open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mashahidi wa Douai

[thumb|[Kardinali William Allen, mwanzilishi wa seminari ya Douai.]]
**Mashahidi wa Douai** ni jina linalotumiwa na Kanisa Katoliki kujumlisha mapadri 160 hivi waliojiandaa huko Douai (Ufaransa) kwenda au kurudi Uingereza au Wales ili kufanya utume huko, bila kujali dhuluma kali ya serikali ya nchi hiyo dhidi ya Wakatoliki.

Kwa ajili hiyo waliuawa kati ya miaka 1577 na 1680 kama wasaliti.

Kati yao, zaidi ya 80 walitangazwa wenye heri na Papa Pius XI tarehe 15 Desemba 1929 pamoja na wafiadini wengine wa dhuluma hiyohiyo. Baadhi yao walitangazwa na Papa Paulo VI kuwa watakatifu tarehe 25 Oktoba 1970.

Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 4 Mei au 25 Oktoba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*English-Scottish-Irish-Welsh Martyrs
* http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=2985
* https://web.archive.org/web/20070817210022/http://www.westminsteryearbook.org.uk/cal/cal_dio.html

Jamii:Watakatifu wa Uingereza

Jamii:Wenye heri wa Wales
Justus wa Canterbury

.]]
**Justus wa Canterbury** (alifariki 10 Novemba 627/631) kuanzia mwaka 624 alikuwa askofu mkuu wa nne wa Canterbury (Uingereza).

Alikuwa ametumwa huko na Papa Gregori I mwaka 601 kama mmisionari kwa Waangli na Wasaksoni kwa ombi la Augustino wa Canterbury.

Miaka 604-624 alikuwa askofu wa kwanza wa Rochester.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana tarehe 10 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6
Laurenti wa Canterbury

la Mt. Laurenti huko Canterbury.]]
**Laurenti wa Canterbury** (alifariki 2 Februari 619) kuanzia mwaka 604 alikuwa askofu mkuu wa pili wa Canterbury (Uingereza).

Alikuwa ametumwa huko na Papa Gregori I mwaka 595 kama mmisionari kwa Waangli na Wasaksoni pamoja na Augustino wa Canterbury. Aliendeleza na kustawisha kazi ya huyo mtangulizi wake, hasa kwa kumuongoa mfalme Edbati.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au 3 Februari.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Marejeo mengine
* 

Jamii:Waliozaliwa karne ya 6

Jamii:Watakatifu wa Italia
Kuanguka kwa Soko la Hisa la Marekani 1929

thumb|Soko la Hisa la Marekani 1929

**Kuanguka kwa Soko la Hisa la Marekani 1929** (ing. *Wall Street Crash of 1929*) ndilo tukio la awali la Mdororo Mkuu wa uchumi wa Marekani na sehemu nyingine za dunia, kipindi kibaya sana kwa watu wengi kwa kuwa walipoteza kazi zao, wakawa maskini na kutokuwa na makazi. 

Bei za hisa za makampuni mengi katika Soko la Hisa la Marekani zilianguka ghafla kuanzia tarehe 24 Oktoba hadi 29 Oktoba 1929. Mshtuko huo ulifuatwa na kufilisika kwa theluthi moja ya benki za Marekani. 

Ile siku ambayo imesemwa kuwa mwanzo wa Mdororo Mkuu inaitwa "Black Tuesday". Ndiyo iliyomaliza utajiri wa Roaring Twenties. 

Jamii:Historia ya Marekani
Jamii:Historia
Jamii:Uchumi
Jamii:1929
Editha

**Editha wa Wilton** (jina asili **Eadgyth** limerahisishwa pia kama **Edith** au **Ediva**; Kemsing, Kent, Uingereza, 961 hivi – Wilton Abbey, 15 Septemba 984) alikuwa binti wa mfalme Edgar wa Waangli ambaye tangu utotoni aliishi kama mmonaki katika abasia ya Wilton, hivi kwamba alionekana si kuacha malimwengu, bali kutoyafahamu kabisa . 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu bikira.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki na Waanglikana tarehe 16 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Marejeo 
*Goscelin, *Life of St Edith (of Wilton)*, ed. Stephanie Hollis, *Writing the Wilton Women: Goscelin’s Legend of Edith and Liber Confortatorius* (Medieval Women Texts and Contexts 9; Turnhout: Brepols, 2004)
**St Editha of Wilton* (Catholic Truth Society, 1903, 6th edition, 24 pp.)

## Tanbihi 
## Viungo vya nje 
*St Edith of Wilton at catholic.org
*St Edith of Wilton  at Britannia.com

Jamii:Mabikira
Edburga wa Winchester

**Edburga wa Winchester** (jina asili: **Eadburh**; alifariki 15 Juni 960) alikuwa binti wa mfalme wa Uingereza Edward Mzee na wa mke wake wa tatu, Eadgifu wa Kent.

Maisha yake yaliandikwa kwanza na Osbert de Clare, aliyepata kuwa priori wa Westminster mwaka 1136. 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.  

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana tarehe ya kifo chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
*Sawyer no. 446 
*Osbert de Clare, *Vita Edburgae*, MS. Laud Misc. 114, f. 85–120 (Bodleian, Oxford), ed. S.J. Ridyard, *The Royal Saints of Anglo-Saxon England. A Study of West Saxon and East Anglian Cults*. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought 4. Cambridge, 2008. 253 ff (Appendix).
*Anonymous, *De vita sanctae Edburgae virginis*, preserved in the early fourteenth-century MS Lansdowne 436, f. 41v-43v (British Library, London), ed. Laurel Braswell, "Saint Edburga" (see below). 329-33.
**Lectiones* in Breviary of Hyde Abbey (late 13th century), Rawlinson liturg. E I and Gough liturg. 8 (Bodleian, Oxford)
*Middle English *Life* (late 13th century), Egerton 1993, f. 160-1 (BL, London); Eng. Poet. A I f. 32-32v and Bodley 779, f. 282-293v (Bodleian, Oxford), ed. Laurel Braswell, "Saint Edburga" (see below). 329-33.

## Marejeo mengine
*Ridyard, S.J. *The Royal Saints of Anglo-Saxon England. A Study of West Saxon and East Anglian Cults*. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought 4. Cambridge, 2008.
*Braswell, Laurel. "Saint Edburga of Winchester. A study of her cult, A.D. 950-1500, with an edition of the fourteenth-century Middle English and Latin lives." *Mediaeval Studies* 33 (1971): 292-333.
Kitumbikwela

**Kitumbikwela** ni kata ya Lindi Mjini katika Mkoa wa Lindi, Tanzania.

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,892 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka 2012 kata ilikuwa haijaanzishwa bado kwa hiyo hakuna idadi ya wakazi iliyotangaziwa.   walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni **65119**. 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Mnazimmoja (Lindi Mjini)

**Mnazimmoja** ni kata iliyopo ndani ya wilaya ya Lindi Mjini, Mkoa wa Lindi, Tanzania, yenye postikodi namba **65120**. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 9,539 . 

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Lindi Mjini 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Edward Shahidi

).]]
**Edward Shahidi** (jina asili: *Eadweard II*; 962 hivi - Wareham, 18 Machi 978) alikuwa mfalme wa Uingereza tangu tarehe 8 Julai 975 hadi alipouawa bado kijana huko Corfe Castle, Dorset kwa agizo la mama yake wa kambo. . 

