengi kwa mfano wake na mashauri yake.

Kama dada zake wote wanne: Etelburga wa Faremoutiers, Vitburga wa Dereham, Seksiburga wa Ely na Setrida wa Faremoutiers anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Vyanzo
*Virginia Blanton (2007) *Signs of Devotion: the cult of St Aethelthryth in medieval England, 695–1615*. University Park, Pa: Pennsylvania State University Press ISBN 0-271-02984-6
*McCash, June Hall & Judith Clark Barban, ed. and trans. (2006) *The Life of Saint Audrey*; a text by Marie de France. Jefferson, NC: McFarland ISBN 0-7864-2653-5
*M. Dockray-Miller (2009) *Saints Edith and Æthelthryth: Princesses, Miracle Workers, and their Late Medieval Audience; the Wilton Chronicle and the Wilton Life of St Æthelthryth*, Turnhout: Brepols Publishers ISBN 978-2-503-52836-6
* Maccarron, Máirín, "The Adornment of Virgins: Æthelthryth and Her Necklaces," in Elizabeth Mullins and Diarmuid Scully (eds), *Listen, O Isles, unto me: Studies in Medieval Word and Image in honour of Jennifer O’Reilly* (Cork, 2011), 142–155.
* Major, Tristan, "Saint Etheldreda in the *South English Legendary*," *Anglia* 128.1 (2010), 83–101.
*Wogan-Browne, Jocelyn, "Rerouting the Dower: The Anglo-Norman Life of St. Audrey by Marie (of Chatteris?)", in *Power of the Weak: Studies on Medieval Women*, ed. Jennifer Carpenter and Sally-Beth Maclean (Champaign: University of Illinois Press, 1995), 27–56.

## Marejeo mengine
*

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*Richard John King, 1862. *Handbook of the Cathedrals of England* (Oxford) (On-line text)
*
**The Life of St. Aethelthryth*  by Ælfric

Jamii:mabikira

Jamii:watawa waanzilishi
Munyu

[thumb|Punje ya chumvi ikikuzwa na [hadubini]]
thumb|Chumvi mezani pamoja na chombo chake
**Munyu** au **chumvi ya kawaida** (wakati mwingine pia **chumvi ya mezani**; kwa Kiing. *table salt*) ni madini yanayotumik kama kiungo cha chakula.  

Munyu ni mojawapo ya chumvi za kikemia. Ni hasa kampaundi ya kloridi ya natiri *(sodium chloride)* inayofanywa na atomu moja ya klorini na atomu moja ya natiri na huwakilishwa na alama NaCl. Ikitokea kwenye maji ya bahari au kwenye migodi viwango vidogo vya madini mengine vinaweza kuwemo. Katika nchi nyingi kiasi kidogo cha iodini huongezwa kwenye munyu ili kuzuia ugonjwa wa kororo.. 

Umbo lake la kawaida ni fuwele. Inapatikana chini ya ardhi kama matabaka ya miamba inapochimbwa katika migodi. Kwa matumizi ya binadamu hutolewa pia kwenye maji ya bahari ambamo ni takriban asilimia 3-4 ya masi yake. Mahali pengi hupatikana pia kwa umbo la maji ya chumvi lenye sehemu ambako chemchemi hutokea penye miamba ya chumvi chini ya ardhi, kama vile huko Uvinza kwenye Mkoa wa Kigoma. Maji ya chumvi huchemshwa au huachwa katika beseni kubwa ambako yanakauka na chumvi inabaki. 

Inatumiwa sana na binadamu kwa sababu mwili unahitaji kuongeza madini ndani yake. Hivyo watu husikia inaboresha ladha ya vyakula. Lakini kuongezeka kwa munyu mwilini kunaleta pia hatari za afya.

Chumvi hii huwa na matumizi mengine mengi katika maisha ya kila siku, kwa mfano katika kuhifadhi vyakula mbalimbali, ngozi n.k.

## Marejeo
Jamii:Kemia
Jamii:Chakula
Filani wa Pittenweem

**Filani wa Pittenweem, O.S.B.** (jina asili **Fillan**, **Phillan**, **Fáelán** au **Faolan**; aliishi karne ya 13 hivi) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka kisiwa cha May, Uskoti, maarufu kwa ugumu wa maisha yake, aliyoyaishi upwekeni.

Filani alihama monasteri ya huko akaenda Pittenweem huko Fife akaongoa wakazi wake kuingia Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*East Neuk Episcopal Churches
*Catholic Online
*Gazetteer for Scotland
*Perthshire Scotland 
*The Celtic Apostolic Church of Saint Fillan
Timu

[thumb|Hii ni timu ya [mpira wa miguu ya Michigan Wolverines.]]
[thumb|Hii ni timu ya [injinia|mainjinia.]]
**Timu** (kutoka Kiingereza "team") ni kundi la watu wanaofanya kazi ili kufikia lengo la pamoja. 

Wanachama wa timu wanahitaji kujifunza jinsi ya kusaidiana, kusaidia wanachama wengine wa timu, kutambua uwezo wao kwa kila mmoja, na kujenga mazingira ambayo yanaruhusu kila mtu awe anajua umuhimu wake, hata kama timu ndogo za sekondari ni za muda mfupi.

## Tanbihi
## Marejeo
* Devine, D. J. (2002). A review and integration of classification systems relevant to teams in organizations. Group Dynamics: Theory, Research, and Practice, 6, 291–310.
* Forsyth, D. R. (2006). Teams. In Forsyth, D. R., Group Dynamics (5th Ed.) (P. 351-377). Belmont: CA, Wadsworth, Cengage Learning.

