open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waberiberi

thumb|right|Maeneo yenye wasemaji wa lugha za Kiberiberi (Tamazight).
**Waberiberi** ni wakazi asilia wa Afrika ya Kaskazini kuanzia Moroko hadi Misri na nchi za Sahara. Wenyewe wanajiita Amazigh (au: Imazighen) yaani "watu huru". 

Kabila lao mojawapo linalojulikana hasa ni Watuareg wanaokalia maeneo ya jangwa kubwa la Sahara.

Leo hii wamepungua kwa sababu wengi wamezoea kutumia lugha ya Kiarabu, hivyo wanahesabiwa kati ya Waarabu. 

Wanaoendelea kutumia lugha ya Kiberiberi kama lugha ya kwanza ni: 
* takriban theluthi ya watu huko Moroko, 
* asilimia 10-15 nchini Algeria, 
* labda asilimia 3 nchini Libya, 
* idadi ndogo zaidi wako Tunisia, 
* laki kadhaa huishi katika nchi za Sahara kama Mali na Niger halafu 
* wako kwa idadi ndogo Burkina Faso, Misri na Mauritania. 
* Kutokana na uhamiaji kuna nusu milioni nchini Ufaransa. 

Katika nchi kavu jangwani au karibu na jangwa maisha yao ni ya ufugaji na kuhamahama. Mlimani wanalima. Leo hii ni hasa Watuareg wanaoendelea na maisha ya kuhamahama. 

## Historia
Katika historia wamejulikana tangu ilipoanza kuandikwa. Waroma na Wagiriki wa Kale waliwaita kwa majina kama Wanumidia, Wagaramanti au Walibya.

Kabla ya unenezaji wa Uislamu wengi walikuwa Wakristo na mashuhuri kati hao alikuwa Monika, mama wa Agostino wa Hippo. 

Mberiberi anayejulikana sana leo ni mchezaji wa mpira wa Ufaransa Zinédine Zidane.

## Viungo vya nje 
* Richard L. Smith, Ferrum College, What Happened to the Ancient Libyans? Chasing Sources across the Sahara from Herodotus to Ibn Khaldun, Journal of World History, vol. 14, no. 4, 2003 Online article 
* Amazigh Startkabel .
* Institut Royal de la Culture Amazighe. 
* The New Mass Media and the Shaping of Amazigh Identity. 
* Number Systems and Calendars of the Berber Populations of Grand Canary and Tenerife.
* Encyclopedia of the Orient -- Berbers .
* Flags of the World -- Berbers/Imazighen .
* www.mondeberbère.com .
* CMA: Congrès Mondial Amazigh .
* Photo Gallery of Berbers and Touregs from Erg Chebbi area of Moroccan Sahara 

Jamii:Watu wa Afrika
Jamii:Afrika ya Kaskazini
Ulaya ya Kaskazini

thumb|right|280px|Ulaya ya Kaskazini na nchi zinazokubaliwa kwa kawaida kuwa sehemu zake[thumb|520px|right|Kanda za [UM linaonyesha visiwa vya Britania kuwa sehemu ya Ulaya ya Kaskazini.]]

**Ulaya ya Kaskazini** ni sehemu ya kaskazini ya bara la Ulaya. Kuna maelezo ya kutofautiana ni nchi zipi ambazo ni sehemu ya kanda hili.

Kwa hakika tamko hili lamaanisha:
* Nchi za Skandinavia pamoja na Denmark, Ufini, Iceland, Norwei na Uswidi, pia visiwa vya Faroe.
* Nchi za Kibalti yaani Estonia, Latvia na Lithuania.

* Mara nyingi ama sehemu ya kaskazini ya Britania (=Uskoti) au funguvisiwa ya Britania yote huhesabiwa kuwa sehemu ya Ulaya ya kaskazini yaani Uingereza, Uskoti, Welisi, Ueire na kisiwa cha Man.

* Wakati mwingine hata nchi nyingine kando la Bahari ya Baltiki kama Urusi ya kaskazini-magharibi, Poland ya kaskazini, Ujerumani ya Kaskazini zinahesabiwa humo.

Jamii:Ulaya
Kisiwa cha Krismasi

**Kisiwa cha Krismasi** ni eneo dogo la Australia katika Bahari Hindi takriban km 500 upande wa kusini wa Jakarta, mji mkuu wa Indonesia, na 2,400 kaskazini kwa Australia yenyewe. 

Kuna wakazi 1,600 wanokalia vijiji kaskazini mwa kisiwa. Theluthi mbili za eneo lake ni hifadhi ya taifa kwa sababu ya mazingira yake ya pekee pamoja na mimea na wanyama wake wasiopatikana mahali pengine duniani.

## Jina na historia 
Jina lake liliteuliwa kwa sababu nahodha Mwingereza William Mynors, aliyekuwa kati ya watu wa kwanza kuona kisiwa hicho, alifika huko siku ya Krismasi mwaka 1643. Wakati ule kisiwa kilikuwa bila watu.

Katika karne zilizofuata kisiwa kilitembelewa mara chache kwa sababu mwambao wake ni vigumu kukaribiwa kwa jahazi kubwa. Lakini baada ya kugunduliwa fosfeti kisiwani migodi ikaanzishwa na wafanyakazi kuhamia kutoka Singapur, China na Malaysia. Hao walikuwa mababu wa wenyeji wa leo. 

Mwaka 1958 kisiwa kikakabidhiwa kwa Australia.

thumb|250px|left|Kaa mwekundu ni mnyama wa pekee kisiwani.
## Mazingira 
Kisiwa cha Krismasi ni mahali pa pekee kwa sababu kinaonekana hakikufikiwa na watu hadi karne ya 16 na hakukaliwa nao hadi mwisho wa karne ya 19. Hivyo spishi nyingine zimehifadhiwa zilizoharibiwa penginepo.

## Viungo vya Nje 
* Christmas Island Shire official website
* *Christmas Island Act 1958* 
* 
* Christmas Island  in the CIA World Factbook

Jamii:Visiwa vya Australia
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Visiwa vya Aland

thumb|250px|Aland
**Visiwa vya Aland** *(kwa Kiswidi: Åland; kwa Kifini: Ahvenanmaa)* ni funguvisiwa la Bahari ya Baltiki upande wa kusini magharibi wa Ufini. 

Mji mkuu ni Mariehamn kwenye kisiwa cha Fasta Åland.

Ndani ya Ufini ni jimbo lenye utamaduni wa Kiswidi lililo na hali ya pekee kikatiba na kiwango kikubwa cha kujitawala.

Funguvisiwa lina visiwa zaidi ya 6,000: vingi ni vidogo sana na 60 pekee vina watu. Jumla ya wakazi ni 26,530.

Umbali na Ufini ni kilomita 15 na Uswidi ni km 40.

Kisiwa kikubwa ni Fasta Åland upande wa magharibi. Eeno la visiwa vyote ni km² 1,554. 

## Historia 
Tangu mwaka 1000 BK visiwa vilikuwa chini ya Uswidi. Wakati wa Uswidi kutawala Ufini vilihesabiwa pamoja na jimbo la Kifini la Uswidi. 

Tangu mwaka 1809 vilihamishwa chini ya Urusi pamoja na Ufini wote. 

Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia kulitokea uhuru wa Ufini pamoja na fitina kama visiwa vitakuwa sehemu ya Ufini au ya Uswidi.

Shirikisho la Mataifa liliamua mwaka 1920 ya kuwa
* visiwa vitabaki sehemu ya Ufini
* wakazi wawe na uhuru wa kutumia lugha yao ya Kiswidi na kutunza utamaduni wao
* visiwa viwe eneo bila wanajeshi

Ufini ilitekeleza azimio hili kwa sheria mbalimbali. Hivyo Aland ni sehemu ya Ufini ambako lugha rasmi pekee si Kifini bali Kiswidi. Wafini kutoka bara hawaruhusiwi kununua ardhi au nyumba moja kwa moja kama hawajaishi visiwani kwa miaka kadhaa kwanza.

