open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vincenzo Bellini

thumb|right|300px|Vincenzo Bellini.

**Vincenzo Bellini** (3 Novemba 1801 - 23 Septemba 1835) alikuwa mtunzi aliyemaarufu kwa Opera kutoka nchi ya Italia. Alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa Opera kwa karne ya 19. Aliwapatia waimbaji wake ala nzuri za kuimba na huku mwenyewe akiwa anatoa msaada wake wa kibendi.

## Viungo vya nje 
* Profile of Bellini 
* Biography of Bellini 
* Bellini cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
* 
* Teatro Massimo Bellini, Catania

Jamii:Watunzi wa Italia
Jamii:Wanamuziki wa Italia
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1801
Jamii:Waliozaliwa 1835
Franz Berwald

thumb|right|300px|Franz Berwald.

**Franz Adolf Berwald** (23 Julai 1796 – 3 Aprili 1868) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Uswidi. Nae alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa Opera wa karne ya 19. Alizaliwa mjini Stockholm, na huyu hakubahatika kuwa na wapenzi kabisa katika tungo zake. Hivyo ikamgharimu kutafuta njia nyingine za kumwezesha kuishi.

## Viungo vya nje 
* Berwald Biography , a brief biographical sketch on the site of GMN ClassicalPlus

Jamii:Watunzi wa Uswidi
Jamii:Wanamuziki wa Uswidi
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1796
Jamii:Waliofariki 1868
Sanduku la Warangi

**Sanduku** la Warangi ni aina ya kibuyu kikubwa kilichokatwa mdomo mkubwa. Kwa Kirangi huitwa *iduunde*. Kibuyu hicho kilitumika kwa kuwekea dawa hasa zilizotumika wakati wa kutengeneza vyuma na kadhalika. Pia liliwekea vifaa vidogovidogo vya nyumbani kama masanduku ya kisasa.

## Marejeo
*Yovin Maingu na Brunhilde Bossow, 2006 "Mazingira ya Warangi na Wajerumani wa Kale", Kutolewa na *Heimat- und Kulturverein Gellersen* (Shirika la Historia na Utamaduni za Vijiji vya Gellersen, Ujerumani)
Georges Bizet

thumb|right|300px|Georges Bizet.
**Georges Bizet** ( 25 Oktoba 1838 – 3 Juni 1875) alikuwa mtunzi wa Opera na mpiga kinanda mashuhuri kutoka nchini Ufaransa. Anafahamika zaidi kwa tungo yake ya opera Carmen.

## Viungo vya nje 
* Georges Bizet 
* Georges Bizet (1838-1875)
* Bizet Biography
* Georges Bizet's Gravesite
* Mina Curtiss collection (research materials used by one of Bizet's biographers) in the Music Division of The New York Public Library for the Peforming Arts.
* Lettres à un ami, 1865-1872 (French) at Gutenberg.org

### Nakala huru za muziki wa Georges Bizet 
* 
* 
* 
* Carmen Fantasie, for violin and piano(From the Sibley Music Library Digital Score Collection)
* L’Arlésienne : incidental music to the melodrama by Alphonse Daudet, for piano 4 hands (From the Sibley Music Library Digital Score Collection)

Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1838
Jamii:Waliofariki 1875
Bahari ya Kusini

thumb|300px|Bahari ya Kuini inayozunguka bara la Antaktiki.
thumb|350px|Ramani hii inaonyesha mabadiliko ya halijoto ya maji ya bahari za dunia katika mwendo wa mwaka. Inaonekana jinsi gani kanda la barafu linalozunguka pwani la Antaktika (chini kabisa, rangi ya kijivu) hupanuka na kurudi nyuma kila mwaka. 
**Bahari ya Kusini** (pia: **Bahari ya Antaktiki**) ni jina jipya katika jiografia. Linamaanisha maji yote ya kusini ya latitudo ya 60 yanayozunguka bara la Antaktiki.

Katika eneo hilo maji ya Bahari ya Atlantiki, Bahari Hindi na Pasifiki hukutana na kuingiliana. Kwa muda mrefu wataalamu wa Shirika la Kimataifa la Hidrografia walihesabu eneo kama vitengo vya kusini vya bahari hizo tatu kubwa lakini katika karne ya 20 wazo la kuitazama kama bahari ya pekee imesambaa na Bahari ya Kusini imerudi kwenye ramani. 

Eneo lote ni la kilomita za mraba 20,327,000 za maji. Linazunguka pwani ya Antaktiki yenye urefu wa kilomita 17,968. Kina kirefu ni mita 5,805 hivi.

Sehemu zake karibu na pwani hufunikwa na barafu inayokua wakati wa baridi. Katika miezi ya joto vipande vikubwa vya barafu humeguka na kuelea katika maji kama siwa barafu ambayo ni hatari kwa meli lakini zinayeyuka polepole kadiri zinavyofikia maji yasiyo baridi. 

## Marejeo
Jamii:Bahari
Jamii:Bahari ya Kusini
Jamii:Antaktika
Mtumbaku

**Mitumbaku** (pia **mitumbako**; kwa Kisayansi *Nicotiana* spp.) ni mimea iliyo na asili yao katika Amerika lakini inayolimwa kote duniani siku hizi. Majani yake (tumbaku) yana kiasi kikubwa cha nikotini na yana matumizi ya kuvuta katika sigara.  

Majani ya tumbaku yakikauka|thumb|left
## Historia 
Waindio ambao ni wenyeji asilia wa Amerika walitumia tumbaku miaka mingi kabla ya kufika kwa Wazungu huko. Wahispania walijifunza matumizi ya tumbaku kutoka kwao wakaileta Ulaya. 

Mwanzoni tumbaku ilivutwa kwa kiko. Sigara zilipatikana baadaye. Inatafuniwa na kunuswa pia.

## Walimaji Mtumbaku 
Jamii:Mnavu na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Jamii:Afya
Mily Balakirev

thumb|right|300px|Mily Balakirev.

**Mily Alexanyevich Balakirev** (alizaliwa mjini Nizhny-Novgorod tarehe 2 Januari 1837 - akafariki St. Petersburg tarehe 29 Mei 1910) alikuwa mtunzi kutoka nchini Urusi aliye maarufu kwa Opera. Mara nyingi alikuwa akitunga nyimbo kwa ajili ya orchestra, kwaya na piano na nyimbo pekee. Vilevile anasifika kwa kutunga nyimbo nyingi zenye kusifia utaifa wa Urusi.

## Viungo vya nje 
* www.kreusch-sheet-music.net - Free Scores by Balakirev
* Islamey Article 
* 

Jamii:Watunzi wa Urusi
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Waliozaliwa 1837
Jamii:Waliofariki 1910
Jamii:Watunzi wa Romantik
Adrian Siaga

**Adrian Adrian Siaga** au **Adiri** (amezaliwa 19 Januari 1975) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kama Mhina kutoka katika filamu ya *Zinduna* iliyoshirikisha baadhi ya nyota maarufu kama vile Ashura Mushi, Emmanuel Mgaya, Mohammed Muki na Hussein Mkiethi. Vilevile Semwali kutoka katika filamu ya *Kimela* iliyoshirikisha nyota wengine kadhaa, Anna Peter, Mwasiti Madhohari, Juma Chete, Lilian Nyanza, Zubeiri Ramadhani na  Faraji Mohammed. Adiri kutoka katika filamu *Seuta II* na Seuta II itimisho, Moses kutoka katika filamu ya *Julia* huku akiwa pamoja na Juma Chete, Mukasa Lawrence, Silvia Tairo, Leah Mussa, Shukuru Kilala, Bakari Abdallah, Abdul Mawazo, Winfrida Wilson, Emma Hassan, Paulina Edward na mwisho kabisa Hussein Mkiethi.

Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1975
Jamii:Watu walio hai
Chai

right|thumb|240px|Chai ya maziwa. 
right|thumb|240px|Mavuno ya chai duniani 2003 nchi kwa nchi. 
**Chai** ni kinywaji kinachotengenezwa kwa kulowesha majani ya mchai (*Camellia sinensis*) katika maji ya moto. Wakati mwingine hata vinywaji vinavyopatikana kwa kutumia majani ya mimea mingine vinaitwa "chai".

Watu hunywa chai kwa sababu inatoa uchovu. Athari hii inatokana na dawa ya kafeini iliyopo ndani ya chai sawa na kahawa. Hapo awali, chai ilitumika kama bidhaa ya dawa. Matumizi yake kama kinywaji yalienea sana wakati wa Nasaba ya Tang ya China.

## Aina za chai 
Majani ya chai huandaliwa kwa njia mbili: kama chai nyeusi na chai ya kijani.

Chai nyeusi hupatikana kwa kukausha majani yake kwanza. Baadaye zinavunjwa na kuachwa ziumuke. Hapa kunatokea mmenyuko wa kikemia unaobadilisha rangi na ladha ya majani. Majani hushika joto kutokana na mmenyuko na joto hili halitakiwi kuzidi sentigredi 29. Chai nyeusi hutokea hasa Uhindi, Sri Lanka na Afrika pamoja na Kenya. 

Chai ya kijani hutengenezwa kwa kukausha majani mabichi mara moja bila kuyapa nafasi ya kuumuka. Chai hii utokea hasa China na Japani.

## Namna za kunywa chai
Kwa kawaida chai hunywewa ikiwa moto. Katika Afrika ya Mashariki huungwa maziwa ndani yake pamoja na sukari na viungo vingine. Aina hii ya chai imeenea kutoka Uhindi. Pasipo maziwa huitwa "chai ya mkandaa", pia "chai ya rangi".

Nchi nyingi zina utamaduni wa pekee jinsi ya kutengeneza chai. Wengine hunywa chai bila kitu kingine, wengi hupenda kuongeza sukari tu.

Ladha na rangi ya chai zinabadilika kadiri majani yanavyokaa ndani ya maji ya moto. Dawa la kafeini linatoka mapema, kwa hiyo kama mtu anataka hasa athari ya kuamsha anaweza kunywa chai iliyokaa dakika 1-2 mbili pekee. Kama majani yanakaa muda mrefu zaidi, dawa nyingine zilizomo mwenye majani zinayeyuka na dawa hizi zinaweza kubatilisha athari ya kafeini hata kuleta athari ya kutuliza. Kiasi cha rangi ya chai si dalili kwa kiasi chake cha kafeini na athari ya kuamsha.

Katika nchi za Mashariki ya Kati majani ya chai mara nyingi huwekwa ndani ya maji baridi na kuchemshwa pamoja naye. 

Huko Urusi na Uajemi birika ndogo ya chai kali huwekwa juu ya chombo kikubwa cha maji ya moto kinachoitwa samowar. Kiasi kidogo cha chai kali huwekwa katika kikombe au bilauri halafu hujazwa kwa maji ya moto.  

Katika Ulaya watu huweka majani katika maji ya moto kwa dakika chache tu. Waingereza na Wafrisia huongeza maziwa au krimu, wengine kidogo maji ya limau, halafu sukari.

## Chai kama chakula 
Neno "chai" hutumiwa pia kwa mlo mdogo. "Karibu chai" humaanisha mara nyingi kumwalika mgeni ale kitafunio hata pasipo kinywaji chenyewe.

## Chai kama hongo 
Katika Afrika ya mashariki neno "chai" limetumiwa mara nyingi kudai hongo. Asili yake ilikuwa ombi: "Naomba pesa kidogo ili nipate kununua chai". Hii imeshafupishwa mara nyingi kwa matamko mbalimbali kama "naomba chai", "toa chai" n.k. Kwa kawaida mwomba chai atashangaa akipewa kile anachosema kwa sababu anategemea pesa.

## Tazama pia
*Kahawa
*Matte

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
Jamii:Vinywaji
Jamii:Utamaduni
Oti

thumb|left|200px|Kilimo cha oti duniani mwaka 2005

thumb|200px|left|Punje za oti
**Oti** (kutoka Kiing. "oats")  ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za oti ni nafaka ambayo ni chakula cha wanyama na pia cha watu katika nchi hasa za Ulaya na pia penginepo nje ya kanda ya tropiki. Tofauti na nafaka nyingi punje zake hazikai pamoja katika mshikano lakini ua lake linafanana zaidi na mpunga lakini mbegu ni tofauti kabisa.

Kihistoria ilikuwa chakula muhimu cha watu wa nchi za kaskazini kwa sababu inavumilia hali ya hewa baridi kiasi na mvua nyingi tofauti na ngano. Waroma waliona Wagermanik wa Kale walikula hasa oti; kwenye kisiwa cha Britania Waskoti hupenda oti lakini Waingereza hulisha nafaka hii kwa wanyama hasa farasi. Kupunguka kwa farasi kama wanyama wa kazi kwenye kilimo kumemaaanisha pia kurudi nyuma kwa kilimo cha oti.

Matumizi yake kwa binadamu ni katika uji, muesli, mkate na keki. Hutazamiwa kama chakula cha kujenga afya kutokana na wanga, vitamini na proteini ndaniy ake.

## Marejeo 

Jamii:Nyasi na jamaa
Jamii:Nafaka
Jamii:Mimea ya mazao
Ngano nyekundu

**Ngano nyekundu** (lat. *Secale cereale*; *ing. rye*) ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za ngano nyekundu ni nafaka ambayo ni chakula muhimu katika sehemu za dunia hasa kwenye kanda zisizo na joto au baridi kali. Ni mmea ulio karibu na ngano.

Matumizi yake ni kwa ajili ya unga, mkate, bia, aina za wiski na pombe mbalimbali halafu lishe ya wanyama.

Ngano nyekundu hustawi kwenye ardhi ya mchanga ambako ngano haiendelei vizuri inavumilia pia tofauti kubwa zaidi za mvua na ukame kuliko ngano.

## Kilimo chake na matumizi 

Ngano nyekundu hulimwa hasa katika nchi za Ulaya ya Mashariki, ya kati na kaskazini kama vile Ujerumani, Polandi, Ukraine, Belarusi, Lithuania, Latvia hadi Urusi. Hulimwa pia katika Amerika ya Kaskazini (Kanada na Marekani), katika  Amerika Kusini (Argentina), Uturuki, Kazakhstan na China ya kaskazini.

Katika Afrika imelimwa kidogo kwenye nyanda za juu za Tanzania pia Kenya.

## Viungo vya Nje 
* Gordon Hillmann: *New evidence of Lateglacial cereal cultivation at Abu Hureyra on the Euphrates *, in: The Holocene 11/4 (Julai 2001), p. 383-393.
* *Growing Rye* hosted by the UNT Government Documents Department 

Jamii:Nyasi na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Jamii:Nafaka
Jamii:Chakula
Rye

Neno la **Rye** laweza kurejea mambo tofauti kama vile:

* neno la Kiingereza kwa Ngano nyekundu;
* mji wa Rye nchini Marekani.
Napoli

thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Napoli

**Napoli** (kwa Kiingereza: *Naples*) ni mji wa bandari kando ya bahari ya Mediteranea katika Italia ya kusini. 

Idadi ya wakazi inakaribia milioni 1. Mwaka 2015 lilianzishwa jiji la Napoli lenye watu 3,114,053 katika eneo dogo lenye msongamano mkubwa (2672 wakazi kwa kilometa mraba).

Ni mji wa kale sana na jina la "Napoli" ni umbo la Kiitalia la "Neapolis" lililokuwa jina asilia la Kigiriki. Maana mji huu ulianzishwa na Wagiriki wa Kale mnamo karne ya 6 KK. Jina la Kigiriki lina maana ya "mji mpya".

