open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pentekoste

[thumb|250px|Pentekoste ya Mitume ilivyochorwa mnamo mwaka [586 katika Biblia ya Rabbula nchini Iraki.]]
[300px|thumb|[Mwaka wa Kanisa kadiri ya kalenda ya liturujia ya Roma kama kielelezo cha kawaida kwa Ukristo wa magharibi.]]

**Pentekoste** ni sikukuu ya dini za Uyahudi na Ukristo ambayo huadhimishwa wiki 7 za siku 7 baada ya Pasaka, hivyo siku ya 50 baada yake.

## Jina
Jina hili lilianza kutumika kwa sababu kwa lugha ya Kigiriki lina maana ya namba 50. Hivyo "πεντηκοστή [ἡμέρα]" (*pentekostē [hēmera]*) ni "(siku ya) hamsini". 

## Shavuot ya Kiyahudi 
Sikukuu ya Kiyahudi ya Pentekoste inaadhimishwa siku ya hamsini baada ya Pasaka ya Kiyahudi. Sikukuu hii husherehekewa na Wayahudi pia kwa jina asili la Kiebrania חג השבועות, Hag ha Shavuot, yaani Sikukuu ya Majuma, kwa kifupi "shavuot" ("majuma") jinsi ilivyoamriwa katika kitabu cha Mambo ya Walawi 23:16. 

Ilikuwa sikukuu ya mavuno kama vile Pasaka ilivyohusiana na malimbuko.

## Pentekoste ya Kikristo 
Kwa wafuasi wa Yesu Kristo ni ukumbusho wa umwagaji wa Roho Mtakatifu juu ya mitume na wanafunzi wengine wa Yesu na kuanzishwa kwa Kanisa siku ya 50 baada ya Pasaka ya Kikristo au ufufuko wa Yesu.

Inawezekana kusema ya kuwa baada ya kifo na ufufuko wa Yesu wanafunzi wake - ambao walikuwa wote Wayahudi - walikutana kwenye sikukuu ya Kiyahudi ya Shavuot wakati ambapo Wayahudi kutoka nchi mbalimbali walipotembelea Yerusalemu kwa hija kwenye nafasi ya sikukuu ile. 

Tangu kuachana kwa kalenda ya Kikristo na kalenda ya Kiyahudi sikukuu zake kwa kawaida haziangukii siku ileile tena.

## Pentekoste ya Mitume 
Maelezo juu ya Pentekoste ya kwanza ya Kanisa hupatikana katika sura ya pili ya kitabu cha Matendo ya Mitume cha Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. 

Humo Mwinjili Luka anasimulia jinsi wanafunzi wa Yesu walivyokutana katika mji wa Yerusalemu siku ile ya "Pentekoste" na kupokea paji la Roho Mtakatifu. Baadaye walitoka nje ya nyumba ya ghorofa walimokaa, wakianza mara kuhubiri juu ya Yesu Kristo mbele ya watu wengi, wakiwa wakazi wa mji huo pamoja na wageni kutoka nchi nyingi. 

Kufuatana na taarifa yake siku hiyo watu takriban 3,000 walibatizwa kwa jina la Yesu na kuongezeka katika kile kikundi. Ndiyo maana Pentekoste inahesabiwa kuwa kuzaliwa kwa Kanisa. 

## Tarehe ya Pentekoste 
Husherehekewa jumapili ya 7 baada ya Pasaka.

Katika madhehebu ya Ukristo yanayofuata kalenda ya Gregori Pentekoste itasherehekewa kwenye tarehe zifuatazo:
* 2015: 24 Mei
* 2016: 15 Mei
* 2017: 4 Juni
* 2018: 20 Mei
* 2019: 9 Juni
* 2020: 31 Mei

Makanisa ya Kiorthodoksi yanayofuata kalenda ya Juliasi huwa na tarehe tofauti.

## Madhehebu ya Kipentekoste
Kuanzia mwaka 1907, katika Ukristo limejitokeza tapo la kiroho linalosisitiza umuhimu wa karama kama zilivyojitokeza siku ya Pentekoste na mwanzoni mwa Kanisa. Ndiyo sababu waumini wake wanaitwa Wapentekoste.

## Marejeo ya Kiswahili
* Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 46

Jamii:30
Jamii:Yerusalemu
Jamii:Sikukuu za Uyahudi
Jamii:Sikukuu za Ukristo
Jamii:Historia ya Ukristo
Jamii:Rozari
Robert Mugabe

**Robert Gabriel Mugabe** (21 Februari 1924 - 6 Septemba 2019) alikuwa kiongozi mkuu wa Zimbabwe tangu 1980 hadi 2017. Alikuwa mwenyekiti wa chama tawala cha ZANU. 

Mwaka 1980 alikuwa waziri mkuu na mwaka 1987 Rais wa Zimbabwe. Kabla ya wakati ule aliongoza upinzani wa ZANU dhidi ya serikali ya walowezi Waingereza nchini waliofuata siasa ya ubaguzi wa rangi. 

Mugabe alirudia kushinda katika uchaguzi mara kadhaa. Tangu mwaka 2000 chaguzi hizo zilitiwa shaka kutokana na matishio na matumizi ya mabavu dhidi ya wapinzani. Utawala wa Mugabe umeitwa wa kidikteta tangu mwaka 2002. Kutokana na mashtaka dhidi ya serikali ya Mugabe ya kudharau haki za binadamu, nchi ya Zimbabwe ilisimamishwa ndani ya Jumuiya ya Madola. Mugabe pamoja na mawaziri wake na viongozi wa chama chake hawakuruhusiwa kusafiri kwenda nchi za Umoja wa Ulaya na Marekani. 

Mwanzoni mwa utawala wake Mugabe alisifiwa kujenga uchumi na sera ya elimu nchini. Zimbabwe ilikuwa nchi iliyouza chakula kwa wingi nje. Tangu mwanzo wa milenia mpya pamoja na mashtaka ya udikteta hali ya uchumi ilirudi nyuma. Takriban raia milioni mbili wa Zimbabwe wameondoka nchini wakakaa kama wakimbizi Afrika Kusini.

## Tuhuma za mauaji na ukandamizaji
Nchi hiyo ilikuwa tayari imegawanyika kikabila hata katika uchaguzi wa kwanza wa 1980, Mashona wote walimchagua Mugabe na Wandebele na wabunge kutoka chama cha ZANU. Wakati Wandebele walichagua viongozi kutoka chama cha ZAPU kilichoongozwa na Joshua Nkomo. 

Baada tu ya kushika madaraka, Mugabe aliamua kukandamiza upinzani dhidi yake aliyoona kati ya wanachama wa ZAPU na wanajeshi wake wa ZIPRA waliowahi kurudi. Alishinda majaribio ya uasi wa askari wa ZIPRA 1980 kwa msaada wa vikosi vya Rhodesian Defence Force. 1981 Mugabe aliunda kikosi kipya cha "Brigedi ya Tano" kilichofanywa na wanamgambo wa ZANLA wa awali (jeshi la chama chake ZANU) na kufundishwa na washauri kutoka Korea Kaskazini. Brigedi hii ilitumwa katika maeneo ya Wandebele katika kusini ya Zimbabwe (mazingira ya Bulawayo) kutafuta askari wa ZIPRA mafichoni; katika mauaji ya Gukurahundi yaliyoendelea hadi 1984 ni Wazimbabwe 20,000 wanakadiriwa waliuawa.

Ingawa mauaji hayo hayakufikia kiwango cha yale ya Rwanda na Burundi, waliuawa wanawake, wanaume, watoto na hata vichanga vilivyokuwa matumboni. 

Kuanzia enzi hizo rais Mugabe amejaribu kushinda kila uchaguzi nchini huko kwa kutumia nguvu za kikabila na mabavu.

M
Edmund Hillary

thumb|right|250px|Edmund Hillary huko Antarctica
**Edmund Percival Hillary** (20 Julai 1919 - 11 Januari 2008) alikuwa mpelelezi kutoka New Zealand aliyejulikana hasa kutokana na milima mingi aliyopanda. 