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. 

Wakatoliki, Waorthodoksi na Waanglikana wanaadhimishwa sikukuu yake tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*
*

## Marejeo mengine
*

## Viungo vya nje
* St Edward the Martyr (c959-978/9)
Mbwemkuru

**Mbwemkuru** ni kata ya Wilaya ya Ruangwa katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika kata hii kuna vijiji vya Nangurugai, Machang'anja, Chikwale na Chiundu. Jina la kijiji cha Machang'anja hutumiwa pia kama jina mbadala kwa kata. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 5,052 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa haijaanzishwa bado, hivyo hakuna idadi ya wakazi iliyotangaziwa bado. walioishi humo. 

Msimbo wa posta ni 65622.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Ruangwa 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Egbert wa Ripon

**Egbert wa Ripon** (jina asili: **Ecgberht**; 639 - 729) alikuwa mmonaki, halafu askofu wa Lindisfarne.

## Maisha
Ecgberht alikuwa sharifu wa Kigermanik wa Northumbria.
Mwaka 664, akiwa kijana, alikwenda kusoma katika monasteri ya Ireland. Huko alimfahamu Chad wa Mercia. 

Alipopatwa na tauni akiwa na umri wa miaka 25 aliweka nadhiri ya kufanya daima toba nje ya nchi yake

Pia aliandaa wamonaki wengi kwenda kuinjilisha Frisia (Uholanzi) ila mwenyewe alizuiwa. 

Mwaka 697 alishiriki sinodi ya Birr iliyopitisha Cáin Adomnáin ili kutetea usalama wa raia.

Mwaka 716 alihimiza wafalme wa Northumbria na wa Wapiti, na pia monasteri ya Iona, wakubali tarehe ya Pasaka kadiri ya kalenda ya Kanisa la Roma naye alifariki Iona tarehe 24 Aprili 729, iliyokuwa siku ambapo Pasaka iliadhimishwa huko kwa mara ya kwanza kadiri ya kalenda hiyo.

Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.

Wakatoliki na Waorthodoksi wanaadhimisha sikukuu yake tarehe ya kifo chake, 24 Aprili.  
 
## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Maaskofu Wakatoliki
Raha leo (Nachingwea)

Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Rahaleo

**Rahaleo** ni kata ya Wilaya ya Nachingwea katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. 

Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa 2,873 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa haijaanzishwa bado, kwa hiyo hakuna idadi ya wakazi iliyotangaziwa. 

Msimbo wa Posta kwa Raha leo ni 65333.

## Marejeo
Jamii:Wilaya ya Nachingwea 
Jamii:Kata za Mkoa wa Lindi
Emma wa Lesum

ya Emma wa Lesum.]]
**Emma wa Lesum** (au **Hemma** au **Imma** wa **Stiepel** au wa **Ludger**; 975-980 &ndash; 3 Desemba 1038) alikuwa mwanamke wa ukoo Immedinger, uliotawala kaskazini mwa Ujerumani. Aliolewa na kuzaa mtoto mmoja, halafu akafiwa mumewe.

Kutokana na matendo yake mema, tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au tarehe 17 Aprili.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo
* Schwarzwälder, Herbert, 2003: *Das Große Bremen-Lexikon*. Edition Temmen. 

## Viungo vya nje
*  Heiligenlexikon
*  Kirchensite.de
*  Bremen Town Park
Eligius wa Noyon

[thumb|Mt. Eliji alivyochorwa mwaka [1508.]]
 ya Mt. Eligius.]]
**Eligius wa Noyon** (kwa Kifaransa: *Éloi*; Chaptelat, Aquitaine, 588 hivi – Noyon, 1 Desemba 660) alikuwa sonara halafu mshauri mkuu wa mfalme wa Ufaransa Dagobati I, akichangia ujenzi wa monasteri nyingi na maziara mazuri ya kisanaa kwa heshima ya watakatifu.

Miaka mitatu baada ya kifo cha mfalme huyo, alichaguliwa kuwa askofu wa Noyon-Tournai (642). Hapo kwa miaka ishirini alijitahidi kwa ari kufanya wakazi Wapagani wa Flandria waongokee Ukristo.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Desemba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo ya Kiswahili
* John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 428-429

## Marejeo ya lugha nyingine
* Audoeno, *Vita Eligii* in *Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Merovingicarum*, IV, 2, 635 seq., Ed. Bruno Krusch, Hannover, 1902.
* Peter Berghaus, Knut Schäferdiek, Hayo Vierck: Eligius von Noyon. In: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA). 2ª edizione, vol. 7, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1989, pp.&nbsp;145–159. ISBN 3-11-011445-3.

## Viungo vya nje
*Ouen's *Vita*, written by his friend, housemate and companion Dado, Audoin (bishop), who was high among the *optimates* at the Frankish court
*Patron Saints Index: *Saint Eligius*
* Saint Eligius at the Christian Iconography web site
*"The Life of St. Loye" from the Caxton translation of the Golden Legend
**The Life of St. Eligius* by Dado of Rouen, tr. Jo Ann McNamara
**Light in the dark places*, Chapter on St. Eligius, Prof. Augustus Neander, 1851.
Eukeri wa Lyon

[thumb|[Sanamu ya Eukeri wa Lyon.]]
**Eukeri wa Lyon** (380 hivi - 449 hivi) alikuwa seneta wa Dola la Roma, halafu askofu mkuu wa mji huo wa Gallia (leo Ufaransa).

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Novemba. 

## Maisha na maandishi
Kisha kufiwa mke wake Galla, alitawa pamoja na wanae Verano na Saloni katika monasteri ya Lérins, iliyoanzishwa na Honorati wa Arles juu ya kisiwa karibu na Antibes.

Baadaye alihamia kisiwa cha Lerona (sasa Sainte-Marguerite), akisoma na kujitesa kwa lengo la kujiunga na Mababu wa jangwani.

Kumbe Yohane Kasiano alifika huko Marseille na kuandika sehemu ya pili ya *Collationes* (namba 11-17) kwa heshima ya Eukeri na Honoratus. 

Wakati huohuo Eukeri aliandika *De laude Eremi* ("Sifa ya Jangwa") kwa askofu Hilari wa Arles.

Pia aliandika *Epistola paraenetica ad Valerianum cognatum, de contemptu mundi* kuhusu kudharau ulimwengu.

*Liber formularum spiritalis intelligentiae* inatetea uhalali wa kufafanua kiroho Biblia.

Kati ya maandishi yake kuna pia *Institutiones ad Salonium*, barua na homilia kadhaa, wasifu wa wafiadini wengi n.k. 

Kutokana na sifa yake, alichaguliwa kuwa askofu wa Lyon mwaka 434 hivi; kwa msingi huo hakika alihudhuria Mtaguso wa Orange (441) akaendelea na cheo hicho hadi kifo chake. 

