open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waadhola

**Waadhola** (pia: **Jopadhola**; kwa lugha yao: **Abakiga**, yaani *watu wa mlimani*) ni kabila la Waniloti wanaoishi mashariki mwa Uganda (Wilaya ya Tororo) walipohamia katika karne ya 16. 

Lugha yao ni Kiadhola (Dhopadhola), mojawapo kati ya lugha za Kiniloti. 

## Tanbihi
## Marejeo
* Oboth-Ofumbi, A.C.K., Silver Tanga **Padhola**, East African Literature Bureau, Nairobi, 1959
* Ogot, B.A. *History of the southern Luo*, East African Publishing House, Nairobi, 1967
* Owor Maureen,"Creating an Independent Traditional Court: A Study of Jopadhola Clan Courts in Uganda" Journal of African Law (2012) 56/2 pp 215–242.

Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Tororo
Ruby

**Ruby** ni lugha ya programu ya kiwango cha juu . Iliundwa na Yukihiro Matsumoto nchini Japani na ilianzishwa tarehe 21 Desemba 1995, ikiwa na msisitizo wa urahisi, tija na usomaji wa msimbo. Lugha hii inachanganya dhana za lugha za Perl na Smalltalk, ikilenga kufanya programu ziandikwe kwa mtindo wa kimaumbile na wa kibinadamu.. Iliundwa ili kurahisisha kujifunza lugha za programu. Leo tunatumia Ruby 2.7.0. Ilivutwa na Python.

## Historia 
Ilianzishwa 21 Desemba 1995 nchini Japani. Kisha kitabu cha kwanza kilichapishwa nchini Japani mwaka wa 1999; kiliitwa "*Lugha ya programu Ruby inaozingatiwa kuhusu kipengee* (オブジェクト指向スクリプト言語 Ruby).

## Sifa Kuu 
Ruby ni lugha inayotafsiriwa moja kwa moja (interpreted language) na haina haja ya kuunganishwa kabla ya kutekelezwa. Inasaidia dhana za object-oriented programming, ambapo kila kitu kinaonekana kama kitu. Lugha hii pia ina urahisi wa kujumuishwa na lugha nyingine kama C na Java.

## Mifumo ya Usanifu 
Miongoni mwa mifumo maarufu iliyojengwa kwa Ruby ni Ruby on Rails, iliyoanzishwa mwaka 2004 na David Heinemeier Hansson. Ruby on Rails imepata umaarufu mkubwa katika ujenzi wa tovuti kwa sababu ya uwezo wake wa kurahisisha maendeleo ya programu za wavuti.

## Matumizi 
Ruby imetumika katika kuunda programu za wavuti, programu ndogo ndogo za usimamizi, na majukwaa ya kijamii. Urahisi wake umeifanya kuvutia watengenezaji wapya na wataalamu duniani kote.