Pamoja na sherpa Tenzing Norgay alikuwa mwanadamu wa kwanza wa kufika kwenye kilele cha Mlima Everest tarehe 29 Mei 1953.

Alijifunza kupanda milima tangu utoto wake kwao New Zealand. Alifanya kazi ya kufuga nyuki iliyomwezesha kutumia miezi ya majira ya baridi ya New Zealand kwa safari zake duniani.

Hillari alikuwa pia mtu wa kwanza aliyevuka bara la Antaktika kwa trekta.

Jamii:Waliozaliwa 1919
Jamii:Waliofariki 2008
Jamii:Wapelelezi wa Antaktiki
Jamii:Wapelelezi kutoka New Zealand
Tenzing Norgay

thumb|250px|Tenzing Norgay
**Tenzing Norgay** (Mei 1914 – 9 Mei 1986) alikuwa sherpa kutoka nchi ya Nepal aliyekuwa pamoja na Edmund Hillary mtu wa kwanza kukanyaga kilele cha Mlima Everest tarehe 29 Mei 1953.

## Maisha
Alikuwa mtoto wa wakulima maskini aliyezaliwa wakati wa kuhiji kwa wazazi wake huko Tibet. 

Akiwa kijana alianza kazi ya kuongoza watalii na wapanda milima jinsi walivyofanya wanaume wengi wa kabila lake.

Akiongozana na misafara kwenye milima ya Himalaya tangu mwaka 1935 alijaribu mara kadhaa kupanda mlima Everest bila kufaulu. 

Mwishowe akiongozana na Edmund Hillary walifika kwenye kilele katika msafara wa Mei 1953.

Kwa miaka mingi watu kutoka Asia na Ulaya walivutana kuhusu swali kama Tenzing au Hillary alikuwa mtu wa kwanza wa kufika kileleni. Wote wawili wakiwa marafiki wakajibu ya kwamba walifika pamoja bila kubagua nani alikuwa mbele hatua chache.

Baadaye mwana na mjukuu wa Tenzing walifika pia kwenye kilele cha Everest.

Norgay, Tenzing
Umaru Yar'Adua

thumbnail|250px|Umaru Yar'Adua (2007)
'''Umaru Musa Yar'Adua''' (16 Agosti 1951 – 5 Mei 2010) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Nigeria na rais wa 13 wa nchi hiyo tangu 2007 hadi kifo chake hapo 2010. Ni rais wa kwanza mwenye shahada katika historia ya Nigeria.

## Familia yake 
Yar'Adua alikuwa Mwislamu kutoka familia ya Wafulbe katika Nigeria ya Kaskazini. Baba yake Musa Yar'Adua alikuwa waziri katika serikali ya kwanza ya nchi baada ya uhuru. Kaka yake jenerali Shehu Musa Yar'Adua alikuwa makamu wa rais chini ya Olusegun Obasanjo kati ya 1976 hadi 1979 akafungwa jela chini ya udikteta wa Sani Abacha.

## Elimu yake 
Umaru Yar'Adua alisoma kemia tangu mwaka 1972 kwenye Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello mjini Zaria akawa mwalimu kwenye vyuo mbalimbali. Tangu 1983 akaacha kufundisha akijishughulisha na kampuni mbalimbali.

## Gavana 
Mwaka 1999, baada ya serikali ya Abacha, alichaguliwa kuwa gavana wa jimbo la Katsina akarudishwa mwaka 2003.

### Mwanasiasa asiye na rushwa? 
Yar'Adua alisifiwa kwa sababu alitangaza mali zake kabla ya uchaguzi wa 1999 na 2003. Anasemekana alikuwa gavana aliyekataa rushwa. Alikuwa kati ya magavana wachache wasiochunguzwa na mamlaka ya kupambana na rushwa "Economic and Financial Crimes Commission".

### Gavana na shari'a 
Alipingwa kwa sababu alishiriki katika tangazo la muundo wa shari'a ya Kiislamu kuwa sheria ya jimbo wakati yeye ni gavana; Katsina ilikuwa jimbo la tano katika Nigeria iliyotangaza shari'a. Pia kesi ya mama Amina Lawal ilitokea chini ya ugavana wake. Mama huyo alishtakiwa chini ya shari'a kuwa alimzaa mtoto ilhali hakuolewa akahukumiwa auawe kwa kupigwa mawe. Baada ya watu wengi kote duniani kuleta maombi na serikali ya kitaifa kupinga hukumu hiyo, mahakama ya juu ilifuta hukumu na kumuokoa Amina. Yar'Adua anasemekana hakujaribu kumtetea wala kuzuia adhabu ya kifo.

## Uchaguzi wa rais 
Mwezi wa Desemba 2006 Umaru Yar'Adua aliteuliwa kuwa mgombea wa chama cha PDP kwa uchaguzi wa Aprili 2007. Rais Olusegun Obasanjo alimfanyia kampeni akapata kura nyingi na kumchagua kama makamu wake Goodluck Jonathan (gavana wa Jimbo la Bayelsa kusini mwa Nigeria).

Kura ya 21 Aprili ilipingwa na watazamaji wengi wa kitaifa na kimataifa kwa sababu ya udanganyifu ulioonekana mahala pengi. Hata hivyo Yar'Asdua alitangazwa kuwa mshindi aliyepata asilimia 70 za kura zote.

Wapinzani walidai uchaguzi urudiwe lakini Yar'Adua alikataa akiwakaribisha vyama vyote kuingia katika serikali ya umoja wa kitaifa na kusahihisha sheria ya uchaguzi.

Tarehe 29 Mei 2007 akaapishwa kuwa rais mpya wa Nigeria. Hii ni mara ya kwanza katika historia ya nchi ya kuwa maraisi wawili waliochaguliwa wamefuatana bila kungilia kwa jeshi.

Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Marais wa Nigeria
Olusegun Obasanjo

**Matthew Olusegun Aremu Obasanjo** (alizaliwa 5 Machi 1937) ni jenerali mstaafu wa Jeshi la Nigeria aliyepata kuwa rais wa Nigeria mara mbili. Awamu yake ya kwanza ilikuwa kama rais wa kijeshi kati ya miaka 1976 na 1979, halafu awamu ya pili kama rais aliyechaguliwa na wananchi kati ya miaka 1999 na 2007.

## Maisha
Obasanjo alizaliwa katika kabila la Wayoruba akalelewa kama Mkristo wa Kibaptisti. 

Mwaka 1958 akajiunga na jeshi akapanda ngazi haraka. Miaka 1967-1970 alishiriki katika vita dhidi ya Biafra. Baada ya uasi wa jeshi chini ya Murtala Mohammed mwaka 1975 alipewa cheo cha makamu wa rais. Mwaka 1976 Mohammed aliuawa na wapinzani ndani ya jeshi waliokosa kumwua Obasanjo pia. Obansajo aliweza kukandamiza uasi akateuliwa na halmashauri ya kijeshi kuwa rais mpya. Alitumia nafasi yake kuandaa uchaguzi wa mwaka 1979 akakabidhi madaraka kwa rais aliyechaguliwa, Shehu Shagari.

Kati ya 1980 hadi 1995 alikuwa na vyeo mbalimbali vya kimataifa akagombea nafasi ya Katibu Mkuu wa UM halafu alikuwa mwenyekiti wa halmashari ya Transparency International (TI).

Dikteta wa kijeshi Sani Abacha alimfunga gerezani mwaka 1995 hadi 1998.

Wakati wa uchaguzi baada ya kifo cha Abacha aligombea urais kwa tiketi ya chama cha People's Democratic Party akashinda akawa rais tena tangu 1999. Mwaka 2003 alirudishwa madarakani.

Obasanjo alijaribu kubadilisha katiba ili aweze kuwa na nafasi ya tatu lakini hakufaulu kupata wabunge wa kutosha kwa kubadilisha katiba.