Jamii:Kazi
Jamii:Michezo
Ferreol wa Uzes

**Ferreol wa Uzes** (Narbonne, 530 &ndash; 4 Januari 581) alikuwa askofu wa Uzès (553-581; labda wa Nîmes pia) nchini Ufaransa.

Alijitahidi kuvuta Wayahudi katika Ukristo, jambo lililomfanya atazamwe kwa kijicho na hatimaye afukuzwe na mfalme Kildebati I mwaka 555 hadi 558. Baada ya hiyo miaka mitatu alitambuliwa kuwa kweli mtu wa Mungu akarudishwa jimboni akipokewa kwa furaha kubwa.

Pia alianzisha monasteri wa Kibenedikto na kuipatia kanuni iliyotunzwa hadi leo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu, sawa na dada yake, Tarsisia wa Rodez, mkaapweke.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
**Jewish Encyclopedia*: "France"
**Catholic Encyclopedia*: "Uzès", "Rodez"

Jamii:Watawa waanzilishi
Gregori wa Spoleto

**Gregori wa Spoleto** alikuwa padri aliyefia dini ya Ukristo katika mji wa Spoleto, Italia tarehe 24 Desemba 304 wakati wa dhuluma ya kaisari Diocletian. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, lakini pia tarehe nyingine kadiri ya mahali. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo
* Holweck, F. G., *A Biographical Dictionary of the Saints*. 1924.

Jamii:Watakatifu wa Italia
Diego Costa

thumb|333x333px|Diego Costa akichezea timu ya Atletico Madrid.
**Diego Costa** ,(alizaliwa 7 Oktoba 1988) ni mchezaji wa Hispania. Jina lake kamili anaitwa Diego da Silva Costa. Anacheza kama mshambuliaji kiongozi wa Atletico Madrid.

Alizaliwa huko Brazil na alicheza kwa timu ya soka ya taifa la Brazil kwa mara ya kwanza mwaka 2013. Hata hivyo, sasa anacheza Hispania. Hii imemfanya meneja wa Brazil, Luiz Felipe Scolari, kutoridhishwa hivyo kupelekea kupatwa na hasira sana. Mwezi Machi 2014, Diego Costa alibadilisha timu ya taifa na kuchezea ile ya Hispania: hii ilikuwa wakati alipopewa uraia wa Hispania. Aliwakilisha Hispania katika Kombe la Dunia la FIFA la 2014.

Costa allinunuliwa na Valladoid kutoka Atletico Madrid mwaka wa 2009. Costa alirudi Atletico Juni 2010 kwa pesa isiyojulikana. Katika wakati wake, aliumia majeraha machache wakati wake. Hii ni pamoja na kuumia kwake kwa nyundo aliyoiteseka karibu na mwisho wa msimu wa 2013-14 la La Liga. 

Mnamo 1 Julai 2014, ilitangazwa kuwa Chelsea F.C. imekubaliana na Atletico kumnunua Diego Costa kwa ada ya £ 32,000,000. Alifanya mechi yake ya kwanza dhidi ya Burnley katika mchezo ambao aliiwezesha timu ya Chelsea kushinda 3-1. 

Costa ni sasa mchezaji bora na  mashuhuri wa klabu katika Ligi Kuu ya Barclays.

Kipindi alipokuwa mtoto alinusurika kung'atwa na nyoka kipindi tu pale mama yake alipompeleka mwanaye kwa ajili ya kulala, kumbe chumbani kwa mwanaye kulikuwa na nyoka; mama yake alipomuona nyoka alijitahidi kupambana naye ili amuokoe mwanayekwa sababu alikua anampenda sana.

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Jean-Claude Van Damme

**Jean-Claude Van Damme** (jina kamili: Jean-Claude Camille François Van Varenberg; alizaliwa 18 Oktoba 1960) ni msanii wa kijeshi wa Ubelgiji, mwigizaji, na mkurugenzi.

Anajulikana kwa majukumu yake katika The Expendables 2, JCVD, Bloodsport, Kickboxer, Hard Traget, Timecop, Kifo cha Ghafla, Askari wa Universal, Cyborg na Siku ya Jeshi la Universal Reckoning. Pia anajulikana kwa kurusha mateke.

## Maisha
Van Damme alizaliwa Oktoba 18, 1960 katika Berchem-Sainte-Agathe, Brussels, Ubelgiji. 

Alifunga ndoa na Maria Rodriguez kutoka mwaka wa 1980 hadi wakaachana mwaka 1984. Kisha akamuoa Cynthia Derderian mwaka wa 1985 mpaka walipoachana mwaka 1986. Kisha akamuoa Darcy LaPier tangu mwaka wa 1994 hadi walipoachana mwaka wa 1997. Ana watoto watatu. 

Anaishi huko Los Angeles, California. Van Damme ana ugonjwa wa bipolar. 

Jamii:Waliozaliwa 1960
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Waigizaji filamu wa Ubelgiji
[[Kipajichake:kuigiza filmu,kuchana msamba,anacheza kikiboxa
Boya

[300px|thumb|Boya la [kijani kwenye mto Elbe (Ujerumani)l inaonyesha mpaka wa njia ya maji.]]
[300px|thumb|Boya la kufunga boti kwenye bandari ya [Toulon, Ufaransa.]]
**Boya** ni kifaa kinachowekwa katika maji ya bahari, ziwa au mto kwa makusudi mbalimbali.