Hapo mwanae Verano alishika nafasi yake, na mwanae mwingine, Saloni, akawa askofu wa Geneva.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko
*Mababu wa Kanisa

## Tanbihi
## Marejeo
*Salvator Pricoco, 1965. *Eucherii De Laude eremi* (University of Catania) This edition establishes the best, most recent Latin text.
*Bishop of Tours Gregory, Historia Francorum (The History of the Franks) (London, England: Penguin Books, Ltd., 1974).
*Ford Mommaerts-Browne, "A Speculation", http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/GEN-ANCIENT/2004-03/1079586413 .
*Sidonius Apollinaris, The Letters of Sidonius (Oxford: Clarendon, 1915) (orig.), pp. clx-clxxxiii; List of Correspondents, Notes, V.ix.1.
*K. Pollmann, "Poetry and Suffering: Metrical Paraphrases of Eucherius of Lyons’ Passio Acaunensium Martyrum," in Willemien Otten and Karla Pollmann (eds), *Poetry and Exegesis in Premodern Latin Christianity: The Encounter between Classical and Christian Strategies of Interpretation* (Leiden and Boston: Brill, 2007) (Supplements to Vigiliae Christianae, 87).

## Viungo vya nje
*[Henry Wace(https://sw.wikipedia.org/wiki/Henry_Wace_%28Anglican_priest%29), *A Dictionary of Christian Biography and Literature*:] Eucherius
*Edgar Henneke in *The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge*:  Eucherius
**The World Contemned* (*De Contemptu mundi*) (in English, translated by Henry Vaughan, 1654)
**De laude eremi*  (in Latin) at The Latin Library
Elizabeti wa Urusi

halisi ya Mt. Elizabeti wa Urusi.]]
**Elizabeti wa Urusi** (kwa Kirusi Елизавета Фёдоровна Романова, Elizabeth Feodorovna Romanova; 1 Novemba 1864&nbsp;– 18 Julai 1918) alikuwa mwanamke wa ukoo tawala wa jimbo mojawapo la Ujerumani aliyeolewa na mtoto wa tano wa kaisari Alexander II wa Russia. 

Baada ya mumewe kuuawa kwa bomu mwaka 1905, Elisabeti alimsamehe muuaji, Ivan Kalyayev, na kujitahidi asiadhibiwe. 

Kisha kuhama ikulu, akawa mmonaki akaanzisha konventi ya Marfo-Mariinsky ili kusaidia pia maskini wa Moscow. 

Mwaka 1918 alikamatwa na kuuawa na Wakomunisti.

Elizabeti alitagazwa na Waorthodoksi kuwa mtakatifu mwaka 1981 na mwaka 1992.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Julai.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* Paleologue, Maurice. ''An Ambassador's Memoirs,* 1922
* Grand Duchess Marie of Russia. *Education of a Princess*, 1931
* Queen Marie of Romania. *The Story of My Life,* 1934
* Almedingen, E.M. *An Unbroken Unity*, 1964
* Duff, David. *Hessian Tapestry*, 1967
* Millar, Lubov, *Grand Duchess Elizabeth of Russia*, US edition, Redding, California., 1991, 
* Mager, Hugo. *Elizabeth, Grand Duchess of Russia,* 1998, 
* Zeepvat, Charlotte. *Romanov Autumn*, 2000, 
* Belyakova, Zoia. *The Romanovs: the Way It Was*, 2000, 
* Warwick, Christopher *Ella: Princess, Saint and Martyr*, 2007, *
* Croft, Christina *Most Beautiful Princess&nbsp;— A Novel Based on the Life of Grand Duchess Elizabeth of Russia*, 2008, 

## Viungo vya nje
### Vyanzo vya Kiorthodoksi
*Life of the Holy Royal Martyr Grand Duchess Elizabeth 
*Life of the Holy New Martyr Grand Duchess Elizabeth, by Metropolitan Anastassy
*Pilgrimage to Alapaevsk 
*Photo Library of Saint Elizabeth 
*OrthodoxWiki:Elizabeth the New Martyr

### Tenzi kwa heshima yake
*Akathist to the New Martyr Elizabeth 
*Canon to the Holy and Righteous Nun-Martyrs Elizabeth and Barbara New Martyrs of Russia  

### Vyanzo visivyo vya kidini
*Murder details
*The Alexander Palace Time Machine
*American Reporter Interviews Elisabeth in 1917
*HIH Grand Duchess Elisabeth Feodorovna by Countess Alexandra Olsoufieff
*Romanov Discussion Forum 
*Murder of the Romanovs at Alapayevsk
Kitambaa

thumb|Kitambaa cha kitamaduni.
**Kitambaa** (pia **kitambara**) ni kipande cha tambaa au jora ambalo kimekatwa ili kushonea vazi la binadamu, kama vile shati, sketi au suruali, au kwa madhumuni mengine, kama vile kutandika meza, kochi au samani nyingine, kushonea pazia, kurembesha, kupenga, kuosha, kupangusa vitu zilizomwagikiwa kiowevu na pia vitu vikavu kama vile madirisha ya glasi n.k.

Siku hizi vitambaa vinatengenezwa kwa kawaida katika viwanda. Mara nyingi hutengenezwa kwa kuunganisha nyuzi pamoja, ziwe za asili au vitu vilivyotengenezwa na mwanadamu. Mifano ya nyuzi za asili ni pamba na hariri. Mifano ya nyuzi zilizotengenezwa na binadamu ni nailoni na akriliki.

Rangi ya kitambaa inazingatiwa sana katika matumizi, kulingana na utamaduni, hali n.k.

## Tanbihi 
## Marejeo 
*Textile
*Cloth
*List_of_textile_fibres
*Clothing_material

Jamii:Mavazi
Jamii:Teknolojia
Tambarare

[thumb|300px|[Mbuga tambarare kati ya Singida na Tabora, Tanzania.]]
**Tambarare** katika jiografia ni eneo kubwa la ardhi bila kilima wala mlima. 

Maeneo mengi ya namna hiyo yanafaa zaidi kwa kilimo kuliko safu au milima.
 

Jamii:Tambarare
Jamii:Jiografia
Asante Kwasi

**Asante Kwasi** ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Ghana ambaye aliwahi kuchezea timu za Lipuli F.C. na Simba S.C. zilizopo nchini Tanzania.

Anasifika kwa uwezo wake wa kufunga magoli kwa kichwa, mipira ya adhabu na kwa kutumia mguu wake wa kushoto. Alifanikiwa kufunga goli lake kwa timu ya Simba S.C. katika mechi yake ya kwanza tu ambapo ilikuwa dhidi ya Singida United katika mchezo wa ligi kuu ya Vodacom msimu wa 2017-2018.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ghana
Shoka

[thumb|[Picha ya shoka.]]
**Shoka** ni kifaa kinachotumika kukatia magogo, nyama, mifupa, kuni n.k.

Ukitaka kuunda shoka unatakiwa uwe na mpini na chuma.

Shoka lina faida na hasara zake; mfano ni: ukikosea kukata unaweza kukata kuni vibaya au kujikata wakati unakata nyama.

Jamii:Vifaa
PES 2018

**PES 2018** (imefafanuliwa kama "Pro Evolution Soccer 2018") ni mchezo wa kompyuta uliyoandaliwa na PES Productions na kudhaminiwa na Konami kwa ajili ya programu zifuatazo: Microsoft Windows, PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360 na Xbox One.

Mchezo huu ni toleo jipya katika PES Productions, ulianzisha rasmi mwezi Septemba 2017.

Pro Evolution Soccer 2018 imepokea "maoni mazuri" kwa wakosoaji. Mtazamaji wa tovuti ya aggregator Metacritic alitoa toleo la PlayStation 4 alama ya 83/100.