Katika uchaguzi wa mwaka 2007 alisimama upande wa mgombea Umaru Yar'Adua aliyechaguliwa. Kumkabidhi madaraka kulikuwa mara ya kwanza katika historia ya Nigeria ya kwamba marais wawili waliochaguliwa na wananchi waliweza kufuatana.

Mnamo Agosti 2021, Umoja wa Afrika ilimteua Olusegun Obasanjo kama Mwakilishi Mkuu wa Amani katika Pembe ya Afrika.

Jamii:Waliozaliwa 1937
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Viongozi wa Afrika
Jamii:Marais wa Nigeria
Jamii:Wayoruba
Transparency International

[thumb|280px|[Nembo ya Transparency International.]]
thumb|Makao makuu.
**Transparency International** (kifupi: TI) ni Shirika Lisilo la Kiserikali la kimataifa lenye shabaha ya kupambana dhidi ya rushwa na hongo kote duniani. Makao makuu yako Berlin (Ujerumani).

Shirika liliundwa mwaka 1993 huko Berlin na Peter Eigen na marafiki zake. Eigner aliwahi kuwa mkurugenzi wa Benki ya Dunia akaanzisha TI kutokana na maarifa yake kazini.

## Chanzo cha TI 
Eigen alipata wazo la kuanzisha TI alipoongoza kamati ya ukaguzi wa miradi iliyolipiwa na msaada wa kimataifa nchini Kenya. Alitambua ya kwamba mara nyingi miradi yenye gharama kubwa zilipewa kipaumbele na mashirika yanayotoa misaada lakini pia na serikali za nchi zinazopokea misaada, hata kama miradi hiyo haina faida kubwa kwa watu wanaolengwa na miradi, tena hata kama miradi hiyo inaongeza madeni ya nchi inayopokea. Kamati ilitambua ya kwamba maafisa wa pande zote mbili, yaani upande wa kutoa na upande wa kupokea fedha, mara nyingi walipendelea miradi ghali kwa sababu ya faida zao binafsi. Hasara ilikuwa wazi kwa nchi zinazopokea misaada kwa sababu madeni yao huongezeka yanayopaswa kulipwa baadaye. Hasara ilionekana pia upande wa nchi zinazotoa pesa ya misaada kwa sababu pesa ya umma hutumiwa kwa faida za binafsi ya makampuni makubwa yanayouza bidhaa na huduma kwa bei ya juu wakizuia msaada kufika kwa watu maskini wanaotakiwa kufaidika na msaada ule.

Kamati ilijifunza pia ya kwamba rushwa ilikubaliwa kwa namna fulani katika nchi ambako sheria za kodi zilikubali gharama za "kusahalisha" na kuwezesha makampuni kukata gharama hizo katika deni la kodi, hivyo kuruhusu hali halisi rushwa kufidiwa na idara ya kodi.

[thumb|550px|[Ramani ya matokeo ya mwaka 2019 ya taarifa kuhusu rushwa duniani: "Index of perception of corruption"  nyekundu: kiwango cha juu; buluu: kiwango cha chini.]]
Hivyo kundi la watu wa siasa na biashara kutoka nchi za Ulaya na kutoka Afrika na Asia walianzisha shirika la TI. Walifaulu kuamsha serikali nyingi pamoja na mashirika makubwa zya kimataifa kuhusu maovu ya rushwa. TI imesababisha mabadiliko ya sheria katika nchi mbalimbali.

## Taarifa ya kimataifa kuhusu rushwa (Corruptions Perceptions Index) 
TI imejulikana hasa kutokana na taarifa zake za kila mwaka kuhusu kiwango cha rushwa katika nchi za dunia (Corruptions Perceptions Index). Taarifa hii hutolewa kutokana na maoni ya wataalamu na wafanyabiashara wanaoulizwa jinsi wanavyoona kiwango cha rushwa katika nchi fulani. 

Taarifa hizo hupingwa mara nyingi kwa sababu hazitumii takwimu halisi bali mawazo na maoni ya watu wanaochaguliwa na TI. Ila tu hadi sasa hakuna njia bora inayojaribu kupima kiwango cha rushwa. Kwa hiyo wengi wameikubali kama onyo au mshale (indiketa) ya tatizo hilo.

## Viungo vya Nje 
* Official site | TI's mission statement 
* List of TI National Chapters  
* TI's Global Corruption Report  
* International Anti-Corruption Conference 

Jamii:Mashirika ya kimataifa
Jamii:Uchumi
Abia (jimbo)

thumb|300px|Ramani.

**Abia** ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye wakazi milioni 4.2 (2005) na eneo la km² 5,834. Mji mkuu ni Umuahia na mji mkubwa Aba wenye wakazi 900,000.

## Eneo 
Abia imepakana na majimbo ya Enugu, Ebonyi, Cross River, Akwa Ibom, Rivers, Imo na Anambra. Haina pwani. 

Mito muhimu ni mto Imo na mto Aba inayoelekea kwenye delta ya mto Niger.

Kusini mwa jimbo ni tambarare ya chini yenye mvua nyingi. Maeneo ya kaskazini ni ya juu kidogo.

## Uchumi 
Uchumi umetegemea hasa kilimo. Nafaka, minazi, mahindi, mpunga, muhogo, matunda na mboga hulimwa.

Kuna pia madini yanayochimbwa: ni hasa zinki, mchanga, chokaa pia kiasi cha mafuta ya petroli. Abia hukorogwa bia na kuna viwanda vya nguo na kioo.

## Wakazi 
Watu wa Abia ni hasa wa kabila la Igbo.

Jamii:Jimbo la Abia
Jamii:Majimbo ya Nigeria
Adamawa (jimbo)

[thumbnail|right|200px|[Utamaduni wa Adamawa, Nigeria.]]
[thumb|right|300px|Mahali pa Adamawa katika [Nigeria.]]
**Adamawa** ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye wakazi milioni 3.7 (2005) katika eneo la km² 36,917. 

Mji mkuu ni Yola na mji mkubwa ni Jimeta wenye wakazi 248,166 (2005). 

Jimbo liko mashariki mwa Nigeria, mpakani mwa Kamerun. Limepakana na majimbo ya Borno, Gombe na Taraba.

Adamawa ilianzishwa mwaka 1976 kama jimbo kwa jina la Gongola kutokana na maeneo ya jimbo la awali la Kaskazini-Mashariki. Mwaka 1991 jina likabadilishwa kuwa Adamawa.

A
Jamii:Jimbo la Adamawa
Akwa Ibom (jimbo)

thumbnail|right|200px|Utamaduni wa ngoma za Akwa Ibom, Nigeria
[thumb|right|300px|Mahali pa Akwa Ibom katika [Nigeria]]
**Akwa Ibom** ni jimbo la kujitawala la Nigeria lenye eneo la 7,081 km² na wakazi milioni 4,8 (2005). Mji mkuu ni Uyo na mji mkubwa jimboni ni Ikot Ekpene mwenye wakazi 254,821 (2005).

Akwa Ibom iko katika kusini ya Nigeria kwenye mwambao wa ghuba ya Guinea ikipakana na majimbo ya Abia, Rivers na Cross River.

Jimbo lilianzishwa kutokana na sehemu za eneo la jimbo la Cross River mwaka 1987.
1336

Makala hii inahusu mwaka **1336 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio 
## Waliozaliwa 
* 8 Aprili - Timur amezaliwa mjini Kesh (Uzbekistan) aliyeunda milki kubwa katika Asia ya Kati

**bila tarehe**
* Papa Gregori XI
* Papa Inosenti VII

## Waliofariki 
* 17 Mei - Go-Fushimi, mfalme mkuu wa Japani (1298-1301)
* 4 Julai - Mtakatifu Elizabeti wa Ureno, malkia Mfransisko kutoka Hispania

## Viungo vya nje
Jamii:Karne ya 14
Timur

thumb|300px|Milki ya Timur
**Timur** (8 Aprili 1336 - 19 Februari 1405) alikuwa kiongozi Mwislamu wa Waturuki na Wamongolia wa Asia ya Kati wakati wa karne ya 14 aliyeanzisha milki ya Watimuri.

