open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sevilla FC

**Sevilla Fútbol Club**  ni kilabu ya mpira wa miguu ya nchini Hispania iliyo na makao yake makuu huko Seville, mji mkuu na jiji kubwa zaidi la jamii inayojitegemea ya Andalusia, Uhispania . Inacheza katika ligi kuu ya soka la Uhispania, La Liga . Sevilla wameshinda ligi ya UEFA Europa mara sita, idadi kubwa kuliko klabu yoyote duniani.  Ni klabu kongwe zaidi ya mchezo wa mpira nchini Uhispania.     Klabu hii iliundwa tarehe 25 Januari 1890,  taji moja la ligi la kitaifa mnamo 1945-46, mataji matano ya Kombe la Uhispania ( 1935, 1939, 1948, 2007 na 2010 ), moja la Uhispania na la Super Cup ( 2007 ), rekodi sita za makombe ya UEFA /UEFA Europa ( 2006, 2007, 2014, 2015, 2016 na 2020 ) na UEFA Super Cup moja ( 2006 ). Pia waliteuliwa na Shirikisho la Kimataifa la Historia ya Soka na Takwimu kama klabu bora zaidi ya Dunia mwaka 2006 na 2007, hivyo kuwa klabu ya kwanza kufikia kupewa nafasi hii katika miaka miwili mfululizo. 

### Vilabu vya mashabiki 
thumb|**Edward Farquharson Johnston** muanzilishi na raisi wa kwanza wa timu ya Sevilla
Vilabu vya mashabiki wa Sevilla vimejikita zaidi katika jiji la Seville, jimbo lake na maeneo mengine ya Andalusia. Uwepo wa vilabu vya mashabiki katika jumuiya nyingine zinazojitegemea ni mkubwa zaidi katika miji ya  Catalonia na Extremadura . Wengi wao wamejumuishwa katika "Shirikisho la Vilabu vya Mashabiki wa San Fernando" (Federación de Peñas Sevillistas "San Fernando"), ambalo shirika hilo, kulingana na sheria zake, ni huru kabisa kutoka kwenye bodi ya klabu, kuwa na bodi yake na isiyoingiliwa na chama ama klabu  yoyote.

### Upinzani 
Sevilla wanachuana kwenye dabi ya Seville dhidi ya wapinzani wao wa jiji la kati Real Betis . Wawili hao walicheza kwa mara ya kwanza tarehe 8 Oktoba 1915 katika mechi ambayo ilisha kwa Sevilla 4-3. Mchezo huo unachukuliwa kuwa moja ya dabi muhimu zaidi katika kandanda ya nchini Uhispania . Sevilla pia ina upinzani mkubwa na klabu ya mpira ya  Atlético Madrid na Valencia CF.

## Marejeo 
Jamii:Vilabu Mpira vya Hispania
Sinki ya kaboni

**Sinki ya kaboni** ni kitu chochote, cha asili au vinginevyo, ambacho hujilimbikiza na kuhifadhi kemikali kilicho na kaboni kwa muda usiojulikana na hivyo kuondoa kaboni dioksidi ( CO2 ) kwenye angahewa . Sinki hizi huunda sehemu muhimu ya mzunguko wa asili wa kaboni.

Ulimwenguni, njia mbili muhimu zaidi za kaboni ni mimea na bahari.  Udongo ni nyenzo muhimu ya kuhifadhi kaboni. Sehemu kubwa ya kaboni hai iliyohifadhiwa kwenye udongo wa maeneo ya kilimo imepungua kutokana na kilimo kikubwa. " Bluu ya kaboni " hubainisha kaboni ambayo huwekwa kupitia mfumo wa ikolojia wa bahari. Kaboni ya buluu ya pwani, inajumuisha Mikoko, mabwawa ya chumvi na nyasi za bahari ambazo hufanya sehemu kubwa ya maisha ya mimea ya baharini na kuhifadhi kiasi kikubwa cha kaboni. Bluu ya kina kaboni iko katika bahari kuu nje ya mamlaka ya kitaifa na inajumuisha kaboni iliyo katika "maji ya rafu ya bara, maji ya bahari kuu na sakafu ya bahari chini yao.

## Marejeo 
Jamii:Mazingira
Jamii:Swahili climate voices
Kodi ya kaboni

**Kodi ya kaboni** ni ushuru unaotozwa kwa uzalishaji wa kaboni inayohitajika kuzalisha bidhaa na huduma. Ushuru wa kaboni unakusudiwa kufanya gharama za kijamii "zilizofichwa" za utoaji wa hewa ukaa zionekane, ambazo vinginevyo huhisiwa kwa njia zisizo za moja kwa moja kama vile matukio ya hali ya hewa kali zaidi. Kwa njia hii, zimeundwa kupunguza kaboni dioksidi ( CO2 ) uzalishaji kwa kuongeza bei ya nishati ya kisukuku inayoitoa inapochomwa. Haya yote mawili hupunguza mahitaji ya bidhaa na huduma zinazotoa hewa chafu na kutoa motisha kuzifanya zitumike sana kaboni .  Kwa njia rahisi zaidi, ushuru wa kaboni hufunika tu uzalishaji wa CO2 ; hata hivyo, inaweza pia kufunika gesi nyinginezo za chafu, kama vile methane au oksidi ya nitrojeni, kwa kutoza ushuru kama huo kulingana na uwezo wao wa kuongezeka kwa joto duniani unaolingana na CO2 .  Wakati mafuta ya hidrokaboni kama vile makaa ya mawe, petroli au gesi asilia yanapochomwa, kaboni yake yote au kaboni yote hubadilishwa kuwa CO2. Uzalishaji wa gesi chafu husababisha mabadiliko ya hali ya hewa, ambayo huharibu mazingira na afya ya binadamu. Hali hii mbaya ya nje inaweza kupunguzwa kwa kutoza maudhui ya kaboni wakati wowote wa mzunguko wa bidhaa.     Kwa hivyo, ushuru wa kaboni ni aina ya ushuru wa Pigovian . 

## Marejeo 
Jamii:Ekolojia
Jamii:Swahili climate voices
Mafuta yasokaboni

**Mafuta yasokaboni** ni mafuta ambayo hayatoi hewa chafu wala alama yoyote ya kaboni. Kiutendaji, hii kwa kawaida humaanisha nishati zinazotengenezwa kwa kutumia kaboni dioksidi (CO 2) kama malighafi. 

Nishati zisizo na kaboni zinaweza kuunganishwa kwa upana katika mafuta ya sintetiki, ambayo yanatengenezwa na kaboni dioksidi ya hidrojeni, na biofueli, ambayo huzalishwa kwa kutumia michakato ya asili ya kutumia CO 2 kama vile usanisinuru.

## Marejeo 
Jamii:Ekolojia
Jamii:nishati
Jamii:Swahili climate voices
Mgodi wa makaa mawe wa Carmichael

thumb|337x337px|Mgodi wa makaa mawe wa Carmichael
**Mgodi wa makaa ya mawe wa Carmichael** ni mgodi unaopatikana huko Queensland, Australia ambao ulizalisha shehena yake ya kwanza ya makaa mawe mnamo Desemba 2021. 

Mgodi huo ulikosolewa kwa athari zake za kimazingira kwenye Mwamba mkubwa wa kizuizi, matumizi ya maji na utoaji wa hewa chafu kupitia makaa.  Masuala mengine yenye utata ni faida zake za kiuchumi zinazodaiwa,  uwezekano wa kifedha na matumizi ya ufadhili wa walipa kodi.