Aland
Jamii:Visiwa vya Baltiki
Wallis na Futuna

thumb|300px|Mahali pa Wallis na Futuna baharini.
**Wallis na Futuna** ni eneo la ng’ambo la Ufaransa liloko katika Bahari ya Pasifiki Kusini, kati ya Fiji na Samoa. Inajumuisha makundi mawili ya visiwa vikuu, **Wallis** (Uvea) na **Futuna**, pamoja na visiwa vidogo kadhaa. Eneo hili lina idadi ya wakazi takriban 11,000, likiwa miongoni mwa maeneo yenye idadi ndogo zaidi ya watu ulimwenguni. Kwa jumla, lina eneo la kilomita za mraba 142, na ni mojawapo ya maeneo madogo zaidi ya Ufaransa. **Mata-Utu**, iliyoko katika Kisiwa cha Wallis, ndiyo mji mkuu na mji mkubwa zaidi wa eneo hili.

Wakazi walio wengi ni Wapolynesia wakiongea lugha za Kipolynesia pamoja na Kifaransa.

Wakazi walio wengi huishi kwa kilimo cha kujikimu. Uchumi hutegemea misaada kutoka Ufaransa. Katika miaka iliyopita utalii umeanza kuchangia katika pato.

Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Australasia

**Australasia** ni neno la kutaja sehemu ya kusini magharibi ya Pasifiki inapopakana na Asia ya Kusini na Bahari Hindi. Inatazamiwa kama kanda la Australia na Pasifiki.  Si kawaida sana kimataifa lakini hueleweka hasa Australia na nchi za jirani penyewe.

Hasa Australia, New Zealand, Guinea Mpya na visiwa jirani vya Melanesia huhesabiwa humo. Wakati mwingine sehemu ya visiwa vya Indonesia vyahesabiwa humo pia. 

Katika matumizi ya neno "Australasia" maeneo yake hungiliana na yale yanayotajwa kwa "Melanesia" na "Asia ya Kusini".

Neno lilitungwa na mtaalamu Mfaransa wa jiografia Charles de Brosses mwaka 1756 alipotaka kutofautisha eneo hili na Polynesia na Pasifiki ya Kusini-mashariki.

Kiutamaduni kuna tofauti kubwa ndani ya kanda hila lakini kijiografia kuna mambo ya pamoja kama vile wanyama aina za marsupialia au mimea ya ukoo wa mikalatusi.  

Timu za Australia na New Zealand ziliwahi kugombea pamoaja kwa jina la "Australasia" kwenye michezo ya Olimpiki na Davis Cup.

## Marejeo
Kisiwa cha Norfolk

thumb|left|Mahali pa Norfolk

**Kisiwa cha Norfolk** ni eneo la ng'ambo la Australia katika Pasifiki ya Kusini kati ya Australia, New Zealand na Kaledonia Mpya.

## Jiografia 
Kisiwa kipo takriban 1500 km upande wa mashariki ya Australia. Pamoja na visiwa vidogo jirani vya Nepean na Phillip ni ya asili ya kivolkeno hivyo kuna ardhi yenye rutuba kwa ajili ya kilimo.

## Historia 
Kisiwa kiliwahi kukaliwa na Wapolynesia jinsi inavyoonekana kwa mabaki ya kijiji kilichogunduliwa na waakiolojia na kuwepo kwa panja na ndizi ambazo zilisambazwa na Wapolynesia kwenye visiwa vya Pasifiki.

Lakini wakati wa kufika kwa nahodha Mwingereza James Cook mwaka 1774 kisiwa kilikuwa bila watu. Cook alikipa jina la Norfolk kwa heshima ya kabaila Mwingereza fulani aliyeitwa hivyo.

Kuanzia 1788 kisiwa kikakaliwa na wafungwa kutoka magereza ya Uingereza na Australia. Lakini majaribio haya yameachwa tena na makambi ya wafungwa kuhamishwa penginepo. 

Mwaka 1856 mababu wa kwanza wa wakazi wa leo walifika kutoka Pitcairn. Idadi ya wajukuu wa waasi wa Bounty ilikuwa imeongezeka mno kwa kisiwa kidogo na serikali ya Uingereza iliwahamisha watu 194 kwenda Norfolk. 

Leo hii theluthi moja ya wakazi wa Norfolk ni wa asili ya Pitcairn. Wengine wamekuja kutoka Australia au kutoka Polynesia.

 

Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Australia
Norfolk

thumb|Mahali pa Norfolk nchini Uingereza

**Norfolk** ni wilaya ya Uingereza kusini-mashariki. Imepakana na Bahari ya Kaskazini upande wa mashariki halafu na wilaya za Lincolnshire, Cambridgeshire na Suffolk. 

Asili la jina ni zamani za Waanglia katika Uingereza waliokuwa na vitengo viwili yaani "Watu wa kaskazini" (northern folk = Norfolk) na watu wa kusini (southern folk = Suffolk).

Makao makuu ya wilaya ni mji wa Norwich. Wilayani kuna wakazi 816,500.

## Viungo vya Nje 
* Norfolk County Council
* BBC Norfolk
* Norfolk Photos

Jamii:Wilaya za Uingereza
Visiwa vya Cocos (Keeling)

thumbnail|right|280px|Kituo cha ndege cha kisiwa cha Cocos+
thumb|350px|Ramani ya Visiwa vya Keeling (Cocos)
thumb|250px|Mahali pa Visiwa vya Keeling (Cocos)

**Visiwa vya Cocos (Keeling)** ni eneo la ng'ambo la Australia katika Bahari Hindi. Eneo lao ni atolli mbili katikati ya Australia na Sri Lanka, takriban 3685 km upande wa magharibi ya Durban (Australia) na 1,300 km upande wa kusini ya Singapur. Anwani ya kijiografia ni 12°07′S, 96°54′E.

Eneo lote la nchi kavu ni 14.4 km² na idadi ya wakazi takriban watu 700.

Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Australia
Jamii:Atolli
James Cook

[thumb|Captain James Cook mnamo 1775 alivyochorwa na [Nathaniel Dance]]
**James Cook** (*tamka: jems kuk*; * Uingereza, 27 Oktoba 1728  † Hawaiʻi, 14 Februari 1779) alikuwa nahodha, mpelelezi na mchoraji wa ramani Mwingereza katika karne ya 18. 

Amejulikana hasa kutokana safari tatu katika Bahari ya Pasifiki na taarifa zake juu ya safari hizi. Cook alitembelea visiwa vingi visivyojulikana Ulaya hadi wakati ule akivipima na kuvichora kwenye ramani za Ulaya kwa mara ya kwanza. 

Alizunguka dunia yote mara mbili. Kati ya maeneo aliyoyaweka kwenye ramani za dunia ni pwani la mashariki ya Australia, visiwa vya Hawaii, Newfoundland na New Zealand. Alivuka Mzingo wa Antaktiki na kupata kuona visiwa vipya na mandhari huko Amerika ya Kaskazini na Pasifiki ya Kusini. 

Yeye ni maarufu kwa kutafuta pwani ya mashariki ya Australia, kuviona Visiwa vya Hawaii na ramani ya kwanza ya Newfoundland na New Zealand. Ndiyo sababu anaitwa "mtafiti wa Uingereza". 

Wakati wa safari zake, alitumia muda mwingi juu ya majaribio ya sayansi, na ramani za maeneo mapya. Pia aliandika vitabu vingi kuhusu kile alichokiona.

Cook aliuawa na wenyeji wa Hawaii alipotembelea kisiwa mara ya tatu.

Visiwa vya Cook hutunza kumbukumbu ya jina lake.

Jamii:Waliozaliwa 1728
Jamii:Waliofariki 1779
Jamii:Wapelelezi kutoka Uingereza
Visiwa vya Mariana

thumb|right|450px|
**Visiwa vya Mariana** *(kwa Kiingereza: Mariana Islands)* ni funguvisiwa la Pasifiki ya magharibi, takriban katikati ya Papua Guinea Mpya na Japani. Vinahesabiwa kati ya visiwa vya Melanesia.

Kwa jumla ni safu ya visiwa 15 vyenye asili ya volkeno kati ya 12 hadi 21N na mnamo 145E. 