Jina lake kamili Lilikuwa **Timur bin Taraghay Barlas** kutokana na neno la Kichagatai تیمور "chuma". Alijulikana pia kama **Timur-e Lang** yaani "Timur mlemavu" au **Tamerlan**. Aliitwa pia "Timur Mkuu".

## Maisha
Alizaliwa mjini Kesh (leo: Sachrisabz) karibu na Samarkand katika Uzbekistan wa leo. 

Akianza kama chifu wa kabila dogo alipanda ngazi katika utumishi wa watawala wa Chagatai na kuchukua nafasi yao. 

Baada ya kuoa binti wa ukoo wa Jingis Khan alilenga kurudia milki ya Jingis Khan kwa umbo la Kiislamu. Timur mwenyewe alikuwa Mwislamu mkali aliyelazimisha Wamongolia wote wa eneo lake kukubali Uislamu. Alipenda pia mila na desturi za Wamongolia wa kale kabla ya kugeukia Uislamu. 

Kwa njia ya vita vingi alipanua milki yake. Alihofiwa kama kiongozi mkali bila huruma kwa maadui na wapinzani. Vita zake zakumbukwa kwa sababu ya idadi kubwa ya watu waliochinjwa na wanajeshi wake. 

Kuna mifano mingi ya unyama wake. Baada ya jeshi lake kutwaa mji wa Isfahan (Uajemi) minara 28 ya vichwa vilihesabiwa, jumla ya watu 70,000 walichinjwa. Baada ya kutwaa Baghdad (1401) aliamuru maandamano ya wanajeshi mbele yake akadai kila askari ashike vichwa viwili vilivyokatwa. 

Alichukia hasa Wakristo katika milki yake kwa sababu sehemu ya Wamongolia na Waturuki walifuata Ukristo wa Kinestorio. Chini ya Timur Ukristo wa Asia ya Kati ulipungua mno na kupotea kabisa katika nchi kadhaa. 

Lakini alichukia pia Wahindu, akichinja wafungwa 100,000 wakati wa kushambulia Delhi mwaka 1398. 

Aliaga dunia mjini Otrar katika Kazakhstan ya leo.

Baada ya kifo chake milki iliporomoka haraka kwa sababu ilijengwa kwa hofu bila utaratibu wa kiutawala.

Jamii:Waliozaliwa 1336
Jamii:Waliofariki 1405
Jamii:Watu wa Mongolia
1162

Makala hii inahusu mwaka **1162 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio
## Waliozaliwa 
**bila tarehe**
*Genghis Khan, Mfalme Mkuu wa Mongolia

## Waliofariki 
Jamii:Karne ya 12
Benue (mto)

**Mto Benue** (kwa Kifaransa: **Bénoué**) ni tawimto kubwa la mto Niger. Chanzo chake ni katika nyanda za juu za Kamerun, hasa milima ya Adamawa. 

Katika sehemu ya kwanza ya mwendo wake unatelemka mita 600 kwa mwendo kali. Karibu na mji wa Garua unaungana na mto Mayo Kébi. Baada ya mwendo wa km 350 mto huo unatoka Kamerun na kuingia Nigeria karibu na bandari ya Jimeta. Huko mto una upana wa kilomita moja unaoweza kupanua wakati wa mvua. Baada ya Yola mto unapokea tawimto lake muhimu zaidi, mto Gongola. 

Katika Nigeria mto ni njia muhimu ya kusafirisha mizigo na mazao ya nchi kati ya pwani ya Atlantiki na sehemu za bara.

Unaishia katika mto Niger kwenye mji wa Lokoja.

## Tazama pia 
*Orodha ya mito ya Nigeria
*Orodha ya mito ya Kamerun
*Mito mirefu ya Afrika

## Viungo vya Nje
*Hali ya mito nchini Kamerun 
*Habari za beseni la Niger pamoja na Benue

Jamii:Mito ya Afrika

Jamii:Mto Niger
Jamii:Atlantiki
Jimeta

alt=Shule ya Shima Elementary iliyopo ndani ya mji wa Jimeta|thumb|Shule ya Shima Elementary iliyopo ndani ya mji wa Jimeta
**Jimeta** ni mji mkubwa katika jimbo la Adamawa nchini Nigeria. Mji umekadiriwa kuwa na wakazi lakhi mbili na nusu mwaka 2005. Uko kando ya mto Benue ukitazama [Kameruni].

Kwa miaka kadhaa wakati wa ukoloni uliunganishwa na mji wa karibu wa Yola lakini tangu mwaka 1955 umekuwa tena mji wa pekee.

Jimeta ni bandari muhimu kwenye njia ya mto Benue. Hasa wakati wa maji mengi kati ya Julai hadi Oktoba meli ndogo hubeba karanga na pamba kutoka Kameruni pamoja na ngozi kutoka Adamawa kwenda mabandari ya baharini kwenye mdomo wa mto Niger. 

Jimeta imeunganishwa kwa barabara na Yola, Bombi, Mubi, Bama, and Maiduguri. Kuna feri kwenda Kamerun.
Kifukofuko

(*Bombyx mori*) ni hariri kamili]]
**Kifukofuko** ni kiganda cha nyuzi asilia inayotolewa na mabuu (viluwiluwi) ya wadudu mbalimbali kama vile vipepeo. Kusudi lake ni kujikinga hadi kufikia hatua ya maendeleo yao inayofuata. Buu latoa kioevu kinachoganda hewani kuwa uzi. Lajiviringisha katika uzi hiyo hadi limefunikwa na kukingwa kabisa nayo.

Uzi hiyo huitwa "hariri" na kutokana na aina ya mdudu inatokea kama ganda laina kama vile hariri ya kitambaa au ngumu kabisa. 

Ndani ya kifukofuko mdudu anabadilika hadi kutokea. Kwa mfano mdudu katika hali ya kivawi ajifunga ndani na kutoka kama kipepeo baada ya muda unaotegemea na aina yake; muda mfupi ni wiki mbili lakini katika nchi za baridi mdudu hulala ndani ya kifukofuko chake kwa miezi kadhaa.
Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi

**Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi** (kwa kifupi: "Jamhuri ya Kisovyeti ya Kirusi" au: "**Urusi wa Kisovyeti**") (Kirusi: Росси́йская Сове́тская Федерати́вная Социалисти́ческая Респу́блика, РСФСР **RSFSR**) ilikuwa kitengo kikubwa kati ya jamhuri 15 za Umoja wa Kisovyeti chenye wakazi wengi. Baada ya mwisho wa Umoja wa Kisovyeti ikawa Shirikisho la Urusi tangu 1991. 

## Utawala 
Urusi wa Kisovyeti ulikuwa jamhuri ndani ya Umoja wa Kisovyeti. Ndani yake ilikuwa na muundo wa shirikisho. Maeneo yenye wakazi wenye lugha au utamaduni usio wa kirusi yalipewa maeneo ya pekee yaliyoitwa pia Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii halafu kwa jina la taifa au kabila la eneo. Kinadharia jamhuri hizi zilijitawala ndani ya Urusi lakini hali halisi zilikuwa na kiwango fulani ya kujiamulia katika mambo ya utamaduni menginevyo ziliongozwa kutoka Moskva.

Jamhuri hizi ndani ya Urusi zilikuwa:
** Bashkiria
** Buryatia
** Dagestan
** Yakutia
** Kabardia-Balkaria
** Kalmukia
** Karelia
** Komi
** Mari
** Mordovia
** Ossetia ya Kaskazini
** Udmurtia
** Tataria
** Chechenia-Ingushenia
** Chuvashia
** Tuva

Baada ya mwisho wa ukomunisti 1991 zimeendelea kama majimbo ya kujitawala ndani ya Urusi zikiendelea kuitwa "Jamhuri" zikiwa na kiwango cha kujitawala kikubw zaidi kuliko mikoa ya shirikisho inayojitawala pia kwa kiasi. 