Boya ama ni gimba lenye utupu ndani yake ili liweze kuelea kwenye maji, ama ni gimba linalotengenezwa kwa mata isiyozama kama plastiki au ubao mwepesi.

Kazi za boya mara nyingi ni kuwa alama ya njia kwenye maji; maboya yanaweza kudokeza mpaka ambapo boti au meli haitakiwi kupita tena, au mwisho wa eneo linaloruhusiwa kwa watu wanaoogelea. 

Boya linalohitaji kukaa mahali pamoja hufungwa kwenye tako la bahari; kwa kawaida huwa na mnyororo uliofungwa kwenye jiwe kubwa au tofali la saruji inayozamishwa mahali panapotakiwa.

Bandarini kuna maboya makubwa yanayodokeza mahali pa kutia nanga. Boti dogo linaweza kufungwa moja kwa moja kwenye boya bila kutia nanga.

Maboya yanayoonyesha njia za maji (sehemu ambako kina cha maji yanatosha kwa meli) mara nyingi huwa na taa zinazohitaji huduma ya kubadilisha betri zake.

Maboya ya pekee huwa na vifaa vya upimaji ambavyo vinaweza kutumiwa kama kituo cha metorolojia; vingine hupima hali ya bahari vikielea bila kufungwa na kutuma data kwa njia ya redio.

Boyaokozi si boya halisi, bali kifaa cha kujiokoa wakati boti, meli au feri inazama na watu wanahitaji msaada wa kutozama.

Jamii:Vifaa
Gall Mtakatifu

**Gall**, **Gallech**, **Gallen** au **Gallus** (Ireland, 550 hivi - Bregenz, Uswisi, 646 hivi) alikuwa padri mmonaki mmisionari.

Mwanafunzi wa Kolumbani tangu utotoni huko Bangor, akamfuata kwenda kuinjilisha kwa bidii sehemu mbalimbali za Ulaya Bara akaishia katika Uswisi wa leo alipofundisha wamonaki kushika kanuni ya kitawa . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Joynt, Maud, tr. and ed., *The Life of St Gall*, Llanerch Press, Burnham-on-Sea, 1927. ISBN|0-947992-91-X
* Schär, Max, *Gallus. Der Heikiger in seiner Zeit*, Schwabe Verlag, Basle, 2011. ISBN|978-3-7965-2749-4
* Schmid, Christian, *Gallusland. Auf den Spuren des heiligen Gallus*, Paulus Verlag, Fribourg, 2011. ISBN|978-3-7228-0794-2
* *Music and musicians in medieval Irish society*, Ann Buckley, pp.&nbsp;165–190, Early Music xxviii, no.2, May 2000
* *Music in Prehistoric and Medieval Ireland*, Ann Buckley, pp.&nbsp;744–813, in *A New History of Ireland*, volume one, Oxford, 2005

## Viungo vya nje
* Orthodox Icons of St Gall
* St. Gall, Abbot at the Christian Iconography web site.

Jamii:Wakolumbani
Jamii:mapadri

Jamii:Watakatifu wa Uswisi
Gaudensi wa Ossero

**Gaudensi wa Ossero, O.S.B.Cam.** (kwa Kilatini: *Gaudentius Auxerensis*; kwa Kiitalia: *Gaudenzio di Ossero*) alikuwa askofu wa Ossero, katika kisiwa cha Lošinj (leo nchini Croatia) tangu mwaka 1030, huku akipingwa na kusingiziwa hadi 1042, alipojiuzulu na kujiunga na Wabenedikto Wakamaldoli chini ya Peter Damian. 

Alifariki Ancona tarehe 31 Mei 1044.

Tangu kale huheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://saints.sqpn.com/saint-gaudentius-of-ossero/
Jenesi wa Arles

katika kioo cha rangi, Arles.]]
**Jenesi wa Arles** (kwa Kifaransa **Genès**) alikuwa mkatekumeni karani wa mahakama aliyefia imani yake mpya wakati wa kaisari Maximian mwaka 303 au 308 kwa kuwa alikimbia ili asichangie dhuluma dhidi ya Wakristo lakini alikamatwa na kubatizwa katika damu yake . 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Agosti. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo 
*Patron Saints: Genesius of Arles
Gotardo wa Hildesheim

ya askofu, Hildesheim.]]
**Gotardo wa Hildesheim, O.S.B.** (jina asili: **Gotthard** au **Godehard**; Niederalteich, Bavaria, 960 – 4 Mei 1038) alikuwa mmonaki, padri, abati na hatimaye (2 Desemba 1022) askofu nchini Ujerumani.

Kama kiongozi wa wamonaki, alitembelea na kuanzisha monasteri mbalimbali. Halafu kama askofu alijitahidi kustawisha jimbo lake, akirudisha nidhamu kati ya wakleri na kuunda shule kadhaa. 

Papa Innocent II alimtangaza mtakatifu mwaka 1131.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tarehe 5 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 155-156
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 133

## Viungo vya nje
* Godehard (Gotthard) von Hildesheim
* Opening of the Godehard Shrine (video)

Jamii:watawa waanzilishi
Salem Al Ketbi

**Salem Al Ketbi**ni mchambuzi wa kisiasa, mtafiti na mwandishi wa maoni kutoka Falme za Kiarabu. 

Al Ketbi ana Ph.D. katika Sheria ya Umma na Sayansi ya Siasa kutoka Chuo Kikuu cha Hassan II huko Casablanca kwa thesis yake yenye kichwa "Propaganda za kisiasa na kidini na uongozi kupitia vyombo vya habari vya kijamii katika ulimwengu wa Kiarabu". 

