open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kimeta

[alt=Majibu ya ngozi baada ya mtu kupatwa na kimeta|thumb|Majibu ya [ngozi baada ya mtu kupatwa na kimeta]]
**Kimeta** (kwa Kiingereza: *Anthrax*) ni ugonjwa wa kuambukiza. Wanadamu wote na wanyama wanaweza kupata huu ugonjwa. 

Inasababishwa na bakteria *bacthus anthracis*. Pia huwapata wanyama wenye kwato kama vile ngamia na twiga. 

Spora au chembe za bakteria zinaweza kuishi kwa mamia ya miaka. Kwa kawaida watu hupata ugonjwa huo kutoka kwa wanyama. Kwa kawaida haiambukizi kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine. 

Kimeta kinaweza kutibiwa na antibiotiki. Pia kuna chanjo dhidi yake. Ikiwa haitatibiwa mapema, ugonjwa wa kimeta husababisha kifo.

Jamii:Maradhi ya kuambukiza
Ted Bundy

**Theodore Robert Bundy** (Novemba 24, 1946 - Januari 24, 1989) alikuwa muuaji, mtekaji, mbakaji na jambazi kutoka Marekani ambaye alishambulia na kuua wanawake wa makamo na wasichana wengi kati ya miaka ya 1970 na kabla ya hapo. 

Muda mfupi kabla ya kuuawa, alikiri kutekeleza mauaji 30 ambayo aliyafanya katika mataifa saba kati ya 1974 na 1978.

Jamii:Wahalifu wa Marekani
Likasi

thumbnail|right|280px|Sehemu uchimbaji madini(Shinkolobwe) ya mji wa Likasi 

**Likasi** (zamani ulijulikana kwa Kifaransa kama *Jadotville* na kwa Kiholanzi kama Jadotstad) ni mji wa Katanga Juu, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (zamani ilijulikana kama Zaire). 

Makadirio ya idadi ya watu ni 447,449 (2012).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Katanga Juu
Boma (Kongo)

[thumb|[kanisa kuu|Makanisa makuu ya Boma.]]
thumbnail|thumb|Sehemu nyingine ya mji wa Boma. 
**Boma** ni mji wa Kongo Kati, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (zamani ilijulikana kama Zaire). 

Makadirio ya idadi ya watu ni 162,521 (2012).

Boma ulikuwa mji mkuu wa Kongo ya Kibelgiji hadi mwaka 1926.

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
*Picha n.k.
*Panorama

Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Kongo Kati
Kikwit

**Kikwit** ni mji ulio makao makuu ya mkoa wa Kwilu, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (zamani ilijulikana kama Zaire). 

Makadirio ya idadi ya watu ni 397,737 (2012).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*An article about Kikwit in Britannica Online Encyclopedia

Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Kwilu
Butembo

thumbnail|right|280px|Muonekano wa mji Butembo 

**Butembo** ni mji wa mkoa wa Kivu Kaskazini, mashariki kaskazini mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (zamani ilijulikana kama Zaire). 

Makadirio ya idadi ya watu ni 670,285 (2012).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
## Viungo vya nje
*Butembo in Google Maps
*YouTube Video of Nella Star (2007) Video by Godfried van Loo following Dutch sociologist/anthropologist Nella Star when going back to Butembo after over 30 years. With a lot of footage from the city Butembo and surroundings. Dutch/French spoken and subtitled.

Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Kivu Kaskazini
Kashofu Institute

**Kashofu Institute** ni shule ya sekondari ya binafsi mjini Idjwi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Shule hii ni ya Kikristo.

Jamii:Elimu ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kenge (Kwango)

**Kenge**  ni mji ulio makao makuu ya mkoa wa Kwango katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Idadi ya wakazi ni 41,612 (2009).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Tanbihi 
## Viungo vya nje
* Google Maps - Kenge
* HERE Maps - Kenge
Bumba

thumb|Ramani ya Bumba,Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

**Bumba**  ni mji wa mkoa wa Mongala katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Idadi ya wakazi ni 107,307 (2012).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Tanbihi
Theresa May

alt=Picha rasmi, 2016 Waziri Mkuu wa Uingereza akiwa ofisini|thumb|Picha rasmi: Waziri Mkuu wa Uingereza akiwa ofisini mwaka 2016
**Maria Theresa May** (/təˈriːzə/; nee Brasier; amezaliwa Eastbourne, Sussex, 1 Oktoba 1956) ni mwanasiasa wa Uingereza aliyehudumia kama Waziri Mkuu wa nchi na Kiongozi wa Chama cha Conservative tangu mwaka 2016. hadi 2019. Yeye aliwahi kuwa Home Secretary kutoka 2010 hadi mwaka 2016. Mei alichaguliwa Mbunge mara ya kwanza kwa ajili ya jimbo la Maidenhead mwaka wa 1997. 

## Angalia pia 
* Orodha ya Mawaziri Wakuu wa Ufalme wa Muungano

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* Jimbo tovuti ya Theresa May MBUNGE
* Theresa May katika Encyclopædia Britannica
* Profile katika Chama cha Conservative tovuti
* Profile katika Bunge la Uingereza
* Michango katika Bunge katika *Hansard 2010–present*
* Michango katika Bunge wakati wa 2006-07 2007-08 2008-09 2009-10 katika *Hansard Archives*
* Michango katika Bunge  katika *Hansard 1803-2005*
* Kupiga kura rekodi kwa Umma Mjeledi
* Rekodi katika Bunge wakati TheyWorkForYou
* Profile  katika Westminster Bunge Rekodi
* Makala mwandishi  katika *Journalisted*
* May mazungumzo ya Women2Win (julai 2011)
Jamii:Waliozaliwa 1956
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanasiasa wa Uingereza
Jamii:mawaziri Wakuu
Kisiwa cha Gozini

'''''' ni kisiwa kimojawapo cha mkoa wa Tanga, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Mkoa wa Tanga
Punje

**Punje** inaweza kumaanisha:
* Punje (nafaka) - chembe ya kitu, kama vile nafaka fulani
* Punje (ugonjwa) - kidonda au baka kwenye ngozi ya kichwa
Ziwa Kibokwa

**Ziwa Kibokwa** ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania. Linapatikana katika kisiwa cha Zanzibar, mkoa wa Unguja Kusini.

## Tazama pia
*Orodha ya maziwa ya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Zanzibar
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Unguja Kusini
Kisiwa cha Bumbire

'''''' ni kati ya visiwa vya mkoa wa Kagera, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika ziwa Nyanza.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Kisiwa cha Musira

**Kisiwa cha Musira** ni kisiwa kinachopatikana nchini Tanzania, katika Mkoa wa Kagera. Kiko upande wa kaskazini magharibi mwa nchi, takribani kilomita 700 kutoka Dodoma, mji mkuu wa Tanzania.

Kisiwa hicho kina hali ya hewa ya wastani, yenye joto la karibu 20°C kwa mwaka mzima. Mwezi wa Machi huwa na joto la juu zaidi, takriban 22°C, huku Oktoba ikiwa ndiyo mwezi wenye baridi zaidi kwa karibu 19°C.

Kwa upande wa mvua, Musira hupata wastani wa takribani mm 2,634 kwa mwaka. Mwezi wa Machi ndio wenye mvua nyingi zaidi (takribani 411 mm), huku Julai ukiwa na ukame zaidi kwa karibu mm 57 pekee.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Ziwa Viktoria
Jamii:Mkoa wa Kagera
Kisiwa cha Busyengere

'''''' ni kati ya visiwa vya Wilaya ya Ukerewe, mkoa wa Mwanza, kaskazini mwa Tanzania.