## Tazama pia 
* Umoja wa Kisovyeti
* Urusi

## Viungo vya Nje 
* Katiba ya Urusi wa Kisovyeti

U
U
Jamii:Historia ya Urusi
Jamii:Umoja wa Kisovyeti
Josef Stalin

thumb|right|Josef Stalin mwaka 1942.
**Joseph Vissarionovich Stalin** (kwa Kirusi: Иосиф Виссарионович Сталин, Iosif Vissarionovich Stalin; jina la kiraia: Джугашвили, Dzhugashvili, kwa Kigeorgia: იოსებ ჯუღაშვილი, Ioseb Jughashvili; 18 Desemba  (katika Kalenda ya Juliasi: 6 Desemba) 1878 – 5 Machi 1953) alikuwa mwanasiasa wa Urusi kutoka Georgia aliyeshiriki pamoja na Lenin katika Mapinduzi ya Urusi ya 1917 na kuwa kiongozi wa chama cha kikomunisti na hivyo kiongozi mkuu wa Umoja wa Kisovyeti baada ya kifo cha Lenin.

Alitawala Urusi kama dikteta kwa unyama na kusababisha vifo vya mamilioni ya watu. Vifo vingi vilisababishwa na kufuta mali ya wakulima na kuwalazimisha kulima kama makundi, iliyosababisha njaa na kuua watu milioni 6 au zaidi.  Mnamo 1935 Stalin aliagiza katiba mpya iliyoweka mamlaka yote mkononi mwa Kamati Kuu *(politbureau)* ya chama alichoongoza. Pamoja na mabadiliko hayo alianza kempeni za "kusafisha" chama. Kuanzia mwaka 1935 raia elfu nyingi, pamoja na wanachama wa chama cha Kikomunisti na hata wajumbe wa Halmashauri Kuu *(Central Committee)* walikamatwa; wakibahatika waliamriwa kuhamia mji katika sehemu mbali na Moscow; wengine walihukumiwa na maelfu kuuawa. Katika kipindi cha "utakaso mkuu" viuongozi wengi wa zamani pamoja na viongozi wengi wa jeshi waliuawa. Katika kipindi hiki, takriban milioni 1.6 walikamatwa, watu 700,000 walipigwa risasi na idadi isiyojulikana ilikufa kutokana na mateso katika magereza ya polisi ya siri. 

Stalin alifaulu kujenga uchumi wa viwanda na kutetea nchi dhidi ya mashambulio ya Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Alikuwa kati ya washindi wa Vita Kuu ya Pili akapanua utawala wake juu ya nchi za Ulaya ya Mashariki na ya Kati kama vile Polandi, Ucheki, Hungaria, Romania, Bulgaria na sehemu ya mashariki ya Ujerumani. Nchi hizi zote zlilazimishwa kukubali utawala wa vyama wa kikomunisti na kuendelea kwa mfumo wa kidikteta. 

Stalin alikubaliwa kama kiongozi wa nchi zote za kikomunisti pamoja na China, Vietnam na Korea ya Kaskazini hadi kifo chake.

Stalin alikufa baada ya mshtuko wa ubongo; alikutwa kwenye nyumba yake tarehe 1 Machi 1953 akilala chini na kushindwa kuongea. Lavrentiy Beria, mkuu wa ujasusi na mwanachama wa Kamati Kuu ya Chama alidai baadaye kwamba alimsumisha Stalin.

Alifuatwa na Nikita Krushchov kama kiongozi wa chama na Umoja wa Kisovyeti.

Joseph Stalin alikuwa na wake wawili kwa vipindi tofauti: mke wa kwanza aliitwa Ekaterine Svanidize (1906-1907), na wa pili aliitwa Nadezhda Alliluyeva (1919-1932). Pia alikuwa na watoto watatu walioitwa Yakov Dzhugashvilli, Vasily Dzhugashvilli na Svetlana Alliluyeva. 

Jina la utani la Joseph Stalin lilikuwa ni 'Koba'.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1878
Jamii:Waliofariki 1953
Jamii:Wanasiasa wa Urusi
Jamii:Wanasiasa wa Georgia
Hariri

thumb|Vifukofuko vya hariri ilhali viwawi wako bado ndani
thumb|200px|Wakinamama wafungua nyuzi kwa kupiga vifukofuko vya hariri baada ya kuchemshwa (picha ya China karne ya 12)
thumb|Mama atoa nyuzi za hariri kutoka vifungu vilivyochemshwa

**Hariri** ni uzi asilia inayopatikana kutoka kwa kifukofuko cha kivawi cha nondo-hariri wa Asia, *Bombyx mori*, au nondo wengine, kama nondo-hariri wa Afrika, *Gonometa postica*, au *Anaphe panda* wa Msitu wa Kakamega, Kenya. Nyuzi zake zatumiwa kwa kutengeneza kitambaa. 

Kihistoria watu wa China walikuwa wa kwanza wenye ujuzi wa kutengeneza hariri. Kitambaa cha hariri kilipelekwa kote Asia na Ulaya kupitia barabara ya hariri na kuuzwa kwa bei kubwa.

Wachina walifaulu kwa karne nyingi kuficha siri ya hariri. Mwaka 555 wamonaki Wakristo walifaulu kubeba mayai ya kipopo hadi Bizanti na kuyampatia Kaisari wa Dola la Roma ya Mashariki. Tangu siku zile hariri ilitengenezwa pia katika nchi za Mediteranea.

## Picha

Benimeshi.JPG|Kiwavi wa *Bombyx mori*
African Wild Silk Moth (Gonometa postica) caterpillar on Camel Thorn (Acacia erioloba) (32222522408).jpg|Kiwavi wa *Gonometa postica*
Anaphe panda larva and cocoon 01.jpg|Kifukofuko na kiwavi wa *Anaphe panda*

Jamii:Kitambaa
Tanakh

thumb|250px|Tanakh ya Kiebrania; maandishi ya nje yasema "Torah - Neviim - Ketuvim"

**Tanakh** (תנ״ך) ni jina la Kiebrania la Biblia ya Kiyahudi.

Tanakh ni kifupi kinachounganisha herufi tatu "T" - "N" - "Kh" ambazo ni mianzo ya maneno matatu ya Kiebrania yanayotaja sehemu tatu ndani ya Biblia ya Kiebrania. 

* 1. **Torah** (תורה) ni Torati au vitabu vitano vya kwanza vinavyoitwa pia "vitabu vya Musa". Mara nyingi vyaitwa pia "sheria" katika imani ya Uyahudi. Hivi ni vitabu vinavyoitwa ama Kitabu cha kwanza, cha pili, cha tatu cha Musa au kwa majina yafuatayo:
** Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati.
*** Majina ya Kiebrania ya vitabu hivi ni maneno ya kwanza ya Kiebrania ya kila kitabu: **Bereshit** (בְּרֵאשִית) yaani mwanzo (Hapo mwanzo..); **Shemot** (שְמוֹת) yaani majina (Basi majina ya wana wa Israeli...); **Wayikra** (וַיִּקְרָא) yaani "akaita" (Bwana akamwita Musa...); **Bemidbar** (בְּמִּדְבַּר) yaani "porini, nyikani" (Bwana akanena na Musa katika bara ya Sinai = nyika ya Sinai...); Devarim (דְּבָרִים) yaani "maneno" (Haya ndiyo maneno...) 

* 2. '''Nevi'im** (נביאים) ni manabii yaani maandiko ya maneno na matendo ya manabii katika Uyahudi. Humo huhesabiwa vitabu kama
** Yoshua, Waamuzi, Samweli 1, Samweli 2, Wafalme 1 na Wafalme 2 
** Isaya, Yeremia, Ezekieli na kitabu cha "manabii wadogo" 12 (Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki)

* 3. **Ketuvim''' (כתובים) ni "maandiko" (Kiebrania "ketuv" ni sawa na Kiarabu/ Kiswahili "kitab/kitabu"). Vitabu hivi hugawanywa katika kundi za 
** vitabu vya kihistoria kama vile Ezra, Nehemiah na Mambo ya Nyakati .
** vitabu vya hekima kama vile Ayubu, Mhubiri na Mithali.
** vitabu vya kishairi kama vile Zaburi, Maombolezo na Wimbo Ulio Bora.
** vitabu vingine kama vile Ruthu, Estha na Danieli.