Al Ketbi aliandika katika magazeti kama Gulf News, Al Arabiya, na Al-Arab.

Al Ketbi anaandika juu ya usalama wa taifa, sera za kigeni, mashirika ya ugaidi na vikundi vya ukandamizaji.

## Marejeo 
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Watu wa Falme za Kiarabu
Mesut Ozil

thumb|314x314px|Mesut Ozil mwaka 2018.
thumb|300x300px|Mesut Özil akichezea timu ya Real Madrid (2010).
**Mesut Özil** (alizaliwa tarehe 15 Oktoba 1988 mjini Gelsenkirchen) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani. Tangu mwaka 2013 anachezea timu ya klabu ya Fenerbahçe S.K.

Özil alizaliwa Gelsenkirchen katika jimbo la Nordrhein-Westfalen aliposoma shule hadi darasa la 10 na kuchez soka katika klabu za mji. Familia yake ina asili ya Uturuki na babu yake alihamia Ujerumani akitafuta kazi viwandani. 

Mwaka 2005 alihamia kwa idara ya vijana wa FC Schalke 04. Alikuwa mshambuliaji, na namba yake ilikuwa 17. Yeye hivi karibuni alicheza Ligapokal, dhidi ya timu kama FC Bayern Munich na Bayer Leverkusen. Alifikiriwa kuwa mshambuliaji mzuri, lakini hivi karibuni aliondoka klabu hiyo. 

Mnamo mwaka 2008, Mesut Özil alihamia Werder Bremen kwa kiasi kikubwa cha € milioni 4.3, akisaini mkataba na klabu ya Ujerumani mpaka 30 Juni 2011.

Kwa sababu ya utendaji wake wa kushangaza katika Kombe la Dunia la FIFA 2010, alifanya nafasi yake kama mmoja wa wachezaji bora wa soka nchini Ulaya. Baadhi ya timu kama FC Barcelona, Manchester United na Arsenal zilimtaka katika kikosi chake. Werder Bremen alifanya makubaliano na Real Madrid. Kiasi cha uhamisho kiliaminika kuwa karibu na € 15,000,000. 

Kwa sasa Mesut Ozil anachezea timu ya Arsenal. Mpaka sasa amepiga zaidi ya pasi za kufunga (assists) zaidi ya 240 kwa mujibu ws ESPN.

Jamii:Waliozaliwa 1988
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ujerumani
Jeshi la anga

thumb|356x356px|Hii ni ndege ya vita inayojulikana kama Jeshi la anga
**Jeshi la anga** ni jeshi linalotumia ndege n.k. Jeshi la anga hutumia ndege hizo kwa ajili ya kusafirisha wanajeshi na mabomu kama sehemu wanayokwenda kushambulia ni mbali sana na walipo.

## Kazi ya jeshi la anga
* Kulinda  anga la nchi dhidi ya maadui wakati wa vita.

* Kushambulia nchi ya maadui wakati wa vita.

Majeshi ya anga huwa na sare tofauti na majeshi mengine.

Jamii:Jeshi
Nike Air Max

thumbnail|right|200px|Airmax 90
**Nike** **Air** **Max** ni mfululizo wa matoleo mapya ya viatu vya kwanza iliyotolewa na Nike Inc. mnamo mwaka wa 1987. 

Kiatu hiki kimetengenezwa na Tinker Hatfield, ambaye alianza kufanya kazi na Nike kama mbunifu; pia aliunda kutokana na toleo la Nike Air Jordan. 

Teknolojia ya Nike iliundwa na hati miliki na mfanyakazi Frank Rudy.

Jamii:Mavazi
Michael Jordan

thumb|Michael Jordan (2006)
thumb|Jordan Aprili 2014
**Michael Jeffrey Jordan** (pia anajulikana kwa jina lake la utani, MJ; alizaliwa 17 Februari 1963) ni mchezaji mstaafu wa mpira wa kikapu wa Marekani, mfanyabiashara, na mmiliki mkuu na mwenyekiti wa Hornet Charlotte wa Chama cha Mpira wa Kikapu Marekani (NBA). 

Jordan alicheza misimu 15 katika NBA akiwa Chicago Bulls na Washington Wizards. Historia yake kwenye tovuti ya NBA inasema: "Kwa kulazimisha, Michael Jordan ni mchezaji mkubwa wa mpira wa kikapu kwa wakati wote". 

Jordan alikuwa mmojawapo ya wanariadha wa soko la kizazi chake na alionekana kuwa muhimu katika kuendeleza NBA duniani kote katika miaka ya 1980 na miaka ya 1990.

Jordan alicheza mpira wa kikapu wa vyuoni kwa misimu mitatu chini ya kocha Dean Smith akiwa na  North Carolina Tar Heels.Akiwa  mwanafunzi wa mwaka wa kwanza alikuwa mchezaji  wa timu ya taifa ya Tar Heels ambayo ilichukuwa ubingwa mnamo 1982.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji wa Marekani
Jamii:Wachezaji wa mpira wa kikapu Marekani
Waya

thumb|Aina za waya.
**Waya** (wingi: nyaya; kutoka Kiingereza "wire") ni uzi wa chuma. Waya hutumika hasa katika kusafirishia umeme. 