Awali mgodi huo ulipangwa kuzalisha tani milioni 60 za makaa mawe kwa mwaka, hata hivyo ugumu wa ufadhili ulisababisha kupungua kwa mgodi uliopangwa kuzalisha tani milioni 10 kwa mwaka.    Makaa ya joto yanayozalishwa na mgodi yanatabiriwa kuwa na majivu 11% na kuwa na thamani ya wastani ya 5,000-5,500 kcal/kg.  Makaa ya mawe yamepangwa kusafirishwa kwa reli (pamoja na njia ya reli ya Goonyella ) hadi bandari za Hay Point na Abbot Point . 

## Marejeo 
Jamii:Ekolojia
Jamii:Australia
Jamii:Swahili climate voices
Naziha Mestaoui

**Naziha Mestaoui** (1975 - Aprili 29, 2020)  alikuwa msanii wa Ubelgiji aliyefunzwa katika usanifu, ambaye aliishi na kufanya kazi huko Paris akapokea tuzo katika nchi kadhaa. 

Kama msanii wa mazingira na mwanaharakati, alijulikana zaidi kwa *Moyo Mmoja, Mti Mmoja* kwenye Mkutano wa Hali ya Hewa wa Umoja wa Mataifa (COP21) mnamo Desemba 2015. Usanifu shirikishi wa sanaa unasaidia upandaji miti katika mabara kadhaa. 

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Ubelgiji
Jamii:Swahili climate voices
Tanuru za saruji

**Tanuru za saruji** hutumika kwa hatua ya uchakataji, utengenezaji wa aina za saruji za majimaji, ambamo kabonati ya kalsiamu humenyuka pamoja na madini yenye silika na kutengeneza mchanganyiko wa silikati za kalsiamu. 

Zaidi ya tani bilioni za saruji hufanywa kila mwaka, na tanuu za saruji ni chanzo cha mchakato huo wa uzalishaji: uwezo wake hufafanua uwezo wa kiwanda cha saruji. Kama hatua kuu ya utumiaji wa nishati na gesi chafuzi ya utengenezaji wa saruji, uboreshaji wa ufanisi wa tanuru imekuwa jambo kuu la teknolojia ya utengenezaji wa saruji. Uzalishaji wa hewa chafu kutoka vinu vya saruji ni chanzo kikuu cha uzalishaji wa gesi chafu, inayochangia takriban 2.5% ya utoaji wa kaboni isiyo ya asili duniani kote. 

## Marejeo 
Jamii:Ekolojia
Jamii:Swahili climate voices
Mzunguko wa kaboni-silicate

**Mzunguko wa jiokemia ya kaboni-silicate** (pia unajulikana kama mzunguko wa kaboni isokaboni) unaelezea mabadiliko ya muda mrefu ya miamba ya silicate hadi miamba ya kaboni kwa hali ya hewa na mchanga, na mabadiliko ya miamba ya kabonati kurudi kwenye miamba ya silicate kwa metamorphism na volkano.    Kaboni dioksidi huondolewa kutoka angahewa wakati wa uzalishaji wa madini yaliyokauka na kurudishwa angani kupitia volkano. Katika mizani ya muda ya miaka milioni iliyopita, mzunguko wa kaboni-silicate ni jambo muhimu katika kudhibiti hali ya hewa ya Dunia kwa sababu inadhibiti viwango vya kaboni dioksidi na kwa hiyo joto la kimataifa. 

Kiwango cha hali ya hewa ni nyeti kwa mambo ambayo yanabadilisha ni kiasi gani cha ardhi kinafunuliwa. Sababu hizi ni pamoja na usawa wa bahari, topografia, litholojia, na mabadiliko uoto asilia.  Zaidi ya hayo, mabadiliko haya ya kijiografia na kemikali yamefanya kazi sanjari na nguvu ya jua, iwe kutokana na mabadiliko ya obiti au mabadiliko ya nyota, ili kubainisha halijoto ya uso wa dunia . Zaidi ya hayo, mzunguko wa silicate ya carbonate umezingatiwa kuwa suluhisho linalowezekana kwa kitendawili cha vijana dhaifu cha Sun. 

## Marejeo 
Jamii:Ekolojia
Jamii:Kemia
Jamii:Swahili climate voices
Miscanthus giganteus

'''*Miscanthus* *giganteus***, pia inajulikana kama **giant miscanthus,'* Ni nyasi ya kudumu yenye mashina kama mianzi ambayo inaweza kukua hadi urefu wa mita nne katika msimu mmoja (kuanzia msimu wa tatu na kuendelea). Kama vile *Pennisetum purpureum*, *Arundo donax* na *Saccharum ravennae*, pia inaitwa nyasi ya tembo.

Asili ya kudumu ya *Miscanthus* *giganteus'', uwezo wake wa kukua kwenye ardhi ya kame, ufanisi wake wa maji, kutovamia, mahitaji ya chini ya mbolea, uondoaji mkubwa wa kaboni na mavuno mengi kumezua shauku kubwa miongoni mwa watafiti, huku wengine wakihoji kuwa. ni mali "bora" ya mazao ya nishati . Wengine hubisha kuwa inaweza kutoa hewa chafu, huku wengine wakiangazia ubora wake wa kusafisha maji na kuimarisha udongo. Kuna changamoto za kiutendaji na kiuchumi zinazohusiana na utumiaji wake katika miundombinu iliyopo ya mwako wa msingi wa visukuku, hata hivyo. Urekebishaji na mbinu zingine za uboreshaji wa mafuta zinachunguzwa kama hatua za kukabiliana na tatizo hili.

Jamii:Jiografia
Jamii:Mazingira
Jamii:Swahili climate voices
Jamii:Ekolojia
Rajendra K. Pachaur

**Rajendra Kumar Pachauri** (20 Agosti 1940 – 13 Februari 2020) alikuwa mwenyekiti wa Jopo la Serikali Mbalimbali kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi (IPCC) kuanzia 2002 hadi 2015, wakati wa mizunguko ya nne na ya tano ya tathmini. Chini ya uongozi wake IPCC ilitunukiwa Tuzo ya Amani ya Nobel mwaka wa 2007 na ilitoa Ripoti ya Tathmini ya Tano, msingi wa kisayansi wa Mkataba wa Paris .

Alishikilia wadhifa huo kuanzia 2002 hadi alipojiuzulu Februari 2015 baada ya kukabiliwa na tuhuma nyingi za unyanyasaji wa kijinsia. Mnamo Machi 2022, aliondolewa mashtaka hayo (Jaji wa Mahakama ya Vikao vya ziada katika Mahakama ya Saket). Alifuatiwa na Hoesung Lee. 

Pachauri alichukua majukumu yake kama Mtendaji Mkuu wa Taasisi ya Nishati na Rasilimali mwaka wa 1981 na aliongoza taasisi hiyo kwa zaidi ya miongo mitatu na kuachishwa kazi kama Makamu Mwenyekiti Mtendaji wa TERI mwaka wa 2016. Pachauri, anayejulikana ulimwenguni kote kama Patchy, alikuwa sauti inayotambulika kimataifa kuhusu masuala ya mazingira na sera, na uongozi wake wa IPCC ulichangia suala la mabadiliko ya hali ya hewa yanayosababishwa na binadamu kutambuliwa kama suala muhimu la kimataifa. 

Jamii:Wanasayansi wa Uhindi
Jamii:Swahili climate voices
Kampuni ya Mafuta ya PJSC Rosneft

**Kampuni ya Mafuta ya PJSC Rosneft** ni kampuni ya nishati ya Urusi yenye makao yake makuu huko Moscow. 

Rosneft inajishughulisha na utafutaji, uchimbaji, uzalishaji, usafishaji, usafirishaji na uuzaji wa mafuta ya petroli, gesi asilia na bidhaa za petroli. Kampuni hiyo inadhibitiwa na serikali ya Urusi kupitia kampuni inayomiliki ya Rosneftegaz. Jina lake ni portmanteau ya maneno ya Kirusi.