Jamii:Michezo
Jamii:Kompyuta
Waridi

thumb|

**Waridi** ni maua mazuri sana ya mwaridi na walio wengi huvutiwa nayo sana kwa sababu ya rangi yao au hata harufu yao tu.Bila shaka uzuri wa mwonekano wa maua haya huwafanya walio wengi kusahau kutazama namna ulivyo mmea wake. Ni ajabu sana ukiutazama mmea wa ua hili namna ulivyo. Kwanza umezungukwa na miiba pande zote ila cha ajabu ni kwamba kamwe miiba haichomani wala kugombana lakini pale ambapo mwanadamu anapoukaribia au kuuparamia bila umakini wowote ni lazima mwiba au miiba nayo imchome.

Ua hili hutumika sehemu nyingi duniani kama alama ya upendo. 

Jamii:Mimea
Mifumo ya Adobe

alt=Chapa ya mifumo ya Adobe|thumb|Chapa ya mifumo ya Adobe
**Adobe** ni kampuni ya programu ya Marekani. Kawaida, mipangilio yote wanayofanya ni kwa matumizi ya ubunifu, kama vile *Adobe Flash*, *Adobe Dreamweaver* na *Adobe Photoshop*. Bidhaa zote za Adobe kwenye tovuti yao zinaruhusiwa kupakuliwa, lakini kwa muda mdogo tu.

## Marejeo
Emelia wa Kaisarea

thumb|Mt. Emelia.
**Emelia wa Kaisarea** (alifariki Kaisarea ya Kapadokia 30 Mei 375) alikuwa mke wa mhubiri maarufu Basili  Mzee huko Caesarea Mazaca. Wote wawili walijulikana kwa imani yao iliyowafanya wafukuziwe jangwani wakati wa dhuluma ya kaisari Maximian.

Familia yao ilikuwa na watoto 10, waliosaidiwa malezi na bibi yao, Makrina Mzee. Babu yao alikuwa mfiadini. Wote wawili wanaheshimiwa kama watakatifu, kama vile Basili Mkuu na watoto wao wengine 4: Makrina Kijana aliyekuwa mmonaki, Petro wa Sebaste aliyekuwa askofu na mwanateolojia huko Armenia, Naukratio aliyekuwa mkaapweke, na Gregori wa Nisa ambaye alifanywa na Basili kuwa askofu wa mji huo akaandika vitabu bora kuhusu teolojia na maisha ya Kiroho.

Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa hasa siku ya kifo chake pamoja na mume wake au siku nyingine.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Jamii:Waliofariki 375
Jamii:Watakatifu wa Uturuki
Kitana

thumb|Kitana cha kisasa chenye saizi ndogo, na kubwa kwa nywele tofautitofauti.
thumb|Matumizi ya kitana asili.
**Kitana** ni kifaa kinachotumika kutana nywele. Kuna aina nyingi za vitana: kuna kitana kikubwa kwa ajili ya nywele ndefu, na kidogo kwa ajili ya nywele fupi na cha saizi ya kati. Siku hizi mara nyingi kitana huwa ni cha plastiki.

## Tanbihi
Jamii:Vifaa
John Raphael Bocco

**John Raphael Bocco,** alizaliwa 5 Agosti  1989 alikuwa mchezaji wa kandanda Mtanzania aliyecheza nafasi ya mshambuliaji katika klabu ya Simba S.C. na timu ya Taifa ya Tanzania.

John Raphael Bocco ni maarufu kama Adebayor, alianza kucheza soka katika timu ya Kijitonyama FC, mwaka 2007 alijiunga na Azam FC na kuisaidia timu hiyo kupanda daraja. John Raphael Bocco ni miongoni mwa wachezaji wanne ambao walifanikiwa kupanda Ligi Kuu ya Vodacom mwaka 2008 wakiwa na Azam FC, mwingine ni Sure Boy. 

Ana asili ya watu wa Mkoa wa Kagera kwa kuwa wazazi wake ndipo walipotokea.  

## Kazi katika ngazi ya klabu
Akiwa mzaliwa wa Dar es Salaam, Bocco alianza safari yake ya michezo katika klabu ya Azam F.C., aliyoitumikia kwa takriban miaka kumi.

Mwaka 2017 mwezi Juni alisaini mkataba wa miaka miwili kuitumikia klabu ya Simba S.C..

## Kazi katika Timu ya Taifa
Alifanikiwa kuichezea timu ya taifa kwa mara ya kwanza mwaka 2009, na amekua akicheza mara kwa mara katika michuano ya kufuzu kushiriki fainali za kombe la dunia.

### Magoli katika michezo ya kimataifa
:* Alama na matokeo yanaorodhesha magoli aliyoifungia Tanzania.
.*
 

## Viungo vya nje
*[http://shaffihdauda.co.tz/2015/01/29/mjue-john-bocco-adebayor/ ] katika wavuti ya Shafii Dauda
## Marejeo
Dawati

thumb|Madawati darasani nchini Madagaska
[thumb|Dawati la shule kwenye makumbusho nchini [Norwei.]]
**Dawati** (kutoka neno la Kiarabu; pia **deski** kutoka neno la Kiingereza *desk*) ni meza inayotumiwa hasa na mwanafunzi kwa kuandikia au kusomea mara nyingi ikiwa na sanduku la kuwekea vitabu, madaftari na kalamu.

Madawati ya shule mara nyingi hutengenezwa pamoja na kiti chake kama kipande kimoja, ilhali kimo cha sehemu ya meza na ya kiti hulingana na umri wa wanafunzi wanaolengwa. Upana wa dawati hutengenezwa kulingana na idadi ya watu wanaokaa katika dawati hilo. Kuna dawati la mtu mmoja watu wawili na watu watatu.

Madawati hupatikana shuleni, ofisini, nyumbani na kadhalika. 

Wakati mwingine dawati linataja mtoto wa meza au saraka pekee.

Kwa maana tofauti kidogo "dawati" linaweza kumaanisha pia ofisi, kitengo au idara ndani ya taasisi fulani; kwa mfano "dawati la vijana" linaweza kutaja afisa au maafisa wanaohusika na mambo ya vijana katika ofisi kuu ya chama.

## Marejeo
Jamii:Samani

Jamii:Vifaa
PES 2016

alt=Chapa ya PES 2016|thumb|Chapa ya PES 2016|356x356px
**PES 2016** (kwa kirefu *Pro Evolution Soccer*)  ni mchezo wa kompyuta wa soka ulioandaliwa na *PES Productions* na uliochapishwa na Konami kwa Microsoft Windows, PlayStation 3, *PlayStation 4*, Xbox 360, na *Xbox One*. 

Ni toleo la kumi na tano la mfululizo wa *Pro Evolution Soccer* na alama ya *PES Productions* mwaka wa 20 wa kuzalisha michezo ya soka. 

Kifuniko cha kasha la mchezo ni mchezaji Neymar (amevaa jezi lake la taifa la Brazil). 

Jina la mchezo limebadilishwa kutoka Soko la Dunia.

Jamii:Michezo
Jamii:Kompyuta
Mshale

thumb|Mishale.
**Mshale** (wingi: mishale) ni ala ya vita au silaha ndogo ifananayo na mkuki inayorushwa kwa upinde. 

Kwa maelfu ya miaka, watu duniani kote wamewahi kutumia upinde na mishale kwa uwindaji na kwa ajili ya ulinzi.