Rangi tofautitofauti za waya katika baadhi ya nchi, kwa mfano nchini Marekani, kijani au wazi ni waya (udongo) wa ardhi, nyeupe ni waya wa neutral, na nyeusi, rangi ya bluu, nyekundu, kahawia, njano, na machungwa ni waya wa moto (hai).

### Aina za waya 
* Waya wa kijani au wazi ni waya wa ardhi.
* Waya nyeupe ni neutral.
* Waya mweusi, mwekundu, na kahawia ni waya zenye moto (hai).

Jamii:Teknolojia
Jamii:Umeme
Pori

[thumb|Hili ni pori la [kitropiki (msitu).]]
**Pori** ni sehemu yenye miti mifupi au mirefu, nyasi n.k. Jambo kubwa ni kwamba hakuna watu wengi sehemu hiyo.

Pori hubeba vitu mbalimbali kama wadudu, wanyama, miti, nyasi n.k. Kila kitu kina faida na hasara zake ambazo ni: 

Faida za pori ni kwamba hutusaidia katika kuni, mbao, nyasi za kuezekea nyumba n.k. 

Hasara za pori ni kama kuhifadhi wanyama wakali kama simba ambao wanaweza kuja kwenye maeneo ya nyumbani na kusababisha kifo kwa binadamu.

Jamii:Uasilia
Godric wa Finchale

**Godric wa Finchale** (au **Goderiko**) (Walpole, Norfolk, 1065 hivi – Finchale, 21 Mei 1170) alikuwa kwanza mfanyabiashara wa kimataifa, halafu mkaapweke nchini Uingereza.

Ni maarufu kwa upole aliokuwanao kwa wanyama na kwa nyimbo na tungo zake nyingine.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 174
* Pd. Leandry Kimario, O.F.M.Cap. - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 143

## Marejeo ya lugha nyingine
*Reginald of Durham, "Life of St. Godric," in G. G. Coulton, ed. *"Social Life in Britain from the Conquest to the Reformation" (p.415)* Cambridge: Cambridge University Press, 1918. – digital copy
*Frederick Buechner, "Godric," 1981, , a historical novel.
*Entry for "Godric", first edition of the Dictionary of National Biography.
*Victoria M. Tudor, "Reginald of Durham and St. Godric of Finchale: a study of a twelfth-century hagiographer and his subject", Reading PhD thesis, 1979.
*Victoria M. Tudor, "Reginald of Durham and Saint Godric of Finchale: learning and religion on a personal level," *"Studies in Church History,"* 17, 1981.
* Susan J. Ridyard, "Functions of a Twelfth-Century Recluse Revisited: The Case of Godric of Finchale," in *Belief and Culture in the Middle Ages: Studies Presented to Henry Mayr-Harting*. Eds. Henry Mayr-Harting, Henrietta Leyser and Richard Gameson (Oxford, OUP, 2001), pp.
* Francis Rice, rector of St Godrics "The Hermit of Finchdale: Life of Saint Godric" Pentland Press 
*
*
*

## Viungo vya nje
*Medieval SourceBook: Reginald of Durham, *Life of Saint Godric (12th Cent)* , excerpts.
*The Hermit in Lore: Frederick Buechner's Godric.
*Santë Marië Virginë performed by the early music group La Reverdie
Grellan

la kioo cha rangi, Ballinasloe, County Galway, Ireland.]]
**Grellan** alikuwa Mkristo hodari wa karne ya 5 na karne ya 6 aliyejenga makanisa mbalimbali nchini Ireland. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 10 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*
*
*
Ita wa Cluain

[thumb|Mt. Ita katika [dirisha la kioo cha rangi huko Ballylooby.]]
**Ita wa Cluain** (pia: **Ida, Ides**; jina la awali: **Deirdre**, yaani Dorothea; 480 hivi - 571) alikuwa Mkristo bikira aliyeshika maisha ya umonaki akawa abesi mwanzilishi wa monasteri ya Clúain Credal huko Ireland.

Ndiye aliyemlea Brendan maarufu kama mtakatifu na baharia.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 480
Jamii:Waliofariki 571
Jamii:Mabikira
Jamii:Wamonaki
Jamii:Watawa waanzilishi
Jamii:Watakatifu wa Ireland
Herman wa Alaska

**Herman wa Alaska** (kwa Kirusi Преподобный Герман Аляскинский, Prepodobnyy German Alyaskinskiy; Serpukhov au Voronezh Governorate, Russia, 1750 hivi – Spruce Island, 15 Novemba 1836) alikuwa mmonaki wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi aliyefanya umisionari huko Alaska, leo jimbo la Marekani. 

Tarehe 9 Agosti 1970 alitangazwa na Waorthodoksi kuwa mtakatifu na inatumika kwa sikukuu yake ya kila mwaka.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Viungo vya nje
* — A documentary about St. Herman.
*The Life of Our Holy Father Saint Herman of Alaska
* Life of Monk Herman of Valaam, American Missionary (Russian, 1894) 
* Life of Monk Herman of Valaam, American Missionary (English translation of above, 1997)
Nyokachungwa

**Nyokachungwa** ni spishi za nyoka wenye sumu wa jenasi *Telescopus* katika familia Colubridae. Spishi 9 zinapatikana katika Afrika na spishi 5 katika Eurasia tu.