Vyote ni maeneo ya ng'ambo ya Marekani inayotawala funguvisiwa hilo kama vitengo viwili vya pekee:

* Visiwa vya Mariana ya Kaskazini *(Northern Mariana Islands)* ambavyo ni idadi kubwa ya visiwa hivyo na eneo lenye madaraka ya kujitawala
* Guam ambayo ni kisiwa kikubwa pekee ambacho ni kituo cha kijeshi cha Marekani.

### Marejeo 
* Pascal Horst Lehne and Christoph Gäbler: *Über die Marianen.* Lehne-Verlag, Wohldorf in Germany 1972.
* L. de Freycinet, *Voyage autour du monde* (Paris, 1826–1844)
* The Marianas Islands in *Nautical Magazsile*, xxxiv., xxxv. (London, 1865–1866)
* 0. Finsch, *Karolinen und Marianen* (Hamburg, 1900); Costenoble, Die Marianen in Globus, lxxxviii. (1905).

; Marejeo katika kamusi elezo
*[Visiwa vya Mariana katika Encycopedia Britannica (1911)](https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Marianas_(archipelago)) 
* [Prefecture Apostolic of Mariana Islands, katika Catholic Encyclopedia (1913)](https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Prefecture_Apostolic_of_Mariana_Islands)

Jamii:Visiwa vya Pasifiki
Jamii:Nchi za Australia na Pasifiki
Serikali ya kibunge

**Serikali ya kibunge** ni muundo wa siasa ambako serikali inategemea bunge. Ni tofauti na serikali ya kiraisi au aina kadhaa za ufalme ambako ama rais aliyechaguliwa au mfalme ana madaraka na mamlaka yasiyotegemea wabunge na wabunge hawana uwezo wa kumwondoa kiongozi huyu wakitaka. Isipokuwa kupitia masharti magumu. 

## Kuchaguliwa na bunge
Kiongozi wa serikali huchaguliwa na bunge yaani idadi kuwba ya wabunge wanapaswa kumwunga mkono na kumpa kura. Kuna nchi ambako hata serikali yote huchaguliwa hivyo na bunge. 

## Kupinduliwa na bunge
Bunge ina pia madaraka ya kumwondoa kwa njia zinazoelezwa katika katiba ya nchi. Njia za kumwondoa kiongozi wa serikali pamoja na mawaziri wake ni kutamka ya kwamba bunge halina imani tena naye. Tamko hili lamlazimishha kiongozi katika nchi nyingi kujiuzulu. Au rais anatakiwa kumtafuta kiongozi mpya atakayekubaliwa na wabunge wengi.

Nchi kadhaa zimefuata utaratibu wa kumpindua kiongozi wa serikali kwa tenda la kumchagua kiongozi mpya. Hapa hakuna nafasi ya kufukuza serikali bila kujua awali nani atakayeendelea.

## Rais
Nafasi ya rais katika nchi zinazofuata serikali ya kibunge ni zaidi ya heshima. Hana madaraka ya utendaji kwa sababu haya yamo mkononi mwa waziri mkuu anayechaguliwa na bunge. Nafasi kubwa wa rais au pia mfalme katika muundo wa kibunge ni wakati ambako serikali imepinduliwa au hakuna kikundi kimoja kikubwa kwa sababu hapo ndiye ais au mfalme atakayemteua mgombea wa waziri mkuu kwa kupelka jina lake bungeni.
Mbale, Uganda

[thumb|right|230px|Mahali pa Mbale katika [Uganda.]]
**Mbale** ni mji wa Uganda ya kusini-mashariki mwenye wakazi 76,000 chini ya mlima Elgon. Ni makao makuu ya wilaya ya Mbale. Umbali na Jinja ni 120 km na 190 km na Kampala. 

## Uchumi 
Mazingira ya Mbale kuna kahawa nyingi na pia kilimo cha mazao mengine. Hivyo uchumi wa mji umetegemea kilimo na biashara ya mazao. Kuna pia kiwanda cha maziwa. 

## Utamaduni 
Eneo la Mbale ni nyumbani kwa Wagishu hasa. Chuo Kikuu cha Kiislamu cha Uganda kipo mjini. 

Picha kadhaa za filamu "Casino Royale" zilipigwa Mbale.

Jamii:Wilaya ya Mbale
Jamii:Miji ya Uganda
Mkoa wa Bonde la Ufa

|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | 
|-
|**Makao Makuu** || Nakuru
|-
|’‘‘Mji Mkubwa’’’  || Nakuru
|-
|**Eneo** - Jumla
|Nafasi ya 1 kati ya mikoa ya Kenya182,413 km²
|-
|**Wakazi** &nbsp;- Jumla (2007) &nbsp;- Msongamano wa watu / km²
|Nafasi ya 1 kati ya mikoa ya Kenya 7,630,30042/km&sup2;
|-
|**Lugha mkoani**
| Kikalenjin Kimaa Kikuyu 
|-
| colspan=2 align=right style="padding: 0 5px 0 5px" | 
|}

**Mkoa wa Bonde la Ufa** ni mkubwa kati ya mikoa minane ya Kenya. Umepakana na Sudani, Ethiopia, Uganda na Tanzania, halafu na mikoa ya Magharibi, Nyanza, Mashariki, Kati na Pwani. Jina latokana na Bonde la Ufa linalopita katika mkoa.

Eneo la mkoa ni 173,854&nbsp;km² kuna wakazi karibu milioni saba (6,987,036 mwaka 2000). Umbo lake ni kanda ndefu linalounganisha watu wwenye maisha na utamaduni tofauti sana. Makao makuu ya mkoa yapo Nakuru.

Ndani ya mkoa kuna maeneo yenye rutba sana lakini pia nchi yabisi hata jangwa. Maziwa makubwa ya magadi ni tabia mojawapo wa mkoa huu kama vile Ziwa Turkana, Ziwa Nakuru au Ziwa Naivasha.

Watu wa mkoa wa Bonde la Ufa ni wa makabila mengi. Wenyeji ni wafugaji kama Wamassai au Samburu au wakulima kama sehemu kubwa ya Wakalenjin ambao ni kundi la makabila yaliyo karibu kiutamaduni. Kundi kubwa ni Wakalenjin.

 walio Wakalenjin]]

Idadi ya wakazi huongezeka haraka. 1989 palikuwa na wakazi milioni 4.9, 1999 tayari na wakazi milioni 6.9 na kadirio la 2007 ni milioni 8.8.

Mwenye kaskazini ya mkoa kunwa wakimbizi wengi kutoka Sudan katika kambi kubwa la Kakuma.

## Wilaya za Mkoa wa Bonde la Ufa  
*Wilaya*  (*Makao Makuu*):
#Baringo         (Kabarnet)
#Bomet             (Bomet)
#Buret             (Litein)
#Kajiado         (Kajiado)
#Keiyo             (Iten&nbsp;/ Tambach)
#Kericho         (Kericho) 
#Koibatek       (Eldama Ravine)
#Laikipia       (Nanyuki) 
#Marakwet       (Kapsowar)
#Nakuru           (Nakuru)
#Nandi             (Kapsabet)
#Narok             (Narok)
#Samburu         (Maralal)
#Trans Mara   (Kilgoris)  
#Trans-Nzoia (Kitale)
#Turkana         (Lodwar)
#Uasin Gishu (Eldoret)
#Pokot Magharibi   (Kapenguria)

B
Bahari ya Marmara

thumb|250px|right|Bahari ya Marmara

**Bahari ya Marmara** (Kituruki *Marmara denizi*, Kigiriki: *Propontis*) ni gimba la maji ya chumvi kati ya Ulaya na Asia ndani ya nchi ya Uturuki. Imezungukwa na nchi kavu pande zote isipokuwa kuna milango miwili miembamba ya kuiunganisha na [Mediteranea] upande wa kusini na Bahari Nyeusi upande wa kaskazini. Milango hii ni Dardaneli upande wa Mediteranea na Bosporus upande wa Bahari Nyeusi.