Mji uko kando ya mlima wa volkeno wa Vesuvio. Wataalamu wengine wanaona hatari ya mlipuko wa volkeno wa karibuni unaoweza kuharibu mji na wakazi wake wengi.

Sehemu ya kati ya mji imo katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.

## Viungo vya nje 
* Tovuti rasmi 

Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Napoli
Jamii:Campania
Jamii:Urithi wa Dunia
Mumbai

thumb|Mumbai
**Mumbai** (Kihindi: मुंबई  pia: **Bombay**) ni mji mkuu wa jimbo la Maharashtra kwenye pwani la magharibi la Uhindi. Mumbai ni mji mkubwa wa India mwenye wakazi milioni 12. 

## Historia 
Mji ulianzishwa kwenye kisiwa kilichopo karibu sana na bara. Kitovu kipo kwenye rasi inayoelekea katika Bahari Hindi. Kisiwa kilinunuliwa na Wareno mwaka 1534 nao Wareno waliwakabidhi kisiwa kwa Uingereza 1661. 

Mji uliendelea kuwa bandari kuu ya Waingereza katika Uhindi ukakua. Mwaka 1852 reli ya kwanza ya Asia ilianzishwa hapa. Tangu siku za Wareno mji uliitwa Bombay lakini sehemu ya wenyeji waliona ni jina la kikoloni. 

1995 serikali ya Maharashtra iliamua kubadilisha jina kuwa Mumbai kwa heshima ya mungu mmoja wa Kihindu. Wenyeji wanaendelea kutumia majina yote mawili.

## Uchumi 
Mumbai-Bombay ni kitovu cha filamu nchini Uhindi kwa kutania imeitwa mara nyingi "Bollywood". Ni mji muhimu wa viwanda na biashara. Bandari yake inashughulika asilimia 40 ya biashara ya nje ya taifa.

Image:Bombaycitydistricts.png|Ramani ya Mumbai
Image:Chhatrapati Shivaji Terminus (Victoria Terminus).jpg|Kituo cha reli cha Mumbai-Bombay 
Image:Mumbai Downtown.jpg|Kitovu cha mji
Image:Brabourne.jpg|Uwanja wa michezo

Jamii:Miji ya Uhindi
Jamii:Maharashtra
!
César Cui

thumb|right|300px|César Cui.

**César Cui** (18 Januari 1835 - 26 Machi 1918) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Urusi. Nae ni mmoja kati ya watunzi watano mashuhuri wa Urusi, ambao walipewa jina la utani la “Moguchaya Kuchka” (kwa Kisw. “Watu wenye Uwezo”), watu hao walikuwa Mily Balakirev, Nikolai Rimsky-Korsakov, Modest Mussorgsky na Alexander Borodin. Baba wa Cui’s anatokea nchini Ufaransa na mama yake anatokea Lithuania. 

Kama ilivyokuwa watunzi wengine wa Kirusi wa karne ya 19, nae huyu alikuwa akifanya shughuli hizi kwa upenzi tu na sio kimapato. Kazi yake rasmi ilikuwa kama fundi katika ngome ya jeshi. Pia alikuwa profesa katika masuala ya kiisimu na alitunga vitabu kadhaa vinavyo husu maswala ya ulinzi katika jeshi. Vilevile aka jenerali katika jeshi.
## Viungo vya nje 
Jamii:Watunzi wa Urusi
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1835
Jamii:Waliofariki 1918
Venezia

**Venezia** (pia: **Venisi** kutokana na Kiingereza **Venice**) ni mji wa Italia na makao makuu ya mkoa wa Veneto, kaskazini-mashariki mwa nchi.

Venezia ni mji wa pwani uliojengwa kwenye visiwa vidogo 117 ndani wa wamba la Venezia. Visiwa hivi vinakaa karibu kiasi kwamba madaraja 400 yanaunganisha mifereji kati yake. Mifereji ndani ya mji ni kama barabara na sehemu kubwa ya usafiri ni kwa maboti madogo.

Mji umekua kupitia eneo la visiwa tu na mwaka 2006 wakazi 269,000 walihesabiwa; 92,000 waliishi visiwani na wengine barani.

Venezia ni mji wa kale wenye umri wa karibu miaka 1,500. Jamhuri ya Venezia ilikuwa dola lenye nguvu katika Mediteranea kwa sababu ilikuwa na manowari nyingi na vituo vya kijeshi kwenye visiwa vingi vya Mediteranea. Msingi wa nguvu yake ulikuwa biashara ya baharini na utajiri wake. Venezia ilikuwa kiungo cha kibiashara kati ya Ulaya ya Kikristo na dunia ya Kiislamu.

Ilikuwa jamhuri ya kujitawala kabisa kwa karne nyingi hadi mwaka 1797 ilipovamiwa na Napoleon na kuunganishwa kwanza na Italia na baadaye na Austria. Tangu 1866 imekuwa sehemu ya Italia. 

Kutokana na historia hii ya utajiri mji umejaa majengo mazuri na kazi za sanaa zinazovuta watalii kwa mamilioni kila mwaka kutoka kila upande wa dunia. Venezia iko katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.

## Viungo vya Nje 
*   Tovuti rasmi

Jamii:Miji ya Italia
Jamii:Miji ya pwani ya Mediteranea
Jamii:Veneto
Jamii:Urithi wa Dunia
Antonín Dvořák

thumb|right|300px|Antonín Dvořák (1882).

**Antonín Dvořák** (8 Septemba 1841 - 1 Mei 1904) alikuwa mtunzi wa Opera maaruufu kutoka Jamhuri ya watu wa Cheki. Yaaminika kwamba Dvořák, Smetana na Janáček ni watunzi watatu wa Ucheki, ambao walitunga tungo nyingi zenye kuhusu nchi yao.

## Viungo vya nje 
* List of Dvořák's works
* The Bohemian composers
* Antonín Dvořák Photo Gallery 
* Dvořák Family Photo Gallery 
* Collection of news articles and correspondence about Dvořák's stay in America
* The Story of "Goin' Home"
* The Antonín Dvořák, memorial at Vysoká u Příbrami
* Dvořák Society for Czech and Slovak music 
* 2004 Tribute Site for Dvořák

### Tungo na baadhi ya rekodi zake 
* Video Cigánské melodie http://laiafalcon-dvorak.blogspot.com/
* *Radio Open Source* 1-hour programme entitled "Dvořák to Duke Ellington", on Dvořák's predictions about the future of American music
* Kunst der Fuge: Antonin Dvorák - (Many) MIDI files
* 
* 
* 
* Guided listening on Dvořák's most famous works can be found in the BBC Radio 3 'Discovering Music' archive
* ''clips of Dvorak's 9 symphonies'' 
* recording of Ten Biblical Songs (Psalms) by Dvořák, opus 99

Jamii:Watunzi wa Ucheki
Jamii:Wanamuziki wa Ucheki
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1841
Jamii:Waliofariki 1904
John Field (mtunzi)

thumb|right|300px|John field.
**John Field** (26 Julai 1782 – 23 Januari 1837) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda maarufu kutoka nchini Ireland. Anafahamika zaidi kwa kuwa mtunzi wa kwanza kutunga nyimbo za kupigwa nyakati za usiku (kwa Kiing. nocturnes).

## Viungo vya nje
* John Field: The Irish Romantic (1782-1837) (Dead Link)
* An article on Field originally published in *The Etude*, 1915 
* 

Jamii:Watunzi wa Ireland
Jamii:Wanamuziki wa Ireland
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1782
Jamii:Waliofariki 1837
Edward Elgar

thumb|right|300px|Picha ya ya Mh. Edward Elgar.
**Sir Edward William Elgar** (2 Juni 1857 - 23 Februari 1934) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Uingereza.