Nyoka hawa ni warefu kiasi, kwa wastani sm 80-180 lakini. Rangi ya spishi kadhaa za Afrika ni machungwa na zote zina mabaka meusi. Spishi nyingine ni kijivu au kahawia pamoja na mabaka.

Nyokachungwa huwinda usiku na kwa hivyo macho ni makubwa kiasi. Nyinging huishi mitini, nyingine ardhini. Hula mijusi hasa lakini spishi nyingine hukamata ndege wadogo, panya na amfibia pia.

Chonge zao ni meno ya nyuma kabisa. Kwa kawaida hawaingizi sumu waking'ata mtu lakini kwa nadharia wanaweza kuifanya na hung'ata mara nyingi wakishikwa. Kwa hivyo inashauriwa kushughulikia nyoka hawa kwa makini

## Spishi za Afrika
* *Telescopus beetzi* Nyokachungwa wa Namibia (Namib tiger snake)
* *Telescopus dhara* Nyokachungwa Macho-makubwa (Large-eyed cat snake)
* *Telescopus finkeldeyi* Nyokachungwa wa Damara (Damara tiger snake)
* *Telescopus gezirae* Nyokachungwa wa Sudani (Blue Nile cat snake)
* *Telescopus obtusus* Nyokachungwa wa Misri (Egyptian cat snake)
* *Telescopus pulcher* Nyokachungwa Maridadi (Beautiful cat snake)
* *Telescopus semiannulatus* Kimanjano au Nyokachungwa wa Kawaida (Common tiger snake)
* *Telescopus tripolitanus* Nyokachungwa Magharibi (West African tiger snake)
* *Telescopus variegatus* Nyokachungwa Badiliko (Variable cat snake)

## Spishi za mabara mengine
* *Telescopus fallax* (European cat snake)
* *Telescopus hoogstraali* (Sinai cat snake)
* *Telescopus nigriceps* (Black-headed snake)
* *Telescopus rhinopoma* (Indian desert tiger snake)
* *Telescopus tessellatus* (Soosan tiger snake)

## Picha

Beetz's Tiger Snake Telescopus beetzii.jpg|Nyokachungwa wa Namibia
עין חתול אדמדם.jpg|Nyokachungwa macho-makubwa

Mediterranean Cat Snake.jpg|European cat snake

## Marejeo
* Spawls, S., Howell, K., Drewes, R. & Ashe, J. (2002) *A field guide to the Reptiles of East Africa.* Academic Press, San Diego, CA, USA.

## Viungo vya nje
* Hazinadata ya watambaachi

Jamii:Nyoka
Majarra ya Mara

**Majarra ya Mara** (ing. **Andromeda Galaxy**, inajulikana pia kama **Messier 31**, **M31** au **NGC 224**) ni majarra kubwa iliyo karibu zaidi na majarra yetu ya Njia Nyeupe. Umbali wake na Dunia ni takriban miakanuru milioni 2.5. Inaonekana katika eneo la kundinyota la Mara linaloitwa "Andromeda" kwa jina la kimataifa na hii ni chanzo cha jina lake. Ni sehemu ya kundi janibu la majarra pamoja na Njia Nyeupe, Mawingu ya Magellan na takriban majarra 40 nyingine.

Ina mwangaza unaoonekana wa mag 3.4 na hivyo inaonekana kama nyota hafifu kwa mtazamaji. Hivyo ni kiolwa cha anga cha mbali kinachoonekana bila darubini.

## Tabia
Umbali wa majarra ya Mara hadi mfumo wa Jua letu ni takriban miakanuru milioni 2.5. Kipenyo chake cha jumla (pamoja na fungunyota za nje) ni  takriban miakanuru milioni moja. Masi yake imekadiriwa kuwa mnamo masi za Jua 1.5×1012 au mara trilioni 1.5 ya masi ya Jua letu. Hivyo ni kubwa kuliko Njia Nyeupe iliyokadiriwa kuwa na M☉ 8×1011.

Kipenyo cha diski inayoonekana hukadiriwa kuwa miakanuru 140,000 hadi 220,000.

## Marejeo
*Andromeda Galaxy, tovuti ya messier-objects.com, iliangaliwa Januari 2018
*Andromeda Galaxy (Messier 31, M31, NGC 224), tovuti ya constellation-guide.com, iliangaliwa Januari 2018

Jamii:Majarra
Hedwig wa Andechs

, Lubin, 1353 (sasa katika J. Paul Getty Museum, California, Marekani)]]
**Hedwig wa Andechs** (kwa Kijerumani: *Hedwig von Andechs*; pia: *Hedwig wa Silesia*, kwa Kipolandi: Jadwiga Śląska; Andechs, Bavaria, 1174 – Trzebnica Abbey, Silesia, 15 Oktoba 1243) alikuwa mwanamke wa ukoo tawala wa Andechs ambaye, kisha kuolewa na mtemi Henri Mwenyendevu, akawa malkia wa Polandi hadi mwaka 1238. 

Alijitosa kwa bidii kuhudumia watu fukara, akijenga makazi kwa ajili yao. Kisha kubaki mjane, alitumia kwa manufaa miaka ya mwisho ya maisha yake katika monasteri ya Wasitoo ambayo alikuwa ameianzisha mwenyewe na iliongozwa na binti yake Getrude kama abesi. 