Rosneft ilichukua jukumu kubwa katika historia ya tasnia ya mafuta ya Urusi. Matumizi ya kwanza ya jina *Rosneft* yalianza mwishoni mwa karne ya 19, wakati uchunguzi wa maeneo ya mafuta huko Sakhalin ulianza mnamo 1889. Mali nyingi za sasa za Rosneft zilianzishwa wakati wa Umoja wa Kisovyeti . 

Jamii:kampuni za Urusi
Jamii:Swahili climate voices
Kuyeyuka kwa maji

Maji yanayotolewa na kuyeyuka kwa theluji au barafu, ikijumuisha barafu , mawe ya barafu juu ya bahari. Meltwater mara nyingi hupatikana mwanzoni mwa chemchemi wakati vifurushi vya theluji na mito iliyoganda huyeyuka kutokana na halijoto inavyoongezeka, na katika ukanda wa uondoaji wa barafu ambapo kiwango cha kifuniko cha theluji kinapungua. Meltwater inaweza kuzalishwa wakati wa milipuko ya volkeno, kwa njia sawa ambayo lahar hatari zaidi huunda.

Kadiri hali ya hewa inavyozidi kuwa baridi, maji kuyeyuka mara nyingi huganda tena. Meltwater pia inaweza kukusanya au kuyeyuka chini ya uso wa barafu. Madimbwi haya ya maji, yanayojulikana kama maziwa ya chini ya barafu yanaweza kuundwa kutokana na jotoardhi na msuguano . Mabwawa ya kuyeyuka pia yanaweza kuunda juu na chini ya barafu ya Bahari ya Artic, na kupunguza albedo yake na kusababisha uundaji wa tabaka nyembamba za barafu chini ya maji au chini ya udongo .

Jamii:Jiografia
Jamii:Mazingira
Jamii:Ekolojia
Jamii:Swahili climate voices
Will Steffen

thumbnail|right|200px|Will Steffen

**William Lee Steffen** (25 Juni 1947 – 29 Januari 2023) alikuwa mwanakemia wa Australia mwenye asili ya Marekani. Alikuwa mkurugenzi mtendaji wa Taasisi ya Mabadiliko ya Tabianchi ya Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Australia (ANU) na mwanachama wa Tume ya hali ya hewa ya Australia hadi ilipovunjwa mnamo Septemba 2013.  Kuanzia 1998 hadi 2004, alikuwa mkurugenzi mtendaji wa Mpango wa Kimataifa wa Geosphere-Biosphere, chombo cha kuratibu cha mashirika ya kitaifa ya mabadiliko ya mazingira yenye makao yake mjini Stockholm .  Steffen alikuwa mmoja wa madiwani waanzilishi wa hali ya hewa wa Baraza la hali ya hewa, ambaye aliandika  ripoti mara kwa mara, na alizungumza kwenye vyombo vya habari kuhusu masuala yanayohusiana na mabadiliko ya hali ya hewa na nishati mbadala. 

Jamii:Wanakemia wa Australia
Jamii:Swahili climate voices
Kitabu cha Hali ya Hewa

***Kitabu cha Hali ya Hewa*** ni kitabu cha pamoja kisicho cha uwongo kilichoongozwa na mwanaharakati wa hali ya hewa Greta Thunberg. Kina mkusanyo wa insha fupi na wataalamu zaidi ya mia moja. Kinachambua sababu, matokeo na changamoto za mgogoro wa hali ya hewa. 

Toleo la Kiingereza lilichapishwa mnamo Oktoba 2022.  Tafsiri huchapishwa katika lugha kadhaa zikiwemo Kijerumani, Kihispania, Kireno, Kiitalia, Kifaransa, Kiholanzi, Kiswidi, Kideni na Kinorwe.  

Jalada lina mchoro wa taswira ya data ya *mistari ya joto* ya aina iliyotengenezwa na mtaalamu wa hali ya hewa Mwingereza Ed Hawkins.

Jamii:Ekolojia
Jamii:Vitabu
Jamii:Swahili climate voices
Lewis Fry Richardson

**Lewis Fry Richardson** (11 Oktoba 1881 – 30 Septemba 1953) alikuwa Mwingereza mwanahisabati, mwanafizikia, mtaalamu wa hali ya hewa, na mwanasaikolojia ambaye alianzisha mbinu za kisasa za hisabati za utabiri wa hali ya hewa, na matumizi ya mbinu sawa katika kuchunguza sababu za vita na jinsi ya kuzizuia. Pia anajulikana kwa kazi yake ya upainia kuhusu fractals na mbinu ya kutatua mfumo wa milinganyo ya mstari unaojulikana kama marekebisho ya Richardson iteration.

## Maisha ya awali 
Lewis Fry Richardson alikuwa mtoto wa mwisho kati ya saba waliozaliwa na Catherine Fry (1838-1919) na David Richardson (1835-1913). Walikuwa familia iliyofanikiwa ya Quakers, David Richardson akiendesha biashara yenye mafanikio ya kutengeneza ngozi na kutengeneza ngozi. 

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa 1881
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Sylvia Earle

thumb|Sylvia Earle (2026)
**Sylvia Alice Earle** (amezaliwa Agosti 30, 1935) ni mwanabiolojia wa baharini, mgunduzi, mwandishi, na mhadhiri wa Marekani. Amekuwa mgunduzi-ndani wa National Geographic tangu 1998.  Earle alikuwa mwanasayansi mkuu wa kwanza wa kike wa Utawala wa Kitaifa wa Bahari na Anga wa Marekani,  na alitajwa na *Jarida la Time* kama shujaa wake wa kwanza wa Sayari mwaka wa 1998.

Earle ni sehemu ya kikundi cha Ocean Elders, ambacho kimejitolea kulinda bahari na viumbe wake wake.

Earle alipata umaarufu mkubwa alipoangaziwa kwenye *Seaspiracy* (2021), filamu ya awali ya Netflix na mtengenezaji wa filamu wa Uingereza Ali Tabrizi. 

Jamii:wanabiolojia wa Marekani
Jamii:Swahili climate voices
Syngas

**Syngas**, au **gesi ya awali**, ni mchanganyiko wa hidrojeni na monoksidi kaboni, katika uwiano mbalimbali. Gesi hii mara nyingi huwa na kaboni dioksidi na methane na hutumika kutengeneza amonia au methanoli. 

Syngas inaweza kuwaka na inaweza kutumika kama mafuta.  

Kihistoria, imekuwa ikitumika kama mbadala wa petroli, wakati usambazaji wa petroli umepunguzwa; kwa mfano, gesi ya kuni ilitumiwa kuendesha magari huko Ulaya wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia (huko Ujerumani pekee magari nusu milioni yalijengwa au kujengwa upya kuwezeshwa na gesi ya kuni). 

Jamii:Ekolojia
Jamii:Swahili climate voices
Claudia Sheinbaum

thumbnail|right|200px|Claudia Sheinbaum (2024)

**Claudia Sheinbaum Pardo** (amezaliwa 24 Juni 1962) ni mwanasiasa na mwanasayansi wa Mexico, ambaye anahudumu kama Raisi wa nchi tangu tarehe 1 Oktoba 2024. 

Aliwahi kuwa Mkuu wa Serikali ya Jiji la Mexico, wilaya ya shirikisho sawa na gavana wa jimbo, tangu mwaka 2018. Aliyechaguliwa kuwa mgombea wa muungano wa mlengo wa kushoto wa ' Juntos Haremos Historia ', yeye ni mwanamke wa kwanza na Myahudi kushika nafasi hiyo. Hapo awali, Sheinbaum aliwahi kuwa Mkuu wa Uwakilishi wa wilaya ya Tlalpan kuanzia mwaka 2015 hadi mwaka 2017. Kati ya mwaka 2000 na 2006, yeye ni Katibu wa eneo la Mazingira chini ya meya wa mwanachama mwenzake wa chama cha Morena Andrés Manuel López Obrador, ambaye alihudumu kama Rais wa Mexico kwa muhula wa 2018-2024.