Mgawanyo huo wa vitabu ni tofauti kiasi na namna ya kuvipanga katika Biblia ya Kikristo vinamopatikana katika sehemu ya kwanza ambayo inaitwa Agano la Kale na kufuatwa na Agano Jipya lililoandikwa baada ya Yesu ambaye Wakristo wanaamini ndiye Masiya aliyetabiriwa tangu kale. 

Hasa Wakristo wanawauliza kaka zao Wayahudi: imekuwaje ufunuo wa Mungu kwao ulisimama tangu miaka zaidi ya 2000 ingawa wao wanamsubiri bado Masiya afike? Je, historia ya wokovu imekatika?

Jamii:Biblia
Jamii:Uyahudi
Nikita Krushchov

thumb|200px|Krushchov na Stalin 1936
[thumb|200px|Krushchov na [rais Kennedy wa Marekani 1961]]

**Nikita Sergeyevich Krushchov** (Kirusi: Ники́та Серге́евич Хрущёв - *Nikita Sergeyevich Khrushchyov*) (17 Aprili 1894 –  11 Septemba 1971) alikuwa kiongozi wa Umoja wa Kisovyeti baada ya kifo cha Joseph Stalin. Alitawala kati ya 1953 hadi 1964.

Krushchov alizaliwa mjini Kalinovka, Urusi. Baadaye alihamia Ukraine. Alikuwa mfanyakazi wa migofi akajiunga na chama cha Bolsheviki.

Alipanda ngazi chini ya Stalin. Baada ya kifo chake akawa kiongozi aliyemfuata. Cheo chake kilikuwa "Mwenyekiti wa chama cha kikomunisti cha Umoja wa Kisovyeti" lakini alikuwa na madaraka kumshinda aliyekuwa na cheo cha rais wa nchi.

Mwaka wa 1964 aliondolewa madarakani na mfuasi wake Leonid Brezhnev.

## Kufichua maovu ya Stalin 
Alipokuwa kiongozi alianza kufichua maovu yaliyotendewa chini ya utawala wa Stalin. Aliondoa sanamu na picha za Stalin kote Urusi na katika nchi zilizokuwa chini ya Urusi. Aliondoa maiti ya Stalin kwenye kaburi alipoonyeshwa kando la maiti ya Lenin.

## Mashindano na Marekani 
Alitangaza shabaha ya kupita kiwango cha maendeleo ya Marekani lakini hakufaulu. Alijaribu kupeleka silaha za nyuklia katika Kuba lakini aliacha mipango hii alipoona kuna hatari ya vita.

Jamii:Wanasiasa wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1894
Jamii:Waliofariki 1971
Ephraim Nehemia Madeje

**Ephraim Nehemia Madeje** ni mbunge wa Tanzania katika jimbo la uchaguzi la Dodoma mjini alipochaguliwa mwaka 2005 kama mgombea wa CCM kwa asilimia 91 za kura zote.

Madeje ni mzaliwa wa kijiji cha Buigiri. Alisoma BA ya uchumi kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam akafanya kazi katika Shirika la Posta la Tanzania na 1994 - 2005 alikuwa mkurugenzi wa Tume la Mawasiliano Tanzania.

## Chanzo
* Tovuti ya Bunge la Tanzania
Numidia

thumb|350px|Numidia ya kihistoria
**Numidia** ni eneo la kihistoria katika Afrika ya Kaskazini. Leo hii ni sehemu ya nchi za Tunisia na Aljeria.

Ilijulikana katika karne za KK kama eneo la Wanumidia waliokuwa tawi la Waberberi. 

Baada ya kufika kwa Wafinisia waliounda makoloni kama Karthago na kutawala pwani, Wanumidia walisukumwa kwenda milima ya Atlasi na mitelemko yake. 

## Ufalme wa Numidia 
Mnamo mwaka 200 wakati wa vita ya pili ya Waroma dhidi Karthago Massinissa aliunda ufalme wa Numidia iliyotawala nchi kati ya Karthago na ufalme wa Mauritania upande wa magharibi.

Mtoto wake Yugurtha aliendesha vita kali dhidi ya Roma lakini alishindwa. Wakati wa karne ya kwanza KK Numidia ilikuwa nchi lindwa chini ya Roma. 

Mfalme wa mwisho wa Numidia alishiriki katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Waroma upande wa Pompeio lakini alishindwa na Caesar. 

## Jimbo la Kiroma 
Tangu mwaka 46 BK nchi ikawa jimbo la Dola la Roma kwa jina la "Numidia Cirtensis". Numidia ilistawi kiuchumi na kiutawala. Miji mingi ilianzishwa na kuendelea vizuri. 

Baada ya mwaka 400 kuna taarifa ya maaskofu 123 kutoka Numidia waliokutana kwenye sinodi za Karthago. Wakati ule askofu alipatikana tu katika mji wenye umuhimu fulani na idadi hii ni dalili ya maendeleo inayoonekana leo hii kutokana na maghofu mengi.

## Wavandali na Waarabu 
Tangu kuingia kwa Wavandali hali ya uchumi ilizorota. Mashamba hayakulimwa tena na jangwa lilipanuka. 

Kuja kwa Waarabu hakusaidia kushuka kwa hali ya maisha kulingana na kale za Waroma.

Jamii:Historia ya Algeria
Jamii:Historia ya Tunisia
Jamii:Nchi za kihistoria za Afrika
Kiwavi

**Kiwavi** ni hatua ya ukuaji wa mdudu wa oda ya Lepidoptera (wadudu kama vipepeo na nondo). 
Kwa kawaida hula majani. Wakitokea kwa wingi, k.m. viwavijeshi, wanaweza kuharibu mimea na hasa mashamba. Hivyo ni adui wakubwa wa wakulima.

Jinsi ilivyo kwa wadudu wengi, maisha ya kiwavi huanza kama yai. Inatoka kwa umbo la kiwavi. Baada ya muda kiwavi huwa bundo. Ndani ya bundo hugeuka kuwa kipepeo anayetoka na kutaga mayai tena. Mzunguko huo kwa jumla unaitwa metamofosisi.

Jamii:Vipepeo na jamaa
Biblia ya Kiebrania

[right|thumb|265px|Nakala ya Biblia ya Kiebrania ya karne ya 11 pamoja na maelezo ya [Targum kando]]
**Biblia ya Kiebrania** ni namna mojawapo ya kutaja vitabu vitakatifu vya Uyahudi vinavyoitwa na Wayahudi wenyewe "Tanakh". Ndivyo vinavyounda pia sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo na kuitwa na Wakristo "Agano la Kale" (vikiwa pamoja na Deuterokanoni au vikiwa peke yake).

Vitabu hivyo, vilivyoandikwa kwa Kiebrania na sehemu ndogo kwa Kiaramu, vinaheshimiwa pia na Wakristo wakiamini ya kwamba ufunuo wa vitabu hivyo ulikuwa hatua ya kwanza iliyokamilishwa baadaye na hatua ya pili au "Agano Jipya" kwa ujio wa Yesu Kristo.

Kuna madhehebu na wataalamu wanaopendelea kuviita vitabu hivyo kwa jina la Biblia ya Kiebrania ili wasisitize usawa wa vitabu vilivyofunuliwa au wasionekane wanavikosea heshima vitabu ambavyo kwa Wayahudi si jambo la "kale". 
 
Hivyo kichwa cha Kilatini "Biblia Hebraica" limekuwa jina la kawaida kwa matoleo ya kitaalamu ya maandiko haya.

Hata hivyo majina "Agano la Kale" na "Agano Jipya" yanapatikana katika Biblia yenyewe (taz. hasa Eb 8).