## Maisha
Baba wa Elgar alikuwa akimiliki duka la kuuza vyombo vya muziki. 

Mbali na kusomea mambo ya kupiga zeze la kizungu, yaani "violin", Elgar pia alijifunza mwenyewe namna ya kufanya muziki. Pia alijifunza namna ya kuchapisha-kuandika muziki katika duka la baba yake na mara nyingi walikuwa wakisafiri pamoja alipokuwa akienda kuseti vinanda kwa wateja walionunua.

Mwaka wa 1904 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. 

Mwaka wa 1924 alitangazwa kuwa *Mkuu wa Muziki wa Mfalme* ("Master of the King's Music").

## Viungo vya nje 
* The Elgar Society and The Elgar Foundation 
* The Elgar Birthplace Museum
* Sir Edward Elgar, Bt (1857-1934), Composer  (National Portrait Gallery)
* Sir Edward Elgar-Britannica
* 
* 
* 
* Claines Church where Elgar's maternal grandparents are buried
* A detailed chronology of Elgar's works with information and articles to all works, by The Elgar Society 
* Newsreel film  of Elgar speaking, then conducting the trio of his Pomp and Circumstance Machi No 1 at the opening of EMI's Abbey Road studios, 12 Novemba 1931
* Elgar's *Ave, Maria* and *Give unto the Lord*  Free downloadable recording from Coro Nostro, Leicester
* Elgar's life and recordings
* *Nimrod* Tippett rehearses the Leicestershire Schools Symphony Orchestra
* *Cockaigne* Tippett rehearses the Leicestershire Schools Symphony Orchestra
* YouTube Julian Lloyd Webber plays Elgar's Cello Concerto
* 'The Growing Significance of Elgar' , lecture by Simon Mundy given at Gresham College on 29 Juni 2007
* Spetchley Park where Elgar often stayed and composed, specifically the *Dream of Gerontius*
* Flickr images tagged Elgar & Spetchley
* Films of Elgar:  black and white silent movies 1. Elgar conducting; 2. & 3. Elgar with his dogs Marco and Mina; 4. Outside Hereford Cathedral (can you lip read?); 5. Kite flying in the Malvern Hills

Jamii:Waliozaliwa 1857
Jamii:Waliofariki 1934
Jamii:Wanamuziki wa Uingereza
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Watu waliopewa cheo cha "Sir"
Maji ya matunda

ya sharubati ya machungwa.]]
**Maji ya matunda** (au **sharubati** kwa neno lenye asili ya Kiarabu; pia: **juisi** kwa neno la mkopo kutoka Kiingereza "juice" ambalo lilitokana na maneno ya Kifaransa cha Kale "jus, juis, jouis" yaliyomaanisha maji yanayopatikana kwa kuchemsha mimea ya dawa.) ni kinywaji kinachotokana na matunda ya mimea na mboga kinachotengenezwa kwa kusindika matunda ya aina moja au mchanganyiko wa matunda mengi au mboga. 

Kuna aina nyingi sana za sharubati, sawa na wingi wa matunda yanayolika. Hasa matunda yenye majimaji mengi ndani yake yanafaa kwa kutengeneza maji ya matunda.

Watu wengi hupenda kunywa sharubati, kwa mfano ya
* chungwa
* tofaa
* nyanya
* nanasi
* embe
* karoti
* limau
* zabibu
* nazi iliyo na utomvu tayari ndani yake

na mengine mengi.

Pamoja na utamu wake, kinywaji kama hicho kinafaa sana kwa afya, kwa sababu kinaongeza haraka vitamini muhimu mwilini. Kwa mfano, sharubati ya chungwa yenye vitamini C, asidi ya foliki, na potasiamu,.

Haya hivyo, unywaji wa kiasi cha juu wa maji ya matunda yaliyoongezwa sukari kunaweza kusababisha kuongezeka kwa uzito wa mwili  ingawa sio tafiti zote zinaonyesha athari hii . Maji ya matunda yakitokana na asilimia 100 na matunda, binadamu hupata viwango vya virutubisho vinavyohitajiwa kwa siku.If 100% from fruit, juice can help meet daily intake recommendations for some nutrients.

Kama tunda lina asidi nyingi kiasi ndani yake sukari huongezwa, lakini matunda mengine, hasa kama ni mabivu na yameiva penye jua kali, huwa na sukari ya kutosha ndani yake.

Katika nchi nyingi maji ya matunda hutengenezwa kiwandani na kuuzwa madukani. Watu wengi wanajua na wanapenda zaidi kujitengenezea nyumbani kwa kutumia mashine ya kukamua matunda.

Nchi inayoongoza kwa kuwa na watu wengi wanaokunywa maji ya matunda ni New Zealand ikifuatiwa na Kolombia. 

## Marejeo
## Viungo vya nje 
* Faida na hasara za maji ya matunda. 
* Makala ya kitaaluma kuhusu faida za maji ya matunda na mboga. 
* Ni kweli maji ya matunda yana faida mwilini?. 

Jamii:Afya
Jamii:Vinywaji
Nyama

right|300px|thumb|Nyama ya wanyama kadhaa.
**Nyama** ni sehemu za mwili wa wanyama zinazoliwa kama chakula au kitoweo. 

Kwa watu wengi nyama ni chakula muhimu kwa sababu ina protini nyingi ndani yake pamoja na mafuta. Nyama huliwa baada ya kuipika, kuchoma au kukaanga. Kuna sehemu za dunia ambako watu wamezoea kula nyama mbichi wakiteua sehemu lainilaini, kwa mfano nyama ya kusagwa au maini.

## Uchumi wa nyama 
thumb|Moja ya bucha ya nyama huko Algeria
Gharama ya nyama ni kubwa kushinda chakula cha mboga kwa sababu kiuchumi nyama ni mboga iliyobadilishwa umbo. Njia yake ni wanyama kula majani na majani haya yakikuza mnyama huwa nyama baada ya kuchinjwa. Kwa njia hiyo kilogramu moja ya protini ya nyama huhitaji kilogramu 5 hadi 10 za protini ya mboga kama lishe ya wanyama. Kwa lugha nyingine ekari zinazolisha wanyama wa kushibisha watu 100 zinaweza kulisha watu 500 hadi 1,000 kwa njia ya nafaka, maharagwe n.k. 

Katika mazingira asilia hili si tatizo kubwa kwa sababu maeneo yabisi hayakufaa kwa kilimo lakini wafugaji wa kuhamahama waliweza kuzunguka huko na wanyama wao ilhali nchi yenye mvua na rutuba ilitumiwa kwa kilimo cha mimea ya kulisha watu. 

Kilimo cha kisasa kimebadilisha muundo huo kwa sababu sehemu kubwa ya mavuno hutumiwa kwa lishe ya wanyama. Tatizo lake linaonekana pale ambako nchi tajiri kama Marekani au zile za Ulaya zinanunua nafaka au maharagwe kote duniani kama lishe ya wanyama wao. Kwa njia hiyo wanasababisha bei ya vyakula hivi kupanda hata wakazi maskini wanaona bei ya vyakula zinapanda kushinda uwezo wao.

## Historia 
Uthibitisho wa Paleontolojia unaonyesha kuwa nyama ilikuwa sehemu kubwa ya chakula cha binadamu toka kale. Jamii za kale za wawindaji zilipata nyama kwa kuwinda wanyama wakubwa kama [kulungu]] 

Wanyama ambao sasa ni vyanzo vikuu vya nyama walianza kuliwa toka mwanzo wa maendeleo ya ustaarabu:

* Kondoo wanatoka Asia Magharibi.
* Ng'ombe wana asili ya Mesopotamia baada ya kuanzishwa kwa kilimo.
* Nguruwe wanaaminika kutoka katika nchi inayojulikana siku hizi kama Hungaria.