Sheinbaum ana shahada ya uzamivu. katika uhandisi wa nishati, na ndiye mwandishi wa makala zaidi ya 100 na vitabu viwili kuhusu mada za nishati, mazingira, na maendeleo endelevu . Alichangia pia katika Jopo la Serikali Mbalimbali la Mabadiliko ya Tabianchi, ambalo lilipokea Tuzo ya Amani ya Nobel mwaka wa 2007. Mnamo  mwaka 2018, aliorodheshwa kama mmoja wa *Wanawake 100* wa BBC.  Kutokana na sifa, umaarufu na ushirikiano wake  wa muda mrefu na Rais Obrador, Sheinbaum anazingatiwa na wengi kama mgombeaji katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2024.

## Marejeo
Jamii:Swahili climate voices
Jamii:Marais wa Mexiko
Andreas Alm

**Andreas Alm** (amezaliwa 19 Juni 1973) ni mkufunzi wa mpira wa miguu wa Uswidi anayesimamia Odense Boldklub kutoka Juni na mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu .

Hapo awali aliongoza AIK na pia ni mchezaji wa zamani wa klabu hiyo. Wakati wa kazi yake ya uchezaji alicheza kwa wapinzani wawili wa Stockholm AIK na Hammarby IF katika Allsvenskan ya Uswidi. Pia alichezea IFK Norrköping katika Superettan ya Uswidi na pia huko Norway na Kongsvinger IL kwa muda mfupi.

Jamii:Waliozaliwa 1973
Jamii:Watu walio hai
David Attenborough

**Sir David Frederick Attenborough** (alizaliwa 8 Mei 1926) ni mwanabiolojia, mwanahistoria wa asili, mtangazaji, na mwandishi wa nchini Uingereza. Anajulikana zaidi kwa kuandika na kuwasilisha, mfululizo wa makala tisa wa historia ya asili pamoja na uchunguzi wa kina wa maisha ya wanyama na mimea duniani akishirikiana na Kitengo cha Historia ya Asili cha BBC, .

Attenborough aliwahi kuwa meneja mkuu katika shirila la utangazaji BBC, alipohudumu kama mtawala wa *BBC Two* na mkurugenzi wa vipindi wa Televisheni ya BBC katika miaka ya 1960 na 1970. Alianza kujulikana kama mtangazaji wa kipindi cha *Zoo Quest* mnamo mwaka 1954. Umahiri wake kama mwandishi, mtangazaji na msimulizi umedumu ndani ya miongo minane; ukijumuisha vipindi kama *Natural World*, *Wildlife on One*, *the Planet Earth franchise*, *The Blue Planet* na mwendelezo wake .Attenborough ndiye mtu pekee aliyeshinda tuzo za *BAFTA* za ubora wa matangazo ya televisheni, kwa matangazo ya televisheni yenye rangi na yasiyo na rangi na kwa ubora wa 3D na 4K. Katika maisha yake yote amekusanya shahada kadhaa za heshima na tuzo, pamoja na Tuzo tatu za Emmy kwa Simulizi Bora.

Jamii:wanabiolojia wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Wladimir Köppen

**Wladimir Petrovich Köppen** (25 Septemba 1846 – 22 Juni 1940) alikuwa mwanajiografia, mtaalamu wa hali ya hewa na wa mimea wa Urusi-Ujerumani. 

Baada ya masomo huko St. Petersburg, alitumia muda mwingi wa maisha yake na taaluma yake huko Ujerumani na Austria.

Mchango wake mashuhuri zaidi kwa sayansi ulikuwa ukuzaji wa mfumo wa uainishaji wa hali ya hewa wa Köppen, ambao, pamoja na marekebisho kadhaa, bado unatumika sana hadi sasa.  Köppen alitoa mchango mkubwa kwa matawi kadhaa ya sayansi, na akatunga jina la aerolojia kwa sayansi ya kupima anga/anga ya juu.

#### Usuli na elimu 
Wladimir Köppen alizaliwa huko St. Petersburg, Urusi. Aliishi huko hadi alipokuwa na umri wa miaka 20. Alikufa huko Graz, Austria. Babu yake Köppen alikuwa mmoja wa madaktari kadhaa wa Ujerumani walioalikwa Urusi na Empress Catherine II kuboresha usafi wa mazingira na baadaye alikuwa daktari wa kibinafsi wa mfalme. Mwanawe, baba ya Wladimir, Peter von Köppen (1793-1864), alikuwa mwanajiografia mashuhuri, mwanahistoria na mwanahistoria wa tamaduni za kale za Kirusi na mchangiaji muhimu wa kubadilishana kiakili kati ya watumwa wa Uropa magharibi na wanasayansi wa Urusi.  Alihudhuria shule ya sekondari huko Simferopol, Crimea, na alianza masomo yake ya botania mwaka 1864 katika Chuo Kikuu cha St. Petersburg

Jamii:Wanasayansi wa Urusi
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Swahili climate voices
Edward Norton Lorenz

**Edward Norton Lorenz** (alizaliwa tarehe 23 Mei 1917 – 16 Aprili 2008) alikuwa mwanahisabati na mtaalamu wa hali ya hewa kutoka Marekani ambaye alianzisha msingi wa kinadharia wa hali ya hewa na utabiri wa hali ya hewa, na pia msingi wa fizikia ya angahewa na hali ya hewa inayosaidiwa na kompyuta.  Anajulikana zaidi kama mwanzilishi wa nadharia ya machafuko ya kisasa, tawi la hisabati linalozingatia tabia ya mifumo inayobadilika ambayo ni nyeti sana kwa hali ya awali .

Ugunduzi wake wa machafuko ya kiakili "uliathiri sana anuwai ya sayansi ya kimsingi na kuleta moja ya mabadiliko makubwa zaidi katika mtazamo wa mwanadamu juu ya maumbile tangu Sir Isaac Newton," kulingana na kamati iliyomkabidhi Tuzo ya Kyoto la 1991 la sayansi ya kimsingi katika shirika. uwanja wa sayansi ya dunia na sayari. 

Jamii:Swahili climate voices
Jamii:wanasayansi wa Marekani
Jamii:waliozaliwa 1917
Jamii:waliofariki 2008
Sir Francis Galton

**Sir Francis Galton**, FRS FRAI (16 Februari 1822&nbsp;- 17 Januari 1911) alikuwa mwanahisabati wa Uingereza katika enzi ya malkia Viktoria. Alikuwa mtetezi wa Darwinism ya kijamii, eugenics, na ubaguzi wa rangi wa kisayansi; Galton alikuwa shujaa wa mwaka 1909.

Galton alitoa maandishi na vitabu zaidi ya 340. Pia alikuza dhana ya takwimu ya uunganisho na alikuza sana urejeshi kuelekea wastani. Alikuwa wa kwanza kutumia mbinu za takwimu katika utafiti wa tofauti za binadamu na urithi wa akili, na kuanzisha matumizi ya dodoso na tafiti kwa ajili ya kukusanya data juu ya jumuiya za binadamu, ambayo alihitaji kwa kazi za nasaba na wasifu na kwa masomo yake ya anthropometric. Alikuwa mwanzilishi wa eugenics, aliunda neno lenyewe mnamo 1883, na pia akaunda kifungu cha maneno " asili dhidi ya malezi ".  Kitabu chake *Hereditary Genius* (1869) kilikuwa jaribio la kwanza la kisayansi ya kijamii kusoma fikra na ukuu. 

Jamii:wanahisabati wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
James Edward Hansen

**James Edward Hansen** (amezaliwa Machi 29, 1942) ni profesa msaidizi wa Marekani anayeongoza Mpango wa Sayansi ya Hali ya hewa|Hali ya Hewa, Uhamasishaji na Suluhu  wa Taasisi ya Dunia katika Chuo Kikuu cha Columbia .