Urefu wake ni hadi 282&nbsp;km na upana 80&nbsp;km. Kina cha maji hufikia mita 1,300 chini ya UB. Eneo lake ni 11,655&nbsp;km² na 182&nbsp;km² ni visiwa ndani yake.

Mji mkubwa kando yake ni Istanbul.

Jamii:Mediteranea
Jamii:Bahari Nyeusi
Jamii:Bahari ya Aegean
Jamii:Jiografia ya Uturuki
Jamii:Bahari ya pembeni
Malmö

thumb|right|300px|Malmö (nyuma: Kopenhagen)

**Malmo** (au **Malmö**) ni mji mkubwa wa tatu nchini Uswidi wenye wakazi 265,000. 

Iko upande wa kusini wa nchi kando ya mlango wa bahari ya Oresund ikitazama Kopenhagen upande wa Denmark. Miji yote miwili imeunganishwa na daraja la Oresund. 

Malmo ni mji mkuu wa jimbo la Skåne. 

## Matukio 
* Malmöfestivalen

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Uswidi
Jamii:Skåne län
Koloni nyakati za kale

Makala hii inaangalia matumizi ya neno "koloni" katika mazingira ya Mediteranea katika nyakati za kale 

**Koloni** lilikuwa njia ya kueneza utawala wa nchi au taifa tangu enzi ya Wagiriki na Waroma wa kale.
thumb|500px|Makoloni ya **Wafinisia** ( n j a n o ) na za **Wagiriki** wa Kale (nyekundu)
## Asili ya neno "koloni" 
Asili ya neno koloni ni katika lile la Kilatini "colonia" linalotokana na kitenzi "colere" (kulima, pia kuabudu). Colonia ilikuwa makazi ya Waroma wa Kale nje ya eneo lao la awali. Chanzo chake kilikuwa mji mpya uliokaliwa na wanajeshi wastaafu waliopewa ardhi ya shamba kama pensheni yao. Makoloni ya aina hiyo yalianzishwa hasa mpakani mwa maeneo mapya yaliyotwaliwa karibuni na kuingizwa katika Dola la Roma. Walowezi walipewa mashamba yao kwa masharti ya kuwa tayari kutetea mipaka kama vita ikitokea.

## Koloni nyakati za kale 
Hata kama neno "koloni" lilitokana na lugha ya Kilatini, Waroma wa Kale hawakuwa watu wa kwanza waliounda makoloni, bali walifuata nyayo za mataifa yaliyotangulia kama Wagiriki wa Kale au Wafinisia. 

Miji ya Wagiriki au Wafinisia ilikuwa miji ya biashara kando ya bahari. Walianzisha makoloni mapya hasa wakati idadi ya watu katika mji mama iliongezeka mno kulingana na eneo la mji huo. Badala ya kutwaa maeneo ya jirani walitafuta mahali papya ufukoni kwa bahari pasipo wakazi wengi nje ya eneo lao kwa sababu usafiri kwa jahazi ulikuwa rahisi kuliko kujenga barabara barani. 

Hivyo Wagiriki waliunda miji mipya katika Italia ya kusini au kwenye pwani za Bahari Nyeusi. Miji mingi ya Italia ya kusini na ya kati inaonyesha hadi leo jina lenye asili ya Kigiriki kwa mfano Napoli iliyokuwa "Νεάπολις" (nea polis = mji mpya) au Ancona iliyokuwa "Ἀγκών" (ankon = bandari)

Wafinisia waliunda miji mipya hasa katika Afrika ya Kaskazini na Hispania. Koloni-mji mashuhuri zaidi la Wafinisia lilikuwa Karthago.

## Makoloni-miji ya Waroma wa Kale 
"Colonia" za aina hiyo zilianzishwa na Waroma wa kale katika maeneo yaliyotwaliwa nao karibuni kwa shabaha ya kurahisisha usimamizi wa maeneo mapya. Wanajeshi wastaafu walipewa ardhi kama shukrani kwa huduma yao pamoja na masharti ya kwamba watakuwa tayari kutetea eneo kama vita ikitokea tena. 

Makoloni ya aina hiyo ziliundwa awali ndani ya Italia wakati wa upanuzi wa utawala wa mji wa Roma juu ya rasi yote. Baadaye makoloni yalianzishwa pia nje ya Italia kwa mfano Gallia, Germania, Britania, Uyahudi au Afrika ya Kaskazini. 

Miji kadhaa ya kisasa iliyoundwa na Waroma inatunza neno la Kilatini "colonia" hadi leo ndani ya umbo la majina yake:

* Köln nchini Ujerumani ilianzishwa kama "Colonia Ara Agrippensis" na jina lake la leo ni badiliko la neno "colonia". 
* Colchester katika Uingereza ulikuwa na jina la Kiroma la "Colonia Claudia Victricensis". Silabi ya kwanza ni baki la neno la Kiroma.
* Lincoln katika Uingereza iliitwa "Lindum Colonia" na jina la leo ni namna ya kufupisha jina la kale.

Jamii:Roma ya Kale
Jamii:Historia
Jamii:Ukoloni
Jamii:zama za Kale
Köln

na Mghorofa wa AXA (nyuma)]]
]]

 (rangi nyekundu/bluu), bustani *mkanda kijani* (kulia)]]

**Köln** *(pia: **Kolon**, kutokana na Kifaransa *Cologne*; kwa Kijerumani cha kienyeji: *Kölle*)* ni mji wa Ujerumani kando ya mto Rhine wenye wakazi 970,000. 

## Historia
Maana asili ya jina ni "koloni". Ni mji wa kale ulioundwa kwa jina la "Colonia Claudia Ara Agrippinensis" kama koloni ya Waroma wa Kale mnamo mwaka 50. Mahali pa mji paliwahi kuwa boma la Kiroma na kabla ya hapo kijiji cha kabila cha *Waubii*.

Köln ni mji mkubwa wa nne wa Ujerumani na mji mkubwa wa jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia (Nordrhein-Westfalen). 

Kuna kanisa kubwa kuliko yote ya Ujerumani *("Kölner Dom")* ambalo ni maarufu kwa sababu limejengwa katika muda wa miaka 700 tangu mwaka 1248 hadi 1880. Masalia ya mamajusi watatu waliomtembelea mtoto Yesu huko Bethlehemu yanasemekana kutunzwa humo. Köln ni kitovu muhimu wa Kanisa Katoliki nchini na makao wa askofu mkuu. 

Chuo kikuu chake kilianzishwa mwaka 1388 na leo kuna wanafunzi 44,000 na pamoja na vyuo vingine kuna wanafunzi zaidi ya 80,000 kwenye ngazi ya vyuo. Kati ya vyuo vingine Chuo cha Muziki kimejulikana sana kimataifa.

Spa ya Neptun na Claudius Isotherm ni spa kubwa huko Köln.

Mji umejulikana pia kwa aina yake ya pekee ya bia. 

Köln ni pia kitovu cha Waafrika katika Ujerumani. Pamoja na wanafunzi wengi kutoka Afrika kuna pia taasisi kama huduma ya Sauti ya Ujerumani (Deutsche Welle) zinazoajiri Waafrika wengi. Kuna hata vilabu ambako bia aina ya Tusker kutoka Kenya inauzwa. 
 
Mwaka 2005 Köln ilikuwa mahali pa Siku ya kimataifa ya vijana Wakatoliki; zaidi ya milioni moja walikutana na Papa Benedikto XVI. 

Watalii wengi wanafika kila mwaka kwa sherehe ya Karnivali kabla ya majira ya Kwaresima.

## Picha

Koeln-112-Stadt vom Domturm-1989-gje.jpg
Koeln-114-Dom-Ostseite-1989-gje.jpg
Koeln-138-Dom-Turm-Blick nach unten-Frueh-1989-gje.jpg
Koeln-154-St. Aposteln-Neumarkt-1989-gje.jpg
Koeln-164-Haus nahe beim Rathaus-1989-gje.jpg
2008-07-30 Claudius Therme.jpg

## Trafiki 
]]

Kuna usafiri wa umma wa Treni za mji Köln (Stadtbahn), Treni za mkoa Rhein / Sieg reni za mkoani (S-Bahn), treni za eneo (RB, RE) na mabasi la mji na mabasi la eneo.