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Tanzania

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Tanzania
Jamii:Wilaya ya Ukerewe
Jamii:Ziwa Viktoria
Kisiwa cha Izinga

**Kisiwa cha Izinga** ni jina la:
* Kisiwa cha Izinga (Buvuma) nchini Uganda
* Kisiwa cha Izinga (Kasese) nchini Uganda
* Kisiwa cha Izinga (Rukwa) nchini Tanzania
* Kisiwa cha Izinga (Ukerewe) nchini Tanzania
Akili ya binadamu

ya ubongo ikionyesha sehemu zake zinavyohusika na kazi tofautitofauti.]]
 wa René Descartes.]]
**Akili ya binadamu** (kwa Kiingereza "mind") ni kipawa kinachowezesha kufikiri, kuelewa, kuwasiliana, kujifunza, kupanga na kutatua matatizo. Ni ufahamu unaotumia ubongo na unaomwezesha binadamu hata kutofautisha jambo kwa wema na ubaya wake upande wa maadili na hatimaye kumuongoza katika kufanya maamuzi kwa kutumia hiari yake.

Dhana kuhusu asili ya akili ya binadamu zinatofautiana, vilevile na maelezo mengine mengi, kulingana na dini, falsafa na sayansi husika. 

Jambo mojawapo la msingi ni kuelewa kama akili hiyo ya pekee inategemea tu ubongo uliokua sana katika binadamu kuliko katika spishi nyingine au kuna athari kubwa ya roho ndani yake. Hii ni kwa sababu walichoweza kufanya watu hakifanani kabisa na wanyama walichofanya, hata wale walio na ujirani naye kibiolojia kama sokwe. 

## Tazama pia
* Akili mnemba 

## Marejeo 
## Viungo vya nje 
* APA Task Force Examines the Knowns and Unknowns of Intelligence - *American Psychological Association*, Press release
* The cognitive-psychology approach vs. psychometric approach to intelligence  - *American Scientist* magazine
* History of Influences in the Development of Intelligence Theory and Testing  - Developed by Jonathan Plucker at Indiana University
* http://www.elsevier.com/locate/intell Intelligence (journal) homepage
* http://www.isironline.org International Society for Intelligence Research homepage

Jamii:Binadamu
Jamii:Saikolojia
Kikinza

ya kikinza kadiri ya IEC.]]
**Kikinza** (au: **kikinzani**, kutoka kitenzi "kukinza"; pia: **resista** kutoka Kiingereza: "resistor") ni kifaa cha kielektroni ambacho huongeza uwezo wa sakiti ya umeme kusimamisha mkondo wa umeme usiendelee kupita.

## Viungo vya nje
*4-terminal resistors – How ultra-precise resistors work 
*Beginner's guide to potentiometers, including description of different tapers 
*Color Coded Resistance Calculator – archived with WayBack Machine
*Resistor Types – Does It Matter? 
* Standard Resistors & Capacitor Values That Industry Manufactures
*Ask The Applications Engineer – Difference between types of resistors 
*Resistors and their uses 

Jamii:Umeme
Nambamchanganyiko

**Nambamchanganyiko** (kwa Kiingereza: "Mixed numeral", "mixed fraction" au "mixed number") ni namba yenye mchanganyiko wa nambakamili (kwa mfano 7) na sehemu (kwa mfano 1/4). Hivyo 7 1/4 ni nambamchanganyiko.

## Viungo vya nje
* 
* 
* 
*  

Jamii:Hisabati
Jamii:Namba
Bocho (Lophiiformes)

**Mabocho** ni spishi za samaki washawishi wa baharini wa oda Lophiiformes wanaopatikana katika bahari zote. Samaki hawa wanaishi kwenye sakafu ya bahari kwa kina cha m 40 hadi zaidi ya m 3,000. Spishi kadhaa za Afrika ya Mashariki zinaitwa **chura-bahari**, **guguye** au **shinda-dovu** pia. Kuna spishi nyingine katika oda Scorpaeniformes zinazoitwa bocho au shinda-dovu pia, kwa sababu zinafanana na spishi za Lophiiformes.

Hawa ni samaki wenye mifupa wanaoshawishi mbuawa kwa chambo ambako ni ukuaji wa nyama kwenye ncha ya mwiba au uzi juu ya kichwa cha samaki (eska na ilisio). Mara nyingi eska hutoa mwanga, katika bahari za kina kikubwa hasa.

Baadhi ya mabocho pia hujulikana kwa tofauti kubwa sana kati ya jinsia na ufaano wa kijinsia wa dume mdogo na jike mkubwa zaidi mno, kinachoonekana katika nusuoda Ceratioidei. Katika spishi hizi, madume wanaweza kuwa wadogo kuliko majike kwa taratibu kadhaa na hata kuishi kama kidusia juu ya majike.

Mabocho hutokea duniani kote. Wengine ni wa pelajiki (wanaoishi mbali na sakafu ya bahari), huku wengine ni wa bentiki (wanaoishi karibu na au kwenye sakafu ya bahari). Wengine wanaishi bahari ya kina kikubwa (k.m. Ceratiidae) na wengine kwenye tako la bara (k.m. spishi za Antennariidae na Lophiidae). Spishi nyingi za kipelajiki ni bapa kimbavuni, lakini spishi za kibentiki ni bapa sana juu-chini mara nyingi wenye domo pana lililoelekezwa juu.

## Spishi za Afrika ya Mashariki
* *Antennarius hispidus*, Bocho Njano (Shaggy frogfish)
* *Antennarius indicus*, Bocho Hindi (Indian frogfish)
* *Antennarius maculatus*, Bocho Sugu (Warty frogfish)
* *Antennarius striatus*, Bocho Milia (Striated frogfish)
* *Antennatus coccineus*, Bocho Mwekundu (Scarlet frogfish)
* *Antennatus dorehensis*, Bocho Kijivu (New Guinean frogfish)
* *Antennatus nummifer*, Bocho Pezi-doa (Spotfin frogfish)
* *Chaunax heemstraorum*, Chura-bahari wa Heemstra (Heemstra's frogmouth)
* *Chaunax hollemani*, Chura-bahari wa Holleman (Holleman's frogmouth)
* *Chaunax penicillatus*, Chura-bahari Kalamu (Pencil coffinfish)
* *Halieutopsis galatea*, Bocho-raketi (Pale seabat)
* *Lophiodes mutilus*, Guguye Laini au Shinda-dovu (Smooth angler)
* *Lophiomus setigerus*, Guguye Domo-jeusi au Shinda-dovu (Blackmouth angler)
* *Malthopsis bradburyae*, Bocho-raketi Pembetatu (Bradbury's triangular batfish)
* *Melanocetus johnsonii*, Guguye Kibyongo (Humpback anglerfish)

## Picha

Antennarius-hispidus-2.jpg|Bocho njano
Warty frogfish (Antennarius maculatus) (29555683648).jpg|Bocho sugu
Antennarius striatus 4.jpg|Bocho milia
Lophiomus setigerus 1367083414 182.178.80.166.jpg|Guguye domo-jeusi

## Marejeo
* Rashid Anam & Edoardo Mostarda (2012) *Field identification guide for the living marine resources of Kenya.* FAO, Rome.
* Gabriella Bianchi (1985) *Field guide to the commercial marine brackish-water species of Tanzania.* FAO, Rome.

## Viungo vya nje
* Mabocho kwenye hifadhidata ya samaki 

Jamii:Samaki
Sargon Mkuu

**Sargon Mkuu** (kwa Kiakadi: *Šarru-ukīn* au *Šarru-kēn*, anayejulikana pia kama **Sargon wa Akkad**) alikuwa mtawala wa kwanza wa Dola la Akad, maarufu kwa kuteka miji-dola ya Wasumeri katika karne ya 24 - 23 KK.
 
Nasaba yake ilitawala miaka 100 hivi baada ya kifo chake.

Inadhaniwa kuwa dola lake lilienea katika Mesopotamia na hata nje yake kutoka mji wa Akkad (pia: *Agade*).
 chini ya mjukuu wa Sargon, Naram-Sin of Akkad.]]