## Sintaksia 
Sintaksia ya Ruby ni rahisi sana. Ilivutwa na sintaksia ya Pearl, lugha ya programu nyingine.

## Mifano ya Ruby 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```ruby
$ irb
irb(main):001:0> puts 'Jambo, Ulimwengu'
Jambo, Ulimwengu
```
Programu kwa kuchapa orodha ya maneno.
```ruby
array = [1, 'hi', 3.14]
array.each {|item| puts item }
# prints:
# 1
# 'hi'
# 3.14
```

## Tanbihi 
## Marejeo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Walango

wa Kilango mwaka 1902.]]
**Walango** ni kabila la Waniloti wanaoishi kaskazini mwa Uganda (Wilaya ya Amolatar, Wilaya ya Alebtong, Wilaya ya Apac, Wilaya ya Dokolo, Wilaya ya Kole, Wilaya ya Lira, Wilaya ya Oyam na Wilaya ya Otuke).

Wanakadiriwa kuwa 2,628,000 hivi.

Lugha ya wengi wao ni Kilango (Leb-Lango), mojawapo kati ya lugha za Kiniloti. 

## Tanbihi
## Vyanzo
*Julius peter Odwee 2013 " Tricentenary of the Lango people in Uganda"
*Kihangire, Cyprianus (1957). "The marriage customs of the Lango tribe (Uganda) in relation to canon Law"
*Curley, Richard T (1973). Elders, Shades, and Women: Ceremonial Change in Lango, Uganda.
*Tosh, John (1979). Clan Leaders and Colonial Chiefs in Lango: The Political History of an East African Stateless Society 1800–1939.
*Hutchinson, H.N., Walter, J., & Lydekker, R. (1902). The living races of mankind: a popular illustrated account of the customs, habits, pursuits, feasts and ceremonies of the races of mankind throughout the world.
*Julius P.O. Odwe. Proposal to Celebrate a Tricentenary (300 years) of Lango Existence, Importance and Contributions to Uganda. A conference proposal presented to the Prime Minister, Lango Cultural Foundation, Lira (Uganda), 11 November 2011.
*Wright, M.J. (September 1958),"The early life of Rwot Isaya Ogwangguji, M.B.E." Volume 22, Issue 2. Pgs. 131–138.
*"Lango's first palace." New Vision online 18 November 2013. 
*Tarantino, Angelo. Lango i kare acon (Lango before colonialism). Fountain Publishers, 2004.

## Viungo vya nje
*Uganda Bureau of Statistics
*http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1323609/wives-lango-chief-shock-mourners 

Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Amolatar
Jamii:Wilaya ya Alebtong
Jamii:Wilaya ya Apac
Jamii:Wilaya ya Dokolo
Jamii:Wilaya ya Kole
Jamii:Wilaya ya Lira
Jamii:Wilaya ya Oyam
Jamii:Wilaya ya Otuke
Elimu Jamii Na Chemsha Bongo

**Elimu Jamii Na Chemsha Bongo** ni diwani ya mashairi iliyoandikwa na Charles Joseph Mloka ikiwa na mkusanyo wa mashairi ya aina nne: Elimu jamii, Siasa, Chemsha Bongo na Vituko . Diwani hii ni toleo la pili la diwani ya kwanza iliyoitwa Elimu Jamii na Chemsha Bongo kwa Mashairi iliyotoka mwaka 2004 .

Katika kitabu hiki maudhui mbalimbali yameelezewa katika njia ya ushairi, ikiwemo elimu na walimu, kilimo na mapenzi, siasa, lakini mbali na hivyo yapo pia mashairi ambayo hayajaandikwa kwa lugha ya Kiswahili bali yametungwa katika lugha ya Kiluguru.

Kitabu hiki kimekusanya pia baadhi ya mashairi ya Kiingereza kutoka katika kitabu chake cha The Bush Rodent kilichotoka mwaka 2019  na kuyatafsiri katika lugha ya Kiswahili.

## Tanbihi
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Waamba

**Waamba** (kwa lugha yao: **Baamba**) ni kabila la Kibantu wanaoishi kusini kwa ziwa Albert, upande wa Uganda (Wilaya ya Bundibugyo) na kidogo upande wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (mkoa wa Kivu Kusini).

Wanakadiriwa kuwa 40,000 hivi.

Lugha ya wengi wao ni Kiamba (Kwamba, pia: Bulebule, Hamba, Humu, Kihumu, Ku-Amba, Kuamba, Lubulebule, Lwamba, Ruwenzori Kibira na Rwamba), mojawapo kati ya lugha za Kibantu. 

Tangu zamani ni wakulima, na kwa sasa wengi ni Wakristo.

Mwaka 2008 serikali imetambua rasmi Ufalme wa Rwenzururu, ulioundwa na Waamba pamoja na Wakonjo: ndio ufalme wa kwanza wa Uganda unaounganisha makabila mawili.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Wilaya ya Bundibugyo
Wakonjo

**Wakonjo** (au **Wakonzo**; kwa lugha yao: **Bakonjo**) ni kabila la Kibantu wanaoishi kwenye milima ya Ruwenzori, kusini magharibi mwa Uganda na kidogo upande wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Mwaka 1992 walikadiriwa kuwa 362,000 hivi.

Lugha ya wengi wao ni Kikonjo, mojawapo kati ya lugha za Kibantu. 

Tangu zamani ni wakulima, na kwa sasa wengi ni Wakristo.

Mwaka 2008 serikali imetambua rasmi Ufalme wa Rwenzururu, ulioundwa na Wakonjo pamoja na Waamba: ndio ufalme wa kwanza wa Uganda unaounganisha makabila mawili.

## Tanbihi
K
K
Waaringa

**Waaringa** ni kabila wanaoishi kaskazini kwa ziwa Albert nchini Uganda (Wilaya ya Yumbe) karibu na mpaka wa Sudan Kusini.

Ndio wakazi asili wa eneo hilo, kabla ya ujio wa watu kutoka kaskazini.

Lugha ya wengi wao ni Kiaringa, mojawapo kati ya lugha za Kisudani. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Yumbe
Wakakwa

Idi Amin mwaka 1973.]]
**Wakakwa** ni kabila la watu wanaoishi kaskazini magharibi mwa Uganda, kusini magharibi mwa Sudan Kusini na kaskazini mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.

Walitokea kaskazini (mji wa Kawa, leo nchini Sudan).

Lugha ya wengi wao ni Kikakwa (*Kutuk na Kakwa*), mojawapo kati ya lugha za Kiniloti na dini yao ni Uislamu. 

Maarufu kati yao ni Idi Amin, dikteta wa Uganda miaka 1971-1979. Wakakwa na majirani wao Waaringa wanatuhumiwa kuwa walishirikiana naye katika maovu mengi.

## Tanbihi
K
K
K
Walugbara

Walugbara wakichambua karanga.]]
 Idi Amin alizaliwa na mama Mlugbara]]
**Walugbara** ni kabila la watu wanaoishi kaskazini mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na kaskazini magharibi mwa Uganda, lakini pia kusini magharibi mwa Sudan Kusini. 

Lugha ya wengi wao ni Kilugbara, mojawapo kati ya lugha za Kisudani na dini yao ni Ukristo, lakini pia Uislamu. 

## Tanbihi
## Marejeo
* Middleton, J. (1965). *The Lugbara of Uganda*. Case studies in cultural anthropology. New York: Holt, Rinehart and Winston. 2nd edition published 1992, Fort Worth : Harcourt Brace Jovanovich College Publishers, .

L
L
L
Wamadi

Mmadi mwishoni mwa miaka ya 1870 huko Sudan Kusini.]]
**Wamadi** ni kabila la watu wanaoishi kaskazini mwa Uganda (Wilaya ya Adjumani na Wilaya ya Moyo) na kusini mwa Sudan Kusini. 

Wanakadiriwa kuwa zaidi ya 400,000.

Lugha ya wengi wao ni Kimadi (*Madi ti*), mojawapo kati ya lugha za Kisudani na leo dini yao ni Ukristo, lakini pia Uislamu. 

## Tanbihi
## Marejeo
* A'babiku, Rose ''A Key History of Ma'di*
* Blackings, M and Fabb N (2003) *A Grammar of Ma'di*: Mouton
* Blackings, M (2000) *Ma'di English - English Ma'di Dictionary*. Lincom Europa.
* Fuli, Severino (2002) *Shaping a Free Southern Sudan: Memoirs of our struggle*. Loa Parish.
* Gurtong Peace Project - South Sudanese Communities
* Moorehead Alan, *No Room in the Ark*, Penguin, Middlesex, 1962.
* *The Discovery of the Source of the Nile*, by John Hanning Speke
* *Ismailia*, by Sir Samuel  White Baker
* *The Albert N'Yanza, Great Basin of the Nile and Explorations of the Nile Sources*, by Sir Samuel  White Baker
* *In the Heart of Africa*, by Sir Samuel White Baker
* *The Nile Tributaries of Abyssinia and the Sword Hunters of the Hamran Arabs*, by Sir Samuel White Baker
* Crabites, Pierre. *Gordon, The Sudan and Slavery* Greenwood Press, 1970. 
* Northrup, David. *Beyond the Bend in the River: African Labor in Eastern Zaire, 1865-1940* Ohio University Center for International Studies, 1988. 
* Udal, John O. *The Nile in darkness: conquest and exploration, 1504-1862'' Michael Russell Publishing, 1998. 

## Viungo vya nje
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Makabila ya Sudan Kusini
Jamii:Wilaya ya Adjumani
Jamii:Wilaya ya Moyo
Waoropom

**Waoporom** walikuwa kabila la watu walioenea katika Kenya na Uganda ya leo kabla ya kuzidiwa na wavamizi wa makabila ya Kibantu, Kiniloti na mengineyo. Polepole walijichanganya nao hata kupotewa na lugha na utambulisho wao.

Walikuwa na ufundi mkubwa katika ufinyanzi.

## Tanbihi
## Marejeo
* C. A. Turpin.  "The occupation of the Turkwell river area by the Karamojong tribe".  *The Uganda Journal*, vol. 12, no. 2, 1948, pp.&nbsp;161–165.
* A. C. A. Wright, "Notes on the Iteso social organisation", *The Uganda Journal*, vol. 9, no. 2, 1942, p.&nbsp;60.
* J. C. D. Lawrence, "A history of the Teso to 1937", *The Uganda Journal*, vol. 19, no. 1, 1955.
* J. C. D. Lawrence, *The Iteso*, London, 1957, pp.&nbsp;8 & 10.
* "Notes on the Geography of Ethnicity in Uganda", B. W. Langlands, Occ. Paper No. 62, Dept. of Geography, Makerere University, Uganda 1975.

Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Makabila ya Kenya
Java (lugha ya programu)

**Java** ni lugha ya programu. Iliundwa na James Gosling na ilianzishwa tarehe 23 Mei 1995. Iliundwa ili kuumba programu kwa Android. Leo tunatumia Java SE 13. Ilivutwa na C++.

## Historia 
Ilianzishwa mwaka wa 1995 nchini Marekani. James Gosling, Mike Sheridan, na Patrick Naughton walianza kufanya kazi kuhusu Java mwaka wa 1991. Mwaka wa 1996 Sun Microsystems ilichapa Java 1.0.

## Falsafa 
Namna ya Java ni ile inaozingatiwa kuhusu kipengee na namna nyingi.

## Sintaksia 
Sintaksia ya Java ni ngumu sana; inafananishwa na lugha za programu nyingine kama JavaScript, Python au Ruby. Ilivutwa na sintaksia ya C++, lugha ya programu nyingine.

## Mifano ya Java 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».