Huduma za treni za masafa marefu ipo Kituo kikuu cha reli Köln, kituoni cha Messe/Deutz na kituoni cha reli ya uwanja wa ndege Köln/Bonn, kwenye kituo cha uwanja wa ndege kuna kituo cha basi la masafa marefu pia.

## Tazama pia 
* Orodha ya miji ya Ujerumani

## Viungo vya nje 
* German page of the city 
* German page of the University 
* German page of the cathedral 
* German page of the broadcasting station *Westdeutscher Rundfunk* 

Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia
Jamii:Miji ya Dola la Roma
Jamii:Mto Rhine
50

thumb|250px|Dunia katika 50

## Matukio
**Dola la Roma**
* Uingereza: Mji wa Londonium (London) umeundwa na Waroma wa Kale.
* Ujerumani: "Colonia Claudia Ara Agrippinensis" (baadaya mji wa Köln) imethibitishwa kama koloni chini ya sheria ya Roma ya Kale.
* Ugiriki: Mtume Paulo aanzisha usharika wa Korintho.

## Waliozaliwa 
## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 1
Jiji la New York

thumb|250px|right|Majengo marefu ya kisiwa cha Manhattan katika mji wa New York City
**Jiji la New York** (NYC) ni jiji kubwa zaidi nchini Marekani, liliko kusini mwa Jimbo la New York, kwenye pwani ya Atlantiki. Ni kituo cha kimataifa cha fedha, utamaduni, na diplomasia, lenye idadi ya watu zaidi ya milioni 8 ndani ya jiji na zaidi ya milioni 20 katika eneo lake kuu la mji (metropolitan). Linachukua eneo la maili za mraba 468.9 (km² 1,214) na lina sehemu tano: Manhattan, Brooklyn, Queens, The Bronx, na Staten Island. NYC ni makao makuu ya Umoja wa Mataifa na nyumbani kwa taasisi kubwa za kifedha, zikiwemo Wall Street na Soko la Hisa la New York.

## Jiografia 
Mji uko kwenye mdomo wa pamoja ya mito Hudson na East River inapoishia katika Atlantiki kwa 40°42*N 74°00*W.

Kitovu cha mji kipo kwenye kisiwa cha Manhattan kilichopo kati ya Hudson na East River. Eneo la jiji ni funguvisiwa kwenye mdomo huo na visiwa vyake pamoja na Manhattan ni Staten Island, Long Island na visiwa vingine vidogo kwa mfano kisiwa cha Ellis na kisiwa cha Sanamu ya Uhuru (Kiingereza: "Statue of Liberty").

Jiji limepanuka kutoka kando za mito hadi barani. Eneo lote la jii ni kilomita za mraba 831.4.

Ndani ya jiji kuna mitaa au wilaya tano zinazoitwa *boroughs* ambazo ni:
* Manhattan (New York County)
* Brooklyn (Kings County)
* The Bronx (Bronx County)
* Queens (Queens County)
* Staten Island (Richmond County)

## Historia 
thumb|150px|right|Peter Stuyvesant alikuwa gavana wa mwisho wa Uholanzi wa Nieuw Amsterdam
Jina la Manhattan lakumbuka wakazi asilia waliokuwa Maindio wa Lenape na "manhattan" ni neno la lugha yao "Manna-hata" lililomaaanish a "kisiwa cha milima mingi". Mzugu wa kwanza aliyefika alikuwa nahodha Mwitalia Giovanni da Verrazano mwaka 1524 halafu Mwingereza Henry Hudson mwaka 1609.

Mji mwenyewe ulianzishwa na Waholanzi kwa jina la "Nieuw Amsterdam" (Amsterdam Mpya). Mwaka 1626 kisiwa cha Manhattan kilinunuliwa kwa 60 gulder kutoka wenyeji kikawa mji mkuu wa koloni ya Nieuw Nederland (Uholanzi Mpya).

Mwaka 1664 baada ya vita kati ya Uholanzi na Uingereza koloni yote ilihamishwa upande wa Uingereza pamoja na mji mwenyewe ikapewa jina jipya la "New York".

Katika karne ya 18 New York ilikuwa sehemu ya uasi dhidi ya Uingereza

Kipindi kikubwa cha mji kulitokea katika karne ya 19 wakati wahamiaji wengi sana walipofika MArekani. Idadi kubwa walifika kwenye bandari la New York.

Baada ya fitina kati ya watu wa kusini na wenyeji wa kaskazini serikali ya Kiingereza ilifunga kambi hilo.

## Hali ya hewa 

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Marekani
Jamii:Miji ya New York
Jamii:Mto Hudson
Kilimia

thumb|350px|Kilimia kikiagaliwa kwa darubini
**Kilimia** (pia: **thuria** kutokana na Kar. "ثریا"; ing. - gir. *Pleiades*) ni fungunyota katika kundinyota la Ng’ombe (zamani Tauri, lat. *Taurus*). Jina la kisayansi ni **"M45"** (katika orodha ya Messier). 

## Tabia za kiastronomia 
Kwa macho nyota sita hadi saba zinaonekana vizuri sana, na hadi 14 kwa macho mazuri. Lakini kwa darubini kilimia ni fungunyota lenye nyota 1,200. Umbali wake na jua letu ni miakanuru 410. Umri wake hukadiriwa kuwa miaka milioni 125.

## Ishara ya mvua 
Fungunyota hili linaonekana vizuri kabisa kwa macho. Linaanza kuonekana angani masaa ya mwanzo wa usiku katika miezi kuanzia Oktoba. Hivyo kuonekana kwake imechukuliwa na wazee katika Afrika Mashariki kama kalenda ya kuandaa mashamba na kilimo kwa sababu mvua umekaribia. Hii ni sababu ya kupewa jina la "kilimia" kutokana na "kulima, kilimo". 

Waswahili walitumia pia jina la kiarabu la "thuria" (ثریا).

Nafasi ya nyota kama ishara za kalenda zinapungua kwa sababu nyakati za kuonekana au kuzama hubadilika polepole baada ya karne kadhaa kutokana na mwendo wa mfumo wa jua letu angani.

## Kilimia katika mapokeo ya tamaduni mbalimbali 
Kwa lugha nyingi kilimia huitwa kwa jina kama "nyota saba" kwa sababu ni takriban nyota 6 hadi saba zinazoonekana vizuri kwa macho. Mtu mwenye macho mazuri sana ataona hata 9 hadi 14. 

Wazee wa Afrika ya Mashariki walikitazama na kuielewa kama ishara ya hali ya hewa hasa mvua wakatunga methali "Kilimia kikizama kwa jua huzuka kwa mvua, kikizama kwa mvua huzuka kwa jua".

Kilimia ni pamoja na Jabari kati ya nyota zinazotajwa mara kadhaa katika Biblia (Ayubu 9:9 na 38:31; Amosi 5:8). 

Kuonekana kwao kulikuwa alama ya kalenda katika tamaduni nyingi kama kati ya Wakelti, Wagermanik, Waazteki na wengine.

Wagiriki wa Kale walikiita "Pleiadi" na kusimulia hadithi ya mabinti saba wazuri waliopelekwa angani na mungu Zeus ili kuwalinda dhidi ya tamaa za mwindaji Orion (Jabari). Miaka 2500 iliyopita ilionekana Ugiriki jioni wakati wa Mei hivyo ilikuwa ishara ya kuanza mavuno. Kuzama wakati ule mwezi wa Novemba kulikuwa ishara ya kulima mashamba kabla ya baridi.

## Marejeo
Jamii:Mafungunyota
Orodha ya Messier

**Orodha ya Messier** *(tamka mes-ye; Messier Catalogue)* ni orodha ya nyota iliyotungwa na mwanaastronomia Mfaransa Charles Messier kati ya 1764 na 1782. 

Messier alitafuta hasa nyotamkia angani akitumia darubini. Aliona pia magimba mengine yaliyoonekana kama nebula (wingu dogo linalong'aa) zisizotembea angani kwa hiyo hazikuwa nyotamkia. Akaamua kuziorodhesha.