## Tanbihi
## Marejeo
*Albright, W. F., ''A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire*, Journal of the American Oriental Society (1925).
*Bachvarova, Mary R., "Sargon the Great: from history to myth", chapter 8 in: *From Hittite to Homer: The Anatolian Background of Ancient Greek Epic' *, Cambridge University Press (2016), 166&ndash;198.
*Beaulieu, Paul-Alain, *et al.* *A Companion to the Ancient near East*. Blackwell, 2005.
*Botsforth, George W., ed. "The Reign of Sargon". *A Source-Book of Ancient History.* New York: Macmillan, 1912.
*Cooper, Jerrold S. and Wolfgang Heimpel. "The Sumerian Sargon Legend." *Journal of the American Oriental Society*, Vol. 103, No. 1, (January-March 1983).
*Foster, Benjamin R., *The Age of Akkad. Inventing Empire in Ancient Mesopotamia*, Routledge, 2016.
*Frayne, Douglas R. "Sargonic and Gutian Period." *The Royal Inscriptions of Mesopotamia*, Vol. 2. University of Toronto Press, 1993.
*Gadd, C.J. "The Dynasty of Agade and the Gutian Invasion." *Cambridge Ancient History*, rev. ed., vol. 1, ch. 19. Cambridge Univ. Press, 1963.
*Glassner, Jean-Jacques. *Mesopotamian Chronicles*, Atlanta, 2004.
*Grayson, Albert Kirk. *Assyrian and Babylonian Chronicles*. J. J. Augustin, 1975; Eisenbrauns, 2000.
*Jacobsen, Thorkild, *The Sumerian King List*, Assyriological Studies, No. 11, Chicago: Oriental Institute, 1939.
*King, L. W., *Chronicles Concerning Early Babylonian Kings*, II, London, 1907, pp.&nbsp; 87–96.
*Kramer, S. Noah. *The Sumerians: Their History, Culture and Character*, Chicago, 1963.
*Kramer, S. Noah. *History Begins at Sumer: Thirty-Nine "Firsts" in Recorded History.* Univ. of Pennsylvania Press, 1981.
*Lewis, Brian. *The Sargon Legend: A Study of the Akkadian Text and the Tale of the Hero Who Was Exposed at Birth.* American Schools of Oriental Research Dissertation Series, No. 4. Cambridge, MA: American Schools of Oriental Research, 1984.
*Luckenbill, D. D., *On the Opening Lines of the Legend of Sargon*, The American Journal of Semitic Languages and Literatures (1917).
*Postgate, Nicholas. *Early Mesopotamia: Society and Economy at the Dawn of History*. Routledge, 1994.
*Roux, G. *Ancient Iraq*, London, 1980.
*
*Schomp, Virginia. *Ancient Mesopotamia*. Franklin Watts, 2005. 
*Van de Mieroop, Marc. *A History of the Ancient Near East: ca. 3000–323&nbsp;BC.* Blackwell, 2006, .
*Van de Mieroop, Marc., *Cuneiform Texts and the Writing of History'', Routledge, 1999.

## Viungo vya nje
Le Secret

***Le Secret*** (kwa Kiswahili *Siri*) ni riwaya, sehemu ya kwanza ya saga ya fasihi Hadithi ya Anna Beckinsales Marie iliyoandikwa na mwandishi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Amini Cishugi na iliyochapishwa mnamo Novemba 2017.

Jamii:Fasihi ya Kifaransa
Pleasure of the Spirit and Eyes

**Pleasure of the Spirit and Eyes** (kwa Kiswahili: *Pendekezo la Roho na Macho*) ni riwaya iliyoandikwa na Amini Cishugi, iliyochapishwa kwa Kiingereza kwanza kwenye Wattpad mnamo Januari 2017. Hadithi hii inahusu mtoto yatima ambaye alipitishwa katika familia ya kigeni ambapo anakua hadi umri wa kuolewa. Hii ni riwaya maarufu zaidi ya mwandishi.

## Muhtasari
Kitabu hiki huanza na hadithi ya mfululizo wa vita ambapo Joe alizaliwa na kupoteza wazazi wote wawili. Alipitishwa katika familia ya kigeni huko Oscas, jiji kubwa katika jimbo hilo. Joe aliendelea na masomo yake katika shule nzuri, alipata kazi yake ya kwanza katika jengo la umma ambapo alifanya kazi kwa Angel. Talaka kutoka kwa Pauline (binti ya Angel) baada ya kushtakiwa kwa uhalifu katika mauaji, Joe aliondoka jiji la Mar-Den na baadaye huko Covebourg (mji mkuu wa nchi), huku akipuuza kwamba Pauline alikuwa tayari mjamzito naye.

Miaka kumi na nane baadaye, binti yake Dorkasi alikwenda kujifunza shuo kikuu huko Coverbourg. Kulingana na mama na bibi, baba yake alikufa miezi mitatu kabla ya kuzaliwa kwake kwa ajali ya helikopta. Walikutana katika maktaba ya kibinafsi ya jamii ambayo Joe alifanya kazi na Dorkasi aliuliza kufanya internship yake; na pamoja walishirikiana sawa. Alimwona kuwa baba, mtu ambaye alimwambia kikamilifu na kuamini bila kujali nini.

Mwaka wa mwisho ya Dorkasi wa shuo alimwambia Joe nyumbani kwake huko Oscas kuanzisha mama yake. Ilikuwa mwanzo wa hadithi mpya, hali ilikuwa ya kawaida si sawa na kila siku nyingine ambayo iliruhusu Angel, tayari saratani ya matiti, kufunua ukweli juu ya kesi juu ya mashtaka ya ngumu katika mauaji na pia kumwambia Dorcas baba yake halisi ambaye pia alimchukia.

## Wahusika
Wahusika sita kuu katika kitabu hiki ni:
* Joe
* Pauline
* Dorkasi
* Angel
* Yoane
* Prisca

## Tanbihi
Jamii:Fasihi ya Kiingereza
Altaneta

**Altaneta** (kutoka Kiingereza: *alternator*; pia: **kigeuzioumeme**) ni dainamo inayozalisha mkondo geu wa umeme ili kutoa umeme wenye nguvu zaidi na kuuelekeza kunakotakiwa katika mfumo wa uzalishaji nguvu wa umeme. 

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* White, Thomas H.,"*Alternator-Transmitter Development (1891–1920)*". EarlyRadioHistory.us.
* Alternators  at Integrated Publishing (TPub.com)
* Wooden Low-RPM Alternator , ForceField, Fort Collins, Colorado, USA
* Understanding 3 phase alternators at WindStuffNow
* Alternator, Arc and Spark. The first Wireless Transmitters (G0UTY homepage)

Jamii:Mashine
Dainamo

**Dainamo** (kutoka neno la Kiingereza: "dynamo" lenye asili katika Kigiriki "δύναμις", maana yake nguvu au uwezo) ni kifaa cha kielektroni ambacho kinazalisha nishati ya umeme, kwa mfano kikizungushwa na gurudumu la baiskeli.

## Tanbihi
## Viungo vya nje
Jamii:Vifaa
Namba chanya

500px|thumb|Mstari wa namba hasi na namba chanya.
**Namba chanya** katika hisabati ni namba halisi ambayo ni kubwa kuliko namba sifuri (0). 

Kinyume chake ni namba hasi. Kama namba chanya inawakilisha elekea kulia, nambahasi inamaanisha elekea kushoto. Kama namba chanya inawakilisha juu ya usawa wa bahari, basi nambhasi inawakilisha chini ya usawa wa bahari. Kama namba chanya inawakilisha kuweka, nambahasi inawakilisha kutoa.
Thumuni

**Thumuni** au **thumni** (kutoka neno la Kiarabu) ni namba wiano inayotaja sehemu ya nane ya jumla fulani. Thumuni nane zinafanya 1.