## Viungo vya nje
Jamii:Chakula
César Franck

**César Franck** (10 Desemba 1822 - 8 Novemba 1890) alikuwa mtunzi wa Opera, mpiga kinanda na mwalimu wa muziki wa Kibeligiji-Kijerumani aliyekuwa anaishi nchini Ufaransa. Alikuwa mmoja kati wa watunzi maarufu wa kipindi cha romantiki. Alikuwa mpigaji kinanda wa Kanisa la Mtakatifu Clotilde la mjini Paris kwa zaidi ya miaka 30 akawa anafundisha vijana wengi wenye vipaji vya muziki. Miziki yake iliyo mingi ambayo ni maarufu zaidi, aliitunga akiwa tayari mtu mzima.

## Viungo vya nje 
* 
* 
*   International César Franck Society 
*  Biography  at Decca Classics
*  Performances of works by César Franck in MP3 format at Logos Virtual Library
*  L'Organiste played on virtual harmoniums 

Jamii:Watunzi wa Ubelgiji
Jamii:Wanamuziki wa Ubelgiji
Jamii:Watunzi wa Ufaransa
Jamii:Wanamuziki wa Ufaransa
Jamii:Watunzi wa Ujerumani
Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1822
Jamii:Waliofariki 1890
Boutros Boutros-Ghali

thumb|190px|Boutrous Boutrous-Ghali
**Boutros Boutros-Ghali** (Kar. **بطرس بطرس غالي**, Kikopti: Bουτρος Βουτρος-Γαλι) (alizaliwa 14 Novemba 1922 - 16 Februari 2016) alikuwa mwanasiasa na mtaalamu wa sheria kutoka nchini Misri. Alikuwa katibu mkuu wa Umoja wa KimataifaUN kati ya 1992 na 1996.

Alizaliwa katika familia ya Wakristo Wakopti mjini Kairo. Babu yake alikuwa waziri mkuu wa Misri. Baada ya shule alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Kairo akamaliza 1946 akaendelea kuchukua shahada ya udaktari huko Ufaransa.

Baada ya kufunza miaka kadhaa alipewa nafasi ya naibu waziri wa maswala ya kigeni chini ya rais Anwar as-Sadat. Akishughulika amani kati ya Israeli na Misri alisaidia pia kutiwa huru kwa aliyekuwa rais wa Afrika Kusini Nelson Mandela.

Kuanzia Januari 1992 hadi Januari 1997 alikuwa Katibu Mkuu wa UM, akiwa Mwafrika wa kwanza kwenye nafasi hii.

Jamii:Waliozaliwa 1922
Jamii:Wanasiasa wa Misri
Jamii:Wakopti
Jamii:Umoja wa Mataifa
Kanisa la Mtakatifu Clotilde

thumb|right|350px|Kanisa la Mtakatifu Clotilde jinsi linavyoonekana kwa mbele.
**Kanisa la Mtakatifu Clotilde** (maarufu kama: **Basilique Ste-Clotilde**) ni basilika la mjini Paris, linatokea katika maeneo ya Rue Las Cases, katika eneo la Saint-Germain-de-Pres. Kanisa hili linafahamika zaidi kwakuwa na minara miwili, yaani kulia na kushoto kote kuna minara.

## Historia ya kanisa la Mtakatifu Clotilde 
Ujenzi wa kanisa la basilica liliteuliwa lijengwe na Baraza kuu la Mji wa Parisi mnamo mwaka wa 1827. Lilisanifiwa na msanifu majengo F. C. Gau, kwa mtindo wa kizamani neo-Gothic (ujenzi wa Ulaya ya magharibi). Kazi ilianza mnamo mwaka 1846, ingawaje Gau alifariki mnamo mwaka wa 1853, lakini kazi iliendelezwa na Bw. Théodore Ballu ambaye alilimalizia kanisa hilo kabisa kunako mwaka wa 1857. Na likaja kufunguliwa mnamo tarehe 30 Novemba ya mwaka wa 1857 na Kadinali Morlot.

## Wapigaji Kinanda wa Kanisa la Mtakatifu Clotilde 
Kanisa la Mtakatifu Clotilde linafahamika zaidi kwa wapiga vinanda wa kanisa hilo. Waliokuwa wapigaji kinanda maarufu wa kanisa hilo ni: 

* César Franck 1859-1890
* Gabriel Pierné 1890-1898
* Charles Tournemire 1898-1939
* Jean Langlais 1945-1987
* Jacques Taddei 1987-

Jamii:Paris
Jamii:Makanisa nchini Ufaransa
Jamii:Majengo ya Ufaransa
Utao

**Utao** (pia: udao) ni aina ya imani katika nchi ya China inayoitwa wakati mwingine falsafa na wakati mwingine dini.Asili yake ni katika karne ya 4 KK wakati mzee Laotze alipoandika kitabu cha Tao te king. Mafundisho yake ni msingi wa Utao.Nembo yake ni alama ya taijitu inayojulikana zaidi kama yin-yang inayoonyesha jinsi gani vilivyo kinyume ni umoja. 

Pamoja na Ukonfusio na Ubuddha ni moja ya imani tatu zilizoathiri na kuumba utamaduni wa China. Mafundisho yake huonekana katika Siasa, uchumi, sanaa, falsafa, fasihi, chakula, tiba, kemia, jiografia na elimu ya vita. 

Tao au Dao kiasili ni neno la Kichina la kutaja "njia". Katika Utao imekuwa njia ya kutaja nguvu inayoratibu ulimwengu. Wafuasi wa Utao huamini ya kwamba hakuna maneno ya kibinadamu yanayoweza kueleza tao yenyewe. Kwa hiyo wanaona umuhimu wa kufuata utaratibu wa maisha badala ya majadiliano ya kinadharia. Tao ina nia yake na mtu anatakiwa kwenda sambamba iwezekanavyo na mwendo asilia wa maisha.

Mafundisho yake hukazia sifa za huruma, upole na unyenyekevu.

Watao wanaokazia upande wakidini wanatafuta raha ya milele. Katika imani yao kuna miungu mingi kwenye ngazi mbalimbali ya enzi. Miungu wa juu ni "watatu walio safi". 

Wakati wa ukomunisti mkali chini ya Mao Zedong utao uligandamizwa pamoja na dini zote na mahekalu mengi yaliharibiwa. Wamonaki na makuhani walifungwa gerezani, wengine kuuawa na kulazimihswa kuacha kazi yao. Lakini imani iliendelea kwa siri. Leo hii kuna makadirio ya kwamba labda Wachina milioni 80 hufuata tena Utao pamoja na wengine nje ya Jamhuri ya Watu wa China kama huko Taiwan, Singapur na penginepo.

Jamii:Utamaduni wa China
Jamii:Falsafa
Jamii:Dini
Jamii kunde

thumb|350px|Jamii kunde mbalimbali**Jamii kunde** (**makundekunde**) ni jina la kujumlisha mbegu za kuliwa zinazofanana na kunde. Zote zinatokana na mimea ya jamii ya Fabacea (au Leguminosa). Mbegu hizi ziko ndani ya ganda linalokauka na kumwaga mbegu kwa ardhi.

Mbegu za makundekunde ni sehemu muhimu ya chakula cha kibinadamu kwa sababu huwa na kiwango kikubwa cha protini na pia huleta mazao mazuri. Kwa watu wasiokula nyama au wana uwezo mdogo tu kujipatia nyama mbegu za jamii kunde zinatosheleza mahitaji ya protini.