Anajulikana zaidi kwa utafiti wake wa hali ya hewa, ushuhuda wake wa 1988 wa Bunge la Congress juu ya mabadiliko ya hali ya hewa ambayo yalisaidia kuongeza ufahamu mpana wa ongezeko la joto duniani, na utetezi wake wa kuchukua hatua ili kuepuka mabadiliko hatari ya hali ya hewa. Katika miaka ya hivi karibuni amekuwa mwanaharakati wa hali ya hewa ili kupunguza athari za ongezeko la joto duniani, katika matukio machache na kusababisha kukamatwa kwake. 

Jamii:WikiForHumanRights 2022 Tanzania
Jamii:Wanaharakati wa Marekani
Jamii:Swahili climate voices
James Spann

**James Max Spann Jr.** (alizaliwa Juni 6, 1956) ni mtaalamu wa hali ya hewa wa runinga na mwenyeji wa podcast anayeishi Birmingham, Alabama. Kwa sasa anafanya kazi WBMA-LD ( *ABC 33/40* ), mshirika wa ABC wa Birmingham. Spann amefanya kazi katika uwanja huo tangu 1978, na mara nyingi anasifiwa kwa utabiri wake rahisi kuelewa na uwezekano wa kuokoa maisha wakati wa Mlipuko mbaya wa 2011 .  Yeye pia ndiye mtangazaji wa podcast ya kila wiki ya WeatherBrains ambayo alianza mwaka wa 2006.
.

#### Maisha ya awali 
Spann alizaliwa mnamo Juni 6, 1956 huko Huntsville, Alabama kwa Max na Carolyn Spann (1932-2018).  Akiwa mtoto, yeye na familia yake walihamia Greenville katika Kaunti ya Butler . Mama yake alifanya kazi kama katibu katika Shule ya Upili ya Greenville, huku baba yake akiuza mbao.
## Marejeo
Jamii:Swahili climate voices

Jamii:Wanasayansi wa Marekani
Fred Singer

thumbnail|right|200px|Fred Singer

**Siegfried Fred Singer** (alizaliwa 27 Septemba 1924 - amefariki 6 Aprili 2020) alikuwa mwanafizikia wa angahewa wa Marekani na profesa wa sayansi ya mazingira katika Chuo Kikuu cha Virginia. 

Fred Singer Alijulikana kwa kukataa makubaliano ya kisayansi kuhusu masuala kadhaa, ikiwa ni pamoja na mabadiliko ya hali ya hewa,  uhusiano kati ya mfiduo wa UV-B na viwango vya melanoma, upotevu wa ozoni ya stratospheric unaosababishwa na misombo ya klorofluoro, ambayo hutumiwa mara nyingi kama jokofu, na hatari za kiafya za [Kupatwa na moshi wa [sigara za wengine|uvutaji wa kupita kiasi]].

Fred Singer ndiye mwandishi au mhariri wa vitabu kadhaa, vikiwemo *Athari za Uchafuzi wa Mazingira* (1970), *The Ocean in Human Affairs* (1989), *Global Climate Change* (1989), *The Greenhouse Debate Continued* (1992), na *Hot Talk, Cold Science.* (1997). Pia aliandika kwa ushirikiano *Unstoppable Global Warming: Every 1,500 Years* (2007) na Dennis Avery, na *Climate Change Reconsidered* (2009) pamoja na Craig Idso . 

Jamii:Wanafizikia wa Marekani
Jamii:Swahili climate voices
Mizunguko ya Milankovich

**Mizunguko ya Milankovitch** inaelezea athari  za mabadiliko katika mienendo ya Dunia kwenye hali ya hewa yake kwa maelfu ya miaka. Neno hili lilibuniwa na kupewa jina la mwanajiofizikia wa Serbia na mwanaastronomia Milutin Milanković . Katika miaka ya 1920, alidokeza kwamba tofauti za usawazishaji, axial tilt, na utangulizi pamoja na kusababisha tofauti za mzunguko katika usambazaji wa kila mwaka na latitudinal wa mionzi ya jua kwenye uso wa Dunia, na kwamba nguvu hii ya obiti iliathiri sana mifumo ya hali ya hewa ya Dunia.

#### Harakati za ardhi 
Mzunguko wa Dunia kuzunguka mhimili wake na kuzunguka Jua, hubadilika baada ya muda kutokana na mwingiliano wa mvuto na miili mingine katika Mfumo wa Jua . Tofauti ni ngumu, lakini mizunguko michache ni kubwa. 

Jamii:Ekolojia
Jamii:Swahili climate voices
Jamii:Mazingira
Jamii:Jiografia
Milutin Milanković

**Milutin Milanković** (wakati mwingine huandikwa **Milankovitch** [milǔtin milǎːnkoʋitɕ]; 28 Mei 1879 – 12 Desemba 1958) alikuwa mwanahisabati, mwanaastronomia, mtaalamu wa hali ya hewa, mwanajiofizikia, mhandisi wa umma na mwanasayansi maarufu wa Serbia

**Milanković** alitoa michango miwili ya msingi katika sayansi ya ulimwengu. Mchango wa kwanza ni *Canon ya Insolation ya Duni*, ambayo ina sifa ya hali ya hewa ya sayari zote za Mfumo wa Jua. Mchango wa pili ni maelezo ya mabadiliko ya hali ya hewa ya muda mrefu ya Dunia yanayosababishwa na mabadiliko katika nafasi ya Dunia kwa kulinganisha na Jua, ambalo sasa linajulikana kama mizunguko ya Milankovitch . Hii kwa kiasi ilielezea enzi za barafu zinazotokea katika siku za nyuma za kijiolojia za Dunia, na vile vile mabadiliko ya hali ya hewa kwenye Dunia ambayo yanaweza kutarajiwa katika siku zijazo.

Jamii:Swahili climate voices
Myles Allen

**Myles Robert Allen** CBE FInstP (amezaliwa 11 Agosti 1965) ni Mwanasayansi wa hali ya hewa mzaliwa wa Uingereza (Mwingereza). Yeye ni Profesa wa Sayansi ya Mfumo wa Jiografia katika Shule ya Jiografia na Mazingira ya Chuo Kikuu cha Oxford, na katika Idara ya Fizikia ya Anga, Bahari na Sayari.  

## Elimu 
Allen alisoma katika Shule ya Uingereza nchini Uholanzi  na Chuo Kikuu cha Oxford ambapo alitunukiwa shahada ya Uzamili ya Sanaa katika Fizikia na Falsafa mwaka wa 1987  ikifuatiwa na shahada ya Udaktari wa Falsafa mwaka wa 1992.  Alikuwa mwanafunzi wa Chuo cha St. John, Oxford .

## Kazi 
Pamoja na nafasi yake kama Profesa wa sayansi ya Geosystem huko Oxford, yeye ndiye Mpelelezi Mkuu wa mradi wa kompyuta uliosambazwa wa Climateprediction.net (ambao hutumia rasilimali za kompyuta zinazotolewa kwa hiari na umma kwa ujumla), na alikuwa na jukumu la kuanzisha mradi huu.  Yeye ni Mkurugenzi wa Oxford Net Zero initiative  na Mwanafunzi wa Chuo cha Linacre, Oxford .

Jamii:wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Warren M. Washington

**Warren Morton Washington** (amezaliwa Portland, Oregon, Agosti 28, 1936) ni mwanasayansi wa angahewa wa Marekani, mwenyekiti wa zamani wa Bodi ya Kitaifa ya Sayansi, na kwa sasa mwanasayansi mkuu katika Kituo cha Kitaifa cha Utafiti wa Anga (NCAR) huko Boulder, Colorado .