Inaweza kuandikwa kama **\tfrac{1}{8}** au **1/8**.

Kama desimali inaandikwa 0.125.

Inalingana na 12.5%.

Zamani ilikuwa pia jina la sarafu ya senti hamsini katika Afrika Mashariki ya Kiingereza.
Nambakamili

**Nambakamili** (kwa Kiingereza: "integer" kutoka Kilatini) ni namba nzima. Inaweza kuwa chanya (1, 2, 3, 789 n.k.) au hasi (-4, -245 n.k.) lakini pia sifuri (0), bila mchanganyiko na sehemu (kwa mfano nusu au robo).

## Marejeo 
* Bell, E.T., *Men of Mathematics.* New York: Simon & Schuster, 1986. (Hardcover; )/(Paperback; )
* Herstein, I.N., *Topics in Algebra*, Wiley; 2 edition (June 20, 1975), .
* Mac Lane, Saunders, and Garrett Birkhoff; *Algebra*, American Mathematical Society; 3rd edition (1999). .

## Viungo vya nje 
* The Positive Integers – divisor tables and numeral representation tools
* On-Line Encyclopedia of Integer Sequences cf OEIS

Jamii:Hisabati
Jamii:Namba
Apolo (mitholojia)

**Apolo** (kwa Kiatika, Kiionia, na Kihomeri: Ἀπόλλων, *Apollōn* (jen.: Ἀπόλλωνος); kwa Kidoriki: Ἀπέλλων, *Apellōn*; kwa Kiarkadokupro: Ἀπείλων, *Apeilōn*; kwa Kieolia: Ἄπλουν, *Aploun*; kwa Kilatini: Apollō) ni jina la mungu wa nuru, jua, ukweli, uponyaji, ugonjwa, upigaji wa mishale, muziki na ushairi katika mitholojia ya Kigiriki na Kirumi. 

Yeye aliaminiwa kuwa mwana wa Zeu na Leto na ndugu pacha wa Artemi.

Kwa asili alikuwa Mungu wa Wagiriki lakini ibada yake ilisambaa mapema katika Roma ya Kale pia. Wakati mwingine aliabudiwa kwa jina la Kilatini Phoebus.

## Marejeo
Jamii:Miungu wa Kigiriki
Wattpad

**Wattpad** ni tovuti ya kijamii iliyoundwa na Allen Lau na Ivan Yuen, ambapo watumiaji waliojiandikisha wanaweza kuandika na kubadilisha hadithi, mashairi, fanfictions, riwaya za fantasy, sweethearts, hadithi za upelelezi na makala ya kila aina bila malipo, na kuziwezesha kupatikana mtandaoni. Kwenye programu ya simu inayo uwezo wa kusoma nje ya mkondo michango nyingi hupata fomu ya riwaya ya siri na sura fupi za maneno elfu mbili.

Kuna maandiko ya waandishi tayari kuchapishwa au haijulikani kabisa. Wasomaji wanaalikwa kutuma maoni yao kwa mwandishi, kitabu au aya. Tovuti hii pia inaruhusu kutuma ujumbe kati ya watumiaji, na hivyo kuendeleza mawasiliano kati ya waandishi na wasikilizaji wao, lakini pia "neno la kinywa" kwenye hadithi zinazochapishwa. Wattpad hutoa eneo rahisi na lisiloweza kuandika kuruhusu waandishi kutazama tu hadithi zao na wahusika, na uwezo wa kuongeza vyombo vya habari (picha au video) kwa sura zao. Waandishi wengine kwenye jukwaa hili wanajua umma kwa ujumla, ikiwa ni pamoja na Anna Todd na Amini Cishugi.

## Historia
Wattpad ni jukwaa la dijitali lililoanzishwa mnamo mwaka 2006 na Allen Lau na Ivan Yuen huko Canada. Lengo kuu la Wattpad ni kuwezesha waandishi wa hadithi kushiriki kazi zao na wasomaji duniani kote. Jukwaa hilo linawapa watu fursa ya kuchapisha, kusoma, na kutoa maoni kwenye hadithi mbalimbali.

Wattpad linafanya kazi kwa kutoa jukwaa la bure la kuchapisha hadithi, kwa hivyo waandishi wanaweza kuweka hadithi zao mtandaoni bila malipo. Pia, inawapa wasomaji nafasi ya kusoma hadithi zote kwa bure. Jukwaa hilo limekuwa maarufu sana, hasa miongoni mwa vijana, na limeunda jamii kubwa ya waandishi na wasomaji wa hadithi za kimagharibi na za Kiajemi.

Mafanikio ya Wattpad yamechangia kuzalisha talanta mpya ya waandishi na hata kutoa fursa kwa baadhi ya hadithi zilizoandikwa kwenye jukwaa hilo kuwa vitabu na filamu. Watu wengi wamepata umaarufu kupitia Wattpad na hadithi zao zimekuwa chanzo cha burudani kwa mamilioni ya watu duniani kote.

## Tanbihi
Jamii:Intaneti
Jamii:Mitandao ya kijamii
Gazeti la Kijerumani la Afrika ya Mashariki

thumb|250px|Toleo la kwanza la mwaka 1899, mjini Dar es Salaam (kwa herufi za kale za Kijerumani)
250px|thumb|Nakala ya 7 Julai 1916, mjini Morogoro (Dar es Salaam ilivamiwa tayari na Waingereza)
**Gazeti la Kijerumani la Afrika ya Mashariki** (kwa Kijerumani: **Deutsch-Ostafrikanische Zeitung - DOAZ)** lilikuwa gazeti la kila wiki lililotolewa kwa lugha ya Kijerumani katika mji wa Dar es Salaam. Lilichapishwa kuanzia mwaka 1899 hadi 1916 kwa Wajerumani walioshi Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Mnamo mwaka 1902 lilikuwa na matoleo 1,000.

Gazeti hilo lilitetea hasa matakwa na maslahi ya walowezi wa Kijerumani. Hapo lilipinga mara kwa mara siasa ya serikali, hasa ya gavana Albrecht von Rechenberg, pale ambapo ilisita kuwapa kipaumbele, hasa katika suala la kuwalazimisha Waafrika wazalendo kukubali mikataba ya kazi kwenye mashamba ya walowezi kwa mishahara waliyopenda. Likapinga pia masharti ya kisheria yaliyobana matumizi ya mjeledi kama adhabu dhidi ya Waafrika.

Mengineyo ni kwamba lilitangaza mawazo ya kibaguzi dhidi ya Waafrika wazalendo waliotazamwa katika gazeti hili kama watu wasio binadamu kamili.

Kabla ya Dar es Salaam kuvamiwa na Waingereza gazeti lilihamia Morogoro mwezi wa Agosti 1915 ambako toleo la mwisho lilitokea katika mwezi wa Agosti 1916 uleule.

Jamii:Afrika ya Mashariki ya Kijerumani
Kisiwa cha Funzi

**Kisiwa cha Funzi** kinaweza kuwa:
* Kisiwa cha Funzi (Kwale) nchini Kenya
* Kisiwa cha Funzi (Pemba) nchini Tanzania
Kisiwa cha Kaskazini (Turkana)

'''''' ni kisiwa cha kaunti ya Turkana, nchini Kenya, kilichotokana na volikano yenye kimo cha mita 520 juu ya usawa wa bahari.

Kinapatikana katika ziwa Turkana. 

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya
*Orodha ya milima ya Kenya
*Orodha ya milima ya Afrika
*Orodha ya milima
*Orodha ya volkeno nchini Kenya

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Ziwa Turkana
Jamii:Kaunti ya Turkana
Jamii:Bonde la Ufa la Afrika Mashariki
Jamii:Milima ya Kenya
Jamii:Volkeno za Kenya
Shiza Kichuya

**Shiza Ramadhan Kichuya,** alizaliwa katika mkoa wa Morogoro (11 Desemba 1996), ni mchezaji wa soka katika timu ya Simba Sports Club. Baada ya kucheza Simba alisajiliwa nchini Misri. 