Tarehe 26 Machi 1267 Papa Klementi IV alimtangaza mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki tarehe 16 Oktoba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 378-380
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 359

## Viungo vya nje
Jamii:wanasiasa wa Polandi
Jamii:watawa waanzilishi
Jamii:wamonaki
Jamii:Wasitoo
Forever (wimbo)

**"Forever"** ni jina la wimbo wa msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania, Mayestron. 

Wimbo umetayarishwa na Mayestron mwenyewe kupitia studio yake ya COP Record Entertainment nchini Ireland. Wimbo huu ulifanyiwa usambazaji na kampuni kubwa ya "RouteNote Record" inayopatikana uko Marekani. Huu ni wimbo wa kwanza wa Mayestron kutoa na kufanya bidii ya usambazaji kwenye vituo vya redio nchini uko Ireland. Tena ni wimbo wake wa kwanza kupata watazamaji laki moja na nusu katika Youtube ndani ya siku chace, Mayestron sio maarufu kimziki zaidi na ana mashabiki wengi. 

## Tanbihi 
Jamii:Nyimbo za Tanzania
Halvard Mtakatifu

wa Oslo]]
**Halvard Mtakatifu** (jina asili: **Hallvard Vebjørnsson**; 1020 hivi – 1043) ni msimamizi wa Oslo, mji mkuu wa Norwe. 

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini kwa sababu aliuawa katika jitihada za kumuokoa mwanamke mjamzito dhidi ya wasingiziaji wake.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* St. Hallvard
* Den hellige Hallvard
* St. Hallvards Day 
* Hl. Hallvard fra Lier
Helier Mtakatifu

, basilika la Tongeren, Ubelgiji.]]
**Helier Mtakatifu** (alifariki 555) alikuwa mkaapweke anaheshimika kama mmisionari wa kisiwa cha Jersey, karibu na Ufaransa.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana tarehe 16 Julai.

## Maisha
 kilichojengwa katika Karne za Kati juu ya pango alimoishi ("St. Helier's Bed"). Ndilo lengo la hija ya kila mwaka.]]
Mtoto wa wazazi tajiri wa Tongeren (leo nchini Ubelgiji). Ingawa Wapagani walikubali mtoto alelewe Kikristo, ila walipomuua Kunibert, mlezi wake, Helier alitoroka nyumbani.

Hatimaye alifikia Cotentin alipojiunga na monasteri ya Marcouf huko Nantus (Nanteuil, sasa St.-Marcouf-de-l’Isle, Manche).

Ni Marcouf aliyempeleka pamoja na padri Romard kuinjilisha Jersey ambapo hatimaye aliuawa na maharamia kwa kukatwa kichwa.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Vyanzo 
*A Biographical Dictionary of Jersey, G.R. Balleine
*A Theory on the Evangelisation of the Cotentin (Normany Peninsular):St Marculf, M. Charles Grosset
*Elizabeth Castle by Major NVL Rybot

## Viungo vya nje 
*Article on St Helier by G.R. Balleine 
*"St. Elier or Helier, Hermit and Martyr", ''Butler's Lives of the Saints''
Hilda wa Whitby

, kanisa kuu la Gloucester Cathedral.]]
 ya Abasia ya Whitby.]]
**Hilda wa Whitby** (614 hivi – 17 Novemba 680) alikuwa abesi mwanzilishi wa monasteri ya Whitby, iliyofuata desturi za Ukristo wa Kiselti. Ndipo palipofanyika Sinodi ya Whitby  iliyokubali kufuata desturi za Kanisa la Roma.
 
Kisha kupokea ujanani imani na sakramenti za Kristo, alipoongoza monasteri yake, alijitahidi vilevile kwa hekima yake maarufu kurekebisha nidhamu ya kimonaki kati ya wanawake na wanaume wa monasteri nyingine, kudumisha amani na upendo, kuhamasisha kazi na usomaji wa Biblia, kiasi kwamba walisema duniani alitenda mambo ya mbinguni .

Hilda alikuwa muhimu katika kuvuta Waangli na Wasaksoni katika Ukristo pia. 

Habari za Hilda zinategemea hasa kitabu cha historia ya Kanisa kilichoandikwa na Beda Mheshimiwa mwaka 731.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au siku nyingine.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 410-411
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 87-88

## Marejeo ya lugha nyingine
* Bede (1996) *The Ecclesiastical History of the English Church and People*, Oxford University Press, World classics series.
* Bradley, Ian (1999) *Celtic Christianity*, Edinburgh University Press.
* Cavill, Paul (1999) *Anglo-Saxon Christianity: exploring the earliest roots of Christian spirituality in England*, London: Collins, Fount paperback.
* Hume, Basil (1996) *Footprints of the Northern Saints*, London: Darton, Longman & Todd.
* Simpson, Ray (2014) *Hilda of Whitby: A spirituality for now*, BRF
* Sister Hilary OHP; (2003). *St. Hilda of Whitby*, Order of the Holy Paraclete, St. Hilda's Priory, Sneaton Castle, Whitby YO21 3QN.
* Thurston, H. (1910) *St. Hilda.*
* Warin, Anne (1989) *Hilda*, Lamp Press.
*

## Viungo vya nje 
* St. Hilda on Melvyn Bragg's *In Our Time*, 5 April 2007 (BBC Radio 4)

Jamii:Wakolumbani
Sinodi ya Whitby

ya Abasia ya Whitby, sinodi ilipofanyika.]]
**Sinodi ya Whitby** (664 BK) ilikuwa sinodi ya ufalme wa Northumbria ambapo Oswiu wa Northumbria aliamua kufuata desturi za Kanisa la Roma badala ya zile za Ukristo wa Kiselti zilizosambazwa awali kutoka Iona. 