## Historia
Ushahidi wa kale kabisa wa mshale wenye kichwa cha jiwe ulipatikana Mapango ya Sibudu nchini Afrika Kusini. . Mshale huo unaaminika kuwa ulitumika miaka 64,000 iliyopita. 

Ushahidi wa kale kabisa wa matumizi ya upinde kurusha mshale ni wa miaka 10.000 uliopatikana Bonde la Ahrensburg kaskazini mwa mji wa Hamburg, nchini Ujerumani.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
*Aina za upinde na mshale

Jamii:silaha
Swichi

thumb|Hii ni picha ya swichi ya kuwasha taa.
**Swichi** (kutoka Kiingereza "switch") ni sehemu inayotumika kufanya mzunguko wa umeme kwa ajili ya kuchaji simu, tochi na kuwasha taa kwa ajili ya kutupatia mwanga.

Pia hutumika kuwasha vitu vinavyotumia umeme kama: runinga, redio,pasi, jokofu n.k.

Jamii:Umeme
Kiyoyozi

la nyumba.]]
thumb|viyoyozi nje ya jengo
**Kiyoyozi** ni kifaa kinachowekwa kwenye vyombo vya moto au nyumba. Kifaa hiki kina uwezo wa kutoa hewa ya ubaridi au ya joto. 

Kwa sehemu zenye joto watu hutumia kifaa hiki kufanya hali ya hewa kuwa yenye ubaridi katika nyumba zao au katika magari yao na vyombo vinginevyo vya moto kama vile treni.

Kumbe katika sehemu zenye baridi watu hutumia kifaa hiki kufanya hali ya hewa katika nyumba zao au magari yao kuwa ya joto la kawaida ili kujikinga na baridi kali. 

Kwa sasa kifaa hiki kinatumiwa na watu wengi hasa katika nchi zilizoendelea.

Kifaa hiki kinatumia umeme mwingi, hivyo kinahitaji umeme wa kutosha ili kufanya kazi yake.

Jamii:Vifaa
Mgahawa

.]]
**Mgahawa** (au **mkahawa** kutoka kinywaji "kahawa") ni mahali ambapo chakula kilichopikwa kinauzwa kwa umma, na ambapo watu huketi katika viti maalum vilivyoandaliwa pamoja na meza na kula. 

Migahawa hiyo huwa na vyakula tofauti, kwa mfano wali, nyama,biliani, viazi, mayai n.k.

Pia migahawa huwa na vinywaji kama vile kahawa, soda, maji, maziwa,juisi, chai n.k.

Migahawa hiyo hupatikana kwa wingi mjini kwa mfano katika shule,ofisi n.k.

Mgahawa hutoa huduma yake kwa bei ya kawaida. Baadhi ya watu ambao hupendelea kula kwenye migahawa ni wanafunzi, walimu n.k.

Mgahawa ni sehemu ambayo watu huweza kupata chakula au vinywaji kwa haraka na urahisi, bila kutumika/kutumia nguvu zao wenyewe. 

Kwa kawaida ilivyozoeleka huwa kuna mtu wa kuhudumia mahitaji ya wateja kwa makubaliano ya mhudumiwa kulipia huduma anayohitaji.

Kwa kweli hakuna rekodi sahihi za mwaka au nyakati gani za kuonyesha hasa ni lini mwanzo wa utamaduni au namna hii ya kubadilishana huduma.

Jamii:Uchumi
Mapishi

thumb|Mapishi ya Samaki	
thumb|Mapishi	
**Mapishi** ni namna mbalimbali za kuandaa chakula ukipendacho kama wali, makande, pilau na vyakula vingine.

Kuna mapishi mengi katika nchi mbalimbali, kwa mfano za Afrika, Ulaya na Amerika, hasa kwa kufuatia tofauti za kitamaduni miongoni mwa wanadamu.

Jamii:Chakula           
Jamii:Mapishi
Marcouf

wa Ufaransa.]]
**Marcouf** (pia *Marcoult*, *Marculf*, *Marcoul*, *Marcou*; alifariki 1 Mei 558) alikuwa mkaapweke, halafu abati wa Nantus (Nanteuil-en-Cotentin), Cotentin, Ufaransa.

Alishughulikia uinjilishaji wa kisiwa cha Jersey.

Tangu kale huheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Mei.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* M. Charles Grosset, "A Theory on the Evangelisation of the Cotentin"

Jamii:Wakaapweke

Jamii:Wamisionari
Klorofili

**Klorofili** (pia **chanikiwiti**) ni kemikali ambayo hunyonya mwanga wa jua la alfajiri, mchana na jioni. 

Inapatikana kwenye wigo la mimea na mwani na kuvipatia rangi ya kijani. 

Husaidia kutengeneza chakula cha mimea na husaidia utengenezaji wa nguvu kwenye mimea. 

## Tazama pia
* Usanisinuru

Jamii:Mimea
Emeriko wa Hungaria

**Emeriko wa Hungaria** (pia: **Henricus, Emery, Emerick, Emmerich, Emericus, Americus**; kwa Kihungaria: **Szent Imre herceg**; Székesfehérvár, 1007 hivi &ndash; Hegyközszentimre, 2 Septemba 1031) alikuwa mtoto pekee wa mfalme Stefano I wa Hungaria ambaye alifikia ujana.

Emeriko alilelewa kitawa na Mbenedikto Gerard wa Csanád ili amrithi baba yake kama mfalme. Alioa mwaka 1022.  Kumbe alifariki wakati wa uwindaji.

Mwaka 1083 Papa Gregori VII alimtangaza mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki na Waorthodoksi, hasa tarehe 4 Novemba, lakini pia 5 Novemba na 4 Septemba. 

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Ubuyu

**Ubuyu** ni ungaunga wa rangi ya maziwa wa matunda ya mbuyu ukiwa na mbegu zake au bila mbegu. 

Ubuyu umekuwa ni mmea wenye faida nyingi kwa mwili wa binadamu.

## Faida za ubuyu 
1. Unga wa ubuyu una vitamini C 

2. Ubuyu una kiwango kingi cha madini ya Kalshiamu (Calcium).

3. Husaidia kujenga neva za fahamu mwilini

4. Ina virutubisho vya kulinda mwili

5. Ubuyu una vitamini B3 na vitamini B2 ambayo ni mhimu katika kuondoa sumu mwilini na umeng’enyaji wa madini ya chuma, 

6. Unaongeza kinga ya mwili sababu ya kuwa na kiasi kingi cha vitamini C

7. Huongeza nuru ya macho

8. Husaidia kuzuia kuharisha na kutapika

9. Ina magnesiam ambayo husaidia kujenga mifupa na meno

10. Husaidia wenye presha ya kushuka na wenye matatizo ya figo.

Hasa kwa wale waliovunjika mifupa wanahimizwa sana kutumia juice ya unga wa ubuyu kila siku ili kuendana na mahitaji ya mwili

Jamii:Afya
Isambe Monie

**"Isambe - Monie"** ni jina la albamu ya nane kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Ni moja kati ya albamu zilizotamba sana katika ulimwengu wa rhumba na soukous kwa miaka ya 1990. Albamu imetoka mwaka 1990. 
## Orodha ya nyimbo
## Tazama pia
*Kwassa Kwassa
*Zing Zong
## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/Kanda-Bongo-Man-Isambe-Monie/master/1129628 ] katika wavuti ya Discogs

Jamii:Albamu za 1990
Jamii:Albamu za Kanda Bongo Man
Muundo

**Muundo** katika lugha ni mpangilio na mtiririko wa visa na matukio katika kazi ya kifasihi. Hapa tunachunguza jinsi msanii wa kazi hiyo alivyounda na  alivyounganisha tukio moja na jingine, kitendo kimoja na kingine, sura moja na nyingine. Tunapohakiki muundo katika kazi ya kifasihi, hasa riwaya na tamthilia, kuna mambo ya kuzingatia. Mambo hayo ni:
* Aina ya muundo
* Mgawanyo wa kazi hiyo 
* Umbo la kazi hiyo 

## Aina za muundo 
* Kuna aina tatu za muundo. Aina hizo ni:

### Muundo msago 
* Huu ni muundo wa moja kwa moja ambao visa na matukio vimepangwa katika hali ya kufuatana kuanzia tukio la kwanza hadi la mwisho.