Alianza maisha yake ya soka katika klabu ya watoto ya Champion ya mkoani Morogoro kabla ya kuhamia Moro Kids ya hapohapo mkoani Morogoro. Alicheza kwa mafanikio katika klabu hiyo.

Baadae alipata bahati ya kujiunga na klabu ya Mtibwa Sugar ya mkoani Morogoro ambapo baada ya kuonesha kiwango kikubwa alisajiliwa na klabu ya Dar es salaam, Simba Sports Club.
.
Anacheza katika nafasi ya mshambuliaji na anatumia mguu wa kushoto. 

Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Kisiwa cha Ankishi

'''''' ni kisiwa cha funguvisiwa la Lamu, kaunti ya Lamu, nchini Kenya.

Kinapatikana katika Bahari ya Hindi. 

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Visiwa vya Bahari ya Hindi
Jamii:Kaunti ya Lamu
Apolo (Biblia)

**Apolo** (kwa Kigiriki: Ἀπολλώς, Apollos, labda kifupisho cha Apollonius au Apollidorus) alikuwa Mkristo wa karne ya 1 aliyetokea Alexandria  katika familia ya walowezi Wayahudi.

Anatajwa mara kadha katika Agano Jipya kama msomi na msemaji fasaha wa lugha ya Kigiriki aliyefanya kazi ya umisionari wakati mmoja na Mtume Paulo huko Efeso na Korintho.

Tangu kale naheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mengi kama mtakatifu.

Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Februari.

## Katika Matendo ya Mitume
Apolo anatajwa na Mwinjili Luka kwanza kama mhubiri aliyefika Efeso (52 au 53 BK) na kwamba "alikuwa motomoto katika roho na kufundisha kwa usahihi mambo ya Yesu ingawa alifahamu ubatizo wa Yohane tu"  Hapo Akwila na Priska walimuelimisha zaidi, naye akakubali.

Kabla ya Paulo kufika huko, Apolo alihamia Ugiriki (Akaia)  mjini Korintho, makao makuu ya mkoa. Alikuwa na barua ya utambulisho kutoka kwa Wakristo wa Efeso kwa wenzao wa Korintho. Huko "aliwasaidia sana waliokuwa wameamini kwa neema, kwa sababu alikuwa anabishana kwa nguvu na Wayahudi hadharani, akionyesha katika Maandiko kuwa Yesu ndiye Kristo".

## Katika Waraka wa kwanza kwa Wakorintho
Waraka wa kwanza wa Mtume Paulo kwa Wakorintho (55 hivi) unamtaja Apolo mara saba kama mtu muhimu katika Kanisa lao aliyemuagilia mbegu iliyopandwa na Paulo kiasi kwamba wengine waliambatana naye dhidi ya walioambatana na Mtume mwenyewe na Kefa. Paulo aliona hizo ni dalili za kutokomaa katika imani. Hata hivyo hakumlaumu Apolo kwa hilo, tena alimhimiza kwenda Korintho wakati huo, ila yeye hakuona ni vizuri kurudi huko, inaonekana kwa kuwa hakupenda kuwa sababu ya mafarakano.

## Katika Waraka kwa Tito
Apolo anatajwa tena na Paulo katika waraka kwa Tito, akimhimiza huyo kurahisisha safari ya Zenas na Apolo. Hiyo inamaanisha kwamba wakati huo Apolo alikuwa katika kisiwa cha Krete (Ugiriki).

## Katika mapokeo
Jeromu alisema kuwa Apolo akupendezwa na hali ya Wakorintho akahamia kisiwa cha Crete pamoja na Zenas mpaka baada ya Paulo kumaliza mgogoro kati yao. Hapo Apolo akarudi kuongoza jumuia ya Korintho. 

## Umuhimu
Martin Luther na baadhi ya wataalamu wa leo wamehisi Apolo kuwa mwandishi wa Waraka kwa Waebrania badala ya Paulo au Barnaba. Hakuna maandishi mengine yanayojulikana kuwa yake.

## Tazama pia
*Watakatifu wa Agano la Kale
*Orodha ya Watakatifu Wakristo
*Orodha ya Watakatifu wa Afrika
*Orodha ya Watakatifu Wafransisko

## Tanbihi
## Marejeo
* *Encyclopaedia Biblica*
* Herzog-Hauck, *Realencyklopadie*
* *The Jewish Encyclopedia* (Jewish Encyclopedia: Apollos)
* James Hastings, *Dictionary of the Bible*
* Karl Heinrich von Weizsäcker, *Das apostolische Zeitalter* (1886)
* A. C. McGiffert, *History of Christianity in the Apostolic Age*.
Kisiwa cha Olkokwa

'''''' ni kisiwa cha kaunti ya Baringo, nchini Kenya. Kina asili ya volikano na kimo cha mita 1,130 juu ya usawa wa bahari.

Kinapatikana katika ziwa Baringo, kikiwa kikubwa kuliko vyote vilivyomo. 

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya
* Orodha ya volkeno nchini Kenya

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Ziwa Baringo
Jamii:Kaunti ya Baringo
Jamii:Volkeno za Kenya
Kisiwa Kirefu

'*** (kwa Kiingereza: **Long Island*') ni kisiwa cha kaunti ya Kajiado, nchini Kenya.

Kinapatikana katika ziwa Magadi. 

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Kaunti ya Kajiado
Visiwa vya Magogo

'''''' ni kati ya visiwa cha kaunti ya Siaya, magharibi mwa Kenya.

Vinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa. 

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Kenya

## Marejeo
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Kenya
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Jamii:Kaunti ya Siaya
Maghofu ya Ras Mkumbuu

thumb|Mahali pa Ras Mkumbuu kwqenye kisiwa cha Pemba
**Maghofu ya Ras Mkumbuu** yanapatikana kwenye pwani ya magharibi ya kisiwa cha Pemba (Tanzania). Yapo karibu na kijiji cha Ndagoni mwishoni mwa rasi ndefu nyembamba inayojulikana kama Ras Mkumbuu iliyopo upande wa kaskazini magharibi mwa mji wa Chake Chake. 

Kutokana na utafiti wa kiakiolojia maghofu yanatokana katika kipindi cha karne ya 13 na 14, ingawa kuna dalili kwamba yalijengwa juu ya misingi ya kale zaidi. Miongoni mwa maghofu haya kuna msikiti mkubwa.  

Mwanaakiolojia James Kirkman aliyekuwa wa kwanza kuchimba hapa katika miaka ya 1950, alipendekeza kuona maghofu haya ni mabaki ya "Qanbalu" (pia: Kanbalu, kwa Kiarabu: قنبلاو) iliyotajwa na mpelelezi Mwarabu Al-Masudi mnamo mwaka 900 BK lakini hakuweza kutambua mabaki ya zamani kuliko karne ya 13  .  

Wataalamu bado wanajadiliana kama "Qanbalu" ya Al Masudi ilikuwa kisiwa cha Pemba kwa ujumla na labda hasa mahali pa maghofu ya Ras Mkumbuu  . 

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya kale ya Waswahili
* Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

## Tanbihi
## Marejeo
* Finke, J. (2006) *The Rough Guide to Zanzibar (2nd edition).* New York: Rough Guides. 

Jamii:Pemba
Jamii:Miji ya kale ya Waswahili
Qanbalu

**Qanbalu** (pia **Kanbalu**, kwa Kiarabu قنبلاو) ni jina la kihistoria kwenye pwani ya Afrika Mashariki linalotajwa katika maandiko ya waandishi Waarabu wa karne za kati.