Orodha hii ilikuwa orodha ya kwanza iliyokubaliwa na wanaastronomia wengi kimataifa. Nyota na nebula zake zilijulikana kufuatana na namba jinsi zilivyoandikwa katika orodha ya Messier yaani M1, M2 na kadhalika. M1 ni Nebula ya Kaa, M45 ni fungunyota ya Kilimia na galaksi ya Andromeda ni M31.

Kuna namba 110 katika orodha hii. 

Orodha za nyota za kisasa zinaonyesha nyota malakhi lakini namba za Messier zinaendelea kutumiwa hadi leo kwa vitu vinavyoorodhesha kwake.

Jamii:majarra
Neptuni (kisasili)

Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia Neptun na Neptuni (elementi)
 
 ya Neptunus, Palermo, Italia).]]
**Neptunus** alisadikiwa na watu wa Roma ya Kale kuwa mungu mmojawapo (kwa Kilatini "Neptunus": ni sawa na mungu wa Ugiriki wa kale "Poseidon") aliyetawala bahari na mito. 

Lugha nyingi duniani zimetumia jina hilo kwa ajili ya sayari ya nane kutoka jua, kwa sababu katika tamaduni mbalimbali astronomia ya zamani haikujua sayari hiyo iliyojulikana tangu kupatikana kwa darubini tu, hivyo hazikuwa na jina kwa ajili yake. Kwa Kiswahili, sayari hiyo wakati mwingine inaitwa Kausi lakini hapa wikipedia tunatumia jina la kimataifa Neptun.

Jamii:Miungu wa Roma ya Kale
Kabinda

thumb|right|Ramani ya Angola pamoja na Kabinda.
thumb|right|350px|Ramani ya Mkoa wa Kabinda
'*** (pia: **Cabinda, Chioua*') ni mji uliopo kaskazini magharibi mwa nchi ya Angola katika mkoa wa Kabinda. Ndio mji mkuu wa mkoa.

Mwaka 2014 idadi ya watu ilikuwa 624,646.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Miji ya Angola
Jamii:Kabinda (mkoa)
Joseph John Thomson

left|80px
thumb|Sir J.J. Thomson

**Joseph John Thomson** (18 Desemba 1856 – 30 Agosti 1940) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kugundua elektroni. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**. Mwaka wa 1908 alipewa cheo cha *Sir* cha Uingereza.

Pamoja na gunduzi zake muhimu alikuwa pia mwalimu bora akachangia hivyo kwenye maendeleo ya sayansi. Mmoja wa wanafunzi wake alikuwa Ernest Rutherford aliyemfuata baadaye kuwa pfofesa wa fizikia kwenye Chuo Kikuu cha Cambridge. Nane kati ya wasaidizi wake waliendelea kupata baadaye pia tuzo za Nobel katika fani za fizikia au kemia (Francis William Aston, Charles Glover Barkla, Niels Bohr, Max Born, William Henry Bragg, Owen Willans Richardson, Ernest Rutherford, Charles Wilson). Mwanawe George Thomson alshinda mwaka 1937 tuzo ya Nobel kwa kuthebitisha tabia ya elektroni kuwa kama wimbi.

Hadi kifo alikuwa Mkristo wa Kanisa la Kianglikana.

## Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1865
Jamii:Waliofariki 1943
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Sofala

thumb|Picha ya kuchora ya Sofala mwaka 1683
**Sofala** (leo hii: **Nova Sofala**) ni bandari na mji mdogo katika Msumbiji karibu na mji mkubwa wa Beira. Uko kando la mdomo wa mto Sofala unapoishia katika Bahari Hindi. 

Tangu kuundwa kwa Beira Sofala haina umuhimu tena lakini ilikuwa bandari kuu ya Msumbiji wote kwa karne kadhaa kabla ya kuja kwa Wareno.

## Historia
Sofala ilikuwa bandari ya biashara ya dhahabu kutoka milki ya Mwene Mtapa. Vilevile ilikuwa bandari ya kusini kabisa kati ya mabandari ya Afrika ya Mashariki ambako wafanyabiashara Waswahili na Waarabu walifika mara kwa mara. 

Taarifa ya karne ya 17 ya msafiri Mfaransa Vincent Leblanc yasema kuwa mji wa "Cefala"  uliundwa na Waislamu kutoka Kilwa na Mogadishu akitaja pia migodi ya dhahabu za Manika katika Zimbabwe ya leo. Inaaminiwa kuundwa kwa mji kulitokea katika karne ya 9 BK. 

Wareno walitwaa Sofala na mwaka 1505 walijenga boma muhimu kama kituo cha kijeshi alipokaa gavana wa kwanza wa Wareno katika Msumbiji. Bandari yake iliweza kutunza jahazi 100. Tangu kuhamishwa kwa makao makuu kwenda Msumbiji kisiwani umuhimu wa mji ulipungua na baada ya kuundwa kwa Beira mwaka 1871 ulipotea kabisa.

Mawe ya boma lake yaliondolewa na kupelekwa Beira kwa ujenzi ka Kanisa Kuu jipya.

## Tazama pia 
* Mkoa wa Sofala
Manikongo

thumb|300px|Mchoro wa Manikongo.
**Manikongo** (pia: **Mwene Kongo** au "Mwenye Kongo" yaani "Bwana wa Kongo") ilikuwa cheo cha mtawala wa Ufalme wa Kongo kati ya Karne ya 14 na ile ya 18 katika maeneo ambayo leo ni sehemu za Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Mji mkuu wa Manikongo ulikuwa M'banza-Kongo (uliitwa Sao Salvador miaka 1570-1975) ambao leo ni makao makuu ya jimbo la Zaire la Angola.

Hakuna uhakika umbo la neno lilitokea namna gani; labda lilikuwa tu njia ya Wareno ya kuandika "Mwene Kongo". Lakini umbo hilo lilitumika katika maandiko na nyaraka zilizotumwa kati ya Manikongo na Wafalme wa Ureno zilizohifadhiwa hadi leo.

Mwene Kongo alichaguliwa na akina "bambuta" au wazee wa ufalme. Vyeo mbalimbali chini yake viligawiwa kufuatana na mapokeo kati ya wawakilishi wa koo muhimu.

Manikongo wa kwanza alikuwa Lukena lua Nimi (1380 - 1420) aliyeanzisha ufalme. 

Nzinga Nkuwu (1482-1505) alikuwa mwene Kongo wa sita aliyeanza kuwasiliana na Ureno. Akawa Mkristo mwaka 1491 na kutumia jina la Kireno João I (Yohane I). 

Mfalme wa mwisho wa Kongo huru alikuwa Pedro V (1859-1891) aliyepaswa kukubali ubwana wa mfalme wa Ureno.

Uwezo wa Manikongo ulipungua kadiri uwindaji wa watumwa ulivyoharibu utaratibu wa ndani na kuwapa wakubwa moyo kupinga mamlaka ya mfalme. Watumwa wengi walichukuliwa na kupelekwa kwenye mashamba ya miwa nchini Brazili. Kazi hiyo ilifanywa vikubwa na wakoloni Wazungu na kusababisha kupungua kwa watu katika ufalme huu.

Baada ya mwisho wa ufalme cheo kimeendelea kwa maana ya kiutamaduni hata wakati wa ukoloni na uhuru.

## Viungo vya nje
* [Orodha ya Manikongo wote; pamoja na maelezo ya Kihistoria (king.(https://sw.wikipedia.org/wiki/king.))] 
Jamii:Historia ya Angola
Jamii:Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:cheo
Somaliland

**Somaliland** (kwa Kisomali: *Soomaaliland*; jina rasmi: **Jamhuri ya Somaliland**) ni nchi isiyotambuliwa rasmi kimataifa iliyoko katika Pembe ya Afrika. Iko katika pwani ya kusini ya Ghuba ya Aden, ikipakana na Jibuti upande wa kaskazini-magharibi, Ethiopia upande wa kusini na magharibi, na Somalia upande wa mashariki. Eneo linalodaiwa na Somaliland lina ukubwa wa takriban kilomita za mraba 176,120, na lina wakazi wapatao milioni 6.2 kufikia mwaka 2024. Mji mkuu na jiji kubwa zaidi ni Hargeisa.