## Wasifu 
Washington alihitimu katika Chuo Kikuu cha Jimbo la Oregon (OSU) katika fani ya fizikia na MS katika meteorology, na akapata shahada ya udaktari katika hali ya hewa kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Pennsylvania (PSU) mnamo 1964. Alijiunga na Kituo cha Kitaifa cha Utafiti wa Anga (NCAR) mnamo 1963 kama mwanasayansi na kisha akapitia safu hadi kuwa mwanasayansi mkuu mnamo 1975. 

Jamii:wanasayansi wa Marekani
Jamii:Swahili climate voices
Mawingu nga'mba

## Sw 
### Kielezi
Aina ya mawingu bapa yenye rangi ya kijivu ambayo huwa karibu na ardhi kuliko mengine yote

### tafsiri 
* 

Jamii:Kiswahili
Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma

thumb|244x244px|Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma
**Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma** iko eneo la kaskazini magharibi mwa Kaunti ya Turkana nchini Kenya. Kambi hii ina zaidi ya wakimbizi 200,000. Ni mojawapo ya kambi kubwa zaidi ya wakimbizi duniani. Familia na watoto kutoka Sudan Kusini, Somalia, Ethiopia, Burundi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Eritrea, Uganda, na Rwanda wanaishi huko.

thumb|269x269px|Watoto huko Kakuma

## Historia 
Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma ilijengwa katika mwaka wa 1992 kwa “Wavulana Waliopotea wa Sudan” au “The Lost Boys of Sudan”.

## Elimu 
thumb|280x280px|Wanafunzi shuleni huko Kakuma
Kambi hii ina watoto zaidi katika shule kulikwa maeneo mengine ya Kakuma. Katika mwaka 2014, 25% ya watoto katika kambi hii walisoma katika shule ya chekechea na kulikuwa na shule saba za chekechea. Pia, 65% ya watoto walisoma katika shule ya msingi na kulikuwa na shule ishirini na moja za msingi. Mwisho, 2% ya watoto walisoma katika shule ya sekondari na kulikuwa na shule nne tu za sekondari katika Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma. Kwa sababu ya tamaduni za watu wengi dhidhi ya elimu kwa wasichana katika Kakuma, kuna vikwazo kwa wasichana kwenda shuleni. Kuna wanafunzi wengi katika kambi hii, lakini 20% tu ya wanafunzi ni wasichana. Hata hivyo, kuna shule za bweni karibu ya Kakuma ambazo ni za wasichana pekee ambazo zinaweza kutumiwa na washichana hawa karibu na Kakuma.

## Nyumba, Chakula, na Afya 
Wakimbizi katika kambi hujenga nyumba zao. Wanapewa baadhi ya vifaa vya kujenga nyumba, lakini wakati mwingi, wakimbizi huhitaji nyenzo zaidi ili kujenga nyumba nzuri, kwa hivyo hali ya nyumba sio nzuri sana. Watu wanatumia mbao, matope, na miwa kujenga nyumba zao.

## Mashirika 
thumb|143x143px|UNHCR
Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma inadhibitiwa na UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) ambalo ni shirika linalowasaidia wakimbizi duniani zote. Pia, kambi imedhibitiwa na DRA (Department of Refugee Affairs) baada ya mwaka 2006. Mashirika haya yanadhibiti kambi na yanatoa huduma kwa wakimbizi, kama huduma za afya, chakula, maji, na huduma zingine. Mashiriki mengine, UNICEF, hutoa huduma kwa wakimbizi kama huduma ya afya, eneo za watoto kujifunza na kucheza, huduma za ushauri, mafunzo ya elimu kwa walimu, na ulinzi dhidi ya vurugu. Kuna mashiriki mengine katika Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma ambayo hufanya kazi na wakimbizi na serikali ya Kenya kusaidia watu.

## Watu Muhimu 
Kuna wakimbizi kutoka Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma ambao wakawa wanariadha muhimu na wanamitindo.

* **Hali Aden** alizaliwa katika Kakuma katika mwaka 1997. Sasa, yeye ni mwanamitindo ambao alipata umaarufu kwa kuwa mwanamke wa kwanza kuvaa hijabu katika shindano la Miss Minnesota Marekani.

* **Rose Nathike Likonyen** aliishi katika Kambi ya Wakimbizi ya Kakuma pia, na sasa, yeye ni mwanariadha wa uwanjani kutoka Sudan Kusini. Yeye aliwakilisha Timu ya Olimpiki ya Wakimbizi katika mwaka 2016 mjini Rio.

* **Awer Bul Mabil** alikuwa wakimbizi ya Sudan Kusini na sasa yeye ni mwanariadha muhimu. Yeye alicheza mpira wa miguu kwa timu ya Australia.

## Marejeo 
Jamii:Kaunti ya Turkana
Nguzo

la Ufini huko Helsinki.]]
**Nguzo** (kwa Kiingereza: *column* au *pillar*) ni sehemu ya jengo inayobeba uzito wa juu.

Katika Ukristo, Mtume Paulo alifananisha Kanisa na nguzo ya ukweli (1Tim 3:15). 

Katika Uislamu, mambo matano yanahesabiwa kuwa nguzo zake.

## Marejeo
*Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Engaged Column". Encyclopædia Britannica. 9 (11th ed.). Cambridge University Press. pp.&nbsp;404–405
*Stierlin, Henri The Roman Empire: From the Etruscans to the Decline of the Roman Empire, TASCHEN, 2002
*Alderman, Liz (7 July 2014). "Acropolis Maidens Glow Anew". The New York Times. Retrieved 9 July 2014
*Stokstad, Marilyn; Cothren, Michael (2014). Art History (Volume 1 ed.). New Jersey: Pearson Education, Inc. p.&nbsp;110.4

Jamii:Usanifu majengo
Mikoa ya Zimbabwe

nchini Zimbabwe.]]
**Mikoa ya Zimbabwe** imepatikana kwa kuigawa nchi hiyo katika mikoa 8 na miji 2 yenye hadhi ya mikoa. Imegawiwa zaidi katika wilaya 64 na kata 1,970.

Mikoa ya Zimbabwe ni:

## Tanbihi
!
Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Zimbabwe
Chuo Kikuu cha Pittsburgh

**Chuo Kikuu cha Pittsburgh** ni chuo cha kiutafiti cha umma nchini Marekani. Jina la Kiingereza ni University of Pittsburgh, na kinaitwa kwa kifupi Pitt. Kiko mji wa Pittsburgh, jimbo la Pennsylvania. Pitt ina jengo maarufu linaloitwa “Cathedral of Learning,” au Jumba Kuu la Ujuzi kwa Kiswahili, ambalo ni jengo la mbili kwa urefu la elimu duniani. Pitt kina kampasi mbalimbali. Hizi Kampasi zipo mahali mbalimbali, pia.

## Historia 
Chuo kikuu cha Pittsburgh kina shule kumi na saba na wanafunzi elfu ishirini na nane. Kuzungumza kidogo kuhusu historia cha chuo, Chuo Kikuu cha Pittsburgh kilianzishwa mnamo mwaka 1787 kama **Akademia ya Pittsburgh**. Baadaye, katika mwaka 1819, Jumuiya ya madola ya Pennsylvania ilibadilisha jina la Akademia ya Pittsburgh: Ilitumia jina la **Chuo Kikuu cha Magharibi cha Pennsylvania**. Hata hivyo, katika mwaka 1845, mji wa Pittsburgh ulishika moto. Baada ya moto, kulikuwa na moto mwingine. Mwishowe, katika mwaka wa 1908, chuo ilikuwa na jina jipya na mahali papya. Kilihamia katika eneo la Oakland kutoka mjini Pittsburgh, na kilipata jina la sasa. Kampasi ya sasa ina ekari 132 na ni sehemu ya Wilaya ya Kihistoria ya shamba ya Schenley. 