### Muundo rukia 
* Ni aina ya visa na matukio. Hapa kunakuwa na visa viwili au zaidi ambavyo hurukiana katika kusimuliwa kwake na mwisho wa visa hivyo hugawana na kuwa kisa kimoja.

### Muundo changamano 
* Huu ni muundo ambao kunakuwa na muundo wa msago na rukia. Hapa visa huanza kwa urejeshi na kumaliziwa na msago.

## Mgawanyo wa kazi hiyo 
Katika mgawanyo wa kazi mhakiki anapaswa kueleza:
* Sura/namba=riwaya 
* Sehemu/onesha=tamthiliya
* Idadi ya mistari kwa ubeti=ushauri

Ikumbukwe kwamba mwandishi anaweza kugawa kazi yake katika sehemu lakini akaipa picha sura na taswira.

## Umbo la kazi hiyo 
Katika kuangalia umbo la kazi mhakiki anapaswa kueleza kama kazi hiyo ni riwaya tamthiliya au ushairi.

Jamii:Fasihi
Kwassa Kwassa

**"Kwassa Kwassa"** ni jina la albamu ya saba kutoka kwa msanii wa muziki wa dansi na soukous kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Kanda Bongo Man. Albamu imetoka mwaka wa 1989. Nyimbo kali zilizotamba kutoka katika albamu ni pamoja na Liza, Sai na Lela-Lela.
## Orodha ya nyimbo
## Tazama pia
*Isambe Monie
*Zing Zong
## Viungo vya Nje
*[https://www.discogs.com/Kanda-Bongo-Man-Kwassa-Kwassa/master/417122 ] katika wavuti ya Discogs

Jamii:Albamu za 1989
Jamii:Albamu za Kanda Bongo Man
Engelbert wa Cologne

yenye masalia ya Mt. Engelbert.]]
**Engelbert wa Cologne** (pia: **Engelbert II of Berg**; Schloss Burg, 1185/1186 &ndash; Gevelsberg, karibu na Schwelm, 7 Novemba 1225) alikuwa askofu mkuu wa Cologne, Ujerumani, ambaye alijihusisha sana na mambo ya siasa akiwa pia mtawala wa sehemu ya nchi.

Kisha kutetea haki na uhuru wa Kanisa kwa nguvu zote, hatimaye aliuawa na ndugu yake wa ukoo. 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu mfiadini.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
*  
*
*

## Viungo vya nje
* Biography on genealogie-mittelalter.de
* 07. November 1225 from the Exhibition NRW 2000
* The death of Archbishop Engelbert of Cologne, poem by Annette von Droste-Hülshoff at Project Gutenberg
* Engelbert's shrine in Cologne Cathedral

Jamii:Wanasiasa wa Ujerumani
Nebula ya Jabari

**Nebula ya Jabari** (ing. Orion nebula, pia **Messier 42**, **M42** na **NGC 1976**) ni nebula angavu inayoonekana katika kundinyota ya Jabari chini ya nyota tatu za ukanda wake. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.0  hivyo inaonekana kama nyota lakini kwa kutumia darubini ndogo inatambuliwa kama doa angavu maana ni nebula.. 

Chanzo cha nebula hii kilikuwa wingu kubwa la molekuli za hidrojeni lililoanza kujikaza. Mawingu ya aina hii ni sehemu za anga la nje ambako nyota zinazaliwa yaani ambako zinaanza kutokea. Nebula hii inaonekana vema kwa sababu nyota changa ndani yake zinatoa mnururisho wa kuioniza (unaondoa electroni kwenye atomi na kuziacha kwenye hali ya kuwa nachaji hasi au chanya, yaani ioni) unaosababisha kung’aa kwa nebula.

Umbali wa nebula ni takriban miakanuru 1425.

Kabla ya karne ya 17 ilijulikana kama nyota ya kawaida. Baada ya kugunduliwa kwa darubini Mfaransa Peiresc alikuwa mtu wa kwanza aliyeiangalia kwenye mwaka 1610 kwa kutumia darubini na kutambua si nyota.

## Tanbihi
## Viungo vya Nje
* Orion Nebula – Messier 42  
*Orion, kwenye tovuti ya Ian Ridpath, Star Tales, iliangaliwa Oktoba 2017
*THE ORION NEBULA, kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
*Messier 42: Orion Nebula, tovuti ya Messier-objects.com, iliangaliwa Januari 2018

## Marejeo
* Harrison, Thomas G. (1984). "The Orion Nebula: Where in History is it?". Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society. 25: 71 (online hapa)
*Hirota, Tomoya; et al. (2007). "Distance to Orion KL Measured with VERA". Publications of the Astronomical Society of Japan. 59 (5): 897–903 

Jamii:nebula
Emmeram wa Regensburg

ya Emmeram, Munich, Ujerumani.]]
**Emmeram wa Regensburg**  (pia: *Emeramus*, *Emmeran*, *Emeran*, *Heimrammi*, *Haimeran*, *Heimeran*) alikuwa Askofu mmisionari aliyefia dini mwaka 652 hivi huko Helfendorf (Munich, Bavaria).

Mzaliwa wa Poitiers, Aquitaine, Ufaransa, kaburi lake liko Regensburg, Ujerumani, alipokuwa anaeneza Ukristo. 

Hukohuko alitangazwa mtakatifu na Papa Gregori XVI mwaka 1833.

Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki na Waorthodoksi tarehe 22 Septemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Vyanzo 
*  *Arbeo von Freising: Vita et passio Sancti Haimhrammi martyris*, in: Bruno Krusch (Bearb.): *Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot* Bd. 2 (Monumenta Germaniae historica - Scriptores rerum Merovingicarum Bd. 4), Hannover 1902 (ND 1995), S. 452-524.
*  Bernhard Bischoff, *Leben und Leiden des heiligen Emmeram*, 2. Aufl., Regensburg 1993.
* St. Emmeram from the Ökumenisches Heiligenlexikon
* Emmeram von Regensburg article on the German language Wikipedia