## Tofauti kati ya Biblia ya Kiebrania na Agano la Kale 
Wakristo wengi huwa na vitabu vingine 7 katika matoleo ya Agano la Kale nje ya idadi ya vitabu vya Kiebrania. 

Sababu ni kwamba Wakristo wa kwanza walizoea tafsiri ya Kigiriki ya Biblia ya Kiebrania iliyokuwa kawaida kati ya Wayahudi wakati wa Yesu, ambao wengi wao walikuwa wakiishi nje ya Israeli.

Tafsiri hiyo inayojulikana kama Septuaginta imejumlisha maandiko kadhaa ambayo kuanzia miaka 85-100 BK Wayahudi waliamua kuyakataa katika ibada zao.

Lakini Wakristo waliotegemea lugha ya Kigiriki kama lugha ya mawasiliano ya kimataifa waliendelea kutumia vitabu vya Septuaginta kwa jumla. 

Hata katika hilo kuna tofauti ndogo kati ya Kanisa Katoliki ambalo limekubali vitabu saba zisizo sehemu ya orodha ya Kiebrania na Makanisa ya Kiorthodoksi ambayo pengine yamevikataa, pengine yamevikubali, pengine yanatumia vitabu vingine vichache vya nyongeza kama vile kitabu cha 3 na cha 4 cha Wamakabayo.

Tofauti hizi zilitokana na nakala mbalimbali zilizopatikana kwa sababu zamani vitabu havikuchapishwa bali vilinakiliwa kwa mkono pekee.

Ila tu vitabu vyote vya Biblia ya Kiebrania hukubaliwa na Wakristo wa kila aina.

## Viungo vya nje 
* Biblia kwa lugha ya Kiswahili (Union Version 1967) 
* Toleo la Kiswahili la Biblica Translation 2006 

Ebrania
Biblia ya Kiebrania
Leopold II wa Ubelgiji

thumb|250px|Leopold II wa Ubelgiji
**Leopold II** alikuwa mfalme wa Ubelgiji tangu 10 Desemba 1865 hadi 17 Desemba 1909. Alimfuata babake Leopold I aliyekuwa mfalme wa kwanza wa nchi baada ya kuanzishwa kwa taifa hili.

## Mfalme wa nchi ndogo na mfanyabiashara 
Kisiasa hakuwa na umuhimu sana kwa sababu nchi yake ilikuwa ndogo tena nafasi ya mfalme katika Ubelgiji haikuwa na mamlaka kubwa. Lakini Leopold II alifaulu kama mwanabiashara aliyetafuta kila njia ya kuongeza mali yake. Kwa njia hii alianza kujihusisha na habari za Afrika na hasa Kongo. 

## Kuunda ufalme mpya katika Kongo 
Leopold ailifaulu kujipatia utawala juu ya maeneo makubwa ya beseni ya Kongo kama mali ya kampuni ya binafsi ambamo yeye mwenyewe alikuwa na hisa nyingi. Leopold alishirikiana na mpelelezi Henry Morton Stanley aliyeweka misingi kwa yote yaliyotokea baadaye. Kwa njia hii alielekea kufanya Kongo kuwa mali yake ya binafsi. Baada ya kutawala sehemu za Kongo alitafuta utambulizi wa utawala wake kutoka nchi mbalimbali. 1884 Marekani ilitambua "Dola huru ya Kongo". Sasa athira yake ilikuwa kubwa kiasi ya kusababisha mashindano kati ya mataifa mengine ya Ulaya juu ya athira katika Afrika. Mkutano wa Berlin wa 1885 ilikubali "Dola huru la Kongo" kama nchi ya kujitegemea iliyokuwa mkononi mwa shirika la Leopold. 

Leopold mwenyewe hakukanyaga ardhi ya Kongo. Nia yake ilikuwa utajiri pekee. Alifaulu kijitajirisha lakini bei kali ililipiwa na watu wa Kongo.

## Njaa ya mpira 
Badala ya kulinda wenyeji dhidi ya biashara ya watumwa jinsi alivyotangaza kote duniani alikodi malighafi za Kongo kwa watu na makampuni waliompa pesa. Makampuni haya yalipewa mamlaka ya kulazimisha wenyeji kuwafanyia kazi ya lazima kama kubeba mizigo na kukusanya mpira msituni. Leopold alitajirika kwa sababu teknolojia mpya ya matairi ilihitaji kiasi kikubwa cha mpira iliyopatikana pekee katika misitu ya nchi za tropiki kama Kongo. Baadaye mashamba ya mipira ilianzishwa lakini wakati ule viwanda vilitumia mpira asilia. 

## Unyama wa Leopold 
Wakala wa Leopold walidai kila kijiji kilete kiasi fulani cha mpira. Kama hakikuletwa walitoa adhabu kali kwa kusudi ya kutisha wengine. Watu maelfu walikatwa mikono yao. Unyama ulisababisha watu kujitetea kwa silaha. Upinzani huu ulikandamizwa kwa ukali zaidi.

Kuna makadirio ya kwamba chini ya utawala wa Leopold idadi ya wakazi wa Kongo ilipungukiwa kutoka watu milioni 20 kubaki milioni 10 tu.

## Upinzani didi ya Leopold 
Habari za unyama wa utawala wa Leopold ulienea kwa sababu wamisionari walipeleka barua na picha kwenda marekani na Ulaya. Tangu 1903 kamati za bunge la uingereza zilifanya utafiti kuhusu hali ya utawala wake Leopold. Upinzani ulikuwa pia ndani ya Ubelgiji na watu wengi waliona aibu kuhusu matendo ya mfalme wao.

Baada ya upinzani kukua mwaka 1908 Leopold alikabidhi Kongo kwa serikali ya Ubelgiji ikawa Kongo ya Kibelgiji. 

Leopold alipokufa mwaka uliofuata watu barabarani walikashifu maiti yake ilipopita wakimwita aibu ya taifa.

Jamii:Waliozaliwa 1835
Jamii:Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Watu wa Ubelgiji
California

**California** (/ˌkælɪˈfɔːrnjə/) ni jimbo katika Mkoa wa Magharibi wa Marekani linalopatikana kwenye Pwani ya Pasifiki. Linapakana na Oregon upande wa kaskazini, Nevada na Arizona upande wa mashariki, na linashiriki mpaka wa kimataifa na imbo la Mexico la Baja California upande wa kusini. Pamoja na zaidi ya watu milioni 39 wanaoishi kwenye eneo la maili za mraba 163,696 (km² 423,970), ni jimbo lenye idadi kubwa zaidi ya watu Marekani, la tatu kwa ukubwa kwa eneo, na kitengo cha idadi ya watu kikubwa zaidi kisichokuwa cha taifa barani Amerika Kaskazini.

Wakazi wamekadiriwa kuwa 39,512,223 mwaka 2019.

California ni kati ya majimbo ya Marekani yenye uwezo mkubwa wa kiuchumi. Kama California ingekuwa nchi huru ya kujitegemea uchumi wake ungekuwa na nafasi ya 8 duniani. Utalii, kilimo na viwanda vya ndege huajiri watu wengi. Kampuni za kompyuta zimestawi vizuri sana California, kwa mfano Microsoft. Los Angeles, hasa eneo la Hollywood, ni kitovu cha kupiga picha za filamu. 

Mji mkuu ni Sacramento. Kuna miji 59 yenye wakazi zaidi ya lakhi moja:

 
thumb|300px|Hifadhi ya Redwood
thumb|300px|Mlima Shasta
thumb|300px
thumb|300px
[thumb|300px|[Yosemite National Park]]
thumb|300px|

## Viungo vya nje 
*  (Kihispania) Tovuti rasmi

*
Jamii:Majimbo ya Marekani
Sisilia

[left|80px|[Bendera ya Sisilia.]]
[thumb|350px|[Wilaya za mkoa wa Sisilia.]]
**Sisilia** (kwa Kiitalia **Sicilia**) ni kisiwa kikubwa cha Italia na cha bahari ya Mediteranea yote, ikiwa na eneo la kilomita mraba 25,711. 