Chuo Kikuu cha Pittsburgh kimetoa utafiti wa manufaa. Kwa mfano, mwanasayansi mashuhuri Dkt. Jonas Salkaliyetengeneza dawa ya chanjo ya ugonjwa wa kupooza alipokuwa anafanya kazi hapo chuoni. Katika karne ya 20, ugonjwa wa kupooza ulitishia usalama wa watoto wengi nchini Marekani. Miaka ya 1950, chanjo ya Salk ilishusha haraka haraka tukio la Polio.  

## Taaluma 
Chuo Kikuu cha Pittsburgh kina shule 17 tofauti. Kina shule ya Sanaa na Sayansi, Biashara (Umahiri), Biashara (shahada ya kwanza), Shule ya Meno, Elimu, Uhandisi, Mafunzo ya Jumla, Sayansi ya Afya, Heshima, Kompyuta na habari, Sheria, Udaktari, Uuguzi, Ufamasia, Masuala ya Umma na Kimataifa, Afya ya Umma, na Kazi za Kijamii.

## Tanbihi 
## Marejeo 
* https://www.225.pitt.edu/225timeline
* https://www.sph.pitt.edu/about/history-mission/salk-legacy
* https://www.upmc.com/about/facts
Jamii:Vyuo vikuu vya Marekani
Jamii:Pennsylvania
Usanifu wa kriptografia ya Java

thumb|Njia ya usimbaji fiche hutumia ufunguo wa kidijitali ambapo huweza kuficha kilichosafirishwa na kutumwa baina ya watu wawili wanaotaka kuwasiliana na hivyo kufanya vigumu taarifa miongoni mwao kusomwa na watu wengine hususani wadukuzi.
**Usanifu wa kriptografia ya Java** (kifupi: **JCA**) ni mfumo wa kufanyia kazi na usimbaji fiche kwa kutumia lugha ya programu ya Java. Ni sehemu ya *API* (kiolesura cha programu) ya usalama ya Java, na ilianzishwa kwanza katika mfumo wa seti ya java ijulikanayo kama JDK 1.1 kwenye kifurushi cha usalama wa Java (*java.security*).

JCA hutumia usanifu kulingana na "mtengenezaji wa programu" na ina seti ya *API* kwa madhumuni mbalimbali, kama vile usimbaji fiche, uundaji wa ufunguo wa kidijitali maalumu kutumika katika usimbaji fiche na pia usimamizi wa ufunguo huo, uzalishaji salama wa nambari bila mpangilio, uthibitishaji wa cheti, n.k. *API* hizi hutoa njia rahisi kwa wasanidi kujumuisha usalama katika msimbo wa programu. 

## Angalia pia 
**Java Cryptography Extension*
**Bouncy Castle (cryptography)*

## Viungo vya nje
* Official JCA guides: JavaSE6, JavaSE7, JavaSE8, JavaSE9, JavaSE10, JavaSE11

## Marejeo
Jamii:Programu za kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Bunny McDiarmid

**Bunny McDiarmid** (alizaliwa  Christchurch, 1957) ni mwanaharakati wa mazingira nchini New Zealand. Akiwa, pamoja na Jennifer Morgan ambaye ni Mkurugenzi Mtendaji wa shirika lisilo la kiserikali la Greenpeace International tangu tarehe 4 Aprili 2016. 

Amekuwa mwanaharakati kwa zaidi ya miaka 30, akiongoza kampeni za kitaifa na kimataifa . Alianza kazi yake katika shirika lisilo la kiserekali la Greenpeace kama mfanyakazi wa kujitolea kwenye kitengo cha Rainbow Warrior mnamo mwaka 1984.

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa New Zealand
Jamii:watu walio hai
Jamii:Swahili climate voices
Jamii:waliozaliwa 1957
Ngāneko Minhinnick

**Ngāneko Minhinnick** (15 Agosti 1939 - 15 Juni 2017) alikuwa kiongozi wa Maori New Zealand. 

## Wasifu
Alizaliwa tarehe 15 Agosti 1939 huko Ngāti Te Ata, New Zealand. Minhinnick alilelewa katika kijiji cha Waiuku na alikuwa mmoja wa watoto 15. Tangu akiwa na umri mdogo alichaguliwa kama kiongozi wa baadaye, akiwa na umri wa miaka 11 alikuwa akihudhuria vikao vya Mahakama kuhusu Ardhi ya Māori. Alipokuwa na umri wa miaka 16 aliolewa na Eden Minhinick na alipofikisha umri wa miaka 19 alichaguliwa kuwa kiongozi na msimamizi wa ardhi ya Māori..

## Marejeo 
Jamii:Wanaharakati wa New Zealand
Jamii:Swahili climate voices
Jamii:waliozaliwa 1937
Jamii:waliofariki 2017
Vesoul

**Vesoul** ni mji ulioko katika mkoa wa Franche-Comté. 

Mwaka wa 2014 mji ulikuwa na wakazi wapatao 15,212.

## Viungo vya nje
Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Franche-Comté
Evelyn Acham

**Evelyn Acham** (alizaliwa mwaka 1991) ni mwanaharakati wa haki za hali ya hewa kutoka nchini Uganda na mratibu wa kitaifa wa Uganda wa Harakati za *rise up movement*, ambayo ilianzishwa na rafiki yake na mratibu mwenzake Vanessa Nakate.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Uganda
Jamii:Swahili climate voices
Wami Sundaranand

**Wami Sundaranand** (Aprili 1926 - 23 Desemba 2020) alikuwa mpiga picha, mwandishi na mpanda milima ambaye alifundisha sana nchini India juu ya vitisho kwa Mto Ganges na upotezaji wa barafu za Himalaya kwa sababu ya ongezeko la joto duniani.

= Marejeo ==

Jamii:wanaharakati wa Uhindi
Jamii:waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2020
Jamii:Swahili climate voices
Tristram James Avondale Stuart

thumbnail|right|200px|Tristram James Avondale Stuart
**Tristram James Avondale Stuart** (alizaliwa London, 12 Machi 1977) ni mwandishi na mwanaharakati wa mazingira wa Uingereza.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Marshall L. Saunders

**Marshall L. Saunders** (1939 - 28 Desemba 2019) alikuwa mwanaharakati wa Marekani, mwanzilishi wa kundi la wanaharakati wa mazingira la ''Citizens' Climate Lobby''  . 

Saunders alichangisha fedha na kutumikia katika baraza la shirika la ufadhili mdogo, alizungumza na maelfu ya watu kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa, na kufanya kazi kwa ajili ya Bunge la Marekani kupitisha sera za kupunguza umaskini.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Marekani
Jamii:waliozaliwa 1939
Jamii:Waliofariki 2019
Jamii:Swahili climate voices
Filamu za Korea Kusini

**Filamu kutoka Korea Kusini** (kwa Kikorea: 한국 드라마, han-guk drama) huitwa K-drama pia. Filamu za Kikorea ni tamthiliya za televisheni za Kikorea ambazo zimetengenezewa Korea Kusini.  

Filamu hizi zinajulikana ulimwengu kote, mahsusi katika Asia zaidi, kutokana na kuenea kwa utamaduni maarufu wa Kikorea na kupatikana kwa njia nyingi kupitia huduma za intaneti, ambazo mara nyingi hutoa tafsiri katika lugha nyingi. Filamu nyingi za Kikorea zimetafsiriwa kwa lugha tofauti tofauti, na baadhi yake zimekuwa na ushawishi mkubwa katika mataifa mengine. Katika nchi nyingine, chaneli za televisheni zimekuwa zikionyesha filamu za Kikorea. Kwa mfano, watu zaidi ya milioni 142 walitazama Squid Game (2021) (kwa Kikorea: 오징어 게임, O-jing-uh geim) na hii ikawa filamu iliyotazamwa zaidi kupitia Netflix. 
thumb

## Mtindo 
Fliamu za Kikorea zinavutia hisia za kimataifa kwa sababu ya fashini, mitindo na utamaduni wao. Kuongezeka kwake miongoni mwa watu kumesababisha kuongezeka kwa tasnia ya mitindo duniani. Hii inaonyesha kwamba tamthilia za Kikorea za kila siku zimeweza kufikia viwango vya juu. 