Kati ya mazao ya jamii kunde ni:
*bwanda
*choroko
*dengu
*fiwi
*fiwi mafuta au njahe
*gwaru
*maharagwe
*kunde
*kunde-mwitu
*mbaazi
*njegere kubwa
*njegere za kizungu
*njugu au karanga
*njugu-mawe
*njugu Hausa
*soya

Canavalia gladiata2.jpg|Bwanda
Vigna radiata, groene mungboon closeup.jpg|Choroko kijani
3 types of lentil.jpg|Aina za dengu
Phaseoulus lunatus.jpg|Fiwi
Lablab purpureus Steve Hurst 1.jpg|Fiwi mafuta
Kothamara-002.jpg|Gwaru
Black beans.jpg|Maharagwe
Sa-whitegreen-chickpea.jpg|Kunde
Vigna unguiculata ssp. cylindrica.JPG|Kunde-mwitu
Cajanus cajan Steve Hurst 1.jpg|Mbaazi
Chickpea.jpg|Njegere kubwa
NCI peas in pod.jpg|Njegere za kizungu katika ganda
Arachis hypogaea 004.JPG|Njugu
Vigna subterranea (4350578751).jpg|Njugu-mawe
Soybean.USDA.jpg|Soya katika ganda
Soybeanvarieties.jpg|Aina za soya
Jozi (tunda)

thumb|Jozi iliyofunguliwa
**Jozi**, **koko** au **kokwa** ni mbegu kavu za mimea kadhaa zinazoliwa kama chakula cha kibinadamu. Kibotania mbegu huitwa jozi kama tunda lina mbegu moja tu (mbili kwa nadra) ndani yake na ganda linalozunguka mbegu yenyewe linakauka kuwa ngumu kama ubao. Kwa lugha ya kila siku jozi inaweza kuwa pia mbegu ya tunda lenye nyama, k.m. lozi, au vitembwe, k.m. nazi (usumba).

Jozi na koko ni mbegu bila ganda lake, lakini kokwa kirasmi ni ganda la mbegu, ingawa watu wengi hutumia kokwa kwa maana ya mbegu pamoja na ganda lake.

Ganda la jozi kwa maana ya kibotania limeundwa kwa ukuta wa ovari. Ganda la jozi nyingine imeundwa kwa tabaka la ndani la ukuta huo (endokarpi).

Jozi ni chakula bora kwa sababu ina mafuta na protini ndani yake pamoja na vitamini na madini  mbalimbali. 

## Mifano ya jozi
* Korosho
* Makadamia
* Karanga
* Lozi
* Nazi
* Hazeli
* Pistacho
* Jozi ya kizungu
* Aramoni

## Picha

Cashew nut indust.jpg|Korosho
CSIRO ScienceImage 3083 CSIRO has identified the ideal macadamia preferred by consumers.jpg|Makadamia
Peanuts.JPG|Karanga
Mandorle sgusciate.jpg|Lozi
Coconut 1 2018-03-29.jpg|Nazi
Noisettes en vrac.jpg|Hazeli
Blanched pistachios.jpg|Pistacho
Cerneaux de noix.jpg|Jozi za kizungu
2006-11-16Castanea sativa01.jpg|Maramoni

## Viungo vya Nje 
Jamii:Botania
Jamii:Matunda
Muhogo

**Muhogo** (Kiing. cassava) ni mmea wa jenasi *Manihot* na chakula muhimu katika Afrika, Amerika Kusini na nchi za Asia Kusini. Sehemu ya kuliwa ni hasa viazi vyake (mizizi minene au mahogo) vilivyo na wanga nyingi halafu pia majani yake yenye protini na vitamini.

## Sumu ndani ya aina za muhogo
Kuna aina kadhaa za muhogo zinazotofautiana hasa katika kiwango cha sianidi (cyanide) ndani yake. Sianidi ni sumu inayoandaliwa  ndani ya mmea kwa umbo la kemikali linamarin. Linamarin hubadilika kuwa sianidi. 

Viwango vya sianidi vinatofautiana kati ya spishi mbalimbali za muhogo. Aina zenye kiwango kidogo sana hazina matatizo lakini kwa jumla zao linatakiwa kuandaliwa kabla ya kuliwa. 

Dawa ya sianidi hupotea kwa kuacha mizizi katika maji kwa siku mbili tatu. Njia nyingine ni upishi kwa joto kali kwa mfano kukaanga katika mafuta. Njia nyingine inayotumiwa hasa Afrika ya Magharibi ni kusaga viazi na kukoroga unga katika maji; baada ya masaa kadhaa maji hubadilishwa na uji unapikwa kuwa aina ya ugali. 

Picha:Manihot esculenta flowers.jpg|Maua
File:Starr 061212-2345 Manihot esculenta.jpg|Matunda
Picha:Manihot_esculenta_dsc07325.jpg|Mahogo
Picha:PeeledCassava.jpg|Vipande vya muhogo
Picha:Manihot_palmata_BW.JPG|Ndugu ya muhogo (*Manihot palmata*)
File:Manihot esculenta MHNT.BOT.2004.0.508.jpg|Manihot esculenta - Museum specimen

Jamii:Mwenda-usiku na jamaa
Jamii:Chakula
Mboga

thumb|right|Mboga sokoni
thumb|right|Spinachi
**Mboga** ni sehemu za mimea zinazopikwa na kuliwa kama chakula cha kibinadamu. Kwa kawaida tunda, jozi, mbegu au nafaka hazihesabiwi kati ya mboga. 

Mifano ya mboga ni:
* mboga majani kama sukumawiki, spinachi, kabeji, mchicha, chainizi, mgagani, mnavu, matembele,kisamvu, majani ya boga na majani ya kunde
* shina kama kitunguu,liki n.k.
* mizizi kama karoti, figili n.k.
* matunda kama nyanya, pilipili n.k.

Chakula cha mboga chaingiza vitamini na madini muhimu katika mwili. 
* Mchicha: Majani ya mchicha yanajulikana kwa kuwa na wingi wa madini ya chuma na vitamini A na C. 
*Spinachi: Spinachi ni mboga yenye virutubisho vingi kama vile folate, vitamini K, na vitamini A.
*Kabichi: Kabichi ni mboga inayopatikana katika aina mbalimbali, na inaweza kutumika kwa njia nyingi, ikiwa ni pamoja na kuchemsha, kukatakata, au kukaanga.
*Broccoli: Mboga hii ina vitamini C, vitamini K, na nyuzinyuzi. Pia, imejulikana kwa kuwa na mali za kuzuia saratani.
*Kongwe (Kale): Mboga hii inajulikana kwa kuwa na kiwango kikubwa cha vitamini K, vitamini A, na vitamini C.
*Kitunguu Maji (Green Onions): Hii ni aina ya vitunguu vinavyotumiwa hasa kama mboga zamajani katika sahani mbalimbali.
*Coriander (Dhania): Majani ya coriander hutumika kama viungo na pia kama mboga zamajani katika sahani mbalimbali.
  

## Chakula cha kupikwa 
Kwa kawaida huliwa baada ya kupikwa ingawa kuna aina zinazoliwa bichi pia kwa mfano karoti. 

Mboga zamajani ni sehemu muhimu ya lishe bora na zenye afya. Matumizi yake yanaweza kuwa katika saladi, supu, sautés, na Ni njia nzuri ya kuongeza virutubisho kwenye lishe yako.  

## Majani mabichi 
Majani mengine huliwa bichi kama ni laini sana na ladha inapendeza yanaitwa saladi. Mchanganyiko wa nyanya, vitunguu na pilipili ni kachumbari. Saladi na kachumbari huongezwa mara nyingi mafuta, chumvi na asidi ya limau au siki kwa ladha.