```java
public class JamboUlimwengu {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Jambo ulimwengu !");
    }
}
```

Programu kwa kutafuta thamani katika jedwali.

```java
class Mfano2 {
    public static void main(String[] args) {
        int[] table = {12, -5, 7, 8, -6, 6, 4, 78, 2};
        byte elt = 4;
        short i;
        for (i = 0; i < 8; i++) {
            if (elt == table[i]) {
                break;
            }
        }
        afficher(i, elt);
    }

    static void afficher(int rang, long val) {
        if (rang == 8) {
            System.out.println("thamani : " + val + " haitafutwi.");
        } else {
            System.out.println("thamani : " + val + " thamani anatafutwa in rank :" + rang);
        }
    }
}
```

## Marejeo 
* Binstock, Andrew (May 20, 2015). "Java's 20 Years of Innovation". Forbes. Archived from the original on March 14, 2016. Retrieved March 18, 2016.
* Chaudhary, Harry H. (July 28, 2014). "Cracking The Java Programming Interview :: 2000+ Java Interview Que/Ans". Retrieved May 29, 2016.
* Java 5.0 added several new language features (the enhanced for loop, autoboxing, varargs and annotations), after they were introduced in the similar (and competing) C# language. [1] Archived March 19, 2011, at the Wayback Machine [2] Archived January 7, 2006, at the Wayback Machine
* Gosling, James; McGilton, Henry (May 1996). "The Java Language Environment". Archived from the original on May 6, 2014. Retrieved May 6, 2014.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Kale ya Washairi wa Pemba

**Kale ya Washairi wa Pemba** ni kitabu kilichokusanya mashairi ya kale ya Wazanzibari yaliyoandikwa na washairi wawili walioishi mwishoni mwa karne ya 18 na mwanzoni mwa karne ya 19. 

Washairi hao wanajulikana kama Kamange na Sarahani na mashairi yao kukusanywa na Abdulrahman Saggaf Alawy  na kuhaririwa na Abdilatif Abdalla  mshairi wa mashairi ya Sauti ya dhiki  na kisha kuchapishwa na Mkuki na Nyota mwaka 2011.

Kitabu hicho kimeelezea hali ya utawala ilikuwepo katika karne hizo mbili katika visiwa vya Pemba na Zanzibar; pamoja na kuelezea siasa kimeelezea pia namna washairi walivyoishi katika karne ya 19 na mwanzo wa karne ya 20.

Kitabu kimeelezea pia namna mashairi mengi yalivyopotea kwa kuchomwa moto wakati wa Mapinduzi ya Zanzibar na kusababisha kumbukumbu nyingi za tungo hizo za kale kupotea. 

Katika kuyaelezea maisha ya kiutunzi kwa washairi kitabu hicho kimeelezea namna washairi hao wawili walivyoweza kuishi kwa kuandikiana mashairi mara kwa mara hadi watu kuhisi kulikuwa na ugomvi baina ya Kamange na Sarahani. Pia kitabu kimeonyesha matumizi ya lugha na ufundi wa kutunga ambao kila mshairi anapaswa kuwa nao.

## Tanbihi
Jamii:Fasihi ya Kiswahili
Jamii:Historia ya Zanzibar
Theodori wa Aleksandria

chake.]]
'''''' (alifariki 609 hivi) alikuwa Patriarki wa Kiorthodoksi wa mji huo wa Misri tangu mwaka 607. 

Aliuawa kwa kukatwa kichwa kwa ajili ya imani yake.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*

Jamii:Waliofariki 609
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Viktori wa Vita

**Viktori wa Vita** (alifariki 484 hivi) ni kati ya wafiadini wa Kanisa Katoliki waliouawa kikatili sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Huneriki aliyekuwa Mwario. 

Habari zao zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.  

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
C++

**C++** ni lugha ya programu. Iliundwa na Bjarne Stroustrup na ilianzishwa tarehe 1 Oktoba 1985. Iliundwa ili kuumba mifumo ya uendeshaji, vivinjari au michezo ya video. Leo tunatumia C++17. Ilivutwa na C.

## Historia 
Ilianzishwa mwaka wa 1985 nchini Marekani. Lakini Bjarne Stroustrup alianza kufanya kazi kuhusu C++ mwaka wa 1980.

## Falsafa 
Namna ya C++ ni ile inaozingatiwa kuhusu kipengee, namna nyingi na ya utaratibu.

## Sintaksia 
Sintaksia ya C++ ni ngumu sana; inafananishwa na lugha za programu nyingine kama JavaScript, Python au Ruby. Ilivutwa na sintaksia ya C, lugha ya programu nyingine.

## Mifano ya C++ 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```c++
#include 

int main()
{
    using std::cout;

    cout 

template
T max(T a, T b)
{
    return a (1, 2.2f);
}
```

## Marejeo 
* [Deitel et Deitel 2011] (en) P. Deitel et H. Deitel, C++ : How to Program, 20 Hall, 2011, 8e éd., 1104 p. (ISBN 978-0-13-266236-9).
* [Dawson 2010] (en) M. Dawson, Beginning C++ Through Game Programming, Course Technology PTR, 2010, 3e éd., 432 p. (ISBN 978-1-4354-5742-3).
* [Gregoire, Solter et Kleper 2011] (en) Marc Gregoire, Nicolas A. Solter et Scott J. Kleper, Professional C++, John Wiley, octobre 2011, 1104 p. (ISBN 978-0-470-93244-5, présentation en ligne [archive]).
* [Josuttis 2011] (en) Nicolaï Josuttis, The C++ Standard Library, A Tutorial and Reference, Addison-Wesley, 2011, 2e éd., 1099 p. (ISBN 978-0-321-62321-8, présentation en ligne [archive]).
* [Koenig et Moo 2000] (en) A. Koenig et B. Moo, Accelerated C++ : Practical Programming by Example, Addison-Wesley, 2000, 1re éd., 352 p. (ISBN 978-0-201-70353-5).
* [Lippman, Lajoie et Moo 2012] (en) Stanley B. Lippman, Josée Lajoie et Barbara E. Moo, C++ Primer : 5th Edition, août 2012, 5e éd., 1399 p. (ISBN 978-0-321-71411-4).

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Waalur

**Waalur** ni kabila la Waniloti wanaoishi kaskazini magharibi mwa Uganda (Wilaya ya Nebbi, Wilaya ya Zombo na Wilaya ya Arua) na kaskazini mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Wanakadiriwa kuwa 1,735,000 hivi.

Lugha ya wengi wao ni Kialur, mojawapo kati ya lugha za Kiniloti. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Nebbi
Jamii:Wilaya ya Zombo
Jamii:Wilaya ya Arua
Waik

cha Waik mwaka 2005.]]
**Waik** ni kabila la watu linaloishi katika milima ya kaskazini mashariki mwa Uganda, mpakani mwa Kenya.