Iko kusini kwa rasi ya Italia, ng'ambo ya mlangobahari wa Messina. 

Sisilia pamoja na visiwa vidogo vya jirani ni pia mkoa wa nchi wenye katiba ya pekee. 

Idadi ya wakazi ni watu 5,077,487 (2015), ambao kati yao 98% ni raia wa Italia.

Mji mkuu ni Palermo (wakazi 677,854). 

## Wilaya 
* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani

## Tazama pia 
* Mikoa ya Italia

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Visiwa vya Mediteranea
Jamii:Mikoa ya Italia
Jamii:Visiwa vya Italia
Carolina Kaskazini

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la North Carolina

**North Carolina** (**Karolina ya Kaskazini**) ni jimbo la kujitawala la Marekani kwenye mwambao wa Atlantiki. Mji mkuu ni Raleigh na mji mkubwa ni Charlotte.

North Carolina ilikuwa kati ya majimbo 13 yaliyoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda Maungano ya Madola ya Amerika tangu 1789.

Imepakana na South Carolina, Georgia, Tennessee, Virginia na Bahari ya Atlantiki. 

Jina limetokana na koloni ya Uingereza lililotolewa jina kwa heshima ya mfalme Charles II wa Uingereza. Kwa Kilatini "Charles ni "Carolus" au Karolo). 

Jamii:Majimbo ya Marekani
William Lawrence Bragg

left|80px
thumb|William Henry Bragg

**William Henry Bragg** (2 Julai 1862 – 10 Machi 1942) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1915, pamoja na mwana wake, Lawrence Bragg alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1862
Jamii:Waliofariki 1942
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Lawrence Bragg

left|80px
thumb|Lawrence Bragg

**William Lawrence Bragg** (31 Machi 1890 – 1 Julai 1971) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Australia. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei na nuru. Mwaka wa 1915, pamoja na baba yake, William Henry Bragg alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1890
Jamii:Waliofariki 1971
Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Jamii:Wanasayansi wa Australia
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Max Planck

left|80px
thumb|Max Planck

**Max Karl Ernst Ludwig Planck** (23 Aprili 1858 – 4 Oktoba 1947) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kubuni nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1918 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

Jamii:Waliozaliwa 1858
Jamii:Waliofariki 1947
Jamii:Wanasayansi wa Ujerumani
Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia
Turku

thumb|right|300px|Aurajoki (Turku).
**Turku** ni mji wa Ufini wenye wakazi 175.000. Iko kwenye pwani ya kusini ya nchi, mwambaoni mwa Bahari ya Baltiki. 

Ilikuwa kitovu cha utamaduni wa Kiswidi katika Ufini lakini leo hii ni asilimia tano pekee za wakazi wanaosema Kiswidi. Kiswidi pamoja na Kifini ni lugha rasmi mjini.
 
Kuna pia Chuo Kikuu na askofu wa Kanisa la Kilutheri.

Jamii:Miji ya Ufini
West Virginia

thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la West Virginia

**West Virginia** (**Virginia Magharibi**) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika mashariki ya Marekani bara. Imepakana na Ohio, Kentucky, Maryland na Virginia. 

Mji mkuu pia mji mkubwa ni Charleston. Jimbo lina wakazi 1,808,344 (2000) wanaokalia eneo la kilomita za mraba 62,0809.

Kabla ya 1863 eneo la jimbo lilikuwa sehemu za Virginia. Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani Virginia iliondoka katika maungano ya madola ya Marekani ikajiunga na waasi wengine katika Shirikisho la Marekani. Wakati ule wilaya za magharibi ya jimbo zilijitenga na kuwa jimbo jipya lililobaki upande wa maungano. Wilaya hizi ziliendelea kama jimbo la pekee la "West Virginia" hata baada ya mwisho wa vita.

Jamii:Majimbo ya Marekani
Carolina Kusini

thumb|maeneo yaliyoathiriwa na corona Carolina ya kusini
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la South Carolina

**South Carolina** (Karolina ya Kusini) ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kusini-mashariki ya Marekani bara. Imepakana na North Carolina, Georgia na Bahari ya Atlantiki.

Mji mkuu pia mji mkubwa wa jimbo ni Columbia. Kati ya miji mingine yenye maana ni Charleston, Greenville, Spartanburg, Anderson, Sumter, and Florence.
 
South Carolina ilikuwa koloni ya Uingereza tangu 1729 na pia moja kati ya koloni 13 zilizoasi dhidi ya Uingereza mwaka 1776 na kuunda nchi mpya ya Marekani tangu 1778.`

Jamii:Majimbo ya Marekani
Kerio (mto)

**Kerio** ni mto wa kaunti ya Turkana (zamani katika Bonde la Ufa) nchini Kenya. 

Chanzo chake kiko karibu na ikweta kwenye mitelemko ya ngome ya Elgeyo (Keiyo) kwenye kimo cha karibu mita 2,000. 

Mto hufuata mwendo wake katika bonde la Kerio ambalo ni sehemu ya Bonde la Ufa kubwa. Mto huelekea kaskazini kati ya milima ya Elgeyo na milima ya Tugen ukipitia Marakwet na Pokot mashariki hadi kuishia katika Ziwa Turkana.

Kerio ni kati ya mito mirefu ya Kenya.

## Tazama pia
* Mito ya Kenya
* Orodha ya mito ya kaunti ya Turkana

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Mito ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Ziwa Turkana
Nishati Nukta Sifuri

thumb|Kimiminika cha Helium

**Nishati Nukta Sifuri** ni chanzo cha nishati isiyo na mpaka iliyogunduliwa katika nyanja za kisayansi katika kipindi cha karibuni.

Chanzo cha nishati ya namna hii inapingana na nadharia ya kawaida juu ya tabia ya madilishano kinishati ya Kanuni ya Uhifadhi Sawia Wa Kinishati.

### Tazama pia
*Nishati

Jamii:Fizikia
Kitabu cha Wafu cha Tibeti

thumb|Kitabu cha wafu cha Tibeti-Bardo Thodol
**Kitabu cha Wafu cha Tibeti** ni andiko litokalo katika dini ya Ubuddha wa Tibeti.

Ni kitabu chenye utenzi wa maneno yasemwayo kwa mtu aliye kufa mara kabla ya kufa na Baada.

Huitwa Bardo Thodol kwa lugha ya kienyeji ya Tibet; kutoka neno *Bardo* lenye maana 'hali ya mpito' ama 'hali ya kati' na hata pia 'kuwa katikati ya'. Na *Thodol* yaani kuwekwa huru kwa kusikiza.

## Asili 
Ni desturi ya kimapokeo ya watu wa Tibeti katika shughuli zinahusiana na mtu kukata roho. Bardo Thodol husomwa kwa namna ya kuimba na malama kuelekezwa kwa anayekufa, aliyekufa ama mtu wa ukaribu na marehemu. Hii imetokana na ushawawishi wa kiimani toka kwa Masanusi na Watawa wa Kibuddha wa Tibeti walio amka kiroho.

## Mafundisho ya Kiroho 
Bardo Thodol inatofautisha hali ya kati kati ya maisha mawili kwa namna bardo tatu (na zenyewe zikizidi kugawanywa zaidi):

* **chikhai bardo** au "bardo ya wakati wa mauti"
 
* **chonyid bardo** au "bardo ya kuishi/pitia katika uhalisi" 

* **sidpa bardo** au "bardo ya kuzaliwa tena". 

Chikhai bardo ina mambo juu ya upitio wa *Nuru nyeupe ya uhalisi*, aghalabu ya karibu kabisa ambayo mtu anaweza kuona kiroho.

Choyid bardo ina mambo juu ya upitio wa maona ya mabuddha katika hali mbali mbali (au, tena, kwa kiasi cha karibu mtu awezavyo kuona).

The sidpa bardo ina mambo juu ya maruwe ruwe yanatokana na Karma ambayo hupelekea kumlazimu mtu azaliwe tena.

## Tazama Pia 
## Viungo vya nje
Jamii:Tibet
Jamii:Ubuddha