Mara nyingi hutazamwa kama jina la zamani la Kisiwa cha Pemba (Tanzania)  au hasa kwa mji ambao maghofu yake hupatikana kwenye Ras Mkumbuu kwenye kisiwa hicho .

Zamani, na hasa kwa waandishi Wafaransa, jina la Qanbalu lilitafsiriwa pia kwa maana ya Madagaska.

Mpelelezi na mwanahistoria Mwarabu Al-Masudi aliandika mnamo mwaka 900 "Mabaharia wa Omani wanasafiri kwenye bahari hii (yaani Bahari ya Ethiopia au Bahari Hindi) hadi kisiwa cha Kanbalu kilichopo katika bahari ya Zanj. Kisiwa hukaliwa na Waislamu na Wazanj ambao hawakupokea Uislamu. " 

Qanbalu ya Al Masudi ilikuwa kituo muhimu kwenye njia ya kuelekea Sofala iliyokuwa mwisho upande wa kusini kwenye safari za Bahari Hindi na bandari ya dhahabu kutoka Ufalme wa Mutapa (Zimbabwe) iliyopelekwa hadi Uarabuni na Uhindi.

## Marejeo
Jamii:Waswahili
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Historia ya Tanzania
Juan Guaidó

thumbnail|right|280px|Juan Guaidó 

**Juan Gerardo Guaidó Márquez** (alizaliwa 28 Julai 1983) ni mhandisi na mwanasiasa wa Venezuela ambaye pia ni Rais wa Bunge la Venezuela toka tarehe 5 Januari 2019. Ni mwanachama wa chama cha Popular Will.

Tarehe 23 Januari 2019, wakati wa mgogoro wa urais wa Venezuela, Guaidó alijitangaza kuwa rais wa muda wa Venezuela huku nchi hiyo ikiwa tayari na rais ambaye ni Nicolás Maduro. Hadi Februari 2019, madai yake ya kuwa rais kutokana na tafsiri mojawapo ya Katiba ya Venezuela, yametambuliwa na zaidi ya nchi 50.

Jamii:Wanasiasa wa Venezuela
Fani

Kwa matumizi tofauti ya neno hili angalia makala Fani (fasihi)

**Fani** (kutoka ar. **فنع** "bora") ni uwanja maalumu wa elimu, maarifa au kazi. Kutaja kazi fulani kuwa "fani" kunahitaji kiwango fulani wa ubora au taaluma.

Mifano ya fani katika ufundi ni pamoja na useremala, ujenzi, uhunzi, upishi au uchoraji.

Mifano ya fani katika sayansi au elimu ya juu ni pamoja na 
* sayansi asilia kama vile fizikia, kemia, astronomia, biolojia, tiba 
* sayansi jamii kama vile historia, ualimu, falsafa, isimu, fasihi, sosholojia
Kisiwa cha Bubembe

'''''' ni kati ya visiwa vya Uganda kusini (Mkoa wa Kati, Wilaya ya Kalangala).

Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa.

## Tazama pia
* Orodha ya visiwa vya Uganda

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

Jamii:Visiwa vya Uganda
Jamii:Visiwa vya Ziwa Viktoria
Jamii:Wilaya ya Kalangala
Mnyamawamtuka moyowamkia

**Mnyamawamtuka moyowamkia** ni aina ya dinosauri ambaye visukuku vyake viligunduliwa kuanzia mwaka 2004 katika bonde la mto Mtuka upande wa kusini wa Ziwa Rukwa, karibu na kata ya Galula nchini Tanzania. 

## Jina 
Jina la Mnyamawamtuka linarejelea mahali ambako mifupa yake iligunduliwa yaani bonde la mto Mtuka. Sehemu ya pili ya jina „mkiawamoyo“ imechaguliwa kutokana na umbo la mifupa ya mkia wake inayofanana na moyo.

Mnyamawamtuka m. ni kati ya aina chache za dinosauri zenye majina ya Kiswahili, pamoja na jenasi ya Shingopana.

## Tabia
Tabia kadhaa ya mnyama huyo zinaonekana kutokana na mifupa yake yaliyopatikana kama visukuku. Mwili wake ulifanana kiasi na mjusi lakini alikuwa mkubwa sana, akiwa na kiwiliwili kikubwa, shingo ndefu, kichwa kidogo na mkia mrefu. Titanosauri walikula majani.

Mnyama aliyepatikana kwenye mto Mtuka alikuwa kijana bado ambaye hakufikia vipimo vya mkubwa. Alikuwa na uzito wa takriban tani 1.5, urefu wa mita 1.5 kiunoni na urefu wa mita 7.6 kuanzia kichwani hadi mwisho wa mkia wake. 

## Ugunduzi
Mwaka 2004 visukuku vya mifupa mikubwa viligunduliwa kwenye mtelemko mkali wa korongo la mto Mtuka. Ilionekana haraka mifupa ilikuwa ya aina ya dinosauri. Ugumu wa kufika kwenye mabaki hayo uliwalazimisha wagunduzi kuendelea na kazi hii miaka kadhaa. Uchimbaji uliongozwa na wataalamu wa Chuo kikuu cha Ohio wakishirikiana na wenyeji wa Tanzania.

Tangu mwaka 2009 sehemu kubwa ya kiunzi cha mifupa ilipatikana. Utafiti uliofuata ulichukua tena miaka hadi wagunduzi walipoweza kuonyesha matokeo yake mwaka 2019.

## Uainishaji
Mnyama huyo aliishi takriban miaka milioni 70-100 iliyopita. Mifupa yake inaonyesha alikuwa mmoja wa Titanosauria, kundi kubwa la Sauropoda waliokuwa na wanyama wakubwa zaidi walioishi kwenye nchi kavu. 

Kuna tabia zinazofanana na Malawisauri aliyepatikana kisehemu kwenye Malawi ya kaskazini.

## Tanbihi
## Marejeo ya Nje
*Eric Gorscak ,     Patrick M. O’Connor: A new African Titanosaurian Sauropod Dinosaur from the middle Cretaceous Galula Formation (Mtuka Member), Rukwa Rift Basin, Southwestern Tanzania,  13 Februari 2019, jarida ya PLOS
*New dinosaur with heart-shaped tail provides evolutionary clues for African continent, tovuti ca Chuo Kikuu cha Ohio, tar 13 Februari 2019
*Laura Geggel: Titanosaur the Size of a School Bus Had Heart-Shaped Tail Bones, tovuti ya livescience.com, tar 13-02-2019

Jamii:Dinosauri
Upimaji dunia

thumb|Taswira ikikuza umbo la Dunia
[thumb|[Nguzo ya kituo cha upimaji dunia (1855) huko Ostend, Ubelgiji.]]
**Upimaji dunia** ni sayansi ya dunia inayohusika na upimaji na uelewaji wa umbo lake, mwelekeo wake angani, na uvutano wake. Utafiti wake unaenea katika mabadiliko ya tabia hizo za dunia na katika zile za sayari nyingine. 

## Historia 
Upimaji dunia ulianza katika zamani za kale kabla ya sayansi. Kizamani ilidhaniwa kwamba umbo la Dunia ni bapa na mbingu ni kuba lisilovukika. Ingawaje, watu wengine walidai kupatwa kwa Mwezi, ambapo Dunia inaweka kivuli cha duara kwenye Mwezi, na mambo mengine ni bayana ya Dunia kuwa tufe. Mitazamo hii ya wapimaji dunia wa kale ilija kuthibitisha kwamba Dunia ndiyo tufe.

## Majiranukta 
*Tazama pia: Majiranukta* ya *kijiografia*

Ili wapimaji dunia waratibishe kazi zao, mifumo mbalimbali ya majiranukta imeundwa. Kabla ya kubuni satelaiti, mifumo ya majiranukta iliyofasiliwa kutumia kituo cha upimaji dunia, kitu kama vile nguzo kutoka ambapo vipimo vyote vinatendwa. Kituo hicho kingekuwa nukta (0,0) katika mfumo wa majiranukta. Hata hivyo, siku hizi wanasayansi hutumia satelaiti zinazoweza kupima kwa usahihi kuliko watu walioko duniani.