Lugha yao, Kiik, ndiyo iliyo hai zaidi kati ya lugha za Kikuliak, tawi la lugha za Kinilo-Sahara.

Wanakadiriwa kuwa 10,000. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* http://www1.dragonet.es/users/markbcki/trnbll.htm
* http://www.thefreelibrary.com/The+Mountain+People+revisited:+Curtis+Abraham+went+to+Ik-land+in...-a082802101
* The Ik Endangered Tribe In Mount Morungole
* Article about the Ik people written by the Spanish Journalist Daniel Landa

Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Mkoa wa Mashariki (Uganda)
Wadodoth

**Wadodth** (au **Wadodos**) ni kabila la watu linaloishi katika milima ya kaskazini mashariki mwa Uganda (Wilaya ya Kaabong).

Lugha yao ni lahaja ya Kikaramojong, ambayo ni kati ya lugha za Kiniloti.

Kwa jumla wanahusiana sana na Wakaramojong na Wajie. 

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Wilaya ya Kaabong
Arseni na wenzake

**Arseni na wenzake** Dioskoro, Heroni na Isidori (walifariki Aleksandria, 250 hivi) walikuwa Wakristo wa Misri ambao waliuawa kwa kuchomwa moto kwa ajili ya imani yao.

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 14 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 250
Meuris wa Aleksandria

'''''' (alizaliwa Gaza, Palestina, karne ya 3 - alifariki Aleksandria, Misri, 307) ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Maximinus II. 

Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia ya bikira huyo, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira na mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki 307
Jamii:Mabikira

Jamii:Watakatifu wa Palestina
Besa wa Misri

**Besa wa Misri** (pia **Wissa**) alikuwa mmonaki Mkristo kati ya karne ya 5 BK. 

Tangu kale abati huyo anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Watakatifu wa Misri
Kwartilosa na wenzake

**Kwartilosa** (alifariki 258 hivi) alikuwa Mkristo wa Karthago (katika Tunisia ya leo) aliyeuawa, pamoja na mume wake na mtoto wake ambao majina yao hayakumbukwi, katika dhuluma ya kaisari Valerian. 

Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 29 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Lua

**Lua** ni lugha ya programu. Iliundwa na Roberto Ierusalimschy, Luiz Henrique de Figueiredo na Waldemar Celes na ilianzishwa tarehe 1 Januari 1993. Iliundwa ili kuumba mifumo ya uendeshaji na michezo ya video. Leo tunatumia Lua 5.3.5 . Ilivutwa na C++.

## Historia 
Ilianzishwa mwaka wa 1993 nchini Brazil. Lakini Roberto Ierusalimschy, Luiz Henrique de Figueiredo na Waldemar Celes walianza kufanya kazi kuhusu Lua mwaka wa 1992.

## Falsafa 
Namna ya Lua ni ile inayozingatiwa kuhusu kipengee, namna nyingi na ya utaratibu.

## Sintaksia 
Sintaksia ya Lua ni rahisi sana; inafananishwa na lugha za programu nyingine kama C#, Visual Basic au Java. Ilivutwa na sintaksia ya Modula, lugha ya programu nyingine.

## Mifano ya Lua 
Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».
```lua
print("Jambo ulimwengu !")
```
Programu kwa kuhesabu factoria ya nambari moja.
```lua
function factorial(n)
  local x = 1
  for i = 2, n do
    x = x * i
  end
  return x
end
```

## Marejeo 
* Ierusalimschy, R. (2013). Programming in Lua (3rd ed.). Lua.org. ISBN 978-85-903798-5-0. (The 1st ed. is available online.)
* Gutschmidt, T. (2003). Game Programming with Python, Lua, and Ruby. Course Technology PTR. ISBN 978-1-59200-077-7.
* Schuytema, P.; Manyen, M. (2005). Game Development with Lua. Charles River Media. ISBN 978-1-58450-404-7.
* Jung, K.; Brown, A. (2007). Beginning Lua Programming. Wrox Press. ISBN 978-0-470-06917-2. Archived from the original on 8 July 2018. Retrieved 7 July 2018.
* Figueiredo, L. H.; Celes, W.; Ierusalimschy, R., eds. (2008). Lua Programming Gems. Lua.org. ISBN 978-85-903798-4-3.

Jamii:Kompyuta
Jamii:Lugha za programu
Nabii Ahiya

wa Gerard Hoet, *Utabiri wa Ahiya kwa Yeroboamu*, 1728.]]
, 1553]]
**Nabii Ahiya** (kwa Kiebrania: אחיה השילוני, Aḥiyah "YHWH ni ndugu yangu") alikuwa nabii wa kabila la Lawi kutoka Shilo wakati wa mfalme Solomoni, inavyoelezwa na Biblia ya Kiebrania (Kitabu cha kwanza cha Wafalme). 

Ahiya ni maarufu hasa kwa kuwa alimtabiri Yeroboamu kwamba atakuwa mfalme wa makabila kumi wa Israeli Kaskazini (1Fal 11:29-39).

Baadaye alimtabiria mke wa Yeroboamu I kifo cha mwanae na maangamizi ya ukoo wake pamoja na uhamisho wa Israeli hadi ng'ambo ya mto Eufrate (1Fal 14:6-16).

Kadiri ya Kitabu cha Pili cha Mambo ya Nyakati, Ahiya alitunga pia kitabu chenye jina la "Unabii wa Ahiya wa Shilo" na taarifa kuhusu ufalme wa Solomoni (2Nya 9:29). Hata hivyo kitabu hicho hakijatufikia. Katika 1Fal 11:41 kinaitwa "Matendo ya Solomoni".

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki karne ya 10 KK
A
A
Abadiu wa Antinoe

**Abadiu wa Antinoe** (aliishi na kufariki mnamo karne ya 4) alikuwa askofu wa mji huo wa Misri aliyefia dini yake katika dhuluma ya Waario dhidi ya walioshika imani sahihi ya Kikristo.
  
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Desemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saint*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki karne ya 4
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Jamii:Wafiadini Wakatoliki
Matthew Ayariga

**Matthew Ayariga** alikuwa Mkristo kutoka Ghana ambaye, pamoja na Wakopti 20 kutoka Misri, alitekwa na Waislamu wenye itikadi kali wa Daish huko Sirte, Libya, alipokuwa anafanya kazi ya ujenzi mnamo 27 Desemba 2014 au Januari 2015. 

Hatimaye waliuawa wote pamoja kwa kukatwa kichwa kwa ajili ya imani yao, kama ilivyoonyeshwa katika video tarehe 15 Februari 2015. Kifo chao kilithibishwa na serikali na Kanisa.

Tarehe 21 Februari 2015 Patriarki Tawadros II wa Alexandria aliwatangaza kuwa watakatifu. . Kwa ruhusa yake, Papa Fransisko aliwaingiza katika Martyrologium Romanum.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao, 15 Februari.

## Marejeo 
Martin Mosebach aliandika kitabu juu yao: *The 21 - A Journey into the Land of Coptic Martyrs.*

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Updated list of the names of the new martrys of Libya

Jamii:Wafiadini Wakristo
Jamii:Watakatifu wa Ghana
Wafiadini wa Shiheet

'''''' (walifariki 444) ni kati ya Wakristo bora wa Misri waliofia dini yao kwa kuuawa na wazushi.