## Marejeo 
*  Marianne Popp, *Der heilige Bischof Emmeram.* In: *Lebensbilder aus der Geschichte des Bistums Regensburg.* Regensburg 1989, S. 25–37 (= *Beiträge zur Geschichte des Bistums Regensburg,* Band 23/24, Teil 1).
*  Artikel *Emmeram.* In: Hans-Michael Körner (Hg.): *Große Bayerische Biographische Enzyklopädie.* München 2005, S. 446.
*  Karl Bauer, *Regensburg. Kunst-, Kultur- und Alltagsgeschichte.* 5. Auflage. Regensburg 1997, bes. S. 778–780.
*  Friedrich Wilhelm Bautz, *Emmeram (Haimhram)*, in: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL), band 1, sp. 1506
*  Albert Lehner: *Sacerdos = Bischof. Klerikale Hierarchie in der Emmeramsvita.* Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2007, ISBN 978-3-86583-183-5.
*  Friedrich Prinz, *Kleinhelfendorf. Das Martyrium des heiligen Emmeram*, a cura di Alois Schmid, Katharina Weigand, Schauplätze der Geschichte in Bayern, C. H. Beck, München, 2003. ISBN = 3-406-50957-6. Seiten: 26–40

## Viungo vya nje
* Arnoldus Emmeramensis, De Miraculis Et Memoria Beati Emmerammi Libri Duo. by Migne Patrologia Latina
*  http://www.santiebeati.it/dettaglio/91891

Jamii:Wakolumbani
Jamii:Wamisionari
Ermengol wa Urgell

ya askofu.]]

 wa Mt. Ermengol, Arxiu Comarcal de l'Alt Urgell.]]
**Ermengol wa Urgell** (pia: **Armengol** au **Armengod** au **Hermengaudius**; alifariki El Pont de Bar, 1035) alikuwa askofu wa Urgell kuanzia mwaka 1010.

Mtoto wa ukoo tawala, alianza uaskofu wake kwa kurekebisha maisha ya mapadri wa kanisa kuu kufuatana na mafundisho ya Agostino wa Hippo

Anatajwa kama mhusika wa kuteka mji wa Guissona mwaka 1024 na kuurudisha kwenye Ukristo.

Alishindana mara nyingi na masharifu wa Urgell na kuwajibika katika ujenzi wa miundombinu, likiwemo kanisa kuu la Urgell. Akiwa anafanya kazi kwa mikono yake kujenga daraja, alianguka chini akavunjika kichwa kwenye mawe . 

Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Novemba.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
Braun Strowman

thumb|Braun Strowman
**Adam Joseph Scherr** (alizaliwa 6 Septemba 1983) ni mwanamiereka wa Marekani aliyekuwa mwenye nguvu; sasa amesainiwa na WWE ya kukuza mapambano ya mieleka, ambapo anacheza kwa jina la uringo **Braun Strowman**.

Baada ya kuanza kwa programu za *WWE* za mara kwa mara, Strowman alihusishwa kwenye kundi la *The Wyatt Family*, amevaa kinyago cheusi cha kondoo na mwenye nguvu zaidi. Katika maonesho yake yote na WWE, Strowman ameonekana kama mtu asiyepigika. Pia aliwahi kuwa mshindi wa Money In The Bank mwaka 2018 na mshindi wa Andre the Giant Memorial kwenye Wrestlemania 35. Pia inasemekana Braun ni mwanamiereka mwenye nguvu sana hata ana uwezo wa kubeba gari la kusafirisha mizigo.

Jamii:Waliozaliwa 1983
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanamiereka wa Marekani
Upinde

[thumb|[Mtu akipiga mshale kwa kutumia upinde.]]
**Upinde** (kutoka kitenzi "kupinda") au **uta** ni mti au maada nyingine iliyopindwa ambayo ncha zake zimeunganishwa kwa kamba, ukano au ngozi isiyotanishwa na hutumiwa kwa ajili ya kurushia mishale.

## Historia ya upinde 
Inaaminika kuwa upinde wa kale kabisa ulipatikana Holmegård nchini Denmark ukiwa na miaka 8.000.

Upinde ulitengenezwa kwa minajili ya kuwinda wanyama wenye mbio na ambao hawangefikika kwa kukimbizwa mbio au kurushiwa mawe. 

Baadaye, upinde ulitumika kama zana za vita jamii zilipokuwa zikikabiliana na maadui zao. Hata hivyo teknolojia hii ya kutumia upinde kama zana za vita imepitwa na wakati kwani kuna zana nyingine zilizo na haraka na bora kuliko upinde na mshale. 

Leo upinde hutumika kwa minajili ya kuwinda na katika mchezo wa archery ingawapo wachezaji wa mchezo huo hutumia upinde wenye muundo tofauti na ulioboreshwa

## Tanbihi
## Viungo vya nje 
* The Asian Traditional Archery Research Network 
* Nani mgunduzi wa upinde na mshale? 

Jamii:Silaha
Jamii:Teknolojia
Funmilayo Ransome-Kuti

**Funmilayo Ransome Kuti**, MON ( /ˌfʊnmiˈlaɪjoʊ ˈraensəm ˈkuːti/; 25 Oktoba 1900 – 13 Aprili 1978) alikuwa mwalimu, mwanasiasa, mwanaharakati wa kutetea haki za wanawake na kiongozi wa jadi nchini Nigeria. 

Alikuwa mwanamke kiongozi maarufu sana kipindi chake, alikuwa mwanamke wa kwanza kuendesha gari nchini Nigeria.

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Funmilayo Ransome-Kuti Na Wanawake wa Umoja wa Abeokuta, Vielelezo: Alaba Onajin, Script na maandishi: Obioma Ofoego, UNESCO, 2014
* Funmilayo Ransome-Kuti 
* Wasifu wa Fela Anikulapo Kuti (1938-1997)
* Mhairi McAlpine, "Wanawake juu ya Kushoto: Funmilayo Anikulapo-Kuti" , Kimataifa Ujamaa Kundi, 8 juni 2012.

Jamii:Waliozaliwa 1900
Jamii:Waliofariki 1978
Jamii:Wanaharakati wa Nigeria
Frances Ames

**Frances Rix Ames** ( /ˈfrɑːnsɪz//eɪmz/; 20 Aprili 1920 – 11 Novemba 2002) alikuwa bingwa wa nyuroni, daktari wa magonjwa ya akili, na mpiganaji wa haki za binadamu nchini Afrika Kusini.

Amefahamika kwa ubora wake katika kuongoza uchunguzi wa kifo cha mwanaharakati Steve Biko aliyepinga ubaguzi wa rangi, ambaye alikufa kutokana na matibabu kutelekezwa na kuteswa chini ya ulinzi wa polisi. Pindi ambapo baraza la matibabu la Afrika ya Kusini (SAMDC) liliposhindwa kuwachukulia hatua za kinidhamu daktari mkuu wa upasuaji wa wilaya na msaidizi wake ambao walihusika na matibabu ya Steve Biko, Ames na wenzake watano (wasomi na madaktari) walichangisha fedha na kupambana vita halali kisheria ya takribani miaka minane kupinga kuanzishwa kwa matibabu. Ames alihatarisha usalama wa maisha yake na kazi yake, kwa ajili ya kupigania haki, na kuipeleka kesi mahakama kuu ya Afrika ya kusini (South African Supreme Court) ambapo hatimaye alishinda kesi hiyo mwaka 1985.

Alizaliwa Pretoria na kukulia katika umaskini katika mji wa Cape Town. Ames alikuwa mwanamke wa kwanza kupokea shahada ya Udaktari wa Dawa kutoka chuo Kikuu cha Cape Town mwaka 1964. 

Ames alisoma madhara ya bangi kwenye ubongo na kuchapisha makala kadhaa juu ya somo hilo; kuona faida ya matibabu ya bangi juu ya wagonjwa katika hospitali yake mwenyewe. Aliwahi kuwa mtetezi wa kuhalalisha kwa matumizi ya dawa. 