Tangu ilipotangaza kujitenga na Somalia mwaka 1991, Somaliland imekuwa na serikali yake inayojitegemea, taasisi thabiti, bunge, mahakama, jeshi, na sarafu yake, Shilingi ya Somaliland. Ingawa haijatambuliwa rasmi na Umoja wa Mataifa wala nchi nyingi duniani, imekuwa mfano wa utulivu wa kisiasa na utawala wa sheria ikilinganisha na maeneo mengine ya Somalia. Uchumi wake unategemea mifugo, biashara, na uhamishaji wa fedha kutoka kwa raia walioko ughaibuni. Bandari ya Berbera ni lango kuu la biashara, na imekuwa ikiendelezwa kwa ushirikiano na wawekezaji wa kimataifa kama vile *DP World*. 

Kufuatana na mapigano ya Las Anod yaliyotokea mwaka 2022, Somaliland imepoteza sehemu muhimu ya nchi upande wa mashariki kwa wananchi ambao wanapendelea umoja wa kitaifa wakaanzisha utawala wa Khatumo.

## Mandhari
thumb|250px|left|Mikoa ya Somaliland
 (*canjeero*).]]
 ya Lamadaya kwenye mlima Cal Madow.]]

, makao ya spishi nyingi za pekee.]]
 wa Berbera.]]
 huko Hargeisa.]]
.]]
 huko Hargeisa.]]
.]]

## Historia 
Habari za kwanza zinazojulikana kuhusu eneo la Somaliland zasema lilikuwa chini ya milki ya Axum na baadaye Usultani wa Adal. 

Bandari ya Berbera ilijulikana tangu zamani za Periplus ya Bahari ya Eritrea.

Katika karne ya 16 Waosmani waliingia wakishika utawala juu ya sehemu za magharibi kwa sababu walitaka kusimamia mlango wa Bahari ya Shamu, Bab el Mandeb.

Walifuatwa na Misri na baadaye Uingereza ambao uliitawala kama "British Somaliland Protectorate" au eneo lindwa la Somalia ya Kiingereza. 

Koloni likapewa uhuru wake tarehe 26 Juni 1960 kama Nchi ya Somaliland, ikaungana baada ya siku tano na Somalia ya Kiitalia kuwa Jamhuri ya Somalia.

Wakati wa udikteta wa Siad Barre watu wa kabila la Isaaq waliteswa sana, wakaanza kuchukua silaha dhidi ya rais huyu. 

Baada ya kuporomoka kwa serikali yoyote nchini Somalia, wazee wa eneo lililokuwa Somaliland walikutana na kuamua kurudisha uhuru wa awali.

## Wakazi 
Kuna wakazi milioni 6.2. Zaidi ya nusu ni wafugaji wa kuhamahama na takriban 45 % hukaa mjini au vijijini. 

Karibu wote ni Wasomali, hasa wa kabila la Waisaaq, wengine ni wa Dir au Darood.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi ya Somaliland 

Jamii:Somalia

Jamii:Pembe ya Afrika
Somalia ya Kiingereza

thumb|300px|Mahali pa Somalia ya Kiingereza.
**Somalia ya Kiingereza** (kwa Kiingereza: **British Somali Coast Protectorate**; kifupi: **Somaliland**) ilikuwa eneo lindwa la Uingereza katika Somalia ya Kaskazini. 

Eneo lake lilikuwa tangu 1961 sehemu ya Jamhuri ya Somalia na tangu 1991 limekuwa kwa kiasi kikubwa Jamhuri ya Somaliland, nchi isiyotambuliwa na umma wa kimataifa lakini yenye tabia zote za nchi huru.

## Historia
### Koloni mwaka 1884/1885
Uingereza uliingia katika eneo hili baada ya Misri kuondoka mwaka 1885 kwa kushindwa na jeshi la Mahdi huko Sudan. Uingereza uliingia kwa sababu iliona umuhimu wa kutawala pande zote mbili za Bab el Mandeb ikihofia uenezaji wa nchi nyingine za Ulaya, hasa Ufaransa iliyokuwa na koloni la kwanza ya Ubuk (Obok) katika Jibuti ya leo tangu 1862. Pamoja na hayo Waingereza walitegemea kununua nyama kwa ajili ya mji wa Aden na meli zilizopita hapo kati ya Uhindi na Ulaya.

Somaliland ilitawaliwa awali kama mkoa wa Uhindi wa Kiingereza ikawa baadaye chini ya wizara ya makoloni huko London.

## Upinzani wa Diiriye Guure
Hata kama Uingereza haukuwa na nia ya kuingilia mno maisha ya wenyeji ulikutana na upinzani mkali kuanzia mwaka 1899 kutoka kwa kiongozi wa dini Diiriye Guure, aliyeitwa na Waingereza "Mullah majununi". Waingereza walijibu kwa ukatili katika vita vya miaka 20 iliyoua takriban theluthi moja ya wakazi wote wa eneo.

Mwishowe Uingereza iliweza kumaliza upinzani kwa teknolojia mpya ya eropleni za kijeshi zilizotumia mabomu na bunduki za mtombo kutoka angani kwa mara ya kwanza katika Afrika.

## Vita Kuu ya Pili ya Dunia
Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia eneo likatwaliwa na Italia katika Agosti 1940 lakini lilichukuliwa tena na Uingereza katika Machi 1941.

## Uhuru na muungano
Uhuru ulipatikana tarehe 26 Juni 1960, lakini tarehe 1 Julai kulitokea muungano na Somalia ya Kiitalia iliyokuwa imepata uhuru wake pia.

## Nchi ya pekee 
Baada ya kuporomoka kwa serikali ya Somalia, sehemu kubwa ya eneo la Somalia ya Kiingereza la awali ikatangaza uhuru wake mnamo 18 Mei 1991 kama Jamhuri ya Somaliland. Hata hivyo kwa sasa sehemu nyingine za eneo hilo zinakubali mamlaka ya serikali kuu ya Somalia.

## Tanbihi
Jamii:Historia ya Somalia
Jamii:Koloni za Uingereza
Wangari Maathai

left|80px
thumb|Wangari Maathai akipokea tuzo kutoka Tume ya Kitaifa ya Haki za Binadamu ya Kenya
**Wangari Muta Maathai** (1 Aprili 1940 – 25 Septemba 2011) alikuwa mwanaharakati wa masuala ya mazingira na haki za wanawake kutoka nchini Kenya. Mwaka wa 2004 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Amani**. Yeye ni mwanamke Mwafrika wa kwanza kupokea tuzo hilo. Pia, aliwahi kuwa mbunge wa Kenya na waziri msaidizi katika serikali ya Mwai Kibaki kati ya Januari 2003 hadi Novemba 2005.

Katika maandalizi ya uchaguzi wa bunge nchini Kenya, 2007 Maathai alisimama upande wa rais Kibaki ila hakuteuliwa na chama cha *PNU* akagombea kupitia chama cha Mazingira Green Party lakini hakufaulu kurudi bungeni.

## Elimu na Tuzo
Maathai alihudhuria shule ya msingi ya Ihithe, halafu shule ya upili ya Loreto Convent, Limuru. Baada ya kuhitimu sekondari, alienda ng’ambo kusoma biolojia nchini Ujerumani na Marekani. Mwaka wa 1967, alipata shahada ya kwanza ya biolojia kutoka Chuo Kikuu cha Benedictine, Marekani. Aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Pittsburg ambako alipata shahada ya pili. Halafu alirudi Nairobi na kupata shahada ya udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi katika somo la udaktari wa wanyama. Kuanzia mwaka wa 1977, Maathai alikuwa profesa msaidizi wa anatomia ya wanyama huko Nairobi akiwa mwanamke wa kwanza kupata uprofesa katika chuo kikuu cha Nairobi.
Baadhi ya tuzo zake ni Tuzo ya Mwanamke ya Dunia (1983), Tuzo ya Goldman kwa Mazingira (1991), *Elder of the Burning spear* (2003) kutoka serikali ya Kenya, Tuzo ya Nobel ya Amani (2004), na *Legion D’Honneur* (2006) kutoka serikali ya Ufaransa.