Sinodi hiyo ilifanyika kwenye monasteri pacha za Hilda wa Whitby huko Streonshalh (Streanæshalch), baadaye Whitby.

## Tanbihi
## Marejeo
### Vyanzo vikuu
* Bede, *Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum*, in *Venerabilis Baedae Opera Historica*. ed. C. Plummer (Oxford, 1896)
* Stephen of Ripon, *Life of Bishop Wilfrid*, ed. and trans. Bertram Colgrave (Cambridge: Cambridge University Press, 1985)

### Vyanzo vingine
* Abels, Richard. "The Council of Whitby: A Study in Early Anglo-Saxon Politics", in *Journal of British Studies*, 23 (1984)
* Brown, Peter. *The Rise of Western Christendom: Triumph and Diversity*, 2nd ed. (Oxford: Blackwell Publishing, 2003)
* Cubitt, Catherine, *Anglo-Saxon Church Councils c. 650–850* (London: Leicester University Press, 1995)
* Higham, N. J. *The Kingdom of Northumbria AD 350–1100* (Alan Sutton, 1993)
* Mayr-Harting, Henry. *The Coming of Christianity to Anglo-Saxon England*, 3rd edition (London: B. T. Batsford Ltd, 1991)
* Stenton, F. M. *Anglo-Saxon England*, 3rd edition (Oxford: Clarendon Press, 1971)
* Wormald, Patrick, *The Times of Bede: Studies in Early English Christian Society and its Historian*, ed. Stephen Baxter (Oxford: Blackwell Publishing, 2006)

## Viungo vya nje
* 
Jamii:664
Trilioni

**Trilioni** (kutoka Kiingereza "trillion") ni namba ambayo inamaanisha milioni mara elfu mara elfu moja,  au milioni mara milioni na kuandikwa **1,000,000,000,000**.

Inafuata 999,999,999,999 na kufuatwa na 1,000,000,000,001.

Inaweza kuandikwa pia kifupi **1 × 1012**.

## Matumizi tofauti
Hesabu ya juu inafuata Kiingereza cha Marekani; kwa lugha nyingi za Ulaya  trilioni ni 1018 na 1012 wanaita "bilioni". 

Kimataifa kuna kawaida mbili tofauti kwa kutaja namba kuanzia milioni elfu moja au 109 . Zinaitwa "skeli ndefu" na "skeli fupi": 
* Kwenye **skeli ndefu**  1012 inaitwa bilioni na trilioni ni 1018. Wanatumia namba hivi: milioni 106, miliardi 109, bilioni 1012, biliardi 1015, trilioni 1018, triliardi 1021, quadrilioni 1024 na kadhalika. Skeli hii ni kawaida katika lugha nyingi za Ulaya pamoja na Kiingereza cha miaka iliyopita nchini Uingereza.

* Kwenye **skeli fupi** bilioni inaitwa 109 na trilioni ni 1012. Wanatumia namba hivi: milioni 106, bilioni 109, trilioni 1012, quadrilioni 1015, quintilioni 1018, sextilioni 1021, na kadhalika. Hii ni kawaida nchini Marekani na siku hizi pia Uingereza.

Mifumo yote miwili hutumia silabi za namba za Kilatini bi = 2, tri = 3, quadri = 4, quinti = 5, sexti = 6 na kadhalika ila hali halisi kwa namba kubwa sana ni kawaida kutumia umbo la tarakimu lama vile  106, 109, 1012 na kadhalika.

Inatokea mara nyingi ya kwamba skeli zote mbili zinachanganywa wakati wa kutafsiri vitabu au makala. Hapo ni afadhali kurudia namba kwa tarakimu.

## Tazama pia
* Milioni
* Bilioni

## Marejeo
Hubertus wa Liege

la Mt. Patrick, Ottawa, Canada.]]
**Hubertus** au **Hubert** (656 hivi &ndash; Tervueren, leo nchini Ubelgiji, 30 Mei 727) alikuwa askofu wa Tongeren-Maastricht, kati ya Ubelgiji na Uholanzi kuanzia mwaka 708.

Mwanafunzi na mwandamizi wa Lambati wa Maastricht, aliinjilisha kwa bidii eneo hilo na kung’oa mila za Kipagani hata akapewa jina la Mtume wa Ardennes.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Mei au 3 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Painting from the National Gallery, London The Conversion of Saint Hubert

Jamii:Wamisionari
Joseph Bilczewski

**Josef Bilczewski** (26 Aprili 1860 – 20 Machi 1923) alikuwa askofu mkuu wa Lviv (leo nchini Ukraina) kuanzia mwaka 1900 hadi kifo chake, akijitahidi kwa upendo wenye ari kuinua maadili na ujuzi wa dini wa mapadri na waumini wa jumla wa jimbo lake la Kilatini

Lakini pia alisaidia watu kwa kila namna wakati wote wa Vita vikuu vya kwanza, akajaribu kupatanisha Wapolandi na Waukraina waliochukiana na kupigana, akaendelea baada ya Wakomunisti kuteka nchi hizo mbili..

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Hagiography Circle
* Saints SQPN
* Catholic Hierarchy
* Find a Grave