Mwandishi mmoja kwa kawaida huongoza filamu za Kikorea, ambazo mara nyingi huandikwa na mwandishi mmoja wa skrini pia. Hii mara nyingi hupelekea kila filamu kuwa na mitindo tofauti ya uelekezaji na mazungumzo. Hii inatofautiana na mfululizo wa televisheni za Kimarekani, ambazo zinaweza kutegemea wakurugenzi na waandishi wengi kufanya kazi pamoja. 

Muda wa saa 1:00 jioni hadi 3:00 usiku kwa kawaida umetengwa kwa ajili ya drama za kila siku, ambazo hufanyika kila usiku kutoka Jumatatu hadi Ijumaa. Kuna filamu za wikendi muda wa saa 4:00-6:00 usiku pia.

## Msuko wa hadithi na maudhui 
Filamu za Kikorea zina aina nyingi tofauti kama drama za mapigano, drama za kihistoria, drama za shule, tamthilia za kimatibabu, filamu za kisheria au hata za ucheshi na za kutisha. Ingawa tamthilia nyingi huwa na mambo ya kimapenzi na mandhari ya kina ya hisia, baadhi pia zinaweza kuwa na mkasa au kipande cha mandhari ya maisha. Kuna mitindo mbalimbali. 

Mada kuu za drama za televisheni za Kikorea ni urafiki, maadili ya kifamilia, upendo, na ubinafsi. Hata hivyo kuna mwelekeo unaoibuka miongoni mwa filamu za Kikorea kuonyesha masuala yanayoendelea ya kijamii ya jamii za Korea, kama unyanyapaa wa ugonjwa wa akili, ukosefu wa usawa wa kijinsia, kujiua, matabaka, uonevu, kamera za kijasusi, rushwa, chuki kwa wapenzi watu wa jinsia moja au ubaguzi wa kimbari. 

## Muziki 
Muziki una umuhimu mkubwa katika filamu za Kikorea. Original Soundtrack, inayofupishwa kama OST, hutungwa kwa kila tamthiliya, na tofauti na tamthiliya za Kimarekani, mashabiki hupenda kununua albamu ya sauti ya filamu kwa kawaida. Mtindo huu ulianza katika mwaka wa 1990, wakati watengenezaji wa muziki walipobadili ala za muziki kwa nyimbo zilizoimbwa na waimbaji maarufu wa K-pop. 

Filamu zinazopendwa zaidi za K-drama, “Desendant of the Sun,” “My Love from the Star,” “Boys Over Flowers,” “Extraordinary Attorney Woo,” “The Glory,” “Sky Castle,” “Crash Landing on You,” na “Goblin.”

## Marejeo
Aliénor Rougeot

**Aliénor Rougeot** (alizaliwa Januari 1999)  ni mwanaharakati wa haki za hali ya hewa nchini Kanada pamoja na Ufaransa. Rougeot alikua maarufu nchini Kanada kama mratibu wa Mgomo wa haki za Hali ya hewa. Aliénor ni kiongozi wa harakati ya *Fridays for Future Strikes* ya Toronto. Harakati iliyojihusisha sana na wanafunzi na hufanyika siku ya Ijumaa na kufanya wanafunzi kukosa shule siku hiyo na kuhudhuria elimu ya ufahamu wa mabadiliko ya hali ya hewa. Mnamo mwaka 2019 aliongoza mgomo wa shule wa *Fridays for Future Strikes* huko Toronto ambao ulihusisha zaidi ya watu 50,000.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Kanada
Jamii:wanaharakati wa Ufaransa
Jamii:Swahili climate voices
Assaad W. Razzouk

**Assaad Wajdi Razzouk** (alizaliwa Beirut, Lebanoni, 1964) ni mjasiriamali, mwandishi, mtangazaji na mtoa maoni wa nishati safi wa Lebanoni na Uingereza.

## Wasifu
Razzouk ni Mkurugenzi Mtendaji wa Gurīn Energy,  ambayo alianzisha mnamo 2021. Gurīn Energy ni jukwaa la maendeleo ya nishati mbadala yenye makao yake makuu huko Singapuri ambayo inazingatia miradi ya nishati mbadala ya kijani kibichi kote Asia.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Lebanoni
Jamii:wanaharakati wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Pushkin Phartiyal

**Pushkin Phartiyal** (Machi 1968 - 4 Februari 2016) alikuwa mwandishi wa habari na mfanyakazi wa kijamii kutoka Uttarakhand, India. 

Alijulikana kwa kazi yake katika kupunguza umaskini wa vijijini, kuimarisha taasisi za mitaa na maisha ya vijijini, na kupunguza mabadiliko ya hali ya hewa katika Himalaya ya Uttarakhand. 

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Uhindi
Jamii:waliozaliwa 1968
Jamii:Waliofariki 2016
Jamii:Swahili climate voices
Simon Pirani

**Simon Pirani** ni mwandishi, mwanahistoria na mtafiti wa nishati wa Uingereza. Yeye ni profesa wa heshima katika Shule ya Lugha za kisasa na Utamaduni katika Chuo Kikuu cha Durham.  

Kuanzia mwaka 2007 hadi mwaka 2021 alikuwa mfanyakazi mwandamizi wa utafiti katika Taasisi ya Oxford ya Mafunzo ya Nishati (na kipindi kama mfanyakazi mwandamizi anayetembelea mnamo mwaka 2017-2019). 

## Marejeo 
Jamii:wanahistoria wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Tamsin Omond

**Tamsin Omond** (alizaliwa 19 Novemba 1984) ni mwandishi, mwanaharakati wa mazingira na mwandishi wa habari wa Uingereza. 

Amekuwa akifanya kampeni kwa serikali ya Uingereza kuchukua hatua ili kuepuka mabadiliko ya hali ya hewa.

## Marejeo 
Jamii:wanaharakati wa Uingereza
Jamii:Swahili climate voices
Christine Nieves

**Christine Nieves** ni mratibu wa jamii  na mwanaharakati wa mabadiliko ya hali ya hewa wa Puerto Rico. Ndiye mwanzilishi wa taasisi *Emerge Puerto Rico*, ya maendeleo ya jamii.

Nieves anazingatia kujenga uthabiti wa jamii kabla na baada ya majanga ya mazingira, kama vile kimbunga Maria kilichotokea mnamo 2017 na mfululizo wa matetemeko ya ardhi huko Puerto Rico mnamo mwaka 2020. 

Shirika lake, ambalo hapo awali liliitwa *Apoyo Mutuo Mariana*, lilitoa chakula cha bure kwa jamii ya milimani ambayo iliathiriwa sana na dhoruba.

## Marejeo 
Jamii:Swahili climate voices
Bayamón, Puerto Rico

**Bayamon** ni mji wa pili kwa ukubwa huko Puerto Rico ambayo ni eneo maalum la Marekani kwenye kisiwa hicho cha Karibi. 

Idadi ya wakazi ni 185,187 (2020). 

## Tazama pia
*Orodha ya miji ya Marekani

## Marejeo 
Jamii:Puerto Rico
Brno

**Brno** ni mji wa pili kwa ukubwa nchini Ucheki wenye wakazi 380,000(2022). 

## Tazama pia
*Orodha ya miji ya Ucheki

## Tanbihi
Jamii:Miji ya Ucheki