Walikuwa wamonaki 47 na walei 2.

Tangu kale wanaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 21 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 444
Jamii:Wafiadini Wakristo
Abamun wa Tarnut

''''* (alifariki Aleksandria, Misri, 372) ni Mkristo aliyefia imani yake ya dini.
  
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Agosti.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Atiya, Aziz S. *The Coptic Encyclopedia.'' New York: Macmillan Publishing Co., 1991. ISBN 0-02-897025-X

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 372
Jamii:Wafiadini Wakristo
Abaskhiron

[thumb|[Monasteri ya Mt. Abrahamu.]]
'''''' (Qallin, Misri, karne ya 3 - Asyut, Misri, karne ya 3) alikuwa askari Mkristo aliyefia imani yake ya dini.
  
Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Juni.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 3
Jamii:Waliofariki karne ya 3
Jamii:Wafiadini Wakristo
Abdel Messih El-Makari

**Abdel Messih El-Makari (au: El-Manahri)** (11 Novemba 1892&ndash;14 Aprili 1963) alikuwa mmonaki padri wa Kikopti. 

Anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Monastery of Saint Macarius the Great 

Jamii:Waliozaliwa 1892
Jamii:Waliofariki 1963
Jamii:Wamonaki
Jamii:Mapadri
Abrahamu wa Faiyum

ya askofu Abrahamu.]]
**Abrahamu wa Faiyum** (1829  – 10 Juni 1914) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Faiyum na Giza, maarufu kama *Rafiki wa fukara*.

Mwaka 1964, Sinodi ya Kanisa la Kikopti ilimtangaza mtakatifu.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Online e-Book: St. Anba Abram the Departed Bishop of Fayoum "Friend of the Poor" (1829-1914 A.D.) - Includes Part I: His Life & Part II: Wonders and Miracles - Written by William A. Hanna, Ph.D. (Format: PDF - 790 KB)
* Another e-Book about Anba Abram, the Friend of the Poor, by Rev. Fr. Tadros Y. Malaty (Format: PDF - 646 KB)
* https://web.archive.org/web/20050819132516/http://www.copticchurch.org/English_spiritual_articles/AnbaAbraam.htm
* Saint (Anba) Abram Museum: An Album of the Contents of the Museum of The Departed Bishop of Fayoum; The Monastery of St. Mercurius known as 'Deir AL-Azab' Fayoum, Egypt (Format: PDF - 1.17 MB) 
* The Coptic Orthodox Diocese of El-Fayoum/Anba Abram Monastery, Egypt (most content in Arabic)

Jamii:Wakopti
Abrahamu wa Skete

''''* (alifariki 399) ni kati ya Wakristo wamonaki maarufu wa Misri. 

Mtoto wa kabaila, alijiunga na monasteri. Kabla hajafa aliteseka miaka 18 kwa ugonjwa wake.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 4 Januari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints''. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Jamii:Waliozaliwa karne ya 4
Jamii:Waliofariki 399
Jamii:Wamonaki
Agatho wa Aleksandria

**Agatho wa Aleksandria** ni jina la:
*Agatho wa Aleksandria (mfiadini)
*Agatho wa Aleksandria (patriarki)
Agatho wa Aleksandria (patriarki)

**Agatho wa Aleksandria** (alifariki 26 Oktoba 680) alikuwa patriarki wa 39 wa Kanisa la Kikopti kati ya miaka 661/662 na 677/680.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Viungo vya nje
* Synaxarion, Copto-Arabic - Claremont Coptic Encyclopedia
Aleksanda II wa Aleksandria

**Aleksanda II wa Aleksandria** (alifariki 14 Februari 729) alikuwa mmonaki, halafu patriarki wa 43 wa Kanisa la Kikopti kuanzia mwaka 704 hadi kifo chake, kipindi cha dhuluma kubwa kutoka kwa Waislamu waliotawala Misri.

Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au 1 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliozaliwa karne ya 7

Jamii:Wamonaki
Atanasi wa Beni Suef

**Atanasi wa Beni Suef** (2 Februari 1923 - 22 Novemba 2000) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Kanisa la Kikopti nchini Misri akijitahidi kuleta urekebisho na kujenga uhusiano mzuri na madhehebu na dini nyingine.

## Tanbihi
## Marejeo
*Pieternella van Doorn-Harder: *Contemporary Coptic Nuns*. University of South Carolina Press, Columbia 1995.
*Schwester Sara: *Schwester Emmanuelle. Meine Freundin und Mutter. Unser Leben für die Müllsammler von Kairo*. Tyrolia-Verlag, Innsbruck 2013, S. 23 ff., 213.

## Viungo vya nje 
* The Official website of the Coptic Orthodox Pope of Alexandria and Patriarch of All Africa on the Holy See of Saint Mark the Apostle 

Jamii:Waliozaliwa 1923

Jamii:Wakopti
Atanasi III wa Aleksandria

**Atanasi III wa Aleksandria** (alifariki 27 Novemba 1261) alikuwa patriarki wa 76 wa Kanisa la Kikopti kuanzia mwaka 1250 hadi kifo chake.

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* The Official website of the Coptic Orthodox Pope of Alexandria and Patriarch of All Africa on the Holy See of Saint Mark the Apostle 
* Coptic Documents in French

Jamii:Wakopti
Zao la biashara

thumb|Chai kama zao la biashara
**Zao la biashara** ni chochote kile kinachozalishwa na binadamu si kwa ajili ya matumizi yake na ya familia yake, bali kwa ajili ya kukiuza na kupata pesa zitakazomwezesha kujiendeleza kwa namna yoyote: masomo, afya n.k.

Mazao maarufu ya biashara Afrika Mashariki ni miwa, pamba, kahawa, pareto, chai n.k.

Jamii:Kilimo
Jamii:Biashara
Wafiadini Wakopti wa Libya

[thumb|[Altare ya kanisa lao huko Minya, Misri.]]
**Wafiadini Wakopti wa Libya** ni Wakristo 20 wa Kikopti kutoka Misri na Matthew Ayariga kutoka Ghana waliotekwa na Waislamu wenye itikadi kali wa Daish huko Sirte, Libya, walipokuwa wanafanya kazi ya ujenzi tarehe 27 Desemba 2014 na mnamo Januari 2015. Matukio ya dhuluma dhidi ya Wamisri nchini Libya yalianza katika miaka ya 1950.

Hatimaye waliuawa kwa kukatwa kichwa kwa ajili ya imani yao, kama ilivyoonyeshwa katika video tarehe 15 Februari 2015. Kifo chao kilithibishwa na serikali na Kanisa.

Tarehe 21 Februari 2015 Patriarki Tawadros II wa Alexandria aliwatangaza kuwa watakatifu. Kwa ruhusa yake, Papa Fransisko aliwaingiza katika Martyrologium Romanum.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe ya kifodini chao, 15 Februari.