## Mboga kama chakula cha kando 
Mboga hutazamiwa kama sehemu ya chakula pamoja na ugali, ndizi au wali ambayo ni chakula cha kushibisha. Kutokana uzoefu huu wakati mwingine hata nyama huitwa "mboga" kwa maana ni chakula cha kando pamoja na ugali n.k.
Darubini

thumb|200px|Darubini ya mkononi
thumb|200px|Darubinilezi kubwa kwenye paoneaanga pa Chuo Kikuu cha Vienna
thumb|200px|Darubiniredio yenye kipenyo cha mita 12 pale Kitt Peak, Arizona, USA
**Darubini** (kutoka Kiajemi: **دوربين**, *dorbin*) ni kifaa cha kutazamia vitu ambavyo viko mbali. Kutegemeana na kusudi lake kuna aina mbalimbali:

* Darubini ndogo za mkononi ni vyombo vinavyotumiwa na wapenda mazingira asilia, wawindaji, polisi na jeshi. 

* Darubini kubwa hupatikana mara nyingi katika paoneaanga (vituo vya elimuanga); kuna hasa aina mbili:

** darubininuru *(optical telescope)* kubwa hutumiwa na wataalamu wa anga kwa kutazama magimba ya angani kama jua, mwezi, nyota, sayari au nyotamkia. Darubini hizo huwa ama  
***darubinilenzi *(refracting telescope)*
***darubiniakisi *(reflecting telescope)*.  

** darubiniredio hutumiwa pia na wanaastronomia zikikusanya mawimbi ya sumakuumeme zinazofaa kutupa picha za violwa vya mbali sana isizoonekana kwa njia ya nuru ya kawaida. Zinafaa pia kuonyesha tabia za violwa vya angani vya karibu zaidi zisizotambulika kwa njia ya nuru.

## Historia ya darubini 
Darubini ya kwanza inayojulikana ilitengenezwa mwaka 1608 na Mholanzi Hans Lipperhey aliyekuwa fundi miwani akaunganisha lenzi mbili katika bomba. 

Mfano wake ulichukuliwa na kuboreshwa na mwanaastronomia Mwitalia Galileo Galilei aliyeanza kuitumia mwaka 1610 kwa kuangalia nyota. Aligundua mara moja miezi ya sayari Mshtarii. 

Muundo tofauti uligunduliwa na padre Nicolaus Zucchius mwaka 1616 uliotumia kiakisi parabola kwa kukusanya mishale ya nuru.

Katika karne zilizofuata vyombo hivyo viliendelea kuboreshwa. 

Mtambo mpya ulipatikana katika karne ya 20 kwa kutumia mnururisho wa sumakuumeme kutoka nyota iliyoendelezwa kuwa darubiniredio.

Elimu ya ulimwengu wetu ilipanuka sana tangu kupelekwa kwa darubini za angani kwenye anga-nje zinazopokea nuru na mawimbi ya sumakuumeme bila athari ya angahewa ya Dunia.

## Viungo vya nje 
* http://www.eso.org/projects/owl/
* The Resolution of a Telescope 
* http://www.eurocosm.com/Application/images/telescopes/525-telescope-lg.jpg

## Tazama pia 
* Hadubini (au darubini ya vidudu)

## Viungo vya nje
Jamii:Sayansi
Jamii:Teknolojia
Jamii:Vifaa vya elimuanga
Kiendeshi diski kuu

240px|thumb|Sanduku la diski kuu iliyofunguliwa; diski yenyewe na mkono wa kuandika-kusoma vinaonekana
240px|thumb|Sanduku la diski kuu(3.5")
**Diski kuu** au **kiendeshi diski kuu** ni sehemu ya kompyuta ambako kumbukumbu ya habari hutunzwa. Inaitwa pia kwa kifupi chake cha Kiingereza **HDD** (hard disk drive) au **HD** (hard drive). Inaitwa diski kuu kwa sababu komputa hutumia diski mbalimbali kwa mfano CD au diski ndogo aina ya flopi.

## Muundo wa HDD 
Diski kuu kwa kawaida inaonekana kama sanduku ndogo ya metali iliyofungwa kabisa. Ndani yake kuna diski inatunza kumbukumbu ya habari yote yaliyowekwa mle. Sanduku imefungwa kabisa ili vumbi au takataka isiingie ndani.

Ndani ya sanduku ya nje kuna diski nyembamba au visahani moja, mbili au zaidi. Zinatengenezwa kwa kioo au aloi ya alumini. Diski hii imefunikwa kwa ganda la aloi lenye tabia ya kisumaku. 

## Kazi ya HDD 
### Kuandika 
Diski inazungushwa kwa injini ya uememe ndogo haraka sana hadi mara 15,000 kwa dakika. Mkono unaoshika kalamu sumaku (huitwa pia "head" - *kichwa*) unapita juu yake. Kalamu unaacha alama sumaku kwenye mahali padogo usoni wa diski. Mfululizo wa nukta yenye chaji na nukta bila chaji inatunza habari kwa mfano herufi za alafabeti au pia picha. Chaji inabaki mahali pake kutokana na sifa za aloi inayofunika diski.
 
### Kusoma 
Wakati wa kusoma habari mkono unapita juu ya uso wa diski na kalamu inafanya kazi kinyume ya kuandika safari hii inagundua alama sumaku zilizopo na mfululizo wa nukta sumaku na nukta bila alama ya sumaku unasomwa na tarakilishi. 

### Kufuta 
Wakati wa kufuta kumbukumbu mkono unapita juu ya sehemu ya diski ambako habari inatakiwa kufutwa na kuondoa chaji.

Kuna hatari ya kuweka sumaku karibu na kompyuta kwa sababu sumaku inaweza kuathiri kumbukumbu kwenye diski.

Jamii:Kompyuta
Ukuta wa China

thumb|right|350px|Ukuta mkubwa wa China
thumb|right|350px|Mstari nyekundu unaonyesha mahali pa ukuta mkubwa wa China.
**Ukuta mkubwa wa China** ni kati ya majengo makubwa kabisa yaliyowahi kujengwa duniani. Ni mfululizo wa kuta na ngome unaofuata mpaka kati ya China na mbuga baridi za Asia ya Kaskazini na Asia ya Kati. Ulijengwa kwa shabaha ya kulinda China dhidi ya mashambulio ya makabila ya wahamiaji wa sehemu hizo. 

Jumla ya kuta zote ina urefu wa kilomita zaidi ya 21,000. 

Ujenzi ulianza katika karne ya 7 KK na kuendelea hadi karne ya 16 BK.

## Historia ya ukuta 
Ukuta ulijengwa na nasaba mbalimbali za watawala wa China tangu mwaka 200 KK. Shabaha yake ilikuwa ulinzi wa milki dhidi ya mataifa na makabila wa kaskazini walioendelea kushambulia China. Watu wa kaskazini walikuwa wahamiaji waliotumia farasi na ngamia, hivyo haikuwa rahisi kujua ni wapi watakapojaribu kuingia.

Ukuta jinsi ulivyo ni ukuta wa nasaba ya Ming uliojengwa kuanzia mnamo mwaka 1500. Mnamo mwaka 1700 ukuta uliachwa bila kutunzwa tena kwa sababu katika karne ya 17 sehemu kubwa za Mongolia nje ya ukuta ziliunganishwa na China.

## Vipimo 
thumb|left|250px|Sehemu ya ukuta iliyotengenezwa upya na kutembelewa na watalii
Ukuta huwa na upana kati ya mita 4 hadi 8 na kimo cha mita 6 hadi 9. 

Kila baada ya mita mia minara ilijengwa ukutani. Minara hii ilikuwa vituo vya kulala kwa walinzi, pia ngome zao wakati wa kushambuliwa na vituo vya mawasiliano kati ya mnara na mnara. Kwa jumla ukuta ulikuwa na minara 25,000.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Uchina
Jamii:Majengo
Edvard Grieg

**Edvard Hagerup Grieg** (15 Juni 1843- 4 Septemba 1907) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda maarufu kutoka nchi Norwei. Huyu nae alikuwa mmoja kati ya watunzi wa Opera kwa kipindi cha Romantiki. 