## Wapimaji dunia maarufu
*Makala kuu: Orodha ya wapimaji dunia*

## Marejeo
## Fasihi 
* F. R. Helmert, *Mathematical and Physical Theories of Higher Geodesy*, Part 1, ACIC (St. Louis, 1964). This is an English translation of *Die mathematischen und physikalischen Theorieen der höheren Geodäsie*, Vol 1 (Teubner, Leipzig, 1880).
* F. R. Helmert, *Mathematical and Physical Theories of Higher Geodesy*, Part 2, ACIC (St. Louis, 1964). This is an English translation of *Die mathematischen und physikalischen Theorieen der höheren Geodäsie*, Vol 2 (Teubner, Leipzig, 1884).
* B. Hofmann-Wellenhof and H. Moritz, *Physical Geodesy*, Springer-Verlag Wien, 2005. (This text is an updated edition of the 1967 classic by W.A. Heiskanen and H. Moritz).
* W. Kaula, *Theory of Satellite Geodesy: Applications of Satellites to Geodesy*, Dover Publications, 2000. (This text is a reprint of the 1966 classic).
* Vaníček P. and E.J. Krakiwsky, *Geodesy: the Concepts*, pp.&nbsp;714, Elsevier, 1986.
* Torge, W (2001), *Geodesy* (3rd edition), published by de Gruyter, . 
* Thomas H. Meyer, Daniel R. Roman, and David B. Zilkoski. "What does *height* really mean?" (This is a series of four articles published in *Surveying and Land Information Science, SaLIS*.)
** "Part I: Introduction" *SaLIS* Vol. 64, No. 4, pages 223–233, December 2004.
** "Part II: Physics and gravity" *SaLIS* Vol. 65, No. 1, pages 5–15, March 2005.
** "Part III: Height systems" *SaLIS* Vol. 66, No. 2, pages 149–160, June 2006.
** "Part IV: GPS heighting" *SaLIS* Vol. 66, No. 3, pages 165–183, September 2006.

## Viungo vya nje
*Geodetic awareness guidance note, Geodesy Subcommittee, Geomatics Committee, International Association of Oil & Gas Producers

Jamii:Sayansi
Jamii:Dunia
AIDA (Kampuni)

**AIDA Cruises** ni kampuni kutoka nchi ya Ujerumani ambayo hutoa meli za kitalii kwenye maeneo mbalimbali kote ulimwenguni.

Jamii:Kampuni za Ujerumani
Jamii:Meli
Inongo

**Inongo** ni mji ulio makao makuu ya mkoa wa Mai-Ndombe, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (zamani ilijulikana kama Zaire). 

Makadirio ya idadi ya watu ni 45,159 (2009 ).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Marejeo 
Jamii:Miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Mkoa wa Mai-Ndombe
Beni (mji)

**Beni**  ni mji wa mkoa wa Kivu Kaskazini katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. 

Idadi ya wakazi ni 231,952 (2013).

## Tazama pia
* Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

## Tanbihi
Heritier Makambo

**Heritier Makambo** ni mchezaji wa kandanda katika timu ya Yanga iliyopo Dar es Salaam nchini Tanzania.

Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wachezaji mpira wa Tanzania
Amancio Ortega

**Amancio Ortega Gaona** (matamshi ya Kihispania: [amanθjo oɾteɣa ɣaona]; alizaliwa Machi 28, 1936) ni mfanyabiashara bilionea wa huko Hispania. Yeye ndiye mkuu wa familia ya Ortega.

Ndiye mwanzilishi na mwenyekiti wa zamani wa kikundi cha mtindo cha Inditex, kinachojulikana kwa mlolongo wa maduka ya nguo na vifaa vya Zara. 

Kufikia mwishoni mwa mwezi Septemba 2018, Ortega alikuwa na jumla ya mali halisi ya dola bilioni 70, na kumfanya awe mtu wa pili tajiri zaidi huko Ulaya baada ya Bernard Arnault, na wa sita duniani. 

Ortega pia ni muuzaji tajiri zaidi duniani.

Jamii:Watu wa Hispania
Milima ya Taita

thumbnail|right|200px|Milima ya Taita 

**Milima ya Taita** (kwa Kiingereza: **Taita Hills**, pia **Teita Hills**) iko kusini mashariki mwa Kenya, katika kaunti ya Taita-Taveta. 

Ni sehemu ya milima ya Tao la Mashariki ambayo ina miaka zaidi ya milioni 100 .

Milima ni hasa mitatu: Dabida, Sagalla na Kasigau. Mkubwa zaidi ni Dawida ambao unafikia  juu ya usawa wa bahari katika kilele cha Vuria. Vingine ni: Iyale, Wesu, and Susu.
## Tazama pia
* Orodha ya milima ya Kenya

## Tanbihi
## Viungo vya nje
* Geonames.org

T
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Kaunti ya Taita-Taveta
The Big Boss

thumb|Picha ya Bruce Lee kutoka katika filamu ya The Big Boss
**The Big Boss** (kwa Kichina: 唐山 大兄; jina lingine :***Fists of Fury***) ni filamu ya mapigano kutoka Hong Kong ya mwaka 1971. 

Filamu hii ilitungwa na kutengenezwa na Lo Wei, kwa msaada kutoka kwa Bruce Lee, na ilikuwa filamu yake ya kwanza. 

## Washiriki wa filamu hii 
* Bruce Lee
* James Tien
* Nora Miao
* Lee Kwan
* Han Ying-chieh (The Big Boss)
* Tony Liu
* Kam San
* Kam San
* Li Hua Sze
* Malarin Boonak
* Chan Chue
* Chom
* Billy Chan Wui-ngai
* Lam Ching-ying
* Tu Chia-Cheng
* Peter Chan Lung

## Viungo vya nje 
* 
* 
* *The Big Boss* at the Hong Kong Movie DataBase
* 
* An in-depth article on the missing scenes featuring rare publicity shots and screenshots 

Jamii:Filamu za 1971
Jamii:Filamu za China
Uvimbe wa ubongo

thumb|Picha inayoonyesha uvimbe katika ubongo.
**Uvimbe wa ubongo** (kwa Kiingereza *encephalitis*) ni ugonjwa ambao husababisha ubongo kuvimba ghafla. Kwa kawaida husababishwa na virusi, bakteria (kwa Kiingereza *Granulomatous amoebic encephalitis*), au vijidudu vingine. Kadiri ubongo unavyovimba, huweza kuharibiwa wakati unapokwaruzana na fuvu. 

Uvimbe wa ubongo unaweza kusababisha dalili hatarishi kama vile kupata kifafa na kiharusi, na hii inaweza kuwa mbaya zaidi. 

Mwaka 2013, ugonjwa wa uvimbe wa ubongo uliua watu 77,000 duniani.

## Ishara na dalili 
Kwa kawaida, watu wazima wenye ugonjwa wa uvimbe wa ubongo wana homa inayoanza ghafla, maumivu ya kichwa, kuchanganyikiwa, na wakati mwingine kifafa. Watoto wadogo au watoto wachanga wanaweza kuwa na hasira, hawataki kula, na hupatwa na homa. 

Kwa kawaida wagonjwa huwa wanachoka sana au wanachanganyikiwa.

## Tanbihi
Jamii:Maradhi ya ubongo‎
Adrian López

**Adrián López Álvarez** (alizaliwa 8 Januari 1988) ni mchezaji wa soka wa Hispania ambaye anacheza klabu ya FC Porto huko Ureno. Yeye amecheza jumla mechi 271 na kufunga mabao 41 wakati wa msimu wa 11, akiwakilisha katika mashindano ya Deportivo, Málaga, Atlético Madrid na Villarreal na kushinda majina makuu manne na klabu ya tatu, ikiwa ni pamoja na michuano ya 2013-14 ya ligi. 