## Majina yao
Ni kama ifuatavyo:

## Mwendelezo
Mnamo 19 Aprili 2015, Daish ilisambaza video nyingine iliyoonyesha uuaji wa Wakristo Waethiopia 30 hivi.

## Marejeo 
Martin Mosebach aliandika kitabu juu yao: *The 21 - A Journey into the Land of Coptic Martyrs.*

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Updated list of the names of the new martrys of Libya

Jamii:Wafiadini Wakristo

Jamii:Watakatifu wa Ghana
Mateusz Klich

thumb|Mateusz Klich (2015)
**Mateusz Andrzej Klich** (alizaliwa 13 Juni 1990) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya Leeds United na timu ya taifa ya Polandi.

## Kazi ya klabu
### Cracovia
Klich alisajiliwa katika klabu hiyo mnamo Novemba 2008. Wakati wa msimu wa 2009/10, polepole alikua akicheza mara kwa mara katika kikosi cha kwanza cha watu kumi na moja katika klabu ya Cracovia na baadaye akahamia klabu ya Wolfsburg mwaka 2011.

### Wolfsburg
Mnamo 14 Juni 2011, alisaini mkataba katika ligi ya Bundesliga huko Ujerumani katika klabu ya VfL Wolfsburg kwa mkataba wa miaka tatu(3).Alisainiwa katika klabu ya Wolfsburg kwa ada ya € 1.5 milioni ,Iliimfanya kuwa mchezaji muhimu zaidi katika historia ya klabu ya Cracovia. 

### PEC Zwolle
Klich alisajiliwa kwa mkopo katika klabu ya PEC Zwolle nchini Uholanzi kwa nusu msimu na baadaye kusajiliwa kwa ada iliyoripotiwa kama 200,000,na baadaye kuripotiwa kuwa klabu yake ya Wolfsburg inamtaka.

wakati akiwa huko Zwolle alishinda Kombe la KNVB msimu wa mwaka 2013-14 mnamo Aprili 20 2014 waliwafunga Ajax 5-1 katika fainali ambayo kwa upande wake ulimpa sifa katika hatua ya mtoano katika Ligi ya Europa. 

### Kurudi Wolfsburg
Mnamo Juni 2014 Wolfsburg walitumia chaguo lao la ukombozi kwa Klich msimu uliofuata,Alijitahidi kucheza kikosi cha kwanza na kuwaweka benchi wachezaji kama Kevin De Bruyne, Josuha Guilavogui na Luiz Gustavo kwenye nafasi ya katikati ya uwanja.

### FC Kaiserslautern
Mnamo mapema Januari 2015, Klich alijiunga na klabu ya FC Kaiserslautern,Alisaini mkataba hadi majira ya joto mwaka 2018. Ada ya kuhamishwa haikuripotiwa. 

### FC Twente
Tarehe 26 Agosti 2016, iliripotiwa kuwa alijiunga katika klabu ya Eredivisie FC Twente kwa mkataba wa miaka tatu. Alipewa jezi nambari 43 na kucheza katika kikosi cha kwanza katika klabu ya FC Twente mnamo 10 Septemba 2016 dhidi ya SC Heerenveen. 

Alifunga goli lake la kwanza katika Klabu hiyo mnamo 2 Oktoba 2016, katika mechi ambayo walitoka sare ya 1-1 dhidi ya Heracles Almelo na kuisaidia FC Twente kumaliza katika nafasi ya saba. 

### Leeds United
Baada ya kutoka Twente mnamo 23 Juni 2017, Klich alisaini mkataba wa miaka mitatu katika klabu ya Uingereza Leeds United kwa ada isiyojulikana. Tarehe 9 Agosti, alicheza kikosi cha kwanza katika ushindi wa magoli 4-1 dhidi ya Port Vale.

### Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1990
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Polandi
Mto Ekulu

**Mto Ekulu** ni mto unaopatikana nchini Nigeria. 

Chanzo cha mto Ekulu kinapatikana katika mji wa Enugu katika Jimbo la Enugu, mashariki mwa Nigeria. 

Mto Ekulu una urefu wa kilomita 25.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*https://www.geonames.org/2343622/river-ekulu.html

Jamii:Jimbo la Enugu
E
Timo Werner

thumb|259x259px|Timo Werner akiwa Leipzig 2019
**Timo Werner **(alizaliwa 6 Machi 1996) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya RB Leipzig na timu ya taifa ya Ujerumani.

## Timu alizochezea 
### VfB Stuttgart
Werner aliwakilisha klabu hiyo katika ngazi mbali mbali za vijana. Katika msimu wa 2012-13, alipandishwa katika upande wa U-19 yaaani chini ya miaka 19 licha ya kuwa alikuwa na umri wa miaka kumi na sita wakati huo. Alifunga magoli 24 wakati alishinda medali ya Dhahabu ya U-17 Fritz Walter mnamo mwaka 2013.

### RB Leipzig
Mnamo tarehe 11 Juni 2016, Werner alikubali mkataba wa miaka minne katika klabu ya RB Leipzig kwa ada ya kuripotiwa ya uhamisho wa milioni 10 na ulikuwa ndo uhamisho mkubwa wa klabu hiyo katika historia.

Mnamo 26 Septemba, 2016, alikua mchezaji wa kwanza kucheza kwenye mechi 100 za Bundesliga wakati akiwa katika mechi ambayo alicheza dhidi ya FC Köln akiwa na miaka 20 na siku 203 Kwa kufanya hivyo alitoa rekodi ya hapo awali iliyoshikiliwa na Julian Draxler kwa siku 22, ingawa alizidiwa tena na Havertz mnamo 2019.

Werner alimaliza msimu wa Bundesliga wa mwaka 2016- 17 akiwa na magoli 21, na kumfanya kuwa mfungaji bora wa mabao wa Ujerumani na kuisaidia klabu ya RB Leipzig kufuzu katika Ligi ya Mabingwa ya UEFA kwa mara ya kwanza kwenye historia ya klabu hiyo.

## Kazi ya kimataifa
thumb|Timo Werner
Werner aliiwakilisha Ujerumani katika kiwango cha vijana, akicheza kwa timu za chini ya miaka 15, 16, 17, 19 na 21, alifunga magoli 34 katika mechi 48 kwa jumla. 

Mnamo 2010, alifunga hat-trick yaani magoli matatu kwenye mechi yake ya kwanza ya Ujerumani chini ya miaka 15 kwenye mechi dhidi ya Poland. Miaka miwili baadaye, alikuwa sehemu ya timu ya taifa ya Ujerumani iliyomaliza kwa kufanya vizuri katika Mashindano ya Ulaya ya chini ya miaka 17. 

Werner aliitwa kwenye kikosi kikuu cha Ujerumani mnamo mwaka 2017 na kocha mkuu Joachim Löw akiwa na miaka 21 kwa mchezo wa kirafiki dhidi ya Uingereza na mchezo wa kufuzu Kombe la Dunia la FIFA 2018 dhidi ya Azerbaijan mnamo tarehe  26 Machi 2017.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1996
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Ujerumani
Tuzo za chaguo la watoto za Nickelodeon

[thumb|Jonas Brothers wakitumbuiza kwenye onyesho la [mwaka 2009]]
**Tuzo za chaguo la watoto za Nickelodeon** (pia hujulikana kama **KCAs** au **Chaguo la watoto**) ni onyesho la sherehe ya watoto ya Marekani ya mwaka ambayo ilianzishwa na Nickelodeon. Kwa kawaida hufanyika Jumamosi usiku mwishoni mwa Machi au mwanzoni mwa Aprili. Washindi wanapokea sanamu yenye rangi ya machungwa.