## Shirika la GBM
Mnamo mwaka wa 1977, Maathai alianzisha shirika la Green Belt Movement (GBM) ambalo linajihusisha hasa na mazingira, haki za raia na demokrasia.

## Ndoa na Familia
Mwaka wa 1969, Wangari Muta (jina lake la kuzaliwa) alifunga ndoa na Mwangi Maathai, mwanasiasa wa Kenya. Wana watoto watatu, Waweru, Wanjira na Muta, lakini wanandoa hao walitengana baadaye.

## Marejeo chini ya ukurasa 
Jamii:Waliozaliwa 1940
Jamii:waliofariki 2011
Jamii:wanaharakati wa Kenya
Jamii:Wanasiasa wa Kenya
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Amani
Sarawak

thumbnail|right|280px|Maporomoko ya maji ndani ya mji wa  Sarawak

**Sarawak** ni jimbo mojawapo kati ya 13 yanayounda shirikisho la Malaysia; liko kaskazini mwa kisiwa cha Borneo pamoja na jimbo la Sabah, wakati majimbo mengine yote yako Asia bara.

Mji mkuu ni Kuching wenye wakazi 579,900. 

Miji mingine mikubwa zaidi ni Sibu (wakazi 254,000), Miri (Wakazi 263,000) na Bintulu (wakazi 176,800). 

Hakuna dini wala kabila kubwa lenye watu zaidi ya asilimia 50 katika eneo lote.

## Viungo vya nje
Jamii:Malaysia
Jamii:Borneo
Kata (chombo)

**Kata** ni chombo maalumu kitumiwacho na makabila mengi nchini Tanzania, hasa na Wachagga huko Mkoa wa Kilimanjaro. Kata hutumika kunywea pombe iitwayo mbege.

## Matengenezo
Kata hutengenezwa kwa kutumia matunda ya jamii ya tikiti yaitwayo vibuyu. Matunda hayo hukatwa katikati, kisha hutolewa nyamanyama za ndani ili kupata uwazi ambao baada ya tunda kukaushwa hupatikana aina ya kikombe kizito kwa jina kibuyu. Kikombe hicho kikiisha kukauka hutobolewa kwa upana matundu mawili ambayo hukobekwa kijiti kirefu kitumikacho kama mshikio wa kata.

Jamii:utamaduni wa Wachagga
Mnara wa taa

[left|thumb|Mnara wa taa nchini [India.]]
thumb|Mnara wa taa mwishoni mwa ulimwengu huko Ushuaia, Argentina
thumb|Mnara wa taa kati ya bahari.
**Mnara wa taa** ni mnara au jengo refu kando ya bahari lenye taa kubwa juu yake. Kusudi lake ni kupatia meli baharini mwongozo wakati wa usiku. Nuru yake huonyesha njia ya kufika bandarini, pia ni onyo la kwamba pwani iko karibu.

Siku hizi minara ina urefu kati ya mita 15 hadi 40. Kama mnara umejengwa mwambaoni juu ya jabali unaweza kuwa mfupi zaidi maadamu nuru yake inaonekana bila matatizo.
[thumb|Kichoro cha [Pharos ya Aleksandria.]]
## Minara ya taa ya kwanza 
Minara ya taa ya kwanza ilikuwa na moto juu yake na nuru ya moto ilionekana mbali. Mnara wa kwanza unaojulikana vizuri kihistoria ulikuwa Pharos ya Aleksandria nchini Misri uliyojengwa mnamo mwaka 282 KK. Ulisimama hadi mwaka 1303 BK ulipobomolewa na tetemeko la ardhi. Umekadiriwa kuwa na urefu wa mita 115 hadi 160. Wagiriki wa Kale waliuhesabu kati ya maajabu saba ya dunia. 
 
## Mabadiliko ya teknolojia 
Maendeleo ya teknolojia yaliona taa za mafuta kuchukua nafasi ya moto halafu taa za gesi kutumiwa badala ya mafuta. Siku hizi taa zote ni za umeme. Taa hizo zinazunguka ndani ya chumba cha juu cha mnara na lenzi zinaongeza ukali wa mwanga.

Mitambo ya GPS kwenye meli kubwa imepunguza haja ya kuwa na minara ya taa lakini hadi leo ni muhimu kwa ajili ya usalama kama mitambo inakwama. 

Zamani kila mnara ulikuwa na mlinzi wake aliyeangalia moto au taa. Siku hizi taa zinafanya kazi peke yake zikisimamiwa na tarakilishi.

Jamii:Usafiri wa maji
Jamii:Majengo
taa
Douglas

thumb|210px|Douglas masaa ya jioni
**Douglas** (Kimanx: *Doolish*) ni mji mkuu wa Isle of Man. Kuna wakazi 25.422 ambao ni takriban theluthi moja ya wakazi wote wa kisiwa. 

Mji uko upande wa mashariki wa Man na tangu 1863 umekuwa mji mkuu. Umejengwa kando la bandari asilia.

Msingi wa uchumi ni utalii. 

Jina la Douglass limetokana na miti ya Dhoo na Glass inayoishia hapa baharini.

## Wakazi mashuhuri 
* Wakina kaka wa bendi ya Bee Gees
** Barry Gibb
** Maurice Gibb
** Robin Gibb
* Charles Duncan Cameron

thumb|800px|center|Hori la Douglas

Jamii:Isle of Man
Jamii:Ufalme wa Muungano
M'banza-Kongo

thumb|Mahali pa M’banza Kongo nchini Angola
'''M'banza-Kongo''' ni mji wa Angola ya Kaskazini wenye wakazi 25,000 na pia makao makuu ya mkoa wa Zaire ndani ya Angola. Iko karibu na mpaka wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kwenye 6°16′0″S 14°15′0″E.

Mwaka 2009 idadi ya wakazi ilikuwa 30,768.

M'banza-Kongo ilikuwa mji mkuu wa Ufalme wa Kongo ikaitwa kwa karne kadhaa "São Salvador do Congo".

Mabaki yake yameorodheshwa na UNESCO katika Urithi wa Dunia.

## Historia 
Mji ulikuwepo tayari wakati wa kufika kwa Wareno mnamo mwaka 1498. Ilikuwa mji mkuu wa Manikongo. Hadi leo mti wa Jalankuwo ambako Manikongo aliketi kama Hakimu mkuu umesimama katika eneo la jumba la kifalme la kale. Wakati ule mji uliitwa "Mji wa Kongo" na baadaye "San Salvador wa Kongo" kwa heshima ya Yesu Kristo.

Kuna maghofu ya makanisa mbalimbali ya karne ya 16. Kanisa Kuu lililojengwa 1549 linasemekana ni kanisa kuu la kwanza katika Afrika Kusini kwa Sahara na Ethiopia. Lilitembelea na Papa Yohane Paulo II alipozuru Angola mwaka 1992. 

Ulikuwa mji mkubwa wakati ya mfalme Afonso I wa Kongo. Taarifa ya kanisa ya miaka ya 1630 yasema kulikuwa na ubatizo wa watu 4,000 hadi 5,000 mjini na katika nchi ya karibu kwa mwaka, hivyo wataalamu wamekadiria idadi ya wakazi kuwa 100,000.

Mji uliharibiwa wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1665. Wakazi wote walitoka na kuacha maghofu matupu mwaka 1678. Lakini mwaka 1709 mfalme Pedro IV wa Kongo akarudisha mji mkuu wa milki yake hapo. Umeendelea kukaliwa hadi leo ingawa idadi ya watu ilibadilika mara nyingi.

## Tazama pia
* Orodha ya Urithi wa Dunia katika Afrika
* Orodha ya miji ya Angola

## Marejeo
Jamii:Zaire (mkoa)
Mbanza Kongo
Jamii:Mahali pa Urithi wa Dunia katika Afrika