Mwaka 2014 alijiunga na Porto kutoka Ureno, akiwa amekopwa mara kadhaa wakati wa mkataba wake.

Jamii:Wachezaji mpira wa Hispania
Stephen Curry

thumb|445x445px|curry akirusha mpira
**Wardell Stephen Curry II** (alizaliwa 14 Machi 1988) ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa Marekani wa Warrior Jimbo la Golden  Association ya Taifa ya Mpira wa Kikapu (NBA).

Ameitwa kuwa ni Mchezaji Mkubwa zaidi (MVP) na alishinda michuano mitatu ya NBA akiwa na timu ya Warriors. Wachezaji wengi na wachambuzi wamemwita mfungaji mkubwa katika historia ya NBA.

Anajulikana kwa kupindua mchezo wa mpira wa kikapu kwa timu zinazohamasisha na huwa anapenda kushinda pointi tatu.

Jamii:Wachezaji wa Marekani
Danny Vukovic

thumb|Danny Vukovic
**Danny Vukovic** (alizaliwa 27 Machi 1985) ni mchezaji wa kitaalamu wa soka wa Australia ambaye anacheza kama kipa wa KRC Genk na timu ya taifa ya Australia. Vukovic  ameweka rekodi safi zaidi ya kipa bora katika A-League.

Jamii:Wachezaji mpira wa Australia
Otto Neurath

thumbnail|right|200px| Otto Neurath

**Otto Neurath** (10 Desemba 1882 - 22 Desemba 1945) alikuwa mwanafalsafa, mwanafalsafa wa sayansi, mwanasosholojia, na mwanauchumi wa kisiasa wa Austria. 

Kabla ya kukimbia nchi yake ya asili mwaka 1934, Neurath alikuwa mmoja wa viongozi wa Circle ya Vienna.

Jamii:Wanafalsafa wa Austria
Kansa ya tezi

thumb|Picha inayoonyesha saratani ya tezi.
**Kansa ya tezi** (kwa Kiingereza: *Thyroid cancer*) ni kansa inayoendelea kutoka kwenye tishu za tezi. Ni ugonjwa ambao seli hukua kwa kawaida na kuwa na uwezo wa kuenea hadi sehemu nyingine za mwili.

Dalili za ugonjwa huu ni uvimbe kwenye shingo, mabadiliko ya sauti. Kansa hii inaweza pia kutokea kwenye tezi baada ya kuenea kutoka maeneo mengine ya mwili, ambapo hali hiyo haijatambuliwa kama kansa ya tezi.

Jamii:Magonjwa
Jamii:Saratani
Jamii:Tezi
Jamii:Shingo
Visiwa vya Somalia

**Un-706**
* Aibat - Somaliland  (1.99 km²),
* Zelia - Somaliland (1.99 km²),
* Doloktiya - Somaliland (1.99 km²),
* Mosheky - Somaliland
* Chandra (2.95 km²),
* Chovaye (5.46 km²),
* Chula Tula (1.99 km²),
* Koyama (6.38 km²),
* Darakasi (1.99 km²) na
* Ngumi (2.56 km²).
* Bajuni Konadoofur
* Bajuni Fafatu
* Bajuni Tomba
* Bajuni

Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Jiografia ya Somalia
Zhu Fan Zhi

**Zhu Fan Zhi** ni kitabu cha Kichina cha karne ya 13 kinachosimulia historia ya safari za kutoka China kuelekea bahari magharibi mwa China.

Jamii:Fasihi ya Kichina
Ole Gunnar Solskjaer

alt=Ole Gunnar Solskjaer|thumb|Ole Gunnar Solskjaer (2011)
**Ole Gunnar Solskjær** (alizaliwa  Kristiansund 26 Februari 1973) ni mchezaji wa soka wa zamani wa Norway. Alicheza mara nyingi kama mshambuliaji katika timu ya Manchester United iliyopo nchini Uingereza katika jiji la Manchester,. Pia alichezea timu ya taifa ya Norway.

Kwa sasa ni meneja wa timu ya soka wa Norwey na msimamizi, meneja au kocha wa klabu ya Manchester United.

## Kazi 
### Nchini Norway 
Solskjær alichezea Molde FK na Clausenlengen zilizopo nchini Norway kabla ya kwenda Uingereza.

### Uingereza 
Solskjær alijiunga na Manchester United mwaka 1996 kwa ada ya uhamisho wa £ 1.5 milioni. Alicheza mechi 366 kwa klabu hiyo na akafunga mabao 126 wakati wa mafanikio kwa klabu hiyo. Mwaka 1999, alifunga mabao manne kwa dakika kumi na mbili dhidi ya Nottingham Forest.

Pamoja na Manchester United, Solskjær alishinda Ligi Kuu mara sita na Kombe la FA mara mbili. Alifunga bao la ushindi katika mechi ya fainali ya UEFA mwaka 1999.

### Usimamizi 
Mnamo 2007, Solskjær alitangaza kustaafu soka baada ya kushindwa kupona majeraha makubwa ya magoti. Hata hivyo, alibakia Manchester United katika jukumu la kufundisha na pia katika uwezo wa balozi. Mwaka 2008, Solskjær akawa meneja wa timu ya hifadhi ya klabu. 

Alirudi nchi yake ya asili mwaka 2011 ili kusimamia klabu yake ya zamani ya Molde, ambaye aliongoza kwa majina yao mawili ya kwanza ya Tippeligaen katika msimu wake wa kwanza na klabu hiyo. Alipata cheo cha tatu katika misimu mingi, wakati timu yake ilishinda Mwisho wa Kombe la Soka la Norway la 2013. 

Mwaka 2014 aliwahi kuwa meneja wa Cardiff City, ambapo klabu hiyo iliondolewa kutoka Ligi Kuu.

## Marejeo
Jamii:Wachezaji mpira wa Norwei
Kevin Durant

thumb|542x542px|Kevin Durant akifunga goli.
**Kevin Wayne Durant** (alizaliwa 29 Septemba 1988) ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa Marekani wa Nets wa Jimbo la Brooklyn Association (NBA). 

Alichezea msimu mmoja wa mpira wa kikapu katika chuo kikuu cha Texas, na alichaguliwa kuwa wa pili kuchukua tuzo za Seattle SuperSonics katika msimu wa 2007 wa NBA.

Alicheza misimu tisa katika timu ya Oklahoma City kabla ya kusainishwa mkataba na Jimbo la Golden mwaka 2016.

Jamii:Wachezaji wa Marekani
Wakambe

'''''' ni mojawapo kati ya makabila tisa (maarufu kama Mijikenda) ya pwani ya Kenya.

## Viungo vya nje 
* everyculture.com – Mijikenda
*Arts of Kenya online collection, Indiana University Art Museum
Wasanye

**Wasanye** ni jina linalotumika kwa makabila matatu madogo ya Kenya yenye asili ya Wakhoisan yaliyo wakazi wa kwanza wa nchi hiyo, kabla ya kuingia Wakushi, Wabantu na Waniloti. Makabila hayo ni: Waata, Waaweer na Wadahalo.

Jamii:Makabila ya Kenya
Wadahalo

**Wadahalo** ni kabila lenye asili ya Kikhoisan linalokalia tangu kale pwani ya Kenya (Kaunti ya Tana River). Wanakadiriwa kuwa chini ya 1,000 . 

Lugha mama yao ni Kidahalo, mojawapo kati ya lugha za Kikushi ambayo ina sifa za pekee kabisa katika ya lugha zote duniani.

Wana undugu wa asili na Waaweer na Waata nao wote wanaitwa Wasanye.

## Tanbihi
Jamii:Makabila ya Kenya
Jamii:Kaunti ya Tana River