Tamasha linaonyesha wageni mashuhuri na wanamuziki. Tangu 2002, foleni za mchango zimeingizwa kwenye onyesho. KCA pia zinafanya burudani ya moja kwa moja. 

Vipindi vya Spongebob SquarePants vimeshinda tuzo nyingi za KCA, jumla za tuzo ni kumi na sita mfururizo. Binafsi, Selena Gomez ameshinda mataji mengi zaidi ya kumi na moja, akifuatiwa na Will Smith na Adam Sandler. Whoopi Goldberg ndiye mtu pekee aliyepata tuzo ya Chaguo la Watoto, pamoja na mchanganyiko wa "EGOT" wa Emmy, Grammy, Oscar, na Tony. Rosie O'Donnell ameshiriki onyesho mara nyingi, na kufuatiwa na Jack Black, na John Cena .

## Historia
Alan Goodman, Albie Hecht, na Fred Seibert walitengeneza onesho la tuzo baada ya Nickelodeon kutengeneza sehemu inayoitwa *The Big Ballot* kwa ajili ya onyesho  kupitia filamu iliyoandaliwa  kwaajili ya watoto wenye umri mdogo mnamo mwaka 1987, jina lake lilichaguliwa kutokana na watoto waliopiga kura. Ili kupiga kura, watazamaji watatuma karatasi za kura na kisha kabla ya onyesho, karatasi za kura zitahesabiwa na washindi wataonyesha video. Goodman, Hecht, na Seibert walihisi kwamba wanahitaji mfumo mkubwa zaidi wenye kusisimua zaidi.

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*

Jamii:Televisheni
Jamii:Tuzo
Mto Njaba

thumb|Mto Njaba, Nigeria
**Mto Njaba** katika beseni la delta ya Niger ni kati ya mito mikubwa inayochangia Ziwa Oguta katika Jimbo la Imo, Mashariki mwa Nigeria. 

Kwa kina cha mita 4.5, mto huo una urefu wa jumla wa kilomita 78.2, eneo la beseni la kilomita za mraba 145.63 na takriban m3 1700 za maji kwa saa.

Njaba inapita katika mwelekeo wa mashariki-magharibi, ikitokea Amucha na Ekwe kupita katika miji kadhaa ikiwa ni pamoja na Okwudor, Awo-Omamma na Mgbidi kabla ya kuingia kwenye Ziwa Oguta.

## Tazama pia 
*Orodha ya mito ya Nigeria
*Mito mirefu ya Afrika

Jamii:Mito ya Nigeria
Jamii:Jimbo la Imo
Big Show

**Paul Donald Wight II**(anajulikana kwa jina la **Big Show**; alizaliwa 8 Februari 1972) ni mpiganaji wa mieleka na muigizaji wa Marekani, amesajiliwa kwenye kampuni ya WWE, ambapo anafanya kazi kwenye lebo ya Raw.

Big Show aliingia katika Mashindano ya World Championship Wrestling (WCW), ambapo alijulikana kwa jina la *The Giant*. Mnamo mwaka wa 1999 alisaini mkataba na Shirikisho la mieleka ulimwenguni (WWF).

Katika WWF/WWE na WCW yeye ni bingwa wa saba wa dunia, akiwa ameshikilia mataji ya WCW World Heavyweight Championship mara mbili, WWF/WWE mara mbili, WWE World Heavyweight Championship mara mbili na ECW World Heavyweight Championship mara moja, na huyu ndiye mtu pekee aliyeshikilia mataji manne.
left|thumb|Big Show mwaka 2018.
Nje ya kuwa mpiganaji,Wight ameshiriki katika filamu na vipindi vya televisheni kama *Jingle All the Way*,*The Waterboy*,*Star Trek Enterprise*.Mnamo mwaka 2010 alikuwa na jukumu la kuongoza katika filamu ya uchekeshaji Knucklehead ambayo ilitolewa na WWE Studio.

Jamii:Wanamichezo wa Marekani
Robert Luther

**Karl Theodor Robert Luther** (Świdnica, 16 Aprili 1822 - Düsseldorf, 15 Februari 1900) alikuwa mtaalamu wa nyota (mwanaastronomia) kutoka nchini Ujerumani. 

Alifanya kazi katika Bilk Observatory huko Düsseldorf, Ujerumani, alitafuta asteroidi na kuzigundua 24 kati ya mwaka 1852 na 1890. Ni mshindi wa tuzo ya Lalande mara saba.

## Wasifu 
Robert Luther alizaliwa 16 Aprili 1822 na wazazi wake Luther na Wilhelmine von Ende. Alisoma nyumbani na baada ya hapo katika shule ya secondari ya eneo hilohilo. Mnamo 1841 alihamia chuo cha Breslau ambapo alisoma hadi 1843.

Mnamo 1843 Luther alihamia Berlin kusomea masomo ya unajimu. Alikuwa mwanafunzi wa Johann Franz Encke na akamsaidia katika hesabu zake za astronomia. Mnamo 1850 alikua mchunguzi wa pili katika chuo. Mnamo 1851, Franz Brünnow alimwalika Luther kwenye Düsseldorf-Bilk Observatory kuwa mkurugenzi wa uchunguzi baada ya kustaafu kwake.
Luther alimuoa Caroline na walikuwa na mtoto mmoja wa kiume, William. Luther alikufa mnamo 1900 kwa ugonjwa mfupi huko Düsseldorf.

## Ugunduzi 
Luther aligundua nyota 24 kati ya mwaka 1852 na 1890. 

Ugunduzi wake sasa unajulikana kwa kuwa na sifa zisizo za kawaida: Asteroidi zenye sifa sawa, Antiope 90 na glauke inayozunguka polepole sana.

Aligundua asteroidi 25 zifuatazo:
*17 Thetis mnamo 14 Aprili, 1852
*26 Proserpina mnamo 5 Mei, 1853
*28 Bellona mnamo 1 Machi, 1854
*35 Leukothea mnamo 19 Aprili, 1855
*37 Fides mnamo 5 Oktoba, 1855
*47 Aglaja mnamo 15 Septemba, 1857
*50 Virginia mnamo 19 Oktoba, 1857
*53 Kalypso mnamo 4 Aprili, 1858
*57 Mnemosyne mnamo 22 Septemba, 1859
*58 Concordia mnamo 24 Machi, 1860 
*68 Leto mnamo 29 Aprili, 1861
*71 Niobe mnamo 13 Agosti, 1861
*78 Diana mnamo 15 Machi, 1863
*82 Alkmene mnamo 27 Novemba, 1864
*84 Klio mnamo 25 Agosti, 1865
*90 Antiope mnamo 1 Oktoba, 1866
*95 Arethusa mnamo 23 Novemba, 1867
*108 Hecuba mnamo 2 Aprili, 1869
*113 Amalthea mnamo 12 Machi, 1871
*118 Peitho mnamo 15 Machi, 1872
*134 Sophrosyne mnamo 27 Septemba, 1873
*241 Germania  mnamo 12 Septemba, 1884
*247 Eukrate mnamo 14 Machi, 1885
*258 Tyche mnamo 4 Mei, 1886
*288 Glauke mnamo 20 Februari, 1890.