## Viungo vya nje 
* 
* The 100th year commemoration of Edvard Grieg's death official site
* The Grieg archives at Bergen Public Library
* Troldhaugen Museum, Grieg's home 
* Biography of Grieg  by prof. Harald Herresthal
* Grieg: the work list (Norwegian/English) 
* Films about Grieg's life: *What Price Immortality?* (1999), *Song of Norway* (1970)

### Nakala na baadhi ya rekodi za Edvard Grieg 
* www.kreusch-sheet-music.net - Grieg's complete piano works
* Kunst der Fuge: Edvard Hagerup Grieg - MIDI files
* Works by Grieg in MP3 format at Logos Virtual Library

Jamii:Watunzi wa Norwei
Jamii:Wanamuziki wa Norwei
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1843
Jamii:Waliofariki 1907
Monica Bellucci

**Monica Anna Maria Bellucci** (amezaliwa tar. 30 Septemba 1964) ni mwigizaji na mwanamitindo kutoka nchini Italia.

## Wasifu 
### Maisha ya awali 
Bellucci alizaliwa mjini Città di Castello, Umbria, Italia, akiwa kama binti wa Maria Gustinelli, mchoraji, na Luigi Bellucci, ambaye anamiliki kampuni ya magari makubwa ya kusafirishia mizigo.

Bellucci alianza shughuli za uwanamitindo tangu yungali na umri wa miaka 16, pale alipohitimu elimu yake ya sekondari katika shule ya Liceo Classico.

Hapo awali alijifua na elimu ya uwanasheria, lakini kwa uwanamitindo wake ulimsaidia kujipatia vijisenti vya kumwendeleza kwa masomo ya twisheni wakati akiwa anasoma katika Chuo Kikuu cha Perugia, na maisha ya urembo yalimfanya Monica kuwa mbali na masomo yake ya uwanasheria.

Belluci ni mzungumzaji mzuri wa lugha ya Kitaliano, Kifaransa na Kiingereza kwa ufasaha - vilevile Kihispania, na pia amewahi kucheza filamu nyingi tu kwa lugha hizo.

## Filamu alizocheza 
* Bram Stoker's Dracula (1992)
* L'appartement (1996)
* Dobermann (1997), Nat the Gypsy
* Under Suspicion (2000)
* Malèna (2000)
* Le Pacte des Loups (2001)
* Astérix & Obélix: Mission Cléopâtre (2002)
* Irréversible (2002)
* Tears of the Sun (2003)
* Ricordati di me (2003)
* The Matrix Reloaded (2003)
* The Matrix Revolutions (2003)
* The Passion of the Christ (2004)
* She Hate Me (2004)
* The Brothers Grimm (2005)
* Manuale d'amore 2 - Capitoli successivi (2006)
* Shoot 'Em Up (2007)
* Heart Tango (2007)

## Viungo vya nje 
* 
* .
* 

Jamii:Waigizaji filamu wa Italia
Jamii:Wanamitindo wa Italia
Jamii:Waliozaliwa 1964
Jamii:Watu walio hai
Mikhail Glinka

thumb|right|300px|Mikhail Glinka.

**Mikhail Ivanovich Glinka** (Kirusi: Михаи́л Ива́нович Гли́нка) (1 Juni 1804 – 15 Februari 1857) alikuwa mtunzi wa Opera wa kwanza kutambulika zaidi kwa nchi ya Urusi. Huyu mara nyingi hutazamika kama baba wa muziki wa klasiki kwa nchi ya Urusi.

## Viungo vya nje 
* Cylinder recording of a Glinka composition, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the :en:University of California, Santa Barbara Library.
* Glinka&nbsp;— the author of Russian national anthem  in Russian. by K.Kovalev  - Eng.
* Leicestershire Schools Symphony Orchestra performs *Russlan and Ludmilla* overture A short video from 1998
* 

Jamii:Watunzi wa Urusi
Jamii:Wanamuziki wa Urusi
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Waliozaliwa 1804
Jamii:Waliofariki 1857
Burj Khalifa

**Burj Khalifa** (kizamani kujulikana kama **Burj Dubai**) ni jengo kubwa la maghorofa lililojengwa nchini Dubai, Falme za Kiarabu mwaka 2009. Tangu mwaka 2009 ni jengo lenye kimo kikubwa duniani.

Burj Khalifa ina ghorofa 163 na eneo la vyumba vyote ni m2 309,473. Ghorofa ya juu inaishia kwa mita 585.4 na antenna juu yake inafikia mita 829.8. Gharama zilikuwa dola billioni 1.5. 

Ghorofa 37 za kwanza ni hoteli. Juu yake kuna makazi 779 katika ghorofa 38-108 na 700 yameshauzwa. Ghorofa za juu zina ofisi na makazi maalumu. 

Kutokana na ukubwa na urefu wake, Burji Khalifa husafishwa kwa wiki nane. Kihistoria, Burj Khalifa ilijengwa kwa ajili ya kuliingizia taifa kipato baada ya rais wa Falme za Kiarabu wa wakati ule kuona hakuna kivutio cha watalii nchini humo. Akaamua lijengwe jengo lefu kuliko yote yote ulimwenguni na wakalipa jina la Burj Khalifa.

## Picha za ujenzi 

Image:Burj2.jpg|2006-02-01
Image:20060829_Burj_Dubai.jpg|2006-08-29
Image:84floors.jpg|2006-11-11
Image:Burjdubaijanuary07.jpg|2007-01-02
Image:Burjdubaifeb2107.jpg|2007-03-21
Image:Burjdubaimay07.jpg|2007-05-07
Image:Burj.jpg|2007-07-15
Image:Burjdubaiaug92007.jpg|2007-08-09
Image:BurjDubai22.08.07.jpg|2007-08-22

Image:Burj_dubai_3.11.08.jpg|2008-03-11

Jamii:Majengo
Jamii:Falme za Kiarabu
Franz Liszt

thumb|right|300px|Franz Liszt mwaka 1858.
**Franz Liszt** (22 Oktoba 1811 – 31 Julai 1886) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigakinanda mashuhuri kutoka nchini Hungaria. 

Amefahamika sana kwa ujuzi wake wa upigaji kinanda kwa haraka zaidi na kuwa na maarifa ya juu katika fani hiyo.

Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.

## Viungo vya nje 
* The Love Affairs of Great Musicians, Volume 2 by Rupert Hughes, full-text from Project Gutenberg
* Franz Liszt Project  - A comprehensive Liszt site with searchable databases.
* 
* Letters of Franz Liszt 
* Concert programme for September 16, 1840 at The Centre for Performance History 
* Old cylinder recordings of orchestral arrangements of Liszt Hungarian Rhapsodies, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
* International Franz Liszt Piano Competition - official page
* Catalogue of the Complete Liszt Recording by Leslie Howard
* Liszt in Limerick , The Old Limerick Journal, Richard Ahern
* Sausage Lynx Franz Liszt Page,Frenetically filled with fascinating Franz Liszt information
* Liszt Archive

### Nakala za muziki wake 
* www.kreusch-sheet-music.net Liszt's piano works
* 
* 
* http://www.sheetmusicfox.com/Liszt/-Free Sheet Music at SheetMusicFox

### Rekodi zake 
* Michael Sayers: Liszt's Resignazione as a mp3 file 
* Kunst der Fuge: Franz Liszt - (Live) MIDI files
* Liszt at Magnatune MP3 Creative Commons recordings
* Liszt's page at Classical Archives
* Liszt, Franz  - Biography and Music.
* Demko Miroslav: *Franz Liszt compositeur Slovaque*, L´Age d´Homme, Suisse, 2003.

### Kazi za fasihi 
* 

Jamii:Waliozaliwa 1811
Jamii:Waliofariki 1886
Jamii:Watunzi wa Hungaria
Jamii:Wanamuziki wa Hungaria
Jamii:Watunzi wa Romantik
Jamii:Wafransisko