Aliongoza idara ya neurolojia ya Hospital ya Groote Schuur kabla ya kustaafu mwaka 1985, lakini aliendelea kufundisha katika Hospitali za Valkenberg na Alexandra. 

Baada ya ubaguzi wa rangi kumalizika mwaka 1994, Ames alitoa ushahidi mbele ya tume ya Ukweli na Maridhiano juu ya uchunguzi wa "Madaktari wa Biko" kwa kukiuka maadili ya matibabu. 

Mwaka 1999, Nelson Mandela  alimzawadia Ames tuzo ya Nyota wa Afrika Kusini, ambayo ni tuzo ya juu kabisa kwa raia wa Afrika ya kusini.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1920
Jamii:Waliofariki 2002
Jamii:wanasayansi wa Afrika Kusini
Jamii:Wanaharakati wa Afrika Kusini
Antoine Griezmann

[alt=Antoine Griezmann|thumb|Antoine Griezmann mwaka akiwa na Timu ya taifa [Ufaransa.]]
**Antoine Griezmann** (matamshi ya Kifaransa: [ɑtwan ɡʁijɛzman]; alizaliwa 21 Machi 1991 ) ni mchezaji wa soka wa Ufaransa ambaye anacheza nafasi ya mbele katika klabu ya Hispania Atlético Madrid na timu ya taifa ya Ufaransa.

Alianza kazi yake katika Real Sociedad, akicheza mechi yake ya kwanza mwaka 2009 na kushinda Segunda División katika msimu wake wa kwanza. Katika msimu wa tano huko, alifunga mabao 52 katika mechi 201 rasmi. 

Mwaka 2014, alihamia Atlético Madrid kwa € 30 milioni. Kwa maonyesho yake yote mwaka 2016, alichaguliwa kwa tuzo ya Ballon d'Or 2016 ambayo alimaliza nafasi ya tatu.
[right|thumb|Griezmann akicheza katika mechi na [watani wa jadi wa Real Madrid mwaka 2015.]]
Griezmann ni mchezaji wa zamani wa Ufaransa wa vijana wa kimataifa, akiwakilisha nchi yake chini ya miaka 19, chini ya miaka 20 na chini ya 21. Alikuwa ni kikundi cha timu iliyoshinda michuano ya Soka ya 19 ya UEFA ya Ulaya chini ya 19 kwenye udongo wa nyumbani. 

Alipata kofia yake ya kwanza kwa timu ya taifa ya taifa mwaka 2014 na alicheza katika Kombe la Dunia ya mwaka huo, akiwasaidia nchi kwa robo fainali. 

Griezmann alikuwa mchezaji bora na Mchezaji wa Mashindano katika UEFA Euro 1-0 dhidi ya Ureno 2016, ambapo kikosi cha Ufaransa walikuwa wakimbizi baada ya kupigwa goli 1 kwa 0.

## Marejeo 
Jamii:Waliozaliwa 1991
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa
Siafu

**Siafu** ni spishi za sisimizi za jenasi *Dorylus* katika familia Formicidae ya oda Hymenoptera, lakini kiutendaj, jina hilo hutumika kwa spishi zinazoshughulika juu ya ardhi, hasa za nusujenasi *Anomma*. Wakitafuta chakula au kuhama, huenda kwa safu ndefu kama jeshi, kwa hiyo mojawapo ya majina ya Kiingereza "army ants". Isipokuwa spishi chache huko [[Asia] wa kitropiki, wanatokea Afrika kusini kwa Sahara tu. Idadi ya spishi zinazotambulika hutofautiana kulingana na chanzo, lakini 60 inaonekana kuwa makadirio ya kuridhisha , ambazo 9 zimo katika *Anomma*. Nyingi za spishi za *Dorylus* zinabishaniwa kwa sababu maelezo yao yalitokana na tabaka moja tu la kijamii. AntWiki  inategemeza spishi 15 katika Kenya. Idadi sawa ya spishi zinajulikana kutoka Tanzania na Uganda, nyingi zikitokea katika nchi mbili au tatu. Walakini, spishi 3 tu za siafu wa kweli zimekubaliwa katika Afrika ya Mashariki nzima.

Spishi za sisimizi wenye tabia kama hiyo zimeainishwa katika jenasi ya Kiafrika *Aenictus* na idadi ya jenasi za Kiamerika. Spishi za *Aenictus* ni ndogo kuliko siafu nyingine na zina rangi ya kahawia iliyofifia hadi kukolea. Makoloni yao ni madogo kuliko yale ya *Dorylus* na huwinda sisimizi wengine hasa.

Kama sisimizi wote husaidiana katika kazi mbalimbali kama vile ulinzi, usafi, kutafuta chakula na kazi nyingine. 

Siafu hutambuana kwa kugusana vichwa kama ilivyo jamii ya sisimizi wote.

## Spishi za Afrika ya Mashariki (siafu wa kweli)
* *Dorylus nigricans* (Kenya, Tanzania, Uganda)
* *Dorylus stanleyi* (Kenya)
* *Dorylus wilverthi* (Kenya, Rwanda, Uganda)

## Picha

Dorylus mayri casent0172639 dorsal 1.jpg|Mfanyakazi wa *Dorylus mayri*
Dorylus nigricans casent0172641 profile 1.jpg|”Nzi soseji”, dume la *D. nigricans*
Dorylus nigricans casent0172642 head 1.jpg|Kichwa na mandibulo za mfanyakazi wa *D. nigricans*
Dorylus wilverthi casent0172657 dorsal 1.jpg|Mfanyakazi wa *D. wilverthi*
Dorylus wilverthi casent0172860 dorsal 1.jpg|”Nzi soseji”, dume la *D. wilverthi*

## Marejeo
Jamii:Sisimizi na jamaa
Kokoto

[250px|thumb|Kokoto za [milimita 20.]]
**Kokoto** ni vipande vidogovidogo vya mawe makubwa au miamba.

Kokoto hupatikana baada ya kupasuliwa kwa miamba hiyo. Mara nyingi kokoto hupatikana kwa njia asilia hasa kama mashapo katika njia ya mto.

Kwa mahitaji ya ujenzi kokoto hutengenezwa pia kwa kutumia mitambo. Kumegawanyika katika sehemu mbalimbali: baadhi ya njia hizo ni upasuaji wa kutumia nyundo au mashine ya kuvunja.

Kokoto zinatumika kwa wingi pamoja na sementi katika ujenzi wa barabara, nyumba n.k.

## Tazama pia
* Zege

Jamii:Ujenzi
Sungusungu (sisimizi)

Kuhusu walinzi wa jadi angalia hapa Sungusungu

**Sungusungu** ni spishi ya sisimizi (Megaponera analis) wa nusufamilia Ponerinae katika familia Formicidae.

Katika maisha yao, sungusungu huishi kwa ushirikiano na kusaidiana kama mchwa na wadudu wengineo.

Pia sungusungu hugawana majukumu katika shughuli mbalimbali kama vile ulinzi (kwa wadudu hawa ukizungumzia suala la ulinzi ni wa kumlinda malkia wao na ujenzi wa makazi yao).

Kutokana nao, mara nyingine walinzi wa jadi katika jamii za binadamu wanaitwa "sungusungu". 

Jamii:Sisimizi na jamaa