## Heshima na tuzo 
Alitunukiwa tuzo ya Lalande mara saba, mnamo miaka ya 1852, 1853, 1854, 1855, 1859, 1860 na 1861 na Royal Astronomical society. Mnamo 1869, alikabidhiwa medali ya ukumbusho ya unajimu.

 
Jamii:Waliozaliwa 1822
Jamii:Waliofariki 1900
Jamii:Wanaastronomia wa Ujerumani
Bugatti Veyron Super Sport

alt=Picha ya Bugatti Veyron Super Sport|thumb|289x289px|Picha ya Bugatti Veyron Super Sport.
**Bugatti Veyron**  ni gari la michezo ya injini uwezo wa kati, iliyoundwa nchini Ujerumani na *Volkswagen Group* na imetengenezwa huko Molsheim, Ufaransa. Liliitwa jina la dereva wa mbio za magari Pierre Veyron.

Toleo la kwanza lina kasi ya juu ya 407 kilometa kwa saa. Liliitwa Gari la Muongo na kupewa tuzo bora mwaka 2000-2009 na programu ya Televisheni ya *Top Gear*. Pia gari hili lilikuwa gari lenye kasi zaidi mnamo mwaka 2005 na kupewa tuzo. 

Toleo la *Super Sport* la Veyron linatambuliwa na *Guinness World Record* kama gari lenye kasi ambalo limehalalishwa kutumika katika mitaa, na kasi ya juu ya kilomita 431.072 kilometa kwa saa. 

## Asili 
Mnamo Mei 1998, *Volkswagen AG* ilipata haki ya kutumia nembo ya *Bugatti* na jina la biashara la *Bugatti* ilikufanikiwa. 
Katikati ya Oktoba 1998 na Septemba 1999, kampuni ya Bugatti ilianzisha mfululizo wa magari ya dhana iliyoundwa na Giugiaro, kila gari likiwa  la magurudumu manne na kuendeshwa na injini ya Volkswagen iliyoitwa W18. Gari la kwanza, EB 118, lilikuwa ni la kifahari lenye milango miwili lililokuwa likifanyiwa maonesho Paris. Gari iliyofuata, EB218, lilikuwa  lenye milango minne iliyotolewa kwenye Maonyesho ya Magari ya Geneva ya 1999. Gari la tatu na la mwisho, Chiron 18/3, lilikuwa gari la michezo ya injini ya katikati lililowasilishwa kwenye Maonyesho ya Kimataifa ya Magari mwaka 1999 huko Frankfurt. 

Mnamo Oktoba 1999, kampuni ya Bugatti ilitoa gari ambalo lilifanyiwa maonesho huko Tokyo.  EB 18/4 ilikuwa gari ya michezo ya injini ya katikati iliyoundwa  chini ya uongozi wa Hartmut Warkuß.  Mnamo 2000, toleo lililobadilishwa, EB 16/4 Veyron, lilionyeshwa kwenye onyesho la magari huko Detroit, Geneva, na Paris. 

Uamuzi wa kuanza utengenezaji wa gari ulifanywa na Kikundi cha Volkswagen mnamo 2001. Mfano wa kwanza wa barabara inayofaa ulikamilishwa mnamo Agosti 2003. Ni sawa na tofauti ya baadaye, isipokuwa kwa maelezo machache. Katika kipindi cha mabadiliko kutoka kwa uzalishaji wa mfululizo, shida kubwa za kiufundi zilitakiwa kushughulikiwa, na kuchelewesha uzalishaji tena hadi Septemba 2005. 

Veyron EB 16.4 imepewa jina hilo kwa heshima  ya Pierre Veyron, mhandisi wa maendeleo ya Bugatti, dereva wa majaribio na dereva wa  kampuni ambaye, pamoja na dereva mwenza Jean-Pierre Wimille, ambao mnamo mwaka 1936 walishinda tuzo kwa kwenda umbali mrefu kwa muda mfupi wa msaa 24 tu wakiwa wanatumia gari hilo.

Veyron ina injini ya lita-8.0, silinda ya W16 ambayo ni sawa na injini mbili nyembamba aina ya V8 zilizofungwa pamoja. Kila silinda ina valvu nne., 

Uwasilishaji huo ni usafirishaji wa moja kwa moja wa kompyuta-moja kwa moja unaosimamia moja kwa moja viwango vya gia saba, pamoja na pedi za magnesiamu nyuma ya usukani. 

## Viungo vya nje 
*http://www.bugatti.com/en/veyron.html  Tovuti rasmi

Jamii:Magari
Wesley Moraes

thumb|Wesley akiwa Club Brugge (2019).
**Wesley Moraes **(anajulikana kama **Wesley**; alizaliwa 26 Novemba 1996), ni mchezaji wa soka wa Brazil ambaye anacheza katika klabu ya Aston Villa kwenye Ligi Kuu ya Uingereza na timu ya taifa ya Brazil kama mshambuliaji.

## Timu alizochezea
### Trenčín
Wesley alijiunga na klabu ya AS Trenčín iliyopo Slovak Super Liga mnamo Julai 2015,Mnamo 14 Julai 2015, alichezea Trenčín dhidi ya FCSB katika raundi ya pili ya kufuzu kwa Ligi ya Mabingwa msimu wa 2015-2016. 

Alifunga goli lake la kwanza akiwa na klabu ya Trenčín  kwenye mchezo wa marudiano dhidi ya FCSB,baada ya timu yake kutoka sare ya 2-2 lakini klabu haikuendelea kwenye raundi inayofuata. 

### Club Brugge
Wesley alihamia Club Brugge mnamo 29 Januari 2016. Alifunga goli lake la kwanza katika mechi yake ya kwanza dhidi ya KVC Westerlo.  

### Aston Villa
Mnamo tarehe 13 Juni 2019, Wesley alisaini mkataba katika klabu ya Aston Villa katika Ligi Kuu ya Uingereza, kwa ada ya Pauni 22,000,000.

Wesley alicheza kikosi cha kwanza katika klabu ya Villa kwenye mchezo wa marudiano dhidi ya Minnesota United mnamo 17 Julai 2019.

Wesley alifunga goli lake la kwanza katika ushindi wa 2-0 dhidi ya Everton mnamo 23 Agosti, na mgomo wa mara ya kwanza kumpiga Jordan Pickford.

Mnamo tarehe 1 Januari 2020, Wesley alipata jeraha kubwa la maumivu ya goti baada ya kuingiliana na Ben Mee wa Burnley. Wesley alikuwa ameshafunga mapema kwenye mchezo huo,katika mechi ambayo walipata ushindi wa 2-1. Jeraha lake linatabiriwa kuchukua karibu miezi tisa kupona kutoka januari.

## Tanbihi
Jamii:waliozaliwa 1996
Jamii:watu walio hai
Jamii:wachezaji mpira wa Brazil